Muri bei Bern
Muri bi Bärn isch e Schwiizer Gmeind im Kanton Bärn.
Geographii
D Gmeind setzt sich us zwei klar gliderte Teile zäme, wo Ywohnersmässig mit je ca. 6'000 Ywohner gliich gross sind. Es sind das d Ortschaft Muri, wo dr Gemeinde sit alters her de Name geeh hät, und d Ortschaft Gümlige.
D Flächi vom Gmeindsgebiet betreit 760 Hektare, devoo sind 150 Hektare bewaldet, 190 Hektare Ächer und Wiese und 339 Hektare Land i dr Bauzone. Dr höchschti Punkt befindet sich uf 727 Meter uf em Denteberg, di tüüfschti Schtell liit uf 508 Meter a dr Aare.
Nachbersgmeinde sind Allmedinge, Belp, Bern, Chehrsatz, Chöniz, Oschtermindige, Schtettle, Vechige und Worb.
Gschicht
Die älteste Fund us Muri stammet us de jüngere Steizyt und de Bronzezyt. E Gräberfeld us de Latènezyt wiist uf e keltisches Dorf hii. I de Römerzyt het z Muri e Villa gstande, vor alem isch de Ort aber denn es wichtigs Heiligum vo de Helvetier vo de regio Arurensis (»Aareregion«) gsii. Me hät Statue vo merere römische und keltische Gottheite gfunde, so vo de Göttin Naria und de Bäregöttin Artio.
E Gräberfeld usem 7. Jahrhundert cha a de Alemane zuegwise werde. Urkundlich taucht dr Name »Mure«, nach hütigem Wüsse, erschtmals 1180 uuf, wo en Pfarrer Burkhard us dr Gmeind mit vermögende Bürger Gschäft gmacht hät.
Damals hät Muri no zur Herrschaft Gerischtei ghört, wo mehr als 100 Jahr schpäter, 1298, vo dr Schtadt Bern eroberet worde isch. D Herrschaft hät sich us de vier sogenannte Chileschpiile Bollige, Muri, Schtettle und Vechige zämegsetzt. Wo di uufschtrebendi Schtadt Bern ihri erschti Eroberig gmacht hät, hät si de Gmeinde di überliferete Recht unaataschtet überlaa und hät demit de Grundschtei zur wiitgehende bernische Gmeindsautonomie gleit.
Über Jahrhunderti händ d Ywohner vo dr Gmeind in relativ schtabile Verhältnis gläbt, di riesige Veränderige vo dr europäische und schwiizerische Gschicht sind schiinbar schpurlos verbiizoge.
E vollständigi schtrukturelli und gsellschaftlichi Umwandlig hät erscht zu Beginn vom 20. Jahrhundert iigsetzt. Sie isch d Folg vo dr Induschtrialisierig und vom Zug vo dr Schtadt ufs Land. So isch d Ywohnerzahl vo dr Gmeind im Jahrzehnt 1920-1930 vo 2435 uf 3938 oder um sither nie meeh erreichti 62 Prozent aagwachse.
Ywohner
Am 31. Dezember 2004 händ 12'334 Mensche in Muri gläbt, dr Ussländeraateil hät 9.5 % betreit. Bi dr Volkszellig 2000 händ 88,93 % vo dr Ywohner Düütsch als Hauptschprach aageeh, 3,05 % Französisch und 1.48 % Englisch.Bundesamt für Statistik: Regionalporträts 2012: Kennzahlen aller Gemeinden, Mai 2012 18.2 % vo de Ywohner sind zwüsched 0 und 19 Jahr alt, 61.3 % zwüsched 20 und 64 Jahr und 20.5 % älter als 64 Jahr gsii.
Jahr  1850  1860  1870  1880  1888  1900  1910  1920 Ywohner 1142  1211  1197  1176  1217  1341  1650  2435 Jahr  1930  1941  1950  1960  1970  1980  1990  2000 Ywohner 3938  4927  5845  7855  10174  12285  12680  12571
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005Bundesamt für Statistik: Eidgenössische Volkszählung 2000: Bevölkerungsentwicklung der Gemeinden 1850–2000. Bern 2005 (Online uf bfs.admin.ch, Date im Aahang)
Politik
Bi de Nationalraatswahle 2011 het s das Ergebnis ggää: BDP 14,1 %, CVP 2,8 %, EVP 2,3 %, FDP 20,7 %. GLP 6,7 %, GP 9,6 %, SP 19,7 %, SVP 19,1 %, Suschtigi 5,0 %.
Gmeindspresidänt vo Muuri isch dr Hans-Rudolf Saxer (Stand 2013).
Behörde
mini|Muri bi Bärn - iibettet zwüsche dr Aare u am Dänteberg Foto: Ralf Grubwinkler
Dr Gross Gmeindrat isch d Legislative vo dr Gmeind Muri bi Bärn. Er umfasst 40 Mitglieder und wird alli vier Jahr im Proporzsyschtem gwählt.
Dr Gmeindrat isch d Exekutive vo dr Gmeind Muri bi Bärn. Er zellt siebe Mitglieder. Mit Usnahm vom Gmeindspräsident (Hans-Rudolf Saxer FDP) schaffe d Gmeindrät näbeamtlich. Dr Gmeindrat wird alli vier Jahr im Proporzsyschtem gwählt (gliichziitig wie dr Gross Gmeindrat). Dr Gmeindspräsident wird im Majorzverfahre gwählt.
Wirtschaft
Im Januar 2003 hät dr Handels- und Induschtrieverein vom Kanton Bern di wirtschaftliche Schtandortqualitäte vo 51 grössere Gmeinde vo de Agglomeratione Bern und Biel-Seeland undersuecht. D Gmeind Muri bi Bern hät die Rangliste vor Lyss und Belp aagfüehrt. Muri isch bekannt als "Schtüürparadies" vom Kanton Bern.
Neue Undernehmige stönd Schtandort mit genehmigte Überbauigsordnige zur Verfüegig. Bi de Areale "Bahnhof Gümlige" und "Gümligefeld" handlets sich um kantonali Entwickligsschwerpünkt.
mini|Schulaalaag Siideberg Foto: Ralf Grubwinkler
Bildig
I dr Gmeind Muri bi Bern gits sechs Schuelhüüser (Volksschuel). Denäbe exischtiered zwei Privatschuele, wo im Underricht de obligatorischi Schuelschtoff in englischer Schprach vermittled.
Sehenswürdigkeite/Freiziit
mini|Aarebad Muri mit dr Aare im Hindergrund
S Aarebad Muri büütet d Möglichkeit, i dr aagrenzende Aare z schwümme
Schloss Muri (Privatbsitz)
Schloss Gümlige (Privatbsitz)
Villa Mettle
Chile Muri
Auguetbrügg
S Naturschutzgebiet a dr Aare dient de Gmeindsbürger als Naherholigsgebiet
Zwüsched Belp und Chöniz exischtiert di no einzigi Fähre zwüsched Bern und Thun über d Aare
Lüt
Annemarie Düringer (ufgwachse z Muri), Schauspiileri
Literatur
Markus F. Rubli (Hrsg.): Muri bei Bern: eine Gemeinde, zwei Dörfer. Einwohnergemeinde, Muri bei Bern 1993
Weblink
Offizielli Website vo dr Gmeind Muri bi Bern
Webseite vo dr Villa Mettle
Freiziit- und Jugendhuus Bärtschihus
Fuessnote
Kategorie:Ort (Kanton Bärn)