mischeiwiller/swiss-german-text huggingface dataset:
Deutschschweiz
mini|320px|Schprache i dr Schwiz (orangsch: Schwizerdütsch)
mini|320px|Mehrheitsverhältnis noch de BFS-Erhebig vom 2021;(Charte mit emene Gmeindsbestand per 1. Januar 2026)
D Dütschschwiiz (au düütschi Schwiiz gnännt) isch dä Teil vo dr Schwiiz, wo mer Schwizerdüütsch redt.
Öppe 65 Prozent vo dr Schwiz (Nordweschtschwiz, Oschtschwiz, Mittelland, Zentralschwiz und grossi Teil vo de Schwizer Alpe) ghöred zur Düütschschwiz.
In 17 vo de 26 Kantön isch Düütsch die alleinigi Amtsschprach.
In drei wiitere Kantön isch Düütsch offizielli Schprach nebed Französisch: Im Kanton Bern isch Düütsch d Schprach vo dr Mehrheit; i de Kantön Freiburg und Wallis isch es inere Minderheiteposition.
In Graubünde wirds Düütsch vo meeh als dr Hälfti vo dr Bevölkerig gredt und isch nebed Rätoromanisch und Italienisch Amtsschprach.
D Bewohner vo dr Düütschschwiz sind bereits sit Jahrhunderte – offiziell sit em Weschtfälische Fride – vom übrige düütsche Schprachruum schtaatlich trennt.
Im Alltag reded d Mensche i dr Düütschschwiiz fascht uusschliesslich ihri Schwizerdüütsche Dialekt, wiit meeh als im übrige alemannische Schprachruum usserhalb vo dr Schwiz. Amts- und Informationsschprach isch aber s Hochdüütsche (Schriftschprach).
Es git vil Lüüt, wo d Düütschschwiizer Zäichesprooch bruuche.
Nebed de düütschschprachige Region vo dr Schwiz gits e französischschprachigi Region, wo als Welschland oder Romandie bezeichnet wird, und di italienischschprachige Regione, wo meischtens italienischi Schwiz gnännt werded. I dr Umgangsschprach aber redt mer ohni Rücksicht uf d Südtäler vo Graubünde oft eifach vom Tessin.
Lueg au
Röschtigrabe
Chuchichäschtli
Schwiiz, Abschnitt Schprache
Helvetismus
Brünig-Napf-Reuss-Linie
Kategorie:Region (Schwiiz)
Liberale Partei der Schweiz
Di Liberali Partei vo dr Schwiiz (LPS, in Basel Liberaldemokratischi Partei (LDP), uf französisch Parti Libéral Suisse) isch e politischi Partei i dr Schwiiz, wo en wirtschaftsliberale Kurs vertritt und in ihrne Hochburge als Partei vom Grossbürgertum gilt.
Gschicht
Ihri Uurschprüng lieged bi de Liberale oder Liberalkonservative vom 19. Jahrhundert, wo schtarch föderalistischi Positione vertrete händ. I de meischte Kantön sind die i de Freisinnige uufgange; i de reformierte Kantön vo dr französischschprachige Schwiiz (Genf, Waadt und Neueburg) und i Basel-Schtadt sind si eigeschtändig blibe. Zwüsched 1917 und 1919 händ di Liberale mit em Genfer Gustave Ador sogar en eigene Bundesrat ghaa.
D Partei hät zwar i de 80er- und 90er-Jahre i de Kantön Basel-Landschaft, Bern, Freiburg, Wallis und Züri versuchet Fuess z fasse, jedoch mit durzogenem Ergebnis. Di basellandschaftlichi Sektion hät sich wieder uufglöst. Di andere Sektione sind bedüütunglos blieben, lediglich im Wallis isch si hüt mit zwei Abgeordnete im Parlament vertrete. Der Misserfolg laat sich druf zruggfüehre, dass ihri rechtsliberale Positione im Kanton Züri scho vo dr FDP, im Kanton Bern vo dr SVP vertrete werded.
