mischeiwiller/swiss-german-text huggingface dataset:
Gotthardmassiv
S Gotthardmassiiv isch es Schwiizer Gebirgsmassiiv im Gränzgebiet vo de Kantön Graubünde, Tessin, Wallis und Uri. S Gotthardmassiv häd sin Name vom Gotthardpass.
mini|S Zäntrum vom öschtliche Gotthardmassiv mit em Pizzo Centrale ().
Geographii
Als geographischi Gränze vom Gotthardmassiv gälted s Gadmentaal, de Suschtepass (), s Mäietaal und s Maderantertaal im Norde, im Weschte de Grimselpass (), won s vom Aaremassiv tränne tuet, und de Nufenepass (). Im Süüde ligged s Bederettotal und d Leventina, ganz im Oschte de San-Bernardino-Pass (2'067 m).
En Bäärg, won Gotthard ghäisst, gits nöd. Rächts und linggs vom Gotthardpass sind de Pizzo Centrale und d Fibbia. Di högschte Gipfel vom Gotthardmassiv sind de Dammastock (3'630,3 m), de Pizzo Rotondo (3'192 m), dr Oberalpstock (3'328 m) und s Riiwaldhorn (3'402 m).
Hydrologii und Geologii
mini|Felsblöck vom Gotthardmassiv uf em Pass obe
Vom hydrologische Standphunkt här isch es intressant zum Wüsse, das i dem Gebirgsmassiv di europäischi Wasserschäide zwüschet em Mittelmeer und de Nordsee isch. Die vier groosse Flüss vo de Schwiiz händ iri Quäle da obe, de Rii (flüüsst i Richtig Oschte ewägg), d Roone (flüüsst i Richtig Weschte), d Rüüss (i Richtig Norde) und de Tessin (gege Süde).
D Stei vom Gotthardmassiv sind meerhäitlech Gneis. De Stei uf de Bärge isch elter als di undere Steischichte, wil sich bim Gotthard di geologische Schichte überenand gschobe händ.
Vercheer und Infrastruktur
S Gotthardmassiv oder churz, de Gotthard, häd e wichtigi Rolle im Transitvercheer. I de Nord-Süd-Richtig gönd d Stroosse über de St. Gotthardpass () und de Lukmanierpass () im Gotthardmassiv. I de Oscht-Wescht-Richtig sind s de Oberalppass () und de Furkapass (2'429 m).
Dur de Gotthard gönd drü Tunäll: de 15'003 m langi Gotthard-Scheiteltunnel vo de SBB, wo ane 1882 vo de Gottertbaan uftoo worden isch, sit 1980 de 16'942 m langi Gotthard-Stroossetunnel und de rund 57 km langi Gotthard-Basistunnel vo de Baan, wo am 11. Dezember 2016 sin Betriib ufgnoo hät.
Über d Bärge lauft d Gotthardläitig für d Stromversorgig.
