mischeiwiller/swiss-german-text huggingface dataset:
Himalia (Mond)
D' Himalia (Jupiter VI) isch dr gröscht vu dr ussere Mönd vum Planet Jupiter, aber gegeniber eme galileische Jupitermond noch immer rächt winzig.
Entdeckig
D'Himalia isch am 3. Dezember 1904 vum Astronom Charles Dillon Perrine am Lick Observatorium (San Jose, Kalifornie) entdeckt worre.
Daift worre isch dr Mond uf dr Namme vu dr Nymphe Himalia, ere Gliebte vum Zeus us dr grichische Mythologi. Dr offiziell Namme isch erscht 1975 vergä worre, vorcher isch d'Himalia as Jupitermond VI bezeichnet worre.
Bahndate
D'Himalia umchreist dr Jupiter ime middlere Abstand vu 11.461.000 km in 250 Däg, 13 Stund un 35 Minute. D'Bahn wiist e Exzentrizität vu 0,1623 uf un isch mit 27,496° starch gegeniber dr Äquatorebeni vum Jupiter gneigt.
D'Himalia isch d'Nammensgäberi un zuegliich s'gröscht Mitglid vu ere Gruppe vu Mönd, wo sich uf ähnliche Bahne um dr Jupiter bewege. Zue dr Himalia-Gruppe ghöre d'Mönd Leda, Himalia,  Lysithea, Elara un S/2000 J 11.
Physikalischi Date
D'Himalia besitzt e middlere Durmesser vu 170 km. Ihri Dichte isch mit 2,6 g/cm3 relativ hoch, sofern d'Hiwiis stimme, dass si iberwigend us silikatischem Gstai ufbaut isch.
Si wiist e sehr dunkli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,04 uf, d. h., numme 4 % vum igstrahlte Sunneliecht werre reflekteert.
In 7 Stund un 47 Minute rotiert si um die aige Ax.
Am 19. Dezember 2000 het d'Ruumsonde Cassini Ufnahme vu dr Himalia zue dr Erde gsendet, wo si dr Jupiter uf ihrem Wäg zum Saturn passiert het. Wil sälli us grosser Entfernig gmacht worre sin, sin keini Einzelhaite uf ihrer Oberflächi erchennbar.
Weblink
Publications of the Astronomical Society of the Pacific, 17 (1905) 22 (Mitdailig vum Lick Observatoriums iber d'Entdeckig)
Astronomical Journal, 24 (1905) 154B
Harvard College Observatory Bulletin, 173 (1905) 1
Harvard College Observatory Bulletin, 175 (1905) 1
Astronomischr Nachrichten, 169 (1905) 43/44
F. Pilcher, S. Mottola, T. Denk (2012): Photometric lightcurve and rotation period of Himalia (Jupiter VI). Icarus 219, 741-742. (Bestimmung von der Rotationsperiod)
Kategorie:Jupitermond
Elara (Mond)
D' Elara (Jupiter VII) isch ene vu dr ussere Mönd vum Planet Jupiter.
Entdeckig
D'Elara isch am 2. Jänner 1905 vum Astronom Charles Dillon Perrine am Lick Observatorium (San Jose, Kalifornie) entdeckt worre.
Daift worre isch sälle Mond uf de Namme vu dr Elara, ere Gliebte vum Zeus us dr grichische Mythologi. Ihr offizielle Namme het d'Elara anno 1975 erhalde, vorher isch si as Jupiter VII bezeichnet worre.
Bahndate
D'Elara umchreist dr Jupiter ime middlere Abstand vu 11.741.000 km in 259 Däg, 15 Stund un 22 Minüte. D'Bahn wiist e Exzentrizität vu 0,2174 uf un isch mit 26,627° starch gegeniber dr Äquatorebeni vum Jupiter gnaigt.
Ufgrund vu ihrene Bahneigeschafte wird si in dr Himalia-Gruppe, benennt nochem Jupitermond Himalia, zuegordnet.