In ihrne Hochburge isch d LPS nach wie vor i de kantonale Regierige vertrete. Bi de nationale Wahle 2003 händ di Liberale aber ihri Parlamentssitz in Basel-Schtadt und Neueburg verlore und sind somit nur no mit je zwei Sitze us de Kantön Genf und Waadt vertrete. Demit händ di Liberale au de Fraktionsschtatus verlore; si sind jetzt dr freisinnige Fraktion aagschlosse. Beobachter vertreted d Aasicht, dass di Liberali Partei längerfrischtig zwüsched dr FDP und dr SVP zerriebe werdi.
Fusion
2009 hät di Liberali Partei vo de Schwiz mit de Freisinnig-Demokratischi Partei (FDP, gründet 1894) zur FDP.Di Liberale (FDP) fusioniert.
Lueg au
Zur Basler Sektion lueg bi Liberal-Demokratische Partei (Basel).
Fuessnote
Weblink
Liberale Partei der Schweiz Offizielli Website vo dr Partei
[URL]
Kategorie:Schwiizer Partei
Kategorie:Liberali Partei
Doris Leuthard
mini|Doris Leuthard
D Doris Leuthard (* 10. April 1963 z Merischwann) isch e Schwizer Politikerin vo dr CVP.
Si hät de Kanton Aargau im Nationalrat vertrete und isch Parteipresidäntin vo dr CVP gsii. Am 14. Juni 2006 het se die Vereinigti Bundesversammlig mit 133 Schtimme zur Bundesrötin gwählt. Im 2017 isch si, so wie scho im 2010, zum zweite Mol Bundespresidäntin gsi.
Härkumpft und Usbildig
D Doris Leuthard isch als s ältischte vo vier Gschwüschterte z Merischwann im Freiamt uufgwachse. Ihre Vater, dr Leonz Leuthard, isch Gmeindsschriiber von Merischwann gsii und im Grosse Root vom Kanton Aargau gsesse. Nach dr obligatorische Schuelziit in Merischwann und Muri hät si d Kantonsschuel z Woole bsuecht. Si hät Rechtswüsseschaft a dr Universität Züri gschtudiert und hät Schtudieuufenthalt z Paris und Calgary gmacht. 1991 hät si s Aawaltspatänt überchoo.
Politik
Dr Leuthard iri politischi Karriere hät 1993 aagfange, wo si Schuelrötin vom Bezirk Muri worden isch. 1997 isch si in Grosse Rat vom Kanton Aargau gwählt worde. Mit dene Tätigkeite isch si rasch wytume bekannt gsi. 1999 hät sie im Aargau grad für de Nationalrat und au für de Schtänderat kandidiert. Ire Wahlkampf hät für Uufsehe gsorgt, wil de Parteisekretär vo dr CVP Aargau Tuusigi vo Duschmittel-Täschli mit irem Porträt bedrucke und verteile laa hät. D Aargauer Ziitig hät d Schlagziile „Duschen mit Doris“ kreiert, wo zum inoffizielle Wahlkampfslogan worden isch. Zwar häts nöd ganz für d Wahl in Schtänderat glanget, aber d Leuthard hät bi dr Wahl in Nationalrat eis vo de beschte Ergäbnis vom ganze Kanton gmacht.
Im Jahr 2000 hät sie iri Mandat als Schuel- und Grossröötin uufgeeh, und si isch Vizepresidäntin vo dr Kantonalpartei und au vo dr CVP Schwiiz worde. Im Nationalrat isch si i dr Kommission für Wirtschaft und Abgaabe gsi. Nach em Rücktritt vom Parteipresidänt Philipp Stähelin hät d Doris Leuthard d Partei interimistisch e Zyt lang gleitet, und am 18. Septämber 2004 het se d Delegierteversamlig zur Parteipräsidentin vo dr CVP Schwiiz gwählt.
Am 14. Juni 2006 isch d Doris Leuthard im Bundeshuus mit 133 (von 234 gültige) Schtimme als Nachfolgerin vom Joseph Deiss in Bundesrat gwählt worde. Si het den s Eidgnössische Volkswirtschaftsdepartemänt (EVD) gfüert. Im Johr 2010 isch si s erschti Mol Bundespresidäntin gsi. Uf de 1. Novämber 2010 het sie s Eidgnössische Departemänt für Umwält, Vercheer, Energii und Kommunikation (UVEK) übernoo, wo si für Grossprojäkt vo dr Schwiizer Infrastruktur verantwortlech isch. 2017 isch si wider d Bundespresidäntin gsi.
