mischeiwiller/swiss-german-text huggingface dataset:
ᚲ
thumb|100px|kauna
kauna oder kênaz (ᚲ) sind di erschlossne urgermanische Näme vo de k-Ruune. Er lutet uf Altnordisch kaun und het d Form ᚴ, Altdänisch ᚴᚭᚢᚾ caun; Altenglisch cén (Form: ᚳ) und im Hrabanische Alphabet chen (ᚴ), wäred q-Rune chon (ᛩ) haisst. D Bidütig vo *kauna isch "Gschwüer, entzündig, Chranket" und vo *kênaz »Chiespoo«. De gotisch Buechstabe "k" (𐌺) haisst chozma und bidütet vellicht au »Gschwüer«.
D k-Ruune isch die sechst Ruune i allne öberlifrete Ruunealphabet und die sechst Ruune vom Freys ætt.
Luutwert
D Ruune stoot för de gmaingermanisch stimmlosi velari Plosiv (IPA //), so i de ältere und au i de kontinentale Runeinschrifte; i de nordische Inschrifte för /k/, // und //, im altenglische Futhorc aber för di palatalisierti Variante (IPA: //).
Variante
Z Skandinavie het mer im Mittelalter Pünkt i d k-Ruune gschribe und zwor ᚵ för /g/ und ᚶ för /ng/. Z England het mer e noiji Rune gschaffe, um s alti nödpalatalisierti /k/ z schriibe (ᛣ), wo de Name calc (»Chelch«?; »Chalch, Chriide«?; »Stifel«?) trait und us de alte g-Ruune isch e nois Zaiche för de "sekundär palatalisierti" Lut /kj/ kreiert worde (ᛤ). Do da Zaiche nu i epigraphische Inschrifte vorchunnt, isch de Name vo dere Ruune nöd bikannt.
Unicode
Unicode UTF-16  U+16b2 Unicode-Nôme            RUNIC LETTER KAUNA HTML                &#5810;
Büecher
Klaus Düwel: Runenkunde. Metzler Bd. 72; Stuggart 2001; ISBN 3-476-13072-X
Kategorie:Rune
ᚷ
thumb|100px|gebo
gebô (ᚷ) isch de erschlossni urgermanisch Name vo de g-Ruune. Er lutet uf Altenglisch gyfu und im Hrabanische Alphabet gibu. D Bidütig isch "Goob". Au de gotisch Buechstabe "g" (𐌲) haisst wie die Ruune geuuo d Form entsprecht aber em griechische Gamma.
D g-Ruune isch die sibet Ruune im Ruunealphabet und di sibet Ruune im erste Ætt. Z Skandinvie isch die Ruune im 8. Joorhundert verschwunde und mit de k-Ruune gschribe worde.
Luutwert und Wariante
D Ruune stoot för de gmaingermanisch stimmhafti velari Plosiv und sis frikativi Allophon (IPA //+//), so i de ältere Ruuninschrifte,  i de kontinentale Runeinschrifte aber nume för /g/ und im altenglische Futhorc aber för /ɣ/ und //. Z England isch för de Plosiv d Variante ᚸ gschaffe worde, mitem Name gár »Geer, Speer«. I nordenglische Ruuneinschrifte findet sich au d Form ᛤ und stoot do för "sekundär palatalisierts" /kj/.
Esotheerik
I de moderne Esotheerik bidüütet d g-Ruune Gschenk, au im spirituelle Sii. Im Ruuneyoga stoot mer uufrecht und spraizt baid Bai und geg ufe bai Arm, so ases vo voore wie die Runne ussiet.
Unicode
Unicode UTF-16  U+16b7 Unicode-Nôme           RUNIC LETTER GEBO GYFU G HTML                &#5815;
Büecher
Klaus Düwel: Runenkunde. Metzler Bd. 72; Stuggart 2001; ISBN 3-476-13072-X
Kategorie:Rune
ᚹ
thumb|100px|wunjo
wunjô (ᚹ) isch de erschlossni urgermanisch Name vo de w-Ruune. Er lutet uf Altenglisch wynn und au de gotisch Buechstabe "w" (𐍅)  haisst uuinne. D Bidütig isch »Froid, Wunne«, de gotisch Name chönnt aber au »Waid, Wise« haisse, wie im schwitzertütsche Uusdruck »Wunn und Waid«. Z Skandinavie isch die Ruune im 8. Joorhundert verschwunde.
