mischeiwiller/swiss-german-text huggingface dataset:
Eidgenössisches Finanzdepartement
S Eidgenössische Finanzdepartemänt (EFD) isch eis vo de sibe Departemänt i dr Schwiiz. Amig eine vo de Bundesröt schtaht em Departemänt vor.
Am Aafang vom Bundesschtaat hät das Departemänt Finanzdepartemänt gheisse. Vo 1873 bis 1978 häts under em Name Finanz- und Zolldepartemänt firmiert. Sit 1979 heissts Eidgenössischs Finanzdepartemänt.
Departemäntsvorschteher
1848–1850: Martin J. Munzinger
1851: Daniel-Henri Druey
1852: Martin J. Munzinger
1853–1855: Daniel-Henri Druey
1855–1856: Melchior Josef Martin Knüsel
1857–1858: Jakob Stämpfli
1859–1861: Constant Fornerod
1862–1863: Melchior Josef Martin Knüsel
1864–1867: Jean-Jacques Challet-Venel
1868: Victor Ruffy
1869: Jean-Jacques Challet-Venel
1870–1871: Paul Cérésole
1872: Karl Schenk
1872–1873: Johann Jakob Scherer
1873–1875: Wilhelm Matthias Naeff
1876–1878: Bernhard Hammer
1879: Simeon Bavier
1880–1890: Bernhard Hammer
1891–1899: Walter Hauser
1900: Robert Comtesse
1901–1902: Walter Hauser 1903: Robert Comtesse
1904: Marc-Emile Ruchet
1905–1909: Robert Comtesse
1910: Josef Anton Schobinger
1911: Robert Comtesse
1912–1919: Giuseppe Motta
1920–1934: Jean-Marie Musy
1934–1938: Albert Meyer
1939–1943: Ernst Wetter
1944–1951: Ernst Nobs
1952–1954: Max Weber
1954–1959: Hans Streuli
1960–1962: Jean Bourgknecht
1962–1968: Roger Bonvin
1968–1973: Nello Celio
1974–1979: Georges-André Chevallaz
1980–1983: Willy Ritschard
1984–1995: Otto Stich
1996–2003: Kaspar Villiger
2004–2010: Hans-Rudolf Merz
2010–2015: Eveline Widmer-Schlumpf
2016–2022: Ueli Maurer
sit 2023: Karin Keller-Sutter
Ämter
Generalsekretariat (GS)
Informatikschtrategieorgan Bund (ISB)
Eidgenössischi Finanzverwaltig (EFV)
Eidgenössischs Zollamt (EPA)
Eidgenössischi Schtüürverwaltig (ESTV)
Eidgenössischi Zollverwaltig (EZV)
Eidgenössischi Alkoholverwaltig (EAV)
Bundesamt für Informatik und Telekommunikation (BIT)
Bundesamt für Baute und Logistik (BBL)
Bundesamt für Privatversicherige (BPV)
Em EFD adminischtrativ aaglideret sind:
Eidgenössischi Finanzkontrolle (EFK)
Eidgenössischi Bankekommission (EBK)
Pensionskasse vom Bund PUBLICA
Weblinks
Offizielli Website vom EFD
Kategorie:Eidgenössischi Departemänt
Eidgenössisches Departement für Wirtschaft, Bildung und Forschung
S Eidgenössische Departemänt für Wirtschaft, Bildig und Forschig (WBF) isch eis vo de sibe Departemänt i dr Schwiiz. Amig eine vo de Bundesrät schtaht em Departemänt vor.
Arbetsplätz, Bruefsbildig, Wirtschaftswachstum: Meeh als zweituusig Mitarbeiterinnen und Mitarbeiter sorged im Eidgenössische Departemänt für Wirtschaft, Bildig und Forschig für optimali Rahmebedingige für Arbetgeber und Undernehmer, für s Gwerb, für chliini und mittleri Betrieb, aber au für multinationali Grossundernehme.