Am 27. September 2018 het d Leuthard ire Ruggtritt per 31. Dezember bekannt gää.
Weblink
Website vo dr Doris Leuthard
Fuessnote
Kategorie:Bundesroot (Schwiiz)
Kategorie:CVP-Mitgliid (Schwiiz)
Kategorie:Aargauer
Kategorie:Schwiizer
Kategorie:Frau
Kategorie:Läbigi Person
Iuppiter
right|thumb|250px|Jupiter et Thétis – vun Jean Ingres, 1811.
De Iuppiter, uf dytsch: Jupiter () isch in de remische Mythologie de Gott vun Himmel, Blitz un Raaje. Wie siner griachische Äquivalent Zeus spellt ar d'mächtigschte Rolle der indogermànische Triàde (1. Funktion). Em Jupiter sini Häuptàttribüte sin de Àdler, de Throne un 's guldige Zapter. Zäme mit de Juno und de Minerva bildet er di Kapitolinischi Trias.
Etymologie
De latiinisch Nàme Iuppiter oder Iūpiter stàmmt üss .
De 5. Daj vun de remische Woche (bzw. Donnerschdi) heisst Iovis dies (Daj vun Jupiter). Itàl. giovedì, frz. jeudi, spàn. jueves un kàtàl. dijous leite sich àlli vun Iovis dies àb.
Verschiedeni Kultiwwernàme
Jupiter Caelestis (himmlisch)
Jupiter Fulgurator (blitzend)
Jupiter Latarius (Gott Latiums)
Jupiter Lucetius (üss'm Liacht)
Jupiter Pluvius (der wü Raaje üff d'Ard bringt)
Jupiter Stator (stehend)
Jupiter Terminus/Jupiter Terminalus (Reichsgranzeverteidiger)
Jupiter Tonans (donnernd)
Jupiter Victor (Sieger)
Jupiter Optimus Maximus (de Beschte un de Hegschte)
Familie
Verwàndschàft
Sohn vun Saturn un Ops
Brüader vun Neptun un Pluton
Brüader vun Ceres, Junon un Vesta
Häuptüssereherlichi Liewe
Mit Géttine
Géttine (lat./gr.)  Kind(er) (lat./gr.)Ceres (Demeter)  Proserpina (Persephone)Dione  Venus (Aphrodite)Maia  Merkur (Hermes)Latona (Leto) Phebus Apollon un Diana (Artemis)Eurynome  die Chariten
Mit Starwligi
Starwligi (lat./gr.)  Kind(er) (lat./gr.)  Verwàndlung		Danaë  Perseus  goldiger Raje Semele  Bacchus (Dionysos) Alkmene  Herkules (Herakles)  Amphitryon (em Alkmene siner Mànn)Leda  Kàstor un Pollux un Helena  SchwànEuropa  Minos  wisser Stiar
Interpretation romana
I de antiki isch de Jupiter under anderem mit de keltische Götter Taranis und Poeninus glichgsetzt wore und mit em germanische Gott Donnergott Donar (Iovis dies = Donschtig).
Lueg au
Zeus
Dyaus
Literatur
Georg Wissowa: Religion und Kultus der Römer. Beck, München 1902, S. 100–113 . 2. Auflage 1912, S. 113–129.
Carl Koch: Der römische Juppiter (= Frankfurter Studien zur Religion und Kultur der Antike. Band 14). Klostermann, Frankfurt am Main 1937. Neudruck: Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1968.
Rufus Fears: The Cult of Jupiter and Roman Imperial Ideology. In: Wolfgang Haase (Hrsg.): Aufstieg und Niedergang der römischen Welt Bd. II 17, 1, Walter de Gruyter, Berlin/New York 1981, S. 3–141.
Weblink
Kategorie:Römischi Gotthait
Kategorie:Männlichi Gotthait
Kategorie:Dunnergotthait
Kategorie:Hauptgotthait
Samuel Schmid
mini|Samuel Schmid
De Samuel Schmid, (* 8. Januar 1947 in Rüti bei Büren im Kanton Bern) isch en Schwiizer Politiker (BDP, bis 2008 SVP) und ehmalige Bundesrat. Im Jahr 2005 isch er Bundespräsident gsii.
