mischeiwiller/swiss-german-text huggingface dataset:
Jahrhundert
Als Jahrhundert (abgkürzt Jh. oder Jhdt.) bezeichnet mer d Ziitschpanne vo einhundert Jahr. Zääh Jahrhundert bilded ein Jahrtuusig.
Aufgrund vo dr Definition, dass es keis „Jahr Null“ gää hät, umfasst es Jahrhundert immer die hundert Jahr, wo mit dem entschprechende volle Jahr ended. S letschte Jahr vomene Jahrhundert bezeichnet mer als Säkularjahr.
Biispchiil: s 20. Jahrhundert umfasst d Jahr vo 1901 bis 2000.
„Zwar schtriiten sich d Lüüt ume, öb s neue Jahrhundert am geschtrige Neujahr aagfange hät oder am nächschte Neujahr aafange wird; Glehrti, Schriftschteller, Dichter und Dänker setzed de Kampf um de Aafang vom Jahrhundert fort; aber vo Schtaates wege isch ebeso wie dur d Chilebhörde verfüegt worde, dass dr Aafang vom neue Jahrhundert vo öiserer Ziitrechnig am 1. Januar 1900 gfiiert werdi, und drum isch d Jahrhundertwendi allenthalbe im Düütsche Riich fäschtlich begange worde mit Reede und Glückwünsch under em Glüüt vo de Glogge und em Donner vo de Gschütz.“ (Vossischi Ziitig, 2. Januar 1900, S. 1)
Au bi dr Versammlig vo dr „Brandenburgia“, Gsellschaft für Heimatkund vo dr Provinz Brandeburg zu Berlin, ISCH uf di korrekt Zählig gachtet worde: „Bevor d Vorträäg aagfange händ hät der Vorsitzendi, Geh. Regierigsrat Friedel, verschiedeni Jahrgäng vo dr Vossische und dr Schpeenersche Ziitung us de Jahre 1800 und 1801 vorgleit, um z zeige, dass dr Aafang vom 19. Jahrhundert im Jahr 1801 gfiiret worde isch, dass also, wil dr Jahrhundertaafang dasmal offiziell ufs Jahr 1900 feschtgsetzt worde isch, vom 19. Jahrhundert erscht 99 Jahr verstriche sind.“ (Dr Bär. Illuschtrierti Wucheschrift für Gschicht und moderns Lebe, 26. Jgg., Nr. 6, S. 108)
Vorsicht isch 'boten bi italienische Jahrhundertaagabe vom zweite Jahrtuusig: die beziehnd sich mängisch uf s Jahrhundert ohni Beachtig vom Jahrtuusigsaateil. S 15. Jahrhundert – d Jahr vo 1401 bis 1500 (Früehrenaissance) – wääred dänn also in Italien s „quattrocento“ (wörtlich: vierhundert).
Als Vorsilbe wird s Wort Jahrhundert verwendet, um es bsunders Ereignis z kennzeichne, wo wesentlich über s normale oder über die schtatistischen Mittelwert useraaget, zum Biispiil es Jahrhunderthochwasser oder en Jahrhundertsummer.
Jahrhundert vom 40. Jahrhundert v. Chr. bis zum 21. Jahrhundert
3. (2001–3000) 21. Jh. 2. (1001–2000) 11. Jh. 12. Jh. 13. Jh. 14. Jh. 15. Jh. 16. Jh. 17. Jh. 18. Jh. 19. Jh. 20. Jh. 1. (1–1000) 1. Jh. 2. Jh. 3. Jh. 4. Jh. 5. Jh. 6. Jh. 7. Jh. 8. Jh. 9. Jh. 10. Jh. Jahrtuusige Jahrhunderte Anderi Ziitskale  1. (1000–1) v. Chr. 10. Jh. 9. Jh. 8. Jh. 7. Jh. 6. Jh. 5. Jh. 4. Jh. 3. Jh. 2. Jh. 1. Jh. 2. (2000–1001) v. Chr. 20. Jh. 19. Jh. 18. Jh. 17. Jh. 16. Jh. 15. Jh. 14. Jh. 13. Jh. 12. Jh. 11. Jh. 3. (3000–2001) v. Chr. 30. Jh. 29. Jh. 28. Jh. 27. Jh. 26. Jh. 25. Jh. 24. Jh. 23. Jh. 22. Jh. 21. Jh. 4. (4000–3001) v. Chr. 40. Jh. 39. Jh. 38. Jh. 37. Jh. 36. Jh. 35. Jh. 34. Jh. 33. Jh. 32. Jh. 31. Jh.
