mischeiwiller/swiss-german-text huggingface dataset:
Les Schtroumpfs
Les Schtroumpfs oder uf Dütsch die Schlümpfe sinn fiktivi blaui Wäse wo vom Peyo erfunde worde sinn. Dr name les Schtroumpfs erinnered an s dütschi Wort Strumpf, es isch aber nid klaar, wie der Peyo uf dä name choo isch. Ufffellig isch aber, dass s grafeem <sch> im französische nume in fremdwörter vorchunnt, und das /pf/ im französische au seer unnüblig isch.
Dr Rolf Kauka hed d Schlümpf als erschte uff dütsch veröffentliggt. Im originaal sinn si zersch 1958 als näbefigure in dr sery Johan et Pirlouit (Johann und Pfiffikus) uffdaucht. Si sinn so erfolgrych gsi, dass in de 60er joor erschti driggfilm mit ine usechoo sinn. 1975 isch denn en obefüllende kino-zaichedriggfilm, La Flûte à six Schtroumpf, in d kino choo. Ab 1982 schliesslig hed Hanna Barbera driggfilm fürs färnsee broduziert. So sinn d Schlümpf au in den USA bekannt worde. Es isch sogar en art breakdance noch de Smurfs, wi si uf änglisch haisse, benennt worde. Au im hip hop gits mereri tracks, wo sich uf dä danz bezien: zersch hed dr Tyrone Brunson "The Smurf" (1982) usebrocht. No bekannter isch "(I Can Do It...You Can Do It) Letzmurph Acrossdasurf" (1982) vo de Micronawts - vorsichtshalber isch Smurf in däm titel us rächtlige gründ verfremdet worde.
D Schlümpf in andere Sprooche
afrikaans: Smurfies
arabisch: Sanafir
baskisch: Basque: Pottokiak (sg: pottoki)
brasilianischs portugisisch: os Smurfes
chinesisch: lang shin ling
dänisch: Smølferne (sg: en Smølf)
finnisch: Smurffit (sg: Smurffi)
griechisch: Strumfakia (Stroumphakia)
hebräisch (ivrit): dardasim (sg: dardas)
isländisch: Strumparnir
italiänisch: i Puffi (sg: il Puffo)
japanisch: Sumafu
katalanisch: Barrufets (sg: barrufet)
kroatisch: Strumf
makedonisch: Strumfovi
niderländisch: de Smurfen (sg: de Smurf)
norwägisch: Smurfene
polnisch: Smerfy
portugisisch: os Estrumfes
rumänisch: Ştrumfi (sg: Ştrumf)
russisch: Смурфы/Smurfy (sg: Смурф/Smurf)
serbokroatisch: Strumps
schwedisch: Smurfarna
serbisch: Štrumpfovi (sg: Štrumpf)
slowakisch: Šmolkovia (sg: Šmolko)
slowenisch: Smrkci (sg: Smrkec)
spanisch: los Pitufos (sg: el Pitufo)
tschechisch: Šmoulové (sg: Šmoula),
türkisch: Şirinler (sg: Şirin)
ungarisch: Törpök
walisisch: Smyrffs
Extärni Link
The Smurfs
Kategorie:Comic
Kategorie:Fiktive Ort
Kategorie:Fiktivi Figur
B
B(be) isch dr zwaiti Buechschtabe vom latynischen Alfabeet. Im Etruskische isch är nid seer hüffig benutzt worde, d Etrusker hänn en aber drotzdäm de Römer wyterggää. D Etrusker hänn s B us em Griechische übernoo, Dr griechischi Name isch bêta, und är stammt - wie au dr Buechschtabe sälber - us em semitische, wo är bet haisst (wi no hütt im hebräische). Di griechische Näme vo de erschte zwai Buechschtabe vom Alfabeet, alpha und bêta, hän em Alfabeet sy Name ggää. Dr Lutwärt vo < b > isch in de maischte Sprooche //, im Neugriechische und z. T. au im Spanische aber []. Im Alemannische und andere germanische Sprooche, vor allem em Isländische und em Dänische, isch /b/ immer stimmloos un wird mit [] transkribiert.
