mischeiwiller/swiss-german-text huggingface dataset:
Joß Fritz
thumb|Joß Fritz. Holzschnitt vum Dürer.
Dr Joß Fritz (* um 1470 in Untergrombach bi Bruusel; † um 1525) isch e revolutionäre Büürefiährer am Afang vum 16. Johrhundert gsii.
Dr Fritz isch ca. 1470 as Suhn vum Liibeigene Michel Fritz un sinre Fraü Magdalena Fritz uf d Wält kumme. Ase jung isch er Büür z Untergrombach bi Bruchsal gsii. Er wird durch Nochrichte iber dr Bundschueh z Schlettstadt 1493 un dr Wormser Riichstag 1495 politisiärt wore sii - Worms isch numme 60 km vu Untergrombach ewäg. Si Vorstellung vu dr "Grächtigkeit Gottes" isch vorhär scho im radikale Hussitetum verbreitet gsii - s gsellschaftlig Läbe uf dr Ärde soll gottgfellig, grächt iigrichtet wäre.
1502 het er as junge Mann d Bundschueh-Bewegung um Untergrombach organisiärt. Dr Ufstand isch gscheiteret, dr Joß Fritz gflohe. Uf dr Flucht isch er viil rum kumme un het an Erfahrung un Bildung, an Wält- un Mänschekänntnis drzue gwunne. So het er sich nommeh iber s normal Niveau erhobe, wu dertemol e gleine Büür ime gleine Dorf het ghenne ha. Z Nenzinge im Hegau het er d Els Schmidin (= Else Schmid) ghirate - speter isch er mit sinere Fraü un Komplizi uf Lehe im Briisgaü zoge.
1513 het er derte e witere Bundschueh organisiärt un 1517 nommol eine, wu fascht im ganze Oberrhiingebiit Ahänger gha het. Alli Ufstandsversuech sin gescheiteret. S letscht Mol gsähne wore isch er noch dr Iberliiferung 1524 bim Ufstand z Stiählinge, wu dr Ditsch Büüregriäg si Afang gnumme het.
Literatür
Albert Rosenkranz: Der Bundschuh - die Erhebung des südwestdeutschen Bauernstandes in den Jahren 1493-1517. Heidelberg 1927.
Thomas Adam: Joß Fritz – das verborgene Feuer der Revolution. verlag regionalkultur, Ubstadt-Weiher 2002 (Veröffentlichungen der Historischen Kommission der Stadt Bruchsal, 20), ISBN 3-89735-192-7
Wilhelm Zimmermann: Der große deutsche Bauernkrieg. Volksausgabe. Dietz, Berlin 1989, ISBN 3-320-01261-4. S. 46–61
Heimatverein Untergrombach, Titel: Joß Fritz und seine Zeit, Band 4, Bruchsal, o. J. (1BKFH 2001/02, Geiß Timo, Daiß Timo, Vasilj Anton, Vogel Thomas, Peterschick Kai)
Josef Blickle, Jürgen Dummer, Meinolf Vielberg: Bundschuh, Franz Steiner Verlag, 2004, ISBN 3-515-07761-8
Weblink
Vorläufer des großen Bauernkriegs zwischen 1476 und 1517 (Friedrich Engels)
Joss Fritz. Ballade vom Franz-Josef Degenhardt
Wer war Joß Fritz? in [URL]
Kategorie:Revolutionär
Kategorie:Higrichteti Person
Kategorie:Dütsche
Kategorie:Maa
Bundschuh
miniatur|250px|Germanische Bundschue usem 2. Johrhundert
Dr Begriff Bundschue (dt. Bundschuh) bezeichnet:
e Schue, wu mer sich mit Riäme um d Bei bindet
Bayrische Haferlschueh
Dr Bundschue isch e bewaffnets Ufgebot vum Volk, wänn dr Landesherr ihnes nit gege e främde Feind verteidige ka oder will. Do isch e Bundschueh uf e Stäcke gsteckt oder uf e Fahne gmolt wore.
