mischeiwiller/swiss-german-text huggingface dataset:
John R. Hind
thumb|right|John R. Hind
entdeckti Asteroide: 10 (7) Iris  13. August 1847 (8) Flora  18. Oktober 1847 (12) Victoria  13. September 1850 (14) Irene  19. Mai 1851 (18) Melpomene  24. Juni 1852 (19) Fortuna  22. August 1852 (22) Kalliope  16. November 1852 (23) Thalia  15. Dezember 1852 (27) Euterpe  8. November 1853 (30) Urania  22. Juli 1854
Dr John Russell Hind (in dr Literatur au as John R. Hind agä) (* 12. Mai 1823 in Nottingham, † 23. Dezember 1895 in Twickenham) isch e britische Astronom gsi.
Dr Hind isch 1840 am Observatorium vu Greenwich as Assistent in dr magnetische Abdeilig agstellt worre. Dert het er underem George Biddell Airy gschafft.
Anno 1844 het er sich an dr Expedition zuer Bestimmig vu dr geographische Längi vu Valencia in Venezuela deilgnu.
In dr Folgezitt het er as Beobachter an dr Privatsternwarte vum George Bishop im Regents Park gschafft. Do het er zwische 1847 un 1854 insgsamt zehe Asteroide sowie mehreri Komete entdeckt. D'Nammensgäbig vu sinem dritte Asteroid (Victoria) isch kontrovers diskutiert worre – bis dertna isch es unüblich gsi, Asteroide nooch noch läbende Persone z'benenne. Dr Hind het sich allerdings doruf rusgredet, dass er dr Himmelskörper nit uf die domolig englisch Chönigi Victoria daift häb, sundern uf die römisch Sigesgötti daift häb.
Dr Hind het d'Bahne vu 70 Himmelskörper (Planete, Asteroide un Komete) berechnet. Doryber nus het er sich au mit dr Beobachtig vu veränderliche Sterne beschäftigt, wobi er dr diefrot, variabel Stern R Leporis im Sternbild Hase (Lepus) sowie d'Veränderlichkeit vum Stern μ Cephei im Sternbild Kepheus entdeckt het. Witterhi het er bim Stern T Tauri im Sternbild Muni (Taurus) e Gasnäbel entdeckt,  wo d'Helligkeit veränderlich isch (Im Hind si veränderlicher Näbel - dr Nebel reflektiert s'Liecht vume veränderliche Stern). Die vu ihm entdeckt Nova Ophiuchi 1848 (V841 Ophiuchi) im Sternbild Schlangeträger (Ophiuchus), isch die erst beobachtet Supernova vu dr Nöizitt gsi (sit dr Supernova vo 1604.
Am bekannteste isch dr Hind allerdings as Rusgäber vum fer die domolig Schifffahrt wichtige Nautical Almanac gsi, dem si "Superintendent" er zwische 1853 un 1891 gsi isch.
Fer sini Leistige het dr Hind 1853 d'Goldmedaille vu dr Royal Astronomical Society erhalde. Uf dr Pariser Gedenkmünze vu anno 1868, wo anlässlich vu dr hundertsten Asteroideentdeckig prägt worre isch, isch dr Hind näbe drei spotere Mehfachentdecker abbildet worre: Hermann Goldschmidt, Robert Luther un J. C. Watson.
Zue sine Ehre isch e dr Krater Hind uf em Erdmo sowie dr Asteroid (1897) Hind benennt worre.
Lueg au: Liste vu dr Asteroide
Wercher
Astronomical vocabulary. London 1852
Introduction to astronomy. London 1863
On the expected return of the great comet of 1264 and 1556. London 1848
The solar system. London 1846
Descriptive treatise of comets. London 1859
Kategorie:Ängländer
Kategorie:Astronom
Kategorie:Herusgääber
Kategorie:Autor vo Sachliteratur
Kategorie:Literatur uf Änglisch
Kategorie:Maa
Weizen
Weisse (Triticum sp.; alemannischi Näme) isch e Chornart. Die Sorte wome am beste kennet isch de Saiweisse. Er isch aber ebitz heiklig zum há. Me brúcht Leim- oder Lösbode, daser guet tuet. Gad weller schlächt wachse tuet, pflanztme na vilne Plätz Roggen dafür.
