mischeiwiller/swiss-german-text huggingface dataset:
Schenkon
Schänke esch en politischi Gmeind im Wahlchreis Sorsi vom Kanton Lozärn i de Schwiz.
Geografii
Schänke lit am nordöschtläche Ändi vom Sämpachersee öschtläch vo Sorsi. S Dorf ond d Ortsteile Gröiu und Zäufäud im Nordwäschte send inzwösche zämegwachse. Am Hang a dr Stross Sorsi-Möischter 1 km nördläch vom Dorf esch inzwösche dr Ortsteil Tannbärg entstande. Öschtläch dervo lit dr Wiler Tann. Es git no zöwi witeri Wiler, wo zu Schänke ghörid: Zopfebärg ond Zouhus.
Nachbärgmeinde
Schänke gränzt a Eich, Göiesee, Gunzbu ond Sorsi.
Gschecht
mini|200px|Blick uf Schänke und dä Sämpachersee
D Worzle vo Schänke gönd zrögg bes zo de Pfahlbouer am Sämpachersee. Dr Ort werd als Scenchofen zerste mol 1173 orkondlich erwähnt im Zämehang mettem Chorherrestift Möischter. Spöter esch Schänke ad Habsburger öbergange und Teil vom Michelsamt worde.
Bevölkerig
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005Bundesamt für Statistik: Eidgenössische Volkszählung 2000: Bevölkerungsentwicklung der Gemeinden 1850–2000. Bern 2005 (Online uf bfs.admin.ch, Date im Aahang)
Ändi 2005 het Schänke 2'471 Iwohner gha. Sit 1970 het sech d Bevölkerig meh als verdrüfacht. D Grönd ligged im Bou vo de Outobahn A2, de sehr tüüfe Stüre ond dä ländläche Lag. Dr Uusländeraateil esch 2014 bi 5 % gläge.
Jahr  1850  1860  1870  1880  1888  1900  1910  1920 Iiwohner 671  670  622  649  617  572  590  604 Jahr  1930  1941  1950  1960  1970  1980  1990  2000 Iiwohner 578  630  686  756  701  1154  1667  2104
Religion
80,9 % vo dr Iiwooner send im Jahr 2000 römisch-katholisch gsii, 10,9 % evangelisch-reformiert.Bundesamt für Statistik: Regionalporträts 2012: Kennzahlen aller Gemeinden, Mai 2012
Politik
Bi dr Nationauraatswahle 2015 hät s das Ergebnis gää: BDP 1,0% , CVP 27,1% , FDP 22,4% , GLP 4,3% , GP 4,6% , SP 7,9% , SVP 29,4% , Süschtigi 3,4%.
Dr Gmeindspräsident vo Schänke esch dr Patrick Ineichen (Stand Februar 2016).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit esch im Jahr 2011 bi 1,2 % gläge.
Vercher
D Gmeind esch döre Aschloss ad Poschtoutolinie Sorsi-Schänke-Eich-Sämpech Station ond d Buslinie Sorsi-Schänke-Möischter guet as Netz vom öffentläche Vercher agschlosse.
S Dorf Schänke lit a dr Houptstross Sorsi-Sämpech. Dr Ortstöu Zäufäud esch zuesätzläch no a de Stross Sorsi-Möischter. Der nöchscht glägenig Outobahnaschloss ad A2 esch 2 km entfärnt ds Sorsi.
Sprach ond Dialäkt
Bi dr Volkszellig 2000 hend vo dr 2104 Iiwohner 96,4 % Dütsch aus Houptsprach aagää, 0,2 % Französisch, 0,6 % Italienisch ond 2,8 % anderi Sprache.
Z Schänke redt me s hochalemannisch Lozärntütsch.
Weblink
Offiziöui Website vo de Gmeind Schänke
Fuessnote
Kategorie:Ort (Kanton Lozärn)
Gebenstorf
Gäbischtorf (amtlich Gebenstorf) isch e Gmeind im Bezirk Bade im Kanton Aargau.
