mischeiwiller/swiss-german-text huggingface dataset:
ASCII
thumb|250px|ASCII
ASCII (oft [] usgsproche) isch z Akronym vo American Standard Code for Information Interchange (uf Düütsch: "Amerikanischer Standard-Code für den Informationsaustausch"). Es isch es Schema zur Kodierig vom latinische Alphabet. En erschti Version, no ohni Chliibuechstabe, isch im 1963i entschtande. Die hüttigi Version gaht ufs Jahr 1967 zrugg. ASCII isch en 7-bit Code, das heisst, das 128 verschideni Zeiche chönd dargschtellt werde. Uf de Positione 0-31 sind nöd darschtellbari Stüür-Codes (z. B. "Bildschirm lösche"), so das 96 eigentlichi Zeiche übrigbliibet für s'Alphabet, d'Ziffere, Interpunktion usw. Umlut und anderi Diakritika chönd nöd codiert werde. D'ASCII Tabelle isch identisch mit de erschte 128 Positione vo Unicode.
Die vollschtändigi Tabelle vo de 95 darschtellbare Zeiche 32-126 (uf Position 32 ischs Leerzeiche):
+"#$%&'()*+,-./
0123456789:;<=>?
[HANDLE]
PQRSTUVWXYZ[\]^_
`abcdefghijklmno
pqrstuvwxyz{|}~
ASCII-Bilder
(__)
(oo)
/-------\/              O        __o          <>_<>      _______                _____
/ |     ||     /o)\     /H\      _ \<,_      .---|'"`|---. |  |_|  |_|_|_|_|_|_|_ (_____)
*  ||----||     \(o/     / \    _(_)/_(_)    `o"O-OO-OO-O"o'`-o---o-'`-oo-----oo-'`-o---o-'
~~    ~~
Chue     Yin/Yang  Einer  Velofahrer    SBB-Krokodil mit Güäterwäge
Um söttig Bilder mache z chönne, mues me en Schriftsatz neh wo alli Zeiche gliich lang (breit) sind. Courier New eignet sich guet. Wenn alli gliich gross sind, chann me luschtigi Zeichebildli mache.
Kategorie:Zeichekodierig
Kategorie:Abchürzig
Kappeler Milchsuppe
mini|D Chappeler Milchsuppe vom Albert Anker
D Chappeler Milchsuppe isch d Suppe, wo im 1529i bim Fride vo Chappel luut de Legände d Zürcher und d Innerschwyzer Truppe gmäinsam gchochet händ. D Zürcher hegid Brot ghaa, und d Innerschwyzer Milch, und zäme händs drum an Topf uufgschtellt, genau uf de Gränze zwüsched de Kantön Züri und Zug, und det drus zäme die Suppe ggässe. Hüt schtaat bi Ebertschwil am Albis uf de Kantonsgränze de Milchsuppeschtäi, am Ort, wo de Topf söll gschtande sii.
Lueg au
Erschte Chappelerchrieg
Zweite Chappelerchrieg
Schlacht bi Chappel
Chloschter Chappel
Ekschterne Syte
Chronik vo de Gmeind Chappel am Albis
Kategorie:Alti Eidgenosseschaft
Thunersee
Thunerseethumb|300px|center|Thunersee Date Name:  ThunerseeLag:  Bärner OberlandFlächi  48,3 km²maximale Tiefe:  217 mZueflüss:  Aare, ChanderAbflüss:  AareHöchi über NN:  558 mGrösseri Stedt am Ufer:  Thun, SpiezInterlakeBsungerheite:  Charte center|300px|thumb|Thunersee
left|thumb|Thun um 1900
Dr Thunersee isch e Aupesee im Bärner Oberland am nördleche Alperand. Dr See isch 17,5 km lang u max. 3,5 km breit. Syni Flächi betreit 48,3 km², die maximali Tiefi 217 m. Dr Inhaut isch rund 6,5 km³. Di grösste Zueflüss sy d Aare u d Chander. A syne nördlechee Usfluss, dr Aare, isch d'namensgäbendi Stadt Thun z'finde.
