mischeiwiller/swiss-german-text huggingface dataset:
ISO 8859-8
ISO 8859-8, gnauer ISO/IEC 8859-8 au bekannt als ISO-Hebräisch, isch en vo dr ISO zletscht 1999 aktualisierte Schtandard für di Informationstechnik zur Zeichekodierig mit acht Bit und dr achti Teil vo dr Normefamilie ISO/IEC 8859.
Die Zeiche, wo mit siibe Bit kodierbar sind, entspreched US-ASCII mit füehrendem Nullbit. Zuesätzlich zu de 95 darschtellbare ASCII-Zeiche (0x20–7E) kodiert d ISO 8859-8 60 wiiteri (0xA0, A2–BE, DF, E0–FA, FD–FE), also insgesamt 155 vo theoretisch mögliche 256 (= 28). De Positione 0x00–1F und 0x7F–9F sind i ISO/IEC 8859 und demit ISO/IEC 8859-8 kei Zeiche zuegwiise. ISO-8859-8 bsetzt aber alli Schtelle mit nöd darschtellbare Schtüürzeiche.
ISO 8859-8 enthaltet alli Konsonante vom hebräische Alphabet, aber nöd d Vokalzeiche.
Tabelle
+ISO-8859-8 inklusiv dr in ISO/IEC 8859-8 nöd enthaltene SonderzeicheCode…0 …1 …2 …3 …4 …5 …6 …7 …8 …9 …A …B …C …D …E …FA…NBSP¢£¤¥¦§¨©×«¬®¯B…°±²³´µ¶·¸¹÷»¼½¾֯C…D…‗E…אבגדהוזחטיךכלםמןF…נסעףפץצקרשתLTRRTL
SP (0x20, "space") isch s Leerzeiche, NBSP (0xA0, "non-breaking space") s feschte Leerzeiche und a 0xAD isch dr bedingti Trennschtrich (SHY, "soft hyphen"), wo normalerwiis nur am Zeilenendi sichtbar isch.
An Position 0xFD–FE sitzed d Links-nach-Rechts- und Rechts-nach-Links-Marke (U+200E und U+200F).
Lueg au
MacHebrew
Weblink
Mapping bei Unicode.org
Kategorie:Sprochwüsseschaft
Kategorie:Zeichekodierig
8
Hot-Spot (Geologie)
400px|right|Hot Spot
As Hot-Spot (engl.: heisse Flecke) werre Zentre vu intensiver vulkanischer Aktivität in ere planetare Rinde bezeichnet, wo nit direkt dur plattetektonische Prozesse verursacht werre.
Hot-spots sind doher nit an Platteränder bunde, au wenn si uf sonige liige chänne. Plattetektonik trättet usserdem im Sunnesystem numme uf dr Erde uf. D'Mars- un Venus-Vulkane sin dorum alles Hot-Spot-Vulkane. Ganz Hawaii esch dur ne Hot-Spot enstande.
E besundere Fall isch dr Jupitermond Io. Säller isch ybersait vu Schwäfel-Vulkane mit Lavatemperature um öppe 500 °C. Es trättet aber vereinzelt au silikatische Vulkanismus mit Temperature vu iber 1800 °C uf. Dr Begriff "hot spot" isch dorum im Fall vu dr Io uf sälli Art vu Vulkanismus beschränkt.
Uf dr Erde underschidet sich dr Hot-Spot-Vulkanismus vu dr vulkanische Aktivität an Plattegrenze, wo mit plattetektonische Vorgänge wie Ozeanbodespreizig un Subduktion zämmehängt. D'Theori vum Hot-Spot-Vulkanismus isch erstmols anno 1963 vum Geolog John Tuzo Wilson formuliert worre.