Physikalischi Date
D'Elara het e middlere Durchmesser vu 86 km. Ihr Dichti isch mit 2,6 g/cm3 relativ hoch, sofern d'Indizie stimme, dass si iberwigend us silikatischem Gstei ufbaut isch.
Si wiist e sehr dunkli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,04 uf, d. h.,  numme 4 % vum igstrahlte Sunneliecht werre reflektiert. Ihre schinbari Helligkeit betrait 16,3m. In guet 12 Stunde drillt si sich um die eige Ax.
Weblink
Harvard College Observatory Bulletin, 178 (1905) 1
Publications of the Astronomical Society of the Pacific, 17 (1905) 62
Astronomische Nachrichten, 169 (1905) 43/44
Kategorie:Jupitermond
Lysithea (Mond)
D' Lysithea (Jupiter X) isch ein vu dr ussere Zwergmönd vum Planet Jupiter.
Entdeckig
D'Lysithea isch am 6. Juli 1938 vum Astronom Seth Barnes Nicholson am Mount Wilson Observatorium entdeckt worre.
Daift worre isch sälle Mond erscht anno 1975 uf dr Namme Lysithea, noch ere Geliebte vum Zeus us dr grichische Mythologi. Vorcher het mer d'Lysithea as Jupiter X bezeichnet.
Bahndate
D'Lysithea umchreist dr Jupiter ime middlere Abstand vu 11.717.000 km in 250 Däg, 4 Stund un 48 Minüte. D'Bahn wiist e Exzentrizität vu 0,1124 uf un isch mit 28,302° starch gegeniber dr Äquatorebeni vum Jupiter gneigt.
Ufgrund vu ihrene Bahneigeschafte wird si in dr Himalia-Gruppe, benennt noochem Jupitermond Himalia, zuegordnet.
Physikalischi Date
D'Lysithea besitzt e middlere Durchmesser vu 36 km. Ihri Dichti isch mit 2,6 g/cm3 relativ hoch, sofern d'Indizie stimme, dass si iberwigend us silikatischem Gstei ufbaut isch.
Si wiist e sehr dunkli Oberflächo mit ere Albedo vu 0,04 uf, d. h., numme 4 % vum igstrahlte Sunneliecht werre reflektiert. Ihri schinbar Helligkeit betrait 18,3m.
Weblink
Seth B. Nicholson, "Two new satellites of Jupiter", PASP 50 (1938) 292 – 293
Kategorie:Jupitermond
S/2000 J 11
S/2000 J 11 isch ene vu dr chleinschte Mönd vum Planet Jupiter.
Entdeckig
S/2000 J 11 isch am 5. Dezember 2000 vu de Astronome Scott S. Sheppard, David C. Jewitt, Yanga R. Fernández un Eugene A. Magnier entdeckt worre. Der Mond het noch kai offizielle Namme erhalde – bi de Jupitermonde sin des in de Regel wiblichi Gstalte us de grichische Mythologi – sundern wird entsprechend vu de Systematik vu de Internationale Astronomische Union IAU vorläufig als S/2000 J 11 bezaichnet.
Bahndate
S/2000 J 11 umchraist de Jupiter ime middlere Abstand vu 12.555.000 km in 286 Däg, 22 Stunde un 48 Minute. D'Bahn wiist ä Exzentrizität vu 0,2484 uf un isch 28,273° gegeniber de Äquatorebeni vum Jupiter gnaigt.
Ufgrund vu sine Bahnaigeschafte wird S/2000 J 11 de Himalia-Gruppe, bnennt nochem Jupitermond Himalia, zuegordnet.
Physikalischi Date
S/2000 J11 besitzt ä Durchmesser vu etwa 4 km. D'Dichte vu 2,6 g/cm3 isch ä bloßi Muetmaßig, falls der Mond iberwigend us silikatischem Gstai ufbaut isch.
Er wiist ä sehr dunkli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,04 uf, d. h., bloß 4 % vum igstrahlte Sunneleecht werre reflekteert. Si schinbari Helligkait betrait 22,4m.
