Zürichsee
Zürisee
center|300px|De Zürisee mit mit de Insle Ufenau
De Zürisee mit de Insle Ufenau DateLaag:  MittellandBFS-Nr.:  9050Flächi  88.66 km²maximali Tüüfi:  136 mZueflüss:  Linth (Linthkanal)Abfluss:  LimmetHöchi:  406 m.ü.M.Grösseri Städt am Ufer:  Züri, RapperschwilBsunderhaite:  Seedamm vo Rapperschwiil Chaarte center|300px|Zürisee
De Zürisee, wo in ere latynische Urkunde vo ane 610 lacus Tureginensis und uf tüütsch 744 dänn Zurihsee häisst,Ortskunde, uf de Website vo de Gmäind Freiebach liit i de Kantön Züri, Schwyz und Sanggale. D Oberflechi vom See isch uf 406 Meter über Meer, syn Hauptzuefluss isch d Linth, am Usfluss z Züri säid men em Fluss Limmet.
S Seewasser hät Trinkwasserqualität. D Stadt Züri nimt bim Seewasserwäärch e grossi Teil vo irem Wasser us em See.
Im extrem chalte Winter 1962/1963 isch de See zum letschte Mal zuegfrore. D Seegfrörni hät Hunderttusigi uf d Isflächi glockt.
Es jöhrlichs Highlight isch d Stadtzürcher Seequëëri oder Seeüberquërig.Website vo de STADTZÜRCHER SEEÜBERQUERUNG Im undere Seebecki isch all drüü Joor s Züri Fäscht.
mini|en Rägeboge bi Wollishofe
Geografii
De See hät zwee Täil: Der Obersee und de Zürisee. Die beede Seetäil trännt de Seedamm zwüsched Rapperschwil und de Halbinsle Hurde. Am Uusfluss vo de Limet us em Zürisee liit Züri.
De Zürisee hät e langzogeni, echly pogeni Form. Er isch bis Rapperschwiil öppe 30 Kilometer lang, zäme mit em Obersee im Ganze öppe 40 Kilometer. A de bräitischte Stell zwüsched Stääfe und Richterschwiil isch er 3,85 Kilometer bräit. Siini tüüffscht Stell liit bi 136 Meter zwüsched Herrliberg und Oberriede. uf de Website vo de Boudiräktion vom Kanton Züri D Uferlengi betreit 87,6 km.
Zwüschet Rapperschwiil und Pfäffike ligged zwoo Insle, d Ufenau, wo em Chlooschter Äisidle ghört, und d Insle Lützelau, wo under Naturschutz staat. Zwüschet Mäile und Horge gits en Autofähri, und über de Seedamm gönd sit 1878 d Iisebahnlinie vo de SOB und en Autostraass. Denäbet gits sit 2001 en Stääg für Pilger zum Chlooschter Äisidle. Er isch en Täil vom Schwiizer Jakobswääg. De hüttig Stääg staat deete, wo s im Mittelalter und i de eltere Neuziit scho emaal äine ghaa hät.
De sunige Nordsite vom Zürisee säit me wäge de vile Villene, wo deet stönd, au Goldchüschte, d Südsite degäge scherzhaft Pfnüselküschte.
Gschicht
Wäred de Yszyt isch s ganz Gebiet vom Zürisee und s Taal na wyter abe bis zu de Lägere vom Gletscherys zueteckt gsii. Nu de Albis im Süde hät über de Gletscher useglueget. Wo sich öppe um 17'000 vor Chrischtus s Ys hät afange zruggzie, het sich s Wasser, wo vom Linthgletscher abgflosse isch, a de Endmoräne gstaut, so as de Zürisee entstanden isch.
Ab em 6. Jahrtuusig händ sich die erste Mänsche am undere Zürisee aagsidlet, wo Jeger, Fischer und Sammler gsii sind. Im Neolithikum (Noistaizit, ab 4500 vor Chrischtus) hät d Bevölkerig am Nordufer vom Zürisee starch zuegnaa. D Mänsche händ aafange chlini Dörfer uf Stelze am Seeufer boue, werum me vo Pfahlbouer redt. Die händ scho Chorn und Flachs aapout und Huustier ufzoge. Ab 2800 vor Chrischtus händ Schnuercheramiker am Zürisee gwont, es Volch, wo scho e guet usbildeti Kultur bsässe hät (si händ s Rad kännt und kunschtvolli Keramik gmacht). Im 8. Jahrhundert vor Chrischtus, am Änd vo de Bronzezit, verschwinded d Seeufersidlige.
