title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 51. bruise (noun); Ọgbẹ́: The child inflicted a bruise. (Ọmọ́ náà gba ọgbẹ́).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 52. bruise (verb); ha: This stick bruised my skin. (Igi yìí ha mi lára).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 53. brute (verb); fí ọwọ́ gbọ̀n: (He brush the letter out of my hand. (Ó fi ọwọ́ gbọn  lẹ́tà dànù ní ọwọ́ mi).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 54. brute (noun): Òmùgọ̀: He is brute. (Ọmọ yìí ya òmùgọ̀).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 55. bubble (noun); ìtànjẹ: He speaks a very bubble ides. (Ó sọ àbá ìtànjẹ).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 56. bubble (verb) rú sókè: The water bubbed up through the sand. (Omi náà rú sókè  mọ́ ìyẹ̀pẹ̀).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 57. buck (noun); akọ àgbọ̀nrín: The buck has eaten the okro in the faim. (Akọ  àgbọ̀nrín náà ti jẹ ilá tán ni oko.


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 58. bucket (noun) garawa: The rain is falling inside the bucket. (Òjò ń rò sínú  garawa).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 59. bud (noun); ehu ohun ọ̀gbìn: The trees are in bud. (Àwọn igi náà wà ní ehu ohun  ọ̀gbìn).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 60. bud (verb); hù: The maize bud out. (Àgbàdo náà hù jáde).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 61. budge (verb); míra: I can’t budge it. (Mi ò lè mira kúrò).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 62. budget (noun); ìwé ìròhìn owó: A budget was made by Government. (Oríṣìí ìwé  ìròhùn owó ìlú ni gómìnà kà).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 63. buffalo (noun); ẹfọn: The buffalo are too many in India. (Ẹranko ẹ̀fọ̀n tí pọ̀jù ni  ìlẹ́ Indíà).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 64. bug (noun); ìda: bugs are in his cloth. (ìda wà nínú asọ rẹ̀).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 65. bugle (noun) ìfẹ́: He bugle to me. (Ó fife pè mí).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 66. build (verb) kọ́: Olu built many housen round mine. (Olú kọ́ ọ̀pọ̀ ilé yí ilé mi ka).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 67. bulge (verb); wú sóde: Olú bulge up some yame. (Olú wú iṣu sóde).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 68. bulge (noun); Ìwúsóde: It’s bulge up beyond the usual size. (Ìwúsóde rẹ̀ ju bí ó se  yẹ lọ).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 69. bulk (noun): ìwọ̀n: Tankers Carry petroleum in bulk. (Ọkọ̀ elépo gbé epo ní  ìwọ̀n).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 70. bulky (adjective) Tóbi: She is bulky. (Ọmọ náà tóbi


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 71. bull (noun); akọ màálù: I take the bull by the horn. (Mo mu akọ màálù náà níbi  ìwo).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 72. bully (verb); kígbe mọ́: Olu bully on me. (Olú kígbe mọ́ mi).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 73. bump (verb); kọlù: The blind man bumped unto me. (Ọkùnrin afójú náà kọlù mí).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 74. bunch (noun); odidi: A bunch of banana was given to me. (Odidi ọ̀gẹ̀dẹ̀ ló fún  mi).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 75. bundle (noun) ẹrù: The bundle is heavy. (Ẹrù náà wúwo).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 76. bundle (verb); di ẹrù: I bundled evenything into a box. (Mo di ẹrù papọ̀ sínú  àpótí).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 77. bungalow (noun); Irú ilé ilẹ̀ kan. Ayò’s house is a bungalow. (Ilé Ayọ̀ jẹ́ irú ile ilẹ̀  kan.  78. bunk (noun); ìbùsùn nínú ọkọ. The bunk was fixed on the wall. (Ìbùsùn inú ọkọ  náà wà lẹ́gbẹ̀ẹ́ ògiri).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 79. burden (noun) ìnira: He was always a burden to his parent. (Ọmọ náà jẹ́ ìnira fún  àwọn òbí rẹ̀).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 80. burgle (noun); olè: Set a burglar to catch a burglar. (Olè ni í mọ ẹsẹ̀ olè tọ̀ lorí  àpáta).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 81. burn (verb); sun: He burned some farm refuse. (Ó sun ilẹ̀ oko).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 82. burrow (noun) ihò: I make a burrow for rabbit. (Mo gbẹ́ ihò fún ọ̀kẹ́rẹ́).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 83. burst (verb); fọ́: We have to burst the door open. (A gbọ́dọ̀ fọ ilẹ̀kàn náà já).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 84. bury (verb): sìnkú: He was buried at sea side. (Wọ́n sìnkí rẹ̀ sẹ́gbẹ̀ẹ́ odò)


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 85. bus (noun); ọ̀kọ̀ èrò: I entered a public bus. (Mo wọ ọkọ èrò).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 86. bush (noun) igbó: There are many trees in the bush. (Ọ̀pọ̀lọpọ̀ igi ló wà nínú  igbó) 87. business (noun); òwò: He has set up in business as a book seller. (Ọkùnrin náà ń  se òwò ìwé títà).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 88. butter (noun) lòrí àmọ́: I fried the eggs with butter. (Mo dín ẹyin pẹ̀lú òrí àmọ́).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 89. button (noun); Òníní èwù: Button is in the dress she sew. (Òníní ẹ̀wù wà lára asọ  tí ó rán).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 90. Buy (verb) rà: Ayọ bought a car. (Ayọ̀ ra ọkọ ayọ́kẹ́lẹ́).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 91. buzz (verb); Ìkin: The beez are buzzing along the road. (Àwọn oyin náà ń kùn  káàkírì lẹ́gbẹ̀ẹ́ ojú ọ̀nà).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 92. by (preposition); lẹ́bàá; My house is by the river. (Ilé mi wa lébàá odò).


title: Ìwọ́ ìtanná

text: Ìwọ́ ìtanná tabi ìwọ́ iná ni bi àdìjọ ìtanná se n sàn kiri. Ẹyọ ìwọ̀n SI fun ìwọ́ iná ni ampere (A), to dọ́gba mọ́ sísàn kiri coulomb kan agbára iná ní ìsẹ́jú àáyá.


title: Ìwọ́ ìtanná

text: Iye ìwọ́ iná (ti a wọ̀n ní ampere) ti o n gba òdeojú (surface) kan kọ já ni iye agbára iná (ti a wọ̀n ní coulombs) ti o n sàn kiri l'òdeojú na láàrin àsìkò kan. Tí Q bá jẹ́ iye agbára iná tó kọ já l'òdeojú na láàrin àsìkò T, nípa bayi àriniye (average) ìwọ́ iná I jẹ́:


title: Ìwọ́ ìtanná

text: Tí a bá jẹ́ kí ìwọ̀n àsìkò T kí ó dín títí títí dé òdo, á nìí ìwọ́ iná ẹ̀kanáà (instantaneous) "i(t)" gẹ́gẹ́ bi:


title: Ìwọ́ ìtanná

text: Nínú àwọn wáyà onípánù (Agbéiná – electrical conductor) tí wón gba agbára iná láàyè, ogunlọ́gọ̀ àwon atanná (electron) ni wọ́n rìn kiri lọ́fẹ̀ẹ́lófòò (atanná ọ̀fẹ́). Àwọn atanná wọ̀nyí kò sopọ̀ mọ́ átọ́mù kankan.


title: Ìwọ́ ìtanná

text: Òfin Ohm n tọ́kasí ìbásepọ̀ tó wà láàrin ìgbanná (Voltage), ìwọ́ iná ati ìdinà iná (electrical resistance):


title: Ìwọ́ ìtanná

text: nígbàtí,


title: Ìwọ́ ìtanná

text: Àpẹrẹ ìwọ́ iná ti a le fojuri ni mọ̀nàmọ́ná (lightning) ati ìjì ojúòòrùn (solar wind). Bakana iwo ina ti a mọ̀ ni sisan atanna ninu okùn onírin, fun apere awon waya opo ina to n gbe ina lati ibikan de ibo miran ati awon waya kekeke ninu awon ero onina (electronics), ati bi atanna se n san koja ninu adena ina (resistor), sisan kiri ioni (ion) ninu bátìrì (battery) ati sisan kiri iho ninu agbeinadie (semiconductor).


title: Ìwọ́ ìtanná

text: Ìwọ́ iná n pese pápá gbéringbérin (magnetic field). A le wo papa gberigberin bii ọ̀pọ̀ ìlà to yi waya po.


title: Iṣẹ́ẹ̀rọ onítanná

text: Iṣẹ́ẹ̀rọ onítanná ("Electrical engineering") ni papa eko iseero to un da lori agbeka ati imulo itanna, isiseonina ati iseonigberingberin onina. Papa eko yi koko di ise sise ni opin orundun okandinlogun leyin isodidunadura telegrafu itanna ati ipese agbara onitanna. Loni o ti de oro bi agbara, isiseonina, awon sistemu ijannu, igbese alamioro ati awon ibanisoroelero.


title: Iṣẹ́ẹ̀rọ onítanná

text: Iseero onitanna le tun je mo iseero onina. Iseero onitanna je gbigba pe o da lori awon isoro to je mo awon sistemu onitanna gbangba bi ifiranse agbara itanna ati ikojannu oko, nigbati iseero onina da lori agbeka awon sistemu onina kekere bi komputa ati awon asoyipo olodidi. Tabi, a le so pe awon oniseero onitanna unda ise won lori lilo itanna lati fi safiranse okun onitanna, nigbati awon oniseero onina unda ise won lori lilo itanna lati se igbese aroye. Loni, ko fi be si iyato larin awon mejeji nitori idagbasoke to ti ba isiseonina agbara.


title: Nọ́mbà tíkòsí

text: Ninu imo Mathematiki, nọ́mbà tíkòsí (imaginary number) ni a mo si nomba tosoro ti alagbarameji (square) re je nomba gidi alapaosi. Rafael Bombelli ni o se itumo won ni odun 1572. Laye igbana ko seni to gba pe awon nomba ba hun wa, gege bi won se ro pe odo ati nomba apaosi ko si tabi ko wulo. Descartes ni o koko pe won be ninu iwe re isiro alawonile (La Geometrie]] lati fi re won sile


title: Nọ́mbà

text: Nọ́mbà jẹ́ ohun afòyemò tó dúró fún iye tàbí ìwòn. Àmì-ìsojú fún nọ́mbà ní àn pé nì àmìnọ́mbà (numeral). Nì èdè ojojúmọ́, à n lo àwọn àmìnọ́mbà bí àkólé (fún àpẹrẹ nọ́mbà tẹlífònù, nọ́mbà ilé). Nínú ìmọ̀ ìṣirò ìtumò nọ́mbà tí s'àkomọ̀ àwọn nọ́mbà afóyemọ̀ bí idà (fraction), nọ́mbà apáòsì (negative), tíkòníònkà (transcendental) àti nọ́mbà tósòro (complex).


title: Nọ́mbà

text: Àwọn ònà ìṣèṣirò nọ́mbà bí àropò, ìyokúrò, ìsodípúpò, àti ìṣepínpín ní a n sewadi wón nínú ẹ̀ka ìmọ̀ ìṣirò tí a mò sí aljebra afòyemọ̀ (abstract algebra), níbití a tí n sewadi àwọn ònà nọ́mbà afóyemọ̀ bí ẹgbẹ́ (group), òrùka (ring) àti pápá (field).


title: Onímọ̀ ìsirò

text: Onimo isiro je enikeni ti n se kika ati iwadi ninu papa imo isiro.


title: Áljẹ́brà onígbọrọ

text: Aljebra gbigboro (linear algebra) je eka imo isiro ti o ni se pelu imo nipa awon atokaona (vector), aaye atokaona (vector space), maapu gbigboro (linear map) ati awon ona-eto idogba gbigboro (system of linear equation). Aaye atokaona se pataki ninu imo isiro ayeodeoni, nipa bayi aljebra alatele wulo lopolopo ninu aljebra afoyemo ati agbeyewo alabase (functional analysis). O tun wulo gidigidi ninu awon sayensi aladabaye ati sayensi awujo nigba t'oje pe awon apere alainitele (nonlinear) se mu sunmo eyi to je alatele (linear).


title: Áljẹ́brà onígbọrọ

text: Itan aljebra ayeodeoni bere ni arin odun 1843 ati 1844. Ni odun 1843, William Rowan Hamilton (eni ti o koko soro nipa "atokaona") se awari "quaternions". Ni odun 1844, Hermann Grassmann ko iwe ni ede Germani pelu akole "Die lineale Ausdehnungslehre". Arthur Cayley mu apotinomba (matrix) wa ni odun 1857. Ilana Cramer to n fihan wa bi a se le s'ojutu awon idogba iseyato abo (partial differential equation) lo so aljebra alatele di eko ti a n ko ni awon ile-eko giga. Fun apere, E.T. Copson ko pe:


title: Algebra

text: Algebra (lati Larubawa: الجبر, romanized: al-jabr, lit. 'ijọpọ awọn ẹya ti o fọ, tito egungun') jẹ ọkan ninu awọn agbegbe gbooro ti mathimatiki. Ni aijọju, algebra jẹ ikẹkọ awọn aami mathematiki ati awọn ofin fun ifọwọyi awọn aami wọnyi; o jẹ okun isokan ti o fẹrẹẹ jẹ gbogbo mathematiki.


title: Algebra

text: Oruko aljebra wa lati inu iwe ti onimo isiro ara ile Persia, Muhammad bin Mūsā al-Khwārizmī ko pelu akole (ni ede arabu كتاب الجبر والمقابلة) "Al-Kitab al-Jabr wa-l-Muqabala" (to tumosi Iwe ekunrere fun isesiro nipa sisetan ati sisebamu). Eyi fi ona isojutu fun awon idogba alatele ati idogba alagbarameji han.


title: Algebra

text: Aljebra pin si orisirisi eka wonyi:


title: Ìtẹ̀léntẹ̀lé Cauchy

text: Ninu imo isiro, itelentele Cauchy, ti a s'oloruko fun Augustin Cauchy, je itelentele ti awon afida (element) re n sunmo ara won bi itelentele ohun ba se n po si. Ni soki, ti a ba jusile nomba pato afida lati ibere itelentele ohun, a le so ijinnasi togaju larin afida meji di kekere bo ba se wu wa.


title: Ìtẹ̀léntẹ̀lé Cauchy

text: Itelentele kan,


title: Ìtẹ̀léntẹ̀lé Cauchy

text: fun nomba gidi je ti Cauchy, ti fun gbogbo nomba gidi alapaotun ti "r > 0", nomba odidi "N" alapaotun yio wa fun won to je pe fun gbogbo awon nomba odidi "m", "n">"N" a ni


title: Anígunmẹ́ta

text: Anigunmeta (triangle) je okan ninu ipilese irisi aniwonile: anigunpupo (polygon) pelu elenusonso (vertex) meta ati egbe meta ti won apa ila (line segment) gbooro. Irisi yi lo mu eka imo isiro ti a mo si Iwon anigunmeta (trigonometry) wa. Eyi fihan wa bi o se se pataki to.


title: Anígunmẹ́ta

text: A le se eka anigunmeta gege bi ibu awon egbe won se to:A tun le se eka awon anigunmeta gege bi itobisi awon igun inu won se to:


title: Òbìrípo

text: Ninu mathimatiki òbìrípo (Circle) pelu arin C ati ilatotan r, je irisi aniwonile to je akojopo awon ojuami ati ijinasi won si arin ti a n pe ni ilatotan (radius).


title: Òbìrípo

text: Iyipo je Ila-alajapo (curve)ti o ti; ti o si pin pepe si apa inu ati ode. Ibu re ni a mo si ayika (circumference). Inu re ni a n pe ni abọ́ (disk). Ọfà (arc) si ni apa iwapapo pato kan lori iyipo na.


title: Òbìrípo

text: Ti a ba ni ona ipoidojuko "x-y", iyipo to ni arin ni ("a", "b") ati ilatotan "r" je akojopo gbogbo ojuami ("x", "y") to fi je pe


title: Òbìrípo

text: Ti o ba je pe ni ojuibere ("0", "0") (origin) ni arin re wa, a le so afise dero bayi,


title: Òbìrípo

text: Be si ni tangenti yio je


title: Òbìrípo

text: nigbati formula_4, formula_5 si je ipoidojuko ojuami kanna won.


