mischeiwiller/swiss-german-text huggingface dataset:
Clavius (Mondkrater)
Clavius isch e Ischlagskrater uf dr südliche Hemissphäre uf dr in dr Erde zuegwendete Side vum Mo. Er isch ud dr dytsch Mathematiker un Astronom Christophorus Clavius (dytsch: Christoph Klau) (1537-1612) daift.
Dr Krater het e Durmesser vu ugfähr 225 km. Im Kraterinnere befinde sich witeri guet sichtbari Krater, vu dene derjenig uf im Clavius sinem Kraterrand Porter (früeher Clavius B) heisst.
Im Science-Fiction-Roman un -Film 2001: Odyssee im Weltruum vu Arthur C. Clarke lit im Krater Clavius die gliichnammig Mostation. Vu dert us isch d'Expedition gstartet, die dr Monolith im Krater Tycho usgrabe het.
Satellitekrater
Nooch dr Konvention werre die Krater uf Mondcharte dur Setzig vum Buechstabe uf sälli Site vu dr Kratermiddi gsetzt, wo im Clavius-Krater am nächste isch.
ClaviusBreitiLängiDurmesserPorter (B)56.1° S10.1° W52 kmC57.7° S14.2° W21 kmD58.8° S12.4° W28 kmE51.5° S12.6° W16 kmF55.4° S21.9° W7 kmG52.0° S13.9° W17 kmH51.9° S15.8° W34 kmJ58.1° S18.1° W12 kmK60.4° S19.8° W20 kmL58.7° S21.2° W24 kmM54.8° S11.9° W44 kmN57.5° S16.5° W13 kmO56.8° S16.4° W4 kmP57.0° S7.7° W10 kmR53.1° S15.4° W7 kmT60.4° S14.9° W9 kmW55.8° S16.0° W6 kmX60.0° S17.6° W7 kmY57.8° S16.0° W7 km
Lueg au
Liste vu dr Erdmondkrater
Quelle
L. E. Andersson and Ewen A. Whitaker, NASA Catalogue of Lunar Nomenclature, NASA RP-1097, 1982, no ISBN.
Ben Bussey and Paul Spudis, The Clementine Atlas of the Moon, Cambridge University Press, 2004, ISBN 0521815282.
Elijah E. Cocks and Josiah C. Cocks, Who's Who on the Moon: A Biographical Dictionary of Lunar Nomenclature, Tudor Publishers, 1995, ISBN 0936389273.
Patrick Moore, On the Moon, Sterling Publishing Co., 2001 edition, ISBN 0304354694.
Fred W. Price, The Moon observer's handbook, Cambridge University Press, 1988.
Antonín Rükl, Atlas of the Moon, Kalmbach Books, 1990, ISBN 0913135178.
Rev. T. W. Webb, Celestial Objects for Common Telescopes, rev. 6, Dover, 1962, ISBN 0-486-20917-2.
Ewen A. Whitaker, Mapping and Naming the Moon, Cambridge University Press, 1999, ISBN 0521622484.
Kategorie:Krater (Moo)
Christophorus Clavius
right|250px|Christophorus Clavius
Dr Christophorus Clavius (* 25. März 1538 z Bamberg; † 12. Februar 1612 z Rom) isch e dytsche Jesuit Mathematiker un Astronom gsi. Er isch dr Hauptarchitekt vum gregorianische Kalender. In sine ledschde Läbensjohre isch er dr am meischte respektiert Astronom in Europa gsi.
Yber si Jugend isch nit viil meh wie si Burtsstadt Bamberg bekannt. S'Burtsjohr isch wohrschinlich 1538, chännt aber ufgrund vu domols underschidlich ghandhabte Johrafäng au 1537 gsi si.