S Departemänt schtüüret und begleitet di wirtschaftspolitische Entscheid und d Umsetzig vo dene. Es underschtützt e Politik, wo d Uusgangslaag für de Wirtschafts- und Forschigsschtandort Schwiiz im globale Wettbewerb verbesseret.
Am Aafang vom Bundesschtaat hät s Departemänt Handels- und Zolldepartemänt gheisse. Sit doo häts e paarmaal en nöie Name überchoo. Di früenerige Näme sind gsii:
1848-1872: Handels- und Zolldepartemänt
1873-1878: Iisebahn- und Handelsdepartemänt
1879-1887: Handels- und Landwirtschaftsdepartemänt
1888-1895: Induschtrii- und Landwirtschaftsdepartemänt
1896-1914: Handels-, Induschtrie- und Landwirtschaftsdepartemänt
1915-1978: Volkswirtschaftsdepartemänt
1979–2012: Eidgenössischs Volkswirtschaftsdepartemänt
sit 2013: Eidgenössischs Departemänt für Wirtschaft, Bildig und Forschig
Uufgabebereich
Wirtschaftspolitik
Bruefsbildig und Technologie
Landwirtschaft
Veterinärwese
Wirtschaftlichi Landesversorgig
Wohnigswese
Zivildienscht
Departemäntsvorschteher
1848–1853: Friedrich Frey-Herosé
1854: Wilhelm Matthias Naeff
1855: Martin J. Munzinger
1855–1856: Constant Fornerod
1857: Melchior Josef Martin Knüsel
1858: Constant Fornerod
1859–1860: Melchior Josef Martin Knüsel
1861–1866: Friedrich Frey-Herosé
1867–1873: Wilhelm Matthias Naeff
1873–1874: Johann Jakob Scherer
1875–1877: Karl Schenk
1878: Joachim Heer
1879–1880: Numa Droz 1881: Antoine Louis John Ruchonnet
1882–1886: Numa Droz
1887–1896: Adolf Deucher
1897: Adrien Lachenal
1898–1902: Adolf Deucher
1903: Ludwig Forrer
1904–1908: Adolf Deucher
1909: Josef Anton Schobinger
1910–1912: Adolf Deucher
1912–1934: Edmund Schulthess
1934–1940: Hermann Obrecht
1940–1947: Walther Stampfli
1948–1954: Rodolphe Rubattel 1955–1959: Thomas Holenstein
1960–1961: Friedrich Traugott Wahlen
1961–1969: Hans Schaffner
1970–1978: Ernst Brugger
1978–1982: Fritz Honegger
1983–1986: Kurt Furgler
1987–1998: Jean-Pascal Delamuraz
1998–2002: Pascal Couchepin
2003–2006: Joseph Deiss
2006–2010: Doris Leuthard
2010–2018: Johann Schneider-Ammann
sit 2019: Guy Parmelin
Weblinks
Offizielli Website vom WBF
Kategorie:Eidgenössischi Departemänt
Eidgenössisches Departement für Umwelt, Verkehr, Energie und Kommunikation
S Eidgenössische Departemänt für Umwelt, Verchehr, Energie und Kommunikation (UVEK) isch eis vo de sibe Departemänt i dr Schwiiz. Amigs eine vo de Bundesröt schtaht em Departäment vor.
