mischeiwiller/swiss-german-text huggingface dataset:
Fastenzeit
Di chrischtlig Faschtazit isch die Zit zwischa Aschermittwoch und Ostere. Si durat 40 Täg, wobei d Sunntig nöd zählt werdend.
Christliche Sinn
Der religiees Zwäck vum Faschte isch: Mer soll si Geischt un si Wille stärke – so kammer besser Gott diäne un dr Verlockunge vu dr Wält (oder vum Dejfel) widerstoh.
miniatur|Jesus mit em Tüfel i de Wüesti (Holzschnitt us 'Bible i Bilder')
Biblische Hindergrund
Diä 40 Tag vo da Faschtazit sin noch eme biblische Ereignis feschtglegt wore: Dr Jesus Chrischtus het vor sim öffentliche Wirke 40 Dag in dr Wiäschti gfaschtet. Un verschiidene Verlockunge vum Dejfel widerstande. Noch em Mattäus-Evangelium uf Züridütsch het er im Deifel unter anderem zruck gä:
"De Mäntsch läbt nöd nu vom Broot, näi, er läbt von all dem, wo Gott säit."
Bruuchtum
In der Faschtazit sött ma koa Fleisch und koane Süeßigkeita easa oder z. B. ufs Röcha verzichta. Faschtabrecha währ denn albig am Sunntig. Vili Lüt pfläged hüt nu no de Äschermittwoch und de Karfrytig i de Faschtazit als Faschttag. Es git no Restorant, wo a däne Täg a Menü mit Fisch (mängmol Stockfisch) oder en fleischlose Tageställer aabüted.
Dä Bruuch vom Faschta gits au usserhalb vo de Faschtazit jewils ame Frytig, als Erinnerig an Karfrytig, em Gedänktag vom Stärbe vo Jesus am Krütz.
miniatur|Hungertuech oder Fastenvelum
I katholisch prägte Regione werd i de Fastezyt i de Kirche alli Krüz und d Bilder vo de Hoch- und Sytealtär mit violette Tüecher abdeckt. Wos Flügelaltär hät, werded dia zueklabt – au s Aug söll i dera Zyt faste. I denoo Pfarreie gits de Bruuch vom Hungertuech, wo i de Kirche ufghängt werd.
I de Schwiz gits im Zämehang mit de Fastezyt verschidni Akzione und Veraastaltige vom Fastenopfer und vo Brot für alle.
Anderi Kulturkrais
Aü anderi Religione känne Faschtezitte, im sunnitische Islam isch des dr Ramadan – do wird zwische Sunneufgang un Sunneuntergang nyt gässe un nyt drunke un ke Gschlächtsverkehr vollzoge. In dr Nachtstunde wird s Faschte broche. Kinder, Granki un Reisendi sin vum Faschte befrejt.
Weblink
Fastenzeit: 40 Tage Vorbereitung Artikel uf katholisch.de vom 17. Februar 2015
Kategorie:Bruuchtum
Kategorie:Bruuchdum in dr Schwiz
Kategorie:Christetum
Kategorie:Liturgii
Derendingen SO
Däredinge (amtlich Derendingen) isch e Iiwohnergmein im Bezirk Wasseramt im Kanton Soledurn, Schwiiz.
Geografi
Däredinge liit am Unterlauf vo dr Emme. D Gmeindsflächi umfasst 41,5 % langwirtschaftlichi Flächi, 26,9 % Waud, 30,5 % Sidligsflächi un 1,1 % suschtigi Flächi.
Nochbergmeine si Luterbach, Deitige, Subige, Ökinge, Chriegstette, Gerlafinge, Biberischt u Zuchu.
Gschicht
Däredinge isch zum erschte Mou gnennt worde im Johr 1291 aus in Therendingen (1294 de Teradingen).
Bevöukerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005Bundesamt für Statistik: Eidgenössische Volkszählung 2000: Bevölkerungsentwicklung der Gemeinden 1850–2000. Bern 2005 (Online uf bfs.admin.ch, Date im Aahang)
Johr  1850  1860  1870  1880  1888  1900  1910  1920 Iiwohner 627  602  961  1600  1600  3116  3780  3734 Johr  1930  1941  1950  1960  1970  1980  1990  2000 Iiwohner 3632  3741  4010  4463  4917  4675  5189  5810
De Uusländeraateil isch 2010 bi 28 % gläge.
