title: Ògbómọ̀ṣọ́

text: Ogunlọlá jẹ ọde, ògbótari, tí ó mọ̀n nípa ọdẹ síse ó féràn láti máa lọ sísẹ́ Ọde nínú igbó ti a máa ni ìlú Ògbómòsọ́ tí à pè ní igbó ìgbàlè, ṣùgbọ́n ọkọ̀rin yii ti o jẹ ogunlọlá ṣe Baale àdúgbọ̀ tí ó Ogunlọlá gbé nígbà nàá. Baale o ríi wí pe Ogunlọlá gbé àdùtú àrokò náà lọ sí ọ̀dọ̀ Aláàfin. Aláàfín àti àwọn emẹ̀wà rẹ̀ yìí àrokọ̀ náà títí, wọ́n sì mọ̀ ọ́ tì. Pẹ̀lú líhàhílo, ìfòyà, aibalẹ ọkàn nípa OGUN Ọ̀GBÒRỌ̀ tí ń bẹ ló de Ọ̀yọ́, kò mú wọn ṣe ohunkóhun lórí ọ̀rọ̀ Ogunlọlá, wọ́n si fi í pamọ́ si ilé olósì títí wọn yóò fi ri ìtumọ̀ sí àrokò náà. Ní ọjọ́ kan, Ogunlọlá ń sẹ ọdẹ nínú igbó ìgbàlè-àdúgbò i bi tí Gbọ̀ngàn ìlú ògbímòṣọ́ wà lonìí. Igbó yìí, igbó kìjikìji ni, ó ṣòro dojúkọ̀ kí jẹ́ pé ọdẹ ní ènìyàn, kó dà títí di ìgbà tí ojú tí là sí i bí ọdun 1935, ẹ̀rù jẹ́jẹ́ l’o tún jẹ́ fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọmọ ìlú láti wọ̀ ọ́ ńitorí wí pé onírúurú àwọn ẹnranko búburú l’ó kún ibẹ̀. Àní ni ọdún 1959, ikooko já wo Ile Ògúnjẹ́ ńlé ni ìsàlè-Àfọ́n gẹ́gẹ́ bi ìròyìn, ikooko já náà jáde láti inú igbó ìgbàlè yìí ni àwọn ALÁGỌ̀ (àwọn Baálè tí wọ́n ti kú jẹ rí ní ògbómọ̀ṣọ́, tí wọ́n sì jẹ́ ẹlẹsin-ìbílẹ̀) máà ń gbé jáde nígbà tí ọba àti àwọn ọmọ rẹ̀ bá ń ṣe ọdun Ọ̀LẸ̀LẸ̀. Láti pa á mọ́ gẹ́gẹ́ bi òpẹ títí di òní, nínú Gbọ̀ngàn Ògbómòṣọ́ ní àwọn Alágà náà ń ti jáde níwọ̀n ìfbà tí ó jẹ́ wí pé ara àwọn igbí ìgbàlè náà ní ó jẹ́. Ogunlọlá kó tí í tin jìnnà láti ìdí igi Àjàbon (ó wá di òní) tí ó fi ń ri èéfín. Èéfín yìí jẹ́ ohun tí ó yá à lẹ́nu nítorí kò mọ̀ wí pé iru nǹkan bẹ́ẹ̀ wà ní itòsí rẹ̀ Ogunlọlá pinnu láti tọ paṣẹ̀ èéfín náà ká má bá òpò lọ sílé Olórò, àwọn ògbójú ọdẹ náà rí ara wọn, inú swọn sí dùn wí pé àwọn jẹ pàdé. Orukọ àwọn tí wọ́n jẹ pàdé awa wọn náà ní:- AALE, OHUNSILE àti ORISATOLU. Lẹ̀yìn tí wọn ri ara wọn tan, ti wọn si mọ ara wọn; wọ́n gbìdánwò láti mọ ibi tí Olukaluku dó sí ibùdó wọn.  Nínú gbogbo wọn Ogunlọla níkan l’ó ni ìyàwó. Wọ́n sì fi ìbùdó Ogunlọlá ṣe ibi inaju lẹ́yìn iṣe oojọ wọn. Lọ́rùn-ún-gbẹkun ń ṣe ẹ̀wà tà, ó sí tún ń pọn otí ká pẹ̀lú; ìdí niyìí tí o fi rọrun fún àwọn ọ̀rẹ́ ọkọ Lọ́rùn-un-gbẹ́kún láti máa taku-rọ̀sọ àti lati máa bá ara wọn dámọ̀ràn. Bayíí, wọ́n fí Ogunlọla pamọ́ sí ọ̀dọ̀ Olósì. Ìtàn fi yé wa wí pé Ọba Aláàfin tí ó wà nígbà náà ni AJÁGBÓ. Rògbò dèyàn àti aápọn sì wà ní àkókò ti Ogunlọlá gbé aro ko náà lọ si Ààfin Ọba; Ogun ni, Ogun t’ó sì gbóná girigiri ni pẹ̀lú-Orúkọ Ogun ni, Ogun náà ni OGUN Ọ̀GBỌ̀RỌ̀. Nínú ilé tí a fi Ogunlọla. sí, ni ó ti ráńṣe sí Aláàfìn wí pé bí wọ́n bá le gba òun láàyè òun ní ìfẹ́ sí bí bá wọn ní pa nínú Ogun ọ̀gbọ̀rọ̀ náà. Ẹni tí a fi tì, pàrọwà fún Ogunlọla nítorí wí pé Ogun náà le púpọ̀ àti wí pé kò sí bí ènìyàn tilẹ́ lé è ní agbára tó tí ó le ṣégun ọlọ̀fè náà. Wọn kò lée ṣe àpèjúwe ọ̀lọ̀té náà; wọ́n sá mọ̀ wí pé ó ń pa kúkúrú, ó sí ń pa gigun ni.  Aláàfin fún Ogunlọlá láṣẹ láti rán rán òun lọ́wọ́ nípa Ogun ọ̀gbọ̀rọ̀ náà. Aláàfín ka Ogunlọlá sí ẹni tí a fẹ́ sun jẹ, tí ó fi epọ ra ara tí o tún sún si ìdìí ààro, ó mú isẹ́ẹ sísun Yá ni. Alaafin súre fún Ogunlọlá. iré yìí ni Ogunlọla bà lé. Ogunlọlá dójú Ogun, ó pitu meje tí ọdẹ pa nínú igbo ó sẹ gudugudu meje Yààyà mẹ́fà. Àwọn jagun-jagun Ọ̀yọ́ fi ibi ọta gunwa sí lórí igin han atamatane Ogunlọlá, Ogunlọá sì “gán-án-ní” rẹ̀. Nibi ti ọta Alaafin yìí tí ń gbiyanju láti yọ ojú síta láti ṣe àwọn jagun-jagun lọ́sé sé ọfà tó sì loro ni ọlọ̀tẹ̀ yìí ń ló; mó kẹ̀jẹ̀ ní Olọ̀tẹ̀ kò tí ì mórí bọ́ sínú tí ọrun fi yo lọ́wọ́ Ogunlọlá; lọrun ló sí ti bá Olọ̀tẹ̀; gbirigidi la gbọ to Ọlọ̀tè ré lulẹ lógìdo. Inú gbogbo àwọn jagun-jagun Ọ̀yọ́ sì dún wọ́n yọ sẹ̀sẹ̀ bí ọmọdé tí seé yọ̀ mọ̀ ẹyẹ. Ogunlọlá o gbé e, o di ọ̀dọ̀ Aláàfin; nígbà yìí ni Aláàfin to mo wí pé Ẹlẹ́mọ̀sọ̀ ni ń ṣe alèṣà lẹ́yìn àwọn ènìyàn òun.  Bayìí ni Ogunlọlá ṣe àseyorí ohun ti ó ti èrù jẹ̀jẹ̀ sí ọkan àyà àwọn ara ilu ọ̀yọ́. Aláàfin gbé Oṣiba fún Ogunlọlá fún iṣé takun-takun tí ó ṣe, o si rọ̀ ó kìí ó dúró nítòsi òun; ṣùgbọ́n Ogunlọlá bẹ̀bẹ̀ kí òun pasà sí ibùdó òun kí ó ó máa rańsẹ sí òun. Báyìí Aláàfin tú Ogunlọlá sílẹ̀ láàfín nínú ìgbèkùn tí a fii sí kò ní jẹ́ àwáwí rárá láti sọ wí pé nínú ìlàkàkà àti láálàà tí Ogunlọlá ṣe ri ẹ̀yín Ẹlẹ́mọsọ ni kò jọ́ sí pàbó tí ó sí mú orukọ ÒGBÓMỌ̀SỌ́ jade. Erédì rẹ nìyìí Gbara tí a tú Ogunlọla sílẹ̀ tán pẹ̀lu asẹ Alaafin tí ó sì padà si ibùdó rẹ̀ nì ìdí igi Àjàgbọn ni bí èrò bá ń lọ́ tí wọn ń bọ́, wọn yóò máa se àpèjuwe ibudo Ogunlọlá gẹ́gẹ́ bíí Bùdó ò-gbé-orí-Ẹlẹmọsọ; nígbà tí ó tún ṣe ó di Ògbórí-Ẹlẹmọ̀ṣọ́ kó tó wà di Ògbẹ́lẹ́mọ̀sọ́; ṣùgbọ́n lónìí pẹ̀lú Ọ̀làjú ó di ÒGBÓMỌ̀SÓ


