title: A

text: aa ab ac ad ae af ag ah ai aj ak al am an ao ap aq ar as at au av aw ax ay az


title: A

text: a (1A) kan: I gave him a dog. (Mo fun un ní ajá kan).


title: B

text: Bba bb bc bd be bf bg bh bi bj bk bl am bn bo bp bq br bs bt bu bv bw bx by bz


title: C

text: C


title: C

text: ca cb cc cd ce cf cg ch ci cj ck cl cm cn co cp cq cr cs ct cu cv cw cx cy cz


title: D

text: D


title: D

text: da db dc dd de df dg dh di dj dk dl dm dn do dp dq dr ds dt du dv dw dx dy dz


title: E

text: Eea eb ec ed ee ef eg eh ei ej ek el em en eo ep eq er es et eu ev ew ex ey ez


title: F

text: fa fb fc fd fe ff fg fh fi fj fk fl fm fn fo fp fq fr fs ft fu fv fw fx fy fz


title: G

text: ga gb gc gd ge gf gg gh gi gj gk gl gm gn go gp gq gr gs gt gu gv gw gx gy gz


title: H

text: ha hb hc hd he hf hg hh hi hj hk hl hm hn ho hp hq hr hs ht hu hv hw hx hy hz


title: I

text: ia ib ic id ie if ig ih ii ij ik il im in io ip iq ir is it iu iv iw ix iy iz


title: J

text: ja jb jc jd je jf jg jh ji jj jk jl jm jn jo jp jq jr js jt ju jv jw jx jy jz


title: K

text: ka kb kc kd ke kf kg kh ki kj kk kl km kn ko kp kq kr ks kt ku kv kw kx ky kz


title: L

text: la lb lc ld le lf lg lh li lj lk ll lm ln lo lp lq lr ls lt lu lv lw lx ly lz


title: M

text: M


title: M

text: ma mb mc md me mf mg mh mi mj mk ml mm mn mo mp mq mr ms mt mu mv mw mx my mz


title: N

text: na nb nc nd ne nf ng nh ni nj nk nl nm nn no np nq nr ns nt nu nv nw nx ny nz


title: O

text: oa ob oc od oe of og oh oi oj ok ol om on oo op oq or os ot ou ov ow ox oy oz


title: P

text: pa pb pc pd pe pf pg ph pi pj pk pl pm pn po pp pq pr ps pt pu pv pw px py pz


title: Q

text: qa qb qc qd qe qf qg qh qi qj qk ql qm qn qo qp qq qr qs qt qu qv qw qx qy qz


title: R

text: ra rb rc rd re rf rg rh ri rj rk rl rm rn ro rp rq rr rs rt ru rv rw rx ry rz


title: S

text: sa sb sc sd se sf sg sh si sj sk sl sm sn so sp sq sr ss st su sv sw sx sy sz


title: T

text: ta tb tc td te tf tg th ti tj tk tl tm tn to tp tq tr ts tt tu tv tw tx ty tz


title: U

text: ua ub uc ud ue uf ug uh ui uj uk ul um un uo up uq ur us ut uu uv uw ux uy uz


title: V

text: va vb vc vd ve vf vg vh vi vj vk vl vm vn vo vp vq vr vs vt vu vv vw vx vy vz


title: W

text: wa wb wc wd we wf wg wh wi wj wk wl wm wn wo wp wq wr ws wt wu wv ww wx wy wz


title: X

text: xa xb xc xd xe xf xg xh xi xj xk xl xm xn xo xp xq xr xs xt xu xv xw xx xy xz


title: Y

text: ya yb yc yd ye yf yg yh yi yj yk yl ym yn yo yp yq yr ys yt yu yv yw yx yy yz


title: Z

text: za zb zc zd ze zf zg zh zi zj zk zl zm zn zo zp zq zr zs zt zu zv zw zx zy zz


title: Abẹ́òkúta

text: Abeokuta je ilu ni ti o gbajumo nile Yoruba, lapa iwo-oorun orile-ede Naijiria.. O je olu-ilu ipinle Ogun ti o tedo si agbegbe ti o kun fun Apata nla nla. Idi niyi ti won fi n pee ni Abeokuta. Ibe ni Oke Olumo (Olumo Rock) fikale si.


title: Abẹ́òkúta

text: Ó se pàtàkì láti mọ díẹ̀ nípa ìtàn ilẹ̀ Ẹ̀gbá àti irú ènìyàn tí ń gbé ìlú Ẹ̀gbá. Ìdí èyí ni pé yóò jẹ́ ohun ìrànlọ́wọ́ fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ nǹkan tó yẹ ní mímọ̀ nínú orin ògódò. Fún ìdí pàtàkì yìí, n ó ò pín àkòrí yìí si ọ̀nà mẹ́rin ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀.


title: Abẹ́òkúta

text: Ọ̀pọ̀lọpọ̀ onímọ̀ ló ti sọ nípa bí a ti se tẹ ilẹ̀ Ẹ̀gbá dó, tí wọn sí tì gbé àbọ̀ ìwádìí wọn fún aráyé rí. Ara irú àwọn báyìí ni Samuel Johnson, Sàbírì Bíòbákú, Ajísafẹ́, Délànà àti àwọn mìíràn tó jẹ́ òpìtàn àtẹnudẹ́nu.


title: Abẹ́òkúta

text: Johnson gbà pé Ọ̀yọ́ ni àwọn Ẹ̀gbá ti wá. O ní àwọn ẹ̀yà Ẹ̀gbá tòótọ́ lé ti orírun wọn de Ọ̀yọ́. ó tún tẹ̀ síwájú síi pé ọmọ àlè tàbí ẹrú ni Ẹ̀gbá tí kò bá ní orírun láti Ọ̀yọ́. Àwọn olóyè wọn wà lára àwọn Ẹ̀sọ́ Aláàfin láyé àtijọ́, àtipé àwọn olóyè yìí ló sá wá sí Abẹ́òkúta lábẹ́ olórí wọn tó jẹ́ àbúrò ọba Ọ̀yọ́ nígbà náà.


title: Abẹ́òkúta

text: Délànà ní tirẹ̀ ní etí ilé-ifẹ̀ ni àwọn Ẹ̀gbá tó kọ́kọ́ dé tẹ̀ dó sí. Àwọn ni ó pè ní Ẹ̀gbá Gbàgùrà. Wọ́n dúró súú sùù súú káàkiri. Olú ìlú wọn sì ni “ÌDDÓ” tí ó wà níbi tí Ọ̀yọ́ wà báyìí. Àwọn ìsí kejì sun mọ ìsàlẹ̀ díẹ̀. Wọ́n kọjá odò ọnà. Àwọn ni Ẹ̀gbá òkè-ọnà. Òsilẹ̀ ni ọba wọn. Òkó ni olú ìlú wọn .Ẹ̀gbá Aké ló dé gbẹ̀yìn.


title: Abẹ́òkúta

text: Ajísafẹ́ ní ọ̀tẹ̀ ló lé àwọn Ẹ̀gbá kúrò ni ilé- ifẹ̀ wá Kétu. Láti Kétu ni wọn ti wá sí Igbó- Ẹ̀gbá kí wọn to de Abẹ́òkúta ní 1830. Sàbúrí Bíòbákú náà faramọ́ èyí. Lọ́rọ̀ kan sá, àwọn Ẹ̀gbá ti ilé- ifẹ̀ wá, wọ́n ni ohun i se pẹ̀lú oko Àdágbá, Kétu, àti igbó-Ẹ̀gbá. Ìtàn tún fi yé ni síwájú sii pé ìlú Ẹ̀gbá pọ̀ ní orílẹ̀ olúkúlùkù ló sì ń ní ọba tirẹ̀, fífọ́ tí orílẹ́ Ẹ̀gbá fọ́ lò gbé wọn dé ibi tí wọ́n wà báyìí. Gẹ́gẹ́ bí Ìtàn ti sọ, 1821 ni Ìjà tó fọ́ gbogbo Ìlú Ẹ̀gbá ti sẹlẹ̀. Ohun kékeré ló dá Ìjà sílẹ̀ láàárín àwọn òwu àti àwọn Ìjẹ̀bú ni ọjà Apòmù, Ogun Ọ̀yọ́ àti tí ifẹ̀ dà pọ̀ mọ́ ogun Ìjẹ̀bú láti bá Òwu jà. Àgbáríjọ ogun yìí dé ìlú àwọn Òwu ní tọ̀ọ̀ọ́tọ́ sùgbọ́n àwọn Òwu lé wọn padà títí wọ́n fi dé àárín àwọn Gbágùrá to wa ni Ìbàdàn. Inú àwọn Gbágùrá kò dùn sí è́yí wọ́n ti lérò pé ogun yóò kó àwọn Òwu. Èyí náà ló sì mú àwọn Gbágùrá tún gbárajọ láti pẹ̀lú ogun Ọ̀yọ́, Ìjẹ̀bú àti ifẹ̀ kí wọn le borí ogun Òwu. Wọ́n sẹ́gun lóòótọ́ sùgbọ́n lánlẹ́yìn, àkàrà Ríyìíkẹ́ ni ọ̀rọ̀ náà dà nígbẹ̀yìn. Òjò ń podídẹrẹ́ ni, àwòko ń yọ̀. Kò pẹ́ ẹ̀ ni ogun Ìjẹ̀bú, Ìjẹ̀sà, Ọ̀yọ́ àti ifẹ̀ rí i mọ́ pé àsé àwọn Ẹ̀gbá kò nífẹ̀ẹ́ ara wọn, wọ́n wá bẹ̀rẹ̀ tẹ̀ǹbẹ̀ lẹ̀kun sí àwọn Ẹ̀gbá. Wọn fẹ́rẹ̀ẹ́ kó gbogbo Ìlú wọn tán lọ́kọ̀ọ̀kan.  Èyí tí ó wá burú jù níbẹ̀ ni ti IKÚ Ẹ́GẸ́ tó jẹ olóyè ifẹ̀ kan. Lámọ́di asíwájú Ẹ̀gbá kan ló páa nígbà tí ǹ dìtẹ̀ mọ ọn. Sùgbọ́n àwọn ọ̀tá kò sàì pa òun náà sán. Ọ̀tẹ̀ àti tẹ̀ǹbẹ̀lẹ̀kun tí wọn ń dí mọ́ àwọn Ẹ̀gbá yìí ló mú wọn pinnu láti kúrò ní ibùjókòó wọ́n. Àwọn babaláwo wọn gbé ọ̀pẹ̀lẹ̀ sánlẹ̀, wọn rí odù òfúnsàá. Wọ́n kifá lọ wọ́n kifá bọ̀, wọ́n ní wọn yóò dé Abẹ́òkúta, àwọn aláwọ̀ funfun yóò sì wá láti bá wọn dọ́rẹ̀ẹ́. Àwọn babaláwo wọn náà ni Tẹ́jú osó láti Ìkìjà Òjo (a ń-là-lejì- ogbè) ara Ìlúgùn àti Awóbíyìí ará irò. 1830 Sódẹkẹ́ lo sáájú pẹ̀lú àwọn Ẹ̀gbá Aké. Balógun Ìlúgùn kó Ẹ̀gbá òkè-ọnà kẹ́yìn. Wọn kò rántí osù tí wọ́n dé Abẹ́òkúta mọ́ sùgbọ́n àsìkò òjò ni. Nígbà tí wọn kọ́kọ́ dé, wọ́n do sí itòsí Olúmọ, olúkúlùkù ìlú sa ara wọn jọ, wọn do kiri Ẹ̀gbá Aké, Ẹ̀gbá òkè-ọnà àti Ẹ̀gbá Gbágùrá ló kọ́kọ́ dé sí Abẹ́òkúta. Ni 1831 ni àwọn Òwu sẹ̀sẹ̀ wá bá wọn tí àwọn Ẹ̀gbá sì gbà wọ́n tọwọ́ tẹsẹ̀. Àwọn Ẹ̀gbádò tí wọ́n bá ní Ìbarà ló sọ wọ́n ni Ẹ̀gbá, nínú ọ̀rọ̀ “Ẹ̀GBÁLUGBÓ” ni wọ́n sì tí fa ọ̀rọ̀ náà yọ. Àwọn òpìtàn ní àwọn Ẹ̀gbádò ni ń gbé ìpadò nígbà tí àwọn Ẹ̀gbá ní gbé ni òkè ilẹ̀. Òpìtàn míìràn tún ní ìtumọ̀ Ẹ̀gbá ni “Ẹ GBÀ Á “ lálejò nítorí pé wọ́n gba àwọn Òwu àti àwọn mìíràn tí wọ́n ń wá abẹ́ ààbò sá sí mọ́ra.


title: Abẹ́òkúta

text: Ẹ̀yà orísìírísìí tó wà nílẹ̀ Ẹ̀gbá ló jẹ́ kí ó di ìlú ń lá, pẹ̀lú ìjọba àkóso tó lágbára ogun ló sọ ọ́ di kékéré bó ti wàyìÍ. Ní apá Àríwá, ó fẹ̀ dé odò ọbà, ní gúúsù ó gba ilẹ̀ dé Èbúté mẹ́ta, lápá Ìlà Ìwọ̀ oòrùn (Ẹ̀gbádò) Johnson ní ìlú mẹ́tàlélẹ́ẹ̀dẹ́gbẹ́ta (503) ló parapọ̀ dé Abẹ́òkúta lonìí yìí. Orísìí mẹ́rin ni àwọn Ẹ̀gbá tó wà ní Abẹ́òkúta lónìí. Kò parí síbẹ̀ àwọn miiran tún wà tí wọn ti di Ẹ̀gbá lónìí. Sé tí ewé bá pẹ́ lára ọsẹ, kò ní sàì di ọsẹ.  Èkíní nínú àwọn ẹ̀yà Ẹ̀gbà yìí ni Ẹ̀gbá Aké. Orísìírísìí ìlú ló tẹ̀ ẹ́ dó, ìdí nìyí tí àwọn Ẹ̀gbá tó kù se ń sọ pé “Ẹ̀GBÁ KẸ́GBÁ PỌ̀ LÁKÉ”. Aké ni olú ìlú wọn. Àwọn ìlú tó kù lábẹ́ Ẹ̀gbá Aké ni Ìjokò, Ìjẹùn, Ọ̀bà, Ìgbẹ̀Ìn, Ìjẹmọ̀, Ìtọ̀kú, imọ̀, Emẹ̀rẹ̀, Kéesì, Kéǹta, Ìrò, Erunwọ̀n, Ìtórí, Ìtẹsi, Ìkọpa, Ìpóró ati Ìjákọ.


title: Abẹ́òkúta

text: Ẹ̀gbá òkè-ọnà ló tẹ lẹ́ Ẹ̀gbá Aláké. Osìlè ni ọba wọn, oun ni igbákejì Aláké. Òkò ni olú ìlú wọn. Àwọn ìlú tó kù lábẹ́ Ẹ̀gbá òkè -ọnà ni Ejígbo, Ìkìjà, Ìjẹjà, odo, Ìkèrèkú, Ẹ̀runbẹ̀, Ìfọ́tẹ̀, Erinjà, ilogbo àti Ìkànna. Ẹ̀gbá Gbágùrá ni orísìí kẹta. Ìdó ni olórí ìlú wọn. Àgùrá si ni ọba wọn. Àwọn Ìlú to kù ni ọ̀wẹ̀, Ìbàdàn, Ìláwọ̀, Ìwéré, òjé ati àwọn ìlú mọ́kàndínlógoji (39) mìírán.Nígbà tí ogun bẹ sílẹ̀ ni mẹ́sàn-án lara ìlú Gbágùrá sá lọ fi orí balẹ̀ fún Ọlọ́yọ̀ọ́ títí di òní yìí. Àwọn ìlú naa ni Aáwẹ́, Kòjòkú Agéníge, Aràn, Fìdítì, Abẹnà, Akínmọ̀ọ́rìn, Ìlọràá àti Ìròkò. Ẹ̀gbá Òwu ni orísìí kẹrin, Àgó-Òwu ni olú ìlú wọn, Olówu ni ọba wọn, ìlú tó kù lábẹ́ Òwu ni Erùnmu, Òkòlò, Mowó, Àgọ́ ọbà, àti Apòmù. Yàtọ̀ sí àwọn tí a sọ̀rọ̀ rẹ lókè yìí, ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ẹ̀yà míìràn náà ló pọ̀ ní Ẹ̀gbá tí wọ́n ti di ọmọ onílẹ̀ tipẹ́. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn báyìí ni a kó lásìkò ogun tàbí kí wọn wá fúnra wọn nígbà tí wọn ń sá àsálà fún ẹ̀mí wọn, tí wọn sì ǹ wá ibi isádi. Irú àwọn báyìí ni Ègùn tí wọn wá ni Àgọ́- Ègùn, Ìjàyè- ni Àgọ́- Ìjàyè, àti àwọn Ìbàràpá ni Ìbẹ̀rẹ̀kòdó àti ni Arínlẹ́sẹ̀. Bákannáà ni àwọn Ẹ̀gbádò wà ní Ìbàrà iléwó, onídà àti oníkólóbó bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn tí sáájú Ẹ̀gbá dó síbẹ̀.


title: Abẹ́òkúta

text: Láti ìgbà tí àwọn Ẹ̀gbá ti dó sí Abẹ́òkúta ni ètò ìsèlú wọn ti bẹ̀rẹ̀ si yàtọ̀. Ó di pè wọn ń yan ọba kan gẹ́gẹ́ bí olórí gbogbo gbò. Tẹ́lẹ̀tẹ́lẹ̀ ọ̀rọ̀ kò rí bẹ́ẹ̀, kọ́lọ́mú dọ́mú Ìyá rẹ gbé ni. Èyí náà ló sì fìyà jẹ wọ́n. ÀÌrìnpọ̀ ejò ló sá ǹ jẹ ejò níyà.Sé bọ́ká bá síwájú, tí pamọ́lẹ̀ tẹ le e, tí baba wọn òjòlá wá ń wọ́ ruru bọ̀ lẹ́yìn, kò sí baba ẹni tó jẹ dúró. Ọ̀rọ̀ “èmi –ò-gbà ìwọ -ò -gbà” yìí ló jẹ́ kí àwọn alábàágbé Ẹ̀gbá maa pòwe mọ́ wọn pe “Ẹ̀gbá kò lólú, gbogbo wọn ló ń se bí ọba” Ọba wá di púpọ̀.


