mischeiwiller/swiss-german-text huggingface dataset:
Unterengstringen
Underäischtrige (amtlich Unterengstringen) isch e politischi Gmäind im Bezirk Dietike im Kanton Züri, Schwiiz.
Wappe
In Rot es silbrigs Pfluegsschar vor emenne silbrige Rebmesser mit goldigem Griff
Geographii
Underäischtrige lyt im Limmattal uf öppe 400m.ü.M.a de Südflangge vom Altberg-Höhezug. S Piet vo de Gmäind umfasst 27,9 % landwirtschaftlichi Flèchi, 25,5 % Wald, 31,5 % Sidligsflechi, 11,3 % Vercheersflechi und 3,3 % Gwässerflechi.Bundesamt für Statistik: Regionalporträts 2012: Kennzahlen aller Gemeinden, Mai 2012
D nöchi vo de Stadt Züri und de guete Verchersverbindige träget debi zue, das d Lag am Südhang vom Gubrist als bevorzugti Wohnlag erschient. D beid Walddige am Gubrist und i de Hard sind beliebti Erholigsrüüm. Grüengürtel, no als Landwirtschaft betriebe, ghört mit zu dene Freirüüm, wo sich im südliche Teil vo de Gmeind mit de besitzige vom Chloster Fahr und em Hardwald, zu e ennere kompakte Erholigszone wo sich entlang de Limmat usdehnt.
Gschicht
Underäischtrige isch zum eschte Mal gnamset worde im Jaar 870 als Enstelingon (zwüschet 1265 und 1287 Nitern Enstringen).
Bevölkerig
Jaar  1850  1860  1870  1880  1888  1900  1910  1920 Iiwooner 255  277  285  299  268  302  327  416  Jaar  1930  1941  1950  1960  1970  1980  1990  2000 Iiwooner 637  707  933  1123  1818  2290  2629  2832
De Uusländeraatäil liit bi 22,3 % (Stand 2011).
Religion
31,3 % vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 32,0 % sind römisch-katholisch (Stand 2011).
Politik
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee: BDP 2,0 %, CVP 3,7 %, EDU 1,2 %, EVP 3,6 %, FDP 21,9 %. GLP 3,9 %, GP 3,3 %, SP 14,3 %, SVP 44,8 %, Suschtigi 1,4 %.
Gmäindspresidänt isch de René Rey (Stand 2017).
Wirtschaft
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 3,7 % gläge.
Tieläkt
De züritüütsch Tieläkt vo Underäischtrige ghört zue de Zürcher Stadtmundart.
Literatur
Karl Grunder: Die Kunstdenkmäler des Kanton Zürich Band 9: Der Bezirk Dietikon. Hrsg. von der Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte GSK. Bern  1997 (Kunstdenkmäler der Schweiz Band 88). ISBN 3-909164-57-9. S. 295–337.
Weblink
Offizielli Website vo Underäischtrige
Fuessnote
Kategorie:Ort (Kanton Züri)
Trans-Europ-Express
200px|thumb|right|Logo vom TEE
„Trans-Europ-Express“ (TEE) isch früecher ä Kategorie für internaziunali Schnällzüg gsii.
Vorgschicht
Im 1954 isch z' Den Haag d' Trans-Europ-Express-Komissiuu ggründet wordä. S' Ziel sind internaziunali Schnällzüg innerhalb vu d'r Europäische Wirtschafts-Gmäinschaft (EWG) gsii. Betäiliget hend sich d' SBB, di Düütsch Bundesbahn, di Französisch Staatsbahn, di Holländisch Ysebahn, di Belgisch Staatsbahn, di spanisch RENFE, di Öschtrichisch Bundesbahn, d' Ysebahn vu Lux'mburg und di Italiänisch Staatsysebahn.
