mischeiwiller/swiss-german-text huggingface dataset:
Liste der Jupitermonde
Die folgend Tabelle isch ä Liste vu de Jupitermönd, wie si im November 2005 bekannt gsi sin.
Name Helligkeit Durmesser Bahnradius Umlaufdur Metis  17,5  43 km  127.969 km  0,30 d Adrastea  18,7  16 km  129.000 km  0,30 d Amalthea  14,1  167 km  181.400 km  0,50 d Thebe  16  99 km  221.900 km  0,67 d Io  5  3.643 km  421.600 km  1,76 d Europa  5,3  3.122 km  670.900 km  3,55 d Ganymed  4,6  5.262 km  1.070.600 km  7,16 d Kallisto  5,7  4.821 km  1.883.000 km  16,69 d Themisto  21  8 km  7.507.000 km  130,02 d Leda  19,5  20 km  11.165.000 km  240,50 d Himalia  14,6  170 km  11.461.000 km  250,56 d Lysithea  18,3  36 km  11.717.000 km  259,20 d Elara  16,3  86 km  11.741.000 km  259,64 d S/2000 J 11  22,4  4 km  12.555.000 km  286,95 d Carpo  23,0  3 km  16.989.000 km  456,10 d S/2003 J 12  23,9  1 km  17.582.000 km  489,50 d Euporie  23,1  2 km  19.304.000 km  550,74 d S/2003 J 3  23,4  2 km  20.221.000 km  583,88 d S/2003 J 18   2 km 20.514.000 km  596,59 d Orthosie  23,1  2 km  20.720.000 km  622,56 d Euanthe  22,8  3 km  20.797.000 km  620,49 d Harpalyke  22,2  4 km  20.858.000 km  623,31 d Praxidike  21,2  7 km  20.907.000 km  625,38 d Thyone  22,3  4 km  20.939.000 km  627,21 d S/2003 J 16   2 km  20.957.000 km  616,36 d Mneme  23,3  2 km  21.069.000 km  620,04 d Hermippe  22,1  4 km  21.131.000 km  633,90 d Thelxinoe  23,5  2 km  21.162.000 km  628,03 d Helike  22,6  4 km  21.263.000 km  634,77 d Iokaste  21,8  5 km  21.269.000 km  631,5 d Ananke  18,8  28 km  21.276.000 km  629,77 d S/2003 J 15   2 km  22.627.000 km  687,77 d Eurydome  22,7  3 km  22.865.000 km  717,33 d Arche  22,8  3 km  22.931.000 km  723,90 d S/2003 J 17   2 km 22.992.000 km  616,36 d Pasithee  23,2  2 km  23.004.000 km  719,44 d S/2003 J 10  23,6  2 km  23.041.000 km  716,25 d Chaldene  22,5  4 km  23.100.000 km  723,70 d Isonoe  22,5  4 km  23.155.000 km  726,25 d Kale  23  2 km  23.217.000 km  729,47 d Erinome  22,8  3 km  23.279.000 km  728,3 d S/2003 J 9  23,7  1 km  23.384.000 km  733,29 d Carme  17,6  46 km  23.404.000 km  734,17 d Sponde  23  2 km  23.487.000 km  748,34 d S/2003 J 5  22,4  4 km  23.495.000 km  738,73 d S/2003 J 19  23,7  2 km  23.533.000 km  740,42 d S/2003 J 23  23,6  2 km  23.563.000 km  732,44 d Kalyke  21,8  5 km  23.566.000 km  742,03 d Pasiphae  17  60 km  23.624.000 km  743,63 d Eukelade  22,6  4 km  23.661.000 km  746,39 d Taygete  21,9  5 km  23.800.000 km  732,41 d S/2003 J 4  23  2 km  23.930.000 km  755,24 d Sinope  18,1  38 km  23.939.000 km  758,90 d Hegemone  22,9  3 km  23.947.000 km  739,60 d Cyllene   2 km  23.951.000 km  751,94 d Aoede  22,5  4 km  23.981.000 km  761,50 d S/2003 J 14   2 km  24.011.000 km  779,18 d Kallichore  23,7  2 km  24.043.000 km  764,73 d Autonoe  22  4 km  24.046.000 km  760,95 d Aitne  22,7  3 km  24.046.000 km  760,95 d Callirrhoe  20,7  9 km  24.103.000 km  758,77 d Megaclite  21,7  5,4 km  24.493.000 km  752,88 d S/2003 J 2  23,2  2 km  29.541.000 km  979,99 d
Kategorie:Jupiter (Planet)
Kategorie:Jupitermond
Kategorie:Liste (Astronomi)
Liste der natürlichen Satelliten
Des isch e meeglichst kompletti Lischte vu allene natürliche Satellite
in unserem Sunnesystem. Si isch bi dr jewilige Planeete nooch dr
Entfernig zum umchreiste Objekt sortiert.