Siter ca. 1440 isch dä Begriff uf Büürewiiderstand üswitet wore, so z Schliänge im Markgräflerland in ere Erhebung gege dr Bischof vu Basel oder 1460 im e Ufstand vu dr Büüre im Hegau.
revolutionäri Ufstandsversuech am Oberrhiin zwische 1493 un 1517 (Bundschue-Bewegung)
Literatür
Albert Rosenkranz: Der Bundschuh - die Erhebung des südwestdeutschen Bauernstandes in den Jahren 1493-1517. Heidelberg 1927.
Ruhrgebiet
S Ruhrgebiet isch a Region im dütscha Bundesland Nordrhy-Weschtfaala. Dött leaband 5,4 Mio Lütt. S Ruhrgebiet isch vor allem durch sinne Kohleinduschtrii bekannt woara, wovon hütt numma viil do isch. Hütt isch s Ruhrgebiet a modernes Dianschtleischtungszentrum mit Schuala, Banka, Versichriga und was sus no alls dazuaköhrt. Die alta Kohlemina und die Kokereia sind hütt numeh Ruina, dia zum Toal als Weltkulturerbe gealtand und dai ma oh aluaga ka. Dött giits oh an hufa Arbeitslose.
S Ruhrgebiit isch dr Kern vu dr Rhinische Megalopole un vum Rhi-Ruhr-Agglomeration und wird vu dr Vereinte Natione zue dr grosse europäische Metropole grechnet. Es isch die gröscht dytsch städtisch Agglomeration.
Die wichtigschta Städt sind:
Bochum
Esse
Gealsakircha
Duisburg
Dortmund
Weblink
Imformazione zum Ruhrgebiet uf metropoleruhr.de
Kategorie:Region (Ditschland)
Tschuwaschische Sprache
D Tschuwaschische Sproch (Чӑваш чěлхи, au Chuwash, Chovash, Chavash, Çuaş, Tschuwasch) isch e Turksproch im Weschte vum Ural im zentrale Russland. S isch d eigeständigschte vun alle Turksproche. Tschuwaschisch isch d Muettersproch vun de Tschuwasche un e offizielli Sproch z Tschuwaschie. S wird vu ugfähr 2 Millione Lit gsproche.
S Alphabet kummt vum Kyrillische, s brucht alli Buechstabe vum Russische un no vier extra: .
Verbreitig
Tschuwaschisch wird hǜt voor allem z Tschuwaschie, Tatarstan ùn Baschkortostan gschwätzt, näbe denne Hauptverbreitigsgebiet gìt's no chleini Sproochinsle de Wolga lang bìs Saratow ùn Minderheite z Kasachstan, Usbekistan, ìn de Ukraine ùn ìn de baltische Länder; si hän sich ìn de Sowjetzitt dört aagsììdelt. E rùssischi Volchszällig hät 1999 ergee, dass 1,64 Mìllione (82 Brozänt) vù de Tschuwasche d'Sprooch als Müetersprooch glèhrt hän, insgsamt belauft sich d'Sprächerzahl ùf 1,8 Mìllione.
Iiordnige
Es gìt verschììdeni Klassifikatione fǜr s Tschuwaschisch. S Fischer-Lexikon Sprachen vù 1987 ordnet's ìn di bulgarischi Grùppe vùm westlige Zwiig vù de Turksprooche ii, s Metzler-Lexikon Sprache degege ìn di bolgartürkischi Underfamììlie vù de Turksprooche.
Dialäkt
D'Hauptgrùppe vùm Tschuwaschische sìn s Anatri (Nììdertschuwaschisch) ùn s Viryal (Obertschuwaschisch).
Tschuwaschisch isch vù de Wolgabulgare ìn sii jetzigs Sproochgebiet chùù, sälli sìn am Änd vùm 10. Johrhundert ins Wolga-Kama-Gebiet chùù ùn hän e Herrschaftsgebiet gründet, wùù no ùs vile andere, spöter zùm Deil ìn ene ùfgangene Ethniie bstande hät. E Iiflùss hän voor allem di finno-ugrische Sprooche ussgiebt.