S' Rollmaterial
thumb|Ä TEE vo der Baureihe 601 1986 bi Münche
Ab em 1957 hend diä Staatsysebahne mit wiirot-bëëschä Zugskomposiziuune uufgwartet, und au Loggene hend diä Farbe-n-überchuu. I d'r Schwiiz sind das äinigi Fahrzüüg vu de Buuräihe Re 4/4 I und Re 4/4 II gsii. Si sind aber auf i andere Diänscht iigsetzt wordä. Das hät sin guete Grund gchaa: Di Niderländisch Staatsbahn und d' SBB hend ab em 1957 ä Diseltriibzug mit d'r schwiizerische Bezäichnig RAm TEE I Diänscht gschtellt. De ischt speeter uf Kanada verchauft wordä. I de Sächzgerjahr isch dänn de Vierstrom-Triibzug RAe TEE II uufchuu. Diä füüf Zugeinheite händ under de vier gebrüüchliche Stromsyschtem vu Europa chänne fare. Drum het's uf jedem Motorwage vier Stromabnähmer gchaa.
S' Änd vu-n-ere Ära
Hüt exischtiert nur nuch äine vu denä Triibzüüg und gchört d'r SBB Historic. Di andere vier sind verschrottet wordä. Hüt git's d' Kategorie „Trans-Europ-Express“ nüm im Fahrplan. Hüt häissed di internaziunale Schnällzüg mäischtens „Eurocity“, und es git vill meh vu denä. Au d' Trans-Europ-Express sind zletscht i-n-ere graue Farb mit d'r Uufschrift „Eurocity“ underwägs gsii und hend au Zwäitklassabteil überchuu. Das het si aber nüd vor d'r Verschrottig in Kaiseraugscht bewahrt.
Kategorie:Berüümti Zûûg
Cham ZG
Choom (amtl. Cham) isch e politischi Gmeind im Kanton Zug i de Zentralschwiiz. D Partnerstadt isch s glichnamige Cham im Bayrische Wald.
Geografii
Choom lyt am Nordufer vom Zugersee, döt wo d Lorze de See wider verloot. D Nachbarsgmeinde vo Cham sind Hüünebärg, Zug, Steihuuse, Chnoonau und Maschwande.
Näbem Stadtzentrum Choom liged ir Gmeind au no d Ortschafte und Wyler Lindechoom, Friesechoom, Rumäntike, Hagedorn, Bibersee, Niderwil, Oberwil, Hatwil, Islike, Wannhuuse, Änike und d Chlööschter Frauethal und Heiligchrüüz.
Wappe
En rote Bär uf eme wisse Hintergrund.
Gschicht
S Choomer Gebiet isch scho vor 6000 Jaar besidlet gsi. Die Besidlig isch i de Römierziit fortgsetzt worde. Im Jaar 858 het de Ludwig de Tüütsch de Hof Chama am Zürcher Fraumöister gschenkt. Im Jaar 1360 het Cham s Stadtrecht übercho. Sid em Jaar 1608 isch de Bär s Chamer Wappetier. Im 18. Jaarhundert het d Industrialisierig agfange. D Bevölkerig het zue gno vo 1´321 Iiwohner (1850) uf 10´000 Iiwohner (1986). Im Jaar 1991 het Cham de Wakkerpriis übercho für de sinnvollschti Umgang mit de Baussubstanz, de Frei- und Verchersflächene. Im Jaar 2001 het Cham s Label Energiestadt übercho. Im Jaar 2004 folgt no, nach usserordentliche Astrengige i de betroffene Gebiet, d Verleiig vom European Energy Award Gold, also s Gold-Energiilabel. Cham isch demit di vierti Gmeind vo de Schwiiz wo so e Uszeichnig überchunt.
Stadtname
Bi de Helvetier het die Ortschafft de Name Kama'' ghaa was ungfähr "Dorf" bedütet. D Römer hend de Name überno. Mit em Izug vo de Alemanne hets Dorf den Chama gheisse. Choom isch denn urkundlich festgleit worde im Jahr 1491.
Iiwoner
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005Bundesamt für Statistik: Eidgenössische Volkszählung 2000: Bevölkerungsentwicklung der Gemeinden 1850–2000. Bern 2005 (Online uf bfs.admin.ch, Date im Aahang)
Jaar  1850  1860  1870  1880  1888  1900  1910  1920 Iiwoner 1321  1616  2128  2958  3140  3025  3478  4060 Jaar  1930  1941  1950  1960  1970  1980  1990  2000 Iiwoner 4385  4645  5486  6483  8209  9275  10861  13159
De Uusländeraatäil isch 2015 bi 24,6 % gläge.Bundesamt für Statistik: Regionalporträts 2012: Kennzahlen aller Gemeinden, Mai 2012
Religion
61,9 % vo de Iiwoner sind im Jaar 2000 römisch-katholisch gsii, 17,4 % evangelisch-reformiert.
