mischeiwiller/swiss-german-text huggingface dataset:
Frühling
thumb|200px|right|Schneeglöckle im Schnee
S Friehjohr, au Früelig, Langse oder Üstag, isch eine vo de vier Johreszite vo dr gmässigte Klimazon. Uf s Friehjohr folgt dr Summer, druf s Spotjohr un schliessli dr Winter.
Je nochdäm, ob uf dr Sydhalbkugel oder dr Nordhalbkugel Friehjohr isch, unterscheidet mer zwische Nordfriehjohr un Siidfriehjohr. Ufgrund vum wandernde Zenitstand (subsolarer Punkt) vo dr Sunn zwischem siidliche un nördliche Wendekreis widerholt sich s Friehjohr in jedere Hemisphär jährlich. Es isch wege dem au mögli, usem Siidfriehjohr e Nordspotjohr z'folgre un umkehrt.
Astronomischi un meteorologischi Definitione
center|500px
Astronomisch fangt s Friehjohr mitem Friehjohrs-Tag-un-Nacht-Gliiche a:
uf dr Nordhalbkugel am 20. oder 21. März, in selteni Fäll - zwische 2020 un 2100 aber sehr oft - scho am 19. März
uf dr Siidhalbkugel am 22. oder 23. September.
D'Erdax stot tangential zue dr Erdbahn un dr subsolar Punkt uf dr Erdchugle yberschrittet dr Erdäquator vu Süde nooch Norde (Nordfrüehling) bzw. umgchehrt bim Südfrüejohr.
D'Sunne trättet uf ihrer schinbare Bahn um d'Erde debi ins Dierkreiszeiche Widder (Nordfrüelig) bzw. Woog (Südfrüehlig).
Meteorologisch gsehe fangt s Friehjohr am 1. März a. D'Meteorolog ordne d' Johrszyte ganze Monat zue. Dr Winter hört fyr d' Meteorologe im Februar uf. Dr Fryhling umfasst d' Monat März, April un Mai. Des hängt mit em Sunnestand uf dr Erdoberflächi un domit mit dr igstrahlte Energi zämme, wo massgäblich d'Temperature bestimmt.
Astronomisch hört s Friehjohr mit dr Sommersunnwend uf (21. Juni uf dr Nordhalbkugel, bzw. 21. oder 22. Dezember uf dr Siidhalbkugel). Wyl d Umlaufbahn vo dr Erd um d Sunn um 1,7 Prozent vun ra Kreisbahn abwicht, sin d' vier Jahreszyte nit ganz glich long. D Siidwinter sin wege dr grössri Entfernig vo dr Sunn theoretisch ä bisli strenger als de Nordwinter, allerdings isch ufgrund vu dr Form vu dr Antarktis d'Südhalbkugle sowiso chälter wie d'Nordhemisphäri vu dr Erde.
Phänologisch Friehjohr
thumb|Bliejige Grisebaum im Friehjohr
Dr phänologisch Friehjohrssaafang (noch dr Entwicklung vun bstimmte Pflanze) ka vum astronomische erhebli abwiche un wird in verschiedeni Phase yteilt. Dr Itritt vo däri Phase wird durch de Beginn vo dr Bliete vun typische Pflanze definiirt. D Monet März, April un Mai in dr nördliche Hemisphär bzw. September, Oktober un November in dr siidliche Hemisphär ghöre zum Friehjohr.
Wissenswerts
In viili Kulture git's ä Friehjohrsfescht un Friehjohrsrite. So leite sich zum Bispiil diversi kirchlichi biweglichi Fyrdi vum Datum vum Friehjohrsonfang ab.
Nit vollschtändig klärt sind d Ursache fyr d Friehjohrsmidigkeit.
Redewendunge
Früeligsgfüehl bekummt eber, wu sich meischt ugwollt, plötzli zum andre Gschlecht hizoge fihlt.
sin zweyte Früelig erlebt ä Person, wu in höhrem Alter, no mol eine gern hät.
Weblink
Christoph Landolt: Frühling auf Schweizerdeutsch: Uustag, Huustage & Langsi, Lanzig. Woortgschicht vom 28. Meerz 2023, useggää vo de Redakzioon vom Schwyzerischen Idiotikon.