title: Abẹ́òkúta

text: Ìjọba ìlú pín sí ọ̀nà bíi mẹ́rin nígbà tí ọ̀kan wọn balẹ̀ tán ni ibùdó titun yìí. Àkọ́kọ́ nínú wọn ni àwọn Ológbòóni. Ìlú kọ̀ọ̀kan ló ní àwọn ẹgbẹ́ yìí fún ra rẹ̀. Lóòtọ́, ọba ló nilẹ̀, òun ló sì ń gbọ́ ẹjọ́ tó bá tóbi jù. Sị́bẹ̀ síbẹ̀, àwọn Ògbóni lágbára ju ọba lọ. Àwọn ni òsèlú gan-an. Àwọn ló ń pàsẹ ìlú. Wọn lágbára láti yọ ọba lóyè. Delanọ ní láti ilé-ifẹ̀ ni Ẹ̀gbá tí mú ètò Ògbóni wá. Wọn tún un se, wọn sì jẹ́ kí o wúlò tóbẹ́ẹ̀ tí ilé-ifẹ̀ pàápàá ń gáárùn wo ògbóni Ẹ̀gbá. Orò ni wọn ń lò láti da sẹ̀ríà fún arúfin ti ẹ̀sẹ̀ rẹ tòbi. Bí orò bá ti ń ké ní oru yóò máa bọ̀ lákọlákọ. Olúwo ni olórí àwọn ògbóni. Àwọn oyè tó kù tó sì se pàtàkì ní Apèènà, Akẹ́rẹ̀, Baàjíkí, Baàlá, Baàjítò, Ọ̀dọ̀fín àti Lísa. Àwọn olórógun tún ní àwọn ẹgbẹ́ kejì tó ń tún ìlú tò. Láti inú ẹgbẹ́ àáró tí ọkùnrin kan ti n jẹ Lísàbí dá sẹ́lẹ̀, ní ẹgbẹ́ olórógun ti yọ jáde. Ọjọ́ kẹtàdínlógún kẹtàdínlógún ni wọ́n ń se àpèjọ wọn. Àwọn náà ló gba Ẹ̀gbá kalẹ̀ lọ́wọ́ ìyà tí Ọlọ́yọ̀ọ́ àti àwọn Ìlàrí rẹ fi ń jẹ wọn. Ara àwọn oyè tí wọn ń jẹ ni jagùnà (ajagun lójú ọ̀nà) olúkọ̀tún (olú tí Í ko ogun òtún lójú), Akíngbógun, Òsíẹ̀lẹ̀ àti Akílẹ́gun. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ogun ni wọn si ti sẹ.


title: Abẹ́òkúta

text: Àwọn pàràkòyí náà tún jẹ́ ọ̀kan pàtàkì tí ọrọ ba di ti ọrọ̀ ajé àti ìsèlú. Àwọn ni n parí ìjà lọ́jà, àwọn ló n gbowó ìsọ ̀. Asíwájú àwọn pàràkòyí ni olórí pàràkòyí. Àwọn ọdẹ pàápàá tún jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn atúnlùútò. Wọ́n ń dá ogun jà nígbà mìíràn. Àwọn ni wọn n sọ ọjà àti gbogbo ìlú lóru. Àwọn olóyè ọdẹ jàǹjàǹkàn naa a maa ba àwọn tó wà ní ìgbìmọ̀ ìlú pésẹ̀ fún àpérò pàtàkì. Díẹ̀ lára oyè tí wọn n jẹ ni Asípa, olúọ́dẹ àti Àró ọdẹ. Bí ọ̀rọ̀ kan ba n di èyí ti apá lé ko ka, o di ọdọ olórí àdúgbò nì yẹn. Bí kò bá tún ni ojútùú níbẹ̀, a jẹ́ pé ó di tìlùú nì yẹn ọba lo maa n dájọ́ irú èyí nígbà náà. Tí a bá ka a ni ẹní , èjì ó di ọba mẹsan an to ti jẹ láti ìgbà ti wọn ti de sí Abẹ́òkúta. Àwọn náà nìwọ̀n yii:


title: Abẹ́òkúta

text: Yàtọ̀ sí ọba Aláké tí a to orúkọ wọn sókè yìí, ọba mẹ́rin míìrán tún sì wà ní Abẹ́òkúta tí wọn ń se olórí ìlú wọn. Sùgbọ́n, gbogbo wọn tún sì wà lábẹ́ aláké gẹ́gẹ́ bii ọba gbogbo gbò ni. Àwọn ọba náà ni, Àgùrà Olówu, Òsilẹ̀ àti olúbarà. Ọba aládé sì ni gbogbo wọn. Ní ti oyè tó kù nílùú, o ní agbára tí wọn fún ìlú kọ̀ọ̀kan láti fi olóyè sílẹ̀. Ẹ̀gbá òkè- ọnà ló ń yan ọ̀tún ọba. Ẹ̀gbá Gbágùrá lo n fi òsì àti Òdọ̀fin sílẹ̀. Ẹ̀gbá Òwu lo si n yan Ẹ̀kẹrin ìlú. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn jàǹkànjàǹkàn tó ti fi ẹ̀mí wọn wu ewu fún Ẹ̀gbá ni wọ́n máa ń ráńtí nínú gbogbo orin wọn. Wọn a sì máa fi orúkọ wọn búra pàápàá. Irú àwọn báyìí ni Sódẹkẹ́, Lísàbí, Ẹfúnróyè, Tinúubú ati Ògúndìpẹ̀ Alátise. Àwọn Ẹ̀gbá kò kó iyán wọn kéré wọn kò sì yé bu ọlá fún wọn bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé wọ́n ti kú. Orísìí ètò ìjọba mẹ́rin ọtọ̀ọ̀ọ̀tọ̀ ni ó ti kọjá ní ilẹ̀ Ẹ̀gbá kí á tó bọ sí èyí tí a wà lóde òní.


title: Abẹ́òkúta

text: Ètò ìbílẹ̀ lábẹ́ àsẹ Ògbóni àti Pàràkòyí 1830-1865


title: Abẹ́òkúta

text: Ẹ̀gbá United Board of Management 1865-1898


title: Abẹ́òkúta

text: Ẹ̀gbá United Government (Ìjọba Ẹ̀gbá) 1898 – 1914


title: Abẹ́òkúta

text: Ẹ̀gbá Native Administration (Ìjọba Ìbílẹ̀) 1914 – 1960


title: Abẹ́òkúta

text: Orísìírìsìí isé ajé ni àwọn Ẹ̀gbá n mú se nínú ìlú. Yàtọ̀ sí isẹ́ àgbẹ̀ tó jẹ́ tajá tẹran ló ń seé wọ́n fẹràn láti máa da aró, wọ́n mọ̀ nípa àdìrẹ ẹlẹ́kọ dáadáa. Wọ́n tún nífẹ̀ẹ́ si òwò síse. Àwọn àbọ̀ ilẹ̀ sàró ni ó jẹ́ kí ọ̀rọ̀ òwò síse yìí túbọ̀ gbilẹ̀ tó bẹ́ẹ̀. Kò sí ìlú kan tí kò ní ọjà tirẹ̀, sùgbọ́n àwọn ọjà ń lá kan wà tó ti di ti gbogbo gbo. Irú àwọn ọjà báyìí ni Ìtọ̀kú, Ìta Ẹlẹ́gà, ọjà ọba àti Ìbẹ̀rẹ̀kòdó. Paríparí rẹ̀ àwọn Ẹ̀gbá fẹ́ràn láti máa kọrin lásán.yálà kíkọ tà gẹ́gẹ́ bí alágbe tàbí ìfẹ́ láti máa kọrin lásán. Gbogbo ohun tó sì ti sẹlẹ̀ sí àwọn baba ńlá wọn ni wọ́n máa ń mú lò nínú orin wọn pàápàá. A ti sọ pé kálukú ẹ̀yà Ẹ̀gbá ló ń da ọmú ìyá rẹ̀ gbé, sị́bẹ̀, kò sàìsí ìbásepọ̀ díẹ̀ láàárín wọn. Lọ́nà kìnní, gbogbo Ẹ̀gbá ló gbà Abẹ́òkúta sí ìlú wọn.Wọn ni ilẹ̀ níbẹ̀, sùgbọ́n wọn a máa lọ sí ẹ̀yìn odi ìlú láti lọ múlẹ̀ oko. Ní ìparí ọ̀sẹ̀ ni wọ́n ń wálé. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ irú oko ẹ̀yìn odi ìlú báyìí lo ti di ìlú fún wọn. Abúlé ni wọn n pe àwọn ìletò wọ̀nyí. Kò sí ọmọ Ẹ̀gbá kan tí kò ní abúlé . Ètò abúlé wọ́ pọ̀, ó sì gún régé, Baálẹ̀ tàbí olóróko (olórí oko) ni o wà ní ipò ọ̀wọ̀ jùlọ. Bákan náà ló jẹ́ pé gbogbo wọn lo jọ ń bú ọlá fún àwọn ẹni ńlá wọn. Kò sí pé apá kan kò ka àwọn ẹni àná yìí wọ̀nyìí́ kún. Orò tún jẹ́ ẹ̀sìn kan tó so wọ́n pọ̀. Nílélóko ni wọn ti ń sọdún orò lọ́dọọdún. Àwọn olórò ìlú kan lè mú orò wọn dé ìlú mìíràn láìsí ìjà láìsí ìta. Lóòótọ́, ìlú kọ̀ọ̀kan ló ní òrìsà tirẹ̀ tó se pàtàkì, fún àpẹẹrẹ, àwọn Òwu ló ni Òtòǹpòrò àti Ẹlúkú. Àwọn Odò ọnà ló ni Agẹmọ, àwọn ìbarà lo ni Gẹ̀lẹ̀dẹ́. Òrìsà Àdáátán, ọ̀tọ̀ ni. O máa ń sẹlẹ̀ ni ọ̀pọ̀ ìgbà pé tí ìlú kan bá parí ọdún tiwọn lónìí, tí àdúgbò míìràn le bẹ̀rẹ̀ ni ọjọ́ keje ẹ̀. Èyí kò sí yi padà láti ọjọ́ pípẹ́ wá.


title: Abẹ́òkúta

text: Ọjà kan náà ni wọn jọ́ ń ná, oúnjẹ ti wọn ń jẹ ní Aké ni wọn ń jẹ ní Òkò. Wọn fẹ́ràn àmàlà láfún púpọ̀. Bẹ́ẹ̀ náà ni wọ́n ń jẹ Sapala kòkò, ewé, awújẹ àti èsúrú. “Mo lérò pé pẹ̀lú gbogbo àlàyé mi òkè yìí ìrànlọ́wọ́ ni yóò jẹ fún àwọn ohun ti a ó ò máa kan nínú orin Ògóló níwájú, àwọn ọ̀rọ̀ tí ìbá si ru ni lójú tẹ́lẹ̀ ni yóò di ohun ti yóò tètè yé ni”.


title: Ẹ̀kọ

text: Ẹ̀kọ jẹ́ oúnjẹ tí wọ́n ṣẹ̀dá láti inú àgbàdo.


title: Ẹ̀kọ

text: Eko Gbigbona ni mo mu laaro yi. Bayi ni mo se poo...


title: Ẹ

text: Ẹ


title: Ogun

text: Ogun Ẹkú dédé àsìkò yìí ẹ̀yin ọmọ ogun. Ẹ jọ̀wọ́ ẹ jẹ́kí á tún bọ̀ sọwọ́pọ̀ láti gbé ògo ilẹ̀ Yorùbá ga.Inù mi dùn púpọ̀ sí àwọn ọ̀jọ̀gbọ́n ẹ̀ẹ̀tí kẹ́kọ̀ọ́ tí wọ́n sì jẹ́ ọmọ ilẹ̀ Yorùbá yálà nílẹ̀ Yorùbá tàbí ní òkè òkun bá lè bẹ̀rẹ̀ láti máa kọ́ ọ̀pọlọ̀pọ̀ nínú àwọn àròkọ wọn ní èdè abínibí wà nítorí òní kọ́ àmọ́ nítorí ọjọ́ ọ̀la kí àwọn ọmọ tí wọn kò ì tíì bí lè rí nnkan kà nípa gbogbo ohun mère mère tí ó n sẹlẹ̀ jákè jádò àgbáyé.


title: Ogun

text: Tí a bá wo àwọn orílẹ̀-èdè tí wọ́n sẹ̀sẹ̀ bẹ̀rẹ̀ sì ní máa gbérí níwọ̀n ọgbọ́n ọdún sẹ́yìn a ri wí pé púpọ̀ nínú wọn ni wọn fi èdè abínibí kọ́ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ wọ́n, kòsí iṣẹ́ìwádìí kan tí wọ́n se tí wọ́n kò kọ ní èdè wọn bí ó tilẹ̀ jẹ́ wí pé èdè gẹ̀ẹ́sì ni wọ́n gbà fi se ìwádìí náà. Ó seni láànu láti máa pàdé àwọn ara ilé nílu òyìnbó kí wọ́n máa fara pamọ́ ki a máà ba pè wọ́n ní ọmọ Yorùbá.Ogún lọ́gọ̀ àwọn olùkọ́ni nílu òyìnbó ni wọ́n jẹ́ ọmọ ilẹ̀ Yorùbá sùgbọ́n pẹ̀lú gbogbo akitiyan wọn kò sí ọ̀kan soso nínú isẹ́ ìwádìí wọ́n pẹ̀lú aroko tí ó wà ní èdè Yorùbá- Kí ló dé?


title: Ogun

text: Ọ̀rọ́ tán lẹ́nu sùgbọ́n ó pọ̀ níkùn,


title: Ogun

text: Títí di ọjọ́ mìíràn ọjọ́ ire, Emi ni tiyín ní tòótọ́, Ọmọba Onanusi Olusegun. Onanusi_olusegun@hotmail.comó


title: Ogun

text: Àkíyèsí pàtàkì - Ti ẹ bá ní ohun láti sọ nípa àròkọ yìí, ẹ̀yin náà lè bọ́sí gbàgede WIKIPEDIA.


title: Bíbélì Mímọ́

text: Bíbélì Mímọ́, tabi Bíbélì jẹ́ àkójọpọ̀ àwọn ìwé Ẹ̀sìn Ju àti Ẹ̀sìn Kristi.


title: Bíbélì Mímọ́

text: Bibeli Heberu tabi Bibeli Awon Ju da si apa meta:


title: Bíbélì Mímọ́

text: Bibeli awon Ẹlẹ́sìn Kristi da si apa meji.


title: Jerúsálẹ́mù

text: Jerúsálẹ́mù


title: Orílẹ̀ èdè America

text: Orílẹ̀-èdè Ìṣọ̀kan àwọn Ìpínlẹ̀ Amẹ́ríkà tabi Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà ("USA" tabi "US" ní sọ́kí ní gẹ̀ẹ́sì), tàbí Amerika ni soki, jẹ́ orílé-èdè ijoba àpapò olominira pèlú iwe-ofin ibagbepo tí ó ni adota ipinle, agbegbe ijoba-apapo kan ati agbegbe merinla, ti o wa ni Ariwa Amerika. Ilẹ̀ re fe lati Òkun Pasifiki ni apa iwoorun de Òkun Atlántíkì ni apa ilaorun. O ni bode pelu ile Kanada ni apa ariwa ati pelu Meksiko ni apa guusu. Ipinle Alaska wa ni ariwaiwoorun, pelu Kanada ni ilaorun re ati Rosia ni iwoorun niwaju Bering Strait. Ipinle Hawaii je agbajo erekusu ni arin Pasifiki. Orile-ede awon Ipinle Aparapo tun ni opolopo agbegbe ni Karibeani ati Pasifiki.


title: Orílẹ̀ èdè America

text: Pelu 3.79 egbegberun ilopomeji maili (9.83 million km) ati iye to ju 309 egbegberun eniyan lo, awon Ipinle Aparapo je orile-ede totobijulo keta tabi kerin bii apapo iye aala, ati iketa totobijulo bii aala ile ati bi awon olugbe. O je kan ninu awon orile-ede agbaye to ni opolopo eya eniyan ati asapupo, eyi je nitori ikoreokere lati opo awon orile-ede. Okowo awon Ipinle Aparapo ni okowo orile-ede to tobijulo lagbaye, pelu idiye GIO 2009 to je $14.3 egbegberunketa (idamerin GIO oloruko lagbaye ati idamarun GIO agbaye fun ipin agbara iraja).


title: Orílẹ̀ èdè America

text: Awon eniyan abinibi ti won wa lati Asia ti budo si ori ibi ti orile-ede awon Ipinle Aparapo wa loni fun egberun lopo odun. Awon olugbe Abinibi ara Amerika din niye gidigidi nitori arun ati igbogunti leyin ibapade awon ara Europe. Orile-ede awon Ipinle Aparapo je didasile latowo awon ileamusin metala ti Britani to budo si egbe Okun Atlantiki. Ni ojo 4 Osu Keje, 1776, won se Ifilole Ilominira, eyi kede eto won fun iko araeni ati idasile isokan alafowosowopo won. Awon ipinle asagun yi bori Ileobaluaye Britani ninu Ogun Ijidide Amerika, eyi ni ogun alamusin fun ilominira akoko to yori si rere. Ilana-ibagbepo ile awon Ipinle Aparapo lowolowo je gbigba bi ofin ni ojo 17 Osu Kesan, 1787; itowobosi ni odun to tele so awon ipinle di apa orile-ede olominira kan na pelu ijoba apapo to lagbara. Awon Isofin awon Eto, to ni atunse mewa si ilana-ibagbepo ti won semudaju awon eto ati ainidekun araalu, je titowobosi ni 1791.


title: Orílẹ̀ èdè America

text: Ni orundun 19th, awon Ipinle Aparapo gba ile lowo France, Spain, Ileoba Aparapo, Mexico, ati Rosia, o si sefamora Ile Olominira Teksas ati Ile Olominira Hawaii. Ijiyan larin awon ipinle ni Guusu ati awon ipinle ni Ariwa lori awon eto awon ipinle ati igbegun oko eru lo fa Ogun Abele Amerika ti awon odun 1860. Isegun ti Ariwa dena ipinya, o si fa opin oko eru ni Amerika. Nigba ti yio fi to awon odun 1870, okowo orile-ede awon Ipinle Aparapo ile Amerika ni eyi ti o tobijulo lagbaye. Ogun Spein ati Amerika ati Ogun Agbaye Akoko so Amerika di orile-ede alagbara ologun. Leyin Ogun Agbaye Keji o di orile-ede akoko to ni ifija inuatomu, o si tun di omo egbe tikoye ni Ileigbimo Abo Agbajo awon Orile-ede Aparapo. Opin Ogun Koro ati Isokan Sofieti mu ki awon Ipinle Aparapo o di orile-ede alagbara nikan to ku. Amerika siro fun idameji ninu marun inawo ologun lagbaye be sini o tun je akopa asiwaju ninu okowo, oloselu ati asa lagbaye.


title: Orílẹ̀ èdè America

text: Ni 1507, Martin Waldseemüller ayamaapu ara Jemani pese maapu lori ibi to ti pe oruko awon ile ti won wa ni Ibiilaji Apaiwoorun bi "Amerika" lati inu oruko oluwakiriri ati ayamaapu ara Italia Amerigo Vespucci. Awon ibiamusin Britani tele metala koko lo oruko orile-ede yi ninu Ifilole Ilominira, bi "Ifilole alafenuko awon Ipinle aparapo ile Amerika" ("unanimous Declaration of the thirteen united States of America") to je gbigba mu latowo "Awon Asoju awon Ipinle aparapo ile Amerika" ("Representatives of the united States of America") ni ojo 4 Osu Keje, 1776. Ni ojo 15 Osu Kokanla, 1777, Ipejo Olorile Keji gba awon Ese-oro Ikorapapo, to so pe, "Oruko Ijekorapapo yi yio je 'Awon Ipinle Aparapo ile Amerika'" ("The Stile of this Confederacy shall be 'The United States of America.'") Awon iwe adehun lari Fransi ati Amerika odun 1778 lo "Awon Ipinle Aparapo ile Ariwa Amerika ("United States of North America"), sugbon lati ojo 11 Osu Keje, 1778, "Awon Ipinle Aparapo ile Amerika" ("United States of America") lo je lilo lori awon owo fun pasiparo, latigbana eyi lo ti je oruko onibise re.


title: Orílẹ̀ èdè America

text: Ni ede Yoruba "Orile-ede Amerika" tabi "Amerika" lasan loruko to wopo. A tun le lo lo "U.S." tabi "USA".


