title: S.M. Raji àti J.I. Ogunranti

text: Ìwúlò orin Ifá Ojú-Ìwé 8-9.  Ohùn ẹnu Yorùbá tó dùn, tó dún, tó sì jinlẹ̀ ni Orin Ifá. Ẹlòmìíràn le gbàgbé ara rẹ̀ síbi tí ó bá ti ń wòran eré-Ifá. Síṣe-léré rẹ̀ ni kò tó wò ni? Ìwọ́hùn inú orin ibẹ̀ ni ò tó wò ni? Àbí àwọn ọ̀rọ̀ kàǹ-kà tí ń kọ́ni lọ́gbọ́n tí ó kún inú rẹ̀ fọ́fọ́fọ́?


title: S.M. Raji àti J.I. Ogunranti

text: Àkóónú inú orin Ifá Ojú-Ìwé 10.  Àkóónú orin Ifá kò gbọdọ̀ kọjá àwọn nǹkan tó ń bẹ láàrin àwùjọ tí bí i. Àwọn nǹkan bí ọ̀rọ̀ ìbà jíjú, oríkì, ètò ìṣèlú, èto owó àti ohun mìíràn tó jẹ àwọn ènìyàn lógún, àwọn nǹkan tó jẹ́ bárakú fún wọn, ìmọ̀ràn àti àwọn ohun tó ń ṣẹlẹ̀ lọ́wọ́lọ́wọ́ àti èyí tó ti ṣẹlẹ̀ sẹ́yin.


title: S.M. Raji àti J.I. Ogunranti

text: Ìgbékalẹ̀ orin Ifá Ojú-Ìwé 11.  Àwọn tó ń fi ojú ààtò wo lítírésọ̀ sọ pé kò sí ohun tó dára tí kò ní ààtò tó dára. Orin náà ní ẹjẹ́wọ̀n-ọ́n bí a bá fẹ́ kó dùn, kó dún, kó sì pẹ́ lọ́kàn ẹni. Ènìyàn ò gbọdọ̀ máa to nǹkan lódìlódì. Ẹni tó bá gbé ìyá igbá lé ọmọrí igbá tit ò ó lódì.


title: S.M. Raji àti J.I. Ogunranti

text: Èwọ́ Ojú-Ìwé 12. Irú ẹ̀wọ́ ìlù yìí ni à ń lù sí orin tí a fi ṣe àpẹrẹ lókè yìí. Gẹ́gẹ́ bí orúkọ rẹ̀, ìlú yìí gbọ́dọ̀ máa wọ́ nílẹ̀ ni.


title: S.M. Raji àti J.I. Ogunranti

text: Jàbàtá Ojú-Ìwé 12.


title: S.M. Raji àti J.I. Ogunranti

text: Mẹ́tamẹ́ta Ojú-Ìwé 13.


title: S.M. Raji àti J.I. Ogunranti

text: Ẹ̀sá Ojú-Ìwé 13-14.  Ẹ̀ka ìlù yìí máa ń le díẹ̀. Ẹni tí ń lu kon-kon-kolo yóò máa ṣá agogo lọ ní tirẹ̀ ni. Onípapapa náà ò sì ní í dáwọ́ dúró. Ènìyàn le mú irú ìlù yìí le. A sì tún le mú un dẹ̀. Ibí yìí gan-an ni òógùn ti ń bọ́ kíkan-kíkan lára ọmọ Awo tó bá le jó ju òkòtó lọ. Ohùn ẹni tí ń dárin le pin nígbà tí alágogo bá lé e láré kọjá ibi agbára rẹ̀ mọ.


title: S.M. Raji àti J.I. Ogunranti

text: Ohun tó máa ń tètè hàn sí ènìyàn tó bá fẹ́ tú ìfun àti ẹ̀dọ̀ iṣẹ́ kan wò ni ohun tó jẹ etí lógún. Dídùn àti dídùn ibẹ̀. Ọ̀gbẹ̀rì akọrin-Ifá ni yóò máa fi oríṣìí ohùn kan náà gbe ara wọn. Bí ohùn òkè bá wà ní orí ìlà àkọ́kọ́, fún àpẹrẹ, ohùn tí ọ̀rọ̀ tí ó wá ní ìlà tí a óò fi gbè é gbọ́dọ̀ tako ti àkọ́kọ́ ní ìbẹ̀rẹ̀, ààrin tàbí ní ìparí.


title: S.M. Raji àti J.I. Ogunranti

text: Ó ní irú àwọn ọ̀rọ̀ tí a le tò mọ́ ara wọn nínú orin Ifá.


title: S.M. Raji àti J.I. Ogunranti

text: Fún Àpẹrẹ:


title: S.M. Raji àti J.I. Ogunranti

text: Kì í ṣe gbogbo ìgbà ni ìlà kan inú orin-Ifá máa ń gbé èrò kan jáde. Ó le jẹ́ pé tí a bá ka ìlà orin méjì sí mẹ́ta ni a óò tó rí èrò tí orin kan gbé jáde. Ẹ jẹ́ kí á tún wo àpẹẹrẹ orin òkè yìí wò lẹ́ẹ̀kan sí i. A kò le mọ èrò ọ̀kọrin yìí tí a bá gbọ́ ìlà kìíní orin yìí láìgbọ́ ìlà kejì.


title: S.M. Raji àti J.I. Ogunranti

text: Àwọn orin-Ifá kan wà tí a kì í gbọ́ ju ohùn ẹnì kan lọ níbẹ̀. Àpẹrẹ irú orin bẹ́ẹ̀ ni orin tí Babaláwo ń kọ nígbà tí ó ń dáfá rẹ̀ ní òwúrọ̀ kùtùkùtù. Irú irin-Ifá aládàákọ báyìí náà ń fi ipò tí akọrin wà hàn.


title: S.M. Raji àti J.I. Ogunranti

text: Ó kéré parí, ènìyàn méjì tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ ni wọ́n máa ń kọ irú orin yìí. Bí babaláwo méjì bá pàdé ara wọn, wọ́n le sun ìyẹ̀rẹ̀ Ifá. Wọ́n sì le kọrin ki Ifá. Àwọn ọmọ ìkọ́ṣẹ́ Ifá náà le kó ara wọn jọ lati máa fi orin-Ifá dá ara wọn lára yá. Tí wọn bá ń ṣe ìpàdè Awo tàbí tí wọn bá ń ṣọdún ifá, Irú bátànì orin Ifá yìí ni a sáábà máa ń lò jù.


title: S.M. Raji àti J.I. Ogunranti

text: Ó dàbí pé ohun tó ṣe pàtàkì jù lọ nínú orin Ifá ní kíkọ ni ọ̀nà tí à ń gbà gbé e kalẹ̀ lọ́nà eré. Eré àwògbádùn ni eré orin Ifá ní kíkọ. Ó máa ń irú orin tí wọn fi ń irú orin tí wọn le fí kásẹ̀ eré nílẹ̀.  Nígbà tí akọrin Ifá bá ń ṣiṣẹ́ tó gbà yìí lọ, ó níláti bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìyẹ̀rẹ̀ Ifá ní sísun pé:


title: S.M. Raji àti J.I. Ogunranti

text: Kò sí ohun tí ale pè ní ewì ní ilẹ̀ Yorùbá tí a ò ní bá onírúurú ọnà-èdè níbẹ̀. Ó kàn jẹ́ pé àwọn ọnà-èdè wọ̀nyí ṣodo sínú orin-Ifá ju àwọn ohùn ẹnu Yorùbá yòókù lọ. Bí a bá sọ pé orin kan dára, èdè rẹ̀ ló wuyì. Èdè inú orin gbọ́dọ̀ fanimọ́ra.


title: S.M. Raji àti J.I. Ogunranti

text: Lílé: Atótó ó ó ó;


title: S.M. Raji àti J.I. Ogunranti

text: S.M Raji, J.I. Ogunranti (2004) Ọ̀pẹ̀ ń fọ dídùn 1 Orin Ifá Kingson Publishers. ISBN 978-42602-1-8.


title: Kùrìtíbà

text: Kùrìtíbà je ilu ni Apaariwa ile Brasil ati oluilu ipinle Parana.


title: Èdè Gẹ̀ẹ́sì

text: Èdè Gẹ̀ẹ́sì


title: Kwame Nkrumah

text: Kwame Francis Nwia Kofie Nkrumah ((21 September, 1909 - 27 April, 1972) je oloselu ati Alakoso Agba akoko fun orile-ede Ghana lati March 6, 1957 titi di 1 July 1960. Nkrumah je oloselu pataki ni ile Afrika be sini o se ipolongo fun iferan larin gbogbo awon omo Afrika kakiri.


title: Gánà

text: Gánà , jẹ́ orílẹ̀-èdè ní ìhà ìwọ̀-oòrùn ilẹ̀ Afíríkà. Ní ìfọwọ́sí "Republic of Ghana", jẹ́ orílẹ̀-èdè kan pẹ̀lú Gulf of Guinea àti Òkun Àtìláńtíìkì, ní orílẹ̀-èdè Ìwọ̀-oòrun Afíríkà. Gbígbà ibi-ilẹ̀ kan ti 238,535 km2 (92,099 sq mi), Gánà ń ko Ivory Coast ní ìwọ̀-oòrun, Burkina Faso ní àríwá, Tógò ní ìlà-oòrun, àti Gulf of Guinea àti Òkun Àtìláńtíìkì ní gúúsù. Ìlú Gánà túmọ̀ sí "Ọba Ajagun" ní èdè Soninke.


title: Gánà

text: Ìpínlẹ̀ àkọ́kọ́ tí ó wà títí ní agbègbè Gánà lónìí láti ọjọ́ kẹsàn-án ọdún 11 jẹ́, Ìpínlẹ̀ Bọ́nò ti ọ̀dúnrún náà. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ìjọba àti àwọn ìjọba tó fara hàn ní àwọn ọ̀rúndún, èyí tó lágbára jù lọ ni ìjọba Dagbon ati ìjọba Àṣáńtì. Láti ọdún karùn-úndínlógún, ìjọba Ìlú Potogí, pẹ̀lú ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn orílẹ̀-èdè alágbára Yúróòpù mìíràn lẹ́yìn, díje agbègbè nítorí ìṣòwò, títí tí Ìjọba Gẹ̀ẹ́sì fi ìdí múlẹ̀ ìṣàkóso etíkun ní òpin ọdún 19k. Lẹ́yìn ọgọ́rùn-ún ọdún atakò ti àwọn ọmọ abínibí, ohun tí ó jẹ́ ààlà Gánà ní báyìí tẹ̀ lé ààlà tí èyí tí ó jẹ́ agbègbè ìjọba amúnisìn Gẹ̀ẹ́sì mẹ́rin ọ̀tọ̀tọ̀: Gold Coast, Àṣáńtì, Àwọn Agbègbè Àríwá àti Ilẹ̀ Tógò Gẹ̀ẹ́sì. Àwọn wọ̀nyí ni ìṣọ̀kan gẹ́gẹ́ bí ìjọba olómìnira láàárín Ìjọba àpapọ̀ Gẹ̀ẹ́sì ní oṣù kẹta, ọjọ́ kẹfà, ọdún 1957.


title: Gánà

text: Olùgbé Gánà tó tó mílíọ̀nù 30 ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ẹ̀yà, èdè àti ẹ̀sìn àwọn ẹgbẹ́. Gẹ́gẹ́ bí ìkànìyàn ti 2010, 71.2% orílẹ̀-èdè jẹ́ onígbàgbọ́, 17.6% jẹ́ Mùsùlùmí, àti 5.2% jẹ́ onísìn ìbílẹ̀ tàbí kò sí ẹ̀sìn. Onírúurú ilẹ̀ àti ìmọ̀-jìnlẹ̀ ti àwọn sàkánì láti ọ̀dàn etíkun sí igbó kìjikìji olóoru.


title: Gánà

text: Orílẹ̀-èdè Gánà jẹ́ ìjọba tiwantiwa t’orílẹ̀-ede kan tó jẹ́ olùdarí nípasẹ̀ adarí kan tó jẹ́ orí orílẹ̀-èdè àti olórí ìjọba. Ìdàgbàsókè ètò-ọrọ̀ ti ń mú Gánà dàgbà, ètò òṣèlú tiwantiwa sì ti jẹ́ kí Gánà jẹ́ orílẹ̀-èdè alágbára ní agbègbè òun ní Ìwọ̀-oòrùn Afíríkà. Ó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ ti Non-Aligned Movement, Ìṣọ̀kan Afíríkà (AU), Àgbàjọ Tòkòwò àwọn Orílẹ̀-èdè Ìwọ-oòrùn Afíríkà (ECOWAS), Ẹgbẹ́ 24 (G24) àti Àgbáyé ti Àwọn Orílẹ̀-èdè.


title: Gánà

text: A mọ Gánà gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan nínú àwọn ìjọba ńlá ní Bilad el-Sudan nípasẹ̀ ọ̀rúndún kẹsàn-án.


title: Gánà

text: Orílẹ̀-èdè Gánà ni ó wà láàárín ogoro àti Ọjọ-iwari nípasẹ̀ ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ìjọba Akan tó borí púpọ̀ jù lọ ní àwọn agbègbè Gúúsù ati Àárín gbùngbùn. Èyí pẹ̀lú Ottoman Àṣáńtì, Akwamu, Bonoman, Denkyira, ati ijọba Mankessim.


title: Gánà

text: Bó tilẹ̀ jẹ́ pé agbègbè ti Gánà òde òní ni Ìwọ̀-oòrun Afíríkà ti ní ìrírí ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn àgbéká olùgbé, àwọn Akan ti fìdí rẹ̀ múlẹ̀ ní ọ̀rúndún karùn-ún. Ní ìbẹ̀rẹ̀ ọ̀rúndún 11k, àwọn Akan ti fìdí rẹ̀ múlẹ̀ nílùú Akan tí wọ́n pè ní Bonoman, èyí tí a dárúkọ Ekun Brong-Ahafo.


title: Gánà

text: Láti ọ̀rúndún kẹẹ̀dógún, àwọn ọmọ Akan ti inú ohun tí a gbàgbọ́ pé ó ti jẹ́ agbègbè Bonoman, láti ṣẹ̀dá ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ìlú Akan ti Gánà, ní àkọ́kọ́ dá lórí òwò wúrà. Àwọn ìpínlẹ̀ wọ̀nyí pẹ̀lú Bonoman (Ẹkùn Brong-Ahafo), Àṣáńtì (Ẹkùn Àṣáńtì), Denkyira (Ẹkùn Ìwọ̀-oòrùn Àríwá), ìjọba Mankessim (Ẹkùn Àárín gbùngbùn),àati Akwamu (agbègbè Ìlà-oòrun). Ní ọdún 19k, agbègbè ti ìhà gúúsù ti Gánà ni ó wà nínú ìjọba Àṣáńtì, ọ̀kan nínú àwọn ìpínlẹ̀ tó lágbára jù lọ ní ìhà aṣálẹ̀ Afíríkà ṣáájú ìbẹ̀rẹ̀ ètò amúnisìn.


title: Gánà

text: Ìjọba Àṣáńtì ṣiṣẹ́ ní ìṣáájú lọ́nà tí kò súnmọ́ tímọ́tímọ́, àti níkẹ̀yìn bí ìjọba àjùmọ̀ṣe pẹ̀lú ìlọsíwájú, iṣẹ́-ṣíṣe ayọ́gínní tó ga jù lọ tó dá ní olú-ìlú Kumasi. Ṣáájú ìbáṣepọ̀ Akan pẹ̀lú àwọn òyìnbó, àwọn èèyàn Akan ti ṣẹ̀dá ètò-ọrọ̀ tó ní ìlọsíwájú tó dá lé lórí pàtàkì wúrà àwọn ọjà oníwúrà tí wọ́n tà sáwọn ìlú Afíríkà.


title: Gánà

text: Àwọn ìjọba àkọ́kọ́ tí a mọ̀ láti fara hàn nílùú Gánà ti òde òní ni àwọn ìlú Mole-Dagbani. Mole-Dagomba gẹṣin wá láti Burkina Faso ti òde òní lábẹ́ adarí Naa Gbewaa nìkan. Pẹ̀lú àwọn ohun ìjà tó já fáfá àti tó dá lórí aláṣẹ àárín gbùngbùn kan, wọ́n tètè gbógun tì wọ́n sì tẹ̀ dó sí ilẹ̀ èèyàn agbègbè Tendamba (àwọn àlùfáà ọlọ́run ilẹ̀) wọ́n ṣàkóso wọn, wọ́n sì fi ìdí wọn múlẹ̀ gẹ́gẹ́ bí aláṣẹ lórí àwọn abínibí, wọ́n fi Gambaga jọba. Ikú Naa Gbewaa fa ìjà abẹ́lé láàárín àwọn ọmọ rẹ̀, díẹ̀ nínú àwọn tó kúrò láti tẹ̀ dó àwọn ìjọba ọ̀tọ̀tọ̀ pẹ̀lú Dagbon, Mamprugu, Mossi, Nanumba àti Wala.


title: Kano

text: Kano jẹ́ olú ìlú Ìpínlè Kano àti ìlú tí ó tóbijùlo ẹ̀kẹta ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà lẹ́yìn ìlú Ìbàdàn àti ìlú Èkó. Gẹ́gẹ́ bí ìkànìyàn ọdún 2006, Kano jẹ́ ìpínlẹ̀ tí ó ní èrò jùlọ ní orílẹ̀̀ èdè Nàìjíríà. Àwọn ibi tó lajú níbẹ̀ gba ìlẹ̀ tó tóbi tó 137 km2 tí ó sì ní àwọn ìjọba ìbílẹ̀ mẹ́fà — Kano Municipal, Fagge, Dala, Gwale, Tarauni àti Nasarawa — pẹ̀lú olùgbélú 2,163,225 ní ìkànìyàn ọdún 2006.


title: Ìlú-Ìjélè

text: Ọsọbà Adeniyi Johnson


title: Ìlú-Ìjélè

text: Adeniyi Johnson


title: Ìlú-Ìjélè

text: Johnson


title: Ìlú-Ìjélè

text: Òrìṣà Ògún Aláró Ní Ìlú Ìjélè


title: Ìlú-Ìjélè

text: Oyè B.A. (Hons) Yorùbá. Department of African Languages and Literatures, Obafẹmi Awolọwọ University, Ilé-Ifẹ̀.


title: Ìlú-Ìjélè

text: Ìlú-Ìjélè jẹ́ ọ̀kan lára ìlú kéé-kéé tí ó wà ní abẹ́ Ìjọba ìbílẹ̀ Légùrù Alá ní Ìpínlẹ̀ Ògùn. Tí ènìyàn bá gba ojú ọ̀nà má-sọ-sẹ̀ wọ Ìlú Ìjélè láti Ìbàdàn Ó tó nǹkan bí kìlómítà mẹ́rìnèlò-gọ̀rún, ṣùgbọn tí a bà gba ọ̀nà Ìjẹ̀bú-òde láti Ilé-Ifẹ̀ wọ Ìlú-Ìjélè, ó tó nǹkan bí kìlómítà ọgọ́jọ.


title: Ìlú-Ìjélè

text: Ìtàn ìgbà ìwásẹ̀ àti bí òrìṣà yìí ṣe dé ìlú Ìjélè Ojú-Ìwé 8-16.  Ìtàn ìgbà ìwásẹ̀ kan sọ wí pé lẹ́hìn ìgbà tí Olódùmarè dá ilé ayé tán, ó rán ọ̀kànlénírínwó òrìṣà látu lọ tún ilé ayé tó. Ńú àwọn òrìṣà yìí ní a ti rí Ògún, Òòsààálá, Èṣù,àti Òrúnmìlà.


title: Ìlú-Ìjélè

text: Yorùbá bọ̀ wọ́n ní ẹ̀rín ò yàtọ̀ títí ó fid ó ìlú Èèbó, bẹ́ẹ̀ ni jákèjádò ilẹ̀ Yorùbá kò ṣí ibi tí wọn kò ti mọ Ògún sí Òrìṣà pàtàkì tí wọn sì ń fi ìgbàgbọ́ wọn hàn nínú agbára rẹ̀, nípa bíbọ òrìṣà yìí àti fífi ohun tí ó tọ́ àti tí ó yẹ fún un.


title: Ìlú-Ìjélè

text: Oríṣìíríṣìí òrìṣà ilẹ̀ Yorùbá ló ní oúnjẹ tirẹ̀ tí ó fẹ́ràn. Fún àpẹẹrẹ àmàlà àti gbẹ̀gìrì ni oúnjẹ Ṣàngó, epo àti iyò ni oúnjẹ Èṣù. Ṣùgbọ́n ògún ní tirẹ̀ àgíríìgbà (ajá) ẹmu àìran, àkùkọ adìyẹ, àtóró (omi tutu)


title: Ìlú-Ìjélè

text: Yorùbá bọ̀ wọ́n ní “Ògún dé Ilé-arọ́ ó jọba ní ilé – arẹ́, Ògún yà ní Ìrè, Ó mẹmu ní ìlú Ìrè”. Gẹ́gẹ́ bí ìwádìí tí mo ṣe nípa ilé arẹ́ yìí lẹ́nu alàgbà Ṣúndè Igbósànyà, ó fí yé mi wí pé ibi tí wọn ti ń bọ Ògún Alárẹ́ gẹ́gẹ́ bí ẹni tí ó tẹ ìlú wọn dó ṣe fi lé lẹ̀ ni wọ́n ń pè ní Ilé – arọ́.


title: Ìlú-Ìjélè

text: Bí ó tilẹ̀ jẹ́ wí pé ní ọjọ́ ọdún òrìṣà yìí tẹmọdé tàgbà, tọkùnrin, tobìnrin, tarúgbò, tò pìjẹ̀, tẹrú, tọmọ, tonílé, tàlejò ni ó máa ń lọ́wọ́ nínú ayẹyẹ ọdún Ògún Alárọ́ yìí ṣíbẹ̀ a kò ṣàìrí àwọn ojùwá tí ó jẹ́ wí pé kò-ṣe-má-nìí ni ipa tí wọ́n kó ní ọjọ́ ọdún náà àti kíkàn sí Òrìṣà yìí, Àwọn méjì ni ó ṣe pàtàkì jù nínú awọn ojúwá yìí.


title: Ìlú-Ìjélè

text: Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé orìíṣìí ọdún bí ọdún Jìgbò. Orò àti ilé-ajé ni wọ́n ma ń ṣe ní ìlú ìjélè, èyí tí ó ṣe pàtàkì jù tí àwọn ọmọ ìlú nílé lóko máa ń péjú ṣe ni ọdún Ògún Alárọ́. Ìwádìí tí mo ṣe fi hàn pé oṣù kéje tàbí ìkẹjọ ni wọ́n máa ń bọ òrìṣà yìí.


title: Ìlú-Ìjélè

text: Ní kùtù hàì ọjọ́ ọdún gan an ni àwọn ọmọ ìlú lókùnrin lóbìnrin yóò ti jí lọ ṣí ọ̀dọ̀ Olú-Arọ́ lọ kí i fún ọdún, kí wọn ṣì gbàdúrà fún wí pé kí ó ṣe ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọdún láyé. Bí wọn bá ti ṣe èyí tán ni wọ́n yóò padà ṣí inú ilé wọn láti lọ gbáradì fún àwọn àlejò wọn tí yóò máa wọ̀ ìlú wá bá wọn ṣe ọdún.