Nach dr letschte Yszyt het sech dört, wo hütt die zwöi See liege, der so genannti Wendelsee biudet. Dür Ablagerige vo Gschiebe vo de verschiedeni Bergbäche het sech ungefähr ir Mitti vom See e Äbeni, ds "Bödeli", wo hütt d'Gmeinde Interlache, Matte u Untersee druf lige, biudet. Die Schwämmebeni tuet dr See i de Thuner- u Brienzersee teile.
left|thumb|Spiez um 1900
By Normauwasserstand ligt dr Seespiegu uf 558 m. ü. NN. Dr Thunersee het es Yzugsgebiet vo 2500 km². By längere, starke Niederschläg cha är deshaub über d'Uefer träte, wöu d'Abflusskapazität vor Aare nume beschränkt isch. Die wichtigi Stoufunktion vom Thunersee erspart dagege ir tieferglägener Stadt Bärn einigi Überschwemmige, bringt ir Stadt Thun hingäge bsongeri Problem mit sech. Dr maximali Abfluss betreit 345 m³ pro Sekunde, dr mittleri Abfluss ligt by 110 m³/s. Sy Houptzuefluss, d'Aare, wird im Südoschten vom 6 Meter höcherglägener Brienzersee gspyse.
Vo dr Fischerei im Thunersee läbe mehreri Bruefsfischer. Im Jahr 2001 het ihre Gsamtertrag 53.048 kg Fisch betreit.
Syt 1835 gits uf em See e Passagierschifffahrt. Hütt betrybt d'BLS Lötschbergbahn AG eine Flotte von 10 Schiffe.
Weblink
Schifffahrtsgesellschaft
Hochwasserschutz am Thunersee
Tourismus rund ume Thunersee
Kategorie:See (Schwiiz)
Kategorie:Bärner Oberland
Kategorie:Aare
Kategorie:Geografii vom Kanton Bärn
Kategorie:Thun
Genfersee
Gämferseecenter|300px|mini|Gämfersee by Epesses Date Name:  GämferseeLac LémanLag:  Romandii, SavoyeFlächi  582 km², devoo ghöre- 348 km² (60 %) zur CH- 234 km² (40 %) zu Fmaximali Tiefi:  310 mZueflüss:  Rhône, Venoge, DranseAbflüss:  Rhône ins MittelmeerHöchi über Meer:  372 mGrösseri Stedt am Ufer:  Lausanne, MontreuxVevey, ThononBesungerheite:  dr gröscht See vor Schwyz, dr zwöitgröscht See vu Mittueuropa Charte center|300px|mini|Gämfersee
Dr Gämfersee (fr: Lac Léman ou: Lac de Genève, en: Lake Geneva oder Lake of Geneva) isch dr gröschti Schwyzer See u ligt im Südweschte vor Schwyz a dr Gränze zu Frankrych. Är isch nach em Plattesee z Ungarn dr zwöitgröschti See vo Mittueuropa. Dr Gämfersee ligt , isch 582 km² gross u ar tiefschte Steu 310 m tief. Sy durchschnittlech Wasserihaut ligt by öppe 89 km³.
Agränzendi Schwyzer Kantön sy Gämf (Genève), d Waadt (Vaud) u ds Wallis (Valais). Sys Südufer ghört zu Frankrych  und isch im Département Haute-Savoie.
Grad zwöi Schwyzer Grossstedt lige am Ufer vom Gämfersee: Am Südwestspitz ligt d Kantonshouptstadt Gämf, am Nordufer Lausanne, d Houptstadt vom Kanton Waadt. Wyteri internationau bekannti Städt sy Montreux u Vevey, wo am nordöschtleche Seeufer lige. Di gröschti französischi Stadt am Lac Léman isch Thonon-les-Bains, di bekannteschti isch Evian.
D Bezeichnig «Léman» chunt vom früechere latynische Name vor Landschaft: Lemanus oder ou Lemannus, dr Kanton Waadt het afangs vom 19. Jahrhundert zur Ziit vo dr Helvetische Republik äbefaus Léman gheisse.
