title: Bámijí Òjó

text: A bí Bámijì Òjó ní ogúnjọ́ oṣù kẹwàá ọdún 1939 ní ìlú ìlọ́ràá, ní ìjọba ìbílẹ̀ Afijió ní ìpínlẹ̀ Ọ̀jọ́. Orúkọ àwọn òbí rẹ̀ ni Jacob Òjó àti Abímbọ́lá Àjọkẹ́ Òjó. Iṣẹ́ àgbẹ̀ ni àwọn òbí rẹ̀ ń ṣe.  Ojú ti ń là díẹ̀ nígbà náà, ẹni tí ó bá mú ọmọ lọ sí ilé-ìwé ní ìgbà náà, bí ìgbà tí ó fi ọmọ sọ̀fà tí ó mú ọmọ lọ fún òyìnbó ni. Ṣùgbọ́n àwọn òbí rẹ̀ pa ìmọ̀ pọ̀ wọ́n fi sí ilé-ìwé alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ ti ìjọ onítẹ̀bọmi ti First Baptist Day School ìlú Ìlọràá ni ọdún 1946. O ṣe àṣeyẹrí nínú ẹ̀kọ́ oníwèé mẹ́fà, tí ó kà jáde ni ilé-ìwé alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀. Nígbà náà wọ́n ti ń dá ilé ẹ̀kọ́ gíga Mọ́dà (Modern School) sílẹ̀. Bámijí Òjó ṣe ìdánwò bọ́ sí ilé-ìwé Local Authority Modern School ní ìlú Fìdítì, ó wà ní ibẹ̀ fún ọdún mẹ́ta (1956-1959).  Lẹ́yìn èyí nínú ọdún 1960, Bámijí Òjó ṣe iṣẹ́ díẹ̀ láti fi kówó jọ. Nítorí pé kò sí owó lọ́wọ́ àwọn òbí rẹ̀ láti tọ́ ọ kọjá ìwé mẹ́jọ. Lẹ́yìn tí ó ti ṣiṣẹ́ tí ó sì kówó jọ fún ọdún kan pẹ̀lú ìwé ẹ̀rí “Modern School”, ó tún tíraka láti tẹ̀síwájú lẹ́nu ìwé rẹ̀. Ó lọ sí ilé-ìwé ti àwọn olùkọ́ni ti “Local Authority Teacher Training College” ní ìlú Ọ̀yọ́ láti inú ọdún 1961 di ọdún 1962.  Ìgbà tí ó parí ẹ̀kọ́ rẹ̀ ni ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ tíṣà, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé kì í ṣe iṣẹ́ tí ó wù ú lọ́kàn gan-an láti ilẹ̀ pẹ̀pẹ̀ ni iṣẹ́ tíṣà. Ó ṣe iṣẹ́ tíṣà káàkiri àwọn ìpínlẹ̀ bí i Ṣakí, Edé, Ahá. Ṣùgbọ́n iṣẹ́ ìròyìn ni ó múmú ní ọkàn rẹ̀.  Bámijí Òjó wà lára àwọn méjìlá àkókó tí wọ́n gbà ní ọdún 1969 láti kọ́ Yorùbá ní Yunifásitì Èkó. Nígbà náà ojú ọ̀lẹ ni wọ́n fi máa ń wo ẹni tí ó bá lọ kọ́ Yorùbá ní Yunifásitì.  Lẹ́yìn tí ó parí ẹ̀kọ́ rẹ̀ ni wọ́n gba Bámijí Òjó sí ilé iṣẹ́ ìròyìn ní ọdún 1970, Àlhàájì Lateef Jákàńdè ni ó gbà á sí iṣẹ́ ìròyìn ní ilé-iṣẹ́ “Tribune”ní ìlú Èkó, gẹ́gẹ́ bí igbá kejì olóòtú Ìròyìn Yorùbá. Ṣùgbọ́n nítorí pé ó tin í ìyàwó nílé nígbà náà wọ́n gbé e padà sí Ìbàdàn. Ilé-iṣẹ́ wọn wà ní Adẹ́ọ̀yọ́. Ní àsìkò yìí kan náà ni Bámijí Òjó ronú pé iṣẹ́ ìròyìn ti orí Rédíò Sáá ní ó wu òun. Ó wá ń bá wọn ṣiṣẹ́ aáyan ògbufọ̀ ni ilé-iṣẹ́ “Radio Nigeria”. Èyí ni ó ń ṣe tí ó fi ń ṣiṣẹ́ nílé iṣẹ́ “Tribune” àti nílé iṣẹ́ “Radio Nigeria”.  Ní ọdún 1971 ni wọ́n gba Bámijí Òjó gẹ́gẹ́ bí oníṣẹ́ Ìròyìn ní ilé iṣẹ́ “Radio Nigeria”. Àwọn tí wọ́n jìjọ ṣiṣẹ́ ìròyìn nígbà náà ni Alàgbà Ọláòlú Olúmìídé tí ó jẹ́ ọ̀gá rẹ̀, Olóògbé Àlhàájì Sàká Ṣíkágbọ́ àti Olóògbé Akíntúndé Ògúnṣínà àti bàbá Omídèyí.  Nítorí ìtara ọkàn tí Bámijí Òjó ní láti ṣiṣẹ́ nílé iṣẹ́ Tẹlifíṣàn ó kúrò ní “Radio Nigeria”, ó lọ sí “Western Nigerian Broadcastint Service” àti “Western Nigerian Televeision Station” WNBS/WNTV tó wà ní Agodi Ìbàdàn, nínú oṣù kọkànlá ọdún 1973. Ni ibẹ̀ ni ọkà rẹ̀ ti balẹ̀ tí àyè sì ti gbà á láti lo ẹ̀bùn rẹ̀ láti gbé èdè, àṣà àti lítíréṣọ̀ Yorùbá lárugẹ. Ìràwọ̀ rẹ̀ si bẹ̀rẹ̀ sí í tàn gidigidi lẹ́nu iṣẹ́ ìròyìn. Nígbà ti Bámijí Òjó wà ní “Radio Nigeria” kí ó tó lọ sí “Western Nigerian Television Station (WNTV)” ni wọ́n ti kọ́kọ́ ran àwọn oníṣẹ́ ibẹ̀ lọ sí ilé ẹ̀kọ́ láti lọ kọ́ ẹ̀kọ́ nípa bí wọ́n ṣe ń ṣiṣẹ́ nílé iṣẹ́ Rédíò. Ilé iṣẹ́ Rédíò ní Ìkòyí ni wọn ti gba idánilẹ́kọ̀ọ́ yìí. Ìdí nip é tí ènìyàn bá máa sọ̀rọ̀ nílé iṣẹ́ “Radio Nigeria”nígbà náà ó gbọ́dọ̀ kọ́ ẹ̀kọ́. Lára àwọn ètò tó máa ń ṣe lórí ẹ̀rọ Tẹlifísàn ni “Káàárọ̀-oò-jíire” àti “Tiwa-n-tiwa” túbọ̀sún Ọládàpọ̀, Láoyè Bégúnjọbí àti àwọn mìíràn ni wọ́n jọ wà níbi iṣẹ́ nígbà náà. Gbogbo akitiyan yìí mú kí ìrírí Bámijí gbòòrò si nípa iṣẹ́ ìròyìn àti ìṣẹ̀lẹ̀ àwùjọ pẹ̀lú àwọn ènìyàn inú rẹ̀.  Ní ọdún 1976 ni Bámijí Òjó lọ fún ìdáni lẹ́kọ̀ọ́ ní Òkè Òkun, ní orílẹ̀ èdè kenyà níbi tí ó ti gba ìwé ẹ̀rí “Certificate Course In Mass Communication” (Ìlànà Ìgbétèkalẹ̀ lórí afẹ́fẹ́).  Nígbà tí ó di oṣù kẹwàá ọdún 1976, ni wọ́n dá àwọn ìpínlẹ̀ mẹ́ta sílẹ̀, Ọ̀yọ́, Òndó àti Ògùn, Bámijí jẹ́ ọ̀kan lára àwọn tí ó kúrò ni ilé iṣẹ́ “Western Nigerian Broadcasting Services” àti “Western Nigerian Television Station (WNBS/WNTV) tí ó lọ dá Rédíò Ọ̀yọ́ sílẹ̀. Engineer Olúwọlé Dáre ni ó kó wọn lọ nígbà náà, Kúnlé Adélékè, Adébáyọ̀ ni wọ́n jìjọ dá ilé iṣẹ́ Rédíò sí lẹ̀ ni October 1976, wọ́n kó ilé iṣẹ́ wọn lọ sí Oríta Baṣọ̀run Ìbàdàn.  Nínú ọdún 1981 ni Bámijì Òjó tún pa iṣẹ́ tì, tí ó tún lọ fún ètò ìdánilẹ́kọ̀ọ́ lórí bí a ṣe ń ṣe iṣẹ́ Rédíò ní ilé iṣẹ́ Rédíò tí ó jẹ́ gbajúgbajà ní àgbáyé tí wọn ń pè ní “British Broadcasting Co-operation (BBC) London fún Certificate Course.  Ní ọdún 1983 ni ó lọ sí orílẹ̀ èdè Germany fún ìdánilẹ́kọ̀ọ́ Olóṣù mẹ́ta ní ilé iṣẹ́ Rédíò tí à ń pè ni “Voice of Germany”. Níbẹ̀ ló ti kọ́ ẹ̀kọ́ nípa iṣẹ́ Rédíò àti Móhùnmáwòrán. Ìgbà tí Bámijì Òjó dé ni ó jókòó ti iṣẹ́ tí ó yìn láàyò. Èyí ni ó ń ṣe títí tí wọ́n tún fi pín Ọ̀yọ́ sí méjì tí àwọn Ọ̀ṣun lọ, èyí mú kí àǹfààní wà láti tẹ̀ síwájú. Oríṣìíríṣìí ìgbéga ni ó wáyé nígbà náà ṣùgbọ́n ìgbéga tí ó gbẹ̀yìn nínú iṣẹ́ oníròyìn ni “Director of Programmes’ tí wọ́n fún Bámijí Òjó nínú oṣù kẹsàn-án, ọdún 1991, Ó sì wà lẹ́nu iṣẹ́ náà gẹ́gẹ́ bí olùdarí àwọn ẹ̀ka tí ó ń gbóhùn sáfẹ́fẹ́ títí di ọdún 1994. Ọjọ́ kọkànlélọ́gbọ̀n oṣù kejìlá ọdún 1994 ni ó fẹ̀yìn tì.  Ní ọdún tí ó tẹ̀lé, nínú oṣù kìíní ọdún 1995 ni Bámijì Òjó dá ilé iṣẹ́ tirẹ̀ náà sílẹ̀. Èyí tí ó pa orúkọ rẹ̀ ní ‘Bámijí Òjó Communicatio Center’.  Bámijì Òjó tin í iyàwó bẹ́ẹ̀ ni Ọlọ́run sì ti fi ọmọ márùn-ún dá a lọ́lá.  Oríṣìíríṣìí ẹ̀bùn móríyá àti ìkansáárásí ni Bámijí Òjó gbà nígbà tí ó wà lẹ́nu iṣẹ́ ijọba. Fún orí pí pé àti ìmọ̀ ìjìnlẹ̀ rẹ̀ tí ó fi hàn ní ilẹ̀ Germany. Ó gba onírúurú ẹ̀bùn fún àṣeyọrí àti àṣeyege ní òpin ẹ̀kọ́ náà. Pẹ̀lú ìrírí àti ẹ̀kọ́ tó kọ́ ní ‘London’ àti ‘Germany’ó di ọmọ ẹgbẹ́ tí a mọ̀ sí ‘Overseas Broadcasters’ Association’.  Ní ọdún 1990 ni ọ̀gágun Abudul Kareem Àdìsá fún Bámijí Òjó ní ẹ̀bùn ìkansáárá sí, èyí ni ‘Ọ̀yọ́ State Merit Award for the best producer or the year’. Fún ìmọ rírì ètò tí ó ń ṣe ní orí ‘Television Broadcasting Co-operation Ọ̀yọ́ State (BCOS)’ Ṣó Dáa Bẹ́ẹ̀ tí àwọn ènìyàn ń jé àǹfààní rẹ̀, Aláyélúwà Ọba Emmanuel Adégbóyèga Adéyẹmọ Ọ̀pẹ́rìndé 1. ni ó fi oyè Májẹ̀óbà jẹ́ ti ilú Ìbàdàn dá a lọ́lá, nínú oṣù kọkànlá ọdún 1994.  1.5 Bámijì Òjó Gẹ́gẹ́ Bi Ònkọ̀wé Ìwé Ìtàn Àròsọ Yorùbá  Ìwé kíkọ jẹ ohun ti Bámijì Òjó nífẹ̀ẹ́ sí. Ọba Adìkúta jẹ́ ọ̀ken lára ìwé méjì sí mẹ́ta tí ó ti kọ jáde. Ìwé àkọ́kọ́ tí Bámijì Òjó kọ jáde ni Mẹ́numọ́. Ìwé yìí jáde ni ọdún 1989.  Lẹ́yìn èyí ni Bámijì Òjó kọ ìwé rẹ̀ kejì. Ọba Adìkúta tí ó jáde nínú oṣù kẹta ọdún 1995.  Nígbà tí Bámijì Òjó wà ní ilé iṣẹ́ “Radio Nigeria” ni ó ti kọ́kọ́ kọ ìwé kan tí ó pè ní Àṣà Àti Òrìṣà Ilẹ̀ Yorùbá. Ìwé yìí wà lọ́dọ̀ àwọn atẹ̀wétà tí ó gbàgbé sí wọn lọ́dọ̀ tí kò sì jáde di òní olónìí.  Bámijì Òjó gẹ́gẹ́ bí ẹnìkan tí ó ní ìtara ọkàn. ó tún ní àwọn ìwé méjì tí ó wà lọ́dọ̀ rẹ̀ tí yóò jáde ní àìpẹ́. Àkọ́kọ́ ni Ṣódaa Bẹ́ẹ̀. Ìwé yìí jẹ́ àbájáde ètò kan tí ó ṣe pàtàkì lórí Rédíò.  Òmíràn ni ètò Èyí Àrà. Bámijí Òjó ni ó dá ètò náà sílẹ̀¸ní ọjọ́ kìíní oṣù kẹrin ọdún 1984. Ní ilẹ̀ Yorùbá pàápàá jù lọ “South West”, òun ni ó bẹ̀rẹ̀ rẹ̀, kò sí ilé iṣẹ́ Rédíò tí ó síwájú rẹ̀ bẹ̀rẹ̀ ètò yìí “Phone In” Èyí Àrà.