Literatur
I. O. Norton: Plate motions in the North Pacific: The 43 Ma nonevent (1995), Tectonics, Vol 14(5), pp. 1080-432 (englisch)
A. Davaille, F. Girard & M. L. Bars: How to anchor hotspots in a convecting mantel? (2002), Earth and Planetary Science Letters, Vol. 203, pp. 621-634 (englisch)
J. A. Tarduno & R. D. Cottrell: Paleomagnetic evidence for motion of the Hawaiian hotspot during formation of the Emperor seamounts (1997), Earth and Planetary Science Letters, Vol. 153, pp. 171-180 (englisch)
Weblink
Maria Antretter: Moving hotspots - Evidence from paleomagnetism and modeling (4,5 MB pdf-Datei)
Kategorie:Vulkanismus
Januar
Dr Jänner (standarddütsch Januar;  vo iānua „Tür, Zuegang“) isch dr erschti Monet vom Jahr im Gregorianische Kalender. Dr uurschprünglichi Name Jänner/Jenner isch nur no im süddüütsche Schprachruum üblich, in Öschterriich und Südtirol heisst er offiziell, in Bayern umgangsschpraachlich Jänner. Au im Schwiizerdüütsche seit men em Monet Jänner.
mini|e Janus-Statue i de Vatikanische Museeä
Er hät 31 Tääg und isch nach em römische Gott Janus benännt, wo luut dr Sage zwei Gsichter hät. Bezoge uf di hütigi (temporali) Laag vom Jänner lueget eis Gsicht is neue und eis is alte Jahr (Gueti Vorsätz zum Jahreswechsel).
Alti düütschi Näme sind Hartung, Eismonat, Schneemonat und Wintermonat üblich. Di letschti Bezeichnig isch vom Karl em Grosse im 8. Jahrhundert iigfüehrt worde. Z Oscheuropa isch dr Januar früeher au Wolfsmonat gnännt worde, wil i dere Ziit d Wölf ihri Ranzziit händ und liechter z jage gsii sind.
mini|s Bild füre Jänner im Buech Les Très Riches Heures du duc de Berry
Im römische Kalender isch dr Jänner urschprünglich dr elfti Monet gsii. Mit dr Umschtellig vom Jahresbeginn vom 1. März uf de 1. Jänner im Jahr 153 v. Chr. isch dr Januar nach em Gott Ianus, em doppelgsichtige Gott vom Aafang und vom Endi, benännt.
Dr Januar fangt immer mit em gliiche Wuchetag wie der Mai vom Vorjahr aa. In Schaltjahre usserdem mit em gliiche Wochentag wie dr April und dr Juli vom gliiche Jahr, suscht wie dr Oktober.
Welli Wuche als erschti Kalenderwoche vom neue Jahr gilt, hangt vom Wuchetag vom 1. Jänner ab. Wenn er uf Mäntig bis Dunnschtag fallt, ghört er zur erschte Kalenderwuche vom neue Jahr (ISO 8601), will die Wuche dänn mindeschtens vier Tääg im neue Jahr hät.
D Bezeichnig Jänner für de erschte Monet vom Johr hät di gliiche Wurzle wie Januar und isch z Öschterriich und Südtirol es Wort vo dr Hochschpraach und kein Dialektuusdruck. D Bezeichnig Januar isch aber vor allem dur de Iifluss vo de Medie vom übrige düütsche Schpraachruum ebefalls gläufig.
Bis Endi vom 19. Jahrhundert isch Jenner/Jänner als hochdüütsches Wort im gsamte süddüütsche Schpraachruum üblich gsii. Dur d Gründig vom (chlii-)düütsche Kaiserriich im Jahr 1871 isch dr Name Jänner aber zuenehmend vo dr us em klassische Latiin neu entlehnte Form Januar verdrängt worde, wo im norddüütsche Schpraachruum üblich isch.
Z Bayern sind bis nach em Endi vom Erschte Weltchrieg d Begriffe Jänner wie au Feber für de Februar di offizielle Monetsbezeichnige gsii. Au hüt no isch dr Name Jänner im süddüütsche Schpraachruum zmindscht umgangsschpraachlich verbreitet.
Au wenn Jänner z Öschterriich als Wort vo dr Hochschpraach offiziell biibhalte worde isch, isch d Bezeichnig Feber i dr Schriftform nümme üblich.