Satellite vu Planeete un vum (134340) Pluto
Nr. Merkur Venus Erde Mars Jupiter Saturn  Uranus Neptun Pluto 1. Mo Phobos Metis Pan Cordelia Naiad Charon 2. Deimos Adrastea Daphnis Ophelia Thalassa Nix 3. Amalthea Atlas Bianca Despina Hydra 4. Thebe Prometheus Cressida Galatea 5. Io Pandora Desdemona Larissa 6. Europa Epimetheus Juliet Proteus 7. Ganymed Janus Portia Triton 8. Kallisto Mimas Rosalind Nereid 9. Themisto Methone Cupid S/2002 N 1 10. Leda Pallene Belinda S/2002 N 2 11.   Himalia Enceladus Perdita S/2002 N 3  12.  Lysithea Tethys Puck Psamathe 13. Elara Telesto Mab S/2002 N 4 14. S/2000 J 11 Calypso Miranda 15. Carpo Dione Ariel 16. S/2003 J 3 Helene Umbriel 17. S/2003 J 18 Polydeuces Titania 18. S/2003 J 12 Rhea Oberon 19. S/2003 J 4 Titan Francisco 20. Euporie Hyperion Caliban 21.   S/2003 J 16 Iapetus Stephano  22.  Mneme Phoebe Trinculo 23. Thelxinoe Kiviuq Sycorax  24. Orthosie Ijiraq Margaret 25. Euanthe Paaliaq Prospero 26. Helike Skathi Setebos 27. Thyone Albiorix Ferdinand 28. Hegemone Erriapo 29. S/2003 J 10 Siarnaq 30. Harpalyke Tarvos 31.   Hermippe Mundilfari  32.  Praxidike Narvi 33. Iokaste Suttungr 34. Ananke Thrymr 35. S/2003 J 15 Ymir 36. Kallichore 37. S/2003 J 19 38. Eurydome 39. S/2003 J 17 40. Arche 41.   S/2003 J 9  42.  Aoede 43. Autonoe 44. Pasithee 45. Chaldene 46. Isonoe 47. Kale 48. Aitne 49. Erinome 50. Taygete 51.   Carme  52.  Sponde 53. Kalyke 54. Pasiphae 55. Cyllene 56. Eukelade 57. Megaclite 58. Sinope 59. Kore 60. S/2003 J 23 61.   Callirrhoe  62.  S/2003 J 5 63. S/2003 J 2
Satellite vu Chlaiplanete
(18) Melpomene
S/1978 (18) 1
(22) Kalliope
Linus
(45) Eugenia
Petit Prince
(87) Sylvia
S/2001 (87) 1
(90) Antiope
S/2001 (90) 1
(107) Camilla
S/2001 (107) 1
(121) Hermione
S/2002 (121) 1
(130) Elektra
S/2002 (130) 1
(243) Ida
Dactyl (Mond)
(283) Emma
S/2003 (283) 1
(379) Huenna
S/2003 (379) 1
(617) Patroclus
S/2001 (617) 1
(762) Pulcova
S/2000 (762) 1
(1089) Tama
Ohni Namme
(1313) Berna
Ohni Namme
(1509) Esclangona
S/2003 (1509) 1
(3671) Dionysus
S/1997 (3671) 1
(3749) Balam