Frühlings-Fotos, Fotogalrie Grundschuel Friedrichsfehn
Syt fyr Kinder yber d Fryhling
Kategorie:Johreszyt
Tanga (Kleidung)
thumb|Tangahöösli
E Tanga (portug. vu Tupi tanga Lendeschurz) isch e Bikini, wu uf Bänder un e Stoffdrejeck reduziert isch. Urspringlig chunnt dr Tanga vu Brasilie. E Wyterentwicklig vum Tanga isch dr Stringtanga.
Dr Uusdruck Tanga, eigetli Tanga-Slip, het sich au fir dr Slip yybiirgeret, wu as Unterwesch trait wird. Dää het um d Huft nume ne dinn gschnitte Band oder Bänder, bedeckt aber e weng au s Gsäss.
Dr Stringtanga ähnelt em Tanga, di hinter Drejecksform isch aber wyter uffezoge oder si fählt ganz. Wyter unte zwische dr Gsässbacke isch nume ne Stoffstreife oder -bändel. D Bezeichnig String chunnt vu string, em änglische Wort fir e Saite oder e Schnuer.
Dr G-String bstoht usschliesslig us em vordere Drejeck, ere Schnuer iber d Huft un ere Schnuer zwische dr Bei.
Weblink
Kategorie:Badchleid
Grosspolnischer Aufstand von 1848
De Großpolnisch Ufstond vun 1848 (Polnisch: powstanie wielkopolskie 1848 roku) isch e militärische Ufstond gsi im Gebiet vum Großherzogtum Pose geg d Besetzung durich d Preißisch Armee im Friehjohr vun de Natione vun 1848.
Uusgfiehrt worre isch dä Ufstond unter de politische Fiehrung vum Nationalkomitee z Pose (Komitet Narodowy w Poznaniu). Noch de militärische Siig in de Schlachte vun Miłosław un Sokołów het de link Fligel vun de Fiehrung versuecht e Guerilliataktik onzwende, aber de recht Fliigel het welle e greßri Autonomie fir s Herzogtum Pose uszhondle. D Kapitulation isch deno om 9. Mai 1848 unterzeichnet worre.
Beriemte Lit
Tytus Działyński (1796-1861)
D Władysław Niegolewski (1819-1885) isch e polnische liberale Politiker un Abgordnete gsi, isch beteiligt gsi in d Große polnische Erhebung vun 1846, in de Große polnische Erhebung vun 1848 un in de Jänner-Erhebung vun 1863, Mitgrinder vun de Zentrale ekonomische Gsellschaft (TCL) 1861 un de Volksbibliotheksgsellschaft (CTG) 1880.
Di grosse polnische Erhebunge
Großi polnische Erhebung vun 1794 – zum de Kościuszko-Erhebung z helfe
Großi polnische Erhebung vun 1806 – zum im Napoleon I. z helfe Pole z befreije un s Herzogtum vun Warschau z schaffe
Großi polnische Erhebung vun 1846
Großi polnische Erhebung vun 1848 - Teil vum Friehjohr vun de Natione
Großi polnische Erhebung vun 1918-1919 - Pole het sini Uabhängigkeit noch em Erschte Weltkrieg errunge.
Kategorie:48er-Revolution
Schamhaar
thumb|Schambehoorung vun ere Frau
thumb|right|Schambehoorung vu me Ma
Mit Schamhoor wird d Behoorung vun de männlige un wiblige Gschlechtsorgan un dr ongrenzende Regione bezeichnet, wu sich usbilde mit de sekundäre Gschlechtsorgan am Beginn vun de Pubertät.
D Schamhoor sin meischt kräftiger un dunkler wie s Kopfhoor, bi Rothoorige, seli Hellblonde un Schwarzhoorige au glichfarbig. Bi Europäer sin s hifig glockt oder kruselt, bi Afrikaner engkruselt un bi Asiate un de omerikanische Uriiwohner ender glatt un stärker ooligend. Au d Hoordichti un s Mass vun de Usbreitung sin genetisch bedingt un wege dem indviduell verschide. Debi fallt uff, dass d Schambehoorung vun Männer generell weicher isch wie bi de Fraue.
Biologisch stihn d Schamhoor, wie au d Achselhoor, im Dienscht vun de Verdunschtung vun de Duftdrise-Sekret fir de gschlechtsschpezifisch Liibgruch im Scham- un Leischteberich, wu in dr Friezit vun de menschlige Abstommung, wie bi dr ondre Primate un dr ondre Seigetier hit no, e gressri Beditung ghet het. Usserdem diene si au zum Schutz vor Fremdkerper un Kronkheitserreger.
