mischeiwiller/swiss-german-text huggingface dataset:
Itingen
Ütige (hochdytsch Itingen) isch e politischi Gmeind im Bezirk Sissech vom Kanton Basel-Landschaft in dr Schwiiz.
Lag
Ütige liggt im Ergolztal zwische Lieschtel und Sissech uff 363 m ü.M. Im Gegesatz zu allne andere Gmeinde im Ergolztal wird Ütige nur dur dr Zug (Regio-S-Bahn), und nid au dur e Bus, ans Netz vom öffentlige Verkeer agschlosse. Es isch drumm, obwohl guet gläge, es bizz isoliert. Ütige hett en gmeinsame Bann nur mit Sissech, Lause und uff e kurzi Distanz mit Zunzge.
Wappe
S Wappe stammt vo 1946. Es zeigt en fliegende silbrige Fisch uffeme rote Grund. Es isch s Wappe vo de frienere Bsitzer vom Hof Ütige, em Basler Gschlächt Utingen.
Gschicht
Utingen taucht s erschti Moll 1226 inere Urkunde-n-uf. Dr Name, wo uff -ingen ändet, wie au dr alt Dorfkärn mit synere gschlossene dopplete Hyyserzyyle dytte uff e friehmittelalterligi Siidlig. Im 15. Joorhundert hett s Örtli de Eptiger gheert, 1467 isch es an d Stadt Basel verkauft worde. Bis ins 19. Joorhundert hett dr Ort vornämlig vo dr Landwirtschaft und dr Posamänterei gläbt. Im 20. Joorhundert isches hauptsächlig zumene Woonort worde, bsunders am rächte Ergolzufer, wo vor de 1950er Joor nid bebaut gsi isch. Siner Bewooner pändle s Tal duruff oder vor allem durab zem Schaffe. Aber es gitt au es bizz Induschtrii. So sin es paar Verteilzentre, namentlig das vo dr IKEA, syt langem z Ütige.
Sehenswürdigkeite
Dorfkärn mit doppleter Hyyserzyyle, wo rächtwinklig zer Landstroos stoot (syt 1986 uffgnoo ins Inventar vo de schützenswärte Ortsbilder vor Schwiiz)
Literatur
Hans-Rudolf Heyer: Die Kunstdenkmäler des Kantons Basel-Landschaft, Band III: Der Bezirk Sissach. Hrsg. von der Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte GSK. Bern 1986 (Kunstdenkmäler der Schweiz Band 77). ISBN 3-7643-1796-5. S. 89–95.
Weblink
Offizielle Website
Infos vom Kanton
Fuessnoote
Kategorie:Ort (Kanton Basel-Landschaft)
Kategorie:Sissach (Bezirk)
Dokument
Es Dokument, alem. Dokumänt (vom latinische: documentum = bewiisendi Urchund;  docere = lehre) isch
e Urchund,
i de EDV e Datei, wo dur es Programm verwaltet bzw. bearbeitet wärde chann, (Word-Dokumänt, PDF-Dokumänt), s'isch au es elektronisches Dokumänt
lueg au Dokumäntfüehrig,
ei Dokumäntarischi Bezüchigsiiheit
i de Dateanalyse en Begriff für Date, wo schriftlich uufgschriibe sind, lueg Dokumäntanalyse
Eich LU
Eich esch en politischi Gmeind im Wahlkreis Sorsi vom Kanton Lozärn i de Schwiz.
Geografii
Eich lit am Oschtufer vom Sämpachersee zwösche Sorsi ond Sämpech. Sit em Bou vom der Outobahntunnu "Eich" eschs Dorf teilt i Underdorf am See ond s Oberdorf bi dr Chöuche. Eich het fougendi Wiler: Oberhundgäue, Brand, Buechmatt, Voremwaud, ond Vogusang, wo ou grad es eigets Quartier am Hang obe esch. Vo dr Gmeindsflechi send 67,9 % Landwirtschaftlechi Flechi, 19,5 % Waud ond 12,6 % Sidligsflechi.Bundesamt für Statistik: , Mai 2012
Nachbärgmeinde
Eich gränzt a Gunzbu, Nüderef, Sämpech ond Schänke.
Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005Bundesamt für Statistik: Eidgenössische Volkszählung 2000: Bevölkerungsentwicklung der Gemeinden 1850–2000. Bern 2005 (, Date im )
Ändi 2005 het Eich 1'495 Iwohner gha. Sit 1970 het sech d Bevölkerig fascht verdrüfacht. D Grönd ligged im Bou vo de Outobahn A2 ond dä schöne ländläche Lag.
Jahr  1850  1860  1870  1880  1888  1900  1910  1920 Iiwohner 551  522  535  522  469  434  473  472 Jahr  1930  1941  1950  1960  1970  1980  1990  2000 Iiwohner 507  521  521  457  521  754  972  1256
Dr Uusländeraateil esch 2014 bi 6 % gläge.
Religion
75,2 % vo dr Iiwooner send im Jahr 2000 römisch-katholisch gsii, 15,2 % evangelisch-reformiert.
mini|hochkant|Eich - Kantonsstrass vo Sämpech nach Sorsi
Vercher
D Gmeind esch döre Aschloss ad Poschtoutolinie Sorsi-Schänke-Eich-Sämpech Station as Netz vom öffentläche Vercher agschlosse.
S Dorf Eich lit a dr Houptstross Sorsi-Sämpech. Der nöchscht glägenig Outobahnaschloss ad A2 esch 3 km entfärnt ds Sämpech.
Gschecht
D Gegend am Sämpachersee esch scho sit Jahrtusende besidlet gsi. Es git Fund os römischer ond alemännischer Zit. Dr Ort werd z'erscht mou underem Name Heiche ime Schutzbrief vom dütsche König Heinrich III. 1045 erwähnt aus Bsitz vom Chorherrestift Möischter. Onder de Herrschaft vo de Habsburger esch Eich nominell vo Sämpech verwautet worde. Eich esch 1415 onder ds Herrschaft vor Stadt Lozärn cho und Teil vom Michelsamt worde.
Politik
Bi dr Nationauraatswahle 2015 hät s das Ergebnis gää: BDP 1,6% , CVP 24,6% , FDP 23,0% , GLP 4,4% , GP 4,3% , SP 5,5% , SVP 32,3% , Süschtigi 4,1%.
Dr Gmeindspräsident vo Eich esch dr Reto Zbinden (Stand Februar 2016).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit esch im Jahr 2011 bi 1,1 % gläge.
Sprach ond Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hend vo dr 1256 Iiwohner 97,7 % Dütsch aus Houptsprach aagää, 0,5 % Französisch, 0,2 % Italienisch ond 1,6 % anderi Sprache.
Dr hochalemannisch Dialäkt vo Eich ghört zue dr Übergangsmundarte zwösche dr Weschtschwiizer ond dr Oschtschwiizer Dialäkt.
Bouwärch
Chile St. Laurentius (1807/08)
Literatur
Adolf Reinle: Die Kunstdenkmäler des Kantons Luzern, Band IV: Das Amt Sursee. (= Kunstdenkmäler der Schweiz. Band 35). Hrsg. von der Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte GSK. Bern 1956, ISBN 978-3-906131-23-8.
Weblink
Offiziöui Website vo de Gmeind Eich
Fuessnote
Kategorie:Ort (Kanton Lozärn)
Wenslingen
Wäislinge (hochdytsch Wenslingen) isch e politischi Gmeind im Bezirk Sissech vom Kanton Basel-Landschaft in dr Schwiiz.
Lag
Wäislinge liggt uff 571 m ü.M. am Hauptzug vom Jura im südweschtlige Deil vonere Hechi zwischem Ei- und em Ergolztal. Nochbergmeinde sin Ormalinge, Roteflueh, Ammel, Oltige, Zeglige, Chilchbrg und Däggnau.
Wappe
S Wäisliger Wappe gitts sit 1946. Es isch dur e sänkrächte Strich in dr Mitti in zwei Helftene teilt. Links wird e grieni Tanne, wo uff eme schwarze Bode vor goldigem Grund stoot, rächts e goldigi Weizeähre uff rotem Grund zaigt. S Wappe erinneret an die grosse Waldflechene und die bedytend Landwirtschaft. D Farbe sin e Remineszänz an die ehemooligi Zuegheerigkeit zer Herrschaft Thierstai.