title: 8 April

text: 7 April | 8 April | 9 April


title: 2 April

text: 1 April | 2 April | 3 April


title: 3 April

text: 2 April | 3 April | 4 April


title: 4 April

text: 3 April | 4 April | 5 April


title: 5 April

text: 4 April | 5 April | 6 April


title: 6 April

text: 5 April | 6 April | 7 April


title: 7 April

text: 6 April | 7 April | 8 April


title: 9 April

text: 8 April | 9 April | 10 April


title: 10 April

text: 9 April | 10 April | 11 April


title: 11 April

text: 10 April | 11 April | 12 April


title: 12 April

text: 11 April | 12 April | 13 April


title: 13 April

text: 12 April | 13 April | 14 April


title: 14 April

text: 13 April | 14 April | 15 April


title: 15 April

text: 14 April | 15 April | 16 April


title: 16 April

text: 15 April | 16 April | 17 April


title: 17 April

text: 16 April | 17 April | 18 April


title: 18 April

text: 17 April | 18 April | 19 April


title: 19 April

text: 18 April | 19 April | 20 April


title: 20 April

text: 19 April | 20 April | 21 April


title: 21 April

text: 20 April | 21 April | 22 April


title: 22 April

text: 21 April | 22 April | 23 April


title: 23 April

text: 22 April | 23 April | 24 April


title: 24 April

text: 23 April | 24 April | 25 April


title: 25 April

text: 24 April | 25 April | 26 April


title: 26 April

text: 25 April | 26 April | 27 April


title: 27 April

text: 26 April | 27 April | 28 April


title: 28 April

text: 27 April | 28 April | 29 April


title: 29 April

text: 28 April | 29 April | 30 April


title: 30 April

text: 29 April | 30 April | 1 May


title: 1 May

text: 30 April | 1 May | 2 May


title: 2 May

text: 1 May | 2 May | 3 May


title: 4 May

text: 3 May | 4 May | 5 May


title: 5 May

text: 4 May | 5 May | 6 May


title: 6 May

text: 5 May | 6 May | 7 May


title: 7 May

text: 6 May | 7 May | 8 May


title: 8 May

text: 7 May | 8 May | 9 May


title: 9 May

text: 8 May | 9 May | 10 May


title: 9 May

text: 1987 - Obafemi Awolowo


title: 10 May

text: 9 May | 10 May | 11 May


title: 11 May

text: 10 May | 11 May | 12 May


title: 12 May

text: 11 May | 12 May | 13 May


title: 13 May

text: 12 May | 13 May | 14 May


title: 14 May

text: 13 May | 14 May | 15 May


title: 15 May

text: 14 May | 15 May | 16 May


title: 16 May

text: 15 May | 16 May | 17 May


title: 17 May

text: 16 May | 17 May | 18 May


title: 18 May

text: 17 May | 18 May | 19 May


title: 19 May

text: 18 May | 19 May | 20 May


title: 20 May

text: 19 May | 20 May | 21 May


title: 21 May

text: 20 May | 21 May | 22 May


title: 22 May

text: 21 May | 22 May | 23 May


title: 23 May

text: 22 May | 23 May | 24 May


title: 24 May

text: 23 May | 24 May | 25 May


title: 25 May

text: 24 May | 25 May | 26 May


title: 26 May

text: 25 May | 26 May | 27 May


title: 27 May

text: 26 May | 27 May | 28 May


title: 28 May

text: 27 May | 28 May | 29 May


title: 29 May

text: 28 May | 29 May | 30 May


title: 30 May

text: 29 May | 30 May | 31 May


title: 31 May

text: 30 May | 31 May | 1 June


title: 1 June

text: 31 May | 1 June | 2 June


title: 2 June

text: 1 June | 2 June | 3 June


title: 3 June

text: 2 June | 3 June | 4 June


title: 4 June

text: 3 June | 4 June | 5 June


title: 5 June

text: 4 June | 5 June | 6 June


title: 6 June

text: 5 June | 6 June | 7 June


title: 7 June

text: 6 June | 7 June | 8 June


title: 8 June

text: 7 June | 8 June | 9 June


title: 9 June

text: 8 June | 9 June | 10 June


title: 10 June

text: 9 June | 10 June | 11 June


title: 11 June

text: 10 June | 11 June | 12 June


title: 12 June

text: 11 June | 12 June | 13 June


title: 13 June

text: 12 June | 13 June | 14 June


title: 14 June

text: 13 June | 14 June | 15 June


title: 15 June

text: 14 June | 15 June | 16 June


title: 16 June

text: 15 June | 16 June | 17 June


title: 17 June

text: 16 June | 17 June | 18 June


title: 18 June

text: 17 June | 18 June | 19 June


title: 19 June

text: 18 June | 19 June | 20 June


title: 20 June

text: 19 June | 20 June | 21 June


title: 21 June

text: 20 June | 21 June | 22 June


title: 22 June

text: 21 June | 22 June | 23 June


title: 23 June

text: 22 June | 23 June | 24 June


title: 24 June

text: 23 June | 24 June | 25 June


title: 25 June

text: 24 June | 25 June | 26 June


title: 26 June

text: 25 June | 26 June | 27 June


title: 27 June

text: 26 June | 27 June | 28 June


title: 28 June

text: 27 June | 28 June | 29 June


title: 29 June

text: 28 June | 29 June | 30 June


title: 30 June

text: 29 June | 30 June | 1 July


title: Oṣù Kínní 2

text: 1 January - 2 January - 3 January


title: Oṣù Kínní 3

text: 2 January - 3 January - 4 January


title: Oṣù Kínní 4

text: 3 January | 4 January | 5 January


title: Oṣù Kínní 5

text: 4 January | 5 January | 6 January


title: Oṣù Kínní 6

text: 5 January | 6 January | 7 January


title: Oṣù Kínní 7

text: 6 January | 7 January | 8 January


title: Oṣù Kínní 8

text: 7 January | 8 January | 9 January


title: Oṣù Kínní 9

text: 8 January | 9 January | 10 January


title: Oṣù Kínní 10

text: 9 January | 10 January | 11 January


title: Oṣù Kínní 11

text: 10 January | 11 January | 12 January


title: Oṣù Kínní 12

text: 11 January | 12 January | 13 January


title: Oṣù Kínní 13

text: 12 January | 13 January | 14 January


title: Oṣù Kínní 13

text: 2010 - Teddy Pendergrass, akorin ara Amerika


title: Oṣù Kínní 14

text: 13 January | 14 January | 15 January


title: Oṣù Kínní 15

text: 14 January | 15 January | 16 January


title: Oṣù Kínní 16

text: 15 January | 16 January | 17 January


title: Oṣù Kínní 17

text: 16 January | 17 January | 18 January


title: Oṣù Kínní 18

text: 17 January | 18 January | 19 January


title: Oṣù Kínní 19

text: 18 January | 19 January | 20 January


title: Oṣù Kínní 20

text: 19 January | 20 January | 21 January


title: Oṣù Kínní 21

text: 20 January | 21 January | 22 January


title: Oṣù Kínní 22

text: 21 January | 22 January | 23 January


title: Oṣù Kínní 23

text: 22 January | 23 January | 24 January


title: Oṣù Kínní 24

text: 23 January | 24 January | 25 January


title: Oṣù Kínní 25

text: 24 January | 25 January | 26 January


title: Oṣù Kínní 26

text: 25 January | 26 January | 27 January


title: Oṣù Kínní 27

text: 26 January | 27 January | 28 January


title: 28 January

text: 27 January | 28 January | 29 January


title: 29 January

text: 28 January | 29 January | 30 January


title: Oṣù Kínní 30

text: 29 January | 30 January | 31 January


title: Oṣù Kínní 31

text: 30 January | 31 January | 1 February


title: 1 February

text: 31 January | 1 February | 2 February


title: 2 February

text: 1 February | 2 February | 3 February


title: 3 February

text: 2 February | 3 February | 4 February


title: 4 February

text: 3 February | 4 February | 5 February


title: 5 February

text: 4 February | 5 February | 6 February


title: 6 February

text: 5 February | 6 February | 7 February


title: 7 February

text: 6 February | 7 February | 8 February


title: 8 February

text: 7 February | 8 February | 9 February


title: 9 February

text: 8 February | 9 February | 10 February


title: 10 February

text: 9 February | 10 February | 11 February


title: 11 February

text: 10 February | 11 February | 12 February


title: 12 February

text: 11 February | 12 February | 13 February


title: 13 February

text: 12 February | 13 February | 14 February


title: 14 February

text: 13 February | 14 February | 15 February


title: 15 February

text: 14 February | 15 February | 16 February


title: 16 February

text: 15 February | 16 February | 17 February


title: 17 February

text: 16 February | 17 February | 18 February


title: 18 February

text: 17 February | 18 February | 19 February


title: 19 February

text: 18 February | 19 February | 20 February


title: 19 February

text: 1473 - Nicolaus Copernicus


title: 20 February

text: 19 February | 20 February | 21 February


title: 21 February

text: 20 February | 21 February | 22 February


title: 22 February

text: 21 February | 22 February | 23 February


title: 23 February

text: 22 February | 23 February | 24 February


title: 24 February

text: 23 February - 24 February - 25 February


title: 25 February

text: 24 February - 25 February - 26 February


title: 26 February

text: 25 February | 26 February | 27 February


title: 27 February

text: 26 February - 27 February - 28 February


title: 1 March

text: 28 February | "29 February" | 1 March | 2 March


title: 2 March

text: 1 March | 2 March | 3 March


title: 3 March

text: 2 March | 3 March | 4 March


title: 4 March

text: 3 March | 4 March | 5 March


title: 5 March

text: 4 March | 5 March | 6 March


title: 6 March

text: 5 March | 6 March | 7 March


title: 7 March

text: 6 March | 7 March | 8 March


title: 8 March

text: 7 March | 8 March | 9 March


title: 9 March

text: 8 March | 9 March | 10 March


title: 10 March

text: 9 March | 10 March | 11 March


title: 11 March

text: 10 March | 11 March | 12 March


title: 12 March

text: 11 March | 12 March | 13 March


title: 13 March

text: 12 March | 13 March | 14 March


title: 14 March

text: 13 March | 14 March | 15 March


title: 15 March

text: 14 March | 15 March | 16 March


title: 16 March

text: 15 March | 16 March | 17 March


title: 17 March

text: 16 March | 17 March | 18 March


title: 18 March

text: 17 March | 18 March | 19 March


title: 19 March

text: 18 March | 19 March | 20 March


title: 20 March

text: 19 March | 20 March | 21 March


title: 21 March

text: 20 March | 21 March | 22 March


title: 22 March

text: 21 March | 22 March | 23 March


title: 23 March

text: 22 March | 23 March | 24 March


title: 24 March

text: 23 March | 24 March | 25 March


title: 25 March

text: 24 March | 25 March | 26 March


title: 26 March

text: 25 March | 26 March | 27 March


title: 27 March

text: 26 March | 27 March | 28 March


title: 30 March

text: 29 March | 30 March | 31 March


title: 4 July

text: 3 July | 4 July | 5 July


title: 5 July

text: 4 July | 5 July | 6 July


title: 6 July

text: 5 July | 6 July | 7 July


title: 7 July

text: 6 July | 7 July | 8 July


title: 8 July

text: 7 July | 8 July | 9 July


title: 9 July

text: 8 July | 9 July | 10 July


title: 10 July

text: 9 July | 10 July | 11 July


title: 11 July

text: 10 July | 11 July | 12 July


title: 12 July

text: 11 July | 12 July | 13 July


title: 13 July

text: 12 July | 13 July | 14 July


title: 14 July

text: 13 July | 14 July | 15 July


title: 15 July

text: 14 July | 15 July | 16 July


title: 16 July

text: 15 July | 16 July | 17 July


title: 17 July

text: 16 July | 17 July | 18 July


title: 18 July

text: 17 July | 18 July | 19 July


title: 19 July

text: 18 July | 19 July | 20 July


title: 20 July

text: 19 July | 20 July | 21 July


title: 21 July

text: 20 July | 21 July | 22 July


title: 22 July

text: 21 July | 22 July | 23 July


title: 23 July

text: 22 July | 23 July | 24 July


title: 24 July

text: 23 July | 24 July | 25 July


title: 25 July

text: 24 July | 25 July | 26 July


title: 26 July

text: 25 July | 26 July | 27 July


title: 27 July

text: 26 July | 27 July | 28 July


title: 28 July

text: 27 July | 28 July | 29 July


title: 29 July

text: 28 July | 29 July | 30 July


title: 30 July

text: 29 July | 30 July | 31 July


title: 31 July

text: 30 July | 31 July | 1 August


title: 1 August

text: 31 July | 1 August | 2 August


title: 2 August

text: 1 August | 2 August | 3 August


title: 3 August

text: 2 August | 3 August | 4 August


title: 4 August

text: 3 August | 4 August | 5 August


title: 5 August

text: 4 August | 5 August | 6 August


title: 6 August

text: 5 August | 6 August | 7 August


title: 7 August

text: 6 August | 7 August | 8 August


title: 9 August

text: 8 August | 9 August | 10 August


title: 10 August

text: 9 August | 10 August | 11 August


title: 11 August

text: 10 August | 11 August | 12 August


title: 12 August

text: 11 August | 12 August | 13 August


title: 13 August

text: 12 August | 13 August | 14 August


title: 14 August

text: 13 August | 14 August | 15 August


title: 15 August

text: 14 August | 15 August | 16 August


title: 16 August

text: 15 August | 16 August | 17 August


title: 17 August

text: 16 August | 17 August | 18 August


title: 18 August

text: 17 August | 18 August | 19 August


title: 19 August

text: 18 August | 19 August | 20 August


title: 20 August

text: 19 August | 20 August | 21 August


title: 21 August

text: 20 August | 21 August | 22 August


title: 22 August

text: 21 August | 22 August | 23 August


title: 23 August

text: 22 August | 23 August | 24 August


title: 24 August

text: 23 August | 24 August | 25 August


title: 25 August

text: 24 August | 25 August | 26 August


title: 26 August

text: 25 August | 26 August | 27 August


title: 27 August

text: 26 August | 27 August | 28 August


title: 28 August

text: 27 August | 28 August | 29 August


title: 29 August

text: 28 August | 29 August | 30 August


title: 30 August

text: 29 August | 30 August | 31 August


title: 31 August

text: 30 August | 31 August | 1 September


title: 1 September

text: 31 August | 1 September | 2 September


title: 1 September

text: 1 Osu Kesan tabi


title: 2 September

text: 1 September | 2 September | 3 September


title: 3 September

text: 2 September | 3 September | 4 September


title: 4 September

text: 3 September | 4 September | 5 September


title: 5 September

text: 4 September | 5 September | 6 September


title: 6 September

text: 5 September | 6 September | 7 September


title: 7 September

text: 6 September | 7 September | 8 September


title: 8 September

text: 7 September | 8 September | 9 September


title: 9 September

text: 8 September | 9 September | 10 September


title: 10 September

text: 9 September | 10 September | 11 September


title: 11 September

text: 10 September | 11 September | 12 September


title: 12 September

text: 11 September | 12 September | 13 September


title: 13 September

text: 12 September | 13 September | 14 September


title: 14 September

text: 13 September | 14 September | 15 September


title: 15 September

text: 14 September | 15 September | 16 September


title: 16 September

text: 15 September - 16 September - 17 September


title: 17 September

text: 16 September | 17 September | 18 September


title: 18 September

text: 17 September | 18 September | 19 September


title: 19 September

text: 18 September | 19 September | 20 September


title: 20 September

text: 19 September | 20 September | 21 September


title: 21 September

text: 20 September | 21 September | 22 September


title: 22 September

text: 21 September | 22 September | 23 September


title: 23 September

text: 22 September | 23 September | 24 September


title: 24 September

text: 23 September | 24 September | 25 September


title: 25 September

text: 24 September | 25 September | 26 September


title: 26 September

text: 25 September | 26 September | 27 September


title: 27 September

text: 26 September | 27 September | 28 September


title: 28 September

text: 27 September | 28 September | 29 September


title: 29 September

text: 28 September | 29 September | 30 September


title: 30 September

text: 29 September | 30 September | 1 October


title: 1 October

text: 30 September | 1 October | 2 October


title: 2 October

text: 1 October | 2 October | 3 October


title: 3 October

text: 2 October | 3 October | 4 October


title: 4 October

text: 3 October | 4 October | 5 October


title: 5 October

text: 4 October | 5 October | 6 October


title: 6 October

text: 5 October | 6 October | 7 October


title: 7 October

text: 6 October | 7 October | 8 October


title: 8 October

text: 7 October | 8 October | 9 October


title: 9 October

text: 8 October | 9 October | 10 October


title: 10 October

text: 9 October | 10 October | 11 October


title: 11 October

text: 10 October | 11 October | 12 October


title: 12 October

text: 11 October | 12 October | 13 October


title: 13 October

text: 12 October | 13 October | 14 October


title: 14 October

text: 13 October | 14 October | 15 October


title: 15 October

text: 14 October | 15 October | 16 October


title: 16 October

text: 15 October | 16 October | 17 October


title: 17 October

text: 16 October | 17 October | 18 October


title: 18 October

text: 17 October | 18 October | 19 October


title: 19 October

text: 18 October - 19 October - 20 October


title: 20 October

text: 19 October - 20 October - 21 October


title: 21 October

text: 20 October - 21 October - 22 October


title: 22 October

text: 21 October - 22 October - 23 October


title: 23 October

text: 22 October | 23 October | 24 October


title: 24 October

text: 23 October | 24 October | 25 October


title: 25 October

text: 24 October - 25 October - 26 October


title: 26 October

text: 25 October | 26 October | 27 October


title: 27 October

text: 26 October | 27 October | 28 October


title: 28 October

text: 27 October | 28 October | 29 October


title: 29 October

text: 28 October | 29 October | 30 October


title: 30 October

text: 29 October | 30 October | 31 October


title: 31 October

text: 30 October | 31 October | 1 November


title: 1 November

text: 31 October | 1 November | 2 November


title: 2 November

text: 1 November - 2 November - 3 November


title: 3 November

text: 2 November - 3 November - 4 November


title: 4 November

text: 3 November | 4 November | 5 November


title: 5 November

text: 4 November | 5 November | 6 November


title: 6 November

text: 5 November | 6 November | 7 November


title: 7 November

text: 6 November | 7 November | 8 November


title: 8 November

text: 7 November | 8 November | 9 November


title: 9 November

text: 8 November | 9 November | 10 November


title: 11 November

text: 10 November | 11 November | 12 November


title: 12 November

text: 11 November | 12 November | 13 November


title: 16 November

text: 15 November | 16 November | 17 November


title: 17 November

text: 16 November | 17 November | 18 November


title: 19 November

text: 18 November | 19 November | 20 November


title: 20 November

text: 19 November | 20 November | 21 November


title: 21 November

text: 20 November | 21 November | 22 November


title: 23 November

text: 22 November | 23 November | 24 November


title: 24 November

text: 23 November | 24 November | 25 November


title: 26 November

text: 25 November | 26 November | 27 November


title: 27 November

text: 26 November - 27 November - 28 November


title: 28 November

text: 27 November | 28 November | 29 November


title: 29 November

text: 28 November | 29 November | 30 November


title: 30 November

text: 29 November - 30 November - 1 December


title: 1 December

text: 30 November | 1 December | 2 December


title: 2 December

text: 1 December | 2 December | 3 December


title: 3 December

text: 2 December | 3 December | 4 December


title: 4 December

text: 3 December | 4 December | 5 December


title: 5 December

text: 4 December | 5 December | 6 December


title: 7 December

text: 6 December - 7 December - 8 December


title: 8 December

text: 7 December - 8 December - 9 December


title: 9 December

text: 8 December - 9 December - 10 December


title: 10 December

text: 9 December - 10 December - 11 December


title: 11 December

text: 10 December - 11 December - 12 December


title: 12 December

text: 11 December - 12 December - 13 December


title: 13 December

text: 12 December - 13 December - 14 December


title: 14 December

text: 13 December - 14 December - 15 December


title: 15 December

text: 14 December - 15 December - 16 December


title: 16 December

text: 15 December - 16 December - 17 December


title: 17 December

text: 16 December - 17 December - 18 December


title: 18 December

text: 17 December - 18 December - 19 December


title: 19 December

text: 18 December - 19 December - 20 December


title: 20 December

text: 19 December - 20 December - 21 December


title: 21 December

text: 20 December | 21 December | 22 December


title: 22 December

text: 21 December - 22 December - 23 December


title: 23 December

text: 22 December | 23 December | 24 December


title: 24 December

text: 23 December - 24 December - 25 December


title: 25 December

text: 24 December - 25 December - 26 December


title: 26 December

text: 25 December - 26 December - 27 December


title: 27 December

text: 26 December - 27 December - 28 December


title: 29 December

text: 28 December - 29 December - 30 December


title: 30 December

text: 29 December | 30 December | 31 December


title: 31 December

text: 30 December | 31 December | 1 January


title: M. K. O. Abíọ́lá

text: Moshood Káṣìmawòó Ọláwálé Abíọ́lá (August 24, 1937 - July 7, 1998) tí ó túmọ̀ sí M.K.O Abíọ́lá jẹ́ ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. A bi ní ìlú Abẹ́òkúta ní Ìpínlẹ̀ Ògùn. Ó jẹ́ oníṣòẁò,òǹtẹ̀wé, olóṣèlú àti olóyè ilẹ̀ Yorùbá Ẹ̀gbá pàtàpátá. Ó díje sípò Ààrẹ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ní ọdún 1993, òun náà sì ni gbogbo ènìyàn gbàgbọ́ tí wọ́n sì fẹnukò sí jákè-jádò orílẹ-èdè Nàìjíríà wípé ó jáwé olúborí nígbà tí olóri ìjọba ológun ìgbà náà Ibrahim Babangida kò kéde rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí olúborí ètò ìdìbò náà tí ó sì fi ẹ̀sùn àìṣòtítọ́ àti àìṣòdodo ètò ìdìbò yàn náà. M.K.O kú ní ọdún 1998.


title: M. K. O. Abíọ́lá

text: Moshood Abíọ́lá ni àkọ́bí  bàbá àti ìyá rẹ̀ lẹ́yìn ìkúnlẹ̀ ọmọ kẹtàlélógún, ìdí èyí ní ó fàá tí wọ́n fi dúró títí di ẹ̀yìn ọdún mẹ́ẹ̀dógún (15 years) kí àwọn òbí rẹ̀ tó fún lórúkọ rẹ̀ “Kasimawo” . Moshood fakọyọ nínú ìmọ̀ ìdágbálé (entrepreneur) láti ìgb̀a èwe rẹ̀, ó bẹ̀rè iṣẹ́ igi-ṣíṣẹ́ tà láti ọmọ ọdún mẹ́sàán. Ó ma ń jí ní ìdájí lọ sóko igi láti wági tí yóò tà ṣáájú kí ó tó lọ sị́ ilé-ìwé kí òun àti bàbá rẹ̀ tó ti rúgbo pẹ̀lú àwọn àbúrò rẹ̀ kó lè rówó ná. Nígb̀a tí ó t́o ọmọ ọdún mẹ́ẹ̀dógún (15 years), ó dá ẹgbẹ́ eré kan kalẹ̀ tí wọ́n ma ń kọrin kiri láti lè rí óúnjẹ jẹ níbi ìnáwo èyíkéyìí tí wọ́n bá lọ. Láìpẹ́, ó di gbajú-gbajà níbi orin rẹ̀ tó ń kó kiri, ó sì di ẹni tí ó ń bèrè fún owó iṣẹ́ kí wọ́n tó kọrin lóde ìnáwó kòkan. Àwọn owó tí ó ń rí níbi eré rẹ̀ yìí nị́ ó fi ń ran ẹbí rẹ̀ lọ́wọ́ tí ó sì ń san owó ilé-ẹ̀kọ́ gíga tí ìjọ Onítẹ̀bọmi tí ó wà ní Abéòkúta . Abíọ́́lá jẹ́ Olóòtú ìwé ìròyìn ọ̀sọ̀ọ̀sẹ̀ ilé-ìwé wọn tí ó ń jẹ́ The Trumpeter tí Olúṣẹ́gun Ọbásanjọ́ sì jẹ́ igbákejì rẹ. Ó dára pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ National Council of Nigeria and the Cameroons ní ìgbà tí ó di ọmọ ọdún mọ́kàndínlógún nítorí ìfẹ́ tí ó ní sí ètò òṣèlú àwa arawa lábẹ́ àsíá Ọbáfẹ́mi Awólọ́wọ̀ olùdásílẹ̀ ẹgbẹ́ òṣèlú Action Group.