Weisse ninntme zwâr ou als Fuetermittel aber fast glích wichtig isch er aber als Róstoff für Brót und Nudle/Teigware.
Literatur
Elisabeth Schiemann: Weizen, Roggen, Gerste. Systematik, Geschichte und Verwendung. 1948.
Friedrich J. Zeller, Sai L.K. Hsam: Weizen: Grundstoff für die menschliche Ernährung und für industrielle Erzeugnisse. In: Naturwissenschaftliche Rundschau. 57 (8), S. 413–421 (2004),
Weblink
Informatione zue Weisse uf Proplanta.de
Kategorie:Süessgreeser
Kategorie:Getreid
Schwerkraft
Under Schwerchraft oder Schweri verstoht mer die Chraft, wo uf e Körper uf ere Oberflächi vume Himmelskörper wirkt. Si entstoht us dr dur d'Gravitation bewirkte Aziegigschraft vum Himmelskörper. Dr Begriff Schwerkraft wird au oft synonym fer Gravitation verwendet. Im folgenden isch numme vu Schwerchraft im Sinn vu Aziegig, z. B. Erdaziegig, d'Red.
D'Schwerchraft verleiht dr Körper ihr Gwicht. Während Schwerkraft s Grundphänomen bezeichnet, isch s'Gwicht e Eigeschaft, wo ime konkrete Körper zuegordnet wird.
Die uf e Körper wirkend Schwerkraft isch gliich im Produkt us sinere Massi un dr Fallbeschlünigung. D'Schwerchraft isch d'Ursach vu dr Beschlünigung, wo e frei fallende Körper uf dr Oberflächi vume Himmelskörper erfahrt, wo usser dr Schwerchraft keinere wittere Chraft usgsetzt isch.
Die lokal Variation vu dr Schwerchraft un demit au vu dr Fallbeschlünigung entspricht im Schwerefeld. Si isch hauptsächlich e Folg vu dr Zentrifugalkraft un dr Abplattig vum Himmelskörpert. Im Fall vu dr Erde betrait d'Abwiichig vum Middelwert fer verschideni geographischi Breitene bis zue 0,5%. Sie hängt uf dr Erdoberflächi ferner gringfüegig au vu dr Höchi yberem Meer ab.
Im Underschid zue dr beschriebene natürliche Schwerchraft git es sit dr Middi vum 20. Johrhundert au ernsthafti Überlegige Chünstlichi Schwerchraft, z. B. fer d'Errichtig vu langfristig bewohnbare Ruumstatione, zu erzüge. Debi handelet es sich aber nit um chünstlichi Gravitationsfelder, sundern d'Usnutzig vu dr Zentrifugalchraft uf dr Inneside vu z. B. rotierende Zylinder, wo e vu dr Schwerchraft nit underschidbare Effekt erzüge.
Link
ESA Homepage Erklärig vo dr ESA zum Thema Schwärkraft
Kategorie:Grawitazioon
Kategorie:Astronomi
Hoheitszeichen
mini|Hoheitszeiche (Schwarz-Rot-Gold Flagge) anere Uniform-Jacke vo de düütsche Schtriitchräft.
mini|Hoheitszeiche vo dr srilankesische Polizei
Under eme Hoheitszeiche oder Hoheitssymbol verschtaht mer s Symbol zur Repräsentation vonere Schtaatshoheit.
Under Hoheitszeiche falled im allgemeine Fahne, Flagge, Wappe, Abzeiche und Dienschtsiegel. Sie repräsentiered de entschprechendi Schtaat (au wenn si vo kommunale Gebietskörperschafte gfüehrt werded) und erchläred i dr Regle s betreffendi Objekt, wo sie sich druf beziehed oder wo sie druf aabracht sind, zur rechtliche Aaglegeheit oder zum Eigetum vom jewiilige Schtaat.