Gschicht vum B
Proto-semitischer Plan eines HausesPhönizisches Berkursives Phönizisches BerFrühgriechisches BetaEtruskisches B64px|Griechisches BetaLateinisches B64pxProto-semitischaPlan vun näm HusPhönizischs BetFrühgriechischs BetaEtruskischs BGriechischs BetaLateinischs BRune berko
Weblink
Kategorie:Latinischer Buechstab
D
D isch dr vierti Buechschtabe vom latynischen Alphabet. Wi au b isch är im Etruskische nume sälte benutzt worde, wel s Etruskischi kaini stimmhafte Verschlusslút gha hed. D Etrusker, won en de Römer wyterggää hänn, hänn s D us em Griechische übernoo, wo är Delta haisst. Im Semitische, dr Quelle vo de Grieche, haisst är Daleth.
Gschicht vum D
Proto-semitischer FischProto-semitische TürPhönizisches Dâlet64px|Griechisches Delta64px|Etruskisches DLateinisches D64pxProto-semitischaFischProto-semitischaTürPhönizischs DâletGriechisches DeltaEtruskischs DLateinischs DRune dagaz
Weblink
Kategorie:Latinischer Buechstab
HIV
Menschligs Immunschwechi-Virus thumb|260px|HI-Virus, Grafik  Riich:  Vire Ordnig:  nit klassifiziert :  Retroviridae :  Orthoretrovirinae :  Lentivirus :   Humanes Immundefizienz-Virus Taxonomischi Merkmol Genom:  (+)ssRNA linear, dimer Baltimore:  Gruppe VI Symmetrie:  komplex Hülle:  vorhande Wüsseschaftlig Name Human immunodeficiency virus (ängl.) Taxon-Churzbezeichnig HIV-1, HIV-2
HIV isch die änglischi Abkürzig für Human Immunodifficiency Virus (Menschliches Immun-Schwäche-Virus), also em Virus, wo zur Krangget AIDS fiert. Frieneri Näme sin gsi: LAV und HTLV-III. Dr Begriff HIV isch öbbe syt em Joor 1986 gläufig.
Dä Virus g'hört zur Gruppe vo de Retrovire. Är fiert bym Befall vom Mensch zu'n'ere Verschlächterig vo dr Immunabwehr. Es wärde bi'n'ere HIV-Infektion vier Stadie unterschiide, s'Stadium 4 isch denn AIDS. E'n'anderi Definition für AIDS isch die tiefi Zahl vo gwüsse Lymphozyte.
Dr Durchmässer betrait 120 nm, das isch 60 Mol glainer als e roots Bluetkörperli. Es wärde zwei Untertype unterschiide: HIV-1 und HIV-2.
S'HIV befallt vornämlig CD4+ Hälfer T-Zälle, wo'n'e Untergruppe vo de Lymphozyte (also vo wysse Bluetkörperli) sin.
Kategorie:Virus
Kategorie:Chranketserreger
AIDS
right|thumb|D'Roti Schliife, als Symbol vu dr Solidaridet mit AIDS-Chranke
AIDS isch e Chrankhet, wo mer chriegt, wann mer sich mid dem HIV aaschdäggt. Aaschdegge cha mer sich bim uugschüdsde Gschlächsvärkär. Dodebii ischd's egal, ob de Maa odder dFrau infitsierd isch. Mer cha sich au midd Blued fo em infitsierde Mensch aaschdegge odder bim ussdusche fo der gliiche Schbridse bim Drooge bumbe. E Chind fo ere infidsierde Müedder cha au aastäggd werre, muss abber nidd, wa mer d'Muedder rächdziddig fier de Geburd midd Medikamende behanneld un e Chaiserschnidd mächd.
Vorbeugig
Schüddse cha mer sich bim Gschlächsvärkär mid Verhütig, wa mer iid Vagina odder iis Füdli iedringt. Au bim Bloose soll mer e Kondom bruche und bim Cunnilingus (ebefalls "Blase", bloss de Maa ade Frau) e Schutzduech, wo d Vire nid duurechönne, uf d Vagina lege.
Bi Injekzione soll mer nidd d'gliichi Schbridse neh wie öbber anneres.
