mischeiwiller/swiss-german-text huggingface dataset:
Ulrich Bräker
mini|der Ulrich Bräker öppe 1793
Ulrich Bräker oder Näppis-Ueli, bikannt au as Der arme Mann vom Tockenburg (* 22. Dezember 1735 z Wattwil; † 1798 z Wattwil, begrabe am 11. September 1798) isch e Schwizer Schriftsteller gsii.
De Ulrich Bräker isch 1735 as e Soo vomene aifache Buur bi Wattwil im Ghöft Näppis im Toggeborg uf d Welt cho. Sini Famili isch ane 1741 uf Chrinou zoge und hett dai im Dreischlatt gwonnt. Nochdem sin Vatter völlig verarmt gsii isch, isch d Famili 1754 zrogg uf Wattwil und de Ueli het sini Juget as Buurechnecht und Salpetersüüder verbrocht. Im Joor 1756 het er sich as Söldner för proissischi Chriegsdienst verdinge loo, isch den aber wäred de Schlacht vo Lobositz z Böhmen desertiert und wider ham is fridlichi Toggeborg zoge. Denn hetter ghürote und vill Gööfli ghaa. Gschafft hetter as Bauwelefergger (Garnhändler).
Er het glernt lese und schriibe und denn aagfange e Tagibuech füere. De Wattwiler Schuelmaister Johann Ludwig Ambühl het em Bräker sini literarischi Fähigkaite entdeckt und hetem d Möglichkait ggee im «Brieftasche aus den Alpen» ersti Tegschte zveröffentliche. Bikannt wore isch der denn hauptsächli mit sim Bricht öber sin halbjährige Dienst i der Armee vom Fridrich em Grosse und mit sinere Autobiografi «Lebensgeschichte und Natürliche Ebenteuer des Armen Mannes im Tockenburg». D Bedütig vom Bräker lit voralem do drii, as er us de Unterschicht stammt.
Em Ulrich Bräker sin Nochlass werd ide Kantoosbibliothegg Sanggale (Vadiana) und im Staatsarchiv vom Kantoo Sanggale ufbewaart.
Werch
Lebensgeschichte und Natürliche Ebenteuer des Armen Mannes im Tockenburg. Reclam, Stuttgart 1993, ISBN 3-15-002601-6
Andreas Bürgi, Christian Holliger, Claudia Holliger-Wiesmann, Heinz Graber, Alfred Messerli, Alois Stadler (Hrsg.): Ulrich Bräker. Sämtliche Schriften. Bände 1–4. C. H. Beck, München 1998–2000, ISBN 3-406-43535-1, ISBN 978-3-406-43536-2, ISBN 978-3-406-43537-9, ISBN 978-3-406-43538-6.
Literatur öber de Bräker
Holger Böning: Ulrich Bräker, der arme Mann aus dem Toggenburg. Eine Biographie. Orell Füssli, Zürich 1998 ISBN 3-280-02455-2.
Alois Stadler Wolfgang Göldi: Heriemini – welch eine Freyheit. Ulrich Bräker über «Himmel, Erde und Höll». Illustriert mit Bildern aus seiner Zeit. Zürich 1998, ISBN 3-280-02741-1.
Kathrin Hilber et al. (Hrsg.): Sankt-Galler Geschichte 2003. 9 Bände, St. Gallen 2003, ISBN 3-908048-43-5.
Thomas Höhle: Literatur und Autoren zur Zeit der Aufklärung. In: W. Wunderlich (Hg.): St. Gallen – Geschichte einer literarischen Kultur. Konstanz 1999, ISBN 3-908701-06-6.
Weblink
Kategorie:Söldner
Kategorie:Sanggaller
Kategorie:Literatur uf Dütsch
Kategorie:Literatur (18. Joorhundert)
Kategorie:Autor
Kategorie:Maa
Bümpliz
thumb|D Quartier z Bärn. Bümpliz in rosa
Bümpliz isch es Quartier im Weste vo der Schwyzer Stadt Bärn.
Bümpliz giut mit übr 34-tuusig Ywohner aus ds grösschte Ussequartier vo Bärn und beinhautet unger angerem d Teil Bethlehem, Stapfenacher, Stöckacher, Hohliebi, Gäbubach, Schwabguet, Tscharnerguet, Obrmatt, Chleefäud, Schlossguet, Weyermannshuus, Hööchi und Bodeweid.
