mischeiwiller/swiss-german-text huggingface dataset:
Obergösgen
Obergösge (amtlich Obergösgen) isch e Iiwohnergmein im Bezirk Gösge im Kanton Soledurn, Schwiiz.
Geografi
Obergösge isch es Dorf a dr Aare. Zue dr Gmein ghört au no dr Ortsteil Schache. D Gmeindsflächi umfasst 42,7 % langwirtschaftlichi Flächi, 28,9 % Waud, 20,9 % Sidligsflächi ond 7,4 % suschtigi Flächi.
Nochbergmeine si Loschdorf im Norde, Nedergösge im Oschte, Dänike und Dullike im Süde ond Winznau im Weste.
Gschicht
Obergösge isch zum erschte Mou gnennt worde im Johr 1161 aus Gozequouon (1308 Göskon superior).
Bevöukerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005Bundesamt für Statistik: Eidgenössische Volkszählung 2000: Bevölkerungsentwicklung der Gemeinden 1850–2000. Bern 2005 (Online uf bfs.admin.ch, Date im Aahang)
Johr  1850  1860  1870  1880  1888  1900  1910  1920 Iiwohner 366  380  380  354  354  428  471  613 Johr  1930  1941  1950  1960  1970  1980  1990  2000 Iiwohner 837  854  924  1139  1793  1702  1749  1941
De Uusländeraateil isch 2010 bi 22,5 % gläge.
Religion
29,7 % vo dr Iiwooner si im Johr 2000 evangelisch-reformiert gsii, 41,6 % römisch-katholisch.
Politik
Bi dr Nationalrootswaale 2011 hät s das Ergebnis gää:Bundesamt für Statistik: Regionalporträts 2012: Kennzahlen aller Gemeinden, Mai 2012 BDP 3,7 %, CVP 14,8 %, EDU 0,7 %, EVP 1,2 %, FDP 15,6 %. GLP 4,8 %, GP 3,8 %, SP 27,3 %, SVP 26,9 %, Suschtigi 1,2 %.
Gmeindspresidänt isch dr Christoph Kunz (Stand 2012).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Johr 2011 bi 3,2 % gläge.
Bildig
D Kreisschule Mittelgösgen (KSMG), oder ou gnannt Kreisi, esch en Schuel uf Bode vo Obergösgen, wo d Oberstufeschüeler vo de Gmeinde Lostorf, Obergösge, Winznau, Stüsslige ond Rohr he gönd. E der Kreisi gets d Sekondarschuel (Sek), Bezerksschuel (Bez), Oberschuel (OS), ond d Wärchklas (WKL). Ensgesamt gets e der Kreisi ca. 300 Schüeler, esch aber ned all Johr glich.
Sproch und Dialäkt
Bi dr Voukszellig 2000 hei vo dr 1941 Iiwohner 86,2 % Dütsch aus Hauptsproch aagää, 0,7 % Französisch, 2,7 % Italienisch ond 10,4 % angeri Sproche.
Dr hochalemannisch Dialäkt vo Obergösge ghört zue dr Dialäkt vo dr Region Oute, wo ähnlech si zue dr Aargauer Dialäkt.
Biuder
Weblink
[URL]
Fuessnote
Kategorie:Ort (Kanton Soledurn)
Quadratmeter
Quadratmeter isch e Flächeynheit. E Quadratmeter isch d'Flächi vom ne Quadrat mit erer Kantelängi vo je 1 Meter u entspricht 10.000 Quadratzentimeter.
D'Abchürzig für Quadratmeter isch m². Mängisch tuet me ou d'Abchürzig qm verwände, aber sie entspricht nid dr Norm.
Yheitezeiche: m²
Formuzeiche vor Flächi: A
0.000001 km² = 0.0001 ha = 0.01 a = 1 m² = 100 dm² = 10.000 cm² = 1.000.000 mm²
Weblinks
[URL] änglisch
Kategorie:Masseinheit
Liter
Dä Liter isch ä Yhait für s'Volumä und wird durch s'Yhaitszaichä „l“ oder „L“ symbolisiert. S'„L“ isch als Yhaitäzaichä für dä Liter igführt worde, um Vorwechsligä mit dä Ziffärä 1 z'vermydä und isch eher im englischä und französischä Sprochrum gebrüchlich. D'Regelig vo dä Gschlechter (Artikel vo dä Yhaitänämä) hät sich au s'DIN agno und i DIN 1301, Teil 1, feschtglait, dass dä Name vo dä Yhait Liter sächlich isch; also demno das Liter.