Im Zuug vom technische Fortschritt hät s Departemänt im Lauf vo dr Ziit e paarmaal dr Name gwächselt. I dr Vergangenheit häts ase gheisse:
1848–1859: Poscht- und Baudepartemänt
1860–1872: Poschtdepartemänt
1873–1878: Poscht- und Telegraphedepartemänt
1879–1962: Poscht- und Iisebahndepartemänt
1963–1978: Verchehrs- und Energiewirtschaftsdepartemänt
1979–1997: Eidgenössischs Verchehrs- und Energiewirtschaftsdepartemänt
Seit 1998: Eidgenössischs Departemänt für Umwelt, Verchehr, Energie und Kommunikation (UVEK)
Departemäntsvorschteher
1848–1852: Wilhelm Matthias Naeff
1853–1854: Martin J. Munzinger
1855–1866: Wilhelm Matthias Naeff
1867: Jakob Dubs
1868: Jean-Jacques Challet-Venel
1869: Jakob Dubs
1870–1872: Jean-Jacques Challet-Venel
1873–1875: Eugène Borel
1876: Joachim Heer
1877–1879: Emil Welti
1880–1881: Simeon Bavier
1882–1883: Emil Welti 1884: Adolf Deucher
1885–1891: Emil Welti
1892–1901: Joseph Zemp
1902: Robert Comtesse
1903–1907: Joseph Zemp
1908–1911: Ludwig Forrer
1912: Robert Comtesse
1912: Louis Perrier
1911–1917: Ludwig Forrer
1918–1929: Robert Haab
1930–1940: Marcel Pilet-Golaz
1940–1950: Enrico Celio 1950–1954: Josef Escher
1955–1959: Giuseppe Lepori
1960–1965: Willy Spühler
1966–1968: Rudolf Gnägi
1968–1973: Roger Bonvin
1974–1979: Willy Ritschard
1980–1987: Leon Schlumpf
1988–1995: Adolf Ogi
1995–2010: Moritz Leuenberger
2010–2018: Doris Leuthard
2018–2022: Simonetta Sommaruga
sit 2023: Albert Rösti
Weblinks
Offizielli Website vom Departemänt
Kategorie:Eidgenössischi Departemänt
Lauerzersee
Lauerzersee300px|center|Lauerz am Lauerzersee mit Rigi
Lauerz am Lauerzersee mit Rigi DatäLaag:  ZentralschwiizFlächi  3.0664 km²maximali Tüüfi:  13 mZueflüss:  Steiner AaAbfluss:  SeewereHöchi über Meer:  447 mGrösseri Ortschafte am Ufer:  Lauerz Charte center|300px|Lauerzersee
Dr Lauerzersee befindet sich im Kanton Schwyz zwüsched em Vierwaldstättersee und em Zugersee. Mit siinere maximale Wassertüüfi von 13 m ghört er zu de flachschte Seeä vo dr Schwiiz.
Iibettet isch dr Lauerzersee zwüsched em Schteinerberg, dr Rigi und em Chliine und Grosse Mythe.
Im See befindet sich di zwei chliine Insle Schwanau und di unbewohnti Roggeburg.
Gschicht
Dr Name vom See schtammt vo dr gliichnamige Ortschaft Lauerz.
Bim Bergschturz vo Goldau am 2. Septämber 1806 isch dr See um e Sibtel chliiner worde.
Weblink
D Internetsiite zum Goldauer Bergschturz vo 1806
Kategorie:See (Schwiiz)
Kategorie:Geografii vom Kanton Schwyz
Kategorie:Bundesinventar vo Landschafte und Naturdenkmäler vo nationaler Bedütig
Langensee (Begriffsklärung)
Langensee chan folgendes bedüte:
Langensee, de dütsch Name för de Lago Maggiore, en See im Gränzgebiet vo de Schwiz zu Italie
Langensee (Gülzow-Prüzen), en Ortsteil vo dr Gmeind Gülzow-Prüzen im Landchreis Rostock, Meckleburg-Vorpommere
Langensee (Kleines Wiesental), en Ortsteil vo Elbeschwand, Gmeind Chleis Wiisedal im Landchreis Lörrach, Bade-Würtebärg
Langensee (Holstein), en See i de Holsteinische Schwiz, Schleswig-Holstei
Langensee (Neukirch), en See im Gebiet vo de Gmeind Neukirch im Bodenseechreis, Bade-Würtebärg
Luganersee
Luganersee (Lago di Lugano)center|300px|Damm vo Melide DatäLaag:  Tessin, OberitalieBFS-Nr.:  9710Flächi  48,7 km²maximali Tüüfi:  288 mZueflüss:  Vedeggio, Cassarate,MagliasinaAbfluss:  TresaHöchi über Meer:  271 mGrössere Städte am Ufer:  LuganoBsunderheite:  Weltnaturerbe MonteSan GiorgioSeedamm vo Melide Charte none|300px|Luganersee
Dr Luganersee oder Lago di Lugano (au Ceresio (ital. vom latiinische Ceresius) oder veraltet Lauisersee) isch en See im Süde vom Kanton Tessin i dr Schwiiz und in Oberitalie, benannt nach dr Schtadt Lugano.
