mischeiwiller/swiss-german-text huggingface dataset:
Rheinhausen
De Namme Rheinhausen bezaichnet
Rhinhüse (Brisgau), ä Gmai im Landchrais Emmendinge in Bade
Oberhuse-Rhihuse, ä Gmai im Landchrais Karlsrueh in Bade
Rheinhausen (Duisburg), ä Stadtbezirk vu Duisburg
Hütten- und Bergwerke Rheinhausen, ä ehemoligs Industriundernämme vu de Firma Krupp
Xerxes
Xerxes (grich. v. pers.: Khshayarsluf) isch dr Namme vu folgende Persone:
Zwei persische Cheenige us dr Achämenide-Dynasti:
Xerxes I., im Buech Esther au underem Namme Ahasverus erwähnt (485-465 v. Chr.)
Xerxes II. (424 v. Chr.)
Xerxes (Armenien), eme armenische Cheenig, wo 212 v. Chr. dur dr Antiochos III. umbroocht worre isch
"Xerxes" isch au dr dytsch Namme vu ere italienische Oper vum Georg Friedrich Händel, lueg Serse
Au (Breisgau)
Au isch e Gmei wänigi Kilometer südlich vu Friburg im Brisgau in Bade-Württeberg un ghört zue dr Verwaltigsgmeinschaft Hexedal.
Geographi
Geographischi Lag
Au lit im nördliche Hexedal zwischenem Schimberg im Weste un em Schwarzwald im Oste.
Geologi
Dur Au verlauft d'Hauptverwerfig vum Oberrhigrabe. D'Schimbergsite wird vu dr Yberrest vu grosse Hangrutschige prägt.
Gschichte
Im Drissigjährige Chrieg isch Au am 5. August 1644 e Schauplatz vum zweite Dag vu dr Schlacht bi Friburg gsi.
Politik
Vögt
1980-2003: Elmar Bitzenhofer
sit 2004: Jörg Kindel
Dr Kindel Jörg isch am 1. Juli 2018 au zum Vogt vum Nochberdorf Wittnau gwählt worre.
Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006:Statistisches Landesamt Baden-Württemberg:
Johr  CDU  SPD  FDP  Grieni  Linki1  AfD  Suschtigi 2016  24,4 %  7,3 %  11,9 %  39,2 %  4,4 %  8,7 %  4,1 % 2011  31,5 %  15,7 %  6,9 %  39,3 %  2,3 %   4,3 %  2006  41,6 %  20,4 %  10,8 %  22,6 %  2,7 %   1,9 %
1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke
Wirtschaft un Infrastruktur
Verkehr
Au isch dur zwei Buslinie mit Friburg verbunde.
Persönlichkeite
Söhn un Döchter vu dr Gmei
Hartmann von Aue isch um s'Johr 1165 in Au bore worre (evtl. aber au in Obernau, hüt Ortsdeil vu Rotteburg). Er isch ein vu dr grosse Epiker vu dr Stauferzitt
gsi.
witteri Persönlichkeite
Dr Bundesverfassigsrichter a. D. Ernst-Wolfgang Böckenförde läbt z'Au im Brisgau.
Literatur
Helge Körner (2006): Der Schönberg – Natur- und Kulturgeschichte eines Schwarzwald-Vorberges. 472 S., 48 Farbtafeln und 200 sw-Abb. Lavori-Verlag, Freiburg. ISBN 3-935737-53-X.
Fueßnote
Weblink
Offizielle Website
Informationen und Bilder zu Au
Kategorie:Ort (Landkreis Brisgau-Hochschwarzwald)
Merzhausen
Merzhuse isch e südlichi Noochbergmei vu Friburg im Brisgau in Bade-Württeberg un ghört zue dr Verwaltigsgmeinschaft Hexedal.
Geographi
Zwischenem Schimberg un em Schwarzwald am Nordend vum Hexedal gläge, ghört Merzhuse sowohl zue dr sognennte Vorbergzone, wie au scho zum Schwarzwald, wil durch d'Gmei d'Hauptverwerfig zwischem Oberrhigrabe un Schwarzwald verlauft.