title: M. K. O. Abíọ́lá

text: Ni odun 1960, Moshood gba sikolashipu ijọba lati ka iwe ni University ti Glasgow ni ilu Scotland ni bii ti o gba oye ni isiro sebe sebe o o je oye oniṣiro iwiregbe. Moshood di Ẹlẹgbẹ ti Institute of Chartered Accountants of Nigeria (ICAN) (ICAN).


title: Atom

text: Átọ̀mù je eyo kan ipile èlò ni a mo si ohun to kere julo fun awon apilese (element). Bo tile je pe atomu ni ede Griki tumosi eyi ti ko se fo si wewe, imo atomu nisinyi ni pe awon ohun abeatomu miran tun wa:


title: Atom

text: Akowa ati alaigbara ni won po ti won kun inu inuikun atomu (atomic nucleus) a si n pe won ni abikun (nucleons). Nigbati atanna si parapo da ìsú atanna to yipo inuikun.


title: Atom

text: O se se ki atomu o yato nipa iye awon ohun abeatomu ti won ni. Atomu ti won ni apilese kanna ni iye akowa kanna (ti a mo si nomba atomu). Fun apilese kan pato, iye alaigbara yato, eyi si ni n so bi olojukanna (isotope) apilese na yio se ri. Atomu ko ni agbara ina kankan ti iye akowa ati atanna won ba dogba. Atanna ti won jinna julo si inuikun atomu se gbe lo si odo atomu miran to wa ni tosi won tabi ki won o je pin larin awon atomu o hun. Bayi ni awon atomu se n sopo lati di ẹyọ (molecule). Fun apere eyo kan omi je akopapo atomu meji hydrogen ati atomu kan oxygen. Atomu ti atanna won ku die kato tabi to po ju bose ye lo ni an pe ni ioni. Ona miran ti iye akowa ati alaigbara fi le yipada ninu inuikun atomu ni yiyo inuikun (nuclear fussion) tabi fífọ́ inuikun (nuclear fission).


title: Atom

text: Atomu je ipilese ti ẹ̀kọ́ egbò (chemistry) duro le lori, be ni won si kopamo (conserve) ninu adapo elegbo (chemical reaction).


title: Atom

text: Fun awon elefufu (gas) ati onisisan (liquid) ati onilile (solid) eleyo (molecular) (fun apere omi ati suga), eyo je ipin to kere julo ohun ti o ni idamo elegbo.


title: Ẹ̀lẹ́ktrọ́nù

text: Atanná (electron) je igbonwo inuatomu ti o ni agbára iná tonidaju, be sini opo re din ni ona egberun si atomu to kere ju lo.


title: Àdìjọ ìtanná

text: Àdìjọ ìtanná tabi àdìjọ iná (electric charge) adamo ipilese ifipamo awon igbonwo abeatomu ti o n so bi abasepo inagberigberin won se je. Ohun ti o ba ni agbara ina n pese papa inagberingberin eyi si n nipa lori re. Ibasepo larin agbara ina to n gbera lo ati papa inagberingberin ni o n fa Ipa inagberingberin (electromagnetic force), ti o je ikan larin merin ipilese ipa.


title: Prótọ̀nù

text: Àkọ́wá (proton) je owon abeatomu pelu agbára iná alapaotun pelu opo to je ona 1836 ju opo atanná lo. Akowa ati alaigbara ni a mo si abikun, to je pe ona ti a fi tipatipa de won mo inu inuikun atomu ni a mo si ipa atomu (atomic force).


title: Sístẹ̀mù Òrùn

text: Ọ̀nà ètò tòòrùn (solar system) je oorun ati awon ohun oke-orun ti o n yi ka.


title: Èrò mi l'órí ẹ́kọ́

text: Èrò mi l'órí ẹ́kọ́ (1693) ni ìwé kan tí àmoye omo ilé Gèésì, John Locke kò. Fún ogórun - ọdún kan ó jẹ́ ìwé pàtàkì nípa òrò ẹ́kọ́ ni ilé Britani. A yí padà sí orísirísi èdè pàtàkì ni orílè Yúrópù ni arin ogórun - ọdún èjìdínlógún, bé sí ni òpòlopò omòwe ni orílè Yúrópù ni won tókasí ipa rè ni òrí òrò ẹ́kọ́ ni bé. Okan nínú won ni Jean-Jacques Rousseau.


title: Òṣùpá

text: Òṣùpá (aami: ) jẹ́ olùyípo (satellite) ilẹ̀-Ayé. Arinidaji jíjìnnà sí láti ilẹ̀-ayé títí dé orí òṣùpá jẹ́ kìlómítà 384,403. Ìwọ̀n ìdábùú òbírí yìí fi ìlọ́pò ọgbọ̀n jù ti ilẹ̀-ayé. Ìlà-àárín òṣùpá jẹ́ kìlómítà 3,474 - tó jẹ́ pé díẹ̀ ló fi jù ọ̀kan nínú mẹ́rin lọ sí ti ilẹ̀-ayé. Èyí sì jẹ́ pé kíkún-inú (volume) òṣùpá jẹ́ ìdá àádọ́ta péré ti ilẹ̀-ayé. Fífà ìwúwosí rẹ̀ jẹ́ ìdá mẹ́fà sí ti ilẹ̀-ayé. Òṣùpá ń yípo ilẹ̀-ayé ní ẹ̀ẹ̀kan láàárín ọjọ́ 27.3 (1 oṣù; ọjọ́ mẹ́tàdínlọ́gbọ̀n ó lé ní wákàtí mẹ́ta).


title: Ìsúlẹ̀ Òòrùn

text: Ìsúlẹ̀ Òòrùn (solar eclipse) n sele nigbati Òsùpá ba gba arin ile-aye ati oorun koja ti o si di ile-aye loju patapata tabi die lati ri oorun.


title: Ayé

text: Ayé, Ilé-ayé tabi Ilẹ̀-ayé jẹ́ pálánẹ́tì kẹta ní ìbẹ́rẹ́ láti ọ̀dọ̀ oòrùn, ó sìn jẹ́ èyí tí ó tóbi jùlo nínú àwọn pálánẹ̀tì tì wọ́n ní ilẹ́ tí ó ṣeè tẹ̀. Aami: .


title: Ayé

text: Ilé-ayé jé pálánẹ́tì àkọ́kọ́ tí ó ní omi tó ń sàn ní odeojú rè. bẹ́ẹ̀ sìni Ilé-ayé nìkan ni plánétì ti a mọ̀ ní àgbálá-aye (universe) tí o ní ohun ẹlẹ́mí. Ayé ní padà gbẹ́ringbẹ́rin tó jẹ́ pé lápapọ̀ mò ojú-òorun (atmosphere) tó jẹ́ kìkì nitrogen àti oxygen n dà àbò bo ilé-ayé lọ́wọ́ àtàngbóná (radiation) tó léwu si eni. Bakanna ojú-òorun ko gbà àwọn yanrín-oòrun lááyé láti jábò si ilé-ayé nípa sísùn wọn níná ki wọn o to le jábò sí ilé-ayé.


title: Plánẹ́tì

text: Plánẹ́tì gege bi Egbeirepo imo Ofurufu Kakiriaye (IAU) se se'tumo re je ohun oke-orun ti o n yi irawo ka tabi aloku orun ti tiwuwosi re je ki o ri roboto, ti ko tobi pupo lati gba yiyo igbonainuikun (anthothermonuclear fusion) laaye ninu re, ti o si ti gba awon orisirisi idena kura cartele de santata lona ti o n gba koja.


title: Plánẹ́tì

text: Gege bi (IAU) se so, planeti mejo ni won wa ninu ètò òòrùn. Awon niwonyi bi won se njinna si Òòrùn:


title: Òrùn

text: Òòrùn ni ìràwọ̀ tó wà láàárín ètò òòrùn. Ilẹ̀-ayé àti àwọn ohun mìíràn (àwọn pílánẹ́ẹ̀tì yoku, oníràwọ̀, olókùúta, òkúta iná àti eruku) wọ́n ń yípo òòrùn, tó ṣe fúnra rẹ̀ nìkan ni ìtóbi 99.8% gbogbo Ètò Òòrùn. Okun láti inú òòrùn gẹ́gẹ́ bíi ooruntitan ń pèsè fún àwọn ohun ẹlẹ́mìí lọ́nà tí a mọ̀ sí ikommolejo (photosynthesis), bẹ́ẹ̀ ni òòrùn ló ń sọ bí ìgbà àti ojú-ọjọ́ ṣe ń rí.


title: Ìràwọ̀

text: Ìràwọ̀ je agbajo plasma to n tan yindinyindin. Awon irawo korapo lati di galaksi.


title: Ẹ́límẹ̀ntì kẹ́míkà

text: Ẹ́límẹ̀ntì kẹ́míkà (chemical element) kan tabi ẹ́límẹ̀ntì ni soki ni iru átọ́mù ti nomba atomu re n fi han (iye protoni to wa ninu nukleu re).


title: Ẹ́límẹ̀ntì kẹ́míkà

text: Apere elimenti to gbajumo ni háídrójìn, náítrójìn ati kárbọ̀nù. Ni apapo 118 ni iye awon apilese ti ati se awari won titi de odun 2007, ninu awon eyi 94, eyun plutoniumu ati ni sale lo, wa fun ra ara won ni orile aye.


title: Leonhard Euler

text: Leonhard Euler (April 15, 1707 – September 7, 1783) je onimo isiro ati onimo fisisi omo orile-ede Switzerland ti o gbe gbogbo ojo aye re ni Russia ati Jẹ́mánì.


title: Gbòngbò alágbáraméjì

text: Ninu imo isiro gbòngbò alágbáraméjì tabi gbongbo ìlọ́poméjì (square root) fun nomba "x" je nomba "r" ti yio je formula_1 tabi pe nomba "r" ti alagbarameji re (ti a ba so di pupo pelu ara re) je "x".


title: Adaba

text: ÀDÀBÀ


title: Adaba

text: Àdàbà yí yọ lókè


title: Adaba

text: Àdàbà yí yọ o


title: Adaba

text: Sọ̀kalẹ̀ wá ò adaba


title: Adaba

text: Bàbá lọ ò sókè  85


title: Adaba

text: Edumarè wọlé ẹ ò


title: Adaba

text: Bàbá mi délé ògo


title: Adaba

text: Ojú ti júdasì dandan


title: Adaba

text: Sìkàsìkà má sìkà mọ́


title: Adaba

text: Ojú baba níkàn ẹ ló yẹ́


title: Adaba

text: Eléte lète ń yé


title: Adaba

text: Ẹní deérú leérú ma tọ̀ dandan


title: Adaba

text: Ará mi mo tọrọ gáfárà ná


title: Adaba

text: Mo fẹ́ ki bàbá mì dada


title: Adaba

text: Aṣiwájú Onígbàgbọ́


title: Adaba

text: Ìlá nilé babáà rẹ


title: Adaba

text: Ọmọ ọ̀ràngún ọmọ ògóyè mi o


title: Adaba

text: Déyẹmí


title: Adaba

text: ‘Caretaker’ tó pawó


title: Adaba

text: Afínjú caretaker’ ni


title: Adaba

text: Èrò tí ń lọ sílàá òràngún


title: Adaba

text: Bẹ́ẹ dókè ìlá, ẹ bá mi yà kí baba


title: Adaba

text: Bàbá Adéfolúṣọ́, ọkọ Àdùkẹ́ mi daada


title: Adaba

text: Ọ̣̀kọ Táyélolú mì


title: Adaba

text: Òkè ìlá nilé bàbáà rẹ


title: Adaba

text: Ọmọ Oyètáyọ̀ Bámigbádé


title: Adaba

text: ‘Reverened’ tó pawó gidi ni


title: Adaba

text: Adéyẹmí, ọmọ afínjú ọlọ́jà o


title: Adaba

text: Wọn a rìn gbẹndẹ́kẹ


title: Adaba

text: Wọ́n a rìn gbẹndẹ́kẹ


title: Adaba

text: Ọmọ ọ̀bùn wọn a rìn ràdàràdà wọja


title: Adaba

text: Ọ̀bùn ràdàràdà ní ó rẹrù afínjú wọlé


title: Adaba

text: Adéyẹmi bàbá mi daada


title: Adaba

text: Bá mi kí bàbá rẹ daada,


title: Adaba

text: Nínú Olúwa


title: Adaba

text: Bàbá mi John Àjàyí atọ́nà,


title: Adaba

text: Afínjú onígbàgbọ́ ni


title: Adaba

text: Àrànse olúwa pàtàkì,


title: Adaba

text: Kó máa bá bàbá mi dada


title: Adaba

text: Ìgò ńlá lorókè  120


title: Adaba

text: Edumaré wọlé ò


title: Adaba

text: Júdásì ojú tí ẹ o,


title: Adaba

text: Olùgbàlà ti jíǹde


title: Adaba

text: Ẹ bá mi kí bàbá mi William Adétọ̀nà


title: Adaba

text: Àwọ̀n kan mí bẹ lókè  125


title: Adaba

text: Wọ́n ń kọrin àléluyà


title: Adaba

text: Lílé: E ké Hosánà


title: Adaba

text: Ègbè: Lelú, lèlu


title: Adaba

text: Lílé: Hosánà


title: Adaba

text: Lílé: Lelú


title: Adaba

text: Lílé: Lelúyà


title: Adaba

text: Lílé: Sákà sakà mi


title: Ìtàn Ilé-Ifẹ̀

text: Ìtàn Ìṣẹ̀dálẹ̀ Ìlú Ilé-Ifẹ̀ Ṣaájú, ó yẹ ki a là á wí pé ohunkóhun tí a bá fi ẹnu bà lábẹ́ àkòrí yìí gbọdọ̀ ní í ṣe pẹ̀lú ìtàn ìwáṣẹ̀. Ìtàn ìwáṣẹ̀ jẹ́ àwọn ìtàn tó ti pẹ́ púpọ̀, tó sì ń sàlàyé ọ̀pọ̀lọpò ohun tí kò yé ẹ̀dá. Bascom nínú Finnegan (1970:361) ṣe àlàyé nípa ìtàn ìwáṣẹ̀ pe: Myths are prose narratives, which in the society in which they are told are considered to be truthful accounts of what happened in the remote past


title: Ìtàn Ilé-Ifẹ̀

text: kò sí ẹ̀dá alààyè tàbí ibùgbé tí ìtàn ìwáṣẹ̀ kì í dá lé, a sì gbọ́dọ̀ gbà á gẹ́gẹ́ bí wọ́n bá ṣe sọ ọ́ ni nítorí kò sí ẹni tí o lè jẹ́rì í sí i pé ìṣẹ̀lẹ̀ náà ṣe ojú òun. Finnegan (1970:362) fi ìdí èyí múlẹ̀, ó ní


title: Ìtàn Ilé-Ifẹ̀

text: … they are accepted on faith, they are taught to be believed; and they can be cited as authority in answer to ignorance, doubt, or disbelief. Myths are the embodiment of dogma: they are usually sacred and they are often associated with theology and ritual. Their main characters are animals, deities, or culture heroes whose actions are set in an earlier world, when the earth was different from what it is today, or in another world such as the sky or underworld


title: Ìtàn Ilé-Ifẹ̀

text: (… A gbà wọ́n pẹ̀lú ìgbàgbo, wọ́n jẹ́ ẹ̀kọ́ tó wà láti gbàgbọ́; a lè fi wọ́n ṣe ẹ̀rí àìmọ̀kan, iyèméjì tàbí àìgbàgbọ́. Ìtàn ìwáṣẹ̀ kún fún gbígba ohun kan gbọ́ láìwádìí, ọ̀wọ̀ wà fún wọn, wọ́n ṣáábà máa ń jẹ́ ìmọ̀ nípa Ọlọ́run àti ọ̀nà tí a ń gbà ṣe ẹ̀sìn. Àwọn ẹ̀dá pàtàkì inú wọn ni ẹranko, òrìṣà àti àwọn akọni nínú àṣà tí wọ́n ti kópa tó jọjú ní ayé àtijọ́ tàbí ayé mìíràn gẹ́gẹ́ bí ojú ọ̀run tàbí ìsàlẹ̀ ilẹ̀).


title: Ìtàn Ilé-Ifẹ̀

text: Àlàyé rẹ̀ yìí ṣe rẹ́gí pẹ̀lú ìtàn ìṣẹ̀dálẹ̀ ìlú Ilé-Ifẹ̀. Ìtì ọ̀gẹ̀dẹ̀ ni ìtàn ìṣẹ̀dálẹ̀ ìlú Ilé-Ifẹ̀, kì í ṣe ohun à á yọ àdá bẹ́; òdú sì ni, kì í ṣe àìmọ̀ fun oloko. Ìdí ni pé ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ìlú Ilẹ̀ Yorùbá ni wọn gbà pé Ilé-Ifẹ̀ ni àwọn ti lọ, èyí kò sì jẹ́ kí ìtàn ìsẹ̀dálẹ̀ ìlú Ilé-Ifẹ̀ ṣe àjòjì sí wọn. Oríṣìíríṣìí ìtàn ìwàṣẹ̀ ló wà tó jẹ mọ́ ìṣẹ̀dá Ilé-Ifẹ̀. Ìtàn ti a kà nínú ìwé tí ó sì tún ṣe rẹ́gí pẹ̀lú èyí tí a gbà láti ẹnu àwọn abẹ́nà ìmọ̀ wa kò ju ìtàn méjì péré tí í ṣe ìtàn atẹ̀wọ̀nrọ̀ àti ìtàn Mẹ́kà. Ohun tí èyí túmọ̀ sí ni pé àwọn ìtàn méjì náà ni wọ́n gbajúmọ̀ jù lọ. Nínú ọ̀kọ̀ọ̀kan àwọn ìtàn wọ̀nyí, a rí abala tí ó fará pẹ́ òtítọ́, a sì rí èyí tí kò fi gbogbo ara jẹ́ òtítọ́. Nínú ìtàn atẹ̀wọ̀nrọ̀ ni a ti gbọ́ pé láti ìsálú ọ̀run ni Olódùmarè ti rán Odùduwà wá tẹ Ilé ayé dó. Kí Olódùmarè tó ran Odùduwà, ó ti kọ́kọ́ rán Ọbàtálá, ẹni tí àwọn Ifẹ̀ máa ń kì pe:


title: Ìtàn Ilé-Ifẹ̀

text: Ọbàtálá, obàtáàsà


title: Ìtàn Ilé-Ifẹ̀

text: Ọba takun takun lóde ìrànje.


title: Ìtàn Ilé-Ifẹ̀

text: Anihun ńlá mọ́ jugbè é.


title: Ìtàn Ilé-Ifẹ̀

text: Irin kọ́tọ́kọ́tọ́ kán an fi bọ̀wú


title: Ìtàn Ilé-Ifẹ̀

text: Afúruru bí ọyẹ́.


title: Ìtàn Ilé-Ifẹ̀

text: Ẹlẹ́jẹ ọ́ ọ́ fun ni í jẹ́.


title: Ìtàn Ilé-Ifẹ̀

text: A gbà gìrì dánù lọ́wọ́ òṣìkà.


title: Ìtàn Ilé-Ifẹ̀

text: Afúnni mọ́ tọwó ẹni.


title: Ìtàn Ilé-Ifẹ̀

text: Aránmọ lóko tín-in tín-in.


title: Ìtàn Ilé-Ifẹ̀

text: Aṣáran méegun.