Geografy
Gäbischtorf ligt i de Mitti zwische Bade und Brugg. Bis 1884 het au Turgi zu Gäbischtorf ghört, bevor s en eigeni Gemeind worden isch.Landeskarte der Schweiz, Blatt 1070, Swisstopo.
D Gmeind ligt diräkt am Wasserschloss vo de Schwiiz, wo drü vo de füüf grösste Flüss vo de Schweiz, d Aare, d Limet und d Rüüs, zämmenflüsset. De alt Dorfkern ligt zwischem Oschtufer vo de Rüüs und em weschtliche Abhang vom Gäbischtorfer Horn. In ere Flussschlaufe vo de Rüüs liegt de Wiler Rüüs oder Rüüsdörfli, wo mit Gäbischtorf zämegwachse isch. Ugfähr ein Kilometer nördlich vom Dorfzentrum flüsst d Rüüs i d Aare, und numme e paar hundert Meter wyter unde isch d Mündig vo de Limet i d Aare.
Literatur
Weblink
Offizielli Website vo dr Gmeind Gäbischtorf
Fuessnote
Kategorie:Ort (Kanton Aargau)
Kategorie:Bezirk Bade
Rotten
Där Rottu (, franzesisch le Rhône; frankoprovenzalisch: Roûno, okzitanisch: Ròse, schrifttiitsch der Rotten odär die Rhone) isch än 812 km lange Fluss va Europa und där zweitlängschto und wassärrichschto Strom va Frankrich.
Namu
Där eiguntlicha ditscha Namu vannär Rhone, Rottu, isch numu no im Oberwallis gibrüchtä. Ds grammatikalischa Gschlächt vam Fluss isch im Latinischu („Rhodanus“), im Franzesischu („le Rhône“) und im Walserditschu („der Rottu“) männlich, was fär Fliss ehnär untypisch isch.
Na dum Fluss isch öi ds franzesischa Département Rhône binänts.
Där Rottulöif
Där Fluss äntspringt innär Schwiiz zoberscht im Goms am Rhonegletscher und mündut z Frankrich innär Nechi va Arles und Marseille immu Deltas ins Mittelmeer.
Vam Rhonegletscher im Nordoschtu vam Wallis fliässt är afangs im Taal gägu Südweschtu bi Brig, Vischp, Siders und Sittu verby. Z Martinach machut är än grobu 90-Grad-Bogu nach rächts (z Rottuchnew) und fliässt denn Richtig Nordu. Är ärgiässt schi z Le Bouveret inu Gänfärsee, wan är z Gänf widär värlaat. Nachär fliässt är dum Jura naa gägu Südu bis Culoz, wan är du Jura na Weschtu dürbricht. Bi Gordon machut är namal äs Chnüü gägu Nordweschtu.
Va Lyon äwäg fliässt är va Nordu gägu Südu. Bi Avignon isch sis Tal zwüsche de Alpille und em Platoo am Fluss Gardon. Nerdlich va Arles zwigt än Teil gägu Weschtu in d Petit Rhône, där Höüptaaru aber fliässt als Grand Rhône weschtlich va Marseille in ds Mittlmeer. Zwischu dä beidu Mündigsarmu ligt där Camargue, bikannt fär schini wissu Pferdi, schwarzu Rindär und fär d Sumpf- und Wassärvogla (vor allum d Flamingo, d Reihära und d Ibissa).
Vegetazioon
Em Rottu naa chomund vili Obschtsorte agipflanzti, so zum Bispil Pfärsecha, Chriässini, Ämbrichi, aber öi Tomate und Ärdbeerlini.
Z Rottutelli isch öi fär schini Wiibärga bikannts.
Rottukorrektür im Wallis
Va 1863 bis 1893 isch d erschta Rottukorrektur gmachuti cho. Där Fluss isch im Underwallis in ds Flussbett igleitä wordu, so dass d Äbni het cheni biwirtschaftut wärdu.