Au nit yberlieferet isch si bürgerlicher Namme, wo in dr domolige Tradition latinisiert worre isch. Mer goht entweder vu Christoph Klau us, sofern dr Familienamme bloss ins Latinisch transkribiert worre isch, oder aber vu Schlüssel im Fall vu ere Lähnsybersetzig. (lat. clavis fer dytsch Schlüssel)
Dr Clavius isch 1555 Jesuit worre un het an dr Universität Coimbra in Portugal studiert, wo dr domols berüehmt Mathematiker Pedro Nunes si Lehrer worre isch. Denooch het er am Jesuitekolleg z'Rom Theologi studiert un isch dert nooch em Studium fer dr Rescht vu sinem Läbe Mathematik-Dozent worre.
1579 isch er vum Papst Gregor XIII mit dr Kalenderreform beuftragt worre, wo no 1582 in dr katholische Länder in Chraft trätte isch un hüt weltwitt giltet.
As Astronom isch dr Clavius e Ahänger vum geozentrische Weltbild gsi un het s'heliozentrisch Modell vum Kopernikus abglähnt, obwohl er d'Probleme vum geozentrische Modell aerchennt het.
Dr Galileo Galilei het ihn bi sinem Bsuech 1611 mit grossem Respekt behandelet, dr Clavius wiiderum het d'Entdeckige vum Galilei akzeptiert, allerdings d'Echtheit vu Krater un Berge uffem Mo azwifelet. Insofern isch es e chleini Ironi, dass e grosse Mondkrater uf dr Namme Clavius daift isch.
Literatur
thumb|In Sphaeram Ioannis de Sacro Bosco commentarius, 1585
J. M. Lattis: Between Copernicus and Galileo: Christoph Clavius and the collapse of Ptolemaic cosmology. Chicago 1994.
Weblink
Materialsammlung zur Geschichte von Ingolstadt: Rita Haub: Christoph Clavius
Catholic Encyclopedia 1917 (engl.)
The Galileo Project — Biographi vum Christophorus Clavius.
Opera Mathematica — Die vollständige mathematische Wercher vu Christoph Clavius.
Originalwerch:
Geometria Practica. Moguntiae 1606, Online-Uusgab vu dr Sächsische Landesbibliothek - Staats- und Universitätsbibliothek Dresden
Christophori Clavii Bambergensis E Societate Iesu Epitome Arithmeticae Practicae. Coloniae Agrippinae 1607, Online-Uusgab vu dr Sächsische Landesbibliothek
Refutatio Cyclometriae Iosephi Scaligeri. Moguntiae 1609, Online-Uusgab vu dr Sächsische Landesbibliothek
Elementorum Libri XV. Coloniae 1627, Online-Uusgab vu dr Sächsische Landesbibliothek
Kategorie:Dütsche
Kategorie:Astronom
Kategorie:Zitrechnig
Kategorie:Maa
Clavius
Clavius isch:
dr Noochnamme vu Christophorus Clavius, eme dytsche Mathematiker un Astronom, wo dr Gregorianisch Kalender usgarbeitet het.
dr Namme vu eme uf Christophorus Clavius daifte Krater uffen Mo: Clavius (Mondkrater)
Ÿ
S Ÿ (Y mit Trema) isch ä sehr seltenar Buechschtab im Dütsche un Frônzösische. Im Walisische kummt r hyfigr vor.
Kodierunge
Wege de Seltenheit vum Y mitm Trema (un wil s nit ôm Wortôfang vorkummen kôn) isch im Zeichesatz Latin-1 nuer de Kleibuechschtab ÿ ôn de Position 255 (0xFF) kodiert worre. De Zeichensatz Latin-9 het abr sowohl s grosse als au s klein Y mitm Trema.
Vorkumme
Dütsch
Im Dütsche kummt s Y mit Trema im Familienôme von Meÿenn vor. Fryher hets au ä Diphthong (ugfähr frÿhÿt = „Freiheit“) dargstellt
Frônzösisch
Im Frônzösische kummt s Y mit Trema in de 3 Ortsnôme Moÿ-de-l’Aisne, Faÿ-lès-Nemours un L’Haÿ-les-Roses vor. D Orte Mareuil-sur-Aÿ un Aÿ in de Champagne werre offiziell ohne s Trema ufm y gschriebe.
Usserdem kummt s Y mit Trema in de Nôme vum Schriftstellar Pierre Louÿs un vum belgische Komponischt Eugène Ysaÿe vor.