Dr Verlauf vo dr Chrankhet
D'Chrankhet göed langsam los. Meischdens märkd mer nidd wa mer sich infidsierd hädd. Ofdmoals chriegd mer churz noach em Infidsiere e weng e Malääse wi bi ere Chribbe. Dann goads em joahrelang güed one das mer öbbies märgd. Chliechziddig chämpfd öbber de Chörber di ganzi Zidd middeme Virus. Schböder chomme uuspedsifische Chrankheide - wie mer seid, so chenannde obbordunisdische Infägdsjohne.
Kategorie:Chrankheit
Lhasa de Sela
thumb|Lhasa de Sela
D` Lhasa de Sela, besser bekannt als Lhasa (* 27. September 1972 z Big Indian, USA; † 1. Jänner 2010 in Montreal), isch en US-amerikanischi Sängeri vu deilwiis mexikanischer Abstammig gsi, wo in Kanada gläbt het. Ihri Muetter isch di amerikanischi Fotografin und Schauschpilerin Alexandra Karam, ire Vatter dr mexikanischi Professor Alejandro Sela. Si isch z New York uf d Wält cho, isch aber in Mexiko ufgwaxe. Als 13-jörigi hed si sich in San Francisco als Sängeri und Musikeri versuecht. Mit 19 Joor hed si schliesslig dr kanadisch Musiker Yves Desrosiers z Montréal kennegleert. Zäme mit ihm het si ir erschts Album uffgnoo.
D Lhasa de Sela isch am 1. Jänner 2010 an Brustchrebs gstorbe.
Diskographii
1998 - La Llorona (Audiogram/Atlantic)
2003 - The Living Road (Audiogram/Nettwerk)
2009 – Lhasa
Video
1997 - El Desierto
2005 - Con toda palabra
2009 – Lhasa
Weblingg
Offizielli Siite (Änglisch)
Inoffizielli Siite, (Französisch).
Ä kurzi Biografii (uf Änglisch)
RootsWorld.com Interview and Kritik vo The Living Road (Änglisch).
NPR Radio Interview (Änglisch)
Kategorie:Liedermacher
Kategorie:Schauspiler
Kategorie:Amerikanische Musiker
Kategorie:Mexikaner
Kategorie:US-Amerikaner
Kategorie:Frau
Schweizerpsalm
miniatur|D Schwizer Fahne
De Schwyzerpsalm oder Trittst im Morgenrot daher isch d Nationalhymne vo de Schwyz. Hüfig seit mer e o Landeshymne.
Si isch 1841 vom Alberich Zwyssig, emne Zisterziensermönch vom Chloster Wettinge, zum ne Text vom Leonhard Widmer komponiert worde. 1961 het dr Bundesrat beschlosse, dr Schwizerpsalm provisorisch als schwizerischi Nationalhymne z verwende, bevor er när 1981 offiziell îgsetzt isch worde. Vorher het me Rufst du mein Vaterland zur Melodie vo God Save the Queen  gsunge.
D Hymne findet i de breite Bevölkerigskreise nid überûs vil Âklang, vor allem kenne nur wenigi dr Text. An offizielle Âläss, wi zum Bispil ar Bundesfîr vom 1. Ougust, werde drum jewîls Zetteli mit em Text verteilt. Dr Text findet me o im reformiirte und im katholische Gsangsbuech.
Äs gitt natürlich au ä französischi, ä italiänischi, ä rätoromanischi und ä (unvollschtändigi) änglischi Übersetzig vo därä Hymne.
Teggscht
lueg: Text:Schweizerpsalm
Literatur
Hermann Schollenberger: Leonhard Widmer. Der Dichter des «Schweizerpsalms». Sauerländer, Aarau 1906.
Fritz Hunziker: Leonhard Widmer, der Dichter des Schweizerpsalms. Ein Dichter aus dem Volk für das Volk. Ebner, Meilen 1958.
Schweizerpsalm. Bearbeitet von Bonifaz Kühne. Dichtung nach Leonhard Widmer. Komponist: Alberich Zwyssig. [Partitur], 9. Auflage; für 4-stimmigen gemischten Chor. Euphonia-Musikverlag, Hochdorf [1993]
Weblink
D Nationalhymne bi de Bundesbehörde
Audio-Stream vor Schwizer Landeshymne (Real Player)
Kategorie:Hymne
Kategorie:Kultur in dr Schwiz
Lunfardo
Ds Lunfardo isch der traditionäll spanisch Dialäkt vo de porteños, de Ywoner vo Buenos Aires (Argentinie), bsunders vo der Underschicht.