Inne Jahru 1930 bis 1960 hent sch di Dämm ärhecht und äs Dopplprofil agleit.
Fascht nur no bim Pfynwaald het dr Fluss es natürlichs Bett.
Na du Ubärschwämmige vam 2000 hent sch z Jahr mit dä Planige fär die drittuschta Korrektür agfangu. Ds Ziil isch d Sichärheit z ärhechu und du Fluss widär natirlichär z gstaltu. Im März 2016 hät dr Grossrot vom Wallis dr Plan vo dr 3. Rhonekorrekzioon agnoo.Generelles Projekt und landwirtschaftliche Begleitmassnahmen Kommünike zur 3. Rhonekorrekzion uf rhone3.ch vom 31. März 2016
Gresseri Stedt am Rottu
Brig
Sittu, d Hauptstadt vum Wallis
Losann
Gämf
Lyon
Vienne
Valence
Châteauneuf-du-Pape (Rotwiistat)
Avignon
Tarascon
Arles, mit schinär Römärsidlig
Wichtigi Näbufliss
Vispa
Dranse
Arve
Ain
Saône
Isère
Ardèche
Durance
Gard
Galerii
Weblink
Kajaktour Oberste Rhone uf kajaktour.de
Quälle
Kategorie:Geografii vom Kanton Wallis
Kategorie:Geografii vom Kanton Gämf
Kategorie:Geografii vom Kanton Waadt
Kategorie:Fluss (Schwiiz)
Kategorie:Fluss (Auvergne-Rhône-Alpes)
Kategorie:Fluss (Provence-Alpes-Côte d’Azur)
Kategorie:Fluss (Okzitanie)
Appenzell
Appezöll (us lat. Abbatis cella "Zelle vom Apt" (vo Stanggalle)) chan folgendes bedüte:
Appezöll, e Dorf und Hoptort vom Kantoo Appezöll Inneroode
Appezöll, en Bezirk (entsprecht annere politische Gmeend) im Kantoo Appezöll Inneroode
Appezäll Osseroode, en (Halb-)Kantoo i de Ostschwiz
Appezöll Inneroode, en (Halb-)Kantoo i de Ostschwiz
Kantoo Appezöll, en historische Kantoo, wo 1597 i zwee Halbkantön uftail worde ischt
Appenzell (Pennsylvania), en Ort z Pennsylvania, im Nordoste vo de USA
Appenzell Creek, en Fluss im Monroe County, Pennsylvania, USA
als Wortverbindig:
Appezällerand, e Region i de Ostschwiz
beidi Appezäll, bezaichnet hüt baidi Halbkantön, Inner- und Osseroode
Lueg au bi
Appezäller (Begriffsklärig)
Titus Tobler
mini|200px|De Titus Tobler uf eme Bild vom Carl Gonzenbach vo 1875
De Titus Tobler (* 25. Juli 1806 z Stää, † 21. Januar 1877 z Münche) isch en politisch ongaschierte Arzt und Palästinaforscher gsii.
Er isch im Kantoo Apezell Osseroode uf d Welt cho, het s Zöri une Medizin studiert und sis Wüsse z Wien, z Würzburg und z Paris vertüüft. 1835 isch er uf Palästina graist und het drufabe sis Buech Lustreise ins Morgenland usegee. Da Land heten so fasziniert, aser 1845, 1857 und 1865 nomol dai ane graist isch. Er het sich au mit ältere Palästinaliteratur usenandergsetzt. De Titus Tobler het sich aber au für s Haimische interessiert und 1837 sin Apenzellischer Sprachschatz usegee. Uf sini Aaregig isch i allne reformierte Kantöne de Charfritig zumene Fiirtig bestimmt worde. 1871 isch er uf Münche züglet, zum sich deet ganz sine Studie widme chöne. Deet isch er denn au gstorbe, bigrabe liit er aber uf aigene Wuntsch z Wolfhalde.