Religion
36,6 % vo dr Iiwooner si im Johr 2000 evangelisch-reformiert gsii, 33,6 % römisch-katholisch.
Poiltik
Politisch isch Däredinge sehr lang e roti Hochburg gsi, sit de Gmeindrotswahle vo 2001 hei die Bürgerleche aber d Merheit im Gmeindrot. D SPS het mit em Urs Aerni aber no bis 2005 de Gmeindamme gstellt, sit em 1. Jänner 2006 stellt aber d FDP mit em Kuno Tschumi dr Gmeindamme. Im Gmeindrot gits im Unterschiid zu de meiste angere Schwiizer Gmeinde es sehr starchs Blockdänke. Es höschst politisch Organ isch aber d Gmeindversammlig und über wichtigi Aglägeheite wird in Volksabstimmige entschiide.
Bi dr Nationalrootswaale 2011 hät s das Ergebnis gää:Bundesamt für Statistik: Regionalporträts 2012: Kennzahlen aller Gemeinden, Mai 2012 BDP 4,1 %, CVP 13,2 %, EDU 0,6 %, EVP 1,5 %, FDP 17,3 %. GLP 4,8 %, GP 7,3 %, SP 24,9 %, SVP 23,4 %, Suschtigi 2,8 %.
Gmeindspresidänt isch dr Kurt Henzi (Stand 2012).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 3,4 % gläge.
Sproch und Dialäkt
Bi dr Voukszellig 2000 hei vo dr 5810 Iiwohner 85,1 % Dütsch aus Hauptsproch aagää, 0,7 % Französisch, 6 % Italienisch u 8,2 % angeri Sproche.
Dr hochalemannisch Dialäkt vo Däredinge ghört zue dr Dialäkt vo dr Region Soledurn, wo ähnlich si zum Bärndütsch.
Biuder
Literatur
Othmar Birkner: Baugeschichtliches Gutachten Baumwollspinnerei Emmenhof, Derendingen SO, Arisdorf 1989.
Stefan Blank: Der Industrielehrpfad Emmekanal im solothurnischen Wasseramt. (Schweizerische Kunstführer, Band 715). Hrsg. Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte GSK. Bern 2002, ISBN 3-85782-715-7.
Victor Kaufmann: Derendingen, Derendingen 1943.
Hansruedi Riesen: Kammgi, Zürich 2004, ISBN 3-907496-27-2.
Matthias Zimmermann: Derendingen in seiner Umwelt, Langenbruck 1983.
Weblink
Homepage vo de Gmeind
Fuessnote
Kategorie:Ort (Kanton Soledurn)
Ceres (Begriffsklärung)
Ceres isch e Bezeichnig fer
Ceres, die römisch Götti vu dr Landwirtschaft
(1) Ceres, en Asteroid
Ceres (Brauerei), e dänischi Brauerei im Besitz vu dr Bryggerigruppe
Ceres (Südafrika), e Obstabaugebit in Südafrika
Ceres (Goiás), e Gmei im brasilianische Bundesstaat Goiás
Ceres (Stiftung), dr Verei un d'Stiftung fer Hilf fer Cerebralgschädigti z Tübinge
Ceres (Computersystem), e vum Niklaus Wirth entwickelts Computersystem vu anno 1986
Ceres (Kalifornien), e Stadt im US-Bundesstaat Kalifornie (USA)
Ceres (Piemont), e Gmei im Piemont (Italie)
Ceres (Fife), e Dorf z Schottland
Ceres (Fett), Kokosfett
e Wasserdrache us em Anime un Manga "Magic Knight Rayearth"
e französischi Freimarkeusgab in mehrere Variante
e Service vu dr KPM Berlin, um 1913 vum Theo Schmuz-Baudiss im Jugendstil entworfe
CERES isch e Abchürzig fer
Centre for Education and Research in Environmental Strategies, e australischs Umweltpädagogikforschigszentrum z'Brunswick
Centre for European Energy Strategy, e europäische Energiedenkfabrik z'Brüssel
Clouds and the Earth's Radiant Energy System, e Erdbeobachtigsinstrument an Bord vu dr Satellite Terra un Aqua
Döttingen AG
mini|Iihwohnerentwicklig
Töttige (amtlich Döttingen) isch en Iiwonergmäind im Norde vom Kanton Aargau. D Gmäind liit a de Aare und het öppe 3'500 Iiwohner.
