mischeiwiller/swiss-german-text huggingface dataset:
Schnüriger
D' Schnüriger sind e alts Gschlächt vo freie Landlüüt us em Steinerviertel z'Schwyz. S'erscht Mal dokumentiert im zwölfte Jahrhundert. Ursprüngli Schnüerliger, wie im Flurname "Schnüerle" (gliichbedütend wie klini Rüfe Mure, Murgang) i de Gmeind Sattel (Schwyz).
Über vili Hundert Jahr immer wider tüchtigi Kärli i de Politik und im Militär (Schwyzer Landvögt und Tagsatzigsdelegierti in de alte Eidgenosseschaft):
Frei von Snürigen †1386 bi Sempach;
Werner Schnüriger †1515 bi Marignano;
Melchior (1778-1836),  Oberstlieutenant, Offizier z'Frankrich und z'Neapel, Ritter vom heilige Ludwigsorde, schwyzerische Chriegskommissär, hät verfasst: "Ideen über den Gebrauch der Scharfschützenwaffe bei stehenden Heeren" (1819);
Arnold (1824-1876), Hauptme z'Neapel, u. a. Inhaber vo de Fäldzugmedallie vo Gaëta, verhüratet mit ere Fürschtin Caracciolo vo Neapel.
Kategorie:Familie
Santiago de Compostela
Santiago de Compostela isch d Hauptstadt vo Galizie im Nordweste vo Spanie, wo knapp 92'300 Ywoner hätt (2003).
Pilgerreis
D Kathedrale (e romanische Bau mit ere Barockfassade) isch s Ändziel für d Pilger, wo sich us ganz Europa uf dr Jakobswäg mache zum s Grab vom Heilige Jakobus go psueche. In de sogenannte Heilige Joor 1999 und 2004 sin über 150.000 bzw. knapp 180.000 Pilger unterwägs gsi.
D Altstadt und dr Jakobswäg ghöre zum Wältkulturerb vo dr UNESCO.
Jakobswäg usm alemannische Gbiet
mini|links|Wegweisertäfele Schwobewäg in Krüzlinge
Onne vun de Strecke us em Gwirr vu Jakobswäg uf Santiago de Compostela hosst Oberschwäbischer Jakobspilgerweg und goht vo Ulm ibber Oberdischinge, Bad Schusseried, Biberach an der Riß, un Wiigarte. Denn wiiter durch Meerschburg zum Konschdanzer Münster. Vum Konschdanzer Münster gohts uff de Wessenbergstroß lang bis zur Schweizer Gränz. Von Chrüzlinge us hosst der Jakobsweg denn Schwobeweg und führt in de Thurgau und über Äisidle, Flüeli-Ranft, Thun, Friiburg im Üechtland und Gämf.
Literatur
(de) Joan Fiol Boada: Der Jakobsweg. Von Montserrat und von Saint Jean Pied de Port. Hampp Verlag, 168 Seiten. ISBN 978-3-936682-10-6
Weblink
Offizielli Homepage vo dr Stadt (galicisch und englisch)
Homepage vom Tourismusbüro vo dr Stadt (dütsch, spanisch, galicisch, englisch usw.)
Website zum Jakobsweg(spanisch, galicisch, englisch, italienisch und portugisisch)
Website über d "Rute de la Plata", de Silberweg uf [URL] (dütsch)
Kategorie:Ort (Spanie)
Kategorie:Municipio z Spanie
Kategorie:Wältkulturerb in Europa
Kategorie:Katholische Wallfahrtsort
Swahili
Swahili esch d'Kchorzfòòrm vo de Spròòch Kiswahili (uf tütsch ä Suaheli), de mäischt gschpròchnen afrikchaanische Schpròòch öbrhaupt. Mänggisch säipmèn ä de Muètrschpròòchlr "Swahili". Abr sii säge seech säubr "Mswahili" (im Singgulaar) ond "Waswahili" (im Pluraal).