Gschicht
Vom Ortsname us, wo 1280 s erscht Moll erwäänt wird, nimmt me d Gryndig vo Wäislinge im 8. Joorhundert a. Erschti Spure vo menschliche Tätigkeite sin aber elter, so gitts e römischs Brand-Gräberfäld im Gebiet Heid. Am Ändi vom 10. Joorhundert hän d Grafe vo Homberg-Thierstai weschtlig vom Dorf e grossi Burg baut, wo aber scho 1180 widr verloo worde isch (Ödenburg). 1372 hett dr Ort zer Herrschaft Farnsburg gheert, isch denn aber 1446 vo de Grafe vo Falkestai emene Basler Bürger verpfändet worde und 1461 in Bsitz vo dr Stadt Basel ko. En erschti Schuel isch uffs Joor 1757 beläit. Im 2. Wältkrieg isch Wäislinge wie so mängi Baselbieter Gmeind Truppestandort gsi. Die stationierte Truppe hän vor allem Verteidigungsalage gege en allfällige Aagriff vo Hitler-Dytschland baut.
Sehenswürdigkeite
Höhlene
Z Wäislinge befinde sich meereri grösseri Höhlene vo regionaler Bedytig.
Bruederloch, lengschti Höhli vom Baselbiet. Im undere Teil frei zugegängli (am Wanderwäg Wäislinge - Eital), im obere Teil gföörlig, Fiehrig dringend empfoole)
Tüfelschuchi, unter Naturschutz, Schlofplatz vo Flädermyys (Fiehrige möglig)
Bärehöhli, frei zuegänglig, Fundort vo Knoch vo Höhlebäre
Anders
Ruine Ödenburg (reschtauriert, hütte en schöne Ussichtspunkt und Picknickplatz)
Jungferestai vor dr Ödenburg: e tischäänligi mächtigi Staiplatte, villicht e keltischs Heiligtum
Traugott Meyer-Brunne und Gedänkdafele
Bruderloch (längste Höhle des Kantons Basel-Landschaft)
Perseenligkeite
Traugott Meyer, 1895–1959, Dichter und Schriftsteller
Weblink
Offizielli Website
Infos vom Kanton
Fuessnoote
Kategorie:Ort (Kanton Basel-Landschaft)
Kategorie:Sissach (Bezirk)
Wintersingen
Wintersinge (hochdytsch Wintersingen) isch e politischi Gmeind im Bezirk Sissech vom Kanton Basel-Landschaft in dr Schwiiz.
Lag
Wintersinge liggt uff 430 m ü.M. im Norde vom Bezirk Sissach imene änge Talkessel zwische Sissech und Rhyfälde. Als eini vo de wenige Baselbieter Gmeinde liggt dr Ort öschtlig vom Ergolztal und isch drumm uff Rhyfälde usgrichtet. Nochbergmeinde sin Maisprch, Buus, Rickebach, Sissech, Nusshof und s aargauische Magde.
Wappe
S Wappe exischtiert sit 1939. Uffeme rote Fäld sin schreg überenand drei silbrigi Pfyyl abbildet. Es stellt s Wappe vo de Rudolfs vo Wintersinge us em Joor 1284 dar.
Gschicht
1196 wird Wintersingin s erschti Moll inere Urkunde erwäänt. Dr Ortsname uff -inge dyttet uff e frieneri Siidlig hi, wo villicht noch emene Winitheri benennt worde isch. Bodefünd und Flurnäme belegge e no älteri Siidlig in dr Gegend. No um 1880 selle Überräscht vomene römische Guethsof uff em Breitfäld z gseh gsi sy. Im friene Mittelalter hetts schyynts unterhalb vom Dorf e Freihof in keeniglichem Bsitz ghe, wo Flüchtling Koscht und Loschii abotte hett. Ursprynglig thiersteinerisch, isch dr Ort farnsburgisch worde und 1461 in Bsitz vor Stadt Basel ko. Vo 1814 bis 1833 hett Wintersinge allerdings nid zem Bezirk Sissach bzw. sine Vorgänger, sondern zem Bezirk Lieschtel gheert. Us äänliger Zyt stammt au dr Räbbau, wo bis hytte betriibe wird.