Ìm 13. Johrhundert hän d'Tschuwasche ìn de Goldene Horde, genauer gsait ìm mongolisch beiiflùsste Khanat gläbt ùn sìn 1502, wùù säll undergange isch, zùm tatarische Kahanat Kasan chùù. 1551 hän si sich em rùssische Zar underworfe.
Alphabet
Zùr Zitt vù ihrer Iiwanderig ins Wolgagebiet ùm s Johr 1000 ùme hän d'Tschuwasche e Variante vùm Orchon-Alphabet vùm Türkische bruucht, wùù si abber de Islam ǜbernùù hän, hän si aagfange mìt em arabische Alphabet z schribe, bìs si nooch em christlig-orthodoxe Glaube ìm 18. Johrhundert am Änd vùm 19. Johrhundert au s kyrillisch Alphabet aagnùù hän. Fǜr d'Schriftsprooch, wùù rùssischi Missinar 1878 gschaffe hän, sìn au kyrillischi ùn e baar Züesatzzeiche verwändet worre.
Obwohl si am Turkologe-Kongräss vùm Johr 1926 deilgnùù hän, wùù e eiheitligs Schribbsystem fǜr alli Türke ùn Turkotatare hät wölle schaffe, hän si ihri Sprooch – als einzigi Turksprooch – witterhìì mìt em kyrillische Alphabet gschrììbe. Au s latinisch Alphabet nooch de Sowjetzitt wird chuum aagwändet.
kyrillisch:
latinisch:A Ă B C D E Ĕ F G H I J K L M N O P R S Ş/Ç T U Ü/Ÿ V Y Z ja ju sh/š zh/ža ă b c d e ĕ f g h i j k l m n o p r s ş/ç t u ü/ÿ v y z ja ju sh/š zh/ž
Externi Sitte
Tschuwaschisch ìn de 15. Ùflaag vùm Ethnologue
Tschuwaschisch-Russischs Wörterbüech ìm Internet
Ekrem Čaušević: Tschuwaschisch. ìn: M. Okuka (Hg.): Lexikon der Sprachen des europäischen Ostens. Klagenfurt (= Wieser Enzyklopädie des europäischen Ostens 10) 2002. S. 811. (PDF-Datäi; 204 kB)
Kategorie:Turksproch
Kategorie:Einzelsproch
Lineare Funktion
Di linear Funktion isch zum berächne und zeichne vonnere Gerade.
Allgemeini Form
Di allgemein Form luutet
oder au
m respektiv a sind dadebii d'stiigig und q respektiv b d'x-Koordinate vom Schnittpunkt mit de Abszisse.
Stiigig
D'stiigig isch s'Verhältnis vo Δy und Δx (Δy / Δx).
Biispil
Zeichnemer jetzt zum Biispil e Geradi mit de Funktion  und stelled si ois imene rechtwinklige Koordinatesystem vor. Wemmer jetzt en Bereich definiert, i mim Biispil vom Punkt P(0/0) zum Punkt Q(2/4) (beidi Pünkt müend natürlich uf de Gerade ligge), denn isch s'Δx d'Differenz vom X-Wert vom Punkt Q minus de X-Wert vom Punkt P, also 4. S'Δy rächnet mer analog und chunnt uf 2-0 = 2. Zum jetzt uf d'Stiigi cho müemmer no Δy / Δx rächne, was denn zu 4 / 2 chunnt was schlussändlich 2 ergit.
Weblinks
Rächner und Theorie über diä liniarä Funktionä
Kategorie:Algebra
Atlantik
mini|300px|Kart vum Atlantische Ozean
Da Atlantik oder Atlantische Ozean (au: Große Teich) bedeckt mit 106,57 Mio. Kwadratkilometer Fläche eppa 20 Prozent vo da Erdoberfläche und isch noch m Pazifik da zwoatgröschte Ozean vo da Erde.
Geografii
Da Atlantik liegt bis uf a paar klene Zipfile hauptsächlich in da weschtlicha Hemisphäre vo da Erde, zwüschat da Arktis im Norda, Europa im Nordoschta, Afrika im Südoschta, da Antarktis im Süda, Südamerika im Südweschta und Nordamerika im Nordweschta. Im Norda grenzt er as Nordpolarmeer, im Süda as Südpolarmeer.
