title: Àwọn Ogun Napoleon

text: Ìjàgbara tí a ń pe ní revolution tí ó ṣẹlẹ̀ ní France jẹ́ kí Fance ní ọ̀tá púpọ̀ ní ìlú Òyìnbó. Èyí ni ó sì fa ogun tí ó ṣẹlẹ̀ láàrin 1792 sí 1815 tí ó fẹ́rẹ̀ máa dáwó dúró. Ní àsìkò ogun yìí, ilẹ̀ Faransé ní Ọ̀gágun kan tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Napoleon Bonaparte. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ogun ni Napoleon ṣẹ́. Lẹ́yìn ìgbà tí ó ti ṣẹ́gun wọ̀nyí, ó sọ ara rẹ̀ di emperor ní 1804. Lẹ́yìn ìgbà tí ó ti di olórí ilẹ̀ Faransé tán ó tún fẹ́ di olórí gbogbo ìlú Òyìnbó. Nítorí ìdí èyí, gbogbo ìlú Òyìnbó ni ó wá gbógun tì í kí àbá rẹ̀ yìí má baà lè ṣẹ. Àwọn ìlú tó ń bá ilẹ̀ Faransé jà nígbà náà ni Austria, Prussia, Russia, Britain àti Spain. Àwọn ọmọ ogun ilẹ̀ Faransé pọ̀ gan-an ni. Wọ́n ṣẹ́ ọ̀pọ̀lọpọ̀ ogun. Àwọ́n eléyìí tí ó ṣe pàtàkì jù ni ogun Marengo àti Hohenlinden ní 1800 ti Austerlitz ní 1805 àti ti Jena ní 1806. Ìṣẹ́gun yìí fún Napoleon ní agbara láti máa darí ilẹ̀ ìlú Òyìnbó. Ṣùgbọ́n sá, àwọn ológun ojú omi ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì lágbára gan-an ni. Ọ̀gá wọn ni Lord Nelson. Wọ́n ṣẹ́gun ọmọ ogun ilẹ̀ Faransé ní ogun Nile ní 1798. Èyí ni kò jẹ́ kí ilẹ̀ Faranse rí ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì gbà.  Inú bí Napoleon, kò jẹ́ kí àwọn ọja ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì kọjá sí àwọn ilẹ̀ ìlú Òyìnbó mìíràn mọ́. Àìrí ọjà ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì yìí dá wàhálà sílẹ̀ fún àwọn ilẹ̀ yòókù. Spain yarí. Ó gbógun ti Napoleon. Ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì lọ ran Spain lọ́wọ́. Ẹni tí ó ṣaájú ọmọ ogun ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì lọ ni Arthur Wellesley tí ó padà wá ń jẹ́ Duke of Wellington. Wọ́n ṣẹ́gun àwọn ìja kan. Ó ṣe, Russia dara pọ̀ mọ́ ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì àti Spain. Napoleon ṣígun lọ sí Russia ṣùgbọ́n gbogbo ọmọ ogun rẹ̀ ni ó kí sí ọ̀hún. Torí gbogbo ìṣẹ̀gun wọ̀nyí, Bsritain, Prussia, Sweden, Russia àti Astria para pọ̀ láti bá ilẹ̀ Faranse jà. Wọ́n ṣẹ́gun. Wọ́n wọ Paris ní 1814. Ní 1815, wọ́n lé Napoleon lọ sí Elba. Ó sá àsálà ó sì wá bá ọmọ ogun Britain àti Prussia jà ni Waterloo. Wọ́n ṣẹ́gun Napoleon wọ́n wá lé e lọ sí St Helena.


title: Konrad Adenauer

text: Wọ́n bí Konrad Adenauer ní 1876. Ó kú ní 1967. Òun ni Chancellor West German Federal Republic ní 1949 sí 1963. Òun ni ó dá Christain Democratic Party sílẹ̀ òun sì ni alága rẹ̀ láti 1945 títí di 1966. Lẹ́yìn ìgbà tí wọ́n ti ṣẹ́gun Jẹ́mánì tán, ó fún Jẹ́mánì ní òfin (Constitution) tí ó fi ni lọ́kàn balẹ́ Ó sì jẹ́ kí àwọn ìlú Òyìnbó yòókù fún Jẹ́mánì láyè nínú ẹgbẹ́ àfọwọ́sowọ́pọ̀ (Western Alliance) wọn. Ó sa gbogbo agbára láti jẹ́ kí ìparí ìjà wà láàrin ilẹ̀ Fransi àti Jẹ́mánì ṣùgbọ́n kò fi àyè (accommodation) gba Rọ́síà.


title: Kàlẹ́ndà Gregory

text: Kalenda Gregory ni kalenda ti o n je lilo julo kakiri.


title: Oṣù

text: Osù jemó ìgbà tàbí àkókò tí a n lo ìwé-ìwo ojó fún tí àyípadà rè sì máa n pé bíi ojú ojó tí ó sì farapé bí òsùpá se n sisé. Osù àti òsùpá ní ìbásepò tó dánmórán.


title: Oṣù

text: Kí a tólè mo bí osù se n sisé, a gbódò ní òye púpò nípa bí òsùpá se n sisé. Òdiwòn tí òsùpá àti osù fi n sisé kòju "ókàn dín lógbòn sí métà lé láàdóta ojó lo (29.53) days.


title: People's Democratic Party

text: Peoples Democratic Party [PDP] ("Ẹgbẹ́ Dẹmokrátíkì àwọn Aráàlú") jẹ́ ẹgbẹ́ òṣèlú alátakò ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Wọ́n dá ẹgbẹ́ òṣèlú yìí sílẹ̀ lọ́dún 1998. Àwọn ni ọmọ ẹgbẹ́ wọn ṣe ìjọba àpapọ̀ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà títí di ọdún 2015 kí ẹgbẹ́ òṣèlú All Progressives Congress tó gbàjọba àpapọ̀ lọ́wọ́ wọn. Ààrẹ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà mẹ́ta ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀; Olúṣẹ́gun Ọbásanjọ́, Umaru Musa Yar'Adua àti Goodluck Jonathan ni ẹgbẹ́ yìí jẹ kí ẹgbẹ́ APC tó dà wọ́n lágbo nù lọ́dún 2015, tí Ààrẹ Muhammadu Buhari tí ẹgbẹ́ APC fi wọlé gẹ́gẹ́ bí Ààrẹ.


1962


1963


1964


1965


1966


1967


1968


1969


title: 1970

text: 1970 je odun to wopo


1971


1972


1973


title: 1974

text: 1974 je odun to wopo ninu kalenda Gregory.


title: 1975

text: Odun 1975


title: 1976

text: 1976 je iye odun to koja leyin iku Jesu Kristi. ("odun 1976 l.J")


1977


1978


1979


1980


1982


1983


1984


1986


1987


1988


1989


1990


title: 1994

text: Odun 1994


1995


1991


1909


title: Alfred Adler

text: Alfred Adler jẹ́ oníṣègùn òyìnbó ọmọ orílẹ̀-èdè Austria. Wọ́n bí Adler ní ọdún 1870. Ó kú ní ọdún 1973 is. Ó jẹ́ oníṣègùn àrùn ọpọlọ tàbí wèrè (psychiatrist). Òun ni ó dá ilé-ẹ̀kọ́ tí ó n jé ‘School of Individual psychology’ sílẹ̀. Ọ̀gbẹ́ni Freud ni ó kókó n tè lé sùgbón ó yapa kúrò ní òdò rè lọ́dún 1911. Ó tako ìtẹmpẹlẹ mọ́ ọ̀rọ̀ ìbá ra-ẹnì lòpò (sex). Lójú rẹ̀, wàhálà tí ènìyàn ni láti sa agbára láti yọ ara eni kúrò ní ipò eni àá fojú ténbélú (inferiority Complex).


title: Robert Adam

text: Robert Adam Wọ́n bí Adam ní 1728. Ó kú ní 1792. Yaléyalé (architect) ni. Ọmọ ilẹ̀ Scotland ni. Ọkùnrin mẹ́rin ni àwọn òbí rẹ̀ bí. Ó jẹ́ ọkan nínú wọn. Díẹ̀ lára àwọn ilé tí ó yà ni Harewood House, York; Osterley Park, Kedleston Hall, Derbyslire; Luton Hoo, Bedfordshire àti Kenwood.


title: John Adams

text: John Adams je oloselu omo ile Amerika. Wọ́n bí Adams ní 1735. Ó kú ní 1826. Òun ni ó jẹ President ilẹ̀ Àméríkà lẹ́yìn Washington. Òun ni ó kọ́kọ́ lọ ṣe ambassador ilẹ̀ oní-republic tuntun yìí ní ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì.


title: John Couch Adams

text: John Couch Adams


title: John Couch Adams

text: Wọ́n bí Adams ní 1819. Ó kú ní 1892. Ọmọ ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì ni. Onímọ̀ ìṣirò (Mathematics) ni. Astronomer sì ni pẹ̀lú. Òun àti Leverrier, astronomer ọmọ ilẹ̀ Faransé kan ni wọ́n jọ gba ogo ṣíṣe àwárí Neptune ní 1846. Òtọ̀ọ̀tọ̀ ni wọ́n ṣe iṣẹ́ tí wọ́n gba ògo rẹ̀ yìí.


title: Samuel Adams

text: Wọ́n bí Adams ní ọdún 1722. Ó kú ní 1803. Olóṣèlú ọmọ ilẹ̀ Àmẹ́ríkà ni tí ó ń fẹ́ kí àyípadà wa. Boston ni wọ́n ti bí i. Láti nǹkan bíi 1765 ni ó ti ń sọ pé ẹni tí kò bá ní aṣojú kò gbọdọ̀ san owó-orí (no taxation without representation). Ó gbé ‘Boston tea-party’ ga. Ní 1776, ó fi ọwọ́ sí ìwé òmìnira (declaration of independent).


title: William Adams

text: William Adams Wọ́n bí Adams ní 1564. Ó kú ní 1620. Iṣẹ́ ọkọ̀ ojú omi (navigation) ni ó ń ṣe. Dillingham, Kent ni wọ́n ti bí i ní ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì. Òun ni ọmọ ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì àkọ́kọ́ tí yóò lọ sí Japan. Shogun Ieyasu ní ìfẹ́ sí i gidi ni, nítorí ìdí èyí, wọn fi ibi tí àwọn Gẹ̀ẹ́sì àti Dutch ti lè máa ṣòwò lélẹ̀ ní Japan. Eléyìí sì wà títí di 1616.


title: Jane Addams

text: Jane Laura Addams A bí Addams ní 1860. Ó kú ní 1935. Ọmọ ilẹ̀ Àméríkà ni. Onímọ̀ nípa ẹ̀kọ́ tí wọ́n ń pè ní Sociology ni. Òun ni ó dá Hull House, Chicago sílẹ̀ ní 1889.


title: Joseph Addison

text: Joseph Addison je olukowe omo Ile Geesi Wón bí Addison ní 1672. Ó kú ní 1719. Ònkòwé ni Addison olósèlú sì ni pèlú. Ó kópa nínú ‘Taller’ òun àti Steele ni wón sì jo dá ‘Spectator’ sílè.


title: Adelard ará Bath

text: Adelard ara Bath tabi Adelard de Bada (Latin: Adelardus Bathensis) (c. 1080 – c. 1152) je omowe ara Ilegeesi ni orundun 12th scholar. O gbajumo fun ise akoko re ati fun iyipadaede awon iwe sayensi pataki ni iworawo, itorawo, imoye ati mathimatiki latede Griki ati Larubawa si ede Latin lati atejade Larubawa, latibe ni won ti mu won wa si Apaiwoorun Europe. O keko ni Tours, o soluko fun gba die ni Laon, layin re lo rinajo lo si Apaguusu Italia, Syracuse ni Sicily, ati Antioch ni Asia Kekere. O budo si Bath ni Ilegeesi ni odun 1122. O je eni igba kanna pelu William ara Conches, o si je eni to mo sode eye to si mo fere fan.


title: Olú Agúnlóyè

text: Olu Agunloye  ‘Geophysicist’ ni Dr Olú Agúnlóyè ‘ administrator’ sì ni. Wón bí Dr Agúnlóyè ní ojó kerìndínlógún osù késàn-án odún 1948. Wón bí i ní Erusu-Àkókó ní ìpínlè Ondó. Ó kàwé ní University of Ibadan láàrin 1971 sí 1974, Unversity of Reading, U.K ní 1974 àti Massachusetts Institute of Technology. Òun ni Corps Marshall àti Chief Executive, Federal Road Safety Commission télè. Òun sì ni Minister of State for Defence fún àwon Navy télé.


title: Alumíníọ̀mù

text: Alumíníọ̀mù ( ) tabi aluminomu (; e wo "spelling" labe) je apilese kemika kan ninu adipo boron to je funfun bi fadaka to se mo. O ni ami-idamo Al ati nomba atomu 13. Ko le yo ninu omi fun ra ara re. Aluminiomu je onide to po repetejulo ninu igbele Aye, ati iketa to po repetejulo nibe leyin oksijini ati silikoni. Ohun ni o je bi 8% bi iwuwo oju ile Aye. Aluminiomu ndarapomora mo awon kemika yioku kiakia gidigidi nitorie ko le da wa fun ra re gege bi onide. Bibeeko, a le ri ni didapo mo orisirisi awon alumoni bi 270. Orisun aluminiomu ni adalu irin bauxite.


title: Irin

text: Irin je àdàlú ni pataki julo idẹ pelu akoonu adú larin 0.2 and 1.7 or 2.04% ni iwuwosi. Adu ni o dinwoju lati se adalu mo idẹ sugbon a tun le lo adalu awon apilese miran manganisi, kromiomu, banadiomu ati wolframu. Adu ati awon apilese miran n sise bi imule sinsin lati dena ifo ninu atomu ayonu.


title: .la

text: .la je amioro orile-ede Internet ti top-level domain (ccTLD) fun orile-ede Laos.


title: .lb

text: .lb je ti orile-ede Lebanon.


title: .kg

text: .kg je ti ile Kyrgyzstan.


title: .kh

text: .kh ni amioro orile-ede ti top-level domain lori Internet(ccTLD) fun Cambodia.


title: .ki

text: .ki


title: .kn

text: .kn je ti ile Saint Kitts ati Nevis


title: .kr

text: .kr je ti orile-ede Guusu Korea.


title: .kw

text: .kw


title: .nf

text: .nf ile Erékùsù Nọ́rúfọ́lkì


title: .ne

text: .ne


title: .nc

text: .nc


title: .na

text: .na


title: .mz

text: .mz je ti ile Mozambique


title: .my

text: .my je ti Malaysia.


title: .mx

text: .mx je ti meksiko


title: .mw

text: .mw je ti orile-ede Malawi.


title: .mv

text: .mv je amioro orile-ede ti Internet fun top-level domain (ccTLD) fun orile-ede Maldives.


title: .lc

text: .lc ni amioro orile-ede lori Internet ti top-level domain (ccTLD) fun Saint Lucia.


title: .li

text: .li jẹ́ ti ilẹ̀ Líktẹ́ństáìnì


title: .lk

text: .lk je ti ile Sri Lanka


title: .lr

text: .lr je ti ile Liberia


title: .lt

text: .lt


title: .mt

text: .mt


title: .ms

text: .ms


title: .mr

text: .mr


title: .mp

text: .mp is the Internet country code top-level domain (ccTLD) for Northern Mariana Islands.


title: .lu

text: .lu je amioro orile-ede top-level domain (ccTLD) fun Internet ti Luxembourg.


title: .lv

text: .lv ni amioro orile-ede top-level domain (ccTLD) lori Internet fun Latvia.


title: .ly

text: .ly je ti orile-ede Libya.


title: .mc

text: .mc ni amioro orile-ede top-level domain (ccTLD) ori Internet fun Monaco.


title: .md

text: .md je ti ile Moldofa


title: .me

text: .me je amioro internet fun ile Montenegro.


title: .mh

text: .mh ni amioro orile-ede ti Internet fun top-level domain (ccTLD) fun Marshall Islands.


title: .mk

text: .mk


title: .ml

text: .ml ni amioro orile-ede lori Intrnet fun Mali


title: .mm

text: .mm ni àmì ọ̀rọ̀ orílẹ̀-èdè ti ìpele tí ó ga jùlọ lórí ẹ̀rọ ayélujára (ccTLD) fún Burma (lónìí gẹ́gẹ́bí ìṣọ̀kan ilẹ̀ Myanmar). Ó jẹ́ fífifún ní ọdún 1997. Síwájú 1989, àmì ọ̀rọ̀ ISO 3166-1 fún Burma ní BU, ṣùgbọ́n .bu ccTLD kọ̀ jẹ́ lílò rí rárá.


title: .mn

text: .mn je ti ile Mongolia.


title: Julius Nyerere

text: Julius Kambarage Nyerere (13 April, 1922 - 14 October, 1999) fi igba kan je Aare ile Tanzania ati ti Tangayika tele.


title: Bòtswánà

text: Bòtswánà, lóníbiṣẹ́ bíi Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Bòtswánà (), jẹ́ orílẹ̀-èdè àdèmọ́àrinlẹ̀ tó bùdó sí Apágúsù Áfríkà. Àwọn ọmọ orílẹ̀-èdè únpe ara wọn bíi "Batswana" (ẹyọìkan: Motswana), sugbon awon elede miran unpe won bi "ara Botswana". Teletele o je ibi-abo Britani to unje Beshuanalandi, Botswana gba oruko tuntun leyin ominira ni ojo 30 Osu Kesan 1966. Latigba na lo lo ti unse idiboyan oselu to gbomitoro.


title: Bòtswánà

text: Botswana je petele, be sini 70% je bibomole pelu Aginju Kalahari. O ni bode mo orile-ede Guusu Afrika ni gusu ati gusuilaorun, Namibia ni iwoorun ati ariwa, ati Zimbabwe ni ariwailaorun. Bode re mo Zambia ni ariwa nitosi Kazungula, Zambia ko fi be nitumo sugbon ko gun ju bi ogorun mita lo.


title: Bòtswánà

text: Botswana ko ni ju eniyan to to egbeegberun meji lo nitorie o je ikan ninu awon orile-ede alabugbe kekere julo ni agbaye. Nigba ti Botswana gba ilominira latowowo Ilẹ̀ọba Aṣọ̀kan ni 1966, o je ikan ninu awon orile-ede to talaka julo ni Afrika pelu GDP ti enikookan bi US$70. Latigbana Botswana ti yira re pada lati di ikan ninu awon ti okowo re undagba julo lagbaye de eyi to ni GDP (agbara iraja) ti enikookan to to bi $14,000. Bakana asa oselu asoju gbale daada nibe.


title: Bòtswánà

text: Ni orundun 19k, ogun sele larin awon Tswana ti won ti ungbe Botswana ati awon eya Ndebele ti won sese unko bo si agbegbe yi lati ariwa-ilaorun. Bakanna rogbodiyan sele pelu awon ateludo Boer lati Transvaal ni ilaorun. Leyin itoro awon olori Batswana bi Khama III, Bathoen ati Sebele fun iranlowo, Ijoba Britani fi "Bechuanaland" si abe abo re ni ojo 31 Osu Keta 1885. Ibi-ile apaariwa nigbana wa labe imojuto taara bi Ibiabo Beshuanalandi ibe lasi mo loni bi Botswana, nigba ti ibi-ile apaguusu di apa Ileamusin Cape loni o je apa igberiko ariwaiwoorun orile-ede Guusu Afrika. Opo awon eniyan to unso ede Setswana loni ungbe ni orile-ede Guusu Afrika.