Uufgrund vom Völkerrecht müend Soldate es Hoheitsabzeiche a ihrer Uniform träge.
Biischpiil: Bundesflagge, Landesflagge, Bundeswehrchrüüz, Polizeischtern
Missbruuch
In Düütschland chann di öffentlichi Verunglimpfig vo inländische und ussländische Hoheitszeiche mitere Freiheitsschraaf bis zu drei Jahre gmäss § 90a Abs. 1 Nr. 2 StGB gahndet werde. Ebefalls isch di unbefugti Nutzig, böswilligi Entfernig oder de Missbruuch vomene Hoheitszeiche schtrafbar.
In Öschterriich chann di öffentlichi Verunglimpfig vo Hoheitszeiche gmäss § 248 Abs. 1 StGB mitere Freiheitsschtraaf bis zu eim Jahr gahndet werde. Ebefalls isch di unbefugti Nutzig oder de Missbruuch vomene Hoheitszeiche schtrafbar.
I de USA hingege isch s Verbrenne vo dr Fahne vom Supreme Court als gschützti Meinigsfreiheit mehrfach gege Kriminalisierigsversuech vom US-Kongress verteidigt worde.
Lueg au
Flagge
Wappen
Weblink
Kategorie:Symbol
Dost
miniatur|Blüetestand vom Echte Dost
De Mazaroo oder ds Badchruut (Origanum vulgare L.; alemannischi Näme) isch a Chruut, wo idr Mittlmeergegad un au suscht in fascht ganz Europa wakst. Dr Mazaroo isch nooch varwannd mit am Majoran unn noo varwentar met am Origano.
D Büschle weerrand bis zomma halba Meeter hoch. A dan Escht senn an Huufa varschedda groosse Blätter, won uusluagan wie langga Härtsle. Of da Blättar - andrscht wia bim Oregano - gantz vil fiine Höörli domma. Im Sommar hoot'r luutar kliine rossarote Blüatle.
Ma kaa de Mazaroo az Ggwördz nee oddr as Tee. Dar Ggschmagg gliichet dem vom Origano, ar ischt abbr mildr und süassar und gräsalat a bits. Mazaroo isch ggsund förra Buuch, wellr t Vrdauig aaregd unn datsua no desinviziart.
Name
Der Name Mazaroo chùnd vùm rätoromanische "masaron" un maind noch em Voradelbergische Wèèrderbuech z Voradelberg normalerwyys dr ächd Majoran (Origanum majorana L.). Noch em Schwyzer Idiotikon isch dr Name Masaron au in dr Schwyz gängig, in maischde Geegnige ebe fir dr Majoran, im Ryywald au dr Dost (Origanum vulgare L.), im ùndere Ryywald dr Breitblättrig Thymian (Thymus pulegioides L.) ùn z Saas dr Edel-Gamander (Teucrium chamaedrys L.).
Z Obfige nänd mer Origanum vulgare Chrodeschmegi.
Weblink
Kategorie:Nutzpflanze
Kategorie:Bedecktsamer
Walter Renschler
De Walter Renschler (* 20. April 1932 z Züri; † 17. Juli 2006 z Zollike) isch en Schwiizer Gwerkschaftler und sozialdemokratische Politiker gsii.
De Walter Renschler isch 1932 als Sohn vomene Fabrikarbeiter ufd Welt choo. Siis Schtudium i dr Nationalökonomie hät ihn a d Universitäte in London und Züri gfüehrt. Dr promovierti Volkswirtschafter isch 20 Jahr lang Mitglied im Nationalrat vo dr Schwiiz gsii, wo er 1967 als jüngschts Mitglied ine gwählt worde isch. Er isch als Politiker mit de Schwerpunkte Entwickligs- und die Ussepolitik wesentliche Wegbereiter zum Entwickligshilfegsetz von 1976 gsii. Vo 1974 bis 1994 isch er gschäftsleitende Sekretär vom Verband vom Personal vo de öffentliche Dienscht (VPOD), vo 1990 bis 1994 Präsident vom Schwiizerische Gwerkschaftsbund (SP) gsii. Siini Aktivitäte i dr Ussepolitik händ massgeblich dezue biitreit, dass sich d Schwiiz gegeüber dr Europäische Union göffnet hät. Zu dem hät au siis Engagement als Zentralpräsident vo dr Europa-Union Schwiiz i de Jahre 1968 bis 1972 und siis Würke im Europarat 1970 bis 1977 biitreit.