Kategorie:Jupitermond
S/2003 J 12
S/2003 J 12 isch ein vu de chlainschte Mönd vum Planet Jupiter.
Entdeckig
S/2003 J 12 isch am 8. Februar 2003 vu de Astronome Scott S. Sheppard, David C. Jewitt, Yanga R. Fernández un Eugene A. Magnier entdeckt worre. Der Mond het noch kai offizielle Namme erhalde – bi de Jupitermonde sin des in de Regel wiblichi Gstalte us de grichische Mythologi – sundern wird entsprechend vu de Systematik vu de Internationale Astronomische Union IAU vorläufig als S/2003 J 12 bezaichnet.
Bahndate
S/2003 J 12 umchraist de Jupiter ime middlere Abstand vu 17.582.000 km in 489 Däg un 12 Stund. D'Bahn wiist ä sehr großi Exzentrizität vu 0,5095 uf. Mit ere Naigig vu 151,140° isch d' Bahn retrograd, d. h., der Mond beweggt sich entgegegsetzt zue im Jupiter sinere Rotationsrichtig um de Planet.
S/2003 J 12 isch de innerst vu de ussere irreguläre Jupitermond. Er ghört kainere vu de Gruppe vu Monde a, wo de Planet uf ähnliche Bahne umchraise.
Physikalischi Date
S/2003 J12 bsitzt ä Durchmesser vu etwa grad emol 1 km. D'Dichte vu 2,6 g/cm3 isch ä bloßi Muetmaßig, falls der Mond iberwigend us silikatischem Gstai ufbaut isch.
Er wiist ä sehr dunkli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,04 uf, d. h., bloß 4 % vum igstrahlte Sunneleecht werre reflekteert. Si schinbari Helligkait betrait 23,9m.
Kategorie:Jupitermond
S/2003 J 3
S/2003 J 3 isch ain vu de chlainere Mond vum Planet Jupiter.
Entdeckig
S/2003 J 3 isch am 5. Februar 2003 vu de Astronome Scott S. Sheppard, David C. Jewitt, Jan Kleyna, Yanga R. Fernández un Henry H. Hsieh entdeckt worre. Der Mond het noch kai offizielle Namme erhalde – bi de Jupitermond sin des in de Regel wiblichi Gstalte us de grichische Mythologi – sundern wird entsprechend vu de Systematik vu de Internationale Astronomische Union IAU vorläufig als S/2003 J 3 bezaichnet.
Bahndate
S/2003 J 3 umchraist de Jupiter ime middlere Abstand vu 20.221.000 km in 583 Däg, 21 Stund un 7 Minute. D'Bahn wiist ä Exzentrizität vu 0,1970 uf. Mit ere Naigig vu 147,550° isch d'Bahn retrograd, d. h., der Mond beweggt sich entgege vu de Rotationsrichtig vum Jupiter um de Planet.
Ufgrund vu sine Bahnaigeschafte wird S/2003 J 3 de Ananke-Gruppe, bnennt nochem Jupitermond  Ananke, zuegordnet.
Physikalischi Date
S/2000 J 3 bsitzt ä Durchmesser vu etwa 2 km. D'Dichte vu 2,6 g/cm3 isch ä bloßi Muetmaßig, falls der Mond iberwigend us silikatischem Gstai ufbaut isch.
Er wiist ä sehr dunkli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,04 uf, d. h., bloß 4 % vum igstrahlte Sunneleecht werre reflekteert. Si schinbari Helligkait betrait 23,4m.
Kategorie:Jupitermond
S/2003 J 18
S/2003 J 18 isch ain vu de ussere Zwergmonde vum Planet Jupiter.
Entdeckig
S/2003 J 18 isch am 6. Februar 2003 von den Astronomen Brett Gladman, John J. Kavelaars,
Jean-Marc Petit, Lynne Allen, Scott S. Sheppard, David C. Jewitt un Jan Kleyna entdeckt worre. Der Mond het noch kai offizielle Namme erhalde – bi de Jupitermond sin des in de Regel wiblichi Gstalte us de grichische Mythologi – sundern wird entsprechend vu de Systematik vu de Internationale Astronomische Union IAU vorläufig als S/2003 J 18 bezaichnet.