Klassischs Griechisch
Im klassische Griechisch kônn s ÿ zuer Umschrybung vum nit-diphthongierte αυ (Alpha Ypsilon) vowendet werre. Au dert ischs sehr selte, s kummt zuem Beispiel im persische Nôme Artaÿktes vor.
Sunschtigs
D Band Queensrÿche schrybt sich mit ÿ (Heavy-Metal-Umlaut)
Y
Osten
Oschta (im althochdütscha ostan "öschtlich") isch a Haupthimmelsrichtung, wo in da Navigation vawendet wird und zum Agea vo Koordinata. Dia andra Himmelsrichtunga sind Weschta, Norda und Süda.
300px|right|Ostrichtung
Geographi
Oschta isch definiert wora als dia Himmelsrichtung, wo d Sunna ufgoht, isch also dia Richtung, in dia d Erde um era siine oagene Achse rotiert. Uf jeda gnordeta terrestrischa Karta isch Oschta uf da reachta Sita. Uf Schternakarta (Himmelskarta) dagega isch Oschta uf da linka Sita – will ma jo vo da Erde us uffeluagand bzw. vom Himmel aba, und wie in nam Schpiagl dräht sich damit d Perschpektivi.
S dütsche Wort hot Wurzla im griechischa »eos« und im lateinischa »aurora«, wo boade »Morgenröte« hoassen. Intaressant isch, dass alte Karta ned gegs Norda usgrichtet gsi sin, sondan »geostet« = »orientiert« (!) warend. Orientiert kummt jo vo Oriens = Oschten. S Wort "Oschten" an sich wird sit m 15. Johrhundat vawendet.
Früharamol hot ma zum Oschta o »Morgenland« gseht, s Land wo d‘ Sunna ufgoht. Hüt toalt ma dia Lända i in Naha Oschta, Mittlara Oschta und Ferna Oschta.
Zitat: lat. "ex oriente lux" = us em Oste (chunnt) s Liecht
Kategorie:Mathematischi Geographii
ד
framed|Daleth
Daleth (au Dalet) isch de viirt Buechstab usm hebräische Alphabet un het hit de Luutwert [] und de Zahlewert 4.
Gschicht
S Daleth isch e Konsonant, wu d schriftlich Form im phönizische Alphabet uf d Darstellung vun re geffnete Zelttir zruckgeht. Vun dem phönizische Buechschtabe leitet sich au s griechisch Delta un s latynisch D ab.
Bispiil
דברה Deborah: "Bien"
דוד David
דלילה Dalila, wiiblicher Vorname
דלת (delet): Tyr -  Herkunft vum Buechschtabenôme
דן Dan, männlicher Vornôme
דָנִיֵאל Daniel: "Miner Richter isch Gott"
דָרְיָוֵשׁ Daryavesh, Darius
Zeichekodierung
Unicode UTF-16  U+05d3 Unicode-Nôme            HEBREW LETTER DALET HTML                &#1491; ISO 8859-8          0xe3
Kategorie:Hebräisches Schriftzeiche
Frija
thumb|180px|right|de Brakteat vo "Südwest-Dütschland" stellt vermuetli d Frîja dar.
D Frîja oder Frigg isch d Göttermuetter bi de Germane gsii und d Frau vom Wuotan / Odin. Si tar nöd mit de nordische Liebesgöttin Freyja verwechslet werde.
Name
: aisl. Frigg; ahd. Friia; lbrd. Frea; us ; vgl. Sanskrit: priyā „Gliebti, Ehefrau“. Noch de Frîja isch de Fritig benennt.
Westgermane
Bi de Alemane isch die Göttin i alte Quele niene erwähnt. D Langobarde hend sie aber underem Name Frea verehrt und de Paulus Diaconus waiss au, ass si d Frau vom Wodan isch. Im zwaite Merseburger Zauberspruch haisst si Friia und isch d Schwöster vode Volla.