title: Ọ̀gbàgì

text: Ìlú Ọ̀gbàgì jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn ìlú pàtàkì tó wà ní agbègbè àríwá Àkókó ní Ìpínlẹ̀ Oǹdó. Ìlú yìí wà láàárín Ìkàrẹ́ àti Ìrùn tó jẹ́ ààlà àríwá Àkókó àti Èkìtì. Ìlú Ọ̀gbàgì wà ní ojú ọ̀nà tó wá láti Adó-Èkìtì sí Ìkàrẹ́-Àkókó ó sì jẹ́ kìlómítà mẹ́rìnláá sí ìlú Ìkàrẹ́. Láti Ìkàrẹ́, ìlú Ọ̀gbàgì wà ní apá ìwọ̀ oòrùn tí ó sì jẹ́ pé títì tí a yọ́ ọ̀dà sí ló so ó pọ̀ mọ́ ìlú Ìkàrẹ́ tó jẹ́ ibùjókòó ìjọba ìbílẹ̀ àríwá Àkókó.  Ìlú Ọ̀gbàgì kò jìnnà sí àwọn ìlú ńlá mìíràn ní agbègbè rẹ̀. Ní ìlà oòrùn Ọ̀gbàgì, a lè rí ìlú bí i Ìkàrẹ́ àti Arigidi àti ní ìwọ̀ oòrùn ìlú yìí ni ìlú Ìrùn wà ní ọ̀nà tó lọ sí Adó-Èkìtì.  Ọ̀gbàgì jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn ìlú mẹ́fà tí ó tóbi jùlọ ní agbègbè àríwá Àkókó nírorí ìwádìí sọ fún wa pé gẹ́gẹ́ bí ètò ìkànìyàn, ti ọdún `963, àwọn ènìyàn ìlú yìí ju Ẹgbẹ̀rún mẹ́rìnlélọ́gbọ̀n lọ nígbà náà ṣùgbọ́n èyí yóò tit ó ìlọ́po méjì rẹ̀ lóde òní. Ìlú yìí jẹ́ ìlú ti a tẹ̀dó sí ibi tí ó tẹ́jú ṣùgbọ́n tí òkè yí i po, lára àwọn òkè wọ̀nyí sì ni a ti rí òkè Oròkè tó jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn ojýbọ Òrìṣà Òkè Ọ̀gbàgì. ` Ojú ọ̀nà wọ ìlú yìí láti àwọn ìlú tó yí i pot í ó sì jẹ́ pé èyí mú ìrìnnjò láti Ọ̀gbàgì sí ìlúkílùú ní Ìpinlẹ̀ Oǹdó rọrùn. Àwọn ọ̀nà wọ̀nyí mú un rọrùn láti máa kó àwọn irè oko wọ̀lú láti gbogbo ìgbèríko tó yí ìlú Ọ̀gbàgì ká.  Gẹ́gẹ́ bi ó ti jẹ́ pé oríṣìíríṣìí iṣẹ́ ni ó wà ní ilẹ̀ Yorùbá láyé àtijọ́ àti lóde òní, bẹ́ẹ̀ náà ni a lè rí i ní ìlú Ọ̀gbàgì níbi tó jẹ́ pé púpọ̀ nínú àwọn iṣẹ́ àtijọ́ ni ilẹ̀ Yorùbá ni wọn ń ṣe. Iṣẹ́ àgbẹ̀ tó jẹ́ pàtàkì iṣẹ́ àwọn Yorùbá ló rí àwọn oríṣìíríṣìí iṣẹ́ mìíràn. Iṣẹ́ àwọn ọkùnrin ni ẹmu-dídá tó tún ṣe pàtàkì tẹ̀lé iṣẹ́ àgbẹ̀. Òwò ṣíṣe, oríṣìíríṣìí iṣẹ́ ọnà tàbí iṣẹ́ ọwọ́ bí i agbọ̀n híhun, irun gígẹ̀, iṣẹ́ alágbẹ̀dẹ, ilé mímọ àti iṣẹ́ gbẹ́nàgbẹ́nà. Iṣẹ́ àwọn obìrin sì ni aṣọ híhun, irun dídì, òwò ṣíṣe àti àwọn oríṣìíríṣìí iṣẹ́ ìjọba ti ọkùnrin àti obìnrin ń ṣe.  Nípa iṣẹ́ àgbẹ̀ tí wọn ń ṣe, púpọ̀ nínú oúnjẹ wọn ló wá láti ìlú yìí tí ó sì jẹ́ ìwọ̀nba díẹ̀ ni oúnjẹ tí a ń kó wọ̀lú. Iṣẹ́ ẹmu-dídá pàápàá ti fẹ́ ẹ̀ borí iṣẹ́ mìíràn gbogbo nítorí èrè púpọ̀ ni àwọn tó ń dá a ń rí lórí rẹ̀ tí ó sì jẹ́ pé àwọn àgbẹ̀ oníkòkó kò lè fọwọ́ rọ́ àwọn adẹ́mu sẹ́hìn nítorí ẹmu-dídá kò ní àsìkò kan pàtó, yípo ọdún ni wọ́n ń dá a.  Iṣẹ́ ẹmu-dídá yìí ṣe pàtàkì nítorí ọ̀pọ̀lọpọ̀ igi ògùrọ̀ ni a lè rí ní ìlú yìí àti ní gbogbo oko wọn. Àwọn adẹ́mu wọ̀nyí máa ń gbin igi ògùrọ̀ sí àwọn bèbè odò bí àwọn àgbẹ̀ oníkòkó ṣe máa ń gbin kòkó wọn. Èyí ló sì mú kí àwọn tó ń ta ẹmu ní Ìkàrẹ́, Arigidi, Ugbẹ̀, Ìrùn àti Ìkáràm máa wá sí ìlú Ọ̀gbàgì wá ra ẹmu ní ojoojúmọ́.  Bí a ti rí àwọn òṣìṣẹ́ ìjọna ti iṣẹ́ ń gbé wá sí ìlú Ọ̀gbàgì náà ni a rí ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọmọ Ọ̀gbàgì tí iṣẹ́ ìjọba gbé lọ sí ibòmíràn, nítorí náà ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ọ̀dọ́ tí ìbá wà láàárín ìlú yìí ni wọ́n wà lẹ́hìn odi. Àwọn òṣìṣẹ́ ìjọba tí a lè rí ní àárín ìlú náà ni àwọn olùkọ́ àwọn ọlọ́pàá, ọ̀sìṣẹ́ ilé ìfowópamọ́, òṣìṣẹ́ ilé ìfìwéránṣẹ́ àti àwọn òṣìṣẹ́ ìjọba ìbílẹ̀.  Idí tí a fir í àwọn òṣìṣẹ́ ìjọba wọ̀nyí ni àwọn àǹfààní tí ìjọba mú dé ìlú yìí bí i kíkọ́ ilé ìgbẹ̀bí àti ìgboògùn, ilé ìdájọ́ ìbílẹ̀, ilé ìfìwéránṣẹ́, ilé ìfowópamọ́, ọjà kíkọ́, ilé ọlọ́pàá àti ọ̀pọ̀lọpọ̀ ilé-ẹ̀kọ́ gíga àti ilé-ẹ̀kọ́ kéékèèkéé.  Nípa ti ẹ̀sìn, àwọn oríṣìí ẹ̀sìn mẹ́ta pàtàkì tí a lè rí lóde òní ní ilẹ̀ Yorùbá náà ló wà ní Ọ̀gbàgì. Fún àpẹẹrẹ, a lè rí ẹ̀sìn ìbílẹ̀ àti àwọn ẹ̀sìn ìgbàlódé tó jẹ́ ẹ̀sìn kirisitẹẹni àti ẹ̀sìn mùsùlùmí. Nínú ẹ̀sìn ìbílẹ̀ ni a ti rí oríṣìíríṣìí àwọn òrìṣà tí wọn ń sìn, èyí tí òrìṣà òkè Ọ̀gbàgì jẹ́ ọ̀kan pàtàkì tó wà fún gbogbo ìlú Ọ̀gbàgì. Bí a ti rí àwọn tó jẹ́ pé wọn kò ní ẹ̀sìn méjì ju ẹ̀sìn ìbílẹ̀ ni a rí àwọn mìíràn tó wà nínú àwọn ẹ̀sìn ìgbàlódé wọ̀nyí síbẹ̀ tí wọn tún ń nípa nínú bíbọ àwọn òrìṣà inú ẹ̀sìn ìbílẹ̀. Eléyìí lè jẹ́ gẹ́gẹ́ bí ẹ̀sìn ìdílé tàbí àwọn àwòrò òrìṣà tó jẹ́ dandan fún wọn láti jẹ oyè àwòrò bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ẹlẹ́sìn mìíràn ni wọ́n nítorí ìdílé wọn ló ń jẹ oyè náà. Ẹ̀sìn ìbílẹ̀ kò jẹ́ alátakò fún ẹ̀sìnkẹsìn ni wọ̀ngbà tí ẹ̀sìn náà bá lé mú ire bá àwọn olùsìn.  Àpèjúwe mi yìí kò ní kún tó tí mo bá fẹnu ba gbogbo nǹkan láìsọ ẹ̀yà èdè tí ìlú Ọ̀gbàgì ń sọ. Ní agbègbè Àkókó, oríṣìíríṣìí èdè àdùgbò tó jẹ́ ara ẹ̀yà èdè Yorùbá ni a lè rí, nítorí ìdí èyí, ó ṣe é ṣe kí ọmọ ìlú kan máà gbọ́ èdè ìlú kejì tí kò ju kìlómítà méjì sí ara wọn. Nítorí náà, ó dàbí ẹni pé iye ìlú tí a lẹ̀ rí ní agbègbè àríwá Àkókó tàbí ní Àkókó ní àpapọ̀ ní iye ẹ̀yà èdè tí a lè rí. Ṣùgbọ́n a rí àwọn ìlú díẹ̀ tí wọn gbọ́ èdè ara wọn bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ìyàtọ̀ wà díẹ̀díẹ̀ nínú wọn. Ó ṣe é ṣe kí irú ìyàtọ̀-sára èdè yìí ṣẹlẹ̀ nípa oríṣìíríṣìí ogun abẹ́lé tí ó ṣẹlẹ̀ ní ilẹ̀ Yorùbá láyé àtijọ́ nítorí èyí mú ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn láti oríṣìíríṣìí ẹ̀yà tẹ̀dó sí agbègbè yìí tí ó sì fa sísọ oníruurú èdè tó yàtọ̀ sí ara wọn nítorí agbègbè yìí jẹ́ ààlà láàárín Ìpínlẹ̀ Oǹdó, Kwara àti Bendel lóde òní. Nítorí ìdí èyí, èdè Ọ̀gbàgì jẹ́ àdàpọ̀ èdè Èkìtì àti ti Àkókó ṣùgbọ́n èdè Èkìtì ló fara mọ́ jùlọ nítorí ìwọ̀nba ni àwọn ìyàtọ̀ tó wà nínú èdè Ọ̀gbàgì àti ti Èkìtì gẹ́gẹ́ bí ó ti hàn nínú àwọn orin àti ewì tí mo gbà sílẹ̀. Fún ìdí èyí, kò ní ṣòro rárá fún ẹni tó wá láti Èkìtì láti gbọ́ èdè Ọ̀gbàgì tàbí láti sọ èdè Ọ̀gbàgì ṣùgbọ́n ìṣòro ni fún ẹni tó wá láti ìlú mìíràn ní Àkókó láti gbọ́ èdè Ọ̀gbàgì tàbí láti sọ ọ́ yàtọ̀ sí àwọn ìlú díẹ̀ ní àkókó tí wọn tún ń sọ ẹ̀yà èdè Èkìtì bẹ́ẹ̀. Fún àpẹẹrẹ, ọmọ ìlú Ìrùn, Àfìn, Eṣé àti Ìrọ̀ ti wọn wà ní agbègbè kan náà pẹ̀lú Ọ̀gbàgì lè sọ tàbí gbọ́ èdè Ọ̀gbàgì pẹ̀lú ìrọ̀rùn.  Bí ó ti wù kí ìṣòro gbígbọ́ èdè yìí pọ̀ tó, mo dúpẹ́ lọ́wọ́ Ọlọrun fún àǹfààní tí mo ní láti ṣiṣẹ́ láàárín àwọn ará ìlú yìí fún ọdún márùn ún tí ó mú kí ń lè gbọ́ díẹ̀ nínú èdè Ọ̀gbàgì bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé n kò lè sọ ọ́ ṣùgbọ́n mo tún dúpẹ́ lọ́wọ́ Olóyè Odù tó jẹ́ olùtọ́nisọ́nà àti olùrànlọ́wọ́ mi tó jẹ́ ọmọ Ọ̀gbàgì tó sì gbọ́ èdè Gẹ̀ẹ́sì àti Yorùbá láti ṣe àlàyé lórí àwọn nǹkan tó ta kókó èyí tí ó sì mú kí iṣẹ́ ìwádìí yìí rọrùn láti ṣe.


title: Ìrè-Èkìtì

text: Ire-Ekiti


title: Ìrè-Èkìtì

text: F.I. Ibitoye


title: Ìrè-Èkìtì

text: Ogun


title: Ìrè-Èkìtì

text: F.I. Ibitoye (1981), ‘Ìlú Ìrè-Èkìtì’, láti inú ‘Òrìṣà Ògún ní ìlú Ìrè-Èkìtì.’, Àpilẹ̀kọ fún Oyè Bíeè, DALL, OAU, Ifẹ̀, Nigeria, ojú-ìwé 1-3. Ìrè-Èkìtì jẹ́ ìlú kan ní agbègbè àríwá Èkìtì ní ìpínlẹ̀ Oǹdó; èyí tí ó jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn ọmọ bíbí inú ìpínlẹ̀ ìwọ̀-oòrùn àtijọ́. Tí ènìyàn bá gba ojú títì ọlọ́dà wọ ìlú Ìrè, ó rí bi kìlómítà márùndínlógójì sí Ìkọ̀lé-Èkìtì tí í ṣe olú ìlú fún gbogbo agbègbè àríwá Èkìtì. Ṣùgbọ́n ó fi díẹ̀ lé ni ogóje kìlómítà láti Ilé-Ifẹ̀. Èyiini tí a bá gba ọ̀nà Adó-Èkìtì. Nígbà tí a bá gba ọ̀nà yìí, lẹ́hìn tí a dé Ìlúpéjú-Èkìtì ni a óò wá yà kúrò ní títí ọlọ́dà sí apá ọ̀tún. Ọ̀nà apá ọ̀tún yẹn tí wọ́n ṣẹ̀ṣẹ̀ ń ṣe ni a óò wá tọ̀ dé Ìrè-Èkìtì, kìlómítà márùn-ún ibi tí a ti máa yà jẹ́ sí ìlú Ìrè-Èkìtì.  Ara ẹ̀yà ilẹ̀ Yorùbá náà ní ilú Ìrè-Èkìtì wà. Àwọn gan-an pàápàá sì tilẹ̀ fi ọwọ́ sọ àyà pé láti Ilé-Ifẹ̀ ni àwọn ti wá. Wọ́n tún tẹnu mọ́ ọ dáradára pé ibẹ̀ ni àwọn ti gbé adé ọba wọn wa. Nítorí náà, títí di òní olónìí, Onírè ti Ìlù Ìre-Èkìtì jẹ́ ògbóǹtagi kan nínú àwọn ọba Aládé tí ó wà ní Èkìtì.  Gẹ́gẹ́ bí n óò ti ṣe àlàyẹ́ ní orí kejì ìwé àpilẹ̀kọ yìí, “Oní-èrè” ni ìtàn sọ fún wa pé wọ́n gé kúrú sí “Onírè” ti ìsìnyìí. Alàyẹ́ Samuel Johnson nínú The History of The Yoruba. sì ti fi yé wa pé nítorí oríṣìíríṣìí òkè tí ó yi gbogbo ẹ̀yà Yorùbá tí à ń pe ní Èkìtì ká, ni a ṣe ń pè wọ́n bẹ́ẹ̀. Nítorí náà, orúkọ àjùmọ jẹ́ ní “Èkìtì”. Ìtàn sí tún fi yé mi pé ìlú kékeré kan tí ó ń jẹ́ “Igbó Ìrùn” ni àwọn ará Ìrè-Èkìtì ti ṣí wá sí ibi tí wọ́n wà báyìí; àìsàn kan ló sì lé wọn kúrò níbẹ̀. “Igbó Ìrùn” ti di igbó ní ìsinyìí, ṣùgbọn apá àríwá Ìrè-Èkìtì ló wà. Mo fi èyí hàn nínú àwòrán ìlú náà.  Ìṣesí àwọn ará Ìrè-Èkìtì kò yàtọ̀ sí tí àwọn ìlú Yorùbá yòókù, yálà nípa aṣọ wíwọ̀ tàbí àṣà mìíràn. Àrùn tí í sìí ṣe Àbọ́yadé, gbogbo Ọya níí ṣe. Àwọn náà kò kẹ̀rẹ̀ nípa gbígba ẹ̀sìn Òkèèrè mọ́ra nígbà tí gbogbo ilẹ̀ Yorùbá mìíràn ń ṣe èyí. Ẹsìn Ìjọ Páàdi àti ti Lárúbáwá ni a gbọ́ pé wọ́n gbárùkù mọ́ jù. Síbẹ̀síbẹ̀, wọ́n ṣì ń ráyẹ̀ gbọ́ ti ẹ̀sìn ìbílẹ̀ Yorùbá, bí ọ́ tilẹ̀ jẹ́ pẹ́ ó ní àwọn àdúgbò tí èyí múmú láyà wọn jù. Fún àpẹrẹ, mo tọka sí àwọn àdúgbò tí wọn ti mọ̀ nípa Òrìṣà Ògún dáadáa nínú àwòrán.  Èdè Èkìtì nì òdè Àdúgbọ̀ wọn. Nítorí náà, ìyàtọ̀ tí ó wà láàrin èdè Èkìtì àti ti Yorùbá káríayé náà ló wà ní tiwọn. Fún àpẹẹrẹ wọn a máa pa àwọn kóńsónàntì kan bíi ‘w’ jẹ. Wọn a pe “owó,” ‘Òwírọ̀’ “Àwòrò” ni “eó”, “ọ̀úrọ̀”, “Àòrò”. Wọ́n tún lè pa ‘h’ gan-an jẹ; kí wọ́n pe “Ahéré”ní “Aéré. Nítorí náà “Aéré eó” yóò dípò “Ahéré owó” Nígbà mìíràn pàápàá, wọn a fi ẹyọ ọ̀rọ̀ kan dípò òmíràn, fún àpẹẹrẹ:  ira yóò dípò ará  erú yóò dípò erú èyé yóò dípò ìyá.  àbá yóò dípò bàbá  ijọ́ yóò dípò ọjọ́  Gẹ́gẹ́ bí a ṣe mọ, àwọn náà tún máa ń fi fáwẹ́lì ‘u’ bẹ̀rẹ̀ ọ̀rọ̀. Fún àpẹẹrẹ:  Ulé dípò Ilé  Ùrè dípò Ìrè  Ufẹ̀ dípò Ifẹ̀  Ukú dípò Ikú  Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọ̀nà ni èdè yìí fi yàtọ̀ si ti Yorùbá káríayé. Nítorí náà, mo kàn ṣì ń ṣe àlàyé rẹ̀ léréfèé ni, n óò tún máa mẹ́nu bá wọ́n nígbà tí a bá ń ṣe àtúpayá èdè orin Ògún. Ọ̀rọ̀ pọ̀ nínú ìwé kọ́bọ̀ ni.