D vollständig oder fascht vollständig Entfernung vun de Schamhoor nennt mer Intimrasur, d teilwis Entfernung vun de Schamhoor (vor allem sitlig zue de Oberschenkel) in de Bikinizone bi Fraue isch vil witter verbreitet un wird au Bikinirasur gnennt. Dr Iibergong zwische beide Variante isch fliessend. Aber au d komplett Intimrasur erfrejt sich in Europa vor allem bi de junge Generation ere immer gressere Beliebtheit. Des gilt, in nit gonz eso starkem Ussmass wie bi de Fraue, mittlerwil au fir Männer. Im Islam isch d Entfernung vun d Schamhoor fir Männer un Fraue vorgschribe.
Schamhoor fange aa wachse in de Pubertät, bi Maidli ugfähr ab em 10. un bi Buebe ab em 12. Lebensjohr. Form, Farb un Dichti kinne arig variiere, wil si genetisch veronlagt sin. Bi Fraue bedecke d Schamhoor di ussere Schamlippe. Si hän vilmol d Form vun eme uf de Kopf gstellte Dreyeck. Bi Männer wachse d Schamhoor uf em Hodesack un um de Penis rum, si hän obe am Penis au d Form vun eme Dreyeck, wo uf de Kopf gstellt isch, wie au bi de Fraue. Bi ugfähr 80% vun de Männer wachse d Schamhoor in ere grade Linie bis zum Buchnabel nuf, oder si wachse in de Form vun eme normale Dreyeck bis zum Buchnabel. In däm Fall siht d Schambehoorung deno rautefermig us. Schamhoor sin generell länger un lockiger wi ondri Kerperhoor, un si zelle zue de issere Gschlechtsmerkmol.
Kategorie:Menschligi Anatomii
Babydoll
thumb|right|Babydoll
Als Babydoll bezeichnet mer e lichter Pyjama fir Fraue. Die Pyjamaform isch 1956 in Modi kumme un noch de glichnomige Houptfigur vum amerikanische Schpilfilm «Baby Doll» vum Regisseur Elia Kazan gnennt worre. Fir des Kleidungsstick het sich d zämmegschribe Schribwis iibirgert.
Friejer isch de Babydoll us eme kurze Pumphesli un eme wite, lose un licht a-fermig gschnittene Oberteil bstonde. Om Oberteil sin kurzi Puffärmel ogsetzt gsi.
Hit bezeichnet mer mit Babydoll eigetli nur noch s luftig Oberteil. D Form het sich aber nit bsundersch gändert. So bsteht s obe rum us licht abgsetzti Kerbli, de unter Teil isch degege wie e Rock gschnitte.
Hifig sin Babydolls mit Rische oder Spitze bsetzt un eifarbig (paschtellig Rosa, hellgäl, wiss oder schwarz) ghalte.  Als Material werre Stoff wie Sid oder Chiffon brucht.
Kategorie:Underwösch
Alemán Coloniero
Alemán Coloniero isch e niideralemannischer Dialekt, wu hauptsächli in dr Colonia Tovar in Venezuela, gsproche wird.
Alemán Coloniero isch d Sproch vun de Nochfahre vun dütsche Siedler, wu 1843 greschteteils us dr Gegend um de Kaiserstuel us Ändinge und Wyhl uf Venezuela usgwandret sin.
Dr Dialekt het sich usem Oberhinalemannische un eneme gringe Ifluss vun e paar ondri Dialekt us Sydditschland, Eschtrrich un dr Schwyz entwicklet. D meischte Sprecher kinne au Sponisch, dorum sin au sponischi Lehnwerter i s Alemán Coloneiro igonge.
Des betrifft vor allem alli nöie technischi Sache, wo sit 1850 erfunde worre sin un s'domolig Alemannisch keini Werter defir gha het.
S' Alemán Coloniero isch am Usterbe un mer erwartet, dass es in spätestens ein bis zwei Generatione verschwunde si wird.
Wäge dr vili spanische Lähnwörter un dr em Influss vu au andere südditsche, nur nur alemannische Dialekte, het s'Alemán Coloniero e eigene ISO 639-3-Code, nämlig gct fier German Colonia Tovar un nit etwa, was mer hätt au erwarte chänne, gsw-VE - analog z. B. zue gsw-FR fier Elsässerditsch.