Gmeinsam mit siine Kollege Andreas Gerwig, Lilian Uchtenhagen und Helmut Hubacher hät er i de 1970/1980er Jahre di politischi Richtig i dr Sozialdemokratie vorgää, was ihne d Bezeichnig "Viererbande" einbracht hät.
De Walter Renschler isch am 17. Juli 2006 im Alter vo 74 Jahre nach langer Chrankheit gschtorbe.
Weblink
Kategorie:Schwiizer Nationalrot
Kategorie:Walliser
Kategorie:Person (Zolike)
Kategorie:Maa
Volt
S' Volt isch die abgleitet SI-Eiheit vu dr elektrischi Spannig mit em Eiheitezeiche V. S'Volt isch nooch em italienische Physiker Alessandro Volta benennt. E Volt isch gliich in dr elektrische Spannig zwische zwei Punkte vume homogene, gliichmässig temperierte Linieleiter, in dem bi eme stationäre Strom vu eim Ampere zwische sälle beide Punkte d'Leistig ei Watt umgsetzt wird.
Woher s'im Dytsche üblich Formlezeiche U chummt, isch nit bekannt. International isch s'Formlezeiche fer Spannig degege e E, im angelsäxische Sproochruum au hüffig e V (Voltage).
Lueg au: Elektrizität
Kategorie:SI-Einheit
Tektonik
Tektonik bedütet - nooch dr grichische Wortwurzle - dr Ufbau vu zämmegsetzte Strukture. S'Wort wird insbesundere fer d'Gliderig vu planetare Chruste (z. B. vu dr Erdchruste) verwendet, aber au fer Baute un in dr Dichtkunst.
Allgmeiner heisst tektonisch: klar ufbaut, wie in dr Bauchunst gfüegt.
Geowisseschafte
In dr Geowisseschafe bezeichnet Tektonik dr Ufbau vu dr ussere Schicht vum e terrestrische Himmelskörper (z. B. vum Erdkörper) in sinere Struktur un grossrümige Bewegig. Witteres dezue findet sich under Plattetektonik; lueg au Vulkanismus.
thumb|Faltetektonik
In dr Geologie bezeichnet tektonisch meistens regionali Bewegigsvorgänge in ere planetare Chruste, wo zue langsame Verschiebige, Verbiegige, Faltige oder gar Brüche vu Gsteinschichte oder grössere Eiheite füehre - zum Bispil:
tektonischi Störig (flächeförmigi tektonischi Schwächezone, oft mit verstärchter Erosion oder Bebetendenz),
Bruchtektonik (Ufbreche bzw. gegesitigi Verschiebig vu Gsteisschichte, oder Isenkig vu Sedimentbecke)
tektonischi Erdbebe (seismischi Aktivität dur Löse vu Spannige im Undergrund).
D'Erdbebe entstehn dur raschi Bewegige un Ribig zwische Gsteispakete, während die andere gnennte Bispile wesetlich chleineri Bewegigsrate im Beriich vu Zentimeter pro Johr ufwiise. Higege len sich Gsteiner langsam zue Falte verbige (ohni z'breche), wenn d'Verschiebige numme einigi mm/Johr betrage un s'Gstei usriichend duktil isch. Produkte vu tektonische Prozesse sin doher oft metamorphi Gsteiner (Regionalmetamorphose) un dere ihri Merkmole wie e Schiferig oder Klüftig.