title: Orílẹ̀ èdè America

text: Awon araalu awon Ipinle Aparapo ile Amerika la mo bi awon ara Amerika.


title: Orílẹ̀ èdè America

text: Amerika ni bode po mo Kanada, to gun lapapo to 8895 km (pelu bode larin Kanada ati Alaska to to 2477 km), o tun ni bode mo Meksico, to gun to 3326 km. Iye apapo igun bode Amerika je 12,221 km. Bakanna etiodo mo Atlantiki, Pasifiki ati Ikun-omi Meksiko na tun ni iye apapo to to 19,924 km.


title: Orílẹ̀ èdè America

text: Aala ori ile Amerika je 9,161,924 km pelu aala ori omi to to 664,706 km, gbogbo aala ile Amerika je 9.82663 egbegberun km.


title: Orílẹ̀ èdè America

text: Ifagun ariwa-guusu re lati bode mo Kanada ati bode mo Meksiko je 2,500 km, ifagun ilaorun-iwoorun lati eti Okun Atlantiki de Psifiki je 4,500. Orile-ede Amerika dubule si arin ilagbolojo apaariwa 24 ati 49 ati larin ilaninaro apaiwoorun 68th ati 125, be sini o pin si akókò ilẹ̀àmùrè merin.


title: Orílẹ̀ èdè America

text: Aala orile-ede Amerika ni ilafiwo to yato pato. Awon oke ileru bi Cascade Range, ati oke alokoro bi Rocky Mountains ati Appalachian Mountains wa lati Ariwa de Guusu. O ni odo bi Odo Misissipi ati Missouri. O ni opo ile gbigbe ati ile koriko.


title: Orílẹ̀ èdè America

text: Ojuojo duro lori ibudo. Lati ileolooru ni Florida titi de tundra ni Alaska. Opo ibi ni won ni ooru ni igba eerun ati otutu ni igba oye. Awon ibomiran tun wa bi California ti won ni ojuojo Mediteraneani. Ojuojo oloro ko wopo. Awon ipinle ti won bode mo Ikun-omi Meksiko ni iji are prone to hurricanes, and most of the world's tornadoes occur within the country, mainly in the Midwest's Tornado Alley.


title: Kánádà

text: Canada jẹ́ orílẹ̀-èdè ní Àríwá Amẹ́ríkà.


title: Europe

text: Úróòpù je ikan ninu orílẹ̀ meje aye.


title: Jẹ́mánì

text: Jẹ́mánì (), fun ibise gege bi Orílẹ̀-èdè Olómìnira Ìjọba Àpapọ̀ ilẹ̀ Jẹ́mánì (, ), je orile-ede ni orile Arin Europe.


title: Jẹ́mánì

text: Jemani pin si awon ipinle 16 ("Bundesländer"), awon wonyi si tun je pinpin si agbegbe ati ilu 439 ("Kreise") ati ("kreisfreie Städte").


title: Ìjọ Jéésù Lótìítọ́

text: Ìjọ Jéésù Lótìítọ́ ti a dá s’ílẹ̀ ní ìlú Beijing, Shaina ní ọdún 1917, jẹ́ ìjọ t’ó dá dúró nínú àwọn oní-pẹ́ntíkọ́stì. Ìjọ yìí faramọ́ ìkọ́ni “ọ̀kan soso l’Ọlọ́run”. Wọ́n gbàgbọ́ pé ọ̀kan l’Ọlọ́run àti pé Jésu jẹ́ Ọlọ́run. Ìjọ yìí kọ ìkọ́ni “mẹ́tal’ọ́kan” pé kò tọ́, kò sì dọ́gba láti s’àpèjúwe Ọlọ́run. Ìjọ gbà pé ìkọ́ni “mẹ́tal’ọ́kan” kò wá láti inú Bíbélì nìkan sùgbọ́n láti inú àwọn orísirísi àfikún lẹ́yin àkojo Bíbélì, èyí tí àwọn olùtèlé “ọ̀kan soso l’Ọlọ́run” kà sí èrò èniyàn lásán, tí kò ní àsẹ ìmísi Ọlọ́run bíi ti Bíbélì.


title: Ìjọ Jéésù Lótìítọ́

text: Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé a kà á sí ìjọ àwọn ará Sháínà, “Ìjọ Jéésù Lótìítọ́” lóde òní tí ó n tàn kálẹ̀ àgbáye bí a ti n wàásù ìhìnrere Jéésù kárí ayé. Iye àwọn olùtèlé “Ìjọ Jéésù Lótìítọ́” jẹ́ ẹgbèrún lọ́nà ẹgbàá mẹ́jọ èniyàn ní orílẹ̀ kọ́ntínẹ́ntì mẹ́fà ní àgbáyé.


title: Ísráẹ́lì

text: Israel (, ; , ) tabi Orile-ede Israel je orile-ede ni Arin Ilaoorun.


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Ìtumọ̀ àwọn Orúkọ Àdúgbò


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: ADÚGBÒ [Ìkénné]  [Sònyìndo]


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: [Ajíno] [Ìmóbìdo]


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: [Ìdótun]


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: [Ìdómolè]


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: [Ìròlù]


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: [Sáàpàdé] Ìsarà – láti ibi ni wón ti yo ‘sá’  Ìparà – láti ibi ni wón ti yo oá’ Odè – láti ibi ni wón ti yo dé’ Àpaofò sá- pà-dé ni ó wá di sápadè.


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: [Ìsarà]  [Ògèrè]


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: [Ajítaádùn]


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: ADÚGBÒ [Ìlúgùn] Ìtunmò: Ni ìgbà láéláé, ìtàn so fún wa pé omo kan sonù tí kiri títí, léyìn tí wón ti wáa kiri títí ni wón ríini ìlú ken tí ó jìnà. Nítorí pé ibi tí wón ti rí omo náà jìnà, ni wón se ń pè ní ìlúgùn.


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: [Àgó Òkò]: Òkúta ni wón ń pè ní òkò nì èka èdè ègbá. Ní ìgbà ogun, awon ará àdúgbò yìí ko ni ohun elo ìjà kankan ayàfi òkúta. Òkò ni wón má a ń so fún àwon ota won. Ìdí nìyí tí wón fi ń pè wòn ní Àgó Òkò


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Ojà Àgbò: Eran àgbò ni wón ń tà níbè kí ó tó di ìbi tí awon ènìyàn ń gbé


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Ìtokò: Adágbà je omo ìrówò ìbàràpá òun ní ó kókó dé Abéòkúta, Ogun lé won dé orí dímo (Àwon ìbàràpá) wón bá Adágbà tí ó ń se isé ode ní orí olúmo. Adágbà fi àwon ìbàràpá tí ogun lé dé ori olúmo yìí sí ìdi igi ìto kan. Àwon náà bèrè sí í se ode. Ní ojó kan wón ro oko yí ìdi igi ìto yìí ká, wón gbá pàǹtí sí abé igí ìto yìí, wón fi iná sí i. Nígbà tí Adágbà rí i, ó pariwo lé won lórì pé: Ah! Èyin ènìyàn yìí ìto le kò (Kò túmò sí kí á pa igi). Bí a se rí ìtokò nì yí. Ìjemò: Ìjemò túmò sí Àjumò. Ohun tí a fìjo mò nípa rè


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Kémta: Kémta tumo sì kèeta, Àsòjóró, òtè. Wón máa ń se keèta ara won ìdí èyí ni wón fi ń pe wòn ni kémta.


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Ìjeùn: Ìtumo re ni “èjì ohùn” áwon olórò méjì héun


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Àgó òwu: Àwon ará àdúgbò yìí jé àwon tí ó ń jowú, owú jíje won ló mú won sokún gba adé àwon omo ìkijà. Ìdí nìyí tí wón se ń ki won pé “Ara òwu, omo asunkún gbadé


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Arégbà: Àdúgbò tí àwon ìbàràpá tèdó sí. Nígbà tí wón dífá pé kí wón mú Ègbá wá. Wón ní ati-re-gbà ó. Bí ó se dí arégbà nìyí.


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Kúgbà: Ikú-gba-èyí. Odò ńlá kan tí ó gbé omo lo ní Arégbà ní àwon ènìyàn ìgbà náà fi ń so pé íkú gba èyí lówó wa. Kúgbà.


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Òkè Èfòn: Àwon ará Efòn Alàyè láti ìpínlè Òǹdó ni wón ń gbé àdúgbò yìí. ìdí nìyí tí a fi ń pè àdúgbò náà ní òkè èfòn.


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Àdátán: Ogun àti oko ríro, léyìn tí wón tí ja ogun tán, wón fé roko àyíká àdúgbò náà ní a so fún òkunrìn kan pé kí ó lo mú Àdá láti fi sisé wá. Òle ènìyàn nì okùnrin yìí, ó dáhún, ó ní Àdá ti tán. Bayìí ni a se ń pe ibè ní Àdátá.


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Sábó: Sábó wá láti inú Sábánímó. Àdúgbò tí àwon Hausa tèdó si ni. Òrò yìí kì í se òrò Yorùbá tàbí ti Ègbá.


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Odédá: Àdúgbò tí àwon ode má a ń fàbò sí lèyìn tí wón bá ti sode lo tán ni ibè ní won yóò péjo sí tí won yóò sì dá àwon eran tí wón bá pa jo sí ibè.


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Òkè Agbède: Àdúgbò yìí ni àwon ìbàdàn tí wón wá sí Abéòkúta tèdó sí ní igbà tí wón wòlú Egbá. Won kò gba ará ìlú mìíràn móra níbè àfi omo ìbàdàn.


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Àgó Ìjèsà: Àdúgbò àti ìbìdó àwon ará ilésà nínú ìlú ègbá


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Ìsàle Jagun: Ìsàlè (AJAGUN) – Àdúgbò tí wón ti ń ja ogun ní ìlú Ègbá ní ìgbà àtijo. Kòtò wà ní ibè nì wón fi ń pè é ní ìsàlè jagun.


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Àgó Tápà: Ibùdó àwon Tápà nígbà tí wón dé sí Ègbá


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Eléwéran: Ewé iran tí a fi ń pón èbà tàbí àmàlà ní o hù àyíká yìí ni ìgbà tó tip é láé. Ibè nì àgó olópàá wà ní Abéòkúta.


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Àdúgbò: Panséké  Ìtumò: Igì ken wa ti èso rè máa ń dún bì ìgbà ti ènìyàn bá ń mi beere. Ibì tì igi yìí wà gan-an ní gbogbo ènìyàn si máa n lo lati mú u fún lìlò ni awón ara ìlú fún ni orúko ti ó jò mo dídún tie so inu rè màa ń dun. – Pasiséké Adúgbò: Mókóla Ìtùmò: Àwon ará Òkè-Ìdó ni Abéòkúta nìkan ni ó mo awo ti ó wà nínú àgbùdo gbíngbìn. Odò won sì ni gbogbo awon ènìyàn ti máa ǹ ra àgbàdo. Nítorí ìyànje yìí nì Oba Aláké se fun Olórí àdúgbò yìí ni Omobìnrin re kan lati fi se aya. Obinrin yìí ni o ridìí àsiri ìkòkò yìí tì ó sì sàlàyé fún awon ènìyàn rè. Ibì ti arabinrin yìí wà pàdà nì Oko si ni a fùn ni orunko yìí. Mókólà – Omo ko olá wá sílé.


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Adúgbò: Fàjé  Ìtùmò: Iyá ken ni ò ń dààmú awon ara àdùgbò ìbi ti ó n gbé. Nìgba ti idààmú yìí wá pòju tí awon ènìyàn si mú ejo rè to Oba lo ni ìyá yìí wá sàlàyé wì pé lóòótò ni òún jé àjé ati wì pé ení ti ó bat ó òun ni òún ń da sèrìyà oún. Kábiyèbi bà so pé àsàjemátèe ni obìnrin yìí o. Bi wòn se ń fi ìyá yìí fúwe àdùgbò tì ó ń gbé nìyèn. Won a ní àwón ń lo sí sàje:


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Adúgbò: Quarry  Ìtùmò: Àdugbò yìí ni awon òyìnbó tédò sí làtí máa fo òkútà si wéwé oún ilé kíko tàbi òná sise. Awon Òyìnbó yìí ni wón n pè ni Òyìnbó Quarry nítori Orúko òyìnbo ti ó koko gbé àdùgbò yen. Won ní àwon ń lo sí agbègbè Qùarry.


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Adúgbò: Àgo Òwu  Ìtùmò: Ní àsìkò Ogun nígbà ti ogun tú awon ènìyàn Owu ti onìkàlùkù won sì fónká. Awon ti ó tédó sí àdúgbò yìí ni o kúkú fé se ìdámò ara won si awon Ègbà yookù. Ìdí nìyìí ti won fí so Ibùdó won nì Àgó Òwù Àgò ti a tì ilè rí awon ara Owù


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Adúgbò: Ita-eko  Ìtùmò: Ní àtijó àdúgbò kookan ni ó ní ise ìdamo won. ‘Sùgbón nì tí awon ara àdúgbò yìí eko nì gbogbo awaon obìnrin won màá ń tà. Bí ó bà sì dì ale gbogbo won a pate eko won sì ojú kan. Bì a bá wà rí ení ti o bá fe lo sí ojúde yìí onítòhùn yòó sò pé òun lo si Ìtà-eko. Orúko yìí nì ò sì mo àdúgbò náà lòrí dì onì yìí ni pàtàkí fún ìdamò ìta-eko ojóun.  Adúgbò: Ita Ìyálòde.  Ìtùmò: Akínkanjú obinrin kan wa ni Ègbá ni ayé ojóun. Efúnróyè Tínubú nì orúko rè. ‘Nítorí ibe ìdàgbàsòkè re sù ìlú Ègbá ni oba Àláké se fí jè Ìjatóde ìlù. Oún ni ìyálódè Ègbá àkòkó. Ibì ti Ìyá yìí wá kólé sí ní àdúgbò rè ni won so di ‘Ita ìyálódè.  Adúgbò: Kútò  Ìtùmò: Nì àyé àtíjó àbikú ń da bàbá kan láàmu. Nigbà ti ó dáfá, won ni ki ó fe síwáju bì ó bà ń fé kì àbìkú dúró. Bàbá yìí wá dó sí ìbi ti a mo sí Kútò lónìí. Sùgbon léyìn odún díè omo ti ó bà tún kú nì o bá bérè ariwo pé ikú tun to òun léyìn dé ibí yìí. Báyìí ni awon elégbe rè se ge orúko kéré di`kútò tí ó sì wà dòní yìí


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Adúgbò: Ìdí àbà  Ìtùmò: Nígbà tì kò tíì sí ònà móto bí àwon ti a ní lònìí yìí àwon ènìyàn ti wón jè yálà ode tàbí àgbè a máa fi adúgbò Ìdí Àbà se ìpàdé won. Igi àbà po ni àdúgbò yìí nìgbà náà. Awon ènìyàn wonyi a sì maa sinmi ni àbe àwon Ìgi yìí yàlà ní àlo tabì ní àbò. Báyìí nì won se kúkú so agbégbè yìí ni Idí àbà. Bì ó file jè pé olàjú ti dé báyìí èyí kò yí oruko adugbo náà páde dì báyìí.


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Àdúgbò: Ajítaádùn Itùmò: Ìyá kan wà tí ó ń gbe àdúgbò yìí ni ayé ojoun. Kó sì ìgbà ti àwon ènìyàn dé òdò rè tí kìí ni oúnje àdi`dùn. Nìgbà ti ò dì wí pe gbogbo ènìyàn bere si fi ounje ìyà yìí júwè adúgbò naa ni wòn kúkú wa n pe adugbo yìí ní Ajítáádùn (Ají-ta-dídùn).


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Ilé-Àwòrò-òsé: ìtàn ti a gbo nipa adugbo tabi agbo-ile yì so fun wa pe ilé. Àwòrò-òsé je ibi pàtàkì ti won ti ma n se orò, ò sì tun je ile-Olorisa.


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Ìlé-Olúóde: A gbó pe ode ni ìran àwon wònyí n se láti ìgbà ìwásà. Ibe sì nì Olórí àwon ode n gbe.


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Ile-Olutojokun: Àwon ìdílé yi ni o ma ń joba ni ìlú-ìlá-òràngún.


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Ile-Olorirawo: Adugbo ati Agbo-ile ni eyi je. Ìtan ti a si gbo nipa won núpé ìbè ni Olori awon awo tedo sì.


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Ìjímògòdò: Akoni èdá kan ni o je, jagunjagun sin i pelu, oun lo te àdúgbò yì dó.


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Ìgbonnìbí: jé òkan nínú àwon oba akíkanjú ti o wolè ni ìlá. Níbi ti o wolè sin i a n pe ni Ìgbonnìbí loni yìí.


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Ajagúnlá: Ode ni ajagunle nigba aye re, o si je jagunjagun O si bínú wolè lo ni.


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Ògbún Ìperin: Nibi ti a pa Erin sin i a n pe ni ìperin


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Òkè-Èdè: túmò si ibi ti a pa elédè si


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Ògbún ìsèdó: Eyi tumò si ibi ti isé sodo si. Agbègbè yin i ìlú ma n lo gégé bi ojúbo isé.


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Ilé- Olóòsà! A gbo pe wón ma n ko òrìsà pamó sì adugbó yií.


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Òkè-Alóyin: Odò kan ti o n san ni àdúgbò yì, wón ma n lo omi yì láti fi se ìmúláradá àwon omo wéwé.


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Ilé-Agbérùkóó: A gbó pe ìdílé yì ma n gbe èrúkó tà, ni won fi ma n pé wón ni agbérùkóó.


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Ilé-Alápìnni: Ìtàn so pe idile Oloje tabi eleegun ni won je. Àwon sin i Olórí gbogbo àwon eégún.


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Ilé-Ìyálóde: Obìnrin ni o te idile yi do, O gbé fáàrí O sit un je akikanju obinrin láàrin ìlú.


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Ilé-Akogun: Jagunjagun naa ni o te adugbo yi do Akogun sit un je Oloye pàtàkì ni ìlú


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Ilé-Òjá-bèbè: Isé abèbè ni wón yàn láàyò ni àdúgbò yì.


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Ìlé-Agbèdègbede: Àwon ìdílé Alágbède ni àwon wonyi n se.


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Ilé-Òdú: Èfó òdú ni won ma ngbin ni akoko ti won so orúko ile yii.


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Ilé-Ajengbe: Isé Ìsègùn ni won ma n se ni ìdílé yi. Won sit un je akoni èdá kan.


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Ilé-Obajisun: Ìdílé oba ni won jé won sì tun je Olóyè ìlú. Èfó òsùn pò púpò nì àdúgbò yìí


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Ilé-Onílù: Àwon àyàn ni o te ile yìí do, ìdílé onilu ni àwon wonyi je


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Ilé-Awúgbo: àwon ìdílé yi saba ma n gbìn erè kan ti a n pen i awúje, èyítí o ti gbilè ti won fi n pe won lórúko loni.


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Ile-Èelemukan : Èkan po ni àdúgbò yìí


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Ìle-Obajoko: Idile yin i won ti ma n sábà fi Oba je, eyìti a mo si kingmaker.


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Òkè-Ògbún: Nígbàtí ìlú ko ti làjú àdúgbò yin i wón ma sábà ko gbogbo àwon òhun ìdòtí pamó si, o si je ògbun eyìti wòn so di oke-ògbún lòni yì.