Uf alemanischem Gebiet und z Thüringe sind je zwee Brakteate (6.Jh.) gfunde worde, wo en alti Göttin darstelet. En föfte ähnliche Brakteat isch z Dänemark gfunde worde und de Fundkontext zaigt, as die Göttin d Frija darstellt. Die gnaui Analyse het zudem ergee, as de Brakteat vom Süde importiert worden isch.
Au vode Angelsachse hemmer kai Notiz vo dere Göttin.
Nordgermane
I de Edda isch d Frigg d Frau vom Odin gsii und d Muetter vom Baldr und anderne Götter. Si isch sehr gschiid und waise gsii.
Anderi Syte
Germanischi Gotthaite
Alemanisches Haidetum
Büecher
Rudolf Simek: Lexikon der germanischen Mythologie. Stuttgart (3. Aufl.) 2006. ISBN 978-3-520-36803-4
Kategorie:Germanischi Gotthait
Kategorie:Nordischi Mythologi
Kategorie:Wiiblichi Gotthait
Donar
mini|de Thor uf eme Gmäld vom Mårten Eskil Winge (1872)
De Donar oder Thor isch de Donnergott vo de Germane.
Name : ; aisl. Þórr; altengl. Þunor; altsächs. Thunaer; ahd. Donar. De Name ghört zu , vgl. lat. tonare. Vo dere Wurzle isch au de Name vom keltische Donnergott Taranis abglaitet. Nochem Donar isch de Dunschtig benennt.
Westgermane
Südgermane
De Donar isch de Donnergott bi de Alemane gsii. Er werd uf de Runespange vo Nordendorf gnennt als ᚹᛁᚷᛁᚦᛟᚾᚨᚱ Wîgi-Þonar ("Kampf-Donner" oder "Weihe-Donner") , zäme mitem Wuotan. Ganz interessant isch de alemanischi "Pariser Sege 1", en Zauberspruch gege Fallsucht. De Sege foot a mit de Wort: Donerdutigo dietewigo ("Donner Vertraute, Volks-Kämpfer / -Weiher"). De Vers isch e korrekti germanischi Langzile mit Endraim und Binneraim und möglicherwiis en alte haidnische Aaruef vom DonnergottVerena Holzmann: „Ich beswer dich wurm und wyrmin...“; Wien 2001. ISBN 3-906758-65-6. Im "St. Emmeraner-Sege" lutet de Spruch Doner dutiger diet mahtiger.
De Donnergott werd au bim langobardische Glehrte Paulus Diaconus gnennt. Imene latinische Gedicht öber en dänische König, schribt er, as de seb d Götter Waten und Thonar verert hegi.Karl Neff: Die Gedichte des Paulus Diaconus, München 1908 Da sind aber die althochdütsche und nöd die dänische Näme. D Sachse hend bide Christianisierig em Uuoden, Thunaer und Saxnote müese abschwöre. Bekannt isch d Gschicht vode "Donaraiche" (Quercus robur Iovis) bi Geismar, wo de Missionar Bonifatius gfällt het. Usem Holz vom gfällte Bomm isch e Kapelle för de St. Petrus baut worde. No hüt segemer, as de Petrus s Wetter machi, nume globemer nöme dra. As Personenname kenet mer althochdütsch Albthonar, Donarpreht, Donarad und altsächsisch Thunerulf.
England
De angelsächsisch Donnergott Þunor isch mitem römische Gott Jupiter glichgsetzt wore und e Stell imene alte Text, erwähnt sis "füürigi Bieli".
Nordgermane
mini|de Thor fangt d Midgardschlange
I de Edda isch de Thor (aisl. Þórr) de Donnergott und ghört zu de Ase, drum werd er au Ása-Þórr gnennt. Er fahrt imene Wage, wo vo zwe Gaissbögg zoge werd und sini Waffe isch de Donnerhammer Mjöllnir. Er isch de Bueb vom Odin und vode Erdgöttin Jörd. Die maiste nordische Göttersaage verzelet vo sinene Oobetüür.