Sehenswürdigkeite
Dorfchile, 1676 als Winkelhoogechile baut, 1920 im Barockstil renoviert
Pfarrhuus mit 200jeeriger Linde
Dänkmol fyr dr Heinrich Grieder
Perseenligkeite
Heinrich Grieder, 1821-1913, Sängervater
Weblink
Offizielli Website
Infos vom Kanton
Fuessnoote
Kategorie:Ort (Kanton Basel-Landschaft)
Kategorie:Sissach (Bezirk)
Wittinsburg
Wytschbrg (oder "Dr Wytschbrg", hochdytsch Wittinsburg) isch e politischi Gmeind im Bezirk Sissech vom Kanton Basel-Landschaft in dr Schwiiz.
Lag
Wytschbrg liggt uff 572 m ü.M. in ere Mulde vom Tafeljura zwischem Homburger- und Diegtertal und wird vo Buckte us erschlosse. Nochbergmeinde sin Diepflige, Gälterchindä, Rümlige, Buckte, Chärnerchindä, Diegtä, Dännike und uff es paar Meter Dürne.
Wappe
S Wappe vo 1944 zeigt uff dr schwarze Schildhelfti e goldigi Kornähre und uff dr goldige Helfti e schwarzi. S Wappe stellt dr dominierend Ackerbau im Tafeljura dar.
Gschicht
Bodefund belegge menschlichi Aktivitäte uff em Wytschbrg uss dr Stai- und Römerzyt. S Dorf goot uff e Siidlig zrugg, dären-ihrer Gründer villicht Widubar oder Witheris gheisse hett. 1358 isch Witerberg inere Urkunde erwäänt. Die hyttig hochdytsch Schrybig uf -burg hett sich erscht im 18. Joorhundert afoo duresetze, im Dialäkt ischs bim -berg bis hyt bliibe.
Wytschbrg hett zer Herrschaft Homburg gheert, isch 1305 an Bischof und 1400 an d Stadt Basel ko. Vom Mittelalter bis in d Neuzyt sin d'Steigruebe, wo Mühlistai, Türstürz und Fänschtergwänd uss Dänniker Muschelagglomerat gliiferet hän, vo Bedytig gsi.
Weblink
Offizielli Website (vom Kanton betreut)
Fuessnoote
Kategorie:Ort (Kanton Basel-Landschaft)
Kategorie:Sissach (Bezirk)
Zeglingen
Zeglige (hochdytsch Zeglingen) isch e politischi Gmeind im Bezirk Sissech vom Kanton Basel-Landschaft in dr Schwiiz.
Lag
Zeglige liggt uff 535 m ü.M. z oberscht im Eital ganz im Süde vom Baselbiet. Nochbergmeinde sin im Norde Häfelfinge, Rünebrg, Chilchbrg, Wäislinge, Oltige und im Süde die soledurnische Wise, Lostorf und Rohr
Wappe
S Wappe vo 1944 zeigt e silbrigi Wagedeichsle uff rotem Grund und versinnbildlicht d Gabelig vom Eital südlig vo Zeglige.
Gschicht
Zeglige wird als Zegningen s erschti Moll 1358 gnennt. Fund uss dr Bronze- und Yysezyt im Tal und römischi Siidligsspure uff dr Hochebeni zeige aber, dass es scho friener Mensche ir Gegend gee hett. Sitt römischer und friehmittelalterliger Zytt hett sich südlig vo Zeglige d Stroos, wo vom Homburgertal ko isch, deilt: einersyts noch Wise-Erlimoos-Trimbach-Olte, anderersyts zer Schofmatt noch Kienberg-Aarau. 1372 hetts Dorf zer Herrschaft Thierstai-Farnsburg gheert und 1461 hetts d Stadt Basel kauft. Bis ins 16. Joorhundert isch z Zeglige e St.-Agatha-Kapälle gstande.
Sehenswürdigkeite
Hystorischi Bausubstanz isch kuum verbliibe, abers Dorfbild (e langzooges Buuredorf) isch grossmeerheitlig intakt bliibe.
Bilder
Literatur
Hans-Rudolf Heyer: Die Kunstdenkmäler des Kantons Basel-Landschaft, Band III: Der Bezirk Sissach. Hrsg. von der Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte GSK. Bern 1986 (Kunstdenkmäler der Schweiz Band 77). ISBN 3-7643-1796-5. S. 406–412.