Allgmeiner bedütet tektonisch in dr Geowisseschafte:
dr Ufbau vu dr planetare Chruste betreffend, sowie
die ussere Schichte vum e planetare Körpers (Chruste un e Deil vum planetare Mantel = Lithosphäri) in ihrer Struktur un grossrümige Bewegig - lueg au Plattetektonik.
Architektur
Im technische Sinn befasst sich d'Tektonik mit em Zämmesetze vu dr Baudeile zu eme Gfüege, bzw. mit dr Körperlichkeit in dr Architektur. Dr nächst Schritt zue ere Verallgmeinerig vu dr Ruumuffassig isch s'Ufhebe vu Vertikaler un Horizontaler.
Archivwese
Im Archivwese isch d'Tektonik e wesetlichs Gliderigsmerkmol fer d'Strukturierig vu dr Bestände vu Archive, um im Benutzer e systematische Zuegang dezue z'rmögliche. Die typisch hierarchisch Ornig vume Archivs folgt im Schema Archiv-Tektonik(stufe)-Bestand. Sälli Informatione finden sich hüffig druckt oder online in sognennte Beständeybersichte oder Churzybersichte dargstellt. Vgl. au "Klassifikation".
Bildendi Chunst
In dr Bildende Chunst isch dr Begriff Tektonik in dr russische Avantgarde un im Konstruktivismus as Begriff fer d' Verbindig vu Architektur un Molerei aztreffe.
Dichtig
In dr Dichtchunst schwätzt mer vu Tektonik bi eme strenge, dramatische Ufbau vu ere Dichtig.
Kategorie:Geologi
Kategorie:Daarstellendi Kunst
Kategorie:Lyrik
Duktilität
Duktilität - us em Latinische vu ducere (ziege, füehre, leite) abgleitet - isch d'Neigig vum e Weechstoff under Iwirkig vu ussere Chräfte zuer plastische un demit durhafte Verformig, ohni dass debi Werkstofftrennige ufträtte. Früeher isch Duktilität e Synonym fer Schmidbarkeit gsi. Duktili Stoffe sind guet chalt formbar: z. B. dur Diefzige, Biige oder Recke.
In dr Geologi wird dr Begriff fer Gsteiner insbesundere vu dr undere kontinentale Erdchruste verwendet, wo sich under tektonischem Stress nit spröd, sundern plastisch deformiere.
Bi dr Prüefig vu Bitumen wird e Probe in e sognennts Duktilometer igspannt un usenanderzoge, bis dr debi entstehend Bitumenfade risst. D'Längi vum Fade zum Zittpunkt vum Verrisse wird as Duktilität vum Bitumen bezeichnet.
Lueg au
Bruch, Zähigkeit, Metallische Bindung, Risszähigkeit, Festigkeit, Härte, Dichte,  Schmelztemperatur, Werkstoffeigenschaft
2010 – Das Jahr, in dem wir Kontakt aufnehmen
2010 – Das Jahr, in dem wir Kontakt aufnehmen isch e Film vu anno 1984. Er isch d'Fortsetzig vum Film 2001: Odyssee im Weltraum.
Handlig
Anno 2010 wird e amerikanisch-russischi Mission zum Jupiter gschickt, um in Erfahrig z'bringe, was mit dr Mission anno 2001 passiert isch. Usserdem sott s'Ruumschiff Discovery borge werre, wo uf dr Mond Io abiz'keie droht. Au sott dr Monolith (dr schwarz Quader us 2001) in dr Jupiterumlaufbahn un die Galileische Mönd vum Jupiter erforscht werre. D'Mission stellt fest, dass es uf em Mond Europa im Ozean underem Iispanzer Läbe git. Au erschint au dr Astronaut David Bowman, wo sit dr Mission anno 2001 vermisst wird. Zum End vum Film bringe no Monolithe dr Jupiter zum Implodiere, wodurch er zue ere zweite Sunne im Sunnesystem wird. Dr offesichtlich Absicht fir sälli chünschtich Verwandlig vum Jupiter isch, dr Iispanzer uf Europa ufzdaue, demit sich s'Läbe dert witterwentwickle cha.