Ds Lunfardo zeichnet sech dür vili eigeti Wörter uus, z. B. morfar für 'ässe' oder pibe für 'Bueb'. Ussertäm isch ds sogenannte Vesre verbreitet, es Umdrähje vo de Wörter, wo em französische Verlan entspricht, z. B. vesre statt revés 'Chehrsyte/Rücksyte' oder lorca statt calor 'Hitz'.
Ds Lunfardo isch di traditionälli Sprach vom Tango.
Hütztags wirds ds Lunfardo nümm würklech gredt, bis uf bestimmti Wörter, wo i allgemein Sprachgebruuch vo de porteños oder vo allne Argentinier sy ufgnoh worde.
Verglychbar mit em Lunfardo isch z. B. ds Mattenänglisch z Bärn.
Weblink
Wörterbuech Lunfardo – Spanisch
Kategorie:Argentinie
Kategorie:Spanischi Sproch
Kategorie:Dialäkt
Eidgenössische Technische Hochschule
D ETH isch die einzige uf Bundesébene betribbene Schuel ir Schwyz. D Eidgenössisch Technischi Hochschuel sätzt sich us underigi Schuele und Forschigsinstitut zämme:
d ETH Züri oder Poly / Polytechnikum (Eidgenössische Technische Hochschule Zürich)
d EPFL (École Polytechnique Fédérale Lausanne) z Losànn
s PSI  (Paul-Scherrer-Institut) z Würelinge
d WSL (Eidgenössischi Forschigsâstalt für Wald, Schnê und Landscheft)
d EMPA (Eidgenössischi Matérialsprüefigs- und Forschigsâstalt)
d EAWAG (Eidgenössischi Âstalt für Wasserversorgig, Abwasser und Gwässerschutz)
Lueg au
ETH
Π
thumb
Pi (  ) isch de sibzähnte Buechstabe usem griechische Alphabet. Ds Pi als chliine Buechstabe gseht so us π. Im antike Griecheland hät das Zäiche au zum notiere vo dr Zahl 80 tienet.
I de moderne Wüsseschafte wird s Zäiche Pi für verschideni Sache als Symbol bruucht, am bikanntischte isch s chliine Pi i de Mathi, wos für d Zaal 3.14159265... staat und vor allem für d Berächnig vo Kräis bruucht wird. Hüüfig wird, wemer e grobi Schätzig vornimt, im Scherz de Uusdruck Handglänk mal Pi oder Pi mal Duume bruucht.
Kategorie:Griechischer Buechstab
Synesius
Dr häilig Synesius esch en Reliquieheilige vo Brämgarte (im Freiamt).
1653 sind sini Reliquiä vo de Chalepodius-Katakombe z'Rom uf Brämgarte bracht wore. Reliquiä sind i dere Zit es sehr choschbars Guet för en Chile ond au för en Schtadt gsi.
Au wämmr über s'Läbe vum Synesius nüt weiss, isch er scho vo Afang a als Augeheilige verehrt worde. Ä hüt mumer no ewigs lang aschta, wämmer am Synesifäscht am 4. Sunntig im Oktober, de Synesius Säge wot becho.
Kategorie:Heiligi Person
Kategorie:Maa
Kategorie:Brämgarte AG
Kanton Freiburg
De Kanton Frybùrg (seisler- u bärntütsch: Kanton Frybùrg; hoochtütsch: Kanton Freiburg; französisch: Canton de Fribourg; Fryybùrger Patois: ) isch a Kanton im Weschte vo de Schwyz.
Geografyy
Hööyschti Erhäbig: de Vanil Noir mit
Tǜǜfschta Pùnkt: 430 Meeter am Nüebùrgersee (frz. Lac de Neuchâtel)
Bevöukerig
Spraach
Mueterspraach (Stann 1990):
Französisch: 60,9 Prozent
Tütsch: 29,7 Prozent
anderi Spraache: 9,4 Prozent
Di tütsch-französischi Spraachgränza giit düre Kanton Frybùrg.