title: Bòtswánà

text: Nigbati Isokan ile Guusu Afrika je didasile bi orile-ede ni 1910 latinu awon ileamusin gbangba Britani ni agbegbe na, Ibiabo Bechuanaland, Basutoland (loni bi Lesotho) ati Swaziland (eyun "High Commission Territories") ko je ara re, sugbon eto wa nigbana lati safikun won lojowaju. Ipinnu ni pe ijiroro yio sele pelu awon alabugbe ibe botileje pe awon ijoba Guusu Afrika mura lati da awon ibi-ile na pada fun won, Britani dina eyi; nitorie ko sele. Idiboyan ijoba Asetolorile-ede ni odun 1948, to pile eto apartheid, ati ikesejade Guusu Afrika kuro ni Egbe Kajola ni 1961, fi opin si ero pe awon ibi-ile yi yio bo si owo orile-ede Guusu Afrika. Ifidimule ijoba britani ati idasile ijoba ibile fa idasile ni 1920 igbimo agbero meji lati soju awon ara Afrika ati ara Europe. awon ikede ni 1934 selana ijoba ati agbara ibile. Igbimo agbero ara Afrika ati ara Europe kan je didasile ni 1951, be sini isepo 1961 selana igbimo asofin adamora.


title: Bòtswánà

text: Ni Osu Kefa 1964, Britani fowo si aba idasile ijoba-araeni olselu ni Botswana. Ibujoko ijoba kuro ni Mafikeng ni Guusu Afrika ni 1965, si ilu tuntun ni Gaborone, " Cara Mendapatkan Kuota Gratis 3 10 GB terbaru 2017 " ti kkojinna si bode re. Isepo 1965 fa idiboyan gbogbogbo wa ati ilominira ni ojo 30 Osu Kesan 1966. Seretse Khama, olori ninu awon egbe irinkankan fun ilominira ati ajoye Ngwato je didiboya bi aare akoko, o si tun ti je atundiboyan lemeji latigbana.


title: Bòtswánà

text: Ipo aare bo sowo igbakeji aare, Quett Masire, to jje didiboyan fun ra re ni 1984 ati lemeji si ni 1989 ati 1994. Masire feyinti ni 1998. Igbakeji re Festus Mogae, je didiboyan fun ra re ni 1999 ati lekan si ni 2004. Ni 2008 ipo aare bo sowo Ian Khama (omokunrin aare akoko), to fi ipo re sile bi olori Ile-ise Iseabo Botswana lati le ba bo si ipo oloselu yi.


title: Bòtswánà

text: Ijiyan lori bode pelu Namibia lori Caprivi Strip je lilaja latowo Ile-Ejo Akariaye fun Idajo ni Osu Kejila 1999, pe Erekusu Kasikili je ti Botswana.


title: Bòtswánà

text: Iselu ni Botswana unwaye labe eto orile-ede olominira oloselu asoju, nibi ti Ààrẹ ilẹ̀ Bòtswánà ti je olori orile-ede ati olori ijoba, ati labe sistemu egbe oloselu pupo. Agba apase wa lowo ijobat. Agbara Asofin wa lowo ijoba ati Iléaṣòfin ilẹ̀ Bòtswánà. Idiboyan aipe, ikewa iru re, waye ni ojo 16 Osu Kewa 2009.


title: Bòtswánà

text: Lati igba ilominira, oselu ni Botswana ti je gigaba latowo Egbe Oloselu Botswana. Adajo ni ilominira latodo apase ati asofin. Gege bi Isekedere Akariaye se so, Botswana ni orile-ede Afrika to ni iwa ibaje to din julo, be sini ipo re sunmo Portugal ati Korea Guusu. Nevertheless the country is considered to have the most secretive public institutions. Orin-iyin orile-ede ni Fatshe leno la rona.


title: Bòtswánà

text: Botswana je pinpin si sàkání 15 – sakani oko 9 ati sakani ilu 6.  Àwọn sàkání oko ni:


title: Bòtswánà

text: Àwọn sàkání ìlú ni:


title: 1 E10 m²

text: To help compare orders of magnitude of different geographical regions  we list here areas between 10,000 km² and 100,000 km². "See also" areas of other orders of magnitude.


title: 1 E10 m²

text: Definition: "1 E+10 m²" = formula_1 m²


title: Perú

text: Peru je orile-ede ni apa guusu Amerika. Lima ni oluilu.


title: Àkójọ àwọn orílẹ̀-èdè bí àwọn ènìyàn wọn se pọ̀sí

text: Figures indicated by "UN estimate" are based on the July 1, 2009 estimate by the United Nations Department of Economic and Social Affairs – Population Division.


title: Port Harcourt

text: Port Harcourt tabi Ebute Harcourt ("Ugwe Ocha" ni èdè Igbo, "Oborokiri" ni ede Ijo) je ilu ni Naijiria ati oluilu ipinle Rivers.


title: Kàdúná

text: Kàdúná je ilu ni Naijiria ati oluilu Ìpínlẹ̀ Kàdúná


title: Gb

text: Gb je alfabeti yoruba pataki


title: Gúúsù Amẹ́ríkà

text: Gúúsù Amẹ́ríkà


title: Hàítì

text: Haiti je orile-ede ni apa Ariwa Amerika ni erekusu Karibeani ti a mo si Hispaniola.


title: Gámbíà

text: Gambia tabi Orile-ede Olominira ile Gambia je orile-ede ni apa Iwoorun Afrika.


title: Làìbéríà

text: Làìbéríà tabi Orile-ede Olominira ile Làìbéríà je orile-ede ni Iwoorun Afrika. O fi ègbé kan Ilè Sàró tí a mò si Sierra Leone ní ìwǫ oòrùn, orílę èdè Guinea ni gúúsù ati orílę èdè Côte d'Ivoire ní ìlà oòrùn. Etí Òkun Làìbéríà kún fún ijù igi mangrove nìbitì ilę nínú loun pęlú èrò kékeré ję kìkì ijù tí ó na apá sí ìtélè ewéko gbígbe. Ilu naa ni o ni 40% ninu eyi ti o seku ni igi Iju Guinea ti Apa Guusu. Afefe ilu Làìbéríà je ti gbigbona ila idameji aye, pelu òjo pupo ni osu May titi di osu October ni asiko òjò ati afefe oye lile fun iyoku odun.


title: Sẹ̀nẹ̀gàl

text: Sẹ̀nẹ̀gàl () tabi Orile-ede Olominira ile Senegal je orile-ede ni Iwoorun Afrika. Senegal ni Okun Atlantiki ni iwoorun, Mauritania ni ariwa, Mali ni ilaorun, ati Guinea ati Guinea-Bissau ni guusu. Sinu die lo ku ko yipo Gambia ka patapata si ariwa, ilaorun ati guusu, ibi to se ku nikan ni eti okun Atlanti Gambia Ifesi ile Senegal fe to 197,000 km², be si ni o ni onibugbe bi 13.7 legbegberun.


title: Sẹ̀nẹ̀gàl

text: Dakar ni oluilu re to wa lori Cap-Vert Peninsula ni eti Okun Atlantiki. Bi iye ida kan ninu meta awon ara Senegal ni won n gbe labe ila aini kakiriaye to je US$ 1.25 lojumo.


title: Godwin Babátúnde Kofi Akran

text: Godwin Babatunde Kofi Akran A bí Ọba Akran ní ọjọ́ kọkànlá oṣù kẹ́sàn-án ọdún 1936. Ó lọ sí Salvation Army School, Kakawa, Lagos láàrin 1946 sí 1947, Methodist School, Badagry àti Methodist Teachers Training College, Ìfàkì-Èkìtì láàrin 1956 sí 1957. Ó lọ sí International Press Institute, University of East Africa, Nairobi, Kenya ní 1977. Ó di reporter fún West African Plot ní 1961, News Editor, New Nigerian Newspapers 1975-1977. Ó di Ọba ìlú Badagry gẹ́gẹ́ bíi De Whenọ Ahọlu Mẹnu Toyi 1 ní ọdún 1977.


title: Tunji Braithwaite

text: Tunji Braithwaite je oloselu omo ile Naijiria. Lọ́ọ́yà ni Dr T́únjí Braithwaite olóṣèlú sì ni Wọ́n bí Dr Braithwaite ní ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣù kẹ́sàn-án ọdún 1943. Òun ni ó dá Nigeria Advanced Party (NAP) tí wọ́n ti parẹ́ sílẹ̀. Ó gbé àpótí fún ipò Ààrẹ ilẹ̀ Nàìjíríà lábẹ́ ẹgbẹ́ Grassroots Democratic Advanced Movement (DAM).


title: Káyọ̀dé Ẹ̀ṣọ́

text: Bobakayode Eso (18 September, 1925 - 16 November, 2012)A bí Justice Kayọde Èsó ní ọjọ́ kọkànlá oṣù kẹ́sàn-án ọdún 1925. Ó lọ sí Holy Trinity School Iléṣà láàrin 1933-1939 àti Trinity College, Durban láàrin 1949-1953. Wọ́n pè é sí Bar ní Lincoln Inn, London ní 1954. Òun ni Chief Judge àkọ́kọ́ ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ ní Western Court of Appeal ipimle naa. Wọ́n yàn án ní Justice Supreme Court, Lagos ní 1978. Ó ti fẹ̀yìn tì báyìí.


title: Èdè Tswánà

text: Èdè Tswana je eka ede bantu


title: Àmìọ̀rọ̀ orílẹ̀-èdè

text: Àmìọ̀rọ̀ orílẹ̀-èdè


title: Málì

text: Mali, fun tonibise bi Olominira ile Mali (), je orile-ede tileyika ni Apaiwoorun Afrika. Mali ni bode mo Algeria ni ariwa, Nijer ni ilaorun, Burkina Faso ati Côte d'Ivoire ni guusu, Guinea ni guusu-iwoorun, ati Senegal ati Mauritania ni iwoorun. Itobi re fi die ju 1,240,000 km² lo pelu iye awon eniyan to ju egbegberun 14 lo. Oluilu re wa ni Bamako.


title: Málì

text: Mali ni agbegbe mejo be sini awon bode re ni ariwa sun de arin Sahara, nigbati agbegbe apaguusu, nibi ti opolopo eniyan ngbe, ni awon odo Niger ati Sénégal. Ise agbe ati ise apeja ni won se ju nibe. Awon ohun alumoni Mali ni wura, uraniomu, ati iyo. Mali je ikan ninu awon orile-ede to je talaka julo mi agbaye.


title: Málì

text: Present-day Mali oni fi igba kan wa ni apa awon ile obaluaye meta ti Iwoorun Afrika to n dari idunadura kiri Sahara: Ile Obaluaye Ghana, ile Obaluaye Mali (nibiti orile-ede Mali ti gba oruko re), ati Ile Obaluaye Songhai. Ni opin awon odun 1800, Mali bo sowo awon ara Fransi, o di apa Sudan Fransi. Mali gba ilominira ni 1959 lapapo mo Senegal, gege bi Ile Apapo Mali. Leyin odun kan, Ile Apapo Mali di orile-ede alominira ile Mali. Leyin igba pipe ijoba egbe oloselu-kan, ifipagbajoba ni 1991 mu ilana-ibagbepo titun jade ati idasile Mali gege bi orile-ede toseluaralu egbe oloselu-pupo.


title: Siẹrra Léònè

text: Siẹrra Léònè () (Krio: "Sa Lone"), lonibise bi Orile-ede Olominira ile Siẹrra Léònè, je orile-ede ni Iwoorun Afrika. O ni bode mo Guinea si ariwa ati ilaorun, Liberia ni guusuilaorun, ati Okun Atlantiki ni iwoorun ati guusuiwoorun. Sierra Leone ni aala ile to ao si ni olugbe ti idiye re je egbegberun 6.5. O je Imusin Britani tele, loni o ti di orile-ede olominira albagbepo to ni awon igberiko meta ati Western Area; awon wonyi na si tun je pipin si agbegbe merinla.


title: Siẹrra Léònè

text: Sierra leone ni ojuojo olooru, pelu ile ayika to je orisirisi lati savannah de rainforests. Freetown ni oluilu, ilu totobijulo ati gbongan okowo re. Awon ilu pataki yioku na tun ni Bo, Kenema, Koidu Town ati Makeni.


title: Siẹrra Léònè

text: Geesi ni ede onibise nibe, ti won unlo ni ile-eko, ibise ijoba ati latowo awon amohunmaworan. Mende ni ede gbangba ti won unso ni guusu, beesini Temne ni ede ti ariwa. Krio (ede Krioli lati inu ede Geesi ati opo awon ede Afrika to si je ede abinibi fun awon Krio Sierra Leone) ni ede akoko ti awon bi 10% olugbe unso sugbon bi 95% ni ede na ye. Botilejepe oun je lilo kakiri Sierra Leone, ede Krio ko ni ipo onibise kankan nibe.


title: Siẹrra Léònè

text: Sierra Leone lonibise je ile fun awon eya eniyan merinla, ikookan won ni ede ati asa ti re. Awon eya eniyan titobijulo meji ni won wa, awon wonyi ni awon Mende ati awon Temne, ikokan won je 30% olugbe. Awon Mende poju ni agbegbe Guusu-Apailaorun Sierra Leone beesini awon Temne poju si ni Apaariwa Sierra Leone. O ti pe ti awon Mende ti un bori ninu oselu ni Sierra Leone. Opo awon omo-orile-ede je kiki elesin Musulumi, botilejepe won ni awon elesin Kristi bi 35%. Niyato si opo awon omo-orile-ede Afrikan miran, Sierra Leone ko ni isoro eya tabi esin bo se wa nibo miran.


title: Gàbọ̀n

text: Gàbọ̀n (; ), lonibise bi Orile-ede Olominira ara Gabon () je orile-ede ni iwoorun gbongan Afrika to ni bode mo Guinea Alagedemeji ni ariwaiwoorun, Cameroon ni ariwa, ati mo Orile-ede Olominira ile Kongo to lopo ni ilaorun ati guusu. Ikun-omi Guinea, apa Okun Atlantiki si iwoorun. Ile re tobi to 270,000 km² o si ni alabugbe to to 1,500,000. Oluilu ati ilu totobijulo re ni Libreville.


title: Gàbọ̀n

text: Lati igba ilominira latowo Fransi ni August 17, 1960, awon aare meta loti joba ni Gabon. Ni arin ewadun 1990, Gabon bere sistemu egbe oloselu pupo ati isepo oloselu tuntun to fi aye gba igbese aladiboyan kedere to si satunse opo awon ise ijoba. Gabon ti je omo-egbe alaije tigba gbogbo ni Igbimo Abo UN fun igba 2010-2011.


title: Gàbọ̀n

text: Low Isupo alabugbe kekere lapapo mo opo awon ohun alumoni ati idawosi aladani okere ti so Gabon di ikan ninu awon orile-ede to jomitoro julo ni Afrika, pelu HDI to gajulo ati GDP ti enikookan togajulo keta (PPP) (leyin Equatorial Guinea ati Botswana) ni agbegbe yi.


title: Indonésíà

text: Indonésíà ( tàbí ), lóníbiṣẹ́ bíi Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Indonésíà (), jẹ́ orílẹ̀-èdè ní Gúúsùìlàorùn Ásíà àti Oseania. Indonesia ní àwọn erékùṣù 17,508. Pẹ̀lú olùgbé bíi 230 ẹgbẹgbẹ̀rún ènìyàn, òhun ni orílẹ̀-èdè olólùgbéjùlọ kẹrin láyé, ó sì ní olùgbé àwọn Mùsùlùmí tótóbijùlọ láyé. Indonésíà jẹ́ orílẹ̀-èdè olómìnira, pẹ̀lú aṣòfin àti ààrẹ adìbòyàn. Olúìlú rẹ̀ ni Jakarta. Ó ní bodè ilẹ̀ mọ́ Papua New Guinea, East Timor, àti Malaysia. Àwọn orílẹ̀-èdè míràn ìtòsí rẹ̀ náà tún ni Singapore, Philippines, Australia, àti ilẹ̀agbègbè Índíà Andaman and Nicobar Islands. Indonesia jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ olùdásílẹ̀ ASEAN àti ọmọ egbẹ́ Àwọn òkòwò únlá G-20.


title: Indonésíà

text: Òṣùṣùerékùṣù Indonesia ti jẹ́ agbègbè òwò pàtàkì láti ọ̀rúndún keje, nígbàtí Srivijaya àti Majapahit ṣòwò pẹ̀lú Ṣáínà àti India. Díẹ̀díè àwọn olórí ibẹ̀ gba àpẹrẹ àṣà, ẹ̀sìn àti olóṣèlú láti òkèrè láti ìbẹ̀rẹ̀ àwọn ọ̀rúndún CE, bẹ́ẹ̀sìni àwọn ilẹ̀ọba Hindu àti Buddhisti gbòòrò. Itan Indonesia ti gba ipa latodo awon alagbara okere ti won wa sibe nitori awon ohun alumoni toni. Awon musulumi onisowo mu esin Islam wa sibe, beesini awon alagbara lati Europe ba ara won ja lati se adase owo ni awon Erekusu Spice Maluku lasiko Igba Iwari. Leyin awon orundun meta ati abo iseamusin awon ara Hollandi, Indonesia gba ilominira re leyin Ogun Agbaye 2k. Loni Indonesia je orile-ede olominira aare oniparapo to ni awon igberiko meta le logbon.


title: Indonésíà

text: Kakiri awon opo erekusu re, Indonesia ni awon eya eniyan, ede ati esin otooto. Awon ara Java ni eya eniyan totobijulo, to si unbori loloselu. Indonesia ti sedagbasoke idamo kanna to ni ede orile-ede, orisi eya-eniyan, iseopo esin larin ogunlogo olugbe musulumi, ati itan iseamuin ati bi won se koju re.Motto orile-ede Indonesia, ""Bhinneka Tunggal Ika"" ("Okan ninu Opo"), tokasi awon opo orisirisi to da orile-ede yi. Botilejepe o ni olugbe pupo ati awon agbegbe sisupo ololugbe, Indonesia ni awon agbegbe aginju to ni opoelemin giga keji lagbaye. Botilejepe o ni awon ohun alumoni ile pupo aini unba ja gidigidi loni.


title: Indonésíà

text: Oruko "Indonesia" wa lati Latini "Indus", ati Giriki "nesos", to tumosi "erekusu". Oruko yi lojo lati orundun 18k, ki Indonesia alominra o to je didasile. Ni 1850, George Earl, onimo oro-eyaeniyan omo Geesi, damoran lilo oro "Indunesians" — ati "Malayunesians" — fun awon onibugbe "Osusuerekusu India tabi Osusuerekusu Malaya". Ninu iwe yi kanna, akeko Earl, James Richardson Logan, lo "Indonesia" gege bi oro-oruko kanna fun "Osusuerekusu India". Sibesibe awon olukowe ara Hollandi ninuawon iwe lori East Indies won ko lo "Indonesia". Dipo, won lo "Osusuerekusu Malay" ("Maleische Archipel"); the "Netherlands East Indies" ("Nederlandsch Oost Indië"), tabi "Indië"; "Ilaorun" ("de Oost"); ati "Insulinde".