S/2002 (3749) 1
(3782) Celle
Ohni Namme
(136199) Eris
Ohni Namme
(4674) Pauling
S/2004 (4674) 1
(17246) 2000 GL74
S/2004 (17246) 1
1999 TO14 (22899)
S/2003 (22899) 1
1996 GT (65803)
Ohni Namme
(69230) Hermes
Ohni Namme
1997 CQ29
Ohni Namme
1998 WW31
S/2000 (1998 WW31) 1
1999 DJ4
Ohni Namme
1999 RZ235
Ohni Namme
2000 CF105
Ohni Namme
2000 CQ114
Ohni Namme
2000 DP107
Ohni Namme
2000 UG11
Ohni Namme
2001 CQ298
Ohni Namme
2001 QT297
Ohni Namme
2001 QW322
Ohni Namme
2003 EL61
Ohni Namme
Lueg au
Liste vu de Jupitermönd
Liste vu de Saturnmönd
Liste vu de Uranusmönd
Liste vu de Neptunmönd
Weblink
Aktuelli Liste vu allene Mönd vu dr Planete im Sunnesystem
Aktuelli Liste vu allene Mönd vu Chlaiplanete
Kategorie:Planetologi
Satelliten
Kategorie:Mond
Andreas Vollenweider
Andreas Vollenweider (* 4. Oktober 1953 z Züri) isch e Schwyzer Musiker, Komponischt un Arrangeur vo Entschpannigsmusik un Suite, wo hauptsächlich vo de Harfe bschtimmt sin.
Läbe
Scho im Vollensweider si Vadder Hans zellt zue de fuehrende Organischte z Europa. Er isch in ere künschtlerisch vilsytige un inschpirierende Umgäbig ufgwachse un het sich als Autodidakt zuem Multiinstrumentalischt entwickelt.
Mit 22 Johr het er agfange d Harfe z schpiile un het si eigeni Schpiiltächnik entwickelt. Er het s Inschtrument nach sine Bedürfnis modifiziert, do drbii isch di elektro-akustischi Harfe entschtande.
Zallererscht het de Vollenweider für Film-, Theater- un Fernsehproduktione komponiert. In de 1970er-Johr het er denn mit René Bardet im Ensemble Poesie und Musik mitgwirkt. Drbii sin viil beachteti Vertonige vo Dichter wie Heinrich Heine un François Villon entschtande.
Si erschtes Album "Eine Art Suite in XIII Teilen" isch 1979 in de Schwyz veröffentlicht worde un gilt als "Wiege des Vollenweider-Sounds".
Im Johr 1984 isch ihm mit sinem Album "White Winds" glichzitig de Schprung in d amerikanische Charts in de Kategorien Pop, Klassik un Jazz glunge.
Si Solowerk schtoht im Schpannigsboge zwüsche Jazz un New Age - zerscht mit Inschtrumentalmusik, schpöter au Vokal.
