mischeiwiller/swiss-german-text huggingface dataset:
Isolierte Sprache
E isolierti Sprooch isch e Sprooch, wo mit kei andre Sprooche genetisch verwandt isch (wo also kei gmeinsame Ursprung mit ere andre Sprooch het) bzw. wo sich so e Verwandtschaft nit loot noochwyyse. Sprooche sin entweder wege dem isoliert, wyl alli verwandte Sprooche ussgschtorbe sin, oder wyl sich die Sprooche dermasse wyt vo enander furt entwiggelt hen, dass mer kei Vewandtschaft meh cha noochwyse.
E Byspil für e isolierti Sprooch isch s Baskisch, wo mit keinere andre Sprooch uff de Wält verwandt isch. Es isch glychyzytig au di einzigi isolierti Sprooch in Europa. Andre isolierte Sprooche sin s Koreanisch un Japanisch, allerdings wird do Verwandtschaft mit de altaische Sprooche vermuetet.
Kategorie:Sprochwüsseschaft
Oradea
Oradea (Ungarisch:Nagyvárad, Dütsch:Großwardein) isch e Stadt z Siebebürge z Romänie. Es hät (2002) 206.527 Ywohner; do devo sin 70,4% Romäne, 27,5% Ungarn un 2,1% Roma, Dütschi, Slowake un Jude. Oradea isch offiziel zweisprochig (Romänisch un Ungarisch).
Gschicht
Oradeo wird zum erschte Mool im Joor 1113 erwäänt. D Stadt isch allerdings erscht im 16. Joorhundert zuenere grössri Stadt aagwaggse. 1538 isch Oradea zue Siebebürge cho, 1598 vo de Türke blagert worre aber erscht 1663 ygnomme worre un 1692 wiider zu Ungarn zruggcho. Im 19. un 20. Joorhundert het Oradea e wirtschaftliche Ufschwung erläbt, vorallem wege dr jüdisch Bevölchrig wo damals no e Drittel vur Bevölchrig usgmacht het. Noochem Erschte Wältchrieg isch Oradea zämme mit ganz Siebebürge zue Rumänie cho; vo 1940 bis 1944 het s no emol churz zue Ungarn ghört. Noochem 1. Wältchrieg het d romänischi Regierig d Bsiidlig vo Siebebürge mit Romäne unterstützt, doodurch isch d ungarischi Mehrheit vo 91.1% 1910 langsam zuenere Minderheit vo hüt 28% worre.
Oradea isch scho syt längrem eini vo de rychschti Städt vo Romänie, vorallem wege dr Lag aa dr ungarischi Gränz. Syt 1989 erläbt Oradea e Ufschwung, vorallem im Wirtschaftssektor. D Arbetlosigkeit isch 6%; des leit unterm romänischi Durchschnit, aber überem Durchschnitt vum Bihor Bezirk.
Literatur
Nagyvárad – A Vér Városa, 1992 Debrecen, Robotos Imre
Weblink
Offizielli Internetsite vo de Stadt Oradea
Virtuelle Spaziergang
Stroßebahn z Oradea
Fuessnote
Kategorie:Ort (Rumänie)
Patois
Mit em Begriff Patois (französischi Ussprooch: ) meint mer im Französische pejorativ e Sproochform, wo nit standardisiert, regional begränzt ùn als sozial minderwärtig aagsänne wird. Des chönne d Dialäkt vo der Langues d'oïl oder aber Sprooche wie s Bretonische oder Elsässisch sy. De Begriff isch z Frankrych arg negativ bsetzt ùn betoont, dass d Sproochform uugschryybe, rùggständig, büürlich, bschränkt bis minderwärtig syg.
Im Änglische wird de Begriff relativ wärtfrei für en Dialäkt bruucht. In dr Schwyz wärde mit Patois – in aller Regel au wärtfrei – die lokale urtümlige Dialäkt in dr Romandie bezeichnet. Zum Byspil werde die frankoprovenzalische Mùndarte vùm Frybùrgerland als Frybùrger Patois bezeichnet.