Weblink
Offizielli Website (vom Kanton betreut)
Fuessnote
Kategorie:Ort (Kanton Basel-Landschaft)
Kategorie:Sissach (Bezirk)
Zunzgen
Zunzge (hochdytsch Zunzgen) isch e politischi Gmeind im Bezirk Sissech vom Kanton Basel-Landschaft in dr Schwiiz.
Lag
Zunzge liggt uff 397 m ü.M. am undere-n-Änd vom Diegtertal a dr Autobahn A2. Nochbergmeinde sin Ütige, Sissech, Dürne, Dännike und Höllschtä.
Wappe
S Wappe exischtiert sit 1948. Uffeme goldige Fäld stoht uff eme rote Bärg e schwarze Turm mit Zinne. Symbolisiert wird dodrmit dr Heidebüchel mitsamt dr ehemoolige Burg. D Farbe gääl-rot zeige die friener Zuegheerigkeit zur Herrschaft Habsburg-Laufeburg.
Gschicht
1323 wird dr Ort als Zunzkon s erschti Moll erwäänt und hett wool ursprynglig zer Herrschaft vo dr Homburg gheert. Wie bie Diegtä und Dännike handlet sichs eigentli um ein friehmittelalterlig-alemannische Ortsname uf -ing, wo mit em druffolgende -hofen verschmolze isch und zu -kon oder -gen abgschliffe worde isch. Flurnäme und en bsundere Hügel spräche aber für e frieneri Besiidlig. Dä Hügel - dr «Büchel» isch s Woorzeiche vo Zunzge. Är isch ca. 30 m hoch und hett e Volume vo ca. 6000 Kubikmeter. E Datierig isch bishär nid möglich gsi, en Untersuechig vo 1950 hett Teil von ere friehmittelalterlige Burgalag (ca. um 900) zem Vorschiin brocht. Dr Sag noch sell dr Hunnekeenig Attila do begrabe syy. Au e Begräbnisstett uss dr Zyt vor Völkerwanderig isch allerdings wyter möglig.
1223 isch dr Ort in Bsitz vo de Grafe vo Habsburg-Laufeburg ko, wo dr Ort an die Edle vo Frick, speeter vo Eptige, verleent hän. 1461 isch dr Ort an d Stadt Basel glangt. Währenddäm um 1700 ca. 200 Lyt z Zunzge gläbt hän, sins 1900 scho 685 gsi. 1956 hett me d Tuusger-Gränze überschritte. Wichtigscht Arbetgäber für vili Joore isch d Basler Yysemöbelfabrik gsi, wo 1899 gründet worde isch.
Sehenswürdigkeite
Woorzeiche vom Ort isch dr Heidebüchel, wo um die erscht Joortuusigwändi e Holzburg treit het. Dr Büchel isch ca. 30m hoch, sin Ursprung nid klar (lueg Gschicht). Ebefalls sehenswärt isch die gwölbti Dorfbachbrugg uss Stai.
Lüt
Helene Bossert (* 1907 z Zunzge), Schriftstellere
Weblink
Offizielli Website vo Zunzge
Infos vom Kanton
Fuessnoote
Kategorie:Ort (Kanton Basel-Landschaft)
Kategorie:Sissach (Bezirk)
Mattenenglisch
Ds Mattenänglisch isch e Soziolekt vom Bärndütsche. Sy Name het nüt mit Änglisch z tüe, sondern mit sym Ursprungsort, em Bärner Mattequartier, bzw. der Mattenängi, wo ds traditionellen Unterschichtsquartier vo Bärn isch gsy. Syt sech im Louff vom 20igschte Jahrhundert d Bevölkerigsstruktur vo däm Quartier starch het veränderet, wird ds Mattenänglischen im Alltag nümm bbruucht. Es git aber e Verein, wo's bis hüt pflegt.
Mattenänglischi Gheimsprach
Die mattenänglischi Gheimsprach glycht em Pig Latin, wo im änglische Sprachruum verbreitet isch. Es zeichnet sech aber bsunders derdür uus, das der erscht Vokal immer ganz ersetzt wird. Teil Lüt bezeichne nume die Gheimsprach als Mattenänglisch.