title: Ìlú-Ìjélè

text: Bí Ògún àjọbọ ṣe wà fún gbogbo ọmọ ìlú, ni àwọn ìdílé kọ̀ọ̀kan ní Ògún tí wọn tí wọn ń bọ ní ọjọ́ náà. Mo til`ẹ gba ohùn ṣílẹ̀ nínú ìwúre tí àwọn ìdílé Ọ̀nàbólújọ ṣe ní ọjọ́ ọdun náà. Èyí sì hàn nínú àkójọpọ̀ oríkì, orin àti ìwúre òrìṣà yìí ní-wájú.


title: Ìlú-Ìjélè

text: Ní àìko ní fi igbá kan bọ ìkan nínú, bí gbogbo òrìṣà ilẹ̀ Yorùbá ti ní orìkì tí wọn fi ń kì wọ́n kí orí wọn ṣì wú láti ṣe ohun tí ẹni náà ń fẹ́ ni òrìṣà Aláré náà ni tirẹ̀ ní ìlú Ìjélẹ̀. Bí Ògún ṣì ṣe ṣe pàtàkì ṣí ni a máa ń gbọ́ nínú oríkì rẹ̀ ní àkókò ọdún rẹ̀.


title: Ìlú-Ìjélè

text: Oríṣìíríṣìí kókó ni wọ́n mẹ́nu bà nínú oríkì òrìṣà yìí. Kò ṣì ṣí ètò kan pàtó ti wọn ń tẹ̀ lé lórí èwo ni yóò ṣíwájú àti èyí tí yóò tẹ̀ lé e. Ibà jíjú yìí maa ń wáyé nígbà tí wọn bá kọ́kọ́ kó igbá eto orin ọdún síta ti wọn yóò máa kọ kiri ní àdúgbò kọ̀ọ̀kan ní ìlú.


title: Ìlú-Ìjélè

text: Nínú oríkì Ògún oríṣìíríṣìí ìtàn ni ó máa ń jẹ jáde níbẹ̀. Àwọn ìtàn yìí sì máa ń sọ nípa ìwà agbára tàbí nǹkan tí Ògùn ti gbé ṣe ní ìgbà ayé rẹ̀. Fún àpẹẹrẹ nínú àkójopọ̀ oríkì Ògún Alárọ́ wọn mẹ́nu bà wí pé òun ni “Aṣìmalẹ” ni ila kẹtàdínláàádòje ìwúre kejì àti ìlà kìíní nínú ìwúre ìyá àfin Adénitẹhìn.


title: Ìlú-Ìjélè

text: Ìwúre jẹ́ ọ̀nà kan pàtàkì ti àwọn ará ìlú fi máa ń tọrọ nǹkan tí wọn ń fẹ lọ́wọ́ Ògún Alárọ́ ní àṣìkò ọdún rẹ̀. Tàbí kí wọn wá fi ẹ̀mí ọpẹ́ wọn hàn. Fún àpẹẹrẹ àwọn tí òrìṣà yìí ti ṣe lore kan tàbí òmíràn yóò wá san ẹ̀jẹ́ tí wọn ti jẹ́ fún un.


title: Ìlú-Ìjélè

text: Yorùb á bọ̀ wọ́n ní bi ọmọdé bá de ibi ẹ̀rù, ó yẹ kí eru bá á. Yàtọ̀ ṣí oríkì tí wọn máa ń ki orìṣà yìí láti fi agbara rẹ hàn bákan náà ni wọ́n tún ń bẹ̀rù rẹ̀ nítorí akọni òrìṣà ni. Ìgbà púpọ̀ tí wọn bá ń bọ ni wọ́n ṣì máa ń sọ wí pé:


title: Ìlú-Ìjélè

text: Ọsọbà Adeniyi Johnson (1983) Òrìṣà Ògún Aláró Ní Ìlú Ìjélè Oyè B.A. (Hons) Yorùbá. Department of African Languages and Literatures, Obafẹmi Awolọwọ University, Ilé-Ifẹ̀.


title: Joseph Òkéfọláhàn Ọdúnjọ

text: Joseph Òkéfọláhàn Ọdúnjọ je olukowe omo ile Naijiria


title: Joseph Òkéfọláhàn Ọdúnjọ

text: Lítírṣọ̀ adíláwọ̀ ti di ìlúmọ̀miká báyìí; ó ti gbayi ni ilé; ó ti gbayì lóko bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ó ti gba iyì ní ìdálẹ̀ ju ilé lọ. Ọ̀pọ̀ òyìnbó ni ó ti fi ọ̀rọ̀ ìjìnlẹ̀ lítíréṣọ̀ adúláwọ̀ gboyè ìjìnlẹ̀ ìwé, pupọ ninu awọn ọmọ adúláwọ̀ lo si ti di olówó àti olórúkọ nipa fifi èdè àjòjí bi èdè Gẹ̀ẹ́sì kọ ìwé lítíréṣọ̀ adúlawọ̀. Nínú wọn ni Amos Tutuola, Chinua Achebe, Àlùkò, Nwankwo ati Wole Soyinka.


title: Joseph Òkéfọláhàn Ọdúnjọ

text: Ọ̀rọ̀ Àkọ́sọ


title: Joseph Òkéfọláhàn Ọdúnjọ

text: O ti tó ọdún mẹ́ẹ̀dógún (láti 1970) tí mo ti ń ṣiṣẹ́ ìwádìí nípa àwọn ìwé kika fun Alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ Yorùbá. Mo lo ọ̀pọ̀ àwọn ìweé ti a darúkọ nínú iṣẹ yìí yàlà gẹ́gẹ́ bí alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ funraami, gẹ́gẹ́ bí olùkọ́ ní ilé ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ àti gẹ́gẹ́ bí ẹni ti ń tanná wá ìmọ̀.


title: Joseph Òkéfọláhàn Ọdúnjọ

text: Ẹni tí ó ba ẹran eerinlórí àtẹ, ko le mọyì eerin, ni ọrọ ìtàn-àròsọ Yorùbá jẹ fún ọpọlọpọ ènìyàn lode òní. Nígbà tí a bá sì wo orí àtẹ lọjọ òní ti a le tọ́ka sí ìwé ìtàn-àròsọ ogún, ọgbọ̀n tàbí ju bẹ́ẹ̀ lọ, tí a ń ṣà, tí a ́ rọ̀, ti a ń sọ pé a fẹran ọ̀kan tàbí a yan ọkan ni ìpọ̀sì, nítori pé wọ́n wà ni. Èyí nikan ki ọna ti awa òǹkàwé òde-òní fi máa ń yunra.


title: Òwò ẹrú (Brasil)

text: ADEYEMO AKINLOYE STEVE  ÀKỌ́SÍLẸ̀ DÍẸ̀ LÓRÍ I ÌGBÉ AYÉ ỌMỌ YORÙBÁ ILẸ̀ BRAZIL KAN TÍ Ó FI ÌGBÉ AYÉ RẸ̀ TAKO ÒWÒ ẸRÚ (LÁTI ỌWỌ́ : ASA J. DAVIS)


title: Òwò ẹrú (Brasil)

text: Ní ọjọ́ kan ẹrú aláwọ̀ dúdú kan jáde ni ilé olówó rẹ̀, ó sì lọ sí ọ̀dọ̀ agbejọ́rò aláwọ̀ dúdú kan pẹ̀lú ọwọ́ tí agbẹ́jọ́rò yìí yóò lò láti sọọ́ di òmìnira. Tohùn-tẹnuè ni bàbá olówó ẹrú wọ inú Ọọ́fíìsì agbẹjọ́rò ọ̀rẹ́ ẹ rẹ̀ yìí tí ó sì bẹ̀rẹ̀ sí í bèèrè lọ́wọ́ ẹrú yìí, ìdí tí ó fi fẹ́ fi òun sílẹ̀. Ó sọ síwájú wí pé òun ń tẹ́ ẹ lọ́rùn àti wí pé kò yẹ kí ó ba inújẹ́ rárá níwọ̀n ìgbà tí oun ti ń ṣe bíi baba fun-un. Ní tòótọ́ ẹrú yìí ń rí ìtọ́jú kò sì sí ìdí fún-un láti kùn rárá, ìdí nìyí tí ẹrú yìí kò fi rí àtakò kankan fún ọ̀rọ̀ olówó rẹ̀ yìí. Ṣùgbọ́n ní ìgbà tí agbẹjọ́rò yìí rí i wí pé ẹrú yìí kò rí ìdáhùn ni ó bá fọ èsì wí pé : ní tòótọ́ ẹrú yìí yóò gba ìtúsílẹ̀ nítorí pé kò ní òmìnira láti ba inú jẹ́ bí ó ṣe wù ú. Báyìí ni ẹrú yìí ṣe gba ìtúsílẹ̀.


title: Òwò ẹrú (Brasil)

text: Àwọn ènìyàn dúdú mẹ́rin yìí, tí àwọn ènìyàn ń tì ní ìtìkutì (àbí kí á sọ wí pé tí àwọn igun ń tì ní ìtìkutì) kìí ṣe ènìyàn lasan o; ìràwọ̀ mẹ́rin ni wọ́n, ìmọ́lẹ̀ mẹ́rín ni wọ́n, bẹ́ẹ̀ sì ni ìròrí mẹ́rin ni wọn pẹ̀lú. Láàrin rògbòdìyàn ni a sọ wọ́n di eruku, tí ó bá sì di ọjọ́ iwájú àwọn ọ̀jọ̀gbọ́n yóò kọ nípa wọ́n sí àwùjọ àwọn ìràwọ̀ àti àwọn oòrùn.


title: Òwò ẹrú (Brasil)

text: Àwọn ènìyàn kò sì ṣe bẹ́ẹ̀ kọ àkọsílẹ̀ àwọn ènìyàn dúdú tí ó ní ọwọ́ nínú òwò ẹrúu rẹ̀, ìwọ̀nba èyí tí a sì rí ni ó wá láti ọ̀dọ̀ aláwọ̀ funfun àti wí pé ìwọ̀nba péréte ni àwọn aláwọ̀ dúdú tí a kọ àkọsílẹ̀ wọn. Àwọn aláwọ̀ funfun kò kọ ibi ara sí ọ̀rọ̀ Luiz Gama, wọn kìí sì sáábà fọn rere rẹ rárá ṣùgbọ́n ìrìn-àjò rẹ̀ láti ẹrú lásán di olókìkí ènìyàn ni ó yẹ kí á kọ ibi ara sí ju bí a ti ṣe yìí lọ.  Abala méjì ni ó wú mi lórí jù nínú ìgbé ayé Gama; àkọ́kọ́ ni dídàgbà rẹ̀ nínú òfíì àti ọ̀láà. Ní àsìkò yìí ni ó wá ìyá a rẹ̀ tì, tí a sì ta òun náà sí oko ẹrú ní ọ̀nà àìtọ́. Èkejì ni ìlàkàkà rẹ̀ láti tako òwò ẹrú ní àsìkò tí ọ̀pọ̀ ènìyàn ń fàdí sẹ́yìn.  Ṣùgbọ́n ju gbogbo rẹ lọ, ìgbé ayé Gama yàtọ̀ tààrà pẹ̀lú u bí ó ti jẹ́ agbẹnusọ fún ènìyàn dúdú àti ẹni tí ó gba ara rẹ̀ là fúnra ara rẹ̀.  Ó ṣe ni láàánú wí pé ọ̀gbẹ́mi yìí kò fi bẹ́ẹ̀ sọ púpọ̀ nípa ìtàn ìgbésí ayé ara rẹ̀, lẹ́yìn díẹ̀ tí a mọ̀ láti ara ìwé kan tí ó kọ nípa ìtàn ìgbésí ayé e rẹ̀.  A bí Gama ní ọjọ́ kejìdínlọ́gbọ̀n osù kẹfà ọdún 1830 (28/6/1830) ní ìlú Sao Salvador. Luiza Mahin, Ànàgó (Olómìnira) ni ìyá a rẹ̀ ṣùgbọ́n òyìnbó Potogí tí ó ní owó lọ́wọ́ ni bàbá rẹ̀. Gama kò sọ orúkọ bàbá rẹ̀ síta ṣá.  Tí a bá wo àyíká tí a ti bí Gama, a ó rí i wí pé ní tòótọ́ ni, ti àwọn ènìyàn bá pè é ní “àyà koko ni ti Ìnàkí”, “kìí –gbọ́-kìí-gbà”, “oníròbínújẹ ọkàn” àti bẹ́ẹ̀bẹ́ẹ̀ lọ. Ṣùgbọ́n Rui Brabosa pè é ní “ẹni tí kìí ṣe ojo rara”. Tí a bá sì fẹ́ẹ́ mọ ohun tí ó bí àwọn àpèjẹ yìí, a gbọ́dọ̀ kọ ibi ara sí gbogbo ohun tí ó dìrọ̀ mọ́ ìbí rẹ̀ àti ìdàgbàsókè rẹ̀.  Ní àkọ́kọ́, a bí Gama ní àsìkò tí àwọn àyípadà kan bẹ̀rẹ̀ sí í dé sí Brazil léyìn tí Brazil yọ kúrò ní oko ẹrú (1840-1889). Àwọn àyípadà tí ó bẹ̀rẹ̀ sí ní dé bá ilẹ̀ Europe fúnra rẹ̀ ń ṣe àkóbá fún Brazil ní àsìkò yìí. Ní àfikún, ní àárìn àwọn aláwọ̀ dúdú, àsìkò yìí ni dúkùú ń wáyé láti ọ̀dọ̀ àwọn dúdú lórí ìlòdì sí òwò ẹrú. Àsìkò yìí gan-an tí gbọ́nmi-síi, omi-ò-tóo ń wáyé ní ìlú rẹ̀, Bahia lórí ọ̀rọ̀ òwò ẹrú yìí ní pàtàkì. Ibi Gama si papọ̀ mọ́ rògbòdìyàn tí àwọn ọmọkùnrin gbé dìde ní ọdún 1835, ọmọ ọdún márùn-ún péré ni Gama ní àsìkò yìí.  Ọ̀kan nínú àwọn ohun tí ó ṣe okùnfà irú ìgbé ayé tí Gama gbé ni rògbòdìyàn ìlú rẹ̀ tí a dà pè ní Incon fidecia da Bahia (rògbòdìyàn ìlú Bahia) eléyìí tí ó ti bẹ̀rẹ̀ bíi Ọgbọ̀n ọdún kí á tó bí Gama. Èyí sì mú àwọn ènìyàn ìlú Brazil ní ẹ̀mí ní ìgbà náà.  Bẹ́ẹ̀ sì ni a ríi kà wí pé àwọn ènìyàn pàtàkì orílè èdè Brazil kan ti gba ẹ̀kọ́ ní orílè èdè Europe níbi tí ìròrí àwọn ènìyàn ti kún fún ìgbòmìnrira. Ẹ̀yí sì ni àwọn ènìyàn mú bọ̀ wá sí ilé ní àsìkò yìí.  Àwọn nǹkan mìíràn tí ó dá ọ̀tẹ̀ sílẹ̀ ni bí àwọn olówó kò ṣe jẹ́ kí tálákà ó ní àti bí àwọn ọmọ Brazil kò ṣe rí ààyè nínú ipò gíga ilé ìjọ́sìn. Àwọn ọmọ Brazil gan-an tún ń bá ara wọn jà ní àtàrí àwọ̀ dúdú àti àwọ̀ funfun. Ọ̀pọ̀ ìgbà ni wọ́n sì máa ń dẹ́yẹ sí dúdú níbi àti dé ipò gíga, èyí sì ń bí dúkùú àti ọ̀tẹ̀ ní àsìkò yìí.  Òmíràn nínú ohun tí a fi sàmì ìgbé ayé Gama ni rògbòdìyàn 1835, Ohun tí ó bí ọ̀tẹ̀ yìí ni bí àwọn aláwọ̀ dúdú tí ó jẹ́ ẹlẹ́sìn Islam kan ṣe kó ara wọn jọ láti gba ìjọba lọ́wọ́ àwọn ìjọba ilẹ̀ Brazil. Ìjà yìí jẹ́ ìjà ẹ̀sìn (Jihad) tààrà. Ìjọba ilẹ̀ Brazil náà sì gbé ojú agan sí àwọn èèyàn yìí tààrà. Ní àsìkò yìí Gama jẹ́ ẹni bí ọdún mẹ́rin péré. Látàrí rògbòdìyàn yìí, ìjọba ilẹ̀ Brazil fi ohùn ṣe ọ̀kan láti wá ini kan ní ilẹ̀ Aáfíríkà tí wọn yóò kó àwọn aláwọ̀ dúdú àárín wọn lọ nítorí pé wọ́n ń da àlááfíà ìlú rú. Ẹni tí wọ́n bá sì gbá mú ní àtàrí rògbòdìyàn yìí, pípa ni wọ́n ń pa wọ́n tàbí kí wọn fún wọn ní ẹgba lọ́pọ̀lọpọ̀, wọn a sì tún máa tì wọ́n mọ túúbú. Ó sì sòro fún ọmọ tí kò tíì pé ọdún mẹ́fà ní àsìkò yìí láti gbé ojú kúrò ní ìyà àjẹkúakátá yìí.  Rògbòdìyàn yìí sì fa ikú fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ aláwọ̀ dúdú nípa kíki okùn bọ̀ wọ́n lọ́rún. Àwọn Obìnrin náà jẹ nínú ìyà yìí. Wọ́n fi ìyà jẹ ọ̀pọ̀lọpọ̀ nítorí pé wọ́n jẹ́ ọrẹ àwọn ànàgó lásán, wọ́n sì yin àwọn mìíràn ní ìbọn pa.  Kì í ṣe ẹgba tí wọ́n ń fún àwọn ènìyàn gan-an ni ó ṣe àkóbá fún Luiz Gama ní ìgbà èwe, ṣùgbọ́n bí iye ẹgba náà ṣe pọ̀ tó ní ojúmo kan.  Nítorí wí pé wọn a máa na elòmíràn ní ẹgba bíi àádọ̀tá lójúmọ́; àwọn ènìyàn tí wọ́n sì dájọ́ ẹgba fún sì pọ̀ gan-an. Àwọn ẹrú tí ó wà láàrin àwọn ènìyàn yìí ni wọ́n dá padà fún olówó wọn lẹ́yìn ìjìyà wọn. Èyí tí kò bá sì lè ṣiṣẹ́ dáadáa ni àwọn olówó wọn tún tà padà fún elòmíràn.  Ìṣẹ̀lẹ̀ mìíràn ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ tí ó níí ṣe pẹ̀lú bí Gama ṣe dàgbà ni ó sẹlẹ̀ ní ìgbà tí ó wà ní ọmọ ọdún méje. Àwọn kan kó ara wọn jọ, tí wọ́n já ìjọba gbà tipátipá ṣùgbọ́n kò pẹ́ tí ìjọba fi ṣẹ́gun wọn pẹ̀lú ohun èlò ogun. Wọ́n pe rògbòdìyàn yìí ní Sabinada. Ìdí ni wí pé Sabino ní ó síwájú rògbòdìyàn yìí, ó sì ṣe é ṣe kí bàbá Gama kópa nínú rògbòdìyàn yìí. Ní ìsojú Gama ni ilé jíjó, èèyàn pípa ati bẹ́ẹ̀bẹ́ẹ̀ lọ ṣe sẹlẹ̀ ní àsìkó rògbòdìyàn yìí. Inú n rògbodìyàn yìí ni ó ti wá ìyá rẹ̀ tì, tí bàbá rẹ̀ náà si báa run. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé wọ́n ṣé ìrìbọmi onígbàgbọ́ fún Gama, kò fi ẹ̀sìn Islam àti ìgbàgbọ́ aláwọ̀ dúdú ìyá a rẹ̀ ṣeré rára.  Ẹ̀kẹ́ta gbògíì nínú ohun tí ó ṣe okùnfà irú ìgbé ayé tí Luiz Gama gbé ni títà tí bàbá rẹ̀ tàá sí oko ẹrú. Kékeré ni ojú rẹ sì ti là sí ìyànjẹ tí ìyá rẹ̀ máa n takò nígbà ayé rẹ̀. Ṣùgbọ́n ó jẹ́ ẹní tí ìyá rẹ̀ fi ìfẹ́ hàn sí láti kékeré. Títa lẹ́rú rẹ̀ jẹ́ kí ó ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìrírí tí ó dìrọ̀ mọ́ òwò ẹrú. Ìdí ni wí pé ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn ni ó kọ̀ ọ́ sílẹ̀ nítorí pé ìlú Bahama tí rògbòdìyàn pọ̀ sí jùlọ láti tako òwò ẹrú ni Gama ti wá, èyí ni ó sì fàá tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn fi ń rà á ní àràtúntà. Ọ̀kan nínú àwọn tí ó rà á lẹ́rú ni Cardoso jẹ́, ní tòótọ́ Cardoso fi ìyà jẹ̀ ẹ́ ṣùgbọ́n òun náà ni ó jẹ́ kí Gama ka ìwé.  Ní ọdún 1848, Gama gba iṣẹ́ ológun lẹ́yìn ìgbà tí ó ti sa kúrò ní ipò ẹrú, ó sì gba okùn méjì kí wọ́n tó lé e dànù nítorí wí pé ó gbé ẹnu sí ọ̀gá rẹ̀ kan. Lẹ́yìn tí ó kúrò nínú iṣẹ́ ológun, ó bá ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn ṣiṣẹ́ ṣùgbọ́n àtakò òwò ẹrú rẹ̀ ń jẹ́ kí wọn ó lé e dànù kí wọn sì kà á kún aláìgbọràn àti alágídí ènìyàn. Ní ọdún 1864, òwò ẹrú bẹ̀rẹ̀ sí í wá sí òpin díẹ̀díẹ̀ látarí ọwọ́ tí àwọn ènìyàn àti ìjọba gbé láti mú kí òwò ẹrú wá sí òpin. Lẹ́yìn àsìkò yìí, Gama bẹ̀rẹ̀ sí ní lọ́wọ́ sí títú ọ̀pọ̀lọpọ̀ ẹrú sílẹ̀ ní Brazil, ó sì gbé ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìgbésè lórí ọ̀rọ̀ yìí. Ní ọdún 1871, òfin tí ó fi ọwọ́ sí ìtúsílẹ̀ ẹrú di gbígbà wọlé.  Ni gbogbo ìgbà tí àwọn alásẹ bẹ̀rẹ̀ sí fi ara mọ́ pípa òwò ẹrú rẹ́ díẹ̀díẹ̀, Luiz Gama kò fi ar amọ́ èyí, ó ń jà fitafita wí pé kí òwò ẹrú parẹ́ káíkíá ni. Ìdí ni wí pé ọ̀pọ̀ ìgbà ni àwọn alásẹ ń fi ojú òfin òwò ẹrú gbo ilẹ̀ pẹ̀lú ọgbọ́n àlùmọ̀kọ́rọ́yí. Luiz Gama tún mú ọ̀rọ̀ yìí lọ sí ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin níbi tí wọn kò ti fi ara mọ́ ìdáǹdè ẹsẹ̀kẹsẹ̀ fún gbogbo ẹrú. Títí tí Gama fi kú ni 1882, àbá yìí kò tí ì di òfin.  Kí ó tó kú, ó tún dara pọ̀ mọ́ ìwé ìròyìn kan tí ó n ṣiṣẹ́ lákọlákọ láti tako òwò ẹrú, orúkọ ìwé ìròyìn yìí ni Radical Paulistane ó sì ṣiṣẹ́ kíkan kíkan pẹ̀lú ìwé ìròyìn yìí láti rí i wí pè òwò ẹrú di ohun ìgbàgbé kíákíá.  Ní ọjọ́ kẹtàlá, oṣù kárùn-ún ọdún 1888, tí ó jẹ́ ọdún kẹfà lẹ́yìn ikú Luiz Ganzaga Pinto da Gama ni aba tí ó fagi lé òwò ẹrú di òfin ní ilẹ̀ Brazil. Ṣùgbọ́n ìgbẹ́ ayé Gama gẹ́gẹ́ bí amòfin, òǹkọ̀wé àti olóṣèlú fi hàn gbangba pé ẹni tí ó nífẹ̀ẹ́ sí òmìnira tẹrú-tọmọ ni. Bẹ́ẹ̀ gẹ́gẹ́ ni Frederick Douglass ní ilẹ̀ Amẹ́ríkà pẹ̀lú Cugoana, Equiano, àti Antoine Amo ṣe ní ilẹ̀ Europe. Gbogbo ìgbìyànjú àwọn wọ̀nyí ni ó mú àyípadà rere wáyé ní séńtúúrì kọkàndínlógún.


title: Òwò ẹrú (Brasil)

text: SOME NOTES ON THE LIFE AND TIME OF AN AFRO-BRAZILIAN ABOLITIONIST OF YORUBA DESCENT  By A Davis, Amherst College.


title: Àríwá Amẹ́ríkà

text: Àríwá Amẹ́ríkà


title: Ọ̀rànmíyàn

text: Nínú ìtàn àròsọ/àtẹnudẹ́nu ilẹ̀ Yorùbá Ọ̀rànmíyan tàbí Ọ̀rányàn jẹ́ Ọba Láti Ilé-Ifẹ̀ bẹ́ẹ̀ ni ó tún jẹ́ ọmọ Odùduwà. Ohun ni ìtàn àròsọ ẹnu yí sọ wípé ó dá ìlú Ọ̀yọ́ sílẹ̀.


title: Mọ̀nàmọ́ná

text: Mọ̀námọ́ná je itusile agbara isele ina larin ayika afefe; isele ina yi lo n fa àgbàrá òjò àrá wa.


title: 2008

text: Odun 2008


title: 2002

text: Odun 2002


title: 2001

text: Odun 2001


1999


title: 2000

text: Odun 2000


1998


title: 1997

text: 1997 je odun towopo ninu kalenda Gregory.


