mischeiwiller/swiss-german-text huggingface dataset:
Jürg Daniel Matthys
Dr Jürg Daniel Matthys (Chürzel: Jaydee; * 15. Novämber 1959 z Horge) isch en Künschtler vom linke Züriseeufer. Er hät scho sit meh als zwänzg Jahr e Galerie in Bäch. Im gliiche Huus, eifach obe inne hät er mit siinere Frau, dr Sabine Krümmel zäme siini Wonig. Imene moderne Aabau isch s Atelier vo dene Beide.
Schwiizer Surrealischt
Bi de fantastisch realistische Bilder vom Maler begegnet mer thematisch dr immer präzis kalkulierte Unrueh, wo Schpannigsfelder mit verschiedenschte Würkigsbereiche schafft. Dr Künschtler laat im Bild Sache ufenand treffe, inere sone Art, dass dr Betrachter Fraage uusgsetzt wird; Frage vom Bild oder eigeni Fraage as Bild; die setzed e Bewegig in Gang, wo veraalasst, dass dr Betrachter über die Korreschpondenz zum Teil dr Gschicht vom Bild und somit en Teil vom Bild selber werde chann. Mängisch setzt dr Matthys uf bizarri Konfrontatione, oft au macht er weniger befremdendi Iigriff, i jedem Fall jedoch schtosst er demit uf es Myschterium, seig das hinder dr Normalität vom Alltag oder i dr Poesie vom eher Hindergründige. Es sind debii d Schnittstelle zwüsched dr Realität und em Schtoff, wo dehinder schtaht, wo de Matthys is Visier nimmt, debii glingt ihm e überraschendi oder beklemmendi Verbindig zum Ziitgeischt, wo mängisch erscht bim längere Verwiile vor eme Gmäld zum Vorschii chunnt. Vordergründig trifft mer bi de Matthysbilder uf es schöns oder imposants Szenario, doch di befremdende Iigriff uf dr Bildbühni erinnered a Träum oder mindeschtens a d Verwandlungs- und Kombinationsmechanisme vom Traum; der Umschtand verleiht de Gmälde öppis Latents, Allgemeingültigs, jedermaa Verschtändlichs, ohni dass es i Wort gfasst werde muess. Demit hät au jede, wo wett, en Zuegang zum Kunschtwerch. Em Matthys siini unbekannteri Siite sind siini Skulpture. Er laat eigeartigi Figure us Schrott und Fundschtück entschtah.
Biografii
ab 1982 freischaffende Künschtler (Autodidakt)
1984-1987 Wiiterbildig Kürs Kunschtgwerbschuel Züri
Brueflichi Tätigkeite:
Freischaffende Künschtler, Malerei, surreali Bilder, Skulpture
(Uusschtelligsmacher für anderi Künschtler, wie z. B. H.R. Giger und di öffentlich Hand, Seedamm Kulturzentrum)
Werch bis hüt:
über 900 Bilder und Skulpture
Aachäuf: in über 180 private Kunschtsammlige befinded sich ca. 350 Werch
Prominänz: Josef Blatter, Präsident FIFA, WWF
Öffentlichi Hand: Gmeinde Freiebach, Kanton Schwyz
Firmene: DOW-Europe, Bank Sparcassa Schwyz, Hypobank, Perform-Möbel
Competitions/Priise:
1996 1. Jury-Priis zäme mit em Musiker Mattias Hillebrandt
nat. Uusschtellig in Montreux, JCI-Nationalkongress: „Beruf Künstler“
1998 1. Priis (Publikumspriis) internationale Kunscht-Wettbewerb vo dr TM - Art Gallery, Zug, Thema: „Helvetia 2000“
2006 Kulturpriis vo siinere Wohn- und Arbetsgmeind Freiebach
Präss:
zahlloosi Artikel i de verschiedenschte CH-Tagesziitige und Illuschtrierte
Reportage: „Schweizer Familie“ Nr. 17/96
Weblink
Homepage vom Künschtler
Kategorie:Zürcher
Kategorie:Moler, Zeichner, Illustrator
Kategorie:Maa
Kategorie:Läbigi Person
Kategorie:Künschtler (Schwiiz)
Donon
Mit 1009 Meter ewer NN isch de Donon de héchschte Bari vun d'Nordvogese. Trotz dàss de Bari im Walschgbiet steht, ar ghert àdministrativ noch zum Elsàss un verbindet d'viar Departemente vun Bas-Rhin (67), Mosel (57), Meurthe-et-Moselle (54) un Vogese (88).
