mischeiwiller/swiss-german-text huggingface dataset:
Berühmtes Makedonien
200px|right|thumb|D'Flagge vo Griechisch Makedonie
Beriehmts Makedonie (Griechisch: Μακεδονία ξακουστή - Makedonía xakustí) isch e Volkslied, wo oft als inoffiziälli Hymne vo de griechische Region Makedonie bezeichnet wird.
Es isch mit de Makedonomáchi (des sin di "makedonische Chämpfer") während em Champf, wo d'Grieche für d'Befreiig vo de Region Makedonie gfiehrt hän. Mer cha's uff Parade und nationale Johresdäg höre.
Vor de Umstellig uff e 24-Stunde-Brogramm hät's au s Änd vo de Radiobrogramm vom makedonische Regional-Radiosänder Radio-Makedonia 102FM um zwölfi z Nacht markiert; es isch vor de griechische Nationalhymne gspylt worre.
Noch de Netzsite vo de griechische Armee isch d'Hymne e militärischs Lied (εμβατήριο) uff Basis vo me draditionälle makedonische Danz (Μακεδονικός Χορός). Es isch in de Dorische Donleiter und in fuffzähsilbige jambische Vers (ιαμβικός δεκαπεντασύλλαβος) gschribe. Es stoht im 2/4-Takt und wird au als chasápiko (χασάπικο) danzt. Es hät e Bezug zum Digenis Akritas, me Häldeepos uss de byzantinische Zit. Usserdem bezieht sich de Tekscht uff de Alexander de Große, wo als Stammvatter vo de griechische Makedonier reklamiert wird.
Tekscht
Original Neijgriächischer Text Transliteration Ditscher Text  Alemannischer Text  ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΞΑΚΟΥΣΤΗ
Μακεδονία ξακουστή
του Αλεξάνδρου η χώρα,
που έδιωξες τους βάρβαρους
κι ελεύθερη είσαι τώρα!
ήσουν και θα 'σαι ελληνική,
Ελλήνων το καμάρι,
κι έμεις τα Ελληνόπουλα,
σου πλέκουμε στεφάνι.
Οι Μακεδόνες δεν μπορούν
να ζούνε σκλαβωμένοι,
όλα και αν τα χάσουνε (έχασαν)
η λευτεριά τους μένει!
</p>MAKEDONIA XAKOUSTI
Makedonía xakoustí, tou Alexándrou i chóra,
pou édioxes tous várvarous, ki eléftheri íse tóra!
Ísoun ke tha ΄se ellinikí, ellínon to kamári,
ki emís ta Ellinópoula, sou plékoume stefáni!
I Makedónes den boroún na zoúne sklavoméni,
óla ke an ta échasan i leftería tous méni!
</p>BERÜHMTES MAKEDONIEN
Berühmtes Makedonien,
Land von Alexander,
du hast die Barbaren vertrieben,
und nun bist du frei!
Du warst und wirst Griechisch bleiben,
Stolz der Griechen,
und wir Griechenkinder,
flechten dir einen Siegeskranz!
Die Makedonier können nicht
als Sklaven leben,
auch wenn sie alles verloren haben
bleibt ihnen ihre Freiheit!
</p>BERÜEHMTS MAKEDONIE
Berüehmts Makedonie,
Land vo Alexander,
du hesch d'Barbaare vertriibe,
und jetz bisch frei!
Du bisch griechisch gsi und wirsch Griechisch blibe,
Stolz vo de Grieche,
und mir Griechekinder,
flechte dir e Sigeskranz!
D'Makedonier kenne nit
als Sklava läbe,
au wenn si alles verlora hen
blibt ene ihri Freiheit!