Gschicht
Merzhuse isch erschtmols 786 erwähnt worre, wo dr örtlich Grundbsitzer Heimo Güeter an d'Abtei St. Galle verschenkt het. Noochdem verschideni Friburger Adelsgschlechter dr Ort besesse hän, het ihn 1635 s'Friburger Jesuitekloschter kauft. Bi dr Schlacht bi Friburg im August 1644 isch s'Dorf no fascht völlig zerstört worre.
Merzhuse isch lang numme e chleis Dörfli gsi un het 1945 numme e baar hundert Iwohner gha. Vu 1950 bis 1980 isch no d'Iwohnerzahl starch agstiige un dr Ort mit dr Bebauig vu Friburg verschmolze. Sit 1980 pendelet d'Iwohnerzahl um 4500 Lit.
Religione
Merzhause isch au nooch dr Reformation römisch-katholisch bliibe. Erscht dur d'Zuewanderig vu Heimetvertriibene nochem Zweite Weltchrieg het sich e relevanti evangelischi Gmei bildet.
Politik
Bürgermeister
sit 2009 Christian Ante
1993 - 2009 Eugen Isaak
1969 - 1993 Werner Dammert
Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006:Statistisches Landesamt Baden-Württemberg:
Johr  CDU  SPD  FDP  Grieni  Linki1  AfD  Suschtigi 2016  20,4 %  12,7 %  9,3 %  44,3 %  4,6 %  6,8 %  1,9 % 2011  27,4 %  21,5 %  4,7 %  41 %  2,5 %   2,9 %  2006  38,4 %  21,3 %  10,5 %  24,6 %  3 %   2,1 %
1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke
Wirtschaft un Infrastruktur
Behörde
Bis 2005 het's z Merzhuse e eigene Polizeiposte gä. Säller isch ufglöst worre, so dass s'next Polizeireveer jetze z'Friburg isch.
Als einzigi Gmei im Landchreis Brisgau-Hochschwarzwald het Merzhuse kei eigeni Firwehr, sundern e Löschvertrag mit dr Stadt Friburg.
Kultur un Säheswürdigkeite
Bauwercher
S'ehemolig Jesuiteschloss vu 1666 het 1727 si hütigi Gstalt erhalde un beherbergt näbeme Wibaubetriib au e Therapizentrum fer Künstler.
s alt Schloss
Lit
Kurt Heynicke (1891-1985), Schriftsteller
Literatur
Karl Wißler, Merzhausen - Geschichte eines Breisgaudorfes im Hexental. Verlag Karl Schillinger, Freiburg, 1981. ISBN 3-921340-71-3
Weblink
Offizielle Website
Priv. Website mit Ortsgschichte
Fueßnote
Kategorie:Ort (Landkreis Brisgau-Hochschwarzwald)
ב
framed|Beth
Beth (au Bet) isch de zweit Buechschtab im Hebräische Alphabet.
Beth wird im moderne Hebräisch om Silbeofong nocheme Konsonant un om Wortofong wie [] usgschprôche (in de punktiert Schrybwis miteme Punkt (Dagesch) in de Mitt vum Buechstabe), sunsch wie [].
Er het de Zahlewert 2.
Gschicht
S' Beth isch e Konsonant. Er kummt vunra schtilisiert Darschtellung vum Huusgrundriss her (beth = Huus). Usem phönizischen Buechschtabe het sich s griechisch Beta entwicklt. Des isch aber durch d Änderung vun de Schrybrichtung noch rächts usgrichtet worre. Därtrus ischs latinisch B entschtonde.