Schrifte
Uswaal vo Büecher wo de Titus Tobler gschribe het
Die Hausmutter, 1830
Pfarrer Matthias Bänziger, 1833
Appenzellischer Sprachschatz, 1837
Lustreise ins Morgenland, 1839
Bethlehem und Palästina, 1849
Golgatha. Seine Kirchen und Klöster, 1851
Beiträge zur medicinischen Topographie von Jerusalem, 1855.
Da Buech isch is Hebräische übersetzt worde vom: Shimon Stern, Ramat Gan 2004
Ritt durch Palästina, 1859
Nazareth in Palästina, 1868
Der grosse Streit der Lateiner mit den Griechen in Palaestina, 1870
Literatur
Haim Goren: „Zieht hin und erforscht das Land“: die deutsche Palästinaforschung im 19. Jahrhundert. Göttingen 2003, ISBN 3-89244-673-3.
Heirich Jakob Heim: Dr. Titus Tobler der Palästinafahrer. Ein appenzellisches Lebensbild. Zürich, Trogen 1879.
.
Weblink
Museum Wolfhalden
Tobler, Titus
Kategorie:Lexikograf
Kategorie:Appezell Osseröödler
Kategorie:Schwiizer
Kategorie:Maa
Nicolas Louis de Lacaille
mini|Nicolas Louis de Lacaille (1713–1762)
De Nicolas Louis de Lacaille (* 15. März 1713 z Rumigny; † 21. März 1762 z Paris) isch en französische Astronom gsii und het a 14 vo 88 Sternbilder de Name gee.
Lebe und Würke
De Lacaille het Theologii studiert, sich denn aber immer mee för Mathematik und Astronomii interessiert. Im Joor 1739 het er em Jacques Cassini bim Usmesse vom Meridian bi Paris ghulfe und 1741 ischer e Mitgliid vode Pariser Akademii worde. Denn, 1746, het er am Collège Mazarin de Lehrstuel för Mathematik öbercho und het Sternekatalög und astronomischi Tafle noi berechnet.
1750 isch er för vier Joor as Kap vo de Guete Hoffnig graist und het döte Parallaxe vom Moo, vode Venus und vom Mars gnoier bestimmt. Er het aber au d Sternbilder vom Südhimmel beobachtet und debii fast zeetusig Sterne katalogisiert. Sin Coelum Australe Stelliferum isch aber erst 1763 postum veröffetlicht worde.
Sini Berechnige woner z Südafrika gmacht gha het, hend d Richtigkait vode Vermuetig, as d Erde en abgflachti Chugle muess sii, bestätigt. Die Vermuetig isch vom Füsiker Isaac Newton vortrait worde.
Da sind d Sternbilder wo de Lacaille iigfüert het:
Antlia, Caelum, Circinus, Fornax, Horologium, Mensa, Microscopium, Norma, Octans, Pictor, Pyxis, Reticulum, Sculptor und Telescopium.
Büecher wo de Lacaille gschribe het
Leçons d'astronomie (Paris 1746; noi usegee vom Jerome Lalande, Paris 1780)
Éphémérides des mouvements célestes depuis 1745–75 (Paris 1745–63, fortgesetzt vom Lalande)
Astronomiae fundamenta (Paris 1757)
Observations faites au cap de Bonne-Espérance (Paris 1763)
Coelum australe stelliferum (usegee vom Jean-Dominique Maraldi, Paris 1763)
Observations sur 515 étoiles du zodiaque (usegee vom Jean Sylvain Bailly, Paris 1763)
Tables solaires (Paris 1758)
Tables de logarithmes (Paris 1760)
Weblink
Nicolas de Lacaille und die Vermessung des Südhimmels
Planisphère des Étoiles Australes 1756: Lacaille’s southern planisphere of 1756 – Abbildig in dr Startales vom Jan Ridpath
Kategorie:Franzoos
Kategorie:Astronom
Kategorie:Maa
Johannes Hevelius
miniatur|Johannes Hevelius, gmalt vom Daniel Schultz
De Johannes Hevelius (wien er sich uf Latinisch gnennt het, Dütsch: Johannes Hevel oder Johann Hewelcke, Polnisch: Jan Heweliusz; * 28. Januar 1611 z Danzig; † 28. Januar 1687 au z Danzig) isch en betütende Astronom gsii und gelt als Begründer vo de Chartografii vom Moo (Selenografii).