Siini Oberflächi liit 271 m über em Meeresschpiegel und misst 48,7 km². Siini tüüfschti Schtell liit bi 288 m, und siis Volume beträit 6,5 km³.
Obwohl dr See nöd bsunders gross isch, zeichnet er sich doch dur Allgegewart uus: wo au immer mer i siinere Nächi en Berg oder Schtreife Land durchquert, immer schtaht mer wider a eim Zipfel vom Luganersee. Siini extrem zipfleti Form erchlärt sich dur siini Entschtehig nach dr Iisziit imene Gebiet, wo zwei Gletscher zämetroffe sind.
Einigi Zipfel vom Sees möged uf Italie, dezue befindet sich di italienischi Enklave Campione d’Italia , wo dur ihres Schpielcasino bekannt isch, a siim Ufer, was zmene komplizierte Grenzverlauf füehrt.
Südlich vo Lugano überquered d Autobahn und d Bahnlinie de See uf em Damm vo Melide.
Bekannti Uussichtsberge a siim Ufer sind dr Monte Brè () im Oschte, dr Monte San Salvatore (912 m ü.M.) im Weschte vn Lugano und dr Monte Generoso (1701 m ü.M.) am südöschtliche Ufer. Zwüsched de südliche Arme iiklemmt liit s UNESCO-Weltnaturerbe Monte San Giorgio (1097 m ü.M.).
Wil dr See dur siini Laag a dr Südschpitze vo dr Schwiiz imene mediterrane Klima liit, isch er es beliebts Tourischteziil.
Rund um de Luganersee händ sich verschiedeni düütschi Komponischte zruggzoge, wie de Michael Jary, de Martin Böttcher oder au de Peter Thomas. Au de Hermann Hesse hät hier siini letschti Rueh gfunde.
Weblink
Kategorie:See (Schwiiz)
Kategorie:See i de Lombardei
Kategorie:Geografii vom Kanton Tessin
Murtensee
Murtesee (Lac de Morat)300px|center|Murtesee DatäLaag:  SeelandBFS-Nr.:  9294Flächi  22,8 km²maximali Tüüfi:  45 mZueflüss:  BroyeAbfluss:  Canal de la BroyeHöchi über Meer:  429 mGrösseri Ortschafte am Ufer:  Murte Charte center|300px|Murtesee
Dr Murtesee oder Lac de Morat isch mit ere Flächi vo 22,8 km² dr chliinschti vo de drei grosse Schwiizer Jurarandseeä. Er liit i de Schwiizer Kantön Friburg und Waadt.
Dr Hauptzuefluss isch d Broye, wo 63 % vom Iizugsgebiet entwässeret. De Abfluss isch de Broyekanal, wo in Nöiäburgersee füehrt. Zäme mit em Nöiäburgersee dient dr Murtesee als Uusgliichsbecki für die in Bielersee mündendi Aare. Wenn dr Bielersee uufgschtaut isch, chunnt dr Abfluss zum Schtillschtand und flüüsst ziitwiis sogar rückwärts.
Dr See isch 8,2 km lang und maximal 2,8 km breit. Di maximali Tüüfi isch 45 m. Dr Inhalt isch rund 0,55 km3. S Iizugsgebiet isch 693 km2 gross. Di theoretischi Uufenthaltsziit vom Wasser im See (Füllziit) beträit 1,6 Jahr.
A siim südliche Ufer liit di namegebendi Schtadt Murte.