D Bedütig vùm Wort isch im Französische allerdings nit ganz klar, ùn cha vo abschätzig wie obe bschriibe, bis zue eme neutrale Begriff für en regionale Dialäkt goo. Für viili Sprecher vo dänne Sprooche isch patois au eifach d Sälbschbezeichnig vo ihrem Dialäkt. In der Normandie sait mer emene Sprecher vùm Normännische zum Byspil patoissant. Im Greyerzerland im Kanton Frybùrg heisst di lokali Vereinigùng vo Sprecher vùm Frankoprovenzalische Lè patêjan de la Grevîre[URL] ùn patois oder patê isch di normali Bezeichnig für di lokali Sprooch.
Des zeigt sich au in de Definition vùm Wort patois im Dictionnaire de l'Académie française. In de 4. Ùfflag vo 1762 stoot dezue: Langage rustique, grossier, comme est celui d'un paysan, ou du bas peuple. ‚ruuchi, uuhöflichi Sprooch, wie die vùmene Buur oder öberem ussem niidrige Volch‘. In de aktuelle, 9. Ùfflag stoot dergäge: Variété d’un dialecte qui n’est parlée que dans une contrée de faible étendue, le plus souvent rurale. ‚Varietät vùmene Dialäkt, wo nùmme imene chlyne Deil vùnere Landschaft gschwätzt wird, in de Regel ländlig‘.
In dr Karibik werde verschiidni Kreolsprooche als Patois bezeichnet, z. B. s Jamaikanisch, wo d Eigebezeichnig patwa isch. Do wird s Wort also au für Sprooche bruucht, wo ùffem Änglische statt em Französische basiere.
D Herkùmft vo däm Wort isch nit ganz klar. S Sùbstantiv goot warschynts ùff s altfranzösischi Verb patoier zrùgg, wo ‚geschtikuliere, mit de Händ fùchtle‘ bedütet het. Des wiiderùm isch wohl vo patte ‚Doobe‘ ùn em Suffix -oyer abglaitet. S -s am Änd vùm Wort isch wohl als Analogi zue de Näme vo andre Sprooche im Französische dezue cho. Des Wort het deno spööter au ‚si dernäbe benee‘ ùn deno schliessli ‚bsùndri Sprooch‘ oder ‚ruuchi, rustikalischi Sprooch‘.le Dictionnaire de l'Académie française.[URL]
Fuessnoote
Kategorie:Sprochwüsseschaft
Kategorie:Immateriels Kulturerb vo der Schwiiz
Kategorie:Mundartkultur
Dienstag
Dr Zischdi isch de zweit Dag in de Wuche (noch dr DIN 1355 sit 1976), noch dr christlich/jüdische Zellung dr dritt.
Geht ma vun dr alemannische Ussproch us, kumt dr Nome Zischdi vun dr westgermanisch Gottheit Ziu.
S Symbol für e Zischtig isch ♂, wo under anderem für e Ma und für e Planet Mars stoht.
Kategorie:Wuche
Steinen
De Begriff Steinen stoht für:
Steinen (Baden), e Gmei im Landkreis Lörrach, Bade-Würtebärg, Dütschland
Steinen (Westerwald), e Gmei im Landkreis Westerwald z'Rhiiland-Pfalz, Dütschland
Steinen SZ, e Gmei im Bezirk Schwyz, Kanton Schwyz, Schwiz
Steinen bei Signau, e Ortschaft i de Gmeind Bowil, Kanton Bärn, Schwiz
Steinen (Basel), e bekannti Freiziitstrooß z Basel, Schwiz
Lueg au:
Stein (Begriffsklärung)
Steinen (Baden)
Steine (IPA:) isch e Gmei im Landkreis Lörrach z'Bade-Württebärg.
Geografi
Mit em Steinebachtal als Nord-Südachse bildet d' Gmei Steine e geographische Querriegel zuem Wiisedal. Insgsamt erstreckt sich d'Gmei in dr gröschti Usdehnig in dr Horizontale übr 14 km, d' Höchidifferenz zwüsche de Dallag bis zuem Wambacher Wase im Norde betrait fascht 700 m.
Gmeigliderig
Zue dr Gsamtgemei Steine im Wiisedal ghöre sit dr Bietsreform d Ortschafte Endeburg, Hägelberg, Höllste, Hüsige, Schlächtehuus, Steine un Witnau.