D Regle göh eso:
Bi Wörter, wo mit emne Konsonant afö, wird dä Konsonant – bzw. ds ganze Konsonantecluster am Wortafang – a ds Wortändi bewegt. Hindedra chunt es ee, u der erscht Vokal wird ersetzt dür nes i. Bispil:
Mueter → m-ueter → ueter-m → ieter-mee
Schnure → schn-ure → ure-schn → ire-schnee
Bi Wörter, wo mit emne Vokal afö, chunt hindedra es ee, bzw. es hee, we ds Wort mit emne Vokal ufhört, u der erscht Vokal wird ersetzt dür nes i:
Änglisch → inglisch-ee
Öpfu → ipfu-hee
Unbetonti Partikle blyben entweder unveränderet, oder si wärden als Bestandteil vo anderne Wörter behandlet, we si sech enklitisch a nes Wort alehne, bispilswys:
gib ere → gibere → g-ibere → ibere-g → ibere-gee
Mattenänglische Wortschatz
Der mattenänglisch Soziolekt het e Huuffe spezielli Usdrück gha. Zum Teil lat sech dä Wortschatz uf überregionali Gounersprache wi ds Rotwälsche (byspilswys e Ligu Lehm für 'es Stück Brot') oder d Sprach vo de Schwyzer Fahrende, ds Jenische, la zrüggfüere. E Groossteil vo däm Wortschatz wird hüt zwar nümm bbrucht, aber es paar mattenänglischi Wörter sy i ds normale Bärndütsch ufgnoh worde. Bispil:
Jiu 'ja'
Gieu (Giel) 'Bueb'
Modi 'Meitschi'
Chemp 'Stei'
Literatur
Otto von Greyerz: E Ligu Lehm. Das Berner Mattenenglisch. Lukianos, Liebefeld 1967; Fischer Media, Bärn 1999, ISBN 3-85681-437-X (zeersch i: Schweizerisches Archiv für Volkskunde, Band 29, Bärn 1929, S. 217–255; Syte mit Link zur Online-Ressource)
Matteänglisch-Club Bärn: Matteänglisch – Geschichte der Matte, Dialekt und Geheimsprache. Bargezzi, Bärn, 8. Uflag 2001.
Ernst Marbach: Mattegieu-Gschichte. Mit einem Beitrag über das Berner Mattenenglisch und einem Wörterverzeichnis von Roland Ris. Emmentaler Druck, Langnou 1989, ISBN 3-85654-878-5.
A. Rollier: Berner Mattenenglisch. I: Zeitschrift für deutsche Wortforschung, Band 2, 1902, S. 51–57.
Hans Markus Tschirren, Peter Hafen: Ittu’me inglisch’e – Mätteänglisch. Die Matte und ihre Sprachen. Weber, Thun/Gwatt 2016, ISBN 978-3-03818-105-7.
Weblink
Matte-Änglisch uf de Website vom Bärner Quartier Matte
Matteänglisch uf margotmargot.ch
Bärndütsch – Matteänglisch Online-Übersetzer
Matteänglisch-Club Bärn
Christoph Landolt: Gieu, iu, Schwoscht und Konsorten: das Mattenberndeutsche u Ittemeinglische – Mattenenglisch. I: Wortgschichte vom 19. und 26. Märze 2014, useggää vo de Redaktion vom Schwyzerische Idiotikon.
Kategorie:Alemannischer Dialäkt
Kategorie:Schwyzerdütsch
Kategorie:Bärndütsch
Uster-Oetwil-Bahn
mini|En Zuug z Örlike bi de Iiwejig am 26. Mai 1909
D Uschter–Oetwil-Bahn (UOeB) isch e Schwyzer Bahngsellschaft gsi, wo im Züri Oberland vo 1909 bis 1949 e schmalschpurigi Überlandbahn betriibe hät.
Gschicht vo de Entschtehig
Villi Wünsch, Projäkt, Lokalinterässe sind scho vorhande gsi. D Forchbahn hät scho im Jahr 1873 e Konzession für de Abschnitt vo Esslinge nach Uschter gha.
Im Jahr 1893 isch es Gsuech für de Buu vonere schmalschpurige Schtrassebahn vo Winterthur über Uschter nach Ötwil am See und witer via Schtäfa, Männedorf nach Meile iigreicht worde.