Swahili (Sprache)
Swahili (Gesellschaft)
École polytechnique fédérale de Lausanne
D` École polytechnique fédérale de Lausanne isch d` Eidgenössischi Technischi Hochschuel vo Losànn, churz EPFL. Si lyt in Eclubens ir Nöchi vo Losànn im Kanton Wâdt.
mini|links|d EPFL, us dr Luft (2009)
D EPFL isch 1853 gründet worde und isch eini vo de renommiertiste europäische Hochschuele. Im Shanghai-Ranking 2008 (Academic Ranking of World Universities (ARWU) in the field “Engineering/Technology and Computer Sciences”) beleit si wältwiit dr 18. Platz und dr zweit innerhalb vo Europa.
D EPFL ghört zu de eidgenössische technische Hochschuele (ETH), wo au d ETH Züri und vier Forschigsastalte (PSI, WSL, Empa und Eawag) drzue ghöre.
Weblink
EPF Lausanne
Lausanne, EPF
Kategorie:Kanton Waadt
Schattenmorelle
thumb|Schattemorelle
D Schattemorelle (wüsseschaftliche Name: Prunus cerasus ssp. acida)  isch en Art Suurkirsi. Si ghört in d Familie vo de Rosegwächs (Rosaceae) un isch di am meischte aapflanzti Sorte mit hoche Erträg. De Bomm isch recht aaspruchslos und trait vil Frücht. Bschribe worde isch si s erscht Mol im Joor 1598. Me sait, dr Name käm vom Château de Moreille z Frankriich.
D Frucht isch mittelgross, glänzig, dunkelrot, au s Fruchtflaisch isch rot un recht saftig. Si het e feine süürliche Gschmagg un wird gärn zue Gomfi odr zue Kompott gmacht.
Kategorie:Obschd
Kategorie:Frucht
Witikon
Witike (amtl. Witikon) isch es Schtadtviertel vo dr Schtadt Züri. Es lyt im Chräis 7 und isch s öschtlichste Quartier vo de Schtadt. Es het 9'503 Ywohner.
Witike isch 1934 im Rahme vo de zwäite Ygmäindig i d Schtadt Züri ygmäindet worde. Wichtigi Gründ sind d Verschuldig und schlechti Infraschtruktur, wie Verchersmittel und Schuele, gsy.
Die erst Ufzäichnig isch die: Dur d Uftäilig bim Chilezähnt vo de Chilegmäinde Sankt Peter und Grossmöischter isch Witike scho am 28. April 946 erwähnt worde als Vuitinchova. Dä alemannisch Name laht erchennä, das das Dörfli im 7. Jaarhundert gründet worde isch.
Vorher händ, de archeologische Usgrabige na, warschindli au d Kellte und d Römer i dem Gebiet gwohnt.
Weblink
Zürich-Witikon
Kategorie:Ort i de Stadt Züri
ETH
D'Abchürzig ETH bezeichnet
Eidgnössischi Technischi Hochschüel, zwei Hochschüele z Züri und Lausanne (Schwiz):
ETH Züri
École polytechnique fédérale de Lausanne (ETH Lausanne oder EPFL)
Ethernet, e Computer-Vernetzigstechnology
Äthiopie noch em Länderchürzel ISO 3166-1
Ergotherapy als Studiegang an de Fachhochschüel Salzburg
de Flughafe Elat z Israel (IATA-Chürzel)
S Wort Eth bezeichnet
s ð/Ð, e Büechstabe vo de isländische und de färöische Sproch vorchunnt
e Gmeind im Département Nord, Frankrych
Alfred Nobel
thumb|Alfred Nobel
Dr Alfred Bernhard Nobel (* 21. Oktober 1833 in Schtokholm; † 10. Dezember 1896 in San Remo) isch an Chemiker und Erfinder gsi. Bis zu sim Tod hot`er it wäniger as 355 Patente erroicht.
1837 isch dr Nobel no Sankt Petersburg, wo sin Vadter Immanuel Nobel mit Hilf vo dr russische Regiirung a paar Hüttewerk gründet hot. 1859 isch er mit sim Vadter no Schtokholm zruck`gheert. Det hot er Chemie schtudiert, und sit 1862 versuecht s Nitroglyzerin als Schprengschtoff in d Technik iizführe. 1864 isch em denn si Labor in d Luft gflooge und dr Nobel hot doruf versuecht d Handhabbarkeit vum Schprengschtoff bi gliichbliibender Schprengkraft z verbessre. 1867 isch em des dur d Erfindung vum Dynamit glunge.