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Ilé-Àtèéré


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Ilé-Àbálágemo:


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Ilé-Asóyòò:


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Ilé-odogun: Ìdílé àwon jagunjagun ni won.


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Òkè-Àgó: Gégé bí ìwádìí tí mo se, àdúgbò yìí ni àwon tí ó kókó tèdó sí ìlú yìí dé sí. Láyé ìgbà náà, kò ì tí ì sí ilé-búlókù, àgó ni wón ma ń pa, ibi tí wón rook pàgó sí ni wón wó ń pè ní òkè-àgó ní oorí pé, ó bó sí ibi tí òké wà.


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Ilé-Ita: Gégé bí ìtàn se so, ní orí ilè yí nì àwon ará ìlú pàápàá jùlo àwon àgbàgbà lókìnrin ti ma ń ta ayò bí wón bá ti took dé láyé ìgbà náà. Ilè-ìtayò nì wón ń kókó pè é kó tó di wí pé, wón kó ilé síbè gan-gan. Ilè-ìtayò ni ó wá yí padà sí ilé-ìtayò, ìgbà tí ó yá, wón so ó di ilé-ita. Eyí ni, ibi tí a ti ń ta ayò.


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Ilé-Okógbà: Àdúgbò yìí gba orúko rè nípa sè Baba kan tí ó fé ràn isé oko púpò. wón ní Bàbá yìí ma ń fi àyíká ilé e rè gbin orisirisi nǹkan lódodún sùgbón wón wí pé, àwon eran òsìn bíi ewúré ma ń yo ó lénu púpò. Nígbà tí ó yá, ó wá bèrè sí ní pa àwon erúré tó bá ti won ú ogbà a rè. Eléyìí ló wá fà á tí ìjà fi wà láàárín òun àti àwon ènìyàn, ni wón bá fim ni orúko wí pé, Baba ológbà. Léhùn tí bàbá yìí kú tán, ni wón bá ń pe àdúgbò ibè ní ilé-Ológbà.


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Ìdí-Isin : Gégé bí ìwádìí, won ni igi ńlá kan wa níbè nígbà náà tí a ń pè ní igi-isin. wón wí pé, lábé rè ni wón ti ma ń gba aféfé nítorí pé igi-ńlá ni, wón sì tún ma ń je èso ara rè. Bí ó tilè jé pé, èyìn ìlú ni igi-isin yìí wà, sùgbón ní gbà tí wón kó ilé de ibè, ni wón bá ń pè é ní ìdí-isin


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Ilé-Lódò: wón ní àdúgbò yìí jé ibi ilè àkèrò nígbà náà. Odò kékeré kan sì wà níbè nígbà náà tí wón ń pon mu. Orúko Odò yìí ni a ń pè ní Odò-àwéré, Ibí yìí ni àdúgbò yìí tí gba orúko rè.


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Ilé- ńlá: Wón wí pé láàti àdúgbò kan tí a ń pè ní ilé-ńlá nilu ilé-ifè ni àwon àdúgbò yìí ti sè wá nípa sè ogun Ìdí nìyìí tí wón fi ń pè é ni ilé-ńlá.


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Òkè-Ganmo Àdúgbò yìí gba oríko jè láà ti ìlú kan tí ó wà ní tòsí ìlorin tí a ń pè ní Gunmo. Lati ìlú yìí ni wón ní àwon ènìyàn tó kókó tèdó sí sórí ilè náà o wá. Ìdí nìyìí tí wón fi ń pè é ní àdúgbò ara ganmo títí ó fid i wí pé, wón ń pè rí òkè-Ganmo.


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Òkè-Abà Àdúgbò yìí náà jé òkan lára àwon àdúgbò tó tí pé jù nilu yìí. wón wí pé, nígbà tí ìlú kò ì tíì pò rárá, bí ènìyàn dúrói ní àdúgbò yìí, yóó máa wo gbogbo ìlú tókù ketekete, ìdí nìyìí tí wón kúkú fi ń pe ibè ní òkè-abà.


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Ilé- alágbè Àdúgbò yìí gba orúko nípasè igi-tòròmogbè tí wón ma ń gbìn sí àyíká ilé ní agbègbè náà. Wón ní àdúgbò á wón ti ń kókó gbin igi yìí ní ìlú yìí náà ni wón so di ilé-alágbè títí di òní yìí.


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Ìsàlè-ojà Àdúgbò yìí ni àdúgbò tí ó wa ní ojúde-ojà gan-an tí wón ti ń ná jà di òní-olónú. Àdúgbò yìí kò jìnnà sí ilé-Oba.


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Oníbàtá Láyé ojóun, wón ní, Olórí àdúgbò yìí ni wón fi je olórí àwon alubàbá àti igangan ní ìlú yìí. Láàti ìgbà tí wón ti fi je é, ni wón ti ń pè é ní baba-oníbàbá, tí wón sì ń pe ilé e jè ní ilé Baba-oníbàtá. Lati ibí yìí ni wón ti so àdúgbò ibè ní àdúgbò oníbàtá èyí ni àdúgbò ilé Baba oníbàtá.


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Olú-ìpo Orúko oyè kan pàtàkì ni orúko àdúgbò yìí. Ìwádìí fihàn wí pé, eni tí ó je oyè yìí nígbà ìkéjì jé akíkanjú ènìyàn tí ó lágbára tí ó sì tún jé ode. Oyè yìí ti di àsómodómo.


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Ìlálè Wón wí pé, nígbà kan tí àwon ará ìlú-òbà wá sígun bá àwon ìlú pàmò wón wí pé nígbà tí wón dé lojiji, ni enìkan nínú àwon asájú tàbí olóyè ìlú pàmò bá fowó fa ìlà tàbí fowó la ilè wí pé àwon ará ìlú-òbà kò gbodò kojá ilà yen kí won tó pa dà séhìn sùgbón wón dá ilà náà kojá tí ó sì fa ìjà ńlá. Ibi tí wón ti ja ìjà tí ó wá di ìlálè lónìí.


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Aráròmí Ìtàn fi yé wa wí pé, ogun ló lé àwon tí ó tèdó sí àdúgbò yí wá. Nígbà tí wón dé, ìlú pàmò gbà wón láàyè láàti dúró tì wón. Ìdí nì yìí tí wón fi ń pe ibè ní aráròmí.


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Tèmíoire Gégé bí ìtàn ti so, eni tí ó kókó tèdó sí àdúgbò yìí wá láàti se àtìpó fún ìgbà díè ni sùgbón nígbà tí ó di wí pé ìwà sè dára, tí ó sì kó àwon ènìyàn móra, ni ó bá kúkú fi ibè se lé. Isé àgbè ni a gbó wí pé ó ma ń se, ó ń gbé ní òdò okùnnn kan kí ó tó di wí pé òun náà kó ilé ara rè. Ibi tí ó wá lo kó ilé ara rè sí ni ó pè ní tí èmí di ise ní ìlú pàmò.


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Ilé-tààrà Àdúgbò yìí ni wón ti kókó kó ilé pèlú búlókù ní ìlú yìí, ilé koríko ni ó pòjù láyé àtijó. Bí àwon ènìyàn bá ti wá ń sòrò, won yóò máa wí pé àwon ń lo sí ilé tààrà, èyí ni ilé-gidi, tí a kù fi koríko kó. Bí àdúgbò yìí se gba orúko nìyí.


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Ìsawo Ìtàn fi yé wa wí pé, inú igbó ni àdúgbò yí télè kí ilé tí dé ibè. Igbó yìí ni wón ti ń se awo tàbí ńbo. Wón ma ń pe igbó yìí ni igbó-ìsawo sùgbón nígbà tí wón kó ilé ibè, wón wá ń pe ibè ní àdúgbò ìsawo.


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Bàkókò Emi tí ó te àdígbò yìí dú ni wón wí pé, ó wá láàti ilu won tí a ń pè ní òkù lébgbè é òmù-àran. Ìtàn wí pé, àdúgbò yìí ni bàbá yìí pé sí tí ó sì dàgbà kí ó tó kú. Nígbà tí, ó wà láyé, Baboko ni wón ma ń pè é, Léhìn tí ó kú tán, ni wón bá ń pe àdúgbò yìí ní Babuko.


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Ìsàlè-Òbà Ìdí tí wón fi ń pe àdúgbò yìí béè ni pé, àdúgbò yìí jé ibi tí kòtò wà, ó sì tún jé wí pé, ó tèdó sí ibi àbáwo ìlú.


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Iwó-road: Àdúgbò yìí tèdó sí òpópó-ònà tí ó lo sí ìlú iwó-ìsin. Ìdí nì yìí tèdó sí òpópó-ònà tí ó lo sí ìlú iwó-ìsin. Ìdí nì yìí tí wón fi ń pe àdúgbò yí ní Iwó-road.


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Imojì Gégé bí ìwádìí tí mo se, orí-ilè àdúgbò yí ni wón ma ń sin òkú sí láyé àtijo. Orí-ilè yìí kò jìnnà púpò sí àárín ìlú kí ó tó di wí pé, ìlú fè dé ibè, ni wón bá kúkú ń pè é ní àdúgbò imojì.


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Odò-ilé Ìdí tí àdúgbò yí fi ń jé béè ni pé, ó wà nítòsí Odò kan tí àwon ará ìlú fi ń foso. Odò yìí kò tóbi púpò, kódà, ó ma ń yaw o àdúgbò yìí ní ìgbà òjò. Ilé-Odò ni wón ma ń pè é télè kí won tó so ó di odò-ilé báyìí.


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Òkè-Àgbàá: Àdúgbò yìí wà láàárín gùn-gùn ìlú. Ìtàn wí pé, bí òjù bá ti ń rò, àgbàré òjò yíò kó ìdòtín láàti òkè yìí lo sí ìsàlè-òbà, àwon ará ìsàlè-òbà yóò wá a wí pé, àgbàrá òrè ló kó ìdòtí wá sí àdúgbò àwon. Kò pé púpò, ni wón bá ń pe àwon ará òkè yìí ní awon onílé ìdòtí àgbàrá-òkè. Àgbàrá-òkè yìí ni wón wá fi ń pe àdúgbò yìí kí ó tú di wí pé, ó ń jé òkè-àgbàrá tàbí òkè-àgbàá.


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Gbádéyan Kì í se orúko yìí ni àdúgbò yí ń jé télè. Ayédùn ni orúko jè télè sùgbón nígbà tí ó di wí pé, enì kan tí ó tip é lénu isé-oba ní ìpínlè Èkó tí ó jé omo ìlú yìí kú, ni wón bá ń fi orúko rè pe àdúgbò yí nítorí pé, ó jé omo bíbí àdúgbò yí bákan náà. Wón sì gba ìwé-àse rè láàti òdò ìjoba ìbílè won.


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Òkè-Òbà: Àdúgbò yí wà ní òpópó-ònà tí ó lo sí ilu owó-kájolà. Ìwádìí kò fi ìdí rè mule. Ìdí tí wón fi ń pè é béè.


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Elékùú: Àwon ènìyàn àdúgbò yí wí pé, ní ìgbà kan, tí àwon ènìyàn ma ń sepo, orí ni wón fi ma ń ru eyìn lo sí ìlú pàmò sùgbón nígbà tí ó yá, ìjá wà láàárín àwon ará ìlú méjèjì, ni àwon ará-òbà bá sòfin wípé enikéni nínú àwon Obìnrin kò gbódù lo se epo ní ìlú-pàmò mó. Àwon ará ìlú Òbà gba àwon Ègbìrà láàti bá won gbé ekùú ti won náà. Wón wá ilè sí èhìn odi ìlú, wón sì ń pe ibè ní ilè-ekùú. Sùgbón ní báyìí, wón ti kó ilé yí ni wón wá ń pè ní elékùú sùgbón èyí kò túmò sí wí pé, àwon àdúgbò yí ló ni èkùú náà. Àwon ekùú tí wón gbé nígbà náà wà níbè di ìsisìyí.


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Òfé-Àrán Ìwádìí kù fi ìdírè mule pàtó bí àdúgbò yí se jé sùgbón àrí-gbámú ìtàn kan ni wí pé, àwon àdúgbò yí jé Ìbátan kan ni wí pé, àwon àdúgbò yí jé ìbátan kan ní ìlú òmù-Àrán nitorí pé, àdúgbò ń jé òfé-àrán.


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Eésabà: Gégé bí ìtàn, oye ti won n je ní àdúgbò yí ni a ń pè ní eésabà. Ìdí nì yí tí wón fi ń pe ibè ní àdúgbò Eésabà .


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Agbo ilé-Òbà: Gégé bí ìtàn, agbo ilé kan soso ni ó ma ń je oba ní ìlú yìí. Orúko tí àdúgbò yìí ń jé télè ni òkè-ìsolà, ìran won lú ma ń joba ni ìlú yìí kí ó tó di wí pé, ó di agbo ilé-jagboolé báyìí sùgbón nítorí pé àwon ìran òkè-ìsolà ti je é fún òpòlopò odún séhìn, ní àkókò tí wón ń je é yìí, ni wón ti ń pè wón ní agbo ilé-oba. Orúko yìí kò sì yí padà títí di òní yìí bí ó tilè jé wí pé, kì í se àwon nìkan ló ń joba báyìí.


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Òkè-Ìdèra: Gégé bí ìtàn ìsèdálè àdúgbò yìí, àdúgbò imojì ni àwon wònyí ti wá. Wón wí pé, enì kan tí ó so wí pé, òun kò le kó ilé sí ibi tí wón ń sin òkú sí ni ó sí kúrò ní àdúgbò imojì lo sí ibòmíràn tí ó sì pe ibè ní ibè ní ibi-ìdèra fún òun. Láàti ibi-ìdèra ni wón ti so ibè di òkè-ìdèra. Omo àdúgbò imojì ni àwon ará òkè-Ìdèra jé.


title: Orílẹ̀-edeé Yorùbá

text: Àdúgbò: Òkè Àgbìgbò – Òkè Àgbò  Ìtumò: Ní ayé atijo, àdúgbò yìí wà nínú igbó kìjikìji, àwon eye àgbìgbò ni o sì pò si ibè. Àwon eye wònyí a máa fò káàkiri orí igi t’osan t’òru, bákan náà ni òkè pò sí àdúgbò ti a ń so nipa rè yìí. Ní ìgbà tì o se, àwon ènìyàn bèrè sì tèdó sí àdúgbò yìí, wón ń kó ilé mole síbè àwon eye wònyí kò fi àdúgbò náà sílè. Obinrin kan lára àwon ti ó kókó te ìlú náà dó ti orúko rè ń jé “Bèje” akíkanjú obìnrin ni, òun ni ó pa àwon eye àgbìgbò náà run. Wón sì so àdúgbò náà di oke àgbìgbò, ti wón wá ń pè ni “Òkè Àgbò” ni òde òní. Won sì máa ń ki àwon omo àdúgbò náà báyìí;


title: Olúṣẹ́gun Ọbásanjọ́

text: Matthew Àrẹ̀mú Olúṣẹ́gun Ọbásanjọ́ GCFR (; (tí wọ́n bí ní Ọjọ́ karùn-ún oṣù kẹta ọdún 1937) jẹ́ gbajúmọ̀ àgbà olóṣèlú, ajagun-fẹ̀yíntí àti Ààrẹ àná orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Orúkọ bàbá rẹ̀ ni Amos Àdìgún Ọbalúayésanjọ́ "Obasanjo" Bánkọ́lé, ìyá rẹ̀ sìn ń jẹ́ Àṣàbí.Ọbásanjọ́ jẹ́ ọmọ bíbí Òwu ní ìlú Abẹ́òkúta ní ìpínlẹ̀ Ògùn lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Ìyá rẹ̀ kú ní ọdún 1958, bàbá rẹ̀ sìn kú bákan náà ní ọdún 1959.


title: Olúṣẹ́gun Ọbásanjọ́

text: Wọn bi Olúṣẹ́gun Ọbásanjọ́ ni Ojo Kaarun, Oṣù Kẹta, ọdun mẹtadinlojilẹdẹgbẹwa (1937) fún Amos Obaluayesanjo Bankole ati Asabi lilu Ìbògùn Ọláogun. O jẹ akọbi awọ̀n obi re, wọn bi ọmọ mẹjọ tẹle, ṣugbon arabirin kan loni ti ò kù. O di omo orukan nigba ti o pe omodun mejilelogun. Ile iwe Saint David Ebenezer School ni Ibogun ni oloye obasanjo ti ka iwa alakobere( primary school education),ni odun 1948. Oloye Obasanjo jé ògágun tó tifèyìntì kúrò nínú iṣẹ́ Ológun ilè Nàìjíríà ati olóṣèlú ọmọ ilè Naijiria. Oun ni Ààre ilè Naijiria lati odún 1999 títí dé ọdún 2007. Èyí ni ìgbà iketa tí Obasanjo yíò jé Ààre orílè-èdè Nàìjírìa. O ti koko je Aare laye Igba ijoba ologun laarin odun 1976 sí 1979.


title: Olúṣẹ́gun Ọbásanjọ́

text: Lẹ́yìn tí ó fẹ̀yìntì, ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ àdáṣe tirẹ̀, ìyẹn ní iṣẹ́ àgbẹ̀. Ilé-iṣẹ́ àgbẹ̀ rẹ̀, (Obasanjo Farms) gbòòrò; tó fẹ́rẹ ma sí abala iṣé àgbẹ̀ tí kò sí níbẹ̀. Láàrín ọdún 1976 sí 1999, Obasanjo di ẹni mímọ̀ ní gbogbo àgbáyé. Akinkanju ni ninu eto oselu agbaye. O wa ninu awon Igbimo to n petu si aawo ni awon orile-ede to n jagun, paapaa ni ile adulawo. O je ogunna gbongbo ninu egbe kan to koriira iwa ibaje, iyen ni Transparency International. Ni odun 1999, Obasanjo tun di Aare alagbada fun orile-ede Naijiria, labe asia egbe PDP. A tun fi ibo yan an pada gege bi Aare lekeji ni 2003.. Okan pataki ninu awon afojusun ijoba Obasanjo ni igbogun ti iwa jegudujera (Anti-Corruption). Obasanjo gbiyanju dida ogo Naijiria pada laarin awon akegbe re ni agbaye (Committee of nations). O tun iyi owo naira to ti di aburunmu bi omi gaari se, gbigbowo-lori-oja (inflation) si dinku jojo. Iye owo afipamo-soke-okun (external reserves) Naijiria ti ga gan-an ni, o to $40 billion bayii. Obasanjo tun fidi awon banki wa mule gbogbo, pipo ti won po yanturu tele ti dinku, won o ju meeedogbon lo mo bayii. Eyi mu ki awon eniyan ni igbekele ninu fifi owo pamo si banki, won si tun le ya owo fun idagbasoke okowo won gbogbo. Lara awon eto ti ijoba Obasanjo n se ni tita awon ogun ijoba fun awon aladani ("privatisation policy"). Eto yii ku die kaato. Idi ni pe awon olowo lo le ra awon ogun bee, talika kankan ko le ra won.


title: Olúṣẹ́gun Ọbásanjọ́

text: Ni Oṣu Kẹjọ ọdun 2021, Ẹgbẹ Afirika yan Olusegun Obasanjo gẹgẹbi Aṣoju giga fun Alaafia ni Iwo Afirika.