Im März 1895 isch es normalschpurigs Projäkt für ei Bahnlinie vo Effretike über Volketschwil–Uschter–Egg und dur en 250 Meter lange Pfanneschtiiltunnel nach Meile vorgschtellt worde. De Gmeind Ötwil am See hät diä Schtreckefüerig über Egg natürli nöd gfalle und hät defür e Wiiterfüerig über Ötwil nach Üerike/Schtäfa schtatt nach Meile vorgschlage. Wils scho es buurriifs Projäkt ge hät für e schmalschpurigi Bahn vo Wetzike über Grüenige, wo an Zürisee hät sölle füere, hät di kantonali Komission e Fusion vo dene beide Projäkt gforderet.
1896 händ d eidgenössische Rät ei Konzession für e normalschpurigi Bahn vo Uschter über Mönchaltorf–Gossau–Ottike nach Grüenige erteilt und vo dete nach Hombrächtike, wo en Aschluss a d äbefalls projäktiirti Uerikon-Bauma-Bahn (UeBB) erfolge sötti.
Literatur/Quälle
Werner Neuhaus - Aus den Annalen der Uster-Oetwil-Bahn; Th.Gut+Co.Verlag, Stäfa 1976
Weblink
Uster-Oetwil-Bahn (alti Website Tram-Museum Züri)
Privati Website über d' Uschter-Oetwil-Bahn
Website vo de Verchehrbetriib Zürisee und Oberland, ehemaligi Verchehrsbetriib Züri Oberland (VZO)
Kategorie:Schwyzer Bahnschtreggi
Kategorie:Bahngsellschaft
Kategorie:Vercheersunternähme (Schwiz)
Kategorie:Ehemooligs Undernääme
Kategorie:Zürcher Gschicht
Kategorie:Uster
Aesch
Aesch isch dr Name vo mehrere Schwiizer Ort:
Aesch BL, e Gmeind im Kanton Basel-Landschaft
Aesch LU, e Gmeind im Kanton Lozärn
Aesch ZH, e Gmeind im Kanton Züri
Aesch bei Neftenbach, en Ortschaft in dr Gmeind Neftenbach (ZH)
Aesch bei Maur, en Ortschaft in dr Gmeind Maur (ZH)
Äsch isch d Churzform vo de Gmeind Dürrenäsch im Kanton Aargau
Lueg au:
Aeschi
Artio
miniatur|300px|d Artio; Statue us Muri
D Artio isch e gallischi Bääregöttin gsii, wo vode Helvetier und Treverer vereert worden isch. Ere Name werd vo artos, em gall. Wort för "Bäär" abglaitet (air. art; kymr. arth).
Archeologischi Fund
Z Muri bi Bärn (Schwiz) isch e Bronzeplastik gfunde worde, wo d Göttin Artio darstellt. Si sitzt ufenere Art Bänkli und het en Fruchtchorb im Schooss. Vor ere stoot e riisige Bäär und hinder dem Bäär isch no e Bomm dargstellt. Ufem Sockel stoot die latinischi Inschrift: DEAE ARTIONI LICINIA SABINELLA, wa öbersetzt haisst; "Ade Göttin Artio. Licinia Sabinella (het die Statue gstiftet)".
E wiiteri Inschrift wo a dere Göttin gwidmet isch, stammt usem Moseltal inere Schlucht bi Bitburg-Prüm und isch in Fels ineghaue: ARTIONI BIBER.
Unklar isch, öb d Ertae, wo ufem Ruunetrückli vo Auzon gnennt werd, e anglisierti Form vo dere Göttin isch.
Anderi keltischi Bäregotthaite
Im französische Departement Drôme sind meriri Inschrifte vode Göttin Andarta ("Grossi Bäärin") gfunde wordeCIL, XII, 1554-1560 und i de Nööchi vo Grenoble (Frankriich) isch degege de Bääregott Artaios vereert worde und mitem römische Gott Mercurius gliichgsetzt worde: MERCVRIO AVG ARTAIO. Vo England stammt degege en Inschrift, wo de Bäregott Matunus (air. math »Bär«) nennt.