title: Ògbómọ̀ṣọ́

text: Baálẹ̀ ni Olórí ìlú Ògbómọ̀ṣọ́. Nínú ìlànà ètò ìjọba, agbára rẹ̀ kò jut i ìgbìmọ̀ àwọn ìjòyè ìlú rẹ̀ lọ. Àwọn ọ̀jọ̀gbọ́n ti ṣe àlàyé wipe irú ètò báyìí wà láti rí pé Baálẹ̀ tàbí Ọba kò tàpá sí àwọn ìgbìmọ̀ ìjòyè kí gbogbo nǹkan lè máa lọ déédéé ni ìlú. Irú ètò yìí yàtọ púpọ̀ sí ìlànà ètò Ìjọba àwọn ìlú aláwọ̀-funfun ninú eyi ti àṣẹ láti ṣe òfin wà lọ́wọ́ ilé aṣòfin, tí ètò ìdájọ́ wà lọ́wọ́ ìgbìmọ̀ ìjọba. Ẹkìínní kò gbọ́dọ yọ ẹnu sí iṣẹ́ èkejì, oníkálukú ló ni àyè tirẹ̀. Ní ti ètò ìjọba Yorùbá, Ọba atì àwọn ìjòyè ńfi àga gbá’ga ni nínú èyí tí ó jọ pé ìjà le ṣẹlẹ̀ láàrin wọn bi ọ̀kan bá tayọ díẹ̀ sí èyí. Ohun tí ó mu un yàtọ̀ ni wípé Ṣọ̀ún, baba ńlá ìdílé àwọn Baálẹ̀, dé sí ibi tí ó di Ògbómọ̀ṣọ́ lónìí lẹ́hìn tí àwọn mẹ́ta ti ṣaájú rẹ̀ dé ibẹ̀. Nipa akíkanjúu rẹ̀ ló fi gba ipò aṣíwájú lọ́wọ́ àwọn ẹlẹ́gbẹ́ rẹ̀ yókù. Akẹ́hìndé sì di ẹ̀gbọ́n lati igba yi lọ títí di òní, àwọn baálẹ ti a ti jẹ ní Ògbómọ̀ṣọ́ kò jẹ́ kí àwọn ìdílé ẹni mẹ́ta ti o ṣaáju Ṣọ̀ún dé ìlú jẹ oyè pàtàkì kan. Ẹ̀rù mbà wọ́n pé ìkan nínú àwọn ọmọ ẹni mẹ́ta yìí lè sọ wípé òun ní ẹ̀tọ́ láti ṣe Olórí ìlú. Nitorina ni o fi jẹ́ pé àwọn ìjòyè ìlú tí o mbá Baálẹ̀ dámọ̀ràn láàrin àwọn ẹni tí ó dé sí ìlú lẹ́hìn Ṣọhún ní a ti yan wọ́n. Síbẹ̀ náà, Baálẹ̀ kan kò gbọdọ̀ tàpá si ìmọ̀ràn àwọn ìjòyè ìlú, pàápàá nínú àwọn ọrọ tí ó jẹ mọ iṣẹ̀dálẹ̀. Èyí ṣe pàtàkì jù ní nǹkan ọgọ́rùn ọdún sí àkókò ti a ńsọ nípa rẹ̀ yìí. Àwọn ópìtàn ìlú Ògbómọ̀ṣọ́ sọ pé gbogbo àwọn Baálẹ̀ ti wọn tàpá si ìmọ̀ràn ìjòyè ìlú ni Aláàfin rọ̀ lóyè. Abẹ́ Aláàfin ni Ògbómọ̀ṣọ́ wà ní ìgbà náà...


