Wehr (Baden)
mini|300px|Wäär (Bade) uf eme Luftbild vom 31. Jänner 2015
D Chlaistadt Wäär (; dt. Wehr) lit im Süde vu Bade-Württeberg im Landchrais Waldshuet. Dert lit si zwische Schopfe un Bad Säckinge an de Weere und zwar numme wänig underhalb vum Weerestausee un vum wildromantische Weeredal. Numme wänig südlich vu de Stadt fließt de Rhi. Nooch Basel, wo witter westlich am Rhichnick lit, sin s Luftlinie nummenu etwa 25 km flussabwärts.
Zu dä Iiwohner vo Wäär seit mer mangmol au "abgrutschti Hotzeweldler". Im 1972 iigmeindete Ortsteil Öflinge (un im sunschtige Umland) sait me amme: „Vo Währ chunt nüt rächts här!“.
Geografy
Geografischi Lag
Wäär isch öbbe fümf bis sechs Kilometer nördlig vom Hochrhy an sinem rächte Näbefluss, de Weere. Nördlig und östlig vo Wäär isch de südligst Deil vom Schwarzwald; uff de westlige Site fangt de Dinkelberg a. S Sydligsgebiet längt vom Chärnort, wo diräkt dört lit, wo d Weere uss em Schwarzwald usechunnt, bis witer im Süde, de undere Weere entlang, über Öflikche bis uff em Brännet am Rhy, wo do d Gränze zu de Schwiz bildet. Wäär hät im Weste e Verbindig zu Schopfe (Eichener Höhi) und im Süde eini zu Bad Säckige. Witer im Norde chunnt mer zum Weerestausee und witer durch s dief, wild Weeredal uff Dodtmis. Z Brennet hät Wehr e Aschluss an d Bahnsträcki vo Basel uff Singe und an d B34, wo paraläll zu de Bahn verlauft.
Ort in de Umgäbig
Nochi Umgäbig (<15 km): Bad Säckinge, Schwörstadt, Hasle, Schopfe
Witteri Umgäbig (>15 km): Waldshuet-Tienge, Löörech, Basel, Brugg, Aarau, Züri, Schaffhuse, Sambläsi, Dodtmis, Friburg
Stadtgliderig
Zu de Stadt Wäär ghöre d Stadtdeil Öflikche (jg. Öflinge, dt. Öflingen) und Wäär. D Stadtdeil stimme vo de Flächi her mit denne vo de friehnere Gmeinde mit de glyche Näme überei; ihri offiziälle Bezeichnige hän de Name vo de Stadt und e Bindestrich vor em Name vom Stadtdeil. Di beide Stadtdeil sin au Wohnbezirk noch de bade-württebärgische Gmeindordnig.
Zum Stadtdeil Öflikche ghöre s glychnamig Dorf mit em Ober- und em Mitteldorf, de Gmeinddeil Uff em Brännet (Brennet) und de Wyler Günnebach. Zum Stadtdeil Wäär ghöre d Stadt Wäär, s Ghöft Meierhof und d Hüser Uff Steig, Hemmet, Im Juch, Chrüzmatt und Ochsematt.
Im Stadtdeil Öflikche lyge d Wiestige Wyhler und Obere Wyhler. D Ortschafte Änkedorf und Flienke sin in Wehr uffgange. Usserdem lige d'Burgruine Bärefäls oder Steinegg und d'Wiestig Steinegghöf im Stadtdeil Wäär.
Gschicht
Wäär isch 1092 zum erschte Mol durch de Adalgötz vo Werrach erwähnt worre; es hät 1363 s Markträcht griegt. Bevor di vorderöstrychischi Herrschaft agfange hät, isch Wäär de Schönauer gsi, wo näbe de Burge Steinegg und Werrach di beide Schlösser baut hän, wo im Momänt s Roothus dinne isch. Vom em 13. Johrhundert bis 1805 hät Wäär zue Vorderöstrych ghört. E hochentwickelti Ysebroduktion hät s scho im Mittelalter gee; si isch bis ins 19. Johrhundert bedrybe worre. Grundlage defür sin Holzkohle uss em Schwarzwald und Wasserchraft gsi; di letschti hät s im Weeredal gnüeg zur Verfiegig gha. Spöter hät sich au d Tekschtilindustry agsydelt.
