Endingen am Kaiserstuhl
Ändinge am Kaiserstuehl isch e Kleistadt im Landkreis Emmedinge im Südweschte vu Bade-Württeberg.
Alemannisch
Dr ursprünglich örtlich alemannisch Dialekt ghört zum Oberrhinalemannisch, wo zum Nideralemannische zellt. In dr Stadtmiddi vu Ändinge sin einigi Gässli un Strosse uf alemannisch gschriibe. Uffällig isch debi d'Verwendung vum korrekte Diminutiv -li statt wie suscht in dr Gegend iblich (un falsch) -le.
Ändingerisch isch au d'Grundlag vum alemannische Dialekt vu dr Colonia Tovar in Venezuela. Anno 1842 sind 389 Iwohner vun Wyhl und Ändinge ibber Strossburg und Le Havre uf Venezuela usgwanderet und hän dert d Colonia Tovar gründet. S Alemannisch isch vun Generation zue Generation witer gäbbe worre und heisst dert Alemán Coloniero; hüt isch es aber am Ussterbe.
Geographi
thumb|left|Luftbild vu Andinge
Geographischi Lag
S'Städtli Ändinge mit dr Widörfer Amoltere, Kiechlischberge un Kinnigschaffhüse lit im Norde vum Kaiserstüehl.
Noochbergmeinde
Noochbergmeinde sin Forche, Riegel, Bahlinge, Vogtsburg, Saschbe un Wyhl.
Klima
D'Stadt lit in ere vu dr wärmschte Gegende vu Ditschland: bim Kaiserstuehl. S'submediterran Klima zeigt sich in dr Qualität vum abaute Wi.
Gschicht
Ändinge wird erschtmols 862 urkundlich erwähnt. S het e baar Johrhundert zum Besitz vu dr Herre vu Ändinge ghört, bis es an d'Herre vu Üseberg ibergange isch, wo Andinge 1290 d'Stadtrecht verlihe hän. Wo d'Üseberger 1379 usgstorbe sin, isch d'Stadt in habsburgische Besitz kumme un Vörderöstriich zuegordnet worre, wobi si am Afang vum 15. Johrhundert kurzzittig dr Status vu ere frieje Riichsstadt gha het.
1751 findet in Ändinge ein vu dr ledschde Hexeprozesse in Europa statt, am 24. April wird d Anna Schnidenwind uf em Schitterhüffe verbrennt. Weg em Riichsdeputationshauptschluss isch d'Stadt 1806 an s'Grossherzogtum Bade kumme.
Mit Usnahm vu Kiechlinsberge, wo vor dr Igmeindung zum ehemolige Landkreis Friburg ghört het, isch d'Stadt sit dr Zueghörigkeit zum Land Bade Deil vum Landkreis Emmedinge.
Stadtdeile
Zue dr Stadt Ändinge ghöre d'Stadtdeil Amoltere, Kiechlischberge un Kinnigschaffhüse.
Igmeindunge
1973: Kiechlinsberge
Politik
Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006:Statistisches Landesamt Baden-Württemberg:
Johr  CDU  SPD  FDP  Grieni  Linki1  AfD  Suschtigi 2016  30,5 %  10,3 %  8,8 %  33 %  2,2 %  10,4 %  4,9 % 2011  39,1 %  21 %  5,5 %  26,7 %  1,7 %   6 %  2006  43,6 %  22,7 %  19 %  9,2 %  1,6 %   3,8 %
1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke
Städtpartnerschafte
Erstein (Frankriich, Elsiss)
Wirtschaft un Infrastruktur
Verchehr
Ändinge isch dur d'Kaiserstuehlbahn (Riegel – Brisach) an s iberregionale Schinenetz abunde.
Entfernige:
Friburg (ICE-Hald): 25 km
Basel: 80 km
Mulhouse (int. Flughafen): 70 km
Autobahn: 5 km
Asässigi Undernämme
Die Südwestdytsch Verchehrs AG betribt z'Ändinge e gross Betribszentrum fir Schinefahrziig un Bus.
Bildig
S'Ändinger Schuelzentrum umfasst d'Grundschuel am Erle, d'Engelsberg-Hauptschuel un d'Stefan-Zweig-Realschuel. Dodriber nus git's noch d'Albert-Schweizer-Schuel, wo sich um lernschwachi Schüeler kimmeret. Ire Bildigsagebot isch sit em Johr 2005 zue dr Ganzdagsschuel usbaut worre.