title: Òmuò-Òkè-Èkìtì

text: Ìlú Òmùò-Òkè Èkìtì jẹ́ ìlú ńlá kan tí ó wà ní apá Ìlà oòrùn Èkìtì ni Òmùò òkè wà. Ìjọba ìbílẹ̀ ìlà Oòrùn ni ìpínlẹ̀ Èkìtì ni Òmùò-òkè tẹ̀dó sí. Òmùò-òkè tó kìlómítà méjìlélọ́gọ́ọ̀rin sí Adó-Èkìtì tí ó jé olú-ìlú ìpínlẹ̀ Èkìtì. Òmùò-òkè ni ìpínlẹ̀ Èkìtì parí sí kí a tó máa- lọ sí ìpìnlẹ̀ Kogi. Ìdí nìyí tí ó fi bá àwọn ìlú bí i, Yàgbà, Ìjùmú, Ìyàmoyè pààlà. Bákan náà ni ó tún bá Erítí Àkókó pààlà ní ìpínlẹ̀ Oǹdó. Ìwádìí fihàn wí pé àwọn ìlú bí Ejurín, Ìlíṣà, Ìṣàyà, Ìgbèṣí, Àhàn, Ìlúdọ̀fin, Orújú, Ìwòrò, Ìráfún ni ó parapọ̀ di Òmùò òkè, Ọláitan àti Ọládiípò (2002:3) Iṣẹ́ òòjọ́ wọn ni iṣẹ́ àgbẹ̀ àti òwò ṣíṣe. Ìdí ti wọn fi ń ṣe iṣẹ́ òwò ni wí pé, Òmùò òkè ni wọn ti máa ń kò ẹrù lọ sí òkè ọya. Ẹ̀ka èdè Òmùò-òkè yàtọ̀ sí Òmùò kọta Òmùò Ọbádóore. Òmùò Èkìtì jẹ́ àpapọ̀ ìlú mẹ́ta.


title: Òmuò-Òkè-Èkìtì

text: Èdè Òmùò-òkè farapẹ́ èdè Kàbbà, Ìgbàgún àti Yàgbàgún ni ìpinlẹ̀ Kogi. O ṣe é ṣe kí èyí rí bẹ́ẹ̀ nítorí Òmùò-òkè ló bá ìpínlẹ̀ Kogí pààlà. Bákan náà ni àwọn ènìyàn Òmùò-òkè máa ń sọ olórí ẹ̀ka èdè Yorùbá àti èdè Gẹ̀ẹ́sì ni pàápàá àwọn tó mọ̀ọ̀kọ̀-mọ̀ọ́kà.


title: Òmuò-Òkè-Èkìtì

text: Ìtàn àgbọ́sọ ni ó rọ̀ mọ́ ìtàn ìsẹ̀dálẹ̀ ìlú Òmùò-òkè gẹ́gẹ́ bí ó ṣe rí ni àwọn ilẹ̀ Yorùbá káàkiri. Ilé-Ifẹ̀ ni orírun gbogbo ilẹ̀ Yorùbá bẹ́ẹ̀ ló ṣe rí ní Òmùò-òkè.  Olúmoyà pinnu láti sá kúró ni Ifẹ̀ nítorí kò faramọ́ ìyà ti wọn fi ń jẹ́ ẹ́ ni Ifẹ̀. Kí ó tó kúró ni Ilé-Ifẹ̀, ó lọ ṣe àyẹ̀wò lọ́dọ̀ Ifá. Àyẹ̀wò tí ó lọ ṣe yìí fihàn wí pé yóò rí àwọn àmì mẹ́ta pàtàkì kan ni ibi ti ó máa tẹ̀dó sí. Ibi tí ó ti rí àwọn àmì mẹ́ta yìí ni kí ó tẹ̀dó síbẹ̀.  Àwọn àmì àmì mẹ́tẹ̀ẹ̀ta náà niLẹ́yìn ìgbà tí ó ti rìn títítí ni ó wà dé ibi ti ifá ti sọ tẹ́lẹ̀ fún un. Nígbà ti ó rí odò, ó kígba pé “Omi o” ibi ni orúkọ ìlú náà “Òmùwò” ti jáde. Òmùwò yìí ni ó di Òmùò-òkè títí di òní.  Olúmoyà rìn síwájú díẹ̀ kúró níbí odó yìí pẹ̀lú àwọn ènìyàn rẹ̀. Ó dé ibìkan, ibi yìí ni òun àti àwọn tí ó ń tẹ̀le kọ́ ilé si. Ibi ti ó kọ́ ilé sí yìí ni ó pè ni “Ìlẹ́mọ” Orúkọ ilé yìí “Ìlẹ́mọ” wà ni Òmùò òkè títí di òní. Olúmoyà gbọ́rọ̀ sí ifá lẹ́nu, ó sọ odò náà ni “Odò-Igbó” àti ibi ti ó ti rí ẹsẹ̀ erin ni “Erínjó”. Akíkanjú àti alágbára ọkùnrin ni Olúmoyà ó kó àwọn ènìyàn rẹ̀ jọ. ó kọ ilẹ òrìṣà kan tí ó pè orúkọ òrìṣà yìí ni “Ipara ẹ̀rà”. Ibi yìí ni wọn ti máa ń jáwé oyè lé ọba ìlú náà. Báyìí ni Olúmoyà di olómùwò àkọ́kọ́ ti ìlú Òmùwò tí a mọ̀ sí Òmùò-òkè ní òní.