Lueg au
Fiirtig
beweglichi Fiirtig
Weblink
Fescht vo de Religioonen im Jänner uf feste-der-religionen.de
Januar uf feste-der-religionen.de
Kategorie:Monet
Voyager 2
thumb|right|Voyager-Sonde thumb|right|Fluegbahn vu dr Voyager-Sonde thumb|Saturnnohufnahm vu Voyager 2 (3. November 1980). Zue sähe sin links näbem Saturn sini Mönd Thetys un Dione. Saturnabstand 13 Mio. km. thumb|right|Goldeni Platte Sounds of Earth
thumb|left|Voyager 2 hebt am 20. August 1977 an Bord vu ere Titan 3E-Centaur ab.
Voyager 2 isch e Ruumsonde vu dr NASA, wo 16 Däg vor Voyager 1 am 20. August 1977 vum Cape Canaveral mit ere Titan 3E-Centaur-Rakete in dr Weltruum gschosse worre ischt.
In dr 60er Johre vum zwanzigste Johrhundert hän Astronome festgestellt, dass die grosse Planete vu unserem Sunnesystem - die vier Gasriise (Jupiter, Saturn, Uranus un Neptun) zum End vu dr 70er Johre in ere Konstellation stehe würde, wo si mit ere einzige Sonde uf ere sognennte Grand Tour (Grosse Tour) nochenander besuecht werre chönnte.
Dorufhi sin zwei Sonde baut worre, Voyager 1 un Voyager 2. Dr ursprünglich Namme vu Voyager 2 isch Mariner 12 gsi. Voyager 1 isch zwar 16 Däg später gstartet gsi, het aber e chürzeri Fluegbahn zum Jupiter gnu, so dass die Nummerierig wogl wäge dr plante Anchümft so gmacht worre isch.
Während Voyager 1 nooch em Passiere vum Saturn d'Ebene vu dr Erdbahn Ekliptik verlo het, het Voyager 2 si Flueg zum Uranus un Neptun furtgsetzt un demit s'gsetzt Zil erreicht. D'Sonde het dr Jupiter am 9. Juli 1979 passiert, dr Saturn am 25. August 1981, dr Uranus am 24. Jänner 1986 un dr Neptun schliessli am 25. August 1989.
D'Sonde het auf ihrem Flueg vili Daten gsammlet, wo zum Verständnis vu unserem Sunnesystems bitrage hän. Debi sin under anderem 22 nöii Mönd, d'Ringe vum Jupiter, zwei witteri Ringe vum Uranus un s'Ringsystem vum Neptun entdeckt.
D'Voyager-2-Mission zellt zue dr erfolgriichste Weltruumprojekte vu alle Zitte. D'Sonde funktioniert immer noch un isch nooch Voyager 1 un Pioneer 10 s'am drittwittiste vu dr Erde entfernt vu Mensche baut Objekt. Am 14. Oktober 2005 het d'Entfernig zue dr Sunne 77.8 Astronomischi Eiheite (AE) betrage. Prognose gehn devu us, dass d'Sonde noch bis zum Johr 2020 Date zue dr Erde sende chännte, bevor no die nuklear Energiquelle (Radioisotopegenerator) nimmi gnüegend Strom liferet, um kritischi Systeme mit Energi z'versorge.
Wie d'Schwestersonde trait au Voyager 2 e goldeni Platte wo Sounds of Earth heisst mit sich, wo Bilder, Gruessbotschafte, Musik un Gräusche vu dr Erde beinhaldet.
Trivia
Dr Film Star Trek I handelet vu ere e fiktive NASA-Sonde Voyager VI, wo als Hommage vu dr Filmmacher ans Voyager-Programm so daift worre isch.
Weblink
Die Voyager Raumsonden Teil 1 (dt.)
Die Voyager Raumsonden Teil 2 (dt.)
Bericht iber die nöieste Messdate (engl.)
Status vu dr Voyager-Sonde (engl.)