Geografii
Töttige lit bi dr Mündig vo dr Surb i d Aare näbe de Brügge vo dr Stroos un dr Iisebaan über dä Bach. Uf dr Südsiite vo der Surb goot dr Gmeinbann wiit dr Aare no bis id Beznau. Dört stönd s Chraftwärch Beznau un s Atomchraftwärch Beznau.
Bi Töttige foot dr Stausee vo Chlingnau a. Obe-n-am See het’s die einzige Brugg über d Aare zwüsche Stilli und de Choblezer Brugge am Rii.
D Nochbergmäinde im Bezirk vo Zurzi sind Böötschde, Chlingnau und Tägerfäld, im Bezirk Bade Würlinge. Chliitöttige i dr Gmäind Böötschde wird nume dur d Aare vo Töttige trännt, und me het früener zur Underschäidig zu Töttige au Grosstöttige gsäit.
Gschicht
Chlingnau un Töttige sind hüt praktisch zämegwachse. Zunere Gmäindsfusion händ d Chlingnauer im 2013i in ere Volchsabstimmig Ja gsäit, d Töttiger händs aber abgläänt.
Finanze
Dank em Atomchraftwärch het Töttige de tüüfscht Stüürfuess vom ganze Kanton Aargau.
Weblink
Offizielli Website vo de Gmäind Töttige
Fuessnote
Kategorie:Ort (Kanton Aargau)
Kategorie:Zurzibiet
Elba
thumb|right|250px|Elba und s'Toskanische Archipel
Elba isch e Insle im Mittelmeer und ghört zum Toskanische Archipel vo de Region Toskana in Italie (Provinz Livorno). Sie isch ungfähr 20 km vom italienische Fäschtland entfärnt.
Hüt läbe im Winter uf de Insle öppe 32.000 Mänsche i acht Gmeinde: Portoferraio (gliichzitig au d' Hauptschtadt vo de Insle), Campo nell'Elba, Capoliveri, Marciana, Marciana Marina, Porto Azzurro, Rio Marina und Rio nell'Elba.
Bilder
Weblinks
Insel Elba Informationssite über d'Insle Elba.
Geologie Elbas -  Allgemeini Informationssite über d'Geografie vo Elba.
Kategorie:Geografii vo Italie
Kategorie:Insle (Mittelmeer)
Kategorie:Insle (Europa)
Kategorie:Toskana
Elba (Begriffsklärung)
Elba isch no e Bezeichnig für:
Elba (Insle), e italienischi (toskanischi) Mittelmeer-Insle
Elba (Wy), en toskanische DOCG-Wy
Electronic Banking
Emergency Location Beacon Aircraft
„Fiat Elba“, lueg Fiat Duna
mehreri Ort i de USA:
Elba (Alabama)
Elba (Minnesota)
Elba (Nebraska)
Elba (New York)
Elba (Wisconsin)
ELBA schtaht au no für:
Elba (Härschteller), en Härschteller vo Büroorganisationsyschtem
Hip-Hop in Zürich
Züri hät ä überuus läbigi HipHop-Szene mit villne Aktivischte.
Gschicht
Unter anderem isch au dä Midi Gottet vom Trio Eden ide Achtzgerjahr als Breakdancer und Sprayer aktiv gsi.
I dä Nünzger isch die goldig Ziit vom sognännte Zürisläng cho. Lüüt wie paar@ohrä, Gleiszwei, Samurai+Rokator, Sterneis, Primitive Lyrics, Sendak, Bligg'n'Lexx und no en Huufe anderi händ züritütsche Rap iidrücklich eme breite Publikum us dä ganzä Schwiiz präsentiert. I dä Nünzger händ denn au d Graffitigruppe UC (UpperClass), ZAT (Zulu Art Television), RIAP, FASH und UFO ihri beste Zite gha. Anderi derbi Gruppe sind NSR, STR und KMH gsi.