Name
Dr Name Bümpliz chunnt, wie Historiker ebe aanääh, uursprünglech us em Keltische. Lut ere mittelauterleche Urkunde vom König Rudouf vo Burgund us em Jahr 1016 het de Ort denn Pimpeningis gheisse, Pippinnant im Jahr 1228, wo si Pfarrchilche erwähnt wirdHistorischer Verein des Kantons Bern, Archiv des historischen Vereins des Kantons Bern, 1848, S.387  und Bimplitz im Jahr 1235.Historisches Lexikon der Schweiz: "Bümpliz"
Gschicht
Es isch aaznäh, dass d Römer e Vorposchte dört ersteut hei, wo's bereits e kelitischi Sidlig ggää het. D Übrräscht vo dere römische Aalag fingt me als restaurierti Ruiine bir 7i-Tram-Station "Poscht" ungeremne Burehuus (wo mittlerwile als Bibliothek fungiet) ir Nööchi vom Schloss Bümpliz.
Ir Mässerli-Gruebe het men e Fridhof mit öppe 300 Greber us der Zyt zwüsche 500 und 700 gfunde, wo rych usgstattet sy gsy. D Fundgägeständ sy hüt im Bärner Historische Museum.
Ds Schloss Bümpliz het uursprünglech im Mittuauter als Residänz vo dr savoyische Chünigin Bertha dient. Es isch zum erste Mau im 11. Jahrhundert urkundlich beleit. Im 13. Jahrhundert het s e Wehrmuur und e zentrale Rundturm übercho und zeut vo denn a as castrum.Brepols Publishers, Château Gaillard: Etudes de Castellogie Médiévale 18 - Colloque de Gilleleje, Publications du CRAHM, 1998, S.123
Ds Weyerli isch übrigns früecher e Foräuezucht gsy wo, d Chünigin Bertha Fisch züchtet het.
Bis zur Reformation vo Bärn ca. 1526 - quasi bis zur Eroberig vom Waadtland - hei d Gebiet weschtlech vor Stadt Bärn zum savoyische Riich ghört. Drum fingt me vili Urkundene oder süschtigi wichtigi Dokumänt usem mittuauterleche Bärnbiet im Historische Staatsarchiv ds Turin, Italie.
Bümpliz isch am erste Januar 1919 aus einzigi Gmeind vo dr Stadt Bärn iigmeindet worde.Geographisch-Ethnographische Gesellschaft Zürich, Geographica helvetica, Kümmerly & Frey., 1977, S.1
thumb|Gäbelbach Hochhüser
Kultur
Kulturell gsee het Bümpliz enorm viu zur bärner Kultur biitreit. So het dr Carl Albert Loosli lang z Bümpliz gwohnt und gwürkt, d berüemti MondartRock-Gruppe Patent Ochsner sy ursprünglech Bümplizer, und es chöme vili bekannti HipHop-Crews und Rap-Artist us Bümpliz, wie dr LUL DXE, Whodis?, 7962 und dr Produzänt Elwont.
Weblingg
Nowiis
Kategorie:Ort (Kanton Bärn)
Waggis
Dr Waggis isch e traditionells Goschtyym bi dr Basler Fasnacht, wonen Elsässer Tagleener ir Wärktigstracht vomene Gmiesbuur us em Elsass sell darstelle: e blaaus Hemli, wyssi Sogge, rooti Grawatte, wysse Kraage, (zue) grossi Holzschue und mängisch e Zipfelmutz. Typischi Assessoirs sin d Kokarde in de Farbe vor franzeesische Trikolore (blaau-wyss-root) und e Yykaufsnetz mit Gmies, mängisch au e Gnoche (in letschter Zytt hyffiger z gsee) oder e andere Knippel.
Die friener rooti Naase hett solle verdyttlige, ass d Elsässer gäärn aarg dief ins Wyyglas gluegt hän. Mit dr Zytt isch aber die numme lyycht greesseri Naase aleyyl greesser und greesser woorde, so dass si jetzt zumene zimlige Monschter verkoo isch. Die hyttig Fasnachtslarve isch doodrmit aigentli e Persiflaasch uff d Persiflaasch.
Dr Waggis isch e eender groobi Figuur und wird drumm vor allem vo Waageclique und Ainzelmasgge drait. Aber au d Bynggis hän si aarg gäärn. Bi de Drummler und Pfyffer isch d Waggislarve drgeege nid yyblig.