Kultur un Aluegenswürdigkeite
Musee
Kaiserstüehler Heimetmuseum
Vorderöstriich Museum im Üseberger Hof Andinge
Historischi Zumftstube mit Fasnetsmuseum im Kiinigschaffhusener Dor
Chäsereimuseum Andinge
Chriesemuseum im Winzerdorf Kinnigschaffhuse
Heimetmuseum im Winzerdorf Kiechlinsberge
Ändinge isch e Haldestelle vu dr Museumsbahn Räbebummler.
Müsik
Stadtmüsik Ändinge
D'Stadtmüsik Ändinge isch e Symphonischs Blosorcheschter vu dr Oberstufe. Si het anno 1982 d'Colonia Tovar in Venezuela besuecht. D'Stadtmüsik git's sit mindischtens 1753. Meh dezue im Hauptartikel.
Nid nur im Schdädli gits Müsiverein. Äu z' Amoldere, Kiechlischbärge un Kinigschaffhüse hets göedi Blosorcheschder.
Regelmässigi Verastaltige
Ändinger Fasnet
In dr ehemols vorderöstriichische Stadt het sich alds Fasnetbruuchtum erhalde, wo sich dur d'Johrhundert zruck verfolge losst. An dr närrische Däg goht alles um dr Jokili, die zentral Gstalt vu dr historische Fasnetsfir. Dr Ändinger Jokili zellt zue dr äldischte Narrefigure am Oberrhin. Scho fir s'Johr 1782 isch d'Bruuchfigur un mit ihre e Fasnetszumft belegt.
In schir grenzeloser Vorfraid uf die höchschte Fasnetsdäg wird dr Jokili am Schmutzige Dunnschdig us sinem eijährige Schlof im Rothusbrunne ufgweckt un dert nooch sinere kurze aber intensive Regentschaft am Fasnetzischdig under grossem Wähklage wiider versenkt. In dr Däg dezwische stehe fier d'Narre insgsamt acht Umzüg uf em Programm.
Stadtspil
Under em Namme „Sag, wem ghört die schön Stadt“ fiehre Ändinger Bürger under dr Leitig vum Georg A. Weth (Künstlerischer Leiter vu dr Dytsche Kammerschauspile) un vu dr Annette Greve (Gschäftsfüehrendi Direktori vu dr Dytsche Kammerschauspile) e gspilti Stadtgschicht uf markante Plätz, in historische Hüser un in dr Strosse vu Ändinge uf.
Bäuwärk
1973 sin z Amoltere Fundamänträscht vun ere ehmolige Burg us em 13. Johrhundert gfunde wore.
Verein
Alemannische Larvenfreunde – Verein zur Förderung der europäischen Maskenkultur e. V.
Ändinger Narrezumft vu 1782 i.V.
Biehli-Dorf Musik i.V.
BUND Bezirksg. Nördl. Kaiserstuehl
Chorvereinigung 'Amicitia Kaiserstuehl'
DPSG Pfadfinder St. Franziskus i.V.
DRK
Förderchreis fer Bewohner vum Aldepflägeheim 'St. Katharina', Ändinge i.V.
Förderverein 'Pro Kindergarten St. Elisabeth'
Förderverein Kinderschuel Rägeboge
Freiwillige Feuerwehr
Fründeschreis vu dr Colonia Tovar i.V.
Gewerbe- und Handelsvereinigung
Kolpingsfamilie
MGV-Singgmeinschaft Ändinge i.V.
Müsigkabälle Amoldere
Müsigverein Kiechlischbärge
Müsigverein Kinigschaffhüse
Naturheilverein-Kaiserstuehl i.V.
Obst- un Gardebauverein
Open-Ähr-Verein i.V.
Schwarzwaldverein
Skat-Club 'Karo 7' i.V.
Stadtmüsik Ändinge
Tennisclub Ändinge i.V.
Tischtennisclub Ändinge i.V.
VdK
Lit
Karl Kurrus (1911-1993), alemannische Dialäktdichter
Wolfgang Miessmer (* 1936 z Ändinge), alemannische Sänger un Liedinterpret
Axel Mayer (* 1955 z Dänginge), alemannischer Dialäktdichter, Umweltschitzer un Kreisrat
Fueßnote
Weblink
Ändinge: Internetportal vu dr Stadt
Ändinge: ä`mol ä`weng andersch gsähne
Ändinge-lokal Stadtportal
Kaiserstuehl-Tourismusuftritt – Ändinge
Luftbilder vu Ändinge
Ortsgschicht un Bilder
Natur und Umweld z Ändinge und am Kaiserstuhl
Verein
D'Fasnet z'Ändinge am Kaiserstuehl
Blosmüsik z'Ändinge
Blosmusig z'Schaffhüse
DPSG Pfadfinder z'Ändinge
Open-Ähr-Verein z'Ändinge
Kategorie:Ort (Landkreis Emmedinge)
Kategorie:Kaiserstuehl