Politik
De Gmäindspresidänt vo Choom isch de Georges Helfenstein (Stand Novämber 2017).
Spraach und Tialäkt
Bi de Volchszellig 2000 hend vo dr 13159 Iiwoner 85,7 % Tüütsch als Hauptspraach aagää, 1 % Franzöösisch, 1,9 % Italienisch und 11,4 % anderi Spraache.
De Tieläkt vo Choom liit im Übergangsberiich vom Hoochalemannisch zum Hööchschtalemannisch.
Seheswürdigkeite
Im Jaar 1488 isch anstatt vo nemme Vorgängerhuus d Kappele St. Andreas bout worde, wo spaatgöttlichi Freske enthalte hät.
Weblink
Offizielli Website vo de gmeind Cham
Chamapedia.ch
Fuessnote
Kategorie:Ort (Kanton Zug)
Weißherbst
Wissherbschd derf nach dytschem Wiirächt nur Rosèwii haise, wu 100% üs rodi Räbsorte gmacht wore isch. Üsserdem mehn d Trybel üs ainere Wiilag schdamme. Bim Wissherbschd wird d gliichi Vorgehenswiis wi biim Wisswii agewndet. Dr Most wird vor d Gärig vu d Maische abpresst - uf dia Art ka sich d Färbig fü dr Schal nur als liichti rodi Färbig im Wii zeige.
Ä zueglassini nachträglichi Süessig vu Qualitätswii derf in besschdimmti Abaugebiet nur mit Süessreserve (unvugorener Moschd) vu dr gliichi Sort un mindeschdens vu dr gliichi odr ä höcheri Qualitätsstuef gmacht were. Ä Zuesatz vu 5% Rotwii vu dr selbe Rebsort isch erlaubt.
Meischdens wird d Wissherbschd üs Spätburgunder gmacht. Hüfig isch ä Wissherbschd abr ä Art Vuwertig vu Räschd: Trybel wu nit guet gnua fir Rotwii sin were üssortiert und ebbe fir Wissherbschd gnumme.
Üsser Wii macht mr äui Sekt üs Wissherbschd. In baidi Fäll isch uf m Etikett zerschd d Räbsort agä und denno kunnt d Zuesatz 'Wissherbschd'.
Z Öschterrych sait mò im Wissherbschd Glychbresste, i dè Schwiz sait mò Süèßdrugg dezuè un z Frankrych Vin gris (graue Wii).
Literatur
C. u. F. Lange: Das Weinlexikon, Fischer Verlag 2003, ISBN 3-596-15867-2
Kategorie:Rebsorte
Lokomotive
Loggi isch d'r Sammelbegriff für d' Schinetriibfahrzüg. Uusnahme sind Strassefahrzüüg mit eme Schinefahrgschtell.
Definiziuu
miniatur|Dampfloggi
miniatur|Krokodil-Loggi
Wenn mer vu-n-ere Loggi redt, meint mer vor Allem d' Motorfahrzüüg wu drzue beschtimmt sind, Reise- und Güeterzüüg z' befördere. Det bildet d'r Maschineruum d'r Hauptteil vum Fahrzüg, ergänzt dur ein oder zwii Füehrerständ. Zu de Loggene zellt mer aber au d' Triibwäge. Diä sind ebäfalls Motorisiert und sind drzue beschtimmt, Persone, Gepäck, Poschtsache und nur sälte Güeter z' transportiere. Triibwäge werdäd aber au als Diänschtfahrzüüg für de Unterhalt vu de Bahnkörper verwändet. Für Manöver uf Industriegleis oder uf de Bahnhöf brucht mer Rangschierloggene und Schinätraggtore, wubii mer di zwii Begriff nüd gnau chan abgränze.