</table>
Biispil zum aalose
18px  Makedonia ksakusti
18px Makedonia ksakusti (von na Military Band)
Kategorie:Griecheland
Berühmtes Makedonien
Kategorie:Hymne
Septembermorde
thumb|200px|D Septämbärmordä
D’ Septämbärmordä oder Septämbermassaker (frz. Massacres du Septembre  odr Journées du Septembre) wärdä hüüfig o „erstä Schreckä“ gnennt. Mit däm Usdruck wird ä Volksufstand während dr französischä Revolution bschribe, wo vom 2. bis zum 6. Septämber 1792 duuret het.
Am 2. Septämbär 1792 isch z Paris ä Mäldig itroffä, dass Preussischi Trupänä i Frankriich si igfallä und Verdun, ä Stadt im Nordä vom Land, hei igno und dass dr französisch Kommandant Beaurepaire Sälbstmord begange het.
Usserdäm hets ono Grücht gä, dass im Pariser Gfängnis die Gfangänä ä Usbruch hei plant für dä Preussischä Trupänä z hälfä, und ds altä System, also d'Monarchi, wieder härzstellä.
Äs het no witäri serägi Grücht gä, därum hei Ahängär vor Revolution, einägi Bürger vo Paris, bschlossä d'Pariser Gfängnis mit dä agäblichä Verräter z stürmä. S Morde het am 2. Septämber agfange, wo Bewaffneti ä Gruppe vo Gfangene, wo i s Abbaye Gfängnis i dr Nöchi vo Saint-Germain-des-Prés transportiert worde isch, agriffe het. Am 3. Septämbär si Revolutionäri i die parisischä Gfängnissä ibrochä. Därbi hei si innert drei Tag über 1200 Gfangäni tötet, obwohl öppä zwei Drittel vo allnä Häftlingä keni politäschi Gfangäni gsi si, sondern ganz normali Verbrächär, wo wägä Diebstahl oder Prostitution si verurteilt wordä, wie säch speter het usägstellt.
Dr zwölfköpfig Wohlfahrtsusschuss het speter dür ä Maximilien de Robespierre dr Jacques-René Hébert (1757-1794), dr Afüehrer vo de ultrarevolutionäre Hébertiste und Herusgäber vo dr republikanische und antiklerikale Ziitschrift Le Père Duchesne,  la verhaftä. Dr Hébert isch einä vo dä radikalschtä Jakobiner gsi und het a dä Septembermordä ä grossi Rollä gspilt. Är isch, wie vili vo sinä Verbündätä dür d'Guillotinä köpft wordä.
D Septämbermassaker hai im Usland ä grossä Iidruck gmacht und si as Bispil ufgfüehrt worde vo de Verbräche, wo d Revoution wurd begoh. Z Frankriich het niemer welle d Verantwortig drfür übernäh und im Nationalkonvent hai die gmässigte Girondiste de Jakobiner, vor allem em Jean-Paul Marat, em Georges Danton und em Maximilien de Robespierre, d Schuld ge.
Quelle
Dr Artikel "September Massacres." in Encyclopædia Britannica. Ultimate Reference Suite.  Chicago: Encyclopædia Britannica, 2008.
Kategorie:Französischi Revolution
Universität Straßburg
thumb|250px|De Palais Universitaire, `s Haaptgeböj vun de Universität ze Strosburi üss de ditsche Zitte - kurz "Pàlais-Ü"
De Üniversität Strossburi ésch üss de protestantisch Gymnasium hervorgange, wo de Jean Sturm od´r Johannes Sturm 1538 begrindet het.
Gschicht
1556 ésch`s Gymnasium én de Rang vun e Akademie g´stellt wore, 1621 ésch`s e Universität un 1631 künnijlich Universität wore.
1681 ésch Strossburi vun d´Armee vum "Sunnenkünni" ing´nomme worre.