Literatur
S isch plant a Wörterbüechli vun de Alemannisch-Tovarer Schproch und en Buech usem alemannische Schatzkäschtle usse zu gebbe.
Es gitt a paar Büecher, wo ibber d Colonia Tovar und sinne alemannische Schproch schriibet:
(Spanisch) Hernandez, Marlene Elanco: Introducción al analisis gramatical del Aleman de la Colonia Tovar. Universidad Central de Venzuela. Caracas 1987.
(en) Redlich Perkins, Renate: Tovar German. Linguistic study of a German century alemannic dialect spoken in Venezuela. University Microfilms International. Ann Arbor, Michigan, London 1978.
(de) Da Rin, Denise: Die deutsche Sprache in der Colonia Tovar (Venezuela) - Eine soziolinguistische Untersuchung. München 1995.
(Spanisch) Kanzler, Samuel Briceño: La Colonia Tovar y su gente. Tovar, o. J. (Titel in deutsch übersetzt: Die Colonia Tovar und ihre Menschen).
Ekschterni Syte
[de] Seit 1843 - Alemannisch in Venezuela uf dr Website vum Harald Noth
(de) Bericht vum alemannische Sprochbiet in Colonia Tovar
(de) Informations on Colonia Tovar bei [URL]
(en) Informatione ibber Colonia Tovar bei [URL]
(en) Ethnologue.com yber Alemán Coloniero
(uff Schpônisch) Syt vun därt in Venezuela
Kategorie:Alemannischer Dialäkt
Kategorie:Venezuela
Ergebnisse der Revolution von 1848
D Ergebniss vun de Revolution vun 1848.
... Mir sin gschlage un ernidrigt worre ... usenonder tribe, iigsperrt, entwaffnet worre n d Miil sin is gstopft worre.  S Schicksal vun de eiropäisch Demokratii isch uns us d Händ gschlipft.
Pierre Joseph Proudhon, noch em Fehlschlag vun 1848, us The Age of Revolution and Reaction, (references), by Charles Breunig.
Zeh Johr no de 48er Revolution het sich nit vil gändert ghet un viil Hischtoriker sähn s als Fehlschlag on.
Uf de ondre Sitt sin Ditschlond un Italie zwonzg Johr speter vereinigt gsi un s het au e paar umittelbari Verbesserunge gäh. De Feudalismus isch z Eschtrich un z Preiße 1850 abgschafft worre un d Liibeigene sin frej worre. D Mittelklass het wirtschafli un politisch Kraft gwunne. Z Fronkrich isch s Wahlrecht blibe. Mit de Hilf vun Russlond isch Serbie om 19. Februar 1861 frej worre. D Habsburger hän de Ungarn meh Selbschtbstimmung im Usglich vun 1867 gäh.
Nochdem di Biirgerlige s Meischt, wu si gfordert gha hän, kriegt hän, hän si au de Unterschichte ebis abgäh zum de Marxismus bekämpfe.
1848 hän d Revolutionär no Idealismus ghet, sin aber au vun ihre Ziil her in verschideni Richtunge ufteilt gsi, sozial, wirtschaftli, liberal un national. Di Konservative hän des usgnutzt un d Revolutionär hän unter de mittelmäßige Fiehrung glitte. Biirgerligi Revolutionär hän d Unterschicht gfiirchtet, wil die ondri Ziil ghet hän. D Konterrevolutionär hän des usgnutzt. Wu e paar Reforme durichgfiehrt worre sin, hän au e paar vun de Revolutionär d Luscht verlore. Wu d Habsburger de Feudalismus ufghobe hen, hän viili nimm witer mache welle.
Brittanie het d Revolution nit unterstitze kinne, will di eigene Burger wie d Ire fir e greßri Autonomie kämpft hän. S aristokratisch Russlond het lieber de Habsburgr ghulfe zum e ungarischi Splittergrupp in de Griff z kriege.
Russlond isch allno feudal gsi un d Bure sin unterdruckt worre, Britannie isch induschtrialisiert gsi aber d Meinigsfrejheit un s Reformgsetz vun 1832 hen de Unterschiid usgmacht.
Unter em Strich sin in Ditschlond un z Fronkrich autokratischeri Syschtem blibe un e starik prägts Klassesyschtem. D Reforme sin nume e Tropfe uf d heiß Stei gsi un d Privilegie sin nit ogriehrt worre. Au di nationale Traim vun 1848 sin verflosse gsi.