De Hevelius stammt usere riiche Danziger Patrizier Brauerfamili. Er het 1630 z Leiden Jura studiert und isch denn z England und z Frankriich umegraist. Well aber sin Vatter het wöle, as er Brauer werd, het er sich 1634 z Danzig hüslich igrichtet und em 21. März 1635 d Katharine Rebeschke ghüroote. Er isch Mitgliid vo de Bierbrauerzouft worde und 1643 gär Zouftmaister. De Hevelius isch 1651 Rotsherr worde und denn gad ono Bürgermeister vo Danzig.
Wo sin Vatter 1649 gschtorben isch, het er uf de drü Hüser, won em ghört hend, e groossi Sternwarte ufbaut und sich nodisno jenschti Instrument zuetue. Mit dene het er ganz gnau de Moo beobachtet, worus sis bekannti Werch Selenographia sive Lunae Descriptio ... entstande isch. Zudem het er d Libration vom Moo entdeckt.
De Hevelius het aber au d Suneflegge beobachtet und noiji Sternbilder iigfüert. Er het au vier Komete entdeckt (1652, 1661, 1672 und 1677) und denn d Vermuetig ufgstellt, as d Komete d Sune inere parableförmige Bahn umchraise mönd. Im Mai 1679 isch de jungi Edmund Halley uf Danzig cho und het bim Hevelius glebt, de het den spöter die Vermuetig chöne as richtig bewiise.
Aber denn, i de Nacht vom 26. uf de 27. September 1679, isch sini Sternwarte abebrennt und er het all sini Büecher und Instrument verloore. De Hevelius het aber grad mit em Noiufbau agfange.
1662 isch sini ersti Frau Katharine gstorbe und er het e Joor spöter d Elisabeth Koopman (1647-1693) ghüroote und mit ere vier Chind ghaa. Noch sim Tod het d Elisabeth no zwai Werch von em usegee.
Büecher
Selenographia (1647)
Mercurius in sole visus 1662, druckt bim Simon Reiniger, Danzig
Cometographia (1665)
Machina coelestis 1673
Annus climactericus
Prodromus astronomiae 1664; postum 1690
Weblink
Biografi
Uranographia (Sternatlas)
Elektronischi Facsimile-Editione
Kategorie:Dütsche
Kategorie:Astronom
Kategorie:Burgermeischter
Kategorie:Maa
Eudoxos von Knidos
De Eudoxos vo Knidos (; * ca. 390 v. Chr.; † ca. 338 v. Chr.) isch e griechische Filosoof gsii, und zwor aine vode wichtigste antike Mathematiker und Astronome, aber au en guete Geograaf.
Er het bim Archytas Mathematik studiert und bim Philistion Medizin. Woner 23i gsii isch, isch er uf Athen cho und het ade Vorlesige vom Platon zuegloset. Im Joor 365 v. Chr. isch er uf Ägypte woner sis Buech Oktaedris gschribe het, en Abhandlig öber Astronomie und de achtjöhrig Kalenderzyklus. Drufabe het er in Kyzikos e Schuel gründet isch aber um 350 v.Cgr. uf Athen züglet, woner e noiji Schuel ufbaut het und het sich de Ruef vomene ussergwöhnli guete Lehrer erworbe. Mit 53i isch er z Knidos gstorbe.
De Eudoxos het ufgrund vo sinene Überlegige d Grundlaag vode Mathematik as Lehr vo de Grössine glait, wa de Filosoof Aristoteles öbernoo het.
Er het sich au mit de geometrische Proportionelehr beschäftigt, und mit de Lehr vo de Chegelschnitt, und de Bestimmig vom Goldene Schnitt. Zudem het er s Volume vode Pyramide und vom Chegel bestimmt.