Gschicht
Di erschte urkundliche Erwähnige vo Steine un e paar vo sinere hütige Ortsdeil stamme us em 12. Johrhundert. Archäologischi Befund wie alemannischi Reihegräber wiise abr scho uff e früeneri Bsidelig hie. Zue me bemerkenswerte wirtschaftliche Uffstieg vo dr Region isch es im 14. un 15. Johrhundert durch d' Verwertig vo dr Vorko an rotem Buntsandstei g'cho, de für de Wiideruffbau vom zerstörte Basler Münschter verwendet worde isch. Steine het am Afang vom 17. Johrhundert s'Märtrecht kriegt, am End vom 18. Johrhundert e Vieh- un Krämermärt un spöter au e Wuchemärt. Scho sit em 14. Johrhundert hets mit de Orde Höllste, Hüsige un Hägelberg e Vogtei bildet.
Politik
Wahle
Ergebnis vo dr Landdagswahle sit 2006:Statistisches Landesamt Baden-Württemberg:
Johr  CDU  SPD  FDP  Grüeni  Linki1  AfD  Suschtigi 2016  26,2 %  16,1 %  5,5 %  30,6 %  1,9 %  14,6 %  5 % 2011  32 %  27,2 %  4,3 %  27,7 %  2,6 %   6,3 %  2006  39,1 %  31 %  8 %  11,9 %  3,3 %   6,6 %
1 2006: WASG, sit 2011: Die Linke
Wappe
Im deilte Schild oben in blau eini us siebe (3 obe, 4 unte) Stei b'stehedi silbrigi Muur uf dr Teilig, unte in gruen e silbrigi Wellebalke. Die siebe Stei stöhn für di siebe Deilort vo dr hütige Gsamtgemei, d' Muur stoht as Symbol für d' Stärki, wo us dr Zämmearbeit erwachst, de Wellebalke für d' Wiise.
Gmeipartnerschafte
Steine isch sit 1983 mit dr französische Gmei Cornimont in de Vogese verschweschteret.
Lüt
Roland Hofmaier (1946-1985), Liedermacher
Literatur
Steinen (Lörrach): Steinen. 3. Auflage, WEKA-Verlag 1982 (4. Auflage 1985 als 10 [Zehn] Jahre Gemeinde Steinen, 8. Auflage 1994 als "Gemeinde Steinen", 11. Ausgabe 2003 als Gemeinde Steinen: Informationen). 16. Auflage, 2015, online
Franz Xaver Kraus: Die Kunstdenkmäler des Großherzogthums Baden. Tübingen und Leipzig, 1901, Fünfter Band – Kreis Lörrach; S. 47–49 online
Ernst Friedrich Bühler: Steinen. Chronik eines Dorfes. Herausgegeben von der Gemeinde Steinen, Druckerei Gebrüder Weber, 1982, Lörrach.
Landesarchivdirektion Baden-Württemberg (Hrsg): Der Landkreis Lörrach – Band II. Sigmaringen, Thorbecke 1993.
Hansjörg Noe: Hingeschaut. Steinen im Nationalsozialismus, Verlag Waldemar Lutz, Lörrach, 2014 ISBN 978-3-922107-99-6
Karl Seith: Steinen im Wiesental. Beiträge zu seiner Geschichte. In: Das Markgräflerland, Heft 2/1960, S. 8–11 Digitalisat der UB Freiburg
Alfred Zimmermann: Die „neue“ Gemeinde Steinen. Vom Marktflecken (1602) zur Gesamtgemeinde (1975). In: Das Markgräflerland, Band 1/1996, S. 5–8
Weblink
Website vo dr Gmei Steine
Fueßnote
Kategorie:Ort (Landkreis Lörrach)
Koptisches Alphabet
thumb|S'koptischi Alphabet
S'koptischi Alphabet wird zum schrybe vo dr koptischi Sproch bnutzt. Wyl s'Koptisch als gsprocheni Sproch usgstorbe isch un numme no i dr koptischi Chilch bnutzt wird, isch d'Verwendig vum Alphabet minimal.