1996


title: Ilu Ọyẹ́

text: Yemitan


title: Ilu Ọyẹ́

text: Yoruba oral literature


title: Ilu Ọyẹ́

text: Poetry


title: Ilu Ọyẹ́

text: Ijala


title: Ilu Ọyẹ́

text: Literature


title: Ilu Ọyẹ́

text: Ọladipọ Yemitan


title: Ilu Ọyẹ́

text: Ijala Aré Ọdẹ


title: Ilu Ọyẹ́

text: Itan ilu Oye ati Igbeti


title: Ilu Ọyẹ́

text: Oye


title: Ilu Ọyẹ́

text: Igbeti


title: Ilu Ọyẹ́

text: Alaye: Ọyẹ́ ati Ígbẹ́tì jẹ meji ninu awọn ilu ilẹ Yoruba. Itan bi nwọn ti ṣe dá ilu mejèji yi silẹ ni a sọ ninu ijalá yi. Ilu Ọyẹ́ tit u tipẹ ṣugbọn Ìgbẹ́tì ṣI wà sibẹ-sibẹ.  Lẹhin itan ilu mejèji yi. Ijalá yi tun ki oríkì awọn ara ilu mejèji.


title: Ilu Ọyẹ́

text: Aponle Ogun


title: Ilu Ọyẹ́

text: Ogun


title: Ilu Ọyẹ́

text: Alaye: Ó jẹ àṣà awọn ọdẹ lati ma ṣe apọnlè Ògún ti noẉn gbagbọ pe on ni o nse akoso iṣẹ ọdẹ, on ni o si ndabobo gbogbo awọn t’o nṣe ọdẹ.  Omo Odu Apanada


title: Ilu Ọyẹ́

text: Odu


title: Ilu Ọyẹ́

text: Alaye: Eyi yi jẹ oriki awọn Ijẹsa. Gẹgẹbi mo ti sọ ni ibẹrẹ iwe yi, o jẹ àṣà awọn ọdẹ lati ma ki ara wọn bi noẉn ba pejọ. Bi ọkan ninu wọn ba jẹ ọmọ Ijẹsa. Ijala yi ni nwọn yio fi ki i ni awujọ ọdẹ.


title: Ilu Ọyẹ́

text: Idi re ti Onikoyi kii fii je okete


title: Ilu Ọyẹ́

text: Okete


title: Ilu Ọyẹ́

text: Onikoyi


title: Ilu Ọyẹ́

text: Alaye: Ni Ilẹ Yoruba, idile kọkan l’o ni ewọ̀ tirẹ̀. Idile miran wà ti kò gbọdọ fi ẹnu kan pẹpẹiyẹ; idile miran wà ti ọmọ ibẹ ko gbọdọ jẹ ejò: idile miran si wà ti ọmọ ibẹ ko gbọdọ fi agbo wẹ ọmọ. Ibomiran wà ti ọmọ ibẹ ko gbọdọ fi omi gbigbona mọ́ ara bi obinrin ba bimọ, ati bẹbẹ lọ.


title: Ilu Ọyẹ́

text: Alaye: Ijalá jẹ apẹrẹ ohun ti o ma nṣẹlẹ nigbamiran nigbati baba kan ba ku, ti o fi awọn ọmọ ati ohun-ini silẹ. Ohun ti i ma ṣẹlẹ nip e olukuluku ninu awọn ọmọ rẹ̀ yio bẹrẹsi dù lati ní ipin ti o tọ́ si on ninu ogun baba wọn, olukuluku ko si jẹ gbà ki nwọn fi ọbẹ ẹhin jẹ on ni iṣu.


title: Ilu Ọyẹ́

text: Alaye: Gbobgo enia ni o ma bẹru ẹkùn nitori agbara ati ekanna rẹ̀; ṣugbọn ọkunrin kan gboju-gboiya pe on kò ni i sa bi on ba pade ẹkùn. O ti gbojule ọfa ati ogun rẹ̀.


title: Ilu Ọyẹ́

text: Ọladipọ Yemitan (1988) Ijala Aré Ọdẹ University Press Limited, Ibadan, ISBN 0-19-575217-1.


title: Ọ̀fà

text: Ìlú Ọ̀ffà jẹ́ ìlú kan ní Ìpínlẹ̀ Kwara ní apá iwọ̀-oòrùn ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà


title: Ọ̀fà

text: Ọ̀ffà ni adásílẹ́ nípasẹ̀ Olálómi Ọlọ́fà-gangan; ọmọ-aládé adé láti Ọ̀yọ́, àti irú-ọmọ tààrà tí ọba Ọ̀rànmíyàn ní Ilé-Ifè, ní bí ọdún1395. Ó jẹ́ ọdẹ olókìkí tafàtafà. Ọ̀ffà ni Olú-ìlú ìbílè ti èdè abínibí ti Ìbòlò ti àwọn ènìyàn tí ó ńsọ èdè Yorùbá ti Kwara àti Osun States. Ọ̀ffà ní Ìjọba Agbègbè àwọn ẹ̀wọ̀n márùn-ún márùn-ún, èyí ni; Essà, Ọjọmu, Balógun, Ṣawo ati Igbó-Idún. Ọ̀ffà ni ilé alákiyan obìnrin nì Mọrèmi, ẹnití o gbagbọ pe ógba àwọn Ilé-Ifè sílè lọ́wọ́ àwọn tí ń wá gbógun jà wọ̀n, lóòrèkóòrè tí ó ja Ifè, ìlè Yorùbá.


title: Boris Yeltsin

text: Bọris Nìkòláyefìts Yẹ́ltsìn (; ) (1 February 1931 23 April 2007) ni o je Ààrẹ àkọ́kọ́ ile Rọ́síà.


title: Adebayo Adefarati

text: Adebáyò Adéfaratì (February 14, 1931 – March 29 2007) je oloselu ara orile-ede Naijiria ati Gómínà Ìpínlẹ̀ Òndó tele. Adefarati kú ní ojokandinlogbòn osù kéta odún 2007.


title: Ryszard Kapuscinski

text: Ryszard Kapuściński je omo ilẹ̀ Polandi tí ó jẹ́ òǹkọ̀wé àti oníròyìn kú ní ọjọ́ kejìlélógún oṣù kìíní ọdún 2007.


title: Cristina Fernández de Kirchner

text: Cristina Elisabet Fernández de Kirchner (; born 19 February 1953), sometimes referred to by her initials CFK, je oloselu ati agbejoro ara Argentina ati aare ile Argentina tele. Òun ni obìnrin àkọ́kọ́ tí wọn yóò dìbò yàn gẹ́gẹ́ bí olórí ìjọba (President) ní ilẹ̀ Argentina. Ọwọ́ ọkọ rẹ̀, President Nestor Kirchner ni ó ti gba ìjọba lẹ́yìn ìgbà tí wọ́n ti dìbò yàn án wọlé ní ilẹ̀ náà. Ìbò náà wáyé ní oṣù kẹ́wàá ọdún 2007.


title: Memphis

text: 'Memphis je ilu kan ni Ipinle Tennessee ni ile Amerika.


title: Ìjíptì

text: Ìjíptì tabi Orilẹ-èdè Olómìínìra Arabù ilẹ Ìjíptì je orile-ede ni Ariwa Afrika.


title: Ìjẹ̀bú

text: Inẹ̀bú Ìjẹ̀bú jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ẹ̀yà èdè Yorùbá. Ó ṣòro láti sọ pàtó ìgbà tí a dá ìlú Ìjẹ̀bú sílẹ̀ nítorí pé àwọn àgbà tí a fi ọ̀rọ̀ wá lẹ́nu wò wọn kò mọ̀-ọ́n-kọ tàbí mọ̀-ọ́n-kà. Ṣùgbọ́n wọ́n sọ wí pé “Ajẹbú” ni orúkọ ẹni tí ó dá ìlú Ìjẹ̀bú sílẹ̀ ń jẹ́.


title: Ìjẹ̀bú

text: Ajẹbú àti Olóde jẹ́ ọdẹ. Gẹ́gẹ́ bí wọ́n ti sọ, níbi tí ẹnìkọ̀ọ̀kan wọn ti ń dẹ igbó kiri ni wọ́n ti pàdé ara wọn nínú igbó.  Báyìí ni wọ́n ṣe di ọ̀rẹ́ tímọ́tímọ́. Ní ọjọ́ kan, wọ́n dá ìmọ̀ràn láàrin ara wọn pé ó yẹ kí wọ́n dá ibìkan sílẹ̀ tí àwọn yóò fi ṣe ìbùgbé lẹ́yìn tí wọ́n bá ṣe ọdẹ lọ. Wọ́n lọ bi Ifá léèrè, Ifá si ṣe atọ́nà Ajẹbú wí pé kí ó lọ tẹ̀dó sí ibi kan, èyí tí à ń pè ní Imẹ̀pẹ̀. Olóde àti Àjànà darapọ̀ wọ́n tẹ ibi tí à ń pè ní Ìta Ajànà dó, èyí sì wà ni ìlú Ìjẹ̀bú-Òde títí di òní yìí.


title: Ìjẹ̀bú

text: Ibojì Ajẹbú wà ní Imẹ̀pẹ̀ lẹ́bàá ọjà Òyìngbò lọ́nà Èjirín tí Olóde sì wà ní ibi tí à ń pè ní “Itún Olóde” ní Ìta Àjàná títí di òní yìí. Àwọn méjì tí ó jẹ́ akíkanjú jùlọ ìyẹn Ajẹbú àti Olóde ni a pa orúkọ wọn pọ̀ tí ó wá di “AJẸ́BU-OLÓDE” èyí tí à ń pè ní ÌJẸ̀BÚ-ÒDE títí di òní olóni yìí.


title: Ìjẹ̀bú

text: Èdè Ìjẹ̀bu ni àwọn ẹ̀yà yìí máa ń sọ. A sì le rí wọn káàkiri ilẹ̀ Nàìjíríà. Àpẹẹrẹ àwọn ìlú tí a lè rí ni ẹkùn Ìjẹ̀bú ni Ìjẹ̀bú-Òde, Musin, Ata-Ìjẹ̀bú, Imọ̀pè, Òdo-Pótu, Àgọ́-Ìwòyè, Ìjẹ̀bú-Igbó, Orù, Awà, Ìlápòrú, Ìṣònyìn, Ìpàrí-Ńlá, Òdokálàbà, Ìdọwá, Merígò, Òdoogbolú, Ọ̀ṣọṣà àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.


title: Ìjẹ̀bú

text: Ìtàn sọ pé Ilé-Ifẹ́ ni wọ́n ti sí wá. Àtipé wọ́n pẹ̀lú àwọn tí ó bá Odùduwà kúrò ní Mẹ́kà nígbà tí àwọn Mùsùlùmí gbógun ti wọ́n. Adétoun (2003:1) ṣàlàyé pé orí ìtàn àtẹnudẹ́nu ni ìtàn Ìjẹ̀bú àti ìṣẹ̀dálẹ̀ wọn dá lé. Ọ̀kan nínú àwọn ìtàn wọ̀nyìí sọ pé Ọ̀báńta ni ó kó àwọn Ìjẹ̀bú kúrò ní Ilé-Ifẹ̀ wá tẹ̀dó sí Ìjẹ̀bú-Òde Ìtàn mìíràn fi ìdí rẹ̀ múlẹ̀ pé orísun àwọn Ìjẹ̀bú ni Wàdáì. Olú-Ìwà ni ẹni tó ṣe atọ́nà wọn wá sí ilẹ̀ Ìjẹ̀bú. Ajẹ́bu àti Olóde tẹ̀lé Olú-Ìwà nínú ìrìnàjò wọn wá sí agbègbè Ìjẹ̀bú. Wọ́n ṣèdàá orúkọ ìlú Ìjẹ̀bú-Òde láti ara àpapọ̀ orúkọ Ajẹ́bu àti Olóde tí ó jẹ́ àtèté tó gbajúgbajà.


title: Ìjẹ̀bú

text: Adétoun gbà pé àwọn Ìjẹ̀bú tí wọ́n sí wá sí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ni a lè bá ní abẹ́ ọ̀wọ́ mẹ́fà ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀. Ọ̀wọ́ àkọ́kọ́ ni wọ́n wà lábẹ́ Olú-Ìwà tí àwọn ẹ̀gbọ́n rẹ̀ Ajẹ́bu àti Olóde tẹ̀lé àwọn wọ̀nyìí ni wọ́n tẹ ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìletò dó ní ìlú Ìjẹ̀bú-Òde. Ọ̀wọ́ kejì ni àwọn tó wà lábẹ́ Arisu ìbátan Olú-Ìwà. Ògborogondá tí a mọ̀ sí Ọ̀bánta tí o ń wá Olú-Ìwà baba baba rẹ tí ó ti kú kí ó tó dé ni ó jẹ́ ìpín kẹta.


title: Ìjẹ̀bú

text: Àjàlọ́run àti Balufẹ́ ni ó jẹ́ adarí ọ̀wọ́ kẹrìn. Èbúmàwé àti Òsémàwé ni ó wà ní ìpín karùn ún. Àwọn wọ̀nyìí ni ó ń gbé ní Àgọ́-Ìwòyè. Ọ̀wọ́ kẹfà ni Koyolu àti Ẹlẹ́pẹ̀ẹ́ àkọ́kọ́ tí wọ́n wá láti Ilé-Ifẹ̀ láti ṣe àwárí ọ̀wọ́ ti Ọbanta. Wọ́n dé ní Ọ̀rùndún keje. Àwọn wọ̀nyìí ni ojúlówó Ìjẹ̀bú-Rẹ́mọ ní ìpìlẹ̀


title: Hausa

text: Hausa le toka si:


title: Ìṣọ̀kan Áfríkà

text: Ìṣọ̀kan Áfríkà (Gígékúrú bí AU ní èdè Gẹ̀ẹ́sì tàbí UA jẹ́ ẹgbẹ́ ìṣọ̀kan tó ní àwọn Orílẹ̀-èdè Olómìnira Adúláwọ̀ márùnléláàádọ́ta (55) bí ọmọ ẹgbẹ́.[Morocco]] nìkan ni orílẹ̀-èdè Olómìnira tí kìí ṣe ọmọ ẹgbẹ́ àjọ Ìṣọ̀kan Adúláwọ̀ . Ìṣọ̀kan Afrikà jẹ́ dídásílẹ̀ ní ọjọ́ Kẹsàn án oṣù Keje, ọdún 2002 (9-7-2002), Àjọ (AU) ni ó kalẹ̀ sí ìlú Addis Ababa, ní orílẹ̀-èdè Ethiopia. Àwọn orílẹ̀-èdè ìsàlẹ̀ wọ̀nyí ni ọmọ ẹgbẹ́ Ìṣọ̀kan Áfríkà:


title: Olúbàdàn

text: Olubadan ni oruko oye oba ilu ibadan. Olubadan to wa lori oye lowolowo bayii (ni 2016) ni Sálíù Adétúnjí.


title: Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́

text: Ìpínlẹ̀ Oyo jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìpínlẹ̀ Mẹ́rìndínlógójì tí ó wà ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ìpínlẹ̀ yí wà ní Ìwọ̀ Oòrùn orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, tí olú ìlú rẹ̀ sì fìdí kalẹ̀ sí ìlú Ìbàdàn.


title: Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́

text: Ìpínlẹ́ Ọ̀yọ́ ní agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ Mẹ́tàlélọ́gbọ̀n. Awon ni:("E tun wo" awon AII Naijiria)


title: Ìpínlẹ̀ Adámáwá

text: Ìpínlẹ̀ Adámáwá jẹ́ ìpínlẹ̀ kan nínú àwọn ìpínlẹ̀ mẹ́rìndínlógójì tí ó wà ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà .


title: Ìpínlẹ̀ Adámáwá

text: Agbegbe Ijoba Ibile 21 lowa ni Ipinle Adamawa :


title: Ìpínlẹ̀ Akwa Íbọm

text: Ipinle akwa Ibom je ikan ninu awon ipinle 36 ni orile-ede Naijiria.


title: Ìpínlẹ̀ Anámbra

text: Ipinle Anambra je ikan ninu awon ipinle 36 ni orile-ede Naijiria.


title: Ìpínlẹ̀ Bauchi

text: Ipinle Bauchi je ipinle kan ninu awon Ipinle merindinlogoji ti o wa ni orile-ede Naijiria.


title: Wikipedia

text: Wikipedia jé isé owó òpòlopò àwon ènìyàn kâkiríayé láti se ìwé ìmò tó jé òfé ni òpòlopò èdè ni òrí Internet ti Wikimedia Foundation n se onigbowo.


title: Wikipedia

text: wikipedia a ma ran eniyan pupo lowo lopolopo.


title: Ìpínlẹ̀ Bàyélsà

text: Ipinle Bayelsa jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn Ìpínlẹ̀ 36 tó wà ní orílè-èdè Nàìjíríà. Wọ́n dá ìpínlẹ̀ Bayelsa sílẹ̀ ní Ọjọ́ kìíní oṣù kẹwàá ọdún 1996. Ọ̀gbẹ́ni Seriake Henry Dickson tí ẹgbẹ́ òṣèlú PDP ni Gómìnà ìpínlẹ̀ Bayelsa tí ó ń palẹ̀mọ́ láti kúrò ti Ọ̀gbẹ́ni David Lyon tí wọ́n ṣẹ̀ṣẹ̀ dìbò yàn lábẹ́ ẹgbẹ́ àsíyá All Progressives Congress yóò gba ọ̀pá àṣẹ láti di Gómìnà ìpínlẹ̀ náà. Yenagoa ni Olú-ìlú ìpínlẹ̀ Bayelsa.


title: Ìpínlẹ̀ Bẹ́núé

text: Ìpínlẹ̀ Bẹ́nùè je ikan ninu awon Ipinle 36 ni orile-ede Naijiria.


title: Ìpínlẹ̀ Bọ̀rnó

text: Ìpínlẹ̀ Bọ̀rnó jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn Ìpínlẹ̀ mẹ́rìndínlógójì ní orílè-èdè Nàìjíríà.


title: Ìpínlẹ̀ Ábíá

text: Ìpínlẹ̀ Ábíá je ikan ninu awon ipinle 36 ni orile-ede Naijiria. Umuahia ni oluilu re wa bo ti le je pe Abá ni ilu gbangba fun aje. Ni odun 1991 ni ijoba Babangida da sile lati apa Ipinle Imo. Awon aralu to po ni be je Igbo (95% awon onibugbe).


title: Ìpínlẹ̀ Ábíá

text: Àwọn Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ (17):


title: Ìpínlẹ̀ Dẹ́ltà

text: Ipinle Delta je ipinle kan nini awon Ipinle ni orile-ede Naijiria.


title: Ìpínlẹ̀ Ẹ̀bọ́nyì

text: Ìpínlẹ̀ Ẹ̀bọ́nyì je ikan ninu awon Ipinle 36 ni orile-ede Naijiria.


title: Ìpínlẹ̀ Ẹdó

text: Ìpínlẹ̀ Ẹdó jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn ìpínlẹ̀ mẹ́rìndínlógójì ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Ó sàgbè pẹ̀lú àríwá àti ìwọ̀ oòrùn ìpínlẹ̀ Kogi, àgbè pẹ̀lú gúúsù ìpínlẹ̀ Delta àti ìlà-oòrùn ìpínlẹ̀ Ondo.


title: Ìpínlẹ̀ Ẹdó

text: Àwọn ìjọba ìbị́lẹ̀ méjìdínlógun ló wà lábẹ́ ìpínlẹ̀ Edo.


title: Ìpínlẹ̀ Èkìtì

text: Ìpínlẹ̀ Èkìtì je Ipinle ni apa iwoorun Naijiria ti o je didasile ni 1 October, 1996 bakanna mo awon ipinle tuntun marun miran latowo Ogagun Sani Abacha


title: Ìpínlẹ̀ Ẹnúgu

text: Ìpínlẹ̀ Ẹnúgu je ikan ninu awon Ipinle 36 ni orile-ede Naijiria.


title: Ìpínlẹ̀ Ímò

text: Ipinle Imo je ikan larin awon ipinle ijoba merindinlogoji ni orile-ede Naijiria.