D w-Ruune isch die acht Ruune im Ruunealphabet und die acht Ruune vom Erste Ætt.
Luutwert
D Ruune stoot i alne Traditione för de gmaingermanisch labiali Halbvokal /w/, wo nöd wie s Tütsche sondern wie s Englische "w" (IPA: //) uusgsproche werd.
Wiiterlebe
Die Ruune isch z England is latiinische ABC ufgnoo worde (gross: Ƿ; chlii: ƿ) und het au de Name Altenglisch wynn und Mittelenglisch wen. Spöter isch er dur d Schriibig "w" ersetzt worde. Au s Hildebrandslied bruucht da Zaiche.
Unicode
Unicode UTF-16  U+16b9 Unicode-Nôme  RUNIC LETTER WUNJO WYNN W HTML       &#5817;
Büecher
Klaus Düwel: Runenkunde. Metzler Bd. 72; Stuggart 2001; ISBN 3-476-13072-X
Kategorie:Rune
ᚺ
thumb|100px|haglaz
haglaz (ᚺ ᚻ) isch de erschlossni urgermanisch Name vo de h-Ruune. Er lutet uf Altnordisch hagall, Altdänisch ᚼᚭᚴᚭᛚ hagal; Altenglisch hægl und im Hrabanische Alphabet hagale. D Bidütig isch "Hagel". Au de gotisch Buechstabe "h" (𐌷) haisst haal, d Form stammt aber vo de latiinische Unziale h.
D h-Ruune isch die nüüt Ruune im alte Ruunealphabet, aber die sibet im nordische Futhork. Si isch di erst Ruune im Hagals ætt.
Luutwert
D Ruune stoot i allne Traditione för de gmaingermanisch stimmlosi glottali Frikativ und sis velari Allophon (IPA //+//)
Form
Di aistrichig Ruune ᚺ werd bis is sechst Joorhundert bruucht, denn setzt sich z England di zwaistrichig Form ᚻ düre, wo di anzig Form ufem Kontinent isch. Abem achte Joorhundert ninnt d Ruune z Skandinavie d Form ᚼ aa.
Esotheerik
I de moderne Esotheerik bidüütet d h-Ruune Verderbe aber au Useforderig.
Unicode
Unicode UTF-16  U+16ba Unicode-Nôme            RUNIC LETTER HAGLAZ H HTML                &#5818;
Büecher
Klaus Düwel: Runenkunde. Metzler Bd. 72; Stuggart 2001; ISBN 3-476-13072-X
Kategorie:Rune
ᚾ
thumb|100px|naudiz
nauðiz (ᚾ) isch de erschlossni urgermanisch Name vo de n-Ruune. Er lutet uf Altnordisch nauð, Altdänisch ᚾᚭᚢᚦᛦ naudr; Altenglisch nyd und im Hrabanische Alphabet not. D Bidütig isch "Not, Zwang". Au de gotisch Buechstabe "n" (𐌽) haisst noicz.
D n-Ruune isch die zeet Ruune im alte Ruunealphabet, aber die acht im nordische Futhork. Si isch di zwoot Ruune im Hagals ætt.
Luutwert
D Ruune stoot i allne Traditione för de gmaingermanisch labiali Nasal (IPA //).
Esotheerik
I de moderne Esotheerik biditet d n-Ruune schwers Schicksal, Not, Bedirfnis noch Besserung, abr au Verôntwortung un Widerschtôndskraft wo drus resultiert.
Unicode
Unicode UTF-16  U+16be Unicode-Nôme            RUNIC LETTER NAUDIZ NYD NAUD N HTML                &#5822;
Büecher
Klaus Düwel: Runenkunde. Metzler Bd. 72; Stuggart 2001; ISBN 3-476-13072-X
Kategorie:Rune
ᛁ
thumb|100px|isa
îsa  (ᛁ) isch de erschlossni urgermanisch Name vo de i-Ruune. Er lutet uf Altnordisch ís, Altdänisch ᛁᛋ is; Altenglisch ís und im Hrabanische Alphabet his. D Bidütig isch "Iis". Au de gotisch Buechstabe "i" (𐌹) haisst iiz.