Gschicht
D' Dampfloggene sind ä wiiterentwigglig vu d'r Dampfmaschinä wu d'r James Watt erfunde het. D' Cholä isch d'r äinzig Triibstoff gsii, wu mer dazmaal gchännt het. D' Dampfloggene gliiched de Dampftraggtore, wu mer siinerziit i 'dr Landwirtschaft bruucht het. Verschideni änglischi Äschiniöre hend Ysebahne konstruiert. Di bedüütendschte sind d'r Ritschert Trevithick und de Schorsch Stivensen gsii. D'r Ritschert Trevithick het d'r Dampfaatriib vu 'me Walzwärch zwäckentfremdet und drmit di allererschti Dampfloggi konstruiert. Z' erscht het si au möge äinigi Zugwäge ziä - d'r allererscht Güeterzug - doch nach churzer Ziit het das Syschtem d'r Geischt uufggii. D' Maschine isch wider i's Walzwärch chuu. Erscht d'r Schorsch Stivensen het mit siner Bahn Erfolg gchaa und ä amtlichi Konzessiuu überchuu. Er het müese d' Spurbreiti vu de britische Poschtkutsche übernii - das sind 1435 Millimeter gsii. S' isch di erfolgriichscht Gleisbreiti, so dass mer vu d'r Normalspur redt. D'r Schorsch Stivensen isch au d'r erschti Loggifabrikant vu d'r Wält gsii und het au s' europäische Feschtland belifered.
Mit em Uufchuu vu de Diselmotore und d'r Eleggtrizität hend au d' Bahne ihri Aatriebsart gwächslet. Vill Ysebahnlinie sind eleggtrifiziert wordä, und d' Aaforderigä a d' Loggene sind gschtige. So hend d' Bahne aagfange, im Pflichtäheft vorschriibe, wie schwär ass ä Loggi mues sii, damit si möglichscht jedär Wätterlag cha standhalte.
Mit Rangschierloggene und Triibwäge wu vill liächter sind, chamer mangelhafti Gleisaalaage und au schwächeri Brugge befare. Will d'r Disel- und d'r eleggtrisch Aatrieb vill weniger uufwändig isch - ä Dampfloggi mues mer ä Stund lang vorhäize - rendiert dä Dampfbetrieb hüt nüm. Er isch aber uf beschtimmte Streggene, zum Bischpil bi Museumsysebahne, nuch ä Turischtenattrakziuu. Wu's uf d'r Brienzer Rothorn-Bahn hend wellä vum Dampfbetrieb ganz uf Diselbetriib umschtellä, sind d' Fahrgaschtzahle zrugggange.
Us obe beschribnem Grund fahred drumm hützutags uf em ganze Schinenetz Disel- oder Eleggtrologgene.
Bedüütendi Buuräihe
SBB Re 4/4 I
SBB Ae 6/6
SBB Re 4/4 II
SBB Re 6/6
RhB Ge 4/4 II
Loggi-Erbauer
E bedütendi Fabrigg, wo Loggene baut hät, isch d Firma Sulzer z Winterthur gsi. Hützutags lifered d Stadler Rail us em Thurgi Loggene und Zugskomposizione a Bahngsellschafte i verschidnige Länder.
Weblink
Kategorie:Schiinefahrzüg
Münchenstein
Münchästäi isch ä grosses Dorf im Tal vu dr Birs im Kantuu Baselland. Ä eerschti schriftlichi Nännig gits us em Jahr 1196. D Gmäind zellt hüt knapp 12000 Iiwonner und liit uf re Hööchi vu durchschnittlich 297 m ü. M. im Bezirgg Arläshäim. Si isch uuftäilt i d Ortstäil Nüümünchäschtäi, Münchäschtäi und Brügligä und gränzt im Nordä diräggt a d Stadt Basel.
Wirtschaft, Verchehr
Früecher het Münchäschtäi ä bedüütendi Gschäftsschtell vu de Brown Boveri gchaa. Det sind namhafti Loggene für d SBB und ander Bahne mitfabriziert wordä. Nuch hüt häisst ä Tramhaltschtell „Brown Boveri“. Näbedranne isch d Eleggtra Baselland. Münchäschtäi hät ä äigene Bahnhof a dr Liniä Basel–Dölemont, und äs wird vu dr lengschtä Tramliniä vu Europa bedient. Das isch d Liniä Zäche, wu vu Dornach über Basel uf Rodersdorf füehrt. Au d Liniä 11 zwüschä Aesch und dr Gränze zu Sää Lui füehrt det dure. Beed gchöred zum Liniänetz vu dr BVB, gchöred aber dr BLT.