Lueg au
Magusanus
Alemanisches Haidetum
Büecher
Rudolf Simek: Lexikon der germanischen Mythologie. Stuttgart (3. Aufl.) 2006. ISBN 978-3-520-36803-4
Quelle
Kategorie:Germanischi Gotthait
Kategorie:Nordischi Mythologi
Kategorie:Männlichi Gotthait
Kategorie:Dunnergotthait
Missionar
Missionare sind Lüt wo anderi Mensche zu irer Religion und Weltaschauig becheere wönd.
Missionierendi Religione
s Chrischdedum
Hare Krishna
dr Islam isch nur bedingt missionierend
Scientology
Alemanischi Missionare
Bi de Alemane hend meriri Missionare dra gschaffe um s Christetum z verbraite. Nöd selte isch a dem Ort, wo die Mane gwürkt hend, e Chloschter gründet worde.
De Arbogast, 6. odr 7. Johrhundert, Stroossburi
De Columban († 23. November 615), 610-612 am Zürisee und bi Bregez. Chloschter: Bobbio z Italie.
De Gallus († 16. Oktober; um 640/50), ab 610 am Zürisee und am Bodesee. Chloschter: Sanggale.
De Fridolin († 6. März), het um 630 am Obere Rhii gwürkt. Chloschter: Säckinge.
De Trudbert († 26. April 643), im Briisgau.
De Landelin († 21. September), um 700 i de Ortenau. Chloschter: Ettehaimmünster.
De Pirmin († 3. November 753), het im Johr 724 s Chloschter Riichenau gründet.
De Mainrat († 21. Jänner 861), Chloschter: Einsidle.
Wa die Mane gmacht hend da beschrybet d Hagiographe i de Hailigevite.
Weblink
Missionsgsellschaft Belhlehem (smb-immensee.ch SMB Immesee)
Arbetsgmeinschaft evangelikale Missione (aem.de)
Dütschs Institut für ärztlechi Mission (difäm.de)
Pal Engjëlli
Dr Pal Engjëlli (* 1416 z Drisht; † 1470) isch dr katholisch Erzbischof vo Durrës ùn Kardinal vo Albanie gsi. Vo ihm isch dr erschti ùff Albanisch gschriibeni Satz überliefert, nämli e Däufformel ussem Joor 1462. Engjëlli isch Albanisch für ‚Engel‘.
Dr Pal Engjëlli söll e änger Vertrauter vùm Skanderbeg gsi sy ùn isch als syn Botschafter oft im Ussland gsi, für ùm Hilf gäge d Osmane z bitte.
Derwyylscht eme Bsuech z Burrel im Matdaal het dr Pal Engjëlli Unregelmässigkeite im Glaube ùn Problem mit dr Däufi feschtgstellt. Zämme mit andre Aawysige het er e Däufformel imene Brief vùm 8. November 1462 hinterloo. Si het warschynts sölle bruucht werde ùm d Taufi für die Albaner, wo kei Latiinisch verstande hen, verständliger z mache ùn demit d Buure ùffem Land, wo ihri Chinder nit hen chönne zur Taufi bringe, d Taufi sälber hen chönne durefiere. Dr Brief isch sùnscht ùff Latiinisch gschriibe.
D Formel leitet: Un'te paghesont' pr'emenit t'Atit e t'Birit e t'Spirit Senit. (Ich däuf di im Name vùm Vater, vùm Sohn ùn vùm heilige Geischt). Dr Sprùch isch im Gegische Dialäkt vo Nordalbanie gschriibe.  D Formel isch 1462 vùmene Konzil im Mat zuegloo worde.
S Dokumänt mit dr Däufformel isch in dr Biblioteca Medicea Laurenziana z Florenz ùffghobe. Dört isch es 1915 vùm rumänische Forscher Nicola Jorga wiiderentdeggt worde.
Andri frieni albanischi Schriftzügniss sin e chùrzes Wörterbuech, wo vùm Arnold von Harff gschriibe worde isch, emene Dütsche, wo dur Albanie greist isch, ùn s Perikopeja e ungjillit te pashkeve, wo z Mailand entdeggt worde isch, wo im Toskische Dialäkt ùn im griechische Alphabet gschriibe isch.