Bispiil
בית לחם Bethlehem: "Huus vum Brot"
בנימין Benjamin: "Sohn vun mine Rechte"
בַעַל Baal: "Herr", "Bsitzer"
בָרוּךְ Baruch, männlichr Vornôme: "Gsegneter"
בָרָק Barak: "Blitz"
בַר־תַלְמַי Bartalmai, Bartholomäus, aramäisches Lähnwort: "Sohn vum Talmai"
Persone mitm Nôchnôme Beth
Alfred Beth Politikar
Evert Willem Beth Logikar
Zeichekodierung
Unicode UTF-16  U+05d1 Unicode-Nôme            HEBREW LETTER BET HTML                &#1489; ISO 8859-8          0xe1
Kategorie:Hebräisches Schriftzeiche
Au
De Usdruck Au bezaichnet:
ä Usruef (ä Interjektion), wo im Alldagsalemannisch s'duet weh! bedütet (ibertrage frieher au etwa glichbedütend mit Dunderwetter! oder hüt mit aber hallo )
s Kürzl fer s chemisch Element Gold (vu lat. aurum)
ä Flusslandschaft, d Au oder Aue, mit bsunderer Fiichtvegetation (Auwald) (lueg Flussaue, vgl. au d bchannt Lied Durch die Wälder, durch die Auen im Singspiil "Der Freischütz")
d Pupplinger Au, ä Auwald nördlich vu Wolfratshausen (Oberbayern)
d Kührener Au, Postau oder Mühlenau (Fluss in Holstein) lueg Alte Schwentine
d Hainburger Au bi Hainburg an der Donau, sit 1996 Dail vum Nationalpark Donau-Auen, au bchannt dur d Bsetzug vu de Hainburger Au 1984
s Kloster Au in Gars am Inn (Bayern) im Erzbistum München und Freising
mehreri Ort mit em Namme Au:
Dytschland
Au i.d.Hallertau, ä Gmai im Landchrais Freising in Bayern
Au am Rhi, ä Gmai im Landchrais Rastatt in Bade-Württeberg
Au (Brisgau), ä Gmai im Landchrais Brisgau-Hochschwarzwald in Bade-Württeberg
Au-Haidhausen, ä Stadtdail vu de bayerische Landeshauptstadt Münche
Au (Sieg), ä Ortsdail vu de Gmai Windeck an de Sieg
Östriich
Au (Vorarlberg), a Gmoand im Bezirk Breagaz, Breagazerwald, Vorarlbärg
Au am Leithaberge, ä Gmai in Niideröstriich
Au (Gemeinde Ernstbrunn), ä Katastralgmai in Ernstbrunn, Niideröstriich
Au (Gemeinde Strengberg), ä Katastralgmai in StrengbergNiideröstriich
Au am Kraking, ä Katastralgmai in Pressbaum, Niideröstriich
Sankt Peter in der Au, ä Märktgmai im Bezirk Amstetten in Niideröstriich
Schwiiz
Au AG, ä Ortsdeil vo dr Stadt Brugg im Kanton Aargau
Au (Auenstein, Veltheim), en Ortschaft i de Gmainde Välte und Gaueschtai, Kanton Aargau
Au SG, ä Gmai im Kanton St. Galle
Au TG, ä Ortsdeil vo dr Gmai Fischinge im Kanton Thurgau
Au ZH, d Halbinsel Au, än Ortschaft und Halbinsle i dä Gmaind Wädischwil im Kanton Züri
Frankrych
Au (Oberelsass), ä Gmai im Oberelsass
und wyters:
ä Familienamme, wo sich etymologisch vu frz. l'eau = Wasser ablaitet.
Au (Dateiformat), ä Audio-Dataiformat
Lueg au:
AU
-au (Ortsnammeendig)
Aue
Auen
Bollschweil
Bollschwil (amtlich Bollschweil) isch e Gmei im Hexedal un lit guet 10 km südlich vu Friburg im Brisgau.
Geographi
Zwisch em Hohfirst als Süddeil vum Schimbergmassiv un em Schwarzwald im südliche Hexedal gläge, ghört Bollschwil sowohl zue dr sognennte Vorbergzone as au scho zum Schwarzwald, wil dur d Gmei d Hauptverwerfig zwische Oberrhigrabe un Schwarzwald verlauft. Dr Ortsdeil St. Ulrich lit vollständig im Hochschwarzwald.
Gschichte
Nooch 1087 gründet dr Ulrich von Zell (†1093), dr Prior vum Priorat Zell, e Nonnechloster z Bollschwil, wo 1115 uf Sailede verleggt worre isch.
Politik
Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006:Statistisches Landesamt Baden-Württemberg:
Johr  CDU  SPD  FDP  Grieni  Linki1  AfD  Suschtigi 2016  28 %  10,5 %  6,3 %  39,5 %  3,1 %  8,5 %  4,1 % 2011  32,7 %  18,9 %  4,1 %  39,5 %  1,6 %   3,2 %  2006  48,8 %  21,1 %  6,1 %  19,6 %  2 %   2,4 %
1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke
Wirtschaft un Infrastruktur
Asässigi Undernämme
In Bollschwil wird am Hohfirst scho lang Chalchabbau betriibe. Au hüt noch wird vu dr Knauf Marmorit GmbH Chalch abbaut.