Politischi Laufbahn
Nach diverse politische Ämter
1972–1974 Gmeindrat in Rüti bi Büren
1974–1982 Gmeindspräsident in Rüti bi Büren
1982–1993 Mitglied vom bernische Grosse Rat
1994–1999 Nationalrat
1998–1999 SVP-Fraktionspräsident vo dr Bundesversammlig
1999–2000 Schtänderat für de Kanton Bern
isch de Samuel Schmid am 6. Dezember 2000 in Bundesrat gwählt worde. Bis zu sim Usscheide uf de 31. Dezember 2008 isch er em Eidgenössische Departement für Verteidigung, Bevölkerigsschutz und Schport (VBS) vorgschtande.
Im Jahr 2004 isch er Vizepräsident und isch am 8. Dezember 2004 zum Bundespräsident für s Jahr 2005 gwählt worde. Em Samuel Schmid siis Motto für s Jahr 2005 hät Begegnig gheisse. Siis wichtigschte Aaliege isch nach eigene Aagabe d Abschtimmig über di Bilaterale II und d Schtärchig vo dr Kollegialität im Bundesrat.
Bi de Bundesratswahle 2007 isch de Samuel Schmid mit 201 Stimme widergwählt worde. Wel er si trotz de Nöd-Widerwahl vom Christoph Blocher hät veräidige laa, isch er massiv kritisiert worde vo de SVP-Parteispitze un hät nümi an de Fraktionssitzige dörfe täilnää. Zämme mit andere SVP-Politiker isch de de Schmid derna us de SVP uusträtte und hät d BDP mitgründet
Aafangs November 2008 hät de Schmid a de Galleblas müesse operiert wärde. Churz derna, am 12. November 2008, hät er na si Ruggtritt us Endi Jahr aakündt.[URL] Sin Nachfolger isch sit em 1. Jänner 2009 de Ueli Maurer.
Militär
Oberscht, Kommandant vomene Infanterie-Regiment vo 1993 bis Endi 1996,
Schtellvertretende Kommandant F Div 3 i de Jahre 1998 und 1999.
Zivillebe
Wo de Samuel Schmid 1967 d Matura beschtande hät, hät er s Juraschtudium a dr Universität Bern aagfange. 1978 - underzwüsche Notar - hät er siini eigeni Praxis uuftaa.
De Samuel Schmid isch verhüüratet und Vater vo drei Söhn.
Weblink
Offizielli Homepage
Einzelnachwiis
Kategorie:Bundesroot (Schwiiz)
Kategorie:BDP-Mitgliid
Kategorie:SVP-Mitgliid
Kategorie:Bärner
Kategorie:Maa
Kategorie:Läbigi Person
Pascal Couchepin
mini|200px|de Pascal Couchepin im 2008
De Pascal Couchepin (* 5. April 1942 z Martinach, VS), heimatberächtigt z Martinach, isch en Schwiizer Politiker vo de FDP.
Er isch am 11. März 1998 in Bundesrat gwählt worde. Während siinere Amtsziit isch er däne Departement vorgschtande:
1998–2002: Eidgenössischs Volkswirtschaftsdepartement
2003–2009: Eidgenössischs Departement vom Innere
Er isch im 2003 und 2008 Bundespräsident und im 2002 und 2007 Vizepräsident gsii. Am 12. Juni 2009 het er sin Rücktritt uf Endi Oktober bekannt gäh.Bundesrat Pascal Couchepin tritt zurück Artikel i de Aargauer Zitig vom 12. Juni 2009 Zu sim Nochfolger isch im September 2009 de Didier Burkhalter gwählt worde.
Literatur
Pascal Couchepin, Ich glaube an die Politik - Gespräche mit Jean Romain, NZZ 2002, ISBN 3-03823-031-6
Weblink
Einzelnochwiis
Kategorie:Bundesroot (Schwiiz)
Kategorie:FDP-Mitgliid (Schwiiz)
Kategorie:Walliser
Kategorie:Maa
Kategorie:Läbigi Person
Hans-Rudolf Merz
mini|de Bundesrat Hans-Rudolf Merz (2010)
De Hans-Rudolf Merz (* 10. November 1942 z Herisau), Bürger vo Beiwil am See (AG), isch en Schwiizer Politiker (FDP).