Aach ze frànzeeschi Zite het de Universität noch bekannti Studente üss Ditschlànd g´het. Aaner vun´ne ésch de Goethe gsin, wo do 1770/71 (Rächt) studiert het (nochdäm siner Vàt´r g´maant het, ass´r in Leipzig zue véel Zit én Auerbachs Keller zuegebroocht het). De Vorlesunge sin vor de Franzeesch Revolution noch uff Ditsch g´hàlte gsin. Georg Büchner het ze Strosburi 1831 sin Medizinstudium àng´fange (un´s aach dort ferti g´màcht noch de Flucht üss Hesse-Darmstadt noch de Entdeckung un Konfiszéerung vun sinem Trakt "Der Hessische Landbote"). Zue där Zit, noch Revolution, napoleonisch un Restaurationszit sin b´sundersch de Natürwissenschafte (wo domols Frànkrich aach führend war) gànz én frànzeesch´r "Hànd" gsin. Numme én Theologi un Geisteswisseschafte ésch villicht noch e ("àlt-")elsassisch´r od´r e ditscher Influss iweri gsin.
Én de 1970er Johre ésch de Universität Strosburi uffteilt wore:
Universität Louis Pasteur (Strasbourg I - Natürwisseschafte)
Universität Marc Bloch (Strasbourg II - Lettres - Sproche un Geischteswisseschafte)
Universität Robert Schuman (Strasbourg III - Racht, Politik- und Sozialwisseschafte)
Sider am 1. Janer 2009 heissa dia Universitäda neï L'Université de Strasbourg.
Lüüt
Robert Minder, Germanischt us m Elsass
Netzlink
Düütschi Website vo dr Universität Straßburg
Offizielli Website vo dr Universitätsbibliothek Straßburg
Kategorie:Hochschuel z Frànkriich
Kategorie:Strossburi
Kategorie:Elsassischi Gschicht
Hornussen AG
Hornusse (amtlich Hornussen) esch es Dorf und en ehmolegi Iiwohnergmeind im Bezerk Laufenburg vom Kanton Aargau. Es liit im obere Fricktal.
Bevölkerig
Am 31. Dezämber 2005 händ 852 Menschen z Hornusse gläbt, de Osländerateil isch 12,8 Prozänt vo dr Bevölkerig gsi. Bi de Volkszählig 2000 send 54,5 % römisch-katholisch, 26,8 % reformiert und 5,6 % moslemisch orientiert gsi; 2,3 % händ andernä Glaubensrichtige aaghört. 91,3 % händ Düütsch als ihri Hauptsprache gnennt, 2,5 % Italienisch, 1,8 % Albanisch, 1,3 % Serbokroatisch, 0,9 % Französisch.
Gschicht
miniatur|links|en Gränzstei vo 1733 zwüsche Hornusse und Böze
Di erscht urkundlich Erwähnig vo Hornusse isch us em Johr 1281, wo de Ort Hornescon gnennt worden isch. S Dorf isch en Dinghof vom Frauechloschter z Säckinge gsi, d Landesherrschaft isch bi de Habsburger gläge. Wil d Bärner im 1460 de Bsitz vo de Schänkebärger übernoh hei, isch Hornusse ab da an de Gränze zum Bärner Aargau gläge.
Mit em ganze Fricktal hei d Habsburger Hornusse in de Folg vom Waldshueterchrieg im 1468i an d Burgunder verpfändet. Nach de Niderlag vo de Burgunder gäge d Eidgenosse in de Burgunderchrieg isch Hornusse ab em 1477 wider habsburgisch gsi. Ab em 1491, wo de Chaiser Maximilian I. sini Reichsreform duregführt het, het Hornusse zu Vorderöschtriich ghört, de gröschti Grundbsitzer isch aber nach wi vor s Frauechloschter z Säckinge gsi. Im 17. Johrhundert het Hornusse viil unter verschidnige Chrieg müesse liide: Es het vo 1612 bis 1614 en Buureufstand geh, vom 1633 bis ins 1638 het de Driissgjährig Chrieg au im Fricktal gwüetet und de Pfälzisch Erbfolgechrieg (1688–1697) het d Region ebefalls troffe. In de zweite Hälfti vom 18. Johrhundert isch d Strooss über de Bözbrg usbaut worde und wo im 1779 s letschti Teilstück eröffnet worden isch, het me di ganzi Strecki mit em Pferdefuerwerch chönne befahre. Numme 18 Johr später isch s Fricktal es französischs Protektorat worde (Fride vo Campo Formio) und im zweite Koalitionschrieg isch d Front zwüsche de Franzose und de Öschtriicher z Hornusse gsi.
