mischeiwiller/swiss-german-text huggingface dataset:
Ereignis
En Ereignis (vo althochdütsch: irougen, dütsch: eräugen =  vor Auge schtelle, zeigenoch Duden Herkunftswörterbuch Etymologie der deutschen Sprache. ISBN 3-411-20907-0.) findet immer denn schtatt, wenn sich öbbis verändere duet, wenn öbbis bassiert.
Arte vo Ereignis
Zuefallsereignis
Folgeereignis
Seltens Ereignis
wiederkehrends Ereignis
Katastroph
unmerklichs Ereignis
Erläbnis
Inners Ereignis, Ereignis, weles ime Hirni schtattfindet
Erfahrig
Offebarig
Traum
Ereignisbenochrichtigunge in Computerprogramm.
Di Versuech vo nere Iteilig in ereignisarmi un ereignisreichi Ort un Zite sin immer willkürlich, wil uf de Mensch zentriert, vo demhär schitere sie ufgrund vo ihre innere Widersprüchlichkeit.
Ereignis in de Ontologie
In de Ontologie bezeichnet e Ereignis öbbis sich veränderndes, e Gescheh, also e prozessuali Entität im Gegesatz zue me Ding odr e Subschtanz.
Übr d' Natur vo me Ereigniss gits widersprüchlichi Aschauige. Di eint sieht es Ereignis als e Folg vo der Sache a:
Bi jedem Ereignis wirkt in de Regel e (physikalische) Kraft uf Materie i un verändert sälli (atomari) Ordnig.
Di ander Aschauig sieht di Ereignis glichsam als Vorussetzig vo Sache a:
D' Ereignis manifeschtiere sich in Sache.
Gegewärtige Verträter vo sällere Ereignis-Ontologie isch im bsundere Alfred North Whitehead.
Für Martin Heidegger bekundet sich im Ereignis es Zämmeghöre vom Mensch mit em Si als de Offeheit in de Zit, in sällere sich öbbis zeige un dütet wärde cha.
Zitat
„En Ereignis isch zerscht, dass ich nit verschtand. Es bschtoht do drin, dass ich nit verschtand: das, was ich nit verstoh, und es isch zerscht, dass ich nit verschtand, di Tatsach, dass ich nit verschtand: mi Unverschtändnis.“ – Jacques Derrida (2001; in: Philosophie in Zeiten des Terrors, ISBN 3865723586, S. 123)
Ereignis in dr Relativitätstheorie
In dr Relativitätstheorie wird e durch Ort un Zit feschtglegte Punkt vo dr Ruumzit als Ereignis bezeichnet.
Ereignis in de Medizin
In de Medizin gits schwerwiegendi unerwünschti Ereignis (SUE; Serious Adverse Event – SAE) als Folg vo medizinische Maßnahme.
E schwerwiegends unerwünschtes Ereignis isch jedes unerwünschti Ereignis, des
zuem Dod fuehrt.
läbensbedrohend isch (d' Läbensgfahr muess tatsächlich bschtande ha)
e Krankehusuffenthalt erforderlich macht odr verlängert.
zue nere durhafte odr entscheidendi Behinderig fuehrt.
e kongenitale Anomalie odr e Geburtsdefekt isch.
en anders, noch de medizinische Ischätzig klinisch e relevants Ereignis isch.
Aschtronomischs Ereignis
En aschtronomischs Ereignis isch en am Himmel zue me bschtimmte Ziptpunkt schtattfindendes Phänomen. Mänggi aschtronomischi Ereignis träte mit hocher Regelmäßigkeit i, wie d' Mondphase. Anderi aschtronomischi Ereignis unterliege keine direkte Periodizitäte wie Okkultatione durch Planete. Nit alli aschtronomische Ereignisse chönne vorusgsait wärde.
Witerfuehrendi Informatione
Literatur
Beiträge zur Philosophie. Vom Ereignis.
von Martin Heidegger, Friedrich W. von Herrmann
Weblink
Zustandsdiagramm - Zustände und Ereignisse in Programmiersprachen
Fuessnoote
!