Weblink
Vier-Quellen-Weg Wanderwäg im Gotthardmassiv
Kategorie:Gotthard
Kategorie:Alpe
Kategorie:Geografii vom Kanton Uri
Kategorie:Geografii vom Kanton Tessin
Kategorie:Geografii vom Kanton Graubünde
Kategorie:Geografii vom Kanton Wallis
Tessin
Tessin chan aini vo däne Bedütige ha:
landläufig, aber falsch för di italienischi Schwiz
de dütsch Name vom Ticino, eme linke Näbefluss vom Po
Kanton Tessin, en Schwizer Kanton, wo de Name vo obe gnänntem Fluss hät
Grossregion Tessin, e Schwizer Grossregion, wo identisch isch mit em Kanton Tessin
Metropolregion Tessin, au Metropolitanraum Tessin, e grenzübergrifendi Metropolregion im Süde vo de Schwiz und im Norde vo Italie
Tessin (bei Rostock), e Stadt im Landchreis Rostock z Mecklenburg-Vorpommern
Amt Tessin, e Verwaltigsgmeinschaft im Landchreis Rostock z Mecklenburg-Vorpommern
Amt Tessin-Land, e ehemolegi Verwaltigsgmeinschaft im Landchreis Rostock z Mecklenburg-Vorpommern
Tessin b. Boizenburg, e Gmeind im Landchreis Ludwigslust-Parchim z Mecklenburg-Vorpommern
Tessin (Kuhlen-Wendorf), en Ortsteil vo de Gmeind Kuhlen-Wendorf im Landchreis Ludwigslust-Parchim z Mecklenburg-Vorpommern
Tessin (Wittendörp), en Ortsteil vo de Gmeind Wittendörp im Landchreis Ludwigslust-Parchim z Mecklenburg-Vorpommern
de dütsch Name vo Cieszyn (Woiwodschaft Westpommern), es Dorf i de Woiwodschaft Westpommern z Pole
Tessin isch de Name vo däne Familie:
Tessin, es Adelsgschlächt, wo vo Stralsund (Vorpommern, Norddütschland) stammt und döt vor sim Abgang im Freiherre- und Grafestand blüet hät
Tessin, es würtebärgisches Adelsgschlächt, wo de schwedische aageblich stammesverwandt sy söll, de Tessen aber unstrittig wappeverwandt isch
Tessin isch de Familiename vo däne Persone:
Carl Gustaf Tessin (1695–1770), en schwedische Politiker und Rychsrat
Nicodemus Tessin der Ältere (1615–1681), en schwedische Architekt
Nicodemus Tessin der Jüngere (1654–1728), en schwedische Architekt
Georg Tessin (1896–1985), en dütsche Historiker und Archivar
Ulla Tessin (1711–1768), e schwedeschi Hofdame, Oberhofmeisteri und Gräfi
Lueg au:
Grossregion Tessin
Ticino
Norwegen
Norweege (oder Norwäge, Norwääge) isch es Chünigrych im Norde vo Europa.
Geografy
S Land lytt im Weschte vor Skandinavische Halbinsle und het e Flächi vo ca. 386.000 km² und ca. 6 Mio. Iwohner. Amtssprach isch Norwegisch, und zwar i de beede Variante Bokmål und Nynorsk. Im Norde läbe no es paar tuusig Saami oder Lappe.
D Houptstadt isch Oslo. Bekannti Stedt sind ou Bergen (e Handelsstadt im Weschte), Trondheim (mit sym Dom), Lillehammer (won emal d Olympia stattgfunde hät) und Narvik (lytt am Polarkreis).
Norweege het Grenze mit Schwede, Finnland un Russland. E Nochber – iber s Meer – isch au Dänemark.
Verfassig
Di norwägisch Verfassig, wo hüt na mee oder weniger gültig isch, datiert ursprünglich vom 17. Mai 1814 und isch scho doozmaal ganz modäärn gsy: De Chünig het i Gsetzessache syt doo ekeis absoluts Vetorächt und s Parlament (Storting) chan en überstimme; au der Adel isch scho doo abgschaffet worde. De 17. Mai isch drum de Nationalfyrtig vo Norwäge. Vorbild für die Verfassig isch di demokratisch französisch Konstitution vom spaate 18. Jahrhundert gsy.
Wirtschaft
Norweege isch eis vo de rychschte Länder vor Welt und het kei Schulde meh. D Houptikünft het Norweege durchs Öl und döre Fischfang.
Gschicht
Weschtskandinavie isch um 900 ume vom Harald Schönhaar (Haraldr Hårfagre) zu eim einzige Chünigrych ggeint worde. Vo Norwäge us sind i dere Zyt – de Wikingerzyt – Island, d Färöer und Südgrönland bisidlet worde, und au d Orkney- und d Shetlandinsel händ zytewys zu Norwäge ghört. De Name vom Land, altnordisch «Norvegr» (im Vorderglid eitwäder norðr «Norde» oder nor «schmale Sund», im Hinderglid vegr «Wäg»), meint eitwäder «Nordwäg, Land am Wäg i Richtig Norde» oder aber «Sundwäg, Land am (a de) schmale Sund». Us dere Zyt stamed d Stabchile, hüt es Symbol vo Norwäge.