Als gsetzlichi Massyhait dörf sie nebed dä SI-Yhait vom Volumä, dä Kubikmeter (m³), vowändet werdä. Ain Liter entspricht aim Kubikdezimeter (dm³) bzw. aim Tusigschtel Kubikmeter (1 L = 0,001 m³). Ain Würfel mit äre Kantälängi vo 10 cm = 1 dm hät demno es Volumä vo aim Liter.
Präfixe
Dezimali Tail und Vylfachi vom Liter sind mit ihrä tailwys veraltätä Bezeichnigä unter anderem:
Femtoliter 1 fl = 10-15 l
Pikoliter 1 pl = 10-12 l
Nanoliter 1 nl = 10-9 l
Mikroliter 1 µl = 1 mm3 = 1 „λ“ = 10-6 l
Milliliter 1 ml = 1 cm3 = 1 „ccm“ = 1 „CC“ = 0,001 l
Zentiliter 1 cl = 0,01 l
Deziliter 1 dl = 0,1 l
Dekaliter 1 dal = 10 l
Hektoliter 1 hl = 100 l
Kiloliter 1 kl = 1'000 l = 1 m3
Megaliter 1 Ml = 1'000'000 l = 1 dam3
Kiloliter und Megaliter sind unbrüchlich, stattdessä wird i dänä Grössäordnigä mit Kubikmeter grächnät. Im Getränkegrosshandel isch allerdings dä Hektoliter die üblich, undeklinierti Yhait.
Gschicht
1793 isch das Liter i Frankrych als neui "Republikanischi Massyhait" ygführt und ämene Kubikdezimeter glych gsetzt worde.
1879 hät s'CIPM die französischi Liter-Definition übernoh und hät d'Verwendig vom l (Chlybuechstabe l) als Symbol vorgschrybe.
1901 isch s'Liter uf dä drittä CGPM umdefiniert zu dem Volumä, das 1 kg reins Wasser by Temperatur syner höchstä Dichti unter Normaldruck (1013,25 hPa) hät worde. S'Liter isch dämit öppä 1,000028 dm3 gross (ursprünglich sind 1,000027 dm3 für d'Umrechnung agäbä worde) gsii. Ufgrund dä neue Ufgabe für diä Massyhait, Massä und Volumä über ä Naturkonstante vom Wasser z'kopplä, hät reins Wasser unter dänä Bedingigä zwar immer no ä Dichti vo 999,975 kg/m3, aber gnau 1,0000 kg/l.
Spöter hät mer die Definition auf d'Wassertemperatur von 4 °C fescht gleit, weli nöd die Temperatur vo dä höchschtä Wasserdichti isch (tatsächlich öppä 3.98 °C). Somit hät reins Wasser wieder ä gringfüägig chlyneri Dichti als 1,0000 kg/l.
1964 isch uf dä 12. CGPM die Definition vo 1793 wiederhergstellt worde, syther isch ein Liter wieder exakt ein Kubikdezimeter, und Wasser hät wie i syner Zyt vor 1901 ä Dichti vo 0,999975 kg/l.
1979 isch uf dä 16. CGPM für s'Liter s'alternativi Symbol L (Grossbuechstabä L) zueglo worde, glychzytig isch dä Wunsch güsseret worde, i Zuekunft nur eis vo dä baidä Symbol (Chlybuechstabe oder Grossbuechstabe) z'bhalte worde. Zletscht 1990 hät nur festgstellt werden chönne, dass es für ä Entschaidig no zu früh wäre.