Voyager Ufnahme im Saturnsystem e Bildergaleri vu dr Fachrichtig Planetologi un Fernerchundig an dr FU Berlin (dt.)
Kategorie:Astronomi
Kategorie:Ruumsonde
Eruption
Eruption (vu latinisch eruptio) bedütet Usbruch, Hervorbreche. In sällem Zämmehang findet dr Begriff Verwendung
fer die underschidliche vulkanische Usbruchsdätigkeite, unabhängig vum Aggregatzuestand vu dr usgstossene Materie:
– dr Usstoss vu Lava, Gstei, Gase oder Äsche (Vulkanusbruch).
– d'Uswerfig vu Wasser dur e Geysir.
in dr Astronomi fer e Gas- oder Strahligsusbruch uf dr Sunneoberflächi (Sunneeruption, Eruptivi Protuberanz).
in dr Medizin fer s'plötzlich Ufträtte vume Hüttusschlag sowie fer dr Usschlag selber.
Bahnresonanz
In dr Himmelsmechanik schwätzt mer vu ere Bahnresonanz, wenn zwei Himmelskörper Umlaufzitte besitze, wo ime ganzzahlige Verhältnis stehn (z. B. 2:1 oder 3:2). In sällem Fall addiert sich die regelmässig Wexelwirkig zwische dr Objekte iber langi Zittrüüme un cha zue dramatische Bahnveränderige (Exzentrizität un Inklination) vu dr Körper füehre.
Bahnresonanze chönne e stabilisierende Ifluss uf menki Orbits usüebe:
Dr Planet Pluto un zahlriichi chleineri Objekte im Kuipergürtel, wo als Plutino (italienisch fer chleini Plutos) bezeichnet werre, befinde sich in ere 3:2-Resonanz mit em Neptun, d. h. während drei Neptunumlaif umrunde si d'Sunne zweimol.
E Sonderform vu dr Bahnresonanz mit em Verhältnis 1:1 bilde die koorbitale Objekte. S'bekanntist Bispil defür sin die so gnennte Trojaner. Si befinde sich ime Lagrange-Punkt bezüglich vu dr Sunne un eme Planet (meistens dr Jupiter). Usserdem hän einigi Saturnmönd koorbitali chleini Mönd.
Bahnresonanze bewirke au d'Deilige zwische dr Saturnring un d'Kirckwoodlucke im Asteroidegürtel. Letzteri gelte as dr wohrschinlichst Ursprung vu dr erdnohe Asteroide.
D'Umlaufzitte vu dr Jupitermönd Io, Europa un Ganymed stehn in ere Resonanz vu 4:2:1.  zuenander.
Säll füehrt zue licht elliptische Bahne vu dr drei Mönd un demit im Schwerefeld vum Jupiter zue starche Gezittechräfte, wo s'Inner vu dr Europa un insbesundere vu dr Io ufheize un as Ursache fer dr uf dr Io beobachtet extrem starch Vulkanismus gelte.
Au d'Iismönd Enceladus un Dione vum Planet Saturn stehn in ere 2:1-Resonanz. Obwohl dr Enceladus e kryovulkanischi Aktivität zeigt, sotte die vu dr Dione usgehende Gezittechräfte fer e Ufheizig vum Enceladus eigetlich z'schwach si.
Lueg au: Bahnstörig
Kategorie:Astronomi
Nomenklatur
E Nomenklatur (latinisch nomenclatura) isch e Sammlig vu Richtlinie, nooch dene sich d' Benennig vu Objekte ime bestimmte Themegebit richte soll. D'Gsamtheit vu dr Benennige ime Fachgebit bildet e Terminologi.