1380 aber isch Norwäge an dänische Chüng cho und isch für vili Jahrhundert zunere Provinz abegsunke. Im früene 19. Jahrhundert hät sich das gänderet: Wil Dänemark de Napoleon understützt gha hät, häts 1814 Norwäge (ohni Färöer, Island und Grönland) müese a Schwede abgää. D Norwäger händ zwar churz probiert, sälbständig z sy, und händ sich i dere Zyt die Verfassig ggää, wos hüt na händ (lueg obe). S Land hät dänn aber glych müese de schwedisch Chüng anerchänne, s isch aber en autonome Staat bblibe.
De Stryt mit Schwede um Kompetänze hät im Lauf vom 19. Jahrhundert ständig zuegnaa. 1905 schliessli isch Norwäge nach ere Volchsabstimmig unabhängig worde. Si händ de dänisch Prinz Carl zu irem Chüng gwählt, und dä isch under em Name Haakon VII. s eerscht eige Staatsoberhaupt syt über 500 Jahr gsy.
Wäblink
Länder- und Reiseinformatione vom dütsche usswärtige Amt
Fuessnote
Kategorie:Land
Kategorie:Staat z Europa
Kategorie:Monarchii
Kategorie:Mitgliid i der UNO
Schwitzhütte
thumb|250px|Nez Percé Schwitzhütte
D Schwitzhütte isch ä zeremonielli Sauna vun de Uriiwohner in Nordamerika. S git verschideni Usfihrunge devu, mol als Kuppel oder au als Tippi oder in ra Erdgrub mit Bretter oder Zwiig abdeckt. Schteiner werre ineme Fir userhalb heiss gmacht in drno in e Loch in dr Mitti glegt.
Traditione
D Ritual un Traditione wechsle vun Gegend zue Gegend, aber meischt mit Bschwörunge, Trommle und Ônbidrung zuem grosse Geischt vu de Welt. Gmein sin meischt folgendi Briich:
Dr Ort: D Hit wird do no gschtellt, wu mer mit dr schpirituell Welt kommuniziere kon
D Richtung: Uf d Richtung vum Usgông wird au guckt.
D Bouart: D Hit wird immer mit Sorgfalt un gröschtem Reschpekt vor dr Umwelt un d verwendeti Matriallie baut
S Opfre: Tabak un ondri Pflanze werre zuem opfre gnumme. Si kinne in dr Pfiiff groucht, ufm heisse Schtei gschmort oder im Fir vobronnt werre.
Mengisch werdet die Zeremonie vo ainere oder meerere Persone, "dog-soldiers" (alem. "Hundchrieger"), bewacht. si bliibet usserhalb vode Schwitzhütte, unterhaltet s Füür und tüend di haisse Stai plaziere.
Weblink
Gschicht vun d Schwitzhiitte (uf Änglisch)
Kategorie:Religion
Bredene
Bredene isch ä Gmeind in d Provinz Weschtflandre in Belgie. D Gmeind het knapp 15.000 Iinwohner.
Bredene isch bi de Campingfrind wege de meh wie 30 Plätz populär. D Hauptinnohmquell vun de Gmeinde isch de Tourismus.
Bredene isch di einzig belgisch Badschtadt mit eme Nacktstrand. D Gmeind het kei Deich, aber e ununterbrocheni Dünereih, wu s einzigartig an de belgische Küscht macht. So het ma de Iindruck vun eme natirlige Schtrond un isch glichzitig in Ortsnächi.