title: Indonésíà

text: lati 1900, "Indonesia" bere sini wopo bi oruko ninu awon iwe olukowe lodi awon Nedalandi, beesini awon asetorile-ede gba ni lilo gege bi ifihan oselu. Adolf Bastian, lati Yunifasiti ilu Berlin, mugbajumo pelu iwe re "Indonesien oder die Inseln des Malayischen Archipels, 1884–1894". Olukowe ara Indonesia to koko lo oruko yi ni Suwardi Suryaningrat (Ki Hajar Dewantara), nigbato da iso akede sile ni Nedalandi pelu oruko "Indonesisch Pers-bureau" ni 1913.


title: James Baldwin

text: James Arthur Baldwin (August 2, 1924 – December 1, 1987) je ara Amerika arotanko, olukowe, akoere, akoewi, alaroko ati alakitiyan awon eto araalu.


title: D.O Fagunwa

text: Olóyè Daniel Oròwọlé Ọlórunfẹ́mi Fágúnwà MBE (1903 – 7 December 1963), tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí D. O. Fágúnwà, Ó jẹ́ ògúná gbòngbò tí dá ìtàn àròsọ ní èdè  Yorùbá sílẹ̀, ati olùkọ́ èdè Yorùbá nígbà ayé rẹ̀..


title: D.O Fagunwa

text: Wọ́n bí Fágúnwà ní ìlú Òkè-Ìgbò, ní Ìpínlẹ̀ Òndó. Bàbá rẹ̀ ni ọ̀gbẹ́ni Joshua Akíntúndé Fágúnwà nígbà tí ìyá rẹ ń jẹ́ Rachel Òṣunyọmí Fágúnwà. Bàbá bàbá re ni Fáníyì Arójò, tí ó jẹ́ jagun-jagun. Ọmọ ọmọ Fa ni yi yí ni Égúnṣọlá Asungaga Bèyíokú, tí ó jẹ́ adífálà ní ìlú Origbo, ìlú tí ó wà ní ẹ̀gbẹ́ ìlú Ipetumodu. Nígbà tí Ìyá ìyá rẹ̀ ń jẹ Ṣayọadé Olówu, tí ó jẹ́ ọ̀kan nínú ọmọ bíbí Òwú ṣáájú kí wọ́n tí gbéra lọ sí ìlú Abẹ́òkúta. Asungaga yí ni ó kò lọ sí ìlú Ilé-Ifẹ̀ látàrí bí Àbíkú, bí ó tilẹ̀ jẹ́ wípé òun gan gan fúnra rẹ̀ náà jẹ́ Àbíkú . Nígbà tí ó dé ìlú Ilé-Ifẹ̀ ní àárín ọdún 1870,Ó di Oníṣègù àti Babaláwo fún Ọba Ọọ̀ni ti Ilé-Ifẹ̀ Ọlọ́gbẹ́nlá.  Kẹ́yìn tí ogun Ifẹ́ ati Òndó parí, púpọ̀ nínú àwọn jagun-jagun ni wọ́n pàgọ́ sí Abúlé kan tí wọ́n ń pè ní "Oko-igbó" tí ó di "Òkè-Ìgbò" nísìín. Asungaga bí ọmọ padà bí ọmọ mẹ́rin tí wọ́n gbẹ̀yìn rẹ̀. Àwọn ni: Ifatosa, Akintunde Fagunwa ( tí ó padà yí orúkọ rẹ̀ padà sí Joshua), Ifabunmi àti "Philip" Odugbemi.


title: D.O Fagunwa

text: Àwọn òbí Fágúnwà mú àṣà àti ìṣe Yorùbá ṣáájú kí wọ́n tó dara pọ̀ mọ́ ẹ̀sì Krìstẹ́nì láàrín ọdún 1910 sí ọdún 1920. Orúkọ abísọ rẹ̀ ni Oròwọlé tí ó sì yí orúkọ rẹ̀ padà sí Ọláọ́runfẹ́mi nígbà tí àwọn òbí rẹ̀ yí sí ẹ̀sìn Krìstẹ́nì. . Òun nìkan ni ọmọ ọkùrin tí tó kẹ́yìn àwọn òbí rẹ̀ pẹ̀lú obìnrin mẹ́ta.


title: D.O Fagunwa

text: Fágúnwà kẹ́kọ́ ní ilé-ẹ̀kọ́ St. Luke's School,Òkè-Ìgbò, ati ilé-ẹ̀kọ́ St. Andrew's College, ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́, ṣáájú kí ó tó di olùkọ́.


title: D.O Fagunwa

text: Fágúnwà kópa nínú ìdíje tí Ministry of Education gbé kalẹ̀ ní ọdún 1938, ìdíje yí ni ó fàá tí ó fi kọ ìwé ìtàn àròsọ ọlọ́rọ̀ geere "Ògbójú Ọdẹ nínú Igbó Irúnmọlẹ̀", . Ìwé yí ni wọ́n fìdí rẹ̀ múlẹ̀ wípé òun ni ìwé ìtàn àròsọ ọlọ́rọ̀ geere akọ́kọ́ tí wọ́n kọ́kọ́ kọ ní èdè Yorùbá , ati ìwé ìwé ìtàn àròsọ ọlọ́rọ̀ geere anọ́kọ́ ní èdè ilẹ̀ Adúláwọ̀. Ọ̀jọ̀gbọ́n Wọlé Ṣóyínká ṣe ògbufọ̀ ìwé yí sí èdè Gẹ̀ẹ́sì ní ọdún 1968, tí ó pe ní "The Forest of A Thousand Demons",ìwé tí wọ́n gbé jáde láti ọwọ́ ilé-iṣẹ́ itẹ̀wé Random House àti City Lights ní ọdún 2013 (). Lára àwọn ọ̀gọ̀ọ̀rọ̀ iṣẹ́ ọwọ́ Fágúnwà tún ni: "Igbó Elédùmarè" ("The Forest of God", 1949), "Ìrèké Oníbùdó" (1949), "Ìrìnkèrindò nínú Igbó Elégbèje" ("Expedition to the Mount of Thought", 1954), àti "Àdìtú Olódùmarè" (1961).


title: D.O Fagunwa

text: Àwọn ìwé ìtàn àròsọ Fágúnwà ni wọ́n da lórí alọ́ onítàn tí ó ń fi ọgbọ́n, ìmọ̀, àṣà, àti agbára ìṣẹ̀mbáyé Yorùbá. Àwọn ẹ̀dá ìtàn inú ìwé rẹ̀ ma ń sábà jẹ́ ọdẹ ni ó ma ń ṣàfihàn wọn bí wọ́n ṣe ma ń bá àwọn irúmọlẹ̀ sọ̀rọ̀. Àwọn ìwé rẹ̀ tún ṣe ìyàtọ̀ láàrín ẹ̀sìn ìbílẹ̀ àti ẹ̀sìn Krìstẹ́nì tí àwọn Gẹ̀ẹ́sì amúnisìn mú wọ ilẹ̀ Adúláwọ̀.  Àwọn ìwé Fágúnwà ni àwọn ìwé ìtàn àròsọ tí ó gbajúmọ̀ tí àwọn ènìyàn sì ń kà jùlọ, tí iṣẹ́ rẹ̀ ó sì tún jẹ́ ìwúrí fún àwọn ònkọ̀wé bíi Amos Tutuola. Fágúnwà tún lo ọgbọ́n ìsọ̀tàn Shakespeare nínú ìwé rẹ̀ tí ó pe anọ́lé rẹ̀ ní Igbó Olódùmarè, níbi tí ó ti lo Bàbá onírùngbọ̀-yẹukẹ láti sọ ìtàn tí ó jọ mọ́ ìtàn ìwé Romeo and Juliet tí Shakespeare kọ. Bákan náà ni Fágúnwà tún jẹ́ ònkọ̀wé ìtàn àròsọ Yorùbá orílẹ̀-èdè Nàìjíríà akọ́kọ́ tí yóò lo ìtàn òye sọ ìtàn rẹ̀.


title: D.O Fagunwa

text: Wọ́n fún Fágúnwà ní amì-ẹ̀yẹ ìdánilọ́lá ti Margaret Wrong Prize í ọdún 1955, bákan náà ni wọ́n tún fun ní amì-ẹ̀yẹ ti Member of the Order of the British Empire (MBE) ní ọdún 1959. Fágúnwà jáde láyé ní ọdún 1963 sínú odò kan nígbà tí ó yọ̀ ṣubú sínú omi, tí ó sì gbìyànjú láti wẹ̀ jáde ṣùgbọ́n ọkọ̀ ojú-omi oni pákó kan tún ṣubú de mọ́lẹ̀ tí kò sì ní agbara láti janpata mọ́ títí ó fi ṣaláìsí.


title: D.O Fagunwa

text: Wọ́n kọ́ ilé-ẹ̀kọ́ "Fagunwa Memorial High School", wọ́n sì sọ ilé-ẹ̀kọ́ girama ti Òkè-Igbó ní orúkọ rẹ̀ "Fagunwa Grammar School" ní ìrántí rẹ̀. Ọmọ rẹ̀ Yéjídé Ògúndípẹ̀ náà ṣe aṣojú ìlú rẹ̀ ní ìjọba ẹsẹ̀ kùkú (councilor) fún Ile Oluji/Okeigbo. Fagunwa day Ayẹyẹ ajọ̀dún tí wọ́n fi ń rántí Fágúnwà tí wọ́n pe ní (Fágúnwà Day) ni àwọn ẹgbẹ́ "Society of Young Nigerian Writers" pẹ̀lú Ìfọwọ́sowọ́pọ̀ Fágúnwà Literary Society àti "Ẹgbẹ́ Òdọ́ Oniọ̀wé Èdè Yorùbá gbé kalẹ̀ láti ma fi gbé àwọn ìwé márùn ún lárugẹ.Daniel Ọlọ́runfẹ́mi Fágúnwà tàbí D.O. Fágúnwà (1903 — 9 December, 1963) jẹ́ ònkọ̀wé ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí wọ́n bí ní Òkè-Ìgbò ní ìpínlẹ̀ Òndó. O je Oguna gbongbo Onkowe itan aroso, bakanaa o tun je oluko Ede Yoruba. Awon iwe re olokan-o-jokan lo gun opolopo awon onkowe ile Yoruba lonii ni kese ni eyi ti o mu ilosiwaju ba ede Yoruba lapapo.


title: Ọ̀yọ́

text: Ilu Ọ̀yọ́ jẹ́ ilu ni Naijiria. Àwọn tí ó ń gbé ìlú Ọ̀yọ́ jù ni àwọn ẹ̀ya Yorùbá, olóri ìlú Ọ̀yọ́ ni Ikú bàbá yèyé Aláàfin Ọba Làmídì Adẹ́yẹmí kẹ̀ta (III).


title: Àwọn sáyẹ́nsì àwùjọ

text: Àwọn sáyẹ́nsì àwùjọ are the fields of academic scholarship that study society. "Social science" is commonly used as an umbrella term to refer to a plurality of fields outside of the natural sciences. These include: anthropology, archaeology, business administration, criminology, development studies, economics, geography, history, law, linguistics, political science, sociology, international relations, communication, and, in some contexts, psychology.


title: Àwọn sáyẹ́nsì àwùjọ

text: The term may be used, however, in the specific context of referring to the original "science of society" established in 19th century sociology. Émile Durkheim, Karl Marx and Max Weber are typically cited as the principal architects of modern social science by this definition. Positivist social scientists use methods resembling those of the natural sciences as tools for understanding society, and so define science in its stricter modern sense. Interpretivist social scientists, by contrast, may use social critique or symbolic interpretation rather than constructing empirically falsifiable theories, and thus treat science in its broader classical sense. In modern academic practice researchers are often eclectic, using multiple methodologies (for instance, by combining the quantitative and qualitative techniques). The term "social research" has also acquired a degree of autonomy as practitioners from various disciplines share in its aims and methods.


title: Ètò ìsèlú

text: Ètò ìsèlú


title: Ìtàn

text: Ìtàn ni ìgbékalẹ̀ tàbí sísọ nípa àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ohun tí ó ti kọjá. Yòóbá bọ̀, wọ́n ní "bọ́mọdé kò bá gbọ́tàn, a gbọ́ àrọ́bá..." Ìtàn lè wà ní àkọsílẹ̀ tàbí kí ó máà ní àkọsílẹ̀. Ìtàn máa ń jẹ́ kí a mọ àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ méèlegbàgbé tí ó ṣẹlẹ̀ nígbà tí ènìyàn kò sí láyé tàbí wà níbi ìṣẹ̀lẹ̀ náà.


title: Àìní

text: Àìní (Talaka tabi Osi)


title: Iṣẹ́ ọnà

text: Isẹ́ọnà


title: Oníṣọ̀nà

text: Onísọ̀nà


title: Tẹknọ́lọ́jì

text: Ìmọ̀nàmúṣe (lati inu imo-onaimuse) n dale bi eniyan ati awon eranko se n nilo ati nimo awon irinse ati ona ati bi eyi se n nipa lori agbara lati sedari ati semolara mo ibiayika alaadanida won.


title: Ọsàn

text: Ọsàn


title: Ọ̀rúndún 20k

text: Ọ̀rúndún 20k tabi Ọ̀rúndún ogún fun Igba Towopo bere ni 1 Osu kini, 1901 o si pari ni 31 Osu kejila, 2000 gege Kalenda Gregory.


title: Èdè Akaanu

text: Èdè Akan


title: Ken Saro-Wiwa

text: Kenule "Ken" Beeson Saro-Wiwa (October 10, 1941 – November 10, 1995) je olukowe omo Naijiria


title: 1941

text: odun 1941


1944


1947


1948


1949


1950


1951


1952


1953


1954


1955


title: 1956

text: Odun 1956


1957


1958


title: 1959

text: Odun 1959


title: Ọ̀rúndún

text: Ọ̀rúndún kan je ogorun odun.


title: Wákàtí

text: Wákàtí je eyo asiko. Iseju 60 ni o wa ninu wakati kan.


title: Owerri

text: Owerri je ilu ni Naijiria, o si tun je oluilu Ipinle Imo


title: Awka

text: Awka je ilu ni Naijiria ati oluilu ipinle Anambra.


title: Bauchi

text: Bauchi je oluilu ipinle Bauchi ni Naijiria


title: Yenagoa

text: Yenagoa je oluilu ipinle Bayelsa ni Naijiria


title: Aaliyah

text: Aaliyah Dana Haughton (January 16, 1979 – August 25, 2001), ti gbogbo eniyan mo si Aaliyah je olorin omo ile Amerika. Won bi ni Brooklyn, ni Ipinle New York, o si dagba ni Detroit ni Ipinle Mishigan


title: Thomas Hardy

text: A bí Thomas Hardy (2 June 1840 – 11 January 1928) ní 1840. Ó kú ní 1928. Ó máa ń kọ ìtàn-àròsọ àti ewì. Ọmọ ìlú Dorset ni. Kòlà-kò-ṣagbe sì ni pẹ̀lú. Ó ti di ‘architect’ kí ó tó di 1873. Ó fi iṣẹ́ yìí sílẹ̀ láti máa kọ ìwé. Ó gbà pé akéwì ni òun. Ó kọ tó ẹgbẹ́rún ewì irú èyí tí a máa ń pè ní ‘short lyrics’. Ewì rẹ̀ máa ń kún fún òótọ́ ó sì máa ń mú ènìyàn lára.


title: William Butler Yeats

text: Williams Butler Yeats (; 13 June 1865–28 January 1939) je akewi ati onimo ninu Litireso ede Geesi. Omo ile Geesi ni. A bí W.B. Yeats ní 1865. Ó kú ní 1939. Ó kọ ọ̀pọ̀lọpọ̀ ewì. O gbà pé nǹkan tí ó bá ṣẹlẹ̀ ní ẹgbẹ̀rún méjì ọdún kan ni yóò tún ṣẹlẹ̀ ní ẹgbẹrún méjì ọdún tí ó bá tún tẹ̀lé é.


title: Dylan Thomas

text: Dylan Thomas je akewi lati ile Wuelsi. A bí Thomas ní 1914. Ó kú ní 1953. Ó kọ ọ̀pọ̀lọpọ̀ ewì.


title: Edwin Muir

text: Edwin Muir (15 May 1887 – 3 January, 1959) A bí Muir ní 1887. Ó kú ní 1959. Akéwì pàtàkì ni. Orkney ni Muir ti ṣe kékeré. Ní 1901 sí 1902 ni ó tẹ̀lé àwọn òbí rẹ̀ lọ sí Glasgow. Kò pẹ́ tí wọ́n dé Glasgow tí bí babá, ìyá àti àwọn ẹ̀gbọ́n rẹ̀ méjì kú. Kò tíì ju ọmọ ọdún méjìdínlógún lọ lásìkò yìí káńsà (cancer) ni ó pa ìyá rẹ̀. Ikọ́ọfe (T.B) ni ó pa àwọn ẹ̀gbọ́n rẹ.  Nígbà tí ó ku òun nìkan, ó bẹ̀rẹ̀ sí níí ṣe iṣẹ́ akọ̀wé ní Glasgow. Ó kọ ọ̀pọ̀lọpọ̀ ewì.


title: Charles Olson

text: Charles Olson (27 December 1910 – 10 January 1970) je ako-ewi ara Amerika. Ó wà lára àwon tí wón mò mo Black Mountain College. Ònkòwé ni ó sì ti ko òpòlopò ewì kò ní ìfé sí pé à n sàpèjúwe lo re re re nínú ewì tàbí kí a máa lo àfiwé tààrà àlòòdabò.


title: Sylvia Plath

text: Sylvia Plath (October 27, 1932 – February 11, 1963) A bí Plath ní ọdún 1933. Ó kú ní 1963. Ọmọ ilẹ̀ Àmẹ́ríkà ni ṣùgbọ́n Jámànì ni àwọn òbí rẹ̀ ti wá. Nígbà tí ó di ọmọ ọdún mẹ́sàn-án ó ní ‘shock’ nítorí ikú bàbá rẹ̀ tí ó jẹ́ Ọ̀jọ̀gbọ́n nínú Bàọ́lọ́jì ní University ti Bosston. Gbogbo ìṣẹ̀lẹ̀ tí ó ṣẹlẹ̀ sí i yìí ni ó ń hàn nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ ewì tí ó kọ. Ó ṣiṣẹ́ ní Àmẹ́ríkà àti ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì. Ó fẹ́ akéwì ọmọ ilè Gẹ̀ẹ́sì tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Ted Hughes. A Alvarez ni ó tẹ́ ìtàn ikú tí ó kú ní rèwerèwe jáde.