Kategorie:Masseinheit
Mahren
Mahre ghört politisch ond geografisch zo Loschdorf im Kanton Soledurn. Es het 532 Iwohner, do defo send die meischte Buure. E rechtige Mahrner Buur het e Hof ufem Eihügel. Die andere hend e Hof e dr nöchi vom Schloss Wartefels. Ou de Grönder vo Mahre, de Yves Bume, esch en Buur gsi. Er het das schöne Stöck Land Afang 17. Johrhondert agfange usznötze, ond het sini Chüe, Geisse ond Soue dört lo weide. D Lüüt hend ehn damals ned chönne verstoh, dass er das steile Gländ benotzt het.
Zitat us em Buech "Lostorf": "Wie kann dieser Mann nach einem solch schweisstreibenden Tag am Berg noch seinen Stall anständig ausmisten?"
Allmählech send emmer meh Buure uf Mahre cho, wöu si s frochtbare Ackerland trotz em Bärg hend wele usnötze. Höt esch Mahre es Dorf, met einige Hüser, sehr vöu Buurehöf ond Chueweide, eim Restorant, em Mahrekäpaueli ond em Eibach.
Kategorie:Ort (Kanton Soledurn)
Carschenna
mini|Felsbilder vo Carschenna
Carschenna isch e Maiesäss oberhalb vo Sils im Domleschg. Es isch bikannt wore, dur meriri Felse, wo prähistorischi Felsbilder zaiget.
Die Felsbilder sind 1965 entdeckt wore, wo e Hochspanigslaitig quer dur s Bündnerland zoge woren isch. Dozmol het mer 10 Felse mit Gravure gfunde, wo vom Rätische Museum fraiglait wore sind. 1984 und 1996 sind i de nöchere Umgebig (Badugnas, Viaplana) nomol zwee Felse gfunde wore.
Uf dene Felse findet mer hoptsächli konzentrischi Ringmuster mit eme Loch i de Mitti. Aber au Tier, wo mer nöd immer aidütig zoologisch iiordne cha; doch sind au Ritter und Saumtier mit ere Last uf em Rugge dargstellt. Anderi Sujet sind Chrajefüess, Gitter oder Sunesymbol. Do uf rätoromanisch s Wort carschen, carschaint, creschaint "Noimoo, wachsete Moo" bedütet, nint mer aa, as die Felsritzige astronomischi Bedütig hend, doch gönd d Spekulatione wiit usenand. Und au i de zitliche Iiornig isch mer ales anderi as ainig. Datierige gönd denn vo de Jungstaizit bis i d Isezit (3000 - 500 v. Chr.). Weg em Ritter sött mer allerdings die Bilder nöd allzufrüe asetze. Vermuetet werd au, ass die konzentrische Ringmuster älter sind as die andere Figure. De Vergliich mit de Felsbilder vom Val Camonica z Italie, wo us de Isezit stammet, macht d Datierig i d Bronzezit am maiste woorschinli.
D Felsbilder sind vo Thusis us z Fuess inere Stund erraichbar und befindet sich uf de Alp Carschenna unter de Hochspanigsmaste. Achtung: Nume uf de Wege bliibe (Wegwiiser: Crap Carschenna, Felsbilder)! Nöd uf d Felse laufe und uf de Bilder umetrample, si sind 3000 Joor alt und vo unschätzbarem kulturhistorischem Wert!
Galeri
zom Lese
Helvetia archæologiaca, 1997 vol. 28; no. 11-12. ISSN 0018-0173
Weblink
Carschenna uf felsbildermuseum.at (zur Zyt nöd abrüefbar)
Prähistorische Felsbilder in Carschenna uf da Webita vo da Gmaind Sils i.D.
Kategorie:Gschicht vom Kanton Graubünde
Kategorie:Ur- und Früehgschicht
Kategorie:Domleschg
Fischerbach
Fischerbach isch e Dorf im Kinzigdal im badische Ortenaukreis. D Gmai lit rund 2 km nordeschtlig vun Haslä nerdlig vun dr Kinzig im mittlere Schwarzwald.