Querverwiis zum Themekomplex Kalender und Ziit
!
Kategorie:Zitbegriff
Kategorie:Kalender
Erleuchtung
Erlüüchtig isch en religöse-spirituelle Begriff vonere Erfaarig wo s Bewusstsii vomene Mensch inere ussergwönlich starche Art und Form erwiteret werd und zu bsundrige Iisichte füert, wo em absolute Woore nöch chunnt. De Erlüchteti erlangt doduur en anderi Sicht vode Welt und vode Mensche (und vom Göttliche) und dodur au bsundrigi Fähigkaite.
D Aasichte, wa genau Erlüüchtig isch, isch i de verschidene Kulture und Religione ähnlich, doch gits au gwüssi Unterschiid. Im Weste werd Erlüchtig traditionell durchwegs als mystischi Erfaarig betrachtet, andersits werd de Begriff dur die moderni westlichi Esoterik abgwertet, well denn halt jede und jedi erlüüchtet sii will (wenn au nur e bitzeli).
Kategorie:Religion
Kategorie:Buddhismus
Kategorie:Müstik
Jahrtausend
Als Jahrtuusig oder Millennium bezeichnet mer d Zitspanne vo eintuusig Jahr.
Nach dr allgemeine Zitrechnig hät s dritte Jahrtuusig mit em 1. Januar 2001 aagfange und wird mit em 31. Dezember 3000 ufhöre (Jahrtuusigwendi). Dr Grund lit det, dass nach dere Zitrechnig au s erschte Jahrtuusig mit em 1. Januar im Jahr 1 aagfange hät und mit em 31. Dezember im Jahr 1000 ufghört hät. (Lueg au d Artikel Jahr null und Zuupfahlproblem.)
Richtet mer sich degege nach dr Astronomische Zitrechnig, so hät s dritte Jahrtuusig mit em 1. Januar 2000 aagfange und wird mit em 31. Dezember 2999 ufhöre. So isch s Jahr 2000 au zu recht (meischt unbewusst) als s „Millenniumsjahr“ gfiiret worde. Di Fiirlichkeite für das Millenniumsjahr händ – natürlich – i dr Silveschternacht vom 31. Dezember 1999 zum 1. Januar 2000 aagfange.
Mathematisch betrachtet isch di "richtig" Zählwiis abhängig vom gwählte Axiom, das heisst, bim Problem, dass d Zitrechnig willkürlich gwählt wird.
Im Zahlesyschtem ended di erschte Zähner mit dr Zahl 9, di zweite Zähner fönd mit dr Zahl 10 aa. Drum hät d Zahl 10 ja auch zwei Ziffere, nämlich a dr erschte Stelle "1" für en volle Zähner und a dr zweite Stell "0" für null Einer. Entsprechend gilt das au für d Tuusiger.
Für de Jahrtuusigwechsel im Kalender wird zwar korrekt argumentiert, dass es keis Jahr null gää hät, jedoch wird verchännt, dass es im Mittelalter mehreri Kalenderreforme gää hät, wo ganzi Mönet weggfalle sind. Mit dere Argumentation hett mer de Jahrtuusigwechsel also nöd am 31. Dezember fiire dörfe, sondern erscht einigi Mönet später.
Wil das aber sehr unverschtändlich gsii wäri, isch bi de Fiire zum Jahrtuusigwechsel der "phäno-"logisch Übergang 1999–2000 gfiiret worde. (Millennium isch z Dütschland zum Wort vom Jahr 1999 gwählt worde.)
Di gliich „Problematik“ gilt au für Jahrhundert und Jahrzehnt.