title: Ọ̀ra Ìgbómínà

text: Ọ̀ra Ìgbómínà


title: Ọ̀ra Ìgbómínà

text: Agbègbè Ìlá-Ọ̀ràngún ni Ọ̀ra-Ìgbómìnà wà. Ìlú Ọ̀ra-Ìgbómìnà ló dúró bí afárá tí a lè gùn kọjá sí ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́, ípínlẹ̀ Ondó, àti ìpínlẹ́ Kwara. Ìkóríta ìpínlẹ̀ mẹ́tẹ̀ẹ̀ta ni Ọ̀ra-ìgbómìnà wà, ṣùgbọ́n ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ ní wọ́ ṣírò rẹ̀ mọ́. Kilómítà mẹ́tàlá ni Ọ̀ra-Ìgbómìnà sí Ìlá-Ọ̀ràngún tó wá ní ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́, Kílómítà mẹ́ta péré ni Ọ̀ra sí Àránọ̀rin tó wà ní ìpínlẹ́ Kwara, ó sì jẹ́ Kìlómítà kan péré sí Ọ̀sàn Èkìtì tó wà ní ìpínlẹ̀ Oǹdó. Ilé-Ifẹ̀ ni àwọm Ọ̀ra ti wá ní òórọ̀ ọjọ́. Ìtàn àtẹnudẹ́nu fi yẹ́ ni pé kì í ṣe Ọ̀ra àkọ́kọ́ ni wọ́n wà báyìí. Ní ǹkan bí ọ̀rìnlé-lẹ́ẹ́dẹ́gbẹ̀ta ọdún sẹ́hìn ni wọ́n tẹ ibi tí wọ́n wà báyìí dó. Ọra-Ìgbómìnà jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn ìlú tí ogun dààmú-púpọ̀ ní ayé àtijọ́. Nínú àwọn ogun tí ìtàn sọ fún ni pọ́ dààmú Ọ̀ra ni – ogun Ìyápọ̀ (ìyàápọ̀), ogun Jálumi, Èkìtì Parapọ̀, àti ògun Ògbórí-ẹfọ̀n. Ní àkókò náà, àwọn akọni pọ́ ní Ọ̀ra lábẹ́ àkóso Akẹsin ọba wọn. Àwọn ògbógi olórí ogun nígbà náà ni ‘Eésinkin Ajagunmọ́rùkú àti Eníkọ̀tún Lámọdi ti Òkè-Ópó àti ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ológun mìíràn. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ló fí ìbẹ̀rù-bójo sá kúrò ní ìlú ní àkókò ogun. Nígbà tí ogun rọlẹ̀, ọ̀gọ̀ọ̀rọ̀ nínú àwọn to ti ságun ló pádá wá sí Ọ̀ra ṣùgbọ́n àwọn mìíràn kò padà mọ́ títí di òní olónìí. Àwọn Òkèèwù tó jẹ́ aládùúgbò Ọra náà ṣí kúrò ní Kèságbé ìlú wọn, wọ́n sì wá sí Ọ̀ra. Nínú àwọn tí kò pádà sí Ọ̀ra mọ́, a rí àwọ́n tọ́ wá ní Rorẹ́, Òmù-àrán, Ìlọfà àti Ibàdàn. Àwọn ìran wọn wà níbẹ́ títí dì òní olónìí. Ní àkókò tí mo ń kọ ìwé yìí, ìlú méjì ló papọ̀ tí a ń pè ní Ọ̀ra-Ìgbómìnà - Ọ̀ra àti Òkèèwù, ìlú ọlọ́ba sin i méjèèjì.


title: Ọ̀ra Ìgbómínà

text: B. ÌṢẸ̀DÁ ÌLÚ Ọ̀RA-ÌGBÓMÌNÀ  Nítorí pẹ́ ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìtàn ìṣẹ̀dá àwọn ìlú Yorùbá jẹ́ àtẹnudẹ́nu, ó máa ń sòro láti sọ ní pàtó pé báyìí-báyìí ni ìlú kan ṣe ṣẹ̀. Nígbà míràn a lè gbọ́ tọ́ bí ìtàn méjì, mẹ́ta, tàbí ju bẹ́ẹ̀ lọ nípa bí ìlú kan ṣe ṣẹ́. Báyìí gan-an nit i ìṣẹ̀dá ìlú Ọ̀ra-Ìgbómìnà rí. Ohun tí a gbọ́ ni a kọ sílẹ̀ ní éréfẹ̀ẹ́ nítorí kì í kúkú ṣe orí ìtàn ìlú Ọ̀ra-Ìgbómìnà gan-an ni mo ń kọ ìwé lé, ṣùgbọ́n bí òǹkàwé bá mọ díẹ̀ nínú ìtàn tó jẹ mọ́ ìṣẹ̀dá ìlú Ọ̀ra-Ìgbómìnà, yóò lè gbádùn gbogbo ohún tí a bá sọ nípa Ọdún Òrìṣà Ẹlẹ́fọ̀n ní Ọ̀ra-Ìgbómìnà tí mo ń kọ Ìwé nípa rẹ̀.  Ìtàn kan sọ pé àwọn ènìyàn ìlú Ọ̀ra Ìgbómìnà kì í ṣe ọ̀kan náà láti ìbẹ̀rẹ̀ pẹ̀pẹ̀ wá. Irú wá, ògìrì wá ni ọ̀rọ̀ ìlú Ọ̀ra. Àwọn ọmọ alápà wá láti Ilé-Ifẹ̀. Àwọn Ìjásíọ̀ wá látio Ifọ́n. Awọn Òkè-Òpó àti Okè kanga wá láti Ọ̀yọ́ Ilé, àwọn mìíràn sí wá láti Ẹpẹ̀ àti ilẹ̀ Tápà. Kò sí ẹni tó lè sọ pé àwọn ilé báyìí-báyìí ló kọ́kọ́ dé ṣùgbọ́n gbogbo àwọn agbolé náà parapọ̀ sábẹ́ àkóso Akẹsìn tó jẹ́ ọmọ Alápà-merì láti Ilé Ọ̀rámifẹ̀ ní Ilé-Ifẹ̀. Orúkọ ibi tí àwọn ọmọ Alápà ti ṣí wá sí Ọ̀ra-Ìgbómìnà náà ni wọ́n fi sọ ìlú Ọ̀ra títí di Òní-Ọ̀ra Oríjà ni wọ́n ti ṣí wá, wọ́n sì sọ íbi tí wọn dó sí ní Ọ̀ra. (Èdè Ìgbómìnà tí wọ́n ń sọ ni wọ́n ṣe ń pe ìlú wọn ní Ọra-Ìgbómìnà).  Àkókò ogun jíjà ni àkókò náà, gbogbo wọn sì máa ń pa ra pọ̀ jagún ni Àwọn-jagunjagun pọ̀ nínú wọn. Jagúnjagun gan-an sì ni Akẹsin tó jẹ́ olórí wọn. Àwọn méjì nínú àwọn olórí ogun wọn ni Eésinkin Ajagun-má-rùkú àti Eníkọ̀tún tí wọ́n pe àpèjà rẹ̀ ní Lámọdi. Eésinkin Ajagun-má-rùkú ló wa yàrà yí gbogbo ìlú Ọ̀ra po. Eníkọ̀tún Lámọdi ló lé ogun Èkìtì-Parapọ̀ títí dé òdò kan tí wọn ń pè ní Àrìgbárá. Àwọn tí ọwọ rẹ̀ sì tẹ̀, wọ́n mọ wọ́n mọ́ odi láàyè ni ìdí nìyẹn tí wọ́n fi ń ki àwọn ọmọ Òkè-Òpó ní oríkì-  “Ọmọ Eníkọ̀tún ṣàbi  Ọmọ Lámọdi  Ọmọ Àyánwọ́nyanwọ̀n - ọkùnrin  Ọmọ Àràpo ni ti  ìbẹ̀tẹ́  Ọ́mọ́ Álẹ́kàn d’Arìghárá Ọmọ Alégun dé Sanmọr  Baba yín ló pè èjì  Ẹ̀kàn Lọ́jọ́ Ọjọ́ra Kọ́la.”  Lẹ́hìn ogun ìyápọ̀ àti ogun ògbórí-ẹfọ̀n, àwọn aládùúgbò wọn kan tó ti wà ní Kèságbé lábẹ́ àkóso ọba wọn Aṣáọ̀ni bá Akẹsìn sọ ọ́ kí ó lè fún òun nílẹ̀ lọ́dọ̀ rẹ̀ (Akẹsìn) kí wọn lè jọ máa parapọ̀ jagun bí ogun bá tún dé. Akẹsìn bá àwọn ìjòyè rẹ̀ sọ ọ̀rọ̀ náà, wọ́n sì gbà. Wọ́n fún Aṣáọ̀ni àti àwọn ènìyàn rẹ̀ ní ilẹ̀ ní Ọ̀ra. Gẹ́gẹ́ bí ìtàn náà tí lọ, obìnrin kan tó ṣe àtakò pé kí wọn má fún àwọn ọmọ Aṣáọ̀ni tí wọ́n ń pe ní Òkèèwù láàyè, wọ́n dá a dọ̀ọ̀bálẹ̀ wọ́n sì tẹ́ ẹ́ pa lẹ́ẹ̀kẹsẹ̀. Báyìí ni ọba ṣe di méjì ní ìlú Ọ̀ra-Ìgbómìnà. Ṣùgbọ́n wọ́n jọ ní àdéhùn, wọ́n sì gbà pé Akẹsìn ló nilẹ̀. Ìyáàfin Bojúwoyè (Òkè-Òpó) ẹni àádọ́rin ọdún àti ìyáàgba Dégbénlé (Ìjásíọ̀) ẹni àádọ́rùnún ọdún ó lé mẹ́fà tí wọ́n sọ itàn yìí fún mi kò ta ko ara wọn rárá, bẹ́ẹ̀ sì ni kì í ṣe àkókò kan náà ni mo ṣe ìwádìí ìtàn lẹ́nu àwọn méjèèjì. Àwọn méjèèjì ló wà láyé ní àkókò tí mo ń kọ ìwé yìí. Ìran Lámọdi ọmọ Òpómúléró tó wá láti ilé Alápínni ní Ọ̀yọ́ ilé ni ìyáàfin Bojúwoye ìran Enífọ́n sì ni ìyáàgbà Dégbénlé. Àwọn méjèèjì ló wà láyé ní àkókò tí mo ń kọ ìwé yìí.  Ìtàn kejì tí mo gbà sílẹ̀ lẹnu ìyá àgbà Adégbénlé (Iyá-Ìlá) ti ìjásíọ̀ sọ fún wa pé ìlú méjì ló parapọ̀ di Ọ̀ra bí a ti mọ̀ ọ́n lónìí. Gẹ́gẹ́ bí ìtàn náà ti lọ, ìlú Ọ̀ra ti wà tẹ́lẹ̀tẹ́lẹ̀ kí ogun ‘iyápọ̀’ ati ogun ‘Èkìtìparapọ̀’ tó dé. Ìlú kan sí wà létí Ọ̀ra tó ń jẹ́ Òkèwù. Àwọn ìlú méjèèjì yí pààlà ni. Igi ìrókò méjì ló dúró bí ààlà ìlú méjèèjì. Igi ìrokò kan ń bẹ ní ìgberí Ọ̀ra, ìyẹn ni wọ́n ń pè ní ìrókò Agóló, ọ̀kan sì ń bẹ ní ìgberí Òkẹ̀wù, ìyẹn ni wọn ń pè ní irókò Mọ́jápa (Èmi pàápàá gbọ́njú mọ igi ìrókò mejèèjì; ìrókò mọ́jápa nìkan ni wọ́n ti gé ní àkókò tí mo ń kọ̀wé yìí; ìrókò Agólò sì wà níbẹ̀) Nítorí àwọn igi ìrókò méjèèjì tó1 Ọ́ra àti òkèwù láàárín yìí, àwọn òkèwù tí ìlú tiwọn ń jẹ́ Kò-sá-gbé’ máa ń ki ara wọn ní oríkì-orílẹ̀ báyìí: “Ọmọ ìrókò kan tẹ́ẹ́rẹ́ tí ń bẹ nígbèrí Ọ̀ra


title: Ọ̀ra Ìgbómínà

text: Ìtàn kẹta jẹ́ èyí tí baba mí gan-an sọ fún mi kí títán tó dé sí i ní dún 1966. Ẹni ọgọ́fa ọdún ni baba mi Olóyè Fabiyi Àyàndá Òpó, mọjàlekan, Aláànì Akẹsìn, nígbà tó tẹ́rí gbaṣọ. Bába mi fi yé mi pé àwọn ojúlé tí wa ní Ọ̀ra nígbà òun gbọ́njú ni Ìperin, Ìjásíọ̀, Òkè-Òpọ́, Òkèágbalá, ilé atè, Odò àbàtà, Òkè-akànangi, Okèkàngá, Òkèọ́jà, odìda, odòò mìjá, Òkèwugbó, Ilé Ásánlú, ilé Akòoyi, ilé sansanran, odònóíṣà ilé ọba-jòkò, ilé Eésinkin-Ọ̀ra ilé ìyá Ọ̀ra, ilẹ́ ọ̀dogun, ilé ọ̀gbara, ilé Olúpo, kereèjà, àti ilé Jégbádò . Gbogbo àwọn ojúlé wọ̀nyí ló wà lábẹ́ àkóso ọba Akẹsìn ṣùgbọ́n àwọn ìwàrẹ̀fà àti àwọn Ẹtalà2 ló ń pàṣẹ ìlú. Ìdí nìyẹn tí wọn ṣe máa ń we pé – “Péú lAkẹ́sìn ń wỌ̀ra”.


title: Ọ̀ra Ìgbómínà

text: Akẹsìn kàn jẹ́ ọba Ọ̀ra ni ohun tí àwọn ògbóni tó wà nínú ìgbìmọ̀ - Ìwàrẹ̀fa àti Ẹ̀tàlá bá fi ọ́wọ́ sí ni òun náà yóò fi ọwọ́ sí. Gẹ́gẹ́ bí ìtàn náà ti lọ, àwọn ojúlé wọ̀nyí ni àwọn tí kò parun bí ogun ti dààmú ìlú Ọ̀ra tó. Baba mi tún sọ síwájú sí i pé Òrùlé tó ń bẹ ní Ọ̀ra nígba tí òun gbonjú kò ju ọgbọ̀n lọ, àti pé ṣe ni wọn fa àgbàlá láti Òkè-Òpó dé Òkèkàngá. Bí eégún bá sì jáde ní Òkèòpó, títí yóò fi dé Òkèkàngá ẹnì kan kan lè má rí i bí kò bá fẹ́ kí ènìyàn rí òun. Baba mi wá ṣàlayé pé Aláfà baba ti òun pa á nítàn pé àwọn Okèwù tọrọ ilẹ̀ lọ́wọ́ Ọ̀ra, Ọ̀ra sì fún wọn láàyè lórí ìlẹ̀ àwọn ìjásíọ̀ àti Òkè Akànangi. Nígbà tí ibi tí a fún wọ́n kò gba wọ́n, wọ́n tọrọ ilẹ̀ lọ́wọ́ àwọn ẹbí Aláfa ní Òkè-Òpó.  Nígbà tí awọ́n Òkèwú wá jòkó pẹ̀sẹ̀ tán, àwọn ọmọ íyá wọn tó wà ní Òró àti Agbọnda wá ṣí bá wọ́n. Oníṣòwò ni àwọn tó wá láti Òró wọ̀nyí. Iṣu ànamọ́ li wọn máa ń rù wá sí Ọ̀ra fún tità. Ọ̀nà Àránọ̀rin ni wọ́n máa ń gbà wọ ìlú. Gẹ́gẹ́ bí ìtàn náà ti lọ, obìnrin kan tí ara rẹ̀ kò dá máa ń jòkó ní abẹ́ igi kan ní ẹ̀bá ọ̀nà. Ibi tí igi náà wà nígbà náà ni a ń pè ní Arárọ̀mí lónìí. Baba mi so pàtó pé òun mọ obìnrin tí a ń wí yìí àti pé Àdidì ni wọ́n ń pè é. Ìgbà-kìgbà tí àwọn oníṣòwò wọ̀nyí bá ti ń ru iṣu ànàmọ́ ti Ọ̀ró bọ̀, tí wọn bá sì ti dé ọ̀dọ̀ Àdìdì, wọn a sọ ẹrù wọn kalẹ̀, wọn sì sinmi tẹ́rùn. Kí wọn tó kúrò ní ọ̀dọ̀ Àdìdì, wọn á ju iṣu ànàmọ́ kọ̀ọ̀kan sílẹ̀ lọ́dọ̀ rẹ̀. Báyìí ni àwọn Òkèwù bẹ̀rẹ̀ sí pọ̀ sí i ní Ọ̀ra-Ìgbómínà. Nígbà tó yá, Arójọ̀yójè tó jẹ Aṣáọ̀ni (Ọba ti àwọn okèwú) nígbà náà tọrọ ilẹ̀ díẹ̀ sí i lọ́wọ́ Aláfà òkè-òkó (baba mi àgbà) Gẹ́gẹ́ bí ọ̀rẹ́ sí ọ̀rẹ́, Aláfà fún un ní ilẹ̀ nítorí àwọn Òke-òpó ní ilẹ̀ ilé púpọ̀. Ilẹ̀ oko nikan ni wọn kò ní ní ọ̀nà.  Ní ibi tí Aláfà yọ̀ọ̀da fún Arójòjoyè yìí, akọ-iṣu àtí tábà ni àwọn Òkè-òpó ti máa ń gbìn síbẹ̀ rí. Ibẹ̀ náà ni olọ́ọ̀gbẹ́ Ìgè kọ́ ilẹ́ rẹ̀ sí. Ilẹ́ náà wà níbẹ̀ ní àkókò tí mo ń kọ ìwé yìí. Bí ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn Òkèwù tó rí ààyè kólé sí ṣe ń ránṣẹ́ sí àwọn ọmọ ìyá wọn tó wà ní ẹkùn Òrò àti Agbọndà nìyẹn. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ nínú wọn ló tún wá láti Èsìẹ́, Ílúdùn, Ìpetu (Kwara), Rorẹ́ àti Òmu-àrán.  Báyìí, àwọn ìtàn mìíràn tí àwọn baba ńlá wa kò pa rí ti ń dìde. Nígba tí ọ̀rọ̀ adé gbé ìjà sílẹ̀ ní Ọ̀ra-Ìgbómìnà láìpẹ́ yìí, ìjọba ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ gbé ìgbìmọ̀ kan dìde láti wádìí ìtàn Ọ̀ra. Àbájáde ìwádìí ìgbìmọ̀ náa wà nínú ìwé ìkéde Gómìná ìpinlẹ̀ Ọ̀yọ́, Olóyè Bọ́lá Ìge tí ní orí ẹrọ asọ̀rọ mágbesí nínú oṣu kẹwàá ọdún 1980 a tún gbọ́ nínú ìkẹ́de yẹn ni pé Òkèwù ló tẹ ìlú Ọ̀ra-Ìgbómìnà dó àti pé àwọn ló sọ orúkọ ìlú náà ní Ọ̀ra (A ó ra tán) Ohun tó da àwa lójú ni pẹ́ ìlú méjì ló papọ̀ tí wọn so Ọ̀ra-Ìgbómìnà ró báyìí. Ìlú ọba Aládé sì ni ìlú méjèèjì Ọ̀ra àti Òkèwù.