Hindergrund
Nooch em Erfolg vu 2001 sowohl as Buech wie au as Film het dr Arthur C. Clarke 1982 d'Fortsetzig 2010: Odyssey Two (deutsch Odyssee 2010: das Jahr, in dem wir Kontakt aufnehmen) gschriibe, wobi er d'Erchenntnisse vu dr Voyger-Missione igarbeitet het. Sälle Roman het dr Peter Hyams anno 1984 verfilmt, wobi er einigs ussignu un vereifacht het. In dr Vordergrund vum Film het er e moralischi Botschaft gruckt. Witteri Fortsetzige vu dr Odyssee-Reihe vum Clarke sin dr 1988 gschribe Roman 2061 - Odyssee III un vu 1997  schliesslig 3001 - Die letzte Odyssee, wo bisher nit verfilmt worre sin.
Kritike
Sämtlichi Kritike zuefolg reicht dr Film nit an si Vorgänger ani. Säll isch allerdings au nit ernschthaft z'erwarte gsi, giltet doch 2001 gmeihi as dr "perfekt Science-Fiction-Film". Im Gegesatz zum mystische 2001 giltet 2010 as e solide Science-Fiction-Film, wo eher zwischemenschlichi un politischi Konflikte betrachtet werre - so dr Gegesatz zwische dr USA un dr Sowjetunion, vu dere Furtexistenz dr Film noch usgange isch. In im Clarke sinere Buechvorlag fliegt degege e gmeinsami russisch-amerikanischi Mission e Wettrenne mit dr Chinese zum Jupitermond Europa. Interessant fier d'Zueschauer vum erschte Deil isch s'Wiidersähe mit em Charakter David Bowman un em Computer HAL. Wer meh wisse will, isch allerdings au uf d'Büecher vum Clarke agwiise. Globt werre die darstellerische Leischtige vum Roy Scheider un vu dr Helen Mirren.
Weblink
Kategorie:Amerikanische Film
Kategorie:Filmditel
Isobare
thumb|200px|Isobare bi eme Orkan iber dr britische Insle
Isobare (vu grichisch iso „gliich“ un baros „Druck“) sin Linie (vgl. Isolinie) vu gliichem Druck, insbesundere in dr Meteorologi.
In andere Deilgebiite vu dr Physik het s'Wort "Isobare" anderi, meh oder wäniger verwandti Bedütige:
Isobari Zuestandsänderig in dr Thermodynamik,
Chernisobare in dr Chernphysik.
Uf meteorologische Wettercharte chennzeichne Isobare d'Orte, wo dr gliich Luftdruck herrscht. Diefdruckgebiite zeige in dr Regel Schlechtwetter- (wirbelartigi Strukture), Hochdruckgebiite higege Schönwetterberiiche a. Dr Abstand vu dr Isobare git e Hiwiis uf d'Stärchi vum horizontale Druckgfälle ime Gebiit. Bi nooch bienanderligende Isobare isch dorum mit starche Winde oder Sturm z'rechne.
Atmosphäre (Begriffsklärung)
Dr Begriff Atmosphäre (vu grichisch ατμός, atmós = Luft, Druck, Dampf un σφαίρα, sphaira = Chugle) stoht fer:
zwei aldi Eiheite fer dr physikalisch Druck, lueg Atmosphäre (Eiheit)
die gasförmig Hülle um e Himmelskörper, lueg Atmosphäre bzw. Erdatmosphäre
s'gasförmig Medium ime abgschlossene System (zum Bispil: Helium-Atmosphäre bim Schutzgasschweisse)
die ussere Schichte vu dr Sterne, lueg Sternatmosphäre
in Chunst un Ästhetik e Stimmig, wo vu dr ussere Umgäbig vermiddlet un vu dr Psyche subjektiv empfunde wird, si cha z. B. dur Zitt, Wetter, Architektur un Vegetation, soziali Konstellatione, aber au dur bewussti Gstaltig entstehn un in Chunstwerche festgehobe werre, lueg Atmosphäre (Ästhetik)
Hindergrundgräusche, l. Atmo
Hebräische Zahlen
+ Zahlewert Hebräisch WertAleph א 1Beth ב 2Gimel ג 3Daleth ד 4He ה 5Waw ו 6Zajin ז 7Chet ח 8Tet ט 9Jod י 10Kaph כ 20Lamed ל 30Mem מ 40Nun נ 50Samech ס 60Ajin ע 70Pe פ 80Sade צ 90Koph ק 100Resch ר 200Schin ש 300Taw ת 400
S Syschtem vo de hebräische Zahle (hebr. Gimatrja) schtellt Zahlewert imene dezimale Additionssyschtem dar. Als Grundlaag dient debii s hebräische Alphabet. Debii sind de verschiedene Zahlewerte dr Einer, Zehner und Hunderter jewiils einzelni Buechschtabe zuegwiese.