title: Mọ́skò

text: Mọsko ni olú-ìlú Rọ́síà. Ìlú nlá ni. Orí odò Moskva ni ó wà. Odún 1918 ni ó di olú-ìlú USSR nígbà tí wón gbé olú-ìlú yìí kúrò ní Leningrad. Moscow ni ìlú tí ó tóbi jù ní Rósíà. Oun ni ó wà ní ipò kefà tí a bá ní kí á ka àwon ìlú tí ó tóbi ní ilé-ayé. Ìlú tí ó léwà ni Moscow. Uspenki Cathedral tí ó wà ní ibè ni wón ti máa n dé àwon tsar (àwon olùdarí Rósíà) lade láyé àtijó. Ibè náà ni Arkhangelski tí wón ti n sin wón wà. Ilé-isé àti Ilé-èko pò ní ibè Lára àwon ilé-èkó ibè ni. Lomonosov University tí ó jé University ìjoba wa ni ibe. Orí òkè Lenin ni wón kó o sí òun sì ni University tí ó tóbi jù ní Rósíà. Ibè náà ni USSR Academy of Sciences wa. Mùsíómù, ilé-ìkàwé àti tíátà wà níbè. Àwon Bolshoi Theatre and Ballet, the State Symphony Ochestra àti the State Folk Dance Company tí ó wà ni Moscow gbayì gan-an ni.


title: Mòsámbìkì

text: Mozambique, fun ibise Olominira ile Mozambique ( tabi "República de Moçambique", ), je orile-ede ni apaguusuilaorun Africa to ni bode mo Okun India ni ilaorun, Tanzania ni ariwa, Malawi ati Zambia ni ariwaiwoorunt, Zimbabwe ni iwoorun ati Swaziland ati Guusu Afrika ni guusuiwoorun.


title: Mòsámbìkì

text: Abe Portugal ni Mozambique wa tele. Bèbè gúsù-ìlà-oòrùn Aáfíríkà ni Mozambique wa. Ó tóbi ju Portugal gan-an lọ. Àwọn ìlú tí ó wà ní bèbè Mozambique bíi Laurence Marquis (tí ó jẹ́ olú-ìlú Mozambique) àti Beira ni àwọn ọkọ̀ ojú omi ti ń gúnlẹ̀. Ọkọ̀ ojú irín ni ó so àwọn ìlú wọ̀nyí mọ́ àwọn ilẹ̀ tí ó kan Mozambique gbàngbàn. Àwọn ènìyàn tí ó wà ní Mozambique tó 7,376,000. Púpọ̀ nínú wọn ni ó jẹ́ Bantu. Púpọ̀ nínú wọn ni ó ń ṣiṣẹ́ ní South Africa níbi tí wọ́n ti ń wa ohun àlùmọ́-ọ́nni ilẹ̀ (minerals). Àwọn mìíràn ń ṣe iṣẹ́ àgbẹ̀. Wọ́n ń gbẹ òwú, kaṣú, ìrèké àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Orí ilẹ̀ pẹẹrẹ ni wọ́nm ti ń gbin àwọn wọ̀nyí. Orí òkè ni wọ́n tí ń gbin tíì (tea).  Vasco da Gama ni ó ṣe àwárí Mozambique ní 1498. Àwọn ara Portugal bẹ̀rẹ̀ síí wá sí ibẹ̀ ní nǹkan bí 1500. Mozambique sì bẹ̀rẹ̀ síí ṣe pàtàkì fún òwò ẹrú. Àwọn ilé-iṣẹ́ (companies) ni ó ń darí ilẹ̀ yìí láti 1891 sí 1942. Ọdún 1942 ni ìjọba Portugal bẹ̀rẹ̀ síí darí ilẹ̀ yìí. Ní 1960 àti 1970, Portugal kó ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọmọ ogun lọ sí Mozambique láti bá àwọn tí ó ń jà fún òmìnira jà.


title: Ẹ̀fọn

text: Ara àwon kòkòrò tí ó n fò ni èfọn. Wón tún máa ń pè é ní yànmùyánmú.  Àwọn ẹ̀fọn burú gan-an ni nítorí pé wọ́n máa ń tan àìsàn ká. Ẹ̀fọn tí ó bá jẹ́ akọ kò léwu. Ẹ̀fọn tí ó bá jẹ́ abo ni ó máa ń fa ẹ̀jẹ̀ ènìyàn tàbí ti ẹranko mu. Ibi tí ó ti ń fa ẹ̀jẹ̀ mu yìí ni ó ti máa ń tan àìsàn ká. Àwọn ẹ̀fọn kan máa ń tan malaria ká. Àwọn kan máa ń tan ibà apọ́njú ká.  Orí omi ni àwọn ẹ̀fọn máa ń yé sí. Lẹ́yìn òṣẹ̀ kan sí márùn-ún, ẹyin yìí yóò pa yóò di ‘larvae’, eléyìí ní yóò di ‘pupae’ kí ó tó wá di ẹ̀fọn lẹ́yìn ọjọ́ mẹ́ta. A le fín oògùn sí ẹ̀fọn láti pa á tàbí kí a máa jẹ́ kí ó rí omi yé sí tàbí kí a máa sin àwọn ẹja kan tí ó máa ń jẹ ẹyin wọ̀nyí. Ti a ba fe sun, a le fi awon yi beedi wa po ki efon ma baa ri aye wole lati je wa.


title: Ẹ̀fọn

text: Gege bi imo se fi lole, abo efon ni o maa n fa aisan iba lara eniyan.


title: Wolfgang Amadeus Mozart

text: Wọ́n bí Mozart ní 1756. Ó kú ní 1791. Ó jẹ́ ọ̀kan nínú tí ó máa ń ‘Compose’ orin. Gbajúgbajà ni nínú iṣẹ́ yìí. Láti nǹkan bí ọmọ ọdún mẹ́ta ni ó ti ní etí inú fún orin. Láìpé sí ìgbà yìí ni ó ti bẹ̀rẹ̀ sí níí lo ọ̀pọ̀lọpọ̀ irin iṣẹ́ tí wọ́n fi ń kọrin. Salzburg ní Austria ni wọ́n ti bíi. Ìlú yìí ni bàbá rẹ̀ ti ń ṣiṣẹ́ orin kíkọ ní ààfin Archbishop ti Salzburg.  Ọmọ ọdún mẹ́fà ni Mozart nígbà tí ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ orin gan-an. Ó bá bàbá rẹ̀ àti à̀ǹtí rẹ̀ ṣe ìrìnàjò lọ sí ìlú Òyìnbó. Àǹtí rẹ̀ yìí náà mọ orin-ín kọ gan-an ni. Gbogbo ènìyàn ló ń gbé wọn gẹ̀gẹ́ ní gbogbo ibi ti wọ́n lọ. Ìgbà yìí ni Mozart ti bẹ̀rẹ̀ síí kọ orin fún ara rẹ̀.  Kò sí irú orin tí Mozart kò lè kọ. Ó ń kọ opera, choral music, orchestral music àti chamber music. Ara àwọn opera tí ó kọ ni ‘The Marrcege of figaro’ ‘Dio Giovanni’ àti The Magic Flute’. Nínú wọn, the Magic Flute ni ó gbajúmọ̀ jù.  Lára àwọn symphonies bí ogójì tí ó kọ ‘Jupiter’ tàbí ‘Symphony C major’. ‘Symphony ni G minor’ àti ‘the Symphony in E flat major’ ni ọ̀pọ̀ sọ pé ó dára jù lára iṣẹ́ rẹ̀. Àwọn iṣẹ́ rẹ̀ mìíràn tí ó lápẹrẹ ni ‘Eine Kleine Nachtmusik’ ti ó jẹ́ ‘serenade’ àti ‘Sinfonia Concertante’ tí ó jẹ́ ‘concerto’ fún violin àti viola.  Lékèé gbogbo iṣẹ́ tí ó ṣe yìí, kò lówó. Ọmọ ọdún márùndínlógájì péré ni nígbà tí ó kú wọ́n sì sin ín sí ibi tí wọ́n máa ń sin àwọn òtòsì sí ní Vienna.


title: Benito Mussolini

text: Benito Mussolini je oloselu omo orile-ede Italia. Wọ́n bí Benito ní 1883. Ó kú ní 1945. Òun ni ó dá Fasisti sílẹ̀ ní Italy. Òun ni ó darí Italy ní 1922 sí 1943. Agbára ni ó fi ń darí ilẹ̀ náà (a dictator). It Duce tí ó dúró fún olórí (the leader) ni àwọn èyìn rẹ̀ máa ń pè é. Mussolini àti ìgbìmọ̀ Fascist Party ni wọn jọ ń darí Italy. Wọn kò gba alátakò kankan láyè.


title: Benito Mussolini

text: Gẹ́gẹ́ bí ajàfún-mèkúnnù (socialist) ni Mussohni ṣe wọ òṣèlú. Ó jẹ́ olóòtu ìwé-ìróyìn kan tí ó ń jẹ́ ní Avanti ṣùgbọ́n ní 1914, ó dá ìwé-ìroyìn tirẹ̀ sílẹ̀. Ó pè é ní IL Popolo d’Italia. Ní ọdún 1921 ni ó dá ẹgbẹ́ òṣèlú Fascist sile. Èrò tí ó ní nípa dídá ẹgbẹ́ òsẹ̀lú yìí sílẹ̀ ni láti lè tún Italy kọ́ kí ó sì sọ ọ́ di ìlú tí ó lágbára. Lẹ́yìn ìgbà tí àwọn Fascist rìn lọ sí Róòmù ní 1922 (‘Fascist March on Rome’), Ọba Victor Emmanuel III pe Mussoline láti wá gbé ìjọba tirẹ̀ kalẹ̀. Kò pẹ́ tí àwọn Fascist bẹ̀rẹ̀ síí darí ilẹ̀ Italy.


title: Benito Mussolini

text: Àwọn ọmọ ogun Mussoline kọlu Ethopia ní 1905 wọ́n sì ṣẹ́gun ibẹ̀ lẹ́yìn ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìjà tí ó gbóná. Kò pé tí Mussolini ní kí àwọn ọmọ ogun òun lọ ran General Franco lọ́wọ́ nínú ogun abẹ́lé ilẹ̀ Spain. Ní 1940, Italy bẹ̀rẹ̀ síí kópa nínú ogun àgbáyé kejì. Italy dúró gbá gbá gba ti Germany ṣùgbọ́n wọ́n ṣẹ́gun Italy. Won di ebi ifidírẹmi Italy yìí ru Mussolini. Wọ́n gba ìjọba lọ́wọ́ rẹ̀ wọ́n sì sọ ọ́ sí ẹ̀wọ̀n. Àwọn German gba á sílẹ̀ ó wa di olórí ìjọbá tí kò fẹsẹ̀ múlẹ̀ kan. Ní ọdún 1945, àwọn tí ó ń jà rí i mú, wọ́n sì pa á.


title: Naples

text: Ìlú kan tí ó ṣe pàtàkì nínú ìtàn ni Naples. Gúsù ilẹ̀ Italy ni Naples wà. Àwọn ènìyàn tó ń gbé ibẹ̀ tó 1,278.000. Òun ni ìlú tí ó tóbi ṣe ẹ̀kẹ́ta ní ilẹ̀ Italy. Ó tẹ̀lé Rome àti Milan.


title: Naples

text: Àwọ́n ènìyàn, máa ń rin ìrìnàjò afẹ́ lọ sí ìlú yìí. Wọ́n máa ń kan ọkọ̀ ojú omi ńlá níbẹ̀. Wọ́n ní àwọn èso wọ́n sì ní àwọn ilé-iṣẹ́ tí ó ń sọ epo dọ̀tun.


title: Naples

text: Àwọn Greek ni ó dá Naples sílẹ̀ ṣùgbọ́n ó bọ́ sí abẹ́ àṣẹ Róòmù ní sẹ́ńtúrì kẹ́rin ṣáájú ìbí Kírísítì. Ó dá dúró funra rẹ̀ ní sẹ́ńtúrì kẹ́jọ lẹ́yìn ikú olúwa wa. Lẹ́yìn èyí ni ó wá di olú-ìlú fún ìjọba Sialy àti Naples. Naples dara pọ̀ mọ́ Italy ní 1861.


title: Orin-ìyìn orílẹ̀-èdè

text: Èyí ni orin tí orílẹ̀-ède kan máa ń kọ nígbà tí wọ́n bá ń ṣe ayẹyẹ. Wọ́n máa ń kọ ọ́ tí olórí orílẹ̀-èdè mìíràn bá wá bẹ̀ wọ́n wò. Wọ́n máa ń kọ ọ́ níbi tí àwọn ènìyàn bá pé jọ sí tàbí ibi òṣèlú tó bá ṣe pàtàkì. Ẹnìkan lè dá a kọ fún gbogbo ènìyàn tàbí kí gbogbo ènìyàn kópa nínu kíkọ rẹ̀.  Ọ̀rọ̀ inú orin yìí máa ń yin orílẹ̀-èdè àti àwọn ènìyàn tí ó wà nínú rẹ̀. Orin yìí máa n sábàá sọ àwọn ohun ribiribi tí ilẹ̀ kan ti gbé ṣe. Bouget de I’Isle ni ó kọ orin ti ilẹ̀ Faranse ní àsìkò ogun ní 1792. Francis Scott Key ni o kọ ti ilẹ̀ Àmẹ́rìkà ní 1814. A kò mọ ẹni tí ó kọ ‘God save the Queen’ ti ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì ṣùgbọ́n 1745 ni wọ́n kọ́kọ́ kọ ọ́. ‘Arise, O Compatriots’ ni ó bẹ̀rẹ̀ orin orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí a ń lò lọ́wọ́lọ́wọ́ báyìí.


title: Pakístàn

text: Pakístàn ( tabi ; ) (), lonibise bi Órílẹ̀-èdè Olómìnira Onímàle ilẹ̀ Pakístàn () je orile-ede kan ni Guusu Asia. O ni ile etiomi to to leba Omiokun Arabia ati Omiala Oman ni guusu, be sini o ni bode mo Afghanistan ati Iran ni iwoorun, India ni ilaorun ati Shaina ni ookan ni ariwailaorun. Bakanna Tajikistan na sunmo Pakistan sugbon aaye Odede Wakhan tinrin pin won soto. Letanletan o budo si ipo larin awon agbegbe pataki Guusu Asia, Alaarin Asia ati Ibiarin Ilaorun.


title: Bùrkínà Fasò

text: Bùrkínà Fasò ( ; ) – bakanna ni kukuru bi Burkina – je orile-ede àdèmọ́àrinlẹ̀ ni iwoorun Afrika. Awon orile-ede mefa loyi ka: Mali ni ariwa, Niger ni ilaorun, Benin ni guusuilaorun, Togo ati Ghana ni guusu, ati Côte d'Ivoire ni guusuiwoorun. Oluilu re ni Ouagadougou.


title: Bùrkínà Fasò

text: Itobi re je pelu awon alabugbe to poju 15,757,000 lo. Teletele oruko re ni Órile-ede Olominira Upper Volta ("Republic of Upper Volta"), o je titunsoloruko si Burkina Faso ni ojo 4 Osu Kejo 1984, latowo Aare Thomas Sankara, to tumosi "ile awon eniyan anaro" ("the land of upright people") ni awon ede Mòoré ati Dioula, ti won je ede abinibi pataki nibe. "Burkina" le je, "awon eniyan olododo", lede Mòoré, ati "Faso" tumosi "ile baba eni" lede Dioula. Awon to bugbe si Burkina Faso unje pipe ni "Burkinabè" ( ).


title: Bùrkínà Fasò

text: Awon eniyan tedo si Burkina Faso larin odun 14,000 and 5000 SK latowo awon ode asako ni apaariwaiwoorun ibe. Abule oko bere nibe larin odun 3600 and 2600 SK. Ibi to unje arin gbongan Burkina Faso loni nigbana je kiki awon ileoba Mossi. Awon Ileoba Mossi wonyi di ibiabo Fransi ni 1896. Leyin ti o gba ilominira latowo Fransi ni 1960, orile-ede na ri iru orisirisi ijoba ko to di eyi to wa loni, orile-ede olominira oniaare die. Aare re lowo ni Blaise Compaoré.


title: Bùrkínà Fasò

text: O je omo-egbe Ìṣọ̀kan Áfríkà, Agbajo awon Orile-ede Saheli ati Sahara, La Francophonie, Agbajo Ifowosowopo Onimale ati Agbajo Olokowo awon Orile-ede Iwoorun Afrika.


title: Bùrkínà Fasò

text: Ibi-ile ti a mo loni bi Burkina Faso t je titedo kutukutu, larin odun 14,000 ati 5000 SK, latowo awon ode asako ni apaariwaiwoorun ibe, ti awon ohun amulo won bi ihale, igbele ati oriofa won je wiwari ni 1973 latowo Simran Nijjar. Awon abule pelu awon adako bere ni arin odun 3600 ati 2600 SK. Lori bi awon ipele awon agbe se ri, o da bi pe awon abule na je adurotitisi. Ilo irin, iseamo ati okuta didan gbera larin odun 1500 ati 1000 SK.


title: Bùrkínà Fasò

text: Aloku awon Dogo wa kakiri ni Burkina Faso ni awon agbegbe ariwa ati ariwaiwoorun. Nigbakan larin orundun kedogun ati kerindinlogun, awon Dogo kuro ni agbegbe yi lati lo budo si etioke Bandiagara. Nibo miran, awon aloku ogiri giga wa ni guusuiwoorun Burkina Faso (ati ni Côte d'Ivoire), sugbon awon ti won ko won ko ti je didamo.


title: Bùrkínà Fasò

text: Loropeni ni okuta aye atijo to nibasepo mo owo wura. Ibe ni Ibi Oso Agbaye akoko ti orile-ede Burkina Faso wa.


title: Bùrkínà Fasò

text: Arin gbongan apa Burkina Faso ni opo awon ileoba Mossi, awon to lagbara julo ninu won ni ti Wagadogo (Ouagadougou) ati Yatenga. Awon ileoba wonyi je didasile ni ibere orundun ikerindinlogun latowo awon ajagun.


title: Nọ́rwèy

text: Nọ́rwèy je orile-ede ni orile Europe.


title: Sáúdí Arábíà

text: Sáúdí Arábíà je orile-ede ni Ásíà.


title: Tùnísíà

text: Tùnísíà ( or ; ' ), lonibise bi Orile-ede Olómìnira ara Tùnísíà ( " ), ni orile-ede apaariwajulo ni Áfríkà. O je orile-ede Maghreb kan, be si ni o ni bode mo Àlgéríà ni iwoorun, Libya ni guusuilaorun, ati Omiokun Mediterraneani si ariwa ati ilaorun. Aala re je , pelu idiyele alabugbe to je egbegberun 10.4. Oruko re wa lati inu oruko oluilu re Tunis to budo si ariwa-ilaorun.


title: Tùnísíà

text: Tunisia je orile-ede to kerejulo to budo si eba oke Atlas. Guusu orile-ede na je kiki aginju Sahara, pelu eyi to to je kiki ile olora ati eti okun . Awon mejeji ko ipa pataki igba atijo, akoko pelu ilu Carthage awon Punic, leyin re bi igberiko ile Romu ni Africa, to gbajumo bi "apere onje /bread basket" ile Romu. Leyin re, Tunisia bo so wo awon Vandals ni orundun 5k LK, awon Byzantine ni orundun 6k, ati awon Arabu ni orundun 8k. Labe Ileobaluaye Ottomani, Tunisia je mimo bi "Iluoba Tunis/Regency of Tunis". O bo sowo ibiabo Fransi ni 1881. Leyin ominira ni 1956 orile-ede na di "Ileoba Tunisia" leyin ijoba Lamine Bey ati Iran-oba Husainid. Pelu ifilole Orile-ede Olominira ara Tunisia ni July 25, 1957, olori aseolorile-ede Habib Bourguiba di aare akoko.


title: Sòmálíà

text: Somalia tabi Olominira ile Somalia je orile-ede ni Ilaorun Afrika. Somalia jẹ orilẹ-ede ni Afirika ariwa ila-oorun, nibi ti okun pupa ati okun Indian jẹ ẹya ti awọn iṣowo ti CEN SAD, IGAD, Afirika ile Afirika


title: Nàmíbíà

text: Nàmíbíà tabi Orile-ede Olominira ile Namibia je orile-ede ni Apaguusu Afrika.


title: Ìbẹ́pẹ

text: Ìbẹ́pẹ (/pəˈpaɪə/ or /pəˈpɑːjə/) (from Carib via Spanish), papaw, (/pəˈpɔː/) or pawpaw (/ˈpɔːˌpɔː/) jẹ́ èso irúgbìnCarica papaya, tí ó sì jẹ́ méjìlélógún àwọn ẹ̀yà ìdílé "Carica" ti ẹbí irúgbin Caricaceae.


title: Irun

text: Irun je iru proteini to n wu jade ninu ara.


title: Fred Hampton

text: Fred Hampton (August 30, 1948 – December 4, 1969) je omo ile Amerika ati igbakeji alaga egbe oloselu Black Panther Party ni ipinle Illinois.


title: Huey P. Newton

text: Huey Percy Newton (February 17, 1942 – August 22, 1989) je omo ile Amerika. Newton je oludasile ati olori egbe oselu Black Panther Party.


title: Black Panther Party

text: Black Panther Party (ti a mo si Black Panther Party for Self-Defense ni igba ti won koko da sile) je egbe oselu fun idagbasoke ati ilosiwaju awon alawo dudu ni orile-ede Amerika larin odun 1960 titi de gbogbo odun 1970.


title: Black Panther Party

text: Huey P. Newton ati Bobby Seale ni won da sile ni osu kewa odun 1966 ni Oakland ni Kalifọ́rníà.