title: Èdè Yorùbá

text: Èdè Yorùbá Ni èdè tí ó ṣàkójọ pọ̀ gbogbo kú oótu o-ò-jíire bí, níapá ìwọ̀ Oòrùn ilẹ̀ Nàìjíríà, tí a bá wo èdè Yorùbá, àwọn onímọ̀ pín èdè náà sábẹ́ ẹ̀yà Kwa nínú ẹbí èdè Niger-Congo. Wọ́n tún fìdí rẹ̀ múlẹ̀ pé ẹ̀yà Kwa yìí ló wọ́pọ̀ jùlọ ní sísọ, ní ìwọ̀ oòrùn aláwọ̀ dúdú fún ẹgbẹẹgbẹ̀rún ọdún. Àwọn onímọ̀ èdè kan tilẹ̀ ti fi ìdí ọ̀rọ̀ múlẹ̀ pé láti orírun kan náà ni àwọn èdè bí Yorùbá, Kru, Banle, Twi, Ga, Ewe, Fon, Edo, Nupe, Igbo, Idoma, Efik àti Ijaw ti bẹ̀rẹ̀ sí yapa gẹ́gẹ́ bi èdè ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ tó dúró láti bí ẹgbẹ̀rún mẹ́ta ọ̀dún sẹ́yìn.


title: Èdè Yorùbá

text: Ọ̀kan pàtàkì lára àwọn èdè orílẹ̀ èdè Nàìjíríà ni èdè Yorùbá. Àwọn ìpínlẹ̀ tí a ti lè rí àwọn olùsọ èdè Yorùbá nílẹ̀ Nàìjíríà ni ìpínlẹ̀ Ẹdó, ìpínlẹ̀ Òndó, ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun, ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́, ìpínlẹ̀ Èkó, àti ìpínlẹ̀ Ògùn. Ẹ̀wẹ̀ a tún rí àwọn orílẹ̀-èdè míràn bí Tógò apá kan ní Gúúsù ilẹ̀ Amẹ́ríkà bí i Cuba, Brasil, Haiti, Ghana, Sierra Leone,United Kingdom àti Trinidad, gbogbo orílẹ̀-èdè tí a dárúkọ wọ̀nyí, yàtọ̀ sí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, òwò ẹrú ni ó gbé àwọn ẹ̀yà Yorùbá dé ibẹ.


title: Èdè Yorùbá

text: Èdè Yorùbá jẹ́ èdè kan ti ó gbalẹ̀ tí ó sì buyì káàkiri àgbáyé. Ìtàn sọ fún wa pé ní àgbáyé Kwa ní èdè Yorùbá bátan; kwa jẹ́ ẹ̀yà kan ní Niger-Congo. A lè sọ pé àwọn tí wọ́n ń sọ èdè Yorùbá yàtọ̀ sí orílẹ̀ èdè Nàìjíríà lé ní Ọgbọ̀n mílíọ̀nùn tàbì jù bẹ́ẹ̀ lọ.


title: Èdè Yorùbá

text: Èdè Yorùbá gbajú-gbájà ni orílẹ̀ èdè Nàìjíríà àti káàkiri àgbánlá ayé lápapọ̀. Àwọn ǹkan tí ó ń gbé èdè Yorùbá níyì tí ó fi di àrí má leè lọ àti àwòpadà sẹ́yìn nìwọ̀yín:


title: Èdè Yorùbá

text: Òwe: òwe ni ọ̀kan lára àwọn ọnà èdè tí àwọn Yorùbá ma ń gbà láti kó ẹwà bá ohùn ènu wọn. Orísirísi ọ̀nà ni a le gbà pa òwe: (a) A le pa òwe gẹ́gẹ́ bí àwọn elédè ti ń pa á tàbí bí gbogbo ènìyàn ti ń pá gan-an. Bí àpẹẹrẹ: Àíyá bẹ́ sílẹ̀ ó bé áré, (igi ọ̀ún ni kò ga).


title: Èdè Yorùbá

text: (b) À lè pa òwe dà, bí àpẹẹrẹ: Ojú kìí ti eégún kí ọmọ alágbàá ma kọrí sóko.


title: Èdè Yorùbá

text: (i) Ojú kì í ti eégún nínú aṣọ


title: Èdè Yorùbá

text: (ii) Ohun tí n tán lọdún eégún, ọmọ alágbàá a kọri sóko.


title: Èdè Yorùbá

text: 2. Akànlò èdè


title: Èdè Yorùbá

text: 3. Lílò àmìn ohùn (´-`).


title: Èdè Yorùbá

text: Lára àwọn èròngbà kan gbòógì tí ìlò èdè Yorùbá yíì ni pé mo fẹ́ kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ mọ èdè Yorùbá lo dáradára nítorí náà a wo ìjúba ni awùjọ Yorùbá, a wo ààtò, Ìtúmọ̀, ìlò, àti àgbéyẹ̀wò àwọn òwe, àkànlò èdè àti ọ̀rọ̀ àmúlò mííràn. A wo èdè àmúlò nígbà tí a bá ń sọ̀rọ̀ àti igba ti a ba kọ èdè Yorùbá silẹ. A wo ẹ̀bùn sọ̀rọ̀sọ̀rọ̀. A sí wo ìlànà ati òté tó de sísọ̀rọ̀ ni àwùjọ Yorùbá. A wo ìwúrẹ láwùjọ Yorùbá. A wo aáyan àròkọ kikọ. Lábẹ́ àròkọ, a wo arokọ wọ̀nyí: alapejuwe, ajemọroyin, alalaye, alariiyan, ìsòròǹgbèsì, onisiipaya, ajẹmọ́-ìsonísókí-ìwé ati arokọ onileta. A wo bi a ṣe n se agbekale isẹ to da le girama, iwe atumọ, ọ̀rọ̀ àpilẹ̀kọ, àbọ̀ ìpàdé, ìjábọ̀ ìwádìí, ìwé ìkéde pélébé àti eyí ti a fi n se ìpolongo ti a máa ń tẹ̀ mọ́ ara ògiri. Èdè Yorùbá ni ibamu pẹlu asa obínibí Yorùbá. Ó yẹ kí a mọ ọ̀rọ̀ í dá sí. Ó yẹ ki a mọ ọ̀rọ̀ sọ, ki á si mọ ọ̀rọ̀ ọ́ kọ sílẹ̀ lẹ́yìn ìgbà ti a bá ka ìwé kékeré yìí.