I de Theologii isch s Millennium s 1000-jährige Riich, wo am Endi vo allne Tääg z erwarte sig (Offebarig vom Johannes 20)
Kategorie:Kalender
Kategorie:Zitrechnig
Kategorie:Zitbegriff
Jahrzehnt
S Jahrzehnt, au Dekade oder Dezennium isch en Ziitruum von 10 Jahr.
I siinere schtrikte, mit Ordinalzahle versehene Bedüütig, wird s Jahrzehnt zur gschichtliche Ziitiiteilig verwendet, zum Biischpiil „s erschte Jahrzehnt vom zwänzgischte Jahrhundert“. Das hät natürlich erscht am 1. Januar 1901 aagfange und hät am 31. Dezember 1910 uufghört. (Lueg au Jahr Null).
Denebed gits di sogenannte „gebrüüchliche Dekade“, zum Biischpiil d „20er Jahr vom 20. Jahrhundert“. Die sind aber nöd völlig identisch mit em „dritte Jahrzehnt vom 20. Jahrhundert“, wil di erschteri, logischerwiis, s Jahr 1920 ii- und s Jahr 1930 uusschlüüsst, dr letschteri Begriff, genauso logisch, s Jahr 1920 uus- und degäge s Jahr 1930 mit iischlüüsst. Gwöhnlich werded di „usuelle Dekade“ au erscht ab de zwänzger Jahr ufwärts verwendet, vo „zehner“ Jahr z rede isch eher ungwöhnlich, „Nuller“ Jahre töönt komplett künschtlich. D Gschichtswüsseschaft verwendet drum vornehmlich di eigentliche Jahrzehnt.
I dr Politik wird dr Begriff „Dekade“ oder „Jahrzehnt“ au benutzt, um sich e Ziitspanne zur Erreichig vo Ziel vorzgeeh. Biischpiil us dr Arbeit vo dr UNO:
Jahrzehnt zur Zruggdrängig vo dr Malaria i de Entwickligsländer, insbesonderi in Afrika, vo 2001 bis 2010
Zweiti Internationali Dekade für d Besiitigung vom Kolonialismus, vo 2001 bis 2010
Internationali Dekade für e Kultur vom Friede und dr Gwaltfreiheit für d Chind vo dr Welt, vo 2001 bis 2010
!
Kategorie:Zitbegriff
Kategorie:Kalender
0er v. Chr.
Was isch bassiert?
9 v. Chr. - De Tiberius Claudius Nero macht witer mit dr Erooberig vo dr Germania.
8 v. Chr. - Dr Horaz, e römische Dichter (* 65 BCE), chunt uf d Wält.
7 v. Chr. - Dr Cheng, Kaiser vo China (* 51 BC), stirbt.
6 v. Chr. - De Chönig Herodes gaht hert gege d Pharisäer vor, wo verkündet händ, dass mit dr Geburt vom Messias s Endi vo siinere Herrschaft bevorstehi.
4 v. Chr. - De Herodes de Grooss stirbt, si Nochfolger isch dr Herodes Archelaus.
3 v. Chr. - Dr markomannischi König Marbod schmiidet im Gebiet vom hütige Bööme en mächtige germanische Schtammesbund, wo under anderen d Hermundure, d Langobarde, d Semnone un d Wandale derzue ghööre.
1 v. Chr. - Dr Kaiser vo Ai vo Han stirbt, si Noochfolger isch si Cousin Ping vo Han.
für d Gschicht vom Chrischtetum
Der Jesus vo Nazaret wird, nach dr gängigen aabigländische Ziiträchnig und je nach Uuslegiig vo dr Überliferig, entweder ei Woche vor Aafang vom Jahr Eis oder ganz am Endi vom Jahr Eis gebore. Aufgrund vo verschidene Düütige vo damalige Ereigniss im Zämehang mit Sache i dr Bible git s verschideni Vermuetige für siis historische Geburtsjahr. Es chönt zwüsched em Jahr 7 und em Jahr 4 «vor üserere Ziiträchnig» sii. Anne 4 isch dr Herodes em Grossi gstoorbe. En andere Orientierigspunkt für d Geburtsziit vo Chrischtus isch d Volkszählig im Römische Riich under em Kaiser Augustus, wo d Bible drvo redt.