Literatur
Nicolae Iorga: Notes et extraites per servir à l'histoire des croissades au XV siècle. Bukarest 1915, S. 195.
Lorenzo Tacchella: Giorgio Castriota Skanderbeg e i romani pontefici nel sec. 15. Paolo Angeli arcivescovo di Durazzo e ambasciatore di Skanderbeg a Venezia nel 1467. Milano 2000.
Weblink
Mikel Prennushi: Arqipeshkvi Pal Engjëlli (1417 - 1470).
Kategorie:Albaner
Kategorie:Bischof
Kategorie:Kardinal
Kategorie:Maa
Mascon
thumb|right|200px|Topographi un Schwerefeld vu dr Mascon im Mare Serenitatis (Lunar Prospector, NASA)
Mascons sin grossrümigi Beriiche vu höchere Dichti in gringer Diefi uf em Mo. Dr Namme stammt vum englische Begriff fer Massekonzentration (mass concentration) ab. Als negativi Mascons werre Gebiite wo e gringeri Dichti wie d'Umgäbig ufwiise bezeichnet.
D'Dichti innerhalb vu ere Mascon lit bi 3.3 g/ccm, fer s'umgäbend Gstei degege bi 3.0 g/cm³. D'Masse vu alle Mascons macht circa 0.01 bis 0.03 Prozent vu dr Gsamtmasse vum Mo us.
Liste vu bekannte Mascons (Uswahl)
Mascons liige in aller Regel underhalb vu dr Maria. Die meiste
werre in Äquatornächi uf dr erdzuegwendete Site entdeckt.
Region Mendel-Ryberg
Mare Humboldtianum
Mare Serenitatis (l. Abbildig)
Mare Imbrium
Entdeckigsgschichte
Die "chrumme" Bahndate vu dr erste Mondsonde (Lunar Orbiter) hän d'Astronome uf Störige in dr Masseverdeilig vum Mondes higwiise. Numme bi ere gliichförmige (homogene) Masseverdeilig umchreist e Satellit dr Himmelskörper uf ere elliptische Bahn. Die uregelmässige Umläuf vu dr Sonde hän somit numme mit Gravitationsanomalie dur Mascons erchlärt werre chönne. D'Lunar Prospector Mission het sälli Gebiite kartographiert, demit isch e detaillierti Charte vu dr Mascons erstellt worre.
Entstehigshypothese
Wil Mascons underhalb vu Ischlagskrater un Maria liige, got ihri Entstehig uf d'Zitt vum "grosse Bombardement" vor ca. 3 bis 3.5 Mrd. Johre zruck. Riisigi Meteorite sin in sällere Ära uf dr Mo un gstürzt un hän si Gsteichruste durbroche. S'ufstiigend Magma het sich yber d'Mooberflächi ergosse un so d'Maria gformt. Underhalb vu dene Maria sin d'Mascons enstande. Nooch einere Hypothese sin d'Mascons Yberblibsel vu dr Iisecherne vu dene Meteorite, anderi gen vu Lavablose us, wo in Folg vum Ischlag ufgstiige sin.
Mascons uf dr Erde?
Underhalb vu dr grosse Ischlagkrater uf dr Erde wie bispilswiis under em Nördlinger Ries sin keini Massekonzentratione noochgewiise worre. Es wird vermuetet, dass der dur dr Flueg in dr Atmosphäri ufgheizt Chern bim Ufschlag verdampft isch oder sich d'Trümmerstücker bim Ufprall grossflächig verdeilt hän. Au reicht d'Erdchruste wesentlich diefer als die früeher Mondchruste un isch nit wie bi dr Entstehig vu dr Mare durschlage worre.
Kategorie:Erdmoo
Lena
S'Wort Lena bezeichnet
e Fluss in Sibirie (Russland), lueg Lena (Fluss).
e Churzform vu dr wibliche Vornamme Helene un Helena.
e Churzform vum wibliche Vornamme Magdalena.
e beliebts Testbild, lueg Lena (Testbild).
e Stadt in dr USA, lueg Lena (Wisconsin).
e Ort in Asturie, lueg Lena Spanie.