Bahndate
S/2003 J 18 umchraist de Jupiter ime middlere Abstand vu 20.514.000 km in 596 Däg, 14 Stund un 10 Minute. D'Bahn wiist ä Exzentrizität vu 0,0221 uf. Mit ere Naigig vu 146,104° isch d'Bahn retrograd, d. h., der Mond beweggt sich entgege de Rotationsrichtig vum Jupiter um de Planete.
Ufgrund vu sine Bahnaigeschafte wird S/2003 J 18 de Ananke-Gruppe, bnennt noochem Jupitermond  Ananke, zuegordnet.
Physikalischi Date
S/2000 J 18 bsitzt ä Durchmesser vu etwa 2 km. D'Dichte vu 2,6 g/cm3 isch ä bloßi Muetmaßig, falls der Mond iberwigend us silikatischem Gstai ufbaut isch.
Er wiist ä sehr dunkli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,04 uf, d. h., bloß 4 % vum igstrahlte Sunneleecht werre reflekteert.
Kategorie:Jupitermond
Euporie (Mond)
D' Euporie (Jupiter XXXIV) isch ein vu de chleinschte bekannte ussere Mönd vum Planet Jupiter.
Entdeckig
Euporie isch am 11. Dezember 2001 vu de Astronome Scott S. Sheppard, David C. Jewitt un Jan Kleyna entdeckt worre und het zuenächst die vorläufig Bezaichnig S/2001 J 10 erhalde.
Daift worre isch der Mond uf Euporie, aini vu de Hore us de grichische Mythologi.
Bahndate
Euporie umchraist de Jupiter ime middlere Abstand vu 19.304.000 km in 550 Däg, 17 Stund un 46 Minute. D'Bahn wiist ä Exzentrizität vu 0,1432 uf. Mit ere Naigig vu 145,767° isch d'Bahn retrograd, d. h., der Mond beweggt sich entgege de Rotationsrichtig vum Jupiter um de Planet.
Ufgrund vu ihrene Bahnaigeschafte wird Euporie de Ananke-Gruppe, bnennt nochem Jupitermond Ananke, zuegordnet. Si isch de innerste Verträtter vu sällere Gruppe.
Physikalischi Date
Euporie het ä middlere Durmesser vu etwa 2 km. Ihri Dichti wird uf 2,6 g/cm3 gmuetmaßt, sofern si ierwiigend us silikatischem Gstai ufbaut isch.
Euporie wiist ä sehr dunkli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,04 uf, d. h., bloß 4 % vum igstrahlte Sunneleecht werre reflekteert. Ihri schinar Helligkait betrait im Middel 23,1m.
Kategorie:Jupitermond
Carpo (Mond)
D' Carpo isch ein vu de chleinschte Mond vum Planet Jupiter.
Entdeckig
S/2003 J 20 isch am 9. Februar 2003 vu de Astronomen Scott S. Sheppard, Brett Gladman, John J. Kavelaars, Jean-Marc Petit, Lynne Allen, David C. Jewitt un Jan Kleyna entdeckt worre. Der Mond het am 30. März 2005 de offizielle Namme Carpo (nooch de Hore Karpo) vu de Internationale Astronomische Union (IAU) erhalde.
Bahndate
D'Carpo umchraist de Jupiter ime middlere Abstand vu 16.989.000 km in 456 Däg, 2 Stund un 24 Minute. D'Bahn wiist ä großi Exzentrizität vu 0,4297 uf un Carpo isch de usserst prograd (rächtläufig) Jupitermond, d. h. de usserst Jupitermond wo Jupiter in de gliche Richtig umlauft wie säller sich um si aigeni Ax drillt.