Kategorie:Jahrzehnt
Nix (Mond)
D Nix isch e Mond im Pluto-Charon-Zwergplanetesystem.
Entdeckig
D US-Weltruumbehörde NASA (National Aeronautics and Space Administration) het am 31. Oktober 2005 bekannt gä, dass im Mai 2005 gmachti Ufnahme vum Hubble Weltruumteleskop zwei Objekte zeige, bi dene es sich um Mönd im Pluto-Charon-Doppelzwergplanetesystem handele dät. Bestätigt worre isch d Entdeckig no im Februar 2006.
Physikalischi Date
Dr Durmesser vu dr Hydra wird uf 40 bis 140 km gschätzt. Dr Wert isch so ungnau, wil er vum Reflexionswert (Albedo) vu dr Oberflächi abgleitet wird, wo nit bekannt isch. Generell giltet, je dunkler d Oberflächi, also je nidriger d Albedo, desto grösser isch dr Durmesser.
Umlaufbahn
Dr Radius vu dr Umlaufbahn betrait öbbe 50.000 km. D Umlaufzit lit mit chnapp 25 Däg numme 2,7% vu dr 4:1-Resonanz zum Charon äweg.
Namme
[[Datei:Pluto system 2005 discovery images.jpg|mini|200px|Entdeckigsbilder vu dr Nix.]]
Dr Mond isch uf d Nyx, dr Götti vu dr Naacht in dr grichische Mythologi, daift worre. D Nyx isch au d Mueder vum Charon, wo dr Namenspatron vu dr zweitgröschte Komponente im Mehfachssystem isch. Wil dr Namme Nyx scho an dr Asteroid (3908) Nyx vergäbbe isch, het mer fer dr Plutomond e eweng abwichendi Schribwiis gwählt.
Säll isch eweng ugwöhnlich, wil zahlriichi anderi Planetemönd au gliichnammige Asteroide hän. Bis zue sinere Daifi, offziell am 23. Juni 2006, het dr Mond die vorläufig Bezeichnig S/2005 P2' gha.
E witteri Bezeichnig isch Pluto II''.
mini|200px|Dr Pluto un dr Charon un ihri beide nej entdeckte Mönd
Weblink
IAU Circular No. 8625 Beschribig vu dr Entdeckigsumstände (engl.)
Background Information Regarding Our Two Newly Discovered Satellites of Pluto – Webseite der Entdecker (engl.)
NASA's Hubble Reveals Possible New Moons Around Pluto (engl.)
NASA Pressemitteilung zur Entdeckung (engl.)
ESA-Informationen zue dn nöientdeckte Plutomönd (dütsch.)
Hubble Confirms New Moons of Pluto (engl.)
Artikel iber d'Daifi (engl.)
Kategorie:Mond
Volker Finke
Dr Volker Finke (* 24. März 1948 in Nienburg/Weser) isch e dytsche Fuessballtrainer un ehemolige Kicker. Vu 1991 bis 2007 isch er dr Trainer vum 2. Bundesligist SC Friburg gsi - die bisher längscht Zit, wo ebber Trainer vum gliche Verein im bezahlte dytsche Fuessball gsi isch.
Beruef
Bis 1990 isch dr Finke Studierot am Nienburger Gymnasium Albert-Schweitzer-Schule fer Sport un Sozialkunde gsi.
Karriere as Spiler
Si ersti Station as Spiler isch bis anno 1969 dr TSV Havelse gsi. Denooch isch er zum Hannoversche SC gwexlet, wo er bis anno 1975 blibe isch.
Karriere as Trainer
Afäng
Anno 1975 isch dr Finke zum TSV Stelinge gwexlet un het si Laufbahn als Spilertrainer agfange. Er het dr Verei zue fimf Ufstige gefüehrt, denooch isch as Trainer wiider zrugg zum TSV Havelse gange, wo er dr Ufstiig in die 2. Fuessball-Bundesliga gschafft het demit un isch dert bis anno 1990 bliibe. In dr Saison 1990/91 het er no dr SC Norderstedt trainiert.