Gmeigliderig
Igmeindige
St. Ulrich un dem si Ortsdeil Geiersnest sin im Zug vu dr Gmeireform zum 1. Jänner 1974 igmaindet worrε.
witteri Ortsdeile
S Chalchbergwerch lit bi Ellighofe westlich vum Hauptort. Zue Bollschwil ghört au südlich vum Hauptort die nördlich Hälfti vum Wiler Güetighofe.
Kultur un Sähenswürdigkeite
Denkmoler / Grenzstei
Hohbannstei (Gmarkigsstei im Hohfirstwald, an der die fimf Gmeie Bollschwil, Ebringe, Ehrechilche, Pfaffewiler un Schallsched agrenze. Inzwische stoht am Ort nur no e Replik, dr Originalstei bfindet sich im Dorfmuseum vu Pfaffewiler.)
Persönlichkeite
Ehrenbürger
D Marie Luise Kaschnitz, wo deilwiis z Bollschwil ufgwaxe un au z Bollschwil beerdigt isch.
Dr Willi Bechtold (sit 2007), ehem. Schuelrektor, het sich um d Partnerschaft mit Berstett bsunderi Verdienschte erworbe.
Dr Ernst Karle, * 1919 z St. Ulrich (sit 2008), het sich um d Erforschig un Dokumentation vu dr Dorfgschicht verdient gmacht.
Söhn un Döchter vu dr Gmei
Adolf Max von Holzing-Berstett, dr Vadder vu dr Lyrikeri Marie Luise Kaschnitz het si Familiesitz z Bollschwil, si selber isch under anderem z Bollschwil ufgwaxe.
Literatur
Helge Körner (2006): Der Schönberg – Natur- und Kulturgeschichte eines Schwarzwald-Vorberges. 472 S., 48 Farbtafeln und 200 sw-Abb. Lavori-Verlag, Freiburg. ISBN 3-93573-753-X.
Weblink
Offizieller Website
Ortsgschicht mit Bilder
Fueßnote
Kategorie:Ort (Landkreis Brisgau-Hochschwarzwald)
Kiwi
Mit Kiwi bezaichnet mer
die flugunfähige neiseeländische Wappevögel, lueg Kiwis
in Ahlähnig an de Wappevogel als Spitznamme d'Bwohner vu Neiseeland
dank cleverem neiseeländische Marketing die chinesisch Stachelbeere, lueg Kiwifrucht
umgangssprochlich als Adjektiv un Präfix fer alles neiseeländisch, bsunders
d'Landeswährig, lueg Kiwi-Dollar
die neiseeländische Kultur, lueg Kiwiana
ä Rennross, Gwinner vum Melbourne Cup 1983
ä CAD-Software, lueg Kiwi (Software)
ä Schuehcrememarke
ä Segelflugzüg vu de Akaflieg Münche, lueg Mü 12
ä aigenstartfähigs Segelflugzüg vu de Fa. Valentin (Hassfurt), lueg Mistral C, Taifun 17 E
in de Buechbranche als KiWi abkürzt de Buechverlag Kiepenheuer & Witsch
Wittnau
Wittnau isch de Name vo däne Ortschafte:
Wittnau AG, e Gmaind im Kanton Aargau, Schwyz
Wittnau (Brisgau), e Gmaind im Landchreis Brisgau-Hochschwarzwald in Südbade, Dytschland
Lueg au:
Widnau, a politeschi Gmoand im Sanggaller Rhintl, Schwiz
ג
framed|Gimmel
Gimel (au Gimmel) isch de dritt Buechschtab usm Hebräische Alphabet. Där het de Zahlewert 3. Gimel wird im moderne Ivrit wie G im Alemanische usgschproche. Wänn de Buechschtabe uf e Aposchtroph kummt, isch er dr Ersatz fir de schtimmhaft dsch-Luut (IPA: //), wo im Hebräisch nit eksischtiert usser in Fremdwörter.
Gschicht
Gimel isch au e Konsonantbuechschtab vum phönizische Alphabet, wu vermuetli uf d schtilisiert Darschtellung vun eme Kamelhöcker (gamel = Kamel) zruck geht. Vun däm Buechschtabe leitet sich s hebräisch Gimel, s arabisch Dschim un s griechisch Gamma här. Usm letztere isch des latinisch C un G entschtônde.