Geografi
Dr Kernort isch us dr Wiler un Gheft Herrenberg, Hirlinsgrund, Ellengrund, Eschbach, Weiler un Eschau, wo alli im Kinzigdal liige, zämmegwachse. Vum Kinzigdal nooch Norde verlauft s Dal vum Fischerbach mit wittere kleine Asidlunge un Gheft un au dr ehemolige Burg Fischerbach. Dr Bann bstoht us 29,1 % Landwirtschaftsflechi, 65,7 % Wald, 4,3 % Sidlungsflechi un 0,9 % sunschtiger Flechi.Statistisches Bundesamt: Bodenfläche nach Art der tatsächlichen Nutzung - Stichtag 31.12. - regionale Tiefe: Gemeinden, Samt-/Verbandsgemeinden (bis 2011) Dr Fischerbacher Wald isch e beliebt Noherholungsziil.
Nochbergmaine sin Haamerschbach im Norde, d Stadt Huusä im Oschte, d Stadt Haaslä im Side un Weschte un d Stadt Zell im Nordweschte.
Gschicht
Fischerbach isch zum erschte Mol gnännt worre anne 1139. S Dorf het zum Dail zum Kloschter Gängäbach un zum Dail dr Herre vun Wolfach, speter dr Grofschaft Firschteberg ghert. 1806 isch Fischerbach zue Bade kumme.
Verwaltung
Fischerbach het mit dr Stadt Haaslä undr Gmaine Hoofschdäddä, Miihläbach un Schdainä e Verwaltungsgmainschaft verinbart.
Burgermaischter
1946–1964: Johann Eble
1964–1984: Alfred Bächle
1984–2001: Eugen Matt
2001–2016: Armin Schwarz
sitt 2017: Thomas Schneider
Gmaindsrot
Ergebnis vun dr Kommunalwahl am 26. Mai 2019:Vorläufiges Ergebnis der Gemeinderatswahlen 2019 beim Statistischen Landesamt. D Wahlbedailigung isch bi 70,2 % gläge (2014: 62,1 %).
Bartei  Stimme  Sitz  Ergebnis 2014Freii Wehler 53,5 %  5  51,9 %, 5 SitzCDU  46,5 %  5  48,1 %, 5 Sitz
Infrastruktur
Z Fischerbach git s e Grundschuel un e Kinderschuel.
Zum Iikaufe git s im Ort nur ain Beck, d Lit mien sunscht in d Noochberort fahre.
S het 14 Verein, vum Fuessball zum Oppel-Klub.
Dialäkt
Dr Dialäkt vun Fischerbach ghert zum Owerrhinalemannisch.
Literatur
Gemeinde Fischerbach (Hrsg.): Fischerbach. Eine Ortsgeschichte in Wort und Bild. 1989.
Weblink
[URL]
Bilder un Ortsgschicht
Fueßnote
Kategorie:Ort (Ortenaukreis)
Scheidungswaise
Scheidigswaise bezeichnet vor allem i de Schwiiz es Chind, wo de Problematik vom Entzug vom Sorgerecht – meischtens das vom Vater – bi’n’ere Scheidig uusgsetzt isch. De Begriff „Scheidigswaise“ wird vielfach i de Schwiizer Ziitige und Iluschtrierte im Zammehang mit de Vätererolle und em Scheidigsthema verwendet. Au d Vätereorganisatione bruuched de Begriff. Z Dütschland taucht de Begriff im Zammehang mit em Matthias Matussek sim Buech „Die vaterlose Gesellschaft“ uuf.Matthias Matussek (* 1954), ä dütsche Journalist
Schwiizer Statistik
Noch em Bundesamt für Statistik sind ällei im Johr 2005 16'369 Chinder zu Scheidigswaise worde. D Scheidigsraate isch im Johr 2005 bi 52,6 % glege (au noch em Bundesamt für Statistik). I 66,6 % vo de Fäll isch s Sorgerecht de Muetter älei übertreit worde, das heisst, am Vater isch es entzogä worde. Nur grad i 5,7 % vo de Fäll hät de Vater s alleinigi Sorgerecht überchoo. In 27,4 % vo de Fäll hät es gmeinsams Sorgerecht vo beidne Elteräteil chönä verfüegt werde.