HipHop hüt
Während HipHop früehner vor allem e Alternative zu andere Läbesstil gsi isch, und Konzert, Jams und Ähnlichs vor allem im Untergrund schtattgfunde händ, hät sich ide letschte 10 Jahr ä düütlichi Kommerzialisierig bemerkbar gmacht und au grossi Klubs wies Kauflüüte und s X-Tra händ HipHop als Publikumsmagnet entdeckt. Nebed villne Konsumente gits aber immerno e aktivi, meh oder weniger guet vernetzti Szene, wo absiits vo kommerzielle Ziil ihräs Ding duräzieht.
Momentan mached vor allem die junge Wilde vo sich redä, aber au vodä OldSchool gits immerno es paar wo vo sich redä mached zum Biischpiil dä E.K.R. oder dä Gordo und vili meh.
Kategorie:HipHop & Rap
Kategorie:Kultur i de Stadt Züri
Gaus
De Gaus oder Gautr isch en germanische Gott gsii.
Name
(got. Gapt; aisl. Gautr; altengl. Géat; altsächs. Hathagât; lbrd. Gaus). De Name werd mitem Name vom gotische Volk i Verbindig brocht, ohni as Zämehäng klar sind. Well er Stammvater vo merere germanische Königsfamilie gsii isch, werd de Name au as "Usgüüsser" (vo Sperma und demit au Völker) dütet.
Westgermane und Gote
Bim gotische Historiker Jordanes het de Stammvatter vo de Amaler de Name  Gapt. Do nun im gotische Alfebet d Buechstäbe för /p/ und /u/ fast glichig usgsend, ninnt mer aa, as de Stammvater bi de Gote *Gauts ghaisse het und sich somit lutgsetzlich zu anderne bekannte germanische göttliche Stammvätere iirait. Zu de Amaler hend d Könige vo de Ostgote gstellt, drunder de Ermanarich und de Gotekönig Theoderich, wo as Dietrich vo Bern ide Heldesaag witerlebt.
Bi de Langobarde haisst nämli de Stammvater vo de baide König Alboin und Audoin Gausus. Andersch bi de Sachse, wo de Hathagât ("Champf-Gaus") nöd as Stammvater vomene König isch, aber er werd as en alte Held beschribe und "Vater vode Vätere" gnennt.
Bi de Angelsachse isch de Géat en Vorfahr vom Wóden und somit de Stammvater vo de maiste angelsächsische Königshüser. Im Joommerilied vom Dichter Deor werd die unglücklichi Liebi vom Géat zu de Mathilde (Mæðhilde) besunge und well d Angelsachse offebar gern luuti Loblieder uf de Gott gsunge hend, het de König Alfred de Gott schlichtweg as e "komödiehafte Gott" betitlet.
Nordgermane
I de Edda isch Gautr en Name vom Götterkönig Odin gsii. Anderi ähnlichi Näme, wo de no gha het, sind Gauti und Gautatyr.
Büecher
Jan de Vries: Altgermanische Religionsgeschichte. Berlin 1956.
Åke V. Ström: Germanische Religion. Stuttgart 1975.
Rudolf Simek: Lexikon der germanischen Mythologie. Stuttgart (3. Aufl.) 2006. ISBN 978-3-520-36803-4
Anderi Syte
Germanischi Gotthaite
Kategorie:Germanischi Gotthait
Kategorie:Nordischi Mythologi
Kategorie:Männlichi Gotthait
Langobardische Sprache
S Langobardische isch en Dialekt vom Althochdütsche gsii, wo z Italie vo de Langobarde (ahd. lancparta) gredt worden isch. Wie s Alemannische und die andere althochdütsche Dialekt het s Langobardische die zwait Lutverschiebig döregmacht, isch aber degege im Vokalismus konservativ blibe.