Am 20. Februar 1802 isch Hornusse z ere Gmeind im noi bildete Kanton Fricktal worde, wo im Auguscht 1802 en Teil vo de Helvetische Republik worden isch. Ab em 19. März 1803 isch Hornusse eini vo de Gmeinde vom Kanton Aargau gsii. Sit em 1. Jänner 2022 ghört si zur neue Gmeind Böztal.
Wirtschaft
miniatur|d Hauptstrooss dur Hornusse
Z Hornusse gets rund 200 Arbeitsplätz, devo 26 % i de Landwirtschaft, 43 % i de Industrii und 31 % im Dienstleistigssektor. Die meiste Erwerbstätige sind Wägpendler und schaffe i de grössere Gmeinde vom Fricktal oder i de Region Brugg.
Weblink
d Website vo Hornusse
Fuessnote
Kategorie:Ort (Kanton Aargau)
Kategorie:Bezirk Laufeburg
Kategorie:Fricktal
Thundorf
Es git mééreri Oort mit em Name Thundorf:
Thundorf, e Gmäind im Kantoon Tuurgäu.
Thundorf in Unterfranken, e Gmäind im bäirische Landchräis Bad Kissingen.
Thundorf, es Doorf i de Gmäind Ainring im bäirische Landchräis Berchtesgadener Land.
Thundorf, en Oortstäil fu Osterhofen im bäirische Landchräis Deggendorf.
Thundorf, en Oortstäil fu Freystadt (Oberpfalz), im bäirische Landchräis Neumarkt i.d.OPf.
Telebasel
Telebasel isch e regionale Färnsehsänder in dr Region Basel. S Hauptstudio isch z Basel zerscht an dr Austroos gsi und syt Herbscht 2007 ab dr Schteineschanze. Syt 2004 gits es zuesätzlichs Regionalstudio z Lieschtel.  "TeleBasel" wird jeede Daag vo öbbe 120'000 Persone aagluegt.
Programm
TeleBasel produziert jede Daag e gueti Schtund neus Programm uff Baseldytsch. Es git Noochrichtesändige am 12i, 5i zobe, äm sächsi und es 15 minütigs Nochrichtemagazin am 7vor7. Drzue kömme guet zwanzig vrschiideni Magazinsändige über die unterschiidlichste Theme, wie s Kulturmagazin "Behind the Scenes", d Tierlivrmittligs Sändig "Plätzli gsuecht", em Gsundheitsrootgäber "xund-tv" oder s Iisebahn-Magazin "Volldampf".  Jugendlichi broduziere ihr aigens Färnsehmagazin "mash-tv" wo scho für e paar von ene e Sprungbrätt ins Mediegschäft gsi isch.
TeleBasel realisiert au e huffe Usseübertragige wie die vo de Basler Fasnacht, em Stadtlauf oder em Lieschtlemer Chienbäse. Sundersändige gits au regelmässig vor de Wahle und an de Abstimmigswuchenänd.
Sit em Novämber 2007 wird e grosse Teil vom Programm im Format 16:9 usgstrahlt.
Team
S Team beschtoht us öbe 70 Mitarbeiterinne und Mitarbeiter in de Berich Redaktion, Produktion und Marketing. Gschäftsfiehrer isch dr Michael Bornhäusser, Chefredaktorin isch d Karin Müller.
extärni Verbindige
Website vo TeleBasel
Kategorie:Färnseh i de Schwiz
Kategorie:Medie (Nordweschtschwiiz)
Kategorie:Stifdig
Alte Maße und Gewichte (Baden)
Alti Maß un Gwicht im Großherzogtum Baden vo 1810 bis 1871. Die alte Maß un Gwicht sin mit dr Grindig vum Ditsche Rich anne 1871 vum metrische Syschtem abglest wore.