1905


1900


1901


1902


1903


1904


1906


1919


1939


1938


1937


1936


1935


1934


title: Sao Tome àti Principe

text: Sao Tome ati Prinsipe


title: Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà

text: Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà je orile-ede ni Apa Arin Afrika.


title: Ẹritrẹ́à

text: Eritrea je orile-ede ni Afrika.


title: Màláwì

text: Màláwì (; Chichewa ), lonibise bi Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Màláwì, je orílẹ̀-èdè àdèmọ́àrinlẹ̀ kan ni guusuilaorun Afrika to je mi mo tele bi Ilẹ̀ Nyasa. O ni bode mo Zambia ni ariwaiwoorun, Tanzania ni ariwailaorun, ati Mozambique ni ilaorun, guusu ati iwoorun. Orile-ede na je pinpinniya si Tanzania ati Mozambique pelu Omi-adagun Malawi. Malawi tobi to pelu awon alabugbe ti idiye won ju 13,900,000 lo. Oluilu re ni Lilongwe, to tun je ilu totobijulo ni be; ikeji totobijulo ni Blantyre ati iketa ni Mzuzu. Malawi bi oruko re wa lati Maravi, oruko atijo fun awon Nyanja ti won budo si be. Won tun unpe orile-ede yi bi "Ọkàn Alọ́wọ́rọ́ Afrika".


title: Ẹ̀sìn Búddà

text: BUDDHISM (Ẹ̀SÌN BUDDA) ÌBÍ BUDDA


title: Ẹ̀sìn Búddà

text: Ìgbàgbọ́ ìbílẹ̀ fi han wí pé a bi Budda si ìdílé Ọba ni Orílé-èdè “Lumbini, Nepal ní Teria” lẹba “Himalayas”. Nítorí náà, àwọn àwòràwọ̀ wí pé ní ìlú “Kalinga” èyí tí o ti di òrìṣà àkúnlẹ̀bọ ní ìlú “India” ni a gbé bí i.  O jẹ́ ọmọ ẹbí “Sakays”. Orùkọ bàbá rẹ ni “Suddhodana”. A bí Budda nínú ìdílé Ọba. Orúkọ ìyá rẹ ni “Maya”.  Kò si ẹni ti o mọ àkọsílẹ̀ ọjọ́ ibi rẹ̀ pàtó tàbí ti o ni àkọsílẹ̀ rẹ̀. Olúkúlùkù kan ńsọ àwọn ọjọ́ ti wọn rò pe o le jẹ́ ni nítorí kò si àkọsílẹ̀ kan pàtó ti a le tọka sí. Àwọn oǹpìtàn kan ní a bi i ni ọdun “623 tàbí 624 BCE”. Kò pé kò jiìnà yíì ni àwọn ẹlésìn kan sọ wí pé ọjọ ibii rẹ̀ títí di ọjọ́ ti o gbé lórí eèpẹ̀ jé ni aarin ọdún 567 si 487 BCE” . Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ọ̀jọ̀gbọ́n wí pé a bí ì ni Ọdún 420 sí 502 BCE” ki a ma fi ọ̀pá pọ̀lọ̀pọlọ pa ejò, kò sí ìdánilójú ọjọ́ ibii rẹ̀ àti ọjọ́ ti ó lò láyé.  Àwọn ohun ti a ri nínú àkọsílẹ̀ ti o ṣe pàtàkì ni pé a bi i ni ọ̀nà ìyanu. Lẹ́hìn ìbí rẹ̀, o dìde dúró ó gbé àwọn ìgbésè nínú èyí tí o kede ara rẹ̀ wí pé òun yoo jẹ́ ìjòyè ayé. O wí pé èyí ni yoo jẹ́ ìgbà ti òun yoo padà wá sáyé gbẹ̀hìn.  Orúkọ ti àwọn obi rẹ́ sọ o ni “Siddhartha Gautama”. “Siddhartha” . Eyi túmọ̀ sí “ẹni ti o ti kẹ́sẹ járí ṣùgbọ́n “Gautama” ni orúkọ ìdílé tí a bí i si. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìgbà ni wọn má n pe e ni “Sakayamuni”, itumọ̀ èyí tí ń jẹ́ amòye nínú “Sakyas”.


title: Ẹ̀sìn Búddà

text: ÌBÈRÈ PẸ̀PẸ̀ AYÉ RẸ̀  “Sakyamuni” jẹ́ ẹni ti a tọ́ lọ́nà ẹ̀sìn “Hindu”, èrò àwọn òbí rẹ̀ ni ki o jẹ́ arópò Bàbá rẹ̀ lẹ́hìn ìgbà tí ó bá gbẹ́sẹ̀. Wọ́n ro wí pé yoo lánfààní lati jẹ́ ìlù mọọ́ká Ọba tàbí olórí ẹ̀sìn ńlá kan ti o se jìnmọ̀wò. Àwọn òbí rẹ̀ tọ́ọ ni ọna ọlá àti ọlà kí ohun ti o wá se l’áyé lé rọrùn fún-un àti ki o le gbé ìgbé ayé ẹ̀sìn wọn.  Ní ìgbà tí o di ọmọ ọdún mẹ́rìndínlógún ni o gbé ìyàwó, orúkọ́ ìyàwó rẹ̀ a má jẹ́ “Yasodhara”, Nígbà tí o pé ọmọ ọdún mọ́kàndínlọ́gbọ́n ni ìyàwó rẹ̀ bi ọmọ ọkùnrin kan fún-un orúkọ rẹ̀ a ma jẹ́ “Rahula”. Lẹ́hìn tí o bi ọmọ yii tán ìtàn fi ye wa wí pé o se ìrìnàjò lori ẹ̀sìn lẹ́ẹ̀mẹ́rin ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀, nígbà tí ọ̀pọ̀ ìtàn sọ wí pé ń se ni o ri ìran lẹ́ẹ̀mẹ́rin. Nínú ìrìnàjò rẹ̀ àkókọ́ o ri ọkùnrin arúgbó kan ti o jẹ́ aláilòlùránlọ̀wọ́, ní ìrìnàjò rẹ kejì ó rí ọkùnrín ti àìsàn ti o lágbára juu lọ ń ba a fínra, ní ìrìn àjò rẹ kẹta o ri ìdílé kan ti ìbànújẹ́ bò mọ́lè ti wọn si ńgbé ọkàn nínú wọn ti o se aláìsí lọ si ibojì. Ó ronú jinlẹ̀ lórí ìsòro ti àwọn arúgbó n kójú bi àìsàn àti ikú.  Nínu ìrìn àjò rẹ̀ kẹrin, o ri ẹlésìn kan ti o pè sí ìrònú nípa ohun ti o rí nígbà yii ni ọ̀kan rẹ to rú sókè láti tẹ̀lé ọ̀nà àti le se ìrànlọ́wọ́ nípa ti ẹ̀mí papa fún ìsòro ti o n kojú ọmọ ènìyàn. Ó fi aya, ọmọ àti ìgbé ayé ìrọ̀rùn àti ìgbá ayé asáajú àwọn ènìyàn rẹ̀ sílẹ̀ lati se ìwadi ìyànjú ìsòro ẹ̀dá. Ní àkókò nàá àwọn ọkùnrin miran a ma kúrò ni ilé lati lọ d’ánìkàn wà nínú igbó tàbí ibití o se kọ́lọ́fín nítorí wọn fẹ́ mọ àwọn ohun ìjìnlẹ̀ kan.


title: Ẹ̀sìn Búddà

text: WÍWÁ Ọ̀NÀ SI ÌSÒRO TI O N KO Ẹ̀DÁ LÓJÚ


title: Ẹ̀sìn Búddà

text: O kọ́kọ́ gbìyànjú lati ronú ohun tí o kó lati ọ̀dọ̀ àwọn olùkọ́ rẹ méjì òtóotọ́, o rò wí pé èyí ni ó se iyebíye. Ṣùgbọ́n ìrònú yii kò le tẹ̀síwájú lọ títí nítorí náà o yípadà nínú ìrònú náà ki o le dojú kọ àwọn ìsoro náà tí ó ń fẹ́ yanjú èyí, ti o jẹmọ́ ìbímọ, àìsàn ọjọ́ ogbó àti ikú.  Ó dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ ti wọn jọ ni èrò kan lorí wíwà ọ̀nà si ìsòro tí o n dojúkọ ènìyàn, ní bẹ́ẹ̀ ni o ti kọ onírúrú ohun bi ki a sé èémi àti bi a ti gba àwẹ̀ léraléra.  Àwọn ohun ti o gbékalẹ̀ fún ara rẹ yìí jẹ́ ohun ti o nira lópọ̀lọpọ̀ nítorí náà o fi sílẹ̀ lai tún tèsíwájú nípa rẹ mọ́, àwọn ti o se fífi íyá jẹ ara ẹni gbíga àwẹ̀ tàbi sìn rẹ̀ “Hendu” kò si ọ̀nà àbáyọ si ìsòro ti o ńfẹ́ ìyanjú nítorí náà o tún pinnu láti se àwárí ọ̀nà míràn láti le tú àwọn ènìyàn sílẹ̀ nínú ìsòro ti o ń dojú kọ wọ́n.  ÀWỌN ÌFOYÈHÀN BUDDA Ni àsálẹ́ ọjọ́ kan ni “535 BCE” ni ìgbà tí o pé ọmọ ọdún márùndínlógòji O joko lábẹ́ igi ńla kan ti a mọ̀ si igi Bódì. O bẹ̀rẹ̀ si ni ri ìrírí nípa àseyọrí t’ẹ̀mí.


title: Ẹ̀sìn Búddà

text: (1) Ní alẹ́ àkókó o rántí ìgbé ayé kí a kú ni ibikan ki a si tún wà ni ibòmíràn gẹ́gẹ́ bi alààyè.


title: Ẹ̀sìn Búddà

text: (2) Ni ale ọjị keji o ri bi igbe aye ibi ati ika ti ọpọlọpọ̀ ma n gbe se ma n so ibiti wọn yóò lọ lẹhin iku.


title: Ẹ̀sìn Búddà

text: (3) Ni alé ọjọ kẹta o kọ́ wí pé oun ti tèsíwájú kọja ipele biba ẹmi jẹ́ nipa ikorira, ibinu, ongbe, ibẹru àti ijaya o si pinnu wí pé oun ko tún ni wá s’áyé mọ́.  Lẹ́hìn ìfoyèhàn rẹ̀ yi o gbìyànjú láti jẹ́ ki ọ̀pọ̀ ènìyàn mọ̀ nípa pipolongo ẹ̀kó rẹ̀ si wọ́n èyí ti ọ̀pọ̀lọpọ̀ si gbàgbọ́ ti wọn si ń tẹlẹ ẹ̀kọ́ rẹ̀.


1907


1908


1910


1911


1912


1913


1914


1915


1918


1917


1916


1933


1932


1931


title: Ìmọ-ìṣègùn

text: Ìmọ̀ tàbí ìwádìí ohun tí ń mú àìsàn wá, ìtọ́jú àti ìlòsí rẹ́, tàbí ìdí-lọ́wọ́ àrùn àti àwọn ìbàjẹ́ sí inú ara Ẹ̀ka. Ẹ̀kọ́ sayẹbinsi tí ó rọ̀gbàká ìlo àwọn oògùn. Óunjẹ ati àwọn egbògi múràn. Ó jẹ́ ògun tàbí àwọn ìtọ́jú sí àìsàn. Nǹkan tí ó jẹ́ gẹ́gẹ́ bí àtúnṣe àrùn ara.  Ìmọ̀ ìṣègùn jẹ́ ìmọ̀ àti ọ̀nà ọgbọ́n nípa ṣíṣé ìtójú àti ìmú pàdà-sípò tàbí ìràpdà àlááfià fún ènìyàn nípa àṣàrò, ìwádìí ohun tí ń mú àìsàn wá àti ìtọ́jú fún àwọn aláísàn.  Iṣé ìmọ̀ ìṣègún ti ìgbà ìsisìyí hàn púpọ, bí ẹ̀kọ́ ìwòsàn àti gbogbo ìwádìí ìmọ̀ ìṣègùn fún àwọn àìsàn tí wọn ṣèsẹ̀ jade. Ìpínlẹ̀ ìmọ̀ ìṣègùn lẹ̀ní, ní ṣe pẹ̀lú ẹ̀ka ìmọ̀ ìṣègùn, ìwádìí ìṣègùn àti egbògi oníṣègùn, pẹ̀lú gbogbo àwọn ìwádìí yìí, ìpèníjà tí dé bà àìsàn àti ìpalára.


title: Ìmọ-ìṣègùn

text: Àwọn àpẹrẹ tàbí àwòrán nínú ìṣègùn níi àwọn ìlú púpọ̀ tí nló adánidá orísun bí ohun eléwé tutu (lílo ẹ̀gbogi), ìpín ẹranko àti àwọn nǹkan tí ó wà nínú erùpẹ̀ ilẹ̀. Ní gbogbo ìlú ìwọ̀-oòrùn, ìmọ̀ wàà lòri ẹ̀sìn àti uana èsìn níi pá tí iṣègùn. Ní àwọn àyíká múràn wọ́n ńlò ìmọ̀ ìṣègùn tí ó tan mọ ẹ̀s`in, àṣà irírí àti adánidá orison nínú ìmọ̀ ìṣègùn. Àwọn ẹ̀sìn mí gbagbọ pé àwọn oriṣa ní ẹ̀mí, nipe ẹ̀mí wá nínú ohun gbogbo àti wipe gbogbo ènìyàn ló ní agbára ogùn àti àfọ̀ṣẹ, èyí ló tún fún wọn ní agbáara à tí wa ìmọ̀ kún ìmọ̀ ìṣègùn. Ìlú Géreékìì ni ìmọ̀ ìṣègùn ti kọ́kọ́ bẹ̀rẹ̀. Ẹ̀ń ìmọ̀ ìṣègùn jẹ́ ìtẹ̀síwájú tuntun láti dá èyì tí ò pọ̀jú lọ́ nínú ìmọ̀ ìṣègùn nípa ìlo ìlànà ìmọ̀ àti ìṣàjọ àwọn ẹ̀rí pẹ̀lú ìdàgbásòkè àwọn ọ̀págun èyí tí ó fọ́nká sí àwọn òlùtọ́ jú aláísàn.


title: Ìmọ-ìṣègùn

text: ÌLO ÌMỌ̀ ÌṢÈGÙN


title: Ìmọ-ìṣègùn

text: Èyí ní ìmọ̀ bí ẹ̀ní ìpìlẹ̀ àti ọ̀nà tí à ń gbà lo àwọn ìmọ̀ ìṣègùn yíì ní àkójọpọ̀. Pẹ̀lú ọgbọ́n inú ati ìdájọ́ ilé-ìwòsàn láti fi mọ ìwòsàn tí o tọ́.  Agbede sí ìmọ̀ ìṣègùn ni dọ́kítà aláísàn jẹ́, onímọ̀ ìṣègùn yíí gbọ́dọ̀ ní ìbátan pẹ̀lú ènìyàn tí ó ní àìsàn láti fi ran lọ́wọ́. Àwọn oníwòsàn miiràn náà má ń dá àjọ̀ṣepọ̀ sílẹ̀ láàrin àwọn àti ẹ̀ni tí wọ́n ń tọ́jú láti fi mọ wan dada.


title: Ìmọ-ìṣègùn

text: ÌWÚLÒ ÌMỌ̀ ÌṢÈGÙN


title: Ìmọ-ìṣègùn

text: IPARI


title: Ìmọ-ìṣègùn

text: Gbogbo nǹkan tí ó bá ti wà fún ìtọ́jú àìsàn yaálà ní mímu, lílò, pípa ara tàbí fífisùn, ni a ńpè ní ògùn. Ìmọ̀ ìṣègùn jẹ́ ẹ̀yà tí ó ń ṣe ìgbìmọ̀ ìtọ́jú, ìwádìí àti àfíhàn ohun tí ó ń fa àìsàn àti ìtọ́jú rẹ̀.