Öberliferig
Die ältiste langobardische Schriftstugg sind e paar wenigi Ruuneinschrifte usem 6. Joorhundert. Die Dokument zaiget no kai Spuure vode Lutverschiebig, wo erst itrete isch, nochdem d Langobarde anno 568 underem König Alboin Italie eroberet hend. Zwor hend d Langobarde denn numeno Latinisch gschribe, aber vor allem i Gsetzbüecher (Edictus Rothari vo anne 643) und Uurchunde hend s immer wider langobardischi Wörter bruucht. Bim Schriftsteller Paulus Diaconus findet mer meriri langobardischi Glosse. Us dem Grund chamer zwor näbis öber s Lutsystem säge, aber sozäge nünt öber d Grammatik. Ahand vo Personename chamer schlüüsse, as s Langobardische am längste im Herzogtum Benevent öberlebt het. D Orthografi isch sehr unainhaitlich.
Bis hüt hend nume no e paar wenigi Wörter und Flurnäme i italienische Dialekt öberlebt.
Luutsystem
S Langobardische het d Lutverschiebig zum Tail mitgmacht.
p > p/f: uuorf "Wurf" (ahd. wurf); ploou "Pflueg" (ahd. pfluog), camfio "Chämpfer" (ahd. cempheo)
t > z/s: zon "Hoog, Zuun" (ahd. zûn); uualapauz "Schreckgstalt" (alem. Fasnachts-butz); Gaus, Göttername (an. Gautr).
k > c/ch: accar "Acker" (ahd. ahhar); fulc "Volch" (ahd. folch); Wacho, en König (got. Wacca)
b > b/p: bard, pard "Bart" (ahd. bart); pul "Büüle" (ahd. bûlia); raub "Raub" (ahd. roub)
d > d: fader "Vater" (ahd. fater); gild "Geld" (ahd. gelt)
dr > tr: trocting "Brutfüerer"
g > g/c: gab, cap "Goob" (ahd. geba); grab, crap "Graab" (ahd. grab); morgin "Morge" (ahd. morgan)
th- > th-: thinx "Gricht, Thing" (ahd. ding); threu "Diener" (ahd. drigil)
-th- > -d-: aido "Aidhelfer" (ahd. ga-eido); uuald "Wald" (ahd. wald)
w > w/gw: uuald, guald "Wald" (ahd. wald); Wodan, Gwodan, Göttername (ahd. Wuotan)
ht > ct: acto "acht" (ahd. ahta); trocting "Brutfüehrer"
Im Gegesatz zu de andere althochdütsche Dialekt hend sich d Vokal nöd veränderet:
lbrd. ai: gaire "Geer" (ahd. gêr); pair "Eber" (ahd. bêr)
lbrd. au: launo "Loon" (ahd. lôn); raub "Raub" (ahd. roub)
lbrd. ô: Gwodan, Göttername (ahd. Wuotan); plod "Bluet" (ahd. bluot); stol "Stuel" (ahd. stuol)
lbrd. ê: meda "Brutgoob" (ahd. miata "Lohn"; alem. Mieti)
D Churzvokäl i und e bzw. u und o hend sich vermischt, wohl underem Iifluss vom Romanische und au vom Gotische.
Lueg au
s Lombardische
Büecher
W. Bruckner: Die Sprache der Langobarden; 1896 [Neudr. 1969]
Stefan Sonderegger: Althochdeutsche Sprache und Literatur; Sammlung Göschen 8005; Berlin (1974); ISBN 3-11-004559-1
Wilhelm Braune: Althochdeutsche Grammatik; Tübingen 1987 (14. Auflage); ISBN 3-484-10231-4
Nicoletta Francovich Onesti, Vestigia longobarde in Italia (468-774). Lessico e antroponimia, 2nd edn (Roma 2000, Artemide ed.)
Kategorie:Germanischi Sproch
Kategorie:Althochtütsch
Kategorie:Toti Sproch
Kategorie:Langobarde
Andelfingen ZH
Andelfinge (amtlich Andelfingen, bis 1970 Grossandelfingen) isch e Gmäind im Bezirk Andelfinge im Kanton Züri.
Geografi
Andelfinge isch en Ortschaft im Zürcher Wyland, und es isch der Bezirkshauptort vom Bezirk Andelfinge.