Etymologie
's Wort Donon stamm schynts üss de keltische Wurzl Dun(um) wu Bari oder Feschtung beditt.
Gschichte
De Donon isch sitter dem neolithische Ziitàlter às e stràtégisch Üssichtpunkt benétzt worre.
Fer d'Kelte un drno fer d'Reemer isch ar e gschafftlischer Ort (reemischer Waj vun Metz noh Strossburi) un e heidnischer Häuptkultplàtz gsi; gewissi gallo-reemischi Gottheite wie Jupiter, Diana un vor alem Merkur sin verehrt worre. Gelunge isch dàss 's ke Spure vum Christentum gibt. Ar isch äu de Granzpunkt zwische drei keltischi Volksstämme; d'Leuker (weschtlich vum Donon) d'Triboker (éschtlich) un d'Mediomàtriker (im Nordweschte) gsi.
miniatur|links|Tempel owe vum Donon
1869 isch e Pseudotempel uffgebäut worre. Ar bliebt hiit noch 's Symbol vum Donon.
Ém zweit Weltkriej ésch de Donon e Treffpunkt vun de regionali Résistance gsi - also fer de V´rbindung vum Wéderstànd üss´m annektéerti (Unt´r-)Elsass un de Moselle un de Résistance vum b´setzt Nordfrànkrich.
Geogràfie
Am Füess vum Donon entsprénge zwei Qualle vum Fluss Saar: d'rote un d'wisse Saar.
Weblink
Fuessnoote
Kategorie:Berg (Elsass)
Kategorie:Vogese
Knoppix
thumb|300px|KNOPPIX
Knoppix isch ä Linux-Live CD. Das heisst das Linux-System cha mä vou und ganz vo der CD usfüährä. Es wärde keini Date uf em PC hinterlah, nochdäm me ds Knoppix abgsteut het.
Ds Knoppic basiert us em Debian GNU/Linux.
Bi der Knoppix Distribution wird d Hardware automatisch erchennt und (wenn müglech) wird automatisch der Desktopmanager KDE gstartet.
Knoppix gits i verschidenä Versione, es gits zum Bischpiu uf CD oder uf DVD, uf der DVD isch natürläch umso me drufä. Es het au ä groossi Uswahl an Sprooche.
Zuesätzlig zum System wärde au Browser, OpenOffice und anderi Programm installiert.
Im Joor 2012 isch die 7. Version uusechoo.
Weblinks
Offizielli Website
Dütschs Knoppix-Forum
Knoppix-Variante (änglisch)
„Knoppix kompakt“ – Tutorial bei Galileo Computing (PDF, kostenloser Download)
Interview mit Klaus Knopper auf der Berlinux 2005, Radio Orange 94.0
Kategorie:Linux
Seltisberg
Sältisbärg (au Sältischbrg oder Sälti, hochdytsch Seltisberg) isch e politischi Gmeind im Bezirk Lieschtel vom Kanton Basel-Landschaft in dr Schwiiz.
Lag
Sältisbärg liggt uff enere Terrasse zwischem Oristal und em Waldeburgertal uff 491 m. ü. M. Nochbergmeinde sin Lieschtel, Buebedorf, Lupsige und s soledurnische Nuglar-St. Pantaleon.
Wappe
Erscht sitt 1944 hett Sältisbärg e offiziells Wappe. Es isch in zwei Helftene dailt. Obe isch e silbrigi Bliete vomene Ärdbeeri mit goldige Mitti und griene Bletter uff rotem Grund zgseh. Die unteri Helfti isch wyss. S Ärdbeerblüemli erinnert an Spitzname, wo d Sältisbärger friener gha hän: Ärdbeerischnitzer.