Längemaß
1 Meile = 2 Wegstund
1 Ruthe = 10/6 Chlofter = 5 Elle = 10 Fueß = 100 Zoll = 1000 Linie = 10.000 Punkt
1 Punkt = 0,3 mm 1 Linie = 3,0 mm 1 Zoll = 3,0 cm 1 Fueß = 30 cm 1 Elle = 60 cm 1 Chlofter = 180 cm 1 Ruthe   = 3 m  1 Wegstund ≈ 4,444 km  (bis 1810) = 40/9 km 1 Wegstund = 4,0 km (vu 1871 aa) 1 Meile ≈ 8,889 km (bis 1810) = 80/9 km 1 Meile = 8,0 km (vu 1871 aa)
Flächemaß
1 Morge = 4 Viertel = 10 Tsd./9 Quadratchlofter = 10000 Quadratelle
1 Viertel = 10 Riemruthe = 100 Quadratruthe = 10000 Quadratfueß = 1 Mio. Quadratzoll = 100 Mio. Quadratlinie
1 Quadratlinie = 0,09 qcm 1 Quadratzoll = 9,0 qcm 1 Quadratfueß = 900 qcm 1 Quadratelle = 0,36 qm 1 Quadratchlofter = 3,24 qm 1 Quadratruthe = 9,0 qm 1 Riemruthe = 90 qm 1 Viertel = 9,0 ar 1 Morge = 36 ar 1 Tagwerk = 3600 m²
Hohlmaß
Brennholz
1 Kubikschueh = 6 Chlofter = 23,3 Ster = 72 Balkenruthe
1 Balkeruthe = 0,324 cbm 1 Ster = 0,8cbm 1 Chlofter = 3,89 cbm 1 Kubikschueh = 23,33 cbm
1 cbm = 1,2 Ster
Sackfähigi Sach
1 Kubikruthe = 125 Kubikelle = 1000 Kubikfueß = 100.000 Kubikzoll
1 Zuber = 10 Malter = 100 Sester = 1000 Meßli = 10000 Becher
1 Kubikzoll= 27,0 ccm 1 Becher = 150 ccm 1 Liter = 1,0 Ltr. 1 Meßli = 1,50 Ltr. 1 Sester = 15,0 Ltr. 1 Kubikfueß = 27 Ltr. 1 Malter = 150 Ltr. 1 Kubikelle = 216 Ltr. 1 Zuber = 1,5 cbm 1 Kubikruthe = 27 cbm
Flüssigkeite
1 Fuder = 1,25 Stückfaß = 2,5 Zulast = 10 Ohm = 100 Stütz = 1000 Maß = 1500 Liter = 4000 Schoppe = 10000 Glas
1 Kubikzoll = 27,0 ml 1 Glas = 150,0 ml 1 Schoppe = 375,0 ml 1 Liter = 1.000 ml 1 Maß = 1,50 Ltr 1 Stütze = 15,0 Ltr 1 Ohm = 150 Ltr 1 Zulast = 600 Ltr 1 Stückfaß = 12 hl 1 Fuder = 15 hl
Massene
1 Pfund = 4 Vierling = 10 Zehnling = 16 Unze
1 Zehnling = 10 Centas = 100 Dekas = 1000 As
1 Unze = 2 Loth = 8 Quint = 24 Skrupel
1 Quint = 3 Skrupel = 64 Gran
1 Gran = 4 Gränli = 16 Richttheil
1 Richttheil = 3,81476 mgr.1/4 Gränli; 1/13.107 Pfd. 1 Gränli (bis 1810) = 14,26 mgr.	 1 Gränli (ab 1831) = 15,2588 mgr.1/4 Gran; 1/32.768 Pfd 1 As = 50 mgr.	 1 Gran = 61,036 mgr.1/64 Quint; 1/8.192 Pfd 1 Dekas = 0,5 gr. 1 Skrupel = 1,3020833 gr.1/24 Unze, 1/3.84 Pfd. 1 Quint / Quentli / Drachme = 3,90625 gr.1/128 Pfd. 1 Centas = 5 gr.	 1 Loth = 15,625 gr.1/32 Pfd. 1 Unze = 31,25 gr.1/16 Pfd. 1 Zehnling = 50 gr.1/10 Pfd. 1 Vierling = 	125 gr.1/4 Pfd. 1 Pfund = 500 gr.