title: Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun

text: Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn Ìpínlẹ̀ ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun jẹ́ Ìpínlẹ̀ tí ó wà ní àárín gbùngbùn apá Ìwọ̀-Oòrùn Gúúsù orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Olú-ìlú rẹ̀ wà ní Ìlú Òṣogbo. Ó ní ibodè ní àríwá mọ́ Ipinle Kwara, ní ìlà-oòrùn díẹ̀ mọ́ Ipinle Ekiti àti díẹ̀ mọ́ Ipinle Ondo, ní gúúsù mọ́ Ipinle Ogun àti ní ìwọ̀oòrùn mọ́ Ipinle Oyo. Gómìnà ìpínlẹ̀ náà lọ́wọ́lọ́wọ́ báyìí ni Gómìnà Gboyega Oyetola . Wọ́n dìbò yàn-án wọlé ní 2018. Ọsun ní ibi tí ọ̀pọ̀ àwọn ibi mèremère tó gbajúmọ̀ wà. Ọgbà Yunifasiti Obafemi Awolowo to wa ni Ile-Ifẹ, ibi tó ṣe pàtàkì nínú àṣà Yorùbá. Àwọn ìlú tóṣe pàtàkì ní ìpínlẹ̀ Ọ̀sun tún ni Oke-Ila Orangun, Ila Orangun, Ede, Iwo, Ejigbo, Esa-Oke àti Ilesa.


title: Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun

text: Ibi tí a ń lè ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun lo nii ni wọ́n da sileẹ̀ ní ọjọ́ kẹtàdínlọ́gbọ̀n oṣù Kẹ́́́́ ọdún 1999. Wọ́ ṣe àfàyọ ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun láti ara Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ wọ́n fún Ìpínlẹ̀ náà ní orúkọ rẹ̀ látara omi Odò Ọ̀ṣun ìyẹn omi tí ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn òrìṣà ilẹ̀ [Yorùbá]].


title: Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun

text: ruba goddess of the same name.


title: Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun

text: The former Governor Olagunsoye Oyinlola launched and laid the foundation for the groundbreaking of Osun State University with six campuses (Osogbo, Okuku, Ikire, Ejigbo, Ifetedo, and Ipetu-Ijesha) strategically located across the state. Important cultural events in the state include the Ori Oke and Egungun festival in Iragbiji, Olojo in Ife and the Osun Osogbo festival.


title: Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun

text: The modern State of Osun was created on August 27, 1991 from part of the old Oyo State. The state's name is derived from the River Osun, the venerated natural spring that is the manifestation of the Yoruba goddess of the same name.


title: Ìpínlẹ̀ Òndó

text: Ipinle Ondo je ipinle ni guusu-iwoorun orile ede Naijiria. Won da sile ni odun 1976 lati iwo-oorun ipinle Ekiti ti o pa ala pelu ipinle ondo.


title: Ìpínlẹ̀ Ògùn

text: Ìpínlẹ̀ Ògùn jẹ ọ̀kan lára àwọn Ìpínlẹ̀ mẹ́rìndínlógójì tí ó wà ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Wọ́n da Ìpínlẹ̀ Ògùn sílẹ̀ ní ọjọ́ kẹtàlá oṣù kejì, ọdún 1976. Ìpínlẹ̀ Ògùn fi ẹ̀gbẹ́ kan ẹ̀gbẹ́ pẹ̀lú Ìpínlẹ̀ Èkó lápá gúúsù, Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ àti Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun lápá àríwá, Ìpínlẹ̀ Òndó àti Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Benin lápá ìwọ̀-oòrùn. Gómìnà ìpínlẹ̀ náà lọ́wọ́lọ́wọ́ báyìí ni Ọmọọba Dapo Abiodun tí wọ́n dìbò yàn-án wọlé lọ́dún 2019. Abẹ́òkúta ni olú-ìlú Ìpínlẹ̀ Ògùn àti ìlú tí ó ní ọ̀pọ̀ olùgbé jùlọ ni ìpínlẹ̀ náà. Méjì lára àwọn ìlú míràn tí ó ṣe pàtàkì ni Ìpínlẹ̀ Ògùn ni Ìjẹ̀bú-Òde, olú-ìlú ọba aládé tí Ìjẹ̀bú Kingdom fún ìgbà kàn rí àti Sagamu, ìlú tí ńṣe aṣáájú níbi ká gbin obì lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà.


title: Ìpínlẹ̀ Rivers

text: Ìpínlẹ̀ Rivers tí a tún mọ̀ bíi Rivers, ni ìkan nínú àwọn ìpínlẹ̀ ilẹ̀ Nàìjíríà 36. Gẹ́gẹ́ bí dátà ìkanìyàn tó jáde ní ọdún 2006 ṣe fihàn, ìpínlẹ̀ náà ní iye ènìyàn 5,198,716, èyí sọ ọ́ di ìpínlẹ̀ tó ní iye èniyàn púpọ̀jùlọ kẹfà ní Nàìjíríà. Olúìlú àti ìlú tótóbijùlọ rẹ̀ ni Port Harcourt. Ìlú Port Harcourt ní Nàìjíríà gẹ́gẹ́bí gbọ̀ngàn àwọn ilé-iṣẹ́ epo. Ìpínlẹ̀ Rivers jámọ́ Òkun Atlantiki ní gúúsù, ó ní bodè mọ́ àwọn ìpínlẹ̀ Imo and Abia ní àríwá, ìpílẹ̀ Akwa Ibom ní ìlàòrùn, àti àwọn ìpínlẹ̀ Bayelsa àti Delta ní ìwọ̀òrùn. Ìpínlẹ̀ Rivers ní ọ̀pọ̀ ẹ̀yà tí nínú wọn ni: àwọn Ikwerre, àwọn Ijaw, àwọn Ògóni àti àwọn ẹ̀yà púpọ̀ míràn. Orúkọ fún àwọn ará ìpínlẹ̀ yìí ni "Riverians" tàbi "àwọn ará Rivers".


title: Ìpínlẹ̀ Rivers

text: Apá inú ìpínlẹ̀ náà jẹ́ ẹgàn tútù olóoru; ní towards the coast, the typical Niger Delta environment features many mangrove swamps.


title: Ìpínlẹ̀ Rivers

text: Rivers State, named after the many rivers that border its territory, was part of the Oil Rivers Protectorate from 1885 till 1893 when it became part of the Niger Coast Protectorate. In 1900, the region was merged with the chartered territories of the Royal Niger Company to form the colony of Southern Nigeria. The state was formed in 1967 with the split of the Eastern Region of Nigeria. In 1996 the state lost territory to form Bayelsa State.


title: Idi Amin Dada

text: Idi Amin Dada (c.1925 – 16 August 2003) je oga ologun ati Aare orile-ede Uganda lati 1971 de 1979.


title: Ewì ajẹmókùú

text: Songs


title: Ewì ajẹmókùú

text: Yorùbá jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ẹ̀yà tó fẹ́ràn orin púpọ̀. Kò sí abala kan nínú ìgbésí ayé ọmọnìyàn tí a kò ti lè kọrin. A ń kọ orin níbi ìgbeyàwó, à ń kọ orin nígbà tí a bá bímọ, nígbà ìsìnkú àgbà, orin wà láti yin Olódùmarè bẹ́ẹ̀ ni orin wà láti fi àseyọrí tàbí kù dìẹ̀ ku diẹ ẹ̀dá hàn. Gbogbo ìwà àti ìṣe Yorùbá ló ní orin tí ó bá wọn mu rẹ́gí yálà nígbà ayọ̀, nígbà ìbànújẹ́ lẹ́nu iṣẹ́ tàbí nígbà tí ọwọ́ bá dilẹ̀.


title: Ewì ajẹmókùú

text: Beier (1956), Olúkòjú (1978), Ọlátúnjí (1984), Ilésanmí (1985), Sheba (1988) àti Agbájé (1995) gbà pé ẹ̀ka pàtàkì ni orin jẹ́ nínú lítíréṣọ̀ alohùn Yorùbá. Bí àwọn orin yìí ṣe ń jẹyọ ni wọ́n ní iṣẹ́ tí wọ́n ń ṣe nínú ewì ajẹmókùú láàrin àwọn Ẹ̀gbá àti Ìjẹbú. Bí àpẹẹrẹ:


title: Ewì ajẹmókùú

text: E è yà


title: Ewì ajẹmókùú

text: Mo r’Ògùn la fọṣọ


title: Ewì ajẹmókùú

text: E è o yà


title: Ewì ajẹmókùú

text: Ìgbì mo délé o mi o bá baba


title: Ewì ajẹmókùú

text: Ojú mi n ṣomi gbéré


title: Ewì ajẹmókùú

text: Ọ̀nà tí akéwì gbà lo orin òkè yìí bu ẹwà kún ìgbálá tó sín. Akéwì lo orin yìí láti pe ọkàn àwọn olùgbọ́ wá sílé. Bákan náà, nínú ewì ajẹmókùú láàrin àwọn Ẹ̀gbá àti Ìjẹ̀bú a lè rí àpẹẹrẹ ìlò orin mìíràn:


title: Ewì ajẹmókùú

text: Èrò sọ́run làwa ńṣe


title: Ewì ajẹmókùú

text: Ayé làjò


title: Ewì ajẹmókùú

text: Ọ̀run nilée wa


title: Ewì ajẹmókùú

text: Nínú àpẹẹrẹ òkè yìí, akéwì lo irúfẹ́ orin yìí láti síde ègè dídá rẹ̀. Pàápàá jùlọ láti pèsè ọkàn àwọn olùgbọ́ sílẹ̀ nípa àkóónú ègè rẹ̀. Àwọn àpẹẹrẹ orin tí a rí tọ́ka sí nínú ewì ajẹmókùú láàrin àwọn Ẹ̀gbá àti Ìjẹ̀bú ni ìwọ̀nyí:


title: Ewì ajẹmókùú

text: Lílé: Àwa náà yóò jẹun ọmọ


title: Ewì ajẹmókùú

text: Ègbè: Gbogbo wa náà ni ó jẹun ọmọ


title: Ewì ajẹmókùú

text: Lílé: Bénìyàn bímọ tí ò bà tètè kú,


title: Ewì ajẹmókùú

text: A jẹun ọmọ


title: Ewì ajẹmókùú

text: Ègbè: Àwa náà á jẹun ọmọ


title: Ewì ajẹmókùú

text: Bóbà sèyá ẹlòmíràn ló kú


title: Ewì ajẹmókùú

text: Wọn a ṣe yẹ̀yẹ́ ẹ


title: Ewì ajẹmókùú

text: Wọn a dákẹ́ o


title: Ewì ajẹmókùú

text: Kí ló pàyá


title: Ewì ajẹmókùú

text: Omi àjàlolo


title: Ewì ajẹmókùú

text: Ìwà ti ò tọ́ lolóńgbò ń hù


title: Ewì ajẹmókùú

text: Ìwà tí ò tọ́ lolóńgbo ń hù


title: Ewì ajẹmókùú

text: Eku bímọ rẹ̀, olóńgbò ń ko


title: Ewì ajẹmókùú

text: Ó jásí pé ìwà tí ò tọ


title: Ewì ajẹmókùú

text: Lọmọdé yẹn ń hù


title: Ewì ajẹmókùú

text: A wá a


title: Ewì ajẹmókùú

text: Àwa ò ríi o


title: Ewì ajẹmókùú

text: À ń wá a


title: Ewì ajẹmókùú

text: Àwa ò rí i o


title: Ewì ajẹmókùú

text: Màmá wa ló mà kú o


title: Ewì ajẹmókùú

text: Ẹwẹlẹ wẹ̀kú ẹwẹlẹ


title: Ewì ajẹmókùú

text: Ìyá wa ló mà kù o


title: Ewì ajẹmókùú

text: Ẹkún mo wá sun o


title: Ewì ajẹmókùú

text: É è àrò mo wá ṣe


title: Ewì ajẹmókùú

text: Ẹkún mo wá sun


title: Ewì ajẹmókùú

text: Àrò, àrò mo wá ṣe


title: Ewì ajẹmókùú

text: Mudasiru Abayomi Kareem


title: Ewì ajẹmókùú

text: ÌTÚPALẸ̀ EWÌ AJẸMÓKÙÚ LÁÀRIN ÀWỌN Ẹ̀GBÁ ÀTI ÌJẸ̀BÚ (A CRITICAL APPRAISAL OF FUNERAL DIRGES AMONG THE Ẹ̀GBÁ AND ÌJẸ̀BÚ),


title: Ewì ajẹmókùú

text: M.A. Thesis, Department of Linguistics and African Languages,


title: Ewì ajẹmókùú

text: Obafemi Awolowo University, Ile-Ife, Nigeria. (2007).


title: Ewì ajẹmókùú

text: Dr. J.B. Bode Agbaje (Supervisor)


title: Ùgándà

text: Ùgándà tabi orile-ede Olominira ile Uganda je orile-ede ni apa ilaoorun Afrika. O ni bode pelu orile-ede Kenya.


title: Ìpínlẹ̀ Kwara

text: Kwara () jẹ ìpínlẹ̀ ní apá ìwọ̀-oòrùn ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Olú-ìlú rẹ̀ ni ìlọrin. Ó wà ní àríwá àárín gbùngbùn ti a mò sí ìgbánú àárín ìlú. Yorùbá, pèlú ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn Nupe, Ìbàrìbá àti Fúlàní díẹ̀ ni wọ́n tẹ̀dó síbẹ.


title: Ìpínlẹ̀ Kwara

text: Ìpínlè kwárà ní ìjoba ìpínlè mérìndilógún, ìjoba ìpínlè ti ìwò oòrùn Ìlorin ni ènìyàn tó pòjù [https://www.citypopulation.de/php/nigeria-admin.php?adm1id=NGA024 [2]]


Ìpínlẹ̀ Kwara


title: Ìpínlẹ̀ Kogí

text: Ìpínlẹ̀ Kogí je ikan ninu awon Ipinle 36 to wa ni orile-ede Naijiria.


title: Ìpínlẹ̀ Plateau

text: Ipinle Plateau je ikan ninu awon ipinle ijoba ni orile-ede Naijiria.


title: Ìpínlẹ̀ Kàdúná

text: Ìpínlẹ̀ Kàdúná je ikan ninu awon Ipinle 36 ni orile-ede Naijiria.


title: Ìpínlẹ̀ Jígàwà

text: Ìpínlẹ̀ Jigawa je Ipinle ni apa ariwa Naijiria.


title: Àdìsá Akinloyè

text: Augustus Meredith Àdìsá Akinloyè (August 19, 1916 – September 18, 2007) je oloselu omo ile Naijiria.


title: Ìpínlẹ̀ Niger

text: Ìpínlẹ̀ Niger je ikan ninu awon Ipinle 36 ni orile-ede Naijiria.


title: Ìpínlẹ̀ Násáráwá

text: Ìpínlẹ̀ Násáráwá je ikan ninu àwon Ipinle 36 ni orile-ede Naijiria. Oluilu re ni Lafia.


title: Ipinle Kano

text: Ìpínlẹ̀ Kánò jẹ́ olú ìlú Ìpínlẹ̀ Kánò àti ìlú tí ó tóbijùlo ẹ̀kẹta ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà lẹ́yìn ìlú Ìbàdàn àti ìlú Èkó. Gẹ́gẹ́ bí ìkànìyàn ọdún 2006, Kano jẹ́ ìpínlẹ̀ tí ó ní èrò jùlọ ní orílẹ̀̀ èdè Nàìjíríà. Àwọn ibi tó lajú níbẹ̀ gba ìlẹ̀ tó tóbi tó 137 km2 tí ó sì ní àwọn ìjọba ìbílẹ̀ mẹ́fà — Kano Municipal, Fagge, Dala, Gwale, Tarauni àti Nasarawa — pẹ̀lú olùgbélú 2,163,225 ní ìkànìyàn ọdún 2006.


title: Lucky Dube

text: Lucky Dube


title: Lucky Dube

text: Omo ile South Africa ni Lucky Dube Orin Reggae ni Lucky Dube maan ko nigba aye re


title: Lucky Dube

text: Olórin Reggae ní South Africa kú ní ọjọ́ kejìdínlógún oṣù kẹ́wàá ọdún 2007.


title: Ìpínlẹ̀ Kébbí

text: Ìpínlè Kébbì jẹ́ ìkan nínú àwon Ìpínlé mérìndí́nlógójì ní orílè-èdè Nàíjíríà.


title: Karl Marx

text: Karl Heinrich Marx (May 5, 1818 – March 14, 1883) je ara Jemani amoye, aseoro-okowo oloselu, akoitan, aserojinle oloselu, aseoro-awujo, ati asekomunisti alajidide, ti awon irookan re ko ipa pataki ninu idagbasoke isekomunisti ati isesosialisti odeoni. Marx se soki ohun to unso niu ila akoko ori kinni iwe re "Manifesto Komunisti", to je gbigbejade ni 1848: "Itan gbogbo awujo titi doni je itan awon ijakadi ipo." Marx jiyan pe isekapitalisti, gege bi awon sistemu awujo-oro-okowo tele, n a yio se isoro ninu re ti yio mu iparun ara re wa.


title: Karl Marx

text: Tíọ́rì soṣiọ́lọ́jì tó tẹ̀lé ìlànà àti èrò Karl Marx kì I ṣe tíọ́rì oni, ó ti pẹ́ ti ó tí dáyé. Oludasilẹ tíọ́rì yìí ni Karl Marx. Orúkọ rẹ̀ ní àwọn abẹnugan tíọ́rì náà fí ń pe ìlànà wọn. Láti nǹkan bí ọdún 1840 ni Karl Marx fúnra rẹ̀ ti ṣe ẹ̀kúnrẹ́rẹ́ àlàyé lórí awujọ ati àṣà, ṣùgbọ́n ní nǹkan bí Sẹ́ńtúrì ogún ni tíọ́rì náà búrẹ́kẹ láwùjọ àwọn akadá.


title: Karl Marx

text: Tíọ́rì ti a pè ni ìṣègbèfábo lédè Yorùbá ni èdè Gẹ̀ẹ́sì pè ni “Feminism”. Láti inú èdè Látìnì ni èdè Gẹ̀ẹ́sì ti ya ọ̀rọ̀ náà lò èyíni “Femina”- ó túmọ̀ sí ohun gbogbo tó jẹ mọ́ abo tàbí àwọn obìnrin. Ògíní (1996:11) sọ pé ọ̀nà méjì ni àlàyé lórí tíọ́rì yìí lè pín sí.


title: Karl Marx

text: Tíọ́rì Aṣàtakò imúnisìn jẹ́ tíọ́rì lítíréṣọ̀ àkọ́kọ́ tó kanlẹ̀ wa fún lámèyító lítíréṣọ̀ àwọn orílẹ̀ èdè tó ti fojú gbooru iná ìjọba amúnisìn tẹ́lẹ̀. Yorùbá bọ̀, wọn ni, abini tún bini, àbèrè tun bèèrè ni kì í jẹ́ ká a pe àbúrò ẹni lọ́mọ ẹni, gbogbo àwọn tíọ́rì lítéṣọ̀ tí a ti tọ́ka sí tàbí ṣe àlàyé rẹ̀ tẹ́lẹ̀ bí ifojuààtò-wò, ìfojú-ìhun-wò títí ó fi de tíọ́rì Makisiisi kò kanlẹ̀ wà fún lámèyítọ́ lítíréṣọ̀ àwọn adúláwọ̀ tàbí àwọn orílẹ̀ èdè ti kì í ṣe ara Yúróòpù àwọn onímọ̀ kan wulẹ̀ n ra tíọ́rì náà bọ lítíréṣọ̀ adúláwọ̀ lọ́rùn lasan ni.


title: Karl Marx

text: Ṣíṣe àmúlò tíọ́rì fún lámèyítọ́ iṣẹ́ ọnà alàwòmọ́ lítíréṣọ̀ ṣe pàtakì lóde òní. Lámèyítọ́ tí kò bá lo tíọ́rì kan pàtó fún iṣẹ́ rẹ̀ kò ní ìpìlẹ̀ tó dúró lé. Irú iṣẹ́ bẹ́ẹ̀ kò sí ni wọ àjọ àwọn onímọ̀ lámèyítọ́, ko sí ibi ti a kò tí lè lo tíọ́rì fún àlàyé tàbí ìgbélé-wọ́n iṣẹ́, ewì, eré-oníse tàbí eré-onítàn ìtàn àròsọ tí o fí kan eré inú fíìmù àgbéléwò tàbí alágbèéká.


title: Karl Marx

text: Àwọn agbátẹrù tíọ́rì yìí sọ pé iṣẹ́ tí lítéṣọ̀ máa ń ṣe ni láti dáàbò bo àṣà àti iṣẹse àwùjọ kan, nítorí náà ohun tó gbọdọ̀ jẹ lámèyítọ́ lógún ni ṣíṣe àfihàn irú àwọn àṣà tó ṣúyọ nínú iṣẹ́ ọnà aláwòmọ́ lítíréṣọ̀. Ọjọ̀gbọ́n Wándé Abímbọ́lá sọ pé:


title: Karl Marx

text: Therefore, in order to envolve an acceptable format for the appreciation of oral literature, we must blend our knowledge of the most up-to-date tecxxhniques of literary criticism and stylistics with a thorough understanding of Yoruba culture. Without this, any critical work is bound to be sterile.


title: Karl Marx

text: Tíọ́rì mìíràn tí ó tún ṣe pàtàkì ni tíọ́rì tí ó ń sọ̀rọ̀ nípa ìtàn ìgbésí ayé òǹkọ̀wé. Ohun tí tíọ́rì yìí sọ nip é láti ṣe àtúpalẹ̀ iṣẹ́ ọnà kan, ó ṣe pàtàkì láti mọ irú ẹni tí ó ṣe náà, ìtàn ìgbésí ayé rẹ̀ àti àwọn ǹkan mìíràn tó kó ipa pàtàkì kí ẹni náà tó dáwọ́ lé iṣẹ́ náà àti ohun tí ó mú kí ó gbé iṣẹ́ náà gba ìlànà tí ó gbé e gbà.


title: Karl Marx

text: Ọ̀rọ̀ tí a pè ní Soṣiọ́lọ́jì lítíṛọ̀ jẹ́ ọ̀rọ̀ tí onímọ̀ èrò ìjìnlẹ̀ kan ti à ń pè ní Taine ọmọ orílẹ̀ èdè Faranse rọ fúnra rẹ̀. Oníṣẹ́ lámèyítọ́ ni Taine láàárín ọdún 1828-1893. Ète láti sọ àgbéyẹ̀wò iṣẹ́ ọnà dàbí ti ìmọ̀ sáyẹ́nsì ló fa ìṣẹ̀dá Soṣiọ́lọ́jì lítíréṣọ̀. Ìmọ̀ tuntun sì ló jẹ́ lágbooloé ẹ̀kọ́ nípa iṣẹ́ ọnà.