Gschicht
Bereits in dr Staizyt hän Lytt uff em Hochplato vom Sälti gläbt, wie archäologischi Fund belegge. Meeglig isch au, ass d Reemer en Buurehoof gha hän. 1194 wird Sältisbärg als Selboldisperch s'erschte Moll schriftlig erwäänt. S Dorf hett dazumoll de Froburger gheert. 1305 isches an Bischof vo Basel und 1400 an d Stadt Basel cho. 1803 ischs Dorf vom Amt Waldeburg an Bezirk Lieschtel umteilt worde. 1855 isch d Gmeind wäge verdräggtem Trinkwasser vonere Choleraepidemii heimgsuecht worde.
Brüüch
Wie villi Gmeinde im Baselbiet fiirt dr Sältisberg en Banndag. Dä findet immer an Uffrt statt und füert vo de Oschtgränze vom Dorf (ungfähr bim Chinderheim) an de lieschtlemer und buebedörfer Gränze entlang zur Schweini, emene Stück Wald an de Gränzä zu Lupsige, wo denn au effektiv gfiiret wird.
Zur Zyt vo de Länderlerfasnacht het au Sältisbärg en chliine Umzug, wo aber vor allem fürd Chinder do isch. Di meischte gön mit irne Wääge und Gugge doch an di grössere Umzug in Lieschtel und so witr.
Um Oschtere umme findet au en Eierläset ufem Schuelhusplatz statt, es git e Rääbeliechtliumzug und natürlich wird au am erschte Auguscht ufem Galms-Hügel es grosses füür azündet.
Weblink
Offizielli Website
Offizielli Website vo dr Bürgergmeind Sältisbärg
Infos vom Kanton
Fuessnote
Kategorie:Ort (Kanton Basel-Landschaft)
Kategorie:Liestal (Bezirk)
Vasall
right|250px|thumb|än Vasall schwört du Lehnseid vor dum thronundu Pfalzgrafu Friedrich I.
Än Vasall,(keltisch gwas, latinisch vassus : Chnächt), isch im Mittlaltär än Herr, wa schich friwillig als Gfolgsma inu diänscht vamu Herr gschtellt het, und schich dischum fär bschtimmti militerischi oder diplomatischi Diänschtleischtige verpflichtut het. Där Vasall het derbi än bschtimmti Azahl Soldatu zer Värfiägig miessu stellu, umd mit dene dum Diänschtherr in schinu Chriägu unnärschtüzu. Där Vasall het derfir du Schutz va schinum Lehnsherr gignossu.
Öi en Fürscht het än Vasall chenu si und schich där Oberherrschaft vamu aneru Fürscht chenu unnerwärfu. Äs giäts Bischpiel derfir isch d'Biziäig vam englischu und dum französischu Chinig im 12.Jahrhunnärt. Där englisch Chinig het zahlrichi Bsitzige in Frankrich kha, doch sind di alli Lehnschaftu vam französischu Chinig gsi. Där Chinig fa England isch alsu dum Chinig fa Frankrich als schine Lehnsma unnertan gsi. Als Herzog vannär Normandie und fa Guyenne, sowiä Graf fa Anjou, Maine, Berry, Bretagne, Touraine und Poitou ischär zwar dä mächtigschte Vasall in Frankrich gsi, abär äbu nur Vasall. Är isch alsu dum Phillip II. zu diänschtu verpflichtut gsi, obwohlsch das schi hierarchich glichgschtellt sind gsi.