Bispiel
גולית Goliat
גלגל (galgal): Rad
ג'אז Jazz (Gebruch im Fremdwort)
גַבְרִיאֵל Gabriel: "Mine Schtärk isch Gott"
גִדְעוֹן Gideon, männlichr Vornôme
Zeichekodierung
Unicode UTF-16  U+05d2 Unicode-Nôme            HEBREW LETTER GIMEL HTML                &#1490; ISO 8859-8          0xe2
Kategorie:Hebräisches Schriftzeiche
Gimel
Gimel isch de Name vo däne Sache:
Gimel (Hebräisch), en hebräische Buechstabe
Gimel, en Buechstabe vom Phönizische Alphabet
Gimel, e Funkzion im mathematische Gebiet vo de Kardinalzahlarithmetik
Gimel srl, en Hersteller vo Chindermode z Italie
Gimel Organic, en Produzent vo Bioläbesmittel z Bulgarie
Gimel isch de Name vo däne geografische Objekt:
Gimel VD, e Gmeind im Kanton Waadt, Schwiz
Gimel-les-Cascades, e Gmeind im Département Corrèze vo de Region Neu-Aquitanie, Frankriich
Gimel isch de Vorname vo däne Persone:
Gimel Everett, e US-amerikaneschi Filmproduzenti, -regisseuri und Dreibuechschriiberi
Gimel Bergen, mehreri sächseschi Hofbuechdrucker (16.–17. Jh.)
Gimel isch de Familiename vo däne Persone:
Georges Gimel (1898–1962), en französische Kunstmooler
Gimel isch en Namesteil vo däne Objekt:
Straßenbahnstrecke Rolle–Gimel (RG), en ehmolegi elektreschi Stroossebahn im Kanton Waadt, Schwiz
Allaman-Aubonne-Gimel-Bahn (AAG), en ehmolegi elektreschi Stroossebahn im Kanton Waadt, Schwiz
Saint-Martial-de-Gimel, e Gmeind im Département Corrèze z Frankriich
Saint-Priest-de-Gimel, e Gmeind im Département Corrèze z Frankriich
Lueg au:
Gimmel
Gymel
Alif
framed|s Alif i de isolierte Form
ʾAlif oder Alif (ألف) isch de ärscht Buechstab usem arabische Alphabet. Er isch usem phönizische Aleph hervorgonge un dertrum mitem latiinische A, däm griechische Alpha unem hebräische Aleph verwondt. Em isch de Zahlewert 1 zugordnet.
Luutwärt un Umschrift
S Alif bizaichnet entweder de stimmlosi glottali Plosiv (IPA: //) und trait den s Zaiche Hamza. Er entsprecht em Tütsche Knacklut, womer bim Schimpfe ghört: Du ʔEsel! oder im Hochtütsche i de Wortfuege: Seeʔadler. Denn bizaichnet er au de vollgöffneti Langvokal (IPA //) und chan au im Wortaafang verstume.
Alif zur Vokaldehnung
Alif kon de Dehnung vumene Fatha diene. Des erfillt drno praktisch d Funktion vun näm lange Vokal, nämli vumene offene „A“-Luut (IPA []) (wie in „Adelheid“). In däm Fall ischs in de DMG-Umschrift wie e „a“ miteme Strich drüber gschribe (ā).
Alif als e Trägervokal
framed|s Alif miteme Hamza obedraaframed|Alif mitem Hamza unedraa
S Hamza, wu de Stimmabsatz ussdruggt, brucht in de meischte Fäll e Trägervokal. Des kon nebem Alif au e Waw oder e Ya si. Fongt e Wort miteme Vokal o, fongt s noch de grammatisch Definition miteme Hamza o. Fir d Trägervokal Hamza om Wortofang wird immer s Alif gnumme. Dorum fonge alli Werter, wu miteme Vokal ofonge, in de Schrift mit m Alif o. I de DMG-Umschrift werds miteme Bögli gschribe (ʾ), wo geg links offen isch. I de nödwüsseschaftliche Literatur werds aber i de Regle nöd bizaichnet, do i europäische Sproche de Luut fälschlicherwiis nöd as Phonem empfunde werd. Au i ugnaue phonetische Umschrifte werd d Lut mengisch underschlage.