I de Hallstattzit (Früeni Isezit; vom 8. bis zum 5. Jaarhundert vor Chrischtus) händ d Mensche agfange Grabhügel für iri Tote boue, und s Ise hät d Bronze als Werchstoff für Waffe und Werchzüg abglööst. I dere Zit isch s Gebiet vom Zürisee weniger starch besidlet gsii weder vorane. Drufabe isch d Latènezit cho (Spaati Isezit; vom 5. bis zum 1. Jaarhundert vor Chrischtus), wo d Kelte im Land a den Alpe gwont händ. D Helvetier werded im Gebiet vom Mittelland s erschtmal vom griechische Schriftsteller Poseidonios gnännt. Er schribt na bsunders, as d Helvetier mit Vorliebi us Flüss Gold wäsched. De Zürisee hät dozmal zum Randgebiet vo de Helvetier ghört.
Wo d Römer d Helvetier unterworfe händ, isch d Stadt Züri, wo dozmal Turicum ghäisse hät, nu e chliini Zollstation gsii, wo d Güeter uf Schiff verlade worde sind. Die oberi Station isch am Obersee bi Tugge gläge, und uf de Insle Ufenau isch e galloromanische Viereggtempel gstande. Im grosse und ganze isch aber au wäred de Römerzit s Gebiet vom Zürisee nu schwach besidlet gsii.
Im früene Mittelalter isch d Stadt Züri entstande und di erschte Alemanne händ sich im Sylfeld i de Nächi vo de Stadt niderglaa. So händ wider mee Lüüt uf em Land am Zürisee gwont. Doozmal hät de See zum Thurgau ghört, spööter isch dee aber uftäilt worde in Thurgau und in Zürigau (e Kwäle schribt Zurihgauuia). D Stadt Züri hät sich zumene regionale Zäntrum entwicklet.
mini|300px|d Stadt Rapperswil uf em Zürisee
Tierwelt
Fisch
Im Zürisee lebet vil Fischarte: die wichtigschte devo sind:
d Seeforäll (Salmo trutta lacustris)
s Albeli (Coregonus heglingus) und de Blaalig (Coregonus zuerichensis), beides Felchearte
d Trüüsche; Trischli  (Lota lota)
s Egli (Perca fluviatilis). 1jährig: Hüürlig; 2jährig: Egli; 3jährig: Reelig
d Schleie (Tinca tinca)
de Brachsme (Abramis brana)
de Schwaal (Rotauge; Rutilus rutilus)
de Hëcht (Esox lucius)
de Aal (Anguilla anguilla)
Wasservögel
de Schwaan (Cygnus olor). Er isch 1929 im Walesee usgsetzt worde, het sich aber allerdings im Zürisee haimisch niderloo und isch hüt e sehr beliebts Fotosujet bi Turiste.
d Wildänt (Anas platyrhynchos)
d Krickänte (Anas crecca)
d Spiessänte (Anas acuta)
d Schlüüffänte (Aythya fuligula)
d Tafelänte (Aythya ferina)
s Taucherli (Fulica atra)
s Tücherli; Zwëërgtaucherli  (Podiceps ruficollis)
de Tüchel (Podiceps cristatus)
de Merch (Mergus merganser)
de Kormoran (Phalacrocorax carbo)
de Räigel (Ardea cinerea)
d Mööfe (Larus ridibundus)
d Sturmmööfe (Larus canus)
Schifffahrt
Früener isch de Zürisee de wichtigschti Vercheerswääg i dere Gägend gsi. Im Südoschte isch mer wiiter über d Linth und de Walesee gäge s Püntnerland zue, im Weschte über d Limmet und de Rhy gäge Basel und Holland abe gfahre.
Sit 1834 faared Tampfschiff uf em See. Di erschti Gsellschaft, wo so Schiff betribe hät, isch d Caspar, Lämmlin & Co gsi. Scho 1838 hät si Zürisee-Walesee AG ghäisse und mit de 1837 gründete Linth-Escher AG fusioniert. D Republikaner AG vo 1839 hät 1842 mit de Zürisee-Walesee AG fusioniert. Die hät sich 1869 mit de 1864 gründete Tampfbootgsellschaft lings Ufer zu de Tampfbootgsellschaft für de Zürisee zämegschlosse. Im 1874i häd d Nordoschtbaan (NOB) die Gsellschaft überna.