D Gmeind hät en alti reformierti Chile und es Bezirksgricht, en Chnootebahnhof (sit em Dezämber 2006 haltet au di neu S16 z Andelfinge) und es alts Schloss und es grüümigs Schwümmbad.
Andelfinge hätt e Nachbersgmeind Chlii-Andelfinge, wo mal hätt wele fusioniere mit Andelfinge, aber das isch bim Traum vo de Chlii-Andelfinger plibe. Andelfinge und Chlii-Andelfinge wärded dur di historisch Brugg über d Thur trännt, wo dur Liechtsignal gschtüüret wird und nur eischpuurig befahrbar isch; Welo und Fuessgänger chönd separat d Brugg überkwäre.
Zu Andelfinge ghört au no s Puuredörfli Alte.
Wiiteri Gmeinde um Andelfinge ume sind Adlike, Ossinge, Flaach, Dorf, Huemlike und Hänggert.
Gschicht
Andelfinge isch zum eschte Mal gnennt worde im Jaar 1248 als Andelfingon.
Bevölkerigsentwicklig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005Bundesamt für Statistik: Eidgenössische Volkszählung 2000: Bevölkerungsentwicklung der Gemeinden 1850–2000. Bern 2005 (Online uf bfs.admin.ch, Date im Aahang)
Jaar  1850  1860  1870  1880  1888  1900  1910  1920 Iiwooner 730  738  801  908  822  855  892  845  Jaar  1930  1941  1950  1960  1970  1980  1990  2000 Iiwooner 915  881  931  1102  1453  1658  1576  1644
De Ussländeraatäil isch anne 2011 bi 13,4 Prozänt gsi.Bundesamt für Statistik: Regionalporträts 2012: Kennzahlen aller Gemeinden, Mai 2012
Religion
56,8 Prozänt vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 19,7 Prozänt sind römisch-katholisch (Stand 2011).
Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 7,3 %, CVP 0,8 %, EDU 2,0 %, EVP 5,3 %, FDP 14,9 %, GLP 8,2 %, GP 14,0 %, SP 12,8 %, SVP 34,4 %, Suschtigi 0,2 %.
Wirtschaft
De Märtplatz vo Andelfinge zeichnet d Ortschaft rächt guet uus, vill lang iigsässni Gschäfter händ det ihren Sitz wie zum Biischpiil de Beck Gnädiger, de Schueh-Peyer, de Volg, d Metzg vom Schäuble, d Babetterie Fischli oder s Reisebüro am Märtplatz.
Schuel
D Sekundarschüeler vo Oberwil, wo eigentli i de Gmeind Dägerle liit, gönd au no z Andelfinge i d Schuel. Die übrige Dägerler (also Ruetschwil, Dägerle sälber, Bärg und Bänk) müend uf Seuzach i d Oberschtuufe.
Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Andelfinge ghört zue de Winterthurer Mundarte.
Literatur
Hermann Fietz: Die Kunstdenkmäler des Kantons Zürich. Band I: Die Bezirke Affoltern und Andelfingen (= Kunstdenkmäler der Schweiz. Band 7). Hrsg. von der Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte GSK. Bern 1938. .
I. Bauer: Andelfingen Auf Bollen, in Bronzezeitlichen Landsiedlungen und Gräber. 1992
E. Stauber: Geschichte der Kirchgemeinde Andelfingen. 1940–1943
K. Wanner: Siedlungen, Kontinuität und Wüstungen im nördlichen Kanton Zürich. 1984
Weblink
[URL]
Fuessnote
Kategorie:Ort (Kanton Züri)
Tafeljura
Bim Dafelejura handlet es sich um e Bruchschollegebirg, wo vor öppe 30 Millione Joor entschdande isch. S isch e Deil vum Schwizzer Jura, wu im Gegesatz zuem Faldejura nüt gfaltet isch. Mer darf en nüt verwächsle mit em Plateaujura, wu zämme mit em Chettejura dr Faltejura bildet.
Geologisches
D Zämmesetzig vom Gschdei isch: Chalchschdei, Gips, Iserohgschdei, Quarzsandschdei (in rod un grau), Bundsandschdei un Schdeisalz.