Stumms Alif
Om Wortend wirds Alif in bschtimmti Verbforme zur Vokaldehnig un als Träger vu de indeterminierte Akkusativendung (-an) gnumme. S bliibt drno gnauso stumm wie in einzelni Werter مائة (mi'a, „hundert“). S'Alif het in däni Fall e rein orthografischi Funktion.
Bsunderhite vun de Schribung
Goht däm Alif e Lam vorus, wirds Onschtell vo de Schriibung لـا d Ligatur لا (Lam-Alif) verwändet.
Alif als e Hilfszeiche
framed|s Alif chan als e Hilfszeiche überen Konsonant gschribe werde
Im hitige Arabisch gibt s e hondvoll Werter, wu e longs a (ā) hen, wu aber nit gschriibe wird. Soll s ā widergebe werre, konn e kleins Alif uf d vorgongene Konsonante (im Bild as Kreis dargstellt) gsetzt werre.
Alif im Unicode
Unicode UTF-16  U+0627 Unicode-Name            ARABIC LETTER ALEF HTML                &#1575; ISO 8859-6          0xc7
Auch s hochgstellt Alif isch kodifiziert, wird aber in mangii Schriftarte nit dargstellt.
Unicode UTF-16  U+0670 Unicode-Name            ARABIC LETTER SUPERSCRIPT ALEF HTML                &#1648;
Kategorie:Arabisches Schriftzeiche
ᚨ
thumb|100px|ansuz
ansuz (ᚨ) isch de erschlossni urgermanisch Name vo de a-Ruune. Er lutet uf Altnordisch óss, Altdänisch ᚭᚢᛋ aus und Altenglisch ós, het aber d Form ᚩ. D Bidütig isch "Ase"; da isch i de nordische Mythologi de Name vomene Göttergschlecht. Im gotische Alphabet haisst de Buechstabe "a" (𐌰) aza und bidütet möglicherwiis "Achse", d Form entsprecht em griechische Alpha (A) und au em latinische A.
D a-Ruune isch die viert Ruune i allne öberlifrete Ruunealphabet und die viert Ruune vom Freys ætt.
Im altfriesische und altenglische Futhorc het sich die Ruune i drai Variante uufgspalte: ᚫ æsc »Esche«; ᚪ ác »Aiche« und ᚩ ós »Ase«.
Luutwert
D Ruune stoot för de gmaingermanisch volloffni Vokal, lang oder churz (IPA //), so i de ältere und i de kontinentale Runeinschrifte. Im Spoturnordische und Altnordische för en Vokal, wo zwüschet /a/ und /o/ stoot, er werd allgemain i de Forschig miteme ghögglete "a" (ą) transkribiert (IPA: //). Di altenglische Ruune stönd för /a/, // und //.
Esotheerik
I de moderne Esotheerik bidüütet d a-Ruune Botschaft, Extase und Wortgwandhait und werd mitem Gott Odin i Verbindig broocht, well er de Hoptgott vo de Ase isch. Im Ruuneyoga bildet me da Zaiche, indem mer baid Händ ase geg före, schräg abe hebt, so ases vo de Siite ussiet wie die Ruune.
Unicode
Unicode UTF-16  U+16a8 Unicode-Nôme            RUNIC LETTER ANSUZ A HTML                &#5800;
Büecher
Klaus Düwel: Runenkunde. Metzler Bd. 72; Stuggart 2001; ISBN 3-476-13072-X
Kategorie:Rune
Freys Aett
Aettir (Altnordisch: ætt, Pl.: ættir "Achtergruppe") isch d Futhark-Unterteilung vun de gmeingermanische  Rune in drey Gruppe zu acht Rune.
D erscht Grupp, Freys ætt, »Achtergruppe vum Gott Freyr« bschtoht im ältere Futhark us de Rune: ᚠ fehu, ᚢ uruz, ᚦ thurisaz, ᚨ ansuz, ᚱ raido, ᚲ kenaz, ᚷ gebo, ᚹ wunjo.
Kategorie:Rune
Hagals Aett
Aettir (Altnordisch: ætt, Pl.: ættir "Achtergruppe") isch d Futhark-Unterteilung vun de gmeingermanische Rune in drey Gruppe zu acht Rune.