Politik
Er isch am 10. Dezember 2003 in Bundesrat gwählt worde. D Wahl vom Hans-Rudolf Merz und vom Christoph Blocher hät Unmuet in gwüsse Bevölkerigschreise uusglöst, insbsunderi bi de Fraue, wo sitdem nur no dur d Micheline Calmy-Rey im Bundesrat vertrete gsii sind (sit em 1. Auguscht 2006 isch mit dr Doris Leuthard wider e zweiti Frau im Bundesrat). Er staht sit siinere Wahl em Eidgenössische Finanzdepartement vor.
Am 6. Augschte 2010 het de Hans-Rudolf Merz z Bärn sii Rucktritt us em Bundesrat per Afang Oktober 2010 bekannt gää., Die Bundesbehörden der Schweizerischen Eidgenossenschaft (admin.ch), 6. Augschte 2010Medienkonferenz des Bundesrates vom 6.8.2010, Die Bundesbehörden der Schweizerischen Eidgenossenschaft (admin.ch), 6. Augschte 2010 Uf de 31. Oktober 2010 isch er us em Bundserot usgschide.
Vo 1997 bis 2003 isch er Schtänderat vo Appezell Usserrhode gsii.
Bis 1967 isch de Hans-Rudolf Merz Mitgliid vo dr Legislative (Iiwohnerrat) vo dr Gmeind Herisau (AR) gsii.
Bruef
Brueflich isch er vo 1977 bis 2003 international und i dr Schwiiz als Undernähmesberater tätig gsii. Dezue isch er i mehrere Verwaltigsrät gsesse.
Schrifte
Finanz- und Verwaltungsvermögen in öffentlich-rechtlicher und wirtschaftlicher Betrachtungsweise, unter besonderer Berücksichtigung der Staatsrechnungen der Kantone. St. Gallen 1971 (Dissertation)
Die aussergewöhnliche Führungspersönlichkeit: Essay über Elativität und elative Persönlichkeit. Rüegger, Grüsch 1987, ISBN 3-7253-0297-9
Der Landammann und weitere Erzählungen aus dem Appenzellerland. Schläpfer, Herisau 1992, ISBN 3-85882-072-5
Literatur
Philippe Reichen: Härte, Herz und Humor. Hans-Rudolf Merz – eine Biographie. Appenzeller, Herisau 2012, ISBN 978-3-85882-490-5 (Leseprobe; PDF; 525 kB)
Weblink
Lebenslauf vom Hans-Rudolf Merz uf der Websiite vom Eidgnössischen Finanzdepartement
Einzelnochwis
Kategorie:Bundesroot (Schwiiz)
Kategorie:Schwiizer Ständerot
Kategorie:Gmeindspolitiker
Kategorie:FDP-Mitgliid (Schwiiz)
Kategorie:Appezell Osseröödler
Kategorie:Schwiizer
Kategorie:Maa
Kategorie:Läbigi Person
Vosegus
Dr Vosegus esch fer d'ehmàlige keltische Bevélkerung im Elsàss e Schétzgottheit, e Personifikàtion vun d'Vogese (lat. Vosegus Mons un Vosagus mons) gsi. Noh d'selte Üssgräbunge, wie Flàchreliefs in Langensoultzbach, wisse m'r dàss dr Vosegus friajer às e Jäjer dàrgestellt worre isch, bwàffnet mit'em Schiessboga un bgleitet vun sim Hund.
Währe d'remische Bsàtzung, esch ar mit'em remische Waldgott Silvanus gliichgsetzt worre un het  Vosegus Silvanus gheisst.
Inschrifte
Fundort Vrzeichnis InschriftBad BergzabernVOSEGO ....GoersdorfVOSEGO SIL...NeustadtVOSEGO ...ZinswillerVO..GO SIL S ...