Lena (Fluss)
thumb|255px|S'Lena-Delta (NASA Landsat Project)
D' Lena (russisch Лена) isch e 4.400 km lange Strom in Sibirie (Russland, Asie).
Flusslauf
Dr Fluss entspringt im Baikalgebirge numme wänig westlich vum Baikalsee, fliesst vu dert us zueerst in westlicher Richtig nooch Katschug un no nooch Norde bzw. Nordoste. In dem Beriich, bi Ust-Kut, vu wo us d Lena währendem Summer schiffbar isch, glangt si in s Mittelsibirisch Bergland un fliesst e Stuck parallel zue dr Undere Tunguska un numme wänigi Kilometer vu sällere entfernt. Denoo fliesst ihr dr Witim zue; wänig später schleet si e Rächtsboge um s Patomhochland. Si fliesst vu dert us in östlicher Richtig, nimmt s Wasser vu dr Olekma uf un chummt nooch Jakutsk, wo si in die Middeljakutisch Niiederig iträttet. Ugfähr 300 km flussufwärts vu sällere Grossstadt befinde sich d Lenafelse, wo sich uf ebba 80 km Längi entlang vum östliche Ufer usbreite.
In dr ebe erwähnte wittrümige Niiederig fliesst dr Lena erst dr Aldan un no dr Wiljui zue. In sällere Landschaft fliesst si zwische nem Werchojansker Gebirge un em Middelsibirische Bergland nooch Norde. Schliessli erreicht s Wasser vu dr Lena ihr eiges, 30.000 km² grosses Mündigsdelta, wo vu West nooch Ost ca. 230 km un vu Nord nooch Süd ebba 150 km misst. Nooch em Durfliesse vu sällem witt verästelte Fluss-System erreicht s Wasser vu dr Lena d Laptewsee, wo e Randmeer vum Nordpolarmeer isch.
Izugsgebiit
S'Izugsgebiit vu dr Lena, wo mit ebba 4.400 km Längi zue dr längste Flüss vu dr Erde ghört, entspricht mit ebba 2.500.000 km² Grössi ebba dr 7-fache Flächi vu Dytschland.
Klima & Schiffbarkeit
Vu Oktober bis zum Juni vum Folgejohr isch dr Fluss zuegfrore, so dass s'Iis als Stroß gnutzt wird. Wenn säll no z'daue afangt, wird d'Lena zum rissende Strom, dem si Wasser alles mit sich risst, was sich ihm in dr Wäg stellt, debi stigt es bis zue 25 m a. Bsunders verheerendi Uswirkige hän debi d'Isstauige, dur dere ihri Folge im Mai 2001 under anderem d'Stadt Lensk verwüstet worre isch un auch grossi Deil vu Jakutsk under Wasser gstande sin. Wenn dr Fluss no endli iisfrei isch, isch d'Lena ab Ust-Kut bis zu ihrem grosse Mündigsdelta uf 3.500 km Längi schiffbar.
Lenin
Im Wladimir Iljitsch Uljanow si Pseudonym Lenin leitet sich vum Namme vu dr Lena ab.
Näbeflüss
Zue dr Näbeflüss vu dr Lena ghöre flussabwärts betrachtet:
Witim
Olekma
Aldan
Wiljui
Linde
Muna
Städt
Zue dr Ortschafte an dr Lena ghöre flussabwärts betrachtet:
Katschug
Ust-Kut
Witim
Lensk
Olekminsk
Jakutsk
Bulun
Kategorie:Fluss (Asie)
Kategorie:Fluss (Russland)
Sinus Iridum
right|thumb|Grossufnahm vu dr Bucht. Oben rechts isch s'
Kap Laplace z'erchenne, unde links s' Kap Heraclides. D'Berg am Rand sin
d'Montes Jura. Photo vu Ole Nielsen.