D i-Ruune isch die elft Ruune im alte Ruunealphabet, aber die nüüt im nordische Futhork. Si isch di dritt Ruune im Hagals ætt.
Luutwert
D Ruune stoot i allne Traditione för de gmaingermanisch ungrundeti offni vorderi Vokal (IPA //). Im nordische Futhork dezue ane no för //, // und //. Um si z entlaste isch im Mittelalter för /e/ und /æ/ e Punktrune (ᛂ) gschaffe worde.
Esotheerik
I de moderne Esotheerik biditet d i-Ruune Stillstônd.
Unicode
Unicode UTF-16  U+16c1 Unicode-Nôme            RUNIC LETTER ISAZ IS ISS I HTML                &#5825;
Büecher
Klaus Düwel: Runenkunde. Metzler Bd. 72; Stuggart 2001; ISBN 3-476-13072-X
Kategorie:Rune
ᛃ
thumb|100px|jera
jêra  (ᛃ) isch de erschlossni urgermanisch Name vo de j-Ruune. Er lutet uf Altnordisch ár, Altdänisch ᚭᚱ ae (en Schriibfeeler); Altenglisch gér und im Hrabanische Alphabet ger, wobi biachtet werde mue, ass i all dene Näme s Ge as e Jot usgsproche werde söll. D Bidütig isch "Joor, Ern". Au de gotisch Buechstabe "j" (𐌾) isch us de Ruune entwicklet und haisst gaar.
D j-Ruune isch die zwölft Ruune im alte Ruunealphabet, aber die zeet im nordische Futhork. Si isch di viert Ruune im Hagals ætt.
Luutwert
D Ruune stoot för de gmaingermanisch palatali Halbvokal (IPA //), so i de ältere und i de kontinentale Runeinschrifte und au im altenglische Futhorc. Well s Wort im Altnordische im 7. Joorhundert s Jot im Wortafang verloore het, werd die Ruune bruucht um de volloffni Vokal // z schriibe.
Form
D Ruune het sini Form i de jüngere Traditione gänderet; z Skandinavie isch si ᛅ und z England ᛄ.
Unicode
Unicode UTF-16  U+16c3 Unicode-Nôme            RUNIC LETTER JERAN J HTML                &#5827;
Büecher
Klaus Düwel: Runenkunde. Metzler Bd. 72; Stuggart 2001; ISBN 3-476-13072-X
Kategorie:Rune
ᛇ
thumb|100px|ihwaz
îhwaz  (ᛇ) isch de erschlossni urgermanisch Name vo de ï-Ruune. Er lutet uf Altnordisch ýr, Altdänisch ᛁᚱ ir; Altenglisch éoh und im Hrabanische Alphabet ih. D Bidütig isch "Iibe". Z Skandinavie isch de Name aber uf d Elch-Ruune öbertrait wore.
D ï-Ruune isch die drizeet Ruune im Ruunealphabet und feelt im nordische Futhork. Si isch di füft Ruune im zwaite Ætt.
Luutwert
De gnaui Luutwert vo dere Ruune isch nöd bikannt, mue aber en i-äänliche Luut gsii si, drum werd er maist mit ï transkribiert. I de altenglische Tradition werd er entweder för de Vokal // oder de velari Frikativ // bruucht, ainisch au för //.
Unicode
Unicode UTF-16  U+16c7 Unicode-Nôme            RUNIC LETTER IWAZ EOH HTML                &#5831;
Büecher
Klaus Düwel: Runenkunde. Metzler Bd. 72; Stuggart 2001; ISBN 3-476-13072-X
Kategorie:Rune
ᛈ
thumb|100px|pertho
perþô  (ᛈ) isch de erschlossni urgermanisch Name vo de p-Ruune. Er lutet uf Altenglisch peorð und im Hrabanische Alphabet perth. D Bidütig isch schlichtweg nöd bikannt, d Vorschläg gönd vo »Fruchtbomm«, »Tanz«, »Gurgeli« bis zu »Penis« oder »Vulva«. Au de gotisch Buechstabe "p" (𐍀)  haisst pertra, d Form isch aber s griechisch Pi.
D p-Ruune isch die vierzeet Ruune im Ruunealphabet und feelt im nordische Futhork, wo d b-Ruune deför bruucht werd. Si isch di sechst Ruune im zwaite Ætt.