title: Ìtàn Ilé-Ifẹ̀

text: Abéwúrẹ́ rojọ́ ìbẹ́rí. Olódùmarè fún ọbàtálá ní adìyẹ ẹlẹ́sẹ̀ márùn-ún àti erùpẹ̀ pé kí ó lọ fi tẹ Ilé ayé dó. Èèwọ́ Ọbàtálá ni pe kò rú ẹbọ kí ó tó máa bọ̀. Ó pàdé adẹ́mu, Èṣù si jẹ́ kí ó mu ẹmu yó. Ẹmu tó mu yìí mú ki ó sùn lójú ọ̀nà, kò le è lọ mọ́. Nigbà tí Olódùmarè retí rẹ̀ títí tí kò rí i, ó rán Odù tó dá ìwà tí í ṣe Odùduwà. Orìṣà atẹ̀wọ̀nrọ̀ ni Odùduwà nítorí pé ẹ̀wọ̀n ni ó fi rọ̀ wá sí ilé ayé. Abímbọ́lá (1969:26) ṣe ìtọ́kasí èyí nínú Ọ̀yẹ̀kú méjì.


title: Ìtàn Ilé-Ifẹ̀

text: Títí lorí ogbó.


title: Ìtàn Ilé-Ifẹ̀

text: Bììrìpé bììrìpé omi ọkọ̀ ọ́ dà


title: Ìtàn Ilé-Ifẹ̀

text: Dídà lomi ọkọ̀ ọ́ dà,


title: Ìtàn Ilé-Ifẹ̀

text: Omi ọkọ kì í yì,


title: Ìtàn Ilé-Ifẹ̀

text: A díá fún Oòduà atẹ̀wọ̀nrọ̀


title: Ìtàn Ilé-Ifẹ̀

text: Wọ́n ní bó rúbọ


title: Ìtàn Ilé-Ifẹ̀

text: Lọ́dún yìí ní ó goróyè baba ẹ̀


title: Ìtàn Ilé-Ifẹ̀

text: Bí ò rúbọ


title: Ìtàn Ilé-Ifẹ̀

text: Lọ́dún yìí ní ó goróyè baba ẹ


title: Ìtàn Ilé-Ifẹ̀

text: Odùduwà yìí kan náà ni ọlọ́fin Àdìmúlà, onile(ẹni tí ó ni Ilẹ̀).  Odùduwà yìí ló gba iṣẹ́ náà ṣe lọ́wọ́ Ọ̣bàtálà. A gbọ́ pé ibi tí  Odùduwà àti àwọn ẹmẹ̀wá rẹ̀ rọ̀ sí ni wọ́n ń pè ní òkè Ọ̀ràmfẹ̀ lónìí. Níbẹ̀ ni Odùduwà ti rí omi tí ó tẹ́jú lọ, ó sọ adìye yìí sí orí omi yìí, adìyẹ yìí sì bẹ̀rẹ̀ sí tan yanrìn náà títí. A sì sọ ọ́ di ilẹ̀ Ifẹ̀. Èyí ni pé ilẹ̀ ẹ́ fẹ̀. Ibi tí ó tan yanrìn náà de ni òkun, ibi tí Odùduwà wá tẹ̀dó sí ni Ilé-Ifẹ̀. ìdí nìyí tí àwọn Ifẹ̀ ṣe màa ń ki Odùduwà ni:


title: Ìtàn Ilé-Ifẹ̀

text: Odùduwà onílẹ̀ gbẹ̀gi


title: Ìtàn Ilé-Ifẹ̀

text: Àdìmú kùtù wẹ̀


title: Ìtàn Ilé-Ifẹ̀

text: Ọlọ́fin ìsẹ̀dáyè


title: Ìtàn Ilé-Ifẹ̀

text: Òdùduwà atẹ̀wọ̀nrọ̀ sífẹ̀ Ìtàn àtẹnudẹ́nu ni ìtàn yìí gẹ́gẹ́ bí Fásọgbọ́n (1985:1) ṣe sọ pe;


title: Ìtàn Ilé-Ifẹ̀

text: According to the oral traditional history of Ilé-Ifẹ̀, Odùduwà was instructed to throw with a fowl of five toes to spread the grains of sand with a view to reclain the land from the water


title: Ìtàn Ilé-Ifẹ̀

text: Ní èrò tiwa, ìtàn yìí fara pẹ́ òtítọ́ ní àwọn ọ̀nà kan, ó sì jìnnà sí òtítọ́ ní àwọn ọna mìíràn. Ìdí òtítọ́ rẹ̀ ni pé èdè Ifẹ̀ “ilẹ̀ ẹ́ fẹ̀” hàn nínú orúkọ tí wọn sọ ìlú náà tí í ṣe ilẹ̀ Ifẹ̀ tí ó di Ilé-Ifẹ̀. Bákan náà, èdè wọn hàn nínú orúkọ oyè ọba wọn “Ọọ̀ni”. Àpètán Ọọ̀ni ni “ọni kọ́ ni ilẹ̀”. “Ẹni” ni Ifẹ̀ ń pè ni “Ọni”. Nítorí náà, Ẹni tí ó ni ilẹ̀ wá di Ọọ̀ni ilẹ. Yàtọ̀ fún èyí, wọn a máa ki ifẹ̀ ni:


title: Ìtàn Ilé-Ifẹ̀

text: Àbú onífẹ̀ Ọọ̀ni


title: Ìtàn Ilé-Ifẹ̀

text: Àbú onífẹ̀ Akẹ̀yò


title: Ìtàn Ilé-Ifẹ̀

text: Àbú onífẹ̀ ọmọ Sòókò


title: Ìtàn Ilé-Ifẹ̀

text: Ìwádìí fi hàn pé “Àbú” túmọ̀ sí ìpìlẹ̀ tàbí ìbẹ̀rẹ̀ pẹ̀pẹ̀. Ìdí nìyí tí  Ifẹ̀ ṣe máa ń pe ọmọ tuntun jòjòló ní Àbú róbótó. Èyí ni pé ọmọ tí  ó ṣẹṣẹ fẹ́ bẹ̀rẹ̀ ìgbésí ayé tirẹ̀ lóde ayé. Ẹ̀wẹ̀ ọ̀pọ̀lọpọ̀ àkọọ́lẹ̀ lo fi ìdí rẹ múlẹ̀ pé Ilé-Ifẹ̀ ni ayé ti bẹ̀rẹ̀. Fún àpẹẹrẹ Johnson (1921:15) ni:


title: Ìtàn Ilé-Ifẹ̀

text: All the various tribes of the Yoruba nation trace their Origin from Oduduwa and the city of Ilé-Ifẹ̀. In fact Ile-Ife is fabled as the spot where God created man white and black and from whence they dispersed all over the earth .


title: Ìtàn Ilé-Ifẹ̀

text: (Gbogbo ẹ̀yà Yorùbá lo tọsẹ̀ orírun wọn sí Odùduwà, a tilẹ̀ gbọ́ ọ nínú ìtàn pé Ile-Ifẹ̀ ni Ọlọ́run ti ṣẹ̀dá ènìyàn, yálà funfun tàbí dúdú tí wọ́n sì ti ibẹ̀ fọ́n káàkiri ilé ayé).


title: Ìtàn Ilé-Ifẹ̀

text: Bákan náà ni Adeoye (1979:28) se àlàyé pé Ilé-Ifẹ̀ ti fi ìgbà kan jẹ́ Olú ìlú fún àwọn ọmọ aládé mẹ́rìndínlógún kó tó di pé wọ́n pínyà. Lọ́jọ́ tí wọn yóò sì jáde ní ìta ìjerò ní ibi tí ilé-ifẹ̀ ti wà ní òwúrọ̀ ọjọ́ (ibẹ̀ wà láàrin Ifẹ̀wàrà àti ilé-ifẹ̀ lónìí) lábẹ́ Igi ọdán àti pèrègún, ìta ìjerò yìí ni àwọn ọmọ aládé mẹ́rindínlógún yìí ti pínyà. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pe a rí àwọn ẹ̀rí bì í mélòó kan tí a fi lérò pé òtítọ́ ni ìtàn atẹ̀wọ̀nrọ̀ yìí, síbẹ̀ a kò lè fi gbogbo ara kà á sí òtítọ́ nítorí àwọn ìbéèrè kan wà tí a kò lè rí ìdáhùn fún bí a bá fi ojú ìmọ́ sáyéǹsí wò ó. Àwọn ìbéèrè náà ni pé; Ǹjẹ́ ó ṣeéṣe kí ènìyàn fi ẹ̀wọ̀n rọ̀ wá si ayé? Ǹjẹ́ a lè da iyẹ̀pẹ̀ sí inú omi kí ó má lọ si ìsàlẹ̀ odò, kí a má ṣẹ̀sẹ̀ wá sọ pé adìyẹ̀? Ǹjẹ́ ó tilẹ̀ ṣe é ṣe kí adìyẹ kan ṣoṣo tan ilẹ̀ dé gbogbo ayé? Ǹjẹ́ ìwọ̀nba iyẹ̀pẹ̀ díẹ̀ lè tó láti kárí gbogbo ayé? Níwọ̀n ìgbà tí ìdáhùn sí àwọn ìbéèrè yìí bá jẹ́ rárá, a jẹ́ pé ìtàn ìwáṣẹ̀ pẹ̀lú àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ mẹ́rìírí tí a kàn ní láti gbà gbọ́ ni. Ó jìnà sí òtítọ́ púpọ̀. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn onímọ̀ ni wọ́n sọ nípa itan kejì tí í ṣe ìtàn Mẹ́kà pé láti ìlú Mẹ́kà ni Odùduwà ti wá tẹ̀dó sí Ilé-Ifẹ̀. Lára àwọn onímọ̀ náà ni Johnson (1921:384), Owólabí (awy) (1986:2-8). Ní ìlú Mẹ́kà, Odùduwà yapa sí ẹ̀sìn abínibí rẹ̀ tí í ṣe ẹ̀sìn Lámúrúdu baba rẹ̀. Ìyapa yìí mú kí ìjà ńlá bẹ́ sílẹ̀ láàrin Odùduwà àti àwọn ẹlẹ́sìn Mùsùlùmí. Bùràímọ̀, ọmọ Odùduwà pàápàá lòdì sí Odùduwà baba rẹ̀ nítorí pé ọ̀kan pàtàkì nínú àwọn ẹlẹ́sìn Mùsùlùmí ní ṣe. Inú bí Odùduwà, ó sì pàṣẹ̀ pé kí wọ́n sun ọmọ rẹ̀ náà ni ààye. Inú bí awọn ẹlẹ́sìn Mùsùlùmí yòókù, wọn gbógun ti Odùduwà. Odùduwà sá àsàlà kúrò ní Mẹ́kà, ó sì tẹ́dò sí Ilé-Ifẹ̀. Ó bá Àgbọnmìrègún tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Sẹ̀tílù. Àgbọnmìrègún yìí ló dá ẹ̀sìn ifá silẹ. Ìtàn náà tẹ síwájú láti fi ìdí rẹ̀ múlẹ̀ pé Ilé-Ifẹ̀ ni àwọn ọmọ Yorùbá yòókù ti lọ. Ìtàn yìí fẹ́ dojúrú díẹ̀ nítorí oríṣìíríṣìí ìtàn ni a ń gbọ nípa ìran Yorùbá. Àwọn kan sọ pé Ọ̀kànbí nìkan ni ọmọ Odùduwà tí Ọ̀kànbí sì wá bí àwọn ọmọ méje tí wọ́n jẹ́ ọba Aládé káàkiri ibi tí a lè tọpasẹ̀ àwọn Yorùbá dé lónìí. Àwọn mìíràn gbà pé àwọn méje wọ̀nyí kì í ṣe ọmọ-ọmọ Odùduwà, pé ọmọ Odùduwà gan-an ni wọ́n àti pé kì í ṣe ìyàwó kan ṣoṣo ni Odùduwà ni. Èrò yìí ni Mákindé (1970:8) fi hàn nígbà tí ó sọ pé:


title: Ìtàn Ilé-Ifẹ̀

text: Among the wives of Odùduwà were Atiba, Omitoto and Olókun. He had children by many of them. The children set up Obaship and Chieftaincy institutions in the various parts of Yorùbá land


title: Ìtàn Ilé-Ifẹ̀

text: (Lára àwọn ìyàwó Odùduwà ni Àtìbà, Omìtótó àti Olókun. Púpọ̀ nínú wọn ni ó bí ọmọ fún un. Àwọn ọmọ náà sì gbé ìjọba àti ètò ìṣèlú kalẹ̀ káàkiri ilẹ̀ Yorùbá).


title: Ìtàn Ilé-Ifẹ̀

text: Ìtàn tí ó gbà pé Odùduwà ni ó bí àwọn ọmọ méje tó tẹ ilẹ̀ Yorùbá dó sọ pé Olówu ni àkọ́bí Odùduwà. Gẹ́gẹ́ bí ìtàn, obìnrin ni Olówu. Olówu yìí ni ó gbé àkọ́bí ọmọ rẹ̀ ọkùnrin wá kí Odùduwà. Odùduwà gbé ọmọ náà lé ẹsẹ̀. Ọmọ náà bẹ̀rẹ̀ sí í ké, ó sì ń fa mọ́ adé orí bàbá ìyá rẹ̀. Odùduwà ṣí adé, ó sì fi lé ọmọ náà lórí, ọmọ náà sì gbàgbé sùn lọ tòun tadé lórí. Èyí mú kí Odùduwà yọ̀ǹda adé fún ọmọ náà nígbà tí ó jí. Bóyá ìdí nìyí tí wọ́n fi máa ń ki àwọn Òwu ní


title: Ìtàn Ilé-Ifẹ̀

text: Asunkún gbadé ọmọ ato


title: Ìtàn Ilé-Ifẹ̀

text: Ọ̀ṣẹmìnì gbokùn ọmọ Ìgbómìnà


title: Ìtàn Ilé-Ifẹ̀

text: Ajíkágboro, Arìnkágboro


title: Ìtàn Ilé-Ifẹ̀

text: Ò jí kùtù fomi ìgboro bọ́jú


title: Ìtàn Ilé-Ifẹ̀

text: Àwọn ọmọ Odùduwà tó kù lẹ́yìn Olówu ni Aláketu ti Kétu, Ọba Ìbíní,  Ọ̀ràngún ilé Ìlá, Onísábé ti ilẹ̀ Sábẹ́, Olúpópó tí í ṣe ọba Pópó àti Ọ̀rányàn. Ìtàn tó tọ́ka sí Ọ̀kànbí gẹ́gẹ́ bí ọmọ kan ṣoṣo tí Odùduwà bí náà gbà pé Ọ̀ràńyàn ni àbígbẹ̀yìn ọ̀kànbí. Nígbà tí bàbá wọn kú. Ọ̀rányàn kò sí nílé, àwọn ẹ̀gbọ́n rẹ̀ sì pín gbogbo dúkìá bábá wọn mọ́ ọwọ́, ilẹ̀ nìkan ni wọ́n fún un. Ó gba ilẹ̀ tí wọ́n pín fún un, ó sì sọ ọ́ di dandan fún àwọn ẹ̀gbọ́n rẹ̀ láti máa san ìsákọ́lẹ̀ lórí ilẹ̀ náà. Èyí mú kí ó di olówó, alágbára àti olókìkí láàrin àwọn ẹ̀gbọ́n rẹ̀. Johnson (1921:8) jẹ́rì í sí èyí pé; Ọ̀rányàn was the youngest of Odùduwà’s grandchildren, but eventually, he became the richest and most renowned of them all.


title: Ìtàn Ilé-Ifẹ̀

text: (Ọ̀rányàn ni abigbẹyin nínú àwọn ọmọ-ọmọ Odùduwà, ní Ìkẹyìn, ọrọ̀ àti òkìkí rẹ̀ tayọ tí gbogbo wọn)


title: Ìtàn Ilé-Ifẹ̀

text: A gbọ́ pé ń ṣe ni Ọ̀ràńyàn ń lọ láti ìlú kan sí ibòmíràn tí ó sì ń tẹ ìlú dó bí ó ti ń lọ káàkiri. Lára àwọn ìlú náà ni Ọ̀yọ́-Ilé, Ahoro Òkò, Ìkòyí, Ilé Igbọn, Ìrẹsà àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. A gbọ́ ọ bákan náà pé àwọn ọmọ Odùduwà ju méje lọ. Àwọn òpìtàn mìíràn ń fi Aláké Ẹ̀gbá àti Obòkun ti Ìjẹ̀ṣà mọ́ wọn. Oyèbámijí (awy) (1990:4) ni Òpìtàn kan náà, Àlùfáà Johnson tún fi yé ni pé Aláké àti Ọwá jẹ́ ọmọ Odùduwà tí wọ́n sì lọ tẹ̀dó sí Aké ní orílẹ̀-Aké àti ní ilẹ̀ Ìjẹ̀sà níbi tí wọ́n wà di òní yìí Owólabí (awy) (1986:8) sọ pé bí ìran Yorùbá ṣe wà ní orílẹ̀-èdè Nàìjírìà ni wọ́n wà káàkiri àgbáńlá ayé bí i ilẹ̀ Sàró, Gánà, Tógò, Bìní, ilẹ̀ Àmẹ́ríkà, Bùràsíìlì, Jàmáíkà àti ogunlọ́gọ̀ erékùsù tí ó wà káàkiri òkun Àtìláńtììkì. Lórí bí àwọn ọmọ Yorùbá ṣe ta gbòǹgbò káàkiri àgbáyé yìí náà ni Akínyẹmí (1991:586) sọ̀rọ̀ lé nígbà tí ó ní: Ifẹ̀ ni wọ́n ń pe Yorùbá orílẹ̀ èdè Tógò. Àwọn Yorùbá tó sì wà ní orílẹ̀ èdè Benin pín sí méjì ‘ìdásà’ àti ‘Manígì’. Kì í ṣe orílẹ̀ èdè mẹ́ta yìí nikan ni Yorùbá wà. Àwọn onímọ̀ bíi Abímbọ́lá, Turner àti Watkins ti ṣe áláyè pé àwọn ẹni tí wọ́n kó lọ orílẹ̀ èdè ‘Cuba’, ‘Brazil’ àti America’, wà níbẹ̀ lónìí tí wọn ń gbé èdè àti àsà Yorùbá lárugẹ. Àwọn Yorùbá tó wà ni ‘cuba’ ni wọ́n ń pé ní ‘Lucumi’. Àwọn tó wà ni ‘Brazil’ ni wọ́n ń pè ni ‘Nàgó’.


title: Ìtàn Ilé-Ifẹ̀

text: Gẹ́gẹ́ bí a ṣe sọ ṣáájú, abala kan ìtàn tí ó sọ pé Odùduwà wa láti Mẹ́kà fara pẹ́ òtítọ́ bẹ́ẹ̀ sì ni apá kan rẹ̀ jìnà sí òtítọ́. A lè ka ìtàn Mẹ́kà yìí sí òtítọ́ nítorí pé bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé oríṣìíríṣìí àkọọ́lè ló wà tó tọ́ka sí Odùduwà àti Ilé-Ifẹ gẹ́gẹ́ bí orírun ọmọ Yorùbá tí oríṣìíríṣìí àkọọ́lè sì wà pẹ̀lú pé mẹ́kà ni Odùduwà ti wá sí ifẹ̀, Ìtàn Mẹ́kà jẹ́ ìtẹ́wọ́gbà ju ìtàn atẹ̀wọ̀nrọ̀ lọ tí a ba fojú ẹ̀kọ́ nípa ìtàn wò ó. Tí a bá fi ojú ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì àti ìmọ̀ ìbára-ẹni gbépọ̀ wo ìtàn Mẹ́kà yìí, a kò le kà á sí òtítọ́ rárá. Ìdí ni pé ìrísí àwọn ènìyàn Ifẹ̀ àti ìran Yorùbá lápapọ̀ yàtọ̀ gédégédé si ti awọn ara Mẹ́kà bẹ́ẹ̀ sì ni àṣà àti ìṣe wọn kò bára mu. Àkíyèsí mìíràn tí a ṣe ni pé ìtàn yìí sọ pé Odùduwà bá Àgbọnmìrègún ni Ilé-Ifẹ̀, tí ó bá jẹ́ pé lóòótọ́ ni Odùduwà bá Àgbọnmìrègún ní Ile-Ifẹ̀, á jẹ́ pé Ilé -Ifẹ̀ ti wà kí Odùduwà tó dé. Nínú ìtàn mìíràn, èyí tó fara jọ ìtàn inú Bíbélì, a gbọ́ pé nígbà ti ẹ̀ṣẹ̀ pọ̀, àgbàrá òjò gbá gbogbo àwọn tó wà láyé nígbà náà lọ, Odùduwà wà lára àwọn tó yè, ìjọba tuntun sì bẹ̀rẹ̀ lábẹ́ àkóso Odùduwà (Fábùnmi 1969:4) jẹ́rìí sí èyí pé: …Odùduwà came neither from the East nor from the West but that he was one of the people who lived before the deluge, and that, after the deluge, he together with his followers and their families, descended unto dry land by means of chain-ropes from their life-boat which anchored on Oke-Ora.