Wie d'Themisto schint Carpo kainere vu de übliche Gruppe vu de Jupitermonde az'ghöre, wo ähnlichi Bahnaigeschafte ufwiise. Ihri Inklination (Bahnnaigig) entspricht im Grenzwert vum Kozai-Effekt, bnennt nooch Yoshihide Kozai wo säll Phänomen 1962 entdeckt het. Säller Effekt bewirkt ä periodische Wexel zwische de Exzentrizität un de Inklination. Isch d'Inklination groß gnueg, cha d'Exzentrizität wiiderum so groß werre, dass der Himmelskörper uf sinere Periapsis (engster Abstand vu Jupiter) in d'Nächi vu de große galileischen Mond (Io,  Europa,  Ganymed un Kallisto) glangt. Säll chönnte dodezue führe, dass Carpo irgendwenn mit ainem vu de große Monde kollideert oder dur dere gravitativi Chräfte ussem Jupitersystem gschleuderet wird.
Physikalischi Date
Carpo bsitzt ä Durchmesser vu etwa 3 km. Ihr Dichti wird uf 2,6 g/cm3 gschätzt, falls si iberwiigend us silikatischem Gstai ufbaut si sott.
Sie wiist ä sehr dunkli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,04 uf, d. h., bloß 4 % vum ifallende Sunneleecht werre reflekteert. Ihri middler schinbari Helligkait betrait 23,0m.
Kategorie:Jupitermond
Harpalyke (Mond)
D' Harpalyke (Jupitermond XXII) isch ein vu dr chleinschte bekannte ussere Zwergmönd vum Planet Jupiter.
Entdeckig
D'Harpalyke isch am 23. November 2000 vu dr Astronome Scott S. Sheppard, David C. Jewitt,
Yanga R. Fernández un Eugene A. Magnier entdeckt worre un het z'nächst die vorläufig Bezeichnig S/2001 J 5 erhalde.
Daift worre isch dr Mond uf dr Namme vu dr Harpalyke, ere Doochter vu dr Klymene us de grichische Mythologi.
Bahndate
D'Harpalyke umchraist de Jupiter ime middlere Abstand vu 20.858.000 km in 623 Däg, 7 Stund un 26 Minute. D'Bahn wiist ä Exzentrizität vu 0,2268 uf. Mit ere Naigig vu 148,644° isch d'Bahn retrograd, d. h. der Mond beweggt sich entgege vu de Rotationsrichtig vum Jupiter um de Planet.
Ufgrund vu ihrene Bahnaigeschafte wird d'Harpalyke de Ananke-Gruppe, bnennt nooch em Jupitermond Ananke, zuegordnet.
Physikalischi Date
D'Harpalyke besitzt ä middlere Durmesser vu 4,4 km. Ihri Dichti wird uf 2,6 g/cm³ gmuetmaßt, sofern si us iberwigend silikatischem Gstai ufbaut isch.
Harpalyke wiist ä sehr dunkli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,04 uf, d. h. bloß 4 % vum igstrahlte Sunneliecht werre reflekteert. Ihri schinbar Helligkait betrait 22,2m.
Kategorie:Jupitermond
Orthosie (Mond)
D' Orthosie (Jupiter XXXV) isch ein vu de chleinschte bekannte ussere Mönd vum Planet Jupiter.
Entdeckig
Orthosie isch am 11. Dezember 2001 vu de Astronome Scott S. Sheppard, David C. Jewitt und Jan Kleyna entdeckt worre. Si erhielt het zuenächst die vorläufig Bezaichnig S/2001 J 9 erhalde un isch deno uf Orthosie, ainere vu de Hore us de grichische Mythologi daift worre.
Bahndate
Orthosie umchraist de Jupiter ime middlere Abstand vu 20.720.000 km in 622 Däg, 13 Stund un 26 Minute. D'Bahn wiist ä Exzentrizität vu 0,2808 uf. Mit ere Naigig vu 145,921° isch d'Bahn retrograd, des haißt, de Mond beweggt sich entgege de Rotationsrichtig vum Jupiter um de Planet.
Ufgrund vu ihre Bahnaigeschafte wird Orthosie de Ananke-Gruppe, bnennt nooch em Jupitermond Ananke, zuegordnet.