Veröffentlichunge
Studioalbe
1976 – Vollenweider, Bardet, Valentini (Lyrik und Musik): Heinrich Heine – ein neues Lied (vergriffen)
1976 – Vollenweider, Bardet, Valentini (Poesie und Musik): François Villon (wird demnächst wieder neu aufgelegt)
1977 – Vollenweider, Bardet, Valentini (Poesie und Musik): Heinrich Heine – Ich kann nicht mehr die Augen schliessen
1979 – Eine Art Suite in XIII Teilen
1981 – Behind the Gardens
1983 – Caverna Magica
1984 – White Winds
1986 – Down to the Moon
1989 – Dancing with the Lion
1990 – Traumgarten
1991 – Book of Roses
1993 – Eolian Minstrel
1997 – Kryptos
1999 – Cosmopoly
2004 – Vox
2006 – Midnight Clear
2009 - Air
Live-Albe
1994 – Andreas Vollenweider and Friends: Live 1982–1994
2007 – Andreas Vollenweider and Friends: "25 years live, 1982-2007"
Best-Ofs, Kompilatione, DVDs
1990 –  Trilogy
2000 – The Essential
2000 – Moon Dance – Best
2005 – Magic Harp
2005 –  The Storyteller
2006 – The Magical Journeys Of Andreas Vollenweider
Weblink
[URL] offizielli Homepage
Biografi bi [URL]
Kategorie:Zürcher
Kategorie:Komponist
Kategorie:Komponist (20. Joorhundert)
Kategorie:Komponist (21. Joorhundert)
Kategorie:Schwizer Musiker
Kategorie:Maa
Kategorie:Läbigi Person
Dafins
Dafins isch a Dörfle i Zwüschawasser.
Dafins liet oberhalb vo Rankwil zwüschat Viktorsberg und Batschuns-Buchebrunna, und uf di oane Achs fascht vom Fröscha bis ge Röthis. Hot ca. 350 Iwohner und a Kircha in da Dorfmitte mit da Krona glei i da nöhe. Glei daneabad gits o no a Wiesa zum fuasballspiela.
Wen ma uf di oane Sita vo do Stross loft isch ma bi da Volkschual, wo di erste Solarschual vo Östrich ischt.Informazione öber s Schualhuus z Dafins uf architekt-unterrainer.com In derra Volksschual gits nur oa oanzigs Klassazimmer, well so wenig Schüaler oba sind. Alle vier Stufa sind in oanam Zimmer.
Dafins hot vier Parzellen: Wanne, Unterberg, Oberberg und Birket. Es gibt nur oa Stroß uffe. Es gibt abber o a alte Stroß, do kummt aber niamand uffe, well dia zu steil isch um mitam Auto zum uffe ko. Ma kann högschtens uffe wandra.
Weblink
Fuassnoota
Kategorie:Ort (Vorarlberg)
Batzenberg
Dr Batzeberg (dt. Batzenberg) circa 6 km südli vum Stadtrand vu Friburg im Brisgau in Südweschtdytschland isch e 330 Meter hoche Vorberg vum Schimbergmassiv. Öschtlich vum Berg lit s'Schneggedal, weschtlich d'Rhiebeni
Gmeizueghörigkeit
Dr Batzeberg gheert zue dr Gmeinde Schallsched mit dr Ortschafte Schallsched un Wolfewiler im Norde, Pfaffewiler mit Eelischwiler im Schneggedal im Oschte, Ehrechilche mit Chilchhofe im Süde un Norschige un Scherzige im Weschte.
Geologi
Dr Berg isch öppe 4 km lang und 1 km breit un zellt, obwohl durs Schneggedal devu trennt, zum Schimbergmassiv. Er isch vu mächtige Leesablagerige bedeckt.
Gschichte
Im Drissigjährige Chrieg hän im Summer 1644 französischi Truppe ihr Lager uffem Batzeberg gha. Si sin vu dert dann am 03. August 1644 - dr erst Dag vu dr Schlacht bi Friburg zue dr Erstürmig vum Bohl uffem Schimberg uffbroche un hän bi dr Inahm vu dr dert befindliche bayerische Stellige mit die höchste Verlust vum ganze Chrieg erlitte.
Flora
Dr Batzeberg isch nochzue vollständig mit Räbe bepflanzt (Hauptsorte isch dr Guetdel). Er isch ein vu dr flächemässig gröschte, fascht ällei mit Räbe bepflanzte Berge in Dytschland.
Kategorie:Schönbergmassiv
Kategorie:Markgräflerland
Kategorie:Landkreis Brisgau-Hochschwarzwald
Harfe
thumb|Harfeschpieleri in de Ben-Yehuda-Schtross z' Jerusalem
D' Harfe ghört zue de Saiteninschtrument. Si isch eins vo de älteschte Musikinschtrument vo de Menschheit un cha scho um öbbe 3000 v. Chr. z' Mesopotamie un z' Ägypte nochgewiise wärde.