D italienisch un di ditsch Bewegung hän aber ebis Wichtigs ufbrocht: Ditschlond isch vereinigt worre noch em 1870er-Krieg mit Fronkrich, Italie het sich als Königriich Italie 1861 vereinigt, derwilscht in de USA grad de Burgerkrieg gsi isch.
Viil ditschi Liberali, d 48er, sin in d USA usgwondert. Si hän ihr Geld, ihri Kepf und Fähigkeit us Ditschlond mitgnumme un uf de Sitt vun de Nordstaate im Burgerkrieg kämpft. Iber 177.000 Ditsch-Amerikoner hän fir d Abschaffung vun de Sklaverei kämpft.
Kategorie:48er-Revolution
Schlacht bei Laupen
mini|links|S umkämfte Schloss Laupe
D Schlacht bi Laupe im 1339i isch zwüsche de Bärner und de Habsburger uusgfochte worde. D Habsburger sind vo de Burgunder und em Bischof vo Basel underschtützt gsii, d Bärner vo de Eidgenosse und anderne Verbündete (s Simmetal, Wiisseburg und Oberhasli). Vor de Schlacht händ d Habsburger mit öppe 12'000 Maa 11 Tag lang Laupe belagered. De si d Bärner aamarschiert, mit öppe 6'000 Maa, und händ s grössere Heer überraschend gschlage.
Ufgrund vo dere Schlacht sind d Bezieige zwüsche Bärn und de Eidgenosseschaft no änger worde, und das hät schliesslich zum Biitritt vo Bärn im 1353i gfüert.
mini|links|hochkant|Dänkmol vo de Schlacht uf em Brambärg bi Neuenegg
Weblingg
Kategorie:Schwiizer Habsburgerchrieg
Laupen
Laupen
Franken (Volk)
thumb|Typischi Bewaffnig vom ene fränkische Fürst us dr Merowingerziit mit Spatha, Sax, Franziska, Spangehelm, Lanzespitz und Schildbuggel. Germanischs Nationalmuseum, Nürnbärg
D Franke sind es weschtgermanisches Volch gsii, wo i de Völkerwanderig im 4. Johrhundert usem Rhiigibiet is Römischi Riich ddrunge sind, wo si es Riich gschaffe händ, wo Teil vom hüttige Frankriich und em tüütsche Franken umfasst händ.
Die erschti fränkischi Dynastii sind d Merowinger gsii, und die si ageblich vo de Sicambri abgstammt. Si händ prichted, das si ire Name ggändered hegid, nach emene Aafüerer namens Franko, wo d Sicambri nachere Niderlag gäge d Römer 11 v. Chr. über de Rii umgsidled worde segid – wa aber historisch nöd so stimmt.
D Herrschaft vo de Karolinger hät im 751i aagfange mitem Pippin em Churze, em Vatter vom Karl em Grosse.
Fränkischi Stämm
Zu de Franke  im ethnologische Sinn zehlt me gwöhnli die westgermanische Stämm vo de
Salfranke (siit 420) (nit Salier)
Rhiifranke (au: Ripuarischi Franke)
Chamave
Chattuarier
Sugambrer (au: Sigambrer)
Brukterer
Usipeter (au: Usiper)
Tenkterer
Ampsivarier
Bataver
spöter au d Chatte
Weblink
Kategorie:Frankeriich
Oberehnheim
Ewernahn oder Owernah (IPA:  oder ; frz.: Obernai, dt.: Oberehnheim) ìsch e frànzeesche Schtàdt ìm Arrondissement  () im Unterelsàss (Bas-Rhin). Sa steht ungefähr 25 km Südwescht vun Strossburi un gràd am Füess vum Odiliebari. S gebt 11.009 Inwohner, wu Zanefbieche (Zenfbäuche) dr Spitznàme esch. In Owernah löift dr Bàch Ehn.
Dr Stàdt ihri Gschichte
Ersprenglich isch Owernah wàhrschins e keltischer un denn e remischer Kritzwaj gsi.
E pààr Johrhundert später, wurd sie e Eijetum vun elsässer Herzeg un vum Odiliebarigloschter. Noch dr Sàge, isch d Odilie, d Schétzpatronne vun Elsass, dert uf d Walt kumme.
1242: dr nej Nàme vun dr Stàdt Oberehnheim erschint fer s erschte Mol (fer sich unterschiide vum Dorf Nìdernahn, uf dt.: Niederehnheim, uf frz.: Niedernai).