Während dr Expo.02 hät sich uf em Murtesee, 200 m vom Hafe in Murte entfernt, en roschtige, begehbare Monolith vom Architekt Jean Nouvel vo 34 Metern Siitelängi befunde, in dem siim Innere sind zwei Panoramabilder z gseh gsii (vgl. Bild). Nach dr Landesuusschtellig isch er wider demontiert worde.
Dr Murtesee büütet verschiedeni Freiziit- und Wasserschportmöglichkeite aa.
Es git under Anderem e Segelschuel, e Surfschuel und zwei Wakeboardschuele.
Lueg au
Juragewässerkorrektion
Seeland (Schweiz)
Weblink
Murte-Tourismus
Schifffahrtsgsellschaft 1
Schifffahrtsgsellschaft 2
Kategorie:See (Schwiiz)
Kategorie:Geografii vom Kanton Waadt
Kategorie:Geografii vom Kanton Fryburg
Oeschinensee
Oeschinensee300px|center|Blick uf de Oeschinesee vom Oberbärgli uus DatäLaag:  Berner OberlandFlächi  1.1147 km²maximali Tüüfi:  56 mmaximali Längi:  1.6 kmmaximali Breiti:  1 kmZueflüss:  mehrere GletscherbächAbfluss:  ÖschibachHöchi über Meer:  1578 mGrösseri Ortschafte am Ufer:  ChanderstägBsunderheite:  underirdische Abfluss Charte center|300px|Oeschinesee
Dr Oeschinesee liit oberhalb vo Chanderschtäg im Berner Oberland i dr Schwiiz. Siin Wasserschpiegel liit durchschnittlich uf ere Höchi von 1578 m über Meer. Dr See isch bi normalem Wasserschtand 56 m tüüf und hät e Flächi vo 1.5 km², womit er zu de grössere Alpeseeä i dr Schwiiz ghört.
Dr Oeschinesee isch oscht- und südsiitig vo de Dreituusiger Blüemlisalp, Oeschinehorn, Fründehorn und Doldehorn iigrahmt, vo dene Gletscherbäch wird er gschpise. Dr Öschibach (luut Landescharte vo dr Schwiiz mit »Ö« schtatt »Oe«) flüüsst underirdisch dur d Abrigelig vom See ab, tritt aber bald druuf wider as Tagesliecht. Siini Wasser werded zur Trinkwasserversorgig vo Chanderstäg und zur Schtromproduktion gnutzt. Dr Öschibach mündet im Ort Chanderschtäg i d Chander.
Am Oeschinesee entlang verlaufed die Wanderweg uf d SAC-Hütte Blüemlisalphütte (2834 m ü.M.) und Fründehütte (2526 m ü.M.).
Vo Chanderstäg uus isch dr See per Sessellift erreichbar. Vo dr Bergschtation (mit Sommerrodelbahn) erreicht mer de See uf liecht abfallender Schtrecki in öppe 20 Minute Gehziit. Zum Teil pendled au Fuehrgschpann zwüsched Lift und Oeschinesee. Sehr lohnend isch au d Wanderig vo dr Bergschtation über de Heuberg (1940 m ü.M., grandiosi Uussicht uf de See und di umgebende Dreituusiger) zur im Summer bewirtschaftete Alp Oberbärgli (1978 m ü.M.), vo wo mer über d Alp Underbärgli zu de Restaurants am See abschtiige chan.
thumbnail|left|200px|Oeschinesee um 1900
Schwindelfreii und trittsicheri Bergschtiiger chönnd de See au umrunde. D Gras- und Felsbänder vo dr so genannte »Undere Schnuer« erlaubed uf öppe 1800 m Höchi e sehr luftigi Traversierig vo dr Alp Underbärgli zum Uufschtiegsweg zur Fründehütte. Bi Nässi oder unsicherem Wetter isch vonere Begehig dringend abzrate. Einigi vo de schpärliche Sicherige sind imene erbärmliche Zueschtand (trotzdem chann es Chlätterschtiigset hilfriich sii). Im »I de Fründe« gnännte Kar im Wandwinkel sind mehreri Bachläuf z überschriite. Einigi wenigi Schteimanne erliechtered d Orientierig. D Fründeschnuer erlaubt en hochinteressante Übergang vo dr Fründe- zur Blüemlisalphütte.