Literatur
Hans-Rudolf Heyer: Die Kunstdenkmäler des Kantons Basel-Landschaft. Band I: Der Bezirk Arlesheim, mit Kantonseinleitung (= Kunstdenkmäler der Schweiz. Band 57). Hrsg. von der Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte (GSK). Bern 1969.
Münchenstein Heimatkunde. Verlag des Kantons Basel-Landschaft, Liestal 1995, ISBN 978-3-85673-522-7.
Weblink
di offizielli Website vo Münchästäi
Fuessnote
Kategorie:Ort (Kanton Basel-Landschaft)
Kategorie:Arlesheim (Bezirk)
Kategorie:Birsegg
Kategorie:Stadt (Schwiiz)
Walkringen
Wauggringe (amtlech Walkringen) isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Bärn-Mittuland im Kantuu Bärn, Schwyz.
Geografi
Wauggringe ligt im oberen Bigetau uf ere Hööchi vo 708 m ü.M. ungfähr drizäh Kilometer öschtlich vu Bärn. D Gmeind umfasst d Dörfer Wauggringe, Bigetau u Wikartswiu u d Wiiler Schwendi u Wydimatt. Dr Landschaftstyp isch s schwiizerische Mittuland mit eim Wauggringer Moos. Deet fliest dr Biglebach düre. Im Mittelalter isch deet noch e See gsii. S Gmeindgebiet umfasst 17,2 Quadratkilometer und het Aatäil am Aaretal und am Ämmital. D Gmeindsflächi bsteit us 56,5 % langwirtschaftlecher Flächi, 36,6 % Waud, 6,3 % Sidligsflächi u 0,5 % süschtigi Flächi.Bundesamt für Statistik: Regionalporträts 2012: Kennzahlen aller Gemeinden, Mai 2012 D Nachburgmeinde si Hasli, Lützeflüe, Landiswiu, Arni (BE), Bigle, Worb u Vechige.
Gschicht
Wauggringe isch zum erschte Mal gnennt worde im Jahr 1220 aus Walcheringin, Wikartswiu 1217 aus Wikarsuylarer. Bis zum 31. Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Chonufinge ghört.
Ywohner
Quäuue: Bundesamt für Statistik 2005Bundesamt für Statistik: Eidgenössische Volkszählung 2000: Bevölkerungsentwicklung der Gemeinden 1850–2000. Bern 2005 (Online uf bfs.admin.ch, Date im Aahang)
Jahr  1850  1860  1870  1880  1888  1900  1910  1920 Ywohner 2055  1967  2041  2100  2067  1932  2070  2003 Jahr  1930  1941  1950  1960  1970  1980  1990  2000 Ywohner 1886  1884  2049  2040  1870  1777  1735  1956
Dr Uusländeraateil isch 2010 bi 4 % gläge.
Religion
82,8 % vo de Ywohner si evangelisch-reformiert, 5,6 % si römisch-katholisch (Stang 2000).
Politik
Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 16,8 %, CVP 0,9 %, EVP 2,6 %, FDP 3,5 %. GLP 3,7 %, GP 8,3 %, SP 13,4 %, SVP 45,5 %, Suschtigi 5,3 %.
Gmeindspresidäntin vo Wauggringe isch d Christine Hofer-Ryser (Stang 2013).
Wirtschaft
D Arbetslosigkeit isch im Jahr 2011 bi 1,0 % gläge.
Sprach u Dialäkt
Bir Vouchszeuuig 2000 hei vo de 1956 Ywohner 97,1 % Dütsch aus Houptsprach aaggää, 0,3 % Französisch u 0,3 % Italienisch.
Dr Dialäkt vo Wauggringe ghört zum Hochalemannisch.