Lueg au
Pierres du Niton
Literatur
Kategorie:See (Schwiiz)
Kategorie:Wälschschwyz
Kategorie:Geografii vom Kanton Gämf
Kategorie:Geografii vom Kanton Waadt
Kategorie:Geografii vom Kanton Wallis
Kategorie:Geografii vo Frankriich
Malaysia
Malaysia isch es Land z Südoschtasie und Mitgliid vo dr Schtaatevereinigung ASEAN. D Hauptschtadt heisst Kuala Lumpur.
S Schtaatsgebiet vo Malaysia erschtreckt sich vo dr Malayische Halbinsle bis zur Insle Borneo. Malaysia wird im Norde vo Thailand begränzt, im Süde vo Singapur und Indonesie. Drei (bis vier) Völker sin eigentlichi Schtaatsvölker: D Malaye, d Chinese, d Inder und d Orang Asli (das sin die Iigeborene/Uriiwohner).
Malaysia isch en Bundesstaat, wo us nüün Monarchye (acht Sultanaat und ein Staat mit eme Raja) und vier Staate ooni Herrscherfamilie zämegsetzt isch. Denäbed gits na drüü Bundesteritoorie, drunder d Hauptstadt. S Staatsoberhaupt vo Malaysia isch en König, wo all föif Jaar us de nüün Herrscher use gwäält wird.
Quälle
Ekschterne Syte
Reiseinformatione
Kategorie:Land
Kategorie:Staat in Asie
Kategorie:Südostasie
Kategorie:Mitgliid i der UNO
Rätoromanisch (Begriffsklärung)
Mit Rätoromanisch meint mer:
Im engere Sinn, s Bündnerromanische, mit sine föif Idiom Sursilvan, Sutsilvan, Surmiran, Putèr, Vallader un de gmeinsami Schriftsprooch Rumantsch Grischun.
E hypothetischi Sproochgrupp, wo denäbet au s Ladinische und s Furlanische dezueghöre, di Rätoromanische Sprooche.
Ägerisee
Ägeriseethumb|300px|center|Ägerisee Date Name:  ÄgeriseeLage:  ZentrauschwyzFlächi  7,3 km²maximali Tiefi:  83 mZueflüss:  Hüribach, Trom BachAbflüss:  LorzeHöchi über NN:  724 mGrösseri Ort am Ufer:  Oberägeri, UnterägeriBsungerheite:   Charte center|300px|thumb|Ägerisee
Dr Ägerisee isch e 7,3 km² grosser See ir Schwyz, Kanton Zug, wo dür Gletscherschurf entstange isch. Sy Houptzuefluss isch dr Hüribach, Houptabfluss isch d'Lorze. Dr Ägerisee wird syt 1992 aus Trinkwasserreservoir brucht.
Hier het 1315 d'Schlacht am Morgarten statt gfunge.
thumb|300px|left|Ägerisee by Morgarten
Aegerisee
Aegerisee
Ureinwohner
Uriiwohner nennt me die Bewohner vom ene Land wo früehner als alli andere in däm Land gläbt hän, wo aber us verschidene Gründ hend müessen andre Völker wiiche odr suscht kulturell an Rand drängt worde sin. Im Dütsche git's ou die Bezeichnung indigeni Völker.
Im Fall vom alemannische Schproochruum cha me wohrschinlich sage, dass d Uriiwohner vom Ruum um e Bodesee d Räter gsi sin. Das wird au in antike Tekscht so erwähnt. Uf d Räter sin d Vindeliker gfolgt, d Kelte, d Römer und schliesslich d Alemanne. D Räter si vor allem im öschtliche Rùùm gsi. I de hütige Weschtschwiz, hi zwüsche Saane u Aare (auso im dütsche Teil vo de Weschtschwiz) d Helvetier gläbt. Si chä vor allem vom Julius Cäsar i sim De bello Gallico erwähnt. Um 58 v. Chr. hi si ines Hüser abbrennt u si gäge Jura gwanderet. De Cäsar het si bi Bibracte gstoppt u inera Schlacht vernichtend gschlage. Vo de Helvetier chunt o de latinisch Name vo de schwizerische Eidgenossenschaft: Confederatio Helvetica.
!