title: Peter Abelard

text: Peter Abelard A bí i ní 1079. Ó kú ní 1142. Ó jé òkan lára àwon tí ó sèdá ohun tí a n pè ní scholastic theology. Olùkó ni ní Paris. Òpò akékòó ni ó máa n wá sódò rè. Òpin ìfé láàrin òun àti Heliose kò dára


title: Ìtàn ìsèdálẹ̀ Ilé-Ifẹ̀

text: Ìlú Ilé-Ifẹ̀ jẹ́ ìlú tí Òrìṣà Bàbá Ṣìgìdì tí mo fẹ́ sọ ìtàn rẹ̀ ti wá. Èyí ló mú mi yà bàrá láti sọ ní ṣókí nípa ìtàn ìṣẹ̀dálẹ̀ ìlú Ilé-Ifẹ̀.  Ọ̀pọ̀lọpọ̀ iṣẹ́ ló ti wà lórí ìtàn ìṣẹ̀dálẹ̀ ìlú Ilè-Ifẹ̀ bẹ́ẹ̀ ọ̀pọ̀lọpọ àwọn òǹkọ̀wé àti òǹpìtàn ló ti fi èrò wọn hàn lórí ìtan ìṣẹ̀dálẹ̀ ìlú Ilé-Ifẹ̀. Ọ̀jọ̀gbọ́n Bíòbákú (1955) dábàá wí pé a dá ìlú Ilé-Ifẹ̀ sílẹ̀ láàrin ọ̀rùndún kéje àti ìkẹ́jọ (seventh & eighth centuries). Jeffrey. (1958:21-25) Ṣe àfojúsùn pé ìlú náà tí yẹ kó di ńlá láti ọ̀rùndún kọkànlá (eleventh century). Ìwòye àwọn méjéèjì fì ìmọ̀ ṣòkan pé Ilé-Ifẹ̀ jẹ́ ilẹ̀ kan gbòógì láààrin òrùndún kéje sí ìkejìlá (seventh to twenth centuries) àti pé Ilé-Ifẹ̀ ti wà ní ìletò kékèèkéé tẹ́lẹ̀ rí kó tó di pé ó wá para pọ̀ dí odidi tí ó wà lónìí yìí. Nínú ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nu wò pẹ̀lú olóyè Ọbadio, ó ní ìtàn Yorùbá bẹ̀rẹ̀ láti Ilé-Ifẹ̀ gẹ́gẹ́ bí oríṣun. Ìdí nìyí tí a fí ń pe “Ilé-Ifẹ̀ ní ìlú ibi tí o júmọ́ ti ń mọ́ wá”  Lékèè gbogbo rẹ̀, ọ̀nà mẹ́rin pàtàkì nípa ìtàn ìṣẹ̀dálẹ̀ Ilé-Ifẹ̀ ni àwọn òǹkọ̀tàn ti kọ sílẹ̀ tí wọ́n sì gbé yẹ̀wò. Cordellia (2006:33-36), sọ fún wa nínú ìtàn àkọ́kọ́ pé odùduwà fi ẹ̀wọ̀n rò kalẹ̀ pẹ̀lú àwọn igba irúnmọlẹ̀ (200 deties) láti ọ̀run láti wá tẹ Ilé-Ifẹ̀ dó. Nígbà tí ìtàn kejì sọ fún wa pé Odùduwà àti àwọn ẹmẹ̀wà rẹ̀ kúrò láti ìlú Mẹ́kà. Nínú ìrìnàjò wọn, olúkúlùkù bẹ̀rẹ̀ sí níí tẹ̀dó sí ojú ọ̀nà, nínú èyí tí Kòkòbírí ní Òkè Ọya wà. Odùduwà kò àwọn ẹmẹ̀wa rẹ̀ yóòkù dé Ilé-Ifẹ̀ ní ìgbẹ̀yíngbéyín. Bẹ́ẹ̀ sì ni Odùduwà bá àwọn àgbà awo ní Ilé-Ìfẹ̀ tí Odùduwà sì ja ìjà àjàborí tí ó sì borí lọ́wọ́ wọn. (Biobaku 1955 : 88).  Èrò kẹ́ta yìí jẹ èrò Elúyẹmí tí ó jẹ́ ọmọ bíbí ìlú Ilé-Ifẹ̀, Ó gbà pé ìlà oòrùn tí àwọn ènìyàn ń tọ́ka sí gẹ́gẹ́ bí oríṣun Yorùbá ni “Òkè-Ọrà”. Elúyẹmí (1986 :16) ní Odùduwà àti àwọn ẹmẹ̀wà rẹ̀ sọ̀kalè láti òkè wá sí ìsàlẹ̀ láti wá ilẹ̀ tí ó lọ́ràá tí wọn lè fi dáko pẹ̀lú ohun èlò ìgbàlódé. Òkè Ọrà ní ìlẹ̀ tí ó lọ́ràá tí Odùduwà àti àwọn ẹmẹ̀wà rẹ̀ rí láti fi dáko, wọ́n sì gbà ilẹ̀ náà lọ́wọ́ àwọn ẹni tí wọ́n bá níbẹ̀. Isichei (1982 :132) fi hàn nínú èrò kẹ́rin nígbà tí ó fara mọ́ ọn pé Ifẹ̀ ti wà kí ó tí di wí pé Odùdudwà tí ó jẹ́ jagunjagun akọni àti Bàbáńlá Yorùbá wáyé. Kí Odùduwà tó wáyé àti kí ìlú Ilé-Ifẹ tó fìdí múlẹ̀ ni àwọn ìletò mẹ́tàlá ti wà káàkiri agbègbè náà tí òkọ̀ọ̀kan wọn sì ní Baálẹ̀. Àwọn ìletò mẹ́tàlá yìí ló para pọ̀ di ìletò ọ̣̀kan ṣoṣo tí òkọ̀ọ́kan Baálẹ̀ àwọn ilètò wọ̀nyí ṣì ń ṣe olùdarí àpapọ̀ lóòrèkóòrè. Ìletò náà ní wọ̀nyìí: Parakin, Ìráyè, Ìdìta, Òkè-Ọrà, Ọmọlogun, Iwìnrìn, Ìmójùbí, Ijùgbẹ̀, Ìdó, Ìlórómù, Ìlọràn, Odin, àti Òkè Awo. Ohun tí ó ṣe pàtàkì ni pé púpọ̀ nínú àwọn orúkọ wọ̀nyìí ló sì wà títí di òní gẹ́gẹ́ bí àdúgbò tàbí agbègbè lábẹ́ Ilé-Ifẹ̀. Òranfẹ̀ Baálẹ̀ Òkè Ọrà ni ó kọ́kó ṣe Baálè àpapọ̀ ìletò wọ̀nyí nígbà tí Ọ́bàtálá ṣe Baálẹ̀ tó gbẹ̀yìn. Ní àkótán, gbogbo èrò mẹ́rẹ̀ẹ̀rin tí mo ti mẹ́nu bà ní sókí náà ló sọ nípa ìtàn ìṣẹ̀dálẹ̀ ìlú Ilé-Ifẹ̀. Nínú èrò tèmi, ní àfikún, ìtàn àtẹnudénu ni ìtàn àwọn ará Ilé-Ifẹ̀ ó kún fún ẹ̀kọ́ àti àṣà, bí ó ti wù kí ó rí ó yẹ kí á sọ pé irú ìtàn bẹ́ẹ̀ kò ní àkọsílẹ̀ ṣùgbọ́n ó jẹ́ ìjìnlẹ̀ ìtàn.


title: Ọ̀nà tí a lè pín òrìṣà ilẹ̀ Yorùbá sí

text: Ọ̀NÀ TÍ A LÈ PÍN ÀWỌN ÒRÌṢÀ ILẸ̀ YORÙBÁ SÍ Ẹnu kò kò lórí iye àwọn òrìṣà tó wà nílẹ̀ Yorùbá. Bí àwọn kan se sọ pé ọ̀kànlénígba òrìṣà ló wà ní aàfin Ọ̀ọ̀ni bẹ́ẹ̀ náà ni àwọn kan ń sọ pé irinwó òrìṣà ó lẹ́ ọ̀kan (401 deities) ló wà lóde ìṣálayé à ò lè sọ pàtó iye òrìṣà ilẹ̀ Yorùbá tó wà pẹ̀lú iye òrìṣà tí a ti mẹ́nu bà lókè yìí, nítorí pé kì í ṣe gbogbo òrìṣà tó rọ̀ láti òde-ọ̀run wá sí òde-ìṣálayé ni à ń pè ní òrìṣà. A rí àwọn abàmì nǹkan mìíràn tí àwọn ènìyàn sọ di òrìṣà. Bẹ́ẹ̀ a sì rí àwọn alágbára àtijọ́ tí a sọ di ẹni òrìṣà èyí tí Òrìṣà Bàbá Ṣìgìdì tí ìwádìí yìí dá lé lórí wà. Pẹ̀lú gbogbo àlàyé wọ̀nyìí, ọ̀pọ̀lọpọ̀ onímọ̀ ló ti gbìyànjú láti pín Òrìṣà ilẹ̀ Yorùbá sí oríṣìírìíṣìí ọ̀nà. Àwọn kan pín in sí ọ̀nà méjì, àwọn kan pín in sí ọ̀nà mẹ́rin. Bákan náà ni a tún rí àwọn kan tí wọ́n pín òrìṣà ilẹ̀ Yorùbá sí ọ̀nà márùn-ún. Awolàlú àti Dọ̀pèmú (1979:73) gbà pé ọ̀nà mẹ́ta ni a lè pín òrìṣà ilẹ̀ Yorùbá sí.


title: Ọ̀nà tí a lè pín òrìṣà ilẹ̀ Yorùbá sí

text: Lẹ́yìn àgbéyẹ̀wò iṣẹ́ tí àwọn ènìyàn kan ti ṣe lóríi ọ̀nà tí a lè gbà pín àwọn òrìṣà ìlẹ̀ Yorùbá, nínú èrò tèmi, pínpín òrìṣà sí ìsọ̀rí mẹ́rin ni mo fara mọ́ nítorí ìsọ̀rí yìí ló ṣàlàyé fínnífínní gbogbo nǹkan tí a kà sí òrìṣà nílẹ̀ Yorùbá.


title: Ọ̀nà tí a lè pín òrìṣà ilẹ̀ Yorùbá sí

text: Àwọn ọ̀nà mẹ́rìn tí àwọn onímọ̀ pín in sí ni: "òrìṣà atẹ̀wọ̀nrọ̀", "àwọn ẹ̀dá tí a sọ di òrìṣà lẹ́yìn ikú wọn", "àwọn òrìṣà nípa ìbí", àti "àwọn àdàmọ̀dì òrìṣà".Láti ọwọ́: Adéoyè, Adérónkẹ́ Motúnráyọ̀ (Oṣù ọ̀pẹ, 2007)


title: Amẹ́ríkà Látìnì

text: “Ẹ tọ́kọ́ máa wa ìjọba òsèlú ná


title: Amẹ́ríkà Látìnì

text: Èyí tókù a ó sì fi fún yin


title: Amẹ́ríkà Látìnì

text: Àpilẹ̀kọ yìí ṣe àgbéyẹ̀wò ìbásepọ̀ láàrin Afíríkà (Yorùbá) àti ètò ìsèjọba ni Latin America, àti ní pàtàkì jùlọ bi wọn se igbógun tí àwọn ènìyàn Afíríkà nípa kíkópa nínú ìsèjọ̀ba Latin Amẹrika. Nígbà tí Brazil yóò dúró gẹ́gẹ́ bii burè fún síse àlàyé ní ọ̀rín kinníwín Afro-Brazilian ni a o máa fiwé àwọn ohun tí ó sẹlẹ ni orílẹ̀-èdè Afro-Latin America nípa ètò ìsèjọba àti ìgbési aye wọn ni ayé àtijọ́ àti ayé òde òní.


title: Amẹ́ríkà Látìnì

text: Iṣẹ́ yìí yóò yiri bi àwọn ènìyàn ilẹ̀ Afíríka tí se àmúlùmálà àṣà ọ̀làjú àti òsèlú ibi ti wọn ba ara wọn. Ìbéèrè ni pé ǹ jẹ́ ìgbé ayé àwọn ènìyàn ilẹ̀ Adúláwọ̀ ni orílẹ̀ èdè Latin America dábòbò àṣà àti ìse wọn láti ẹ̀yìn wà bí? Tàbí ó mú ki àyípadà o de bá àjọsepọ̀ wọn?


title: Amẹ́ríkà Látìnì

text: Nígbà tí a bá sọ̀rọ̀ nípa Afíríkà ni àsìkò òwò ẹrú, Yorùbá jẹ́ ẹ̀yà kan pàtàkì tí àṣà àti ìse wọn borí to si gbajúmọ̀ jú láàrin àwọn ẹ̀yà ilẹ̀ Afíríká yòókú. Fún àpẹẹrẹ gbogbo àṣà àti ìse Yorùbá bíi ẹ̀sìn, ìbọ̀risà àti ìgbàgbọ́ wọn ni wọn mu ni ọ̀kúnkúndùn ní òkè òkun níbi tí wọ́n kó wọn lọ gẹ́gẹ́ bíi ẹrú. Èyí kìí se àsọdùn rárá pé kàkà ki kìnníùn ṣe akápò Ẹkùn, oníkálukú yóò ṣe ọdẹ tirẹ̀ lọ́tọ̀ọ̀tọ̀. Nítorí náà a rí àwọn ẹrú tí wọ́n gbà pé àwọn yóò maa se àṣà àti ẹ̀sìn wọn bi àwọn ti ń se nígbà tí wọ́n wà ni Afíríkà, àwọn ẹrú ti wọn gbà pé wọn kò ní se àṣà àti ẹ̀sìn ìlú aláwọ̀ funfun ni wọn pàgọ́ (cadomble) tí Yorùbá si jẹ asaájú fún àwọn yòókù.


title: Amẹ́ríkà Látìnì

text: Ohun tí a ń sọ ni pe kàkà ti Yorùbá yóò fi faramọ́ àṣà, ẹ̀sìn àti ìse ibi ti wọn ba ara wọn, ẹ̀sìn àti àṣà ti wọn ni wọn gbe lárugẹ tí ó si gbilẹ̀ débi pe àwọn ẹ̀yà Afíríkà mìíràn darapọ̀ mọ wọn ti wọn si jọ ń bọ àwọn òrìṣà bíi Ẹ̀là, Ògún, Sàngó, Ọbàtálá, sanpọnna, Ọbalufọn àti àwọn irúnmọlẹ̀ yòókù ni òkè okun. Lára àwọn ìlú tí àwọn ènìyàn wa ni: Lati America, Bahia, Guayana, Brazil, Haiti, Alagre, Cuba, Columbia, Trinidad abbl. Nínú iṣẹ́ yìí a o lọ Afíríkà tàbí àwọn ènìyàn ilẹ̀ Adúláwọ̀ dípò Yorùbá fún ìtumọ̀ lẹ́kùnrẹ́rẹ́ nípa ìgbésí ayé wọn ní orílẹ̀-èdè Amẹrika.


title: Amẹ́ríkà Látìnì

text: Afro-American ni àwọn ènìyàn tí wọn kó ni ẹrú ní Afíríkà lọ sí orílẹ̀-èdè Amẹrika (New world) àwọn ni wọn n sisẹ tí wọ́n si ń gbé àárín Amẹrika. Afro-Latin America ni àwọn ẹrú láti ilẹ̀ Afíríkà ti wọn kó wọn gba Amerika lọ si Gúsù Amerika (south American) ní àwọn ìlú bíi. Agentina, Mexico, Haiti, Cuba, Brazil abbl.


title: Amẹ́ríkà Látìnì

text: Ìyàtọ̀ tí ó wa láàrin Afro-America àti Afro-Latin America ni pé wọn kò gbà àwọn Dúdú (Afíríkà) láàyè láti ni ìbásepò pẹ̀lú àwọn aláwọ̀ funfun (oyinbo) ni Afro-America, ṣùgbọ́n kò sí ẹlẹ́yà-mẹ̀yà ní Afro-Latin America.


title: Amẹ́ríkà Látìnì

text: Ìsòro mìíràn tí ó tún kojú àwọn ènìyàn Afíríkà ni èdè, ni Afro-America, èdè ìsèjọba wọn ni èdè Gẹ̀ẹ́sì (English) ṣùgbọ́n èyí kò ri bẹ́ẹ̀ ní Afro-Latin America, èdè ìsèjọba ni èdè Faransé, Potogi àti Spanish (French, Prtuguese and Spanish). Èyí mú kí ó sòro fún àwọn ènìyàn láti ní ìbásepọ̀ tàbí ìfikùnlukùn àyàfi ki wọn o ri ògbufọ̀. Títí di ọdún 1970 si 1972 ni Brazil ó jẹ́ ìsòro fún àwọn ènìyàn ti o ń ṣe akọ̀ròyìn láti kọ nǹkan nípa Afíríkà.


title: Amẹ́ríkà Látìnì

text: Àwọn ìsòro mìíràn tí ó tún kojú àwọn ènìyàn Afíríka ni Àríwá Amẹrika n títa kò àti ìkórira àwọn Dúdú gbogbo ohun ti ko ba ti dara wọn gbà pé ọwọ Afíríkà lo ti wa. Wọn kò gbà ki àwọn Afíríkà ni asojú nínú ètò òsèlú àti ìjọba, bákan náà ni wọn ko ni ètò òsèlú àti ìjọba, bákan náà ni wọn ko ni ẹ̀tọ́ láti dìbò tàbí díje fún ipò kankan. Òfin kò fi ààyè sílẹ̀ fún àǹfààní bẹ́ẹ̀. Bí ìgbógun tí àwọn Adúláwọ̀ àti ìwà ẹlẹyamẹya se nípọn tó. Síbẹ̀, àwọn ènìyàn Afíríkà si ri ara wọn gẹ́gẹ́ bí ẹ̀yà kanna, ibi yòówù ki wọn o wa, ìsòro yòówù ki wọn o maa la kọja.


title: Amẹ́ríkà Látìnì

text: Bi gbogbo ìsòro tí ó n kojú àwọn Afíríkà se pọ̀ tó yìí, ipa ti àwọn ti ó wà ni ìpàgọ́ kò se fi ọwọ́ rọ́ sẹ́yìn, ni oṣù kinni ọdún 1976 àwọn ẹgbẹ́ tí ó wà ni ìpàgọ́ ni Bahia kò gba ìwé àsẹ láti ọ̀dọ̀ àwọn ọlọ́pàá kí wọn tó se ìpàdé tàbí ìwọ́de.


title: Amẹ́ríkà Látìnì

text: Bákan náà ni Colombia, ni agbègbè Caribbean (àwọn ẹru ti wọn sa) ni wọn pàgọ́ síbẹ̀, àwọn Palenquenos kò tijú láti fi ara wọn hàn gẹ́gẹ́ bí Afíríkà nípa ìgbé ayé wọn títí di òní.


title: Amẹ́ríkà Látìnì

text: Bákan náà ni a kò le sai mẹnu ba ipa ribiribi ti Manuel Zapeta Ollivella ti se onísègùn, òpìtàn àti òǹkọ̀wé ọmọ Afro – Colombian kó, láti ìgbà tí o ti wa ni akẹ́kọ̀ọ́ ni o ti fi ìfẹ́ hàn si ìjàgbara àwọn ènìyàn ilẹ̀ Afíríkà lọ́wọ́ àwọn amúnisìn. Ní ọdún 1950 o kópa nínú ìwọ́de ìta gbangba tí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ Afro-Colombian University se láti tako ìwà amúnìsìn. Ọmọ rẹ̀ obìnrin tí ó jẹ́ ọdọ Edeluma náà kọ ewì lórí àwọn adúláwọ̀. Nicomedes Santa Cruz ti o jẹ ọmọ Peru ni ẹni àkọ́kọ́ ti o kọ nǹkan nípa ìsòro tí ó ń kojú àwọn ènìyàn adúláwọ̀ tí o pe akọ̣le rẹ ni “congo Libre” tí o fi sọri Patrice Lummba. Nínú ìwé tí o kọ ni o se àfihàn ìbásepọ̀ to wà láàrin Afíríkà àti Peru. Ó sọ nínú ìwé rẹ ọgbọ́n tí àwọn alawọ funfun n da láti mu àdínkù ba àwọn Afíríkà àti bi wọn ó se. din agbára wọn kù, o fi ìwé rẹ náà tako ìwà ẹlẹ́yàmẹ̀yà.


title: Amẹ́ríkà Látìnì

text: A o ni kógo jà bí a bá kùnà láti mẹ́nubà Abdias do Nascimento ti òun náà kọ ìwé lórí Afro-Latin America, iṣẹ́ òǹkọ̀wé yìí ni o gbegba orókè láàrin àwọn òǹkọ̀wé Afro-Brazilian.


title: Amẹ́ríkà Látìnì

text: Ni ibẹ̀rẹ̀ pẹpẹ ìbásepọ̀ láàrin adúláwọ̀ àti funfun dàbí ọmọ ọdọ si ọga rẹ (olówó rẹ) ṣùgbọ́n kò pẹ́ kò jìnnà, ìfarakínra nípa ìgbéyàwò , ẹ̀sìn bẹ̀rẹ̀ sí ní da àwọn méjèèjì papọ̀.


title: Amẹ́ríkà Látìnì

text: Àsẹ̀yìnwá, àsẹ̀yìnbọ̀ ikọlura àti ifagagbaga àṣà bẹ̀rẹ̀ si ni kò ara wọn jọ wọn n dá ẹgbẹ́ sílẹ̀ tí a mọ̀ sí ẹgbẹ ajìjagbara lọ́wọ́ amúnisìn. Àwọn dudu bẹ̀rẹ̀ si ni ri ara wọn gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan láìwo ẹya tàbí ìlú tàbí gbe òsùnwọ̀n le bi iya ti ń jẹ wọn si.


title: Amẹ́ríkà Látìnì

text: Bí ó ti lẹ jẹ pé ìjàgbara láti kópa nínú ìsèjọba wáyé, ṣùgbọ́n kò so èso rere. Ní ọdún 1920 àwọn aláwọ̀dúdú dá ẹgbẹ́ òsèlú ti wọn sílẹ̀ ni orílẹ̀ èdè Brazil urugay àti Cuba. Ní orílẹ̀ èdè Brazil ni a ti dá ẹgbẹ́ tí a pè ní Frente Negra Brasilaira (Brazil Front) wọn forúkọ ẹgbẹ́ náà sílẹ̀ lọ́dọ̀ àwọn elétò ìdìbò gẹ́gẹ́ bí ẹgbẹ́ òsèlú, ṣùgbọ́n ìjákulẹ̀ dé báa ìgbésẹ̀ yìí látàrí ìfipá gba ìjọba ológun lọ́wọ́ ìjọba lágbádá tó wáyé. Ní ọdún 1937 tí o si fi òfin de ẹgbẹ́ òsèlú síse. Lẹ́yìn èyí ẹgbẹ́ náà tún bẹ̀rẹ̀ ìpàdé wọn ṣùgbọ́n ojú àpá kò jọ ojú ara nítorí pé ìpàdé yìí kò lọ́wọ́ òsèlú nínú bíi ti tẹ́lẹ̀.