Etymologyy
Waggis – es Woort, wos i de dytsche Dialäggt wytt umme git, kunt kuum vo latyynisch vagus «Landstryycher»), wie mer au scho gmaint het. Vyl eender kunts vum dytsche Dialäggtwort wagge(n), wacke(n) «sich hin und häär biweege, waggle, schwanke». E Waggis isch also aine, wo ummewagglet, ummeziet, ummelungeret, nyt daugt. S Wort bidytet nämli nid numme «Elsässer», nai, i männge Mundaarte haissts au «Bleeterlibueb, Nytskärli, Stryzi, Grobian, Strolch».
S Woort, wo erschtmols 1870 im Ruum Basel ka belegt wäärde (noch em Rudolf Suter: Baseldeutsch-Wörterbuch, Basel, 1984) und hyffig abschetzig bruucht wiird, isch e umgangssproochlige Begriff fir d Bewooner us em Elsass (franzeesisches Département 68 „Haut-Rhin“ bzw. Oberelsass). Hytte aaber wiird dr Begriff vo de Baasler in deere Bedyttig numme no sälte und wenn im Gspaass bruucht.
Im Zämmehang mit em hyffige Staatewächsel vom Elsass goots Bonmot ume, die Dytsche hätte vo 1871 bis 1919 de Elsässer Wackes gsait, worus d Franzoose vo 1919 bis 1940 vaches (Kieh) gmacht hege. Druffabe hege die Dytsche vo 1940 bis 1945 Küh gsait und drumm haisse syt 1945 d Elsässer bi de Franzoose culs (Ärsch).
Fir wytteri Erlytterige lueg bim niideralemannische Wackes.
Weblinks
Basler Fasnacht Online
kl. Lexikon der Fasnacht im Basler-Journal
Schwyzerischs Idiotikon, Band XV Spalte 984f., Artikel Waggis.
Christoph Landolt: Waggis. Wortgschicht vom 30. März 2015, usegää vo dr Redaktion vom Schwyzerischen Idiotikon.
Kategorie:Basler Fasnacht
Kategorie:Elsass
Wackes
Wàckes od´r Waggis ésch e bekànnt´r pejorativer Üssdruck f´r de Nochbere üss Frànkrich, speziell de – tràditionell ditschsprochigi – Bevellikerung àn de Grenz, àlso d´ Elsasser und (Ditsch-)Lothringer, wo  àm Ow´rrhin un de ditsch-frànzeesch Grenz làng bis éns Saarland – un wie´s schiint selbsch noch àn de belgisch Grenz g´brüchli isch. (Franzeeschsprochigi were d´rgeje ém Allgemàine àls Welsche b´zeichnet.) S Wort kunnt kum üs latiinisch vagus „Làndstricher, Schiirebérzler“, wie mer öi scho gmeint het; viil eener vum ditsche Dialäggtwort wagge, wacke „sich hin und haar biweje, wàggle, schwànke“. E Wàckes ésch also eine, wo ummewàgglet, ummeziet, ummelungeret, nit daugt.
Drolement ésch´s Wort ém Elsass selbscht öi ziemli courant un wurd do z´meischt ém Scherz ém Kontext mét G´sellichkeit b´nutzt. Elsasser iww´rsetze Wàckes spontan mét ( – fer se ésch´s synonym – ) voyou - àlso uff Hochditsch „Schlingel, Strolch, Tunichtgut“ od´r öi „Spitzbube“. Wie selli ditsch Synonyme kànn Wàckes öi humorvoll, mét Sympathie od´r-`me Augenzwinker, licht provoziirend g´meint sin. Ém Elsass nannt m´r öi kleini Buewe efters Wàckes - wie ém Ditschlànd zem Bispiil „kleiner Racker“ o.ä.
Normal´rwis steht´s Wort ém Alemannische f´r e Person, wo m´r nit so vertraue kànn. E witeri Bedütig vom Waggis isch è Variantè vom Wagge,[URL] wa im obber-/hochalemannischè Gränzgebièt bruucht wörd für èn großè Stei odder Flußkiselschtei.