Dr Nobel isch dr Stifter vum no ihm gnännte Nobelpriis.
Weblink
Hintergründ, weele it im Gschichtsbuech schtond
Kritik a Nobels Erfindung
Webpräsenz vo dr Nobel-Stiftung
Biografie
Kategorie:Schweed
Kategorie:Chemiker
Kategorie:Maa
Kinderwagen
mini|Kindarchais
Schesäwage isch en nöd so übliche schwyzer Dialektbegriff für en alte Chinderwage. Und im Badische isch des a Kindersches. Wenn er nu im Huus inne bruucht wörd, so isch es en Stubewage.
Gschicht
D Kinderchais het sich us r Zain wu ma Räder drô gmacht het, entwickelt.
D Märgdschees
mini|Iwer hunderd Johr aldi Märgdschees uss Zunswier
D Märgdschees isch ä uralds Gfährd un hedd friea s Dorf- uns Schdadtbild vollens beherrschd. Im Dialegd, bi de Lidd, haisd si so, will des didsche Word für „Markt“ bi uns "Märgd" haisd un will bi uns vieli franzesische Usdrigg däzu ghehre: „Chaise“ haisd soviel wie Karre. So ä Märgdschees kamma für alles megliche bruche: ob ma d Sach zum Märgd, odda ob ma vun därd Ziegs eimschaffe mues. Als Schees für d klaini Kinder, zum umänander kudschiere, zum Abschdidze wämma nimmi rächd laufe kaa, odda wämma midd de Wesch zum Bleiche uff d Wies nuss mues, odda wämma Wassa in de Schabf zum Garde schbridze schaffe sodd. Wämma abba Krudd zum Kruddschnieder fahre sodd, dann haisd die Märgdschees nimmi Märgdschees, sondern „Kruddschees“. D Märgdschees hedd ä Konschdrugdzion, di isch so ald wie commood. Dä Laderaum isch ä gflochdena Korb midd ämä Holzrähmle uf m Iisegschdell midd Bladdfäderä. De Rahme hedd zwei Aggse un vier Rädle us Blech midd Gummibrofiel drumrum un isch rood aagschdriche. Obbe isch noch ä Handgriff zum Schalde vun de Schees. In d Kurv gehds durch Drugge uff d Sidd in di Richdung, wo ma hinfahre mechd. Hidd noch kamma uff m Lond Lidd, maischd aldi Wieber (Scheese), midd Märgdscheese durch s Dorf dabbe sähn. D Märgdschees hedd mehr wie hunderd Johr überduhrd un ma sodderi irgendwänn ämol ä Denkmol setze.
Weblink
Die Geschichte der Kinderwagen uf de Website vom Chinderwagemuseum Bayer z Scharndorf, Nideröschtriich
Kategorie:Fahrzüüg
Kategorie:Chindheit und Juged
Weisswein
thumb|Wysswy
Wysswy isch e alkoholisches Getränk, wo durch alkoholischi Vergärig vo (meischtens wysse) Truube entstoht. Es git au Wysswy, wo us rote Truube härgschtellt wird. D'Farb vom Wysswy isch je nach Härkunft und Ryffy etc. vo hällgääl, mit teils griene Refläx, über stohgääl bis zu goldgääl.
In der Nase sin vor allem bluemigi und fruchtigi Düft z'erkenne, im Gaume sin früschi und lycht süürlichi Note vorhande.
Wysswy wird gärn kielt serviert und eignet sich guet für Fisch- und Kruschtetier-Grycht aber au zu Spargle wird är gärn trungge.
Ne ganz bsunderi Schbezialidät fir Äuidofahrer, wu uff ihrene Spiegel luege mien, isch Wysswyschorli süür oder gschprützde Wysse wie'n'er in andere Gegende au g'nennt wird.