SC Friburg
Am 1. Juli 1991 isch no dr Volker Finke zum SC Friburg gwexlet. Dert het er anno 1993, 1998 un 2003 dr Ufstig vu dr 2. Bundesliga in die 1. Bundesliga sowie d'Qualifikation fir dr UEFA-Cup anno 1995 un 2001 erreicht. Mit 16 Johre, wo er ununderbroche dr selb Verei trainiert het, isch er alleiniger Rekordhalter im dytsche Profifuessball. Usserdem isch er dr einzig Trainer im dytsche Profifuessball, wo mit eim Verei dreimol uf- un wiider abgstiige un trotzdem nit entlasse worre isch.
Traditionell sin d'Verträg vum Volker Finke mit em Sportclub immer nur fir ei Saison un per Handschlag verlängeret worre. Dr Volker Finke het massgäblich zum Usbau vu dr Infrastruktur vum SC Friburg un dem sinere Professionalisierig sowie zum Ufbau vu dr Friburger Fuessballschuel bitrage. Er het lieber in e solidi Infrastruktur investiert wie in dyri Spiler, was ihm vor allem in schlecht gloffene Spilzitte vu viile SC-Fans akridet worre isch.
Er haldet si Privatläbe us em Rampeliecht vu dr Öffetlichkeit fern un git relativ selte Interviews.
Nooch dr Uflösig vum Vertrag zum End vu dr Spielzitt 2007, wo im Dezember 2006 nooch ere miserable Vorrundi verkündet worre isch, isch viil Urueh in dr Verein kumme un d'Vereinsfüehrig het debi kei gueti Figur gmacht.
Urawa Red Diamonds
Vo 2009 bis 2010 isch dr Volker Finke Trainer bi dr Urawa Red Diamonds in dr japanische Fuesballliga gsi.
Kamerunische Fußballnationalmannschaft
Vo Mai 2013 bis Oktober 2015 isch dr Finke Trainer vo dr kamerunische Fueßballnationalmannschaft gsi.
Karriere as Manager
Vom 1. Februar 2011 bis zum 10. März 2012 isch dr Finke Sportdirektor bim 1. FC Köln gsii, übergangswiis au Trainer noch em Ruggdritt vom Frank Schaefer am 27. April 2011 bis zum End vo dr Saison 2010/2011 au
Fernsehkommentator
Bi dr Fuessballeuropameischterschaft 2008 isch dr Volker Finke bi einige Spil Ko-Kommentator fier s'Schwizer Fernsähe gsi.
Film
1994 Volker Finke, Fußballtrainer in Freiburg, Nikofilm, Regie: Matthias Keilich
Weblink
Kategorie:Fuessballer (Dütschland)
Kategorie:Fueßballtrainer (Dytschland)
Kategorie:Sportfunktionär
Kategorie:Person (Friburg im Brisgau)
Kategorie:Dütsche
Kategorie:Maa
Kategorie:Läbigi Person
Tobias Willi
Dr Tobias Willi (* 14. Dezember 1979 z Friburg im Brisgau) isch e dytsche Fuessballspiler, wo z Pfaffewiler im Brisgau ufgwaxe isch.
Er isch scho in dr C-Jugend vum VfR Pfaffewiler zum SC Friburg gange, wo er no als eigene Noochwuxspieler anno 1998 dr Sprung in dr Profikader gschafft het un in junge Johre zum Stammspiler bim SC in dr erste Bundesliga worre isch. Nooch em Abstiig vum SC Freiburg us dr erste Liga anno 2002 un ere längere Verletzig het er si Stammplatz an dr Sascha Riether verlore un isch numme nu Uswexelspiler worre. Dr Verei het ihm dr Wexel nohglegt, so dass er Afang 2005 zum SV Austria Salzburg gange isch. Zue dr Saison 2005/2006 isch er no zum MSV Duisburg in die 1. Bundesliga gewexlet un mit em Verei in die 2. Liga abgstiige.
Dr Tobias Willi isch – wohl nit zledscht, wil er us dr Friburger Gegend chummt – ein vu dr beliebtiste SC-Spiler bi dr SC-Fans gsi.