1930


1929


1928


1927


1926


1924


1923


1922


1921


1920


title: Kàmbódíà

text: Ileoba Kambodia, to je mimo bi Kampuchea tele, tabi ', to wa lati Sanskrit ' ()), je orile-ede ni Guusuilaorun Asia to ni bode mo Thailand ni iwoorun ati ariwaiwoorun, Laos ni ariwa, Vietnam ni ilaorun ati guusuilaorun, ati Ikun-omi Thailandi ni guusu. Jeografi ile Kambodia wa labe Odo Mekong (Khmer: "" () tabi "odo ninla") ati Tonlé Sap (; "adagun odo tutu").


title: Kàmbódíà

text: Kambodia je ifobaje onilana-ibagbepo pelu Norodom Sihamoni gege bi Oba. Phnom Penh ni oluilu re ati ilu titobijulo nibe, ohun si tun ni gbanga fun okowo, aje, ile-ise ati asa ni Kambodia. Siem Reap, to je ilu to sunmo Angkor Wat ni enu bode si agbegbe Angkor nibi to je ibi ibewo. Battambang, ilu titobijulo ni apaiwoorun Kambodia, ggbajumo fun ogbin iresi re, Sihanoukville, ilu leba odo ni ebute alakoko ati ibi igbadun eti odo.


title: Kàmbódíà

text: Itobi Kambodia fe to ati iye awon eniyan to ju egbegberun 14 lo ti won je Khmer. Araalu Kambodia la n pe ni "ara Kambodia" tabi "Khmer", botilejepe yi to gbeyin yi ntokasi si awon eya eniyan Khmer. Opo awon ara Kambodia ni won je elesin Theravada Buddhist, sugbon bakanna ni awon elesin musulumi Cham tun wa nibe, bakanna awon ni awaon eya Saina, Vietnam ati awon eya elesin oosa tun wa..


title: Kàmbódíà

text: Ise-Agbe ni eyi to se kokojulo ninu okowo Kambodia, pelu bi 59% awon eniyan ngbera le ise agbe fun igbe won (nibi ti iresi ti je ogbin pataki). Aso, isebewo, ati ile kiko na tun se pataki, ibewo awon ara okere si Angkor Wat fe to egbegberun 4. Ni 2005, alumomi ile bi epo ati efuufu adanida je wiwari ni labe agbegbe omi Kambodia, nigbati wiwajade won fun tita ba bere ni 2011, ipawo epo yi yio kopa gidigidi lori okowo ile Kambodia.


title: Bangladẹ́shì

text: Awon bode Bangladesh lowolowo loni je didasile pelu ipinya Bengal ati India ni 1947, nigbati agbegbe na di egbe apailaorun orile-ede tuntun Pakistan. Sugbon, o pinsoto lati egbe apaiworun pelu ile India. Nitori idawaloto oloselu ati ede ati aisi okowo to fa isodi awon araalu si Iwoorun Pakistan, to fa ogun fun ilominira ni 1971 ati idasile orile-ede Bangladesh. Leyin ilominira orile-ede tuntun yi koju iyan, ajalu eda ati aini togbale, ati wahala oselu ati igbajoba ologun. Ipadade oseluaraalu ni 1991 mu itoro ati idagbasoke okowo wa.


title: Bangladẹ́shì

text: Bangladesh ni orile-ede keje to lopo eniyan julo ati ikan ninu awon orile-ede to lopo eniyan kikijulo laye pelu osuwon aini giga. Sibesibe, GDP ti enikookan ti di emeji lati 1975, be sini osuwon aini ti re bi 20% lati ibere awon odun 1990. Bangladesh je ikan ninu awon orile-ede ti a npe ni okowo "Next Eleven". Dhaka, oluilu re, ati awon gbongan igboro ilu miran kopa ninu idagbasoke yi.


title: Bangladẹ́shì

text: Fun jeografi, orile-ede yi gba ile olora Delta Ganges-Brahmaputra be sini oun ni omoyale lododun ojo monsoon ati iji birikiti. Bangladesh ni ile yepe eti-odo to gunjulo laye ni ti Cox's Bazaar. Oselu re ni oseluaralu ile-asofin. Bangladesh je ikan ninu Ajoni awon Orile-ede, OIC, SAARC, BIMSTEC, ati D-8. Gege bi Banki Agbaye se sakiyesi ninu Oro nisoki Orile-ede re ni July 2005, Bangladesh ti ni ilosiwa gidi ni idagbasoke eniyan ni apa imookomooka, idogba ako/abo ni ile-eko ati iresile ipoju awon eniyan. However, Bangladesh si nkoju awon isoro nla, ajakale iwaibaje awon oloselu ati osise ijoba, economic competition relative to the world, serious overpopulation, widespread poverty, and an increasing danger of hydrologic shocks brought on by ecological vulnerability to climate change.


title: Bangladẹ́shì

text: Awon iseku asaolaju ni agbegbe Bengal loseyin de egberun merin odun, nigbati ibe je titedo lowo awon Dravidian, Tibeto-Burman, ati awon Austro-Asiatic. Orisun oro "Bangla" tabi "Bengal" ko je mimo, botilejepe won nigbagbo pe o wa lati "Bang", eya to n sede Dravidian to budo si agbegbe yi larin odun 1000 kJ.


title: Pọ́rtúgàl

text: Pọ́rtúgàl ( ), lonibise bi Orileominira Portugal (), je orile-ede to budo si apaguusuiwoorun Europe lori Penisula Iberia. Portugal ni orile-ede to sunmo apa iwoorun julo ni Europe, be sini o ni bode mo Okun Atlantiki ni iwoorun ati ni guusu, bode mo Spain ni ariwa ati ilaorun. Awon isujo erekusu inu Atlantiki, eyun Azores ati Madeira je ara Portugal. Orile-ede yi gba oruko re lati ibi oruko ilu re totobijulo keji, Porto, ti oruko Latini re je "Portus Cale".


title: Pọ́rtúgàl

text: Ori ile to wa ninu bode Orileominira Portugal loni ti je titedo leralera lati awon igba iwaju itanakole: latowo awon Gallaeci ati awon Lusitanians, o bo si inu Ileobaluaye Romu be sini awon eniyan elede Jemani bi Suevi ati awon Visigoths na tedo sibe, ni orundun 8k awon Mauri bori ibe. Nigba "Reconquista" awon Elesin Kristi, Portugal seda ara re bi ileoba alominira, tori ni won se unpe bi orile-ede-ajoba togbojulo ni Europe.


title: Pọ́rtúgàl

text: Ni orudnun 15k ati 16k, ntoripe o lewaju Igba Iwari, Portugal di ileobaluaye to nile kakiri Afrika, Asia, Oseania, ati Gusu Amerika, lati di ikan ninu awon alagbara itokowo, oloselu ati ologun lagbaye. Ileobaluaye Portugal ni ileobaluaye akariaye akoko ninu itan, ati eyi to pejulo ninu gbogbo awon obaluaye alamusin Europe. Sibesibe, ipo orile-ede ti je riresile gan titi to fi di orundun 19k, agaga leyin ilominira ile Brasil, to je imusin totobijulo re.


title: Jamáíkà

text: Jamáíkà () je orile-ede erekusu ni Antilles Gbangba, to je ni gigun ati bi  sinu Okun Karibeani, bi guusu Kuba, ati iwoorun Hispaniola, erekusu to je ile fun awon orileabinibi-ileijoba Haiti ati Orile-ede Olominira Dominiki. Awon elede Arawak abinibi eya Taíno ti won gbe nibe pe oruko erekusu ohun ni "Xaymaca", to tumosi "Ile Igi ati Omi", tabi "Ile Isun Omi".


title: Jamáíkà

text: Nigba kan bi ini Spein ti won si pe ibe ni ", ni 1655 o di ibiamusin Ilegeesi, ati leyin eyi o di ti Britani, toruko  re n je "Jamaica". Pelu awon eniyan ti won to egbegberun 2.8, o je orile-ede keta eledegeesi to ni awon eniyan pipojulo ni orile Amerika, leyin  awon orile-ede Iparapo awon Ipinle ati Kanada. O wa ninu  ile Ajoni pelu Queen Elizabeth II bi Olori Orile-ede.  Kingston ni ilu titobijulo ati oluilu re.


title: Jamáíkà

text: Awon eya abinibi Arawak ati Taino ti won gbera lati Guusu Amerika budo  sori erekusu na larin odun 4000 ati 1000 kJ. Nigbati Christopher Columbus de be ni 1494 o ba awon abule to ju 200 lo nibe ti won ni awon olori abule  nibe. Ebado guusu Jamaika je ibi ti awon eniyan posijulo nigbana, agaga layika agbegbe ti a mo loni  bi Old Harbour. Awon Tainos si je onibugbe Jamaika nigbati awon Geesi  gba idari ibe. Jamaican National Heritage Trust nsise lati wari, ki  won o si sakosile eri yiowu toba le wa nipa awon Taino/Arawaks. Christopher Columbus gba Jamaica fun Spein leyin to bale sibe ni 1494. O se e se ko je pe ibi ti Columbus bale si ni Dry Harbour, loni to n je  Discovery Bay. Maili kan ni iwoorun St.  Ann's Bay ni ibi ibudo akoko awon ara Spein lori erekusu na, Sevilla, ti won pati ni 1554 nitori opo awon olosa ti won ja be.


title: Jamáíkà

text: Won ko oluilu ibe lo si Spanish Town, loni to budo si parish of St. Catherine, lati odun 1534. Leyin eyi won pe ni "Villa de la Vega". Spanish Town ni o ni  Ile isin to pejulo larin awon ibiamusin Britani. Awon ara Ilegeesi fi tipatipa le awon ara Spein kuro ni Ocho Rios ni St. Ann. Sugbon, o di odun 1655, ni Tower Isle, ki awon ara Ilegeesi o to gba ogba ologun awon ara Spein to gbeyin ni Jamaica. Omo Spein to n je Don Cortez Arnoldo de  Yassi da abo bo Tower Hill (ibi ti Tower Isle wa) lowo awon ara Ilegeesi fun odun marun, ki o to salo si Kuba. Ibi to gba salo ni won n pe ni "Runaway Bay", eyi na wa ni St. Ann. Oruko Montego Bay, to je oluilu parish St. James, wa lati oruko lede Spein " (tabi Bay of Lard) fun opo iye pupo boar ti won n lo fun lard-making industry. Ara Ilegeesi Admiral William Penn (baba William Penn ti Pennsylvania) ati Ogagun Robert Venables gba erekusu yi ni 1655. Ni 1660, iye awon eniyan ni Jamaika je 4,500 awon alawo funfun ati bi 1,500 melo awon alawo dudu. Lati bi awon odun 1670, awon eniyan alawo dudu ni won je ogunlogo iye awon eniyan nibe.


title: Jamáíkà

text: Nigba ti awon ara Ilegeesi gba Jamaika ni 1655 olumusin ara Spein sa kuro nibe won si fi opolopo  awon omo eru won lati Afrika seyin. Ki awon ara Ilegeesi o mo baa tun mu won leru, won salo si  agbegbe oke alapata ni ori erekusu yi, nibi ti won ti darapo mo awon miran ti awon na ti sa kuro lowo awon ara Spein tele lati lo gbe pelu awon Taínos. Awon eru ti won ti salo wonyi je mimo bi Jamaican Maroons, koja lu awon ara Britani ni orundun 18th. Awon iran won si n je oruko yi titi doni. Nigba oko eru awon Maroon sedasile agbajo alominira larin inu oke ile Jamaica niran deran. Nigba awon odun 200 akoko ijoba Britani, Jamaika di ikan ninu awon orile-ede to siwaju lagbaye to n  ta suga ati to n lo eru, nipa sise iye to ju toonu 77,000 suga lo lododun larin 1820 ati 1824. Leyin ipare owo eru (eyi yato si oko eru gan ti won ko pare) ni 1807, awon ara Britani mu awon ara India ati ara Saina wa bi awon oniwofa lati sise. Awon omo-omo awo awon oniwofa lti Asia yi si wa ni Jamaika titi doni.


title: Jamáíkà

text: Nigba to fi di ibere orundun 19th, nitoripe Jamaica gbokan le oko eru eyi ki awon eniyan  alawodudu (awon ara Afrika) o poju awon eniyan alawofunfun (awon ara Europe) lo ni ipin 20 si 1.  Botilejepe awon Ilegeesi ti fi ofinde owo eru, ifayawo won si awon ibiamusin si tun sele nigbana.  Ijoba Britani se ofin to lana ipare oko eru, sugbon won tun lana lati se imudara igbe awon eru ibe.  Ninu awon ilanna yi ni ifofinde lilo egba ninu oko, ifofinde nina awon obinrin, ikede pe awon eru  gbodo je gbigba laye lati gba ilana esin, ipondandan pe awon eru gbodo ni ojo kan ninu  ose lati ta awon ogbin oko won, bakanna won si tun fofinde awon oja ojo Aiku. Sugbon ni Jamaika, awon ilana yi je lilodi di latowo Ile-igbimo Asofin. Ileigbimo yi so pe awon eru  nitelorun ara won, won si lodi si itowobo Ileasofin si oro to n lo ni erekusu ohun, botilejepe opo awon to ni eru n beru pe ijidide awon eru le se.


title: Jamáíkà

text: Leyin opolopo aigboran ati iyipada iwuwa ni Britani Olokiki, won fofinde oko eru ni 1834, pelu ifisile patapata lowo idekun eru ni 1838. Iye awon eniyan ibe ni 1834 je 371,070 ninu awon ti 15,000 je alawofunfun, 5,000 je eniyan alawodudu alominira, 40,000 eya adalu, ati 311,070 eru.


title: Jamáíkà

text: Ni awon odun 1800, Britani sedasile iye awon ogba eweko. Ikan ninu won ni Castleton Garden, to je didakale ni 1862 lati dipo Bath Garden (to je dida ni 1779) ti agbara omi baje. Bath Garden ni ibi ogbin breadfruit ti won je mimuwa si Jamaica lati Pacific latowo Captain William Bligh. Awon ogba miran tun ni Cinchona Plantation ti won dasile ni 1868 ati Hope Garden ti won dasile ni 1874. Ni 1872, Kingston di oluilu erekusu na.


title: Jamáíkà

text: Ni 1945, Sir Horace Hector Hearne di Onidajo Agba ati Olutoju Akosile ni Jamaika. O solori Ile-Ejo Gigajulo, Kingston larin 1945 ati 1950/1951. Ibe lo gba lo si Kenya nibi ti won ti yan bi Onidajo Agba. Diedie Jamaika gba ilominira lopo lowo Iparapo Ileoba be sini ni 1958, o di igberiko ninu Federation of the West Indies, ile apapo kan ni larin awon British West Indies. Jamaika gba iominira patapata nigba to fi ile apapo yi sile ni 1962.


title: Jamáíkà

text: Okowo to n posi daada bi 6% lodoodun, lo sele ni odun mewa akoko leyin ilominira labe ijoba ti awon Alakoso AgbaAlexander Bustamante, Donald Sangster ati Hugh Shearer solo ri sirere. Ohun to fa iposi yi ni inawolori daada si bauxite/alumina, isebewo, ile-ise elero ati, ni bi die apa ise agbe.


title: Thierry Henry

text: Thierry Henry je agbá bọ́ọ̀lù-ẹlẹ́sẹ̀ omo ile Fransi.


title: Muhammad Ali

text: Muhammad Ali (orúko àbíso "Cassius Marcellus Clay, Jr."; January 17, 1942 - June 3, 2016) jẹ́ ajẹ̀sẹ ará Amẹ́ríkà tó ti fẹ̀yị̀ntì àti onídárayá àkọ́kọ́ ágbáyé fún wúwotówúwo ní ẹ̀ẹ̀mẹta.


title: Muhammad Ali

text: A bi Ali si Louisville, Kentucky osi dagba si be pelu. O bẹrẹ ikẹkọ bi afẹṣẹja amateur ni ọjọ -ori 12. Ni ọdun 18, o ṣẹgun goolu kan ni pipin iwuwo iwuwo ina ni Awọn Olimpiiki Igba Irẹdanu Ewe 1960 ati pe o di alamọdaju nigbamii ni ọdun yẹn. O di Musulumi lẹyin ọdun 1961. O bori ni aṣaju iwuwo iwuwo agbaye lati ọdọ Sonny Liston ni ibinu nla ni ọjọ Kínní 25, 1964, ni ọjọ -ori 22. Ni Oṣu Kẹta ọjọ 6, 1964, o kede pe oun ko ni mọ mọ Cassius Clay ṣugbọn bi Muhammad Ali. Ni 1966, Ali kọ lati jẹ ki o wa sinu ologun, ni sisọ awọn igbagbọ ẹsin rẹ ati atako ihuwa si Ogun Vietnam. O jẹbi pe o yago fun kikọ silẹ nitorina o dojuko ọdun marun ninu tubu ati pe o gba awọn akọle Boxing rẹ. O duro kuro ninu tubu bi o ti bẹbẹ fun ipinnu si Ile -ẹjọ Adajọ, eyiti o yi idajọ rẹ pada ni ọdun 1971, ṣugbọn ko ti ja fun o fẹrẹ to ọdun mẹrin o padanu akoko iṣẹ ṣiṣe giga bi elere idaraya. Awọn iṣe Ali gẹgẹ bi alatako-ọkan si Ogun Vietnam jẹ ki o jẹ aami fun iran counterculture ti o tobi, ati pe o jẹ eeyan ti o ga pupọ ti igberaga ẹlẹyamẹya fun awọn ara Amẹrika Amẹrika lakoko gbigbe awọn ẹtọ ara ilu ati jakejado iṣẹ rẹ. Gẹgẹbi Musulumi, Ali ni ajọṣepọ lakoko pẹlu Elijah Muhammad's Nation of Islam (NOI). Nigbamii o kọwọ si NOI, ti o faramọ Islam Sunni, ati atilẹyin iṣọpọ ẹya bi onimọran iṣaaju rẹ Malcolm X. O kopa ninu ọpọlọpọ awọn ere -idije boxing ni pataki julọ awọn ija rẹ pẹlu Joe Frazier, pẹlu Ija ti Ọdun (iṣẹlẹ afẹṣẹja ti o tobi julọ titi di igba naa), Thrilla ni Manila, ati ija rẹ pẹlu George Foreman ti a mọ si The Rumble ninu Jungle, eyiti o jẹ wiwo nipasẹ igbasilẹ ti a fojusi awọn olugbohunsafefe tẹlifisiọnu ti awọn oluwo bilionu 1 ni kariaye, di igbohunsafefe tẹlifisiọnu laaye julọ julọ ni agbaye ni akoko yẹn. Ali ṣe rere ni iranran ni akoko kan nigbati ọpọlọpọ awọn onija jẹ ki awọn alakoso wọn sọrọ, ati pe o jẹ igbagbogbo ni imunibinu ati ajeji. O jẹ olokiki fun sisọ ọrọ idọti, ati igbagbogbo ni aṣa-ara pẹlu awọn eto orin ati ọrọ ewi ọrọ, ifojusọna awọn eroja ti hip hop. Ni ode oruka, Ali ti ṣaṣeyọri bi oṣere olorin ọrọ, nibiti o ti gba awọn yiyan Grammy meji. O tun ṣe ifihan bi oṣere ati onkọwe, dasile awọn itan -akọọlẹ ara ẹni meji. Ali ti fẹyìntì lati afẹṣẹja ni ọdun 1981 ati idojukọ lori ẹsin, alanu ati ijajagbara. Ni ọdun 1984, o ṣe agbekalẹ iwadii aisan ti Parkinson's syndrome, eyiti diẹ ninu awọn ijabọ ṣe ikawe si awọn ipalara ti o ni ibatan Boxing, botilẹjẹpe oun ati awọn dokita alamọja rẹ tako eyi. O jẹ eniyan ti n ṣiṣẹ lọwọ ni kariaye, ṣugbọn ni awọn ọdun igbẹhin rẹ ṣe awọn ifarahan gbangba diẹ bi ipo rẹ ti buru si, ati pe idile rẹ tọju rẹ. Ali ku ni Oṣu Karun ọjọ 3, ọdun 2016.


title: Kòlómbìà

text: Kòlómbìà (), fun onibis bi Orile-ede Olominira ile Kolombia (, ), je orile-ede olominira onilana-ibagbepo ni ariwaapaiwoorun Guusu Amerika. Kolombia ni bode ni ilaorun pelu Venezuela ati Brazil; ni guusu pelu Ecuador ati Peru; ni ariwa pelu Okun Karibeani; ni ariwailaorun pelu Panama; ati ni iwoorun pelu Okun Pasifiki. Bakanna Kolombia tun pin bode odo pelu Venezuela, Jamaica, Haiti, Dominiki Olominira, Honduras, Nicaragua ati Costa Rica. Pelu iye awon eniyan to to egbegberun 45, Kolombia ni iye eniyan 29th titobijulo lagbaye ati ikeji titobijulo ni Guusu Amerika, leyin Brazil.