De Elsasser selbsch nenne – gràd wi de (Ditsch-)Schwizer – di Ditsche kollektiv „Schwabe“: Schwob, pl. Schwowwe od´r widdersch südli Schwoba od´r Schwaabe. Diss ésch nit àls e Kompliment g´meint, f´r sich schun, öi ohni ass m´r diss dur de Verbindunge Söjschwob oder Dracksschwob ditlich màcht. Ditschi heere glich de klàri geischtig Verwàndtschaft zuem bayrisch Saupreissn. In Lothringe sawe d Lit fér de Ditsche `s Wort Pifeköp(f).
De Expression Wàckes het öi schun – àls devaloriséerend B´zeichnung fer Elsasser v´rstande – zue e politisch Krise g´fihrt: 1913 ém ditsch Kaiserreich zuer Saverer Affär – l´Affaire de Saverne.
miniatur|Waggis àn de Basler Fasnacht
Sunschtigs
E b´sondri (kulturell) Inschtitution ésch de Elsasser Wackes bi de Basler Fasnacht, wo-`r àls Waggis (baseldytsche Form) eini vun d´wichtigschte traditionelle Maske ésch. De Basler Waggis stellt e Karikatür vum elsasser Gemiesbüür dar mét e pààr typischi Accessoires, wie uff elsassischi (Arbeits-)Tracht weise, od´r uff sine (revoltionär) franzeesche Art: `s blöii Hemd, wissi Hosse, roti Cravatt, wiss´r Krage, décoréert mét e Kokarde én de Fàrwe vun d´franzeesch Trikolore (blöi-wiss-rot), (ze) grossi Holzschueh un manchmal e Zipfelmütz, e Einkaufsnetz mét Gemies un manchmal öi e Knoche od´r andrer Knüppel. De roti Naas zeigt de starik Winkonsum.
Weblink
Schwyzerischs Idiotikon Band XV Spalte 984f., Artikel Waggis.
Christoph Landolt: Waggis. Wortgschicht vom 30. März 2015, uusegää vo dr Redaktion vom Schwyzerischen Idiotikon.
Einzelnochwys
Kategorie:Basler Fasnacht
Kategorie:Elsass
Kategorie:Schimpfwort
Poltawa
Poltawa (ukrainisch, russisch Полтава, polnisch Połtawa, englisch Poltava) isch e Stadt in de Zentralukraine am Fluss Worskla. Si isch s Zentrum vo de gliichnamigen Oblast un Verwaltigssitz vom Rajon Poltawa. D Stadt ligt ugfähr 350 km südöschtlich vo de ukrainische Hauptstadt Kiew.
Poltawa het über 300.000 Iiwohner.
Gschicht
D Gegend um die hütig Stadt isch scho in de Mittel- und Jungsteizit bsiidelt gsi.
In bulgarische Schrifte us em 7. Jh. isch von ere Stadt Baltawar am Worskla d Red und in em Dokument vom Kiewer Rus us em Jahr 1174 wird e Stadt Ltava erwähnt, beides bezieht sich vermutlich uf Poltawa, genauso wie de Name Oltava, wo in andre Quelle vorchunnt. S isch net sicher, ob de Ort au während der Mongolezit (13. - 14. Jh.) durchgängig bsiidlet isch gsi. De hütige Name Poltawa taucht zum erschte mal 1430 in eme Dokument vom litauische Fürstetum uf. 1641 het Poltawa durch de polnisch-litauische Staat d Stadtrechte verliehe übecho. Damals het d Stadt 812 Iiwohner gha un es het 11 Mühlräder gäh.
thumb|left| Poltawa
thumb|left|Bahnhof
Kategorie:Ort (Ukraine)
Patrick Lo Giudice
De Patrick Lo Giudice (* 20. August 1959 z Züri) isch en italiänischschtämmige Schwiizer Künschtler mit de Schwerpünkt Malerei, Collage,  Fotografii und Enkaustik.  Ennere breitere Öffentlichkeit isch er bekannt worde mit em Bilderzyklus „Der Lo Giudice Code”, wo wäge sim Motiv umschtritte isch: Äs sind Wachsbilder ufgrund vo Fotografii vo berüehmte Mafiamörd.
Läbe
De Lo Giudice het drü Jahr z Graniti, Sizilie (Taormina) gläbt.