Nomenklatur nooch Themegebite
In dr Astronomi isch die International Astronomisch Union zueständig (IAU)
Planetari Nomenklatur
In dr Biologi:
Wisseschaftlichi Nomenklatur
Nomenklatur vu dr Bakterie
Botanischi Nomenklatur
Zoologischi Nomenklatur
Nomenklatur-Codes
In dr Chemi isch die International Union of Pure and Applied Chemistry (IUPAC) zueständig
IUPAC-Nomenclatur fer chemischi Verbindige
In dr Medizin
Anatomi
SNOMED
Anderi Ableitige vum Wort
In dr Politik bezeichnet s'Wort Nomenklatura als iber s'Russisch ybernummeni latinischi Bezeichnig die Grosskopfete un ihr Hierarchi in Staat un Partei, bsunders in sozialistische bzw. planwirtschaftlich organisierte Staate.
Februar
Dr Februar ( vo februare "reinige") isch sit dr Julianische Kalenderreform im Jahr 45 v. u. Z. dr zweiti Monet vom Jahres-Kalender. Er isch nach em römische Reinigungsfescht Februa benännt worde. Im süddüütsche Schpraachruum, insbesonderi in Öschterriich, Südtirol und dr Pfalz, wird er au Feber gnännt.
Dr Monet umfasst sit dr Auguschteische Kalender-Reform im Jahr 8 in Gemein-Jahre 28 Tääg und in Schaltjahre 29 Tääg. Bis dänn hät dr Februar in Schaltjahre 30 Tääg und in Gmeinjahre 29 Tääg umfasst.
Dr Schalttag isch eigentlich dr 24. Februar, d. h. in Schaltjahre wird nach em 23. Februar en Tag iigschobe, was jedoch nur für di chirchliche Fiirtääg und Namestääg vo Bedüütig isch, wo sich vom 24. Februar und de folgende Tage in Schaltjahre uf de 25. Februar etc. verschiebed.
mini|s Bild füre Februar im Buech Les Très Riches Heures du duc de Berry
Dr alti düütschi Name wo i viili Deil vum alemannische Sprochruum no bruucht wird isch Hornig, wil dr riifi Rothirsch in dem Monet siis "Ghörn" (Gweih, Schtange) abwirft und demit aafangt es neus Gweih z schiebe. Wiiteri gebrüüchlichi Näme sind Schmelzmond und Sporkel oder Spörkel gsii. Bi de Gärtner isch früeher d Bezeichnig Taumonat (Taumond) üblich gsii.
D Bezeichnig Narrenmond für de Februar rüehrt daher, dass in dere Ziit di alte Vorfrüehligs- und Fruchtbarkeitsritual abghalte worde sind, um d Dämone vom Winter z vertriibe. Under em Iifluss vo dr Chrischtianisierig sind die uusglassene Fiirlichkeite als Fasnacht uf d Tääg vor em Aschermittwoch beschränkt worde, so dass d Narreziit immer im Februar endet.
Im römische Kalender isch dr Februar uurschprünglich dr letschti Monet gsii. Us dem Grund sind genau dem Monet damals überzähligi Schalttage aaghängt worde, en Bruuch, wo sich dur di julianischi und gregorianischi Kalenderreform dure erhalte hät.
Dr Februar fangt in Nöd-Schaltjahre mit em gliiche Wuchetag wie dr März und dr November aa, in Schaltjahre wie dr August.
Dr Februar fangt immer mit em gliiche Wuchetag wie dr Juni vom Vorjahr aa.
Banktechnisch hät dr Februar wie jede anderi Rechnigsmonet 30 Zinstääg.
Dr Feber in Öschterriich
Feber isch di offizielli Bezeichnig vom zweite Monet vom Jahr in Öschterriich und wird biischpiilswiis vo de Bhörde verwendet. Dur düütschi Iiflüss isch d Verwendig vom Uusdruck sit em Zweite Weltchrieg teilwiis zrugg drängt worde, sodass sich im Gegesatz zum Januar hüt Februar bereits hüüfig verwendet wird und sich i d Umgangsschpraach iigschliche hät.
Lueg au
Fiirtig
beweglichi Fiirtig
Weblink
[URL]
Kategorie:Monet
März
miniatur|D Mönet März und April, en Chupferschtich vom Sebald Beham, 1546
Dr März () isch dr dritti Monet com Jahr im Gregorianische Kalender.