Kategorie:Philosophi
Oberrheinalemannisch
S Oberrhiinalemannisch ghert zum Niideralemannische, s umfasst s Elsiss üsser em Sundgaü, dr grescht Deil vum Briisgaü un d Ortenaü.
Gmeinsami Kännzeiche vum Oberrhiinische Alemannisch sin:
d Erhaltung vu // in Werter wiä Kopf un stark (vgl. k/ch-Liniä)
Entrundung vo IPA // un // zu // un //:
i in Fiir, ficht (fiicht), Bittel, Litt, hitt (= Feuer, feucht, Beutel, Leute, heute) usw.
i in Miis, Liis, Hiiser, Bich (Biich) (= Mäuse, Läuse, Häuser, Bäuche) usw.
e in schen, bes, Leffel, Lecher (= schön, böse, Löffel, Löcher) usw.
fascht iberal d Richtungsadverbiä nuff, na(b), ruff, ra(b), nii (nin), nus (nüs), rii (rin), rus (rüs) (= hinauf, hinunter, herauf, herab, hinein, hinaus, herein, heraus)
S Oberrhiinalemannisch isch mit em au niideralemannische Baseldytsch noch verwandt, beidi hän die obe erwähnte typische k, i, ii (oder y) und e, s Baseldytsch aber nid d Richtigsadverbiä. Drzue kemme baseldytschi Eigeheite.
Rhiinstaffle
thumb|Rhiinstaffle im Oberrhiinalemannisch
Uffellig im Oberrhiinalemannisch isch d Ufgliiderung durch Rhiinstaffle. Des heißt: E Wort oder e Form isch im Elsiss un im Badische bis zu nere meischt unterschiidlige Hechi verbreitet. Biispiil: gumbe (= springen) isch im Süde verbreitet un goht im Oberelsass bis Dessene (Dessenheim) nerdlig vu Milhüüse, im Briisgau bis an dr Nordrand vum Kaiserstuehl. Des heißt, gumpe goht im Badische 25 km witer in dr Norde wiä im Elsiss. An gumpe schliäßt sich häne un däne vum Rhiin springe a.
Rhiinstaffle bilde aü
Ägerscht(e)/Atzel (= Elster)
Seibfe/Seif (= Seife)
Obe/Owe (= Abend), Farbe/Farwe (= Farben)
nid/nigs (= nichts)
bi (bis, bisch) schtill!/sei schtill!
gsi(n) (= gewesen) un anderi.
Südligi Wort- oder Formtype (z. B. gumbe oder b in Obe) sin viilmol konservativ, si sin obe alliwiil as erschtes gnännt. Diä nerdlige Wort- un Formtype sin meischtens Neijerungen, wu üs em Fränkische kumme. Viilmol sin diä Neijerunge im Elsiss witter noch Süde drunge, wäge däm hän diä meischte Isoglosse d Form vu Staffle.
Nur im e begränzte Gebiit in dr Briisgaüer Rhiinebini un in dr südlige Ortenaü sin diä typisch elsässische ü, aü un oi uf d badisch Sitte drunge: Hüüs, Müüs, Fraü, Baüm, Soi (= Haus, Frau, Baum, Sau) un anderi.
Literatür
Atlas Linguistique et Ethnographique de l’Alsace. Strasbourg 1969ff.
Hubert Klausmann, Konrad Kunze, Renate Schrambke: Kleiner Dialektatlas. Alemannisch und Schwäbisch in Baden-Württemberg. Bühl 1993.
Harald Noth: Alemannisches Dialekthandbuch vom Kaiserstuhl und seiner Umgebung. Schillinger, Freiburg 1993.
Philipp Brucker: Hänner’s verstande? Lohrerditsch von aba bis Zwuckili. Verlag Moritz Schauenburg, Lahr 1991.
Weblink
Dialektseriä vu dr Friedel Scheer-Nahor in dr Badische Zittig
Üsziig vum Alemannische Dialekthandbuech vom Kaiserstuhl und sinere Umgäbung
Breisgauer Alemannische Kurzgrammatik
!