Bredene mit sine Schtränd un Düne isch mit de Kusttram errichbar.
thumb|Blick uf Bredene
Weblink
Websyt d Gmeind
Websyt mit Aktualitäte us d Gmeind
S lokal Fernsehe us Bredene ibers Internet
Kategorie:Ort (Flandre)
Finnische Sauna
thumb|200px|E holzgheizti finnischi Sauna z Korpilahti
thumb|Finnischi "Vasta" oder "Vihta" - zsämmebundeni Birkezwiig wo as "Peitsche" für d Huutmassage bruucht wärde
Die Finnischi Sauna isch ä wichtige Deil vo dr finnische Kultur. Es git z Finnland fümf Millione Iiwohner und über zwei Millione Saune, im Schnitt eini pro Huushalt. Für d Finne isch d Sauna ä Platz, wo me sich mit Fründ und Familie cha erhole und sich physisch und mental cha entspanne. D Finne meine, ass d Sauna kei Luxus, sondern ä Notwändikeit siig. Die meiste Finne hän deheim ä privati Sauna oder e gmeinsami, wenn si in eme Wohnblock wohne. In Schwimmbeder,  Wohnheim und Fitness-Studios git s öffentlichi Saune. In de öffenliche Saune si d Gschlächter immer drennt.
Vorgehenswiis
Nochdäm me sich uszoge het, duscht me sich ohni Seifi und goht denn in d Sauna. Dört het s Temperature zwüsche 80° C und über 100°C und d Füechtigkeit isch hoch. Es het Stuefe (uf Finnisch lauteet) im Ruum und hoch obe isch es heisser as witer unte, so cha me sich ussueche, was me ushaltet. Ma sot aber obe afo, und denn abestiige. Me duet sich entspanne, d Hitz macht d Pore uff und me foot stark afo schwitze.
Im en Egge het s en Ofe (fin. kiuas), wo Schtei druf heiss gmacht wärde. Wenn me Wasser uf se schüttet (fin. löyly schütte), füllt sech dr ganz Ruum mit Dampf. Das macht Sauna subjektiv wermer. Wasser bruucht me noch Beliebe. Nôch zäh bis drissig Minute goht me use un chüehlt sich unter ere chalte Duschi ab. Das widerholt me mindeschtens zweimol oder meh nach Beliebe. Zum Schluss duscht me sich mit Seifi und Schampoo.
Vili Finne hän ä Summerhuus mit ere Sauna an eim vo dä duusige vo Seeä, wo s z Finnland git. So chönne si währed oder noch dr Sauna im See go schwümme. Im Winter chüehle si sech au im Schnee ab oder, und das isch sältener, bohre ä Loch ins Iis und näme e Bad im iischalte Seewasser. Für zum d Muskle z entspanne nimmt me au ä Bündel vo Birkezwiig, taucht s in warms Wasser und duet sich drmit schlo.
Anderi Saunaarte
Schwitzhütte (bi de Amerikaner)
Ekschterni Syte
Finland Travel Club sauna facts
Virtual Finnish Sauna
The Finnish Sauna society
Finnish Sauna temperature comparison
Finnish Sauna information
Kategorie:Gsundheit
Kategorie:Freiziitkultur
Kategorie:Kultur z Finnland
Schweden
S Chönigriich Schwede (  oder eifach Sverige ) isch e parlamentarischi Monarchi z Skandinavie. S Staatsgebiet schließt, näbe em öschtliche Teil vo dr skandinavische Halbinsel, d Insle Gotland und Öland mit i. Schwede isch Mitglid vo dr EU und vom Nordische Rot und hätt öppe 450.000 qkm und ca. 10,2 Mio. Iwohner. D Hauptstadt isch Stockholm. Witere wichtige Städt sind Malmö, Göteborg, Västerås, Norrköping, Linköping, Umeå, Örebro, Lund, Halmstad und Uppsala.
Geographii
Schwede gränzt im Weschte ans Skagerrak, s Meer zwüsche Schwede, Norwege und Dänemark) und s Kattegat, d Meerängi zwüsche Schwede und Dänemark, und im Süde und Oschte an d Oschtsee.