As Astronom het er versuecht d Bewegig vode Himmelskörper mitemene System vo 27 homozentrische Sfääre z erkläre, wo um d Erde chraiset, e Modell wo de Aristoteles übernoo und liecht abgänderet het. Sini Schrifte vode Sterne und Sternbilder hend e wichtigi Grundlaag für d Arbaite vom wüsseschaftliche Dichter Aratos vo Soloi bildet.
As Geograaf het er de Umfang vode Erdchugle usgrechnet und het Grundsetz vode Bestimmig vomne geograafische Ort ufgstellt.
Literatur
B.L. van der Waerden: Die Astronomie der Griechen; Darmstadt (1988), ISBN 3-534-03070-2
F. Lasserre: Die Fragmente des Eudoxos von Knidos; Berlin 1966.
O. Becker: Eudoxos-Studien I-V. In: Quellen und Studien zur Geschichte der Mathematik, Astronomie und Physik, Abt. B, 2 (1933), S. 311-333, 369-387; 3 (1936), S. 236-244, 370-388, 389-410.
E. Frank: Die Begründung der mathematischen Naturwissenschaft durch Eudoxos. In: Ders.: Knowledge, Will, and Belief. Collected Essays. Chicago/Zürich 1955, S. 134-157.
Kurt von Fritz: Die Ideenlehre des Eudoxos von Knidos. In: Ders.: Schriften zur griechischen Logik. I. Logik und Erkenntnistheorie. Stuttgart 1978. (= Probelmata; 70.) S. 147-169.
Ph. Merlan: The Life of Eudoxus. In: Ders.: Studies in Epicurus and Aristotle. Wiesbaden 1960. (= Klassisch-philologische Studien; 22.) S. 98-104.
Weblinks
Eudoxos & Co. Aafäng vode Astronomi
Kategorie:Universalgleerte
Kategorie:Astronom
Kategorie:Mathematiker
Kategorie:Mathematiker vo der Antike
Kategorie:Philosoph
Kategorie:Griechischi Philosophii
Kategorie:Geograf
Kategorie:Griech (Antiki)
Kategorie:Maa
Euktemon
De Euktemon (, um 430 v. Chr.) isch en athenische Astronom, Geograaf und Meteoroloog gsii. Mitem Meton zäme het er d Sunewendige beobachtet um d Längi vom tropische Joor z bestime. Baidi Astronome geltet als d Entdecker vom 19jöörige lunisolare Zyklus, em sogenannte Metonische Joor. Und baidi sind maasgeblich a de attische Kalenderreform betailigt gsii.
Zudem het er au d Uufgäng und d Untergäng vode Sterne beobachtet, und zwor, wie de Ptolemäus schribt, z Athen, uf de Kyklade, in Makedonie und in Thrakie. Mit Hilf vode Tierchraiszaiche het er Regle festglait, wo die regelmässige jooreszitliche Wechsel vom Wetter beschribet.
Nochem Euktemon isch e Krater ufem Moo benannt.
Literatur
B.L. van der Waerden: Die Astronomie der Griechen; Darmstadt (1988), ISBN 3-534-03070-2
Kategorie:Astronom
Kategorie:Geograf
Kategorie:Griech (Antiki)
Kategorie:Maa
Kleostratos von Tenedos
De Kleostratos vo Tenedos () isch e Griechische Astronom gsii. Wen er glebt het isch nöd genau bekannt, aber wel de Thales vo Milet im Joor 545 v. Chr. uf de Insle Tenedos gstorben isch, nimmt mer aa, as de Kleostratos sin Schüeler gsii sii chönt und somit im 6. Jh.v. Chr. glebt het.