title: Amẹ́ríkà Látìnì

text: Láàrin ọdún 1973 – 5 ni àwọn àyípadà díẹ̀ bẹ̀rẹ̀ sí ní dé bá àwọn adúláwọ̀ tí ó wà lábẹ́ ìjọba Brazil. Gbigba ominira orílẹ̀-èdè guinea-Bissau Mozambique àti Angol kò sàì lọ́wọ́ ipa ti orílẹ̀ - èdè Brazil kó nínú. Bákan náà ni ipa ti Brazil ko nípa èdè àti àṣà Afíríkà kìí se kèrémí. Ọ̀pọ̀ àwọn èèyàn Angola ni wọn ń ṣe àtìpó ní Brazil.


title: Amẹ́ríkà Látìnì

text: Anani Dzidizienyo (African Yoruba) Culture and the Political Kingdom in Latin America. Afro-American Studies Brown University Providence, Rhodeisland


title: Amẹ́ríkà Látìnì

text: Charles Aderenle Alade: Aspect of Yoruba culture in diaspora . Roger Bastide (1971) African Civilization in the New world. Hurst London.


title: Mohandas Karamchand Gandhi

text: Mohandas Karamchand Gandhi (ojo ibi 2 October, 1869 - 30 January, 1948) je omo ile India


title: Índíà

text: India, fun tonibise bi orile-ede Olominira ile India ( ""; see also in other Indian languages), je orile-ede kan ni Guusu Asia. Ohun ni orile-ede keje titobijulo gege bi itobi jeografi, orile-ede keji toni iye awon eniyan julo pelu bi 1.18 egbegberunkeji eniyan, ati orile-ede oseluaralu toni iye awon eniyan julo lagbaye. O ja mo Okun India ni guusu, Okun arabu ni iwoorun, ati Ebado Benga ni ilaorun, India ni ile eti odo to je . O ni bode mo Pakistan ni iwoorun; Saina, Nepal, ati Bhutan si ariwa; ati Bangladesh ati Burma ni ilaorun. India wa nitosi Sri Lanka, ati Maldives ti won wa ni Okun India.


title: Índíà

text: Gege bi ile Asa-Olaju Afonifoji Indus ati agbegbe ojuona owo latayeraye ati awon ile obaluaye, abeorile India je didamo fun ola aje ati asa re kakiri atigba to ti wa. Esin nla merin, Hinduism, Buddhism, Jainism ati Sikhism ni won bere latibe, nigbati Zoroastrianism, Esin Ju, Esin Kristi ati Imale de sibe ni egberundun akoko IO (CE) won si kopa ninu bi orisirisi asa agbegbe na seri. Diedie o je fifamora latowo British East India Company lati ibere orundun ikejidinlogun, o si di ile amusin Ile-oba Isodokan lati arin orundun ikandinlogun, India di orile-ede alominira ni 1947 leyin akitiyan fun isominira to se pataki fun isatako alaise jagidijagan kakiri.


title: Índíà

text: India je orile-ede olominira kan to ni ipinle 28 ati awon agbegbe isokan meje pelu sistemu onileasofin oseluaralu. Okowo India ni okowo ikokanla titobijulo gege bi olorujo GDP lagbaye ati ikerin titobijulo gege bi ibamu agbara iraja. Otun je omo egbe Ajoni awon Orile-ede, G-20, BRIC, SAFTA ati Agbajo Owo Agbaye. India je orile-ede toni ohun-ijagun bombu inuatomu, o si ni ile-ise ologun ikewa ton nawojulo pelu ile-ise ologun adigun keji titobijulo lagbaye. Atunse okowo to bere lati 1991 ti so India di ikan ninu awon okowo to n dagba kiakia julo lagbaye; sibesibe, aini si tun ba ja, aimookomooka, iwa-ibaje, arun, ati aijeunkanu. Gege bi awujo esin olopolopo, eledepupo ati eleya eniyan pupo, India tun je ibugbe fun opolopo awon eran-igbe ni opolopo ibi alaabo.


title: Índíà

text: "India" () gege bi oruko wa lati "Indus", to wa lati oro Persia Atijo "Hindu", lati Sanskrit सिन्धु "Sindhu", oruko ibile fun Odo Indus. Awon Griiki ayeijoun n pe awon ara India ni "Indoi" (Ινδοί), awon eniyan Indus. Ilana Ibagbepo ile India ati lilo oro towopo ninu opo awon ede India bakanna tun seidamo "Bharat" (pipe ) gege bi oruko onibise iru kanna. Bharat gege bi oruko wa lati oruko oba olokiki Bharata ninu awon Itan-Awaso Hindu. "Hindustan" (), ni berebere to je oro Persia fun “Ile Hindus” lati toka si apaariwa India, bakanna tun lilo gege bi oruko gbogbo India.


title: Índíà

text: Awon ibugbe apata Igba Okuta pelu awon iyaworan ni Bhimbetka rock shelters ni Madhya Pradesh ni eri igbe eniyan pipejulo ni India. Awon ibudo akoko ti a mo bere ni odun to ju 9,000 seyin lo, diedie o si dagba soke si Indus Valley Civilisation, ti ojo ori re to odun 3400 BCE ni apaiwoorun India. Eyi je titele pelu Vedic period, to se ipilese Esin Hindu ati awon asa miran igba ibere awujo India, o si pari ni awon odun 500 BCE. Lati bi 550 BCE, opolopo awon ile-oba alominira ati orile-ede olominira ti a mo bi Mahajanapadas je didasile kakiri ibe. Ni orundun keta KIO (BCE), opo gbogbo Guusu Asia je piparapo di Ileobaluaye Maurya latowo Chandragupta Maurya o si lokunkun ni asiko Ashoka Olokiki. Lati igba orundun keta IO (CE), ijoba iran Gupta samojuto igba ti a mo bi ancient "Igba Oniwura India ayeijoun." Awon ileobaluaye ni Apaguusu India je kikopomo gbogbo awon ti Chalukya, ti Cholas ati ti Vijayanagara Empire. Sayensi, teknoloji, ise-ero, ise-ona, ogbon, ede, litireso, mathematiiki, itorawo, esin ati imo-oye di olokunkun labe itoju awon oba wonyi.


title: Índíà

text: Leyin awon iborile lati Arin Asia larin orundun 10th ati 12th, opo Ariwa India ni won bo si abe ijoba Delhi Sultanate ati leyin eyi sabe Ileobaluaye Mughal. Labe isejoba Akbar the Great, India gbadun idagbasoke asa ati okowo pupo ati irepo esin. Awon obaluaye Mughal diedie fe ile won si pupo lati dori apa nla abeorile. Sibesibe, ni Ariwa-Apailaorun India, alagbara to joba ibe ni ileoba Ahom ti Assam, gege bi ikan ninu awon ileoba ti won lodi si ijobalenilori Mughal. Ihalemo ninla akoko si agbara ijoba Mughal wa latodo oba Hindu Rajput kan Maha Rana Pratap ti Mewar ni orundun 16th ati leyin eyi latodo orile-ede Hindu kan to n je adapapo Maratha, to joba lori opo India ni arin orundun 18th.


title: Índíà

text: Lati orundun 16th, awon alagbara ara Europe bi Portugal, Hollandi, Fransi, ati Iparapo Ileoba se idasile ibudo owo (trading posts) be sini leyin eyi won lo anfani ti awon ija abele ibe fa wa lati sedasile awon ibiamusin nibe. Nigba to fi di 1856, opo India ti bo sabe idari British East India Company. Odun kan leyin eyi, igbogundi kakiri awon eyo ologun olodi ijoba ati awon ileoba, ti a mo bi Ogun Ilominira Akoko India tabi Sepoy Mutiny, koju idari ile-ise yi gidigidi sugbon ko yori si rere. Nitori aidurorege, India bo si abe isejoba taara Oba Alade Britani.


title: Índíà

text: Ni orundun 20th, akitiyan fun ilominira kakiri orile-ede bere latowo Indian National Congress ati awon agbajo oloselu miran. Olori India Mahatma Gandhi lewaju awon egbegberun eniyan ni opolopo igbese torile-ede fun aigboran araalu aini-jagidijagan .


title: Índíà

text: Ni ojo 15 osu kejo 1947, India gba ilominira kuro lowo isejoba Britani, sugbon nigba kanna awon agbegbe ogunlogo Musulum je pipinniya lati da orile-ede otooto Pakistan. Ni ojo 26 osi kinni 1950, India di orile-ede olominira be sini ilana ibagbepo tuntun je gbigbe jade.


title: Índíà

text: Lati igba ilominira, India ti ni awon isoro lati owojagidijagan esin, casteism, naxalism, isedaniloro ati latowo awon igbogunti oludase agbegbe, agaga ni Jammu ati Kashmir ati Ariwailaorun India. Lati igba awon odun 1990 awon ti nipa lori opolopo awon ilu India. India ni ariyanjiyan ile pelu orile-ede Olominira awon Eniyan ile Saina, to di ni odun 1962 Ogun Saina-India, ati pelu Pakistan, to fa awon ogun ni 1947, 1965, 1971 ati ni 1999. India je omo egbe adasile Iparapo awon Orile-ede (gege bi India Britani) ati Non-Aligned Movement. Ni odun 1974, India se nuclear test nipamo ati idanwo marun ni 1998, eyi so India di orile-ede to ni bombu inuatomu. Lati 1991, atundase okowo pataki ti so India di ikan ninu awon okowo to n dagba kiakia julo lagbaye, eyi fun lagbara pupo laye.


title: Índíà

text: Ilana-Ibagbepo ile India, to je ilana-ibagbepo togunjulo ati to kunrerejulo ti orile-ede alominira lagbaye, je gbigba bi ofin ni 26 January 1950. Akokoso ilana-ibagbepo yi setumo India gege bi orile-ede olominira toseluaralu sovereign, sosialisti, ti araaye. India ni ileasofin oniyewumeji to n sise bi sistemu onileasofin iru Westminster. Iru ijoba re je jijuwe pe o je bi 'quasi-federal' pelu gbongan to lagbara ati awon ipinle ti won ko lagbara, sugbon o ti di apapo diedie lati opin awon odun 1990 nitori awon iyipada oloselu, olokowo ati alawujo.


title: Índíà

text: Aare ile India ni olori orile-ede to je didiboyan latowo igbimo onidiboyan fun igba odun marun kan. Alakoso Agba ni olori ijoba, ohun lo si segbese opo agbara alase. Gege bi yiyan latowo Aare,Alakoso Agba je titileyin latowo egbe oloselu tabi ifowosowopo oloselu to ni ogunlogo awon ijoko ni ile kekere Ileasofin. Apa ijoba apase ni Aare, Igbakeji Aare, ati Igbimo awon Alakoso (Kabinet ni igbimo apase re) ti olori re je Alakoso Agba. Alakoso yiowu to ni ipo gbodo je ikan ninu awon omo ile ileasofin. Ninu sistemu onileasofin ti India, apase wa labe asofin, nibi ti Alakoso Agba ati Igbimo re wa labe ile kekere.


title: Índíà

text: Asofin ile India ni Ileasofin oniyewumeji, to ni ile oke ti o n je Rajya Sabha (Igbimo awon Ipinle) ati ile kekere to n je Lok Sabha (Ile awon Eniyan). Rajya Sabha, agbarajo aiyese, ni 245 omo egbe ti won wa nibe fun odun marun. Opo won je didiboyan taara latowo awon asofin ipinle ati agbegbe gege bi iye awon eniyan won.


title: Egbé Osèlú Olómìnira tí Puèrtó Ríko

text: Egbé Osèlú Olómìnira tí Puèrtó Ríko jẹ́ ègbé òsèlú ni orílè-èdè Puerto Rico.


title: Ìpínlẹ̀ Sókótó

text: Ipinle Sokoto je ikan ninu awon ipinle 36 ni orile-ede Naijiria.


title: Ìpínlẹ̀ Tàràbà

text: Ipinle Taraba je ikan ninu awon ipinle 36 ni Naijiria. Oluilu re ni Jalingo


title: Ìpínlẹ̀ Yòbè

text: Ìpínlẹ̀ Yòbè je ikan ninu awon Ipinle 36 ni orile-ede Naijiria.


title: Ìpínlẹ̀ Zamfara

text: Ìpínlẹ̀ Zamfara je ikan ninu awon Ipinle 36 ni orile-ede Naijiria.


title: Ọdún Tódọ́gba

text: Ọdún Tódọ́gba je odun kalenda to ni ọjọ́ kan le lati ba je ki odun kalenda o ni ibamu po mo igba odun.


title: Kí ni fíìmù?

text: FÍÌMÙ Fíìmù jẹ́ ọ̀rọ̀ kàn tí a fi kó àwòràn papọ̀. A máa ń gbé fíìmù jáde nígbà tí a bá gbá àwòrán àwọn ènìyàn àti àwọn nǹkan sílẹ̀ pẹ̀lú kámẹ́rà, tàbí tí a bá ṣẹ̀dá àwòràn nǹkan nípa lílo àwọn irinṣẹ́ kòmpútà. A máa ń lo fíìmù láti ṣẹ̀fẹ̀, láti dá àwọn ènìyàn lára yá, gẹ́gẹ́ bí irinṣẹ́ ńlá tí a fi ń kọ àwọn ará ìlú ní nǹkan tuntun. Àwòrán wúlò láti bá ènìyàn sọ ọ̀rọ̀ pàtàkì. Àkọ́lé àwọn eré tí wọ́n máa ń gbé jáde nínú fíìmù máa ń ní ìtumọ̀, ó sì máa ń pe èrò sọ́kàn òǹwòran. “Longman dictionary of contemporary English” (1995) túmọ̀ fíìmù gẹ́gẹ́ bíi:


title: Kí ni fíìmù?

text: A story that is told using sound and moving pictures, shown at a cinema or on television for entertainment…. To use a camera to record a story or real events so that it can be shown in the cinema or on television.


title: Kí ni fíìmù?

text: Ohun tí ó ṣe kókó ni wí pé ìtàn ni fíìmù máa ń sọ pẹ̀lú àwòràn àwọn ò̀ṣèré lóríṣìíríṣìí. Ẹ̀rọ kámérà ni wọ́n máa ń lò láti gba àwọn àwòrán yìí sílẹ̀.


title: Kí ni fíìmù?

text: Oríṣìírìṣìí fíìmù ni ó wá. Àwọn tí ó níí ṣe pẹ̀lú ìtàn ìwáṣẹ̀ tàbí àwon ìtàn akọni. Wọ́n máa ń pè wọ́n ní “epics/historical films”. Àpẹẹrẹ àwọn fíìmù àgbéléwò tí ó wà lábẹ́ ọ̀wọ́ yìí, tí wọ́n sì ti gbé jáde ni; Jógun-ó-mí, Odùduwà, Efúnsetán Aníwúrà àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. A tún ni àwọn kan tí wọ́n níí ṣe pẹ̀lu híwu ìwà òdaràn. Àpẹẹrẹ àwọn fíìmù tí ó ti wà lórí igbá tí ó sì wa lábẹ́ ọ̀wọ́ yìí ni; Tombolo, Isakaba àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Ọ̀wọ́ kẹta ni wọ́n ń pè ní “comedy films” (àwàdà). Ọ̀pọ̀lọpọ̀ fíìmù tí ó níí ṣe pẹ̀lú ẹ̀fẹ̀ ni wọ́n tí gbé jáde. Àpẹẹrẹ ni fíìmù baba latin, òǹṣèrè kan tí ó gbajúmọ̀ nínú fíìmù Yorùbá tí ó pè ní, “Mr President” tàbí èyí tí òṣèré inú fíìmù òyìnbó ní ilẹ̀ Nàíjáríà kan tí a ń pè ní Nkem Owoh ṣe. Ó pè é ní “Osuofia in London”. Ọ̀wọ́ kẹrin ni èyí tí wọ́n ń pè ní “drama films” (fíìmù orí ìtàgé). Orí ìtàgé ni wọ́n ti kọ́kọ́ máa ń ṣe irú eré báyìí kí wọ́n tó gbé jáde sínú kásẹ̀tì. Àpẹẹrẹ ní Àkànní Òpómúléró àti Ṣàǹgó. Yàtọ̀ sí èyí, a tún rí àwọn tí wọ́n máa ń ṣe láti ba àwọn ènìyàn lẹ́rù. Nínú irú fíìmù yìí, a ó ò máa rí oríṣi nǹkan tí yóò ba ènìyàn lẹ́rù bíi iwin olórí mẹ́fà, kí ilẹ̀ dédé lanu gbé ènìyàn kan ṣoṣo mi láàárín ọjà àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Àpẹẹrẹ irúfẹ́ fíìmù wọ̀nyí ni Aníkúlápó tí Ìyá Rainbow ò̀ṣèré Yorùbá kan gbé jáde. Irúfẹ́ fíìmù yìí ni wọ́n ń pé ni “Horror films” lédè òyìnbó.  Bákan náà ni a ní a tún rí àwọn tí wọ́n ń pè ní “dance and musical film” (oníjó). Àwọn wọ̀nyí níí ṣe pẹ̀lú ijó. Àpẹẹrẹ kan ni fíìmù Láídé Bákàrè; Ijóyá. A tún ní àwọn mìíràn bíi Science fiction (Mérìírí ti sáyéńsì), Action film (oníjàgídíjàgan) àti Adventure films (ìtàn lórí ìwádìí) tí kò tíì bẹ̀rẹ̀ lọ́dọ̀ wa níbí.


title: Kí ni fíìmù?

text: Ọ̀pọ̀lọpọ̀ nínú àwọn fíìmù tí ó ń jáde ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà ló ní àkóónú tí ó níí ṣe pẹ̀lú ìṣòró tí ó ń kójú àwọn mùtúmùwà ilẹ̀ Áfíríkà. Àwọn fíìmù kan máa ń gbe ẹ̀sìn kìrìsítẹ́nì àti mùsùlùmí lẹ́sẹ̀ nígbà tí àwọn kan ń polongo ìhìnrere. Àpẹẹrẹ irú àwọn fíìmù wọ̀nyí nii “Agbára ńlá” tí Mike Bamiloye ṣe, “látòrunwá” àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lo.̣ Yàtọ̀ sí àwọn fíìmù tí ó níí ṣe pẹ̀lú ẹ̀sìn lóríṣìíríṣìrí, a tún ní àwọn tí ó níí ṣe pẹ̀lú ìdàrúdàpọ̀ tí ó máa ń ṣẹlẹ̀ nígbà tí àwọn tí ó níí ṣe pẹ̀lú ìdàrúdàpọ̀ tí ó máa ń ṣẹlẹ̀ nígbà tí àwọn ẹ̀sìn méjì ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ bá kọlu ara wọn, yálà nígbà tí àwọn ọmọ wọn bá fé láti fẹ́ ara wọn tàbí nígbà tí ọ̀rọ̀ ilẹ̀ bá dạ̀ wọ́n pọ̀. Àpẹẹrẹ ní fíìmù kan tí wọ́n pè ní “Not without my daughter” (Láìsí ọmọbìnrin mi) tí ó ń sọ ìtàn nípa okùnrin mùsùlùmí kan àti obìnrin kìrìsìtẹ́nì kan tí wọ́n fẹ́ ṣe ìgbéyàwó tí wọ́n sì tún rí oríṣI ìṣòro nígbà tí wọ́n ń gbáradì fún ìgbéyàwó wọn. Bákan náà, àwọn fíìmù kan tún wà tí iṣẹ́ pàtàkì tí wọ́n ń jẹ́ níí ṣe pẹ̀lú àrùn tí ó bá ń kojú àwùjọ lásìkò kan kì í sẹ ní Afrika nìkan ní irú fíìmù yìí ti ń jáde. Ní ilẹ̀ Amerika, a rí fíìmù kan tí wọ́n pè ní “philadephia”. Pàtàkì ohun tí ó jẹ́ àkóónú fíìmù yìí ní bí àwọn ènìyàn ṣe máa ń hùwà sí àwọn tí ó ní àrùn éèdì. Ní ìlẹ̀ Nàìjíríà náà, a rí irú fíìmù bíi “Elébòlò” (charlot) àti “wheel of change” (Kẹ̀kẹ́ ìyípadà) tí ó níí ṣe pẹ̀lú àrùn kògbóògùn éèdì. Síwájú sí ì, àwọn àkóónú mìíràn tí fíìmù tún máa ń ní ni ìwà ìbàjẹ́, ìkìlọ̀ lórí bí wọ́n ṣe máa ń kọ iyán àwọn obìnrin ilẹ̀ Afrika kéré, ìkìlọ̀ nípa àṣà òkèèrè tí ó gbòde kan àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.


title: Kí ni fíìmù?