Im moderne Hebräisch werded arabischi Ziffere verwendet. D Darschtellig vo Zahle mit hebräische Buechschtabe findet sich no in alte Texte und bi dr Aagaab vo Date im hebräische Kalender
Darschtellig
D Zahle werded eifach dur Anenanderreihig vo de Buechschtabe mit de entschprechende Zahlewerte bildet, aafangend mit em höchschtwertige Buechschtabe i dr Schriibrichtig vo rechts nach links. So wird zum Biischpiil 345 als שמה dargschtellt. Für Zahle ab 500 wird dr Buechschtabe Tav (ת) für vierhundert entsprechend oft zuesätzlich gschriebe. Es git keis Zeiche für d Null. Hät e Dezimalschtell de Wert Null, wird keis Zeiche gschriebe, so schriibt sich biispiilswiise d Zahl 600 als תר.
+ Finalbuechschtabe Hebräisch WertKaph Sofit ך 500Mem Sofit ם 600Nun Sofit ן 700Pe Sofit ף 800Sade Sofit ץ 900
Es exischtiert au e Interpretation vo de hebräische Finalbuechschtabe (e schpezielli Buechschtabevariante, wo am Wortendi verwendet wird) für di „fehlende“ Zahlewert 500 bis 900 (zum Biischpiil ם für תר), die isch jedoch nöd wiit verbreitet. Di traditionell Schriibwiis benutzt nur die normale Buechschtabe.
Schtönd hebräischi Zahle nöd ellei sondern imene Text, so werded sie mit eme Geresh (׳) oder Gershayim (״) – dr Plural – kennzeichnet, um Verwechslige mit normale Buechschtabe und Wort uuszschlüüsse. Debii wird a eischtellige Zahle es Geresh aaghängt und i mehrschtellige Zahle a dr vorletschte Schtell zwei Gershayim iigfüegt (zum Biischpiil ב׳ für 2 und רמ״ו für 246).
Wortinterpretation
Wil die so dargschtellte Zahle auch immer Buechschtabekombinatione sind, wo als Wort oder Teil vomene Wort verschtande werde chönnd, finded hebräischi Zahledarschtellige i dr Gematrie Verwendig. D Endziffere 15 und 16 werded grundsätzlich nöd als יה und יו für 10 + 5 und 10 + 6, sondern als טו und טז für 9 + 6 und 9 + 7 dargschtellt, um Ähnlichkeite mit em Name vo Gott (יהוה, JHWH) z vermiide. Die Regle findet au i nöd religiöse Zämehänge Beachtig. Hät es nach dr reguläre Reihefolg entschtehends Wort e negativi Bedüütig, chönnd d Buechschtabe au inere andere Reihefolg gschriebe werde. Ebeso chann d Reihefolg umgschtellt werde, wenn sich dur das es Wort mit ere positive Bedüütig ergit.
Grossi Zahle
Zahle grösser als 999 werded i separate Gruppe gschriebe, wobii d Wert vo de Gruppe mit 1000, 1'000'000 und so wiiter multipliziert werded. D Zahl 1'234'567 schriibt sich also א רלד תקסז oder א׳ רל״ד תקס״ז (mit Geresh und Gershayim). Es git bi dere Darschtellig jedoch Problem, wenn e Gruppe de Wert Null hät. In dem Fall werded zur eidüütige Darschtellig Wort wie „Tuusig“ dezuegefüegt.
