Mondhäuser
I de indische, chinesische und arabische Astronomii gits e System, wo d Ekliptik i 27 oder 28 Mondhüser (oder au Mondstatione) iitailt. Dodemit betrait de Abstand vo jedem Mondhuus öppe em Weg, wo de Moo i aim Tag am Himel zrugglait.
Wer da System erfunde het, cha niemert mit Gwüsshait säge. D Sinologe wüsset, ases d Chinese gsii sind, wos erfunde hend und d Indologe wüsset, ases d Inder gsii sind und denn gits no die wo bhoptet, as scho d Babylonier da System kennt hebid. Die ältischti Überliferig stammt aber us Indie und isch döt spötestens 1000 v. Chr. völlig usbildet und bikannt gsii. Die chinesisch Überliferig fangt im 2. Jh.n. Chr. a und drum isches plausibler aznee, as d Chinese da System vo de Buddhiste keneglernt hend und denn a die aigni astronomischi Tradition apasst hend. D Buddhiste hend da System jo au uf Persie, in Tibet und in anderi fernöstlichi Länder brocht. No spöter hend d Araber da System öberno und umbaut.
Inder
D Inder nenet d Mondhüser Nakschatra (Sanskrit: नक्षत्र nakṣatra; Pali: nakkhatta), wa vermuetli "Nachtherrscher" bidütet. Debi tailets d Ekliptik je noch Tradition i 27 oder 28 Hüser i. D Näme vode Nakschatra sind scho im Yajurveda (ca. 1000 v. Chr.) ufglistet. No hüt spilet d Nakschatra i de indische Astrologii  e wichtigi Role. Die indische Monetsnäme sind Ablaitige vode Näme vo gwüssne Mondhüser: 1. Caitra, 2. Vaishākha, 3. Jyaishtha,  4. Āshādha, 5. Shrāvana, 6. Bhādrapada, 7. Āshwina, 8. Kārtika,  9. Mārgashīrsha,  10. Pausha,  11. Māgha und 12. Phālguna. Debii muess bi Noimoo d Sune im entsprechende Mondhus stoo, isch si aber echli hinedrii, so gits e Schaltmonet.
I de Mythologii vo de Hindu sind die 27 Nakschatra d Töchtere vom Dakscha und de het si ali em Moogott Soma verhürotet. Doch de het nume Auge ghaa für d Rohini und die andere 26 sind schulig iifersüchtig woore und hend sich bi irem Vater bischwert. De het mitem Soma gschumpfe, aber dem isch da s aint Oor ine, s ander use. Do het de Dakscha de Moo verfluecht, aser abmeregle söli. Jetz hend aber die andere Töchtere Mitlaid öbercho und hend de Dakscha um Gnaad bete. Doch de het de Fluech nüme chöne völlig uflöse und heten drum ase abgschwecht, as de Moo nu 14 Tag lang schwinet und den 14 Tag lang wachst.
Chinese
D Chinese nenet die 27 oder 28 Mondhüser nume grad Xiu (宿 xiù), wa aifach Stern haisst. Sie bildet vier Gruppe:
Qing Long "de blau Traach" vom Oste (東方青龍 Qīng Lóng) mit: Jiao, Kang, Di, Fang, Xin, Wei und Ji.
Xuan Wu "die schwarz Schildchrott"  vom Norde (北方玄武 Xuán Wǔ) mit: Dou, Niu, Nü, Xu, Wei, Shi und Bi.
Bai Hu "de wiis Tiger" vom Weste (西方白虎 Bái Hǔ) mit: Kui, Lou, Wei, Mao, Bi, Zui und Can.
Zhu Que "de rot Vogel" vom Süde (南方朱雀 Zhū Què) mit: Jing, Gui, Liu, Xing, Zhang, Yi und Zhen.