Weblink
Kategorie:Fuessballspiler (SC Friburg)
Kategorie:Dütsche
Kategorie:Person (Friburg im Brisgau)
Kategorie:Maa
Kategorie:Läbigi Person
Hubble-Weltraumteleskop
thumb|300px|Hubble-Weltruumteleskop, ufgnumme vu dr STS-82-Mission
S' Hubble-Weltruumteleskop (oder Hubble Space Telescope, HST) isch e Weltruumteleskop fer sichtbares Liecht, Ultraviolett- un Infrarotstrahlig, wo d'Erde in öbbe 589 Kilometer Höchi innerhalb vu 96 Minüte eimol umchreist. S'HST isch am 24. April 1990 vum Space Shuttle Discovery uf dr Mission STS-31 im Ramme vu ere Zämmenarbit vu dr NASA un dr ESA usgsetzt worre.
Es isch uf dr Astronom Edwin Hubble daift.
Dr Betriib vum e Teleskop im atmosphärlose Weltruum het grossi Vordeili, wil d'Filterwirkig vu ere Lufthülle uf bestimmti Wellelänge im elektromagnetische Spektrum, zum Bispil im Ultraviolett un im Infrarot, entfallt. Es trätte au keini Störige dur Luftbewegige uf (Szintillation), wo bi erdbundene Teleskope numme mit grossem Ufwand usgliche oder rusgrechnet werre chönne.
D'Bildqualität vum Hubble-Weltruumteleskop isch in dr erste Betribsjohre dur e Herstelligsfähler vum Hauptspiegel begrenzt gsi, wo - glücklicherwiis mathematisch exakt - falsch gschliffe worre isch.
Mer het dorum dr Fähler deilwiis rusrechne chänne. Anno 1993 het mer no im HST e "Brille" verpasst, s'sognennt "Corrective Optics Space Telescope Axial Replacement" (COSTAR) un dr Fähler demit korrigiert.
Sitdem sin mit Hilf vum HST Bilder gmacht worre, wo oft e starchi Wirchig uf d'Öffetlichkeit hän, un wo zue Ergäbnisse mit grosser wisseschaftlicher Bedütig gfüehrt hän.
Gegewart un Zuechumft
D'Zuechumft vum Hubble-Teleskop isch ugwiss. Fer 2006 oder 2007 wär e Reparturflueg vume Space Shuttle notwendig, wo aber sit em Absturz vu dr Ruumfähri Columbia voerst abgsait isch. Space Shuttles müen sither im Fall vu ere verumöglichte Ruckchehr an dr Internationale Weltruumstation alege chänne, was aber ufgrund vu dr starch underschidlich gneigte Bahne bi eme Wartigsflueg zum HST nit möglich wär. D'Alternative wär e ubmannti Mission. Findet sälli au nit statt, müesst mer s'Teleskop irgendwenn um 2010 in dr Erdatmosphäre verglüehe lo.
In sällem Zämmehang isch dr am 25. Juni 2006 vermeldet Usfall vu dr Hauptkamera vum Teleskop z'sähe. D'NASA dementiert zwar jedwede Zämmehang mit dr fählende Wartig un behauptet, si hätt e Vilzahl vu Optione, doch hört sich säll ehe a wie s'Pfiffe im Wald.
Sichtbarkeit
D'Umlaufbahn vum Hubble-Weltruumteleskop um d'Erde isch numme wänig gege dr Äquator gneigt un demit vu Middeleuropa us nit z'beobachte. Die aktuell Position erlüteret d'NASA uf ere eigens defür igrichtete Internetsite.
Hubble-Noochfolger
S'Weltruumteleskop, wo 2013 d'Noochfolg vum Hubble-Weltruumteleskop aträtte sott, isch s' „James Webb Space Telescope“. Es isch e Gmeinschaftsprojekt vu dr NASA, dr ESA un dr kanadische Weltruumagentur
Weblink
Offizielle NASA-Seite zu Hubble (englisch)
Offizielli Site vum HST Science Institute (englisch)
Offizielli ESA-Site zue Hubble (englisch)
Sammlung aufbereiteter Hubble-Bilder (englisch)
extrasolar-planets.com
Kategorie:Astronomi
Kategorie:Ruumfahrt
Zeitgeschichte
Als Zitgschicht wird de Abschnitt vo dr neueschte Gschicht bezeichnet, wo d Uswürkige i d Gegewart no spürbar sind.