Där Vasall im Feudalismus vam 8. Jahrhunnärt isch där Vorgänger vam Lehnsma im spetru Mittlaltr gsi. Doch z'Lehnswäsu het schich scho zimli bald fanär Vasallität unerschidu. Där Vasall isch schinum Dienschtherru nu persönli verpflichtut, währund dä Lehnsma schich nur ubär schini Lehe in d'Abhängigkeit vam Lehnsherru bigä het. In summu Fäll isch z'Lehe sogar ärblich gwordu, was innär ursprünglichu Vasallität nid vorgseh isch gsi. Nur duch d'Vergab fa eigune Länderie als Lehe hent d'Landsherru vam üsgehundu Mittlaltär irusch Armee chenu unärhaltu. Da schi schich uf dischi Art immär meh irusch Hüsmacht hent miäsu la biröibu, im Gäguzug aber irusch Lehnslit immer mächtigär gmacht hent, isch där Treui-eid bald lächerlich gwordu. D'Lehnsherru hent schliässlich sogar irusch Lehnliit züäsätzlich miässu bizahlu, um irusch Dienschtleischtige z'ärhaltu.
Weblink
Z'Lehnswäsu, där Vasall wird definiärt
Kategorie:Feudalismus
Kategorie:Rächtsgschicht
Windisch
Windisch isch e Gmeind im Bezirk Brugg im Kanton Aargau.
De Ort isch wytume bekannt, wil d Römer döört es grosses Legionslager vo Helvetie gha hei: Vindonissa; i dr Nööchi gseht me no hüt s römische Amphitheater, und wil dört s Chloschter Chönigsfälde gstanden isch, wo’s hüt drvo no d Chile und wenigi Näbegeböid git.
mini|d Chloschterchile vo Chönigsfälde
Geografy
D Gmeind ligt zwüsche de Aare im Norde un de Rüüss im Oschte. Si het es baar Ortsdeil, wo im 19. un im früeche 20. Johrhundert zäme gwachse sin. Uf eme schmale Hügel über de Rüss, ungfähr zwei Kilometer vo de Mündig i d Aare, isch de Chirchwiiler. Uf de Halbinsle öschtlich devo, ungefähr vierzg Meter tüfer, lit de Dorfteil Unterwindisch. Im Weschte isch e flachi Ebeni mit em Oberdorf, wo d Ortsdeil Oberburg un d Chloosteralag vo Chönigsfälde dezue ghöre.
D Gemeind isch 491 Hektare gross, davo sin 120 bewaldet und 211 Hektare überbaut. Die höchscht Stell vo Windisch isch s Hohe Hölzli (uf 468 Meter über Meer), die tüfschti isch bim Zämefluss vo de Aare un de Rüss (328 Meter).
D Nochbergmeinde vo Windisch sind: Brugg im Weschte un Norde, Gäbischtorf un Birmischtorf im Oschte, Müllige im Südoschte un Huuse im Süde.
Gschicht
D Gschicht vo Windisch foht scho vor de Zit vo de Römer aa, wo vermutlich im Johr 14 noch Chrischtus am Zämefluss vo de Rüss un de Aare es Legionslager gründet un em dr alt keltisch Name Vindonissa gää hei. Scho vorher het s derte es helvetischs Oppidum gha. Vo dem kennt me dr Name nid, aber wil s latynisch Vindonissa vermuetli uf de keltisch Personename Vindos zrugggoht,Beat Zehnder: Die Gemeindenamen des Kantons Aargau (= Argovia. Band 100). Sauerländer, Aarau 1991, S. 467–470; Lexikon der schweizerischen Gemeindenamen. Ug. vom Centre de Dialectologie a der Universität Neuenburg under der Leitig vom Andres Kristol. Frauenfeld/Lausanne 2005, S. 970 f. het ämel scho s keltisch Oppidum däm sy Name treit. Im Johr 101 hei d Römer s Militärlager verlaa, d Siidlig hets aber witerhin gää. Vo 270 bis ins 5. Johrhundert isch au wider s römische Militär da gsi.
Us em 6. Johrhundert sin z Vindonissa sogar drei Bischöf urkundlich nochegwise: dr Bubulcus, dr Grammatius un vilech au dr Ursinus, wo den Bischof z Choschtez gsi isch.
Windisch isch im habsburgische «Eigenamt» gsi.
Am 1. Mai 1308 isch bi dr Fääri a dr Rüss dr dütsch Chönig Albrächt tötd worde. Gli drufabe hei d Habsburger i dr Nechi s Chlooschter Chönigsfälde gründet. D Habsburgerin Agnes isch e berüemti Leiterin vom Chloschter gsi.