Im tütschsprachige Töu va Frybùrg gittes drei Dialäkt: Murtnerdütsch im Seebezirk – cha unter Bärndütsch subsumiert cho – Seislerdütsch u Jùutütsch; die beide si ähnlech wie ds Bärner Oberländische, vor alum ds lötschtera.
Im wäutsche Töu gits no Gmiine, wa me Frybùrger Frankoprovänzaalisch redt.
Konfässioon
Ds Murtepiet isch reformiert, im Gägesatz zum übriga, katholischa Kanton.
Städt ù Ort
Frybùrg im Üechtlann, Taafersch (frz. Tavel), Bulle, Mùùrte (frz. Morat), Romont (tütsch Remund), Estavayer-le-Lac (tütsch Stäffis am See), Châtel-St-Denis (tütsch Chaschtus Sangkt Dyonnìs)
De Kanton Frybùrg isch starch ländlech prägt. Nùme Frybùrg ù Bulle (tütsch Bou oder Boll) sy statistisch gsee Städt (Yywoonerstand am ):
Frybùrg/Fribourg,  Yywooner
Bou,  Yywooner
Wyler ùf de Glânâ,  Yywooner
Marly/Märtelach,  Yywooner
Dǜdinge,  Yywooner
Mùùrte,  Yywooner
Wünewüu-Flamatt,  Yywooner
Bezirk ù Gmiine
De Kanton isch i sǜbe Bezirk glideret:
Broye
Glâne
Greyerz (frz. Gruyère)
See (frz. Lac)
Saana (frz. Sarine)
Seisa (frz. Singine)
Vivisbach (frz. Veveyse)
Gùgg o bi: Bezirk vom Kanton Frybùrg
Ynsgesamt ùmfasst de Kanton 136 Gmiine (Stand 2017), im 2015 sind s no 163 gsii.
Gùgg: Gmiine vom Kanton Frybùrg
Literatur
Rogé Eichenberger: Freiburg = Fribourg? In: Der Alemannenspiegel, Heft 97/2, Giswil 1997
Peter Boschung: Die freiburgische Sprachenfrage. Freiburg i. Ü., 1989
Weblink
Offyzyeli Websytta
Offyzyeli Statystyk
Turysmusvùrbann Frybùrgerlann
Referänze
Fryburg
!Fryburg
Lützelsee
De Lützelsee oder Lüzgi  (»Chliine See«; zu ahd. luzzil »chlii«; vgl. en. little) wien er i de Gägend haisst lit ufem Rugge vom Pfannestììl uf , nördlich vom Dorf Humbrächtike. Er ghört zur Gmaind Humbrächtike im Kanton Züri.
Es isch en subere, stille See mit ere hübsche Badi. S bsundere a dem Moorsee sind sini schwümmende Insle, wo leider immer weniger werded, wil si niemert me pflägt. Er isch öppe 0,12 km² gross und sini tüüfsti Stell isch nur öppe 6,7 m. De Usfluss vom Lützelsee isch de Tobelbach, dä flüsst in Zürisee abe. Jede Herbscht sänkt mer dä Wasserspiegel um öppe m, das mer chan s Schilf abschniide, wos rund um dä Lützgi hät. Dä ganzi Lützelsee mit em Piet won en umgit isch im kantonale Schutzgebiet, wo für d Störch und villi anderi Vogelarte wo deet während em Summer wonet berüemt isch. Drum söttmer bim Bade dä markierti Bereich au nöd verlaa.
S Dorf Lutike wo grad näbet em Lützgi isch, isch sehr beliebt bi Lüüt wo gärn spaziered, wil s en Blik uf de Lützgi hät.
Galeri
Weblink
E ganzi Website, ales über de Lützelsee
D Website über die schön Badi am Lützelsee
Kategorie:See (Schwiiz)
Kategorie:Geografii vom Kanton Züri
Korrosion
mini|Korrosion
D Korrosion isch dr erschde vu drei Doal (1. Korrosion, 2. Errosion, 3. Inkarsion) vu dr Hehlaendschandig. I dr Luft isch CO2. Des CO2 vermischt sich mit dm Wassr und bilded a schwache Seyra (Kollaseyra). Wänn dia Kollaseyra is Kalkschdoa eidringt lests dr Kalkschdoa uf und vergreßeret d Riss, d Schbalda und d Fuagga im Schdoa. Des hoast so vill wia dr Hohlraum wird gresser.