Weblinks
oeschinensee.ch
Fründeschnuer uf Summitpost (engl.)
Wanderig über d Fründeschnuer
Bilder
Kategorie:See (Schwiiz)
Kategorie:Chanderstäg
Kategorie:Geografii vom Kanton Bärn
Sarnersee
Dr Sarnersee isch en 7.5 km² grosse See i dr Zentralschwiiz im Kanton Obwalde. Er erschtreckt sich in Südwescht-Nordoscht-Richtig, isch ungefähr 6 km lang und hät e mittleri Breiti vo 1.3 km. Di mittleri Seehöchi liit uf 469 m ü. M., dr tüüfschti Punkt vom Seegrund uf 418 m ü. M., was ere maximale Tüüfi vo 51 m entschpricht.
Laag
Dr See liit imeme vo de iisziitliche Gletscher uusgschliffene breite Tal. Er isch iibettet zwüsched de Höhezüüge vo Jänzi (bis 1738 m ü. M.) im Nordweschte und Arnigrat (bis 2105 m ü. M.) im Südoschten. Siini Ufer sind überwiigend flach, schteileri Ufer gits nur am Süüdeggä sowie im Nordweschte. Dr südlichi Zuefluss vom Sarnersee isch dr Dreiwässerkanal, wo s Wasser vom Lauibach, vo dr Aa (us em Lungeresee) und vo dr Chliine Melchaa mit sich füehrt. Wiiteri Zueflüss sind dr Schteinibach vo Weschte und di Grossi Melchaa vo Oschte. Bi Saarne am Nordoschtufer verlaat d Sarner Aa de See.
Flächeaateil am Sarnersee händ di drei Obwaldner Gmeinde Saarne, Sachsle und Giswil, wobii zu Giswil nur ein ganz chliine Aateil im Bereich weschtlich vo dr Mündung vom Dreiwässerkanal ghört.
Gschicht
I dr Periode nach dr letschte Iisziit isch dr Sarnersee Teil vom hütige Vierwaldstättersee. Er hät de hinterschti Abschnitt vo dr Alpnacher Bucht bildet. Im Lauf vo dr Ziit händ aber di Grossi und die Chliini Schliere sowie di Grossi Melchaa viil Gschieb herägfüehrt und händ Schwemmchegel uufbaut, so dass es zunere Abschnüerig und nachfolgende Uufschtauig vom Sarnersees choo isch. Hüt liit dr Seeschpiegel vom Sarnersee 35 m über demjenige vom Vierwaldstättersee.
Weblink
Kategorie:See (Schwiiz)
Kategorie:Geografii vom Kanton Obwalde
Greifensee ZH
Griiffesee (amtlich Greifensee) isch e politischi Gmeind im Bezirk Uschter vom Kanton Züri i de Schwiiz.
Wappe
In Gold stiigende rote Vogel Griif
miniatur|S Schloss vom Seeufer us gsee.
Geografii
Griiffesee liit im Züri Oberland. Als einzige Ort am Griiffesee liit das alt Stedtli diräkt am Uufer. A d Gmeind gränzed d Ort Uschter, Nänike, Voletschwyl, Schwèrzebach und über em See sind Fälande und Muur.
Gschicht
Us früechrischtliche Zyt sind zahlrichi Spure vo Pfahlbouer gfunde worde.
Griiffesee isch zum eerschte Mal gnamset worde im Jaar 1260 als Grifense. Der Ort isch rund um s Schloss Griiffesee entstande, wo im 12. Jahrhundert vom Graf vo Rapperschwil poue worde isch.