title: Ọ̀ra Ìgbómínà

text: D. ÀWỌN ÈNÌYÀN ÌLÚ Ọ̀RA, IṢẸ́ OÚNJẸ ÀTI ÈDÈ WỌN  Ẹ̀yà Yorùbá kan náà ni gbogbo àwọn ènìyàn ìlú Ọ̀ra-Ìgbómìnà àti Òkèwù. Ṣùgbọ́n kì í ṣe ọ̀kan náà ni wọ́n ní òórọ̀ ọjọ́ bí a ti sọ ṣáájú. Àwọn ará Ọ̀yọ́ wà ní Ọ̀ra, àwọn árá Ilé-Ifẹ̀ sì wà ní Ọ̀ra pẹ̀lú. Àwọn kan tán sí Èkìtì, àwọn mìíràn si tan sí ìpínlẹ̀ Kwárà. Àwọn tó ti ilẹ̀ Tápà wá ń bẹ ní Ọ̀ra, àwọn tó ti Kàbbà wá sì ń bẹ níbẹ̀ báyìí- àwọn ni ọmọ, Olújùmú. Àwọn Hausá pàápàá wà ní ìlú Ọ̀ra báyìí, ṣùgbọ́n èdè Ìgbómìnà ni èdè tí ó gbégbá oróke láàrin wọn.  Iṣẹ́ àgbẹ̀ aroko-jẹun ni iṣẹ Ọ̀ra láti ilẹ̀ wà. Wọ́n ń gbin iṣu, àgbado, àti ẹ̀gẹ́. Àwọn ohun ọ̀gbìn tí wọ́n fi ń ṣowó ni tábà ọ̀pẹ, áko, erèé òwú, obì àbàtà àti ìgbá tí wọ́n fi ń ṣe ìyere fún irú tí wọ́n fi ń ṣe ọbẹ̀.


title: Ìjẹ̀bú-Òde

text: Ìjẹ̀bú-Òde jẹ́ ìlú tó gbajúmọ̀ nílẹ̀ Yorùbá ní Ìpínlẹ̀ Ògùn lápá ìwọ̀-oòrùn orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.. Ọba Awùjalẹ̀ ni orúkọ Ọba alạ́dé tí wọ́n fi ń jẹ ní Ìjẹ̀bú-Òde. Ọba Sikiru Kayode Adetona ni ó wà lórí ìtẹ́ lọ́wọ́ ní ìlú Ìjẹ̀bú-Òde.


title: Ìjẹ̀bú-Òde

text: Orísìírísìí ni ìtàn tí à ń gbó nípa ìsèdá ìjèbú Òde. Sùgbón èyí tí ó wó pò jù nínú àwon ìtàn náà ni mo ménu bà yìí; Aládùúgbò ni Odùduwà àti Alárè jé ni apá ilè Lárúbáwá. Odùduwà ni a gbọ́ pé ó kọ́kó́ ṣí kúrò ní agbègbè náà wá sí Ilé-Ifẹ̀. Léhìn rè ni Alárè kúrò ní ilẹ̀ Wàdáì; tí ó gba aṣálẹ̀ Núbíà dé Ilé-Ifẹ̀, tí ó sì se “e-nlé-ń bèun o” fún Odùdùwà. Alárè fi omobìnrin rè kan Gbórowó, fún Odùduwà láti fi se aya. Léhìn èyí, ó gba ònà Ìseri dé Ìbesè, títí ó fi dúró ní Ìjèbú-Òde. Ajèbú àti Olóde jé lára àwon àtèlé Alárè. Fún isé ribiribi won fún ìlú ni a se so Ibùdó náà lórúko won - Ajèbú-Olóde. Àpèjá orúko yìí ni ó di Ìjèbú-Òde lónìí yìí.


title: Ìjẹ̀bú-Òde

text: Léhìn Alárè ni Lúwà (OLÙ-ÌWÀ) náà dé láti asálè Núbíà. Òun náà gba ònà Ilé-Ifè, ó sì yà kí Odùduwà. Lúwà àti Àlárẹ̀ bí ọmọkùnrin kọ̀ọ̀kan. Osi ni ọmọ Lúwà; Eginrin sì ni ọmọ Alárẹ̀. Ní àsìkò yìí. Ọṣìn tàbí Ọlọ́jà ni à ń pe Olórí Ìjẹ̀bú-Òde.


title: Ìjẹ̀bú-Òde

text: Èdè àìyédè bẹ́ sílẹ̀ láàárín Alárẹ̀ àti Lúwà lórí, i ẹni tí yóò jẹ ọlọ́jà. Nígbà tí wọ́n tọ Ìfá lọ lórí ọ̀rọ̀ yìí, ó fí yé wọn pé ẹni tí yóò jẹ olórí kòì tíì dè!.


title: Ìjẹ̀bú-Òde

text: Kò pẹ́ kò jìnnà, lẹ́hìn ikú Alárẹ̀ àti Lúwà, ni àjèjì kan tí o múrá pàpà-rẹrẹ wọ̀lú. Ọ̀nà Oǹdó ni àjèji yíí gbà wọ ìlú. Kò pẹ́, ìròhìn ti tàn ká pé àjìji kán fẹ́ gbọ́gun wọ̀lú. Èyí ni ó mú Apèbí (Olóyè pàtàkì kan ní ibùdó yìí) lọ báa bóyá ijà ni ó bá wá ní tòótọ́. Àjèjì yìí kò fèsì lọ báa bóyá ijà ni ó bá wá ní tòótọ́. Àjèjì yìí kò fèsì ju pé “Ìjà dà?. láti fi hàn pé òun kò bá ogun wá. Àjèjì náà fi yé wọ́n pé Ògbòrògánńdá-Ajogun ni orúkọ òun. Ó jẹ́ ọmọ Gbórówó tí í ṣe ọmọbìnrin Alárẹ̀ tí ó fún Odùduwà fẹ́ ní Ilé-Ifẹ̀, Ipasẹ̀ àwọn ẹbí ìyáa rẹ̀ ni Ògbòrògánńdà tọ̀ wá, lẹ́hìn ikú bàbá rẹ̀. Títí di òní, àdúgbò tí Apèbí tí pàdé Ògbòrògánńdà ni à ń pè ní ÌJÀDÀ.


title: Ìjẹ̀bú-Òde

text: Àpàbí lọ fi tó olóyè àgbà Jaginrìn tí ó rán an níṣẹ́ pé ọwọ́ ẹ̀rọ̀ ni àjèjì náà mú wá. Nígbà tí Jaginrìn bi Apèbí ibi tí àjèjì náà wà, Apèbí dáhùn pé “Ọba-ńníta” (Ọba wà ní ìta) nítorí ipò Ọ́ba ni ó rí i pé ó yẹ ẹni pàtàkì bí i tí Ògbòrògbánnńdà-Ajogun. Láti ìgbà yìí ni a tí mọ Ògbòrògánńdà ní Ọbańníta, tí àjápè rẹ̀ di Ọbańta di òní. Agbègbè tí Ọníṣeémù ti lẹ́ ọ̀sà lọ tí a fún Ògbòrògánńdà láti máa gbé ni ó júwe pé” ó tóó ró”- (Ibí yìí) tó láti dúró sí) ni à ń pè ní Ìtóòró di òní. Àdúgbò yìí ni a ṣe ọ̀wọ́n kan sí ní ìrántí Ọbańta, nítorí a kò mọ bí ó ṣe kú. Inú igbó kan ni tòsí Orù-Àwà ni a gbọ́ pé ó rá sí.


title: Ìjẹ̀bú-Òde

text: Ògbórògbánńdá Ajogun (Ọbańta) gbé Winniadé, ọmọ Osi níyàwó. Ósi yìí, bí a ti mọ̀ ṣáájú jẹ́ ọmọ Lúwà. Ọbáńta sì jẹ́ ọmọ-ọmọ Alárẹ̀. Wọ́n bí ọmọkùnrin kan tí ó ń jẹ Mọnigbùwà. Síbẹ̀ aáwọ́ tí ó wà láàárín Lúwà àti Alárẹ̀ nípa óyè jíjẹ kò í tán láàárín àwọ́n ẹbí méjèèjì.


title: Ìjẹ̀bú-Òde

text: Láti fi òpin sí aáwọ̀ yìí, àwọn ará ìlú ní kí Monigbùwà, ọmọ Ọbańta, jáde rẹ̀ ti ṣe ní ọjọ́ kìíní. ‘Mọnigbùwà gbà láti ṣe bẹ́ẹ̀. Ó lọ sí ìletò kan tí a mọ̀ sí Òdo, láti ibẹ̀ ní ó sì ti padà wọ ìlú pẹ̀lú ìfọn àti orin. Ọjọ́ yìí ni a gbé adé fún Mọnígbùwà. Oùn ni ó jẹ́ ẹni àkókó ti ó jẹ oyè Awùjalẹ̀ - ‘A-mu-ìjà-ilẹ̀’-èyí ni ẹni tí ó parí ìjá tí ó bá nílẹ̀. Àpápè oyè yìí ni ó di Awùjalẹ̀ dòní yìí. Títí di òní yìí ni ẹnikẹ́ni tí a bá yàn gẹ́gẹ́ bí ọba tuntun gbọ́dọ̀ jáde ní ìlú lọ sí Òdo, kí ó sì wọ ìlú padà gẹ́gẹ́ bí i Mọnigbùwà àti Ọbańta kí ó tó ó gbadé.


title: Ìjẹ̀bú-Òde

text: Lára àwọn olóyè pàtàkì-pàtàkì ní Ìjẹ̀bú-Òde ni Olísà Ẹgbọ̀, Àgbọ̀n, Kakaǹfò, Jaginrìn àti Lápòẹkùn, tí wọ́n jẹ́ óyè ìdílé. Àwọn oyè bí i Ọ̀gbẹ́ni Ọjà kìí ṣe oyè ìdílé. Àwùjalẹ̀ kọkànléláàádọ́ta ni a gbọ́ pé ó wà lórí oyè báyìí.


title: Ìjẹ̀bú-Òde

text: Àwọn Ìjẹ̀bú fẹ́ràn láti máa jẹ kókò àti ọ̀jọ̀jọ̀. Wọ́n tún fẹ́ràn lati máa fi ògìrì sí obẹ̀ àti oúnjẹ wọn mìíràn bíi ikọ́kọrẹ́ láti fún un ní adùn àjẹpọ́nmulá.


title: Ìjẹ̀bú-Òde

text: Ẹlẹ́sìn ìbílẹ̀ ni àwọn ènìyàn Ijẹ̀bú Òde ní ìgbà láíláí. Wọ́n máa ń bọ oríṣiríṣi òrìṣà tí a ń bọ ní gbogbo ilẹ̀ Yorùbá bí i Ògún, Ifá, Èsù àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Àwọn òrìṣà ìbílẹ̀ bíi Agẹmọ, Òrò, àti Obìnrin-Òjòwú wà pẹ̀lú. Lode oní àwọn ẹ̀sìn ìbílẹ̀ wọ̀nyí kò fi bẹ́ẹ̀ ranlẹ̀ bíi ti àtijọ́ mọ́, síbẹ̀ wọ́n ṣì ń bọ wọ́n lójú méjèèjì. Ẹ̀sìn Mùsùlùmí ni ọ̀pọ̀ àwọn ènìyàn Ìjẹ̀bú-Òde ń ṣe báyìí. Mọṣáláṣí kan wà ní àdúgbò Òyìngbò tí ó jẹ́ ọ̀kan nínú mọ́ṣáláṣí tí ó tóbi jù ni apá ìwọ́ oòrùn Afríka.


title: Ìjẹ̀bú-Òde

text: Àwọn ẹlẹ́sìn àtẹ̀lé Krístì Lóríṣiríṣi náà kò gbẹ́hìn. Àwọn náà pọ̀ ní ìwọ̀nba tiwọn. Àwọn ìjọ Àgùdà tilẹ̀ fi Ìjẹ̀bú Òde ṣe ibùjúkóó fún dáyósíìsì ti ẹkùn Ìjẹ̀bú.


title: Ìjẹ̀bú-Òde

text: 1. Àdúgbò: Itaolówájodá


title: Ìjẹ̀bú-Òde

text: 2. Àdúgbò: Olíwòro


title: Ìjẹ̀bú-Òde

text: 3. Àdúgbò: Ìdóbì


title: Ìjẹ̀bú-Òde

text: 4. Àdúgbò: Ìtaòsù


title: Ìjẹ̀bú-Òde

text: 5. Àdúgbò: Imèpè


title: Ìjẹ̀bú-Òde

text: 6. Àdúgbò: Ayegun


title: Ìjẹ̀bú-Òde

text: 7. Àdúgbò: Ìtalápò


title: Ìjẹ̀bú-Òde

text: 8. Àdúgbò: Ìsasà


title: Ìjẹ̀bú-Òde

text: 9. Àdúgbò: Ìta Òsùgbó


title: Ìjẹ̀bú-Òde

text: 10. Àdúgbò: Ìsesí


title: Ìjẹ̀bú-Òde

text: 11. Àdúgbò: Ìta Opó


title: Ìjẹ̀bú-Òde

text: 12. Àdúgbò: Molípáà


title: Ìjẹ̀bú-Òde

text: 13. Àdúgbò: Ìtóòrò


title: Ìjẹ̀bú-Òde

text: 14. Àdúgbò: Olóde


title: Ìjẹ̀bú-Òde

text: 15. Àdúgbò: Odò Èsà


title: Ìjẹ̀bú-Òde

text: 16. Àdúgbò: Ìdépo


title: Ìjẹ̀bú-Òde

text: 17. Àdúgbò: Fìdípòtè


title: Ìjẹ̀bú-Òde

text: 18. Àdúgbò: Apèbi


title: Ìjẹ̀bú-Òde

text: 19. Àdúgbò: Ìdéwòn


title: Ìjẹ̀bú-Òde

text: 20. Àdúgbò: Ìta Àfín


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: baboon: n; (Baboon is an animal.) ìnàkí Eranko ni ìnàkí


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: baby:n; (The priest prayed for all babies.) omo owóÀlùfáà gbàdúrà fún gbogbo àwon omo owó


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bachelor:n; (The bachelor refuses to get married.) àpón okùnrin, Àpónkùnrin náà kọ̀ láti fè ìyàwó


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: back:n; (Turn its back to me.) èyìn Ko èyìn rè sí mi


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: back:v; (Don’t back mi) ko èyìn sí; te lé Ma ko èyìn sí mi


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: back: adv; (He paid the money back.) padà o san owó náà padà


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: backwards:adv; (They asked the Child to go backwards.) padàséyìn Wón ní kí omo náà pedàséyìn


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: background:n; (He gave the picture he drew a very good background.) pile Ó fún àwòran tó yà ní ìpìle tó dára.


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bacon:n; (Bacon is sweet with salt.) eran èyìn elédè Eran èyin elédè dùn pèlu iyò


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bacteria:n; (Bacteria causes deseases.) kokoro tàbí ògbìn kékere tí a le fi èro wò. Kòkò máa n fa àrùn


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bad:adj; (The man is too bad.) burú Okùnrin náa buru jù


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: badge: (There is a badge on Tunde’s shirt.) Ami asafihan, ìdánimò Àmi idánimò wà lára ewù Tuned


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: badminton: n; (Ade likes playing badminton.) Ere ìdáraya oní-bóòlù kékere àfigi gbé Ade féràn láti maa gbá bóòlù kékeré àláfígigbá.