title: Orúkọ Àdúgbò ní Ìjẹ̀bú-Rémo, Ìpínlẹ̀ Ògùn, Nàìjíríà

text: Adugbò: Ìkénné  Itumò: Kòríkó ìkólé ti a ń pè ní ìken nì èdè Rémo ni ó wópò púpò ní agbegbe kan nì ayé ojoún. Nìgbà ti ó wà dì wí pé awoòn ènìyàn ń gbé abbègbè yìí bí ìlú ni won bá n so wí pé a tun ni ni ikèn néè o. èyí ti a wa se ìsúnkì gbólohùn náà sí ìkènné.  Adugbò: Sònyìndo  Itumo: Òkunrìn jagunjagun kan ni àdúgbò yìí ni ó ka ení rè kan mo ibi ti ó tí n kínrin aya re ken leyin nigbati aránbìnrin náà ń wè ní ile iwe. Inu bi okunrin yìí pàápàá nitori pe erúbinrin náà kò sá nìgbà ti é rí ì. Èyí mu kì ó bínu pa ìyàwó rè àti erúbìnrin náà Nìgbà ti won sì bì í ìdí ti ó fi se béè o sàlàyé pé ń se ni erú yìí sànyín-dó. Lati ìgbà náà ni a ti ń pe adugbo ohun ní sànyìndó.


text: Àdúgbò: Ajíno  Itumò: Nì ayé àtijó, òwúrò kùtùkùtù ni won máa ń ná ojà agbègbè kan báyìí ni ìlè Remo. Kèrèkèrè, awon ènìyàn bèrè sí ìlé ní í ko sí ibi ofà yii, wón sì ń gbé ibe. Bayìí ni won se so ojà náà ní Ajino ti àwon ènìyàn sì so adugbo náà nì Ajìwo titi di ìsìnsìnyí.  Adúgbo: Ìmóbìdo  Itumò: Agbègbè ti a fi igi Obì pààlà tàbí sàmì sí. Àwon méjì ti ó ń jà du ààlà ilè ni o fa orúko yìí jáde nítorí awon tì ó nì ìlè salàyé wí pé ìgi obì ni àwon fì dó: ìlè àwon láti fi se idámo sí ilè elòmìíràn.


text: Adúgbò: Ìdótun  Itumò: Ní asìko ogun ti awon Yorùbá ń ti ibi kan dé ibì kan ni àwon kan ko ara won jò láti te ìlú tìtun dó. Léyin ti awon ènìyàn ti n pò níbe ni wòn wa so ìbùdó won yìí ní ‘Ìdótùn’ èyí ti ó túmò sí ibùdó tìtun.


text: Àdùgbò: Ìdómolè  Itumò: Nítorí àgbára àti ìwa ìpàǹle tàbí ìwà jàgídíjàgan okunrin kan báyìí ti a pe orùko rè ní Ìdó ni àsìkò Ojoun ni a se so oruko adugbo yìí ní Ìdómolè léyìn ikù okunrin yìí ni awon ènìyàn bérè sì fi okunrin yìí júwè adúgbò ré. Won a ní awon n lo sí Ìdó akínkayú nì tàbí okùnrin imolè nì. Báyìí ni a kuku so adúgbà di Ìdómolè.


text: Àdùgbó: Ìròlù  Ìtumò: Léyìn ìgbà ti awon Yorùbá ken ti gbà latí parapò máa gbe pèlu ìrépò ni agbègbè kémo, yìí ni won kùkú wá pè è ní Ìrolù. Èyí túmo sì pé awon jo kò ó lù ni kí àwón tó ‘péjo síbè.


text: Àdugbò: Sáàpàdé Itumò: Àwon ìlu méta ni ó parapò sí ojú kan. Nígbà tí ó wà di wì pé okan kò yòǹda oruko tirè oún èkèjì ni wón wà yo nínú oruko awon meteeta; làti yo sàaàpàde  Ìsarà – láti ibi ni wón ti yo ‘sá’  Ìparà – láti ibi ni wón ti yo oá’ Odè – láti ibi ni wón ti yo dé’ Àpaofò sá- pà-dé ni ó wá di sápadè.


text: Àdúgbò: Ìsarà  Itúmò: Òde nì awon tí ó parapò te ìlú ìsara dó. Kaluku awon ènìyàn wònyi ni won sì wá láti agbègbè òtòòtó. Nígbà ti ó wá dì wí pè ènìkan fé so ara re di olorí ‘àpàpàndodo ni won bá làá yée pe n se nì awon sa ara awon jo sibe! Ti won sì ‘sun orúkò náà kì di Isarà.  Àdugbò: Ògèrè  Ìtumò: Áwon tí ó ń gbé òkèèrè ni won ti kèrèkèrè só dì ògèrè. Láyé àtijó bì ó bà ti dì wí pé awon ènìyàn Remo bà fé lo sí ibi ti awon are ‘Ògèrè wá won a so wí pè awon fe ló sí agbègbè awon ara òkèèrè. Awon ènìyàn wònyí búrú púpò jù, won sì taari won sìwaju. Won á ni Okeere ni ó ye won. Nígbà ti ójú ń là nì wón bà so oruko ìlú yìí di Ògèrè.


text: Àdúgbò: Ajítaádùn Itùmò: Ìyá kan wà tí ó ń gbe àdúgbò yìí ni ayé ojoun. Kó sì ìgbà ti àwon ènìyàn dé òdò rè tí kìí ni oúnje àdi`dùn. Nìgbà ti ò dì wí pe gbogbo ènìyàn bere si fi ounje ìyà yìí júwè adúgbò naa ni wòn kúkú wa n pe adugbo yìí ní Ajítáádùn (Ají-ta-dídùn).


title: Orúkọ Àdúgbò ní Ila, Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun, Nàìjíríà

text: Ila


text: Ilé-Àwòrò-òsé: ìtàn ti a gbo nipa adugbo tabi agbo-ile yì so fun wa pe ilé. Àwòrò-òsé je ibi pàtàkì ti won ti ma n se orò, ò sì tun je ile-Olorisa.


text: Ìlé-Olúóde: A gbó pe ode ni ìran àwon wònyí n se láti ìgbà ìwásà. Ibe sì nì Olórí àwon ode n gbe.


text: Ile-Olutojokun: Àwon ìdílé yi ni o ma ń joba ni ìlú-ìlá-òràngún.


text: Ile-Olorirawo: Adugbo ati Agbo-ile ni eyi je. Ìtan ti a si gbo nipa won núpé ìbè ni Olori awon awo tedo sì.


text: Ìjímògòdò: Akoni èdá kan ni o je, jagunjagun sin i pelu, oun lo te àdúgbò yì dó.


text: Ìgbonnìbí: jé òkan nínú àwon oba akíkanjú ti o wolè ni ìlá. Níbi ti o wolè sin i a n pe ni Ìgbonnìbí loni yìí.


text: Ajagúnlá: Ode ni ajagunle nigba aye re, o si je jagunjagun O si bínú wolè lo ni.


text: Ògbún Ìperin: Nibi ti a pa Erin sin i a n pe ni ìperin


text: Òkè-Èdè: túmò si ibi ti a pa elédè si


text: Ògbún ìsèdó: Eyi tumò si ibi ti isé sodo si. Agbègbè yin i ìlú ma n lo gégé bi ojúbo isé.


text: Ilé- Olóòsà! A gbo pe wón ma n ko òrìsà pamó sì adugbó yií.


text: Òkè-Alóyin: Odò kan ti o n san ni àdúgbò yì, wón ma n lo omi yì láti fi se ìmúláradá àwon omo wéwé.


text: Ilé-Agbérùkóó: A gbó pe ìdílé yì ma n gbe èrúkó tà, ni won fi ma n pé wón ni agbérùkóó.


text: Ilé-Alápìnni: Ìtàn so pe idile Oloje tabi eleegun ni won je. Àwon sin i Olórí gbogbo àwon eégún.


text: Ilé-Ìyálóde: Obìnrin ni o te idile yi do, O gbé fáàrí O sit un je akikanju obinrin láàrin ìlú.


text: Ilé-Akogun: Jagunjagun naa ni o te adugbo yi do Akogun sit un je Oloye pàtàkì ni ìlú


text: Ilé-Òjá-bèbè: Isé abèbè ni wón yàn láàyò ni àdúgbò yì.


text: Ìlé-Agbèdègbede: Àwon ìdílé Alágbède ni àwon wonyi n se.


text: Ilé-Òdú: Èfó òdú ni won ma ngbin ni akoko ti won so orúko ile yii.


text: Ilé-Ajengbe: Isé Ìsègùn ni won ma n se ni ìdílé yi. Won sit un je akoni èdá kan.


text: Ilé-Obajisun: Ìdílé oba ni won jé won sì tun je Olóyè ìlú. Èfó òsùn pò púpò nì àdúgbò yìí


text: Ilé-Onílù: Àwon àyàn ni o te ile yìí do, ìdílé onilu ni àwon wonyi je


text: Ilé-Awúgbo: àwon ìdílé yi saba ma n gbìn erè kan ti a n pen i awúje, èyítí o ti gbilè ti won fi n pe won lórúko loni.


text: Ile-Èelemukan : Èkan po ni àdúgbò yìí


text: Ìle-Obajoko: Idile yin i won ti ma n sábà fi Oba je, eyìti a mo si kugmaker.


text: Òkè-Ògbún: Nígbàtí ìlú ko ti làjú àdúgbò yin i wón ma sábà ko gbogbo àwon òhun ìdòtí pamó si, o si je ògbun eyìti wòn so di oke-ògbún lòni yì.


text: Ilé-Àtèéré


text: Ilé-Àbálágemo:


text: Ilé-Asóyòò:


text: Ilé-odogun: Ìdílé àwon jagunjagun ni won.


title: Orúkọ Àdúgbò ní Ìjẹ̀bú-Igbó, Ìpínlẹ̀ Ògùn, Nàìjíríà

text: Àdúgbò: Òkè Àgbìgbò – Òkè Àgbò  Ìtumò: Ní ayé atijo, àdúgbò yìí wà nínú igbó kìjikìji, àwon eye àgbìgbò ni o sì pò si ibè. Àwon eye wònyí a máa fò káàkiri orí igi t’osan t’òru, bákan náà ni òkè pò sí àdúgbò ti a ń so nipa rè yìí. Ní ìgbà tì o se, àwon ènìyàn bèrè sì tèdó sí àdúgbò yìí, wón ń kó ilé mole síbè àwon eye wònyí kò fi àdúgbò náà sílè. Obinrin kan lára àwon ti ó kókó te ìlú náà dó ti orúko rè ń jé “Bèje” akíkanjú obìnrin ni, òun ni ó pa àwon eye àgbìgbò náà run. Wón sì so àdúgbò náà di oke àgbìgbò, ti wón wá ń pè ni “Òkè Àgbò” ni òde òní. Won sì máa ń ki àwon omo àdúgbò náà báyìí;


text: 2. Àdúgbò: Jàpara


text: 3. Àdúgbò: Itúndosà.


text: 4. Àdúgbò: Igbáàìré – Igbáìre-


text: 5. Àdúgbò: Ojówò- Òjóò


text: 6. Àdúgbò: Itún alágbède-itúnlágbède


text: 7. Àdúgbò: Asìsgbìdì


text: Omo Asìgìdì mode, Omo Mode ráàtà Omo atà je epo má pòn ón.


text: 8. Àdúgbò: Imò alágbon-Imòàgbon-Imàgbon.


text: 9. Àdúgbò: Imòro Oríki! “Imòro àláà, a rérun (enu) gé òrò bí òbe”


text: 10 Àdúgbò: Òkè Erefòn


text: 11. Àdúgbò: Ládugbó


text: 12. Àdúgbò: Igà Eran


text: 13. Àdúgbò: Ìdágòlu


text: 14. Àdúgbò: Ìdí Isin


text: 15. Àdúgbò: Ìdí scale (síkéèlì)


text: 16. Àdúgbò: Òkè sópen


text: 17. Àdúgbò: Odò-Rámúuségun


text: 18. Àdúgbò: Itún-Lógun


text: 19. Àdúgbò: Odò Asóyìn


text: 20. Àdúgbò: Orímolúsì


text: 21. Àdúgbò: Bógije 22. Àdúgbò: Òkè Idán


text: 23. Àdúgbò: Iwáta


text: 24. Àdúgbò: Òkè Ererú


text: 25. Àdúgbò: Òkè Tákò


text: 26. Àdúgbò: Òkè Àtààfíà


text: 27. Àdúgbò: Òkè ìfé


text: 28. Àdúgbò: Atìkòrì


text: 29. Àdúgbò: Odòdóoróyè


text: 30. Àdúgbò: Station (Sitésòn)


title: Orúkọ Àdúgbò ní Àkùngbá-Àkókó, Ìpínlẹ̀ Òndó, Nàìjíríà

text: Awon itumo awon oruko awon adugbo ilu Akungba-Akoko, ni Ipinle Ondo, Naijiria. ÀKÚNMI : ìsèlè tí o mu ìpayà wa sele ní àdúgbò yi ti o mu ki ìpàdé pàjáwìrì wáyé nílé Oba. Nígbà tí onísé yoo jísé fún oba ohun tí o kó so ni pé àkún mi eyi tí o túmò sip e Àkùn ni àdápè Àkùngbá sugbon nígbà tí ìsèlè yi mi gbogbo Àkìngbá ni won fi n so pe Akun mi ti won si waa so adugbo naa ní Akunmi lati ìgbà naa ni won ti n je olóyè ti a n pè ni Alákúnmù.  ÒKELÈ : Àwon jà-ǹ-dù-kú ènìyàn ni won fe àdúgbò yìí dó; Awon alo-kólóhun-kígbe, olè ati ìgára. Ibi ti won si tèdó si je ibi ti o ga sókè. Bi enikeni ba fee lo sí àdúgbò yi won a ni o lo òkè olè. Òkè olè ni won so di òkelè di òní-olónìí.


text: AKÙWÀ: Ìgbàgbó awon ènìyàn nip é awon to wa ni àdúgbò yi je òdàlè, atan-ni-je Àgàbàgebè ènìyàn ni won. Èdè Akungba ni Akuwa eyi ti o túmò sí pe ìwà nikan ni o kù won kù.


text: ÙBÈRÈ: Eni ti o kókó kó ilé ni ilú Àkùngbá Ùbèrè ni o ko o sí. Ibè ni àwon ènìyàn sì gbàgbó pe Àkùngbá ti se wá Ibè ni olóyè àkókó ti je. Idi niyi tí wón fi ń pè é ni Ubere-ibi ti nǹkan ti bèrè tàbí sè.


text: OKÙSÀ: Orúko eni tí o kókó kó ilé ni àdúgbò yí ni a fi n pèé. Òhun ni won n pè ni Okusa. Ìdílé re ni won ti n je oye olókùsà.


text: ÌBÀKÁ: Òbe ìrelé ti bàbá àgbà kan lo lati ségun àwon òtá ni àwon omo-omo rè ri ni òkè àjà ti won n pe ni ìká ni àkùngba. Lati igba yen ni won ti n pe àdúgbò náà ni ìbàká.


text: ÒDODÒ: Àgbàrá san gba èhìnkùlé àdúgbò yi kojá. Gbogbo Ilé ti o wa ní àdúgbò yi ni won si n pè ni òdodò eyí tí o túmò si ode (ile)-odo Òde-ode tasí Ododo.


text: ÒLÁLÈ: Oloye ti o koko je ni àdúgbò yi ni o létòó lati máa pín ilè fún àwon ènìyàn. Ilè ni Akungba n pè ni alè. Ìdí nìyí tí won fi n pea won to leto lati tai le tabi latí pín ìlè ni alale ti adugbo won sì n jé Olale. Ni adugbo bi ni won sit i n je oba titi ji oni-Oloni eyi wá wà ni ìbámu pèla òrò Yorùba tó so pé Oba ló nile.


text: AROKUNPANLE : Oke pupo wa ni adugbo yi to béè gee bi ènìyàn ko ba jeun kánú dáadáa yoo maa fidi wo kó tó wolé míràn ni. Itumo arokunpanle ni afìdímólè.


text: APOLE: Eni ti o koko te àdúgbò yi do maa n mo ògiri yi àwon ilé ibè po. Awon ilé tí a bá sì mo ògiri yip o ni a n pè ní apolé lati ìgbà náà ni wón ti ń pe àdúgbò yìí ní apolé.


text: ÀLÙJÙ: Ni àràárò ni baba arúgbò kan máa n fi ìlù ji awon ara adugbo yòókù. Nigba ti won bi baba yi léèrè èrèdí to fi n lu ilu o ni o n mu oun larada ni. Lati igba naa ni won ti n pe àdúgbò yìí ni àlùjù.


text: OKOGBO: Inú igbó ni bàbá àgbàlagbà ti o te àdúgbò yi do ń gbé kí àwon ènìyàn to de ba a nibe ìdí nìyí ti awon ènìyàn fi n pe àdúgbò náà ni okogbó.


text: ODÈÈGBÒ: Àwon to kókó te àdúgbò yí dó máa n da agbàdo sise sinu omi to n sàn to wà níbè. Àgbàdo yìí ni won n pè ni ègbo tì won sì ń pe odò yìí ní odo-egbo ti wón sì so àdúgbò yin i odèègbo.


text: ÒNÀKÈ: Ile pupa àti òpòlopò òkìtì-ògán wa ni adugbo yìí. Òpòlopo ona ni o sì já si ìlú yìí. Ona ti o wà ni ese òkè yi ni eni ti o te e dó ń gbé ìdí nìyí ti won fi n pe àdúgbò yí ní ònàkè.


title: Orúkọ Àdúgbò ní Ègbá àti Àwórì, Ìpínlẹ̀ Ògùn, Nàìjíríà

text: Egba


text: Awori


text: Egba ati Awori


text: 1. Ìta oseìn: ibi tí àwon ajagun tí màa ń bo soìnmolè tí wón bá fé lò jagun, ni ìgbákìgbá tí wón bá ti boo shin náà wòn maánsègun.


text: 2. Pansekè: igi kan ni tí ó ní èso, tì éso náà bá ti gbe yóò máa dun sékéséké, ibi tí igi na ise ni aso


text: 3. Onikólóbo: àdúgbò ti won tí lo kolobo láti gba owó okò ní ayé àtijó


text: 4. Aké: àdúgbò orí rún ègbá, ààfin agbogbo ègbá.


text: 5. Ìmó: agbolé, tí won tí amò tí ó dára jù légbà


text: 6. Àjítàádùn: isé àádùn síse ni emit í ó kókó te àdúgbò náà dó ń se.


text: 7. Arule olónì: ní ayé àtijó èni kan wà tí won máa ń sìn ní abúlé yìí


text: 8. Ìta Èko: Àdúgbò tí wón tí ń ta èko, ní ìgbà náà ibè nìkan ni wón ti ń ta èko.


text: 9. Ìjàyè: Ibi tí àwon ará ìbàdàn tèdó sí ní ìgbà tí won ja ogun àjàyè


text: 10. Àgó òwu: Àdúgbò tí ajagun tà kan ní ìlú ìbàdàn tí ó jé akódé tèdó sí.


text: 11. Sàpón: Ní ayé àtijó ìyá a kan wà tí ó jé wípé èwà ní ó máa ń tà èyì sì se ànfàń púpò fún àwon àpón tí kòì tí láya, ní ìgbà kígbà tí ó wun àwon àpón yìó ní wón máa ń lo ra èwà tí ó sì jé pé wón á rí ìyá eléwà yìí níbè ìdí éléyìí ni a se ń pè ìyá eléwà yìí ní sàpón lóore.