Bim Uufenthalt z Italie isch es zumene traumatische Erläbnis cho, wo de Lo Giudice schpöter i sine Mafia-Bilder verarbeitet het: Wärend sin Vatter es Gschchpröch miteme Holzhändler gefüert het, isch de chli Bueb en Reihe parkierti Autos entlanggloffe, und het zum Zytvertriib uf de Tachometere di aagäbnigä Höchschtgschwindigkeite abgläse. Uuf einisch isch är zumene
Auto cho, wonner de Tacho nid hed abläse chönne. Uf de zweiti Blick het är gmerkt, dass d’Zahle vonnere Liiche verdeckt worde sind, emene Mordopfer vo de Mefia. D’Lo Giudices sind wäggange, ohni d’Carabinieri z’hole. Über ihri Erläbnis händs aagäblich nid emal im änge Familiechreis gredet, will d’Mafia derart vill Iifluss gha het. Dennoch het em Lo Giudice sin Vatter, wo en Aahänger vo kommunistische/sozialistische Ideä gsi isch, kei Schutzgäld für sini Schrinerei zahlt. Aber will meh en Brandbombe-Blindgänger gfunde het, wo gäge d’Schrinerei grichtet gsi isch (Vili Liter Lack sind dört glageret gsi!) , het meh beschlosse, i de Schwiiz aasässig z’wärde. (Zur erschte künstlerische Arbeit isch es aber no in Italie cho - 1973 isch es Fresko im Chloschter Orfanotrofio Antoniano entschtande.)
I de Schwiiz folgt en Uusbildig zum Zahtechniker in
Winterthur. 1977 sind erschti Ölbilder entschtande, 1983 chunnts zur erschte kreative Begägnig mit Glas, de Lo Giudice lernt Bleiverglase bim John Forbes (USA). Vo 1985 bis 1988 folged diversi Aufenthält bi Glasbläser und Künschtler in Murano, Venedig.
1993, erschti Versuech mit Polycarbonat (Lexan) als Wärchschtoff, 1996 mit Wachs (enkaustisch).
I de Jahr 2002/2003 hed de Lo Giudice im Kunschthuus Glarus usgschtellt, während ere Uuschtellig namens „Künstler aus dem Linthgebiet“, im „Museum Amde“ (Kantoo Sanggalle), sowie i de „Galerie Marie-Louise Wirth“, Hochfälde, wo au scho Bilder vom Freiämter Schriftschteller Silvio Blatter z’gseh gsi sind.
2004 sind em Lo Giudice sini "Encaustik paintings" i de Galerie Andy Jllien z Züri gsi. 2005 het är am Projekt „Kunst liest“ teilgnoh z Herrliberg-Feldmeile. 2006 het er wieder bim Andy Jllien uusgschtellt, dasmal d’Serie „Mafia“ (Cosa Nostra). Uusserdäm isch er au scho bi „art felchlin – zeitgenössische Kunst“ gsi.
Vor allem mit de kontroverse Mafia-Bilder het de Lo Giudice übers Färnseh (u. a. Uuftritt bim Kurt Aeschbacher uf SRF 1) und über d’Press es breits Publikum becho.
Weblingg
Lo Giudices offizielli Website
Kategorie:Künschtler
Kategorie:Moler, Zeichner, Illustrator
Kategorie:Fotograf
Kategorie:Zürcher
Kategorie:Maa
Kategorie:Läbigi Person
Kategorie:Künschtler (Schwiiz)
Infinitiv
Dr Infinitiv (vom Latinische infinitus, nit fertig) isch ä Begriff uus dr Grammatik vo de meischte Schbrooche und bezeichnet d Grundform vom Ziitwort, em Verb. Im Dütsche und au im Alemannische isch er unkonjugiert, unabhängig vo dr Person und weder im Singular no im Blural.
Im Änglische wird dr Infiniv im allgemeine bildet mit dr Grundform vom Verb und dr Breposition to. Bischbil: „Sii oder nit sii“ — To be or not to be.
Im moderne Hebräisch isch s ähnlich, dört wird d Breposition li mit dr Bedütig „zue“ em Verb voraagschtellt. Bischbil: hiot het d Bedütig vo „Sii“, as „Sii oder nit sii“ — Lihiot o lo lihiot.