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: baggage: (Adé took care of his baggage  when he wanted to travel.) Àpò erù fùn ìrìn-àjò-orisìí erù ni a kó sínú àpò náà. Adé tójú àpò erù rè dáadáa nígbà tí o fé rin ìrìn-àjò  bait:n; (The bait fixed into the hook was too small for the fishes to see) ìje Ije enu ìwo náà kéré fún eja láti rí


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bake: v; (He baked bread.) yan Ó yan búrédi


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: baker:n; (The bake baked many loaves of bread.) olùyan Olùyan náà yan òpòlopo búrédì


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bakery: n; (He has a bread bakery.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: balance:v; (The farmer weighug sale to balance the weigh of his cocoa bags equally.) wòn lógboogba Agbè náà fì ìwon won àwon kòkó rè loogboogba


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: balance:n; (They have bought a new  weighinh scale.) ìwon-èro tí a fi n won nnkan Won ti rà ero ìwòn tuntun


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: badge:n; (He sewed the badge with his  shirt.) àmi O rán ami náàmó èwu re


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: balcony:n; (I met him at the balcony.) òdèdè tí ó lókè ni ilé ètéèsì. Ní òdèdè tí ó wà ní òke pètésì ni mo ti bá a .


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bald:adj; (The old man is bald headed.) pípárí Okùnrin agbàlagbè náà ti di apárí


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bale:n; (He went to the bank with bales of money.) ìdì O kó awon ìdì owó náà lo sí ilé ìfowó pamosí


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bale:v; (The waste papers are bailed) dì Won dì àwon ìwé tí kò wùlò pò


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: ball:n; (He knows how to play footaball.) bóòlù; ohunkóhun tí a sù róbóbó Ó mò nípa bóòlù aláfesègbá


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: ballet:n; (I have never taken part in ballet.) ere-orúse oníyó tí kò lórò síso Nínú N kò bá won kópa nínú eré-onise oníjó tí ko lórò síso nínú rí.


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: balloon:n; (The Children love to play with balloos.)apo róbà tí a fé atégùn sí Awon omodé náa féràn láti máa fí apo roba tí a fé ategun sínú rè. Sere ballpoint:n; (The ballpoint has spoilt.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bamboo:n; (The house was built with  Bamboo). oparun Oparun ni wón fi kó ilé náa


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: ban:v; (We shall ban smoking in the  school) fi òfin dè A ó fi òfin de sìgá mimu nílé iwé


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: ban: n; (There is a ban on fighting in the school.) ìfòfindè Ìfòfindè wà lórí ìjà jíjà nile ìwé


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: banana:n; (Banana is common in Ile-Ifè) ògèdè  were Ògèdè were wópò ni Ile-Ifè  band:n; (He uses bands to tie it well.) ìde; ìso Ó fi iso/ide dì í dáadáa


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bandage:n; (He used bandages to tie up his wound.) ìrèpé aso tí awon orísègun fí n di ojú ogbé máa n di ojú ogbè di egbò rè


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bandage:v; (He bandaged his wound tightly.) dì-di ojú egbò O di ojú ogbé rè dan-in-dan-in


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bandit:n; (The man is a complete bandit) olósà Olóbà gbáà ni okùnrin náà


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bang:n; (He always shuts the door with a bang.) àriwo òjijì N se ni o máa n tilekun pèlú ariwo òjiji.


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bang:v; (Please don’t bang the door when you go out) ti gbà fi pariwo òjiji Máse fi ilèkùn ijéun pariwo tó o bá jade


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bangle: n; (A goldsmith manufactured this bangle).ègbà owó Alágbède to ro ègbà owó yìí


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: banish: v; (The king banished him) lé kírò ní ile, gbè kuro (lókàn) Oba náà lé e kuro ní ìlú O gbé ìwàkuwà oko rè kúrò lókàn rè.


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bank: n; (She banished herself from her husband's mis-behaviour). (He is the manage of the bank) ilé ìfowópamósí; bèbè odò Oun ni olorí ilé ìfowopamósí náà O dúró sí bèbè odò


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: baptise:v; (He stood at the bank of a river.) (John the Baptist baptized Jesus Christ.) rì bo oni-sàmi sí gégé bí ùàmà kìrìsìteenì. Jòhánù onítèbomi ló se ìrìbomi fún Jésù kirisiti.


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bar:n; (He was called to the bar.) irin tàbí igi gbooro; iyanrì tí n dí nu odò, ibi tí tóón tí n dúró rojó ní kootu, egbé àwon agbejórò Wón pèé sínú egbé àwon agbejó rò


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bar:v; (Poverty bars the way to progress.) dénà Ìsé ló máa n dínà ìlosíwájú


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: barbed wire: n; (He fenced his house with barbed wire).


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: barber: n; (The man is a barber.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bargain: v; (He bargained with girl over the price that he would sell it for.) dúnàá- dúrà; ná- se àdéhùn oje to fé san tabí fé rà á; sàdéhun O sàdéhùn pelu omobìnrin náà; oye tó fé ta á


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bark: v; (He barked like a dog.) gbó O gbó bí ajá


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: barrack:n; (The government has built many barracks for our soldiers.) ibùgbé awon ológun tàbi àwon agbófuiró.Àwon ìjoba tí ko òpòlopo àwon ibùgbé fún àwon ológun wa


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: barrel:n; (The barrel of water is at the back of the house.) agbá Agbá omi náà léhìnkìnlé


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: barren: adj; (The woman was barren for three years.)yàgàn, se aláìléso Obinrin náà yagan fun odún méta


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: barrier: n; (There are barriers on that road.) ìdína; ìdènà Ìdínà wà ní ojú ònà yen


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: barrow: (He put the loads in the wheel  barrow.) kèkè erù èwù omo owó; ojú orórì òkú. O kó awon erù náà sínú kèké erù barter:n; (Our forefathers used to trade by barter system.)pàsípàro; ìpààrò. Pàsípààrò ni àwon bàbá nla wa máa ni se láyé àtojo


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: barter:v; (He bartered his clothes for shoes.) pààrò, se pàsípààrò. Ó fi aso rè pààrò fún bàta  base:n; (The base of the pit is very dark.) ìsàlé, ìpìlè, ìjokòó Ìpìle kòtò náà sókùnkùn gidi


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: Basis: n; (What is the basis for your  opinion?) pàtó Kí ni pàtó èrò okàn re?


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: basket: n; (He filled the basket with fruits). apèrè àgbòn Ó fí èso kún inú apèrè náa


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: baskeball: n; (The child is playing basketball.) bóòlu alápèrè Omo náa n gbá bóòlu alápèrè


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bat: n; (He killed two bats yesterday.) (He bough a pair of new bats) àdán, òòbè Ó pa adan méjì lánàá Pákó pèlèbe tí a fi n gbá eyin orí tábílè. Ó ra pákó pèkó pelebe tuntun méjì tí a fi n gbá eyin orí tábieì


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: batch: (He has completed the first batch.) owó kan, àpapò nnkan Ó ti pari òwó àkókó


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bathe: (We often bathe in the river on  hot days.) wè: lúwèé A máa n sábàa wè nínú odò naa nìgbà oru


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bathroom: n; (The students built a bathroom in their school.) balùwè; ibi ìwe-ibì ti a n wè sí Awon akekòó náà kó balùwè ní ilé-ìwé won


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: battery: n; (He bought a new battery to his car.) ohun ìjà ogun, àpótí ìnúnáwa. Ó ra apótí ìmúnáwa túntun sí mótò ayókélé rè


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: battle: n; (They have stopped the battle). ìjà, ogun Wón ti dá ijà náà dúró


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: battle: v; (He battle with cancer for three years).bá jà; jagun Ó bá aisan jejere jagun fún Odún méta


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: be: v; (You don’t know what you will be tomorrow.) jé; dà’dì O kò mo ohun tí o le jé lóla beach: n; (I will go to the beach tomorrow.) etí òkun; èbá òkun N ó lo sí etí òkun lóla


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bead: (She has bought new set of beads.) ìlèkè Ó ti ra àwon ìlèke tuntun


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: beak: n; (He cut away the beak of the bird.) enu eye; agógó eye Ó gé enu eye náà dànú


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bear: n; (Bear is not common in Africa.) bíárì-irufé erànko nlá kan tí ó n gbé ilè ótútù. bíárì ko wópò ní Ile Adúláw’`


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bear: v; (Who is bearing John?) (He bears it all) jé orúk, fara dà Ta lo n jé Jòhánù Ó fara dà a gbogbo rè


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: beard: n; (The man shaved his beard.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: beast: n; (The beast has devoured my goat.) eranko búburú Eranko búburú ti pa ewúré mi je


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: beat: v; (The teacher beat the child.) lù Olùkó lu omo náà


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: beautiful: adj; (The lady is beautiful) tí o rewa; tí o dara Omobìnrin náà rewà


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: beauty: n; (She has lost her beauty.) ewà, òsó, dídára Ó ti so ewà rè nù


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: beckon: v; (The beckoned to me to come.) juwó sí; se àpeere sí Wón juwó sí mi kí n wá


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: become: (I want to become a lawyer.)dì Mo fé di agbejórò


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: because: conj; (I bought the book because of the child.) nítorí; tori tí Mo ra ìwè náà nítori omo náà


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bed: n; ibùsùn (We have many beds in our house.) (The machine rests on a bed of concrete.) A ní ibùsùn púpò nínú ilé wa Odò; isale Èro náà sùn lé ìsàlè kannkéré náà


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bed: v; (He bedded the bricks in concrete.) so pò dáindáin; to pò rémúrémú ó to àwon bíríkì náà pò rémúrémú pèlú kannkéré


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: beef: n; (He bought beef for me.) eran màálù Ó ra eran màálù fún mi


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: beetle: (The beetle is dead.)olóbòn-ùn-bon-un Olóbon-ùn-bon-ùn náà ti kú.


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: before: adv; (I came before him.) saájú Mo dé saájú rè


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: beg: v; (He begged them.) sagbe: toro: bèbè Ó bè wón.


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: begin: v; (We shall begin the work  tomorrow.) bèrè A ó bere isé náà ní òla


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bahalf: n; (He collected the money on my behalf.) ìtìléyìn; ojú rere ìdúrónípò; nípò ó gba owo náà nípò mi


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: behave: v; (I want you to behave well.) hùwa, lò Mo fé kí o hùwa dáadáa


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: behind: prep; (He stood behind the Child.) léyin Ó dúró léyìn omo náà


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: belief: n; (It was my belief that she went.) ìgbàgbó Ìgbàgbó mi nip é ó lo


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: believe: v ; (I believe in God.) gbàgbó; ní ìdánilójú Mo gbàgbó nínú olórun.


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bell: n; (He rang the bell) agogo tí a n lù Ó lú agogo náà.


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bellow: v; (The man was bellowing like a cow.) ke bíì máàlu Okùnrin náà n ké b’’I màálù


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bellows: n; (The goldsmith bought a new bellows.) ewìrìAlágbède náa ra ewìrì tuntun


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: belly: n; (He stabbed the child in the belly.) ikùn Ó gún omo náà ní obè ní ikùn.


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: belong: v; (These books belong to me.) se tem; jé teni Tí èmi ni àwon ìwé yìí


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: beloved: adj; (I want there with my beloved  wife.) olùfé; àyànfé. Mo lo sí ibè pèlú olólùfé ayà mi.


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: belt:n; (He has lost his belt.) láwàní; òjá àmùrè; ìgbànú; ìgbàjá. Ó ti so ìgbànú rè nù belt: v; (His dress was betted at the waist.) ìgbàja, so ìgbànú. Ó fi ìgbànú so aso to wò módìí dáadáa


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bench:n; (He sat on a bench.) (The attorney turned to address the bench.)ìjokòó Ó jókòó lórí ìjokòó kan Ìjókòó tàbí egbé àwon adájó ni lé ejó Adájó agbà náà yí padà láti bá ìjokòó /egbé àwon adájó náà sòrò.


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bend: v; (He bent the iron.) wó; tè Ó wó irin náà


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bend: n; (He cut the bend from the tree.) ibi tí o wó, ibi tí o tè O gé ibi tí ó te lára igi náà


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: beneath: prep; (The river is flowing beneath the Bridge.) nísàlè; lábè Oni náa n sàn lábè afárá


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: benefit: n; (I have not seen any benefit in my coming here.) aìfààní; èrè N ko tíì rí àìfààní kankan nínú wìwá sí ibí mí


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: beside: prep; (He stood beside me.) ní ègbé Ó dúró ní ègbé mi


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: besides: pre/adv; (Basides working as a doctor, he also writes novels.) pèlúpèlú; yàtó fún. Yàtó fún síse isé ìsègun, Ó tún máa n ko ìtàn arobo


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: best: adj; (This house is the best in our compound.) dara julo Ile yìí ló dára julo ni adúgbò wa


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: betrag: v; (The woman betrayed her husband.) sòfófó, fi han, tú asírí; Sekúpa Obìnrin náà tú asírí oko rè


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: better:adj; (This one is better.) sàn; sàn ju; dára ju Eyí sàn jú


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: between: prep; (There is a strife between them.) (He stood between us.)láàrin; lágbede méjì. Ìja wà láàrin won Ó duro lágbede méjì wa


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: beverage:n; (Give beverages to me.) ohun mí mu Fún mi ni ohun mímù


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: beware:v; (Beware of bad friends.) sóra; year; kíyèsára Sóra fún àwon oré burúkú


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: beyond: prep; (He stands beyond the house.) níwaju; ní ìkoja Ó dúro ní ìkojá ilé náà


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: beyond: (He did it beyond my expectation.) kojá: jù Ó se é ju bí mo ti se fé lo


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bicycle: n; (My mother bought me a bicycle.) kèké Íyá mi ra kèké fún mi lose tó koja last week.


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bible: n; (The child bought a new bible.) Bibeli –ìwe mímó onígbàgbó Omo náà ra Bíbélì tuntun


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bid: v; (He bade me to come near.) (He bade us farewell.) fi àse fún; fi owó lé. So-òrò ìkeyin ó fase fún mi kí n sunmó tòsí Ó sòrò ìkeyin fún wa


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bid: n; (Bids were invited for construction of a new government house.) ìfowóléWón pe àwon ènìyàn fún ìfowóle kíkó ilé ijòba tuntun náà.


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: big: adj; (The house very big.) tóbi Ilé náà tóbi púpò


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bill: n; (It is a bill that becomes a law.) àbádòfin Àbádòfin ló máa n di ofin


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bin: n; (The man bought a new dust bin.) irufé garawa tabi àpótí Okunrin naa ra garawa ìkólè tuntun kan


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: biography: n; (They have read the biography of that man that died yesterday.) Itan ìgbésí ayé èdá Wo ti ka ìtan ìgbésí ayé Okùnrin náà tó ku lánàá .


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: biology: n; (Akin is a biology teacher.) Ekó ìjìnlè lórí Ohun elemi bí irúgbìn ati eranko Olùkó ekó ìjìnlè lórí ohun elemi bí irúgbìn àti eranko ní Akin.


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bird: n; (Birds builds their nest on the  trees.) eye Awon eye máa n ko ité won sórí Igi.


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: birth: n; (Birth is a providential grace.) Ìbímo; bíbímo. Oo re-òfé olórun ni ìbímo jé


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: biscuit: n; (He gave me a biscuit.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bit: adj; (Ade gave me a bit of soup.) síún, tíún, gán-ún Ade fún mi ni obè tíún


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bite: v; (He bit his finger.) bù je; gé je Ó gé ìka rè je.


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bitter: adj; (It is as bitter as bitter leaf.) korò Ó korò bí ewúro.


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: black;adj; (The black dog is here.) dúdúAjá dúdú náà wà níbí.


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: black: n; (Black is his best colour.) àwo dídú Àwò dídú lo féràn jù.  blackboard: n; (We have blackboards in our  classroom.) pátákó ìkòwé A ní pátáko ìkòwé ní yàrá ìkàwé Wa.


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: blade:n; (He bought two blades yesterday.) abe; abefélé; Ó ra abefélé méjì lánàá.


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: blame: n; (If we don’t complete this job,  you will take the blame.) Ibáwì; idálébi Tí a kò bá parí sé yìí ìwo ni yóò gba ìdálébi rè.


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: blame: v; (He blamed the child.) bá wí; dá lébi Ó bá omo náà wí


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: blanket: n; (He bought a new blanket.) aso ìbora; aso itésùn Ó ra aso ìbora tuntun


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: blast: n; (The blast is too much.) Iró kikan; fife èfúùfù; iró ipè. Iró kíkan kíkan náà ti n pò jù.


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: blast: (He didn’t allow the bomb to blast.) bú gbàmù Ko jé kí àdó olorí naa bú gbamu


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: blaze: n; (There was a blaze of fire at the company yesterday.) òwó iná Owó iná sé yo nílé isé náà lánàà


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: blaze: v; (The fire blazed out unexpectedly.) sé yo Òwó iná sé yo láìròtélè.  bleach: v; (He bleached his clothes.) bo: so di funfun O bó aso re.


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bleach: n; (He bought new bleach yesterday.) oògùn ibódòtí Ó ra oogùn ibódòti tuntun lanáà.


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bleak: adj; (The future of a lazy man is bleak.) ti ko sí ìrètí àti dár tí kò dára; tutu; tí kò dájú


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bleat: v; (He asked him to bleat like a sheep.) ké bí àgùntàn ó ní kí ó ké bí aùntan


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bleat: n; (The lamb gave a faint bleat.) igbe àgùntàn Òdó àgùntàn náà kò lè ké jákè.