De Kleostratos het en astronomisches Gedicht, Astronomia, gschribe, doch sind nume grad zwai Versli bekannt:
Wenn de Bootes noch sim Spootufgang 83 Taag im Nachthimel verbringt, denn goot de Aafang vom Schkorpioo ide Morgedämmerig under, und zwor zäme mit de erste Sterne vom Bootes. (Ergänzt noch F. Boll)
Anderi antiki Autore seget vo im, as er as erste d Zaiche uf de Ekliptik erchennt hebi, und zwor zerst de Widder und de Schütz. Au heb er as erste die baide chline Sternli im Sternbild Fuermaa Gaissli (Haedi) gnennt.
De Censorinus schribt zudem, ases de Kleostratos gsi sai, wo d Oktaedris (de achtjöörig Kalenderzyklus) iigfüert hebi und nöd de Eudoxos vo Knidos. Er söll d Sunewendige am Berg Ida bobachtet ha.
Literatur
B.L. van der Waerden: Die Astronomie der Griechen (1988), ISBN 3-534-03070-2
Kategorie:Literatur uf Griechisch
Kategorie:Autor
Kategorie:Autor (Alterdum)
Kategorie:Astronom
Kategorie:Griech (Antiki)
Kategorie:Maa
Turgi
Turgi isch e ehemolige Gmeind vom Bezirk Bade im Kanton Aargau. Am 1. Jänner 2024 het Turgi mit Bade fusioniert.
dr Name
Dr Ortsname, wo s erschte Mol im ene Dokumänt vo anne 1281 vorchunt, chunt dervo, ass im Middelalter s Gebiet vo de Landschaft Tuurgi bis do hi a d Aare und d Rüüss cho isch. Bi Turgi isch im früene Middelalter d Gränze zwüsche de alte Grafschafte Tuurgi und Aargau und spöter die zwüsch em Zürigau und em Aargau gsi.
Geografii
D Gmeind ligt zwüsche Bade und Brugg im Limettaal. Turgi isch id Quartier Dorf, Gehling, Wil und Sitte unterteilt.
D Middi vom Dorf Turgi ligt 342 Meter über em Meer. Dr Gmeindbann isch 1,55 Kwadratkilometer gross. D Sidlig isch under em Gäbischtorfer Horn uf dr Südsyte un de Limet im Norde. Dur s Dorf goot d Kantonsstrooss Nummere 3 und d Ysebaan. Bi Turgi hets föif Brugge über d Limet.
D Nachbergmeinde vo Turgi sind Untersiggetal, Obersiggetal, Bade un Gäbischtorf.
Gschicht
Bis is nünzääte Joorhundert isch Turgi no keis Dorf gsi; es het nume es baar Hüüser bi dr alte Brugg über d Limet gha.
Vo dr Röömerzyt isch e grosse Mäileschtäi, wo ane 99 under em Kaiser Trajan a dr Militärstrooss vo Vindonissa uf Turicum ufgstellt worden isch. Me het en ane 1534 z Turgi im ene Fäld wider gfunden und denn zerscht z Bade bim Landvogteischloss ufgstellt, wo ne d Zürcher ane 1712 sind go mitnää; hüt isch er im Landesmuseum z Züri. Sid ane 1992 stoot z Turgi am Stroosserand e gnaui Kopy vo däm alte Monumänt. uf turgi.chCorpus Inscriptionum Latinarum (CIL), Band XIII, Nummere 9075.
1826 isch a dr Limmet e grossi Fabrigg zum Bouele spinne bout worde, und denn isch drumume es Dorf entstande. 1884 het sech das als eigeti Gmeind vo Gäbischtorf glöst.
Bevölkerigsentwicklig
Johr  1900  1930  1950  1960  1970  1980  1990  2000  2010 Iwohner  877  1441  1642  1860  2395  2704  2625  2400  2903
Verchehr
Bi Turgi träffe sech d Hauptstroosse vo Aarau, Bade und Choblez. Ussert dr alte Holzbrugg hets bi Turgi no drüü modärni Strossebrugge über d Limet.
Dr Baanhof Turgi vo de SBB isch a de Strecki vo Bade uf Brugg, wo d Züüg vo Züri uf Basel durefahre, un es git au e Verbindig s Aaretaal zdurabb uf Chlingnau und uf Waldshuet z Dütschland, d Linie Turgi-Waldshuet.