1402 isch d Herrschaft a d Stadt Züri verpfändt worde und isch sithèr dène ihri Landvogtei. Berüemt isch vor allem de Salomon Landolt, wo vo 1781 bis 1786 da ghèrrscht het. S Schloss Griiffesee isch im alte Zürichrieg 1444 zerstört worde. Vo de 64 Verteidiger wèrded 62 uf de Bluetmatt z Nänike vo den Eidgenosse gchöpft (Mord vo Griifesee). Im 16. Jahrhundert wird s Schloss wider uufpoue. Vo 1781 bis 1787 isch de Salemaa Landolt Landvogt vo Griiffesee gsii.
1831 isch de Bezirk Uschter gschaffe worde und Griiffesee hät dadedur sini politisch Bedüütig als Verwaltigszäntrum verloore.
S chlii Zürcher Landstedtli hät na hüt en hübsche, historische Ortschern.
Bevölkerig
+ Bevölkerigsentwicklig Johr  1634  1799  1836  1900  1950  1960  1970  1980 1990 Iiwohner  133  278  406  289  279  421  2674  5440  5300 Johr  1995  2000  2001  2002  2003  2004  2005  2010  2013 Iiwohner  5038  5202  5256  5219  5210  5198  5111  5094  5308
De Uusländeraatäil liit bi 17 % (Stand 2011).Bundesamt für Statistik: Regionalporträts 2012: Kennzahlen aller Gemeinden, Mai 2012
Religion
38,6 % vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 28,1 % sind römisch-katholisch (Stand 2011).
Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggää: BDP 5,7 %, CVP 7,0 %, EDU 3,4 %, EVP 2,1 %, FDP 15,5 %. GLP 13,4 %, GP 10,9 %, SP 19,5 %, SVP 21,1 %, Suschtigi 1,4 %.
Gmäindspresidänt isch de Beat Brand (Stand 2012).
Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 3,2 % gläge.
Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Griiffesee ghört zue de Oberländer Mundarte.
Literatur
Beat Frei: Greifensee. Gemeinde Greifensee, Greifensee 2006, ISBN 3-033-00675-2.
Hans Martin Gubler: Die Kunstdenkmäler des Kanton Zürich Band 3: Die Bezirke Pfäffikon und Uster. (Kunstdenkmäler der Schweiz, Band 66). Hrsg. Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte GSK. Bern 1978, ISBN 3-7643-0991-1, S. 465–509.
Monographien der Kantonsarchäologie Zürich 38: Das spätbronzezeitliche Dorf von Greifensee-Böschen. 2007. ISBN 978-3-905681-27-7.
Annegret Diethelm, Attilio d'Andrea: Greifensee ZH. (Schweizerische Kunstführer, Nr. 486). Hrsg. Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte GSK. Bern 1991, ISBN 978-3-85782-486-9.
Weblink
Offizielli Website vo de Gmaind Griifesee
Statistischi Date vom Kanton zu de Gmaind Griifesee
Gmaind Griifesee im GIS vom Kanton Züri
Schifffahrtsgnosseschaft Griifesee
Schloss Griifesee
Fuessnote
Kategorie:Ort (Kanton Züri)
Bahngeschwindigkeit
D Bahngschwindigkeit (oder au Umfangsgschwindigkeit) isch i dr Physik d Gschwindigkeit, wo en Punkt uf ere Chreisbahn het.
Herleitig
Im Gegesatz zur Winkelgschwindigkeit  , wo beschriibt, in welere Ziit es Objekt en beschtimmte Chreissektor, also en Winkel, umrundet, isch d Bahngschwindigkeit au abhängig vom Radius  vom Chreis. Logisch folgt druus, dass en Punkt uf ere sich drehende Schiibe am Rand e grösseri Bahngschwindigkeit hät, als en sich em Mittelpunkt näher befindende Punkt, wil er e grösseri Schtrecki i dr gliiche Ziit zruggleit. Eifach gseit, isch d Bahngschwindigkeit, die Gschwindigkeit, wo en Körper uf dr Chreisbahn für en beschtimmte Weg inere beschtimmte Ziit zruggleit. D Bahngschwindigkeit wird mit em Buechschtabe  bezeichnet:
Wänn  d Ziitduur vonere vollschtändige Umrundig vom Chreis isch (), so gilt:
(Chreisumfang)
Druus folgt:
Biischpiil
D Bahngschwindigkeit vomene Punkt uf em Äquator vo dr Erde:
Dr Erdumfang beträit öppe
En Ort uf em Äquator umlauft d Erdachse in öppe 24 h (gnauer: in 23 h 56 min - wege em Umlauf um d Sunne).