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bleed: v; (The child is bleeding through the nose.) sèjè Èjè n jade láto inú omo náà


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: blend: v; (He blended the thour with milk to make it sweet.) dà pò mú dùn Ó da ìyèfun náà pò mó wàrà lati mú un dùn


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: blend: n; (A blend of beverages is very sweet.) adalu ohun mímu máa n dùn


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bless: v; (God will bless you.) bù kún Olórun yóò bù kún fun o


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: blew: v; (He blew air at the hot food.) (He blew air with his mouth.) fé atégùn sí Ó fé ategun sí oúnje gbígbóná náa Ó fie mi fé atégùn


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: blind: adj; (The man is blind.) foju. Sòkùnkun sí Okùnrin náà fójú.


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: blindfold: v; (Strange love has blindfolded the man.) dí loju; bo loju sú lójú Ifé àjèjì ti bo okùnrin náà lójú


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: blindness: n; (Blindness is troubling him.) àìrían ìfójú n dààmú rè.


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: blink: v; (He blinks his eyes.) séjú Ó n se ojú rè


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: blister: n; (The accident has cause blister on his body.) ilérórò; oówo, wúwú. Ìjàmbá náà tí jé kí iléròró wàní are rè


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: block: n; (He removed the block.) ìdínà O mu ìdínà náà kúrò


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: block: v; (He blocked the way againt the rat.) sénà; dina Ó sénà mó eku náà


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: blonde: adj; (The child has blonde hair.) pupa fúéúé Omo náà ní irun pupa fúéfúé


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: blood: n; (The child needs blood.) èjè Omo náà nílò èjè.


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bloom: n; (The tree is in bloom.) ìrúwé; irudi; títanná Ìtaná igi náà famimóira.


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bloom: v; (The tree is blooming.) tanná; rudi; ruwe Igi náà rudí


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: blossom: n; (The trees are all in blossom.) ìtànná ewèko; ìtànna igi; òdòdó Àwon igi náa wà ni àsìko ìtànná won


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: blossom: v; (The tree has stated blossoming since last week.) yo ìtànná; yo yètuyètu Igi náà ti n yo ìtànná láti òse to Koje


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: blot: n (There is a blot on the white cloth.) àbàwón Àbàwón wà lára aso funfun náà


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: blot: v; (He blotted his book with pen ink.) se àbàwón sí Ó se àbàwón sí wé re pèlú aró kálámù.


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: blouse: n; (She bought a new blouse.) èwù awòlékè obìnrin. Ó ra èwù àwàlékè tuntun.


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: blow: v; (He blew whistle.) (He blew air.) fun : fé Ó fun fèrè O fé atégun


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: blue: adj; (The cloth is blue.) (He bought a blue cloth.) òfefè Aso náà ní àwò ofefè O ra aso aláwò òfèfé


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: blue; n; (Blue is very good.) àwò ojú òrun; àwò ofefè Àwò ojú òrun/ èfefè dárà


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: blush: v; (He blushed because of the bad incidents.) bojú jé; pón lójú O bojú jé nítorí ìsèlè náà


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: blush: n; (She cannot hide her blush.) ibojuje; ìlejú koko Ko le fi ibójujé re pamo


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: boa: n; (The hunter killed a boa.) erè; ejò nlá. Ode pa erè


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: boar: n; (The hunter killed a boar yesterday.) ìmàdò; elédé egàn Ode náà pa ìmàdò nlá kan lánàá.


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: board: v; (He boarded a bus to his house.) wo; kó símú Ó wo okò lo sí ilé rè


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: board: n; (He put the poster up on the board.) (The board is/are unhappy about falling sales.) pátákó Ó le àwòrán náà mo ojú pátákó lókè Ìgbìmò Inú ìgbìmò náà kò dùn bí iye ojà tí wón n ní tà tí se n wale


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: boast: v; (Don’t boast fabout what is not yet certain for you.) fón enu. Máse fón enu fún nnkan tí ko ti í da e lójú


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: boast: (His boast is too much.) Ìfónu Ifónnu rè ti p`dojù.


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bob: v; (He was bobbing as if he wanted to sleep.) pààrà; rìn kiri. O n paara bí eni pe ó fe jale


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bob: n; (The bob you have engaged yourself in cannot favour you.) ìpààrà: ìrìnkiri; ìrìnsótè-sódò Ipààrà tí gùnlé yìí kò lè sé o ri àn fààní.


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: body: n; (Esau had hair all over his body.) ara Esau ní irun ni gbogbo ara rè


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: boil: v; (He boiled the meats they gave him.) bò O bo eran tí won fún-un.


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bold: adj; (The man is very bold.) gbóyà; gbójú-gboya Okùnrin náà gbájú-gbóyà


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bolt: n; (He bought three small boits.) ìdè O ra awon ìdè kékèéké méta


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bómà: n; (He lead the cattle to their bana.) ògbà eran; ibùgbé eran Ó da awon màálù náà wo ibùgbé Won. bomb: n; (He killed his enemies with a bomb.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bomb: v; (He bombed the quarters.) fi adó dóró parun Ó fi adó olora pa agbegbe náà run


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bond: n; (Both of them have entered into a bond.) idè; ìmùle; iwé adéhùn Àwon méjèèjì ti se ìmùlè láàrin ara won.


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bone:n; (The femur is the longest bone in the  body.) egungun Egungun itan ló gùn jù ninu gbogbo àwon ègungun ara


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bonfire: n; (The bonfire covers all this compound.) àkàndá má; iná nlá tí a tan síla lákòókò àriyá Akanda me nlá náà mole yìí gbogbo agbègbe yìí


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bonnet:n; (He opened the bonnet of the car.) imú okò ayókélé Ó sí imú oko ayókélé náà sílè


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: book: n; (He was reading his book.) ìwé Ó n ka iwé rè


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: boo: v; (He has booked the  accommodation for us.) Sètò sílè nípa sísanwo Ó tí seto ele tí a o gbé síle


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bookcase:n; (He bought a new book case.) àpótí ìkówèésí Ó ra àpóti- ìkówèésí tuntun


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: boot: n; (The soldiers cottected new boots) (He locked the book of the car.) bàtà; èyìn okò-ibi ìkérùsí eéyìn okò. Àwon ome ológun náa gbe bàtá tuntun Ó ti èyìn okò ayokélé náà


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: border: n; (The stood at the border of the  town.) ìpèkun : ibodè Won duro ni ìpekun ìlú nàá.


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bore: v; (The bore can bore through rock.) (I have heard all his storied before they bore me/he bores me.) lu; gbé I hunnkan yìí lè lu òkútà kojá Sú; dá lágara Mo ti gbó awon ìtan ìtan re télè wón ti sú mi


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bore: n; (Don’t be such a bore;) (He has a twelve-bore shotgun) ìdámilágara Má saya adámilágara báyen Oníhò; ihò gbígbéjìn Ó ní ìbon olójú/oníhò méjìlá


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: born: v; (He was born last year.) bí A bí I lódún tó kojá


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: borne: V; (He has borne three Children.) bí Ó bí omo mela


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: borrow:v; (I borrowed money from him.) yá; Mo yá owo lówó rè


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: boss: n; (The bose was annoyed with his  secretary.) ogà elèisé Ogá ibi isé náà binú sí akòwé rè


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: botany: v; (Our teacher is very verse in botany.) èkó ìjìnlè nípa ohun ógbìn Olukó wa ni ìrò ìhìnlè nínú èjó ìjìnlè nípa ohun ògbìn.


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: both: adj; (Both of them are here.) méjèèjì Àwon méjèèjì wà níbí


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bother: v; (Don’t bother yourself.) yo lenu; dààmú. Má yo arà re lému


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bottle: (He put water in all the empty bottles.) ìgò; sago. Ó ro omi sínu gbogbo kòròfo ìgò náà.


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bottom: n; (The bottom of the bottle is dirly.) ìsàle; ìpìlè; ìdí Idí ìgò náà dòtí


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bought: v; (He bought a car yesterday.) rà O ra òkò ayókélé lánàá.


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: boulder:n; (The boulder cannot be moved.) òkúta nláribitì Òkúta nlá ribiti náà ko se e si nídìí


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bounce: n; (He allow the baby a bounce  before the put her on her back.)tito sókè, fifò sókè, Ó fún omo náà laaye itosoke èèkan kí o tó gbé e pòn séyìn


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bounce: v; (The baby is bouncing on his  mother’s back.) to; fò sókè omo náà n to sókè eéyìn ìyàá rè


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: boundary: n; (He showed the boundary  between the two towns.) ààlà; òpin ó fí ààlá ààrin àwon ilú mejèèjì hàn mí.  bouy: n; (The bouy is no more working Well.) amí lóju omi láti tóka ewu fún oko Àmì lójú omi tí ó n’tóka bí oke se ye kó rìn ko sisé dáadáa


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bow:n; (The bow is no more good.) orun Orun náà ti bàjé


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bow: (The bowed down for their boss.) (The congregation bowed their heads in prayer.) teríba fún; tè bere Wó tè fún ogá won Ìjo ènìyan te orí won ba fún àdúrà.


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bowl: n; (He bought a new bowl.) Opón; abó kolo Ó ra opón tuntun


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: box: n; (He packed his clothes in a box.) àpótí Ó pa aso rè mó sínú àpótí


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: boy:n; (The boy has left.) odómokùnrin Odómokùnrin náa ti lo


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: boycott:n; (There was a boycott of election  by the political parties.) àsepatì Awon ègbé òsèlu náà se àpatì ìdìbò náà.


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: boyctt: v; (Don’t boycott my house.) pa ti má se pa ilé mi ti.


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: brace: ìdè; (The brace of my trousers cuit.) ojá ; ohun tí a fi gbá nnkan. Okùn tí mo fi mú sòkòtò mi lókè ti já.


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: brace: v; (He braced the door with iron rod.) dè; fi gbá ó fi irín gbá ilèkùn náà.


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bracelet:n; (I bought a golden bracelet  yesterday.) ègbà owó mo ra ègbà owó olómi góòlù lánàá.


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bracket:n; (He puts the word in a bracket.) àmì àkámó ó fi òró náà sínú àkámó


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bracket: (Make sure you put all the borrwed words in bracket.) fi sínú àmì àkámó Rí ì dajú pr o fí gbogbo awon òrò ayálò sínú àkámó  brag: v; (He likes to brag.) hale, se féfé yangàn ó féràn látì maa hale


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: braid:v; (He likes to brag.) (The lady braids her hairs.) dì hun; omobínrin náà dì irun rè


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: braid:n; (She prefers braid to all other  styles.) irun dídì; ìhun ó feran irin dídì ju gbogbo awon àrà yòóku li a lè firun dá


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: brain: n; (The Child has a sharp brain.) opolo, omo náà pè.


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: brake: n; (The bicycle doesn’t have good  brake. Ìjámu kèké náà ko ní ìjanu tí o dára


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: brake: v; (The driver quickly apply brake to  avoid accident.) lo ìjánu Awakò náà lo ìyánu kí ìjàmbá má bà á selè


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: branch: n; (He cut the branches of the tree) èka ó gé àwon èka igi náà


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: branch:v; (He branched to the right.) yà; peka o ya sí apá òtún .


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: brand:n; (The good have the same brand.) àmì tó wà lára ojà títa àmì ègan. Àwon ojà náà ní àmì kan náà


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: brand: (He branded his own products to  differentiate them from other.) sàmì sí; sàmì ègàn sí láná; kégàn Ó sàmì sí àwon òjà re láti yà wón sótò lára àwon mìíràn


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: brittle:adj; (The bone is vey brittle.) rorùn láti Eegun náà ròrun láti fó


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: broad:adj; (The road is broad.) gbòòròònà nàá gbòòrò.


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: broadcast: v; (He broadcast the news on the  television.) fán káàkiri, tàn káàkiri ó tan ìròyìn náà kaye lórí èro móhùn-máworan


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: broadcast: n; (He stood against the broadcast of the program.) ìtànkáàkìrí Ó ta ko ìràn kaakìri ètò náà


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: broken:adj; (He threw away the broken bottle.) fífó ó da efífó ìgò náà nù


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: broken:v; (The bottle has broken.) Ìgò náà ti fó  bronze: (The wrist watch is made from bronge.) adàlu bàbà àti ide Àdàlù bàbà àti ide ní wón fi se aago owó náa


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: brooch: n; (The lady always uses broocher.) ìktí òsó tí àwon obìnrin náà máa n lo ikótí osò lati fi so èwu re lórùn nigbà gbogbo.


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: brood: v; b (The hen broods its eggs.) sàba; pa eyin Adìe náa pa àwon eyin rè.


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: brood: n; (The two chicken are of the same brood.) om eye tí ìyá won jo pa nígbà kan náà Ìgbà kàn náà ní won pa awon omo ad`ye mejéèji.


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: brook: n; (We bathe in a brook.) odò ìsàn kékeré A wè nínú odò ìsàn kékeré


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: brook: v; (He brooked the suffering.) fara dà ó farad a ìnira náà


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: broom: n; (He gave me a broom.) owò; ìgbálè ó fún mi ní igbálè kan


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: broomstick:n (Give me a broomstick from the broom.) sasawo; eyo omo owo. fún mini eyo omo owo kan nínú owò yen


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: brother: n; (Adé is my brother) arákùnrin Arákùnrin mí ni Adé


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: brow: n; (The dangling stick hit my brow.) (He stood at the brow of the hill.) iwájùn orí; sónsó orí òkè Igi tó n jì dirodiro náà gbá mi níwàju orí . Ó dúró ní sónsó orí òkè.


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bruis:v; (He bruised the head of the snake) tè ré; pa lara ó te ejò náà lórí mólè


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bruise: n; (The ara bruises on the body of  the thief.) ogbé ìtèré, ìpalára ojú ogbé wà lára olè náà


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: brush: v; (He brushed the dust off is cloth.) gbònnù ó gbon ìdòtí kúrò lara aso rè.


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: brush: n; (He bought a new brush.) owò –owò ìgbòn-nnkan –nù ó ra owò/ ìgbon-nnkan-nù tuntun


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: brutal: adj; (The man is too brutal.) rorò; níkà okùnrin náà rorò


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: brutality: n; (He showed his brutality by  stabbing the Child.) ìrorò; ìsèka ó fi ìrorò rè han nípe gígún omo náà lobe


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: brute: n; (My husband is a brute.) ònrorò; ika  onroro ni okò mi


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: buck: n; (Buck goes to drink at the river in  the evening.) ako àgbònrín ; obúko; Ako àgbònrin a máa nmimu ni odo ìsàn ní owó àsálé  bucket: n; (He bought a new bucket.) garawa ó ra garawa tuntun


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: buckle: n; (The shoe has two buckles.) ìdè bàtà náà ní ide méjì


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: buckle:v; (He buckle his shoes.) ìdè nnkan ó de bata rè


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bud: n; (He pruned the new buds from the  tree.) eélù ó já àwon ìdì tuntun ara igi náà kúrò


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bud; v; (The orange tree has budded.) rudí; rúwè Igí osàn náà ti rudi


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: budge: v; (He budged the big stone.) mi; sún ó mí òkúta nlá naa


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: budget: n; (The president of this counting has read the budget.) ìwé ìròyìn owó ; iwe ìròyìn ètó ìsíná. Aare orílè-ede yìí tí ka iwè ètò ìsúná owó.


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: buffalo :v; (Buffalo is a wicked animal.) efòn Eranko búburú ni efon


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bug : n; (Bed buy is among all the bugs  that bite.) kòkòro; ìda; ìdun Idún wà lára àwon kokorò kékèèke tó n jèyan.


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: build: v; (He built a house.) kó ilé; mo o k\ó ilé building: n; (The building are very good.) ilé ti a kó Awon ilé tí wón kó náà dára


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bulge: v; (when my mother came back from the market, her bag was bulging with things.) wú sóde; wú síta. Àpò ìyá mi wu pèlu orisìí awon nnkan tó rà nìgbà tí o ti ojà dé


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: burglear :n; (The police men have arrested the burglars.) afólé; fótéfólé –eni tí o wole onílé láti jí erù kó


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bulgle : (The hunter lost his bugle.) fère ìpè ologun ode náà so fèrè rè nù


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bulk : (He bought it in bulk.) ìwon nlanlá; tìtobi ó rà a ní nlá


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bull: n; He slaughter the bull.) ako màákù ó pa ako màálù naa


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bulldoze: n; (The government has bought a  new bulldozer.) èro ìpalèmó. Ijoba ti ra ero ìpalemó tuntun


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bullet : n; (The bullet wounded him.) ota ìbon; ahaya ota ìbon náa pá eara


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bullock: n; (He slaughter a bullock.) egboro ako màálù; odá màálu ó pa egboro ato màálù kan  bully: (The man is a complete bully.) aninilára; ayonilénu Ayonilénu pómbélé ni okùnrin náà


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bully:v; (The teacher always bullies on his students.) ipá láyà; kígbe mó olùkó náà máa n pá àwon akékòó rè láyá.