Unter de drei Grundtype vo de Saiteninschtrument (Harfe, Zither un Lute) isch d' Harfe charakterisiert als en Inschtrument, wo d' Saite sänkrächt (Winkelharfe) odr abgschrägt un in ere Koordinate sänkrächt an de Resonzdecki ziehn un si dodurch in Schwingig versetze (Zither: d Saite lige parallel zuer Resonanzdecki, d Schwingigsübertragig isch indirekt übr de Rahme; Lute: d Saite lige ebefalls parallel, d Schwingigsübertragig erfolgt durch de Schteg uf d' Resonanzdecki).
Gschicht
D' Harfe isch weltwit sehr verbreitet. Abbildige vo Harfe git s z Ägypte sit em Alte Riich (3. Johrduusig v. Chr.) Im nördliche Europa (im Gegesatz zuem Mittelmeerruum, Medialib) erschiine di erschte Abbildige vo Harfe z'Irland um 800 n. Chr. Säli Harfe bilde mit ihre Charakterischtika (gschwungene Hals, abgschrägti Saiteaordnig) de Grundtypus vo allene hüt weltwiit gebrüchliche Harfe.
Di älteschti erhalteni europäischi Harfe vo öbbe 1400 isch benannt noch em legendäre irische König Brian Boru un het e Korpus, wo us eim einzige Schtamm beitelt isch, un cha im Museum z' Dublin agluegt werde. Si isch immer no schpilbar un dient hüt no Harfebauer us de ganze Welt als Blaupaus für immer neueri Harfekonschtruktione.
Clarsach
Damaligi Harfe hen no e Beschpannig mit Metallsaite gha un sin mit de Fingernägel zupft worde. Duregsetzt het sich abr schpöter d' Clarsach (vo irisch cláirseach "Harfe", Usschproch: /ˈklɑːr´ʃəx/), wo mit Darmsaite (hüt meischtens Nylon) beschpannt sin un mit de Fingerkuppe kräftig agschlage wird. Metallbesaiteti Harfe git 's hüt numme no als historischi Inschtrument bzw. als Nochbaute vo nene. In de witere Entwicklig vom Inschtrumentebau hen si ke maßgeblichi Rolle meh gschpilt.
Hokeharfe
D' Harfe isch traditionell e diatonischs Inschtrument, wo uf ei Tonart igschtimmt isch. Um schnell d' Tonart wächsle z' chönne, isch ab em 15te Johrhundert unterhalb vo de Stimmwirbel e Hoke abrocht worde, wo di einzelne Saite demit so verchürzt un um jewils ei Halbton erhöht het wärde chönne. Drmit loße sich mehreri Tonarten schpile, abr nit d' Tonart während em Schpil wächsle. Bi hütige Hokeharfe sin di urschprüngliche eifache Hoke durch Harfemechanike usduscht worde, de Name isch abr glich bliebe.
Lueg au
Anna-Maria Ravnopolska-Dean
Weblink
Kategorie:Saiteinstrumänt
Kategorie:Zupfinstrumänt
Aargau
Aargau chan folgendes bedüte:
Aar-Gau, en historische Tail vom Fränkische Rych (im 8. Johrhundert)
Kanton Aargau, en Kanton i de Schwiz
Berner Aargau (au Underaargau), de säb Tail vom hütige Kanton Aargau, wo vo 1415 bis 1798 Undertanegebiet vo de Stadt Bärn gsi isch
Oberaargau, de nordöstlichsti Tail vom Kanton Bärn
K.Ö.St.V. Aargau Wien, e katholisch-öschtrichischi Studenteverbindig (Mitglidsverbindig vom Öschtrichische Cartellverband)
Aargau, en Planet, wo zum Science-Fiction-Universum vo Star Wars ghört. De Planet isch zwüsche em Coruscant und em Vulpter, i de Nöchi vom Corellian Run im System Zug. D Bank vo Aargau isch de Sitz vom intergalaktische Bankeclan. → vgl. :it:Aargau (Guerre stellari)
Lueg au:
Ahrgau (au Argau), es Gebiet am Niderrhii z Dütschland, wo im Mitelalter en eigene Grafschaft im Heilige Römische Riich gsi isch
Brock University
Motto  Surgite! Push on! (Vürschi! Ganget witer)Gründig1964Uni-TypÖffentlichKanzlerNed GoodmanPräsidentDr. Jack LightstoneOrtSt. Catharines, OntarioAazahl vo Schtudente  Undergraduates: 15,009 vollzit, 2,868 deilzit.