D Bahngschwindigkeit isch dänn
Für d Schtadt Friburg im Brisgau, wo bi gnau 48° nördlicher Breiti liit, isch d Gschwindigkeit  mal so gross; das heisst nur öppe 1'100 km/h.
v = Bahngschwindigkeit; t = Ziit; T = Duur vonere Umdrehig; s = zrugggleite Weg; ω = Winkelgschwindigkeit
Kategorie:Klassischi Mechanik
Kategorie:Astronomi
Sempachersee
Sempacherseethumb|300px|center|Sempachersee DatäLaag:  ZentralschwiizBFS-Nr.:  9163Flächi:  14.5 km²maximali Tüüfi:  87 mZueflüss:  Grossi AaAbfluss:  SuhreHöchi: über Meer:  504 mGrösseri Ortschafte am Ufer:  Sursee, Sempach Charte center|300px|Sempachersee
Dr Sempachersee isch en See bi Sorsi im Schwiizer Kanton Luzern. Er hät e Fläche vo 14,5 km², liit , fasst 0,66 km³ und isch a dr tüüfschte Schtell 87 m tüüf.
Er liit in landwirtschaftlichem Gebiet und isch ufgrund vom Nährschtoffiitrag dur d Landwirtschaft vom Erschticke bedroht. Er wird drum aktiv belüftet.
Vereine
De See werd vom Seeclub Sorsi ond Sämpech zum Ruedertraining verwändet.
Badis
Bis uf Oberchöuch hend alli umligende Gmeinde en Badi. S Problem in Oberchöuch es, das de Seezuegang entwäder Naturschutzgebiet oder Privatbsetz is. Trotz em Wölle vo de Oberchöucher es es ned glunge en Seezuegang z schaffe. En Schänke, Eich, Sorsi, Sämpech geds rechtigi Badis. En Nottu und Nöiechöuch es de Zuegang gratis, es aber au ned bewacht.
Weblink
Umwelt & Energie Luzern: Sempachersee
Kategorie:See (Schwiiz)
Kategorie:Geografii vom Kanton Lozärn
Silvaplanersee
Silvaplanersee (Lej da Silvaplauna)300px|center|Silvaplana mit See DatäLaag:  OberengadinFlächi:  3.1 km²maximali Tüüfi:  78 mZueflüss:  InnAbfluss:  Champfersee (Inn)Volume:  135 Mio. m³Höchi über Meer:  1790.54 mGrösseri Ortschafte am Ufer:  Sils Maria, Silvaplana Charte center|300px|Silvaplanersee
Dr Silvaplanersee (rät. ) – benännt nach dr Ortschaft Silvaplana, em südliche Uusgangspunkt vom Julierpass – isch dr mittleri vo de drei Seeä vo dr Engadiner Seeäplatte.
Dur de See flüsst dr Inn.
Dr See isch s Mekka vo dr Schwiz für Kite- und Windsurfe - vor allem weged em regelmässige, gliichmässig chräftige Malojawind, wo mängisch fascht en schtetige Schturm isch und wo fascht immer gege Mittag uufchunnt. Für Iischtiiger empfiilts sich drum, di sanfti Brise i de Morgeschtunde für zarteri Versuech z nutze.
Südlich vom See befindet sich s bekannte Skigebiet ”Corvatsch“.
Weblink
Lueg au
Silsersee
St. Moritzersee
miniatur|left|De Silvaplanersee um 1900
Kategorie:See (Schwiiz)
Kategorie:Engadin
Kategorie:Geografii vom Kanton Graubünde