title: Èdè Yorùbá

text: Kí àwọn òyìnbó tó gòkè odò dé, kò sí ètò kíkọ ati kíka èdè Yorùbá. Gbogbo ọ̀rọ̀ àbáláyé tí ó ti di àko sílẹ̀ lóde òní,nínú ọpọlọ́ àwọn baba ńlá wa ni wọ́n wà tẹ́lẹ̀. Irú àwọn ọ̀rọ̀ àbáláyé báyìí a máa súyọ nínú orin, ewì àti ìtàn àwọn baba wa. Nígbà tí a kọ́ ń pe gbogbo àwọn ẹ̀yà tí èdè wọ́n papọ̀ yìí ní Yorùbá tàbí Yóòbá, wọn kò fi tara tara fẹ́ èyí nítorí pé àwọn ẹ̀yà Yorùbá ìyókù gbà pé àwọn Ọ̀yọ́ nìkan ni Yorùbá. Nígbà tí àwọn òjíṣẹ́ Ọlọ́run aláwọ̀ funfun tó wá wàásù nípa kírísítì ṣe àkiyèṣí pé èdè wọ́n bá ara wọn mu ni wọ́n bá pè wọ́n ní Yorúbà tàbí Yóòba. Àwọn Yorùbá ti a ko l’éní lo si ilẹ̀ Amẹ́ríkà tí a sì wá dá padà sí sàró lẹ́hìn tí òwò ẹrú tí tán ni àwọn òyìnbó Ìjọ C.M.S. kọ́kọ́ sọ di onígbàgbọ́. Àbùdá èdè Yorùbá ni ó máa jẹ́ kí á mọ ohun tí èdè jẹ́ gan-an. Orísirísi ni àwọn àbùdá tí èdè Yorùbá ní. Èdè Yorùbá kógo àbùdá wọ̀nyí já.


title: Èdè Yorùbá

text: (1) Ohun tí a bá pè ní mi gba to aobdubdi lnfjbfi gibh knjèdè gbọ́dọ̀ jẹ́ ohun tí a fí ìró èdè gbé jáde. Ìró yìí ni a le pè ní ariwo tí a fi ẹnu pa. A ó ṣe àkíyèsí pé èyí yàtọ̀ sí pípòòyì, ijó ọlọ́bọ̀ùnbọ̀un, dídún tàbí fífò tata tàbí jíjuwó alákàn sí ara wọn.


title: Èdè Yorùbá

text: (2) Èdè nílò kíkọ́ ọ fún ìgbà pípẹ́ díẹ̀ kí ènìyàn tó le sọ ọ́. Ó ti di bárakú tàbí àṣà fún wa pé a gbọ́dọ̀ kọ́ ọmọ tí a bá ṣẹ̀ṣẹ̀ bí ni èdè. Àkiyèsí àti ìwádìí yìí ni àwọn eléde gẹ̀ẹ́sì ń gọ́ka sí nígbà tí àwọ́n ba sọ pé “Language is Culturally transmitted”. Ọmọ tí a bá ṣẹ̀ṣè bí tí a kò kọ́ ní èdè, àti àwùjọ jẹ́ kòríkòsùn.


title: Èdè Yorùbá

text: (3) Ìhun ni èdè ènìyàn gùn lé tàbí dálé. Bí a ṣe hun ọ̀rọ̀ pọ̀ nínú gbólóhùn ṣe pàtàkì kíkà iye ìró èdè nínú gbólóhùn kò fi ibi kankan ní ìtúmọ̀.


title: Èdè Yorùbá

text: A lè sọ pé ìyàndá ṣubú


title: Èdè Yorùbá

text: ìyàndá ẹlẹ́mu ṣubú


title: Èdè Yorùbá

text: Ó ṣubú


title: Èdè Yorùbá

text: Ìyàndá tí a ti sọ̀rọ̀ rẹ̀ ṣubú.


title: Èdè Yorùbá

text: Ìyípadà orírsirísi ló le wáyé sí gbólóhùn wọ̀nyí tí yóò sì da ètò wọn ní, síbẹ̀síbẹ̀, yóò ní ìtumọ̀. Irú àbùdá yìí ni onímọ̀ ẹ̀dá-èdè ń pè ní “Structure dependence”.


title: Èdè Yorùbá

text: (4) Gbogbo èdè kọ̀ọ̀kan ló ní àwọn ìró èdè tirẹ̀ tí a ń pè ní (Fóníìmù {phonemes}). Foniimu yìí sún mọ́ ti àwọn ẹranko ṣùgbọ́n ó sì tún rọ̀ jut i ẹranko lọ. Ó yàtọ̀ láti èdè kan sì òmíràn. Bí a bá mú fóníìmù yìí lọ́kọ̀ọ̀kan. kì í dá ìtumọ̀ ní kó wúlò ìgbà tí a bá kàn án pọ̀ mọ́ fóníìmù mìíràn gan-an ló máa ṣìṣẹ́. Bí àpẹẹrẹ:- ìró èdè /a/ /b/ /d/ /e/ /ẹ/ kò dá ìtumọ̀ ní, àfi tí abá kàn wọ́n papọ̀ lọ́nà orísirísi. A lè se àkànpọ̀ kí á ri ọ̀rọ̀ bí : abẹ, baba, adé, alẹ́ abbl. Irúfẹ́ àkiyèsí àti ìwádìí yí ni àwọn onímọ̀ ẹ̀dà-èdè ń pe gẹ̀ẹ́sì rè ní “duality” tàbí “double articulation” ìwádìí fihàn pé àwọn ẹyẹ àti ẹranko tí wọ́n ní ìró èdè kò pò, iye èdè tí òkọ̀ọ̀kan ní kò pọ̀ pẹ̀lú. Bí àpẹẹrẹ adìyẹ ní ìró èdè bí ogún, ti mààlúù jẹ́ mẹ́wàá ṣùgbọ́n kọ̀lọ̀kọ̀lọ̀ ní ọgbọ̀n.


title: Èdè Yorùbá

text: (5) Èdè jẹ́ ohun ètò tí a máa ń lò láti ṣe àròyinlẹ̀.