text: 12. Adédòtun: Orúko bale tí ó kókó tèdó sí Àdúgbò yen ní wón fi ń pèé.


text: 13. Ìdí Àrà: Igi ńlá kan wàn ní àdúgbò yìí ní ayé àti jó tí ó jé wípé ìgbà túgbà tí àwon àgbè bá ń ti oko bò wón máa ń simi sí abé igi náà nítorí pé ibojì àti atégùn wà ní abé igi náà.


text: 14. Ìjógun: Àdúgbò tí àwon àwórì tí ńjagun ní ayé àti jo ìdí ògún ni wón pè ní ìdógun


text: 15. Ìmòré: Ní ayé àtijo igi kan wà tí ó ń so èso kan tí à ń pè ni òré, igi yìí pò ní àdúgbò yìí tí ó fi jé pé nígbà tí wón tèdó sí bè ni wón soódi imòòré.


text: 16. Ìrobè: Àdúgbò tí awon aborè tí máa ń fi ènìyàn bore, ìdí èyí ni wón fi ń pèé ní ìborè.


text: 17. Ojà Àgbó: Agboolé yìí jé ibi tí àwon tí ó kòkòtèdó síbè tí ń sé isé òsìn eran, wón dó ojà sílè tí won ti ńta àgbò, ní torú ìdí èyí ni wón se so ibè ní òjà àgbò.


text: 18. Ìlú Gùn: Àdúgbò yìí jé àdúgbò tí ó gùn jù ní gbogbo ègbá.


text: 19. Ìjejà: Ní ìgbà kan Oba kan náà ní àdúgbò yìí tí o burú tí ó sì jé wí pé àsé tí ó bá pa ní abé gé. Ó so fún àwon ará ìlú rè ní ojó kan wí pé tí won bá náa ojà sùgbón wok o, Oba pàsè kí wón lo je ojà náà run.


text: 20. Láfénwá: Orúko eni tí ó kókó àdúgbò yìí ni oláféniwá ìdí èyí ni wón fi so àdúgbò yìí ni orúko eni tí ó kókó tebè dó.


text: 21. Mókóla: Ní ayé ojo un ní ìgbà tí àwon ajagunlà ti ń jagun, wón jagun wón kérú wón kérù, ibi tí wón dé simi tí wón kó àwon erù won sí ni wón sinmi sí ibè tí wón pè ní omokólá.


text: 22. Asérò: Abúlé yìí ni àwon kan kókó tèdó sí tí ogun fí léewá, nígbà tí wón dé ibè, bí tí n sì bò ní ibi tí wón lo gégé bí àwon èrò se pò tó ní wón ti sì dé ibi tí wón tèdó sí, ibi tí wón sit i sí kúrò ní wón ń pè ní Asérò


text: 23. Ìgbésa: Àdúgbò yìí jé ibi kan tí ó jé pé igbó ni ó pò níbè télè sùgbón ìgbà tí àwon ènìyàn tèdó síbè ní ó di ìlú èyí ni wón se ń pè ní igbésà.


text: 24. Ìkujà: Jé abúlé kan tí akínkanjú kan ti kòyá fún àwon ará abúlé lówó àwon adigun jalè Akinkanjú yìí máa ń jà, ìdí èyí ni wón fi ń pè é ní ìkijà.


text: 25. Kútò: Ikútòmíwá ni àpè sale orúko yìí ní ìgbà kan okùnrin kan wà ní abúlé kan tí ó jé ohun nìkàn ni ó ń gbé ibè, ní ojó tí eranko búburu kan wá bá ní ibi tí ó ń gbé ni eran kò náà paá je kí ó tó kú ni ó ké tí enìkan fi gbó ohùn rè tí ó si sàlà yé fún ìdí èyí ni wón fi so abúlé ní kútò.


text: 26. Olósun: Ení tí ó ti bè dó jé abo òsun tí wón sì ń pèé ni eni tí ó òsun tí ó di Olósun báyìí.


text: 27. Ológùn-ún: Ìse Òde ni eni tí ó kókó dé bè n se tí ó sì máa ń bo ògún nígbà tí ó bá ti oko ode dé tí owó si de tí wón sì ń pèé ní ilé eni tí ó ń bo ògún, tí won ń dàpè ni ilé Ológùn-ún báyìí.


text: 28. Ìbèrè kòdó: Okùnrin tí won fi ń be àpèjúwe ibí yìí kò dó sí ilé yìí, eni tí ó jé àbúrò rè ni ó wá padà dó sí ilè yìí. Béèrè ni won máa ń pe ègbón ni tiwon gégé bí ó se wà ní àwon ìlú tàbí agbègbè kòòkàn lode òní, tí okùnrin náà sì máa ń so fún òpòlopò ènìyàn pe ibí yìí ló ye kí béérè òun dó sí, sùgbón tí kò dó síbè, òun yóò wá máa pe ibí yìí ni “ìbi tí béérè kò dó sí” tí won ń dà pè ní Ìbèrèkòdó báyìí.


text: 29. Ìgbórè: Bàbá kan àti ìyàwó rè ni wón ń rìn kiri tí wón fid é ibi tí àdúgbò yìí wa báyìí, wón gbé erèé lówó wón sì gbo ó ni ibè wón sì fi din àkàrà je, Báyìí ni wón ń se àpèjúwe ibe ni “Ibi tí àwon ti gbo erèé” tí o di Ìgbórè báyìí


text: 30. Ìbàsà: Ibí yìí jé ibì kan tí wón tí ń bo àwon àsà ilè Yorùbá ní ayé ìgbà náà, wón sì so ibè ní ilé “ibo àsà tí ó di Ibasa lónìí.


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìjẹ̀bú-Òde

text: 1. Àdúgbò: Itaolówájodá


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìjẹ̀bú-Òde

text: 2. Àdúgbò: Olíwòro


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìjẹ̀bú-Òde

text: 3. Àdúgbò: Ìdóbì


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìjẹ̀bú-Òde

text: 4. Àdúgbò: Ìtaòsù


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìjẹ̀bú-Òde

text: 5. Àdúgbò: Imèpè


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìjẹ̀bú-Òde

text: 6. Àdúgbò: Ayegun


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìjẹ̀bú-Òde

text: 7. Àdúgbò: Ìtalápò


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìjẹ̀bú-Òde

text: 8. Àdúgbò: Ìsasà


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìjẹ̀bú-Òde

text: 9. Àdúgbò: Ìta Òsùgbó


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìjẹ̀bú-Òde

text: 10. Àdúgbò: Ìsesí


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìjẹ̀bú-Òde

text: 11. Àdúgbò: Ìta Opó


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìjẹ̀bú-Òde

text: 12. Àdúgbò: Molípáà


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìjẹ̀bú-Òde

text: 13. Àdúgbò: Ìtóòrò


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìjẹ̀bú-Òde

text: 14. Àdúgbò: Olóde


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìjẹ̀bú-Òde

text: 15. Àdúgbò: Odò Èsà


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìjẹ̀bú-Òde

text: 16. Àdúgbò: Ìdépo


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìjẹ̀bú-Òde

text: 17. Àdúgbò: Fìdípòtè


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìjẹ̀bú-Òde

text: 18. Àdúgbò: Apèbi


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìjẹ̀bú-Òde

text: 19. Àdúgbò: Ìdéwòn


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìjẹ̀bú-Òde

text: 20. Àdúgbò: Ìta Àfín


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìjẹ̀bú-Òde

text: C.O. Onanuga


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìjẹ̀bú-Òde

text: Ijebu-Ode


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìjẹ̀bú-Òde

text: Ilu Ijebu-Ode


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìjẹ̀bú-Òde

text: C.O. Ọnanuga (1981), ‘Ìlú Ìjẹ̀bú-Òde’, láti inú ‘Ọdún Òrìṣà Agẹmọ ní Agbègbè Ìjẹ̀bú-Òde.’, Àpilẹ̀kọ fún Oyè Bíeè, DALL. OAU, Ifẹ̀, Nigeria, ojú-ìwé 3-6


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìjẹ̀bú-Òde

text: ITAN IJEBU-ODE Oríṣìíríṣìí ni ìtàn tí à ń gbọ́ nípa ìṣẹ̀dá ìjẹ̀bú Òdẹ. Ṣùgbọ́n èyí tí ó wọ́ pọ̀ jù nínú àwọn ìtàn náà ni mo mẹ́nu bà yìí;  Aládùígbò ni Odùduwà àti Alárẹ̀ jẹ́ ni apá ilẹ̀ Lárúbáwá. Odùduwà ni a gbọ́ pé ó kọ́kọ́ ṣí kúrò ní agbègbè náà wá sí Ilẹ́-Ifẹ̀. Lẹ́hìn rẹ̀ ni Alárẹ̀ kúrò ní ilẹ̀ Wàdáì; tí ó gba aṣálẹ̀ Núbíà dẹ́ Ilé-Ifẹ̀, tí ó sì ṣe “ẹ-ǹlẹ́-ń bẹ̀un o” fún Odùdùwà. Alárẹ̀ fi ọmọbìnrin rẹ̀ kan Gbórowó, fún Odùduwà láti fi ṣe aya. Lẹ́hìn èyí, ó gba ọ̀nà Ìṣẹri dé Ìbẹsẹ̀, títí ó fi dúró ní Ìjẹ̀bú-Òde. Ajẹ̀bú àti Olóde jẹ́ lára àwọn àtẹ̀lé Alárẹ̀. Fún iṣẹ́ ribiribi wọn fún ìlú ni a ṣe sọ Ibùdó náà lórúkọ wọn - Ajẹ̀bú-Olóde. Àpèjá orúkọ yìí ni ó di Ìjẹ̀bú-Òde lónìí yìí.  Lẹ́hìn Alárẹ̀ ni Lúwà (OLÙ-ÌWÀ) náà dé láti aṣálẹ̀ Núbíà. Òun náà gba ọ̀nà Ilé-Ifẹ̀, ó sì yà kí Odùduwà. Lúwà àti Àlárẹ̀ bí ọmọkùnrin kọ̀ọ̀kan. Osi ni ọmọ Lúwà; Eginrin sì ni ọmọ Alárẹ̀. Ní àsìkò yìí. Ọṣìn tàbí Ọlọ́jà ni à ń pe Olórí Ìjẹ̀bú-Òde.  Èdè àìyédè bẹ́ sílẹ̀ láàárín Alárẹ̀ àti Lúwà lórí, i ẹni tí yóò jẹ ọlọ́jà. Nígbà tí wọ́n tọ Ìfá lọ lórí ọ̀rọ̀ yìí, ó fí yé wọn pé ẹni tí yóò jẹ olórí kòì tíì dè!.  Kò pẹ́ kò jìnnà, lẹ́hìn ikú Alárẹ̀ àti Lúwà, ni àjèjì kan tí o múrá pàpà-rẹrẹ wọ̀lú. Ọ̀nà Oǹdó ni àjèji yíí gbà wọ ìlú. Kò pẹ́, ìròhìn ti tàn ká pé àjìji kán fẹ́ gbọ́gun wọ̀lú. Èyí ni ó mú Apèbí (Olóyè pàtàkì kan ní ibùdó yìí) lọ báa bóyá ijà ni ó bá wá ní tòótọ́. Àjèjì yìí kò fèsì lọ báa bóyá ijà ni ó bá wá ní tòótọ́. Àjèjì yìí kò fèsì ju pé “Ìjà dà?. láti fi hàn pé òun kò bá ogun wá. Àjèjì náà fi yé wọ́n pé Ògbòrògánńdá-Ajogun ni orúkọ òun. Ó jẹ́ ọmọ Gbórówó tí í ṣe ọmọbìnrin Alárẹ̀ tí ó fún Odùduwà fẹ́ ní Ilé-Ifẹ̀, Ipasẹ̀ àwọn ẹbí ìyáa rẹ̀ ni Ògbòrògánńdà tọ̀ wá, lẹ́hìn ikú bàbá rẹ̀. Títí di òní, àdúgbò tí Apèbí tí pàdé Ògbòrògánńdà ni à ń pè ní ÌJÀDÀ.  Àpàbí lọ fi tó olóyè àgbà Jaginrìn tí ó rán an níṣẹ́ pé ọwọ́ ẹ̀rọ̀ ni àjèjì náà mú wá. Nígbà tí Jaginrìn bi Apèbí ibi tí àjèjì náà wà, Apèbí dáhùn pé “Ọba-ńníta” (Ọba wà ní ìta) nítorí ipò Ọ́ba ni ó rí i pé ó yẹ ẹni pàtàkì bí i tí Ògbòrògbánnńdà-Ajogun. Láti ìgbà yìí ni a tí mọ Ògbòrògánńdà ní Ọbańníta, tí àjápè rẹ̀ di Ọbańta di òní. Agbègbè tí Ọníṣeémù ti lẹ́ ọ̀sà lọ tí a fún Ògbòrògánńdà láti máa gbé ni ó júwe pé” ó tóó ró”- (Ibí yìí) tó láti dúró sí) ni à ń pè ní Ìtóòró di òní. Àdúgbò yìí ni a ṣe ọ̀wọ́n kan sí ní ìrántí Ọbańta, nítorí a kò mọ bí ó ṣe kú. Inú igbó kan ni tòsí Orù-Àwà ni a gbọ́ pé ó rá sí.  Ògbórògbánńdá Ajogun (Ọbańta) gbé Winniadé, ọmọ Osi níyàwó. Ósi yìí, bí a ti mọ̀ ṣáájú jẹ́ ọmọ Lúwà. Ọbáńta sì jẹ́ ọmọ-ọmọ Alárẹ̀. Wọ́n bí ọmọkùnrin kan tí ó ń jẹ Mọnigbùwà. Síbẹ̀ aáwọ́ tí ó wà láàárín Lúwà àti Alárẹ̀ nípa óyè jíjẹ kò í tán láàárín àwọ́n ẹbí méjèèjì.  Láti fi òpin sí aáwọ̀ yìí, àwọn ará ìlú ní kí Monigbùwà, ọmọ Ọbańta, jáde rẹ̀ ti ṣe ní ọjọ́ kìíní. ‘Mọnigbùwà gbà láti ṣe bẹ́ẹ̀. Ó lọ sí ìletò kan tí a mọ̀ sí Òdo, láti ibẹ̀ ní ó sì ti padà wọ ìlú pẹ̀lú ìfọn àti orin. Ọjọ́ yìí ni a gbé adé fún Mọnígbùwà. Oùn ni ó jẹ́ ẹni àkókó ti ó jẹ oyè Awùjalẹ̀ - ‘A-mu-ìjà-ilẹ̀’-èyí ni ẹni tí ó parí ìjá tí ó bá nílẹ̀. Àpápè oyè yìí ni ó di Awùjalẹ̀ dòní yìí. Títí di òní yìí ni ẹnikẹ́ni tí a bá yàn gẹ́gẹ́ bí ọba tuntun gbọ́dọ̀ jáde ní ìlú lọ sí Òdo, kí ó sì wọ ìlú padà gẹ́gẹ́ bí i Mọnigbùwà àti Ọbańta kí ó tó ó gbadé.  Lára àwọn olóyè pàtàkì-pàtàkì ní Ìjẹ̀bú-Òde ni Olísà Ẹgbọ̀, Àgbọ̀n, Kakaǹfò, Jaginrìn àti Lápòẹkùn, tí wọ́n jẹ́ óyè ìdílé. Àwọn oyè bí i Ọ̀gbẹ́ni Ọjà kìí ṣe oyè ìdílé.


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìjẹ̀bú-Òde

text: Àwọn Ìjẹ̀bú fẹ́ràn láti máa jẹ kókò àti ọ̀jọ̀jọ̀. Wọ́n tún fẹ́ràn lati máa fi ògìrì sí obẹ̀ àti oúnjẹ wọn mìíràn bíi ikọ́kọrẹ́ láti fún un ní adùn àjẹpọ́nmulá.


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìjẹ̀bú-Òde

text: Àwọn ẹlẹ́sìn àtẹ̀lé Krístì Lóríṣìíríṣìí kò gbẹ́hìn. Àwọn náà pọ̀ ní iba tiwọn. Àwọn ìjọ Àgùdà tilẹ̀ fi Ìjẹ̀bú Òde ṣe ibùjúkóó fún dáyósíìsì ti ẹkùn Ìjẹ̀bú.


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìjẹ̀bú-Òde

text: 1. Àdúgbò: Itaolówájodá


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìjẹ̀bú-Òde

text: 2. Àdúgbò: Olíwòro


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìjẹ̀bú-Òde

text: 3. Àdúgbò: Ìdóbì


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìjẹ̀bú-Òde

text: 4. Àdúgbò: Ìtaòsù


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìjẹ̀bú-Òde

text: 5. Àdúgbò: Imèpè


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìjẹ̀bú-Òde

text: 6. Àdúgbò: Ayegun


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìjẹ̀bú-Òde

text: 7. Àdúgbò: Ìtalápò


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìjẹ̀bú-Òde

text: 8. Àdúgbò: Ìsasà


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìjẹ̀bú-Òde

text: 9. Àdúgbò: Ìta Òsùgbó


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìjẹ̀bú-Òde

text: 10. Àdúgbò: Ìsesí


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìjẹ̀bú-Òde

text: 11. Àdúgbò: Ìta Opó


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìjẹ̀bú-Òde

text: 12. Àdúgbò: Molípáà


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìjẹ̀bú-Òde

text: 13. Àdúgbò: Ìtóòrò


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìjẹ̀bú-Òde

text: 14. Àdúgbò: Olóde


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìjẹ̀bú-Òde

text: 15. Àdúgbò: Odò Èsà


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìjẹ̀bú-Òde

text: 16. Àdúgbò: Ìdépo


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìjẹ̀bú-Òde

text: 17. Àdúgbò: Fìdípòtè


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìjẹ̀bú-Òde

text: 18. Àdúgbò: Apèbi


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìjẹ̀bú-Òde

text: 19. Àdúgbò: Ìdéwòn


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìjẹ̀bú-Òde

text: 20. Àdúgbò: Ìta Àfín


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 51. Àdúgbo: Mòpó


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 52. Àdúgbo: Alésìnlóyé


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 53. Àdúgbo: Olówó ti n fi owó sànú-un


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 54. Àdúgbo: Ìbàdàn 55. Àdúgbo: Orogún


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 56. Àdúgbo: Ajíbode


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 57. Àdúgbo: Adéòyó


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 58. Àdúgbo: Ilé atééré


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 59. Àdúgbo: alágbàáà


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 60. Àdúgbo: Dàádàá


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 61. Àdúgbo: Agbadagbudù


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 62. Àdúgbo: Agboolé Bánjo


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 63. Àdúgbo: Òkè-Àrèmo


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 64. Àdúgbo: Basòrun


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 65. Àdúgbo: Olómo


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 66. Àdúgbo: Ìdí-Osè


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 67. Àdúgbo: Adábaálé


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 68. Àdúgbo: Iyemetu


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 69. Àdúgbo: Odò onà-Eléwé


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 70. Àdúgbo: Olóya


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 71. Àdúgbo: Bodè-Òjà


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 72. Àdúgbo: Mòlété


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 73. Àdúgbo: Ògúntnlà


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 74. Àdúgbo: Òjé


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 75. Àdúgbo: Òke-Sápátì


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 76. Àdúgbo: Ògbèré  77. Àdúgbo: Kòsódò


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 78. Àdúgbo: Ayékalè


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 79. Àdúgbo: Ìdi-Obì é.