Fossilie sin au z finde, was de Hiwys gitt, daß do friejer mool e Meer gsi isch.
wo me en findet
De Dafelejura folgt em Faldejura im Berich vom Kandon Basel Land vo Süde her.
S isch de nördlichschdi Deil vom Schwizzer Jura un befindet sich ebbe i der Gäged vom Kandon Basel Land bis in de Aargau, bis zum nördlichschtè Punkt uff èrè Linniè, wo vom Großè Randè un dè Wuètèschlucht bildet wörd.
typisches Usseh vom Dafeljura
Die Gschdeinsschichde sin flach un nur e weng schräg, si sin in "Horste" un "Gräbe" zergliedered worde.
D Zugschpannig vom Rhiigraabe sorgt derfür, daß di Strukdure vo de Gschdeisschichte no Nord-Nordost un Süd-Südweschd uusgrichded sin.
Die Horschd, wo uuse drädde sin, sin im Lauf voo de Zidd durch Wind un Wädder abdraage worre. Es zeigt sich e typisches Schdreifemuschder.
Zwüsche 1,7 und 0,1 Millione Joohr hänn Flüss un Gletscher die Gschdeinsschichde duregschnidde, wobei dann d Dääler entschdande sin. Denn isch i d Dääler Chiis ygschwemmt worde, un no fiere d Flussschodder hüffig Grundwasser. Indresandderwies sin die Dääler au in de glieche Himmelsrichdig aagsiedled (also vo NNO no SSW). An de Dalhäng sin nooch der Iiszitt Ghängschuttdeckene un Gehänglehmdeckene entschdande.
Es handlet sich also um Daafelberg, wie me si au in de sägsische Schwizz im Elbsandschdeigebirg (Bundesland Sachsen, Dütschland Oschd) aahdräffe chaa.
Lideradur
P. Bitterli-Brunner: Geologischer Führer der Region Basel. 1987.
H. Heierli: Geologischer Wanderführer der Schweiz. 1982.
Tektonische Karte der Schweiz, useggää vom Bundesamt für Wasser un Geologii, Bern 2005.
Peter Herzog: Die Tektonik des Tafeljura und der Rheintalflexur südöstlich von Basel. In: Eclogae Geologicae Helvetiae, Band 49, 1956, Heft 2, Basel 1956, S. 317-362.
Weblink
Geotechnisches Institut
Kategorie:Jura
Kategorie:Gebirg z Europa
Olive Emil Wetter
Olive Emil Wetter (* 1980 z Bern) isch e Schwyzer Pianischt, Klavierlehrer und Psycholog.
Läbe
Är het mit Vierehaubi sini erschte Klavierstunde übercho. 1997 het är ds Schtudium a dr Hochschule der Künste Bern ufgnoh, wo är unter anderem i dr Meischterklass vom Prof. Bruno Canino gsi isch und mit em Lehr- und Konzärtriifediplom abgschlosse het. Während dere Zyt het är Chammermusigunterricht unter anderem bim Jörg Ewald Dähler gnosse. 2003 het är parallel zumene Gaschtschtudium a dr Hochschule für Musik und Theater Hannover bim Prof. Martin Dörrie ds Schtudium vor Psychologi, Psychopathologi und dr Anglistik ar Universität Zürich agfange, wüu er tieferi Iisichte i ds mönschliche Erläbe und Verhaute het wöue gwinne. Är het Priise aus Solischt und Chammermusiker bi Wettbewerbe z Bärn, Züri und Basel übercho und het unter anderem in Ufführige unter em Marc Kissóczy und em Jürg Wyttenbach mitgmacht. Zu sine Chammermusigpartner ghöre d Bettina Sartorius vo de Berliner Philharmoniker und dr Paul Moser, ehemaus Konzärtmeischter vom Berner Symphonie Orchester.
In eigene Projekt förderet er interdisziplinäri Zämenarbeit, öpe mit Moderatore wie em Kurt Aeschbacher und dr Nina Havel.
Ufnahme
Bis hüt gits füf CD-Iischpilige; derbi si e "Winterreise" und mehreri Erschtufnahme vo Wärk vo zytgenössische Schwyzer Komponischte.