Di bekanntischte Art vo Korrosion isch dr Roscht, also d Oxidazion vo Yse.
Kategorie:Chemii
Gutnisch
Gutnisch (Gutamål) isch ä nordgermanischi Schprôch, wo uf dr Insel Gotland gschwätz wird.
Gschicht
Gutnisch isch ä sehr archhaischi Schprôch, wo sich wege dr politischi Unabhängigkait vo Gotland bis 1361 hät chönne selbschtdändig entwiggle. S git au än elteri Teorii, aß Gutnisch mitem Gotischi verwandt gsi isch; wail d Gote möglicherwiis vo Gotland cho sin. Aber d Schprôchschtruktur aß ganzes isch doch klôr nordgermanisch. D‘ erschti schriftlichi Schpure vum Gutnischi schtammet usem 14te Jôhrhundert: äs Gsetzbuech (Guta Lagh), verschtreuti Rune Inschrifte, ä Chalender, un ä Beschriibig vo dr Gschicht vo dr Gotländer. Bis in 17te Jôhrhundert hät sich Gutnisch als Schriftschprôch chönne halte; danôch isch s vum Dänischi un schpöter vum Schwedischi verdrängt wore. In de näggschti Jôhrhunderte isch Gutnisch schtark vo denne Schprôche behiinflusst wore.
Schdatus
Gutnisch isch offiziäl nüt annerchannt, un wird hüt gwönli als ä schwedischa Dialekt agsehe. D‘ Wirklichkait schaut so us, aß es traditionelle Gutnisch numme nô im Innere vo dr Insel gschprôche wird, während mer in de Schtädt äs Gotländska schwätzt, wo ä schwedischa Dialekt isch mit schtarkem gutnischem Subschrat. Richtiges Gutnisch wird numme nô im Südoschte vo Gotland gschprôche; un im Rescht vo dr Insel manchmal nô in Lieder bbruucht. Gutnisch hät kai guetes Preschtige un isch akut am Usschterbe. Text wered numme nô selte uf Gutnisch verfasst.
Biischpil
Ä text usem Guta Lagh (vo etwa 1300)
Þa en ogutniscr maþr drepr ogutniscan mann. þa dragi so bandu sum gutniscr. En hann a boli sielfs sins bor a gutlandi. Biauþi bot manni en hann orkar sen atmeli ir ut gangit oc lati at meli a milli. oc biauþi þrysuar vm þry ar. En hinn sei mandr oc scemdr þau en hann taki at fyrsta sinni. þegar buþit verþr. ¦ Þa en hann wil ai taka at fyrsta sinni. oc ai at andrv þa taki hann at þriþia. sen þry ar iru vt gangin wil hann ai þa taka. þa scal biera a þing firi alla lyþi.
Gutnischi Wörter
<tr>Gutnisch Alemannisch
<tr>tiaud Volk
löyd Lüt
dotar Tochter
ait Verwandte
feifang Hindernis
spyre Frôge
modar Muetter
peiko Maidli
pen ugduldig
skavl Frucht
spaike av Wegrenne
stoyt hänsle
söym Schej
mauso Fliige
Links
Gutnish (uf Änglisch)
Gutamålsgillet
Kategorie:Germanischi Sproch
Kategorie:Einzelsproch
Kategorie:Kultur z Schwede
Donnerstag
Alemannisch Donnschtig, Dunschtig und ähnlich, schwöbisch au Dao(r)schdich, Dorschdich und ähnlich, im Wallis und bi de Südwalser Froontagg,Schizerischs Idiotikon, Band XII 861 f., Artikel Frôn-Tag I (Digitalisat). Lueg au Hans Wanner: Das sog. historische Material in landschaftlichen Mundartwörterbüchern, i: Zeitschrift für Mundartforschung 27 (1960), S. 129–143. esch noch DIN 1355 de viert Tag i de Wuche (sit 1976), noch de christlich/jüdische Zellig de füft.