Café Irrlicht
S' Cafi Irrlicht isch e autonoms Jugendzentrum, wo sich selli Jugendliche uus Schopfe träffe, wo kai Luschd hän, ins Hurlibaus oder in`d Nachtschicht z'goh oder deheige vorrem Ferseh umenader z'hocke. S'isch aber nid nur für'd Schopfemer e wichtige Treffpunkt. Au us de Schwyz und us em Breisgau sind dört oft Lüüt aaztreffe. Bim Irrlicht git's z. B. Pankkonzärtli und 3 Mol i de Wuche e Café, wo me Musik hööre, öbbis trinke und sich mit nette Lüüt unterhalte cha.
Trotz etliche Probleme gits des Irrlicht jetz scho sit 1993. Sither hätt au d'Polizei vo Schopfe hin und wieder uf Aaordnung vom Bürgermeischter in d'Bahnhofstraß cho müesse. Eimol im Johr voanstaltet s'Irrlicht au e großes Open-Air im Sängele, s'Holzrock. Dört spiile nid nur Bands us de Region, sondern au bekannti Musikante us de ganze Welt. S'git dört au immer e schönes Programm für d'Kinder.
Ekschterne Syte
Unter sellerem Link isch'es Programm und alles was ma sonscht wisse will:
[URL]
Unter sellem Link chamme sich über s'Holzrock Open-Air informiere:
[URL]
Kategorie:Jugendorganisation
Kategorie:Schopfe
Dezember
De Dezämber () isch de zwölfti un letschte Monet vom Johr im Gregorianische Kalender.
Er het 31 Däg.
Am 21. odr 22. Dezämber isch de Dag vo dr Sunnewendi – d' Sunne schtoht dann gnau über em Wendekreis vom Schteibock am südliche Breitegrad vo 23°26'. Sälle Dag isch de chürzeschti im Johr, d' Nacht isch di längschti.
mini|Simon Bening, Dezämber
Anderi Näme für Dezämber sin Chrischtmonet, will Wiehnacht, 's Chrischtfescht, im Dezämber gfiert wird, oder au Heilmond, will Christus es Heil bringt. Letschteri Näme sin natürlich erscht noch de Umwidmig vom Julfescht im Zug vo dr Christianisierig entschtande. En andere alte dütsche Name vom Dezämber isch Julmond, wo vom Julfescht chunt, de skandinavische Fier vo dr Winntersunnewendi.
Im römische Kalender war de Dezämber ursprünglich de zähnti Monet (lat decem „zäh“) vom 304-dägige Mondkalender.
Im Johr 153 v. Chr. isch de Johresafang allerdings um zwei Mönet füre verlegt worde, so dass d' Namens- un Zählbeziehig entfalle isch.
Was 's Chilchejohr betrifft, so fangts, anderscht wie di weltlichi Kalenderzählig, mit Sunndig, em 1. Advent a. Sälle cha scho im Novämber odr au im Dezämber liege, je nochdäm, an welem Wuchendag Wiehnachte liegt.
De Dezämber fangt mit em sälbe Wuchdag a wie de Septämber.
Isch de 29., 30. odr 31. Dezämber e Mändig, so werde d' Dag ab Mäntig de erschte Kalenderwuche vom Folgejohr zuegrechnet. In sällem Fall hört die letschte Kalenderwoche vom Johres noch de DIN-Norm mit em letschte Sunndig vom Dezämber uff. E solchs Johr hat denn immer 52 Kalenderwuche.
Lueg au
Fiirtig
Kategorie:Monet
Simplonpass
Der Simplonpass oder churz der Simplon (it. Passo del Sempione) isch un Strassupass in dä Wallisär Alpä. Är verbindut i  s Rottutal im Kanton Wallis mit dum Eschental i der italjenischu Provinz Verbano-Cusio-Ossola und dum Langesee.
Der Pass het schini überregionali Bediutig ersch berchu, nachdem der Napoleon I. 1801–1805 en befeschtigti Passschtrass dur d Gondoschlucht bi Zwüschbärge gibuwu la het.
Der 1898–1902 und 1913–1922 fir d Ysebaan erbuwt Simplon-Basisdunnel isch lang mit schinu 19,8 Kilometer der längscht Gebirgstunnel vu der Welt gsii. Bekannt isch der Tunnel au durch du Simplon-Orient-Express, wa bis 1977 gfaaren isch, gsi.