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 80. Àdúgbo: Omólàde Ìtumò: Orúko ìnagije tí wón fún jagunjagun kán tí àwón ènìyàn rè rò pé ó ti kú sójú ogún nítorí won kò gbúròó rè fún ìgbà pípé. Ojó tó dé ó ua àwon ènìyàn lénu ni wón ba so pé omólàde tó di orúko àdúgbò yìí  81. Àdúgbo: Odińjó


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 82. Àdúgbo: Pópó Yemoja


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 83. Àdúgbo: Bodè


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 84. Àdúgbo: Òrányàn 85. Àdúgbo: Ògùnpa


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 86. Àdúgbo: Èsù Awele 87. Àdúgbo: Òrè-Àré


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 88. Àdúgbo: Ile-tuntun


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 89. Àdúgbo: Ìta ègé


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 90. Àdúgbo: Ìta-Baale


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 91. Àdúgbo: Kudeti


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 92. Àdúgbo: Ìsale-Ìjebu


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 93. Àdúgbo: Inalende


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 94. Àdúgbo: Òde-Ajé-Olóòlù


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 95. Àdúgbo: Beyerunka


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 96. Àdúgbo: Elekùró


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 97. Àdúgbo: Ilé Abòkè


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 98. Àdúgbo: Dùgbè Ìtumò: Agbegbe tí àwon ènìyàn, tí ogun lé kúrò níbì kan, tí gbogbo wón sì ro gìlàgìlà dé sí ni a ń pè ní Dùgbè


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 99. Àdúgbo: Amúnígun


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 100. Àdúgbo: Agodi


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 101. Àdúgbo: Abébi


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 102. Àdúgbo: Béyerúkà


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 103. Àdúgbo: Beere Ìtumò: Ibí yìí jé Ibi tí iwón máa ń pa koríko kan tí ó ń jé beere lo fún Aláàfin láyé àtijó.


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 104. Àdúgbo: Alakìa-Adegbiyi


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 105. Àdúgbo: Agbeni


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 106. Àdúgbo: Bédyà


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 107. Àdúgbo: Adámásìngbà


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 108. Àdúgbo: Èkótèdó


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 109. Àdúgbo: Òja Igbó


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 110. Àdúgbo: Ìdí arere


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 111. Àdúgbo: Ita-maya


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 112. Àdúgbo: Ìsàlè-Òsì


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 113. Àdúgbo: Oke foko


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 114. Àdúgbo: Ode Aremo


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 115. Àdúgbo: Apata


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 116. Àdúgbo: Idi Ayanre


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 117. Àdúgbo: gbénlá


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 118. Àdúgbo: Alékúsó


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 119. Àdúgbo: Òde-Ajé Alálùbósà


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 120. Àdúgbo: Òde-Ajé Olóòlu


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 121. Àdúgbo: Òkè-Àpón


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 122. Àdúgbo: Agbeni


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 123. Àdúgbo: Móníyà


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 124. Àdúgbo: Gégé  125. Àdúgbo: Òdè-Òlóló


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 126. Àdúgbo: Lábó


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 127. Àdúgbo: Eléta


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 128. Àdúgbo: Ayéyé


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 129. Àdúgbo: Òpóyéosà


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 130. Àdúgbo: Náléndé


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 131. Àdúgbo: Ìdí Arere


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 132. Àdúgbo: Olóòsà-oko  133. Àdúgbo: Agodi  134. Àdúgbo: Òkè Páàdì


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 134. Àdúgbo: Ìdí Ìrókò


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn

text: 135. Àdúgbo: Òkè Sápátì


title: Orúkọ Àdúgbò ní Ọ̀fà, Ìpínlẹ̀ Kwárà, Nàìjíríà

text: Ofa


text: 1. Àdúgbo: Atan Oba 2. Àdúgbo: Aponbi


text: 3. Àdúgbo: funfunleye ńsu


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: Oruko ati itumo awon adugbo ilu Mọdákẹ́kẹ́, ni Ipinle Osun, Naijiria.


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 6. Àdúgbo: Ilé Oósà


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 7. Àdúgbo: ilé Ògòkú


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 8. Àdúgbo: Agbo ilé káríkárà  9. Àdúgbo: Olóyà


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 10. Àdúgbo: Ajóńbàdí


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 11. Àdúgbo: Olókúta


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 12. Àdúgbo: Ilé Elébiti


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 13. Àdúgbo: jágbéegùn


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 14. Àdúgbo: òòpó òsun


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 15. Àdúgbo: Ilé Èkerin


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 16. Àdúgbo: Ilé òsó Aró


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 17. Àdúgbo: Agbo ilé Fágúnwá


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 18. Àdúgbo: Olórò


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 19. Àdúgbo: Ilé ògóbùlà


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 20. Àdúgbo: ilè Àsàmú


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 21. Àdúgbo: Alágbòn  22. Àdúgbo: játíná


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 23. Àdúgbo: Olómi Ape


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 24. Àdúgbo: Ilé Eléwúro


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 25. Àdúgbo: Adélérè


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 26. Àdúgbo: Wúgbolú


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 27. Àdúgbo: Agbo ilé yangun


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 28. Àdúgbo: Àgbójà


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 29. Àdúgbo: Ilé epo


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 30. Àdúgbo: Baálè Sàngó


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 31. Àdúgbo: Iráyè


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 32. Àdúgbo: pónńtan


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 33. Àdúgbo: Okè èsó


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 34. Àdúgbo: Esin Oye


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 35. Àdúgbo: Ilé Èkerin


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 36. Àdúgbo: Òkè ìpàlò


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 27. Àdúgbo: Ajíbésinro


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 28. Àdúgbo: Okè Òwu


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 29. Àdúgbo: Ìtaàsìn


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 30. Àdúgbo: Agbo ilé Oláyá


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 31. Àdúgbo: Olúgbòóyàn


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 32. Àdúgbo: Òkè Olá


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 33. Àdúgbo: Ilé Arídìíèké


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 34. Àdúgbo: Ilé onílé àrán


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 35. Àdúgbo: Eréta


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 36. Àdúgbo: Ilé Alubàtá


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 37. Àdúgbo: Òkè Amólà Ìtumò: Orúko enìkàn tí ó jé gbajúmò ní ìlù Modákéké ni ó ń jé Amólà ní àgbègbè Ibi tí ó kó ilé sí òkè yí. Ibè po ni béè ni orí òkè yìí ni ó kó ilé sí tente èyì ni won fi n pe agbo ilé yìí ni òkè Amolà


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 38. Àdúgbo: Ilé Aláró


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 39. Àdúgbo: Òkè Awo


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 40. Àdúgbo: ilé atàgbèdò òjo


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 41. Àdúgbo: Olómi Ape


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 42. Àdúgbo: Egbédòré


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 43. Àdúgbo: Ilé Akirè 44. Àdúgbo: Ìta mérin


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 45. Àdúgbo: Ilé gbénà


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 46. Àdúgbo: Kóìíwò


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 47. Àdúgbo: Okè D.O


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 48. Àdúgbo: Bodè


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 49. Àdúgbo: Ilé Akálà


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 50. Àdúgbo: Alágbàáà


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 51. Àdúgbo: Agbóríití


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 52. Àdúgbo: Ilé Owá


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 53. Àdúgbo: Irépòlérè


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 54. Àdúgbo: ile péròó


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 55. Àdúgbo: Ilé Olómù


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 56. Àdúgbo: Awótóbi


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 57. Àdúgbo: Amókèegùn


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 58. Àdúgbo: Onílàálì


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 59. Àdúgbo: Ogérojú


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 60. Àdúgbo: Agbónanni


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 61. Àdúgbo: Atólógun


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 62. Àdúgbo: Àgbója 63. Àdúgbo: Òsúnaró


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 64. Àdúgbo: léwèéré


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 65. Àdúgbo: Ibágbé


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 66. Àdúgbo: Agbédè


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 67. Àdúgbo: Òkodò


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 68. Àdúgbo: Ògo:


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 69. Àdúgbo: Báálèsàngó


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 70. Àdúgbo: Òkò


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 71. Àdúgbo: Ańdù


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 72. Àdúgbo: Ògìdìgànún


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 73. Àdúgbo: Adébóyè


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 74. Àdúgbo: Bérí


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 75. Àdúgbo: Òòtà


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 76. Àdúgbo: Móńdé


title: Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́

text: 77. Àdúgbo: Ońsàká


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 1. Àdúgbo: Ìjíó Ìtumò: Agbolé yi jé ibi tí òsùpá ìjíó wà ìdí nìyí tí wón fi ńpè ni ìjíó


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 2 Àdúgbo: Ìrémo Ìtumò: Ìwádìí so fún wa wípé nígbà tí òrànmíyàn fé wolè ó so fún àwon àgbà ifè wípé tí won bá tí ní ìsòre kí wón má pé òuni kò pé ní àwon àláìgbàgbó kan bí lope láìsí ìsòrò bí óse fí ìbínú jáde sí wón tí ó sí ńbe wón lórí lo ibè ní àwon àgbègbè bá le pàdé rèní wón bá so fún wípé kó má bínú pé àwon omorè náà ní bí àwon àgbàgbà se so wípé Ìré-lórí-mo Iremo.


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 3. Àdúgbo: Lókòóré


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 4. Àdúgbo: Ajàgbuà  5. Àdúgbo: Arùbidi


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 6. Àdúgbo: kééku


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 7. Àdúgbo: Ìtaakogun


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 8. Àdúgbo: Oyárò


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 9. Àdúgbo: Igótàn


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 10. Àdúgbo: Àgbàgbànyagbà


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 11. Àdúgbo: Àpáta


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 12. Àdúgbo: Ìta àgbon


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 13. Àdúgbo: Enuwá


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 14. Àdúgbo: Agbèdègbede


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 15. Àdúgbo: Edènà


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 16. Àdúgbo: Ìtajéro


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 17 Àdúgbo: Lúwoo


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 18. Àdúgbo: Abéwéla


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 19. Àdúgbo: Ìrésùmi


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 20. Àdúgbo: Osògún


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 21. Àdúgbo: Obaláyan


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 22. Àdúgbo: Obadíó


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 23. Àdúgbo: Ìlárá


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 24. Àdúgbo: Olópo


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 25. Àdúgbo: Òkè-Itasè


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 26. Àdúgbo: Èsìnmìrìn


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 27 Àdúgbo: Ajígbáyín


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 28. Àdúgbo: Okùnora


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 29. Àdúgbo: Igbó-ìtàpá


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 30 Àdúgbo: Jétanwo


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 31. Àdúgbo: Ìta-Òsun-Ilé-Lówá


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 32. Àdúgbo: Moremi


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 33. Àdúgbo: Òkè-Atan


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 34. Àdúgbo: Láfogídó


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 35. Àdúgbo: Sèru


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 36. Àdúgbo: Alákàá


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 37. Àdúgbo: Òròkó


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 38. Àdúgbo: Àlútú


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 39. Àdúgbo: Àká


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 40. Àdúgbo: Obàloràn


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 41. Àdúgbo: Odù


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 42. Àdúgbo: Ogbón-Oya


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 43. Àdúgbo: Obàsa o


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 44. Àdúgbo: Òpá


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 45. Àdúgbo: Omìtótó:


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 46. Àdúgbo: Déboóyè


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 47. Àdúgbo: Ìdú


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 48. Àdúgbo: Lákòró


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 49. Àdúgbo: Òjájá


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 50. Àdúgbo: Ìtàpá


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 51. Àdúgbo: Obalásè


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 52. Àdúgbo: Obalùbo


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 53. Àdúgbo: Njasa  Ìtumò: Oníjà-kìí-sá ni Orúko eni tí ó te àdúgbò yí dó. Ìdí nìyí tí wón fi so àdúgbò náà ní Njasa. 54. Àdúgbo: Oláyodé


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 55. Àdúgbo: Olókó


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 56. Àdúgbo: Ààre-Òjè


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 57. Àdúgbo: Jagun


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 58. Àdúgbo: Òjóbàtá


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 59. Àdúgbo: Baba Alásé


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 60. Àdúgbo: Badà


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 61. Àdúgbo: Baálè-Àgbè


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 62. Àdúgbo: Baba-Elégún


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 63. Àdúgbo: Máyè


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 64. Àdúgbo: Àgòrò


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 65. Àdúgbo: Baálè


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 66. Àdúgbo: Eléyelé


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 67. Àdúgbo: Alusèkère


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 68. Àdúgbo: Olóni


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 69. Àdúgbo: Basòrun


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 70. Àdúgbo: Ààre ìlù


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 71. Àdúgbo: Dáódù


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 72. Àdúgbo: Ìkólàbà


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 73. Àdúgbo: Arífájogún


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 74. Àdúgbo: Olóólà


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 75. Àdúgbo: Baba-Ìsàlè


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 76. Àdúgbo: Seriki


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 77. Àdúgbo: Alókońgbó


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 78. Àdúgbo: Aládìe


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 79. Àdúgbo: Asúnmádódò


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 80. Àdúgbo: Anísulájà


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 81. Àdúgbo: Alájá


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 82. Àdúgbo: Alaro


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 83. Àdúgbo: Baba-tedé


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 84. Àdúgbo: Ìrédùmí


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 85. Àdúgbo: Odùduwà  86 Àdúgbo: Olúrìn


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 87. Àdúgbo: Òpa


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 88. Àdúgbo: Pédrò


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 89. Àdúgbo: Adérèmí


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 90. Àdúgbo: Ajámopó


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 91. Àdúgbo: Ìta òsun


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 92. Àdúgbo: Oke Isoda


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 93. Àdúgbo: Ìta Yosùn


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 94. Àdúgbo: Òkèràwè


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 95. Àdúgbo: Fájuyì


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 96. Àdúgbo: Ilugbade 97. Àdúgbo: Dógbónya


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 98. Àdúgbo: Ìlórò


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 99. Àdúgbo: Wánísàní


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 100. Àdúgbo: Odò Yàrá


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 101. Àdúgbo: Òtutù


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 102. Àdúgbo: Látalè


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 103. Àdúgbo: Iyékéré


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 104. Àdúgbo: Ìgboyà


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 105. Àdúgbo: Aroko


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 106. Àdúgbo: Oǹdó rodù (Road)


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 107. Àdúgbo: Ìtà olópo


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 108. Àdúgbo: Òrunobadó


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 109. Àdúgbo: Jaàrán


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 110. Àdúgbo: Agesinyówá


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 111. Àdúgbo: Ògbón àgbàrá


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ilé-Ifẹ̀

text: 112. Àdúgbo: Igbódò


title: Àwọn àdúgbò ìlú Iléṣà

text: 1. Àdúgbo: Ìkótì


title: Àwọn àdúgbò ìlú Iléṣà

text: 2. Àdúgbo: Bíládù


title: Àwọn àdúgbò ìlú Iléṣà

text: 3. Àdúgbo: Ota pèté


title: Àwọn àdúgbò ìlú Iléṣà

text: 4. Àdúgbo: Omi Asorò


title: Àwọn àdúgbò ìlú Iléṣà

text: 5. Àdúgbo: Orinkùnràn


title: Àwọn àdúgbò ìlú Iléṣà

text: 6. Àdúgbo: Ìdí àyàn


title: Àwọn àdúgbò ìlú Iléṣà

text: 7. Àdúgbo: Ita-Balogun


title: Àwọn àdúgbò ìlú Iléṣà

text: 8. Àdúgbo: Mùrókò


title: Àwọn àdúgbò ìlú Iléṣà

text: 9. Àdúgbo: Isarè


title: Àwọn àdúgbò ìlú Iléṣà

text: 10. Àdúgbo: Ìdásà


title: Àwọn àdúgbò ìlú Iléṣà

text: 11. Àdúgbo: Òkè-Padre


title: Àwọn àdúgbò ìlú Iléṣà

text: 12. Àdúgbo: Arágan


title: Àwọn àdúgbò ìlú Iléṣà

text: 13. Àdúgbo: Bámúso


title: Àwọn àdúgbò ìlú Iléṣà

text: 14. Àdúgbo: Ìlórò


title: Àwọn àdúgbò ìlú Iléṣà

text: 15. Àdúgbo: Òkè èsó


title: Àwọn àdúgbò ìlú Iléṣà

text: 16. Àdúgbo: Ìsònà


title: Àwọn àdúgbò ìlú Iléṣà

text: 17. Àdúgbo: Ìgandò


title: Àwọn àdúgbò ìlú Iléṣà

text: 18. Àdúgbo: Òkè-Ayò


title: Àwọn àdúgbò ìlú Iléṣà

text: 19. Àdúgbo: Omo-Ofe (Omife)