title: Ìtàn Ilé-Ifẹ̀

text: (Odùduwà kò wá láti ìlà Oòrun tàbí ìwọ̀ oòrùn, ṣùgbọ́n, ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn tó wà láyé kí ìkún omi tó dé, àti pé lẹ́yìn ìkún omi, òun pẹ̀lú àwọn ẹmẹ̀wà rẹ̀ àti àwọn ẹbí rẹ̀ fi ẹ̀wọ̀n rọ̀ sílẹ̀ láti inú ọkọ̀ ìyè wọn, èyí tí ó gúnlẹ̀ sí Òkè-Ọ̀ra). Èyí pàápàá tún fi òkodoro ọ̀rọ̀ náà hàn pé wọn kò ṣẹ̀ṣẹ̀ dá ilé ayé tàbí tẹ ìlú kan dó, àsìkò ìjọba kan sí èkejì ló ń ṣẹlẹ̀. Ní ọ̀nà mìíràn, a kò tilẹ̀ gbọ́ nínú ìtàn àwọn Áráàbù pé Odùduwà fi ìgbà kan wà ní Mẹ́kà bẹ́ẹ̀ ni ìṣ̣ẹ̀lẹ̀ yìí ṣe pàtàkì ju pé kí òpìtàn ilẹ̀ Áráábù kankan má mẹ́nu bà á lọ. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn ìtakora díẹ̀díẹ̀ wà nínú ìtàn méjèèjì òkè yìí, síbẹ̀ ìtàn méjèèjì ló tọ́ka sí Odùduwà gẹ́gẹ́ bí ẹni tí ó tẹ Ilé-Ifẹ̀ dó.


title: Charles Darwin

text: Charles Darwin jẹ́ onímọ̀ àdáyébá ọmọ ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì (Ọjọ́ kejìlá Oṣù kejì Ọdún 1809 – Ọjọ́ ọkọkàndínlógún Oṣù kẹrin Ọdún 1882) tí ó mú àbá àti òfin tí ó de èrò ìmọ̀ ìjìnlẹ̀ wipé gbogbo ohun ẹlẹ́mí pátá jọ wá láti ọ̀dọ̀ adẹ́dàá kan náà ni...


title: Émile Durkheim

text: Émile Durkheim (April 15, 1858 – November 15, 1917) je onimo awujo omo ile Fransi ti o ko ipa pataki ninu imo awujo ati imo eda. O ko opolopo iwe lori eko, iwa odaran, esin igbaemi araeni ati lori opolopo eka awujo.


title: Max Weber

text: Maximilian Carl Emil Weber (21 April 1864–14 June 1920) je onimo eto inawole ati onimo awujo omo ile Jẹ́mánì ti a mo gege bi okan ninu awon oludasile eko nipa awujo ati iseijoba igboro.


title: Jürgen Habermas

text: Jürgen Habermas (abi ni osu June ojo 18, odun 1929 ni ilu Düsseldorf) je amoye ati onimo awujo omo ile Jẹ́mánì nini eka imo oye to je mo agbeyewo ero ati asa amerika lori oyegangan. O gbajumo lati inu ise re lori igboro roboto ti o gbeduro lori ero ise ibanisoro.


title: Àdìtú Olódùmarè

text: Àdìtú Olódùmarè jẹ́ orúkọ iwe ti D.O. Fagunwa kọ.


title: Àdìtú Olódùmarè

text: Ọ̀rọ̀ Àkọ́sọ Ìwé ìtàn-àròsọ yìí wà fún tọmọdé tàgbà lọ́kùnrin lóbìnrin tí wọ́n mọ èdè Yorùbá kà dáadáa. Òun pẹ̀lú àwọn ìyóòkù rẹ̀ bíi Ògbójú Ọdẹ nínú Igbo Irúnmọlẹ̀, Ìrèké Òníbùdó, Ìrìnkèridò nínú Igbo Elégbèje àti Igbó Olódùmarè, tí D.O Fagunwa kọ jẹ́ ọ̀kan gbòógì lára ìwé tí àwọn ọmọ Iléẹ̀kọ́ gíga yunifásítì tàbí Iléẹ̀kọ́ àwọn olùkọ́ni fún iṣẹ́ akadá lọ́pọ̀ ìgbà. Iṣẹ́ gbooro lórí ìwé bíi ìtúpalẹ̀, lámèyító, abbl bákan àwọn akẹ́kọ̀ọ́ lè lo fún iṣẹ́ àpilẹ̀kọ fún àṣekágbá ẹ̀kọ́.


title: Ògún Lákáayé

text: Ògún nínú ìtàn aròsọ àtẹnu-dẹ́nu ní ilẹ̀ Yorùbá jẹ́ òrìṣà tó ní agbára lórí ina, irin, ìsọdẹ, ìṣèlú àti ogun. “Ọmọ ti yóò j’aṣàmú, kékeré ló ti ńjẹnu ṣámúṣámú lọ.” Owe àwọn àgbà yìí ló bá ẹni tí ó kọ ìwé yìí mu ọ̀gbẹ́ni Ọlátúbọ̀sún Ọládàpọ̀, nitori àkókò ti o ńkẹ́kọ̀ọ́ ni ilé-ìwé àwọn olùkọ́ ti Lúkù Mimọ́ ni ó kọ ìwé yìí, nílùú Ìbàdàn.  Lákòókò yìí, mo ni àǹfàní àti jẹ́ olùkọ́ọ rẹ̀ nínú ẹ̀ka ẹ̀kọ́ Yorùbá, àti láti tún jẹ́ alábòjútó Ẹgbẹ́ Ìjìnlẹ̀ Yorùbá ti Kọ́lẹ́ẹ̀jì náà. Lọ́nà méjèèji yii ni Ọ̀gbẹ́ni Ọládàpọ̀ ti fi ara rẹ̀ hàn bii akọni nínú èdèe Yorùbá. dé ibi pé ni ọdún kẹta rẹ̀ ni Kọ́lẹ́ẹ̀jì, òun ni a fi jẹ alága Ẹgbẹ́ Ìjinlẹ̀ Yorùbá ti Kọ́lẹ́ẹ̀jì náà.  Nígbà tí ó sì dip é ki á máa wá eré ti ẹgbẹ́ yóò ṣe ní ọdún 1967, eré tirẹ̀ yii ni a yàn pé ó gbayì jù nínú gbogbo àwọn eré ti a yẹ̀wò nígbà náà. Àwọn ti ó wo eré náà nígbà ti àwọn ọmọ ẹgbẹ́ ṣe é ni Gbọ̀ngàn Sẹ̀ntínárì ní Aké, Abẹ́òkútà àti ni Gbọ̀ngàn Àpèjọ ti Ilé-Ẹkọ́ giga tí ìlú Ayétòrò ni, “àrímá -leèlọ àwò-padà-sẹ́hin” ni eré náà í-ṣe. Eyi ló fún mi ni ìdùnnú láti lè kọ ọ̀rọ̀ àsọsiwájú yìí lórí ìwé ÒGÚN LÁKÁAYÉ. Eré náà kọ́ ènìyàn ni ògidìi Yorùbá. o fi oriṣiriṣI àṣà Yorùbá hàn; ju gbogbo rẹ̀ lọ, ó kọ́ ènìyàn lọ́gbọ́n lóríṣiríṣi ọ̀nà.


title: Ẹ̀wù Àgbà

text: Thomas Makanjuola Ilesanmi


title: Ẹ̀wù Àgbà

text: Thomas Mákánjúọlá Ilésanmí (2002) Ẹ̀wù Àgbà Ibadan; University Press PLC Ibadan, ISBN 978-030-823-7 Ojú-iwé 68.


title: Ẹ̀wù Àgbà

text: Ìfáárà


title: Ẹ̀wù Àgbà

text: Ohun gún-ún mọ́ ń sọnù nílẹ̀ yìí.


title: Ẹ̀wù Àgbà

text: Àwọn ènìyàn ní ò fura.


title: Ẹ̀wù Àgbà

text: Ohun ràbàtà ń pòórá láwùjọ aṣùwàdà,


title: Ẹ̀wù Àgbà

text: Ọmọ adáríhunrun ni kò náání


title: Ẹ̀wù Àgbà

text: Àwọn àfín olókun wọlé tọ̀ wá wá.


title: Ẹ̀wù Àgbà

text: Wọ́n fara nù wá lára,


title: Ẹ̀wù Àgbà

text: Wọ́n ṣe bí eré bí eré,


title: Ẹ̀wù Àgbà

text: Wọ́n jí orí Olókun lọ.


title: Ẹ̀wù Àgbà

text: Wọ́n pọ́ mìnì mìnì bí ológìnní,


title: Ẹ̀wù Àgbà

text: Wọ́n gbé iṣẹ́-ọnà ìṣẹ̀ǹbáyé lọ


title: Ẹ̀wù Àgbà

text: Mọ́ gbogbo ọmọ Oòduà lọ́wọ́.


title: Ẹ̀wù Àgbà

text: Agọ̀ eégún ń pòórá nígbó ìgbàlẹ̀,


title: Ẹ̀wù Àgbà

text: Ilé orí ọlọ́jọ́ gbọọrọ ti báfẹ́fẹ́ wọn lọ.


title: Ẹ̀wù Àgbà

text: Ẹdan tó ní láárí ń bẹ ní mùsíọ́ọ̀mù,


title: Ẹ̀wù Àgbà

text: Ní ilé ààbò fún ìtọ́jú nǹkan ìṣẹ̀nbáyé, tí àwọn ẹni funfun


title: Ẹ̀wù Àgbà

text: Tí wọ́n dira bí asínwín


title: Ẹ̀wù Àgbà

text: Fi jí wa lóhun ribiribi lọ.


title: Ọọ̀ni Ife

text: Oriki Sooko


title: Ọọ̀ni Ife

text: Ooni Ife


title: Ọọ̀ni Ife

text: ORÚKỌ AWỌN Ọ̣Ọ̀NI TÍ Ó TI JẸ


title: Ọọ̀ni Ife

text: 1. Ọlọfin Odùduwà


title: Ọọ̀ni Ife

text: 2. Ọbàlùfọ̀n Ògbóderin


title: Ọọ̀ni Ife

text: 3. Ọbàlùfọ̀n Aláyémọrè


title: Ọọ̀ni Ife

text: 4. Òdelé Ọ̀rànmíyàn


title: Ọọ̀ni Ife

text: 5. Ọbalùfọ̀n Aláyémọré


title: Ọọ̀ni Ife

text: 6. Awoorokolokin


title: Ọọ̀ni Ife

text: 7. Èfọ̀n Ayíóyè


title: Ọọ̀ni Ife

text: 8. Àjímú Ẹkùn


title: Ọọ̀ni Ife

text: 9. Aláyémọrè ofifari láti ilé Molódò


title: Ọọ̀ni Ife

text: 10. Ọ̀sẹgànderùkù


title: Ọọ̀ni Ife

text: 11. Oyè


title: Ọọ̀ni Ife

text: 12. Lájàmìsán


title: Ọọ̀ni Ife

text: 13. Láàrókà


title: Ọọ̀ni Ife

text: 14. Owodo


title: Ọọ̀ni Ife

text: 15. Arírèré Ọ̀kínwo


title: Ọọ̀ni Ife

text: 16. Otataa


title: Ọọ̀ni Ife

text: 17. Lápeléke


title: Ọọ̀ni Ife

text: 18. Atújàbíòjò


title: Ọọ̀ni Ife

text: 19. Lúwogbàgìdá


title: Ọọ̀ni Ife

text: 20. Lájódogun


title: Ọọ̀ni Ife

text: 21. Lafogun


title: Ọọ̀ni Ife

text: 22. Láfogído


title: Ọọ̀ni Ife

text: 23. Ọọ̀ni Ọ̀sínkọ́lá


title: Ọọ̀ni Ife

text: 24. Ọọ̀ni Ògboòrú


title: Ọọ̀ni Ife

text: 25. Ọọ̀ni Gíẹ̀sí


title: Ọọ̀ni Ife

text: 26. Ọọ̀ni Adéjinlé


title: Ọọ̀ni Ife

text: 27. Ọọ̀ni Àróganganlàgbo


title: Ọọ̀ni Ife

text: 28. Ọọ̀ni Aríbiwóso


title: Ọọ̀ni Ife

text: 29. Ọọ̀ni Sọ́júolá


title: Ọọ̀ni Ife

text: 30. Ọọ̀ni Adésúnmákin


title: Ọọ̀ni Ife

text: 31. Ọọ̀ni Ọlọ́jọ


title: Ọọ̀ni Ife

text: 32. Ọọ̀ni Ọ̀sin-ín-ladé


title: Ọọ̀ni Ife

text: 33. Ọọ̀ni Ajífadésiré


title: Ọọ̀ni Ife

text: 34. Ọọ̀ni Àjílà Oòrùn


title: Ọọ̀ni Ife

text: 35. Ọọ̀ni Òjìgìdìrí


title: Ọọ̀ni Ife

text: 36. Ọọ̀ni Kúmóyèró Ọ̀dunlẹ̀bíòjò


title: Ọọ̀ni Ife

text: 37. Ọọ̀ni Gbániárè


title: Ọọ̀ni Ife

text: 38. Ọọ̀ni Gbégbáajé


title: Ọọ̀ni Ife

text: 39. Ọọ̀ni Wúmọníjẹ̀


title: Ọọ̀ni Ife

text: 40. Ọọ̀ni Adégúnlẹ̀ Abewéelá


title: Ọọ̀ni Ife

text: 41. Ọọ̀ni Dérin Kùm̀búsù


title: Ọọ̀ni Ife

text: 42. Ọọ̀ni Ọ̀ráyẹ̀gbà ọ̀jájá, 1878-1850


title: Ọọ̀ni Ife

text: 43. Ọọ̀ni Dérin Ọlọ́gbéńlá (kò dé adé), 1880-1894


title: Ọọ̀ni Ife

text: 44. Ọọ̀ni Adélékan Olúbùse I, 1894-1910


title: Ọọ̀ni Ife

text: 45. Ọọ̀ni Kọ́lá (Osù méjì péré), June – July  1910


title: Ọọ̀ni Ife

text: 46. Ọọ̀ni Àjàgún Adémilúyì, 1910-1930


title: Ọọ̀ni Ife

text: 47. Ọọ̀ni Sir Adésọjí Adérẹ̀mí, 1930-1980


title: Ọọ̀ni Ife

text: 48. Ọọ̀ni Okùnadé Ṣíjúwadé Olúbùṣe II, 1980 títí di òní


title: Ọọ̀ni Ife

text: N.B:- Ní ayé ìgbàanì, àwọn baba-ńlá àti ìyá-ńlá wa kò mọ̀ nípa  déètì. Ìdí nìyí tí kò fi sí àkọsílè déètì tí àwọn Ọọ̀ni ìgbà náà  jẹ. Àkọsílẹ̀ déètì bẹ̀rẹ̀ láti ayé Ọọ̀ni Ọ̀ráyẹ̀gbà ọ̀jájá.


title: Ọ̀yọ́túnjí

text: Oyotunji Apejopo awon kan ni yi ti won n gbe ede ati asa Yoruba laruge. Won pe ibi ti won wa ni The kingdom of Oyotunji, Box 51, Yoruba Village, South carolina 29941. Oruko Oba won ni H.R.H. Oba Oseijeman Adefunmi 1. Ile-Ife ni oba yii ti wa gba ade ni ojo karun-un osu kefa, odun 1981 ni aafin Oba Okunade Sijuwade, Olubushe Keji. Eyi si ni igba akoko ti eni ti kii se omo ile Naijiria yoo gba ade ni Ile-Ife. Orisirisi orisa ile Yoruba ni won n bo ni ibi yii.


title: Ewì Ayaba

text: Ewi Ayaba


title: Ewì Ayaba

text: EWÌ AYABA ÀTI ÌLÀNÀ ÌGBÉKALẸ̀ LÁÀRIN ÀWỌN Ọ̀YỌ́ Ọ̀ṢUN


title: Ewì Ayaba

text: KÍ NI EWÌ AYABA? Ewì ayaba jẹ́ ewì tí a mọ̀ mọ́ àwọn ìyàwó ọba nìkan. Ọ̀kan pàtàkì lára ẹ̀yà ewì alohùn ilẹ̀ Yorùbá ni pẹ̀lú. Ààfin ọba ni a ti ń bá ewì ayaba pàdé. Ní pàtàkì jù lọ, ewì obìnrin ni ewì ayaba. Ohun tí à ń sọ ni pé àwọn obìnrin nìkan ló ń kópa nínú àgbékalẹ̀ ewì ayaba.


title: Ewì Ayaba

text: Ọjọ́ ewì ayaba ti pẹ́ láwùjọ Yorùbá. Láàrin àwọn Ọ̀yọ́ ni ewì yìí ti wọ́pọ̀ jù lọ. Ìwádìí jẹ́ kí á mọ̀ pé irú ewì yìí náà ń wáyé láàrin àwọn Èkìtì. (Aládésurú, 1985) Orúkọ tí a mọ̀ mọ́ ewì yìí ní agbègbè Èkìtì ni orin olorì. Yálà kí á pe ewì yìí ní “ewì ayaba” tàbí “orin olorì”, sibẹ́ iṣẹ́ kan náà ni wọ́n ń ṣe láwùjọ Yorùbá. Ìwádìí jẹ́ kí á mọ̀ pé àwọn ayaba kì í gbé ewì yìí jáde kọjá àsìkò ayẹyẹ tàbí ìṣẹ̀ṣe inú ààfin ọba láyé àtijọ́. Lóde òní, ewì ayaba ti ń wáyé nínú ayẹyẹ tó jẹ́ ti ìdílé ọba. Bákan náà, ewì ayaba a tún máa wáyé nínú ayẹyẹ ìlú; tí ọba bá ti wà níbè.̣ Nípa àkíyèsí wọ̀nyìí, a rí i pé ewì ayaba wà fún ọba, ayaba àti ẹbí ọba lápapọ̀.


title: Ewì Ayaba

text: Gbogbo ewì alohùn Yorùbá ló ní kókó tí wọ́n má ń dá lé lórí. Lára kókó tí ewì ayaba máa ń dá lé lórí ni ìjúwe àwọn ayaba gẹ́gẹ́ bí i aya aládé, àrẹ̀mọ ọba tàbí abọ́baṣèlú. Ọ̀rọ̀ nípa ìgbésí-ayé ayaba, àti ọba nínú ààfin. Àlèébù to wà nínú ilé ọba. Ìwà òjòwú láàrin ayaba, ìṣàfihàn ipò ọba láàrin ìlú. Orúkọ àdàpè ọba. Ítàn àwọn ọba tó ti jẹ rí. Ọ̀rọ̀ nípa ìdàgbàsókè tó wọ inú ìlú lásìkò ọba kọ̀ọ̀kan. Àkíyèsí nípa ìwà ọba tàbí ìrísí ọba. Ọ̀rọ̀ nípa ọdún àti ìbọ tó ń wáyé láàrin ìlú tó jẹ́ ti ọba Ọ̀yọ́-Ọ̀ṣun. Ìwúre fún ọba àti ẹbí ọba.


title: Ewì Ayaba

text: M. O. Oyewale, ‘Àgbéyẹ̀wò Ewì Ayaba láàrin Àwọn Ọ̀yọ́-Ọ̀ṣun’., Àpilẹ̀kọ fún Oyè Ẹẹ́meè, DALL, OAU, Ifè, Nigeria.