Da Atlantik wird itoalt in Nord-, Zentral- und Südatlantik.
mini|da Atlantikhafa vo Cherbourg in da Normandie
Data
Ohne Nebenmeere, wia zum Biischpiel d Karibik, s Mittelmeer und d Nordsee, hot da Atlantik statt 106,57 Mio. km² "bloß" no 83,4 Mio. km².
Siins Wassa hot insgesamt a Voluma von 354,7 Mio. Kubikkilometer (bzw. 323,6 Mio. km³). A siina tiefschta Stell gohts 9.219 Meter unta d Meeresobafläche, im Durchschnitt isch da Atlantik ca. 3.926 Meter (bzw. 3.332 m) tief.
Da Atlantische Ozean isch salziger als da Pazifik.
Da Golfstroam bringt weamas Wassa uf Europa.
Nama
Da Nama «Atlantischa Ozean» kummt us da griechischa Mythologie und hoasst eigentlich «Meer vom Atlas». Da Atlas isch an Titan und treet da Sage noch s Himmelsgwölb uf siina Schultra.
Meeresboda
Innahalb vom Atlantik gits am Boda an hoha, langgschtreckta mittelozeanischa Rucka, viila niidrigere Schwella, a Tiefseebecka und vaschiidene Meerestiafana.
Da Mittelatlantische Rucka züht se eppa in da Mitte vom Atlantik vo Nord ge Süd da Länge noch durch. Er isch plattatektonisch a divergierende Plattagrenze, wo dauand Magma ustritt und s Meer bröata wird und d Kontinente usanand schiabt. S Milwaukeetief im Puerto-Rico-Graba, anara Tiefseerinne, isch mit 9.219 Meter unter Null die tiefschte Stell im Atlantik.
S Alter vom Tiafseeboda nimmt vom mittelatlantische Rucka hin zue de Kontinentalabhäng zue.
Neabameere
Neabameere vom Atlantik sin:
Baffinbucht
Golf vo Guinea
Golf vo Mexiko
Hudsonbucht
Karibik
Labradorsee
Mittelmeer
Nordsee
Ostsee
Schwarzes Meer
Insla
A paar vo da gröschta Insla vo da Wealt liigend im Atlantik: Grönland, Island, Grossbritannie, Irland und Neufundland. Zu da atlantischa Inslgruppana, Archipel, ghörend d Kanare, d Azore, d Bahamas, d Antille, d Kap Verde Insla und d Falklandinsla (span. Malvinas). Klenere, isolierte Insla sin Madeira, Ascension, St. Helena und Tristan da Cunha.
Wirtschaft
Am Atlantik stoand groassa Stedt mit Meereshoafa. S Meer isch wichdig für d Fischarei.
Literatur
Holger Afflerbach: Das entfesselte Meer. Die Geschichte des Atlantik. 2001. ISBN 3-492-23989-7
Kategorie:Meer
Formentera
thumb|Flagge vur Insel Formentera
Formentera isch di kleinscht un sidligscht Baleareinsel. Si isch eini vun de zwei Pityuse, zämme mit Ibiza. Si isch 19 Kilometer long un isch ugfähr 3 nautische Miile (6 km) sidlig vun Ibiza im Mittelmeer.
thumb|left|Die balearische Insle
Uf d Insel konn mer nur mit em Schiff kumme un s git relativ winig Turischte. Formentera isch ruehiger wie ondri Insle in de Gegend. Si isch om meischte bekonnt defir, dass blutt bade un obe ohni sunne fascht an alle Schtränd gmacht wird.
D Hauptstadt vun Formentera heisst Sant Francesc, mit ere Bevelkerung vun uugfähr sibenehalb Tausert. Formentera isch Deil vun de autonome Regione vun de Baleare.
Weblink
Kategorie:Region (Spanie)
Kategorie:Insle (Mittelmeer)
Renchen
Renche (amtlich: Renchen) isch e kleins Städli in Bade-Wirtteberg un ghert zuem Ortenaukreis.