Lüeg ou
Département Simplon
Literatür
Simplon: Histoire-Géologie-Minéralogie.(2005) A. Steck, M. delaloye, L. Pflug, P. Tissières, N. Meisser & M.A. Grichting. Ed. Fondation Bernard et Suzanne Tissières, Martigny, 96pp. ISBN 2-9700343-2-8
Lüeg öi
Kategorie:Geografii vom Kanton Wallis
Kategorie:Alpepass
Kategorie:Pass i de Schwiz
Simplon VS
Simplù oder Simpilù isch en politischi Gmeind vam Bezirk Brig im ditschsprachigu Teil vam Kanton Wallis i der Schwiz.
Geografii
Simplù ligt süüdlich vom Simplonpass und vo de Wasserschaide. Drumm fliesst de Chrummbach und schini Näbubäch uber d Riiss in Langesee. D Gmeind glidert schich in d Frakzione Simplu-Dorf, Egga, Gabi und Simplu-Pass. S Dorf Simplu isch appa niin Kilometer süüdlich va dr Passhechi. Nachbergmeinde sind Brig-Glis, Ried-Brig, Zwischbergen, Saas-Almagell, Saas-Grund, Saas-Balen, Eisten und Visperterminen. Vannr Ggmeindsflechi sint 21,5 % landwirtschaftlechi Flechi, 12,3 % Wald, 1 % Sidligsflechi und 65,2 % süschtigi Flechi.Bundesamt für Statistik: Regionalporträts 2012: Kennzahlen aller Gemeinden, Mai 2012
Gschicht
D Pfarrii arschiint 1267 zem eerschta Maal in anar Urkunda als Simpilion (1285 Xeinplon). Dr hl. Gotthard ischt schine Schutzheiligo.
Iwoner
Quella: Bundesamt für Statistik 2005Bundesamt für Statistik: Eidgenössische Volkszählung 2000: Bevölkerungsentwicklung der Gemeinden 1850–2000. Bern 2005 (Online uf bfs.admin.ch, Date im Aahang)
Jaar  1850  1860  1870  1880  1888  1900  1910  1920 Iwoner 364  385  414  435  377  357  318  333 Jaar  1930  1941  1950  1960  1970  1980  1990  2000 Iwoner 375  434  451  418  352  328  308  333
Dr Üsländeraateil ischt 2010 bi 1,2 % glägu.
Religion
95,8 % vannu Iwonru sint im Jaar 2000 remisch-katholischi gsii, 2,1 % evangelisch-reformierti.
Politik
Dr Ggmeindspresident va Simpilù ischt dr Sebastian Arnold (Stant Oktober 2017).
Spraach und Tialäkt
Bi dr Volchszellig 2000 heint vannu 333 Iwonru 96,7 % Titsch als Höiptspraach aagigää, 1,2 % Franzeesisch, 0,9 % Talienisch und 1,2 % anneri Spraache.
Dr heggschtalemannisch Tialäkt va Simpilù gcheert zen weschtlichu Tialäktu vam Wallisertiitsch.
Liit
Hie isch der spätär Bundesrat Josef Escher geboru gsii.
Weblink
[URL]
Fuessnote
Kategorie:Ort (Kanton Wallis)
Kategorie:Walser
Evanescence
Evanescence (uf Ditsch: Dahinschwinden) isch e Band us Little Rock, Arkansas.
Allgmaines
D Evanescence schbile Musik, wo mer im Gothic Rock züeordne kha. D Text vonene handle meischd vo schmerzhafe Erfahrige, wo d Amy gmacht hät. So zum Bischbil "Call me when you're sober", wo si vo ihrem Ex-Fründ singt, wo vom Alkohol abhängig gsi isch.
Bsunderes Merkmal vo d Evanescence isch d unverwechselbari Schdimm vo de Sängeri. D Amy cha über 3 Okdave singe und hört sich live fasch genau glich a wie uff de Platte
Zu de Amy: Sie heisst etz nümme Amy Lee sondern Amy Hartzler, sie hed nämlech am 6.Mai ghürate.