1283: mit Halfe vun Hohenstaufen, wurd Owernah e freije Reichstàdt.
1354: d Dekapolis wurd, mit 9 anderi elsässischi Schtädt, gegrendet.
1517: Entstehung in Owernah un Rosheim vum zweite Bundschuh.
1648: Dur dr Westfälische Frede, wurd Owernah ke freije Stàdt meh.
1679: Àbböi vun dr Dékapolis, Owernah wurd vun Lüï XIV annexiert.
D'Gmein het Pàrtnerschàfte zwésche Pully (Schwiiz) (siit 1986) un Gengenbàch (Ditschland) (siit 1958 esch's d'äldschte diitsch-franzeesch Pàrtnerschàft) gschàfft.
Bevelkerungsentwìcklung
Johr  1962  1968  1975  1982  1990  1999  2007  2013 InwohnerINSEE: Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999  4.534  6.304  7.902  8.907  9.610  10.472  11.009  10.932
Dialekt
Dr elsassisch Dialekt vun Ewernahn ghert zem Owerrhinàlemànnisch.
Bilder
Weblink
d'offizielle Websyte
Referanza
Kategorie:Ort (Unterelsass)
Radio Dreyeckland
thumb|right|Logo: Radio Dreyeckland
'S links-alternativi Radioprojekt Radio Dreyeckland (RDL) wo in de 1970er-Johr als Radio Verte Fessenheim gründet worde isch, isch eins vo de erschte Freie Radios z'Dütschland gsi. Dr Name Dreyeckland stellt´s Radio in de Tradition vo de grenziberschreitend Umweltbewegig in de 70er Johr um es Dreiländereck Dütschland - Frankrich - Schwyz, wo vo RDL als Izugsgebiet agseh wird.
Entschtande isch RDL us de Anti-AKW-Bewegig, insbsundri us de Protescht um de planti Atomkraftwerke z' Fessene in Frankrich un Wyhl in Dütschland un au no Kaiseraugst in dr Schwyz. In de erschte Johr vo sinere Exischtenz het RDL als Piratesänder vo me mobile Sendewage us g'sändet, sit de 1980er Johr sändets legal uf de Frequenz 102,3 MHz us sinem Friburger Schtudio im sälberverwaltete Grethergländ. Zuesätzlich zuer Friburger Frequenz 102,3 MHz deile sich RDL un d' Radio Kanal Ratte (RKR) d' Frequenz 104,5 MHz vom Sänderschtandort Hochi Möhr (500 W) im Wisedal. RDL sändet dört vo 3 bis 15 Uhr si Widerholigs- un Nachtprogramm, vo 15 bis 3 Uhr hört me dört 12 Schtund Live-Programm us Schopfe vom Kanal Ratte.
'S Programm vo RDL wird witschtens durch Grupperadio bschtimmt, d. h. einzelni Gruppe produziere Sändige, wo uf regelmäßige Sändeplätz usgschtrahlt wärde -- so gits e Fraue- un Lesberadio, e Schwuli Welle, de anarchistisch Schwarz Kanal, de Knaschtfunk un d' Umweltsendig Global 3000. Drnäbe gits Inforadio, meh odr weniger alternativi Musiksendige un muetterschprochlichi Sendige in Russisch, Portugiesisch un Persisch.
Mit ähnliche Projekt wie s'Radio Z Nürnberg, em Querfunk Karlsrueh, em Radio Kanal Ratte  us Schopfe etc. duscht RDL Sendige us. RDL isch im Verbund mit de andere baden-württebergische Freie Radios in de Assoziation Freier Gesellschaftsfunk (AFF) organisiert.
Weblink
Homepage vo Radio Dreyeckland
Assoziation Freier Gesellschaftsfunk (AFF), Baden-Württemberg
Kategorie:Medieunternähme (Dütschland)
Kategorie:Radio z Dytschland
Kategorie:Kultur (Friburg im Brisgau)
Idiotikon
Es Idiotikon isch e Wörterbuech, wo dialektali (mundartligi), soziolektischi oder fachsprachligi Usdrügg erklärt. Asewääg isch es Idiotikon i sim Ursprung es Regionalismewörterbuech. De Bigriff sälber chunt us dem 18. Johrhundert und meint es Wörterbuech, wo die Wort ufgfüert sind, wo ere Region «eige, eigetümli» (griechisch ídios) sind und wo me drum nüd überall verstoht.