Geografi
Renche lit in de Vorberg vum nerdliche Schwarzwald om Usgang vum Renchtal in dr Oberrhinisch Tiefebeni. Dr Bann bsteht us 58,7 % Landwirtschaftsflechi, 23,1 % Wald, 13,6 % Sidlungsflechi un 4,6 % sunschtiger Flechi.Statistisches Bundesamt: Bodenfläche nach Art der tatsächlichen Nutzung - Stichtag 31.12. - regionale Tiefe: Gemeinden, Samt-/Verbandsgemeinden (bis 2011) Rund 7 km nordweschtlig vum Ort het d Gmai Renche no ne Exklave, wu de Maiwaldsee leit.
Nochbergmaine sin d Stadt Achre im Norde, Kabbl im Oschte, d Stadt Owerkirch im Side, Appewiir im Sidweschte un d Stadt Rhinai im Nordweschte.
Schtadtgliederung
Nebe dr Kernstadt ghere no d Schtadtdail Erli un Ulm zue Renche.
Gschicht
Renche isch im Johr 1115 zum erschte Môl urkundli gnennt worre. 1326 sin Renche d Stadtrecht verlihe worre. Durch d Verwieschtunge im Driißgjährige Krieg isch dr Ort aber zuer Beditungslosigkeit nabgsunke un het sine Stadtrecht verlore. 1838 isch Renche durch de Grossherzog vun Bade wider zuer Schtadt erklärt worre, het aber s Recht sich Stadt z nenne durch d neji dytsch Gmeindeordnung vu 1935 a zwait Mol verlore. Im Johr 1950 het Renche wege sinrer hischtorisch Vergangeheit d Stadtrecht zuem dritte Mol verlihe griegt.
Bolitik
Burgermaischter
1945: Albert Dietrich
bis  1969: Franz Brandstetter
1969–1985: Erich Huber
1985–2000: Klaus Brodbeck
sitt 2001: Bernd Siefermann.
Gmairot
D Kommunalwahl vum 26. Mai 2019 het bi re Wahlbedailigung vun 54,8 % (2014: 48,2 %) zue dem Ergebnis gfiert:Statistisches Landesamt Baden-Württemberg
Bartei / Lischt  Stimme  Sitz  Ergebnis 2014 Freie Wähler Renchen  44,1 %  9  42,5 %, 8 Sitz CDU  38,0 %  8  32,7 %, 6 Sitz SPD  17,9 %  4  24,8 %, 4 Sitz
Partnerschafte
Gelnhausen, Hesse, Ditschland
Kultur
Bauwerk
mini|Weinbrenner-Kirich
Kirich (1817 vum Friedrich Weinbrenner baut, klassizistisch)
Museum
Simplicissimus-Huus zum Hans Jakob Christoffel von Grimmelshausen
Grimmelshausen-Priis
Dr Johann-Jacob-Christoph vun Grimmelshause-Priis isch e mit 10.000 € dotierta Literaturpriis. Er wird in jedem ungrade Jôhr om September abwechselnd z'Renche un in dr Stadt Gelnhuse vogebe.
Wirtschaft
Dr Stadtteil Ulm isch bekannt fir sin „Ulmer Bier“, e Spezialität isch e numme in Vollmondnächt brauts „Vollmondbier“.
Litt
Renche nennt sich gern d' Grimmelshausenstadt, wel dr Hans Jakob Christoffel von Grimmelshausen, dr Dichter vum abentiirliche Simplicissimus isch vun 1667 bis zue sinem Tod 1676 bischeflich strossburgischer Schulthis vu Renche gsi.
Sihn un Techter vun dr Stadt
Amand Goegg (* 7. April 1820 z Renche, †1897) Badischer Frejhaitskämpfer, Ehreburger vu Gämf. Verhiratet mit dr Frauerechtlerin Marie Poucholin
Weblink
[URL]
Fueßnote
Kategorie:Ort (Ortenaukreis)
Badesee
thumb|De Millstätter See z Kärnte
E Badesee isch e Bezeichnung fir e natyrlige oder kinschtlig oglegte See, wu vun vil Mensche zum effentlige Bade un Schwimme gnutzt wird. Nebe de eigetlige Wasserflächi halte sich d Lit, wu bade, meischt in de Ufernächi uf un nutze der Beriich zur Freyzitgschtaltung wie biispilswiis zum Schport, Schpil un zum Sunne. In Europa werdr Badeseeä klimatisch bedingt, heuptsächlig im Summer gnutzt.