S'koptischi Alphabet het sich usem griechische Alphabet entwiggelt; vorher isch s'demotischi Alphabet zumme d'Ägyptischi Schprôch schrybe bnutzt worre. S'koptischi Alphabet bstoht us 31 Buchstabe; vo dänne hen 24  e griechische Ursprung un 7 e demotische (d'letschte 7). D'7 demotischi Buchstabe sin bruucht worre zumme Luut doz'stelle wo im Griechische nüt existiert hen. S'Alphabet wird usserdem vo links nooch rächts gläse, un het Gross- un Chlybuchstabe.
S'koptischi Alphabet isch z'erscht vo heidnischi Prieschter bnutzt worre, spöter vo de koptische Chrischte, un für e churzi Zit sogar für de alltäglichi Gebruuch. Hüt wird s'koptischi Alphabet numme no i manchi Chilchebüecher bnutzt un d'Chilche hän i dr Regel e paar Yschrifte uf Koptisch. D'hütigi Ussproch isch falsch, wyl se zum Teil ufem Arabische un zum Teil ufem Griechische basiert. S'nubischi Alphabet basiert ufem koptischi Alphabet, au wenn d'zwo Sproche sunscht nüt verwandt sin.
Literatur
Wolfgang Kosack: Koptisches Handlexikon des Bohairischen. Koptisch - Deutsch - Arabisch. Verlag Christoph Brunner, Basel 2013, ISBN 978-3-9524018-9-7.
Kategorie:Alphabet
Manx
Manx oder Manx-Gälisch (Manx: Gaelg oder Gailck) isch e keltischi Sprooch vo dr Isle of Man, wo vo dr britische Monarchi verwaltet wird. Im Joor 1974 isch de letscht Muettersprööchler, de Ned Maddrell gstorbe. S Manx isch aber guet dokumentiert gsi un deno durch e Sproochbewegig wyderbelebt worde. Hüt het Manx öbe 100 flüssigi Sprecher, un e chlyni Aazaal vo Chinder, wo demit uffwaggse. Es isch nooch verwandt mit de Irisch- un Schottisch-Gälische Sprooche.
Weblink
Schprichwörter uf Manx-Änglisch
Fuessnote
Kategorie:Keltischi Sproch
Kategorie:Einzelsproch
Schwyz
Schwyz [] ( oder ) stoht für:
Schwiiz, e Land zmittst in Europa (amtlich Schweiz gschribe, , anderi Schriibige oder Ussproche; Schwitz, Schwiz oder Schwiiz)
Kanton Schwyz, en Kanton vo de Schwiiz
Bezirk Schwyz, en Bezirk vom Kanton Schwyz
Schwyz (Gemeinde), e politischi Gmeind im Kanton Schwyz, wo de Hauptort vom Bezirk und vom Kanton isch
Schwyz (Ort), en Ortsdeil vo dr Gmeind Schwyz
Schwyz (1959), es Schiff uf em Vierwaldstättersee
Bezirk Bremgarten
Brämgarte isch e Bezirk im Kanton Aargau,
im Norde vom Freiamt, im Rüüss- und Bünztal.
miniatur|350px|de Bezirk Bremgartä
miniatur|d Iiwohnerzahl vo 1860 bis 2000
Iiwohnergmeinde
Zum Bezirk Brämgarte ghöred 22 Iiwohnergmeinde (politeschi Gmeinde) (Stand 2017):
Wappe Name vo de Gmeind Iiwohner(31. Dez. 2010) Flächiin km² 35px| Aarni  Aarni    3,37 35px| Berke  Berke    5,38 35px| Brämgarte  Brämgarte   11,36 35px| Büttike  Büttike    2,82 35px| Dottike  Dottike    3,89 35px| Eggewil  Eggewil    2,46 35px|Fischbach-Göslikon  Fischbach-Göslike    3,07 35px| Hägglige  Hägglige    7,73 35px| Islisbärg  Islisbärg    1,65 35px| Joone  Joone    5,70 35px| Niderwil  Niderwil    6,15 35px| Oberlunkhofe  Oberlunkhofe    3,25 35px| Oberwil-Nieli  Oberwil-Nieli    5,35 35px| Onderlunkhofe  Onderlunkhofe    4,49 35px|Ruedischtette-Fredlisbärg  Ruedischtette-Fredlisbärg    4,90 35px| Sarmischtorf  Sarmischtorf    8,30 35px|Tägerig  Tägerig    3,30 35px| Üezmel  Üezmel    2,45 35px| Villmärge  Villmärge    11,94 35px| Wiide  Wiide    2,62 35px| Wole  Wole    12,48 35px| Zufike  Zufike    4,80  Total (22)    117,46