Luutwert
D Ruune stoot i alne Traditione för de gmaingermanisch stimmlosi labiali Plosiv (IPA: //).
Unicode
Unicode UTF-16  U+16c8 Unicode-Nôme            RUNIC LETTER PERTHO PEORTH P HTML                &#5832;
Büecher
Klaus Düwel: Runenkunde. Metzler Bd. 72; Stuggart 2001; ISBN 3-476-13072-X
Kategorie:Rune
ᛊ
thumb|100px|sowelo
sôwelô (ᛊ) isch de erschlossni urgermanisch Näme vo de s-Ruune. Er lutet uf Altnordisch sól, Altdänisch ᛋᚢᛚᚢ soulu, Altenglisch sygil und im Hrabanische Alphabet suhil. D Bidütig isch »Sunne«. Au de gotisch Buechstabe "s" (S) haisst sugil, d Form isch aber die vom latiinische S.
D s-Ruune isch die sechzeet Ruune im alte Ruunealphabet und di elft Ruune im nordische Futhork. Si isch di acht Ruune im zwaite Ætt und im nordische Futhork di füft Ruune im Hagals ætt.
Luutwert
D Ruune stoot i allne Traditione för de gmaingermanisch stimmlosi alveolari Sibilant (IPA: //).
Form
Die vierstrichig Form ᛊ isch di älteri Form und ufem Kontinent verbraitet. Denebet sind au füf- oder gär sechsstrichigi Forme bruucht worde. Spöter sind si dur di draistrichig Variante ᛋ ersetzt worde.
Wiiterlebe
E draistrichigi Variante vo de s-Ruune isch vode Nazi underem Name "Siegrune" bruucht worde. Si wird hit nôch m Hakekriz ôm ditlichschte mit d Nazi in Verbindung brôcht. Ä us zwey "Siegrunen" kombinierts Zeiche isch s Emblem fir d SS gsi. D eifach "Siegrune" isch au s Emblem vum „Dütsche Jungvolk“ in de Hitlerjuged gsi. Hit isch s Bruuche vo "Siegrune" stroofrechtlich verbote.
Esotheerik
I de moderne Esotheerik beditet d s-Rune Glyck.
Ekschterni Syte
In Deutschland verbotene Zeiche un Symbole
Unicode
Unicode UTF-16  U+16ca Unicode-Nôme           RUNIC LETTER SOWILO S HTML                &#5834;
Büecher
Klaus Düwel: Runenkunde. Metzler Bd. 72; Stuggart 2001; ISBN 3-476-13072-X
Kategorie:Rune
ᛏ
thumb|100px|tiwaz
tîwaz (ᛏ) isch de erschlossni urgermanisch Name vo de t-Ruune. Er lutet uf Altnordisch týr, Altdänisch ᛏᛁᚢᛦ iu (en Schriibfeeler); Altenglisch tí, tír und im Hrabanische Alphabet ziu, het aber d Form ᛠ. D Bidütig isch »Gott« oder »Ziu«. Au de gotisch Buechstabe "t" (𐍄) haisst tyz, d Form isch aber s griechische Tau.
D t-Ruune isch di sibezeet Ruune im alte Ruunealphabet und di zwölft Ruune im nordische Futhork. Si isch di erst Ruune im Týs ætt.
Luutwert
D Ruune stoot i allne Traditione för de gmaingermanisch stimmlosi dentali Plosiv (IPA //), im nordische Futhork aber au för s stimmhaftli //. Spöter isch för da d Punktruune ᛑ bruucht worde.
Esotheerik
I de moderne Esotheerik biditet d t-Rune hartr Kômpf sowiä Selbschthingab un Uffopferung im Kômpf fyr gsetzti Ziil, Notwendigkeit vun ra Ziilsetzung, Kômpf fyr Grechtigkeit un Wôhrheit, Disziplin, Durchhaltvermöge un au s schlussendlichi Erreiche vum Ziil
Unicode
Unicode UTF-16  U+16cf Unicode-Nôme            RUNIC LETTER TIWAZ TIR TYR T HTML                &#5839; ( ᛏ )
Büecher
Klaus Düwel: Runenkunde. Metzler Bd. 72; Stuggart 2001; ISBN 3-476-13072-X
Kategorie:Rune
ᛖ
thumb|100px|ehwaz
ehwaz (ᛖ) isch de erschlossni urgermanisch Name vo de e-Ruune. Er haisst uf Altenglisch eoh und im Hrabanische Alphabet ech. D Bidütig isch »Ross«. Au de gotisch Buechstabe "e" (𐌴) haisst wie d Ruune eyz, d Form entsprecht aber a em griechische Epsilon.