De Name
De Donnschtig heisst so nach em germanische Gott Donar («Donner»), nochem Vorbild vom römische dies Jovis, em «Tag vom Jupiter», wo nöd nu de König vo de Götter gsi isch, sondern au de Blitz as Waffe gfüert het. Alli hüttige alemannische und schwöbisch Variante chömed vo mittelhochdütsch donnerstag, donrestag. Di schwöbische Variante ohni n cha s Schwöbisch Wörterbuech ab em 14. Jorhundert bilegge, aber scho im 13. Jorhundert hets metathetische Forme wie dornstag ggee (dorns- isch us donners- entstande, mit de Vertuuschig vo n und r), wo denn ebe zur n-lose Form gfüert hend (dornstag u. ä. > dorstag u. ä.).Schwäbisches Wörterbuch, Band II, Spalte 262–264.
Spezielli Donnschtig
S gäb do ou no de Schmotzig Donnschtig, das esch de Tag wo a vilne Ort amigs d Fasnacht eröffnet werd. De Grüedonnschtig oder Hohe Donnschtig isch de Tag vor em Karfrytig i de Osterwuche. Au d Uffert isch alewyl ame Donnschtig. A däne Ort, wo Fronlychnam no en Fyrtig isch, wörd au dä ame Donnschtig gfyred, und sos uf de nögscht Sonntig verschobe.
Fuessnote
Kategorie:Wuche
Chnodomar
De Chnodomar (lat. Chnodomarius; ; alem. *Hnôdomâri ) isch e Chönig (rex) vo de Alamanne im 4te Jôhrhundert us de Ortenau gsi. Er werd as groos, chräftig und rothöörig bischribe.
De Chnodomar schpilt hauptsachlich im Kontexscht vur Schlacht vo Argentoratum (Schdrôssburi) e Roll. Über syni Familie isch au e weng bekannt; syn Neff Serapio, de Sohn vo sym Brueder Mederich, hät i dr Schlacht mitchampft.
De Chnodomar isch vum Chaiser Constantius II. ermuetigt wore, de Usurpator Magnentius z Galie aazgryfe. De Chnodomar hät mehreri Siig gage de römischi Usurpator erunge; aber noch synim Sieg im Bürgerkrieg hät de Constantius syn Neffe Julian un de Heerführer Barbatio gage de Chnodomar gschiggt. De Chnodomar hät de Barbatio bi Rauracum (Chaiseraugscht) chönne zruggschlo. De Römischi Hischtoriker Ammianus Marcellinus macht e Ufschtand bzw. Plündrigszug vo de Läte un em Barbatio sin Ergeitz für d Niderlag verantwortlig.
De Chnodomar hät de Erfolg chönne nutze zumme Heer, aagführt vo säggs andri alemannische Chönige zammeschtelle. Bi Argentoratum isch de Chnodomar dann im Jôhr 357 bisygt wore un bim Versuech über de Rhii  z entchomme, zamme mit zweihundert vo synene Begleiter gfangegnomme wore. Em Chnodomar isch d Schmach inneme Triumphzug vorgführt z were, erschpart blybe. Schtattdesse isch er uf Rom gschiggt wore un dort schpöter an Lethargi gschtorbe.
Quelle
Ammianus Marcellinus 26,12,1-4; 12,23-35; 12,35; 12,58; 12,65; 12,70.
Literatur
Dieter Geuenich: Geschichte der Alemannen, Verlag Kohlhammer, Stuttgart 2004, ISBN 3170182277 / ISBN 3170120956
Weblink
Dr Chnodomar bi mittelalter-genealogie.de
Kategorie:Maa
Kategorie:Alemannische König
Bevölkerungsdichte
miniatur|400px|Wäutcharte för d Bevölkerigsdichti - Stand 1994  Uffäuig dür höchi Bevöukerigsdichti: Bangladesh, Japan, Java, Korea, Indie, Oschtchina, Niederlande, Grossbritannie, Niudeuta, US-Ostchüschte
D Bevölkerigsdichti isch d mittleri Azau vo Ywohner pro Flächi für nes bestimmts Gebiet (Staat, Region oder ähnliches), ir Regu agäh i Ywohner pro km². Me tuets errechne, indem me d Ywohnerzau vom Gebiet dür d Flächi vom Gebiet teilt.