Usserdem sind de John und de Rocky nüm debi bi Evanescence, wil d Amy de John usegrüert hed, und de Rocky isch druffabe au gange. Si wänd sich etz ganz ihrer Band Machina widme.
Diskografie
thumb|240px|D Amy Hartzler in Aktion
Alben (mit Demoalbum)
Demos (1997-1998)
Evanescence EP (1998 uf CDR, 100 Stk.)
Whisper EP / Sound Asleep EP (1999 uf CDR, 50 Stk.)
Origin (2000)
Demo CD (2001-2002)
Fallen (2003)
Anywhere But Home (Live in Paris) (2004)
The Open Door (2006)
Evanescence (2011)
Synthesis (2017)
The Bitter Truth (2021)
Singles
Bring Me To Life (2003)
Going Under (2003)
My Immortal (2003)
Everybody's Fool (2004)
Call me when you're sober (2006)
Lithium (2006)
Sweet Sacrifice (2007)
Good Enough (2007)
What You Want (2011)
My Heart Is Broken (2011)
Lost in Paradise (2012)
Imperfection (2017)
Hi-Lo (2018)
The Chain (2019)
Wasted on You	(2020)
The Game Is Over (2020)
Use My Voice (2020)
Yeah Right (2020)
DVDs
Anywhere But Home (2004)
Synthesis Live (2018)
Uszeichnige
Billboard-Award „New Group Artist of the Year“ (Neue Gruppe vam Jahr)(2003)
Billboard-Award „Soundtrack Single of the Year“ für Bring Me to Life (Bescht Single vam unu Film)(2003)
Grammy Award „Best New Artist“ (Bescht neui Gruppe)(2004)
Grammy Award „Best Hard Rock Performance“ für Bring Me to Life (Bescht Hard Rock Lied)(2004)
ECHO „Rock/Pop Gruppe International“ (2004)
ECHO „Alternative-Gruppe International“ für Fallen (2004)
Weblink
der deutsche Evanescence Webring
Offizielle Homepage
Deutsche Fanseite
Kategorie:Rockband
Kategorie:Amerikanischi Band
Simplon
Simplon cha si:
Simplon, d Churzform för de Simplonpass, wo vom Wallis uf Italie füert
Simplon VS, e Gmeind im Wallis, wo uf de Südsite vom gliichnamige Pass liit
Simplon (Département), es ehemoligs Département z Frankrych
Simplongebirge, e Gebirgsgruppe
Simplonpark, e städteschi Grüenaalag z Mailand
Simplonstrecke, en Iisebahnstrecki, wo dur de Simplontunnel füert (Schwiz)
Simplon, e Metrostazion z Paris
Compagnie du Simplon (1874–1881), e Schwizer Bahnundernehmig
Simplon, en Velohersteller z Öschtriich
Simplon, en Raddampfer us em Johr 1920 uf em Gämfersee
Simplon, e Farm und e Stazion vo de Bahnstrecki Lüderitz–Seeheim im Süde vo Namibia
Myanmar
Myanmar isch es Land in Südoschtasie und Mitgliid vo dr Schtaatevereinigung ASEAN.
Früehner het me das Land "Burma" gnennt, en Name wo aber au hüt no üblich isch.«Burma» ist kein Kolonialbegriff Artikel uf srf.ch vom 6. März 2018 D Hauptschtadt und Regierigssitz isch sit 2005 d Planstadt Naypyidaw. Di gröscht Stadt, bis 2005 d Hauptschtadt vo Burma, heisst Yangon (früehner: Rangun) und ligt im Deltagebiet vom Irawaddy-Fluss. Myanmar wird vo vilne Völker bewohnt, wobi s Schtaatsvolk d Burmese sin. Es git aber au "Shan", "Lolo", "Rakhine", "Karen" und vili anderi.
D "Rohingya", di wältwit gröschti staatelosi Volksgruppe, sind e muslimeschi Minderheit z Burma. Im 2017 sind en grosse Teil vo däre Volksgruppe is Nochberland Bangladesch gflüchted.Wer sind eigentlich die Rohingya? Artikel uf srf.ch vom 14. September 2017
E bekannti Politikeri und Fridesnobälpriisträgeri z Burma isch d Aung San Suu Kyi.