Postgraduates:	798 vollzit, 621 deilzit"Enrolment, Library and Residences". Brock University. abgrüeft 11.01.2010Campus Umgebig Niagra BuckelSports MannschaftBadgersMaskotBoomer the BadgerUni FarbeRot un Wys
D’Brock Universität isch ä allgemeini Universität z’St. Catharines i Kanada. Brock hät 16.000 Schtudente. D’Universität isch eini vo dä  Universitäte z’Ontario, wo am schnellschte waggse, un isch 2003 vo Schtudente als zweitbeschti Universität vo Kanada beurteilt wôrre. 97.2% vo Schtudente miteme Abschluss vo Brock finde ä Arbet, eini vo dä höggschti Quote vo Ontario.
Brock isch ä relativ jungi Uni un isch 1964 gründet wôrre um d’Usbildig vur Baby Boom Generation bwältige z’chönne. Sytdem isch d’Uni immer wider erweitret wôrre un bietet jetz ä Reihi vo Programe aa. Ufem Campus wird praktisch ununterbroche baut; d’Uni hät i dä letschti Jôhr $100 Millione inveschtirt. Allerdings isch d’Ufnahmi vo weitri Schtudente über dä jetzigi 16.000 nüt vorgsehe. D’meischti (14.669) vo dä Schtudente sin imene Undergraduate Program (also eme Program wo zumene Bachelor  führt). Brock bietet au ä Graduate Program aa, allerdings göhn d’meischti Schtudente do defür aa andri Unis. Über 70% vo dä Brock-Schtudente chömme vo usserhalb vur Niagara Region, d’höggschti Aazahl vo uswertigi Schtudente i ganz Kanada. Usserdem schtudire circa 1.000 usländischi Schtudente aa Brock.
Brock isch nôchem Britische General Sir Isaac Brock bnannt wo im Krieg vo 1812 i dr Schlacht vo Queenston Heights um s’Labe cho isch. Syni letschti Worte solle “Surgite! Push on! ” (Vürschi! Ganget witer [sähr freii Übersetzig]) gsi sy. Säll isch s'Motto vo Brock.
Brock hät au ihri eigni Schülerzitig, d' The Brock Press wo jede Zischtig erschynt. Alli Schtudente sin Mitglied i dr Schülergwerkschaft, dr Brock University Students’ Union (BUSU). D'Schtudente vo Brock hän z'St. Catharines än eher guete Ruef, allerdings hät sich des i dä letschi zwei Jôhr zum Teil gändret; vorallem wegem schlachte Benehme vo mangi Schtudente un dr Tendenz vo Eiheimischi d’Schtudente im allgemeine für alles verantwortlich z'mache. D'Schportmannschaft vo Brock sin d'Brock Badgers.
Fuessnoote
Weblink
Offizielli Syte (uf Änglisch)
Kategorie:Hochschuel z Kanada
Aitne (Mond)
D' Aitne (Jupitermond XXXI) isch einer vu dr chleinste ussere Mönd vum Planet Jupiter.
Entdeckig
D'Aitne isch am 9. Dezember 2001 vu de Astronome Scott S. Sheppard, David C. Jewitt un Jan Kleyna entdeckt worre. Si het znext die vorläufig Bzaichnig S/2001 J 11 erhalde.