Im engere Sinn zellt mer diejenig Gschicht zur Zitgschicht, wo hüt no lebendi Zitzüüge drüber brichte chönd. Es handlet sich also nöd um e abgeschlosseni Epoche, sondern um es Kontinuum, wo sich die ganz Zit verändered.
Älteri Iischtufig
Mänggisch verschtaht mer hüte under Zitgschicht aber no d Epoche sit em Endi vom Erschte Weltchrieg bzw. sit dr Oktoberrevolution in Russland ab 1917. Für e Zäsur im Jahr 1917 spreched mehreri Gründ:
D Epoche sit 1917 isch e Zit, wo di alte Monarchiä, wo d Fürschte i de meischte europäische Schtaate no d Regierigsgwalt ghää händ, neui Gsellschaftsentwürf händ wiiche müesse. Vor dr Durchsetzig vo republikanisch-demokratische Schtrukture isch d Zitgschicht au prägt gsii vo Diktature.
Dur d Oktoberrevolution in Russland isch dr Grundschtei gleit worde für di schpäteri Spaltig vo dr Welt in zwei Blöck und d Phase vom Chalte Chrieg, wo noch em Zweite Weltchrieg cho isch und wo bis zum Undergang vo dr UdSSR um 1990 aaduure hät sölle. Em chalte Chrieg zwüsched de "kapitalistische" Syschtem vom Weschte, aagfüehrt dur d Supermacht USA einersits und de "kommunistische", so genannte realsozialistische Syschtem vom "Oschtblock", aagfüehrt dur d Supermacht UdSSR anderersits, isch die ideologisch, politisch, ökonomisch, militärisch und technologisch Konkurrenz vo dr USA und dr UdSSR zgrund gläge.
Mit ihrem Chriegsitritt in Erschte Weltchrieg händ d USA en Bruch in ihrer bisherige Ussepolitik vollzoge, wo gegenüber Europa isolationistisch gsi isch. Daas isch au im Hiiblick uf di schpäteri Teilig vo dr Welt e wichtigi Zäsur. Usserdem händ d USA demit erschtmals in Europa interveniert und nöd umkehrt.
Neueri Iischtuefig
Immer mee wird aber sit em Aafang vom 21. Jahrhundert under Zitgschicht d Epoche sit em Endi vom Zweite Weltchrieg begriffe, wil di lebende Zitzüüge us dr Zit vor em Zweite Weltchrieg gschtorbe sind bzw. immer weniger werded.
D Epoche sit 1945 isch für di meischte Europäer, Asiate und Amerikaner e Friidenszit, wo dur kei grossi Chrieg prägt isch.
Lueg au
Zitskala
Jahrzehnt
Moderne
Poschtmoderne
Nationalsozialismus
Holocaust
Erschte Weltchrieg
Zweite Weltchrieg
Portal:Gschicht
Faschismus
Kommunismus
Demokratie
Alti Gschicht
Neuzit
Weblink
Virtual Library Zeitgeschichte
Zitgschicht Online
Kategorie:Zyt
Kategorie:Ziitalter
42 (Antwort)
thumb|right|220px|Die ultimativ Antwort
42 isch die ultimativ Antwort uf d Frog noochem Läbe, noochem Universum un em ganze Rescht. Es handlet sich um s populärscht Zitat us dr fimfdeilige Science-Fiction-Serie „The Hitchhiker’s Guide to the Galaxy“ (ditsch „Per Anhalter durch die Galaxis“ oder churz „Anhalter“), wo au verfilmt worre isch, vum Douglas Adams.
Im dritte Deil vum Roman rächnet dr Supercomputer Deep Thought nooch siibenehalb Millione Johr Rechezitt us, ass 42 d Antwort uf d Frog nooch eifach allem isch. Nit ohni d Noochfahre vu sine Konstrukteure druf hizwiise, dass die nixsagend Antwort villicht dorum so nixsagend sei, wil si kei präzisi Frog gstellt häbe.
Trivia zue 42
42 isch e gflüglets Wort in akademische Chreise un es wird in mathematische Seminare vu dr Tutore druf higwiise, dass 42 nit per se als richtigi Antwort uf Klausurfroge giltet.