Weblink
Myanmar Länderinformazione uf auswaertiges-amt.de
Quälle
Kategorie:Myanmar
Kategorie:Staat in Asie
Kategorie:Südostasie
Kategorie:Mitgliid i der UNO
Ladinisch (Begriffsklärung)
Mit Ladinisch bezeichnet ma:
1. D` Ladinische Schproch (hochdytsch: Ladinisch). Des isch dia Variante vo Rätoromanisch, wa in Südtirol und im Trentino und in der Venezianischa Provinz Belluno gschprocha wird. Es git ungefähr 30.000 Lütt, wa den Dialekt redand.
2. S Ladinisch (Lati) (hochdytsch: Lateinisch). Des isch d Schprooch vo den alte Latiner gsi.
3. Ladinisch oder Ladino, d Sproch vu dr Jude z Spanie
Orgetorix
De Orgetorix (gall. "Totschläger-König") isch e yflussriche vornähme Helvetier gsi, wo si Volk anno 61 v. Chr. uf d Wanderschaft vo dr hütige Schwiiz use richtig Gallie überredet het. Er isch denn zu de benochburte Sequaner graist, um mit em Casticus, em Soo vom Sequanerkönig, z verhandle, wohl wege de Wanderroute vom plante Uszug. Sini Tochter het er em Dumnorix as Frau ggee, emene Fürst vode Häduer. De seb het defür bi de Sequaner zugunste vode Helvetier vermittlet. De Orgetorix söll de Dumnorix ufgforderet ha, sin Brüeder, de römerfründlichi Divitiacus z stürze. De Cäsar git i sinene Bricht aa, as de Orgetorix, de Dumnorix und de Casticus heget wöle ganz Gallie unterwerfe.
Well offebar nöd ali Helvetier glücklich gsii sind, mit de Plän vom Orgetorix, isch er  60 v. Chr. vor s Stammgricht glade worde, sini zahlrichi Gfolgschaft het aber verhinderet, as er verurtailt worden isch. Drufabe sind Uuruehe usbroche und s schint, as de Orgetorix denn Selbstmord gmacht het.
D Helvetier hend denn im Johr 58 v. Chr. ihri Haimet verloo und sind richtig Gallie zoge, wohl aber mee us Druck vo germanische Völker, wo dozmol underem Ariovist über de Rhii drunge sind.
Hüt werd allerdings agnoo, as de Cäsar i sim Bricht über de Orgetorix und dem sini Verbündete nöd wenig übertribe het, damit er sich selber und sini Machtplän is bessiri Liecht het stelle chöne. Villmee hend de Dumnorix und de Orgetorix e romfindlichis Bündnis gschlosse, wa natürli em Cäsar gär nöd passt het; er isch nämli de gsii, wo widerrechtlich ganz Gallie unterworfe het.
Nochwürke
Nochdem d Aidgenosse d Helvetier as iri Vorfahre entdeckt hend, isch de Orgetorix im Gegesatz zum Divico zunere Art "Unheld" erkore worde. De sangallischi Politiker Karl Müller von Friedberg het 1782 e Drama usegee, mitem Titel Die Helvetier. I dem "Staats-Trauerspiel in fünf Aufzügen" het de Orgeotrix oder Hordrich e zimli unrühmlichi Rolle übercho. S Zil vo dem Drama isch die politisch Erzüchig vo de Juged gsii.  Witiri Drame um de Orgetorix hend de Josef Voktor Widmann und d Edith Gräfin Salburg gschribe.
Quelle
Caius Julius Cäsar: De Bello Gallico
Büecher
Der Neue Pauly; Verlag J.B.Metzler, Stuttgart. ISBN 3-476-01470-3
Bernhard Maier: Lexikon der keltischen Religion und Kultur; Kröner, Stuttgart (1994). ISBN 3-520-46601-5
Kategorie:Helvetier
Kategorie:Maa
Kategorie:Kelt
Unruhen in Belize (2005)
thumb|350px|Ufenandertreffe vo Demonschtrante un Sicherheitskräft z'Belmopan am 21. Jänner
thumb|left|250px|Menschemasse vor dr Nationalversammlig vo Belize mit Transparente, wo dä Rucktritt vum Premierminischter Said Musa fordere
Mitti Jänner 2005 sin z'Belize Unruehe i dr Hauptschtadt Belmopan usbrôche. D'Unruehe sin usglösst wôre durch d'Veröffentlichig vomene nöji Budget, wo ä massivi Schtüürerhöig vorgsehe hät. Usserdem hät d'Wuet uf d'regierendi Partei ä Roll gschpilt.