title: Ewì Ayaba

text: ÀṢAMỌ̀


title: Ewì Ayaba

text: Alámòójútó: Ọ̀mọ̀wẹ́ J.B. Agbájé


title: Ewì Ayaba

text: Ojú Ewé: 228


title: Olúyọ̀lé

text: Baṣọ̀run Olúyọ̀lé jẹ́ ọ̀kan gbòógì nínú àwọn jagunjagun tí ó wá láti ìlú Ọ̀yọ́ sí ìlú Ìbàdàn. Wọ́n bí Baṣọ̀run Olúyọ̀lé ní Ọ̀yọ́ àtijọ́ sí inú ìdílé Olúkùoyè tí bàbá rẹ̀ sì jẹ́ Àrẹmọbìnrin Àgbọ̀nyín tí ó jẹ́ ọmọ Aláàfin Abíọ́dún nígbà náà . Òun ni ó kọ́kọ́ rí ìlú Ìbàdàn gẹ́gẹ́ bí ìlú olókìkí yàtọ̀ sí ibùdó ogun. Ìdí rèé tí ó fi fi ìdí ìjọba tó gíríkì múlẹ̀ nígbà náà.


title: Olúyọ̀lé

text: Àsìko rẹ̀ ni àwọn ìlú tí wọ́n wà ní abẹ́ Ìbàdàn gbèrú si. Kò kùnà láti gbé iṣẹ́ àgbẹ̀ lárugẹ, bẹ́ẹ̀ ni ó fi ìpìlẹ̀ ọrọ̀ ajé tí ó nípọn múlẹ̀. Ìdí rèé tí a fi ń pe Ìbàdàn ní "ilé Olúyọ̀lé".


title: Olúyọ̀lé

text: Látàrí họ́u họ́ù tí ogun dá sílẹ̀ láàárín àwọn àgbààgbà olóyè ìlú Ọ̀yọ́-ilé láti gorí àpèrè Aláàfin ti Ọ̀yọ́ nígbà náà tí ó ṣófo, èyí ni ó mú kí wàhálà bẹ́ sílẹ̀ láàárín Aláàfin àti Baṣọ̀run Gáà tí ọ̀pọ̀ àwọn ọmọ Ọ̀yọ́ ìgbà náà sá àsálà fún ẹ̀mí ara wọn. Fífọ́nká tí àwọn ọmọ Ọ̀yọ́ fọ́n ká yí, tí wọ́n sì ti lọ tẹ̀dó sí oríṣìíríṣìí ibùgbé tí wọn kò sì fẹ́ san ìsákọ́lẹ̀ fún Ọ̀yọ́ mọ́, àsìkò yìí ni Iba Olúyọ̀lé di lààmì-laaka láàrín àwọn jagunjagun. Ó kọ́kọ́ di ìlúmọ̀ọ́ká látàrí ipa tí ó kó láàárín àwọn ọmọ ogun tí wọ́n borí ogun Òwu, ní èyí tí ó sì mú kí ìjọba ilẹ̀ Ẹ̀gbá àti àwọn ìlú bí Ìbàdàn ó ṣubú. Láti bu ọlá fún pẹ̀lú ipa rẹ̀ láti lè jẹ́ kí ìjọba Ọ̀yọ́ tí ó ti ń dẹnụ kọlẹ̀ ó tún gbìnà yá nínú àwọn ogun tí ó mú Ọ̀yọ́ borí ilẹ̀ Ẹ̀gbá, Ìjẹ̀bú-Rẹ́mọ yí ni ó mú kí wọ́n fi jẹ "Ààrẹ Àgò ilẹ̀ Ìbàdàn". Òun náà sì fi ara rẹ̀ jẹ oyè "Òsì-Kakaǹfò", tí ó sọ ọ́ di ológun apàṣẹ wàá kẹta fún ilẹ̀ Ìbàdàn.


title: Kurów

text: Kurów


title: Kurów

text: Abule kan ni ila-oorun gusu ile Polandi ni o n je Kurów. O wa laarin Pulawi ati Lubiliini. Ilu ti awon kan jumo da sile ni. Ibe ni won ti n ta awon ounje ti won n pese ni agbegbe re. Awon ile-ise ti won ti n fi awo eran se nnkan wa ni ibe pelu. Ni senturi kerindinlogun, ibe ni awon ti o n se Kafinisiimu (Calvinism) ti maa n pe jo nitori pe ibe ni awon kan ti won n pe 'polish brethren' maa n gbe. nigba ti yoo fi di odun 1660, opolopo ninu awon eniyan ibe ti yi pada si esin arianisiimu (Arianism). Fun ekunrere liri abule kekere yii, wo ohun ti won ko nipa re ni http://en.wikipedia.org/wiki/Kur%C3%B3w ni ede Geesi.


title: Ìran Yorùbá

text: Ọmọ Káàárọ̀-oòjíire, Ìran Yorùbá tabi Àwọn ọmọ Yorùbá jé árá ìpinle ẹ̀yà ila ọ́wọ́ òsi ní orílẹ̀ Áfríkà. Wọn jé árá ìpin àwọn ìran to pò ju ní orílẹ̀ Áfríkà. Ilẹ̀ Yorùbá ní púpò nínú wọ́n. Ẹ lè ri wọ́n ní ìpínlẹ̀ púpò bíi ìpínlẹ̀ Ẹdó, Ìpínlẹ̀ Èkìtì, ìpínlẹ̀ Èkó, Ìpínlẹ̀ Kwara, ìpínlẹ̀ Kogí, ìpínlẹ̀ Ògùn, Ìpínlẹ̀ Oǹdó, ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun, ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́, àti ní ẹ̀yà ila ọ́wọ́ òsi ti ilè Nàìjíríà. Ẹ tún le rí wọ́n ní ìpínlẹ̀ to wa nínú orílẹ̀-èdè Olómìnira Benin (Dahomey), ní orílẹ̀-èdè Sàró (Sierra Leone), àti ní àwọn orílẹ̀-èdè miiran bíi àwọn tí wọ́n pè ní Togo, Brazil, Cuba, Haiti, Amẹ́ríkà ati Venezuela. Àwọn Yorùbá wà l'árá àwọn to tóbí ju ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó le jẹ́ pe àwọn lo pọ̀ jù, abí kí wọ́n jẹ́ ìkejì, tàbí ẹ̀yà kẹta tí wọ́n pọ̀ jùlọ ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.


title: Ìran Yorùbá

text: Àwọn Yorùbá jẹ́ àwọn ènìyàn kan ti èdè wón pín sí orísirísi. Diẹ̀ lára àwọn ìpínsísọ̀rí àwọn èdè wọn ni a ti ri: "Èkìtì"; "Èkó"; "Ìjèbú"; "Ìjẹ̀ṣhà"; "Ìkálẹ̀"; "Ọ̀yọ́"; "Ẹ̀gbá" àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Àwọn ìpínsísọ̀rí yí ni a ń pe ní "ẹ̀ka èdè tàbí èdè àdúgbò". Ìran Yorùbá je ènìyàn kan tí wọ́n fẹ́ràn láti máà se áájò àti àlejò àwọn ẹlẹ́yà míràn, wọ́n sì ma ń nífẹ́ sí ọmọ'làkejì.


title: Ìran Yorùbá

text: Èdè Yorùbá jé èdè ti àwọn ìran Yorùbá ma'n sọ si árá wọn. O jẹ́ èdè to pé ju ni ilẹ́ Yorùbá. Ẹ lè ri èdè yi ni Ilẹ Nàìjíríà, Ilẹ Benin, ati ni Ilẹ Togo. Iye to'n sọ èdè yi ju ni gbogbo ilẹ́ Yorùbá 30 milliọnu lọ.


title: Ẹ̀gbá Owódé

text: Egba Owode


title: Ẹ̀gbá Owódé

text: Oludare Olajubu


title: Ẹ̀gbá Owódé

text: Babatunde Agiri


title: Ẹ̀gbá Owódé

text: Ìwé Àṣà ìbílẹ̀ Yorùbá tí Olóyè Olúdáre Ọlájubù jẹ́ Olóòtu, Ojú-iwé 1-11, Ikẹja; Longman Nigeria Limited, 1975.


title: Ẹ̀gbá Owódé

text: Babátundé Agírí. Gẹ́gẹ́ bí a ti ńní ilẹ̀ ní ẹkùn Ẹ̀gbá Owódé; Ojú-iwé 113-119.


title: Ẹ̀gbá Owódé

text: Agbègbè kọ̀ọ̀kan ni ó ní òfin àti àṣà nipa bí ènìyàn ṣe lè ní ilẹ̀ fún ìgbà díẹ̀ tàbí fún ìgbà pípẹ́. Ní àwọn àgbègbè tí ọ̀làjú ti gòkè ní gbogbo àgbáyé, ilẹ̀ nínú ṣe pàtàkì fún àǹfàní iṣẹ́ẹ jíjẹ, mímu àti òwò nìkan. Ọ̀rọ̀ òṣèlú kò ṣe dandan lóríi rẹ̀ bíkọ̀ṣe nínú àwọn ọ̀ràn tí ó da ìlú méjì pọ̀.  Láti ilẹ̀ wá láàrín àwọn Yorùbá, ilẹ̀ nínú ṣe pàtàkì fún àǹfàní jíjẹ, mímú àti ti òwò. Láti kọ́lé àti láti ṣe oko ni ó ńmú kí gbogbo ènìyàn ní ìfẹ́ láti ní ilẹ̀. Ní ìwọ̀n ìgbà tí ó jẹ́ iṣẹ́ àgbẹ̀ ni kókó iṣẹ́ẹ wa, àwọn olóyè tàbí àwọn ọba ìlú tí wọn ní ọ̀gọ̀ọ̀rọ̀ ènìyàn lábẹ́ ìtọ́júu wọn máa ńní ilẹ̀ tó pọ̀ ní ikáwọ́ọ wọn ju ẹlòmíràn tí ẹbíi rẹ̀ kéré. Gẹ́gẹ́ bí àwọn ènìyàn tó wà lábẹ́ àṣẹ olóyè kan, tí wọ́n sì ńṣiṣẹ́ sìn í ti pọ̀ tó ni iyì àti ẹ̀yẹẹ rẹ̀ ṣe máa pọ̀ tó láàrín ẹgbẹ́ àti ìlú. Èyí ni ó mú ọ̀rọ̀ àwọn àgbà kan wá tí o sọ pé, ‘Ohun tó wunni ní ńpọ̀ nínú ọrọ̀ ẹni, ológún ẹrú kú, aṣọ ọ rẹ̀ jẹ́ ọkan.” Ọ̀nà tí ìjòyè yìí fi lè di aláṣẹ lórí àwọn irú ènìyàn wọ̀nyí ni nípa fífi ilẹ̀ fún àwọn ẹbí tàbí ìdílée rẹ̀, ìbátan tàbí àlejò fún ọ̀gbìn ṣíṣe àti àwọn nǹkan míràn gbogbo, àti nípa pínpín oriṣiriṣi ẹ̀bún lẹ́ẹ̀kọ̀ọ̀kan láàrín àwọn ènìyàn wọ̀nyí. Lílo ilẹ̀ tí a tọrọ yìí lè jẹ́ fún ìgbà díẹ̀ tàbí fífún láyéláyé. Fún ìdí èyí, a ní láti rí i pé kì í ṣe fún iyì láàrín ẹgbẹ́ tàbí ìlú nìkan ni ó mú kí àwọn ìdílé olóyè kan máa ní ilẹ̀ tó pọ̀, ṣùgbọ́n èyí jẹ́ ọ̀nà láti pín nǹkan jíjẹ, mímú àti ti òwò tí ó wọ́n eyíyìí ni ilẹ̀, ní ọ̀nà ìbámu pẹ̀lú ìfẹ́ orìíṣiríṣi ènìyàn tí ó wà ní ìlú tàbí abúlé. Nítorí náà, bí a bá wò ó láti ìhín lọ, ó ṣe é ṣe kí a sọ̀rọ̀ ilẹ̀ níní láàrín àwọn Yorùbá láti ipa jíjẹ, mímu àti ti òwò. Ṣùgbọ́n a ó mẹ́nu ba díẹ̀ nínú ètò ìlú ṣíṣe àti ẹgbẹ́ kíkó tí ó bá jẹ mọ́ tí ilẹ̀ nínú. ...


title: Ìranraẹnilọ́wọ́

text: Self-Help


title: Ìranraẹnilọ́wọ́

text: Iranraenilowo


title: Ìranraẹnilọ́wọ́

text: Oludare Olajubu


title: Ìranraẹnilọ́wọ́

text: Afolabi ojo Ìwé Àṣà ìbílẹ̀ Yorùbá tí Olóyè Olúdáre Ọlájubù jẹ́ Olóòtu, Ojú-iwé 1-11, Ikẹja; Longman Nigeria Limited, 1975.


title: Ìranraẹnilọ́wọ́

text: Ọ̀jọ̀gbọ́n Afọlabí Òjó. Àṣà Ìran-ara-ẹni-lọ́wọ́; Ojú-iwé 158-164.


title: Ìranraẹnilọ́wọ́

text: Gẹ́gẹ́ bí gbogbo wá ṣe mọ̀ láti ọjọ́ tí aláyé ti dáyé ni àwọn èèyàn ti ńran ara wọn lọ́wọ́. Bí a ba nsọrọ nipa ọjọ tí alaye ti dáyé àwọn ti nka ìwé Bíbélì lára wa á fẹ́ mú ọkàn wọn lọ si àkókò tó jẹ pe ọkùnrin kan ṣoṣo ló wa lórílẹ̀ èdè ayé yìí, èyí ni Adamu. Mo rò pé a ò mọ gbogbo iṣẹ tó ṣe nínú ọgbà tí ó wà, ṣùgbọ́n tí ó bá ṣe ẹni ti ó mọ oúnjẹẹ́ jẹ nib í èèyan bíi tiwa ni, ó dáni lójú wí pé yíó máa gbìyànjú láti fi ọwọ ká èso igi jẹ ni. Ounjẹ sì nìyí kì í dùn tó bẹ́ẹ̀ tó bá ṣe èèyàn nìkan ṣoṣo ló ńjẹ́ ẹ́ láarọ̀, lọ́sàán àti lálẹ́ láti ọjọ kan dé ọ̀sẹ̀ kan, dé oṣù kan, dé ọdún kan. Itan Bíbélì náà sọ fun wa pé nígbà tí o bùṣe, Olúwa fi olùrànlọ́wọ́ kan jíǹkí rẹ̀, eléyìí náà ni obinrin tí a ńpè ni Éèfà. O dà bí ẹni pe inú ọgbà Ídẹ́nì náà gbádùn si i lẹ́hin tí àwọn méjèèjì ti wà níbẹ̀. Ṣùgbọ́n oríṣi ìrànlọ́wọ́ ti wọ́n rí náà kì í ṣe nkan ti kò ní ní ìfàsẹ̀hìn-in tirẹ̀. Mo fi ìyókù si ọkàn ẹ̀yin tí ó jẹ́ ọ̀jọ̀gbọ́n nínú ìwée ti Bíbélì.


title: Ìranraẹnilọ́wọ́

text: Ohun tí mo fẹ fàyọ nínú ifisíwájú ọ̀rọ̀ mi yìí ni pé ọwó kan kò gbé ẹrù dé orí, a sì ti mọ̀ dájú pé bi ọwọ́ ọmọdé kò ṣe tó pẹpẹ bákan náà ní ọwọ́ àgbàlagbà kò ṣe wọ akèrèbè. Bẹ́ẹ̀ náà ní àwọn olóye èèyàn ṣe máa ńsọ́ fún wa nígbà gbogbo pé ‘òsì wẹ ọ̀tun ọ̀tún wẹ òsì òun ni ọwọ́ fi ńmọ́’. Lọ́rọ̀ kan àwọn èèyàn ilẹ̀ẹ Yorùbá ti gbà á ni àṣà kan pàtàkí pé a ní láti máa ran ara wa lọ́wọ́, kó tó dip é a lè da ohunkóhun oníyebíye kankan ṣe. OríṣiríṣI iṣẹ́ ìran-ara-ẹni-lọ́wọ́ ni ó wà. Ní ìṣẹ̀dálẹ̀ẹ wa àwọn ọdọmọkunrin tó bá ti ńfẹ́ aya, wọn a máa ran òbí àfẹ́sọnà wọn lọ́wọ́. Kó tó tilẹ̀ dip e a bẹrẹ si í ná owó, eeyan yíó tin a ara ṣáájú-ṣáájú. Èyí nip é àwọn èèyàn bẹ́ẹ̀ lè máa bá àna wọn lọ sí oko láti kọlẹ̀ tàbí láti tun ohun ọgbin-in wọn ṣe. Bákannáà ni wọn nṣe ìrànlọ́wọ́ nínú ilé láti kọ́ ilé tuntun tàbí láti tún ilé tí ó bá mbàjẹ́ ṣe, bóyá o ńjò ni, tàbí iganna rẹ̀ ńfẹ́ ki a túbọ̀ gbe oun dúró dáadáa. Ju gbogbo rẹ̀ lọ, nigbakugbà tí wọn bá ti ńṣe irú iṣẹ́ bi eléyìí kìí ṣe ẹni tí o ńfẹ́ àfẹsọ́nà nìkan ṣoṣo lo ńṣe iṣẹ́ bí eléyìí...


title: Òndó

text: Ondo je ilu ni Ipinle Ondo ni Naijiria. Ki a to ri wakati mji lẹhin ti a ti gunlẹ si Okitipupa, a ti de Ondo.  Bi a ti wọ Ondo, ilu meji li o sọ si mi lọ́kàn: mo ranti Eko, mo sit un ranti Ijẹbu-Ode. Ti enia ba kọ́kọ́ ri awọn ile nlá nlá ti o wà li apa ọtun ati li apa osi títì, oluwa rẹ̀ yio ṣebi igboro Eko li on wa. ti enia bas i yi ile ọja awọn oyinbo oniṣowo ati awọn ṣọpu ké-kè-ké kakiri daradara, yio mọ pe ilu oniṣowo pataki kan li Ondo jẹ lárin awọn ilu nla nla ilẹ Yoruba.  Ile ọkan ninu awọn gbajumọ ilu ti o jẹ oniṣòwò li a wọ̀ si li ọjọ ti a de Ondo. Nigbati o di alẹ, ti a jẹun tan, ti a ntàkúrọ̀sọ, li ọkan ninú awọn ọrẹ mi berè lọwọ bale ile wa, o ni, ‘Ẹ jọwọ, ẹ má pe mo ntọpinpin o, òwò kili ẹnyin ara Ondo nṣe ti ẹ fi li owó lọwọ to bayi, ti ile mèremère si fi pọ̀ ni ilu nyin to bawọnyi?”…...


title: Ràkùnmí

text: Ràkunmí ("Camelus")


title: Twins Seven-Seven

text: Twins Seven-Seven tabi Taiwo Olaniyi Bamidele Huseini Oyewale Toyeje Oyekale Osuntoki (ojoibi 1941 ni Ogidi, Ipinle Kogi) je onise ona ati olorin omo ile Naijiria.


title: Ademola Onibonokuta

text: Ademola Onibonokuta je omo Nàìjíríà amoye ninu ede Yorùbá.


title: Dundun

text: DundunOro nipa dundun ti o je ilu kan pataki ni ile Yoruba ni onkowe yii soro le lori. O menu ba ipo dundun ninu asa Yoruba, itan ti o je mo dundun, ibi ti a ti maa n lo o ti o si fi ibi aseye kan se apeere. O soro nipa bi won sen se e ati awon ilu miiran ti won maa n lu mo on. Aworan po ninu iwe naa. Ami ti awon onitilutifon maa n lo fun orin naa wa ninu re pelu.


title: Akin Euba

text: Akin Euba (born Olatunji Akin Euba, Lagos, Nigeria, April 28, 1935)


title: Akin Euba

text: Ise Akin Euba ni onkowe ye wo ninu ise re yii. Loooto, ilana awon nGeesi ni Akin Euba fi n korin sugbon asa awon Yoruba ni o gbe ise re ka. Onkowe yii soro nipa iwadii ti Akin Euba se lori ilu. Onkowe yii ko saipin orin si isori. Gbogbo eni ti o ba ni nnkan se pelu tilutifon (music) ni iwe yii yoo wulo fun.