Die romanische Schbrooche hai ihri Infinitivforme vom Latinische gerbt:
Französisch: ~er  chanter (singe), ~re  prendre (nä), ~ir  venir (cho)
Schbanisch: ~ar  cantar (singe), ~er  prender (feschtnä), ~ir  venir (cho)
Italienisch: ~are  cantare (singe), ~ere  prendere (nä), ~ire  venire (cho),
s Rumänische bruucht drzue ane d Breposition a: a cînta (singe), a face (mache), a veni (cho)
S Neugriechische kennt dr Infinitv nit.
Alemannisch
Infinitiv Präsens Aktiv
Dr Infinitiv Präsens Aktiv het as Schlusslutt ~e, i gwüsse Mundarte au ~a, ~i und/oder ~u.
Bischbil:
~e mache
~le zapple
~re klappre
Infinitiv Präsens Passiv
Dr Infinitiv Präsens Passiv wird mit em Hilfsverb wärde, i alpine Mundarte auch mit em Hilfsverb choo bildet. Er isch zwar grammatikalisch möglig, wird aber numme sälte bruucht. As Mundart zieht s Alemannisch Umschriibige im Aktiv vor, wie im Bischbil unde: Er will ass mä en gseht.
Bischbil:
Er wett gseh wärde.
Kategorie:Grammatik
Martin-Luther-Kirche (Ulm)
D Martin-Luther-Kirch z Ulm isch baud worda em Johr 1928, vom Architekda Theo Veil. Er hod se enna fascht ganz aus Holz gmacht, draußa hod r donkle Backstoin verwendet. Sein Durm hod r gromm (vürdräht) drufgsetzt, so dass des ällas zemlich neimodisch drherkommt. En dr Kirch drenna hod dr Martin Scheible zemlich viel Figura aus Dannaholz gschnitzd. Au dr große Heiland am Greiz isch von am gmacht.
mini|D Martin-Luder-Kirch mit em schrega Durm
Dui Kirch isch guat bsuacht weil se em Gegasatz zom Münschter, au im Wenter ghoizt isch. Bsonders schea isch emmer d Albaländischa Weihnacht, weil do uff Schwäbisch ond Alemannisch geschwätzt ond au erzehld wird. Drzwischa gibds Stuabamusik zom ahära.
Au dr Uli Keuler kommd vorbei und spield sei schwäbisches Programm. Ond dr Mondard-Pfarrer Rudolf Paul war do ond hot a Schwäbischa Kirch mit em Schwäbischa Albverei zamma ghalda.
Ond au sonscht send oinige nädde Konzert dren mit alder ond nuier Musik aus älle Johrhonderd. Äll zwoi Johr kommed Posauna aus am ganza Lendle zom Landesposaunadag au end Martin-Luther-Kirch, moischt de Jonge.
D Orgel ischd scho ald (1928) ond se hod ab ond zua aus am letschda Loch pfeifd, se ischd drom zwischa 2008 ond 2010 griechded wore. Glogga send vier uf am Durm. Uff dr kloinschda Glogg stohd a Spruch von Jesus druff: "Lannd doch au dia Kenderla zo mer komma ond wehret ehne ed!". Dui Glogg läuded emmer, wenn a Dauf grad isch. Wenn ma aber S Vatteronser grad mitnander bäded, dann gibs dofir au a Glogg, a greasere.
Ganz oba auf dr Spitz hots a scheans Kreiz; do fliagat – wenn ma gnau naguckt – goldig ahgmohlde Sternla drom rom.
Weblingg
d Website vo de „Martin-Luther-Kirchengemeinde Ulm“
WALCKER/LENTER 1928/2010 III/P 45 über d Walcker-Orgel vo de Martin-Luther-Kirch z Ulm, uf [URL]
d Homepage vo de „Freunde der Orgel und der Kirchenmusik an der Martin-Luther-Kirche Ulm e. V.“
Kategorie:Chille z Dütschland
Kategorie:Ulm
Kategorie:Bauwärk z Bade-Würtebärg
Greif
thumb|Gryff
thumb|en Gryff vo Praisos uf Kreta
thumb|en Gryff ufeme Schwizer Teppich
De Vogel Gryff (ahd. grîfo, < lat. gryphus < agr. γρύψ, gryps) isch e Fabelwese. E witeri Herfüerig vo dem Name us de hebräische Cherubim isch us sachliche Gründ völig abwegig.