Araber
Arabisch manzil al-qamar ( منزل القمر , Pl.: manāzil al-qamar) haisst "Mondstation" oder "Mondlager". D Araber hend da System no ide vorislamische Zit vode Inder öbernoo und umbaut. Die ältisti arabische Erwähnig findet sich denn im Koran i de Sure Yunus 10:6, wos haisst: "ER isch es, wo d Sune zunere Lüüchti und de Moo zumene Schimmer gmacht het, und wonem Statione (manāzil) bestimmt het, dodemit ir d Art lerne mögid, wiemer d Joor berechne tuet und d Zit bestime."
Well sich de islamisch Mokalender jedes Joor um öppe 10 Täg verschiebt, bütet er för Buure, Seelüt und anderi Brüef, wo vode Joreszite abhängig sind, kai zueverlässigi Grundlaag för iri Arbet. Und so isch s System vode Mondhüser e praktischi Alternative. So tüend d Buure voralem im fruchtbare Halbjoor d Uufgäng und d Untergäng vode Sterne beobachte, wa zunere Tailig vom Joor i 28 Sequenze mit je 13 (und aimol bzw. zwaimol 14) Tag git. Dodebi tüend aber d Buure nöd immer die gliiche Sterne beobachte, wie die, wo ide astronomische Büecher z finde sind. No hüt bruchet d Buure im Jemen und in Saudi Arabie zum Tail da System.
D Seelüt hend denn d Ekliptik i 28 exakt gliichgrossi Abschnitt iitailt (wobi jedes Tierchraiszaiche zwaiendrittel Mondhüser het) und hend demit e nützlichs Navigationsmittel gschaffe. Natürli hends ono anderi Sterne beobachtet.
Die 28 Mondhüser
MondhusChinesischIndischArabisch  Name宿 - xiùनक्षत्र - nakṣatraمنزل القمر - manzil al-qamar  BidütigStern (zuegordnets Tier)Nachtherrscher (zueg. Gotthait)Mondhus  Identifizierig   15.26.1. c: Loui: Aschwinia: Scheratan    oder Alnath 婁 - lóuअश्विनि - Āśvinīالشرطان - al-šaraṭān النطح - al-naṭḥ Band (Hund)die baide, wo Ross aschiret (Ashvinau) die baide Zaiche s Horn β Ariα β γ Ariβ γ Ariα Ari (Hamal / Elnath)16.27.2.c: Weii: Bharania: Albotayn / Botein 胃 - wèiभरणी - Bharaņīالبطين - al-buṭayn Mage (Fasaan)die wo Wegträgid (Yama)s Büüchli 35 Ari35, 39, 41 Ari (δ Ari)ε δ ρ Ari17.1.3.c: Maoi: Krittikaa: Azoraya / Thuraya 昴 - mǎoक्रृत्तिका - Kŗttikāالثريا - al-ṯurayyā Hoorschopf (Güggel)Plajaade (Agni)d Plajaade 17 TauM45 (Plajaade)M45 (Plajaade)18.2.4.c: Bii: Rohinia: Aldebaran 畢 - bìरोहिणी - Rohiņī الدبران - al-dabarān Netz (Rapp)Rötlichi (Prajapati)de wo Nochelauft ε Tauα Tau (Aldebaran)α Tau (Aldebaran)19.3.5.c: Zuii: Mrigaschirschaa: Alhachaa / Heka 觜 - zuǐम्रृगशीर्षा - Mŗgaśīrṣaالهقعة - al-haqˤa Schildchrottemuul (gschwänzt Aff)Hirschchopf (Soma)de Määnezopf λ Oriλ φ Ori (β Tau)λ φ1 φ2 Ori20.4.6.c: Sheni: Ardraa: Alhanhaa / Alhena參 - cānआर्द्रा - Ārdrāالهنعة - al-hanˤa- (ugschwänzt Aff)Füechti (Rudra)s Brandzaicheα Ori (Beteigeuze)α Ori (γ Gem)γ ξ Gem21.5.7.c: Jingi: Punarwasua:Aldirah 井 - jǐngपुनर्वसु - Punarvasūالذراع - al-ḏirāˤ Brunne (Tapir)die wo Schätz bringid (Aditi)de Vorderaarm μ Gemα β Gem (Kastor & Pollux)α β Gem (Kastor & Pollux)22.6. 8.c: Guii: Puschya    oder Tischyaa: Annathra 鬼 - guǐपुष्य - PuṣyaTiṣyaالنثرة - al-naṯra Dämoon (Schoof)Blueme (Brihaspati)Siriusde Nasenhuuchβ Cncγ δ θ Cnc (M44: Praesepe)α CMa (Sirius)γ δ ε Cnc (M44: Praesepe)23.7.9.c: Liui: Aschleschaa: Altarf柳 - liǔआश्लेषा - Āśleṣāالطرف - al-ṭarf  Wide (Hirsch)die wo Umarmid (Sarpa)de Blickδ Hyaδ ε η ρ σ Hyaκ Cnc & λ Leo24.8.10.c: Xingi: Maghaa: Algieba星 - xīngमघा - Maghāالجبهة - al-jabha  Stern (Ross)Goobe (Pitaras)d Stirn α Hya (Alphard)α η γ ζ μ ε Leoζ γ η α Leo (Regulus & Algieba)25.9.11.c: Zhangi: Purwa Phalgunia: Azobra / Subra張 - zhāngपूर्व फाल्गुनी - Pūrvaphalgunī الزبرة - al-zubra Wachstum (Reh)die vorderi Hellrötlichi (Bhaga)d Määne ν Hyaδ θ Leoδ θ Leo26.10.12.c: Yii: Uttara Phalgunia: Asarfa翼 - yìउत्तर फाल्गुनी - Uttaraphālgunī  الصرفة - al-ṣarfa  Flügl (Schlang)die hinderi Hellrötlichi (Aryaman)d Ruete α Crt (Alkes)β Leo (Denebola)β Leo (Denebola)27.11.13.c: Zheni: Hastaa: Alahue軫 - zhěnहस्त - Hasta العواء - al-ˤawwā'Wage (Wurm)Hand (Savitri)de Hüüler γ Crvα β γ δ ε Crv (γ Vir)β η γ δ ε Vir1.12.14.c: Jiaoi: Tschitraa: Azimech角 - jiǎoचित्रा - Citrā السماك - al-simāk Horn (Erd-Traach)Glänzigi (Tvastri)- α Vir (Spica)α Vir (Spica)α Vir (Spica)2.13. 15.c: Kangi: Swati   oder Nistyaa: Algafra亢 - kàngस्वाति - SvātīNiṣṭyā الغفر - al-ġafr Hals (Himel-Traach)-Frömdi (Vayu)de Schlaier κ Virα Boo (Arktur)π Hya)ι κ λ Vir3.14.16.c: Dii: Wischakhaa: Azobene氐 - dǐविशाखा - Viśākhā الزبانان - al-zubānān Wurzle (Tachs)Ggabilti (Indragni)die baide Chluppe α Libα β γ ι Lib (α β σ Lib)α β Lib4.15.17.c: Fangi: Anuradhaa: Aliclil房 - fángअनुराधा - Anurādhā الإكليل - al-iklīl Zimmer (Haas)die wo Hail bringid (Mitra)d Chroone π Scoδ Scoβ δ π Sco5.16.18.c: Xini: Dschyesthaa: Alcalb心 - xīnज्येष्ठा - Jyeṣṭhā القلب - al-qalb  Herz (Fuchs)Hoptfrau (Indra)s Herz σ Scoα σ τ Scoα Sco (Antares)6.17.19.c: Weii: Mulaa: Axaula / Schaula尾 - wěi