Wirtschaft
Bi dr ehemolige Fabrigg isch es alts Chraftwärch.
A dr Stross uf Bade isch d Güselverbrönnigsaalaag vo Wil und undedra d Klääraalaag Laufacker vo dr Region Bade. (abwturgi.ch)
Literatur
Peter Hoegger: Kunstdenkmäler der Schweiz. Band 87: Die Kunstdenkmäler des Kantons Aargau. Band VII: Der Bezirk Baden II. Hrsg. von der Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte GSK. Bern 1995, ISBN 3-909164-44-7, S. 132–154.
Weblink
di offizielli Website vo de Gmeind Turgi
Fuessnote
Apeiron
Apeiron isch  ä philosophischä Begriff. Wörtlech übersetzt heisst s soviu wiä ds "Gränzälosä" oder ds "Unbestimmbarä".
Mä bringt dä Begriff hüffig i Verbindig mit äm Anaximander (610-546 v. Chr.), das isch ä Philosoph gsi, wo vor äm Sokrates (469-399 v. Chr.) het gläbt. Är het ä Theorii gha, was am "Afang" vo üsärä Wält isch gsi, är het bhouptet ds Apeiron. Im Gägäsatz zum Thales vo Milet (624-546 v. Chr.) und äm Anaximenes (585-525 v. Chr.) isch är dr erscht gsi, wo nid eifach het gseit, dass ds Wasser oder d Luft dr Ursprung vo üsärä Ärdä isch gsi. Sondern äbä öppis unbeschriblichs Unbeschränkts, wo wie nä Urenergie isch da gsi. Är isch o dr Meinig gsi, das ds Apeiron ä Ursubstanz isch, wo ä ständigi Bewegig het, und dadrus sigä alli Element entstandä.
Kategorie:Philosophi
Pierre Specker Band'
D Pierre Specker Band' isch e elsässischi Musikgruppe. D Musiker chömme ussem Sundgau un schriibe viili Tekscht uf Alemannisch im Elsässische Dialäkt, anderi Tekscht sin uf Änglisch. Uffallend isch, dass di fünfköpfigi Gruppe e ganzes Arsenal vo Inschtrument uff de Bühni schtoh het un einzelni Musiker während em gliiche Lied mehreri Inschtrument spiele.
Musiker
Remy Huttenschmitt (Bass, Kontrabass, Gsang)
Maryline Rogarth ( Gsang, akustischi Gidarre, Flöte)
Marie Lieby (Sackpfiffe, akustischi Gidarre, Orgel, Flöte, Gsang)
Pierre Specker (Gsang, elektrischi un akustischi Gidarre, Akkordeon)
Pierrot Bauer (Drümmli, Gsang)
Gschicht
De Pierre Specker macht scho sit e 1978 Musik un het sither e ganzi Reie eigeni Albe mit verschiedene Musiker usebrocht.
Im Johr 1999 het er dann di Gruppe Pierre Specker Band' gründet un sither verschiedeni Uftritt, au bim Radio, gha.
Diskographie
2001 - L'homme qui a râpé la Lune - Müsîkant
Das goldene Tor Extrait
Scheenschter Obestàrn
`S Bucklîg Mànnele Extrait
Uns komt ein schif gevaren
Weiss mir e Bliemle
Das Meisle pfîft
Der Heiden Heiland
Schlof Chindele Schlof
Küeh-Boy Müsik Extrait
Die drei Könige
L'homme qui a râpé la lune Extrait
Dr Wàchterrüef
Weiss mir e Bliemle II
2005 - Angels / Spotjohr / The Way-D'r Wag
Angels
Spotjohr
The Way - D'r Wag
Labchüechehiisle
Weblink
Pierre Specker Band'
Kategorie:Franzöösischi Band
Kategorie:Alemannische Musiker
Kategorie:Kultur im Elsass