Dr Sinus Iridum (alemannisch: Rägebogebucht, deilwiis fälschlich au Iridium gschriibe) isch e Usbuchtig vum Mare Imbrium, also ere Diefebeni vu unserem Moo. Er befindet sich bi 44° 06' Nord un 31° 30' Wescht in dr Montes Jura (Jura-Gebirg) wo ihn vum Mare Frigoris (Chältimeer) trenne un wo dur dr Ischlag im Sinus Iridum entstande sin. Dr Durmesser betrait 236 km. Igrahmt wird er im Weste dur s' Promontorium Heraclides (Kap Heraclides) und im Oschte dur s' Promontorium Laplace (Kap Laplace).
Ufgrund vum fählede südliche Rand vum Ischlagskrater isch es zue Spekulatione chumme in wellere Reihefolgi bzw. in wellem Zämmehang säller mit em Mare Imbrium entstande isch. Ei These vum Nobelpriisträger un Chemiker Harold Clayton Urey in dr Middi vum 20. Johrhundert erchlärt die beide Strukture dodur, dass dr Sinus Iridum dr eigentlich Ischlagspunkt vum Asteroid gsi sei, säller aber im extrem schräge Winkel igschlage sei un dur e Explosion s'Mare Imbrium bildet häb.
Sälli These isch aber falsch. Dr Sinus Iridum isch nooch em Mare Imbrium entstande. Ime spätere Prozess sin aber beidi mit Basalte gfüllt worre. Dr fähled Südrand dürft aber igstürzt un aschliessed mit Basalte bedeckt worre si.
D'Benennig isch anno 1935 dur die IAU (Internationale Astronomische Union) erfolgt.
Im Fernglas isch dr Sinus Iridum bi wachsedem Mo as iber dr Terminator rusragede Boge z'erchänne, wenn säller grad dr öschtlich Rand vu dr Bucht erreicht het. Z'erscht luege d'Gipfel vum Juragebirg im Sunneliecht uf, no s'ganz Juragebirg, un schliesslich wanderet dr Terminator iber d'Bucht nyber.
Kategorie:Erdmoo
Leonberg (Begriffsklärung)
Leonberg heisse:
e Stadt in Bade-Württeberg, lueg Leonberg
e Gmei in dr Oberpfalz, lueg Leonberg (Oberpfalz)
e dytsche Physiker un Nobelpriisträger, lueg Philipp Eduard Anton von Leonberg
e Ortsdeil vu Maxhütte-Haidof, lueg Leonberg (Maxhütte-Haidhof)
Abbe (Mondkrater)
Abbe isch e chleine Mondkrater uf dr Südhemisphäri vu dr Mondrucksite. Er lit südlich vum Hess-Krater un östlich vum Poincaré.
Dr usser Kraterrand isch liicht erodiert un einigi chleini Krater liige uf em nordwestliche un südwestliche Rand. Die inner Flächi isch relativ ebe, het aber einigi chleineri Krater.
Satellitekrater
Normalerwiis findet mer dr Buechstab uf sällere Site vum Kratermittelpunkt, wo am nächste an Abbe lit.
Abbe  Breiti Längi Durmesser H 58,2° S 177,9° E 25 km K 59,6° S 177,3° E 28 km M 61,6° S 175,3° E 29 km
Kategorie:Krater (Moo)
ו
framed|Waw
Waw isch de sechst Buechschtab vum Hebräische Alphabet. Er het de Zahlewert 6. De Buechschtab im latynische Alphabet, wo am engschte verwôndt isch, ischs „W“.
Gschicht
De hebräisch Buechschtab Waw het de gliiche hischtorische Hintergrund wie de phönizisch Buechstab Waw, wo uff dr bildlich Darstellung vun nem gabelte Hake zruck goht. Vum Waw leitet sich de griechisch Buechschtab Digamma her, wo speter nimmi bruucht worre isch, un uff däm Umweg au s griechisch Ypsilon un de latynisch Buechstab F, U, V, W un Y.
Biispiel
ורד (vered): Ros
Zeichekodierung
Unicode UTF-16  U+05d5 Unicode-Nôme            HEBREW LETTER VAV HTML                &#1493; ISO 8859-8          0xe5
Kategorie:Hebräisches Schriftzeiche