D e-Ruune isch di nünzeet Ruune im Futhark und di dritt Ruune im dritte Ætt. Z Skandinavie isch d e-Ruune im 8. Joorhundert verschwunde und denn mit de i-Ruune gschribe worde.
Luutwert
D Ruune stoot i allne Traditione för de gmaingermanisch vorderi offni ungrundeti Vokal (IPA //).
Esotheerik
I de moderne Esotheerik beditet d e-Ruune Fortschritt.
Unicode
Unicode UTF-16  U+16d6 Unicode-Nôme           RUNIC LETTER EHWAZ EH E HTML                &#5846;
Büecher
Klaus Düwel: Runenkunde. Metzler Bd. 72; Stuggart 2001; ISBN 3-476-13072-X
Kategorie:Rune
ᛗ
thumb|100px|manz
mannz (ᛗ) isch de erschlossni urgermanisch Name vo de m-Ruune. Er haisst uf Altnordisch maðr, Altdänisch ᛘᚭᚾᛦ manr; Altenglisch man und im Hrabanische Alphabet man. D Bidütig isch «Maa, Mentsch«. Au de gotisch Buechstabe "m" (𐌼) haisst wie d Ruune manna, d Form entsprecht aber a em griechische My.
D m-Ruune isch di zwangist Ruune im alte Futhark und di viert im dritte Ætt, aber di vierzeet Ruune im nordische Futhork und di dritt Ruune im Tys Ætt.
Luutwert
D Ruune stoot i allne Traditione för de gmaingermanisch labiali Nasal (IPA //).
Form
D Form ᛗ isch fest i allne Traditione, werd aber im Mittelalter mengisch mit de ᛞ-Ruune verwechslet.
Esotheerik
I de moderne Esotheerik stoot d m-Ruune fir es starks Selbscht und fir Schicksal.
Unicode
Unicode UTF-16  U+16d7 Unicode-Nôme           RUNIC LETTER MANNAZ MAN M HTML                &#5847;
Büecher
Klaus Düwel: Runenkunde. Metzler Bd. 72; Stuggart 2001; ISBN 3-476-13072-X
Kategorie:Rune
ᛚ
thumb|100px|laguz
laguz (ᛚ) isch de erschlossni urgermanisch Name vo de l-Ruune. Er haisst uf Altnordisch lögr, Altdänisch      ᛚᚭᚢᚴᛦ laucr; Altenglisch lagu und im Hrabanische Alphabet lagu. D Bidütig isch  »Wasser«, im Dänische vellicht »Lauch«, aber d Graphii /au/ chan au de u-Umlut agee. Au de gotisch Buechstabe "l" (𐌻) haisst wie d Ruune laaz, d Form entsprecht aber a em griechische Lambda.
D l-Ruune isch di ainezwangist Ruune im alte Futhark und di füft im dritte Ætt, aber di füfzeet Ruune im nordische Futhork und di viert Ruune im Tys Ætt.
Luutwert
D Ruune stoot i allne Traditione för de gmaingermanisch dentali Lateral (IPA //).
Esotheerik
I de moderne Esotheerik beditet d l-Ruune Gfühl, Intuition, Unterbewussts und Harmonii mit de Schöpfung.
Zeichekodierung
Unicode UTF-16  U+16da Unicode-Nôme            RUNIC LETTER LAUKAZ LAGU LOGR L HTML                &#5850;
Büecher
.
Kategorie:Rune
ᛜ
thumb|100px|ingwaz
ingwaz (ᛗ) isch de erschlossni urgermanisch Name vo de Ing-Ruune. Er haisst uf Altenglisch Ing und isch de Name vomene Held. Au de gotisch Buechstabe 𐍇 haisst wie d Ruune enguz, d Form entsprecht aber em griechische Chi.