Idiotika sin in dr Sprochwüsseschaft wichtigi Hilfsmittel, zum d Wort, dr Luutstand und de Sprochwandel/Sprochentwicklig in lokale Sprochrüüm dokumentiere und untersueche. Vilmol sin bi Dialäkt und Sozioläkt schriftligi Quellene sälte, will d Sprochtradition vor allem mündlig verlaufe duet und zem Schriibe e sogenannti Standard- oder Schriftsproch bbruucht worde isch (und wird), z. B. Latiinisch, Schriftdütsch oder Änglisch.
S gröscht und woll au bikanntescht Idiotikon isch s Schwiizerisch Idiotikon, wo me sit 1862 dran schafft und wo um 2030 umme sell in 17 Bänd vorliige. Sträng gnoo isch das aber scho lang ekeis Idiotikon (Regionalismewörterbuech) me, wils öppe ab de Mitti vom vierte Band de vollständig Wortschatz dokumäntiert und nüme nu de bsunderig.
E Zämestellig vo verschidene alte Wörtersammlige het dr Walter Haas useggää: Provinzialwörter. Deutsche Idiotismensammlungen des 18. Jahrhunderts, Berlin−New York 1994.
Hüt isch dä Terminus as Appellativ veraltet. Dr Domenico Blass aber het e 1989 für si Sammlig vom Züri-Slang wider ufgnoo und seit ere Züri-Slängikon (nöischti Uflag Lache 2023).
Kategorie:Alemannisch
Kategorie:Werterbuech
Internationales Phonetisches Alphabet
S IPA (Internationales Phonetisches Alphabet) isch e Konvention zur Notierig vo phoneetisher Information. Es gits sitem 1889i, die aktuelli Version stammt usem 1996i.
Vokäl
vorne fasch vorne mitti fasch hine hine zue 300px •
•
•
•
● •
•
•
•
•
•
•
•
•  fasch zue mittig-zue mittig mittig-offe fasch offe offe
Konsonante
Blau markierti Konsonante sind im Alemannische relevant.
LabialLabiodentalDentalAlveolarPostalveolarAlveolopalatalRetroflexPalatalVelarUvularPharyngalEpiglottalGlottal stl.sth.stl.sth.stl.sth.stl.sth.stl.sth.stl.sth.stl.sth.stl.sth.stl.sth.stl.sth.stl.sth.stl.sth.stl.sth.Nasal<center> <center><center> <center><center> <center> <center> <center><center> <center> <center> <center> <center> <center><center> <center><center> <center><center> <center><center> <center> <center> <center> <center> <center> Plosiv<center><center><center> <center> <center> <center> <center><center><center> <center> <center> <center> <center><center><center><center><center><center><center><center><center> <center> <center> <center> <center><center> Affrikate<center> <center> <center><center><center> <center> <center><center><center><center><center><center><center> <center> <center> <center> <center><center> <center><center> <center> <center> <center> <center> <center> <center> Frikativ<center><center><center><center><center><center><center><center><center><center><center><center><center><center><center><center><center><center><center><center><center><center><center><center><center><center>Approximant<center> <center> <center> <center><center> <center> <center> <center><center> <center> <center> <center> <center> <center><center> <center><center> <center><center> <center> <center> <center> <center> <center> <center> <center> Vibrant<center> <center><center> <center> <center> <center> <center> <center><center> <center> <center> <center> <center> <center> <center> <center> <center> <center> <center> <center><center> <center> <center> <center> <center> <center> Lateral<center> <center> <center> <center> <center> <center> <center> <center><center> <center> <center> <center> <center> <center><center> <center><center> <center><center> <center> <center> <center> <center> <center> <center> <center>
Diakritischi Zeiche
Im IPA werre verschiedni Diakritika bruucht wenn d'Grundzeiche aapasst werre münn.
Im Alemannische sin bsunders die Zeiche relevant:
Wichtigi Diakritika für s'Alemannisch  Silbisch  nüt-silbisch  Aschpiriert  Stimmlos  Stimmhaft  Zentral  aaghobe  gesenkt  Labialisiert (grundet)  Nasalisiert  Affrikat  Hauptbetonig  Näbenbetonig  Lang (Vokallängi odergeminater Konsonant)  Halb-lang  Silbetrennig
Kategorie:Alphabet