Veränderige im Gmeindsbestand
1803: Abtrennig vo Büttike  →  Hilfike
1803: Abtrennig vo Eggewil  →  Wide
1803: Fusion Aarni und Islisbärg  →  Aarni-Islisbärg
1901: Fusion Nesselnbach und Niderwil  →  Niderwil
1909: Fusion Lieli und Oberwil  →  Oberwil
1914: Fusion Anglike und Wohle  →  Wohle
1953: Namesänderig vo Hermetschwil  →  Hermetschwil-Staffle
1953: Namesänderig vo Ruedistette  →  Ruedistette-Fredlisbärg
1983: Abspaltig vo Aarni-Islisbärg  →  uf d Gmeinde Aarni und Islisbärg ufteilt
1984: Namesänderig vo Oberwil  →  Oberwil-Lieli
2010: Fusion Hilfike und Villmärge  →  Villmärge
2014: Fusion Brämgarte und Hermetschwil-Staffle  →  Brämgarte
Struktur
Uf Endi 2012 sind d Bezirksämter noch ere 210-jährige Gschicht im Kanton Aargau ufghobe worde. Im Bezirk Brämgarte gits sithär nu no s Bezirksgricht.Abschied von einer 210-jährigen Einrichtung Departement Volkswirtschaft und Inneres vom Kanton Aargau, Mediemitteilig vom 18. Dezember 2012
Weblink
Bezirksgricht Brämgarte
Fuessnoote
Rudolfstetten-Friedlisberg
Ruädistettä-Friedlisbërg (amtlich Rudolfstetten-Friedlisberg) isch ä Gmeind im Bezirk Bremgartä im Schwiizär Kanton Aargau. S Dorf liit am öschtlichä Hang vom Mutschälle-Pass, a dä Gränze zum Kanton Züri. D Gmeind gränzt a d Gmeindänë Widä und Berikä .
Politik
Diä 5 Gmeinderöth sind dä:
Alfred Oggenfuss (CVP), Gmeindsammä
Christian Schaub (FDP), Vize-Gmeindsammä
Anton Hürlimann (CVP)
Lisa Marolf (SVP)
Marcel Signer (parteilos)
S Bezirksgricht Brämgarte stellt d Judikativä. Ruädischtettä-Friedlisbërg kört zum Fridnsrichtärchreis Brämgartë.
Wirtschaft
Am nordöschtlichä Dorfrand vo Ruädistettä gitz ä chliini Induschtrizonä. D Mehrheit vo dä ärwërbstätigä Bevölkärig schaffët allärdings i dä Schtat Züri odr im naeglägänë Limmättal (z. B. z Diätikä, Schliärë, Schpreitäbach usw.).
Värcheer
D Gmeind wird durch d Brämgarte–Diätikä-Bahn erschlossä; äs git zwei Haltischtelä (Ruädischtettä und Ruedischtettä-Hofackär). D Hauptschtraas Wohlä–Brämgartë–Diätikä, wo zmitzt dur d Gmeind füärt isch eini vo dä wichtigschtä Hauptschtraasä vo dä Schwiiz. Dä Autobahnaschluss Urdorf isch öppe 4 km entfërnt. Dä Ortsteil Friedlisbërg isch nöd mit öffäntlichä Värcheersmitl ereichbar.
Bildig
Z Ruädischtettä gits 5 Chindrgärtä und ei Primarschuäl für diä 1. bis 6. Klass. D Chind us Friedlisbërg hend früehnr e eigeti Schuel gha, wo s bis zu dä 3. Klass bsuecht hend. Die isch aber ufglöst worde und jetz gönds uf Ruädischtettä id Schuel.
D Oberstufä (Realschuäl, Sekundarschuäl, Bezirkschuäl) esch i dä Gmeind Berikä. Det gönd ned nur d Schüäler vo Ruädistettä i d Schuäl, sondern au diä vo dä umligendä Gmeindä: Berikä, Widä, Zufikä. Sit em Jahr 2007 esch au d Realschuäl i dä KSM (Chreisschuäl Mutschälle). Voranä sind d Chind immr i dä eigenä Gmeindä i d Real gangä.