Sorgrecht
Noch ZGB Art. 133 gits, sit s neu Scheidigsrecht in Chraft isch, nämli sit em Johr 2000, d Möglichkeit, dass binere Scheidig beidi Elteräteil s Sorgerecht bhaltä chönd. Das aber nur, wenn beidi Eltereteil iiverstande sind und en Betreuigsplan erarbeitet wird. Die Gsetzesformulierig bedüütet es Quasiveto vo de Muetter. Stimmt si de Biibhaltig vom Vater sim Sorgerecht nöd zue, wird es älleinigs Sorgerecht de Muetter übertreit, wenn währed de Ehe au nu aasatzwiis e klassischi Rolläverteilig gläbt worden’ isch.
I viilne Fäll bestimmt doodämit d Muetter drüber, öb d Vater-Chind-Beziehig noch enere Trennig odr Scheidig uufrecht erhalte werde cha. Susch isch die Beziehig wege Standardbsuechsrecht vo vier Tääg im Monet em Risiko uugsetzt, dass si kaputt goht. Vilfach wird das minimali gegesiitigi Bsuechsrecht dezue au no vo verbitteräte Müetterä torpediert. Vätereorganisatione verlanged e gmeinsami elterlichi Sorg als Regelfall und kritisieräd d Bhörde, wo festghalteni Sanktione gegen en Eltereteil, wo s Bsuechsrecht verweigeret (meischtens d Muetter), z wenig oder gar nöd aawended.
D Schdellig vo de Väteräorganisationä
D Väteräorganisationä hend Angscht vor eme gsellschaftpolitische Sprengpotential und vom Uufbau von ere vaterloose Gsellschaft. Einigi vergliiched die Handhabig mit dere vo de Verdingchinder oder mit Vorkommniss im Zammehang mit de Verfolgig vo Jenische durs „Hilfswerch“ Kinder der Landstrasse, grad au zwei dunkli Kapitel vo de neuere Schwiizer Gschicht.
Politisch sind Bestrebige im Gang, e gmeinsami elterlichi Sorg als Regelfall, unabhängig vom Zivilstand, abzkläre. Es Postulat, wo im Johr 2004 vom CVP-Nationalroot Reto Wehrli iigreicht wordä isch, liit zur Abklärig und zur Bearbeitig im EJPD.
Vätereorganisatione i de Schwiiz
vev - verantwortungsvoll erziehende väter und mütter
igm - interessengemeinschaft geschiedener und getrennt lebender männer
mannschafft
IGM Bern, Interessengemeinschaft von Männern für Familie und Partnerschaft
Mrs Doubtfire
ig Väter Schweiz
vätertreff burgdorf
Fuessnote
Kategorie:Rächt
Kategorie:Gsellschaft
Kategorie:Chindheit und Juged
Charmed – Zauberhafte Hexen
Charmed isch a amerikanischi Serie, wo uf de ganze Welt en große Erfolg gha hät. D Serie isch vom Oktober 1998 bis zum Mai 2006 ufm Sender TheWB, wo sich am End vo 2006 mit em Sender UPN zum Sender TheCW zemmagschlosse het, gloffa. Im diitsche Raum isch Charmed unterm Titel „Charmed - Zauberhafte Hexen“ uf ProSieben, ORF 1 und SF zwei gloffa.
Darställer:
Phoebe Halliwell: Alyssa Milano
Paige Matthews: Rose McGowan
Piper Halliwell: Holly Marie Combs
Prue Halliwell: Shannen Doherty
Kategorie:Fernsehserii
Rümlingen
Rümlike (usgsproche , hochdytsch Rümlingen ()) , isch e politischi Gmeind im Bezirk Sissech vom Kanton Basel-Landschaft in dr Schwiiz.
Lag
Rümlike liggt uff 459 m ü.M. in dr Mitti vom Homburgertal im Südoschte vom Baselbiet. D Bahnlinie Sissech-Olte ("Läufelfingerli") fiehrt dur dr Ort. Nochbergmeinde sin Gälterchindä, Rünebrg, Häfelfinge, Buckte und Wittschbrg. Die geografisch Uffzellig tüscht aber yber die waare Verhältnis es bizz hinwäg. Denn talufwärts isch die neggscht Gmeind Buckte, talabwärts aber Diepflike. Mit Diepflike hett Rümlike aber ke gmeinsame Bann, will dr Bann vo Wittschbrg - d Ortschaft isch uff em Bärg - bis zem Talbode abelängt.