Physikalischi Date
Orthosie besitzt ä middlere Durmesser vu etwa 2 km. Ihri Dichte wird uf 2,6 g/cm3 agnu, sofern si iberwigend us silikatischem Gstai ufbaut isch.
Orthosie wiist ä sehr dunkli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,04 uf, d. h., bloß 4 % vum igstrahlte Sunneleecht werre reflekteert. Ihri schinbar Helligkait betrait 23,1m.
Kategorie:Jupitermond
Euanthe (Mond)
D' Euanthe (Jupitermond XXXIII) isch ein vu dr chleinschte bekannte ussere Zwergmönd vum Planet Jupiter.
Entdeckig
D' Euanthe isch am 11. Dezember 2001 vu de Astronomen Scott S. Sheppard, David C. Jewitt un Jan Kleyna entdeckt worre un het zuenächst die vorläufig Bezaichnig S/2001 J 7 erhalde.
Daift worre isch der Mond uf de Namme vu de Euanthe, wo als Mueder vu de Charite us de grichische Mythologi agsähe wird.
Bahndate
Euanthe umchraist de Jupiter ime middlere Abstand vu 20.797.000 km in 620 Däg, 11 Stund un 46 Minute. D'Bahn wiist ä Exzentrizität vu 0,2321 uf. Mit ere Naigig vu 148,910° isch d'Bahn retrograd, d. h., de Mond beweggt sich entgege vu de Rotationsrichtig vum Jupiter um de Planete.
Ufgrund vu ihre Bahnaigeschafte wird Euanthe de Ananke-Gruppe, bnennt nooch em Jupitermond Ananke, zuegordnet.
Physikalischi Date
Euanthe het ä middlere Durmesser vu etwa 3 km. Ihri Dichti wird uf 2,6 g/cm3 gmuetmaßt udgrund vu de Annahm, si sei iberwigend us silikatischem Gstai ufbaut.
Euanthe wiist ä sehr dunkli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,04 uf, d. h., bloß 4 % vum igstrahlte Sunneleecht werre reflekteert. Ihri schinbar Helligkait betrait 18,7m.
Kategorie:Jupitermond
Enceladus
Enkelados oder Enceladus (Altgriechisch: Ενκέλαδος; Latin: Enceladus) bezaichnet
Enkelados, e Gigant us de grichische Mythologi
Enceladus (Mond), e Mond vum Planet Saturn
Enceladus (Gattung), e Laufchäferart
Sonnensystem
+ Objekte vu unserem Sunnesystem frameless|upright=1.5|Größevergliich vu de Planete vum Sunnesystem mit em Sunnerand als Vergliich Sunne Inneri Planete (Vulkanoide) 1. Merkur2. Venus Aten-Typ-Asteroide 3. Erde (Terra) Mond(Luna) Erdbahnchrüzer Apollo-Typ-Asteroide 4. Mars  Phobos, Deimos Mars-Trojaner Amor-Typ-Asteroide Asteroidegürtel Ceres, Pallas, Juno, Vesta Usseri Planete 5. Jupiter  Io, Europa, Ganymed, Kallisto Jupiter-Trojaner  6. Saturn  Enceladus, Tethys, Dione, Rhea, Titan, Iapetus Zentaure  Chiron 7. Uranus Miranda, Ariel, Umbriel, Titania, Oberon 8. Neptun Triton, Nereid Transneptunischi Objekte, Kuipergürtel  Plutinos  Pluto, Charon, (28978) Ixion, (90482) Orcus Quaoar, (20000) Varuna, (136199) Eris Sedna Oortschi Wolke
Sunnesystem heisst s gravitativ System vo unserer Sunne. Es isch sowohl e Planetesystem wie au en Eifachstärnsystem.
S Sunnesystem umfasst d Sunne, d Planete, wo um si umekreise, und deren ihri natürliche Satellite, d Zwärgplanete und anderi chliini Himmelskörper wie Komete, Asteroide und Meteoroide, und alli Gas- und Staubdeili, wo vo dr Aaziehigschraft vo dr Sunne in ere himmelsmechanisch hierarchische Ornig zämmeghebt wärde. Zum Sunnesystem ghört au unseri Ärde.