Weblinks
Olive Emil Wetter
Kategorie:Pianist
Kategorie:Psycholog
Kategorie:Lehrer
Kategorie:Bärner
Kategorie:Maa
Kategorie:Läbigi Person
Giswil
Giswil isch ä Iiwohnergmäind (politischi Gmäind) im Kanton Obwaldä. Si liid im Saarneraatal, am siidlichä Endi vom Saarnersee.
Geografii
Giswil zelld 3514 Iwooner (31. Dezämber 2009) und hed ä Flechi vo 86 km². Giswil isch flechimässig diä zweit greescht Obwaldner Gmäind, und oi im nazionale Vergliich isch Giswil unter de greeschtä hundert, si isch eppe gliich grooss wie d Stadt Ziri. Giswil liid am siidlichä Sarnerseeendi und d Taalflechi isch umchräist vo Bärge; am markantischtä isch dr Giswilerstock.
Im Winterturismus isch d Meerlialp, äs Schiigebiät, attraktiv zum Schiifaarä. Im Summer cha mä dedt, wiä oi i villnä anderä Schiigebiät, go wandärä oder mä cha oi im Saarnersee go badä.
Giswil täild sich i 4 Bezirk uif: Groostäil (nerdlich vo dr Louwi), Chliitäil (siidlich vo dr Louwi), Rudenz und Diechtersmatt (Dorf).
Gschicht
Diä friäschte Nennigä vu Giswil stammid us dr Ziit vu 840, daazmaal nu als «Kisewilare». Im 13. Jahrhundert isch Giswil de unter d Herrschaft vu dä Habsburger graatä.
Bis zum Untergang vu dä Chilä Chliitäil im 17. Jahrhundert isch dr Chliitäil ds Zentrum vu Giswil gsi. Das isch etz aber Diechtersmatt, will d Loiwi 1629 d Chliitäiler Chilä mitgrisse hed. Sit 1635 staad d Chilä St. Laurentius ufem Hoger, wo im Mittelalter diä mittleri Burg vo Giswil gschtandän isch. Die beedän anderä Burgä sind d Burg Rudenz und die im Chliitäil gsi. Vo däne beedä sind hitt nu Ruinä umä.
I dr zwäitä Helfti vom 19. Jarhundert sind us Giswil vil Uiswanderer uf Amerika und Brasilie ggangä.
Weblink
Offizielli Siitä vu dr Gmeind Giswil
Referänzä
Kategorie:Ort (Kanton Obwalde)
Elasto Mania
Elasto Mania isch en 2D-Gländmotorrad-Simulation, wo uf emä PC gschbiilt wird.
Im Gegensatz zu andere Motorrad-Simulatione staht hie s'erreichen vom Ziel, und nid d'Gschwindigkeit im Vordergrund.
Für Profis isch jedoch d'Gschwindigkeit zum Vergliich mit andere Spieler ah erschter Stell.
D'Schwierigkeit beschtaht drin, de Töff dur es Level voller Hindernis z'schtüüre.
Es gilt z'verhindere, dass de Chopf vom Töfffahrer s'Gländ berüährt.
Bi z'schnellem Brämse (odr Gas gee) kippt s'Motorrad füre (bzw. hindere).
Um s'Ziel, ä wiissi Blueme, z'aktiviere, mönd alli Öpfel iigsammled wärde.
Dur d'Läärtaste lad sich d'Fahrtrichtig vom Töff wechsle.
Viili Level sind nur dur die enormi Elastizität vom Töff z'schaffe.
We'mer es Level erfolgriich absolviert hed, cha'mer de Lauf speichere, um'ne andere z'zeigen, odr i d'Internet-Highscore z'cho.
Die letscht offiziell entwickelti Version (1.11a) isch im Jahr 2003 erschiine, inoffiziell isch sie vo de Fans bis zur Version 1.2 wiiterentwicklet worde. Am 22. Januar 2007 isch zum erschte Mal en inoffizielle Online Patch veröffentlicht worde, wo en unbegrenzti Ahzahl vo Spieler gegenand ahtretet und sich debi gegesiitig gsehnd.
Weblinks
Elastomania
The Moposite
Elmasite
Moposite - Official World Records
Kategorie:Computerspiil