Wappe
S Wappe vo Rümlike zeigt dr Ritter St. Georg uff goldigem Grund mit emene rote Glorieschyyn in ere blaue Rüschtig. Mit sinem rote Speer ersticht er en schwarze Drache. Dr St. Georg isch dr Kilepatron vo Rümlike, d Farbe gold und schwarz erinnere an d Zuegheerigkeit zer friehnere Grafschaft Homburg.
Gschicht
Etymologi
Dr Name Rümlike, wo zerscht als Rúmlikon (1358) und Rimlikon (1359) sicher beleit isch, setzt sich us emene Name wie Romolus, Rumali odr *Rumilo, em Ortsnamesuffix -ing- (öppe "bi de Lüt vom Gnennte") und em althochdütsche Substantiv hof ("Hof, Bsitz") zämme. Dr lokativisch bruchti Dativus singularis *-ikovun (<*-ing-hovun) isch under em Näbeton zur Form uff -(i)kôn worde - e Form, wo im noche Aargau und au de Kanteen Zyri und Luzern hyffig isch. Sie hett au zur jetzige mundartlige Ussproch gfiehrt. Die schriftdytsche Schriibig ''Rümlingen" dirfti in jyngerer Zyt uffko sy.
Ortsgschicht
Im friene Mittelalter hett me z Rümlike e St. Georgs-Kapälle baut, wo dr Pfarrei Sissech understellt gsi isch. Als Teil vo dr Herrschaft Homburg ischs Dorf 1305 bischöflich worde und 1400 in Stadtbasler Bsitz ko. Ab 1501 isch Rümlike zu begränzter lokaler Bedytig ko, wills e eigeständigi Kirchgmeind worde isch (mit de agliiderte Buckte, Häfelfinge, Chärnerchindä und Wittschbrg. Us däre Zyt stammt au d Pfarrkile St. Georg im spotgotische Stil. S Pfarrhus stammt vo 1667.
Sehenswürdigkeite
S 25 Meter hoche Ysebahn-Viadukt vom Läufelfingerli (Hauestai-Scheitellinie Sissech-Olte), wo am Dorfrand vo Rümlike entlang fiehrt, isch überregional bekannt und zur Zyt vo synere Erbauig eini vo de gröschte Bruggene gsi.
Pfarrchile St. Georg mit Degge- und Glasmolereie
s zweistöggige Beihuus
Taufstei im Pfarrgarte mit Inschrift vo 1514
Bilder
Weblink
Offizielli Website (vom Kanton betreut)
Fuessnoote
Kategorie:Ort (Kanton Basel-Landschaft)
Kategorie:Sissach (Bezirk)
Rünenberg
Rünebrg (hochdytsch Rünenberg) isch e politischi Gmeind im Bezirk Sissech vom Kanton Basel-Landschaft in dr Schwiiz.
Lag
Rünebrg liggt uff 595 m ü.M. am Fuess vom Wiisebärg (1001 m ü.M.) uff em Plato "Bärg" zwischem Homburger- und em Eitel. Unter em Gmeinibann fiehrt dr Basistunnel vo dr Hauestailinie (Ysebahn) dure. Nochbergmeinde sin Kilchbrg, Gälterchindä, Däggnau, Häfelfinge, Rümlike und Zeglige.
Wappe
S Wappe zeigt uff blauem Grund es silbrigs Margritli mit ere goldige Mitti vo dr Blüete. Die Blueme isch ins Wappe ko, will d Matte um Rünebrg im 19. Joorhundert voll vo ihne gsi isch und me de Rünebärger zem Spitzname Margrite gseit hett.
Gschicht
Urkundlig isch Dorf 1102 als Runachperh s erschti Moll erwähnt. 1454 hetts denn Runenberg gheisse. D Stroos vo de Reemer, wo d Summerau (bi Diepflike mit Zeglige verbunde hett, isch übere Rünebrg gange. 1392 hett dr Bischof vo Basel dr Graf Hermann vo Thierstei mit em Hof vo Rünebrg belehnt. Rünebrg isch eine vo de fünf Ort gsi, wo d Landgricht vom Sisgau unter freiem Himmel tagt hän. 1461 isch dr Ort an d Stadt Basel gfalle.