Zue Schwede ghöre öppe 221.800 Insle, die drei gröschte sin Gotland (2.994 km²), Öland (1.347 km², beidi liege in dr Oschtsee) sowie Orust (346 km², sälli liegt nördlich vo Göteborg). Die längschti Usdehnung vo Norde noch Süde isch 1.572 km, un vo Oschte noch Weschte 499 km. D Landesgränze zue Norweege isch 1.619 km lang, die zue Finnland 586 km.
Sproche
In Schwede isch Schwedisch d Amtssproch (syt em 1. Juli 2009 au offiziellRiksdagen (Es schwedische Parlament) SFS 2009:600). Dialäkt, wo ender vil vom Standardschwedische abwyched, sin under anderem Schonisch (skånska) im Süde, s Älvdalisch (älvdalska) im innere Weschte und s Gotländisch (gotländska) uf Gotland. Anerkannti Minoritätssproche sind Saami (samiska) im Norde vom Land, Meänkieli (Tornetalsfinnisch) und Finnisch an de finnische Grenze, Jiddisch und Romani.
Literatur
Jörg-Peter Findeisen: Schweden. Von den Anfängen bis zur Gegenwart. 2. Uflag. Verlag Friedrich Pustet, Regensburg 2005, ISBN 3-7917-1561-5.
Ralph Tuchtenhagen: Kleine Geschichte Schwedens. Verlag C. H. Beck, München 2008, ISBN 3-406-53618-2.
Weblink
Länderinformatione zue Schwede (Uuswärtigs Amt, Berlin)
s offiziell Portal vo Schwede
s Schwedische Institut
Quelle
Kategorie:Land
Kategorie:Staat z Europa
Kategorie:Monarchii
Kategorie:Mitgliid i der UNO
Kategorie:Mitgliid i der Europäische Union
Skandinavien
mini|Skandinawie im Winter. Dr Norde under Schnee, dr Süüde (Dänemark und dr Süüde vo Schweede) nid.
Skandinavie isch uf der eine Sitta d Bezeichnig für d Halbinsla in Nordeuropa und uf dr andra Sitta oo a Bezeichnig für an Kulturruum.
Di Skandinavisch Halbinsla liit im Norda fa Europa und goot fa Trelleborg in Südschweda bis uffe zum Nordkap. Für d Geografe ghörand zue Skandinavie die Länder Norwega und Schweda und dr Nordweschta fa Finnland. Di Geologe zelland au ganz Finnland und di russischa Gebiet Karelie und Kola drzue; si redand drum fa Fennoskandinavie.
Zur skandinavischa Kulturgemeinschaft – gschichtlich und sproochlich – khörand die Länder:
Dänemark; Hoptstadt: Kopehage
Schweda; Hoptstadt: Stockholm
Norwega; Hoptstadt: Oslo
Island; Hoptstadt: Reykjavik
Färöer-Insla; Hoptstadt: Tórshavn.
Dänemark, Island, Norwega und Schweda bildand sit 1952 zämma dr Nordisch Rat.
Prägend für d'Gschicht u Kultur vo Skandinaviä si d'Wikinger gsi.
Weblink
!
Sling Bikini
thumb|E Sling Bikini
E Sling Bikini isch e eiteilig Badonzug, wu nit viil verdeckt wird, oder zmindescht soviil wie mit eme Bikini zeigt wird. Trait wird er wie e Bikinihos mit Bändel, nur dass die nit um d Huft, sundern um de Nacke bunde werre. Des losst di gonz Syte vum Liib unbedeckt. D Streife gihn zwische oder uf de Ussesyte vun de Brischt durich, wenn si breiter sin, kinne si au driiber gihn, kinne aber licht zum "obe ohni" sunne uf d Syt gschobe werre. Hinte gihn d Bändel meischt bis zwische d Pobacke runter. Des siht dene esu ähnlig us wie e Thong.
Slings werre au zum Teil Monokini gnennt, des isch aber nit gonz richtig, will des isch eigetlig ohni Bikini-Oberteil gmeint.
Weblink
Slingshots uf Bikiniscience (änglisch)
Kategorie:Badchleid
Jahrhundertwende
Under re Johrhundertwändi verstoht mer im allgemeine de Zitruum vo e baar Johr um de Übergang vo einem Johrhundert in s ander.