title: Yunifásítì Ọbáfẹ́mi Awólọ́wọ̀

text: Yunifásítì Ọbáfẹ́mi Awólọ́wọ̀ je yunifasiti ijoba apapo ni Naijiria to budo si Ile-Ife. dá ilé-ẹ̀kọ́ yí sílẹ̀ ní ọdún 1961, tí wọ́n sì bẹ̀rẹ̀ ìkẹ́kọ̀ọ́ níbẹ̀ ní oṣù Kẹwàá ọdún 1962


title: Felix Abidemi Fabunmi

text: Felix Abidemi Fabunmi je ojogbon (Professor) ninu imo eda-ede (Linguistics) ati ede Yoruba (Yoruba Language) ni Eka-Eko Imo Eda-ede ati Awon Ede Adulawo (Department of Linguistics and African Languages) ni Yunifásítì Ọbáfẹ́mi Awólọ́wọ̀ ni Ile-Ife , Nigeria. Ni odun 2006 ni o gba oye ijinle omowe (PhD). Apileko re da lori Mofoli, eka-ede Yoruba kan ti won n so ni ile Bene (Benin Republic). Akori iwe apileko akogboye naa ni "Asiko ati Iba-Isele ninu Eka-ede Yoruba Mofoli" (Tense and Aspect in the Mofoli Dialect of Yoruba). Opolopo ise ni o ti se lori ede Yoruba. O gba oye imo ijinle akoko (BA Yoruba) lodun 1992, oun lo gbegba oroke ju: First Class Honours. Lodun 1998 lo gba oye imo ijinle keji (MA Yoruba Language); bakan naa lo tun gba oye imo ijinle keji miiran (MA Linguistics) lodun 2004 ni Yunifasiti ilu Ibadan. Obafemi Awolowo University lo ti gba oye omowe (PhD Yoruba Language & Linguistics) ni 2006. Lodun 2013 ni Felix Abidemi Fabunmi di ojogbon ni Obafemi Awolowo University, Ile-Ife, Nigeria. O tun gba oye imo ijinle miiran lori eko Tiologi (Theology) - (M.Div.Th) lodun 2018 lati ile-eko giga ti awon oniwaasu: the Nigerian Baptist Theological Seminary, Ogbomoso, Nigeria. Oun naa lo tun gbegba oroke ju lo laarin awon akekoo kilaasi re. Akori ise apileko M.Div.Th re ni: """Contemporary Evangelistic and Church Growth Strategies in Ebenezer Baptist Church, Ile-Ife."""


title: Felix Abidemi Fabunmi

text: Lodun 1993 ni Ojogbon Felix Abidemi Fabunmi bere ise oluko ni OAU Ile-Ife. O di Olori Eka-Eko (HoD) Imo Eda-ede ati Ede Adulawo (Acting Head, Department of Linguistics and African Languages) OAU Ile-Ife lodun 2007. Die lara awon ise to ti fi koni niwonyi: YOR 105-Introduction to the Study of Language; YOR 106-General Phonetics; YOR 207-Phonology of Yoruba; YOR209-Introduction to Morphology; YOR301-Yoruba Syntax II; YOR 305-Grammar of the Yoruba Language from the Earliest to the Present; YOR407-Dialects of the Yoruba Language; YOR 402-Topics in the Structure of Yoruba; LIN 101-Language & Linguistics; LIN 103-Basic Grammatical Concepts; LIN 105-The Production of Speech I; LIN 102-Languages in Nigeria; LIN 104-Language Use & Language Attitudes; LIN 106-The Production of Speech II; LIN201-Basic Grammar; LIN207-Introduction to Sociolinguistics; LIN303-Semantics; LIN305-Transformational Grammar; LIN307-Morphology; LIN309-Phonology; LIN405-Transformational Grammar III; LIN302-Linguistics for Students of Literature; LIN304-Linguistics and Languages Teaching; LIN310-Linguistics and Translation; LIN204-The Production of Speech IV; LIN206-Basic Grammar II; LIN102 Languages in Nigeria; LIN402-Pidgin & Creole Languages; LIN408-Lexicography; LIN601 General Phonetics; LIN603-Syntactic Descriptions; YOR601-The Phonology of Yoruba;YOR602-Yoruba Verb Phrase; etc.


title: Felix Abidemi Fabunmi

text: Ojogbon Felix Abidemi Fabunmi ti sise iwadii lori ede Yoruba, imo eda-ede Yoruba; o tun n sise lori awon eka-ede Yoruba paapaa ju lo awon eka-ede Yoruba to wa leyin-odi Naijiria. Die lara awon ise re to ti te jade niwonyi:


title: Janet Olaide Sheba

text: Janet Olaide Sheba


title: Janet Olaide Sheba

text: Oluko ni Janet Olaide Sheba je ni eka-eko ede ati Litireso Aafirika ni OAU, Ife, Nigeria. Odun 1996 ni o gba oye omowe lori litireso Yoruba. Opolopo ise ni o ti se lori litireso ile Aafirika.


title: Olasope O. Oyelaran

text: Olasope O. Oyelaran jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti ọ̀jọ̀gbọ́n ìmọ̀ ẹ̀dá-èdè ní ẹ̀ka-ẹ̀kọ́ èdè àti lítíréṣọ̀ Áfíríkà ní ilé-ẹ̀kọ́ Yunifásitì Ọbáfẹ́mi Awólọ́wọ̀, ní Ilé-Ifẹ̀. Láti ìgbà tí wọ́n ti dá ẹ̀ka-ẹ̀kọ́ yìí sílẹ̀ ní ọdún 1975 ó ti wà ní ibẹ̀. Kí ó tó di àsìko ̀ yí, ó ti ń ṣiṣẹ́ ní Institute of African Studies, OAU, Ifẹ̀ láti ọdún 1970. Òun ni olùkọ́ àkọ́kọ́ ní ẹ̀ka-ẹ̀kọ́ èdè àti Lítíréṣọ̀ Afirika, OAU. Ó fẹ̀yìn tì lẹ́nu iṣẹ́ olùkọ́ni ní ọdún 1988.


title: Olabiyi Yai

text: Olabiyi Babalola Joseph Yaï (ojoibi 1942) je omo ile Benin ati ojogbon litireso ni eka-eko Ede ati Litireso Afrika, OAU, Ife, Nigeria. Odun 1988 ni oluko yii fi eyin ti ni eka-eko yii. Lowolowo Yai ni asoju orile-ede Benin si UNESCO, be si ni o tun je alaga igbimo apase re.


title: Karin Barber

text: Karin Barber


title: Karin Barber

text: Oluko litireso ni Karin Barber je ni eka-eko Ede ati Litireso Aafirika fun ojo pipe. Eka-eko yii ni o ti n sise nigba ti o n kawe oye omowe re lori litireso. 1984 ni o fi eka-eko yii sile. Ni odun 2001 o gba Ẹ̀bùn Herskovits fun ise re, "The Generation of Plays: Yoruba Popular Life in Theater."


title: Wande Abimbola

text: Wándé Abímbọ́lá (ojoibi Oṣù Kẹfà 26, 1932 ni ilu Oyo, Nigeria) je oluko litireso ni eka-eko Ede ati Litireso Aafirika ni Yunifasiti Obafemi Awolowo ni Ile-Ife, Nigeria. O je olori eka-eko yii fun ojo pipe ki o to wa di 'Dean Faculty of Arts' ni ile-eko kan naa. Igba ti o se ni o di olori oko fun OAU. Saa meji ni o fi je olori oko yii. Leyin igba ti o fi ipo olori oko yii sile ni o feyin ti. O se opolopo ise lori ede Yoruba ni pataki Ifa.


title: Segun Akeem Salawu

text: Segun Akeem Salawu jẹ́ olùkọ́ ìmọ̀ ẹ̀dá-èdè ní ẹ̀ka-ẹ̀kọ́ èdè àti Lítíréṣọ̀ Áfíríkà. Ó gba oyè ọ̀mọ̀wé ní ọdún 2006 lẹ́yìn tí ó kọ àpilẹ̀kọ lórí Yorùbá àti oko Osanyen. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ iṣẹ́ ni ó ti ṣe lórí èdè Yorùbá.


title: James Bode Agbaje

text: James Bode Agbaje je oluko ede ati Litireso ile Afrika ni OAU, Ife, Nigeria. Litireso ni o n ko ni eka-eko yii o si ti se opolopo ise lori litireso ede Yoruba.


title: Abiodun Abodunde

text: [Abíọ́dùn Abọ́dúndé]]


title: Abiodun Abodunde

text: Olùkó lítírésò ni Ọ̀jọ̀gbọ́n Abíọ́dùn Abọ́dúndé ní ẹ̀ka-ẹ̀kọ́ èdè àti Lítíréṣọ̀ Áfíríkà ní Yunifásítì Ọbáfẹ́mi Awólọ́wọ̀, Ilé ifẹ̀ ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ iṣẹ́ ni Ọ̀jọ̀gbọ́n yìí ṣe lórí Àlọ́, kódà, púpọ̀ nínú àwọn iṣẹ́ rẹ̀ dá lé Àlọ́ onítàn. Ó síṣẹ́ fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọdún ní ẹ̀ka-ẹ̀kọ́ yìí kí ó tó fẹ̀yìntì. Léyìn rẹ̀ ni ó ṣe aláìsí lẹ́yìn àìsàn ráńpẹ́.


title: Laide Adewale

text: Laide Adewale (tabi "Uncle Laide" 1944 - 17 May, 2007) je osere ori itage ati oluko omo ile Naijiria, osise ni eka-eko Dirama ni OAU, Ile-Ife ki o to se alaisi ni ojo ketadinlogun, osu karun-un odun 2007 (17/5/2007). Odun 1944 ni won bi i. Odun 1974 ni o bere ise ni eka-eko yii leyin igba ti o ti feyin ti lenu ise olopaa. Inu ere ti o ti gbajumo ju ni Kurumi ati Afonja. Odun 2006 ni o feyinti lenu ise ni Dramatic Arts Dept., OAU, Ife. Ki Olorun te e si afefe rere.


title: Adeola Faleye

text: Adeola Adijat Faleye (ọjọ́ìbí October 10, 1968) jẹ́ olùkọ́ ní Ẹ̀ka-ẹ̀kọ́ Imọ̀-èdè àti Litirésọ̀ Áfríkà ní Obafemi Awolowo University. Litireso apohun ni o ni ife si ju lo, ibe si ni pupo ninu awon ise re da le lori. Sasa ni ohun ti ko le pe, ijala ni o, alamo ni o, esa eegun ni o, gbogbo re ni o le pe daadaa.


title: Phillip Adedotun Ogundeji

text: Phillip Adédọ̀tun Ògúndèjì jẹ́ olùkó ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà Ó jẹ́ olùkọ́ lítíréṣọ̀ Èdè Yorùbá ní ẹ̀ka-ẹ̀kọ́ èdá-èdè Afíríkà ní ilé-ekọ́ UI Ìbàdàn, ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Púpọ̀ nínú àwọn iṣẹ́ rẹ̀ ló dá lé orí eré orí ìtàgé . Bakan náà ni ó ti gba oyè ọ̀jọ̀gbọ́n ní Yunifasitì yí.


title: Ọlálékan Sàlámì

text: Ọlálékan Sàlámì


title: Ọlálékan Sàlámì

text: Lekan Salami


title: Ọlálékan Sàlámì

text: Ìdí odó la sìnlú agúnyán;


title: Ọlálékan Sàlámì

text: Ìdí ọlọ la sìnkú ìlọ̀gì;


title: Ọlálékan Sàlámì

text: Níbi a rílẹ̀ sí la sìnkú ọ̀lẹ.


title: Ọlálékan Sàlámì

text: Ìdi igbá la sìnkú asíngbá;


title: Ọlálékan Sàlámì

text: Ìdí gi la sìnkú ìṣọ̀nà,


title: Ọlálékan Sàlámì

text: Níbi a rílẹ̀ sí la sìnkú ọlẹ


title: Ọlálékan Sàlámì

text: Ìdí ẹjọ́ la sìnkú ìbaka;


title: Ọlálékan Sàlámì

text: Nígbà tỌ́mọlolú Oníkòyí kú lọ́jọ̀sí;


title: Ọlálékan Sàlámì

text: Ẹ lọ inú yàrá,


title: Ọlálékan Sàlámì

text: Ẹ gbẹ́lẹ̀ ken ìkótó-ikótó;


title: Ọlálékan Sàlámì

text: Ẹ gbẹ́lẹ̀ ken ìkòkò ikòtò


title: Ọlálékan Sàlámì

text: S.M. Raji (2003), Igi Ń dá Lektay Publishers, Ibadan, Oju-ìwé 83-86.


title: Adésọjí Adérẹ̀mí

text: Adésojí Adérèmí (15 November 1889 – 7 July 1980) je Ọ̀ọ̀ni Ilé Ifẹ̀ lati odun 1930 de 1980. Ohun tun ni Gomina Agbegbe Apaiwoorun ile Naijiria.


title: Adésọjí Adérẹ̀mí

text: Emó kú ojú òpó dí.  Afèèbòjò kú, enu isà ń sòfò Ohun  Ekùn ti lo.  Oba nÍfè Onòni.  Ikú ò meni à á pa, òjò ò mẹni ọ̀wọ̀.  Òjò ìbá meni òwò ni,  Ìbá tí poníSàngó,  Ìbá tí POlóya.


title: Adésọjí Adérẹ̀mí

text: Kááábíyèsí!...


title: Ifá

text: Ifá jẹ́ òrìṣà kan pàtàkì láàárín àwọn Yorùbá. Àwọn Yorùbá gbàgbọ́ wí pé Olódùmarè ló rán ifá wá láti òde ọ̀run latí wá fi ọgbọ́n rẹ̀ tún ilé ayé ṣe. Ọgbọ́n, ìmọ̀, àti òye tí olódùmarè fi fún ifá ló fún ifá ní ipò ńlá láàárín àwọn ìbọ ní ilẹ̀ Yorùbá. “A-kéré-finú-ṣọgbọ́n” ni oríkì ifá. Ifá sì jẹ́ ọ̀rọ̀ ẹnu Olódùmarè tí ó sì fi rán òjíṣẹ́ rẹ̀ Ọ̀rúnmìlà baba Àgbọnmìrègún.


title: Ifá

text: Ìgbàgbọ́ Yorùbá ni wípé ní ìgbà kan rí, ifá gbé òde-ayé fún ìgbà pípẹ́ kí o tó padà lọ sí ọ̀rùn. Ní ìgbà tí ifá fi wà ní ilé ayé, ó gbé ilé-ifẹ̀ fún ìgbà péréte. Ṣùgbọ́n ní ìgbà tí ọ̀rúnmìlà fi wà láyé yìí náà, a tún máa lọ sí òde ọ̀run lẹ́ẹ̀kọ̀ọ̀kan tí olódùmarè bá pèé láti wá fi ọgbọ́n rẹ̀ bá òun tún òde-ọ̀rùn ṣe. Nítorí náà gbáyégbọ́run ni ifá ńṣe.


title: Ifá

text: Ìtàn sọ fún wa wípé ọmọ mẹ́jọ ni ọ̀rúnmìlà bí nígbà tí ó wà láyé, nígbà tí ó di ọjọ́ kan ti ọ̀rúnmìlà ńṣe ọdún ni ọ̀kan nínú àwọn ọmọ yìí tíí ṣe àbíkẹ́hìn pátápátá bá ṣe àfójúdi sí ọ̀rúnmìlà, ni ọ̀rúnmìlà bá bínú fi ayé sílẹ̀ lọ sí òde ọrun. Ni ìfá bá relé olókun kòdé mọ́. Ó lẹ́ni tí ẹ bá rí, ẹ ṣá máa pè ní baba”. Ṣùgbọ́n ọ̀rúnmìlà fún àwọn ọmọ rẹ̀ méjẹ̀ẹ̀jọ náà ní ìkín mẹ́rìndínlógún ó ní bẹ́ ẹ délé bẹ́ẹ bá fówóó ní, ẹni tẹ̀ ẹ́ maa bi nù u.


title: Ifá

text: ìkín ifá mẹ́rìndínlógún náà ni à ń lò lòníí láti bèèrè nǹkan lọ́wọ́ ifá.


title: Ifá

text: Oríṣìíríṣìí ni àwọn ohun èlò tí àwọn babaláwo fì nkí ifá ifá ni àdáyẹ̀na


title: Ifá

text: Ìkín


title: Ifá

text: Èyí jẹ́ mẹ́rìndínlógún. Àwọn mìíràn máa pè é ní èkùrọ́ ifá. Àwọn babaláwo máa ń sábàá lo ikin ifá tàbí èkùrọ́ ifá yìí nígbà tí wọ́n bá ń bọ ifá ní ọọ̀dẹ̀ẹ̀ wọn, wọ́n a sì lo ọ̀pẹ̀lẹ̀ fún ará òdé tí ó wá dá ifá lọ́dọ̀ọ wọn


title: Ifá

text: Ohun èlò ifá-dídá míìran ni ọ̀pẹ̀lẹ̀, èyí ló wọ́pọ̀ jù fún ifá dídá ní ayé òde òní. Àwọn babalàwo máa ńsábàá lọ ọ̀pẹ̀lẹ̀ tí wọ́n bá fẹ́ dáfá fún ẹlòmíràn. Lára igi èso ọ̀pẹ̀lẹ̀ ni a ti ń mú ọ̀pẹ̀lẹ̀ ifá.


title: Ifá

text: Ohun èlò ifá dídà míìran ní ìrọ́kẹ́ tàbí ìrọ́fá èyí jé gbóńgbó kan báyìí tí a ńmú lu ọpọ́n ifá bí a bat í ńki ifà lọ. Àwọn olóyè ifá a máa fi ehín erin gbẹ́ ìrọ́kẹ́ẹ ti wọn.


title: Ifá

text: Ohun èlò ifá dídá míìran ọpọ́n ifá, nínú ọpọ́n ifá ni a ní lati kó gbogbo ohun èlò ifá dídá tí a ti ká sílẹ̀ wọnyìí sí bá a bá ti ńdá ifá. Orísi ọpọ́n ifá ló wà ọpọ́n kékeré wà, ọpọ́n ńlá sì wà pẹ̀lú.


title: Ifá

text: Àwọn babaláwo a máa ní owó ẹyọ àti egungun nínú ohun èlò ifá dídá wọn, owó ẹyọ dúró fún bẹ́ẹ̀ni, egungún sì dúró fún bẹ́ẹ̀ kọ́ nígbà tí a bá di ìbò béèrè nǹkan lọ́wọ́ ifá-owó-ẹyọ àti égúngún yìí tí a dì mọ́wọ́ ni à ń pè ni ìbò.


title: Ifá

text: Èyí àpò tí àwọn Babaláwo máa ń kó gbogbo ohun èlò ifa dídá tí mo kà wọ̀nyí sí. Àwọn Babaláwo a máa gbé àpò Jẹ̀rùgbá kọ́ èjìká tí wọ́n bá ń re òde ifá.


title: Ifá

text: Ẹbọ rírú se pàtàkì fún ẹni tí a bá dá ifá fún. bí ifá tí a dá fún ènìyàn bá se rere tàbí búbúru, oní tọ̀hùn ni lati rúbọ kí ohun tí ó dá ifá sí náà ó lè baà dará: lọ́nà kìní:- Ẹbọ ifá jẹ́ ounjẹ fún òrìṣà tí ifá bá so wí pé kí á rúbọ, Fun àpẹẹrẹ, tí ènìyàn bá fẹ́ se nǹkan. ti o ba bèrè lọ́wọ́ ifá, wọ́n le sọ pé ki o lọ rubọ fun ògun, Ẹbọ ifá jẹ́ ètùtù pàtàkì nítorí tí Babaláwo bání kí ènìyàn se nǹkan óní láti se é, ki òun pàápàá ólè ba à ni ìgboyà wípé àteégún-àteésà, nítori èyí ní àwọn babaláwo fi máa ńwí fún ẹní tí a ní kí ó rúbọ̣ pé kí ó wá oúnjẹ fún àwọn aládùgbóó rẹ.