Ray Nagin
thumb|right|150px|dr Ray Nagin
De Clarence Ray Nagin Jr. (* 11. Juni 1956 z New Orleans) isch e US-amerikanische Politiker. Vom Mai 2002 bis zum 3. Mai 2010 isch er Burgermeischter vun New Orleans gsi. Dä Nagin isch international bekonnt wore, wo 2005 sini Schtadt New Orleans bim Hurrikan Katrina iberschwemmt worren isch.
Vor sineri Wahl isch er Mitglid vun dä Republikanisch Partei gsi un het nit vil Erfahrung ghet. Kurz vor dä Wahle im Februar 2002 isch er zue de Demokrate gwechselt. Nochdem er Burgemeischter wore isch, het er ä Antikorruptionskampagne gmacht un in dä Schtadtregierung durchgriffe un ufgrumt. Er het au nur knapp gege de Kerry um d'Nominierung fir d Präsidentschaftskandidatur verlore.
Om 1. September het er sine beriemti Red im Radio ghalte:
I mecht keiner un keini mä sähne, wu gottverdommi Prässekonferenze abhalte. Mache ä Moratorium fir d'Pressekonferenze. Mache kine Prässekonferenze mä, bis d'Hilf in de Schtadt isch. Un den kumme in d'Stadt un stähn uns bi, wän di unzällige millitärische Laschtwage un d'Truppe do sin.
Erzähle nit, dass do vierzigtousend Lit kumme. Di sin nit do. Sisch verdammi z'schpät. Jetzert stihn vun eirem Arsch uf un mache ebbes un losse uns gottverdammi die greschti Kris in d'Gschicht vun userm Lond bewältige.
Ekschterne Syte (uf englisch)
d'städtisch Syt vu New Orleans
Campaign contributions made by Ray Nagin
Mayor to feds: 'Get off your asses', CNN Mitschrift un dä Ton vun däm WWL-AM Radio Interview.
Profil by CityMayors.com
Southeast Louisiana Evacuation Plan Supplement (pdf)
Kategorie:US-Politiker
Kategorie:Burgermeischter
Kategorie:US-Amerikaner
Kategorie:Maa
Kategorie:Läbigi Person
Kategorie:Mitgliid vo dr Republikanische Partei
Kategorie:Mitgliid vo dr Demokratische Partei (USA)
Rando
Dä Rando (alem. *Rando zu ahd. rant „Schildbuggel“) isch ä alamannische Chliifürst (regalis) gsi.
Im Joor 368, wu in Mainz grad ä Fescht vu dä christlichi Religion, gsi isch, wul Ostre oder Pfingste, het der Mainz überfalle, und het Christe un Husrat raube kine, ohni bheligt z wäre.
Quelli
Ammianus Marcellinus 17,10,1
Literatur
Dieter Geuenich: Geschichte der Alemannen, Verlag Kohlhammer, Stuttgart 2004, ISBN 3170182277 / ISBN 3170120956
Kategorie:Alemannische König
Kategorie:Maa
Terence David John Pratchett
mini|Terry Pratchett (2012)
Dr Terence David John Pratchett (* 28. April 1948 in Beaconsfield, Buckinghamshire; † 12. März 2015 z Broad Chalke, Wiltshire) isch an britische Fantasy-Schriftsteller gsii. Ma kennt ean bsunders wegs sina Büacha üba d’Schiebawealt, wo in 27 Schprocha übasetzt wora sin. Dr Pratchett hot mit sina Fro Lyn in da englischa Grafschaft Wiltshire gwohnt. Bi sina Fans hoaßt a o „Pterry“, weil i sinam Buach „Pyramiden“ alle Lüt so hetzige Näma hond wia Ptraci oda Pteppic.