Er hät 31 Tääg und isch nach em römische Chriegsgott Mars benännt, drum händ en d Römer Martius gnännt.
Dr alti düütschi Name isch Lenzing bzw. Lenzmond, e veralteti Schriibig isch Märzen.
Am 20. März (früeher au 21. März) isch d Tagundnachtgliichi - d Sunne schtaht gnau über em Äquator und gaht demit gnau im Oschte uf und gnau im Weschte under.
Dr römischi Kalender hät uurschprünglich mit em März als erschtem Monet aagfange.
Dr März fangt mit em gliiche Wuchetag wie dr November und in Nöd-Schaltjahre au wie dr Februar aa.
Lueg au
Fiirtig
beweglichi Fiirtig
Weblink
[URL]
Kategorie:Monet
April
Dr April () isch dr vierti Monet vom Jahr im Gregorianische Kalender. Im römische Kalender isch dr April uurschprünglich dr zweiti Monet gsii.
Er hät alewiil 30 Tääg. Dr April fangt mit em gliiche Wuchetag wie dr Juli und i Schaltjahre wie dr Januar aa.
Näme
Dr Name bezieht sich vermuetlich uf d Chnoschpe, wo im Früehlig uufgönd, und chunnt vom latiinische aperire «uufmache» her.
Dr alti tüütschi Name isch Ostermond (vom Karl em Grosse im 8. Jahrhundert iigfüehrt), wil Oschtere meischt im April liit. Anderi, hütte chuum meh pruuchti Bezeichnige sind Wandelmonet oder au Launing.
mini|s Bild füre April im Buech Les très riches heures du Duc de Berry
Volchskundlichs
Sit em 16. Jahrhundert isch z Europa dr Bruuch beleit, am 1. April en Aprilscherz z mache: Mer «schickt» siini Mitmänsche mit eme meh oder weniger derbe Scherz oder ere Lüügegschicht «in April».
Dr Saag naa isch dr Luzifer am 1. April us em Himmel verstosse worde.
Vil zum Bruuchtum und vil Sprüch und Wätterregle findt mer im Schwyzerische Idiotikon – lueg deet im Artikel Aprillen.
S Aprilewätter schtaht bildlich für wechselhafts Wetter, au wänns in andere Mönet schtattfindet.
Lueg au
Fiirtig
beweglichi Fiirtig
Ziitskala
Weblink
[URL]
Kategorie:Monet
Mai
Dr Mai () isch dr föifti Monet vom Jahr im Gregorianische Kalender.
Er hät 31 Tääg und isch nach dr Göttin Maia benännt. Nach andere Quelle leitet er sich vo Iupiter Maius ab, em Wachstum bringende Jupiter.
De Karl dr Grossi hät im 8. Jahrhundert de Name Wonnemond iigfüehrt, wo uf di warme Temperature und die wiedererwachti Vegetation hiiwiist. D Bezeichnig Blumenmond hät dr Mai wege dr Hauptblüeteziit vo de meischte Pflanzen überchoo.
Dr Mai heisst au Weidemond, wil i dem Monet s Vieh uf d Weide bracht wird (im Gebirge: Alpuuftrieb).
Nach alter Überlieferig dörf mer sich aber dr Wärmi erscht nach de so genannte Iisheilige vom 11. Mai bis zum 15. Mai sicher sii.
mini|s Bild füre Mai im Buech Les très Riches Heures du duc de Berry
Ungefähr sit em 13. Jh. wird dr Mai in Europa mit Maifiire, -umgäng und -ritte (z. B. Leonhardiritt, Georgiritt) gfiiret, in viile Gegende vo Düütschland und Öschterriich isch s Uufschtelle vo oft imposante Maibäum gwachses Bruuchtum. I dr Schwiiz kennt mer das nöd oder nur sehr sälte.
Im römische Kalender isch dr Mai uurschprünglich dr dritti Monet gsii.