Uswahl vo Wysswy us em alemannische Berych
Schwiiz
Amigne
Bacchus
Chasselas (Gutedel)
Completer
Chardonnay
Gewürztraminer
Heida (Savagnin blanc)
Humagne blanche
Kerner
Muscat
(Petite) Arvine
Pinot blanc (Weissburgunder)
Pinot gris (Malvoisie)
Räuschling
Riesling x Sylvaner (RS, Müller-Thurgau, Rivaner)
Sylvaner (Johannisberg)
Elsass
Chardonnay
Edelzwicker
Gewürztraminer
Klevner (Klevener)
Muscat
Pinot blanc
Pinot gris (Tokay d'Alsace)
Riesling
Sylvaner
Bade-Württebärg
Auxerrois
Bacchus
Chardonnay
Elbling
Findling
Guetedel (Chasselas)
Gewürztraminer (Traminer)
Grauburgunder
Johanniter
Kerner
Merzling
Müller-Thurgau (Rivaner)
Nobling
Riesling (Schwarzriesling/Weißriesling)
Ruländer
Silvaner
Scheurebe
Weisser Burgunder (Pinot blanc, Clevner)
In Öschtrych wird im alemannische Teil kei Wy in nennenswärtem Umfang härgschtellt.
Neueri gentechnischi Analyse hänn zeigt, dass es sich bym Riesling x Sylvaner bzw. bym Müller-Thurgau um e Krüzig zwüsche Riesling und Guetedel (Chasselas) handelt.
E Sonderstellig hänn Wysswy mit ere hoche Räschtsiessi (also noch dr Gärig immer no viel Zucker enthaltend): Si wärden als Dessertwy (au Siesswy gnennt) serviert. Byschpyl: Trockenbeerenauslese, Vendange tardive, Sélection de Grains Nobles, Eiswein etc.
Kategorie:Wyy
Vogesen
frame|d Lag vun d Vogese
mini|Physischi Karte vun de Vogese
D Vogese ( les Vosges,  au Wasgenwald,  Vosegus Mons) sin e Gebiri, grad wie de Schwàrzwald, awer uff de andere Sit vom Rhin, z Frànkrich. Se g‘heere züe de Regione Elsass, Lothringe (frz.: Lorraine) un Freigrafschàft (frz.: Franche Comté).
De heechscht Beri ésch de Gross Belche mét .
M´r teilt de Vogese – geologisch – uff en zwei Teili:
De Norde, vum Pfälzer Wàld um de Zawerer Bucht bis züem Brischtàl isch z´meischt üss Buntsàndstein (frz.: grés rose), de Siade, üss Granit – b´sundersch én d´Hochvogese. De Beri én d´Nordvogese han meischtens tàfelàrtigi Forme. De Nordvogese sin én d´Iszit nit vill vun de Gletscher àbg´schliffe wore, so ésch de Buntsandsteinschicht druff gebliwe. En de Südvogese han de Beri de charakteristischi Form vun Rundkuppe (frz.:"Ballons des Vosges"), wie m´r durich Erosion und V´rgletscherung erkläre kann.
Entstànde sin de zwei Gebiri bim große Owerrhin-Grawebruech, bi dem sich e Tàl zwésche de Hochplateaus gebild´t het, wo noochher de Rhin, wo bis do durich de Burgundisch Pfort noch´m Rhonetàl un én´s Mittelmeer àbg´flosse ésch, genumme un widdersch üssgegrawe het. De Erosion durich´s Wass´r, wo de Beri züem Grawe nàbg´flosse ésch, het mét d´r Zit de pittoreski, un steili Gebirislàndschaft g´schaffe, wo m´r hit vum Owerrhintàl sehn kann.
De Nordvogese han am Donon (1009 m) ihr´r heechscht Punkt. D´r Beri ésch öi Treffpunkt vun drei Départements: Bas-Rhin, Moselle un Meurthe-et-Moselle. So ésch ém Süde de Elsasser Belche (frz.: Ballon d'Alsace) selbsch de Treffpunkt vun drei Regione: Haut Rhin (Elsass), Vosges (Lorraine), Territoire de Belfort un Haute-Saône (Franche Comté). Nit wit vun-nem ésch de Quell vun de Mosel.