Literatur
Peter Felder: Die Kunstdenkmäler des Kantons Aargau. Band IV: Der Bezirk Bremgarten (= Kunstdenkmäler der Schweiz. Band 54). Hrsg. von der Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte GSK. Bern 1967.
Weblink
Offizielli Websitä vo dä Gmeind
Fuessnoote
Kategorie:Ort (Kanton Aargau)
Kategorie:Bezirk Brämgarte
Mutschellen
Dä Mutschälle (hochdytsch Mutschellen) isch än Schwiizär  Pass im Kanton Aargau a dä Gränze zum Kanton Züri.
Well dä Pass sehr tüüf liit (551 m ü.M.) isch är au als tüüfschtglägenschti Pass vo Europa bekannt. Ufm Mutschälle ligät viär Gmeindä: Berikä, Ruädischtettä-Friedlisbërg, Widä und Obärwil-Liäli. Letschteri het aber kein Aateil am Pass sälber.
Uf em Mutschälle sin d Gmeindegränze, bsunders zwüsche Berikä, Ruädischtettä-Friedlisbërg un Widä kum z erkänne. S Gebiet isch über d Gmeindegränz überbaut. So gits au immer wider Diskussione über e Fusion vo de drei Gmeinde. Konkreti Plän defür gits im Momänt aber nöd.
Weblink
Mutschälle
Kategorie:Pass i de Schwiz
Kategorie:Geografii vom Kanton Aargau
Kategorie:Geografii vom Kanton Züri
Nikki D
D Nikki D isch en US-amerikanischi Rapperin. Zersch isch si e Mitglid vom Ice-T sym Rhyme Syndicate gsi; spöter hed si sich dr Queen Latifah und ihrer Flavor Unit aagschlosse. Ire worschynlig bekanntischte Track isch "Daddy's Little Girl" gsi, inschpiriert vo "Tom's Diner" vo dr Suzanne Vega. Dr Durchbruch isch ere drotzdäm verweert blibe; vilicht grad well si sich nid hed chönne zwüsche Hardcore und Mainstream entschaide. Ir Début-Album hed irrefierenderwys wi "Daddy's Little Girl" ghaisse, obwoll alli andere Stügg überhaupt kai kommerziellen Appeal ghaa hänn. Broduziert hänn unter anderem d Leaders of the New School, dr Smooth Ice und dr Sam Sever.
Si hed unter anderem Gaschtufftritt bi der Alyson Williams und em Apache gha. Zum letschte Moll hed si mit irem Uffdritt uf der CD "The Rapsody - Hip Hop Meets Classic" uf sich uffmerggsaam gmacht. Broduziert isch die CD vo de dütsche Voelker Brothers gsi.
Diskografy
Album
1991 Daddy's Little Girl (Def Jam)
Singles
1989 "My Love Is Raw"
1990 "Lettin' Off Steam" (Sony Records)
1991 "Daddy's Little Girl"
1991 "Hang on Kid"
1991 "Wasted"
1993 "Freak Out"
Kategorie:Amerikanische Rapper
Kategorie:Pseudonym
Kategorie:Frau
Kategorie:Läbigi Person
Kuchen
miniatur|Ä Baumkuäche
miniatur|Erdbeerkuäche
mini|Heidelbeerkuäche
Dr Chueche isch e Gebäck, wo us Deig gmacht wird und im allgemeine sǜess isch. Dr Deig wird uf Bläch oder in Chuecheforme bache. Ä tybisch allemannischi Chuecheform isch der Gugelhupf.
Turte si Chueche mit era Füllig, wo hǜfig us mehrere Schichte bestöhn. Si wärde im allgemeine garniert oder mit ere Glasur überzoge.
Im Bärndütsche bezeichnet me mit Chueche au und vor allem das, wo bi andernen Alemanne Wähje, Flade oder Dünne heißt. E spezielle Bärner Chuechen isch der Zibelechueche, wo me traditionellerwys am Zibelemärit isst.