Sis Leaba
Dr Terry Pratchett hot sine erschte Gschicht mit 13 ussabrocht: „The Hades Business“ isch erscht in da schüalazitig und denn im Science Fantasy Magazine vaöffentlicht wora. 1965 hot er als Journalischt bi `na Lokalzitig agfanga. Döt hot a a Interview mit Peter Bander van Duren gmacht, wo a klens Verlagshus gleitet hot, und bi deam Interview hot Pratchett vazellt, dass er o an Roman gschrieba hei: „Die Teppichvölker“. 1980 isch dr Pratchett Pressesprecher vom Central Electricity Generating Board (CEGB) wora. Wia sich zoagt hot, dass er vo sina Bücha leaba ka, hot a sin Job bi da CEBG 1987 gschmissa. Uf des ane isch sin Output uf 2 Romane im Johr gschtiega – 2003 isch a noch J.K.Rowling der Autor mit da meischta vakofta Büacha in England gsi.
Dr Pratchett isch am 12. März 2015 im Alter vo 66 Johr dehaim gstorbe an de Folg vun ere Alzheimer-Chranket.
Schiebawealt
Dr Pratchett hot 40 Roman üba d‘ Schiebawealt publiziert, wo alle vaschiedene Aschpekte vo üsara Wealt parodiere. D’Schiebawealt isch flach und wird vo vier Elefanta tret, wo ufm Rucka vo `na riesiga Schildkrot („Groß A'Tuin“) schtond. Parodiert weren Themana wia klassische Fantasy- und Science-Fiction-Motiv, aba o Rock & Roll, Filme, Zitinga, Religion, Philosophie, chinesische und ägyptische Geschichte und so wita.
Werke
Büacha zur Schiebawealt
Andere Werke
Weblink
[URL] (Pratchetts amerikanischer Verleger, englisch)
[URL] Dütschsprachigi Verlagssyte zum Terry Pratchett
[URL] (dütschsprachiger Terry Pratchett Fanclub)
[URL]
[URL]
[URL]
[URL] (monatlicher Newsletter, englisch)
Christian Heger: Niemand ist eine Insel, Portrait uf FAZ.NET, 12. Februar 2010
Interviews
Paul Kincaid: Ein Gespräch mit Terry Pratchett. In: Wolfgang Jeschke (Hrsg.): Das Science Fiction Jahr 1990, Wilhelm Heyne Verlag, München, ISBN 3-453-03905-X, S. 111-126.
Im Gespräch mit Terry Pratchett (1995)
Kategorie:Autor
Kategorie:Hochschuellehrer
Kategorie:Literatur (20. Joorhundert)
Kategorie:Literatur (21. Joorhundert)
Kategorie:Literatur uf Änglisch
Kategorie:Literatur (Vereinigts Chönigrych)
Kategorie:Verfasser vo Fantasy
Kategorie:Verfasser vo Science-Fiction
Kategorie:Verfasser vo Chinder- und Jugendliteratur
Kategorie:Autor vo Sachliteratur
Kategorie:Epiker
Kategorie:Erzäler
Kategorie:Esseyist
Kategorie:Lyriker
Kategorie:Ängländer
Kategorie:Maa
Vadomar
thumb|200px|Bildle us d Notitia Dignitatum mit Schtädt usm Amtsbezirk vum Vadomar währen siner römische Militärzyt
De Vadomar (lat. Vadomarius; ; alem. *Wadomâri „Furtherrscher“) isch bis 361 de alamannische Gaukönig (rex) vo de Brisgauer gsi. Er isch de Brüeder vom Gundomad und de Vater vom Vithigab gsi. De Wohnsitz vom Vadomar isch gegenöber vo de Römerstadt Rauracum (Kaiseraugst) glege.
Zit as König
De Vadomar und sin Brüeder Gundomad sind widerholt is römische Gibiet igfale. Wo im Joor 354 de Kaiser Constantius II. gege si zogen isch, hend d Alemane mit de Römer en Vetrag abgschlosse, well Götterzaiche und Prophetie vomene Champf abgrote hend. De Gundomad isch aber glii drufabe vo sinene Lüt ermordet worde. Wo im Joor 356 d Vorberaitige för d Schlacht bi Strossburi im Gang gsii sind, het sich de Vadomar nöd wöle aaschlüsse und sini Lüt hend sich gege sin Wile em Chnodomar agschlosse. Au im Joor 357 het de Vadomar nöd am Chrieg gege de Julian tailgnoo. Woner im Joor 359 mitem Julian för sich, för de Urius, de Ursicin und de Vestralp um Fride verhandlet het, isch de nur an im selber gwäärt worde. Im Joor 361 hend Raubschare us sim Gibiet helvetischi Ort öberfale.