Wese
De Gryff isch e Mischwese us Loi und Adler, wobi de Hindertail und de Rumpf vom Loi sind, de Vordertail, d Flügel und de Chopf heter aber vom Adler. De Griech Aristeas verzellt i sim Gedicht Arimaspeia vomene Gryff wo z Indie und uf de Rhipäische Berge lebt und d Goldgruebe vom ghaimnisvolle Volch vode ainöigige Arimaspe biwacht.
As de Vogel Gryff tatsächli en alti Erinnerig a d Dinosaurier sig, isch fast ase fantasiivoll, wie da Fabelwese au. D Vertreter vo dere Theorii nemet a, as die Alte dozmol Fossilie vom Protoceraptos gfunde ghaa hebit und druss denn ebe de Griff kreiert hebet.
Die ältiste Darstelige vom Gryff stamet beraits usde Bronzezit und die alte Ägypter hend de Gryff miteme Falkechopf dargstellt.
Spöter werdet d Tor vo Persepolis, d Hoptstadt vode Perser vo Gryffe biwacht und da Tierli werd den recht hüfig au uf Münze, Helm, Harnische und und und dargstellt. I de Antiki isch de Gryff s Symbol för Wiitblick, Gschiidi und Hellblick gsii.
Im Mittelalter isch de Gryff nöd weniger beliebt gsii und er het mengs Buech über s Tierrich bivölkeret. Und d Aier vom Griif sind höchst wertvolli Chostbarkaite gsii und me findet sötigi i Inventarie vo Cherchene und Schatzchamere vo weltliche Fürste. Die maiste sind Struusenaier, wo i wertvolli Pokal umbaut wore sind.
Ide christliche Mystik gelt de Gryff as Symbol för ehilichi Troiji, wel de Vogl Gryff sis lebe lang troi blibi und au nochem Tod vo sim Gspönli nöd e nois Gspusi suechi. D Hildegard vo Binge het vomene Gryffewiibli gschribe, wo e spezielli, vo Wind und Wetter gschützti Höli gsuecht het und dai drüü Aier lait, wo si den biwacht.
D Brüeder Grimm hend e Märli im Argauerdialekt öberliferet, wo de Märliheld Hans am "Vogelgrif", wo Christe fresse tuet, e Federe usrisse mue.
mini|100px|s Wappe vo Balzers
Heraldik
I de Heraldik isch de Gryff ebefalls recht beliebt, so voralem im südliche Ostseegebiet. De Gryff isch aber au s Wappetier vo de Markgrafschaft bzw. em Grossherzogtum Bade; chunt aber au vor zum Bispil im Wappe vo Balzers und Griiffesee.
Büecher
Gebhardt, Harald und Ludwig, Mario: Von Drachen, Yetis und Vampiren - Fabeltieren auf der Spur. BLV-Verlag, München, 2005. ISBN 3-405-16679-9
Stephani: ''Der Greif (in "Compte rendu de la commission archéologlque de St-Pétersbourg"). 1864
Lueg au
Basler Vogel Gryff
Kategorie:Fabelwese
Gemeinden des Kantons Basel-Stadt
Dr Kanton Basel-Stadt umfasst drei politischi Gmäinde, wo Yywoonergmäinde gnennt wärde (Stand Februar 2005):
mini|300px|d Gmäinde vom Kanton Basel-Stadt
D Gmäinde
Wappe Offiziell Name vor Gmäind Iihaimisch Name vor Gmäind Yywooner() Flechiin km² 35px|Basel  Basel  Baasel    22,75 35px|Bettingen  Bettingen  Bettige    2,23 35px|Riehen  Riehen  Rieche    10,87
Gschicht
Bi dr Kantonsdäilig vo 1833 si alli Baselbieter Gmäinde zum nöije Kanton Basel-Landschaft cho, däilwiis mit wenig Begäisterig wie Gälterchinde und Riinech. Nume die rächtsrhiinische Gmäinde Rieche, Bettige und Chläihünige si bi dr Stadt bliibe. Zwüsche 1893 und 1908 het d Stadt Chläihünige schrittwiis iigmäindet, aber Bettige und Rieche si bis hüte sälbständigi Gmäinde mit alle politische Organ, won e Gmäind eso het. Im Kantonsparlamänt, em Groosse Root, het Rieche elf Verdrätter und Bettige äine. Die übrige achtenachzig Rööt chömme us dr Stadt sälber.
Weblink
Basel: ein Kanton, drei Gemeinden d Gmäinde vom Kanton Basel-Stadt uf bs.ch
Basel Stadt