Ufbou
Im Zentrum vom Sunnesystem befindet sich d'Sunne mit 1,39 Millione Kilometer Durmesser.
De Sunne am nöchste befinde sich die innere Planete
Venus (Abstand zur Sonne 57,9×106 km, bzw. 0,39 AE),
Venus (108,2×106 km, 0,72 AE),
Erde (149,6×106 km, 1 AE) und dr Moo
Mars (227,9×106 km, 1,52 AE)
Zu de Asteroidegürtel
(1) Ceres
(2) Pallas
(3) Juno
(4) Vesta
...
(10) Hygiea ...
Zu de ussere Planete zelle d'Gasriise
Jupiter (778,3×106 km, 5,2 AE),
Saturn (1,429×109 km, 9,53 AE),
sowie die Planete Venus (2,875×109 km, 19,2 AE),
Venus (4,504×109 km, 30,1 AE)
Ze de Kuipergürtel
Pluto
Orcus
Haumea
Quaoar
Makemake
Und andern Transneptunischen Objekten
Gonggong
Eris
Sedna
Der sunnenöchscht Stärn isch de Proxima Centauri. Si Abstand zum Sunnesystem isch 4,24 Leechtjohr oder 268.000 AE.
Entstehig vom Sunnesystem
Vor ca. 4,6 Milliarde Johr ischs Sunnesystem entstande.
Lueg au Liste vu de natürliche Satellite
Beriich vu de Umlaufbahne (Mio. km).Die senkrechte Farbbalke markeere de Spilruum zwische nem jewils chlainste un größte Bahnabstand zue de Sunne.
Die grundete (un gnaue) Verhältniss zwische de Umlaufzitte vu de Planete Merkur  20px  2:5  (2:5,11)  20px  Venus  Venus  20px  8:13  (8:13,004)  20px  Erde  Erde  20px  1:2  (1:1,88)  20px  Mars  Mars  20px  1:6  (1:6,31)  20px  Jupiter  Jupiter  20px  2:5  (2:4,97)  20px  Saturn  Saturn  20px  1:3  (1:2,85)  20px  Uranus  Uranus  20px  1:2  (1:1,96)  20px  Neptun  Neptun  20px  2:3  (2:3,01)  20px  Pluto
Kategorie:Sunnesystem
3. Jahrhundert
S 3. Johrhundert hät am 1. Januar 201 agfange und am 31. Dezämber 299 uffghört.
Es ghört zu de Spotantike.
Zitalter/Epoche
Mit Alexandria als Usgangspunkt findet e Renaissance in de griechische Philosophy und Mathematik statt (Neuplatonismus).
D Pyramide vo de Maya sin z Mittelamerika de Afang vo-n-re Monumentalbaute-Epoche.
S Römisch Rych wird vo 235 bis 285 vo de „Soldatekaiser“ regiert. Sälli sin meistens wäge Usurpatione vo de Legione zum Kaiser usgrüefe worre und hän oft numme e baar Monet regiert. Die Phase in de römische Gschicht nännt mer au d Zit vo de Rychskrise.
S Christetum cha sich behaupte, obwohls üsseri Widerniss git.
Z Perse wird s Sassanide-Rych gründet.
Z Japan werre d Chirch und de Staat drännt (Säkularisierig).
China isch vo 220 bis 280 deilt: Sälli Zit vo de drei Rych wird vom Kaiser Wu vo Jin beändet.
Ereigniss und Entwicklige
Sit em Johr 231 gits mehreri Mol Chämpf zwüsche de Sassanide und Rom (Römisch-Persischi Chrieg).
D Gebiet östlig vom Rhy nördlig vom Bodesee und westlig vo de Iller (öbbe an de Gränze vom hüttige Bade-Württebärg), wo bis dörtane römisch gsi sin, chömme dauerhaft an d Germane.