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bully goat: n’ (The man has a bully goat.) obúko tabi ako ewúre òkùnrin náa ni ako ewúré kan  bump: n; (The bump is still there.) wíwú soke wiwu náà sì wa mibe


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bump:v; (He bumped against chair.) ko lù ó ko lu àga


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bumper: n; (He hit the bumper of the car.) ìdáàbòbò okò ó ko lu ìdáàbòbò okò ayókélé náà.  bun: n; (He ate bun yesterday.) akara róbóto àláàádùn ó je àkàrà roboto aláàádun lánàná


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bunch: (He bounght a bunch of plantain.) siiri; akója nnkan ó ra siiri ògèdè àgbagbà bindle: n; (The bundles of stick are plenty.) ìdì; erù. Àwon ìdì igi náà pò


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bungalow: n; (He has buit a bungalow.) irúfé ilé ile kan ó ti kó irúfé ilé ilè kan


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bunk: n; (They put two or three bunks on  top of another to save place.) ibùsin tí se mó ògiri wón to ibùsùn meji tabi meta léra, nitorí ààyè


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: burial:n; (His burial will be on Tuesday.) ayeye ìsìnkú ojó ìségun ní ayeye ìsùn kú rè


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: burn: v; (Fires were burning all over they  city.) (The house burned to the ground.) jònà; jó Iná n jò ní gbogbo ìlú naa Ile náà jóná pátápátá


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: burrow: n; (I saw a burrow yesterday.) ihò ehoro mo rí ihò ehoro kan lanaa


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: burrow: v; (The rodent burrowed its way into the sand.) gbého Eku náà gbéhò rè sínú iyanrin  burst: v; (The tyre will burst if you blow it  up any more.) bé; fó; tú jade Táyà náa yóò bé tí o bá tún fé e sí


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: burst: n; (There was a burst of laugher  from the child.) ìsè òjiji Awon omo náà bu sérìn-ín lójiji


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bury: v; (He was buried in his home town.) (The dog buried the bone it had found.) sin; bò mole: sìnkú. Wón sin in ìlúu rè. Ajá náà bo eegun tó rí mole


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bus : n; (Shall we walk or go by bus?) oko se kí a fí ese rin ni àbí kí a wo okò ?


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bush : n; (There is only one bush between  my village and the town.) igbó : igbé Igbo kan soso ló wà láàrin abúlé mi ati ilú náà.


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bushfool : n; (He killed one bushfool yesterday.) àparò ó pa àparò kan lánàá  business: n; (My business is selling fruit.) (leave me alone mind your business.) isé; òwò; nnkan tó kan ení. Èso títà ni òwò mi  Fi mí sílè, gbájú mó ohun tó kàn ọ́.


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: busy :v; (I am busy.) sise lówó; mo n sise lówó  busy: adj; (He is a very busy man.) náà láápon okùnrin náàláápon


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: but : conj; (His mother won’t be here, but his father might.) sùgbón ìjá è le má wà níbí sùgbon bàbáa rè le wà níbí.


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: butcher: n; (His father is a butcher.) alápata Alápatà nì bàbáa rè


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bulter : n; (Fry the onions in butter.) orí (àmó) Dín àlùbósà náà òrí àmo


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bulter : v; (She buttered four tick slices of bread.) fí orí (amó) sí buredi ó fi orí (amo) sí awon ègé buredi kíki merín


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: butterfly :n; (She is like a butterfly.) labalábá ó rí bí ì labalaba


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: button : (He pressed the button.) ìdè ó te ìdè náà


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: button: v; (She hurridly button her blouse.) fi ìdè dè ó yara de ìde èwu rè


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: buy : v; (My father but a new cloth.) rà bàbá mí ra aso tuntun.


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: buzz : v; (The insects were buzzing around  the room.) kùn bí olóbòn-ùn-bon-ùn. Kòkòrò náà n kùn káàkiri iyèwù


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: buzz : n; (The buzz of the bees is too much.) kíkùn kíkùn awon oyin náà tip ò ju


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: by : prep; (A house is by the river.) lébàáIlé kan wà lébàá


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: by :and; (He came in by the door.) nípase ó gba ojú ònà wole


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: brim : n; (We stood at the brim of the river.) bèbà odò A dúró ní bèbè odò naa  brim : v; (His eyes were brimmed with tears.) kún fun; kún ojú rè kún fún omijé


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bring : v; (He wants to go and bring the money.) mú wá ó fé lo mú owó náà wá


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bring up : v; (He brought up the child.) tó ó tó omo náà dàgbà


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: brisk : adj; (The man is very brisk.) já fafa; yára okùnrin náà já fáfá dáadáa


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: brass : adj; (He bought a brass plate.) oníde ó ra abó oníde


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: brass: n; (The brass is very good.) ide. Ide náà dára gidigidi


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: brave : v; (The child is very brave.) láyà: gbójú-gbóyà; gbóyà. Omo náà gbóyà dáadáa


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bread : n; (I ate bread yesterday.) àkàrà Mo je àkàrà lánàá


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: breadfruit: (He ate breadfruit.) N.b “gbere” (is a borrowed word, it is borrowed from breadfruit. It is short end from “gberebúùtù”


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: breadth: n; (He calculated the breadth of the  House.) ìbú; gbígbòòrò ó won ìbú ilé náà


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: break: v; (He broke the stick.) fo; sé; dá ó dá opá náà


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: break :n; (They have gone on long break.) ìsimi; dídá Wón ti lo nínú olójó gbooro.


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: breakfast : n; (I have eaten my breakfast.) oúnje òwúrò mo ti je oúnjè òwúrò


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: breast: n; (Covered her breat with cloth.) oyàn; omu. ó fi aso bo ọyàn rẹ.


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: breastfeed: v; (She breastfeeds her baby everyday.) fún omo lóyàn ó máa n fún omo re lóyàn lójoojúmò


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: breath: n; (Breath is very important for all living things.) èémí Èémí se pàtàkí fun gbogbo ohun To bá n mí


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: breathe : (He breathed out.) mí ó mí jade


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: breed: v; (I breed goats.) se ìtójú; bí; lóyún tó; sìn mo n se ìtoju/sìn ewúré


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: breed: n; (I like this breed of goats.) irufé ohun òsùn; eyà ohun òsìn mo feran eya ewúré yìí


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: breeder:n; (My father is a breeder of goats.) olùtójú; olùsìn olutójú ewure ni bàbà mi


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: breeze: n; (The breeze is very cool.) atégun tó n fé yéè Atégun náà tutu dáadáa


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: brew: v; (He brews all sorts of drinks.) pon otí ó máa n pon orisìírisìí otí mímu.


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: brewry: n; (He sets up a brewry.) ilé ìpon otí ó da ilé ìpon otí sílè


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bribe: v; (He bribed his boss.) fún ní rìbá tabi àbètélè o fún ogá rè ní àbètélè


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bribe: n; (He took bribe from the man.) àbètélè; owó èyìn; rìbá ó gba àbètéle lówó okùnrin náà


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: brick: n; (He used many bricks to build the house.) amò tí a gé tí a n fi kólé ó fi òpòlopo amò tí a gé kó ilé náà


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bridal: adj; (The bridal party is very interesting.) tí ó je mo ti ìyàwó Àsè igbeyìwó náà dùn


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bridegroom: n; (The bridegroom has arrived.) oko ìyàwó, oko ìyàwó ti dé


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bride: n; (The bride has come.) ìyàwó asesegbé Ìyàwó àsèsègbé náà ti de


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bridemaid: n; (The girl is a bridemaid.) egbé ìyàwó; omoìyàwó ní omobìnrin náà


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bridge : n; (The built a bruge over the river.) afárá wón mo afárá sórí odò náà. bridge: (He bridged the river.) safárá sí; ó safárá sí orí odò náà


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bridle:n; (The bridle of the horse is cut.) ìyánu; ìjánu esin náà ti já


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: brief: adj; (I want you to be very brief.) sékí; kíún; sókí Sékí ní mo fè kì o sòrò


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: briefcase:n; (He bought a new briefcase.)  ohun èlò ìkérùsí ó rí ohun èlò ìkèrùsí tuntun


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: briefy: adv; (The man told us what  happerened to him briefly.) láìfa òrò gùn ; ní kúkúrú okùnrin náà so ohun tó sele sí i fún wa ní kúkúrú


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: brigade:n; (All the membery of brigade were there.) egbé omo-ogun elésin tàbí elésè Gbogbo awon omo ogun egbe elésìn ló wà níbè


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: bright: adj; (The sun is very bright.) (The Child is very bright.) tí ó tan imólè, tí ó mole, tí o dán, oòrùn náà mole dáadáa. Tí ó gbón; tí ó ní làá làáyè. Omo náà nì làákàyè dáadáa


title: Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B

text: brilliant: adj; (The child is very brillant.) lóye; dídán omo náà ní òye dáadáa


title: Ọba Ìséyìn

text: Oba Iseyin


title: Ọba Ìséyìn

text: OBA ADÉYERÍ LÁTI ENU (PA) ÁLÍMÌ AJÉYEMÍ ILÉ ALUSÈKÈRÈ NÍ ÌLÚ ÒYÓ


title: Ọba Ìséyìn

text: Adéyerí omo Alájogun


title: Ọba Ìséyìn

text: Adéyerí omo wúràólá


title: Ọba Ìséyìn

text: Ìyàndá a-báni-sòrò-má-tannìje


title: Ọba Ìséyìn

text: À n bó’bo, òbó hun


title: Ọba Ìséyìn

text: Adéyerí omo alájogun


title: Ọba Ìséyìn

text: Òbo kìkì are rè.


title: Ọba Ìséyìn

text: A à féná à ní ò jò


title: Ọba Ìséyìn

text: A féná tán


title: Ọba Ìséyìn

text: Oníkálukú n gbénu ú sá kiri


title: Ọba Ìséyìn

text: Àká baba ìrókò


title: Ọba Ìséyìn

text: Asawo lode ò febè paní


title: Ọba Ìséyìn

text: Adéyení omo Alájogun ònà ìbàdàn la ò gbodò rìn


title: Ọba Ìséyìn

text: O n káà koko


title: Ọba Ìséyìn

text: Adéyení omo Alájogun


title: Ọba Ìséyìn

text: Òjò pa kòkò rè gbìn-gbìn-gbìn


title: Ọba Ìséyìn

text: Òjò tí ì bá pa tápà


title: Ọba Ìséyìn

text: A dòtúbáté


title: Ọba Ìséyìn

text: Elébùrú ìké


title: Ọba Ìséyìn

text: Oyinlolá Oláwóore


title: Ọba Ìséyìn

text: Peranborí


title: Ọba Ìséyìn

text: Peran bofá


title: Ọba Ìséyìn

text: Oláwóore a bèyìn àrò gele-mò-gelé-mò. Kò se é mú ròdá


title: Ọba Ìséyìn

text: Ò se é mú


title: Ọba Ìséyìn

text: Gbógunléye


title: Ọba Ìséyìn

text: Àsobajagun


title: Ọba Ìséyìn

text: Nlé Oláwóore


title: Ọba Ìséyìn

text: Baba enìkan ò gbin yánrin


title: Ọba Ìséyìn

text: Baba enìkan ò gbin gbòrò


title: Ọba Ìséyìn

text: Omo èjìdé Àgbé


title: Ọba Ìséyìn

text: Fúnra rè lóhù


title: Ọba Ìséyìn

text: Aséyìn Oba àrànse


title: Ọba Ìséyìn

text: A gbó onísé Oba má mà dúró


title: Ọba Ìséyìn

text: Omo èjìdé àgbé tí í gbónísé onjò


title: Ọba Ìséyìn

text: Tí í tún fìlà se ge-ge-ge


title: Ọba Ìséyìn

text: Oyinlolá


title: Ọba Ìséyìn

text: Oláwóore


title: Ọba Ìséyìn

text: Àsán-àn-jòmì-eye


title: Ọba Ìséyìn

text: Ekùn-abi-làà-làà-ìjà-layà


title: Ọba Ìséyìn

text: Láwóore ekun-abi-làà-làà ìjà-layà


title: Ọba Ìséyìn

text: Agbógbe má gbóyàn


title: Ọba Ìséyìn

text: Oba Àyínde


title: Ọba Ìséyìn

text: Láwóore Àbe


title: Ọba Ìséyìn

text: Afàdàmò-ragun-jànyìn-jànyìn


title: Ọba Ìséyìn

text: Oyinlolá omo Èjìde Àgbé


title: Ọba Ìséyìn

text: Dákun má gbéná


title: Ọba Ìséyìn

text: Oba àrànse


title: Ọba Ìséyìn

text: ohinlolá


title: Ọba Ìséyìn

text: Láwóore


title: Ọba Ìséyìn

text: Nígbà tí ò sí mó


title: Ọba Ìséyìn

text: Aséyìn ò ti è parun


title: Ọba Ìséyìn

text: O kan Adégbìté


title: Ọba Ìséyìn

text: Sùkú-séré Adégbìté


title: Ọba Ìséyìn

text: Omo alálè-òrun


title: Ọba Ìséyìn

text: A-jó-kí-de-ó-ró


title: Ọba Ìséyìn

text: Baba ori dagogo


title: Ọba Ìséyìn

text: Àrán kún lé


title: Ọba Ìséyìn

text: Baba odún sàrìnnàkò ààlà yìgì


title: Ọba Ìséyìn

text: Ààlà yìgì baba ò dé títí dodún


title: Ọba Ìséyìn

text: Omo afòkú sòwò


title: Ọba Ìséyìn

text: Àrèmú Arówólóyè


title: Ọba Ìséyìn

text: Àbíkú oníjànmón


title: Ọba Ìséyìn

text: Baba ládépé


title: Ọba Ìséyìn

text: N-n-gb ó gbinrin lówó òtún


title: Ọba Ìséyìn

text: Sùkú-mì-séré


title: Ọba Ìséyìn

text: Mo se bálágbède òrun ní n lurin A-jó-kí-de-ó-ró


title: Ọba Ìséyìn

text: Baba orí dagogo, n-n-gbó gbinrin


title: Ọba Ìséyìn

text: Lówó òsì, Adégbìte


title: Ọba Ìséyìn

text: Mo se bálágbèdè-òrun ló n lurin.


title: Ọba Ìséyìn

text: A-jó-kíde-á-ró baba orí dagogo Èmi-ò-tetè-mo-pówó-fá-gùn-má-ràjà-gún-gbe


title: Ọba Ìséyìn

text: Arówólóyè


title: Ọba Ìséyìn

text: Àbíkú oni jànmó


title: Ọba Ìséyìn

text: O dèèkínní onísé ìbàdàn dé wón lógun jà ni


title: Ọba Ìséyìn

text: Mókín ilé


title: Ọba Ìséyìn

text: Arówólóyè Oba èse


title: Ọba Ìséyìn

text: Wón ní mo kí séríkí


title: Ọba Ìséyìn

text: Mo kí Balógun


title: Ọba Ìséyìn

text: Mo kótùn-ún


title: Ọba Ìséyìn

text: Mo kósì


title: Ọba Ìséyìn

text: O dèèkejì èwèwè


title: Ọba Ìséyìn

text: Onísé ará ìbàdàn dé


title: Ọba Ìséyìn

text: Wón lógun jà ni mòkín ilé


title: Ọba Ìséyìn

text: Wón ní wón ó kí séríkí dáadáa


title: Ọba Ìséyìn

text: Wón ó kótùn-ún


title: Ọba Ìséyìn

text: Wón ó kósì ìbàdàn


title: Ọba Ìséyìn

text: O dèèketa èwèwè


title: Ọba Ìséyìn

text: Wón lógun jà ni Mòkín ilé Arówólóyè


title: Ọba Ìséyìn

text: Oba èse


title: Ọba Ìséyìn

text: Wón lógun le fún séríkí


title: Ọba Ìséyìn

text: Ogún le fún Balógun


title: Ọba Ìséyìn

text: Ogun le fótun-ún


title: Ọba Ìséyìn

text: Ogun le fósì


title: Ọba Ìséyìn

text: Kóso kó kí e má le è kó won


title: Ọba Ìséyìn

text: A-jó-kí-dé-ó-ró


title: Ọba Ìséyìn

text: Baba orí dagogo


title: Ọba Ìséyìn

text: Sèkèrè kó ní e má le è sétè


title: Ọba Ìséyìn

text: Tètè kò pé e má le è kójèbú


title: Ọba Ìséyìn

text: Arówólóyè


title: Ọba Ìséyìn

text: Abíkú onijànmó


title: Ọba Ìséyìn

text: Baba ládépé Járun-járun


title: Ọba Ìséyìn

text: Kó máa jáwon lo


title: Ọba Ìséyìn

text: Jósèèké jósèèké Kó pé e má le è kójèbú


title: Ọba Ìséyìn

text: Abíkú oníjànmó


title: Ọba Ìséyìn

text: Baba ládépé


title: Ọba Ìséyìn

text: O kan Olúgbilé


title: Ọba Ìséyìn

text: Ìgbà tí ò sí mó


title: Ọba Ìséyìn

text: Aséyìn ò ti è parun


title: Ọba Ìséyìn

text: Olúgbilé


title: Ọba Ìséyìn

text: Eléwu oyè


title: Ọba Ìséyìn

text: Òmùdún kókò


title: Ọba Ìséyìn

text: Oba asàwòlòlò


title: Ọba Ìséyìn

text: Oní jànmó alátise


title: Ọba Ìséyìn

text: Olúgbilé Aberan nílé bí ode aperin


title: Ọba Ìséyìn

text: Afàlùkò-jèjèè


title: Ọba Ìséyìn

text: Jejèé-nílé-oníjànmó


title: Ọba Ìséyìn

text: Jejèé-lóde


title: Ọba Ìséyìn

text: Olugbile tó tó baba


title: Ọba Ìséyìn

text: Láwóore re i se


title: Ọba Ìséyìn

text: Aborí esin báá-báá lónà komu


title: Ọba Ìséyìn

text: Abìrù esin tìkòtìkò Lónà ababja


title: Ọba Ìséyìn

text: Sèrùbàwón baba Àjíà


title: Ọba Ìséyìn

text: Ológòdo ègi


title: Ọba Ìséyìn

text: Olúgbilé Aberun nlé bí ode aperin


title: Ọba Ìséyìn

text: Rèwó-rèwó ní e má ti è rèwó mó


title: Ọba Ìséyìn

text: Ológòdo egi


title: Ọba Ìséyìn

text: Olúgbilé ni bá a bá lo


title: Ọba Ìséyìn

text: Emi ni í máa se ní wàye Mo ní jà mo jùlo


title: Ọba Ìséyìn

text: N-n-jù-tòsun-lo


title: Ọba Ìséyìn

text: Òmùwè tí n wè lódò òsà


title: Ọba Ìséyìn

text: Kó múra kó lè wèé já


title: Ọba Ìséyìn

text: Iba mi olúgbilé aláwòye


title: Ọba Ìséyìn

text: Òmùdún kókò oba asàwòlòlò


title: Ọba Ìséyìn

text: Ìfòròwánilénwò lóri àwon òrò tó ta kókó


title: Ọba Ìséyìn

text: Ìbéère: kín ni ìtumò gbólóhùn yìí “A à féná, à ní kò jò?