text: Àwọn fíìmù tí ó kọ́kọ́ jádé máa ń fi àṣà Yorùbá hàn sí gbogbo àgbáyé nítorí wí pé àwọn tí wọ́n ń ṣe fíìmù nígbà náà gbà wí pé ọ̀nà kan tí àwọn lè gbà láti jẹ́ kí àwọn ará ìlú òkèèrè ó gba fíìmù Yorùbá gẹ́gẹ́ bí iṣẹ́ tí ó kúnjú òṣùwọ̀n ni láti fi ạ̀ṣà àti ìṣe wa hàn nínú eré náà. Ní ọdún 1975 Ọlá Balógun gbé fíìmù kan tí ó pè ní “Àjàní Ògún”. Lẹ́yìn èyí, àwọn díè nínú àwọn tí ń ṣe eré ìbílẹ̀ káàkiri bẹ̀rẹ̀ sí ní kópa nínú òwò fíìmù. Lásìkò yìí ni Herbert Ogunde ṣe fíìmù tí ó pè ní “Aiye”. Fíìmù yìí jáde ni ọdún 1980. Ohun kan ṣoṣo tí kò wá jẹ́ kí fíìmù yìí dí ìtẹwọ́gbà káàkiri ni pé, ó fi àwọn Yorùbá hàn gẹ́gẹ́ bí ènìyàn burúkú tí wọ́n máa ń ṣe oríṣìíríṣìí ẹgbẹ́ tí ó ń bànìyàn lẹ́rù. Yàtọ̀ sí èyí, owó tí olóyè Ogunde fi ṣe fíìmù yìí fẹ́ẹ̀ lè má pé nígbà tí wọ́n tà á tán. Níṣe ni ó dàbí ẹni tó ṣòwò tí kò jèrè. Ṣùgbọ́n ti olóyè Ògúǹdé ṣe ti àwọn bíi Ọlá Balógun, Adéyemí Afọláyan tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí “Ade love” àti Moses Oláìyá tí wọ́n ń pè ní “Bàbá Sàlá”. Gégé bí Nosa Owens-Ibie (2004) ṣe sọ, gbogbo fíìmù tí wọ́n ṣe pẹ̀lú owó tí wọ́n yá ni ilé-ìfowópamọ́, wọ́n jẹ gbèsè tí púpọ̀ wọn ò tilẹ̀ dábàá àti ṣe fíìmù àgbéléwò mọ́ léyìn náà. Gẹ́gẹ́ bí ohun tí “Ade love” sọ kí ó tó kú ni ọdún 1995 nínú ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò kan tí wọ́n ṣe fun; ó ṣàlàyé bí òun ṣe yá owó ní báńkì láti ṣe fíìmù rẹ̀ “Destiny” (àyànmọ́). Ó ní ní ìgbà náa, dọ́là kan jẹ déédé náìrà mẹ́wàá, ṣùgbọ́n ní ọjọ yìí, ó di náírà kan-dínlógún fún dọ́là kan. Ó ní òun ní láti ya owó si ni láti san owó tí oùn yá ṣe fíìmù náà. Ohun kan tí a ṣàkíyèsí ni pé, owó fa ọwọ́ aago fíìmù Yorùbá sẹ́yìn. Ní ọdún 1992, Ládi Ládébò, ọ̀kan nínú àwọn tó ṣẹ̀ṣẹ̀ bẹ̀rẹ̀ sí ní ṣe fíìmù sí fídíò gbá oyè méjì lórí fíìmù rẹ̀ méjì: “Èèwò” àti “Vender”. Lẹ́yìn èyí, àwọn bíi Ọlá Balógun àti Herbert Ogunde bẹ̀rẹ̀ sí níí ṣe fíìmù pẹ̀lú irínṣẹ́ tuntun. Èyí jẹ́ kí àwọn fíìmù wọ̀nyí di gbajúmọ̀ ní ilẹ̀ Nàíjíríà àti ní òkèèrè. Ògúǹ̀dé ṣe “Jaiyesinmi”, “Àròpin N’tènìà” àti Àyànmọ́. Láàárín ọdún 1993 sí ọdún 1996, àwọn tí wọ́n ń ṣe fíìmù Yorùbá ti pọ̀ sí. Fíìmù Yorùbá tí ó jáde ní àkókò yìí lé ní igba (200). Àwọn tí wọ́n ṣẹ̀ṣẹ̀ ń ṣe fíìmù Yorùbá ni ìgbà náà ni: Jimoh Aliu tí ó ṣe “Ètékéte”, Tunde Àlàbí hundeyin ṣe “Iyawo alhaji”, Professor Pellar náà ṣe fíìmù mẹ́ta. Àwọn ni “Idán ńlọ”, “Owó Idán” àti “Agbára”. Oyin Adéjọbí náà ṣe fíìmù kan tí ó pè ní “Orogún Adédigba” ní ọdún 1995. Yàtọ̀ sí èyí, Yẹmí Fáróunbí ṣe fíìmù kan tí ó pè ní “Ẹ̀bùn Olúwa” ní ọdún yìí kan náà. Àwọn òṣèrè bíi Jídé Kòsọ́kọ́ àti Ṣọlá Fósùdó ṣe fíìmù kan tí wọ́n pè ní “Ọkọ Ìyàwó”. Lẹ́yìn tí àwọn òṣèrè yìí ṣe fíìmù yìí tán, àwọn òṣèrè mìíràn bẹ̀rẹ̀ sí í gbé fíìmù tiwọn náà jáde. Bí wọ́n bá ni kí wọ́n ka oríṣi fíìmù Yorùbá tí ó ti jáde, yóò tó ìdá mẹ́fà fíìmù tí ó ti jáde ní ilé-iṣẹ́ àwọn onífíìmù tí ó gbajúmọ̀ nísìnyí. Orúkọ tí wọ́n ń pé ilé-iṣẹ́ náà, tí ó kó àwọn òṣèré mọ́ àwọn tí ń ṣe fíìmù jọ ni wọ́n ń pè ní Nollywood. Ilé-iṣẹ́ fíìmù Yorùbá ti tóbi si; àkóónú fíìmù wọn sì ti ń yípadà sí ti àtijọ́ tí ó jẹ́ wí pé ọ̀rọ̀ ẹ̀sìn ìbílẹ̀, ẹ̀fẹ̀ àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ, ni ó ń jẹ ẹ́ lógún.


title: Kí ni fíìmù?

text: Ohun pàtàkì kan tí ó ya fíìmù Yorùbá sọ́tọ̀ ní èdè àmúlò. Gégẹ́ bí a ṣe mọ̀ pé àwọn Yorùbá kìí ń sọ̀rọ̀ lásán, wọn máa ń sọ̀rọ̀ pẹ̀lú làákàyè àti ọgbọ́n. Àwa náà sí mọ̀ pé èdè Yorùbá yìí kún, ó dùn, ó ṣe pàtàkì, ó sì jọjú gidigidi. Tí wọ́n bá ko eré, ìṣẹ̣̀lẹ̀ láwùjọ àti ọgbọ́n inú rẹ̀ ní wọn ó kó jọ. Àkóónú eré wọn á máa lọ láti orí ìbálòpọ̀ tí ò lẹ́tọ̀ọ́, ìwà ìbàjẹ́ láwùjọ láàárín ọ̀tọ̀kùlú àti ìjọba, ìjà ìyálé àti ìyàwó, ìrirí ayé, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Èdè Yorùbá tí wọ́n fi ń gbé ìtàn wọn kalẹ̀ yìí jẹ́ kí ó yé gbogbo mùtúmùwà ohun gbogbo tí wọ́n ń sọ. Ó sì jẹ́ kí tàgbà tọmọdé, akẹ́kọ̀ọ́ àti olùkọ́, kòfẹ́sọ̀ àti àgbẹ̀ rí ẹ̀kọ́ kan tàbí òmíràn dìmú nínú fíìmù wọn. Wọn kì í dédé sọ̀rọ̀ bí kò bá ṣe wí pé ó lóhun tí ònkọ̀tàn rí. Àwọn òṣèré náà sì máa ń gbìyànjú láti túmọ̀ gbogbo ohun tí ó bá yẹ kí wọ́n sọ kí ó le yé gbogbo ènìyàn. Ohun mìíràn tí a tún gbọ́dọ̀ ṣàkíyèsí ni pé àwọn olóṣèlú a máa fi àwọn eré ìgbálódé orí ìtàgé àti ti inú fíìmù polongo ara wọn nígbà ìdìbò. A rí ọ̀pọ̀lọpọ̀ àpẹẹrẹ, nínú àwọn fíìmù àgbéléwò tí ó ti wà lórí àtẹ. Ọ̀kan nínú àwọn tí wọn lò láti kìlọ̀ nípa ìdìbò, ṣe ìlérí àwọn ará ìlú àti tí wọ́n fi pe àfiyèsí àwọn ará ìlú nígbà ìdìbò ni fíìmù tí wọ́n pè ní “Olúọmọ-rẹ̀mílẹ́kún”. Ẹni tí ó ba ṣe àfiyèsí tí ó kún nínú fíìmù yìí yóò mọ̀ wí pé ọ̀kan nínú àwọn olùdíje fún ipò gómìnà ní ìpínlẹ̀ Èkó ní ó fi polongo. A lè sọ wí pé fíìmù máa ń jẹ́ kí òye àwọn ènìyàn kún síi. A tún gbọ̣́dọ̀ ṣàkíyèsí pé kìí ṣe gbogbo fíìmù ni ó ń kó ipa gidi ní àwùjọ, àwọn kan tilẹ̀ máa ń polongo ìwà ìbàjẹ́ ni.


title: Kí ni fíìmù?

text: ÀGBÉYẸ̀WÒ ÌLÒ Ẹ̀KA-ÈDÈ NÍNÚ FÍÌMÙ ÀGBÉLÉWÒ JÓGUN-Ó-MÍ, ṢAWORO-IDẸ ÀTI AGOGO-ÈÈWỌ̀


title: Kí ni fíìmù?

text: APÁ KAN NÍNÚ ÀṢEKÁGBÁ OYÈ


title: Kí ni fíìmù?

text: B.A (HONS.) YORÙBÁ


title: Kí ni fíìmù?

text: YUNIFÁSITÌ OBÁFẸ́MI AWÓLỌ́WỌ̀,


title: Kí ni fíìmù?

text: [[ILÉ-IFẸ̀.]


title: Kí ni fíìmù?

text: [[LÁTI ỌWỌ́]]


title: Kí ni fíìmù?

text: [[BÁDÉWỌLÉ OLÚWÁTÓSÌN ADÉBÙKỌ́LÁ]]


title: Kí ni fíìmù?

text: [[OṢÙ ỌPẸ́ 2007]]


title: Kí ni fíìmù?

text: [[Supervisor – Dr. F.A. Fabunmi]]


title: Frederick Douglass

text: Frederick Douglass (oruko abiso Frederick Augustus Washington Bailey, February 1818 – February 20, 1895) je ara Amerika alatunse, alasodun, olukowe ati babaalu. Leyin igba to sakuro ni oko-eru, o di olori egbe irinkankan apokoerure, pelu oro kankan re ati iwe alodi si oko-eru to ko. Ohun lo duro bi apere tolodi si ijiyan awon akonileru pe awon eru ko ni laakaye lati sise bi omo Amerika alominira. Opo awon ara Ariwa na si tun nira lati gbagbo pe iru eni unla bayi ti je eru tele.


title: Frederick Douglass

text: Douglass ko opo iwe igbesiayearaeni, nibi to ti ohun todun juwe irire ninu oko-eru ninu iwe igbesiayearaeni to ko ni 1845, "Itan Igbesiaye Frederick Douglass, Eru ara Amerika", to kopa kikan nipa fifowokun ipokoerure. O tun ko iwe igbesiaraeni meji miran, eyi to gbeyin toko unje, "Igbsiaye ati Igba Frederick Douglass", toje titejade ni 1881 to si dalori awon isele to waye nigba ati leyin Ogun Abele. Leyin Ogun Abele, Douglass ko kose ninu ijagudu Orile-ede Amerika lati di "ile olominira" looto. Douglass se itileyin eto idibo awon obinrin. Lai lowo unbe o di omo Afrika Amerika akoko to je didaloruko fun ipo Igbakeji Are Amerika bi elegbe ajodubo si Victoria Woodhull ti egbe oselu kekere Equal Rights Party. Douglass di opo ipo ijoba mu.


title: Frederick Douglass

text: Douglass nigbagbo gidigidi ninu ijedogba gbogbo eniyan, boya o je adulawo, abo, Abinibi ara Amerika, tabi asesekowolu, o gbajumo pe o so pe, "Un o parapọ̀ mọ́ ẹni yìówù láti ṣe rere, unkò ní parapọ̀ ṣèbàjẹ́ pẹ̀lú ẹnìkankan."


title: 29 February

text: 28 February - 29 February - 1 March


title: Ilẹ̀gẹ̀ẹ́sì

text: Ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì tabi Inglandi je orile-ede ara Ìsọ̀kan Ilẹ̀-Ọba.


title: Ibrahim Babangida

text: Ibrahim Badamasi Babangida (ojoibi August 17, 1941) je omo Naijiria oga ologun to ti feyinti. Ogagun Babangida fi igba kan je olori orile-ede Naijiria lati odun 1985 titi de 1993.


1985


1993


title: Ọdún

text: Ọdún kan je iye asiko ti o gba planeti Ilẹ̀-ayé lati fi yipo Òòrùn ka leekan pere. Ni fifagun, a le se mule eyi fun planeti yiowu. Fun apere, "odun Marsi" kan yio je asiko ti yio gba Marsi lati yipo Oorun leekan.


title: Ọdún

text: 2000 - 2001 - 2002 - 2003 - 2004 - 2005


title: Ìkéde Akáríayé fún àwọn Ẹ̀tọ́ Ọmọnìyàn

text: Bí ó ti jé̟ pé s̟ís̟e àkíyèsí iyì tó jé̟ àbímó̟ fún è̟dá àti ìdó̟gba è̟tó̟ t̟̟̟̟í kò s̟eé mú kúrò tí è̟dá kò̟ò̟kan ní, ni òkúta ìpìlè̟ fún òmìnira, ìdájó̟ òdodo àti àlàáfíà lágbàáyé.


title: Ìkéde Akáríayé fún àwọn Ẹ̀tọ́ Ọmọnìyàn

text: Bí ó ti jé̟ pé àìka àwo̟n è̟tó̟ o̟mo̟nìyàn sí àti ìké̟gàn àwo̟n è̟tó̟ wò̟nyí ti s̟e okùnfà fún àwo̟n ìwà búburú kan, tó mú è̟rí-o̟kàn è̟dá gbo̟gbé̟, tó sì jé̟ pé ìbè̟rè̟ ìgbé ayé titun, nínú èyí tí àwo̟n ènìyàn yóò ti ní òmìnira òrò̟ síso̟ àti òmìnira láti gba ohun tó bá wù wó̟n gbó̟, òmìnira ló̟wó̟ è̟rù àti òmìnira ló̟wó̟ àìní, ni a ti kà sí àníyàn tó ga jù lo̟ ló̟kàn àwo̟n o̟mo̟-èniyàn,


title: Ìkéde Akáríayé fún àwọn Ẹ̀tọ́ Ọmọnìyàn

text: Bí ó ti jé̟̟ pé ó s̟e pàtàkì kí a dáàbò bo àwo̟n è̟tó o̟mo̟nìyàn lábé̟ òfin, bí a kò bá fé̟ ti àwo̟n ènìyàn láti ko̟jú ìjà sí ìjo̟ba ipá àti ti amúnisìn, nígbà tí kò bá sí ò̟nà àbáyo̟ mìíràn fún wo̟n láti bèèrè è̟tó̟ wo̟n,


title: Ìkéde Akáríayé fún àwọn Ẹ̀tọ́ Ọmọnìyàn

text: Bí ó ti jé̟ pé ó s̟e pàtàkì kí ìdàgbàsókè ìbás̟epò̟ ti ò̟ré̟-sí-ò̟ré̟ wà láàrin àwo̟n orílè̟-èdè,


title: Ìkéde Akáríayé fún àwọn Ẹ̀tọ́ Ọmọnìyàn

text: Bí ó ti jé̟ pé gbogbo o̟mo̟ Àjo̟-ìsò̟kan orílè̟-èdè àgbáyé tún ti te̟nu mó̟ ìpinnu tí wó̟n ti s̟e té̟lè̟ nínú ìwé àdéhùn wo̟n, pé àwo̟n ní ìgbàgbó̟ nínú è̟tó̟ o̟mo̟nìyàn tó jé̟ kò-s̟eé-má-nìí, ìgbàgbó̟ nínú iyì àti è̟ye̟ è̟dá ènìyàn, àti ìgbàgbó̟ nínú ìdó̟gba è̟tó̟ láàrin o̟kùnrin àti obìnrin, tó sì jé̟ pé wó̟n tún ti pinnu láti s̟e ìgbéláruge̟ ìtè̟síwájú àwùjo̟ nínú èyí tí òmìnira ètò ìgbé-ayé rere è̟dá ti lè gbòòrò sí i,


title: Ìkéde Akáríayé fún àwọn Ẹ̀tọ́ Ọmọnìyàn

text: Bí ó ti jé̟ pé àwo̟n o̟mo̟ e̟gbé̟ Àjo̟-ìsò̟kan orílè̟-èdè àgbáyé ti jé̟jè̟é̟ láti fo̟wó̟s̟owó̟ pò̟ pè̟lú Àjo̟ náà, kí won lè jo̟ s̟e às̟eyege nípa àmús̟e̟ àwo̟n è̟tó̟ o̟mo̟nìyàn àti òmìnira è̟dá tó jé̟ kò-s̟eé-má-nìí àti láti rí i pé à ń bò̟wò̟ fún àwo̟n è̟tó̟ náà káríayé,


title: Ìkéde Akáríayé fún àwọn Ẹ̀tọ́ Ọmọnìyàn

text: Bí ó ti jé̟ pé àfi tí àwo̟n è̟tó̟ àti òmìnira wò̟nyí bá yé ènìyàn nìkan ni a fi lè ní àmús̟e̟ è̟jé̟ yìí ní kíkún,


title: Ìkéde Akáríayé fún àwọn Ẹ̀tọ́ Ọmọnìyàn

text: Ní báyìí,


title: Ìkéde Akáríayé fún àwọn Ẹ̀tọ́ Ọmọnìyàn

text: Àpapò̟̟ ìgbìmò̟ Àjo̟-ìsò̟kan orílè̟-èdè àgbáyé s̟e ìkéde káríayé ti è̟tó̟ o̟mo̟nìyàn, gé̟gé̟ bí ohun àfojúsùn tí gbogbo è̟dá àti orílè̟-èdè jo̟ ń lépa ló̟nà tó jé̟ pé e̟nì kò̟ò̟kan àti è̟ka kò̟ò̟kan láwùjo̟ yóò fi ìkéde yìí só̟kàn, tí wo̟n yóò sì rí i pé àwo̟n lo ètò-ìkó̟ni àti ètò-è̟kó̟ láti s̟e ìgbéláruge̟ ìbò̟wò̟ fún è̟tó̟ àti òmìnira wò̟nyí. Bákan náà, a gbo̟dò̟ rí àwo̟n ìgbésè̟ tí ó lè mú ìlo̟síwájú bá orílè̟-èdè kan s̟os̟o tàbí àwo̟n orílè̟-èdè sí ara wo̟n, kí a sì rí i pé a fi ò̟wò̟ tó jo̟jú wo̟ àwo̟n òfin wò̟nyí, kí àmúlò wo̟n sì jé̟ káríayé láàrin àwo̟n ènìyàn orílè̟-èdè tó jé̟ o̟mo̟ Àjo̟-ìsò̟kan àgbáyé fúnra wo̟n àti láàrin àwo̟n ènìyàn orílè̟-èdè mìíràn tó wà lábé̟ às̟e̟ wo̟n.


title: Ìkéde Akáríayé fún àwọn Ẹ̀tọ́ Ọmọnìyàn

text: Gbogbo ènìyàn ni a bí ní òmìnira; iyì àti è̟tó̟ kò̟ò̟kan sì dó̟gba. Wó̟n ní è̟bùn ti làákàyè àti ti è̟rí-o̟kàn, ó sì ye̟ kí wo̟n ó máa hùwà sí ara wo̟n gé̟gé̟ bí o̟mo̟ ìyá.


title: Ìkéde Akáríayé fún àwọn Ẹ̀tọ́ Ọmọnìyàn

text: E̟nì kò̟ò̟kan ló ní àǹfàní sí gbogbo è̟tó̟ àti òmìnira tí a ti gbé kalè̟ nínú ìkéde yìí láìfi ti ò̟rò̟ ìyàtò̟ è̟yà kankan s̟e; ìyàtò̟ bí i ti è̟yà ènìyàn, àwò̟̟̟, ako̟-n̅-bábo, èdè, è̟sìn, ètò ìs̟èlú tàbí ìyàtò̟ nípa èrò e̟ni, orílè̟-èdè e̟ni, orírun e̟ni, ohun ìní e̟ni, ìbí e̟ni tàbí ìyàtò̟̟ mìíràn yòówù kó jé̟. Síwájú sí i, a kò gbo̟dò̟ ya e̟nìké̟ni só̟tò̟ nítorí irú ìjo̟ba orílè̟-èdè rè̟ ní àwùjo̟ àwo̟n orílè̟-èdè tàbí nítorí ètò-ìs̟èlú tàbí ètò-ìdájó̟ orílè̟-èdè rè̟; orílè̟-èdè náà ìbáà wà ní òmìnira tàbí kí ó wà lábé̟ ìs̟àkóso ilè̟ mìíràn, wo̟n ìbáà má dàá ìjo̟ba ara wo̟n s̟e tàbí kí wó̟n wà lábé̟ ìkáni-lápá-kò yòówù tí ìbáà fé̟ dí òmìnira wo̟n ló̟wó̟ gé̟gé̟ bí orílè̟-èdè.


title: Ìkéde Akáríayé fún àwọn Ẹ̀tọ́ Ọmọnìyàn

text: E̟nì kò̟ò̟kan ló ní è̟tó̟ láti wà láàyè, è̟tó̟ sí òmìnira àti è̟tó̟ sí ààbò ara rè̟.


title: Ìkéde Akáríayé fún àwọn Ẹ̀tọ́ Ọmọnìyàn

text: A kò gbo̟dò̟ mú e̟niké̟ni ní e̟rú tàbí kí a mú un sìn; e̟rú níní àti ò wò e̟rú ni a gbo̟dò̟ fi òfin dè ní gbogbo ò̟nà.


title: Ìkéde Akáríayé fún àwọn Ẹ̀tọ́ Ọmọnìyàn

text: A kò gbo̟dò̟ dá e̟nì ké̟ni lóró tàbí kí a lò ó ní ìlò ìkà tí kò ye̟ o̟mo̟ ènìyàn tàbí ìlò tó lè tàbùkù è̟dá ènìyàn.


title: Ìkéde Akáríayé fún àwọn Ẹ̀tọ́ Ọmọnìyàn

text: E̟nì kò̟ò̟kan ló ní è̟tó̟ pé kí a kà á sí gé̟gé̟ bí ènìyàn lábé̟ òfin ní ibi gbogbo.


title: Ìkéde Akáríayé fún àwọn Ẹ̀tọ́ Ọmọnìyàn

text: Gbogbo ènìyàn ló dó̟gba lábé̟ òfin. Wó̟n sì ní è̟tó̟ sí àà bò lábé̟ òfin láìsí ìyàsó̟tò̟ kankan. Gbogbo ènìyàn ló ní è̟tó̟ sí ààbò tó dó̟gba kúrò ló̟wó̟ ìyàsó̟tò̟ yòówù tí ìbáà lòdì sí ìkéde yìí àti è̟tó̟ kúrò ló̟wó̟ gbogbo ohun tó bá lè ti ènìyàn láti s̟e irú ìyàsó̟tò̟ bé̟è̟.


title: Ìkéde Akáríayé fún àwọn Ẹ̀tọ́ Ọmọnìyàn

text: E̟nì kò̟ò̟kan lórílè̟-èdè, ló ní è̟tó̟ sí àtúns̟e tó jo̟jú ní ilé-e̟jó̟ fún ìwà tó lòdì sí è̟tó̟ o̟mo̟nìyàn, tó jé̟ kò-s̟eé-má-nìí gé̟gé̟ bó s̟e wà lábé̟ òfin àti bí òfin-ìpìlè̟ s̟e là á sílè̟.


title: Ìkéde Akáríayé fún àwọn Ẹ̀tọ́ Ọmọnìyàn

text: A kò gbo̟dò̟ s̟àdédé fi òfin mú ènìyàn tàbí kí a kàn gbé ènìyàn tì mó̟lé, tàbí kí a lé ènìyàn jáde ní ìlú láìnídìí.


title: Ìkéde Akáríayé fún àwọn Ẹ̀tọ́ Ọmọnìyàn

text: E̟nì kò̟ò̟kan tí a bá fi è̟sùn kàn ló ní è̟tó̟ tó dó̟gba, tó sì kún, láti s̟àlàyé ara rè̟ ní gban̅gba, níwájú ilé-e̟jó̟ tí kò s̟ègbè, kí wo̟n lè s̟e ìpinnu lórí è̟tó̟ àti ojús̟e rè̟ nípa irú è̟sùn ò̟ràn dídá tí a fi kàn án.E̟nì kò̟ò̟kan ló ní è̟tó̟ pé kí a má s̟àdédé s̟e àyo̟júràn sí ò̟rò̟ ìgbésí ayé rè̟, tàbí sí ò̟rò̟e̟bí rè̟ tàbí sí ò̟rò̟ ìdílé rè̟ tàbí ìwé tí a ko̟ sí i; a kò sì gbo̟dò̟ ba iyì àti orúko̟ rè̟ jé̟. E̟nì kò̟ò̟kan ló ní è̟tó̟ sí ààbò lábé̟ òfin kúrò ló̟wó̟ irú àyo̟júràn tàbí ìbanijé̟ bé̟è̟. E̟nì kò̟ò̟kan ló ní è̟̟tó̟ sí òmìnira èrò, òmìnira è̟rí-o̟kàn àti òmìnira e̟ sìn. E̟tó̟ yìí sì gbani láàyè láti pààrò̟ e̟ sìn tàbí ìgbàgbó̟ e̟ni. Ó sì fún e̟yo̟ e̟nì kan tàbí àkójo̟pò̟ ènìyàn láàyè láti s̟e è̟sìn wo̟n àti ìgbàgbó̟ wo̟n bó s̟e je̟ mó̟ ti ìkó̟ni, ìs̟esí, ìjó̟sìn àti ìmús̟e ohun tí wó̟n gbàgbó̟ yálà ní ìkò̟kò̟ tàbí ní gban̅gba.