Im katholische Chilejahr isch dr Mai bsunders dr Verehrig vo dr Gottesmuetter Maria gwidmet (Maiandachte), drum wird er i dem Umfeld au als Marienmond bezeichnet.
Dr erschti Mai isch dr internationali Fiirtag (in Düütschland: gsetzl. Fiirtag) vo dr Arbeiterbewegig.
Am 2. Sunntig im Mai isch in düütschschprachige Länder Muettertag.
Dr Mai fangt mit em gliiche Wuchetag wie dr Januar vom Folgejahr aa.
Aber kein andere Monet vom gliiche Jahr fangt mit em gliiche Wuchetag wie dr Mai aa.
Lueg au
Fiirtig
beweglichi Fiirtig
Weblink
[URL]
Kategorie:Monet
Juli
Dr Juli () isch dr sibti Monet vom Jahr im Gregorianische Kalender.
miniatur|Juli-Blüher
Er hät 31 Tääg und isch nach em römische Schtaatsmaa Julius Caesar benännt, uf ihn gaat d Kalenderreform vom Jahr 46 v. Chr. zrugg (lueg bi Römische Kalender, Julianische Kalender).
Dr alti düütschi Name isch Heuet oder Heuert oder au Heumonat gnännt, wil im Juli di erschti Heu-Mahd iibracht wird. Anderi alti Näme für de Juli sind Bären- oder Honigmonat.
Im römische Kalender, wo s Jahr mit em März aagfange hät, isch dr Juli uurschprünglich dr föifti Monet gsii und häe vor siinere Umbenännig im Jahr 44 v. Chr. (vom Konsul Marcus Antonius iibrachti Lex Antonia de mense Quintili "über de Monet Quintilis") de Name Quintilis zu lat. quintus "der fünfte". Im Jahr 153 v. Chr. isch dr Jahresbeginn allerdings um zwei Mönet vorverleit worde, so dass d Beziehig zwüsched Name und Zählig weggfalle isch.
Wänns uf e düütlich hörbari akustischi Underscheidbarkeit zum Monetsname Juni aachunnt, wird dr Juli umgangssprachlich mängisch au als "Julai" uusgschproche und umgkehrt dr Juni dänn als Juno.
Dr Juli fangt mit em gliiche Wuchetag wie dr April aa und in Schaltjahre auch wie dr Januar (Jänner).
Lueg au
Fiirtig
Weblink
[URL]
Kategorie:Monet
Christliche Zeitrechnung
miniatur|150px|Dr Beda Venerabilis (673–735) wo under anderem d Grundlaage für die christlichi Ziträchnig gleit het
Die christlich Zittrechnig oder au Christlich Ära isch d Zellig vu dr Johre vum agnummene Burtsjohr Jesu a. Im dytsche Sprochrüm werre de Johre noch Christi Burt yblicherwiis mit n. Chr abchürzt, sälli devor mit v. Chr.
Die noochchristligi Ära heisst dorum au Johrzellig Anno Domini (latinisch fer im Johr vum Herr), abch. AD - eso in englischsprochige Länder yblich.
Wie alli Kalenderäre chennt au die christlich Ära kei Nulljohr als Afang. D'Astronomi verwendet allerdings e Nulljohr un schribt d Johre devor mit eme negative Vorzeiche. D. h. aber, dass s Johr 0 vu dr Astronomi im Johr 1 v. Chr, entspricht, s Johr -1 im Johr 2 v. Chr. usw.
Die christlich Ära setzt inzwische in allene Staate, wo si verwendet wird, uffem Gregorianische Kalender fer d Ideilig vum Johr un d Festlegig vu Schaltjohre uf. Menki Religionsgmeinschafte benutze aber noch die christlich Ära mit eme Julianische Kalender.
Vume e eigene "christliche Kalender" cha mer agsichts vu dr regionale un konfessionelle Underschid im Christetum, wo scho sit dr Spotantike starch usprägt gsi si, nit schwätze. Sälle Begriff isch irrefüehrend, wil er dr Gregorianisch Kalender mit em Chilchejohr vermengt.