मूल - Mūla الشولة - al-šawla Schwanz (Tiger)Wurzle (Nirriti)de Stachl μ Scoε ζ λ ν Scoλ υ Sco (Schaula)7.18.20. c: Jii: Purwa Aschadhaa: Alnahayn  箕 - jī पूर्वाषाढ़ा - Pūrvāṣāḍhā  النعاأم الاردة - al-naˤā'im al-wāridaالنعاأم  الصادرة - al-naˤā'im al-ṣādira Worfelsiib (Leopard)die vorderi Unbesigbari (Apas)d Strüüs wo achömidd Strüüs wo weggönd γ  Sgrδ ε Sgrδ ε η Sgrσ φ τ ζ γ  Sgr8.19.21.c: Doui: Uttara Aschadhaa: Albelda斗 - dǒuउत्तराषाढ़ा - Uttarāṣāḍhā البلدة - al-balda Scheffl (Vogel Gryff)die hinderi Unbesigbari (Vishve Devas)de Ort φ  Sgrζ σ SgrCholesagg im Schütz**22.c: Niui: Abhidschita: Sadalzabih / Dabih牛 - niú  Abhijit  سعد الذابح - saˤd al-ḏābiḥ Rind (Ochs)de Sigriichi (Brahma)s Glück vode Chriegr β Capα Lyr (Wega)α β Cap9.20.23.c: Nüi: Schrawana / Schronaa: Sadebolah / Albali女 - nǚश्रावण - Śravaņa سعد بلع - saˤd bulaˤ Maitli (Fledrmuus)die Laami (Vishnu)s Glück vom Verschlinge ε Aqrα β γ Aql (Altair)μ ε Aqr10.21.24.c: Xui: Schrawisthaa: Sadalsuud虛 - xūश्रविष्ठा - Śraviṣṭhā (Dhaniṣṭhā)  سعد السعود - saˤd al-suˤūd Leeri (Ratz)die Berüemtisti (Vasava)s Glück vode Glück β Aqrα β γ δ Delβ ξ Aqr11.22.25.c: Weii: Schatabhischaa: Sadalachbia危 - wēiशतभिषा - Śatabhiṣā (-bhiṣaj) سعد الاجبية - saˤd al-aḫbiya Gibel (Schwalbe)Hundert Hailer (Varuna)s Glück vode Zelt α Aqrγ Aqr (λ Aqr)γ π ζ η Aqr12.23.26.c: Shii: Purwa Bhadrapadaa: Alfarg Almacadam室 - shìपूर्वभाद्रपदा - Pūrvabhadrapadā الفرع المقدم - al-farˤ al-muqaddam Huus (Eber, Kailer)die vordere Stuelfüess (Aja Ekapad)de vorderi Biss α Pegα β Peg α β Peg13.24.27.c: Bii: Uttara Bhadrapadaa: Alfarg Almuehar壁 - bìउत्तरभाद्रपदा - Uttarabhadrapadā الفرع المؤجر - al-farˤ al-mu'aḫḫar Wand (Stachlschwii)die hindere Stuelfüess (Ahir Budhnya)de hinderi Biss γ Pegγ Peg & α Andγ Peg & α And14.25.28.c: Kueii: Rewatia: Baten Alhut  奎 - kuíरेवती - Revatī بطن الحوت - baṭn al-ḥūtBai (Wolf)Riichtum (Pushan)de Fischbuuch  η And η ζ Pscβ And  Bimerkige: D Zueornnig zude Sterne isch nöd immer aihaitlich festglait, da gelt voralem för die indische Mondhüser.
* chin. Niu und ind. Abhijit weret nume im System vo 28 Mondhüser as e Mondhuus bitrachtet.
Literatur
Varisco, D.M.: Medieval Agriculture and Islamic Science (1994)
Gingrich, A.: Südwestarabische Sternenkalender (1994)
Kategorie:Astronomi
Kategorie:Erdmoo
Kategorie:Zitrechnig
Kategorie:Indischi Kultur
Kategorie:Chinesischi Kultur