D´r Elsasser Belche g´heert mét siner Heehe vun 1247 m züem Teil vun de Südvogese wo àlli heechschti Erhebunge vum Gebiri bisamme sin: d´Hochvogese. Ànderi Gipfel do sin de Markstein (1265 m) un de Klei Belche od´r Kahla Wase (frz. Petit Ballon) mét 1267 m. E b´sundersch spektakuläri, fascht alpini Üssicht biet d´r Hohneck mét 1362, m mét sinem Doppelmassiv un d´r Schlucht vum "Schlucht-Pass" (frz.: Col de la Schlucht).
S gibt öi zwei Natürparke em Gebiri: de "Parc naturel régional des Ballons des Vosges" un de "Parc naturel régional des Vosges du Nord".
De mittleri (nördlichi Süd-) Vogese han ihri Kulminationspunkt uff´m Champs du Feu (urspringli wohrschins "welsch": "Champs du veh" = Vieh-Fald = Beriskritt, Hochweid, Chaumes).
Beri, wo vun d´r elsasser Ebeni, vum Rhintàl noch b´sundersch uffalle sin (v.N.n.S.): de Schneeberi, s Odilieberi- (frz.: Mont St. Odile) -Maennelstein-Massiv, d´r Ungersberi un de Taennchel.
Gràd Maennelstein un Taennchel wiese mét ihri Heidemüre (frz.: mur payen) uff´s mystischi Element vum Gebiri wo bis in keltischi un Völlikerwànderungszitte z´rickgeht. Öi d´r àlt ditsch Nàmme Wasgenwald, wo sich aww´r zeerscht numme f´r de Sàndsteinberi gànz ém Norde un ém Süde vum Pfälzer Wàld gilt, esch v´rbunde mét de Nibelunge-Helde um de Burgunder-Künni Gunther, wo do noch de Sage z´r Jagd gange sin.
Lueg au
Vosegus (Personifikàtion vun d Vogese)
Weblink
Kategorie:Eidusiger
Kategorie:Gebìrg ìm Frànkriich
Kanada
Kanada isch e Bundesstaat z Nordamerika. Mit ere Fläche vo fascht 10.000.000 Quadratkilometer isch es s zweitgröschte Land uf dr Welt. D Bevölkerungszahl isch aber nit so groß, Kanada hätt rund 32.000.000 Iiwohner. Kanada isch langi Zit britischi Kolonii gsii und isch au hüt no Teil vom Commonwealth. Kanada isch e sognennts Commonwealth Realm, also e Monarchii mit em britische König Charles III. als Staatsoberhaupt, verträtte dur e Generalgouverneur.
Änglisch und Französisch
Amtssproch vu Kanada sind Änglisch und Französisch. I de Provinz Québec isch numme Französisch amtlich, d Provinz Neu-Braunschweig isch offiziell zwöisprachig (Französisch und Englisch). Québec het sehr rigorosi Sprochgsetz zum Schutz vu dr französische Sproch. So werre dert au englischi Firmenämme ybersetzt: „PFK“ stoht z. B. fer „Poulet Frit Kentucky“, was im Rest vu dr Welt „KFC (Kentucky Fried Chicken)“ heisst.
Provinzen und Territorie
Kanada bistaat us zää «Provinze» (Gliidstaate) und drüü «Territorie».