Lüt
dr Dällebach Kari (1877–1931), Bärner Stadtoriginau, z Wauggringe uf d Wäut cho
Weblink
[URL]
Fuessnote
Kategorie:Ort (Kanton Bärn)
Wohlensee
miniatur|De Wohläsee
De Wohläsee isch ä Stausee im Kantuu Bärn. Im 1917ni het di bärnisch Kantuunsregierig d' Konzessiuu für s' Chraftwärch ertäilt. Im Nüünzächehundertzwänzg isch d' Gwichtsstaumuure fertiggschtellt gsii und di Bärnische Chraftwärch hend aagfange Strom z' produziäre. Zu dem Zwäck hend's s' Wasser vu d'r Aare uufgschtaut, und s' isch ä lange, 365 Heggtaare grosse See entstande.
Im 1931gi isch d' Liiche vum Dällebach Kari im Wohläsee gfunde wordä.
Weblinks
Kategorie:Stausee (Schwiiz)
Kategorie:Geografii vom Kanton Bärn
Bernische Kraftwerke
thumb|Hauptsitz vo der BKW
thumb|Chärnchraftwärk «Mühlibärg»
Di Bärnische Chraftwärch (BKW) sind d' Chraftwärchgsellschaft und dr Energievertäiler für ä Kanton Bärn und umliggendi Regione.
Im Jahr 1898 isch d' Akziägsellschaft Eleggtrizitätswerch Hagnegg ggründet wordä. Sit em 1909 träit s' Unternähme si hüttig Name und hed 1995 bes 2012 under em abstraggte Name BKW FMB AG fungiert. Settem 2013 esch si as Holding organisiert onderem Name BKW Gruppe, resp. BKW Energie AG. Sini bedüütendschte Chraftwärch sind s' Chärnchraftwärch Müliberg (werd nor no bes 2019 produziere) und d' Chraftwärch Oberhasli. Si het äigeni Läitige mit ere Spannigsebeni vo 380 Kilovolt und isch so am Höchschtspannigsnetz vo dr Schwiiz betäiliget. Mehrheitsakzionäär isch dr Kanton Bärn, gfolgt vom dütsche Energikonzärn E.ON. Wiiteri Akziä sind öffentlich. D'Metarbeiter chönnd vo Aktieagebot profitiere, bi de höchere Äbene eschs Teil vom Lohn.
Fuessnote
Kategorie:Energiiunternähme (Schwiz)
Kategorie:Unternähme (Bärn)
Baar
Baar isch e geografischi Bizaichnig vo e paar Orte und Landschafte:
e paar Gibiet im früemittelalterliche Alamannie, lueg Baar (Alemannen)
e Landschaft z Süddütschland, lueg Boor (Landschaft)
e Gmaind im Kanton Zug, lueg Baar ZG
en Ortstail unterhalb vo Veysonnaz im Kanton Wallis, lueg Baar VS
e Gmaind im Landchrais Aichach-Friedberg z Bayern, lueg Baar (Schwaben)
en Ortstail vo de Gmaind Baar-Ebenhausen im Landchrais Pfaffehofe a de Ilm z Bayern
e Gmaind im Landchrais Mayen-Koblenz in de Rhiiland-Pfalz, lueg Baar (Eifel)
Baar isch au en Familiname:
Jindřich Šimon Baar (1869–1925), en tschechische Schriftsteller und Pfarrer
Roland Baar (* 1965), en tütsche Ruederer
Eduard Baar-Baarenfels (1885–1967), österriichische Heimwehr-Füerer und Politiker
SBB Re 4/4 III
279px|Re 4/4 III 11351SBB Re 4/4 III Betriib Baujohr  1967 (SOB), 1971 Betriibsnummere 11350 – 11370 Betriibsnummere (UIC) Re 430 350– Re 430 370 Stückzahl  1 + 20 Stückzahl hüt  21 Iisatzgebiet GotthardlokiGüeterverkehr Wartigswärk Bellinzona Usrangierig  Technischi Date Fahrzügtyp elektrischi Lokomotive Hersteller SLM WinterthurBBC BadenMFO ZürichSAAS Genève Achsefolg Bo'Bo' Höggstgschwindigkeit 125 km/h Leistig 4700 kW (6320 PS) Stundezugchraft  ? kN Afahrzugchraft  280 kN Bärgleistig 580-Tonne-Zugauf 26 ‰ Stiigigbi 80 km/h Mäss und Gwicht Längi über Puffer  15'410 mm Breiti  2950 mm Höchi  3805 mm Gwicht 80 t Sustigs Bsunder Merkmol 2 Prototype mit abwiichende Merkmole Vorgänger SBB Ae 4/6 Nochfolger SBB Re 6/6
D' Re 4/4 III isch ä Gotthardloggi vu d'r SBB. Si isch d' Gebirgsvariante vu d'r SBB Re 4/4 II.