Am 13. Jänner 2005 hät d'Regierig vo Said Musa s'Budget für 2005-2005 verchündet. S'Budget hät ä deftigi Schtüürerhöig für verschideni Gschäft un Ware beinhaltet: ä 11% Erhöig vu dr Grunderwerbschtüür, ä 5% Erhöig für finanzieli Inschtitutione, ä 8% Erhöig vu dr Tabakschtüür un ä 100% Erhöig uf Rum. D'Regierig hät gsait, dass sälli Erhöige mit denne verglychbar sin, wo 1998 vur letschti Regierig bschlosse wôre sin. Nôch Jôhre vo angeblichem Missmanagement un Korruption hät s'Budget aber Protescht usglösst. Am 15. Jänner sin d'Demonschtrante un d'Polizei vorem Parlament annenandergrote.
Am 20. Jänner hän d'Wirtschaft un d Gwerkschafte zuemene Schtreik für zwee Tag ufgruefe. D'Regierig hät als Gegemassnahm s'Wasser abgschtällt. Am 21. Jänner hän di lokale Medie über vereinzelnti Demonschtratione z'Belmopan berichtet, unter anderm au über Brandschtiftig an manche Regieriggebäud un Barikade. Minischter sin mit Fläsche un Schtei beworfe wôre, d'Polizei un s'Militär sin wege dem gege d Demonschtrante vorgange.
Ä grössri Demonschtration hät am 21. Jänner schtattgfunde. D'Demonschtration vorem Parlament isch gwaltätig usgange. D'Demonschtrante hän d'Polizei mit Schtei beworfe un d'Polizei hät mit Gummigschoss un Gas reagiert. Ä grössrer Chlepf isch au ghört wôre un mehreri Demonschtrante sin verhaftet wôre. Nôchdem d'Demonschtrante de gnehmigt Ablauf vu dr Demonschtration ignoriert gha hän, hät d'Polizei d'Demonschtration ufglösst. D'Polizei isch dä ganz Tag lang relativ ruehig blibe, manchi Kadete solle aber Gwalt ygsetzt ha. S'wird behauptet, dass d'Demonschtrante erscht Schtei gwôrfe hän, nôchdem ä Demonschtrant vomene Kadet am Grind troffe wôre isch.
S'isch erscht s'dritti Môl, dass sonigi Unruehe z'Belize usbräche, zum letschti Môl 1980, wo ä Teil vum Land an Guatemala hät solle abträte wäre.
Kategorie:Politik
Kategorie:Nordamerika
Manama
Manama (Arabisch: المنامة Al-Manāmah) isch 'd Hauptschtadt vo Bahrain. 'S leit äm Persischi Golf, im Nordôschte vo Bahrain. 'S isch 'd grösschti Schtadt vo Bahrain mitenere Bevölkrig vo 150.000.
Manama isch 1345 in Islamischi Chronike erwähnt worde. S'isch 1521 vo de Portugyse ygnomme wôre un 1602 vo de Perser. Syt 1783 ghört's mit churzi Unterbrechige zur herrschendi Al-Chalifa-Dünaschti. Manama isch 1958 zum Freihafe erchlärt wôre un isch syt 1971 'd Hauptschdadt vo Bahrain.
'D ökonomischi Basis vo Manama isch 'd selbi wie vo ganz Bahrain: Petroleum, Öl-Rafinerie, Schiffbau, Fischerei un Perltauche. Manama isch mitem Bahrain International Airport verbunde. Z Manama isch au 'd Universität vo Bahrain wo 1986 gründet wôre isch.
Kategorie:Ort (Asie)
Kategorie:Hauptstadt (Asie)
Kategorie:Ort mit Seehafe