Lueg au
Alti Mäss und Gwicht vo de Schwiiz
Kategorie:Masseinheit
Georgi Asparuchow
De Georgi Asparuchow (bulgarisch , ängl. Transkription: Georgi Asparuhov; * 4. Mai 1943 in Sofia, † 30. Juli 1971) isch a gueta bulgarischa Schütteler gsi. Är isch vor auem us „Gundi“ bekannt.
Läbe
De Georgi Asparuchov, vo siner Ahänger Gundi gnännt, isch im ne Armeviertu vo Sofia, de bulgarische Houptstadt ufgwachse. Sis Debüt i de höchschti bulgarische Spüuklass het er mit 17 gä u het grad as Gou gschosse. Ärr het damaus für de bulgarisch Klub Lewski Sofia gschuttet. Het aber scho i de jäschti Saison wägem Gäud zu Botew Plodiw gwächslet. Nach es paar nit erfougriche Jahr isch är omi zrüg zu Lewski. Vo den an isch är zimlich berüemt cho. 1966 het er s i de Champions League (damaus no "Europapokal der Landesmeister") bis iz Viertusfinau gschafft wonner gäge Benfica Lissabon mit em Topstar Eusebio numme knapp verlore het. Grad derna het er z änziga Gou vo de Bulgare a de WM in Ängland gschosse. 1966 isch er bulgarischa Fussbaumeischter, Torschützekönig, Sportler vom Jahr cho u het no grad de Sowjetarmeepokau gwunne. Är het bis 1971 mehreri nationali Titu gwunne.
1971 isch är unter Alkoholyfluss mit em grösschte Nachwuchstalänt vom bulgarische Fussbau Outo gfahre u tödlich verunglückt mit sim Bifahrer.
No hüt chunnt de Gundi vo de Bulgare sehr verehrt.
Erfolg und Ehrige
Bulgarischer Meischter: 1965, 1968, 1970
Gwinner vom Sowjetarmee-Pokal: 1962, 1967, 1970, 1971 (1971: postum)
Gouschützekchnig vo Bulgarie: 1965 (27 Gou)
Bulgarischer Sportler vom Jahr: 1965
Fairplay-Uuszeichnig: 1999 (postum)
8. Platz bi dr Ballon d'Or-Wahl: 1965
Bulgarischer Fueßballer vom Jahrzäht
Bulgarischer Fueßballer vom 20. Jahrhundert
40. Platz bi dr Wahl zum beschte europäische Spiler vo allne Zite
Weblinks
Profil bi LevskiSofia.info (englisch)
Kategorie:Fuessballnationalspiler
Kategorie:Fuessballer
Kategorie:Bulgar
Kategorie:Maa
Finnland
Finnland isch a Land im Norda fa Europa. Es ghört zu Skandinavia. Finnland isch öppa 338.145 Kwadratkilometer gross und hät 5.336.458 Iwohner (2009). D Hauptstadt isch Helsinki. Wittere wichtige Städt sind Tampere, Oulu, Turku, Espoo und Vantaa.
Geografy
Finnland grenzt im Weschta an Schweda, im Norda an Norwega und im Oschta an Russland.