Biecher
Bernhard Maier: Lexikon der keltischen Religion und Kultur; Kröner, Stuttgart (1994). ISBN 3-520-46601-5
Weblink
Gallo-römisches Museum Langensoultzbach/Elsàss
Gallo-römische Monumente im Unterelsass
Kategorie:Keltischi Gotthait
Kategorie:Männlichi Gotthait
Kategorie:Waldgotthait
Kategorie:Jagdgotthait
Kategorie:Silvanus
Rhenus
thumb|170px|Dàrstellung vun Rhenus (1750)
Durich d'Flussgottheit Rhenus (kelt. Rênos, üss ) hàn d'Kelte de Geischt vum Rhiin symbolisiert.
Währe d'remische Herrschàft, het ar Rhenus Pater (Vater Rhiin) gheisst un esch mit'em Gott Neptun gliichgsetzt worre. Nochem römische Schriftsteller Propertius het sich de keltischi Fürst Viridomarus als Nochkome vom Rhenus bitrachtet.
Bis hüt sind mehriri römerzitlichi gwaiti Stai gfunde worde, wo de Gott Rhenus nenet.
Fundort Land Verzaichnis Inschrift EschenzTasgætium Schwiz    [F]LVM RHENO PRO SALVTE ... StrassburgArgentorate Elsass    RHENO PATRI RemagenRigomagus Dütschland    IOM ET GENIO LOCI ET RHENO ... RemagenRigomagus Dütschland    IOM […] GENIO LOCI [FL]VMINI RHE[NO] ... VechtenFectio Holland    IOM  DIS PATRIIS ET PRAESIDIBVS HVIVS LOCI OCEANIQUE ET RENO  VechtenFectio Holland    ... IVNONI REGINAE ET MINERVAE SANCTAE GENIO HVIVSQUE LOCI NEPTVNO OCEANO ET RHENO DIS OMNIBVS DEABVSQUE ...
Literatur
Bernhard Maier: Lexikon der keltischen Religion und Kultur. Kröner, Stuttgart 1994, ISBN 3-520-46601-5.
Lueg au
Danuvius
Kategorie:Keltischi Gotthait
Kategorie:Helvetischi Religion
Kategorie:Männlichi Gotthait
Kategorie:Flussgotthait
Kategorie:Rhy
ISO
ISO schtaht für:
International Organization for Standardization, internationali Vereinigung vo de Schtandardisierigsgremie
ISO-Image, Abbild vom Inhalts vonere CD oder DVD mit ISO-9660-Dateisyschtem
Infrared Space Observatory, es Weltruumteleskop vo dr ESA
International Students Organisation e. V.
es griechischs Präfix (vo ίσος = „glich“); z. B. Isomorphismus, isotonisch
e ehemaligi italienischi Schportwagefirma, lueg bi Iso Rivolta
!
Kategorie:Abchürzig
Clonk
Clonk isch äs Computerspiil vu Red Wolf Design. S' Spiil Clonk isch än buntä Genre-Mix us Action, Gschicklichkeit, Jump 'n' Run und Uufbaustrategi. Diä neuärä Versionä vu Clonk sind Shareware, abär ältäri Versionä sind als Freeware z'haa.
mit Hilf vum Entwicklärmodus chön Spilär sälbär Erwiterigä machä.
Inhalt
I Clonk wördäd chlini, mänschäähnichi Wesä, gnännt Clonk, pär Taschtatur und/odär Maus dur ä 2D dynamischi Landschaft mit Tiär, Pflanzä, Hüsär und vilna andärä Objäkt gschtürät. Clonk chan ällai odär mit 4 Spilär (dur Splitscreen) a eim PC gespilt wordä odär mit bis zu Zwölf Spilär übärs Netzwärk. S Spilzil isch vo dä verschidänä Ischtelligä abhängig.
Erwiterigä
Für regischtrierti Spilär gits än Hufä Erwiterigä.
-Rittärpack (Mittälalter)
-Hazard  (Zuäkunft)
-Ferne Welten (Unterwässär, Igeboräni und Arktis)
-Golems
-Fantasy (Sehr Fantasievolli Sächä und vill neui Zaubär)
Däzu gits no Sächä vo d' Spilär sälbär gmacht händ.