D Bäärner hei 1415 dr Aargau eroberet. Nach dr Reformazion 1528 isch s Chlooschter Chönigsfälde Landvogtei woorde.
Sid 1798 ghört Windisch zum Kanton Aargau.
was me sett go aluege
d Hüüser, wo vom Chlooschter Chönigsfälde no umme sy
d Ruine vom Legionärslager Vindonissa
di psychiatrischi Chlinik Chönigsfälde
d Hüüser vo dr Fachhochschuel Nordweschtschwiz
d Pfarrchile
die modärni katolischi Chile
d Hüüser vo dr alte Spinnerei Kuenz a de Rüüss
die modäärni Turnhalle
Lueg au
Vindonissa
Chönigsfälde
Kwartierverein Chlosterzälg-Rütene
Literatur
Weblink
Website vo dr Gmeind Windisch
Fuessnote
Kategorie:Ort (Kanton Aargau)
Kategorie:Bezirk Brugg
Bezirk Aarau
De Bezirk Aarau isch en Bezirk im Weschte vom Kanton Aargau. Zum Bezirk ghöret vor allem d Agglomeration vo Aarau, südlich vom Jura. Hauptort isch Aarau. De Bezirk het 13 Iiwohnergmeinde, isch 104,47 km² gross und het 74'270 Iiwohner (Endi 2014).
Iiwohnergmeinde
mini|300px|Bezirk Aarau
mini|300px|Gmeinde im Bezirk Aarau
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
Wappe Name vo de Gmeinde Iiwohner(31. Dez. 2014) Flächein km² 35px|Aarau  Aarau  20’408  12,34 35px|Biberstein  Büberschtei  1485  4,10 35px|Buchs  Buchs  7587  5,36 35px|Densbüren  Deischbere  677  12,52 35px|Erlinsbach  Ärlischbach  3941  9,87 35px|Gränichen  Gräneche  7250  17,21 35px|Hirschthal  Hirschtu  1539  3,53 35px|Küttigen  Chüttige  5983  11,89 35px|Muhen  Muhe  3784  7,03 35px|Oberentfelden  Oberämpfäude  7769  7,16 35px|Suhr  Sohr  9778  10,59 35px|Unterentfelden  Underämpfäude  4069  2,87  Total (12)  74'270  104,47
Veränderige im Bestand vo de Gmeinde
1810: Abspaltig vo Suhr → Buchs, Rohr und Suhr
2010: Fusion vo Aarau und Rohr → Aarau
Weblink
Bezirk Kulm
De Bezirk Chom isch en Bezirk im Kanton Aargau. Zu dem Bezirk ghöred d Gebiet weschtlich vom Hallwilersee, em Wynetal un enem Teil vom Suhretal. Hauptort isch Choom, die grösst Gmeind isch Rinech. De Bezirk het 17 Iiwohnergmeinde, isch 101,35 km² gross un het 39'283 Iiwohner (Ende 2014).
Iiwohnergmeinde
mini|300px|Bezirk Kulm
mini|300px|Gmeinde im Bezirk Kulm
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
Wappe Name vo de Gmeind Iiwohner<small>(31. Dez. 2014)<small> Flächi<small>in km²<small> 35px|Beinwil am See  Böju  3013  5,78 35px|Birrwil  Birrbu  1078  5,53 35px|Burg  Burg  977  0,94 35px|Dürrenäsch  Döreäsch  1210  5,91 35px|Gontenschwil  Gondischwiu  2031  9,74 35px|Holziken  Houzike  1301  2,86 35px|Leimbach  Leimbech  471  1,14 35px|Leutwil  Lüpu  758  3,75 35px|Menziken  Mänzike  5751  6,38 35px|Oberkulm  Oberchulm  2583  9,40 35px|Reinach  Rynech  8127  9,48 35px|Schlossrued  Schlossrued  814  7,25 35px|Schmiedrued  Schmedrued  1181  8,65 35px|Schöftland  Schöftle  4180  6,28 35px|Teufenthal  Töüffetu  1581  3,57 35px|Unterkulm  Chulm  2918  8,88 35px|Zetzwil  Zezbu  1309  5,81  Total (17)  39'283  101,35
Weblink
Kategorie:Bezirk Choom
Bezirk Laufenburg
Laufeburg isch en Bezirk im Kanton Aargau i de Schwiiz. De gröscht Teil vom Bezirk isch s obere Fricktal im Aargauer Jura südlich vom Rhii. Hauptort isch Laufeburg. De Bezirk het 17 Iiwohnegmeinde (Aafang 2023), isch 171,78 km² gross un het 37'040 Iiwohner (End 2023).