D zweyt Grupp, Hagals ætt, bschtoht us de Rune ᚺ haglaz,  ᚾ naudiz, ᛁ isaz, ᛃ jera, ᛇ ihwaz, ᛈ perthro, ᛉ elhan un ᛊ sowilo.
Kategorie:Rune
Tys Aett
Aettir (Altnordisch: ætt, Pl.: ættir "Achtergruppe") isch d Futhark-Unterteilung vun de gmeingermanische  Rune in drey Gruppe zu acht Rune.
Die dritt Grupp, Týs ætt, »Achtergruppe vum Gott Týr«, bschtoht us de Rune ᛏ tiwaz, ᛒ berkana, ᛖ ehwaz, ᛗ mannz, ᛚ laguz, ᛜ ingwaz, ᛞ dagaz un ᛟ othila.
Kategorie:Rune
ᛒ
thumb|100px|berkana
berkana (ᛒ) isch de erschlossni urgermanisch Name vo de b-Ruune. Er haisst uf Altnordisch bjarkan, Altdänisch ᛒᛁᛅᚱCᚭᚾ biercan; Altenglisch beorc und im Hrabanische Alphabet birich. D Bidütig isch nordisch «Bilechlaub« und sus »Bilche«. Au de gotisch Buechstabe "b" (𐌱) haisst wie d Ruune bercna, d Form entsprecht aber a em griechische Beta.
D b-Ruune isch di achzeet Ruune im alte Futhark und di drizeet im nordische futhork. Si isch di zwoot Ruune im Tys Ætt.
Luutwert
D Ruune stoot för de gmaingermanisch stimmhafti labiali Plosiv und sis frikativi Allophon (IPA //+//), so i de ältere Ruuneinschrifte und im altenglische Futhorc. Degege i de kontinentale Runeinschrifte  nume för //.
Esotheerik
I de moderne Esotheerik beditet d b-Ruune Neijbeginn, Schöpfung, Geburt un Wachstum.
Unicode
Unicode UTF-16  U+16d2 Unicode-Nôme           RUNIC LETTER BERKANAN BEORC BJARKAN B HTML                &#5842;
Büecher
Klaus Düwel: Runenkunde. Metzler Bd. 72; Stuggart 2001; ISBN 3-476-13072-X
Kategorie:Rune
ᚦ
thumb|100px|thurisaz
þurisaz oder þurnaz (ᚦ) sind di erschlossne urgermanische Näme vo de th/þ-Ruune. Er lutet uf Altnordisch þurs, Altdänisch ᚦᚼᚢᚱᛋ dhurs; Altenglisch þorn und im Hrabanische Alphabet dorn. D Bidütig isch "Thurs, Riis" oder "Dorn". Im Mittelalter het mer z Skandinavie die Ruune au miteme Punkt gschribe, um de stimmhafti Frikativ /ð/ z schriibe. De gotisch Buechstabe "þ" (𐌸) haisst degege thiuth "Guets" und d Form entsprecht em griechische Buechstabe Phi (Φ).
De Buechstaabe isch im Altenglisch und Mittelenglische no lang bruucht worde, denn aber dur d Schriibig "th" ersetz worde (ae. þorn; me. þorn, thorn; ne. thorn »Dorn«). Im Isländische werd de Buechstabe (grooss: Þ, chlii: þ: þorn /θotn̥/) no hüt bruucht.
D th/þ-Ruune isch die dritt Ruune i allne öberlifrete Ruunealphabet und die dritt Ruune vom Freys ætt.
Luutwert
D Ruune stoot för de gmaingermanisch interdentali stimmlosi Frikativ (IPA //), so i de ältere und i de kontinentale Runeinschrifte. Im Altenglische stoot er för /θ/ und s stimmhafti Allophon //, baid Luut sind aber i Tegscht, wo mitem latinische Alphabet verfasst worde sind, mengisch au mit em Zaiche "ð" gschribe worde. Au im nordische Futhork stoot th-Rune för /θ/ und /ð/. De isländisch Buechstabe werd nume för de stimmlos Frikativ bruucht, de stimmhaft Lut werd degege mit "Ð" bzw. "ð" gschribe.
Esotheerik
I de moderne Esotheerik bidüütet d th-Ruune zerstörischi und schadvolli Mächt aber au chraftvolli Vertaidigung.  Im Ruuneyoga bildet mer die Ruune, wemer sich en Arm siitwärts i sini Hüft stemmt, de Ellboge geg use, so ases vo voore a die Ruuneform erinneret.