Im Interessi vun de Badende un Schwimmer git s on vile Badeseeä Verbot fir Schiff un Boot, Ongle, Hind usw. Us Naturschutzgrind isch au meischt s Aazinde vun Fyr un d Benutzung vun Seife un Shampoo verbotte. Im Gegesatz zue ussereuropäische Länder (z. B. Indie) dient s Bade in Seeä in Europa hit nimmi dr Kerperreinigung, sundern nur no dr Erholung. Donebe hen Badeseeä e gsellschaftligi Funktion, hie konn mer zum Biischpil in ere unzwungene Atmosphär sini Freyzit verbringe un neyi Bekonntschafte schliesse.
D Benutzung vun de meischte Badeseeä isch koschtelos. Bi gresseri Badeseeä gits Inschtitutione, zum d Sicherheit vun de Badende z erheche, zum Biispil Schtatione vun de Wasserwacht. Im Gegesatz zue koschtepflichtige Freybäder git s bi de meischte Badeseeä kei Umkleidekabine un au kei Klo. On besser usbaute Badeseeä git s aber Gaschtronomiebtriib mit Toilette, dur des wird de hygienische Mongel gegeiber Freybäder abgfonge. Intressont sin si au fir viil Jugedligi un au fir Verliebti als e Megligkeit znacht un au nackig z bade.
Beditung
E Badesee bietet de Lit d Megligkeit, noh om Wuhnort e paar Schtunde wie in eme Kurzurlaub z verbringe. Bsunders Mensche, wu in Wuhnunge ohni Garte lebe, verbringe im Summer bi guetem Wetter e grosse Teil vun de Freyzit on eme Badesee in de Nächi. Wege dem grossi Erholungswert isch fir mänki Mensche sogar bi de Wahl vum Wuhnort d Frog wichtig, wie wit d Entfernung zum nägschtglegene Badesee isch. E Badesee konn eso d Attraktivität vun eme Schtadtteil oder ere gonze Schtadt ditli erheche.
Monchmol werre d Ufergrundschtuck vun Badeseä au in einzelni Parzelle ufteilt un on Privatpersone verkauft. Es entstihn dobii au Kleigartesidlunge, sognannti Schrebergärte.
Bsunderi Arte vun Badeseeä
Badeseeä sin vilmol e Folg vum Kies- oder Lehmabbau noch em Iifliesse vum Grundwasser bzw. eme Wasseriitritt vun freiglegte Quelle. Diä werre allgmein als Baggerseeä bezeichnet un fiere monchmol au Nome, wu vum urspringlige Zweck herriere, wie z. B. "Ziegelteich" (vum Abbau fir Lehmziegel).
Au Stauseeä kinne zuesätzli als Badeseeä gnutzt werre un hen dodedurich e zuesätzlige Mehrwert fir d Lit.
On vil Badeseeä, vor allem z Europa, isch FKK, des heisst velligs Blutsii, erlaubt. Monchmol sin au nur schpeziell usgwiiseni Uferberiich defir vorgsehne. Onsunschte konn au in Badekleidung (Männa Badehose, Fraue Eiteiler oder Bikini) badet werre, on viil Badeseeä wird au gmischt, jeda wie ner will badet un gsunnt. S entblesse vun de wiiblige Bruscht bim effentlige Bade und Sunne wird „oben ohne“-Bade gnennt un isch in Europa on fascht alle Badeseeä toleriert.
Weblink
Vil Seeä glischtet, wu mer bade konn, au in de Schwyz
Kategorie:See
Blutgericht zu Cannstatt
S Bluetgricht z Cannstatt nennt me e Ereignis im Johr 746, wo de fränkisch Huusmeier Karlmann bi nere Heeresversammlung de alemannisch Herzog Theudebald und en Toel vum Adel verhaftet und entmachtet hot. Andere Quelle, z. B. d Annales Petaviani, berichted zum gliiche Johr, dass de Karlmann z Alemannie vil taused Mensche umbrocht ho soll. Ob sich des aber tatsächlich uf die Versammlung beziiht, wi me frieher aagnumme hot, isch heit umstritte.