D Zürcher Tampfbootgsellschaft (ZDG) isch 1890 gründet worde und häd im undere Seebecki zwüsched de Schiffländi und Thalwil mit chline Schiff (Schwalbe) en Art en Tramvercher iigrichted. 1900 häd si dänn d Tampfbootgsellschaft Wädischwiil, wos sit 1894 gee hät, überna und 1903 d Schiff von de Nordoschtbaan. Sit 1957 häisst si Zürisee-Schiffahrtsgsellschaft (ZSG).
d Schiff vom Zürisee
Schiff Boujaar Wärft Gsellschaft neue Name wo ane Abbruch Bild Minerva 1834 William Fairbairn Caspar, Lämmlin & Co 1848 Splügen 1839 Walesee
1860 Zürisee 1863 100px Delphin 1842/43    1850 Walesee 1850 Linth-EscherGuido Städler: Walensee-Schifffahrt/Linth-Schifffahrt; Mels 2012; S. 71–76. – Kurt Hunziker, Robert Knöpfel: Die Zürichsee-
Schifffahrt; Zürich 2014; S. 31–32. 1837 Caspar Escher Linth-Escher AG  Kollision mit Stadt Zürich vor Männidorf 1862 100px Linth-EscherKurt Hunziker, Robert Knöpfel: Die Zürichsee-Schifffahrt; Zürich 2014; S. 47–48. 1862     1894 100px Linth-EscherGuido Städler: Walensee-Schifffahrt/Linth-Schifffahrt; Mels 2012; S. 96–101, 157–159. 1914  (Walesee) 1951 Länder, 1955 Fridolin 1927–1950 Zürisee, 1951 Vierwaldstättersee, 1955 Walesee (1977) Republikaner 1839 Caspar Escher Republikaner AG   + 100px Gustav Albert 1847 Eschwer Wyss    1891 Concordia 1864 Escher Wyss Zürichsee-Walensee AG 1904 Glärnisch  + 100px Helvetia 1875 Escher Wyss NOB  1958: G59, 1960: privat 1964 100pxHelvetia 1964 Bodan ZSG    100px Schwan 1851 Escher Wyss    1879 Schwalbe (erschte Schrubedampfer) 1864 Escher Wyss Dampfschiffgsellschaft Lings Ufer 1907 Uto (Umbou Diesel)  1941 (+1942) 100px Taube 1864/65 Escher Wyss    + (Trajektschiff) 1885  Brüedere Schnorf (Chemischi Fabrik) / NOB  1895 Schiffstäg Rapperschwil + 100px Lerche 1866 Escher Wyss Dampfschiffgsellschaft Lings Ufer 1887 verchauft  + Biene 1863 Escher Wyss Dampfschiffgsellschaft Lings Ufer   + Möve 1939 Escher Wyss Landesusstellig 1999 Gueuse 1941 ZDG
1999 La Fonderie, Molenbeek bi BrüsselNos parcours en bateau uf lafonderie.be
2020 ??  Mitteilung Ende Rundfahrten  100px Schwan 1939 Escher Wyss Landesusstellig 1941 Halbinsel Au
1997 Euro
20xx Peter de Grote 1941 ZDG
1997 AmsterdamPeter de Grote uf denederlanden.com Taucherli 1939 Escher Wyss Landesusstellig 1941 Speer
199? Elvira 1941 ZDG