Daift worre isch der Mond uf d'Götti Aitne us de grichische Mythologi, d'Personifikation vu de Birge. De sizilianisch Vulkan Ätna isch ebefalls no dere Götti bnennt.
Bahndate
D'Aitne umchraist de Jupiter ime mittlere Abstand vu 23.229.000 km in 730 Däg, 4  Stund un 19 Minute. D'Bahn wiist ä Exzentrizität vu 0,2643 auf. Mit ere Naigig vu 165,091° isch d'Bahn retrograd, d. h., der Mond bweggt sich entgege de Rotationsrichtig vum Jupiter um de Planet.
Ufgrund vu ihrene Bahnaigeschafte wird d'Aitne de Carme-Gruppe, bnennt nochem Jupitermond Carme, zuegordnet.
Physikalischi Date
D'Aitne het ä mittlere Durmesser vu etwa 3 - 4 km. Ihri Dichti wird uf 2,6 g/cm3 gschätzt. Si isch vermuetli iberwigend us silikatischem Gstai ufbaut.
Aitne wiist ä sehr dunkli Oberflächi mit ere Albedo vu 0,04 uf, d. h., bloß 4 % vum igstrahlte Sunneleecht werre reflekteert. Ihri schinbar Helligkait btrait 22,7m.
Kategorie:Jupitermond
Ε
framed|Epsilon
Εpsilon (Majuskel Ε, Minuskel ε) isch de 5. Buechschtabe vum griechische Alphabet.
Härkunft
S Zeichen E kummt urspriingli vum phönizische Buechschtabe „he“ (= „H“) un isch vun de Grieche fyr de Vokal „E“ verwändet worre. De Nôme „epsilon“ beditet „bloßes“ e (lueg au ypsilon).
Vowendung
in de Physik bezeichnet s klei Epsilon d Dielektrizitätskonstante
in de Physik un de Chemie wirds ε als Zeiche fyr d Permittivität gnumme
in de Tensorrechnung bezeichnet s klei Epsilon s Levi-Civita-Symbol
in de Mathematik dients ε zuer Bezeichnung vun 'ra bliebig kleine Zahl grösser wiä Null.
in de Mathematik bschribt ε(x) ä Heaviside-Funktion
Zeichekodierung
Majuskel Ε  Minuskel ε  Unicode UTF-16  U+0395                        U+03B5  Unicode-Name            GREEK CAPITAL LETTER EPSILON  GREEK SMALL LETTER EPSILON  HTML                &#917;                    &#949;  HTML-Entität            &Epsilon;                 &epsilon;
dient dem Zeilenumbruch, bitte nicht entfernen
Kategorie:Griechischer Buechstab
Exzentrizität (Mathematik)
Di numerisch Exzentrizität isch ä Maß fer d'Abwichig vume Chegelschnitt vu de Chraisform. D'Exzentrizität vume Chrais isch 0, vu ere Ellipse zwische 0 un 1, ere Parabel 1 un ere Hyperbel größer wie 1.
D'Formel fer d'Brechnig vu de numerische Exzentrizität isch:
Am Bispiil vu de Ellipse ergit sich:
Im Zeller stoht e, die linear Exzentrizität vu de Ellipse:
wobi a un b fer di groß un chlai Halbax vu ere Ellipse sten.
Ellipse mit Bschriftig un Brennlinie
Di numerisch Exzentrizität dient in de Astronomi de Bschriibig vume Orbit in Form vu ere Keplerbahn.
Im geozentrische Weltbild isch der Begriff bnutzt worre, um Chraisbahne z'bschriibe, wo im Middelpunkt nit d'Erde stot.
Under de Planete vu unserem Sunnesystem het d'Venus mit 0,0067 die gringst Exzentrizität un de Pluto mit 0,2444 die größt. D'Wert fer die andere Planete, under anderem au fer dene ihri middler Entfernig zu de Sunne, chänne in de Tabelle vu de Planetedate nochgläse werre. Ihr Exzentrizität wird dur folgendi Glichig brechnet:
D'Wert fer Aphel un Perihel chänne dem Artikel Apsis (Astronomie) entnumme werre.