Nachdem d' Re 4/4 II sich als grosse Erfolg erwise het, het d' Südostbahn ä ähnlichi Loggi bi d'r SLM, de Brown Boveri, d'r Maschinäfabrigg Örlikä und d'r Société anonyme des Ateliers de Sécheron bschtellt. Diä isch i de Jahr 1966 und 1967 buut wordä und het d' Nummärä 41 überchuu. Si isch dänggt gsii, zum d' Steilrampe vu d'r Südostbahn z' bewältige.
De gliich Typ, wu üsserlich identisch mit d'r Re 4/4 II ischt, het au s' Inträsse vu d'r SBB gweggt. Si händ ä chlini Serie vu nünzäche Stugg bschtellt und all em Depo vu Erschtfäld zuetäilt. Drii drvuu sind im 1983 a d' Südostbahn verchauft wordä. Alli viär sind vorwiägend vor em „Gipfeli-Express“ wu zwüsche Züri und Äisidlä gfare-n-ischt iigsetzt wordä. Speeter het mer si au für ä Voralpenexpress bruucht. Dur ä Tuusch gäge di vier SBB Re 4/4 IV-Loggene sind d' Re 4/4 III vu d'r Südostbahn a d' SBB übergange.
Si sind 80 Tonnä schwär und chänd mit 125 Stundekilometer fare.
Re 4/4 III-Loggene sind au vu d'r Ämmital-Burgdorf-Thun-Bahn, d'r Solothurn-Muttie-Bahn und de Veräinigte Huttwil-Bahne für ä Güeterverchehr gchauft wordä. Dur widerholti Umstruggturierige gchöred diä hüt d'r Crossrail. Das isch ä Bahngsellschaft, wu Güeterzüg under sich het.
Kategorie:Elektrolokomotyv
Bissula
D Bissula isch en Alamanni gsii, wo im Joor 368 as jungi Frau vo de Römer as Chriegsbüüti wegschleppt worden isch. Si isch em römische Dichter Decimus Magnus Ausonius (≈310-394) zuetailt worde. Doch het sich e tüüfi Liebschaft entwicklet und er het si drum fraigsproche und s Gedicht De Bissula ("Vo de Bissula") uf si dichtet. Die Gedicht het er a sim Fründ Paulus gschickt:
Uuszüüg vom Gidicht:
De Bissula
Wie du wöle hesch, Paulus, alli Vers för d Bissula hesch do
woni dichtet ha em Suebemaitli zlieb.
Bissula, enet em iisige Rhii entsprosse vo Gschlecht und Sippe,
Bissula, vertraut mitem Uursprung vode Donau
chriegsgfange aber denn fraigloo herrscht si nu
as Schätzli vo sebem, wo si Chriegsbüüti gsii isch.
Wenn au dur d Vorzüüg vo Latium gänderet, Germanin isch si blebe:
im Gsicht, bloobi Auge, blondi Hoor ...
Link
Latinische Text
Kategorie:Alemanne (Antiki)
Kategorie:Alamann
Kategorie:Frau
Agilo
De Agilo (lat. Agilo; ; alem. *Agilo ) isch en alemannische Chrieger gsii, wo im römische Heer dient het. Er het e Tochter vom Araxius, emene Fründ vom Julian, ghüroote.