title: Àṣà Yorùbá

text: Àṣà Yorùbá jẹ́ ọ̀nà tí àwọn ẹ̀yà Yorùbá ń lò láti fi gbé èrò, ìmọ̀, àti ìṣe wọn kalẹ̀ tí ó sì bá àwùjọ wọn mu ọ́nà tí ó gun gẹ́gẹ́. Tàbí kí á sọ wípé Àṣà ni ohun gbogbo tó jẹ mọ́ ìgbé ayé àwọn ènìyàn kan, ní àdúgbò kan, bẹ̀rẹ̀ lórí èrò, èdè, ẹ̀sìn, ètò ìṣèlú, ètò ọrọ̀ ajé, ìsẹ̀dá ohun èlò, ìtàn, òfin, ìṣe, ìrísí, ìhùwàsí, iṣẹ́-ọnà, oúnjẹ, ọ̀nà ìṣe nǹkan, yíyí àyíká tàbí àdúgbò kọ̀ọ̀kan padà. Pàtàkì jùlọ ẹ̀sìn ìbílẹ̀, eré ìbílẹ̀, àti iṣẹ́ ìbílẹ̀. Gbogbo àwọn nǹkan wọ̀nyí ni wọ́n kó'ra jọ pọ̀ ń jẹ́ àṣà.  Bí a bá ń sọ̀rọ̀ nípa àṣà àti ìṣe Yorùbá, a ń sọ̀rọ̀ lórí àwọn ohun tí a ń mẹ́nu bà ni ìhùwàsí àti ìrísí wa láàrín àwùjọ. Nínú ogún-lọ́gọ̀ àwọn àṣà àti ìṣe tí ó ń bẹ nílẹ̀ Yorùbá, ọ̀kan pàtàkì ni'  " Àṣà ìkíní" nílẹ̀ Yorùbá. Èyí jẹ́ ohun tí gbogbo àwọn ẹ̀yà tí ó kú ní agbáyé fi ma ń ṣàdáyanrí ọmọ káàrọ̀-o kò-jíire bí tòótọ́ ní gbogbo ayé tí wọ́n bá dé


title: Àṣà Yorùbá

text: Ẹ jẹ́ kí a jọ gbé e yèwò, kí a jọ yàn-àn-nàá rẹ̀. Ní ṣísẹ̀-n-tẹ̀lé, àkọ́kọ́ ni:


title: Àṣà Yorùbá

text: Àṣà ìkíni jẹ́ àṣà tí ó gbajúgbajà nílẹ̀ Yorùbá, àṣà yí sì ní í ṣe pẹ̀lú ìgbà àti àkókò. Ó ní í ṣe pẹ̀lú ohun tí ó ń sẹlẹ̀ ní déédé àsìkò náà. Bí Yorùbá bá jí láàárọ̀, ọmọdé tí ó bá jẹ́ ọkùnrin, yóò wà lórí ìdọ̀bálẹ̀, nígbà tí èyí tí ó bá jẹ́ obìnrin yóò wà lórí ìkúnlẹ̀, wọn a sì kí àwọn òbí wọn tàbí ẹni tí ó bá ti jùwọ́n lọ ní gbogbo ọ̀nà, wọn á máa wípé:


title: Àṣà Yorùbá

text: Nílẹ̀ Yorùbá, gbogbo àsìkò ni ó ní ìkíni tirẹ̀, ṣùgbọ́n ọmọdé ni ó kọ́kọ́ máa ń kí àgbà. Èyí tí kò bá ṣe bẹ́ẹ̀, ìgbàgbọ́ Yorùbá ní wí pé irú ọmọ bẹ́ẹ̀ kò ní ẹ̀kọ́ tàbí, wọ́n kọ́ ọ ní'lé, kò gbà ni.  Bí ó bá jẹ́ ìgbà ayẹ̣yẹ bíi ìsìnkú àgbà, nítorí Yorùbá kì í ṣe òkú ọ̀dọ́, ẹhìnkùnlé ni wọ́n máa ń sin òkú ọ̀dọ́ sí. Ìgbàgbọ́ wọn ni pé, òfò ni ó jẹ́ fún àwọn òbí irú ẹni bẹ́ẹ̀. Wàyí, bí ó bá jẹ́ òkú àgbà, wọn á ní,  "Ẹ kú ọ̀fọ̀, ẹ kú ìsìnkú, Olórun yóò mú ọjọ́ jìnnà sí'ra o."  Bí ó bá jẹ́ ayẹyẹ Ìkómojáde/Ìsọmọlórúkọ, wọn á ní,  "Ẹ kú ọwọ́lómi o."  Bákan náà, oríṣiríṣì àkókò ni ó wà nínú odún. Àkókó òfìnkìn, Àkókò ọyẹ́, Àkókò oòrùn (Summer), Àkókò òjò, gbogbo wọ̀nyí sì ni àwọn Yorùbá ní bí a ṣe ń kí'ni fún. Ẹ jẹ́ kí á gbẹ́ àṣà ìsìnkú yẹ̀wò.


title: Àṣà Yorùbá

text: Gẹ́gẹ́ bí a ti sọ ṣáájú wípé ó ní àwọn òkú tí Yorùbá máa ń ṣe ayẹyẹ fún, àwọn bíi òkú àgbà, nítorí wọ́n gbà wí pé, olóògbé lọ sinmi ni, àti wí pé, wọ́n lọ'lé. Yorùbá gbàgbọ́ pé, ọjà ni ayé, ṣùgbọ́n ọ̀run ni ilé.


title: Àṣà Yorùbá

text: Bí ó bá jẹ́ òkú ọ̀dọ́ tàbí ọmọdé, òkú ọ̀fọ̀ àti ìbànújẹ́ ló jẹ́. Wọ́n á gbà wí pé, àsìkò rẹ̀ kò tíì tó. Yorùbá máa ń ná owó àti ara sí ìsìnkú àgbà, pàápàá bí olóògbé náà bá jẹ́ ẹni tí ó ní ipò àti ọlá nígbà tí ó wà láyé, tí ó sì tún bí ọmọ. Ìsìnkú àwọn wọ̀nyí máa ń lárinrin, ayé á gbọ́, òrun á sì tún mọ̀ pẹ̀lú.


title: Àṣà Yorùbá

text: Ní ayé àtijọ́, bí aláwo bá kú, àwọn àwọn Olúwo ní ń sìnkú irú ẹni bẹ́ẹ̀. Wọn á pa adìyẹ ìrànà, wọn á sì máa tu ìyẹ́ rẹ bí wọ́n ṣe ń gbé òkú rẹ̀ lọ. Lẹ́yìn tí wọn bá sin òkú tán, àwọn aláwo náà á sun adìye náà jẹ. Ìdí rèé tí Yoòbá fi máa ń sọ wí pè, "Adìyẹ ìrànà kì í ṣ'ọhun à jẹ gbé." Nítorí pé, kò sí ẹni tí kò ní kú.