De Vadomar het regelmässige Briefkontakt mitem Kaier Constantius ghaa und au mitem Julian fründschaftlich verchert, obwoll baid findschaftlich gegenöber gstande sind. Nochdem em Vadomar sin Bott ufgriffe worden isch, isch da Doppelspiil ufgfloge. Wo glii drufabe de Vadomar - no aanigslos - öber de Rii gangen isch, um amene Fründschaftsesse mit de Römer z tailnee, isch er gfangesetzt worde und uf Spanie gschickt worde. Sin Noofolger as König isch sin Soo Vithigab gsii.
Dienstzit im Römische Heer
De Vadomar het denn e militärischi Karriere im Römische Riich gstartet. 365/6 het er underem Kaiser Valens z Bithynie gege de Usurpator Procopius kämpft und im Joor 373 isch er as dux Phœnices gege d Perser atrete.
Quelli
Ammianus Marcellinus 14,10,1; 16,12,17; 18,2,16-18; 21,3,1-5; 4,2,3-5; 26,8,2; 27,10,3; 29,1,2; 4,2; 30,7,7
Zosimos 3,4,2f
Literatur
Dieter Geuenich: Geschichte der Alemannen. Kohlhammer, Stuttgart 2004 ISBN 3170182277 / ISBN 3170120956
Kategorie:Alemannische König
Kategorie:Maa
Vithicab
De Vithigab (lat. Vithigabius, Vithicabius, Vidichabius; alem. *Widigaui „Waldgauer“; † 368) isch vu 360 bis 368 de alamannischi Gaukönig vo de Brisgauer gsi. Er isch de Sohn vum Vadomar gsi.
Nochdem sin Vatter Vadomar vo de Römer gfange worden isch, het de Vithigab d Herrschaft öber d Briisgauer öbernoo. De Historiker Ammianus Marcellinus beschribt en as en "verwaichlichte und chränkliche Maa". Trotzdem het er d Alemane zum Chrieg ufgruefe und isch denn uf Alass vom Kaiser Valentinian I. vo aim vo sinene Diener im Joor 368 ermordet worde.
Quelli
Ammianus Marcellinus 27,10,3; 30,7,7
Literatur
Dieter Geuenich: Geschichte der Alemannen. Kohlhammer, Stuttgart 2004 ISBN 3170182277 / ISBN 3170120956
Kategorie:Alemannische König
Kategorie:Maa
Priarius
De Priarius († 378) isch e Gaukönig (rex) vun de Lentienser gsi, emene alamannischa Deilstomm.
De Priarius het ogfonge e Feldzug ins Elsass zfyhre. Bi Argentovaria (Horwrig) hän die sich den mir d Truppe vum Kaiser Gratian
oglegt. Des isch den als Schlacht bi Argentovaria in Gschicht igonge. D Römer hen underem fränkische Heerfüerer Mallobaudes gwunne un de Priarius tötet.
De erst Tail vom Name isch usem Germanische schwer z düte, de zwait Tail isch sicher -hari "Chrieger"; es sai denn, de Name isch usere fremde Sprooch.