Mängisch wird dr Kehrwärt, d'Arealitätsziffer agäh (Flächi pro Ywohner).
Byspiu
Ds Land mit dr
höchschte Bevölkerigsdichti: Monaco 16'620 Yw./km²
chlynschte Bevölkerigsdichti: Grönland 0,025 Yw./km²
Zum Verglych:
Dütschland 231 Yw./km²
Liachtasta 218,8 Yw./km²
Schwiz 183,9 Yw./km²
Öschtrych 99,5 Yw./km²
Ussagekraft
Wil ime Land nöd alli Gebiet (z. B. Gwässer, Gletscher, Gebirge, Wüestene, militärischi Sperrzonene usw.) chönd bewohnt wärde, sind die Zahle nu bedingt ussagekräftig. Gnauer wär d Besidligsdichti, wo me nu mit de theoretisch bewohnbare Flächi rächnet.
Kategorie:Humangeografii
Kategorie:Bevölkerig
Drei Reiche von Korea
Drei koreanischi Chönigrych 250px Kart vo de drei Chönigrych,am End vum 5te Johrhundert Koreanischi Bezeichnig Romanisierti Bezeichnig Samguk McCune-Reischauer Samguk Hangul 삼국 Hanja 三國
D' Drei koreanischi Chönigrych sin Gogurjeo, Baekje, un Silla gsi, wo zwüschem erschte Johrhundert vor Chrischtus un em sibte Johrhundert nooch Chrischtus uf dr koreanischi Halbinsel entstande sin. Andri chliini Chönigrych un Stammstaate hen während dere Zit aber au exischtiert; unter andrem Gaja, Dongje, Okjeo, Bujeo, Usan, Tamna, usw.
Die Periode het nooch 57 v.Ch aagfange; wo s'Chönigrych Saro (spöter Silla) im Südoschte vo dr Halbinsel Autonomi vo dr chinesischi Han Dynaschti erhalte het. Gogurjeo im Norde un südlich vum Fluss Jalu (Amnok Fluß uf Koreanisch) isch 37 v.Ch vo China unabhänig worre. 18 v. Ch sin zwei Prinze us Gogurjeo vorem Erbstriit gflohe un hen Beaekje im Süedweschte gründet. Im 1te Johrhundert n. Ch isch Gaja vo Beakje abgspalte worre.
Wegem Niidergang vo dr Han Dynaschti im früehe 3te Johrhundert hen sich d'drei Chönigrych chönne unghindert entwiggle. Alli drei Chönigrych hen d'glychi Kultur gha. DrKonfuzianismus het sich im 1te Johrhundert in dr koreanischi Oberschicht usbreitet; spöter ischs vum Buddhismus verdrängt worre.
Gogurjeo, s'gröschti vo de drei, het zwei Haupstädt nochenander gha. Nangnang (hüt Pjongjang) un Kungae. Gogurejeo het nochenander e riisigs Gebiet in dr Manschurei erobret un schliesslich d'Chinese 313 us Nangnag vertriebe. Dr kultureli Yfluss us China het nooch 372 abgnomme, wo dr Budhismus als offizieli Religion übernomme worre isch.
Im 4te Johrhundret het Baekje e Blütezit erläbt un het de Süde vu dr Halbinsel dominiert.
Im 4te Johrhundret het Silla s'Chönigrych Gaja übernomme; d'Hauptschtadt isch Seorabeol gsi (hüt Gjeongju). Dr Buddhismus isch 528 d'offizieli Religion worre.
Mit China verbündet het Silla 668 Gogurjeo erobret; Baekje isch scho 660 uglidret worre. Des isch dr Aafang vumene vereinigte Silla gsi un s'End vo de “Drei Chönigrych”. In de koreanische Teggscht Samguk Sagi un Samguk Yusa wird dr Begriff “Samguk” bnutzt zumme die Period z'bezeichne.
Korea
Kategorie:Historische Staat
Kategorie:Korea