199? Amsterdam/IJsselmeer uf veerdienstamsterdam.nl Enge 1891 Escher Wyss ZDG  1903 Comersee + Riesbach 1891 Escher Wyss ZDG 1903 Comersee + Zürich 1892 Escher Wyss ZDG 1897 Rüschlikon 1903 Comersee + Wollishofen 1892 Escher Wyss ZDG 1903 Mincio + Zollikon 1892 Escher Wyss ZDG 1906 verchauft uf Italie  Goldbach 1894/97 Escher Wyss + Küsnacht 1894/97 Escher Wyss + Bendlikon 1894/97 Escher Wyss + Neu-Zürich 1894/97 Escher Wyss 1897 Thalwil 1962 Lukmanier 1865 Escher Wyss 1918 100px St. Gotthard 1865 Escher Wyss 1903 100px Obersee 1897 Escher Wyss Zürcher Obersee Dampfbootgsellschaft 1912 Neptun Vierwaldstettersee 1991  Wädenswil 1894 Escher Wyss Wädischwil ersetzt dur di neui Wädischwil (1964) 1965 100px Wädenswil 1964 Bodan ZSG 100px Stäfa 1936 Escher Wyss ZDG 1977/78 GZ Wollishofe  ersetzt dur d Ufenau (1977) 100px Speer 1897 Escher Wyss Wädischwil1945 Sauna-Schiff (privat) 1948 nach Brand 100px Stadt Zürich 1856 Escher Wyss   1895 Zürich 1897 Escher Wyss  1909 Albis 1950 a.D., spöter + Etzel 1934 Escher Wyss 2001 Gnosseschaft 100px Ufenau 1899 Escher Wyss Stadt Zürich 1909 Escher Wyss ZDG 100px Stadt Rapperswil 1914 Escher Wyss ZDG 100px Glärnisch 1955 Escher Wyss ZDG 2007 Restaurant 100px Ufenau 1977 Bodan ZSG 2001 Hensa 100px Linth 1952 Bodan ZDG 100px Limmat 1958 Bodan ZSG 100px Bachtel 1962 Bodan ZSG 100px Säntis 1957 Bodan ZSG 100px Schwan 1933 Horge-Mäile 1969 Schwan 1969 Bodan Horge-Mäile 100px Meilen 1979 Bodan Horge-Mäile2017 100px Horgen 1991 Bodan Horge-Mäile 100px Zürisee 1999 Bodan Horge-Mäile 100px Burg 2003 Bodan Horge-Mäile 100px Meilen 2017 ÖSWAG Horge-Mäile 100px Ente 1939 Escher Wyss Landesusstellig 1940 Oberhofen 1940 Thunersee Panta Rhei 2007 ÖSWAG ZSG 100px Albis 1997 Bodan ZSG 100px Pfannenstiel 1998 Bodan ZSG 100px Uetliberg 1999 Bodan ZSG 100px Zimmerberg 2001 Bodan ZSG 100px Forch 2001 Bodan ZSG 100px Turicum 1992 Bodan ZSG 100px Felix 1993 Bodan ZSG 100px Regula 1993 Bodan ZSG 100px Uto 1958 Schwizerischi Gartenbou-Usstelig G59 1960 ZSG
1992/1993 ... Albis 1958 Schwizerischi Gartebou-Usstelig G59 1960 ZSG
1992/1993 ... Tödi 1958 Schwizerischi Gartebou-Usstelig G59 1960 ZSG
1992/1993 ... Wadin 1966 Brouerei Wädischwil 1992 F. Bannwart, 2017 A. Rieser Gambrinus 1893 Brouerei Wädischwil 1956 Portier, Meilen Seestern M.G. 15 1929 Sulzer, Winterthur Mouettes Genevoises 1941 LNM Grèbe
1953 Neueburg-Solothurn Nautilus
1966 BSG Romandie
2006 Mönchhof 100px Obersee 1952 Hensa 2013 privat Obersee II20 Hensa 100px Rosenstadt 1979 Hensa 100px Neptun 1693 Stadt Zürich + 100px J. J. Rousseau 1952 Portier, Mäile Bielersee-Schiffahrtsgselschaft
2014 J. J. Rousseau 1996 Muiden bei Amsterdam
2014 Zürisee Bär vor 1445  Kanton Schwyz   + 100px Zürich 1892 Escher Wyss ZDG 1897 Rüschlikon  1902 100px Lützelau 1910 Escher Wyss ZDG  letschti Isätz 1959 1961 GZ Wollishofe (bis 1.12.1976) 1976 100px Rapperswyl 1858     1895 100px
d Schiffstazione vom Zürisee
Das isch e Lischte vo de Schiffstazione. D Jaareszaal gid s Jaar vom Beleg a.