title: Àṣà Yorùbá

text: Ọ̀fọ̀ ni ó máa ń jẹ́ tí ìyàwó ilé bá sáájú ọkọ rẹ̀ kú. Yorùbá gbàgbọ́ pé, ọkọ ló máa ń sáájú aya rẹ̀ kú, kí ìyàwó máa bójú tó àwọn ọmọ. Fún ìdí èyí, bí okùnrin bá kú, àwọn ìyàwó irú ẹni bẹ́ẹ̀ máa ṣe opó pẹ̀lú ìlànà àti àṣà Yorùbá. Ogójì ọjọ́ tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ ni wọ́n máa ń fi ṣe opó. Lẹ́yìn ìsìnkú, àwọn àgbà ilé ni wọ́n máa pín ogún olóògbé fún àwọn ọmọ rẹ̀, bí ó bá jẹ́ òkú olọ́mọ. Àmọ́ tí kò bá bí’mọ, àwọn ẹbí rẹ̀, ní pátàkì jùlọ, àwọn ọmọ ìyá rẹ̀ tí ó jù ú lọ ní wọ́n máa pín ogún náà láàárín ara wọn. Ó tún jẹ́ àṣà Yorùbá òmíì kí wọn máa ṣú opó olóògbé fún àwọn àbúrò rẹ̀, láti fi ṣe aya.


title: Àṣà Yorùbá

text: Ohun tí ó jẹ́ orírun àṣà ni ‘àrà’, ó lè dára tàbí kí ó burú. Ìpolówó Èkìtì – iyán rere, ọbẹ̀ rere; Ìpolówó Oǹdó Ẹ̀gi – (dípò Iyán) ẹ̀bà gbọn fẹẹ. Àṣà Oǹdó ni kí wọ́n máa pe iyán ní ẹ̀bà, nítorí pé èèwọ̀ wọn ni, wọn kò gbọdọ̀ polówó iyán ní àárín ìlú.


title: Àṣà Yorùbá

text: Àṣà jẹ mọ́ ìgbàgbọ́, bí àpẹẹrẹ; Olódùmarè,àbíkú, àkúdàáyà, iṣẹ́-ọnà tí a lè fojú rí tàbí fẹnu sọ.


title: Àṣà Yorùbá

text: A lè pín àṣà sí ìsọ̀rí mẹ́ta, èyí tí ó jẹ mọ́:


title: Àṣà Yorùbá

text: (a) Ọgbọ́n ìmọ̀, ète, tàbí ètò tí à ń gbà ṣe nǹkan. Bí àpẹẹrẹ:


title: Àṣà Yorùbá

text: (b) Iṣẹ́-ọnà. Àpẹẹrẹ:


title: Àṣà Yorùbá

text: (d) Bí a ṣe ń darí ìhùwàsí àwọn ẹgbẹ́ tàbí ẹ̀yà kan.


title: Àṣà Yorùbá

text: Lára àbùdá àṣà ni pé:


title: Àṣà Yorùbá

text: (a) Kò lè è súyọ láìsí ènìyàn, ìdí ni wípé ẹ̀mí àṣà gùn ju ti ènìyàn lọ.


title: Àṣà Yorùbá

text: (b) Ó jẹ mọ́ ohun tí a lè fojú rí;


title: Àṣà Yorùbá

text: (d) Àṣà kọ̀ọ̀kan ló ní ìdí kan pàtó.


title: Àṣà Yorùbá

text: (a) Àṣà lè jẹyọ nínú oúnjẹ: Òkèlè wọ́pọ̀ nínú oúnjẹ wa. Àkókó kúndùn ẹ̀bà, Ìlàjẹ fẹ́ràn púpurú, Igbó ọrà kìí sì í fi láfún òṣèré.


title: Àṣà Yorùbá

text: (b) Àṣà lè jẹyọ nínú ìtọ́jú oyún, aláìsà,òkú; ètò ẹbí, àjọṣepọ̀; ètò ìṣàkóso àdúgbò, abúlé tàbí ara dídá nípa iṣẹ́-ọnà.


title: Àṣà Yorùbá

text: Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé àṣà máa ń yí padà nípa aṣo wíwọ̀, ìgbéyàwó, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ, lóde-òní, ètò ẹ̀kọ́ àti ìwà ọ̀làjú tó gbòde kan ti ṣe àkóbá fún àṣà ní àwọn ọ̀nà wọ̀nyí:


title: Àṣà Yorùbá

text: (a) Ìwọsọ wa kò bójú mu mọ́.


title: Àṣà Yorùbá

text: (b) Àṣà ìkíni wa kò ní ọ̀wọ̀ nínú mọ́.


title: Àṣà Yorùbá

text: (d) Kí’yàwó ilé má mọ oúnjẹ ìbílẹ̀ ṣè mọ́.


title: Àṣà Yorùbá

text: (e) A kò mọ ìtumọ̀ àrokò tí a ń kọ́ àwọn ọmọ wa mọ́.


title: Àṣà Yorùbá

text: (ẹ) A kò fi èdè abínibí wa kọ́ àwọn ọmọ wa mọ́.


title: Àṣà Yorùbá

text: (a) Bí àṣà tó wà nílẹ̀ bá lágbára ju èyí tó jẹ́ tuntun lọ, èyí tó wà tẹ́lẹ̀ yóò borí tuntun. Bí àpẹẹrẹ, aṣọ wíwọ̀.


title: Àṣà Yorùbá

text: (b) Àyípadà lè wáyé bí àṣà tó wà nílẹ̀ tẹ́lẹ̀ bá dógba pẹ̀lú àṣà tuntun, wọ́n lè jọ rìn pọ̀. Bí àpẹẹrẹ, àṣà ìgbéyàwó.


title: Àṣà Yorùbá

text: (d) Bí àṣà tuntun bá lágbára ju èyí tó wà nílẹ̀ tẹ́lẹ̀, yóò sọ àṣà ti àtẹ̀hìnwá di ohun ìgbàgbé. Bí àpẹẹrẹ, bí a ṣe ń kọ́'lé.