Chüeche si vor allem in Europa und Amerika beliebt. Dört isch dr Weize, wo sich bsundrigs guet zum bache eignet, s wichdigste Getreid. Si wärde aber in de meiste Kulture gässe, so si z Asie d Riischüeche verbreitet.
Es git sogar Chüeche, wome imene Tassli ir Mikrowäuä cha bache! Das geit im gsamte o nume öppe sibe Minute.
Bekannti Chüeche
Gugelhopf
Rüebliturte
Schwarzwälder- und Zuger Kirschtorte
Marmorchueche
Schoggichueche
Läbchueche
Weblink
Kategorie:Bachwar
Burg Rötteln
D Burg Röttle isch ä Burgruine ooben a Haage bi Lörrach im Wiisetal im Landchreis Lörrach z Bade-Württeberg. Oft hört mer anstatt „Röttler Burg“ au „Röttler Schloß“.
Gschicht
thumb|left|Lufftuffnaahm
D Burg Röttle isch vo de Lütt vo Röttle erbaut un 1259 s erschde Mol urkundlich erwähnt worde. Schu langi Zitt devoor hät s z Röttle e Chirch gee, wuu 751 zum erschte Mool gnännt wird. D' Herre vo Röttle werde vom 12.-14. Jorhundert erwähnt un sin mit em Lüthold II. uusgstorbe. Ihri Erbe sin d' Margrafe vo Bade gsi. Im 14. und 15. Jahrhundert hän si ihre Burg erwiteret und au umbaut. Bim Erdbeebe vu Basel (1356) sin d Chirch un d Burg bschädigt worre.
D Burg isch 1503 an de Markgraaf Christof vu Bade übergange. 1525 isch si im Burechrieg iignuu worre, hät abber keini Zerstörige erfahre. Im Drißigjährige Chrieg isch ä Deil vo de Anlage zerstört worde un au de holländisch Erbfolgechrieg hät Zerstörige brocht, wiil doo di französische Druppe chuu sin. De Ludwig de Vierzähnte, au Sunnechönig gnennt, het si dann ganz schlaife lo, un numme de Burgfried un ä paar anderi Gebäud sin übrigbliibe.
Im Gedicht „Vergänglichkeit“ vom Johann Peter Hebel bietet die au hit no imposanti Ruine Veralassig, über d’Vergänglichkeit nochz’denke. S’fangt so a:
Der Bueb seit zum Ätti:
Fast allmol, Ätti, wenn mer's Röttler Schloß
so vor den Auge stoht, se denki dra,
öb's üsem Hus echt au e mol so goht.
Stoht's denn nit dört, so schuderig, wie der Tod
im Basler Totetanz? Es gruset eim,
wie länger as me's bschaut. Und üser Hus,
es sitzt so wie ne Chilchli uffem Berg,
und d'Fenster glitzeren, es isch e Staat.
Schwetz, Ätti, goht's em echterst au no so?
mein emol, es chönn schier gar nit si.
En anderes literatisches Zügnis vom Röttler Schloss stammt vo de Käthe Papke mit ihrem bekannte Roman „Die Letzten von Rötteln“.
Bsüecher
Aalüege cha mer d'Burg Röttle au, un zwar vo April bis Oktober jede Tag vom Zähni bis um Sechsi un zwüsche November un März jede Samschdig, Sunndig un an Fiirdig vom ölfi bis em vieri.
Im Summer gits sit e paar Johr Burgfeschdspiel, wo de aalüge chasch.
Literatur
Helmut Bender u. a.: Burgen im südlichen Baden. Verlag Karl Schillinger, Fryburg i. Br. 1979, ISBN 3-921340-41-1.
Heinz Heimgartner: Burgruine Rötteln, Verlag Röttelnbund e. V. 1964.
Jürgen Krüger: Burg Rötteln. Deutscher Kunstverlag München, Berlin 2006, ISBN 3-422-02049-7.
Heiko Wagner: Theiss Burgenführer Oberrhein. 66 Burgen von Basel bis Karlsruhe, Konrad Theiss Verlag Stuegart 2003, ISBN 3-8062-1710-6.