E Fählinterpretation, wo ebefalls witt verbreitet isch, isch d'Meinig, dass dr Julianisch oder dr Gregorianisch Kalender ebbis mit unserer Zittrechnig, im besundere mit dr Zellig vu dr Johr, z due häb. Zuemindist fer dr Julianisch Kalender, wo 46 v. Chr. igfüehrt worde isch, isch säll jo offesichtlich nit dr Fall.
Anderi Abchürzige
Es git no anderi Abchürzige wo dr Bezugspunkt zwar au s ‹Geburtsjoor› vom Jesus isch, aber dr christligi Zämmehang nid bedoont wird, wie s in dr ehemoolige DDR üblig gsi isch. Das si v. u. Z. („vor unserer Ziträchnig“) und u. Z. („unseri Ziträchng“ bzw. „unseri Zit“) und v. d. Z. („vor dr Zitwändi“) und n. d. Z. („noch dr Zitwändi“). Deene entspräche im Änglische BCE (before [the] Common Era; „vor em gwöönlige Zitalter“) und CE ([of the] Common Era; „vom gwöönlige Zitalter“). D Bezäichnig Common Era wird uf e Begriff vulgar era („gwöönligs Zitalter“) zrugggfüert, wo im früeje 17. Joorhundert zum erste Mol beläit isch. CE wird mänggisch au as Current Era („gegewärtigs Zitalter“) und wider christianisierend Christian Era („christligs Zitalter“) interpretiert. S dütsche Chr. wird mänggisch as Chronologii dütet, zum e religiööse Bezug vo dr Ziträchnig z vermiide.Noch eme Abschnitt us em Ardikel  uf dr dütsche Wikipedia.
Fuessnoote
Kategorie:Zitrechnig
Provinz Luxemburg
Luxemburg ésch e Provinz ém wallonisch Làndesteil vun Belgie. Offiziell heisst se de Province de Luxembourg (frànzeesch), de belgisch Luxeburj´r sàje öi Province do Lussimbork (uff Wallonisch) od´r Provënz Lëtzebuerg (uff Luxeburjerisch) defir. Provinzhoiptstadt ésch Arlon (ditsch Arel, néderländisch Aarlen). De Provinz ésch im Südoschte vun Belgie un geht gànz àn de Weschtgrenz vum Großherzogtum Luxemburg làng. Ém Süde grenzt`s àn Frànkrich - beidi Luxeburie àn de Region Lothringe, de Provinz öi noch àn de Champagne-Ardenne. `S ésch de flächemässi greescht Provinz vun Belgie, het àwwer glichzittig de geringschte Inwohnerzàhl.
D'Glichheit vun de Nàmme mét'm Großherzogtum Luxeburi ésch historisch begrindet dodemit, dass nooch de Belgisch Revolution vun 1830 un de Àbspaltung vun d'südlich Provinze vun d'Néderlande Luxeburi uffteilt wore ésch zwésche Belgie un d´Néderlande. De néderländisch Küni ésch in Personalunion glichziti Großherzog vun Luxeburi gsin. Die Teilung ésch numme zue-m-e Teil an de luxeburjerisch-franzeesch Sproochgrenz entlang g'macht wore. Üss däm Grund lewe hitzedàjs én dr Provinz öi Lit, wie Luxeburjerisch redde un it numme Romane. Die ditsch/lux.-Sprechr werde àwwr nit zuer Ditschsprochig Gmeinschàft vun Belgie grachnet un hen üss däm Grund öi nit de namligi Sproochrechte, wie die, wie dezuegheere.
D'Provënz Lëtzebuerg ass mat 4.443 km² déi gréisst belsch Provënz. Si huet 246.820 Awunner an ass a 5 Arrondissementer a 44 Gemengen ënner-agedeelt. Zwou grouss Landschafte leien do: d'Gaume an d'Ardennen.
De heechscht Erhebung vun de Provinz ésch de Baraque de Fraiture bi Vielsalm mét 652 m NN.
Weblink
Luxemburg
Kategorie:Wallonie