title: Kòlómbìà

text: Agbegbe ti a n pe ni Kolombia loni koko je ibugbe awon ara abibibi bi Muisca, Quimbaya, ati Tairona. Awon ara Spein debe ni 1499 won si bere isegun ati iseamusinibe, won fikupa tabi se ikoleru bi 90% awon eniyan ibe, nigbana ni won sedasile Ibasorun ile Grenada Tuntun (to ni ile odeoni Colombia, Venezuela, Ecuador, ariwaiwoorun agbegbe ile Brazil ati Panama) pelu oluilu re ni Bogotá. Ilominira latowo Spain waye ni 1819, sugbon ni 1830 "Gran Colombia" daru eyi fa ki Venezuela ati Ecuador o pinya soto. Awon ti a mo loni bi Kolombia ati Panama di Orile-ede Olominira ile Grenada Tuntun. Orile-ede tuntun yi sedanwo ijoba isealapapo gege bi Ijosepapo Grenada (1858), ati leyin re bi Iparapo awon Ipinle Kolombia (1863), ki o to dipe won kede Orile-ede Olominira ile Kolombia nigbeyin ni 1886. Panama pinya ni 1903 labe ifitipatipa sanwo fun ijoba orile-ede Amerika lati ko Ìladò Panamá.


title: Kòlómbìà

text: Oro to n je Kolombia wa lati oruko Christopher Columbus (Spani: "Cristóbal Colón"). Francisco de Miranda lo koko lo lati fi tokasi gbogbo ile Agbaye Tuntun. Ni 1819 Gran Kolombia gba bi oruko re nigba to je didasile latinu awon agegbe Viceroyalty of New Granada tele (Kolombia, Panama, Venezuela ati Ekuador loni).


title: Kòlómbìà

text: Kolombia ni bode ni ilaorun mo Venezuela ati Brazil; ni guusu mo Ecuador ati Peru; ni ariwa mo Panama ati Omi-okun Karibeani; besini ni iwoorun mo Ekuador ati Okun Pasifiki.


title: Kòlómbìà

text: Kolombia wa ni ibi ti an pe ni Oruka Ina Pasifiki, ibi ileaye to ni opo iminle ati okeileru, o tun ni awon oke Andes.


title: Kòlómbìà

text: Nibi odun 10,000 kJ, awon awujo ode ati akoeran wa nitosi ii ti Bogotá wa loni (ni "El Abra" ati "Tequendama") ti won sowo pelu ara won ati awon awujo miran ni Afonifoji Odo Magdalena Valley. Bere ni egberundun akoko kJ, awon adipo awon omo Amerindia sedagbasoke sistemu oloselu to n je "cacicazgo" pelu opo agba bi piramidi, eyun latoke wa sisale ti awon olori re unje "cacique". Ninu Kolombia awon asa meji pelu sistemu cacicazgo lilojujulo ni awon Tayrona ni Agbegbe Karibeani, ati awon Muiska nibi awon ileoke layika Bogotá, awon mejeji ti won je ti ebi ede Chibcha. Awon Muiska ni won je gbigba bi awon ti won ni sistemu oloselu adagbasoke julo ni Guuusu Amerika leyin awon Inka.


title: Kòlómbìà

text: Awon oluwakiri ara Spein gunle si etiodo guusu Karibeani ni 1499 pelu Rodrigo de Bastidas bi olori won. Christopher Columbus gan na wa oko oju omi koja legbe Karibeani ni 1502. Ni 1508, Vasco Nuñez de Balboa bere sini se ijabori awon agbegbe Urabá. Ni 1513, ohun ni ara Europe akoko to de Okun Pasifiki, eyi to pe ni "Mar del Sur" ("Omi-okun Guusu"), nipa bayi o si ona fun awon ara Spein yioku lati lo si Peru ati Tsile. Gbogbo agbegbe yi ni awon eya bi awon Chibchan ati awon Carib, awon yi ti awon ara Spein bori diedie boya pelu ijagun tabi nipa ibarepo, Nigbakana, awon arun ti awon ara Europe mu wa pelu won, bi sopanna, ati ija ibori ati ipalemo eya eniyan to n sele, fa diedie ki awon olugbe abinibi ibe o idin pupo. Ni orundun 16th awon ara Europe bere si ni mu awon eru wa lati Afrika.


title: Kòlómbìà

text: Leyin ibori Kolombia lowo awon ara Spein ati igba pipe imunisin lowo won, opo egbe arinkankan lodide lati gba idawa tabi ilominira patapata agbegbe orile-ede. Opo ni awon wonyi ni awon ara Spein fi jagidijagan ko nile, be sini awon miran ninu won ko ni agbara to lati mu iyipada wa. Egbe arinkankan fun ilominira to gbeyin bere arin 1810, leyin igba ti Saint Domingue (Haiti loni) gba ilominira ni 1804. Eyi fu itileyin gidi fun awon to solori ijidide ni Kolombia, eyun Simón Bolívar ati Francisco de Paula Santander. Bolívar di Aare akoko orile-ede Kolombia alominira leyin ijabori ni ijaogun Boyacá, leyin ti Bolívar fipo yi sile, Santander to je igbakeji re di Aare ikeji orile-ede Kolombia. Ijidide yi pari layorisirere ni 1819, nigbati Ibasorun ile Grenada Tuntun bo si owo Orile-ede Olominira Kolombia ti a sese dasile ngbana bi isokan Ekuador, Kolombia ati Venezuela. Panama nigbana je apa ile Kolombia.


title: Kòlómbìà

text: Kolombia je pipin si awon 32 ipinpa 32 ati agbegbe oluilu kan, ti won mu bi ipinpa kan (Bogotá na tun je oluilu fun ipinpa Cundinamarca). Awon ipinpa na tun je pinpinlabe si awon munisipal, ikokan won to ni ibujoko munisipal, bakanna awon munisipal tun je pipinsabe si "corregimientos". Ipinpa kokan ni ijoba ibile pelu gomina ati ile-igbimo asofin ti won n je didiboyan tara si igba odun merin. Munispal kookan ni baale ati igbimo, be sini "corregimiento" kookan ni "corregidor", tabi olori ibile.


title: Kòlómbìà

text: Lapapo mo oluilu, awon ilu miran na tun wa ti pe ni agbegbe, nitori ini pataki ti won ni. Awon wonyi ni Barranquilla, Cartagena, Santa Marta, Cúcuta, Popayán, Bucaramanga, Tunja, Turbo, Buenaventura ati Tumaco. Awon apaipin ni ipinabe ibile amojuto, nibi ti awon ilu ni awon olugbe to tobi ti won si wa nitosi ara won (fun apere ni Antioquia ati Cundinamarca). Nibi to ba je pe aon olugbe kere sugbon won ni isoro abo (fun apere Amazonas, Vaupés ati Vichada), ipin amojuto pataki je lilo, bi "apaipin "corregimientos"", to je adapo ilu ati "corregimiento".


title: Kòlómbìà

text: Awon oro okere ile Kolombia je latowo Aare ile Kolombia won si unje kikoso latowo Alakoso Oro Okere. Colombia ni awon iranlose diplomati ni gbogbo orile-ede be sini o je sisoju ninu awon agbajo alakopapupo ni awon ibudo yi:


title: Kòlómbìà

text: Kolombia je omo egbe Agbajo awon Orile-ede Andes ati Isokan awon Orile-ede Guusu Amerika.


title: Kòlómbìà

text: Awon ara Kolombia gbodo gba visa olubewo fun awon orile-ede 180 lati lo si be and do not need tourist visa for 15 countries.


title: Jésù

text: Jésù ará Násárẹ́tì (; c. 5 BC/BCE – c. 30 AD/CE), tàbí Jésù Kírísítì tabi Jésù, jẹ́ ẹni tó ṣe kókó jùlọ, yàtọ̀ sí Ọlọ́run nínú Ẹ̀sìn Kírísítì, tí àwọn ẹlẹ́sìn náà gbà gẹ́gẹ́ bí Olùgbàlà Aráyé, èyí tí ó jẹ́ àsọtẹ́lẹ̀ ni Májẹ̀mú Láéláé nínú Bíbélì, tí gbogbo àwọn ẹlẹ́ṣin Kíristi tàbí irú wọn gbà pé òun ni Ọmọ Ọlọ́run àti àwòrán Ọlọ́run tí ó jí dìde nínú ipò òkú. Islamu gba Jesu gege bi woli ati Messiah. Ọ̀pọ̀ àwọn ẹ̀sìn mìíràn ni wọ́n tún tẹrí ba fún un lóríṣi ọ̀nà. Jésù jẹ́ ẹnìkan tó ṣe pàtàkì nínú ìtàn ọmọ ènìyàn.


title: Uetersen

text: Uetersen tabi je ilu ni orile-ede Jẹ́mánì.


title: Michael Jordan

text: Michael Jeffrey Jordan (ojoibi February 17, 1963) jẹ́ agbá bọ́ọ̀lù alápẹ̀trẹ̀ ọmọ ilẹ̀ Amẹ́ríkà.


title: Samuel Ajayi Crowther

text: Samuel Àjàyí Crowther (c. 1809 - December 31, 1891) jẹ́ onímọ̀ èdè Yorùbá àti Bíṣọ́ọ́bù akọ́kó fún ìjọ Anglican lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó jẹ́ ọmọ bíbí ìlú Òṣoògùn ní ìjọba Ìbílẹ̀ Ìsẹ́yìn ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́. Àwọn olówò ẹrú Fúlàní kóo mẹ́rú nígbà tí ó wà lọ́mọ ọdún méjìlá.


title: Freetown

text: Freetown je oluilu orile-ede Sierra Leone. O je ilu ebute ni eti Òkun Atlántíkì to budo si Agbegbe Apaiwoorun ile Sierra Leone pelu iposieniyan to je 1,070,200.


title: Sérbíà

text: Sérbíà ( ), fun ibise gege bi orile-ede Olominira ile Serbia (), je orile-ede alafileyika to budo si oritameta Arin- ati Apaguusuilaorun Europe, to gbale apaguusu Pannonian Plain ati apa arin Balkani. Serbia ni bode pelu orile-ede 8, Hungary ni ariwa; Romania, Bulgaria ni ilaorun; orile-ede Makedonia ni guusu; ati Kroatia, Bosnia ati Herzegovina, Montenegro ni iwoorun; bode re pelu Albania je jijiyansi. Botileje alafileyika, orile-ede yi jamo Okun Dudu lati inu Odo Danubi. Oluilu re, Belgrade, je ikan ninu awon titobijulo ni Apaguusuilaorun Europe.


title: Ẹ̀rọ Ìbánisọ̀rọ̀

text: Ẹ̀rọ Ìléwọ́ Ìbánisọ̀rọ̀ jẹ́ ohun èlò ẹ̀rọ ìgbàlódé tí ẹni méjì tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ lè fi bá ara wọn sọ̀rọ̀, yálà nípa ohùn tàbí ìkọ̀wé ránṣẹ́ sí ara wọn, bí wọ́n bá tilẹ̀ wà lọ́nà jíjìnnà réré sí ara wọn. Ní ìbẹ̀rẹ̀ pẹ̀pẹ̀ tí ẹ̀rọ yìí wà fún ìbánisọ̀rọ̀ nìkan, ṣùgbọ́n ìmọ̀ tí gorí ìmọ̀, Ẹ̀rọ Ìléwọ́ Ìbánisọ̀rọ̀ tí wà fún oríṣiríṣi nǹkan ju ìbánisọ̀rọ̀ lásán lọ.  Ìgbàgbọ́ lóri ìwáríì ẹ̀rọ ìbánisọ̀rọ̀ dúró sí àríyànjìyàn. Pẹ̀lú òmíràn ìwári n lá irú bí Tẹlefisan, ínà gílóbù àti kọmuputa. OríṣiríṣI àwọn oludàsìlẹ́ tó ṣe aṣájú iṣẹ́ idánwò lóri àtagbà ohùn lóri okùn-irin àti àtún-ṣe lóri ìrò ọ̀kọ̀ọ̀kan míiràn. Antonio Meucci, Johann Philipp Reis, Elisha Gray, Alexander Graham Bell àti Thomas Edison, nínú àwọn omìíran, gbogbo wọ́n tí gbá iyin pẹ̀lú iṣẹ́ aṣájú lóri Ẹ̀rọ ìbánisọ̀rọ̀. Ìtan ìbẹ̀rẹ̀ Ẹ̀rọ ìbánisọ̀rò jẹ́ èyí tí ó ní àńyànjìyàn, tí o dàbarú ira ti ẹ̀tọ́. Ìpasẹ àkópọ̀ àwọn ẹ̀jọ́ ni wọ́n fí pinnu àwọn ère silẹ̀ nígbangba fún àwọn ènìyàn. Àwọn Bell àti Edison ní wọ́n dá púpọ̀ nínu ìtàn ẹ̀ro ìbánisọ̀rọ̀.  Ó wúlò nígbà tí nńkan àìbámọ̀ bá ń ṣẹ lẹ̀


title: Ẹ̀rọ Ìbánisọ̀rọ̀

text: Ó n gbà ènìyàn là nínù ewu.


title: Ẹ̀rọ Ìbánisọ̀rọ̀

text: Ó dín kùn ìgbà tí ènìyàn fí ń kọ lẹ́tà sí ẹnìkejì


title: Ẹ̀rọ Ìbánisọ̀rọ̀

text: Ó dara làtí fí kan sárá sí ènìyàn.


title: Ẹ̀rọ Ìbánisọ̀rọ̀

text: Ó le láti mó jú tó


title: Ẹ̀rọ Ìbánisọ̀rọ̀

text: IPARI: Ẹ̀rọ ìbánisọ̀rọ̀ dára fún gbogbo iṣẹ́ láti fig be gòkẹ̀, ó sì dára fún ọ rọ̀ ajẹ́ ilẹ̀ waa.


title: Tíátà

text: Tíátà jẹ́ ọ̀rọ̀ tí ó wáyé lati inú èdè Gíríìkì tí o túmọ̀ sí ibì ìwòran ó sì tún ní ẹ̀ka bí eré ìtàgé tí ó túnmọ̀ sí pé, nígbàtí ènìyàn kan tàbí jù bẹ́ẹ̀ bá kó ara wọn jọ ní àkókò kan tábì sí ìbìkan láti dá àwọn ènìyàn lárayá. Nípa ìtúmọ̀ tí ó gbòòrò yí, lati ìgbà tí ènìyàn ti wà láyé ni tíátà ti wà to bẹ́ẹ̀ gẹ ti ó se sajejuwe ìgbé ayé ènìyàn nítorí Ìfé àwọn ènìyàn si ìtàn sísọ. Lati ipinlẹ̀ṣẹ̀ tíátà, ni ó ti ń mú orísiirísi àrà dání. A sì máa ń ló àwọn èròjà bi ọ̀rọ̀, ìṣesí, orin, ijọ́ àti ìwòran papọ̀ mọ́ eré ìtàgé sínú tíátà. Tíátà ayé ìsinsìnyí ni ó tún kún fún òtítọ bí ó tilẹ́ jẹ́ pé ó pín sí oríṣiiríṣi ọ̀nà. Tíátà àkọ́kọ́ ní a se ní ẹ̀gbẹrún ọdún méjì sájú ikú Olúwa wa sẹ́yìn, ni ó jẹ́ eré ìtara nípa ilẹ̀ Ígíbítì ìgbanì. Ìtàn nípa Ọlọ́run órísírì ni wọ́n fi ń se tíátà ni ọdọdún lati sin Ọlọ́run ósírísì wọn yi títi di ìgbà yé ọ̀làjú, èyí wá fi hàn nípa ìbásepọ̀ tí ó wa láàrín tíátà àti ẹ̀sin.  Àwọn ará Gíríkì ìgbanì ni ó kókó ṣe àgbékalẹ̀ tíátà gẹ́gẹ́ bí ìṣe, wọ́n sì túnmọ̀ tíátà sí oríṣirí ọ̀nà bí eré ti adùn kẹ́yìn rẹ̀, eré ti ìbànújẹ́ kẹ́yìn rẹ̀ àti eré tí ó se àpèjúwe àwùjọ.  Ṣùgbọ́n láyé òde òní, tíátà ṣíṣe ti gba ìgbà ọ̀tun, tí à ń se sínú fánrán fún àgbéléwò àwọn ènìyàn fún ìgbádùn. Tíátà ṣíṣe ti wá da iṣẹ́ òòjọ́ àwọn kan lóde òní. Tíátà àṣà àti iṣe tí àwọn òsèrè máa ń lò latí ṣe ìgbélékè àṣà àti ìṣe tí ó ti dòkú, pàápàá ní ilẹ̀ Áfíríkà. Nípa tíátà ni a ti mọ̀ pàápàá ni ilẹ̀ Yorùbá àwọn àṣà ati iṣe wa, tí ó ti sọnù nítorí àṣà àti ìwà àwọn òyìnbó ti gba àṣà àti ìṣe wa lọ́wọ́ wa.  Ọ̀kan nínú ìṣọ̀rí tíátà ni, tíátà nípa àwùjọ àti òsèlú. Tíátà nípa àwùjọ nì àwọn eléré ìtàgé fi ń se ọ̀pọ̀lópọ̀ àyípadà sí àwọn àlébù àti kùdìẹ̀-kudiẹ tó kù nínú àwùjọ wa lónìí. Nípà tíátà ṣíṣe yálà nípa eré ìtàgé tàbí ti àgbéléwò ni àtúnṣe ti ń bá ọ̀pọ̀lọpọ̀ ayé tí ó wà ní ìkòríta ìríjú, tí wọn kó si mọ ohun tó yẹ lati ṣe. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ olósèlú ni bá tí sọ ayé di tàwọn nìkan, bí kò bá sí ti àwọn aléré ìtàgé tábì ti àgbéléwò tí óun pi ìwà ìbàjẹ́ wọn léde.  Tíátà tí ó ti wà lati bí ọ̀pọ̀ ọdún ṣẹ́yìn, ló ti gbá àtúnṣe nípa ìdàgbàsókè tí ó ti dé báa ní ayé òde òní. Tíátà ṣ̣iṣe yálà ti eré ìtàgé tàbí ti àgbéléwò ló wà fún ẹ̀kọ́, ìtọ́sọ́nà ati fún ìṣàtúnṣe àwùjọ tí a wà lónìí.


title: Panamá

text: Panamá, fun tonibise bi orile-ede Olominira ile Panama (; ), je orile-ede ni Arin Amerika.


title: Iṣẹ́ Àgbẹ̀

text: 'Iṣẹ́ Àgbẹ̀' jẹ́ iṣẹ́ kan tí a ń ṣe láti fi gbin ohun ọ̀gbìn tàbí Ire oko tàbí sísìn ohun ọ̀sìn láti fi bọ́ ènìyàn àti ẹranko.