Name Gsellschaft Eröffnig/Erschti Erwänig agfaare bis Bild Züri (Buuschänzli) Caspar, Lämmlin & Co / Zürisee-Walesee 1834 1883 (Bou vo de Quaibrugg)Schwalbe bis 1901 100px Züri Rathusbrugg Schwalbe 1890 1901  Storche Schwalbe 1890 (Schwalbe)1959/1960 Limetschiff 1901 (Schwalbe) 100px Stadthuus Schwalbe 1890 1901  Züri (1889) / Züri Stadthusplatz (1899) / Züri Bahnhofstrass (1984), ab 1996 Züri Bürkliplatz ZDG / ZSG / Schwalbe   100px Züri Theater (1889)(1984) / Züri Bellevue (2023)ab Betriebsaufnahme Limmatschiffahrt 2. April 2023 ZSG / Schwalbe 20. Oktober 2022Hans Bosshard: Ein Schiff wird nicht mehr kommen. NZZ, 13. Dezember 2002. Hans Bosshard: Zürichseeschiffahrt mit Volldampf voraus. NZZ, 26. Juni 2002  Züri Mainaustrass (1899) Schwalbe  + Zürihorn (1899) Schwalbe    100px Neumünschter (1889) / ab 1912 Seefäldquai DGZ  +  Tüfebrunne (1899) Schwalbe    Ängi Schloss (1899) Schwalbe  +  Ängi Frauebad (1899) Schwalbe  +  Belvoir-Park (1899) Schwalbe  +  Wollishofe Bahnhof (1984), Wollishofe Ziegelhütte (1899) ZSG / Schwalbe    Wollishofe Hueber (1899) Schwalbe  + 1939 ad Bachstrass (Bahnhof) verläit, jetz isch da d Badi  Wollishofe Seerose (1984) ZSG / Limmetboot  14. Dezämber 2002  Mönchhof (1899)(1984) ZSG / Schwalbe  14. Dezämber 2002  Bändlike (1889)(1899)(1984), Chilchbärg (2022) ZSG / ZDG / Schwalbe   100px Schoore (1899)(1984) ZSG / Schwalbe  1. Juni 1997Schweizerische Depechenagentur, 27. Mai 1997 Rüeschlike (1889)(1899)(1984) ZDG / ZSG / Schwalbe Zollike (1889)(1899)(1984) ZDG / ZSG / Schwalbe Goldbach (1889)(1899)(1984) ZDG / ZSG / Schwalbe 1. Juni 1997 Chüsnacht (1889)(1899)(1984) ZDG / ZSG / Schwalbe Heslibach (1984) ZSG Erlibach (1889)(1899)(1984) ZDG / ZSG / Schwalbe 1863 100px Härrlibärg (1889)(1984) ZDG / ZSG  100px Ludretike (1889)(1899) ZDG / ZSG / Schwalbe +  Thalwil (1889)(1984) ZDG / ZSG / Schwalbe   Oberriede (1889)(1984) ZDG / ZSG   Horge (1889)(1984) ZDG / ZSG   Au (1889)(1984) ZDG / ZSG   Wädischwil (1889)(1984) ZDG / ZSG   Richterschwil (1889)(1984) ZDG / ZSG   Pfäffike ZDG / ZSG   Fäldmäile (1889) ZDG / + Mäile (1889)(1984) ZDG / ZSG 100px Obermäile (1889)(1984) ZDG / ZSG 1. Juni 1997  Üetike (1889)(1984) ZDG / ZSG +  Männidorf (1889)(1984) ZDG / ZSG  100px Stäfe (Ötike) (1889)(1984) ZDG / ZSG   Chälhof (Stäfe) (1875)(1889) ZDG +  Ürike (1889)(1984) ZDG / ZSG  Schirmesee (Humbrächtike) (1889) ZDG +   Ufnau (1889), Insle Ufnau (1984) ZDG / ZSG   Rapperschwil (1889)(1984) ZDG / ZSG  100px Altedorf ZDG / ZSG   Lache ZDG / ZSG   Schmerike ZDG / ZSG
- käi Kürs im Fahrplan me
+ ufghobe / nüme im Fahrplan
Büecher
Max Pfister: Der Zürichsee; Verlag Paul Haupt Bern (1970)
Walter Höhn-Ochsner: Tierwelt in Zürcher Mundart und Volksleben; Züri (1976). ISBN 3-85865-037-4
Geschichte des Kantons Zürich; Werd Verlag. ISBN 3-85932-158-7
Weblink
Website vo de Zürisee Schifffahrtsgsellschaft
Ainzelnochwiis
Kategorie:See (Schwiiz)
Kategorie:Geografii vom Kanton Züri
Kategorie:Geografii vom Kanton Schwyz
Kategorie:Geografii vom Kanton Sanggalle
Kategorie:Limet