D Entwigglig zum hüttige Staat het übr 200 Joor duuret. thumb|left|D Entwigglig zum hüttige Staat het übr 200 Joor duuret
Provinze:
Provinz Hauptstadt Flächii km² Ywoner(2011) Ywoner(2016) Alberta  Edmonton  640.082  3.645.257  4.252.879 British Columbia  Victoria  922.510  4.400.057  4.751.612 Manitoba  Winnipeg  552.330  1.208.268  1.318.128 Neufundland und Labrador  St. John’s  370.511  514.536  530.128 Neubraunschweig  Fredericton  71.377  751.171  756.780 Neuschottland  Halifax  52.939  921.727  949.501 Ontario  Toronto  908.608  12.851.821  13.982.984 Prince Edward Island  Charlottetown  5.686  140.204  148.649 Québec  Québec  1.356.547  7.903.001  8.326.089 Saskatchewan  Regina  588.240  1.033.381  1.150.632
Territorie:
Territorium Hauptstadt Flächii km² Ywoner(2011) Ywoner(2016) Nordwescht-Territorie  Yellowknife  1.143.794  41.462  44.469 Nunavut  Iqaluit  1.877.788  31.906  37.082 Yukon  Whitehorse  474.713  33.897  37.492
Großi Städt
Ottawa (Hauptstadt)
Calgary
Halifax
Montréal
Québec
Toronto
Vancouver
Winnipeg
Weblink
di offiziell Website vo Kanada (englisch/französisch)
d Website vom Fremdeverkehrsamt vo Kanada (dütsch)
Fuessnote
Kategorie:Land
Kategorie:Staat in Nordamerika
Kategorie:Monarchie im Commonwealth
Kategorie:Mitgliid i der UNO
Konolfingen
Chonufinge oder Chnoflige (dütsch: Konolfingen) isch ä Gmeind im Kanton Bärn.
Geografi
D Gmeind Chonufinge hät em Amt Chonufinge sy Name gää, isch aber nid di Gmeind mit em Amtssitz. Si ligt im Chisetau am westliche Rand vom Ämmitau. Us däm Grund wirds o aus 'Tor zum Ämmitau' bezeichnet.
Chonufinge besteit us de Ortschafte Chonufinge, Chonufinge Dorf, Staude i.E., Ursälle und Gysenstein. Zudäm ghöre d Wiler Herolfinge, Hötschige, Cher und Liimgruebe o derzue.
D Nachbergmeindä vo Chonufinge si Häutlige, Freimettige, Niderhünige, Mirchu, Grosshöchstette, Schlosswiu u Münsige. Vor de Fusion mit Münsige si ou no Tägertschi u Trimstei Nochbergmeinda gsii.
Im grosse Massstab gluegt ligt Chonufinge ir Mitti zwüsche Bärn, Burgdorf, Langnou i.E. u Thun.
Gschicht
D Gmeind isch 1933 entstange dur d Fusion vo de Gmeinde Gysestei (Gysenstein) u Stalde (Stalden im Emmental). Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Chonufinge ghört.
S Dorf Chonoufinge isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1148 aus Chonolfingen, Gysestei 1226 aus Gisenstein, Stalde 1258 aus Stalden.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005Bundesamt für Statistik: Eidgenössische Volkszählung 2000: Bevölkerungsentwicklung der Gemeinden 1850–2000. Bern 2005 (Online uf bfs.admin.ch, Date im Aahang)
Jahr  1850  1860  1870  1880  1888  1900  1910  1920 Ywohner 1627  1598  1691  1690  1668  2030  2374  2750 Jahr  1930  1941  1950  1960  1970  1980  1990  2000 Ywohner 2947  3343  3656  3964  4137  4360  4619  4606
Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 8 % gläge.Bundesamt für Statistik: Regionalporträts 2012: Kennzahlen aller Gemeinden, Mai 2012
Religion
78,9 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 9,9 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 17,0 %, CVP 1,8 %, EVP 6,9 %, FDP 7,1 %. GLP 4,1 %, GP 6,6 %, SP 16,2 %, SVP 32,0 %, Suschtigi 8,3 %.
Gmeindspresidänt vo Chonoufinge isch dr Peter Moser (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,3 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 4606 Ywohner 92,9 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 0,5 % Französisch u 1,3 % Italienisch.
Dr Dialäkt vo Chonoufinge ghört zum Hochalemannisch.
Weblink
Website vo dr Gmeind Chonufinge
Fuessnote
Kategorie:Ort (Kanton Bärn)
Sissa (Limonade)
Sissa isch e Limonade gsii, wo 1929 s erscht Mol abgfüllt worden isch.In Eptingen ist Geschichte greifbar Artikel uf bazonline.ch vom 25. August 2015 Dennzmol isch si unter em Name Sissa-Citro vertriibe worde. Dr Name kunnt vom damalige Abfüllort Sissach im Baselbiet.