262 zerstöre d Gote de Artemis-Dämpel vo Ephesos, eins vo de sybe Wältwunder vo de Antike.
267 blündere germanischi Heruler Athen.
Erfindige und Entdeckige
216 – De Kaiser Caracalla beändet noch zäh Johr de Bau vo de Caracalla-Therme, de gröschte öffentlige Badalag vo Rom.
~230 – De Claudius Aelianis beschribt d'Betäubigswirkig vom Zitterroche (Elektrizität).
~260 – Z Skandinavie werre Schlittschüeh mit Ysekufe benutzt.
284 – Z Alexandria wird di Diokletianischi Ziträchnig ygfiehrt, wo dört afangt, wo de Kaiser Diokletian uff de Thron stigt, und spöter vo de christlige Kopte übernomme wird.
~290 – De Pappos vo Alexandria entwickelt d'Formle zur Berächnig vo Ruuminhalt und Oberflächi vo Rotationskörper. Mer nännt si spöter Guldinschi Regle.
01-03
260er
Säller Artikel behandlet d Johr 260 bis 269 vu dr christliche Zittrechnig.
Ereigniss
262 De Artemistempel in Ephesos wiard als eins vun de 7 Weltwunder endgyltig durch d Gote zerschtört.
263 Fall vun de chinesische Shu-Dynastie
260
S Johr 260 (1013 a.u.c) isch e Schaltjohr mit 366 Däg gsi.
Alemannischi Gschicht
mini|250px|Alemannischi Expansion nooch 260
S Johr 260 markiert dr Afang vu dr hütige Alemannia, also vum hütige alemannische Sidligsgebit, un isch dorum e Schlüsseljohr in dr alemannische Gschichte.
Germanischi Stämm als Vorfahre vu dr Alamanne iberschritte dr Limes, wil d Römer nooch dr Abspaltig vu Gallie Grenztruppe abzoge hän. D Alemanne lehn sich in dr folgende Johre im fastem gsamte Decumates agri (Dekumatland) nider. D Römer ziege ihri Truppe nooch un nooch uf d Rhi-Lech-Donä-Linie zruck, behalde aber noch lang iber s Dekumatland d Oberhoheit.
S chummt zu ere Koexistenz vu Gallo-Romane un germanische Iwanderer, wo in ihrer Folg us Germane un Romane d Alamanne entstehn. Es isch also kei Iberrenne vum Limes gsi, sundern e Art Isickere un langsami Germanisierig.
Natürlich isch es nit ganz fridlich verloffe. So zerstöre d Alamanne underem Fürst Chrocus Aventicum (Avenches) un Augusta Raurica (Kaiseraugst), beides in dr hüttige Schwiz
Am 24./25. April schlage d Römer dr alamannisch Stamm vu dr Semnone oder dr Juthunge.
Am 11. September losst dr römische Ritter Marcus Simplicinius Genialis bi Augsburg e Weihestei fer d Sigesgötti Victoria errichte. Augsburg isch am Ostrand vu dr alamannische Expansion gläge, was dorum druf schliesse losst, dass s alemannisch Idringe ins Riich gstoppt worre isch.
Römischs Riich
Im Römische Riich bildet sich als Reaktion uf d Ufähigkeit vu dr Zentralregierig zum Schutz vu dr germanische Grenze e eiges Sunderrich (Imperium Galliarum) us dr Provinze Gallie, Britannie un Spanie mit dr Hauptstadt Trier wo d Alemanne wirksam zruckdränge cha.
An dr Ostgrenze vum Römische Riich wird dr Kaiser Valerian vu dr persische Sassanide gfange gnumme un stirbt einige Johr später in dr Gfangeschaft. Si Mitkaiser Gallienus ibernimmt – siht mer vu Gallie ab – d Regierigsgwalt. D Sassanide proklamiere degege dr General Regalianus, wo ebefalls vu ihne gfange gnumme worre isch, zum Kaiser, um e vu ihne abhängigi Regierig z installiere.
Kategorie:Jahrzehnt