Iiwohnergmeinde
Stand: 1. Januar 2023
mini|300px|Gmeinde im Bezirk Laufeburg
Wappe Name vo de Gmeind Iinwohner() Flächein km² Iinwohnerpro km²35px|zentriert|Böztal Bööztal    35px|zentriert|Eiken Äike     35px|zentriert|Frick Frick     35px|zentriert|Gansingen Gausige     35px|zentriert|Gipf-Oberfrick Gipf-Oberfrick     35px|zentriert|Herznach-Ueken Herznach-Üeke     35px|zentriert|Kaisten Chaischde    35px|zentriert|Laufenburg Laufeburg    35px|zentriert|Mettauertal Mettauertal    35px|zentriert|Münchwilen Münchwyle    35px|zentriert|Oberhof Oberhof    35px|zentriert|Oeschgen Öschge     35px|zentriert|Schwaderloch Schwatterle    35px|zentriert|Sisseln Sissle     35px|zentriert|Wittnau Wittnau     35px|zentriert|Wölflinswil Wölfliswil     35px|zentriert|Zeihen Zäie      Total (17)
Veränderige im Gmeindsbestand
1803: Abspaltig vo Eike → Eike und Sisseln
1803: Abspaltig vo Mettau → Mettau und Wil
1803: Abspaltig vo Wölflinswil → Wölflinswil und Oberhof
1803: Abspaltig vo Herznach → Herznach und Üeke
1804: Abspaltig vo Frick → Frick und Gipf-Oberfrick
1832: Abspaltig vo Mettau → Mettau und Oberhofe
1833: Abspaltig vo Mettau → Mettau und Etzge
1853: Fusion vo Niderzeije und Ortsteil Oberzeije von Herznach → Zeije
1866: Fusion vo Oberleibstadt im Bezirk Zurzach und Unterleibstadt im Bezirk Laufeburg → Leibstadt im Bezirk Zurzi
2010: Fusion Hottwil, Etzge, Mettau, Oberhofe und Wil  →  Mettauertal
2010: Fusion Ittethal und Kaiste → Kaiste
2010: Fusion Laufeburg und Sulz → Laufeburg
2022: Fusion Böze, Effige, Elfige und Hornusse → Böztal
2023: Fusion Herznach und Üekè → Herznach-Üekè
Weblink
Bezirksamt Laufeburg
Irland
thumb|left|Ladys View in County Kerry
Irland (amtlechi dütschi Name, irisch Éire [], engl. Ireland), oft au Republik Irland (irisch Poblacht na hÉireann, engl. Republic of Ireland) isch en Inselstaat uf de Insle Irland. Er grenzt im Norde a Nordirland, wo zum Vereinigte Königriich vo Großbritannie und Nordirland ghört, und isch im Oschte vo de Irische See und im Weschte un Süde vom Atlantik umgä. Irland isch Mitgliid vo de Europäische Union.
De Grossteil vo de Bevölkerig isch katholisch.