Sprooch
Ieber 94 Prozänt vo dr Bevölkerig schwätzt Finnisch, ä Sprooch wo zue dr Finno-ugrische Sproochgrubbe ghört. Im Süde vom Land wird mänggisch Schwedisch gschwätzt (sächs Prozänt). D Labbe im Norde schwätze Samisch.
Bilder
Literatur
Olli Alho (Hrsg.): Kulturlexikon Finnland. Finnische Literaturgesellschaft, Helsinki 1998, .
Ingrid Bohn: Finnland – Von den Anfängen bis zur Gegenwart. Friedrich Pustet, Regensburg 2005, ISBN 3-7917-1910-6.
Astrid Feltes-Peter: Baedeker Allianz-Reiseführer Finnland. 2. Auflage, Karl Baedecker, Ostfildern 2002, ISBN 3-89525-478-9.
Matti Klinge: Geschichte Finnlands im Überblick. 4. überarbeitete Auflage, Otava, Helsinki 1995, ISBN 951-1-13822-7.
Ekkehard Militz: Finnland. Aus der Reihe Perthes Länderprofile. Klett-Perthes, Gotha/Stuttgart 2002, ISBN 3-623-00698-X.
Pentti Virrankoski: Suomen historia, (Gschicht vo Finnland in zwee Bänd, finnischsprochig) SKS, Helsinki 2001, ISBN 951-746-321-9.
OECD Territorial Reviews Finland. OECD Publishing 2005.
Weblink
finland.fi, Site vom finnische Usseministerium (englisch)
Offizielli Website vo dr Finnische Zentrale für Tourismus
Länderinformatione vom Uuswärtige Amt über Finnland
Botschaft von Finnlg/helsinki/de/Startseite.html Dütschi Botschaft z Helsinki
Kategorie:Land
Kategorie:Finnland
Kategorie:Mitgliid i der UNO
Kategorie:Staat z Europa
Kategorie:Mitgliid i der Europäische Union
Arlbergromanisch
thumb|Orange: verringern 700–1100, gelb: verringern 1100–2020 Hellgelb: gesprochen um 2020
S Arlbêrgromanisch isch a rêtrromanischi Dialêktgruppa, wo hüt nömma gschwêtzt wört. As hôt sech oss dar Omgangsprôch vo da röömischa Kollonischta (vôrallam Legjoneer vo Gallia) entwigglat. Vôr tausat Jôôr isch Arlbergromanisch nô dia vôrrangig Sprôôch vo Vôraadlbêrg und Liachtastee gsii.  Möttar Ziit ischas allig mee in Süda und in abglêgani Teelar trebba warra. Omma Sibzehhahundrt ommi haiand es dia letschta Lüüt nôch schwêtza könna.
Mêrkmôl
Zwôôr hôtss off dêrra Sprôch kee Littratuar gee, abr ma kaa bôdda vil rekônschtrueera. Im Allemannisch, woma jêtz i denna Gegata ninnt, sin an Huuffa romaanischi Wêrtar öbbreg blebba. Des latiinisch ‚c’ zom Biischpil isch aso blibba, apaar retrromanischi Dialêkkt hôn daförr ,ch’ wia i ‚chasa’. Of Adlbêrgromaanisch hêêssts ‚*casa’. Des kemmpa a Wêrtar ‚Schgalôsa’ (Schtôppla) ôdr da daarfnemma Gaschôrra (Gaschurn) und Gamprii (Gamprin). Z ‚c’ isch im Allemannische a ‚g’ warra. Dr Grond davörr isch dass’ romaanische ‚c’ wêêchr töönt wia des alemannischi ‚k’. Wêga’temm passads mee bemm ‚g’ dazua. Vôr ‚i’ unn ‚e’ isch ‚c’ wia mas vô Italjeenisch hêrra kennt.