Wemmer bi google.com d’Afrog „answer to life the universe and everything“ igit, erhaldet mer noch yberem erste Treffer als Antwort: „answer to life the universe and everything = 42“
[URL] aber nit de.msn.com liferet uf „answer to life the universe and everything“ z’oberst „Answer:answer = 42“
Die erst Version vu SUSE-Linux het d'Version 4.2 als Hommage an dr „Anhalter“ gha.
Kategorie:Literatur
Stunde
D Schtund, vo althochdt.: schtunta (Schtaa, Uufenthalt), isch de vierezwängischt Teil vomene Taag.
D SI-Schtund
Si isch e Einheit vo dr Ziit. S Einheitezeiche isch h (latiinisch hora). Als gsetzlichi Masseinheit dörf si nebed dr SI-Einheit Sekunde verwendet werde. Ufgrund vo dr nöddezimale Underteilig isch bi wüsseschaftliche Berechnige zerscht e Umrechnig i Sekunde erforderlich.
1 h = 60 min = 3600 s
D Iiteilig vom Tag in zweimal zwölf, also vierezwänzg, Schtunde gaat zrugg uf d Babylonier, wo s Sexagesimalsyschtem verwendet händ.
Wil hütigi Atomuhre d Ziit sehr gnau messe chönnd und d Rotationsgschwindigkeit vo dr Erde variiert, sind d Schtund neu definiert worde über e Sekunde, wo d Atomziit mit dr aschtronomischer Universalziit verbindet.
Volli Schtund
Als volli Schtund bezeichnet mer de Aafang vo dr Minute Eins, also biischpiilswiis 08:00:00; es wird au "Schlag acht" gnännt. Dr Begriff chunnt daher, dass (im obige Biischpiil) "di achti Schtund voll" wird. Zur „volle Schtund“ fanged zahlriichi regelmässigi Vorgäng wie öppe dr Schtundeschlag vo Uhre.
Anderi Definitione
S Wort Schtund wird au verwendet für:
en (chürzere) Ziitabschnitt vo bsunderer Bedüütig (d Schtund vo dr Bewährig)
d Schuelschtund (vo 45 Minute in Düütschland und dr Schwiiz bzw. 50 Minute in Öschterriich))
d Wegschtund vo 3¾–5 km, e halbi geographische Meile; dr Weg, wo en laufende Mensch i einere Schtund zruggleit
im ältere Pietismus e chirchlichi Zämekunft; lueg au Schtundischte
i dr Bermannäschprach wo di horizontal Richtig (wiist uf e ursprünglichi Bedüütig vom Wort als Richtig, wo d Sunne schtaat)
Di 12 Schtunde sind Schutzgöttinne vo de verschiedene Tagesziite i dr Griechische Mythologie
Lueg au
Minute
Sekunde
Kategorie:Zitbegriff
Kategorie:Masseinheit
Minute
E Minute isch e Ziiteinheit, wo nöd zum SI ghört. Si schtammt vom babylonische Sexagesimalsyschtem her, wo d Brüche als 60schtel und 3600schtel entwicklet worde sind.
D 60schtel sind später im Latiinische als pars minuta prima (v. minuere = verchliinere, vermindere) bezeichnet worde, d 3600schtel (= 1 60schtel vomene 60schtels)  als pars minuta secunda, wo denn d Sekunde druus worde isch.
Fir d Minute wird s Einheitezeiche min brucht; früener sind au „Min“ und „Min.“ brucht wore. Vor allem im Schport werded Ziite (gnauer: Ziitschpanne) (fälschlicherwiise) au 1 h 32′47″ abgchürzt (1 Schtund und 32 Minute und 47 Sekunde). Für Ziitpünkt wäre au Schriibwiise wie die brucht: 10h20m15s.
E Ziitminute isch dr 60schti Teil vonere Schtund. Ei Minute zellt wiederum 60 Sekunde.
Als gsetzlichi Masseinheit dörf si nebed em SI-Syschtem verwendet werde.
Lueg au
Schtund
Sekunde
Kategorie:Zitbegriff
Kategorie:Masseinheit