Wë mer genauer anelüegt, no ßin's numme d Johr mit de Ändziffere 00 und 01 (Epochesprung); di meiste Lüt finde aber de Wechsel vo de Ändziffer vo 99 uff 00 wichtiger.
Im speziälle hät d Johrhundertwändi de Wechsel vom 19. zum 20. Johrhundert bedütet, also öbbe d Johr vo 1896 bis 1910 ("Fin de siècle"). Säll isch z Europa d Belle Époque gsi, e Zit mit starke bolitische und soziale Änderige vo de Gründerzit und de Johr vor em Erschte Wältchrieg - und glychzitig mit usbrägte Styl in de Architektur, Literatur und Kunscht. Dass di kulturälli Zitewändi vom 19. Johrhundert erscht in de 1910er stattfindet, nännt mer s lang nünzähnt Johrhundert.
Sit de letschte Johrdausendwändi vom 20. zum 21. Johrhundert isch de Begriff missverständlig und überholt.
Kategorie:Zitrechnig
Liberalisierung
Liberalisierung (lat. libertas - Freyheit) beditet dr Abbau vun schtaatlichi oder gsellschaftlige Iischränkunge, Iigriff un Vorschrifte.
Politischi Libralisierung
Politischi Liberlaisierung isch e Abbau vu repressive Funktione vum Staat. Der Uusdruck wird vilmol im Kontext vun Minderheiteschutz, Menscherecht, Verbot un dr Umwendlung oder Abschwächung vun Schtrofe.
Wirtschaftligi Liberalisierung
Wirtschaftligi Liberalisierung isch dr Ruckzug vum Staat us dr Wirtschaftsprozess zue Gunschte vun private Unternemme un zuem Teil zue Unguschte vun dr eifache Lit.
Dr Liberalisierungsbegriff in dr Wirtschaft isch noch em zweite Weltkrieg durich d OECD prägt worre. Am Ofong isch bloss dr Abbau vun mängemässige Hondelsbschänkunge gmeint gsi.
Kategorie:Politik
Lebenseinstellung
Hinter dr Lewensiistellung verberge sich d Wert, wu mit einre – noch dr persenlige Uffassung – richtige Lewensfiehrung verbunde sin.
Unter dr Lewensiistellung isch also im Gegesatz zuem Lewensstil, wu des „wiä“ d Lewesgschtaltung verdiitligt un dodemit d' matrialischtisch Usgschtaltung nächer definiert, des „wege was“ z verstih, wu d' Ontwort uf d' Frog git, wurum mir e bstimmter Lewensschtil lewe.
D Lewensischtellung konn us bewusste philosophische, religiese, politische oder au ondri Iberlegunge un Iberzejgunge rus resultiere un mit ongstrebte Regelverschtess gege s Umfeld (Familie, Schuel, Beruef, im witre Sinn d Gsellschaft usw.) verbudne sii. Vilmol schine awer bewusste wie unbewusste un ender ureflektierti Ibernohme vo vorglebte Lewensiistellunge un dodemit e konformistischi Lewensgschtaltung vorzherrsche. Die konformistisch Lewensgschtaltung wird allefalls vun entwicklungsbedingte Grenziwerschrittunge begleitet, wu e feschter Platz in de Sozialisation vum Kind zuem Erwachsene hän. Diä zuegrundglegte Grenze sin dodebi awer nit schtatisch, sundern entwickle sich vun Generation zue Generation un au innerhalb vun ere ständig un vilfälti furt.
Kategorie:Gsellschaft
Kategorie:Philosophi
Kategorie:Politik
Kategorie:Religion
Kategorie:Wältaaschauig
England
Ängland isch e Deil vom Vereinigte Kenigrych. Mit sinne 130.000 km² isch es dr Hauptdeil vom Kenigrych. Es läbe dert au yber 85 % vu dr Brite, eppe 56 Millione (2018). Geografisch gsee isch es dr gröscht Deil vo dr Insle Grossbritannie.