D Ing-Ruune isch di zwooezwangist Ruune im alte Futhark und di sibet im dritte Ætt. Z Skandinavie isch die Ruune im 8. Joorhundert verschwunde.
Luutwert
D Ruune stoot i allne Traditione för de gmaingermanisch velar Nasal (IPA //). De Luut vom gotische Buechstabe isch öbrigens nöd bikannt.
Form
Di eltist Form isch ᛜ, jüngeri Wariante sind altenglisch ᛝ und im Iisruna-Traktat ᚬ.
Esotheerik
I de moderne Esotheerik biditet d Ing-Ruune innres Fiir, Schaffe und Produktivität.
Unicode
Unicode UTF-16  U+16dc Unicode-Nôme           RUNIC LETTER INGWAZ HTML                &#5852;
Büecher
Klaus Düwel: Runenkunde. Metzler Bd. 72; Stuggart 2001; ISBN 3-476-13072-X
Kategorie:Rune
ᛞ
thumb|100px|dagaz
dagaz (ᛞ) isch de erschlossni urgermanisch Name vo de d-Ruune. Er haisst uf Altenglisch dæg und im Hrabanische Alphabet tac, wer aber för d t-Ruune bruucht. D Bidütig isch "Taag". Au de gotisch Buechstabe "d" (𐌳) haisst wie die Ruune daaz d Form entsprecht aber a de latiinische Unziale d.
D d-Ruune isch di draiezwangist Ruune im Ruunealphabet und di sibet Ruune im dritte Ætt. Z Skandinvie isch die Ruune im 8. Joorhundert verschwunde und mit de t-Ruune gschribe worde.
Luutwert
D Ruune stoot för de gmaingermanisch stimmhafti dentali Plosiv und sis frikativi Allophon (IPA //+//), so i de ältere Ruuneinschrifte.  Degege im altenglische Futhorc und i de kontinentale Runeinschrifte  nume för /d/.
Esotheerik
I de moderne Esotheerik bedüütet d d-Ruune Liecht, Erlüüchtig und Erchenntnis.
Unicode
Unicode UTF-16  U+16de Unicode-Nôme            RUNIC LETTER DAGAZ DAEG D HTML                &#5854;
Büecher
Klaus Düwel: Runenkunde. Metzler Bd. 72; Stuggart 2001; ISBN 3-476-13072-X
Kategorie:Rune
ᛟ
thumb|100px|othila
ôþila oder ôþala (ᛟ) isch de erschlossni urgermanisch Name vo de o-Ruune. Er haisst uf Altenglisch œþel, éþel  und im Hrabanische Alphabet othil, werd aber för d ᚩ-Ruune bruucht. De Name bidütet »Erbpsitz«. Au de gotisch Buechstabe "o" (𐍉) chunnt vo dere Ruune und haisst utal.
D o-Ruune isch di vierezwangist Ruune im alte Futhark und di acht im dritte Ætt. Z Skandinavie isch die Ruune im 8. Joorhundert verschwunde und mit de a-Ruune gschribe woorde, wo de Lutwert /o/ öbercho het.
Luutwert
D Ruune stoot för de gmaingermanisch hinderi mitteloffni grundeti Vokal (IPA //), so i de ältere und i de kontinentale Runeinschrifte. Im Altfriesische und Altenglische het si de Umlut // dargstellt und isch denn nüme bruucht worde, nochdem de zu // entrundet woren isch.
Esotheerik
I de moderne Esotheerik biditet d o-Ruune Bsitz, Witertrage un Pflege vunem Erb sowie Verbundeheit mit de Sinne.
Nazi-Ruune
D Odal-Rune isch im Zweyte Weltkrieg vun de SS-Division Prinz Eugen, vun de Hitlerjuged (HJ) un däm Rasse- und Siedlungsamt als Kennzeiche verwendet worre. Es isch hit ä verbreitets Symbol in de Neonazi-Szen, bsunders bi Organisatione und symbolisiert s Vaterland.
D Rune wird au von de faschistisch Wiking-Jugend un vum faschistische Bund Nationaler Studenten verwendät. Wu d beidi Gruppe verbote worre sin, sin au diä vun dänne verwendeti Symbol verbote wôrre. (Verbot durch das Innenministerium, Az.: IS 2-619331/5, am 10. November 1994 gem. § 3 VereinsG, bestätigt durch BVerwG, Az.: 1 A 3.94, am 13. April 1999.) S Darschtellungsverbot bschränkt sich abr numme uf d Verwendung im Zommenhông mit de gnônnte Organisatione.