De Agilo isch im Joor 354 as tribunus stabuli im Dienst vom römische Kaiser Constantius II. gstande, isch aber verdöchtigt worde, as er zäme mitem Latinus und em Scudilo de alemannischi König Vadomari voremene römische Öberfall gwarnt hebi. Trotzdem isch er im Joor 360 vom Kaiser Constantius zum magister peditum præsentalis biförderet wore und het denn drufabe am Tigris gege d Perser kämpft. Obwol er de Constantius gege de Julian unterstützt het, isch er nochem Siig vom Julian zume Mitgliid vode Untersuechigskomission vo Chalkedon gwält worde, wo sich gege d Günstling vom Constantius grichtet het. Im Joor 365 ischer zäme mitem Gomoari underem Usurpator Procopius magister militum gsii, isch denn aber 366 zum rechtmässige Kaiser Valens öbertrete und het dem zum Siig vo Nakoleia biitrait.
Quelle
Ammianus Marcellinus 14,10,8; 20,2,5; 21,12,16-18; 13,3; 22,3,1; 8,49; 26,7,4-6; 9,7; 10,7.
Zosimos 4,8,3
Kategorie:Alamann
Kategorie:Alemanne (Antiki)
Kategorie:Maa
Gomoari
De Gomoari (lat. Gomoarius, Gumoarius; ; alem. *Gomohari  „Maa-Chrieger“) isch en alemannische Chrieger gsii, wo im römische Heer dient het.
Er isch im Joor 350 underem römische Usurpator Vetranio tribunus notariorum scutariorum gsii, hett de aber schlussendli verroote. Er isch denn 359 vom Kaiser Constantius II. zum magister armorum erhobe worde, aber de Julian hetten im Früelig 361 abgsetzt. Im Joor 365 ischer zäme mitem Agilo magister militum underem Usurpator Procopius  gsii, isch denn zum rechtmässige Kaiser Valens öbertrete und het dem zum Siig vo Nakoleia biitrait.
Quelle
Ammianus Marcellinus 20,9,5; 21,8,1; 13,16; 26,7,4: 7,9
Zosimos 4,8,2
Kategorie:Maa
Kategorie:Alamann
Kategorie:Alemanne (Antiki)
Bitherid
De Bitherid (lat. Bitheridus;Noch em Reallexikon der germanischen Altertumskunde vom Johannes Hoops und em Hans-Peter Naumann, Walter de Gruyter, ISBN 3110178915, S.78, het dr Name d Bedütig vo 'Bittfahrer' gha, vo bedja - bitte alem. *Witharîd ?) isch en Först (primas) vode Bukinobante gsii. Er isch im Joor 372 vom römische Kaiser Valentinian I., zsämme mit emenä andere Först, em Hortar, wo schböter as Verräter higrichtet worde isch, as Truppefüerer igsetzt wore.
Quelle
Ammianus Marcellinus 29,4,7.
Fuessnote
Kategorie:Alamann
Kategorie:Alemanne (Antiki)
Kategorie:Maa
Fraomar
De Fraomari (lat. Fraomarius; alem. *Frawomâri ) isch im Joor 372 vom römische Kaiser Valentinian I. zum König (rex) vode Bukinobante bstellt worde, astell vom Makrian. Nochdem aber de Gau vode Bukinobante verwüestet worden isch, het en de Kaiser uf Britannie gschickt und as Tribun vomene alemannische Trupp igsetzt.
Quelle
Ammianus Marcellinus 29,4,7.
Kategorie:Maa
Kategorie:Alemannische König
Latinus (Alamanne)
De Latinus isch en alemannische Chrieger gsii, wo im Joor 354 as comes domesticorum im römische Heer vom Kaiser Constantius II. dient het. Er isch verdöchtig worde, as er zäme mitem Agilo und em Scudilo de alemannischi König Vadomari voremene römische Öberfall gwarnt hebi.
Uffällig isch, as en Alemann de römischi Name Latinus ("Latiiner, Römer") trait het. Aber au de Neff vom Cheruskerförst Arminius (16 v. Chr. - 21 n. Chr.) het Italicus ("Italiener") ghaisse. Römischi Näme hend au d Alemanekönig Macrianus, Ursicinus und Serapio ghaa, wäred de name vom König Urius möglicherwiis Gallisch gsii isch.
Quelle
Ammianus Marcellinus 14,10,8
Kategorie:Alamann
Kategorie:Alemanne (Antiki)
Kategorie:Maa