Witr ischt aaznee das dr Endluut o bi mendliga Wêrtar arhaalta plibban isch. Wia ‚*manu’ statt rêtrromanisch ‚man’. Zo eenam Teel kunnt ees, wel Adlbêrgromanisch schô aalt isch und dia jüngra Entwiggliga ned mettgmahhat hôtt. Zomm andara kamma ofd Fluarnemma luaga, wo mid ‚au’ höörandi. Des isch off Retrromaanisch ned nomaal. Es lôt sech abbr arklööra drov, dass d Buastabba zwöschat ‚a’ und ‚u’ awêgg’falla gsii zii köntan. Latscháu (Lautschau) könt demmnôch vô ‚*langiatu’ kô. Gliifalls sen Fluarnemma möd ‚sau’ met ‚*sottu’ zemma z bringa. Dr Nôônamma ‚Bitschnau’ söll vom vôrnamma ‚Sebastian’ kô. Also ‚*Bastianu’ ôdar aso.
Littratuar
Das Montafon in Geschichte und Gegenwart, Band 1 -- Rudigier Andreas, Stand Montafon
Muntafuner Wärter, Spröch und Spröchli -- Dönz Manfred, Montafoner Schriftreihe 4
Kategorie:Romanischi Sproch
Kategorie:Einzelsproch
Kategorie:Rätoromanisch
Kategorie:Toti Sproch
Kategorie:Sprooch (Östriich)
Kategorie:Sprooch (Vorarlberg)
Sara Bachmann
D’ Sara Bachmann  (* 23. Juni 1979 z Luzärn) isch en Schwizer Moderatorin und Videojournalischtin bi de Sändig «Aktuell» vo de beide Sänder Tele Tell (Innerschwiiz) und Tele M1 (Mittelland). Usserdäm isch si d'Hauptperson vo dr Sändig «Sara macht's».
Usbildig
D'Sara Bachmann hätt 1999 ihri Kaufmännisch Lehr mit Bruefsmatura bi de Luzärner Kantonalbank abgschlosse. Denah het si no eineinhalb Jahr als Bankangschtellti gschaffet.
Im Johr 2001 hätt si es Volontariat als Videojournalischtin bi de Privatsänder Tele M1 & TeleTell überchoo. Drü Jahr schpöter hät d'Sara als Noochrichte-Moderatorin für d'Sändig «Aktuell» uf Tele M1 & TeleTell gschaffet.
Arbet
Sie isch bi Tele Tell Videojournalischtin und Moderatorin vo de Sändig «Aktuell», näbe de Maureen Bailo, de Christine Zehnder und früher au näbe de Silvi Herzog gsi.
Sara machts: Dr Schnett vo dr Sendig duured öppe 2-4 Täg.
I ihrere eigne Sändig «Sara macht’s» gahts einersiits drum, dass sie vor de Kamera luuter meh oder weniger uusgefallni Sache macht (Duett mit em Chünig vo Meiorca, em Jürgen Drews; Bodypainting; Fallschirmspringe), anderersiits wird mit eme Gascht diskutiert.
Engagements
Wil si sich nid für de universitäri Wäg entschide het, sondern en Bruefslehr gmacht het, isch d'Bachmann Repräsentantin vom Aargauer Projekt «Vitamin L - Ausbildungspower» worde (näbet em Rocco Cipriano, de Christine Zehnder, em «Mister Schweiz 2004» und anderne) Ds Projekt söll d'Bruefslehr schterke, d'Schaffig vo Lehrschtelle fördere und ufzeige, dass au en Lehr zum Erfolg füehre cha. Die Bruefslehr isch i de Schwiiz zwar rächt aagseh, doch es herrscht Lehrschtellemangel.
Verlinkige
S Profiil zur Sara Bachmann
De Sara Bachmann ihres eigne Format, äs wird usgschtrahlt uf Tele M1
Ihre Iisatz für Lehrschtelle bim Aargauer „Projekt Vitamin L“
Kategorie:Moderator
Kategorie:Radio (Schwiiz)
Kategorie:Schwiizer
Kategorie:Frau
Kategorie:Läbigi Person