Sit 1936 hett's au e Sissa-Orange gäh, wo denn in Toco-Orange umbenennt worden isch. 1938 isch Sissa-Grape iigfiehrt worde, wo kurz druf wäge dr Zuckerrationierig währed em Zweite Wältkrieg ufgä worden isch. 1942 chunnts under em Name Sissa Grapfruit wider uf e Määrt.Geschichte uf pepita.ch abgruefen am 28. Juli 2019 1950 (1949) isch s vom bekannte Pepita abglest worde, wo hit au z Ditschland bi Bad Dürrheimer in Lizänz broduziert wird. Ab em Johr 1989 wird s Sissa vo dr Mineralquelle Eptige AG z Eptige abgfüllt. 1994 wird Produkzion vom Sissa Citro wäg de Konkurränz Sprite iigstellt und ab 2003 under em Name Pepita Citro witer gfüert.Die mächtigen Familien der Region: Heute Damaris und Matthias Buchenhorner, Inhaber der Mineralquelle Eptingen AG Artikel uf barfi.ch vom 5. Juni 2017
Fuessnoote
Kategorie:Gnussmittel
Kategorie:Getränk
Kategorie:Läbensmittelmarke
Zugersee
Zugerseethumb|300px|center|Blick ufe See vo Zug uus Date Name:  ZugerseeLaag:  InnerschwiizBFS-Nr.:  9175Flächi:  38,3 km²maximali Tiefi:  198 mZueflüss:  LorzeAbfluss:  LorzeHöchi:  413 m ü.M.Grösseri Ort am Ufer:  Zug, Chom, Walchwiu, ArthBsungerheite:   Charte center|300px|miniatur|Zugersee
Dr Zugersee isch e See ir Zentrauschwyz.
Er het e Flächi vo 38,3 Kwadratkilometer u e maximali Töifi vo 198 Meter.
Kantön am See sy Zug (er isch der gröscht Kanton am See), Schwyz u Luzärn. Am Nordufer vom See ligt d Kantonshouptstadt Zug. Luzärn het am See nume der Hoger Chieme mit em Wyler Böscherot.
Der gröscht Zue- und Abfluss isch d Lorze im Kanton Zug, wo d Mündig vom Oberlouf u der Afang vom undere Deil nöch bynenander am Nordändi vom See lige. Bi Arth mündet d Rigiaa in See, vom stotzige Schatthang vo der Rigi loufe zwölf wildi Bärgbech zum See abe, vom Zugerbärg und em Wälchwilerbärg uf der Oschtsyte vom See chöme öppe zwänzg chlyneri Bech der Bärghang zdurabb, und zwüsche Risch und Itelfinge mündet der Erlibach vo der Weschtsyte in See.
Ufem See fahre d Schiff vo der Schiffahrtsgsellschaft vom Zugersee. Im See chame fische, wemme es Patänt vo Zug oder Schwyz het oder wemmes vom Ufer uus mit liechtem Ggrät macht. E Pruefsfischer ufem See isch der Hürlimaa vo Walchwiu. Es het früener fasch 30 Arte vo Fisch im See gha.Website vom Schwiizer Pruefsfischerverbands Fischerkonkordat Bi nöiere Undersuechige het me 18 gfunde.Artenvielfalt und Zusammensetzung der Fischpopulation im Zugersee, eawag, 29. Oktober 2015
Rund ume See loufe wichtegi Vercheerswääg: d Baanlinie vo Züri und Zug und die vo Basel und Luzärn, wo z Arth zämechöme und zum Gottert gönd, d Autobaan A 4 uf der Weschtsyte und d Kantonsstroosse.
Literatur
Weblink
Fuessnoote
Kategorie:See (Schwiiz)
Kategorie:Geografii vom Kanton Zoog
Kategorie:Geografii vom Kanton Schwyz
Kategorie:Bundesinventar vo Landschafte und Naturdenkmäler vo nationaler Bedütig
Bregenzerwald
Lage Schtaat:  Österreich Bundesland:  Vorarlberg Politischa Bezirk:  Bregenz Details Inwohnar:  29.690 (Schtand: 30. September 2004) Poschtleitzahl:  6xxx Telefonvorwahl:  055xx Kfz-Kennzeichn:  B Adressa Websito:  bregenzerwald.at E-Mail:  [EMAIL] Karte:Datei:Karte Bregenzerwald.png
Dor Breogozarwold ischt a Region z Voralbearg (Öschtriich), gnauor i anama gebirgigo Woldgebiet südöschtlich vo Breogoz, in dor Nöhe vom Bodasee.