title: Ọba Ìséyìn

text: Ìdáhùn: ìtumò rè ni pé nígbà ti ìnà kò ì jò ni à n dúró, tí iná bá ràn  tán ènìyàn ó ho. Ìbéèrè: kinni ìtúmò omo Alájogun.  Ìdáhùn: omo jagun jagun Ìdáhùn: Nítorí pé ológun jo ni wón. Ìbéèrè: Abèyìn àrò gelemò-gelemò nkó? Ìdáhùn: ó jé eni tí í máa n ni eran nílé ní gbogbo ìgbà tí ó sì máa  n fi í se àlejò. Ìbéèrè: kínni ìtumò Ekùn abi làà-làà ìjà layà?


title: Ọba Ìkòyí

text: Oba Ikoyi


title: Ọba Ìkòyí

text: LÁTI ENU ALÀGBÀ OYEKALE ALADE OMO ISÉ FÓYÁNMU) Ùn n lo ilé wa lóhun ò ò ò ò


title: Ọba Ìkòyí

text: 1 Àrònì gbonra jìgì dagi erù oògùn nù


title: Ọba Ìkòyí

text: Olúkòyí àfòjò àfòjò, un lo wa bí Olúkòyí èèrùn gan gan gan  2 Olúkòyí èèrun gang an gan


title: Ọba Ìkòyí

text: òde ìsálayé


title: Ọba Ìkòyí

text: N lé ìkòòòyí omo eerù ofà


title: Ọba Ìkòyí

text: Olóòtó omo gbáà omo gbèdu


title: Ọba Ìkòyí

text: Yánbíniólú omo arágálá efikú pogun


title: Ọba Ìkòyí

text: Témi bá n lo sónà be mo molé wa


title: Ọba Ìkòyí

text: Omo Oba ìjí peké-peké


title: Ọba Ìkòyí

text: N lé ìkòòyí omo erù ofà


title: Ọba Ìkòyí

text: Àwon ni, àwon lomo Oba ìjí pokùn-pokùn


title: Ọba Ìkòyí

text: Ìjí mó pokùn mó


title: Ọba Ìkòyí

text: Igi àtòrì ni ko yá mó on pa


title: Ọba Ìkòyí

text: Ìji mó pagi àtòrì mó


title: Ọba Ìkòyí

text: Igi àtòrì òun nigi àse


title: Ọba Ìkòyí

text: 3 Igi àtòrì òun nigi òrìsà òwójì


title: Ọba Ìkòyí

text: ni  ogun  ìlànlá omo èrù oofà


title: Ọba Ìkòyí

text: Témi bá n lo sónà bè mo monlé wa


title: Ọba Ìkòyí

text: Ìkòyí omo eerù ooofà


title: Ọba Ìkòyí

text: léti ogun ni


title: Ọba Ìkòyí

text: Lóòotó ni béè ni òdòdò on yùn


title: Ọba Ìkòyí

text: Àkà kè wà bí, inú ilé gbogbo káà sí n kan ní tiwa ìlànlá omo  gbáà  erù ooofà


title: Ọba Ìkòyí

text: Olóòtó omo gbáà omo gbèdu yánbínlólú omo arágálá omo e fi  kú pogun


title: Ọba Ìkòyí

text: Orin: Eruwa nil é omo agbòn, ta n níkòyí ò nílé


title: Ọba Ìkòyí

text: Ègbè: Eruwa ni lé omo a


title: Ọba Ìkòyí

text: Lílé: Ta n ni kòyí ò ni lé omo agbòn


title: Ọba Ìkòyí

text: Ègbè: Èrùwà nilé omo agbòn


title: Ọba Ìkòyí

text: Lílé: Ta n níkòyí ò nílé omo agbon?


title: Ọba Ìkòyí

text: Ègbè: Èrùwà nilé omo agbòn on on.


title: Ọba Ìkòyí

text: Ìrìn mi gbèrè ó dilé wa lóhùn ún òòò


title: Ọba Ìkòyí

text: Àdesítèé oníkòyí òòò


title: Ọba Ìkòyí

text: Ìkòyí omo eerù oofà


title: Ọba Ìkòyí

text: Adésítèé loba tí nbe lé kòyí omo agbàawà


title: Ọba Ìkòyí

text: 5 Olóòtó omo gbáà, omo gbèdu, yánbímilólú omo arágálá e fikú  pogun,


title: Ọba Ìkòyí

text: Àrònì gbonra jìgì dabo erù oògùn nù


title: Ọba Ìkòyí

text: Okùnrin gbon gbon gbon bí ojó kanrí


title: Ọba Ìkòyí

text: Adésítèé,


title: Ọba Ìkòyí

text: Okùnrin gbòn gbòn gbòn bí eni fìbon tì


title: Ọba Ìkòyí

text: Ìsépo méjì omokùnrin


title: Ọba Ìkòyí

text: Adésítèé mo o bá tòde baba a re lo


title: Ọba Ìkòyí

text: Ìkòyí omo gbáà, omo gbedu yánínlólú omo arágálá e fi kú  pogun


title: Ọba Ìkòyí

text: Témi bá n lo sónà bè mo monlé wa


title: Ọba Ìkòyí

text: Orin: Tapó tapó ;à á bómo ogun


title: Ọba Ìkòyí

text: Ègbè: Tapó là á bómo ogun


title: Ọba Ìkòyí

text: Lílé: Èsò kòyí ò rìkú sá


title: Ọba Ìkòyí

text: Ègbè: Tapó tapó làá bómo ogun


title: Ọba Ìkòyí

text: Lílé: Àgbà à kòyì ò ríkú sá


title: Ọba Ìkòyí

text: Lílé: Àgbà kòyí ò ríkú sá


title: Ọba Ìkòyí

text: Lílé: Àgbàà kòyì ò ríkú sá


title: Ọba Ìkòyí

text: Ègbè: Taapó taapó làá bómo ogun un.


title: Ọba Ìkòyí

text: ÀWON ÌTUMÒ ÒRÒ TÍ Ó TA KÓKÓ NÍNÚ OBA ÌKÒYÍ


title: Ọba Ìkòyí

text: 1 Olúkòyi je jagunngagun tí kì í gbélé kò se inú ìgbé.


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Oba Ogbomoso


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: LÁTI ENU ALÀGBÀ OYÈKALÈ ÀLÀDÉ


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Ògbómòsó òle ò gbé


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Ògbómòsó òle ò gbé, eni ó bá lágbárá ni gbébe


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Béè náà ni Oba ajísegírí niilé wa


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Temi bá n lo sónà ibè mo monú ilé wa


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: 2. Inú ilé gbogbo kàà sí n kan ní ti waaa


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Ìgbà ti ò dè si eléyùn nì mó o


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: N ló wa kan Oba Ajagunbádé


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Témi bá n lo sónà ibè mo mo on mi ilé wa


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Ìbísùnmí, Lákanngbò, oko aràgan


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Ajagungbádé Onídugbe  Àráráriri, Gbángbóyè ìrèlè baba òkè


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Kójú ó torì, kóràn ó dòrìsà


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Òrìsà mo kaàbá


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Bábà bá yè Ajagungbádé


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Jánjanjan ní mo ón dunni


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Ajírèrín Òkeke


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Àdàgbàlagbà Sinyan àgbìgbò nìwòn


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Ìbísùnmí ní n tósàgbònìwòn té e dékun èrín rín


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Tobá segúnnugún a kowo móri eyin


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Nnkan to sàjààsá té e délé ìbàdàn


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Tóbá solówó erú ni, à bá ti rérú è mó pátápátá


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Abomo on mú sànpònná kàrà-kàrà nìgbà osàn


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: 5 Torí Àbáké lo fi ránmo láyédé


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: 6 Oyèwùmí Àlàbí Oládùnní Ajagungbádé kan


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: 7 Ìbàrùbá onílè lìkì


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: 8 léfá wolé, lóòsà wolè


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: 9 ìdòwú Bólántà a wuwòn on bólá bá dojúdé a súwon súwon


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: 10 lówá kan Akíntúndé òwè ìsòlá


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Tí jówólè Oòni


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Akíntúndé Apébu


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Apéébu wóló, atìdí yògòlò


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Amúlé gbolófófó


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Àwa la múlé gbelé aseni


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Ilé aseni won ò jìnnà ó jà


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Àbá molé olórò ni, a ò sì molé aseni


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Àbá mole aseni, òràn won a tètè tán


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: N lèmi pogunlabí


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Òwè ò jejò kínní o feran ejò se lénu


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Yàkàtà yakata kò jé a rí ìdí ìsápá


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Ìbíkúnlé ìbàdàn, won ò je á sodún arò ní nkankan


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Ìgbì tí n gbìkúnlé


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: A jade tòun tòbùrù gege bi elégbára ègbè léyìn gbogbo àgbà Bàdàn.


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Òháhá ilé lógundégèlé ò eruku esin lofi légún Déyemo


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Awon ará Òòyì, àwon n won ò gbón


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Àwon n won ò mònràn


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Won ò mò pérúukú lòwò o báwí


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: 11 Ogunlabí kójúmó tó mo lo kó gbogbo won lóóde


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Òlémo gbó Àsàmú baba Àb áàsì


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Ìgbà ti ò dè sí eleyun nì ìn mó òòòò`


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: N mí Oba márun òòòò


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Lóòtó ni béè ni òdodo ni in


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Temi bá n lo sónà bè mo monlé wa


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Ó wa kàbàrí Olúòyó, ebìíyà


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Àbàrí OlúÒyó, Oyèédòjun, Látiri abólugun-Oba


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Oba táaké ké ti ò juke


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Oba táa gègè tí ò jugè


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Òrìsà tí ò jugè, ojú pópó ní gbé


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Dúdú fílàní n lomo lákan lé fi modi


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Pupa re ní sàatà, ìdùkúrùkú


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Témi bá n lo sónà bè, mo monú ilé won


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Ìgbà tí ò dè sí eléyun nì mó ò


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Témi bá n lo sónà ibè mo mo on lé e wa a


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: In ló wá kàlàó, Onísòrosègi


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Àlàó témi bá n lo sona


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Òun ni baba Àtàndá Ògúnwèndé òòò


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Àlàó táa wí yìí, òun ni baba Àtàndá Ògúnwèmdé òòò


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Òun ni baba Láoyè tíí jórumogegege


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: 12 Apásánlá abaralómú, lómú omo kélébe


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Ààre asòkò senbe àbàjà


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Sòún dáìsí Oláoyè ni baba ònpetu


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Bàbá lelébùrú àásáká


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Oláoyè abìlé gbogbo lóógunlóógun


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Odán nigi àwúre


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Òpè nigi ìràdà


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Àgbà ti n féni láfèé lólé


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Iwo nlá ni fólúwa re je


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Té lésin, bàà lésin


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Òkètè n ketè, a mò ón gùn jomo àgbè


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Àtùké bóun àsá baba lágbéndé pinpin pin lórí esin


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Òpòló tóo yírò òo se é to  Oláoyè okólé baba re lóbá kan kórí


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Alùfáà a pàkòi,


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Oúnlé orí omo kélebe


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Témi bá n lo sónà be momolée wa


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Ìgbà ti ò dè si eléyun nì ìn mó o


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: N ló wá kàntá Olóndé omo Omídélé òòò


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Témi bá n lo sónà bè mo monlé wa


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Bá à kègbón taní kàbúrò


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Mo kókó fe e lo sílé baba itabiyi


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Témi bá kó n lo sónà bè mole wa


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: 13 òjó aburúmoku ò ò ò ò


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Témi ba n lo sónà bè mo monlé wa


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Kékeré àsá omo ajùújù bala


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Àgbàlagbà àsá omo ajùújù bala


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Kékeré làdàbà subu táwon tí n je láàrin òtá


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Olóumí kékée lo ti n soko won nílé


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Kekere lo ti n soko won lóki


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Kékeé lòjó ti n soko won lóna ijù


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Oníyòówón, Inásírù, Ibasòrun Kínyodé


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Iba tíí begun wolé e rémo lo


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Iba tí n bá n bò, a kòdi órun


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Òfesè mejeèjì gungi òbobò


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Eléyun nì ní ò ò ò  Òun ni baba ìtá Olóndé omo Omídélé ò ò ò


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Òré ò sí, Olórun Oba dada


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Ináwolé baba kóta


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Ó ní Ifá firipò nínú igbó


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Òpèlè firipò laàtàn


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Òrìsà ké kè firipò lágbède agodi


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: 14 Témi bá n lo sónà bè nmo monlé wa


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Tí ún bá n lo sónà tòkun, òkun lolórí omi


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Ìgbà ti ò dè si eléyun nì mó ò ò ò ò


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: N lówá koláyodé ò ò ò


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Adékúnkèé, Adégòkè oko pàte


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Oláyodé omo egúngún oko


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Àrà n baba mi Àatàndá


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Adégòkè omo iwin ìgàlè


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Lékèélékèé eléwù akese


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Ahan ran mòjàngbòn, eléwù pànpànkusà


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Ògbómòsó ní wón gbé, won ó mo lòó sàyonuso, sí


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Láyodé omo egúngún oko


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Ò-déyìn-ìlèkùn-di-baba-àgbàlagbà Òmìmyín-mìnyín té e rí ò le è meyín erin


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Èfúùfùlèlè n won ò leè mi òkun


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Won ò sì leè mi òsà


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Ìse tí èfúùfùlèlè táwon n se sókè lorùn  Àtàndá Òkín Olóun Oba nu ò joke ó wó


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Àsá n ta, kò leè tagba raso  Àwòdì wón n rà, won ò le e rewin ìgbàlè


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Títí tí àwòdì òkè tée gbélé ò ile mò pé ojú eye oko a mó on ri íri-íri


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Ìse ègbón, n wón n pe àbúrò


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Àbúrò ìba sègbónm ojú won n pón


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: 15 Àbúrò ìba sègbón, ojú won a pón kankan bí oju alala, orùn  won a wò pèrè-pèrè bí èwù àgbàlagbà


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Ìgbà ti ò dè sí eléyun nì mó o  Témi bá n lo sónà bè mo monlé wa


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Ó wa kan Ajíbnólá, Adogun Eléèpo àrán


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Ajíbólá Oba to kobi sóyi  Témi bá n lo sónà ibè mo monú ilé wa


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Ajíbólá Oba tó kobi sóyi sógun


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Àlà e wà bí, gbénkan dùgbè-dùgbè


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Un ní pé Olóun Oba gbàmi


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Oba séríkí, in ní gbani lóhun tótóbi ní nla tóbi


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Sòkòtò èfà mi ò òn balè


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Adìgún ni kásá paà lówó lówó


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Táa bá ti lówó lówó gbogbo e níí tóní


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Àlà e wà bí ò, inú ilé gbogbo kàà si nkan nítiwa.


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Agbà ti ò dè sí eléyun nì mó o


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Ó wa kòkò lánipèkun


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: aa


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: 17 Òyìnbó funfun ò doable fóba láàfin sòún ri o


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Níjó títáláyé ti dáyé ò ò ò


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Béè náà ni, níwájú omo Odérónké ti n wó tuuru


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Níjó tó fòyìnbó párì joyè


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Àlà e wà bí inú gbogbo kàà si n kan ni tiwa a


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Àjàgbé Òkin baba ìlúróyè


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Tí ùn n bá tún lo sónà bè mo mo mole wa


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Ìgbà tí ò dè si eléyin ni mó ò


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Ó wá korímádégún àjààgbé Òkin,


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Tí ùn bá n lo sónà an be mo nú ilé wa


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Salami Àjàgbé, omo ìtá Olónjó, omo Omídélé


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Òré Òsú, Olóun Oba dàda


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Ináwole baba kóta


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Gbogbo won pata-pátá táa wí yí òòò


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Orílè ti wón ti wá


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Gbogbo won lomo ìbààrú onílè lìkì


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Oláyankú omo ode báré etí oya


title: Ọba Ògbómọ̀ṣọ́

text: Ìbàrùbá won è é sunlé àlà