Perseenligkeite
Folgendi Manne sin Bürger vo Rünebrg gsi
dr General Johann August Sutter, dr «Kaiser vo Kalifornie»
Martin Grieder alias Martin Birmann, dr gross Sozialpionier vom Baselbiet
Niklaus Riggenbach, dr Erbauer vo dr Vitznau-Rigi-Bahn
Sehenswürdigkeite
e Findling, wo an Johann Auguscht Sutter und dr Martin Birmann erinnere
Wasserfall Giesse
Alti Dorflinde
Weblink
Offizielli Website
Infos vom Kanton
Fuessnoote
Kategorie:Ort (Kanton Basel-Landschaft)
Kategorie:Sissach (Bezirk)
Sissach
Sissech (hochdytsch Sissach) isch e politischi Gmeind und dr Hauptort vom glichnamige Bezirk vom Kanton Basel-Landschaft in dr Schwiiz.
Lag
Sissech liggt im obere Ergolztal uff 376 Meter über Meer am Ygang zum Homburger- und Diegteral. Es isch – näbe dr Kantonshauptstadt Lieschtel – s zwöite Zentrum vom Oberbaselbiet, bsunders em obere Teil drvo.
D Nochbergmeinde vo Sissech sin Nusshof, Wintersinge, Rickebach, Böckte, Dürne, Zunzge, Ütige, Herschbrg und Lause.
Vor Gmeindeflechi sin 23 Prozänt bewoont, 30 Prozänt landwirtschaftlig gnutzt und 47 Prozänt sind Wald.
Wappe
S Wappe, wo 1944 zeichnet worden isch, isch sänkrächt in e roti und e silbrigi Helfti teilt. In jedere Helfti isch en erhobene Arm in de umgekehrte Farbe abbildet. Dodrmit het me s Familiewappe vo de "Heere vo Sissach" ybernoo.
Gschicht
1226 isch dr Ort als Sissaho s erschti Moll inere Urkunde erwäänt worde.
Ältischti Spure vonere Besiidlig uff em Burgerain hett me uff d Jungsteizyt datiere kenne. Au us dr Bronzezyt hett me nerdlig vor Sissacher Flueh Überräscht. Vo 600-100 v. Chr. hän d Kelte uff em Burgrain gläbt. Bir Bützene isch en reemische Guetshoof gstande.
1041 hett dr spöteri Kaiser Heinrich dr Dritt dr gsamt Sisgau em Bischof vo Basel übertreit. D Lehnsherre vo Eptige händ d Burg Bischofsstei baut, wo durs Ärdbebe vo Basel 1356 zersteert worde isch. D Rächt an Sissach hett sich d Stadt Basel denne 1461 und 1465 kauft. Syt 1601 isch e Dorfschuel z Sissach dokumentiert. En wirtschaftlige Uffschwung hett Sissach dur dr Bau vo der Bahnlinie Basel-Olte 1855 erläbt. Vo 1891 bis 1916 hett d Sissach-Gälterchinde-Bahn die beide Ort mitenand verbunde. Si isch ygstellt worde, wo d SBB noch Gälterchindä gfahre isch.
Vercheer
Sissach ligt a dr SBB-Linie 500 vo Basel noch Olte (Hauesteilinie). Z'Sissach zwiggt au die alt Hauesteilinie ab. Pro Stund und Richtig halted zwei Moll d Regio-S-Bahn z'Sissach, je ei Moll in dr Stund dr Interregio Basel - Zyri - St. Galle und Basel - Zofige - Luzärn. Ei Moll in dr Stund fahrt au d S9 (Läufelfingerli) über die alt Hauesteilinie.
Vom Bahnhof verkehre au Büss in alli Sytetäler.
Sit alters här fiehrt d Hauptstroos vo Lieschtel über dr Unter Hauestei dur Sissach. Die Stroos isch in de letschte Joore immer wie mee überlaschtet gsi und Stau im Ortskärn alltäglich. Syt em Dezämber 2006 fiehrt e Umfahrigsstroos dur dr Chienbärg (Chienbärgtunnel) und entlaschtet dr Ortskärn. Am Rand vo dr Gmeind fiehrt ebefalls d Autibahn A2 (Basel - Gotthard - Chiasso) verby.