Unicode
Unicode UTF-16  U+16df Unicode-Nôme           RUNIC LETTER OTHALAN ETHEL O HTML                &#5855;
Büecher
Klaus Düwel: Runenkunde. Metzler Bd. 72; Stuggart 2001; ISBN 3-476-13072-X
Ekschterni Syte
Ruune im Dritte Riich
Kategorie:Rune
Autonoe (Mond)
D' Autonoe (Jupitermond XXXVIII) isch ain vu de sehr chlaine ussere Mönd vum Planet Jupiter.
Entdeckung
D'Autonoe isch am 10. Dezember 2001 vu de Astronome Scott S. Sheppard, David C. Jewitt un Jan Kleyna entdeckt worre. Si het zuenext die vorläufig Bzaichig S/2001 J 1 erhalde.
Daift worre isch der Mond uf Autonoe, de Schwester vu de Semele, ere Gliebte vum Zeus us de grichische Mythologi.
Bahndate
D'Autonoe umchraist de Jupiter ime middlere Abstand vu 24.046.000 km in 760 Däg, 22 Stund un 48 Minute. D'Bahn wiist ä Exzentrizität vu 0,3168 uf. Mit ere Naigig vu 152,416° isch d'Bahn retrograd, d. h., der Mond bweggt sich entgege vu de Rotationsrichtig vum Jupiter um de Planet.
Ufgrund vu ihrene Bahnaigeschafte wird d'Autonoe in de Pasiphae-Gruppe, bnennt nochem Jupitermond Pasiphae, zuegordnet.
Physikalischi Date
D'Autonoe bsitzt ä Durmesser vu etwa 4 km. Ihr Dichti wird uf 2,6 g/cm3 gschätzt, sofern si iberwigend us silikatischem Gstai ufbaut isch.
Si wiist ä sehr dunkli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,04, d. h., bloß 4 % vum igstrahlte Sunneliecht werre reflektiert. Ihri schinbari Helligkait betrait 22,0m.
Kategorie:Jupitermond
Callirrhoe (Mond)
D' Callirrhoe (Jupitermond XVII) isch ein vu dr usserschte bekannte Mönd vum Planet Jupiter.
Entdeckig
D'Callirrhoe isch am 6. Oktober 1999 vu dr Astronome Timothy B. Spahr, Jim V. Scotti,
Robert S. McMillan, Jeff A. Larsen, Joe Montani, Arianna E. Gleason un Tom Gehrels im Ramme vum Spacewatch-Programm entdeckt worre. Zuenächscht het mer dr Himmelskörper fier e Asteroid ghalde (1999 UX18). Dr Timothy B. Spahr het no am 18. Juli 2000 feschtgstellt, dass es sich um e wittere Mond vum Jupiter handelt, wo no die vorläufig Bezeichnig S/1999 J 1 erhalde het.
Daift worre isch dr Mond uf d'Kallirrhoe, d Mueder vum Ganymed us dr grichische Mythologi.
Bahndate
D'Callirrhoe umchreist dr Jupiter ime middlere Abstand vu 24.103.000 km in 758 Däg, 18 Stund un 29 Minüte. D'Bahn wiist e Exzentrizität vu 0,2828 uf. Mit ere Neigig vu 145,158° isch d'Bahn retrograd, d. h., dr Mond beweggt sich entgege vu dr Rotationsrichtig vum Jupiter um dr Planet.
Ufgrund vu ihrene Bahneigeschafte wird d'Callirrhoe in dr Pasiphae-Gruppe, benennt nochem Jupitermond Pasiphae, zuegordnet.
Physikalischi Date
D'Callirrhoe besitzt e Durchmesser vu etwa 7 km. Ihri Dichti wird uf 2,6 g/cm3 gschätzt, sofern si iberwigend us silikatischem Gstei ufbaut isch.
Si wiist e sehr dunkli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,04 uf, d. h., bloss 4 % vum igstrahlte Sunneliecht werre reflektiert. Ihri schinbari Helligkeit betrait 20,7m.