Quelli
Ammianus Marcellinus 31,10,10
Literatur
Dieter Geuenich: Geschichte der Alemannen. Verlag Kohlhammer, Stuttgart 2004, ISBN 3170182277 / ISBN 3170120956
Reallexikon der Germanischen Altertumskunde, Walter de Gruyter, Berlin, Band 18  --> Lentienses
Paulys Realecyclopädie der classischen Altertumswissenschaft, 1925, J. M. Metzlersche Verlagsbuchhandlung, Stuttgart, 24. Halbband, Band XII,2  --> Lentienses
Kategorie:Alemannische König
Kategorie:Maa
Kategorie:Elsassischi Gschicht
Gibuld
De Gibuld oder au Gebavult, (lat. Gibuldus, Gebavultus; alem. *Gibawulþu „de wo Aseehe git“) isch um 470 e alamannischer Kini (rex) gsi. Bim Gibuld un em Gebavult handelts sich warschiints um d gliiche Person, es kennte aber au zwei verschidni sii
Iberlieferung
De Eugippius het in siinere Vita Sancti Severini driber gschribe. D Manne vum Gibuld hen in dr zweiti Hälfti vum 5. Johrhundert d Schtadt Passau immer wider heimgsuecht. Drno isch vor de Schtadt Passau zwischem Gibuld und äm Abt Severin verhondelt wore. De Severin het verlongt, d remische Kriegsgfongeni freizloo. De Severin muess de Gibuld dermase beiidruggt ho, dass er däm Diener vu Gott d Wahl freygstellt het, z verlonge, was er het welle. No het er sibzg Gfongne freyglosse. D Gschicht het sich nochem Eugipp in d Johre 469 un 470 zuetrait.
Noch de Vita vum Hl. Lupus solls däm Bischof Lupus vu Troyes, fascht zur gliiche Zit, glunge si, Gfongeni vum Kinig Gebavult freizbekume.
Interpretation
Me weiss ni, ob de Gibuld als Kini iber alli Alemanne gherrscht het oder nur iber e Deil. Wiil er aber z Passau mitem Severin und z Gallie mitem Lupus verhondlet hät, goht me devu us, dass de Gibuld de elleinig Kini gsii isch. Megli isch aber au, as de Lupus eifach vom Severin abgschribe het.
S het aber au dozumol grosse Druck vun use gäbe. Im Joor 406 sind meriri Völker - Wandale, Suebe, Gote, Alane - a de Donau no ufe zoge uf de Flucht vor de Hunne. De Alemanne isches offebar glunge, de Zug vo irem Gibiet fernzhalte und so het de Zug bi Regeschburg en Knick in Norde gmacht und isch is Maintal choo, wo sich d Burgunder em Zug agschlosse hend. Si sind da Tal durab und hend ide Silfesternacht 206 de Rhii bi Mainz überquert und sind i Gallie igfale. D Bidrohig dur d Hunne het witerbistande und au do sind d Alemanne gnueg starch gsii, nöd vom Attila abhängig z werde. Es isch somit denkbar, dass d Alemanne sich dur die üssere Eraignis gainigt hend.
Quelli
Eugippius: Vita Sancti Severini, XIX
Vita vum Hl. Lupus, c. 10
Literatur
Dieter Geuenich: Geschichte der Alemannen, Verlag Kohlhammer, Stuttgart 2004, ISBN 3170182277 / ISBN 3170120956
Kategorie:Maa
Kategorie:Alemannische König
Willehari
De Willehari (lat. Vilarius, Willeharius, Willicharius) isch en alamannische Herzog i dr Ortenau gsi.
In dr Vita vum Heilige Desiderius wird bschribe, des dr fränkisch Husmeier Pipin der Mittleri in de Johr 709 bis 712 Feldzüg gege de dux Willehari, im Biet vun de Alamanne, gmacht het, wil dä, wie scho si Vorgänger Gottfried sich druf beruefe het, ass er de König vo de Franke wurd Lehnspflicht schulde, aber nit de Husmeier.
Quelle
Vita vum Heilige Desiderius
Literatur
Dieter Geuenich: Geschichte der Alemannen, Verlag Kohlhammer, Stuttgart 2004, ISBN 3170182277 / ISBN 3170120956
Weblink
Mittelalter-Genealogie: Willehari
Kategorie:Alemannische Herzog
Kategorie:Maa
Bagel
right|thumb|150px|Ä bagel
E Bagel (vo Jiddisch בײגל bejgl oder au Beigel, in Pole au bajgiel, bajgel, precel, obwarzanek) isch e Gebäck wo us Hefeteig mit Weize hergstellt und zerst in Wasser kocht und denn bache wird.