Sehenswürdigkeite
S Schloss Eberain isch 1774/75 für dr Basler Fabrikant Martin Bachofen-Heitz baut worde. Hytte gheerts em Kanton Basel-Landschaft und wird fyr Kunschtusstellige, Konzärt, Vorträg und repräsentativi Aläss brucht.
D Sissacher Flueh, e Remineszänz ans Urmeer us grauer Vorzyt, bestoot d Flue doch us Meeresablagerige, isch vo wytem z gseh. Vo dr Flueh sälber hett en schöne Blick uff Sissach und d Region vom Oberbaselbiet.
Lüüt
Maya Graf
Bilder
Literatur
Weblink
Offizielli Website
Infos vom Kanton
Fuessnoote
Kategorie:Ort (Kanton Basel-Landschaft)
Kategorie:Sissach (Bezirk)
Wolfgang Jäger
Dr Wolfgang Jäger (* 24. Aügschte 1940 z Niedereschach) isch e ditscher Professor fir Bolitikwisseschaft un vu 1995 bis 2008 Rektor vu dr Universität Friiburg gsi.
Läbe
Dr Jäger Wolfgang het vu anne 1960 bis 1966 Politikwisseschaft, Gschicht un Latiin gstüdiärt, un zwar an dr Uni vu Friibirg im Briisagaü, Minche un an dr London School of Economics and Political Science. Anne 1966 het er s Staatsexame gmacht; im Johr druf isch er z Friiburg wisseschaftlige Assischtänt wore.
Anne 1969 het er promoviärt (Titel vu dr Dokterarbet: "Politische Partei und parlamentarische Opposition im Denken von Lord Bolingbroke und David Hume").
Anne 1973 het er habilitiärt (d Vorüssetzig, zum as Brofässer kenne schaffe) mit dr Arbet: "Öffentlichkeit, Parlamentarismus und Parteienstaat. Zur Kritik an einem deutschen Demokratieverständnis".
Siter 1974 isch er z Friiburg Profässer fir Wissenschaftligi Politik.
Zu dr nationale un internationale Ehrige, wun er bikumme het, ghert dr Ehredokter vu dr Uni Iasi (Rumäniä, 1999), dr franzesisch Orde "Chevalier dans l’ordre des Palmes Académiques" (2000), d Verdiänschtmedalliä vum Land Bade-Wirttebärg (2000) un dr Ehredokter vu dr Uni Montréal, Kanada (2004).
In dr akademische Sälbschtverwaltig an dr Friiburger Uni het er vu anne 1982-86 dr Vorsitz vun Große Senat gha, vu 1987 bis 1989 isch er Prorektor gsii un ab 1995 bis 2008 isch er Rektor vu dr Uni gsii.
Vereffentlichunge (Üswahl)
Republik im Wandel (1969–1982). 2 Bände. 1986 und 1987 (zämme mit em K. D. Bracher un em Werner Link).
Fernsehen und Demokratie. Scheinplebiszitäre Tendenzen und Repräsentation in den USA, Großbritannien, Frankreich und Deutschland. München 1992.
Wer regiert die Deutschen? Innenansichten der Parteiendemokratie. Zürich 1994.
Die Überwindung der Teilung. Der innerdeutsche Prozess der Vereinigung 1989/90. Stuttgart 1998.
Regierungssystem der USA. Ein Lehr- und Handbuch. 3. überarb. & erweit. Auflage, München/Wien 2007 (zämme mit em Christoph M. Haas un em Wolfgang Welz).
Quelle
D Heimsitte vu dr Albert-Ludwigs-Universität Lueg derte aü verschiidini Publikatione un effentligi Rede vum Jäger.
Weblink
Sitte vum Wolfgang Jäger an dr Universität Friburg
Kategorie:Dütsche
Kategorie:Hochschuellehrer z Friburg i.B.
Kategorie:Maa
Kategorie:Läbigi Person