title: Àwọn àdúgbò ìlú Iléṣà

text: 20. Àdúgbo: Ìlájé


title: Àwọn àdúgbò ìlú Iléṣà

text: 21. Àdúgbo: Òkè Ìrò


title: Àwọn àdúgbò ìlú Iléṣà

text: 22. Àdúgbo: Odò Ìrò


title: Àwọn àdúgbò ìlú Iléṣà

text: 23. Àdúgbo: Ìjòfì


title: Àwọn àdúgbò ìlú Iléṣà

text: 24. Àdúgbo: Ìkòyí


title: Àwọn àdúgbò ìlú Iléṣà

text: 25. Àdúgbo: Enú Odi


title: Àwọn àdúgbò ìlú Iléṣà

text: 26. Àdúgbo: Adétí


title: Àwọn àdúgbò ìlú Iléṣà

text: 27. Àdúgbo: Ìjòkà  28. Àdúgbo: Ìmàdín


title: Àwọn àdúgbò ìlú Iléṣà

text: 29. Àdúgbo: Temìdire Ìmàdín


title: Àwọn àdúgbò ìlú Iléṣà

text: 30. Àdúgbo: Omo Olúpè


title: Àwọn àdúgbò ìlú Iléṣà

text: 31. Àdúgbo: Òkèsà


title: Àwọn àdúgbò ìlú Iléṣà

text: 32. Àdúgbo: Ìsòkùn


title: Àwọn àdúgbò ìlú Iléṣà

text: 33. Àdúgbo: Ìdí Ose


title: Àwọn àdúgbò ìlú Iléṣà

text: 34. Àdúgbo: Ìdí Ògún


title: Àwọn àdúgbò ìlú Iléṣà

text: 35. Àdúgbo: Ìta Akogun


title: Àwọn àdúgbò ìlú Iléṣà

text: 36. Àdúgbo: Adétí


title: Àwọn àdúgbò ìlú Iléṣà

text: 37. Àdúgbo: Ìbàlá


title: Àwọn àdúgbò ìlú Iléṣà

text: 38. Àdúgbo: Erégúrìn


title: Àwọn àdúgbò ìlú Iléṣà

text: 39. Àdúgbo: Ìsònà


title: Àwọn àdúgbò ìlú Iléṣà

text: 40. Àdúgbo: Araromi


title: Àwọn àdúgbò ìlú Iléṣà

text: 41. Àdúgbo: Ìtinsin


title: Àwọn àdúgbò ìlú Iléṣà

text: 42. Àdúgbo: Bólórundúrò


title: Àwọn àdúgbò ìlú Iléṣà

text: 43. Àdúgbo: Ìgbàyè


title: Àwọn àdúgbò ìlú Iléṣà

text: 44. Àdúgbo: Eréjà


title: Àwọn àdúgbò ìlú Iléṣà

text: 45. Àdúgbo: Ìkòyí


title: Àwọn àdúgbò ìlú Iléṣà

text: 46. Àdúgbo: Omi-Oko


title: Àwọn àdúgbò ìlú Iléṣà

text: 47. Àdúgbo: Enu-Odi


title: Àwọn àdúgbò ìlú Iléṣà

text: 48. Àdúgbo: Ìróyè


title: Àwọn àdúgbò ìlú Iléṣà

text: 49. Àdúgbo: Ìlórò


title: Àwọn àdúgbò ìlú Iléṣà

text: 50. Àdúgbo: Òlómilágbàlá


title: Àwọn àdúgbò ìlú Iléṣà

text: 51. Àdúgbo: Ògbón Àgbède


title: Àwọn àdúgbò ìlú Iléṣà

text: 52. Àdúgbo: Òkè-jìgbà


title: Àwọn àdúgbò ìlú Iléṣà

text: 53. Àdúgbo: Òkè-omi-irú


title: Àwọn àdúgbò ìlú Iléṣà

text: 54. Àdúgbo: Omi-Aládìe


title: Àwọn àdúgbò ìlú Iléṣà

text: 55. Àdúgbo: Olórunsògo


title: Àwọn àdúgbò ìlú Iléṣà

text: 56. Àdúgbo: Ìjámo


title: Àwọn àdúgbò ìlú Iléṣà

text: 57. Àdúgbo: Ògúdù


title: Àwọn àdúgbò ìlú Iléṣà

text: 58. Àdúgbo: Ìfòfín


title: Àwọn àdúgbò ìlú Iléṣà

text: 59. Àdúgbo: Omi-Eran


title: Àwọn àdúgbò ìlú Iléṣà

text: 60. Àdúgbo: Imàdín


title: Ìbàdàn

text: Ìbàdàn jẹ́ ilú ńlá ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ìlú Ìbàdàn ni ìlú tí ó tóbí jùlọ ni apá ìwọ̀òrùn Afríkà, bẹ́ẹ̀ sì ni ó jẹ́ olú ìlú ìjọba fún ìpínlè Ọ̀yọ́. Ìbàdàn jẹ́ ilú àwon jagunjagun tí wọ́n dá sílẹ̀ẹ̀ lẹ́yìn tí ìjọba Ọ̀yọ́ Kátúnga túká nígbà tí Àwọn Fúlàní ṣe ìkọlù sí ìjọba Ọ̀yọ́ nígbà náà. Orúkọ tí wọ́n ń pe ilú yí (Ìbàdàn) ní ó túmọ̀ sí ẹ̀bá ọ̀dàn.  Ìtàn fìdí rẹ̀ múlẹ̀ wí pé wọ́n da ìlú Ìbàdàn sílẹ̀ ní nǹkan bí ọdún 1829 látàrí àwọn ogun àti rògbòdìyàn tí ó ń ṣẹlẹ̀ ní ilẹ̀ Yorùbá nígbà náà. Àsìkò yí ni àwọn ìlú tí wọ́n ṣe pàtàkì Ilẹ̀ Yorùbá nígbà náà bíi: Ọ̀yọ́ ilé, Ìjàyè àti Òwu ń kojú ogun lọ́tún lòsì, nígbà tí àwọn ìlú tuntun míràn náà ń dìde. Lára àwọn ìlú tí wọ́n ń dìde ni: Abẹ́òkúta, Ọ̀yọ́ Àtìbà àti Ìbàdàn. Ibadan dide lati dipo won. Gege bi awon onitan Lágelú tí ó jẹ́ Jagun ìlú Ifẹ̀ ló da Ìbàdàn sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí àgọ́ fún àwọn jagunjagun tí wọ́n bá ń bọ̀ láti Ọ̀yọ́, Ifẹ̀ àti Ìjẹ̀bú. NÍ ọdún 1852, àwọn Church Missionary Society rán David àti Anna Hinderer láti tán ìhìnrere àti láti kọ́ ilé ìjọsin ní Ìbàdàn tí wọ́n bá dé ní ọdún 1853. Ibadan bẹ̀rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí Ìpínlẹ̀ jagunjagun tí ó sì wà bẹ́ẹ̀ títí di ọdún kẹ́wàá tí ó gbẹ̀yìn sẹ́ńtúrì kọkàndínlógún.


title: Ìbàdàn

text: Ní ọdún 1893, Ìbàdàn di ìlú amọ́nà/ìlú tí ó wà lábẹ́ àṣẹ bírítéènì lẹ́yìn tí Fìjàbí tí ó jẹ́ baálé ìlú Ìbàdàn fí ọwọ́ sí ìwé àdéhùn pẹ̀lú ẹni tí ó ń ṣe iṣé gomìnà ìlú amọ́nà George C. Denton ní ọjọ́ Kàrúndínlógún oṣù kẹjọ


title: Ìbàdàn

text: Àwọn Bírítéénì ṣe àgbékalè ìlú amọ́nà láti ṣe àkóso ètò ọrọ̀ ajé ní agbègbè Ìbàdàn tí ó ṣí gbòrò láìpẹ́ gbòógì ilẹ̀ ètò ọrọ̀ ajé. Ìlú Ìbàdàn ní ó gba àlejò Ilé ẹ̀kọ́ gíga àkọ́kọ́, Yunifásítì ti Ibadan tí wọ́n kọ́kọ́ dá sílẹ̀ gẹ́gẹ́ kọ́lẹ̀jì tí Yunifásítì Lọ́ńdọ̀nì ni ọdún 1948 tí ó padà di Yunifásítì tí ó dá dúró ní ọdún 1962. Ó wà lára àwọn ilé ẹ̀kọ́ àkọ́kọ́ tí wọ́n dá mọ̀ ní orílẹ̀ Áfíríkà. Àwọn ilé ẹ̀kọ́ gíga mìíran tí ó wà ní ìlú Ìbàdàn ní politẹ́kíníkì ìlú Ibadan, Lead City Yunifásítì, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Àwọn ilé ẹ̀kọ́ àkọ́bẹ̀rẹ̀ àti girama náà pọ̀ káàkiri ìlú Ìbàdàn àti agbègbè rẹ̀.


title: Ìbàdàn

text: Wọ́n pín Ìbàdàn sí àgbègbè ìjọba Ìbílẹ̀ mọ́kànlá. Márùn-ún wà ní ìgboro Ìbàdàn, mẹ́fà yòókù sì wà ní etílé.


title: Ìbàdàn

text: Àwọn àgbègbè ìjọba Ìbílẹ̀ ìgboro ìlú Ìbàdàn


title: Ìbàdàn

text: Àwọn àgbègbè ìjọba Ìbílẹ̀ àyíká etílé Ìbàdàn


title: T.M. Ilésanmí

text: Ọ̀jọ̀gbọ́n Thomas Makanjuola Ilésanmí ni ẹni àkọ́kọ́ tí ó gba oyè B. A ní ẹ̀ka-ẹ̀kọ́ èdè àti Lítíréṣọ̀ Áfíríkà ní Yunifásítì Ọbáfẹ́mi Awólọ́wọ̀. Ó jẹ́ Àlùfáà ti ijọ́ Páàdì (ìjọ Kátólíìkì mímọ́). Ó ṣiṣẹ́ ní ẹ̀ka ẹ̀kọ́ yìí láti ọdún 1975 tí ó sì fẹ̀hìntì ní ọdún 2005 .  Ọ̀pọ̀lọpọ̀ iṣẹ́ ni Ọ̀jọ̀gbọ́n yìí  ṣe lórí èdè àti àṣà Yorùbá. Díẹ̀ lára àwọn iṣẹ́ rẹ̀ ni "Iṣẹ́ ìṣẹ̀ǹbáyé, Yorùbá Orature and Literature: A Cultural Analysis, Àwọn nǹkan abàmì ilẹ̀ Yorùbá, Obìnrin:A Cultural Analysis of Yorùbá women, Ọkùnrin làdá obìnrin làgbà, Àdúrà onígbàgbọ̀, Language of African Traditional Religion àti àwọn mìíràn.


title: T.M. Ilésanmí

text: Ojogbon T. M. Ilésanmí gba iṣẹ́ olùkọ́ ni Yunifásítì ti Ifẹ̀ (Yunifásítì Ọbáfẹ́mi Awólọ́wọ̀ nísinsìnyí ), Ilé-Ifè, Nàìjíríà , gẹgẹ bii Graduate Assistant ní Ẹ̀ka-ẹ̀kọ́ Èdè Áfíríkà àti Lítíréṣọ̀ ní ọjọ́ kẹẹ̀dọ́gbọ̀ oṣù Bélú, Ọdún 1975 lẹ́yìn ìgbà tó ti gboyè méjì láti Yunifásítì Pontifical, ìlú Róòmù àti Yunifásítì ti Ifẹ̀ .


title: T.M. Ilésanmí

text: Ó gba ìgbéga lẹ́nu ìṣe tó fi dé ipò Ọ̀jọ̀gbọ́n ni Oṣù Òwàrà, ní ọdún 1997. Ipò yìí ni o wà títí tí ó fi fẹ̀hìntì lẹ́nu iṣẹ́ ní ìbámu pẹ̀lú òfin àlàkalẹ̀ lẹ́nu iṣẹ́ ìjọba ní ọdún 2005.


title: T.M. Ilésanmí

text: Bí a bá wo àkójọpọ̀ àwọn iṣẹ́ Ọ̀jọ̀gbọ́n yìí, a ó rí pé ẹni tí ó fẹ́ràn ìwádìí ṣíṣe lórí àwọn àkóónú nílẹ̀ Yorùbá, àṣà, ìṣe, èdè, lítíréṣọ̀ alohùn àti àwọn nǹkan yòókù tí ó sódo sínú àmù èrò ìjìnlẹ̀ ní àwùjọ Yorùbá. Ó fẹ́ràn láti máa ṣe iṣẹ́ àṣekára, ó sì jẹ́ ẹni tí ó ṣe é fọkàntán. Àràbà ni láwùjọ akadá, ẹ̀ká Yorùbá kò lè gbàgbé iṣẹ́ ribiribi tí ó ti ṣe láti mú ìdàgbàsókè bá àwùjọ wa.


title: T.M. Ilésanmí

text: Onimọ̀ tó gbòòrò ni Ọ̀jọ̀gbọ́n Ilésanmí torí pé àwọn iṣẹ́ ìwádìí lórí àwọn ayẹyẹ ìrúbọ àti ìtàn Ìbílẹ̀ múnádóko, wọ́n sì wúlò púpọ̀ fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ èdè Yorùbá fún iṣẹ́ ìwádìí. Ó máa n kó àwọn èèyàn mọ́ra, oníwà ìrẹ̀lẹ̀ sì ni.


title: T.M. Ilésanmí

text: Láàárín àwọn akẹgbẹ́ rẹ̀, Ọ̀jọ̀gbọ́n Ilésanmí ti bójútó ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn akẹ́kọ̀ọ́ lórí iṣẹ́ àpilẹ̀kọ fún àsekàgbá láti gboyè ní ọ̀kan-ò-jọ̀kan ipele ìkẹ́kọ̀ọ́-gboyè.


title: T.M. Ilésanmí

text: Onimọ̀ tó làmìlaka ni Ọ̀jọ̀gbọ́n Ilésanmí, ó mú ìmúgbòòrò bá èdè àti àṣà Yorùbá. Ó jẹ́ ìpè Ọlọ́run ní ọjọ́ kẹtàdínlọ́gbọ̀n, Oṣù Èbìbí, Ọdún 2016.


title: Orúkọ Àdúgbò ní Òndó, Ìpínlẹ̀ Òndó, Nàìjíríà

text: Òndó


text: Ìtumọ̀:Ibi ti olóyè Ọ̀túnba kọ́ ilé sí tí ó n gbé ni à n pè ní òkè ọ̀túnba  Ìtumọ̀: Ibi ti àwọn òyìnbó tó mú èsìn ìgbàgḅó wá, ilé ibi tí wón ń gbé tí ó wà lórú òkè tú wọ́n ń pè ni yádì ni àwọn so di òke àyàdí tí àdúgbò náà ń jé dòní.  Ìtumọ̀:Ìsàlè òndó tí olóyè Ọjọmù kọ́lé sí ni wọn ń pè ni Odòjọ̀mù. Ìtumọ̀: Òrìsà kan tí wọ́n ń pè ní odòlúà ní ó tè àdúgbò yí dò, Ibìtí o wọlẹ̀ si ni à ń pè ni odòlúà. Ìtumọ̀: Òkè ibi ti ó kọ́lé sí tí ó ń gbé ti peka sí tí wọ́n ń pè ni íÒkèlísà. Lísà ni o wa ní àdúgbò ti a ń pè ni Òkèlísà.  Ìtumọ̀:Ìdi igi kan ti ẹyẹ oge máa ń pọ̀sí ni wọ́n sọ di Ìdímògé ní ìlú Òndó.  Ìtumọ̀: Igi kan wa ti wọ́n ń pè ní igi sin. Abẹ́ igi yíì fẹjú, ó tutu, ó sì gbòòrò tó bẹ́ẹ̀ tí o lè gba èèyàn púpọ̀ láti seré bíì ìjàkadì ayò ọpọ́n abbl. Béì tití ni àwọn èèyàn bẹ̀rẹ̀ sí kọ́lé sí àyíká igi yi ti ó wá di ibi tí à ń pè ni idi isin di òní. Ìtumọ̀: ni àdúgbò ti àwọn onísòwò tí ó jẹ́ ìsòbò pọ̀ si wọn a sì máa se kárà kátà wọn ní àdúgbò náà idi nìyí tí Òndó ń fi ń pe àdúgbò náà ni Òkè ìsòwò ni wọ́n igbati ó jẹ́ wí pé òkè ni ó wà. Òkè ìsòwò yíì ni àwọn ìsòbò yíì se àsìse ni pípé rè tí wọ́n fi ń pè ní òkè ìròwò ti ó di òkèrówó títí di òní. Ìtumọ̀:Ó jẹ́ ibi ti Ògbóni ti bẹ̀rẹ̀ ti wọn n ko ìlédi wọn si, ti wọn bà si ń lọ wọn a mú Ogbó dani gẹ́gẹ́ bí àmìn ẹgbẹ́ wọn. Wọn á ma so wí pé à kìí wòó Àdúgbò yí ni wọn sọ di Ogbo-ti-a-kii-wò tì ò fi di Ògbònkowo lónìí Ìtumọ̀: Ọjọ́ ti Òndó ìbá dàrú tí Òndó ìbá túká nítorí awo nlá kan to sẹlẹ̀, ojú ibi tí wọn joko si pètù sọ́rọ̀ òhún.  Ìtumọ̀: ìdí tí wọ́n fi ń pè wọ́n ni ọ̀kà ni pé àwọn ará Ọ̀kà Àkókó lo fi agbègbè yí se ibùgbé. Àwọn ará òkà yii si ti pẹ̀ ni Òndó to bee je ti won ti gbo èdè Òndó yinrinyirin se téwé bá pe lára ose a dose ìdí nì yen tí won ń fi pé won ní òkà Ondo ti o doruko àdúgbò won ti a mo si oka Ìtumọ̀: Ijoye nla kan lo nje yege, ibi to tedo di to n gbe bo si owo isale Òndó ìdí niyi ti won fi n pe won ni òdò yègè. Ìtumọ̀: Ojà ni won n pen i igele ni èdè Òndó. Tomodé tàgbà won ni o ma fi aro wọn lo oko ni agbèègbè ti a n soro bayii nigba ti o ba di owo, ale won a pate oja won si ita ile won, titi ti o fid i ojà ti won náà ni alale.  Ìtumọ̀: Ó jé agbègbè ti okuta pos i agbegbe yin i àwon molé molé ti n ma wa ko okuta àwon ni o si so agbegbe naa di ibi-a-n-gbo-òkútà oun lo wa di ìgbònkúta lóní Ìtumọ̀:Ibi tí Ondo ati Bágbè ti pinya ni a npe ni ìtapín  Ìtumọ̀: lósìnlá-là gbalá ni àpètán lósùlá ibè ni won ti kókó ń se osùn tí won ńrà osìn, tí won ńtà osìn ní Ondo. Ìtumọ̀: àwon òlàjú ti o kókó lo sí Èkó ti won tàjò dé ni won so agbegbe yin i sùrúlérè nigba ti won tàjò de lati ma fí rántí agbègbè tí won gbé ni Èkó  Ìtumọ̀: Àwon òlàjú ti o koko lo sí Èkó ti won tajo dé ni won so agbègbè yin í Yaba nígbà tí won tàjò dé láti le ma fi rántí àgbègbè ti won gbé ní Èkó.  Ìtumọ̀: O je akínkanjú okùnrin kan tí ó lòkíkí ti a wa fi orúko re so agbègbè tí ó ńgbé. Ìtumọ̀:Olóyè ló ń jé sokoti àdúgbò rè ni won wá so di idim-sòkòtí.  Ìtumọ̀:Jé ìtà oba tí won ti ń ma pa olè àti òdaràn idà ni a fi ń pa won ibi tí a n tójú idà náà sí ni Ìsídà níwòn ìgbà tí ó si jé pé apá ìsàlè Ondo ló bó sí ni a fi ń pè ní Odòsíndà. Ìtumọ̀:Ibi tí àwon ará Ondó tí máa ń jo ibi tí ó téjú tí ó gba èrò púpò ni, ó sì bó sí àrín ìlú a sì ma ń se ìpàdé níbè náà pèlú agbègbè yíì ni won ń pè ní òde Ondó.  Ìtumọ̀:Ibè ní agbèbbè tí a ma ńkò àwon omobìnrin tí kò tí mo Okunrin si fun Idabobo lowo isekuse ki won tó ní oko ní ayé àtijó agbègbè náà sì ni eré obìtun ti bèrè. Ìtumọ̀: O je agbègbè tí òkà ti ń pò ti àwon èèyàn ń rà tí won si ń tà. Ìdí nìyí ti won fi ń pè ní ibi-ìje-okà ti ó di ìjòkà lónìí. Ìtumọ̀: O je àdúgbò ti èèyàn kan tédó ni pe bayìí ti o so àdúgbò náà ni orúko Tèmídire: Tèmi-di-ire.  Ìtumọ̀: Ó jé agbègbè tí babaláwo kan tí ó gbójú wa ni àtijó a sì máagbà èmí eniyan la pupo lowo iku. Igbàgbó sì ni wipe eni ti o bat i mikanlè lówó Iku lódò rè ko le rí ajínde mo idi niyi ti won fi ń pè ni odò-ìmí-kanlè tí àgékúrú rè wa di odòmíkàn. Ìtumọ̀: Eni tó ní ilé ni a ń pè ni ‘nuli’ ni èdè Òndó. Agbègbè yi si wa je agbègbè ti àwon oní ilé ń gbé idi niyi ti won fi n pe ni odò-núlí ti ó wá di odòlÍlí  Ìtumọ̀: Orúko ìlagije akíkanjú kan ló ń jé béè. Agbègbè tí ó n gbe ni a fi orúko re so lati se aponle fún un. Ìtumọ̀: Baba kan wa ti o ni, irúfé, irúgbìn kan ti a mo si pakala ni ede Oǹdó. Ìtumọ̀: Àgbègbè tí àwon elésìn Kiriyó ti máa se ìsìn won fún ìgbalà okàn ni won pè ní òkè-ìgbàlà ti o wa di okegbala lónìí yíì.