De Hintergrund isch de Machtverfall vu de fränkische Kenig, de Merowinger gsi. D alemannische Herzeg hond wi de Bayernherzog Odilo johrelang immer wider Ufständ aagfange gege d fränkische Huusmeier, d Karolinger, wo bloß no im Name vu de Merowinger regiert hond. D Herzeg hond die Glegeheit nutze welle zum ire oegene Macht uusboue und hond erreiche welle, dass ire Herzogsamt erblich wird. Ob s "Bluetgricht z Cannstatt" tatsächlich mit de Hinrichtung vu tousende Adlige g'endet hot oder it, jedefaals endet doo demit d Oegeständigkeit vum alemannische Stammesherzogtum. Alemannie wird vu doo ab wider stirker is Frankeriich integriert.
Quelle
Metzer Annale: Dert isch s Heer vu de Franke und Alemanne vereint worre. S war dert e großes Wunder, dass oe Heer s ander ergriffe und gfesslet hot ohne irgend e Kriegsgfahr. Die aber, wo di erste gsi sind mit em Theudebald bi de Unterstitzung vum Odilo gege die ubesiigbare Firste Pippin und Karlmann, hot er festgnumme und gnädig zräehtgwise, wi s di oenzelne verdäenet ghet hond
Annales Petaviani: Karolomannus intravit Alamanniam ubi fertur quod multa hominum millia ceciderit ('De Karlmann isch gi Alemannie kumme, wo ner vil toused Mensche umbroot ho soll')
Literatur
Dieter Geuenich: Geschichte der Alemannen. Stuttgart 1997, S. 103-108.
Kategorie:Alemanne (Merowingerziit)
Kategorie:Stuagert
Trikini
D Trikini bstoht im hitige Gebruch usm Bikiniunter- un Oberteil, zomme mit e paar Hotpants im selbe Design. Oder au e Bikini miteme Rock, oder mitm Top kombiniert. Dr Nome isch ender e Marketinggag, um drey Teile zomme verkaufe z'kinne.
Ursprung
Dr Nome kummt vun näm Modegag us de 1960er Jôhr. Es het sich au do um e Dreyteiler ghondelt. Des isch aber s Unterteil gsi un fir jede vun dene Brischt nochmal e ekschtra Stick. Des isch aber nur z'bewerkschtellige gsi, indem mer die feschtkläbt het. Soll guet usgsähne ho, isch aber so upraktisch gsi, dass es nur fir e paar Photos glänggt het.
Kategorie:Badchleid
Tampon
E Tampon (franz.: Pfropf, Stepsel) isch e presste Watte- oder Mullbausch, wu in dr Medizin verwendet wird ge Flissigkeite ufzsuuge, Bluetunge z stille, Arzneistoff zuezfyhre oder au als Polschterung.
Hygieneprodukt
mini|e Zeichnig mit dr Lag vum Tampon
mini|e Tampon mit Ifyhrhilf
mini|d Einzelteil vum Tampon mit Iifierhilf
De Begriff wird hit zmeischt fir s Hygieneprodukt brucht, wu Fraue zum Uffonge vo dr Regelbluetung nämme.
Tampons were entweder as Digital-Tampons oder mit Applikator verkauft. Dr Applikator isch e Iifierhilf, Digital-Tampons (digitus - lat. fir Finger) were ohni d Iifierhilf onbotte.
D Edana (e Zommeschluss vun Hersteller) het fir Europa Richtlinie rusgäwe, noch däne werre d Tampons in verschideni Sugfähigkeite unterteilt. De Grad wird uf de Verpackung in Trepfli ongäwe. So steht bispilswis 1 Tropfe fir lichti Sugfähigkeit un 6 Tropfe fir di hechscht Sugfähigkeit. D Tamponhersteller bruche vilmol eigeni Bezeichnunge, wie Mini, Mini Comfort, Normal, Super… fir d Sugfähigkeit, d Onzahl vun de Tropfe isch awer bi allne glich gregelt.