title: Ìkéde Akáríayé fún àwọn Ẹ̀tọ́ Ọmọnìyàn

text: E̟nì kò̟ò̟kan ló ní è̟tó̟ sí òmì nira láti ní ìmò̟ràn tí ó wù ú, kí ó sì so̟ irú ìmò̟ràn bé̟è̟ jáde; è̟tó̟yìí gbani láàyè láti ní ìmò̟ràn yòówù láìsí àtakò láti ò̟dò̟ e̟nìké̟ni láti wádìí ò̟rò̟, láti gba ìmò̟ràn ló̟dò̟ e̟lòmíràn tàbí láti gbani níyànjú ló̟nàkó̟nà láìka ààlà orílè̟-èdè kankan kún. E̟nì kò̟ò̟kan gé̟gé̟̟ bí è̟yà nínú àwùjo̟ ló ní è̟tó̟ sí ìdáàbò bò láti o̟wó̟ ìjo̟ba àti láti jé̟ àn fà ní àwo̟n è̟tó̟ tí ó bá o̟rò̟-ajé, ìwà láwùjo̟ àti às̟à àbínibí mu; àwo̟n è̟tó̟ tí ó jé̟ kò-s̟eé-má-nìí fún iyì àti ìdàgbàsókè è̟dá ènìyàn, nípa akitiyan nínú orílè̟-èdè àti ìfo̟wó̟s̟owó̟ pò̟ láàrin àwo̟n orílè̟-èdè ní ìbámu pè̟lú ètò àti ohun àlùmó̟nì orílè̟-èdè kò̟ò̟kan.E̟nì kò̟ò̟kan ló ní è̟tó̟ sí ìsinmi àti fàájì pè̟lú àkókò tí kò pò̟ jù lé̟nu is̟é̟ àti àsìkò ìsinmi lé̟nu is̟é̟ láti ìgbà dé ìgbà tí a ó sanwó fún.


title: Ìkéde Akáríayé fún àwọn Ẹ̀tọ́ Ọmọnìyàn

text: E̟nì kò̟ò̟kan ló ní è̟tó̟ sí ètò nínú àwùjo̟ rè̟ àti ní gbogbo àwùjo̟ àgbáyé níbi tí àwo̟n è̟tó̟ òmìnira tí a ti gbé kalè̟ nínú ìkéde yìí yóò ti jé̟ mímús̟e̟.A kò gbọdọ̀ túmò̟ ohunkóhun nínú ìkéde yìí gé̟gé̟ bí ohun tí ó fún orílè̟-èdè kan tàbí àkójo̟pò̟ àwo̟n ènìyàn kan tàbí e̟nìké̟ni ní è̟tó̟ láti s̟e ohunkóhun tí yóò mú ìparun bá èyíkéyìí nínú àwo̟n è̟tó̟ àti òmìnira tí a kéde yìí.


title: Ábídí

text: Abidi


title: Àbújá

text: Àbújá jẹ́ olú-Ìlú fún orílé-èdè Nàìjíríà. Ìlú yí ni ó jẹ́ àrin-gbùngbùn fún orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, tí ilé ìjọba àpapọ̀ sì fìdí kalẹ̀ sí ní abẹ́ Aso Rock, Àpáta Agbára ni Àbújá.


title: Náírá

text: Naira ni owóníná ile Naijiria. Ami-idamo fun naira je ₦.


title: Euro

text: Euro ni oruko-owo Egbe Irepo Europe. Ami owo euro je €.


title: Barack Obama

text: Barack Hussein Obama Jr. (ojóìbí 4 August, 1961) jẹ́ òlòsèlú àti Ààre Orélè-èdè ilè Amerika tele. A bí Barack Obama ní ọjó ìkérin, oṣù èkéjọ, odún 1961. Ó jé òloṣèlú orílè èdè Améríkà, ọmọ ilé ìgbìmó aṣòfin láti ìpínlè Illinois, ọmọ ẹgbé òṣèlú Democrat. Barack Obama jé òkan nínú àwọn òṣèlú méjì tí wón figa gbága láti je Àrẹ ilè Amerika. Ẹni èkejì ni John Mccain. Ni ọjọ́ kerin osú kokànlá odún 2008 Obama wolé ìbò fún ipò Ààre ilè Amẹ́ríkà. Obama gorí oyè ní ogún jó osù kinni odún 2009.  Barack Obama jé ènìyàn dúdú àkọ́kọ́ tí òkan nínú àwọn egbé òṣèlú nlá ti ilè Amerika fún ní ànfàní láti kóra nínú eré ìje àti di Ààrẹ ilè Amerika láti ẹgbẹ́ òṣèlú Demokratiki.


title: Barack Obama

text: Wón bí Barack Obama ní ìlú Honolulu, ìpínlè Hawaii ní ọdun 1961. Àwòn òbí ré rí ara won ní ìgbà tí wón nka ìwé ní ilé èkó Unifásítì Hawaii ní ìlu Manoa. Bàba rè wá láti orílè èdè Kenya. Barack Hussein Obama- àgbà, lọ ka ìwé nípa òrò ajé ní ilè Amerika. Ìya rè, ènìyàn funfun, ọmọ ilè Améríkà, Stanley Ann Dunham, jé ọmọ ilé èkó Unifásítì láti ìlu Wichitta, ìpínlè Kansas. Àwọn òbí ìya rè lòdì sí àjọṣe àwọn méjèjì, ṣùgbón wón fé ara wọn ní odún 1960. Ọdún méjì léhìn tí wón bí Obama, bàbá rè lọ si Howard fún ìtèsíwájú èkọ rè, ṣùgbón kò mú ẹbí rè lọ nítorí àìsí owó. Ní àìpé ọjó wón yapa.  Ní ìgbà èkó rè ní Howard, Obama- àgbà fé Ruth Nidesand, ẹni tí ó bá padà sí orílè èdè Kenya léhìn ìparí èkò rè. Ruth Nidesand jé ìyàwó rè ẹ̀kẹ́ta, wón sì ní ọmọ méjì. Ní orílè èdè Kenya, Obama- àgbà bèrè iṣé ní ilé iṣé tí ó nwa epo ròbì, léhìn èyí, ó ṣiṣé fún ìjọba, gégébí olóòtú ètò ọrò ajé. Ó fi ojú kan ọmọ rè, Obama, ní ìgbàkan péré- ní ìgbà tí oní tòhún pé ọmọ ọdún méwàá. Obama- àgbà fi arapa nínú àgbákò ọkò nípa èyí tí ó sọ ẹsè méjèjì nù. Ní ìgbà tí ó pé ọmọ ọdún mérin-dí-láàdóta, ní ọdún 1982, ó sọ èmí rè nù nínú àgbákò ọkò.


title: Barack Obama

text: Léhìn ìyapa pèlu bàba Obama, ìya rè fé Lolo Soetoro, ọmọ ilé èkó gíga unifasiti láti orílè èdè Indonesia. Ní ọdún 1967 ó sì bá Lolo Soetoro lọ sí Indonesia. Barack Obama ní ọbàkàn, obìnrin, ọmọ Lolo àti Stanley Ann. Stanley Ann Dunham pèhìndà ní ọdún 1995.


title: King Sunny Adé

text: Olóyè Sunday Adéníyì Adégẹyè (ọjọ́ọ̀bí- Ọjọ́ kejìlélógún Oṣù Ọ̀wẹwẹ̀, Ọdún 1946), tí a mọ̀ sí King Sunny Adé, jẹ́ olórin jùjú ọmọ Nàìjíríà, òǹkọ̀tàn-orin àti onimọ̀-ọlọ́pọ̀ irinṣẹ́. Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn olórin tàkasúfèé tí ó ṣe àṣeyọrí káríayé, tí wọ́n sì tún mọ̀ ọ́ bí ọkàn lára àwọn olórin tó làmìlaka nígbà gbogbo.


title: King Sunny Adé

text: Sunny Adé dá ẹgbẹ́ olórin àkọ́kọ́ rẹ̀ sílẹ̀ ní ọdún 1967, tí ó pè ní African Beats. Lẹ́yìn tí ó di onílùúmọ̀ọ́nká ni orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí ó dá ẹgbẹ́ akọrin rẹ̀ sílẹ̀ ni àkókò 1970, Sunny Ade bá ilé-iṣẹ́ Island Records ṣiṣẹ́ ní 1982 tí àwọn àwo rẹ̀ Juju Music (1982) àti Synchro System (1983) sì jẹ́ àgbà wọlé ní káríayé. Synchro System yìí ló mu wọlé gẹ́gẹ́ bíi ọ̀kan lára àwọn tí wọ́n du ipò Grammy, tí ó mu jẹ́ olórin àkọ́kọ́ láti Nàìjíríà tí yóò dé irú ipò bẹ́ẹ̀.


title: King Sunny Adé

text: Iṣẹ́ àwo rẹ̀ tí ó pè ní Odù náà jẹ́ ìtẹ́wọ́gbà fún Grammy.


title: King Sunny Adé

text: Sunny Ade ni ó jẹ́ alága ẹgbẹ́ olórin ti Nàìjíríà ní àkókò yìí.


title: King Sunny Adé

text: Adé ni a bí ní Òṣogbo sí ìdílé ọba ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà láti Ondo. Nítorí náà ṣe ni Ọba Olóyè Ọmọọba ti àwọn ará ìlú Yorùbá.  Bàbá rẹ̀ jẹ́ organist ilé ìjọsìn, tí ìyá rẹ̀ jẹ́ oniṣowo kan.Adé fi ile-iwe grammar silẹ ni Ondo labẹ ete ti lilọ si Ile-ẹkọ giga Eko.


title: King Sunny Adé

text: O gba bi ọkan ninu awọn akọrin pop olorin akọkọ ti Afirika lati ni aṣeyọri kariaye, a ti pe ni ọkan ninu awọn akọrin ti o ni agbara julọ ti gbogbo akoko. n Oṣu Kẹta ọdun 2017, o ti yan ajẹkù fun ipolongo Bibẹrẹ Pẹlu Me. minisita fun Alaye ti orilẹ-ede Naijiria Lai Mohammed .King Sunny ni ipa nipasẹ aṣáájú-ọna Juju Tunde Nightingale ati awọn eroja ti o ni agbara alailẹgbẹ lati ‘So wa mbe’ ara ti juju.


title: King Sunny Adé

text: O da ipilẹ King Sunny Ade Foundation, agbari ti o ba pẹlu ile-iṣẹ iṣe adaṣe kan, ipinlẹ ti ile-iṣẹ gbigbasilẹ aworan, ati ile fun awọn akọrin ọdọ.


title: King Sunny Adé

text: O jẹ olukọni ni abẹwo ni Ile-ẹkọ giga Obafemi Awolowo, Ile-Ife ati olugba ti aṣẹ ti Federal Republic.


title: King Sunny Adé

text: Ni awọn ọdun 1970 ati ọdun 1980 Adé bẹrẹ irin-ajo irin-ajo ti Ilu Amẹrika ati Yuroopu. Iṣe ipele rẹ ni a ṣe afihan nipasẹ awọn igbesẹ ijó onijagidijagan ati agbara gita. Itusilẹ agbaye ti Juju Orin ati irin-ajo ti o tẹle ni “o fẹrẹ ṣọkan lapapọ nipasẹ awọn olototo (ti ko ba jẹ awọn alabara) nibi gbogbo” A ṣàpèjúwe Adé ni The New York Times bi “ọkan ninu awọn oludari ẹgbẹ nla agbaye”, ninu Igbasilẹ bi “ẹmi ti afonifoji titun, ariwo rere ti a yoo nilati fun akoko diẹ lati wa” ati ni Sokoto


title: King Sunny Adé

text: sunny Adé pẹlu ẹgbẹ́ rẹ ṣe ẹ̀rọ àrà ọ̀tọ̀ rẹ


title: Orin hip hop

text: Orin hip hop je eka orin odeoni.


title: Bob Marley

text: Robert "Bob" Nesta Marley (6 February, 1945 – 11 May, 1981) je olorin reggae omo ile Jamaika.


1945


1981


title: Reggae

text: Reggae je eka orin ti o koko bere lati ile Jamaika.


title: UNICEF

text: UNICEF ni ede geesi duro fun "United Nations Children's Fund" (Ajo Isokan awon Orile-ede fun awon Omode).


title: Ìwọ̀n Ẹyọ Akáríayé SI

text: Ìwọ̀n Ẹyọ Akáríayé SI ti a mo bi iwon SI nisoki (lati ede fransi to je Le Système international d'unités) je ona iwon metriki.


title: Ẹgbẹ́ Ìgbìmọ̀ Torile-ede Áfríkà

text: ANC ni ede geesi duro fun "African National Congress" (eyun Egbe Igbimo Torile-ede Afrika). ANC je egbe oselu ni ile Guusu Afrika.


1942


title: Lusaka

text: Lusaka je oluilu ati ilu t'otobijulo ni orile-ede Zambia.


title: Aristotulu

text: Aristotulu () onímoye araàyèíjòun omo ilé Gréésì, akékò Plato àti olùko Aléksanda Eni ńlá.


title: Orílẹ̀

text: Orílẹ̀


title: Orílẹ̀

text: The total land area of all continents is 148,647,000 km², or 29.1% of earth's surface (510,065,600 km).


title: Internet

text: Íńtánẹ́ẹ̀tì jẹ́ asopọ̀ bí ìtakùn àwọn ẹ̀rọ kọ̀m̀pútà káàkiri àgbáyé fún ìpàṣípààrọ̀ ìpolongo àti ìmọ̀. Ní èdè Gẹ̀ẹ́sì ó wá láti orúkọ "inter - network", nítorí náà ní èdè Yorùbá à ń pè ní "Íńtánẹ́ẹ̀tì".


title: Tessalonika

text: Thessaloniki tabi Salonika je ilu ni orile-ede Griisi


title: Raila Odinga

text: Raila Amollo Odinga (born January 7, 1945) je oloselu omo ile Kenya, lowolowo o je Alakoso Agba ile Kenya ninu ijoba idarapo. A bí i ní Maseno, Kizumu District, Nyanza Prorince ní January 1945. Ó rí ẹ̀kọ́-ọ̀fẹ́ ní 1965 èyí tí ó fi lọ kàwé ní Technical University of Magdeburg (tí ó jẹ́ ara Otto von Gueriche University of Magdeburg) ní East Germany. Ní ọdún 1970, ó jáde ó si gba oyè lórí Mechanical Engineening. Nígbà tí ó dé Kenya, ó ṣe olùkọ́ ní University of Naírobì kí ó tó lọ máa ṣe òṣèlú. Ní ọdún 1975, wọ́n sọ ọ́ di Deputy Director of the Kenya Burean of Standards iṣẹ́ tí ó ṣe títí tí wọ́n fi sọ ọ́ sí ìhámọ́ ní 1982. Wọ́n fi i sílẹ̀ ní oṣù kẹfà 1988, wọ́n tún tún un mú ní oṣù kẹ́jọ. Wọ́n fi sílẹ̀ ní ọjọ́ kejìlá oṣù kéfà 1989 wọ́n tún mú un padà ní ọjọ́ karùn-ún oṣù kéje ọdún 1990 pẹ̀lú Keneth Matiba àti Charles Rubia. Bí wọ́ ṣe dá a sílẹ̀ ní ọjọ́ kọkàndínlógún oṣù kẹfà ọdún 1991, ńṣe ni ó sá gba Norway lọ Ó ní wọ́n fẹ́ pa òun. Ó padà sí Kenya ní 1992, ó dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ òṣèlú FORD eyí tí baba rẹ, Jaramongi Oginga Odinga ń darí. Nígbà tí bàbá rẹ̀ kú ní oṣù kìíní ọdún 1994 tí Michacl Waimalwa kijana di olórí ẹgbẹ́ náà Raila ta kò ó ṣùgbọ́n ó fidí rẹmi èyí ló mu un (Raila) kúrò nínú ẹgbẹ́ náà tí ó sì lo dara pọ̀ mọ́ National Development Party (NDP).


title: Mwai Kibaki

text: A bí Kìbákì ní ọjọ́kẹ̀ẹ̀ẹ́dógún oṣù kọ́kànlá ọdún 1931 Orúkọ ìbatisi rẹ̀ ni Emilio Stanley ṣùgbọ́n kò pé tí ó fi orúkọ yìí sílẹ̀ tí ó ń jẹ́ orúko kìkúyí. Òjíṣẹ́ Ọlọ́run kan ara Ítálì ni ó sà á lámì. Ọmọ ìjọ Àgùdà (Catholic) ni Kìbákì. History àti Political Science ni ó kà ní Màkéréré University ní Kampala, Uganda. Òun ni ó ṣ eipò kìíní nínú kíláàsì rẹ̀ nígbà tí ó jáde ní 1955. Ó fi ẹ̀kọ́-òfẹ̀ lọ London School of Economics níbi tí ó ti ka Public finance tí ó sì gboye B.Sc ní 1959. Ó pada sí makerere. Ó ṣe iṣẹ́ olùkọ́ díẹ̀ kí ó tó fi iṣẹ́ náà sílẹ̀ lọ máa ṣe òṣèlú. Ó gbé àpótí ó wọlé sí ilé aṣòfin. Wọ́n jọ dá ẹgbẹ́ Kenya African National Union (KANU) sílẹ̀ ni ní 1960 Lẹ́yìn ọdún méjì tí ó ti wà nílé aṣòfin,wọ́n sọ ọ́ di Minister of Commerce and Industry. Nígbà tí Arap Moi di àrẹ lẹ́yìn ikú Jomo Kenyatta ní 1978, ó di igbá kejì àrẹ. Ní ọdún 1990, ó dá ẹgbẹ́ tirẹ̀ tí ó ń jẹ́ Democratic Party sílẹ̀ Ní ọdún 2002, ó di ààrẹ Kenya.


title: Emeka Anyaoku

text: Eleaza Chukwemeka Anyaoku


title: Emeka Anyaoku

text: A bí i ní 18th January, 1932 ní ìpínlẹ̀ Anambra ní ilẹ̀ Nàìjíríà. Ó lọ sí ile-ẹ̀kọ́ ní Merchant of Light School, Oba; University of Ibadan, Institute of Public Administration, London; Cavillam Institute, France. Ó ti ṣe minister of foreign affairs rí. Ó ṣiṣẹ́ ní Foreign Service. Ó jẹ Secretary Commonwealth.


title: Felix Ohiwerei

text: Felix Omoikhoje Aizobeoje Ohiwerei je onisowo omo ile Naijiria. A bí i ní 18th January, 1937 ní Owan ní ipinle Edo ní ilẹ̀ Nààjíríà. Ó lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ ní St David’s School Arbiosi ni 1944-1946; Government School, Owerri 1947-1950, Government Secondary School, owerri 1951-1955; Nigerian College of Arts, Science and Technology 1956-1958; University College (tí ó ti di University of Ibadan) Ibadan 1958-1961; Ó dara pọ̀ mọ Nigerian Breweries ní 1962 gẹ́gẹ́ bí i manager tí ó wà lẹ́nu ìkọ́ṣẹ́. Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ó sì bẹ̀rẹ̀ síí ní ìgbéga títí tí ó fi di Chairman àti Chief Executive officer ilé-iṣẹ́ náà ní 1997. Ó di se a laja Lever Brothers Plc (tí ó di di Unilever), ó ṣe alága virgin Anline . Ó jẹ́ fellow Nigerian Marketing Association (NMA), Geographical fcuty of Nigeria, Institute of Directors àti Adverlising Practitioners of Nigeria.


title: Herbert Macaulay

text: Herbert Samuel Heelas Macaulay (November 14, 1864—May 7, 1946) jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.


title: Herbert Macaulay

text: Ọmọ-ọmọ Bíṣọọ́ọ̀bù Samuel Ajayi Crowther ní Herbert Macaulay jẹ́. A bí i ní ọdún 1864. Ó gboyè ìmọ̀ ìjìnlẹ̀ ẹ̀rọ lórílẹ̀-èdè Gẹ̀ẹ́sì. Ó dá ẹgbẹ́-òṣèlú sílẹ̀ lọ́dún 1923. Ó kú ní ọdún 1946 níbi ti ó ti n ṣe ìpolongo ìbò.


title: Nnamdi Azikiwe

text: Benjamin Nnamdi Azikiwe (November 16, 1904 – May 11, 1996) tabi Zik jẹ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, láti ẹ̀yà Igbo. Ọkan ninu awon ólósèlú pàtàkì ni Azikiwe jẹ ni Nàìjíríà, o si jẹ asíwájú fun Ifegbega orile-ede ara ẹni ni Nàìjíríà lodeoni, bẹ sini o tun jẹ Aare ile Naijiria akọkọ ni Ìgbà Òṣèlú Àkọ́kọ́ ilẹ̀ Nàìjíríà leyin igbati Nàìjíríà gba ominira ni odun 1960.


title: Nnamdi Azikiwe

text: A bí Azikiwe ní ojo 16 osu kokanla ọdún 1904 ni Zungeru, ni apa ariwa Naijiria botile jepe awon obi re je Ígbò lati apa ilaoorun Naijiria. Nnamdi tumosi "baba mi wa laaye." Leyin eko re Methodist High School ni Èkó o gbera lo si ile Amerika. Nibe o ka we ni Yunifasiti Howard ni Washington, D.C. ko to di pe o pari eko re ni Yunifasiti Lincoln ni Ipinle Penssylvania ni 1930. Ó kàwé ní calabar àti Èkó. Òun ni olóòtu, Morning Post West African Pilot. Ó di ènìyàn dúdú àkọ́kọ́ tí yóò je Gomina-Gbogbogbo fun Nigeria ní 1960. Ó se ìdásílè University of Nsukka. Ó kú ní odún 1996.


title: Àmọ́dù Béllò

text: Al-Hajji Sir Ahmadu Bello (June 12, 1910 – January 15, 1966) A bí i ní Rabahin ní ọdún 1910. ó dá ẹgbẹ́ Northern Peoples Congress sílẹ́ ní ọdún 1951. Ó wà lára àwọn tí ó jà fún òmìnìra ilẹ̀ Nàìjíríà. Òun ni olóòtú ìjọba Àríwá ilẹ̀ Nigeria. Àwọn ológun pa á nígbà tí àwọn ológun fẹ́ gba ìjọba ní 1966.


title: Yunifásítì

text: Yunifasiti je ile-eko giga ati isewadi ti o fun ni ni iwe-eri fun imo ijinle.