Im Zweite Wältchrieg isch Wäär de Hauptsitz vo de dütsche Niderlassig vu dr Schwyzer Ciba AG worre, wo si au hüt no isch. Mittlerwiili ghört d CIBA zue dr BASF.
1950 hät Wäär s Stadträcht griegt. D Gmeind Öflige isch 1972 wäge de Gmeindereform ygmeindet worre; si isch vorher selbständig gsi.
1997 sin z Wäär und in sinem Nochberort Bad Säckige d'Heimetdäg Bade-Württeberg gsi.
Religione
evangelischi Chille z Wäär und z Öflinge
katholischi Chille z Wäär und z Öflinge Seelsorgeinheit Wäär
m Jehova siini Züüge
Neuapostolischi Chille z Wäär
Wirtschaft
Im Wäärer Ortsdeil Öflikche het d J. Weck GmbH u. Co. KG ihre Sitz.
Öffentlichi Irichtige
Mediathek
D Mediathek isch ä öffentlichi Bibliothek vu de Stadt Wäär. Im Bestand vu de Mediathek findet mer ä umfangrichi Uswahl vu Chinder-, Jugend un Sachbüecher, Romane un Zittschrifte. Die Mediathek legt bsunders Wert auf ihri Sammlig vu audiovisuelle Medie wie CDs, CD-ROMs, MCs, Videos un DVDs. Zuesätzlich sten vier Internet-Arbetsplätz zuer Verfüegig.
Bildigsirichtige
Talschurl Wäär – Grund- un Hauptschuel
Dorfschule Öflikche – Grund- un Hauptschuel
Zelgschuel Wäär – Grund-, Haupt- un Werchrealschuel
Realschuel Wäär
Frizitt- un Sportanlage
Liichtathelthikzentrum und Fueßballplatz Frankematt, ä moderni Alag mit hervorragender Laufbahn
Hans-Walcher-Sportplatz z Öflinge-Brennet
Sportplatz vu de Spilverainigig Wäär im Juch
Seebodehalle (moderni Großsporthalle)
dri Schuelsporthalle z Öflinge un z Wäär
städtischs Park- un Hallebad
Minigolf- un Friziitalag
Tennishalle Wehratal GmbH
Tennisplätz (Sand) vum Tennisclub Wäär
Schießsportalag „Vogtsbode“: Sportschütze mit KK, Luftgwehr un Pistolealag; Wurfdübegsellschaft mit Dondübeschießalag, Chraisjäger mit 100-Meter-Stand (beweglichi Zilobjekte)
Segelflugplatz-Hütte
Basketballchörb an folgende Orte: Talschuelplatz, Zelg/Realschuel, Schuel Öflinge
Boulefeld im Ludingarte
Chegle in de Gasthüser „Zur Sägi“, „Zur frohe Ikehr“, Hotel „Chlosterhof“
Bootsalegestelle fer Motor- un Segelboot, Anlegestell in Brennet am Rhi
Ponyritte in de Ponyrittschuel Odebach
Startplatz fer Drache- un Glitschirmflieger zwische Hütte un Bergalinge (Gmeind Rickebach)
Lüt
Dietmar Eisfeld (1929–2016), Autor un Liedkomponischt, het vo 1953 bis 2016 z Wäär gläbt
Bruno Schäuble (1929–2020), Dokter un Autor vom Wäärdütsch-Wörterbuech, uf d Wält cho un ufgwachse z Wäär
Relinda Schmidt (* 1937), Heimetdichteri
Roland Hofmaier (1946–1985), Liedermacher, uf d Wält cho z Wäär
Anne-Sophie Mutter (* 1963), Musikeri, ufgwachse z Wäär
Städtpartnerschafte
Bandol, Frankriich (1967)
Literatur
Bruno Schäuble: Wäärerdütsch - Mundart in Wehr. Drey-Verlag. 2002
Weblink
Offizielli Internetsite vu de Stadt Wäär
Wehr: Bilderle un Ortsgschicht
Fueßnote
Kategorie:Ort (Landkreis Waldshuet)
Kategorie:Dinkelberg