Andersch as Schottland, Wales und Nordirland isch Ängland aber ekäi politischi Gebietskörperschaft, s isch äifach e hischtorischi und emotionali Landschaft. Di traditionell änglischi Hauptstadt isch London. Immerhin gits Gsetz, wo nu z Ängland gälted, aber die erlaat s Parlamänt vom Veräinigte Königrych – en änglischs Parlamänt gits nöd. Di andere, autonome Regione händ degäge äigeni Parlamänt und chönd drum au äigeni Gsetz erlaa. Nu für di anglikanisch Chile, wo z Ängland d Staatschilen isch, isch es würkli e Gebietskörperschaft. Ängland hät au en äigene Faanen (s root Georgschrüüz uf wyssem Grund) und en äiges Wappe (drei goldigi Löien uf rootem Grund).
Wil England dr Rest vu Grossbritannie eroberet (Wales, Nordirland) oder mit em fusioniert (Schottland) het, wirds – zum Leidwese vu dr Waliser und vor allem vu dr Schotte – hüffig umgangssprochlich mit Grossbritannie gliichgsetzt.
Englische Gschichd
D eigedliche Engländer, des send d Nachfahre von de Angelsachse. Dia send älle mit de Jüta ond angeäblich au oinige Sueba em 5. Johrhundert anno Domini nach England usgwanderet. Da hent se na s Chrischdetum aagnomma. Im Johre 1066 send dia Normanna us dr Normandii nach England gseegelet. Da hent se onder ihrem Keenig Wilhelm, „William the Conqueror“ gnannt, s Land vo de Angelsachsa erobert.
Weblink
Fuessnoote
Kategorie:Region (Grossbritannie)
Wales
Wales (uf walisisch: Cymru; IPA-phonetisch: /ˈkəmrɨ/ ; uf änglisch: Wales) isch de chlinschti Teil vo de Britische Insle und im Vereinigte Chönigriich. Es hät e Flechi vo 20.779 km². D Hauptstadt isch Cardiff.
Geographi
Wales isch e Halbinsle weschtlich vu England un ragt in die Irisch See ini.
Sprooche
In Wales isch näbe Änglisch o s Walisische, a keltische Sprooch, Amtssprooch, won gwüssi Änlichkeite mit em Bretonische häd.
Gschicht
Wales hät früener eigeti Herrscher ghaa. Im 13. Johrhundert händ sich d Fürschte vo Gwynedd (Guines) chönne gägenüber den andere walisische Fürschte duresetze.
De Chünig Eduard I. hät aber bis 1283 Wales eroberet. Sit doo isch de Chronprinz vo Ängland reschpäktive vom Vereinigte Chünigriich vo Amts wäge amigs Fürscht vo Wales (änglisch Prince of Wales, walisisch Tywysog Cymru). 1535/42 isch Wales definitiv is änglich Chünigriich integriert worde, und sit doo gilt z Wales au s änglisch Rächt.
1966 hät d Partei Plaid Cymru („Partei vo Wales“) zum erschte Mol en Parlamäntssitz gunne. Si setzt sich für politischi Autonomii und die walisisch Sprooch ii. Au d Labour-Partei isch mee und mee für e walisischi Autonomii gsi. 1998 schliessli isch Wales en autonomi Region im Vereinigte Chünigriich worde und hät en eiges Parlamänt und en eigeni Regierig überchoo.
Wahlspruch
De Wahlspruch Y Ddraig Goch ddyry cychwyn heisst uf Dütsch: De roti Drache stiigd us de Äsche. De roti Drache isch scho sit vilne hundert Jaar s Symbol vo de Waliser. Scho im 7. Jahrhundert chunt är i Gedicht vom Chünig vo Gwynedd vor und um 820 seg er uf em Banner vom Chönig Arthur gsi, won er in Chrieg zoge isch. Es wird gseid, es segi di eltischti Fane wo immer no brucht wärde. De roti Drache gheisst uf walisisch Y Draig Goch.