Problem un Risike
Tampons kinne bin ere unsachgmässe oder unhygienische Verwendung s Toxische Schock-Syndrom uslese.
Wie ondri Hygieneartikel au, kinne Tampons Verstopfunge im Abwassersyschtem verursache, wenn si eifach in de Klo gheit werre. Bi gfährdete Toilettesyschtem werre wege dem meischt Biitel z Verfiegung gstellt zuer hygienische Entsorgung im normale Abfall, so in Zig oder Flugziig, aber au in private Toilette, wo elektrischi Abwasserpumpe iigsetzt werde, des isch meischt in Keller oder unterm Dach eso.
Gschicht
Ägyptischi Inschrifte len druf schliesse, ass schu bi de Pharaone e Art Tampon us Papyrus brucht worre isch. De griechisch Arzt Hippokrates, wo im 5. Jh.v. Chr. gläbt hät, nännt Tampons in Form vun Holzstickli, wu mit Stoff umwicklet sind.
Om 19. November 1931 het dr Arzt Dr. Earle Cleveland Haas vun Denver (Colorado) dr erscht Tampon unter em Nome „Tampax“ mitsomt ere Iifierhilf patentiere lu. Der Tampon wird au hit no unter dem Nome verkauft. D Gertrude Tendrich het om 16. Oktober 1932 des Patent un d Marke fyi 32.000 $ vum Haas kauft un d Firma "Tampax" zuer Massenproduktion vum Tampon grindet.
Z Ditschlond isch in d 1950er Johr dr Ingenieur Dr. Carl Hahn gfolgt mit eme Produkt fir de ditsch Märit. Er het long rumiberlegt un het endli e schlichter, typisch ditscher Nome fir d Tampon gfunde: Ohne Binde, kurz „O.B.“.
In de Onfäng sin Tampons vor allem us Baumwull hergstellt worre. Mittlerwil wird fascht usschliesslig di wesentlig reineri un sugfähigeri Viskosefaser verwendet.
Literatur (uf ditsch)
Renate Waschek: Dieses kleine Stück Watte ... - Werbung und Tabu am Beispiel Binden und Tampos. Der Grüne Zweig 194 (Werner Pieper Medienexperimente)
Patent un Gebruchsmuschter
Di folgende Patent sin bim Ditsche Patent- un Markeomt recherschierbar:
DE-69804790: Des Patent isch 1998 vun Procter & Gamble unterm Titel „In der Toilette wegwerfbare, absorbierende, interlabilare Vorrichtung“ ongmeldet worre.DE 698 04 790 T 2 uf depatisnet.dpma.de
Weblink
Abteilung Tampon im Museum of Menstruation (uf Änglisch)
Fuessnote
Kategorie:Hygiene
Einstein
Unterm Nôme Einstein sin folgendi Persone bekônnt:
Albert Einstein, Physiker un Nobelpristrägar,  (* 14. März 1879 z Ulm, Dütschland;  † 18. April 1955 z Princeton, USA);
Hans Albert Einstein, Professor of Hydraulic Engineering, Suhn vum Albert Einstein un sinra erscht Frau Mileva Maric;
Alfred Einstein, Musikwissenschaftlar, Vetter vum Albert Einstein;
Carl Einstein, dütscher Kunschthischtorikar un Schriftsteller.
Usserdem:
Nôme vun de Kinderserie „Schloss Einstein“ ufm Kinderkanal
Einstein-Observatorium isch d Bezeichnung vun nem Röntgeteleskop vun de NASA.
Einsteinium isch ä chemischs Element.
Einstein würfelt nicht ischs offizielle Begleitschpil in ere Wonderusschtellung zum Einstein-Jôhr 2005.
Einstein Kaffee isch ä Kaffeeröschterei z Berlin mit ere Vilzahl vun Schtehkaffes bzw. Coffee-Shops sowie zwey Kaffeehiiser z Berlin.
Einstein als physikalischi Einheit
Einsteinkoeffiziente
Einsteintemperatur