Wirtschaft
Allgemeins
Irland, früener s "Armehus" vo de damalige EG, isch im Jahr 2005 eis vo de riichste Länder weltwit. Jahrelang hets es starchs Wachstum gäh. S inflationsbereinigte Pro-Chopf-Iikomme z Irland isch in de EU uf em zweite Platz noch Luxemburg gsi, was aber nid ganz dr Wirkligkäit entsproche het, sondern wäge finanzielle Drick z hooch isch. Irland isch weg sinere guete wirtschaftliche Entwicklig au keltische Tiger gnennt worde. Weg em gsetzlich festgleite Mindeschtlohn isch s monatliche Iikomme bi Vollzitagstellte bi mindischtens 1'183 Euro glääge. De Stüürsatz für Unternähme isch gsenkt worde uf numme 12,5 %.
D Finanzkrise, wo 2007 usbroche isch, het Irland bsundrigs hert droffe. Die irisch Wirtschaft isch im Usland seer stark verschuldet gsi. D Rezession, wo die konserwativi irischi Regierig mit ere Austeritäätspolitik het welle beände, isch erst 2013/14 ume gsi, wo s BIP wider het afo waggse. D Arbetsloosekwoote, wo bis 2007 öbbe fümf Brozänt hooch gsi isch, isch 2012 uf 14,7 Brozänt gstiige und isch vo denn aa wider gfalle.
S git es grosses wirtschaftlichs Gfäll zwüsche de grosse Zentre (Dublin, Limerick, Cork) uf de einte Site un de ländliche Gebiet uf de andere.
Fuessnote
Kategorie:Land
Kategorie:Inselstaat
Kategorie:Staat z Europa
Kategorie:Mitgliid i der UNO
Kategorie:Mitgliid i der Europäische Union
Wasserschloss
Es Wasserschloss chan folgendes bedüte:
Wasserschloss (Architektur), es Schloss oder e Burg, wo vo allne Siite vo Wassergräbe umghä isch
Wasserschloss (Ingenieurwesen), e Betriibsiirichtig von ere Wasserkraftaalag
Wasserschloss (Medizin), e Vorrichtig för d Druckregulierig bi Drainage
Freiburger Wasserschlössle, d Frontsite vom e Wasserhochbhälter z Friburg im Brisgau
geografisch:
es bsundrigs wasserrychs Land oder Gebiet
→ d Schwiz gilt als „Wasserschloss vo Europa“ (wäge de Quälle vo Rhii, Rhône, Aare, Inn u. a.)
Wasserschloss der Schweiz, e Landschaft bim Zämefluss vo Aare, Rüüss und Limmet
Wasserschloss der Schweiz
mini|s Wasserschloss vom Gäbischtorfer Horn us (Aare und Limmet)
Als Wasserschloss vo de Schwiiz wird d Gegend im Drüeck vo Brugg, Turgi un Stilli bezeichnet, wo die drü Flüss Aare, Rüüs un Limmet kurz nachenand bim Gäbischtorfer Ortsteil Vogelsang, wo rächts lyt, un èm Brugger Ortsdeil Lauffohr zämmeflüsset.
mini|Diè hèrbschtlich Rüüss bi Gäbischtorf
mini|d Vogelsangerbrugg übber d Aare, d Rüüss isch schu mit de Aare vohüròtet
Verlauf
Zerscht entwässeret d Rüüss bi Vogelsang i d Aare, 1,7 km abbè zuès gsellt sich am öschtlichè Rand vo Lauffohr d Limmet dezuè. S Wasserschloss wird neb dè drü Flüss durch insgsamt zee Inseli bildet. Unterhalb vo dè Limmetmündig umschtrömt d Aare witeri zwei Inseli, dennoch got s Wasserschloss bi de Aarebrugg bi Stilli z End, ab dört got di unteri Aare witer zum Klingnauer Stausee, um bi Koblenz in de Hochrhii z flüesse. D unteri Aare isch unterhalb vom Wasserschloss de wasserrychschte Fluss i de Schwiz;  bim Zämmefluss mit em Hochrhy z Koblenz 50 % mee Wasser als desell.Hydrologisches Jahrbuch der Schweiz 2008, PDF, 37975 KB
E paar Zahle
Die drü Flüss bringed im Durchschnitt 555 m³ Wasser pro Sekunde (d Aare 315 m³/s, d Rüüs 140 m³/s und d Limmat 100 m³/s). Bi Hochwasser isch d Wassermängi bis zu drümal grösser. Dänn chunnt do s Wasser vo 40 % vo de Gsamtfläche vo de Schwiiz zsämme. Die wichtigschte Iizugsgebiet sind s Berner Oberland, s Berner Mittelland, de Aargau, d Innerschwiiz un de Kanton Glarus.