Büecher
Bernhard Maier, Lexikon der keltischen Religion und Kultur; Kröner, Stuttgart (1994). ISBN 3-520-46601-5
S. & P.F. Botheroyd: Lexikon der keltischen Mythologie; Diedrichs 1992. ISBN 3-424-01077-4
Weblink
D Inschrift bi Bitburg
Quelle
Kategorie:Keltischi Gotthait
Kategorie:Helvetischi Religion
Kategorie:Wiiblichi Gotthait
Kategorie:Tiergotthait
Stadt
miniatur|Stadt
A Schtadt (vom Olthochdütscho: stat → Schtandort, Schtell, vgl.: Staat) ischt a größore, zivilä, zentralisierte, abgrenzte Sidlung mit anar ogono Vorwaltungs- und Vorsorgungsstruktur und anama Krüzungspunkt vo größara Vorkehrsweogo.
Das hoßt, dass also fascht jede Schtadt an zentrala Ort ischt. Abhängig vu dor Größe, Bedeutung odr Funktion vo anar Stadt untorscheidot ma Klinschtadt, Mittelschtadt, Großschtadt, Millionenschtadt, Weltschtadt, Trabantenschtadt und Schlaufschtadt.
Dio uf dean erschto Blick eindeutige Definition hat abor trotzdem a paar Unklarheite, wio zum Bischpiel d "Größe" und s "Abgrenztsin". Z Dänemark zum Beischpil muss a Schtadt mindeschtens 200 Inwohnar hea, im Dütsche und z Frankreich sand as 2000 Inwohnar, i de Schwiiz 10'000 und z Japan 50'000 Inwohnar, dass a Sidlung als Schtadt bezeichnot werdo ka.
Dorzuo kunnt der ursprüngliche Wortschtamm, der usom Mittloltar vom Schtadträet her kunnt. Das ischt s Räet uf ogone Vorwaltung, d Freiheit vo jedom Inwohnar, s Markträet, s Räet für Gerichtsbarkeit, d Ufhäbung vo dor Leibeigenschaft, s Zollräet und s Münzräet. Ou hützutags isch a beschtimmte Inwohnarzahl no ka Garantii zur Erhebung vo anama Dorf odr anar Marktgmuond zu anar Schtadt. As ischt allad no nötig, dass a höhere offizielle Schtell (Exekutive) dean Beschluss usdrücklich fasst. Im Dütsche wär das zum Bischpil d Landesregierung.
I dor Schwiz wird an Ort bloß denn als Schtadt bezeichnot, wenn ar entwedor me as 10'000 Inwohnar hat odr wenn der Ort im Mittloltar (was bodo seolto ischt) scho s Stadtrecht vorlioho kriogt hat.
Schtädt händ drum ou historisch wio ou regional zimlich vorschidone Entschtehungszemmohäng und Schtruktura. So zogot zum Bischpil jetztige Großschtädt vo dor früoinduschtrialisierto Schtaata ondre Schtruktura und Entwicklungsdynamika as dio so gnennto Megacitis vo do Entwicklungs- und Schwelloländor. D Entwicklung vo Schtädt folgt dorbi of vorgiona Schtadtmodellorn.
Literatur
Benevolo, L. Die Geschichte der Stadt, Frankfurt 1991
Hotzan, J.: DTV-Atlas zur Stadt, München 1994
Isenmann, E., Die deutsche Stadt im Spätmittelalter. 1250-1500 - Stadtgestalt, Recht, Stadtregiment, Kirche, Gesellschaft, Wirtschaft, Stuttgart 1988.
Krabbe, Wolfgang R.: Die deutsche Stadt im 19. und 20. Jahrhundert: eine Einführung, Vandenhoeck & Ruprecht: Göttingen 1989, 224 S. (=Kleine Vandenhoeck-Reihe 1543) ISBN 3-525-33555-5
Mitscherlich, A.: Die Unwirklichkeit unserer Städte, Frankfurt a. M. 1965
Stadt (Stadtgemeinde), in: Meyers Konversationslexikon, 4. Aufl. 1888, Bd.15, S.211ff.
Weblink
[URL] - über die Stadt im allgemeinen und Bonn im besonderen.
[URL]
Das Kommunalforum
Kategorie:Humangeografischs Objekt