Kategorie:Zahl
Sprachfamilie
miniatur|350px|Schprachfamilie vo dr Welt
miniatur|350px|Schprachfamilie und ihri Undergruppe
D Schprache vo dr Welt lönd sich in Schprachfamilie uufteile.
E Schprachfamilie isch e Gruppe vo genetisch verwandte, das heisst vonere gmeinsame Vorgängerschprach (Protoschprach, Uurschprach, Gmeinschprach, Grundschprach) abschtammende Schprache. Bi mänge Schprachfamilie lönd sich die Uurschprache dur syschtematischi Vergliich vo de Einzelschprache bis zumene gwüsse Graad rekonschtruiere. Letschtlich isch es s Ziil vo dr Vergliichende Schprachwüsseschaft, zu jedere Schprachfamilie d Protoschprach z erschlüüsse.
Einzelni Forscher akzeptiered e genetischi Einheit (Schprachfamilie) nur dänn, wänn zwüsched ihre Mitglieder regelmässigi Luutentschprechige naazwiise sind (z. B. di bekannte Luutverschiebige vom Indogermanische zu de germanische Schprache). Anderi Forscher (z. B. de J. Greenberg) definiered Schprachfamilie vor allem dur umfassendi lexikalischi Vergliich, zu dene möglichscht viili Schprache vomene Gebiet oder sogar Kontinent heräzoge werded. Es hät geeh und git immer wieder Versuech, di einzelne etablierte Schprachfamilie weiter zu grössere Einheite, de sogenannte Makrofamilie zämezfasse (z. B. Nostratisch, Eurasiatisch, Dene-Kaukasisch). Die Versuech sind aber bisher i keim Fall so überzüügend, dass sie vonere Mehrheit vo de Forscher anerkännt worde wäred.
Di genetischi Klassifikation (also Iiteilig vo de Schprache nach ihrer Abschtammig) isch klar vo dr typologische Klassifikation nach schtrukturelle Merkmale (z. B. Flexion, Agglutination, Ergativität, Vokalharmonie u. a.) z underscheide. E geographischi Iiteilig vo Schprache chann zur Fechstschtellig vo Sprachbünde füehre, d Ähnlichkeite vo de Schprache vomene Schprachbund erchläred sich dur langfrischtige kulturelle Kontakt vo ihrne Schprecher, aber nöd us dr gmeinsame Abschtammig vo ihrne Schprache. (So sind di altaische Schprache offesichtlich en Schprachbund, wo di turkischi, mongolischi und tungusischi Schprachfamilie, viellicht au no Koreanisch und Japanisch umfasst.)
Literatur
Aktuelle Literatur
Raymond C. Gordon (Hrsg.): Ethnologue: Languages of the World, 15. Aufl., Dallas: SIL, 2005, ISBN 1-55671-159-X
Merritt Ruhlen: A Guide to the World's Languages, Volume 1: Classification. Stanford: Stanford University Press, 1987, Nachdruck 2000: ISBN 0-8047-1894-6
Charles F. Voegelin & Florence M. Voegelin: Classification and Index of the World's Languages. New York: Elsevier, 1977, ISBN 0-444-00155-7
Historischi Literatur
Franz Nikolaus Finck: Die Sprachstämme des Erdkreises. Berlin: Teubner, 1909
Ernst Kieckers: Die Sprachstämme der Erde. Heidelberg: Winter, 1931
Wilhelm Schmidt: Die Sprachfamilien und Sprachenkreise der Erde, 1926, Nachdruck 1977: ISBN 3-87118-277-X
Weblink
Ernst Kausen, Die Sprachfamilien der Welt (DOC)
Sprachwissenschaftliche Homepage von Ernst Kausen
Otto Weikopf, Die Welt der Sprachen - Die Sprachen der Welt
__NOTOC__