Quelle
D'Date sin usem Proschpekt: "Burgruine Rötteln" Herausgeber: Staatliche Schlösser & Gärten Baden-Württemberg
Weblink
Burg Rötteln: Bildgalerie
Rotteln
Kategorie:Lörrach
Bremgarten
Bremgarten chan folgendes bedüte:
in dr Schwyz:
Bremgarten AG, e Schdat im Aargau
Bezirk Bremgarten, dr gliichnammig Bezirk im Kanton Aargau
Bremgarten bei Bern, e politischi Gmeind im Kanton Bärn
än Ortsteil un ä Wald (Bremgartäwald) ds Bärn
en Wyler uf 908 m Höchi oberhalb vo Laupersdorf, Bezirk Thau, Kanton Soledurn
z Dytschland:
Bremge, e Ortsdeil vu dr Gmei Harte im Landchreis Brisgau-Hochschwarzwald
Markgräflerland
miniatur|200px|S Markgräflerland
S Markgräflerland (dr Namme chummt vum Markgrof vo Bade) isch e Region im Südweschte vo Dütschland z Bade-Würdeberg. S bstoht us Deil vum südliche Schwarzwald un em undere Wiisedal. S grenzt im Süde an d Schwyz, im Weschte an s Elsiss z Frankrich und im Norde an dr Brisgau.
S hüttig Wiibaugebiet Markgräflerland goht vum Grenzacher Horn un Wil am Rhii im Süde bis uf Friburg-Sant-Jerge im Norde un bstoht us dr Vorbergzone zwische dr Rhiiebeni un em Schwarzwald.
Historisch gsää meint s Markgräflerland di ehmolige Bade-Durlemer un demit nooch dr Reformation au evangelische Ortschafte zwische Chlei-Basel im Süde un Friburg, s historisch Gebiet hört im Norde scho bi Heitersche uf, uf Friburg zue sin s numme noch Isprengsel. Im Weschte isch s dur dr Rhii begrenzt un Hochblaue. S Wiisedal un s Chanderdal zälle no dezüe.
Linguistisch ghöört d Mundart vum Markgräflerland, s Markgreflerisch, züem hochalemannische Dialektgebiet z Dütschland zwische dr Rhiebeni un em Südschwarzwald.
Dr gröscht Markgräfler Dichter isch dr Johann Peter Hebel, wo vil Gedicht in dr alemannische Mundart verfasst het.
S Markgräflerland zeichnet sich dur e günschtig Klima us un wird doher au in dr Eigewerbig dütschi Toskana gnennt, was aber scho Aloss fer Spott un Ironi über so vil Selbschtüberschätzig gsi isch (wo isch s Markgräfler Florenz un wo stoht dr schief Turm?)
Dr typische Wii vu dr Region isch dr Güetedel, e Wysswii, wo um 1780 vum Markgraf Karl Friedrich vo Bade us em schwyzerische Vevey ins Markgräflerland brocht wore isch.
Literatur
550 Jahre Markgräflerland. Jubiläumsband. Rusgee vom Geschichtsverein Markgräflerland e. V. Schopfheim 1994 (= Das Markgräflerland 2/94).
Vyl über s Markgräflerland het au dr Elmar Vogt gschriibe; lüeg dert sy Publikationsverzaichnis.
Weblink
Dr Gschichtsverein
Kategorie:Region (Bade-Württeberg)
Kategorie:Markgräflerland
Schrättele
Schrätteli sin bösi Lüt – meistens aber alti Wiibli – wo z’Nacht umewandle gönt und anderi drucke, wenn sie uf em Rucke oder uf der linke Site lige. Mer seit, dass sie zem Schlüsselloch und züe alle Chlinge iine chömme.
In mängge Gschichte wird beschriebe wie eini wo als Schrätteli furtgoht go anderi drucke in de eigene Wohnig wie dod doliegt, will ihri Seele ebbe als Schrätteli furt isch.
Wemmer ganz schnell isch, no cha mers Schrätteli mänggmol verwütsche grad bevor oder au nochdäm es öbber druckt het. No müeß mer ganz schnell nochem griffe, und am beste usem Fenschter bohle.
Wenn s’Schrätteli an eime chunnt, no düet mer am beste alli Löcher züestopfe, Schlüssellöcher, Ritze in der Tüere usw. derno müeß sich s’Schrätteli in siinere woore Gstalt zeige.
Kategorie:Mythologi