Comprehensive Clonk Archive Network
S' Comprehensive Clonk Archive Network (churz CCAN) isch ä Sitä, vo mä än hufä Zuäsatzsachä äbäladä chan (Erfordärt Regischtriärig)
Entwicklig
Sit Clonk Planet cha jedä Spilär sälbär Zuäsatzsachä entwicklä dank äm integriärta Enwticklärmodus.
Mit äm Entwicklärmodus cha mä uf fascht alli Komponente zuägriffä und so zimli alläs Sälbär entwicklä vo Objäkt bis Landschaft und Materialiä.
Mit dä Zit hät sich dänn ä läbhafti Entwicklärgmeind gründäd.
Gschicht
DOS-Spiele
1994 - Clonk 1
1994 - Clonk 2 Debakel
1995 - Clonk A.P.E. (Advanced Player Edition)
1996 - Clonk 3
Windows-Spiele
1998 - Clonk 4
1999 - Clonk Planet
2001 - Golden Wipf Edition (inoffiziälli Erwiterig zu Clonk Planet)
2004 - Clonk Endeavour
Windows/Mac/Linux-Spiele
2007 - Clonk Rage
???? - Clonk Extreme (noch in Entwicklig)
Noch 2001 hät Red Wolf Design äs Witärentwicklä vu Clonk Planet uufgä und sich Clonk Extreme zuägwand. Statt dessä hät RWD dä Source-Code vo Clonk Planet usägä. Drufabä änd sich ä paar Spilär zämmä gfunde mit äm Zil, ä neui Version vu Clonk Planet z' erschaffä. Da isch inä dänn au mit da Golden Wipf Edition glungä und spötär mit Clonk Endeavour (dur Hilf vo Red Wolf Design).
Weblink
[URL] Offiziälli Clonk Homepage (Redwolf Design)
clonk-center.de Bis dato gröschti Fanseite zu Clonk
[URL] E witeri Fansite, wo sech mit Clonk befasst
Fuessnoote
Kategorie:Computerspiil
Nobelpreis für Chemie
Dr Nobelpriis isch vom Schweed Alfred Nobel (1833-1896) gschtiftet worde, wo dur d Erfindig vom Dynamit zu grossem Riichtum choo isch. Dr Nobelpriis für Chemie wird jährlich vo dr "Königliche Schwedische Akademie vo de Wüssenschafte" a Persone verliehe, wo dur ihri Biiträäg a d Forschig dr Menschheit de gröschti Nutze bracht händ.
Erschtmals verliehe worde isch dr Priis 1901, an Jacobus Henricus van ’t Hoff (NL, 1852-1911). Wiiteri berüehmti Priisträger sind u. a. gsii:
Svante Arrhenius (1903)
Ernest Rutherford (1908)
Marie Curie (1911)
Otto Hahn (1944).
Lueg au
Lischt vo dr Nobelpriisträger für Chemie
Kategorie:Chemii
Nobelpreis für Literatur
thumb|Hermann HesseLiteraturnobelpriisträger 1946
Dr Nobelpriis für Literatur isch dr wichdigst internationali Priis, wo für literarischi Leistige verge wird.
De Priis
D Nobelpriis wärde jährlich us de Zinse vo dr Nobelschtiftig vergeh. I dr Schparte Literatur söll dr Priis nach em Wunsch vom Schtiftigsgeber Alfred Nobel sällem ge werde, wo e uusgezeichneti literarischi Leischtig in idealistischer Richtig gmacht hät. D Priisträger vom Literaturnobelpriis werded vo dr Schwedische Akademie vo de Schöne Künscht uusgwählt.
Dr Literaturnobelpriis wird sit 1901 – zäme mit de Nobelpriise vo de andere Diszipline – offiziell jährlich am 10. Dezember, em Todestag vom Alfred Nobel, verge; er isch mit 10 Millione schwedische Chrone (öppe 1.09 Mio. €) dotiert.
Literaturnobelpriistreger im dütschsprochige Ruum
Dütschland
Di düütsche Nobelpriisträger sind dr Hischtoriker Theodor Mommsen (1902), dr Philosoph Rudolf Eucken (1908), d Schriftschteller Paul Heyse (1910), Gerhart Hauptmann (1912), Thomas Mann (1929), Heinrich Böll (1972) und Günter Grass (1999), und d Dichterin Nelly Sachs (1966), wo 1940 ins schwedische Exil gange isch, gsii.