Wie bi allene ussere, chleine Jupitermönd sin die Date iber die physikalische Eigeschafte sehr usicher. Sälli Mönd sin so chlei, dass si au in dr gröschte irdische Teleskope numme e winzigs Liechtpünktli sin. Si sin au sowit ewegg vum Jupiter, dass keini vu dr bisherige Jupitersonde e Vorbiflueg undernumme het. Doher wird sich - es isch wohl uf längeri Zitt kei Sonde meh bim Jupiter - die schlecht Datelag au in de nächschte Johrzehnte nit ändere.
Kategorie:Jupitermond
Elara (Mythologie)
Elara oder Elare, Dochter vum Orchomenos, isch ä Gliebti vum Zeus in de grichische Mythologi. Zeus un Elara hän's us Angst vor de Ifersucht vu im Zeus sinere Frau Hera underirdisch mitänander triibe.
Elara isch d'Mueder un de Zeus de Vadder vum Tityos gsi.
Uf Elara isch ä chlaine ussere Jupitermond daift.
Kategorie:Griechischi Mythologi (Mensch)
Murg (Südschwarzwald)
D Murg isch e rächte Näbefluss vum Hochrhy z Südbadde.
Ihri Quellmatte lige im Südschwarzwald – im dertige Hotzewald underhalb vum 997 m hoche Gugle – bi Wehrhalde, eme nördliche Ortsdeil vu Herrischried. Vu dert us fliesst d Murg nooch Süde. Dr gsamt Verlauf vum Fluss begleitèt e guet usbaute Wanderwäg, dr Murgdalpfad. Nooch bloss ca. 20 km fliesst d Murg bi dr gliichnammige Ortschaft in dr Hochrhy.
D Murg isch de einzig Südschwarzwälder Fluss, wo z mitts im Hotzèwald innè un durrè volauft, wôrend diè beidè Nõchbòrflüss, d Alb un d Weera dè öschtlichè un weschtlichè Rand vom Hotzèwald feschtlegèd.
Weblink
Murgtalpfad
Fueßnote
Kategorie:Fluss im Schwarzwald
Kategorie:Rhynäbefluss
Kategorie:Schwarzwald
Kategorie:Landkreis Waldshuet
Elz (Rhein)
D Elz isch e rächte Näbefluss vum Rhi uss em Schwarzwald in Südbade vu öppe 90 km Längi.
Flussverlauf
mini|300px|D Elz im Schwarzwald
D Elz entspringt im Gebiit vum Brend un Rohrhardsberg in öppe 1100 Meter Höchi un formt im Oberlauf s Prechdal. Ihr Quellgebiit isch s gliich wie säll vu dr später d Donau bildende Breg.
S Prechdal goht bi Elze in s noch em Fluss benennte Elzdal yber. An Winde vorbi nimmt d Elz bi Guetach im Brisgau d Guetach uss em Simonswälderdal uf, durquert Waldkilche, trättet bi Denzlinge in d Friburger Bucht vu dr Oberrhiebini i un nimmt d Glotter uf. Kurz druf mündet bi Riegel au die us Friburg im Brisgau chummend Dreisam in d Elz. Nooch Riegel verlosst d Elz no d Friburger Bucht un fliesst in die eigèntlich Rhiebini.
Nur wänigi hundert Meter noch em Dreisamzuefluss füehrt dr Leopoldskanal schnurgrad in dr Rhi. Säller Kanal endet nordwestlich vu Rhihuse bzw. südwestlich vu Ruest un direkt westlich vum Naturschutzgebiit Taubergiesse.
Degege schlänglet sich die ald Elz dann mit nur wänig Wasser dur d Rhiebini un mündet no in dr Höchi vu Schwanau, Ortsdeil Allmannswier in dr Rhi.
Etymologi
S Wort Elz leitet sich us ere vor-indoeuropäischè Wortwurzle al/el fer fliessends Gwässer ab, wo us ere mit em baskische verwandte Sproch stamme dürft.
Weblink
Interessengemeinschaft-Elz e.v zahlriichi, au historischi Photos
Luftbilder
ELZ uf mitwelt.org
Kategorie:Fluss im Schwarzwald
Kategorie:Rhynäbefluss
Kategorie:Schwarzwald
Kategorie:Landkreis Emmedinge
Kategorie:Ortenaukreis