title: Iṣẹ́ Àgbẹ̀

text: Yorùbá gbágbọ̀ pé, iṣẹ́ àgbẹ̀ jé iṣẹ́ ilẹ̀ wa. Ṣùgbọ́n jù èyí lọ, iṣẹ́ àgbé ti wà láti ìgbà tí ayé ti wà. Bí a bá sì ń sọ nípa ọ̀rọ̀ àgbẹ̀, kìí ṣe iṣẹ́ oko nìkan là ń sọ. Iṣẹ́ àgbẹ̀ pín sí oríṣirísi ònà bíi: àgbẹ̀ aroko bọ́dúndé, àgbẹ̀ ọlọ́sìn, àgbẹ̀ ẹlẹ́ja, àgbẹ̀ Olóyin, àgbẹ̀ oní-fúláwà àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Kò sì sí ọ̀kan nínú ìṣọ̀rí iṣẹ́ àgbẹ̀ yí tí kò ní èrè tàbí ànfàní fún Olórí-kò-jorí, fún àwùjọ, fun àwọn ilé-iṣẹ́ àti fún orílẹ̀-èdè lápapọ̀. Kí a kúkú sọ pé, láìsí iṣẹ́ àgbẹ̀, kò lé sí ènìyàn nítorí pá oúnjẹ ni ọ̀rẹ́ àwọ̀.


title: Iṣẹ́ Àgbẹ̀

text: Ní ayé àtijọ́ àwọn àgbẹ̀ aláròojẹ nìkan ni ó wà, ṣùgbọ́n láyé òde òní iṣẹ́ àgbẹ̀ ti gbounjẹ fẹ́gbẹ́ ó sì ti gbàwò bọ̀. Lónìí ati rí àgbẹ̀ aládà-ńlá, alápapò se, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ


title: Iṣẹ́ Àgbẹ̀

text: Ní ilẹ̀ Aláwọ̀-dúdú àti ní àgbáyé lápapọ̀, ára àwọn pàtàkì iṣẹ́ àgbẹ̀ ni pé, nípa iṣẹ́ àgbẹ̀ ni ati máa ń mú oúnjẹ jade fún gbogbo ènìyàn àti fún àwọn ẹranko pẹ̀lú. Yorúbà a máa pòwe pe: bí óunjẹ bá ti kúrò nínú ìṣẹ́, ìṣẹ́ bùṣe. Láìsí óunjẹ yoo ṣòro fún ènìyàn lati máa gbé ní àlàáfíà, nítorí pé okun tinú la fi ń gbé tìta. Iṣẹ́ àgbẹ̀ ni ń mú oúnjẹ wá; óunjẹ ní sì ń mú ìlera wá, ara-líle sì ni ogùn ọrọ̀. Ó túnmọ̀ sí pé, láìsí iṣẹ́ àgbẹ̀ tó jẹ́ orísun ìpèsè fún ohun àmúlò ilé-iṣẹ́ ńlá àti kékeré, láìsí àwọn ohun àmúlò wọ̀nyí kò le ṣe é ṣe fún ilé iṣẹ́ lati máa ṣiṣẹ́. Bí kò bá sí ilé iṣẹ́, kò ní sí iṣẹ́ fún àwọn ènìyàn lati se. Èyí tí ó tún túmọ̀ sí pé, iṣẹ́ àgbẹ̀ jẹ́ ọ̀nà sí ìpèsè iṣẹ́ fún àwọn ènìyàn. Nínú àbájádèe àwọn aláyẹ̀wò nípa iṣẹ́ àgbẹ̀, wọ́n sọ pé, ó tó ìpín bi ọgọ́ọ̀rin ènìyàn tí wọ́n n ṣiṣẹ ni ọ̀nà kan tàbí òmíran nípa iṣẹ́ àgbẹ̀. Ṣùgbọ́n pẹ̀lú àwọn ànfàní tí ó kóra jọpọ̀ sínú iṣẹ̀ àgbẹ̀ yí, àwọn ènìyàn sì kóòríra iṣẹ́ àgbẹ̀ síbẹ̀.


title: Iṣẹ́ Àgbẹ̀

text: Lára àwọn ìdí ti àwọn ènìyàn fi ní ikóòrírà si iṣẹ́ àgbẹ̀ nipé, ó jẹ́ iṣẹ́ tí o nira láti se. Láì fi igbá bọ̀ kan nínú rárá, iṣẹ́ àgbẹ̀ jẹ́ iṣẹ́ tí ó nira, ìdí nìyí tí àwọn ènìyàn fi ń sá fún iṣẹ́ yi nítorí pé kò sẹ́ni tí ó fẹ́ ṣiṣẹ́ tó nira rárá, a fi iṣẹ́ ìrọ̀rùn nìkan, bí iṣẹ́ ófíìsì. Àwọn ohun èlò tí wọ́n ń lò, bíi àdá àti ọkọ́ tún ń ba àwọn ènìyàn lẹ́rù lati fi ṣiṣẹ́ àgbẹ̀. Ṣúgbọ̀n nígbà tí ọ̀làjú dé, ni àwọn onímọ̀ ìjinlẹ̀ ṣe àgbékalẹ̀ àwọn ohun èlò amáyédẹrùn fún iṣẹ́ àgbẹ̀. Èyí ló wá mú kí iṣẹ́ àgbẹ̀ wá wu ọ̀pọ̀lọpọ̀ lati ṣẹ, nítorí pé kò wá sí àṣekú ni iṣẹ́ àgbẹ̀ nítorí ìrànlọ́wọ̀ kẹ́míkà tí a fi ń pa oko àti àwọn ohun èlò ìgbàlódè míràn bí èyí tí wọ́n fi ń kọko, èyí tí wọ́n fi ń kórè àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Pẹ̀lú ìdàgbàsókè tí ó ti bá iṣẹ́ àgbẹ̀ ni àwùjọ wa lónìí yìí, ó yẹ kí ẹni kọ̀ọ̀kan wa mú iṣẹ́ àgbẹ̀ yi lọ́kùnkúndún-ùn nítorí nípa iṣẹ́ àgbẹ̀ ni óunjẹ fi lè pọ̀ yanturu ni àwùjọ wa. Kìí ṣe bẹ́ẹ̀ nìkan ṣùgbọ́n ó tún jẹ́ ọ̀ná láti tán òṣì àti ìṣẹ́ nípa pípèsè iṣẹ́ fún àwọn tí kò rí iṣẹ́, yó sì tún mú ìdàgbàsókè ba ọrọ̀ ajẹ́ wa ni orílẹ̀-èdè wa, Nàíjíríà àti àgáyé lápapọ̀.


title: Yemen

text: Yemen je orile-ede ni Asia.


title: Ìránì

text: Ìránì tabi Orílẹ̀-èdè Olómìnira Onímàle ilẹ̀ Ìránì je orile-ede ni Apaiwoorun Esia.


title: Edgar Adrian

text: Edgar Douglas Adrian nịọgbọ́njo osu kọkànlá Ọdún 1889 (11-30-1889). A bi I ni ilú Hampstead, London, England. O kú ní ọjọ́ kẹ̣rin oṣú kẹjọ ọdún 1977 (ní ìgbà naa o jẹ́ ọmọ dun mẹ́ta-di-ni-aadọrun-un). O jẹ́ ará ìlu British tí o jẹ́ onímọ ifero mo-ise-ohun-ẹlẹ́mi ati ólùgbà ebùn íyibíye ọlọ́lá ni ọdún 1932 fún ìmọ ìse ohun ẹlẹmi ti oun àti Sir Charles Sherrigbon jùmọ̀ jẹ́ fún ìmúlò oun kan nínú ara tí o má gbé ìròyin làtí ibi opolo de ibi-ti-o kú lárá.


title: Edgar Adrian

text: Ọmọ Alfred Douglas Adrian, onimọran ofin fún igbimọ ijọba ibíle tí BriitiṣI (British) ni ojogbon Edgar je. Ọ̀jọ̀gbọ́n Edger Adrian lo si ile-ìwe West Minister, o si ká sáyẹ́ǹsì adándá ni ilé-ìwé gíga ti Kémíbiriijì. O si wa ni ibè fún opolopo odun.  O parí kí kọ́ ìmọ̀ egbógi ni ọdun 1915. Iṣé aseparí fun eko wọn ti ile-wosan ni o se ni ile-Iwosan ti St. Bartholemew’s ni London nigba ogun agbaye kiini, O se ìtọ́jú àwọn ológun. Ọ̀jọgbọ́n Edger pada si Kémíbirììji ní ọdun 1919, ni igba ti o di ọdun 1925. Ọ̀jọ̀gbọ́n Adrian Baron fẹ́ Arabirin HESTER AGNES PINSENT ni ọjọ́ ḳẹrin-la osu kẹta ọdun 1923 (14-6-1923). Won bi ọmọ mẹ̣́ta (ọmọ obinrin kan àti awọn Ibejí miiran). Ọ̀jọ̀gbọ́n Adrian se awárì elétirìiki nínú ẹ̀yá ara níbí isan.


title: Sàhárà

text: Sahara je aginjù to kun fun yerupe


title: Aginjù

text: Aginjù ni is a barren area of apá ilẹ̀ gbígbẹ tí kò sí ìsú-òjò rárá, nítórí bẹ́ẹ̀, ìgbésíayé le fún àwọn ọ̀gbìn àti ẹranko níbẹ̀. Àìsí ewéko jẹ́ kí orí ilẹ̀ kó mọ́ nìí àbò rárá, ilẹ̀ le là tàbí kó fọ́. Bíi ìdá kan nínú mẹ́ta ilẹ̀ ilé-ayé ni wọ́n jẹ́ ọ̀gbẹlẹ̀ tàbí ọ̀gbẹlẹ̀ díẹ̀.


title: Mòrókò

text: Mòrókò tabi Ílẹ̀ọba Mòrókò je orile-ede ni Apa Ariwa Afrika


title: Atiku Abubakar

text: Atiku Abubakar (tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kẹẹ̀ẹ́dọ́gbọ̀n oṣù kọkànlá ọdún 1946) jẹ́ gbajúgbajà olóṣèlú ọmọ bíbí ìpínlẹ̀ Adamawa lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Òun ni Igbákejì Ààrẹ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà nígbà ìṣèjọba Ààrẹ Olúṣẹ́gun Ọbásanjọ́. Lọ́dún 2019, ó díje dupó Ààrẹ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà lábẹ́ àsíyá ẹgbẹ́ òṣèlú People’s Democratic Party tako Ààrẹ Muhammadu Buhari tí ẹgbẹ́ òṣèlú All Progressives Congress, ṣùgbọ́n ìbò àti orí kò ṣe é lóore, ó fìdí remi.


title: Claude Ake

text: Claude Ake (18 February 1939 in Lagos - 7 November 1996) je ojogbon ninu imo sayensi oselu. Ake je omo ile Naijiria.


title: Spéìn

text: Spéìn tabi Ilẹ̀oba Spéìn (, tabi ni èdè Gẹ̀ẹ́sì) je orile-ede ni Europe.


title: Yukréìn

text: Ukraníà je orile-ede ni Europe.


title: Islàmabad

text: Islamabad je oluilu orile-ede Pakistan


title: Końskowola

text: Abule kan ni ila-oorun gusu ile Polandi ni o n je Końskowola (IPA [kɔɲskɔ'vɔla]). O wa laarin Pulawi ati Kuro.


title: Końskowola

text: Itumo ti a le fun Konskowola ni Ife Esin (Horse's Will) sugbon oruko re gan-an wa lati ara Wola - orisii abule kan, oruko eni ti o si ni in ni Jan z Konina (Jan Koninski, Joonu ti Koni). Odun 1442 ni won se akiyesi oruko ti a n pe ni Koninskawola yii.


title: Końskowola

text: Ni nnkan bii senturi kerinla (XIV) ni won da abule yii sile ni abe Witowska Wola. Won wa yi oruko re pada si Koniiskawola ni senturi kokandinlogun (XIX).


title: Mark Twain

text: Samuel Langhorne Clemens (30 November 1835 - 21 April 1910) tí a mọ́ pẹ̀lú orúkọ ìkọ̀wé Mark Twain jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà.


title: Nwankwo Kanu

text: Nwankwo Christian Nwosu Kanu, OON (ojoibi 1 August 1976 in Owerri, Nigeria), tabi Kanu lasan, je alagbata agbaboolu-elese omo ile Naijiria to un gba iwaju fun egbe alagbata ni Football League Championship, Portsmouth. O tun pile ti je omo egbe agbaboolu omoorile-ede Naijiria fun odun 16 lati 1994 titi di 2010. Kanu wa lati egbe eya eniyan Igbo; oruko re, Nwankwo, tumosi "Odo mokunrin ti abi ni ojo oja Nkwo" ni ede Igbo..


title: Nwankwo Kanu

text: Kanu gba eso UEFA Champions League kan, eso Ife-eye UEFA kan, Eso Abori Ife-eye FA meta ati ebun Ara Afrika Agbaboolu-Elese Ododun meji. O tun je ikan ninu awon agbaboolu ti won ti gba Premier League, Ife-eye FA, Champions League, Ife-eye UEFA ati Eso Wura Olympiki. Bakanna o tun je alabasoju UNICEF..


title: Nwankwo Kanu

text: Kanu began his career, aged sixteen, at First Division club Federation Works before moving to Iwuanyanwu Nationale in 1992. After a notable performance at the U-17 World Championships he was signed by Dutch Eredivisie AFC Ajax in 1993 for €207,047. He made his Ajax debut the following year and went on to score 25 goals in 54 appearances. Kanu also came on as a sub in Ajax's 1995 Champions League final win over AC Milan. In 1996, Ajax sold Kanu to Serie A side Internazionale for around $4.7 million that summer he captained the Nigerian team that won gold at the Olympics, and scored two late goals in the semi-finals against powerhouses Brazil to overturn a 2–3 scoreline into a 4–3 win in extra time. Kanu was also named African Footballer of the Year for that year.


title: Nwankwo Kanu

text: However, soon after returning from the Olympics, Kanu underwent a medical examination at Inter, which revealed a serious heart defect; he underwent surgery in November 1996 to replace an aortic valve and did not return to his club until April 1997. In interviews, Kanu frequently cites his faith as a Christian, and has often mentioned this trying time of his career as an occasion when he prayed to God. Kanu's experience also led to his founding the Kanu Heart Foundation, an organisation that helps predominantly young African children who suffer heart defects. Kanu is known throughout Africa for his philanthropic work.


title: Nwankwo Kanu

text: In February 1999, after just twelve games and one goal for Inter, Kanu was signed by Arsenal for approximately £4.15 million. His debut for Arsenal, against Sheffield United in the FA Cup, was a highly unusual match. With the score 1–1 and ten minutes to go, the United goalkeeper, Alan Kelly, kicked the ball out of touch so that treatment could be given to an injured player. When the ball was thrown back into play by Ray Parlour, although it was intended for Kelly, Kanu was unaware of the circumstances. Thinking it to be an attacking move, he chased the throw-in down the right wing unchallenged, and centred the ball for Marc Overmars, who promptly scored to make the match 2–1. Immediately after the match Arsenal manager Arsène Wenger offered to right the error and replay the match; in the end, Arsenal won that match 2–1 as well.


title: Nwankwo Kanu

text: Despite the events overshadowing his debut, Kanu's career was quickly revived at Arsenal. He scored his first goal for the club in the next round of the cup against Derby County, coming off the bench to net the only goal of the game. He quickly became known for his goalscoring prowess from the bench, scoring important goals against Sheffield Wednesday, Tottenham Hotspur and Aston Villa as a substitute. He became very popular among the fans for his 2 fingered salute - something that he later explained was based on the team's nickname, The Gunners - which started in 1999 against Middlesbrough.


title: Nwankwo Kanu

text: After the departure of Nicolas Anelka in the summer of 1999. This prompted a new chant amongst Arsenal supporters: "Chim chiminy, chim chiminy, chim-chim chiroo, who needs Anelka when we've got Kanu?" (to the tune of the song from "Mary Poppins"). Kanu became known for scoring extravagant goals; against Tottenham Hotspur, with his back to goal he lobbed the ball over Luke Young's head, before turning the young defender and scoring. Other memorable goals included a back-heel flick against Middelsborough, and a hat-trick against Chelsea to win a derby match 3–2 after being 2–0 down after 75 minutes. Following his amazing performance at Stamford Bridge the headline pun after the game was "Kanu believe it". He was named African Footballer of the Year for the second time in 1999, and in 1999-2000 he scored 17 times in 50 matches for the Gunners. The fans often chanted 'Kanuuuu' (extending the syllable 'nu') whenever he scored or announced during matches; some mistook that he was being 'booed' rather than being cheered.


title: Nwankwo Kanu

text: However, Kanu's appearances for Arsenal gradually became less frequent, particularly after the emergence of Thierry Henry as Arsenal's first choice striker, when Kanu was mainly used as a substitute. Despite this, Kanu won the Double with Arsenal in 2002, an FA Cup in 2003 (as an unused sub) and the Premier League title in 2004. In all he played 197 games for Arsenal (nearly half of them as a substitute), scoring 44 goals. In the summer of 2004, after his contract with Arsenal ended, he moved to West Bromwich Albion on a free transfer.


title: Nwankwo Kanu

text: In 2008 Kanu was voted 13th in the "Gunners' Greatest 50 Players" poll


title: Nwankwo Kanu

text: West Brom had just been promoted to the FA Premier League for the second time in the space of two years. Kanu started as a regular for the club, making his debut in a 1–1 draw away at Blackburn Rovers on 14 August 2004. He scored his first goal for Albion on 18 September 2004, an 88th-minute equalizer in a 1–1 home draw against Fulham. In a match against Middlesbrough on 14 November 2004, Kanu was guilty of an incredible miss in injury time, with Albion 2–1 down. Kanu had sent a low cross over the bar from a yard away from the goal line. Manager Bryan Robson was seen in TV footage mouthing the words "How did he miss that?", and Kanu's howler was crowned 'Miss of the Season' by many television stations in the end-of-season reviews. Nevertheless, the 2004–05 season was ultimately a memorable one for West Brom, as they became the first club to avoid relegation from the Premier League after being bottom of the table at Christmas.


title: Nwankwo Kanu

text: One of the most memorable games of the 2005-2006 in English football|2005–06]] season for Kanu came with the visit of his former club Arsenal to The Hawthorns on 15 October 2005. Philippe Senderos put the visitors ahead in the 17th minute, but Kanu equalised shortly before half time. West Brom went on to win the match 2–1 with a spectacular strike from Darren Carter. It was their first home win over Arsenal since 1973, and the first time that they had come from behind to win a Premier League game. But such highlights were rare for Albion that season, and the club was relegated at the end of 2005–06. Kanu's contract had expired, and he chose not to renew it. In his two years at The Hawthorns he made a total of 58 appearances – 16 of them as a substitute – and scored nine goals.


title: Nwankwo Kanu

text: In the summer of 2006, Kanu played as a guest for Arsenal in Dennis Bergkamp's testimonial game, the first match to be played in Arsenal's new Emirates Stadium. The game was tied 1–1 when Kanu scored the winning goal, making him the third person to score in the stadium. At the end of the match, Kanu joined the rest of the Arsenal side in hoisting the retired Dutchman on their shoulders as fans gave him a standing ovation. He remains a popular figure at Arsenal, being applauded when he appears at the Emirates Stadium.