Schwiiz
Nebed em Hermann Hesse (1946), wo us Dütschland stammt wo aber langi Ziit i dr Schwiiz glebt het, und em Elias Canetti (1981), wo z Bulgarien uf d Wält cho isch aber ebefalls hüüfig i dr Schwiiz gwohnt het, isch dr bisher einzig Priisträger us dr Schwiiz de Carl Spitteler (1919) gsii.
Öschtriich
Die einzigi öschtriichischi Priisträgerin, wo s bis jetzt ge het, isch d Elfriede Jelinek (2004).
Lueg au
Liste vo de Nobelpriistreger für Literatur
Weblinks
The Nobel Prize in Literature - Information der Nobelstiftung (engl.)
wissen-news.de Nobelpreis für Literatur 1901-2004 (dt.)
Kategorie:Nobelpriis
Funktionale Dreiteilung
thumb|right|240px| Büechmàlerei: de Pfàrrer, de Rétter un de Bür (British Library)
De Begriff funktionàle Dreiteilung (frz. tripartition fonctionelle) esch vum Réligionwisseschàftler Georges Dumézil erfunde und entwickelt worre. Zalli Théorie vermiet dàss d'Gsellschàftorgànisation so wie d'Mythos bi de indogermànische Vélker ebbs metnànder gemein hàn: se sen in drei ditlichi Funktione àbgteillt.
D'erschte Funktion, genannt priestlische/souveräne Funktion, esch mit Heilig, Màgie, Herrschàft un Justiz verbundet. D'keltische Druide, d'indische Bràhmàne un d'rémische Flàmen bezèje sich uff dere Funktion. Si werd uftailt in en negativ-magisch-tyrannische Aspekt und en positiv-priesterlich-juridische Aspekt.
Zweitens esch d' kriagerische/stàrike Funktion; de Kéni, d'Schwartedel un d'Léhnsmännr ghérre dazüe. In Indie, gitt's hiit noch d'Kshatriya wu bélde d'zweite Kàschte.
Andli d' produktive Funktion wu durich Ackerbäu (Büre), Viehzüecht (Hirte), Hàndwarik, Handler, Liab, Furchbàrkeit uzw. (wie hiittigsdàjs mit' de indische Kàschte Vaishya) repräsentiert esch.
Géttliche Triade (Vergliich)
Germàne: Gétter
Woatan / Odin (Gewàlt/Schläuheit) un Ziu / Tyr (Justiz/Wissheit), d'beide Aschpekte vun de 1. Funktion.
Donar / Thor, 2. Funktion
Phol / Freyr, Freyja un Njörd, 3. Funktion
Germàne: Géttine
Frigg, 1. Funktion
Walküre, 2. Funktion
Freyja, 3. Funktion
Kelte
Teutates un Esus, 1. Funktion
Taranis, 2. Funktion
Rémer
Jupiter und Dius Fidius, 1. Funktion
Mars, 2. Funktion
Quirinus, 3. Funktion
Grieche
Hera, 1. Funktion
Athene, 2. Funktion
Aphrodite, 3. Funktion
Indie: vedische Religion
Varuna (Gewàlt) un Mitra (Justiz/Moràle), d'beide Aschpekte vun de 1. Funktion
Indra, 2. Funktion
d'Zwélinge Nasatya ou Ashvin, 3. Funktion
Hinduismus: trimûrti
Brahma, d'Schépfung
Vishnu, d'Erhàltung
Shiva, d'Zerschtérung
Menschlichi Triade
Germàne: Nibelunge
Uote, 1. Funktion
Brünhilde, 2. Funktion
Krimhilde, 3. Funktion
Rémer: Kéni
Romulus un Numa Pompilius, 1. Funktion
Tullus Hostilius, 2. Funktion
Ancus Marcius, 3. Funktion
Büecher
Dumézil Georges, Les dieux Indo-Européens, Paris 1952
Dumézil Georges, Gods of the Ancient Northmen, Berkely 1977
Lueg au
Indogermanischi Religio
Kategorie:Mythologi