Literatur
Miranda Green, Ray Howell: Celtic Wales: a pocket guide. University of Wales Press, Cardiff 2000, ISBN 0-7083-1532-1.
Britta Schulze-Thulin: Wales. Reise Know-How Verlag Rump, München 2012, ISBN 978-3-8317-2180-1.
John Davies: A History of Wales. Penguin, London 1994, ISBN 0-14-014581-8.
Weblink
Offiziell Wales-Portal
The National Assembly for Wales
Cynulliad Cenedlaethol Cymru (Walisisch)
Country Side Council for Wales
Welsh cultural history
Kategorie:Region (Grossbritannie)
London
London isch d Hauptstadt und s wirtschaftlichi und kullturelli Zäntrum vu Grossbritanniä. D Schdat hät öppe 7.5 Mio. Iwohnär, dä Balligsruum sogar übär 12 Millionä. Dä Hauptfluss, wo dur d Schdat flüsst, isch d Themse.
Gschicht
Im Jahr 61 n. Chrischtus händ d Römär s Militärlagär Londinium gründät, wo sich bald zu dä bedütänschtä Handälschdat vu Brittaniä entwicklä hetti söllä. Am Afang vum 12. Jahrhundärt isch London ändgültig d Hauptschdat vum Land gsi. I dä Mitti vum 17. Jahrhundärt händ det bereits 500'000 Lüt gläbt. 1666 hät äs Grossfür in London gwüätät, bi dem viär Foiftäl vu dicht anänandärdrängtä Holzhüsär Opfär vu dä Flammä wordä sind. Nach dem värherrändä Brand hät mär us dä lehmigä Ablagärigä i dä Flussniidärig vu dä Themse Backstäi gformt und hät mit dem Matärial d Schdat widär ufbout.
Sehenswürdigkeite
Dä Sitz vu dä bäidä Chammärä vum brittischä Parlamänt erschtreckät sich übär ä Längi vu 275 m am linggä Ufär vu dä Themsä. Das gwaltig Bouwerk, wo vu 1840 bis 1852 im neugotischä Schtil errichtät wordä isch, hät meh als tuusig Rüüm. Am rächtä Rand vum Gebäudekomplex ragt dä Clock Tower mit dä 13 t schwerä Gloggä Big Ben i d Höchi. D Westminster Abbey, wo d Chrönige schdattfindä, isch grad näbedra.
D Innäschdat, wo am linggä, nördlichä Ufär vu dä Themse liit, hät zwee Chärn: D City of Westminster und di äigäntlich City of London, wo s wirschaftlichi Härz vu London, ja vu ganz Grossbrittaniä schlat. Im Finanzzäntrum drängät sich d Gebeude vu dä Börsä, dä Bank vu Ängland, dä Versichärigä und vu andärä grossä Untärnähmä uf ängschtäm Ruum zämmä. Än dunklä Azug us finschtäm änglischäm Tuech, däzuä dä Schirm und – früener – d Melonä gälted als unentbehrlichi Accesoires-Outfit vu mänä Gschäftsma in dä Londoner City. D St. Pauls Cathedral – d Kupplä vu derä Chilä ragt 111 m i d Höchi – isch diä imposantischti Chilä vu ganz London. D Tower Bridge mit dä zwee Zwillingstürm, wo 1894 uufggangä isch, dä Kent-Gartä, dä Gartä vu Ängland und dä Picadilly Circus – äinä vu dä läbhaftischtä Plätz vu London – muäs mä au gseh ha. Wäränd d City of London fascht gschlossä zuäbout isch, sind i dä City of Westminster grossi Pärk i di beboutä Areal igschtreut. Diä Pärk prägät s Bild vu ärä Wältschdat im Grüänä. Kulturell isch London ebä so sehänswert.
Weblink
Offizielli Site vo de Stadt London (änglisch)
Kategorie:Ort (Veräinigts Köönigriich)
Kategorie:Hauptstadt (Europa)
Kategorie:Millionestadt
!