Produktion
Der Deig für d Bagel wird zerst abküehlt, in Wasser kocht und denn bache. S Loch in der Mitti isch ursprünglig für e Transport an Holzstange nützlig gsi.
D Bagel wärde pur, mit Mohn oder Sesam, mit süesse Zuedate wie Zimetwiibeeri, Blaubeeri oder Schoggolade oder mit reesere wie Chees bache. Mä serviert si au ufgschnitte und füllt se mit Salat, Frischchees oder Ufschnitt, in de USA wärde si hüfig ufgschnite und mit Lachs und Frischchees beleit.
Gschicht
Entstande isch de Bagel im 16. Johrhundert oder 17. Johrhundert warschynts z Pole. Dur jüdischi Ywanderer isch er hüt vor allem z Nordamerika verbreitet.
Kategorie:Bachwar
Butilin
De Butilin (; lat. Buccellenus; alem. *Butilîn; † 554) isch en alemannische Herzog i de Diözese Avenches gsi und de Nofolger vom Lantachar. Sin Brüeder isch de Leuthari gsi.
Anne 539 isch de Merowingerkönig Theudebert I. mit eme burgundisch-fränkische Heer in Italie igfale und het, nochdem er dringet hai het müese, di fränkische Herzög Butilin, Mumolen und Aming zrugglo.
Wo d Gote im Chrieg gege de Narses, wo im Uuftrag vo Byzanz Italie zruggeroberet het, i starchi Bedrängnis cho sind, isch ane 553 uf Bitte vo de Gote e fränkisch-alemannischi Hilfsarmee under de Füerig vom Butilin und sim Brüeder Leuthari uf Italie marschiert, gege de Wile vom Merowingerkönig Theudebald. Da Heer mit ageblich 75'000 Chrieger isch dur ganz Italie zoge bis uf Apulie und Kalabrie.
Denn het sich da Heer tailt und de Leuthari het sich uf de Haiweg gmacht, doch isch de Tail an ere Süüch zum Opfer gfale. De Butilin isch z Süditalie blibe und het d Gote, won em ageblich d Krone versproche hend, im Chrieg understützt. Er isch den im Herbst 554 bi Capua am Fluss Casilinus mit sim ganze Heer in ere Schlacht gege de Narses umchoo.
Quelle
Agathias (530/32–582) – Historiae
Marius von Avenches (530–594)
Literatur
Dieter Geuenich: Geschichte der Alemannen; Stuttgart 2004. ISBN 3170182277 / ISBN 3170120956
Weblink
Mittelalter Genealogie: Herzog Butilin uf mittelalter-genealogie.de (Archiv-Version)
Kategorie:Maa
Kategorie:Alemannische Herzog
Leuthari I.
De Leuthari (gr. Λεύθαρις, Leútharis; lat. Leutharius; † 554)  isch en alamannische Herzog un de Brüeder vom Butilin gsi.
Uf Bitte vo de Ostgote wo im Chrieg mitem byzantinische Feldherr Narses glege sind, isch anne 553 e alemannisch-fränkisches Heer gege de Wile vom Merowingerkönig Theudebald uf Italie marschiert under de Füerig vo de Brüedere Butilin und Leuthari.
Da Heer, ageblich 75000 Chrieger, isch dur ganz Italie bis a d Meerengi vo Messina zoge und het debi vill Büüti gmacht. S Heer het sich den tailt. De Butilin isch z Süditalie blibe um d Gote witer z understütze. De Leuthari und sini Lüt hend sich degege uf de Haiweg gmacht. Si sind underwegs vomene byzantinische Heer agriffe worde und hend iri Büüti verlore. Im End isch i de Nöchi vom Gardasee e Süüch uusbroche und de Leuthari und sini Mane sind all ade Chranket gstorbe.