miniatur|hochkant|Übersichtstafle zum Wasserschloss
Schutzgebiet
1989 het d Regierig vom Aargau die bsunderi Auelandschaft mit em Wasserschloss-Dekret gschützt. Si isch en Aue vo nationaler Bedütig un isch als Landschaft vo nationaler Bedütig uszeichnet worde.
Weblink
Steckbrief Auenlandschaft Wasserschloss
Vereinigung Pro Wasserschloss
Fuessnote
Kategorie:Region (Schwiiz)
Kategorie:Geografii vom Kanton Aargau
Kategorie:Bundesinventar vo Landschafte und Naturdenkmäler vo nationaler Bedütig
Kategorie:Brugg AG
Kategorie:Windisch
Real Madrid
Real Madrid CF isch ä schpanische Fuessballclub. Si Heimetstadion heisst Santiago Bernabéu, liit im e nördliche Stadtteil vo Madrid und het 75.600 Zueschauerplätz. Der Club isch 1902 gründät worde. Är güutet aus eine vo de erfougrichschte und berüemtischte Verein vo de Wäut. De Klub het ou e Basketbausektion, wo mit ihren acht Erfoug im Europapokau vo de Landesmeischter, vier im Pokau vo de Pokausiiger und je eim Siig im Korac-Cup und ULEB Eurocup aus dr erfougrichschti Verein z Europa güutet.
Erfoug
15-mol Champions league
0-mol Cup Winners Cup
2-mol UEFA-Cup-Siiger
36-mol schpanische Maischter
20-mol schpanische Pokausiiger
Weblink
Offizielli Website (arabisch, chinesisch, englisch, französisch, indonesisch, japanisch, portugisisch, spanisch)
Offizielle Youtube-Kanal
Realtotal.de – es Online Fachmagazin (dütsch)
Madrid
Kiew
Kyjiw (ukrainisch Київ) – uf tütsch und alemannisch brucht me gwöndli de Name Kiew, wo uf russisch Киев Kijew  zrugggoot – isch d Hauptstadt un die gröscht Stadt vo de Ukraine und d Hauptstadt vo de Oblast Kiew. Sie ligt am Dnipro (ukrainisch: Дніпро) und het 2.687.610 Iiwohner (Dezember 2005), als Agglomeration 3.015.108 (Stand 1. Januar 2005). D Universität isch 1834 gründet worde. Uußerdem het s z Kyjiw 99 Hochschuele, 25 Musee, es Planetarium, Theater, botanische und zoologische Gärte. Wäge sine vile Chilene un Chlöschter un sinere Bedütig für di orthodoxe Christe seit me Kyjiw sit em Mittelalter au Jerusalem vom Norde und hüt au Jerusalem vom Oste.
Literatur
Britta Wollenweber, Peter Franke: Kiew. Stadt der goldenen Kuppeln am Dnejpr. 4. Auflage, Wostok, Berlin 2008, ISBN 978-3-932916-41-0.
Anatolij Kusnezow: Babij Jar – die Schlucht des Leids. Matthes & Seitz, München 2001, ISBN 3-88221-295-0.
Herbert Mühlstädt: Der Geschichtslehrer erzählt. Band 2. 3. Auflage. Volk und Wissen volkseigener Verlag, Berlin 1986, S. 109–133.
Günther Schäfer: Kiev, Rundgänge durch die Metropole am Dnepr. 3. Auflage. Trescher, Berlin 2011, ISBN 978-3-89794-181-6.
Weblink
Offizielli Website vo dr Stadt
Sprochstatistik
Interaktive elektronische Stadtplan
Kategorie:Ort (Ukraine)
Kategorie:Hauptstadt (Europa)
Kategorie:Millionestadt