Geografii
Dor Breogozarwold grenzt im Weschto a d Region Bodasee, dio im Rhytal ischt, im Südo a d Alperegion um Bludez, im Südoschto a s Arlberggebiet und im Nordoschto a s Kleinwalsertal. Dor Breogozarwold grenzt ou an Bayern (Dütschland); s Oberallgäu ischt im Nordoschto, s Westallgäu (Landkreis Lindau) im Nordo.
Da Hoptfluss im Breogozarwold isch d Bräagazer Aach.
Schribwaise
Bregenzerwald ischt z Österreich dio gängige Schribwaise. Im Dütscho wird zum Tol ou dio Schribwaise Bregenzer Wald vorwendot. Im Dialekt hoßt as Breogozarwold.
Wirtschaft
D Haupteinnahmequeollo vom Breogozarwold ischt dor Tourismus. D Lanwirtschaft und do Dienschtleischtungssektor sand allerdings ou wichtige Wirtschaftszweige.
Dialekt
Weil im Nordo und im Nordoschto Töl vom Allgäu no bis 1814 zu Vorarlberg gehört händ, und in dor hütigo Grenzregion, wego dor Besidlung durch d Alemanne, s Bodeseealemannische vorgherrscht hat, und ou allad no an gwiossa sprachlicha Austausch zwüschod dom Allgäu und dom Breogozarwold bschtoht, redot ma in am Tol vöm Breogozwarwold - döm Voadrwold - ou hüt no an dom Allgäuerischo noha Dialekt, s Wälderisch, wo sich vom reschtlicho Vorarlbergisch ussarhebt. Nu uf Dimülsch redt mo s höchstalemannisch Walsertüütsch.
Gmuonda
Albarschwende
Andalsbuch
Au
Beza
Biza
Dimülsch
Dora
Egg
Hittisau
Krumbach
Langenegg Lingenau
Mella
Rütte
Rifansbearg
Schnepfau
Schoppernau
Schröka
Schwarzabearg
Sibratsgfäll
Sulzberg
Warth right|Gemeinden im Bregenzerwald (grobe Skizze)
Usnahma
D Gmuonda Langen und Buch sand zwar i dor Region vo Bodasee-Alpenrhy (Rhytal), sand abor glichzitig trotzdem ou Ort vo dor Käsestrasse Bregenzerwald.
Alberschwende ischt (as wi o Bildschtuo) a Hofstaig-Gmuond, as ischt ka Wäldar Gmuond.
Weblink
Websita vom Breogozarwold
Käässtross Breogozarwold
WebCams im Breogozarwold uf vorarlberg-cam.at
Wälderbähnle
Kategorie:Geografii vo Vorarlberg
Kategorie:Tal z Öschtriich
Kategorie:Region (Öschtriich)
Kümmel
Chümmi (Carum carvi; alemanischi Näme) isch e Gwürz. Me benutzt vorwiegend d Soome, wo riich an ätherischem Öl sin.
Chümmi isch eini vo den älteschte Gwürzpflanze und syt em Altertum bekannt.
Beliebt isch Chümmi in Kombination mit schwere oder blaiende Spyse (z. B. Kohlgricht). Er wird bsunders gärn zu Chäs (z. B. Münschterchäs) serviert. Er wird au zu Schnaps bzw. Likör (Aquavit) verarbeitet.
D Inhaltstoff vom Chümmi (vor allem Carvon und Limone) sölle d Verdauig aarege, gege Blaiige und Kolike wirke und dr Appetit aarege. Nit wisseschaftlig belayt isch d Wirgig by Menstruationsbeschwärde und als milchtriibends Mittel.
Weblink
thumb|ChümmisoomeBeschrybig uf de Gwürzsyte vom Gernot Katzer
Kategorie:Gnussmittel
Kategorie:Gwürz
Kategorie:Bedecktsamer