Unicode
Unicode UTF-16  U+16a6 Unicode-Nôme            RUNIC LETTER THURISAZ THURS THORN HTML                &#5798;
Büecher
Klaus Düwel: Runenkunde. Metzler Bd. 72; Stuggart 2001; ISBN 3-476-13072-X
Kategorie:Rune
ᚱ
thumb|100px|raiðô
raiðô (ᚱ) isch de erschlossni urgermanisch Name vo de r-Ruune. Er lutet uf Altnordisch reið, Altdänisch ᚱᛅᛁᚦᚢ reidu; Altenglisch rád und im Hrabanische Alphabet rehit und de gotisch Buechstabe "r" (𐍂) haisst reda. D Bidütig isch "Faart, Ritt, Wage".
D r-Ruune isch die füft Ruune i allne öberlifrete Ruunealphabet und die füft Ruune vom Freys ætt.
Luutwert
Die Ruune stoot i allne Ruunetraditione för de gmaingermanisch postdentali Vibrant (IPA //) und mues i de Uusproch underschide werde vo de Elch-Ruune, wo mindest i de nordische Tradition för de uvulari r-Luut (IPA //) stoot.
Esotheerik
I de moderne Esotheerik bidütet d r-Ruune Raise, Biwegig, Verändrig, Voraachoo und Fortschritt. Im Ruuneyoga werd si bildet, wem mer en Arm siitlich i d Hüft stützt, de Ellboge geg use und de Fuess vode gliich Siite schräg geg use stellt, so ases vo vore wie die Ruune ussiet.
Unicode
Unicode UTF-16  U+16b1 Unicode-Nôme            RUNIC LETTER RAIDO RAD REID R HTML                &#5809;
Büecher
Klaus Düwel: Runenkunde. Metzler Bd. 72; Stuggart 2001; ISBN 3-476-13072-X
Kategorie:Rune
Harpolingen
Harplinge isch e chlins Dorf im Hotzewald mit rund 700 Iwohner un isch de östlichst Stadtdail vu Bad Säckinge im dytsche Landkrais Waldshuet am Hochrhi u nid wit vu de Schwizer Gränze. D'Entfernig zum Ortskern vo Säckige isch öbbe sybe Kilometer. E Stroß verbindet's usserdem mit em Säckiger Ortsdeil Ripplinge, wo zwei Kilometer witer westlig litt.
Die geographische Koordinate vum Ort (Chilchturm) sin
Harplinge lit uf etwa 450-500 m ü. NN (Ortszändrum: 484 m) un biitet ä scheene Blick uf d'Schwizer Alpe. Es isch uff em Südhang vom Hotzewald und fallt in Richtig Rhy ab.
De Ort isch scho vo de Alemanne bsydelt gsi, wo-n-en wäge siner Lag güet hän chönne bedrätte. Bi de erschte urkundlige Erwähnig im Johr 1281 wird de Ort als Hartpolingen gnännt. Es müeß sällemols e Gschlächt mit em Name von Harpolingen gee ha, wo 1328 und 1402 erwähnt wird. Als Bstanddeil vom Dinghof Murg hän d'Herre vo Wiladige au z Harplinge bis 1376 d'Grichtbarkeit gha. Wo's sälli Meier spöter nümmi gee hät, isch d'Grichtbarkeit an s Stift Säckige übergange, wo's bis zu siner Ufflösig (1806) bhalte hät.
Zu de Zit vo de Habsburger hät Harplinge zu de Grafschaft Hauestei ghört. 1806 isch's an Bade cho.
De Erscht Wältchrieg hät zäh Ywohner vo Harplinge s Läbe chostet, im Zweite Wältchrieg sin 22 Harplinger umcho und eine isch vermisst worre.
Im Johr 1973 isch Harplinge im Zug vo de Gmeindereform vo Bade-Württeberg uff Säckige ygmeindet worre.
Zue de bsundere Sähnenswirdigkaite ghört de Murgdallehrpfad an de Murg, wo östlich vum Dorf dief ins Dal igschnitte fließt. Ußerdäm de Dorflaade, wos früsches Holzofebroot git.
Quelle
[URL]
Kategorie:Ortsdeil (Landchreis Waldshüet)
Kategorie:Bad Säckinge