Quelle
Agathias (* 530/32 – † 582) – Historiae
Marius von Avenches (*530 - † 594)
Literatur
Dieter Geuenich: Geschichte der Alemannen. Verlag Kohlhammer, Stuttgart 2004, ISBN 3170182277 / ISBN 3170120956
Weblink
Mittelalter-Genealogie: Leuthari
Kategorie:Alemannische Herzog
Kategorie:Maa
König
thumb|Heraldischi Königschrone
E König isch s Staatsoberhaupt vom ene Königriich. Er verkörperet si Staat und het, je noch dr Staatsform, mehr oder weniger mit em Regiere sälber z due. Symbol vo siim Amt si d Chrone und s Zepter, wo uf eini vo de ursprünglige Ufgobe vom ene König hiiwiise, die vom Chrieger, wo siis Land verdeidigt. Historisch het er siis Amt aadrätte, wenn er krönt worden isch, in de meiste modärne Monarchie zieht me hüte die eifacheri Inthronisierig vor. Bi dr Chrönig, je noch dr Dradition, setzt er sich sälber d Chrone uf oder wird vom ene Verdräter vo dr Staatsreligion krönt. D Salbig mit heiligem Öl cha au Deil vo dr Chrönigszeremonii si.
In dr Rangornig vo dr internationale Diplomatii stöhn König grad under de Kaiser. Em wiiblige Pendant vom König sait me Königin, e Begriff, wo ehrehalber au für d Frau vom ene regierende König bruucht wird. Manne vo regierende Königinne bechömme im Allgemeine Titel wie Brinz.
Sprochligs
S Wort König goot über s middelhochdütsche künic und s althochdütsche kuning uf s germanische kuningaz zrugg. In de romanische Sproche wird dr equivalänt Titel vom latiinische rex abgleitet. S slawische kral chunnt vom Name vom Karl em Grosse.
In andere Sproche git me em Dräger vo dere Funktion Titel wie lugal (Sumerisch), melech (Hebräisch), basileus (Griechisch), malik (Arabisch), raja (Sanskrit). Für e König vom Alte Ägypte brucht me hüte s Wort Pharao, wo sich dank dr Bible in ähnliger Form in alle europäische Sproche iiheimisch gmacht het.
Kategorie:Titel
Der Engländer, der auf einen Hügel stieg und von einem Berg herunterkam
Der Engländer der auf einen Hügel stieg und von einem Berg herunterkam, Originaltitel: The Englishman Who Went Up a Hill But Came Down a Mountain (»Dr Engländer wo uf e Higel gstige un vun eme Berg runterkumme isch«) isch de Titel vun em Kinofilm us em Johr 1995.
Hondlung
E änglischer Kartograf un sin Assischtent (Hugh Grant) kumme im Ärschte Weltkrieg in e kleis walisischs Dorf. Wu si gfrogt worre sin, was si mache wän, hän si sich bereit erklärt, de Berg z vermesse. Dodebi het sich deno rusgschtellt, dass de ‹Berg› e paar Fuess z klei gsi isch, un er wege dem nur no ne Higel gsi isch.
Des het die Dorfbewuhner gärgeret un si hän bschlosse ‹ihre Berg› uffzschitte, vor allem de Pubbsitzer Morgan «de Bock» un de Pfarrer Robert Jones. Mit allene Mittel un Lug un Trug hän däno d Bewohner versucht, d Englander nozhalte, ass si Zyt hen de Berg uf di erforderlig Hechi z bringe.
De Film basiert uf ere nit gonz wohre Gschicht im walisische Dorf Taff's Well un em Higel Garth Hill. Mit eme britsche Humor un eme Ohrwurm als Musik, wird d frindlig Rivalität zwische de Engländer un dr Walliser verzählt.
Uszig
Einer vun de Witz us em Film isch: Wu e Mechaniker gfrogt worre isch, wie denn des kaputtig Teil us em Auto heisst, het er Ontwort gää, er weiss nit, wie des Ding do uf Änglisch heisst, aber uff Walisisch heisst s «bethyngalw». Bethyngalw beditet aber nur «wiä heisst denn des».
Kritike
Weblink
Kategorie:Britische Film
Kategorie:Filmditel