Lueg au: Ellipse, Keplersche Gsetz, Bahnelement
Kategorie:Geometrii
Kategorie:Astronomi
Umlaufzeit
In de Astronomi isch d' Umlaufzitt d'Zitt, wo ä Himmelskörper ä vollständigi Umrundig zue sinem Bezugspunkt drin vollfüehrt.
Bezugssystem
thumb|right|Siderischi Periode (1 nach 2) und Synodischi Periode (1 nach 3).
Debi isch z'beachte, dass es mehreri Bezugspunkt gä cha. So cha z. B. d'Umlaufzitt vum Mond mit oder ohni Irechnig vu de gliichzittige Bewegig vu de Erde um d'Sunne agä werre. Normalerwiis wird d' Umlaufzitt gege ä meeglichst statischs Bezugssystem agä, wofer maistens de Sternehimmel dient. Ä sonigi Umlaufzitt wird "siderisch" (relativ zue de Sterne) gnennt.
De Bezug cha aber au die (schinbar) Sunneposition sii (Synodischi Periode), de Chnote vu ainzelne Planetebahne ("drakonitisch"), de Schwerpunkt vum gsamte Sunnesystem oder vu zwai vu sinene Körper (baryzentrisch) oder de "Rest vum Universum" (Inertialsystem) sii.
Allgmain bezaichnet mer in de Astronomi ai Umlauf vum ä Planet um d'Sunne als Johr, vume Mond um si Planet degege als Munät. D'Umgangsproch engt de Johresbegriff uf d'Erde und de Munätsbegriff uf de Erdmond i.
Umlaufzite in unserem Sunnesystem
Die siderische Umlaufzitte vum Erdmond un vu de Planete vu unserem Sunnesystem betrage:
Mond  27,32 Däg  Merkur  87,97 Däg  Merkur  224,70 Däg  Erde  365,256 Däg  Mars  686,98 Däg  Jupiter   11,869 Johr  Saturn   29,628 Johr  Uranus  84,665 Johr  Neptun  165,49 Johr  Pluto  247,7 Johr
Demgegeniber sin die synodische Umlaufzitte bi Mond, Merkur,  Venus un Mars dütlich länger, ab Jupiter higege zuenämmend chürzer (1,092 bis 1,004 Johr).
Lueg au
Siderischi Periode
Synodischi Periode
Planet
Mond
Umlaufbahn
Kategorie:Astronomi
Bahnneigung
thumb|A – Objekt
B – Zentralobjekt
C – Referenzebeni
D – Orbitalebeni
i – Inklination
D' Bahnnaigig oder Inklination vume Himmelskörper isch de Winkel zwische sinere Bahnebeni un ere Referenzebeni. Fer die wird im Sunnesystem maistens d'Ebeni vu de Erdbahn (Ekliptik) gwählt, wo d'Umlaufbahne vu de große Planete un vum Mond vun ere bloß um ainigi Grad abwiiche.
Fer Erdsatellite wählt mer als Referenz die middler Äquatorebeni vu de Erde, ebeso au fer die Bahnbwegig vu Doppelstern. Si wird bi dene maistens als Positionswinkel vu de große Bahnax relativ zum "Himmelskoordinatesystem" (RA, δ) agä.
D'Bahnnaigig isch ains vu de sex Bahnelement vu de klassische Bahnbstimmig un wird fast immer mit i (fer Inklination) bezaichnet. Im Fall vu Keplerbahne (bloß zwai Himmelskörper im Vakuum) isch si konstant un d'Bahnebeni blibt in ihrer Usrichtig under de Fixstern stabil.
Bi gravitative Störige dur "dritti Körper" erliidet d'Bahnnaigig chlaini Änderige, wo dailwiis periodisch si.
Kategorie:Astronomi