title: Ifá

text: Bí a bá wọ ilé àwọn babaláwo, a ó ri i wí pé ère Èsù kìí wọ́n nibẹ̀. Yangí ńlá kan o máa wà ní ẹ̀bá ilé àwọn babalawo. Yangí yìí dúró fún àmì Ẹ̀sù. Ìgbà gbogbo ni àwọn babaláwo máa gbé ẹbọọ lọ si ibẹ́, nwọn a máa bu epo lé yangí náà lórí, a máa rin sún nígbà gbogbo.


title: Ifá

text: Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ni ẹsẹ ifá tí o jẹ mọ Ẹ̀sù. Nígbà míìran, Èṣú jẹ́ ìrán ńṣé fún ifá. Nígbà miran ẹ̀wẹ̀, Èsú sí dá bí ẹni tí ńfún ifá ni agbára. Nínú ẹsẹ ifá a lè rí ohun tí o jọ bayin “…ni ọ̀rúnmìlà ba ti àṣẹ Èṣù bọnu”. ìtumọ̀ èyí ni wí pé bí ifá bá fẹ́ẹ́ ṣe nǹkan lile ti ó rí bí idan, àṣẹ Èṣù ló ní láti lò. Nígbà mìíràn, Èṣù jẹ́ olùrànlọ́wọ́ fún ifá. Nígbà mìíràn, Èṣù sì jẹ́ olùdánwò fún ifá.


title: Ifá

text: Oríkì Èṣù tí ó wà nísàlẹ̀ yí ti fi hàn wà gba-n-gba pé Èṣù kì ba ẹnìkan sọ̀rẹ́


title: Ifá

text: Oríkì Èṣù nìyí: “Òkú yan ọmọ tié lódì átóńtórí ọmọ ọlọmọ”.


title: Ifá

text: Ifá jẹ́ agbọ̀ràndun fún gbogbo àwọn òrìṣà yókù. Bí eégún ilée baba ẹni ba fẹ́ẹ́ bínú sí ni, láti ọdọ ifá ni a ó ti gbọ̀ èyí wáá fún ifá ni ipo asojú fún gbogbo àwọn irúnmọlẹ̀ yókù. Bí kò bá sí ifá, iyì àti ọlá ti àwọn Yorùbá mbú fun gbogbo àwọn òrìṣà ilẹ̀ẹ Yorùbá ró, tí ó sì ǹwà ońjẹ sí wọn lẹ́nu.


title: Ifá

text: Gẹ́gẹ́ bí a ti sọ síwájú, àwọn ọmọ òrúnmìlà ni ọ̀rúnmìlà fún ní ikin ifá mẹ́rìndínlógún nígbà tí ó padà lọ si ọ̀run tí ló sí wa sílé ayé mọ́.


title: Ifá

text: Nígbà tí a bá ń sọ̀rọ̀ ìkín, a kò ni se aláìmẹ́nuba àwọn ojú odù merẹẹrindínlógún nítori ìkín mẹ́rìndínlógún náà ni à ń lò lónìí láti bèèrè nǹkan lọwọ ifá. Àwọn ojú odù mẹ́rìndínlógún àti bí wọ́n ṣe to tẹ̀le ara wọn:


title: Ifá

text: (1) Èjì Ògbè


title: Ifá

text: Èjì ògbè Ẹsè kínní


title: Ifá

text: “sGbogbo orí àfín ewú


title: Ifá

text: Abuké ló rẹrú òòsà mọ́sọ̀


title: Ifá

text: Lààlààgbàjà ló ti isé ẹ̀ de


title: Ifá

text: Adíá fún ọ̀rúnmìlà


title: Ifá

text: Níjó ti ńlọ rẹ̀mí ọmọ olódùmarè sóbìnrin Ẹsẹ̀ kejì.


title: Ifá

text: Eri ńlá níí sunkún ibú


title: Ifá

text: Agbara giri nii sunkun ọ̀gbun


title: Ifá

text: Adíá fun Aadelọ́wo nífẹ̀


title: Ifá

text: Nwọ́n ní ó ká a kío mọ́lẹ


title: Ifá

text: (2) _ọ̀yẹ̀kú méjì,


title: Ifá

text: (3) Ìwòrí méjì,


title: Ifá

text: (4) Òdí méjì,


title: Ifá

text: (5) Ìrosùn méjì,


title: Ifá

text: (6) Ọwọ́nrin méjì


title: Ifá

text: (7) Ọbara méjì,


title: Ifá

text: (8) Ọ̀kànrùn méjì,


title: Ifá

text: (9) Ògúndá méjì,


title: Ifá

text: (10) Ìká méjì,


title: Ifá

text: (11) Ótúúrúopọn méjì,


title: Ifá

text: (12) Òtúá méjì


title: Ifá

text: (13) Òsá méjì,


title: Ifá

text: (14) Ìrẹtẹ̀ méjì


title: Ifá

text: (15) Ọ̀sẹ́ méjì,


title: Ifá

text: (16) Ofún méjì,


title: Ifá

text: Lẹ́yìn àwọn ojú odù mẹ́ríndinlógún yìí, àwọn òjìlérúgba odù míràn tún wà tí à ń pè ni ọmọ odù tàbí àmúlù odù wọ́n jẹ́ ọmọ odù nitorí pé a gbà pé wọn se ọmọdé si àwọn ojú odù, à ń pè wọ́n ni Àmúlù odù nítorí pé orúkọ odù méjì ni ọ̀kọ̀ọ̀kan wọ́n jẹ́. F.A., èkíni nínú àwọn odù wọ̀nyìí a máa jẹ ogbeyẹ̀kú.


title: Ifá

text: Àwọn Yoruba ka àwọn odu wọ̀nyú si òòsà pàtàkì jùlọ, àwọn ojù odú. F.A. Ẹsẹ-ifa òwònrín méjì


title: Ifá

text: (a) Ikin níi fagbáríí selé


title: Ifá

text: Àtàrí ni o jóòrún ó pagbin ìsàlẹ̀


title: Ifá

text: Ọlọbọnhunbọnhun ni fapa ara rẹ dá gbẹ̀dú.


title: Ifá

text: Níní


title: Ifá

text: ṣàà


title: Ifá

text: à


title: Ifá

text: sa Yoruba Ifá A ti rí i ni ojú ewé 46 Apa Kini ìwe yi irú ipò pataki ti Orìṣà-nla tabi Ọbàtálá kó laarin awọn òrìṣà ati irúnmalẹ̀ ilẹ Yoruba. A ti gbọ́ pẹlu pe jákè-jádò gbogbo ilẹ̀ Yorùbá ni nwọn maa mbọ́ ọ́, nitoripe oun ni awọn àgbà àtijọ́ gbà ninu ìtàn ìṣẹ̀dálẹ̀ wọn pe o jẹ igbákejì Olódùmarè, ti o si nràn an lọ́wọ́ lati tún enia dá nipa fífún un ni ojú, imú, eti, ati gbogbo ẹ̀yà ara miran ti o yẹ ki ẹ̀dá ní ki o fi lè di enia pipe. ...


title: Ifá

text: = Àwon nnkan pàtàkì tí Ifá máa ń dá lé lórí = ORIN IFA: ti o je mo orisa Orunmila ni iyere. Awon babalawo lo maa n sun iyere. Ko si igba ti a ko le sun iyere. Bose wa fun etutu lo wa fun ayeye. Enikan ko le da iyere ifa sun nitori o ni egbe. Apeere lati inu odu ifa ìwòrì meji niyi:


title: Ògún (Ọdúnjọ)

text: AWỌN ÒRÌṢÀ TI YORUBA NSÌN


title: Ògún (Ọdúnjọ)

text: (1) Ògún


title: Ògún (Ọdúnjọ)

text: (2) Oríkì Ògún Onírè


title: Ògún (Ọdúnjọ)

text: (3) Ṣọ̀pọ̀nnọ́


title: Ògún (Ọdúnjọ)

text: (4) Ṣọǹgó Olúkòso


title: Ògún (Ọdúnjọ)

text: (1) Ògún Òrìṣà ti o jẹ aláàbò fun àwọn ti o nṣe iṣẹ ogun jíjà, awọn ọlọ́dẹ, ati awọn alágbẹ̀dẹ ni Ògún; irin iṣẹ́ rẹ̀ sin i ohunkóhun ti a ba fi irin ṣe. Nitorináà, gbogbo awọn ti o ba nfi ohun ti a fi irin ṣe ṣiṣẹ wà labẹ ààbo rẹ̀ pẹlu. Fun àpẹẹrẹ, awọn ti o nfi áàké tabi ayùn gé igi; awọn gbẹ́nàgbẹ́nà ati awọn ti o nrán aṣọ; awọn ti o ti kọlà ati awọn ti o nrán awọ; awọn ti o nwa ọkọ̀ ilẹ̀, ati awọn ti o nlu irin; gbogbo awọn wọnyi gba Ògún bio aṣíwájú ati aláàbò wọn; nwọn a si maa bẹ̀ pe ki o máà jẹ ki nwọn rí ìpalára ninu iṣẹ́ wọn...


title: Ògún (Ọdúnjọ)

text: J.F. Ọdunjọ (1969), Ẹkọ Ijinlẹ Yoruba Alawiye, Fun Awọn Ile Ẹkọ Giga, Apa Keji, Longmans of Nigeria, Ojú-ìwé 88-94.


title: Ọlágúnsóyè Oyinlọlá

text: Ọlágúnsóyè Oyinlọlá (ojoibi February 3, 1951) je omo ologun to tifeyinti ati oloselu omo ile Naijiria. Ó jẹ́ alámóójútó ológun fún Ìpínlẹ̀ Èkó láti 1993 de 1996. Ní ìgbà òṣèlú ẹ̀ẹ̀kejì, wọ́n dìbò yàn bí Gomina Ipinle Osun lati 29 May, 2003 de 26 November 2010 nigbati ile-ejo fagile idiboyan re sipo fun igba keji gege bi gomina ninu idiboyan 2007.


title: Sẹ́ríkí ń góómà

text: Seriki n gooma


title: Sẹ́ríkí ń góómà

text: Ọba mẹ́wàá ìgbà mẹ́wàá,


title: Sẹ́ríkí ń góómà

text: Ìgbà kan ò lolé ayé gbó


title: Sẹ́ríkí ń góómà

text: Sẹ́ríkí ń góómà, sànmọ́nì góómà


title: Sẹ́ríkí ń góómà

text: Ìgbà ti lọ ńlẹ̀ yìí


title: Sẹ́ríkí ń góómà

text: Ohun gbogbo ti yí padà ni wàràwàra.


title: Sẹ́ríkí ń góómà

text: Ejò ìgbà ti wọ́ kúò níbi tàná,


title: Sẹ́ríkí ń góómà

text: Ìgbà tó dé làwá ń lò ẹ̀bi wa kọ́ rárá,


title: Sẹ́ríkí ń góómà

text: Ọ̀pọ̀ èèyàn tí ò bá fẹ́ bágbà yí ló le máa jàgbùrín èṣí lọ́bẹ̀


title: Sẹ́ríkí ń góómà

text: Mo rántí lákòókò kan nílẹ̀ yí


title: Sẹ́ríkí ń góómà

text: Mo kúkú ti gbọ́njú, ń ò tí ì bàlágà ni.


title: Sẹ́ríkí ń góómà

text: Pẹ́bẹ́ lọ, pẹ́bẹ́ bọ̀ àtẹ́lẹsẹ̀ ni láti Èkó títí dé ‘Bàdàn,


title: Sẹ́ríkí ń góómà

text: Kò sí mọ́tò bẹ́ẹ̀ ni kò sí bàtà lẹ́sẹ̀


title: Sẹ́ríkí ń góómà

text: Bóòrùn ti ń pawọ ori, ... Akinwumi feyin ti


title: Sẹ́ríkí ń góómà

text: Òréré ilé ayé rèé,


title: Sẹ́ríkí ń góómà

text: Kò sóhun tó nibẹ̀rẹ̀ tí ò ní í lópin jọjọ


title: Sẹ́ríkí ń góómà

text: Bóòrùn ti lágbára to,


title: Sẹ́ríkí ń góómà

text: Tiná ọmọ ọrara ń pa tẹru-tọmọ


title: Sẹ́ríkí ń góómà

text: Bó pẹ́ bó yá ojú ọjọ́ a rọ̀ wọ̀ọ̀,


title: Sẹ́ríkí ń góómà

text: Òòrùn a sì wọ̀ọ̀kùn, ààjin dùndùn.


title: Sẹ́ríkí ń góómà

text: Òṣúpá jèréjèré, a-mọ́-láwọ̀ bí ọ̀kinkin,


title: Sẹ́ríkí ń góómà

text: Nǹkan rìbìtì tó ń tànmọ́lẹ̀ lálẹ́.


title: Sẹ́ríkí ń góómà

text: Tí gbogbo wá fí ń tànmọ́lẹ̀ lálẹ́.


title: Sẹ́ríkí ń góómà

text: Ti gbogbo wá fi ń gbáfẹ́ orí,


title: Sẹ́ríkí ń góómà

text: Ìgbà tòṣù bá sì dàràn-mọ́jú,


title: Sẹ́ríkí ń góómà

text: Ara kálukú a sì rọ̀ wọ̀ọ̀,


title: Sẹ́ríkí ń góómà

text: A sì di wọ̀mù lórí ibùsùn.


title: Sẹ́ríkí ń góómà

text: Bó ti wù kọ́mọdé gbádùn eréṣùpá tó. Bóṣú bá paná, eré a sì dìkàsìn... Ori mi ape


title: Sẹ́ríkí ń góómà

text: Orí mi àpé,


title: Sẹ́ríkí ń góómà

text: Àyà mi àkóbì-bọ


title: Sẹ́ríkí ń góómà

text: Nígbà tórí ń gbeni


title: Sẹ́ríkí ń góómà

text: Kín lòòṣà ń wò?


title: Sẹ́ríkí ń góómà

text: Orí lẹja fi í labú já,


title: Sẹ́ríkí ń góómà

text: Orí lọ̀kàsà fi í ṣe rere lálẹ̀ odò


title: Sẹ́ríkí ń góómà

text: Orí la fi í mẹ́ran láwo


title: Sẹ́ríkí ń góómà

text: Tá à kì í fì í méyìí tó léegun


title: Sẹ́ríkí ń góómà

text: Orí lobìnrin fí í yan ọkọọre ńlé ayé,


title: Sẹ́ríkí ń góómà

text: Orí lobìnrin fí í jókòó nílé ọkọ rẹ̀


title: Sẹ́ríkí ń góómà

text: Kó tóó dòpìtàn.


title: Sẹ́ríkí ń góómà

text: Orí ló ṣọba tó fi dádé owò,


title: Sẹ́ríkí ń góómà

text: Orí ló ṣèjòyè tó fi tẹ̀pá ilẹ̀kẹ̀. ...


title: Sẹ́ríkí ń góómà

text: Bi mo ba lowo


title: Sẹ́ríkí ń góómà

text: Onígbèsè mọ ọbẹ̀ẹ́ sè owó ni ò sí lọ́wọ́


title: Sẹ́ríkí ń góómà

text: Tálákà náà lè jẹ̀dọ̀ ẹran,


title: Sẹ́ríkí ń góómà

text: Ó le jẹ Ṣàkì, jabọ́dìí, jẹ ibi iké inú ẹran.


title: Sẹ́ríkí ń góómà

text: Ẹrú le ṣe bí Ọba, kò tún tẹ̀páàlẹ̀kẹ̀.


title: Sẹ́ríkí ń góómà

text: Ẹni bá ń ṣe fújà láìlówó lọ́wọ́,


title: Sẹ́ríkí ń góómà

text: Ṣe ló fẹ́ gbéra rẹ̀ sí kòtò


title: Sẹ́ríkí ń góómà

text: Èèyàn ò lówó lọ́wọ́.


title: Sẹ́ríkí ń góómà

text: Ó ní pẹ́tẹpẹ̀tẹ́ lè jábọ́


title: Sẹ́ríkí ń góómà

text: Bá a bá bẹ̀dí ọ̀rọ̀ wò,


title: Sẹ́ríkí ń góómà

text: Onitọ̀hún fẹ́ ṣu bára ni.


title: Sẹ́ríkí ń góómà

text: ‘N ò nigbá, ń ò láwo’


title: Sẹ́ríkí ń góómà

text: Ẹni náà ò tí ì sọ ǹkan tí kò ní. ...


title: Sẹ́ríkí ń góómà

text: Débọ̀ Awẹ́ (2004), Ẹkún Elédùmarè Elyon Publishers, ISBN 978 2148 17  2, oju-iwe 1-20.


title: Fáwẹ̀lì Yorùbá

text: Fáwẹ̀lì Yorùbá Fáwẹ̀lì ni ìró tí a pè tí kò sí ìdiwọ́ fún afẹ́fẹ́ tàbí èémí tÍ ó ń ti inú ẹ̀dọ̀ fóró bọ̀ wá sí ọ̀nà ẹnu.  Bí àpẹẹrẹ: a, e, ẹ, i, o, ọ, u, an, ẹn, in, ọn, un.


title: Fáwẹ̀lì Yorùbá

text: Gbogbo ìró fáwẹ̀lì èdè Yorùbá ló jẹ ìró akùnyùn. Èyí ni pé tán-án-ná gbọ̀n rìrì nígbà tí a pè wọ́n.  Oríṣi méjì ni fáwẹ̀lì èdè Yorùbá, àwọn ìsọ̀rí méjì náà ni…Fáwẹ̀lì àìránmúpè àti fáwẹ̀lì àránmúpè...


title: Fáwẹ̀lì Yorùbá

text: Fóníìmù ni òṣùwọ̀n ìró tó mú ìyàtọ̀ wá láàrin ọ̀rọ̀ méjì. Nínú orí yìí, a ó ṣe àgbéyẹ̀wò fóníìmù fáwẹ̀lì àti fóníìmú kọ́ńsónáǹtì. A ó yẹ fóníìmú ohùn wò ni orí kárùn-ún ìwé yìí.


title: Fáwẹ̀lì Yorùbá

text: bí bọ́


title: Fáwẹ̀lì Yorùbá

text: Àwọn ọ̀rọ̀ Yorùbá a máa dún bí orin nítorí pé èdè olóhùn ni èdè náà í ṣe. Àwọn ọ̀rọ̀ kan ní sípẹ́lì kan náà, ṣùgbọ́n ìtumọ̀ wọn yàtọ̀ nitorí ohùn ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ tí wọn gbérù. Bí àpẹẹrẹ:


title: Fáwẹ̀lì Yorùbá

text: Rótìmí Ọláníyan ati Fẹ́mi Ọlọ́runfẹ́mi (2003), Àtùpà Àṣeyọrí, Àkọkún Ìsípayá Lórí Fònẹ́tíìkì pẹ̀lú ètò ìró Yorùbá ìwé Kìn-ín-ní. Ascent & Thrust Books Lagos, ISBN 978-32402-4-4, oju-iwe 8-25.


title: Áfríkà

text: Áfríkà ni orile keji titobijulo ati toni awon eniyan julo lagbaye leyin Asia. Ni bi 30.2 egbegberun km² (11.7 million sq mi) lapapo mo awon erekusu to sunmo, ile re je 6% apapo gbogbo oju Aye ati 20.4% gbogbo ile Aye. Pelu egbegberunkeji kan eniyan (ni 2009, e wo tabili) ni awon agbegbe 61, eyi je bi 14.72% gbogbo iye eniyan Agbaye. Ni ariwa re ni Okun Mediterraneani wa, si ariwailaorun re ni Ilaodo Suez ati Okun Pupa wa legbe Sinai Peninsula, si guusuilaorun re ni Okun India, ati si iwoorun re ni Okun Atlantiki wa. Afrika ni orile-ede 54 lapapo mo Madagascar, opolopo erekusu ati orile-ede Olominira Sahrawi Arabu Toseluaralu, to je omo egbe Isokan Afrika botilejepe Morocco lodi si eyi.