title: Àṣà Yorùbá

text: Tí a bá wá wò ó fínnífínní, à á ri wí pé, àṣà, lọ́pọ̀lọpọ̀ ìgbà máa ń dá lé:


title: Àṣà Yorùbá

text: (a) Ìmọ̀ ìṣe sáyẹ́ǹsì


title: Àṣà Yorùbá

text: (b) Ìṣe jẹun wa


title: Àṣà Yorùbá

text: (d) Ìsọwọ́ kọ́lé


title: Àṣà Yorùbá

text: (e) Iṣẹ́ ọwọ́ ní síṣe


title: Àṣà Yorùbá

text: Èdè àwọn ènìyàn jẹ́ kókó kan pàtàkì nínú àṣà wọn. Kò sí ẹ̀gbọ́n tàbí àbúrò nínú àṣà àti èdè. Ìbejì ni wọ́n. Ọjọ́ kan náà ni wọ́n délé ayé nítorí pé kò sí ohun tí a fẹ́ sọ nípa àṣà, tí kì í ṣe pé èdè ni a ó fi gbé e kalẹ̀. Láti ara èdè pàápàá ni a ti lè fa àṣà yọ. A lè fi èdè Yorùbá sọ ohun tó wà lọ́kàn ẹni, a lè fi kọrin, a lè fi kéwì, a lè fi jọ́sìn, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Láti ara àwọn nǹkan tí à ń sọ jáde lẹ́nu wọ̀nyí ni àṣà wa ti ń jẹyọ. Ara èdè Yorùbá náà ni òwe àti àwọn àkànlò-èdè gbogbo wà. A lè fa púpọ̀ nínú àwọn àṣà wa yọ láti ara òwe àti àkànlò èdè.


title: Àṣà Yorùbá

text: Nítorí náà, èdè ni ó jẹ́ òpómúléró fún àṣà Yorùbá. Àti wí pé, òun ni ó fà á tí ó fi jẹ́ pé, bí àwọn ọmọ Odùduwà ṣe tàn kálẹ̀, orílẹ̀-èdè kan ni wọ́n, èdè kan náà ni wọ́n ń sọ níbikíbi tí wọ́n lè wà. Ìṣesí, ìhùwàsí, àṣà àti ẹ̀sìn wọn kò yàtọ̀. Fún ìdí èyí, láìsí ènìyàn, kò le è sí àṣà rárá.àsà jẹ́ nnkan gbòógì fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ èdè ṣùgbọ́n àwọn yorùbá mu ní ọ̀kúnkúndùn kí gbogbo wa sì gbe lárugẹ


title: Àṣà Yorùbá

text: 1. Adeoye C.L. (1979) Àṣà àti iṣe Yorùbá Oxford University Press Limited


title: Àṣà Yorùbá

text: 2. J.A. Atanda (1980) An introduction to Yoruba History Ibadan  University Press Limited


title: Àṣà Yorùbá

text: 3. Adeomola Fasiku (1995) Igbajo and its People Printed by Writers Press Limited


title: Àṣà Yorùbá

text: 4. G.O. Olusanya (1983) Studies in Yorùbá History and Culture Ibadan  University Press Limited.


title: Àṣà Yorùbá

text: 5. Rev. Samuel Johnson (1921) The History of the Yorubas A divisional  of CSS Limited.


title: Ìnáwó

text: Sé Yorùbá bọ̀ wọ́n ní “Se bó o ti mọ ẹlẹ́wàà sàpọ́n. Ìwọ̀n eku nìwọ̀n ìtẹ́.” Wọn a sì tún máa pa á lówe pé “ìmọ̀ ìwọ̀n ara ẹni ni ìlékè ọgbọ́n nítorí pé ohun ọwọ́ mi ò tó ma fi gọ̀gọ̀ fà á, í í já lu olúwarẹ̀ mọ́lẹ̀ ni”  áyé òde òní, àwọn ọ̀dọ́ tilẹ̀ máa ń dáṣà báyìí pé “dẹ̀ẹ́dẹ̀ẹ́ rẹ, ìgbéraga ni ìgbérasán lẹ̀.” Wọ́n máa ń sọ èyí fún ẹni tí ó bá ń kọjá ààyè rẹ̀ ni. Gẹ́gẹ́ bí ọ̀rọ ọgbọ́n kan se wí pé “ni àtètékọ́ṣe ni ọ̀rọ̀ wà,” bẹ́ẹ̀ náà ni ètò ti wà fún ohun gbogbo láti ìpilẹ̀sẹ̀ wá. Ètò ní í mú kóhun gbogbo rí rẹ́mú. Ọlọrun ọ̀gá ògo to da ayé. Ó fi ẹranko sígbó {àwọn olóró}. Ó tún fi ẹja síbú. Ó fi àwọn ẹyẹ kan sígbó. Ó fi àwọn mìíràn sílé. Àdìmúlà bàbá tó ju bàbá lọ tún fi ààlà sáààrin ilẹ̀, omi òkun, àti sánmọ̀. Ohun gbogbo ń lọ ní mẹ̀lọ̀-mẹ̀lọ.  Bàbá dá àwa ọmọnìyàn kò fi ojú wa sí ìpàkọ́. Kò fi ẹsẹ̀ wa sórí kí orí wá wà lẹ́sẹ̀. Elétò lỌlọ́run gan-an.


title: Ìnáwó

text: Kíni ètò? Ètò jẹ̣́ ọ̀nà tí à ń gbà láti sàgbékalẹ̀ ohun kan tàbí ọ̀pọ̀lọpọ̀ nǹkan lójúnà àti mú kí ó se é wò tàbí kó se é rí tàbí kó dùn ún gbọ́ sétí. A sẹ̀dá orúkọ yìí gan-an ni. Ohun tí a tò ní í jẹ́ ètò.  Ẹ̀wẹ̀, ìnáwó ni ọ̀nà tàbí ìwà wa lórí bí a se ń náwó. Ohun pàtàkì ni láti sètòo bí a óò se máa ná àwọn owó tó bá wọlé fún wa. Ní àkọ́kọ́ ná, èyí yóò jẹ́ kí á mọ ìsirò oye owó tó ń wọlé fún wa yálà lọ́sẹ̀ ni o tàbí lósù, bí ó sì se lọ́dún gan-an ni.  Bákan náà, yóò tún mú kó rọrùn fún wa láti mọ àwọn ọ̀nà tí owó náà ń bá lọ. Síwájú síi, ètò yóò ràn wá lọ́wọ́ láti le ní ìkọ́ra-ẹni-níjàánu lórí bí a se ń náwó wa.  Bí a bá ti mú ìsàkọ̀tún tán, tí a tún mú ìsàkòsì náà, ìsàkusà ni yóò kù nilẹ̀. Tí a bá yọ ti ètò kúrò nínú ojúse ìjọba pàápàá sí ará ìlú, eré ọmọdé ni ìyókù yóò jẹ́. Gbogbo àwọn ẹka ìjọba pátá-porongodo ló máa ń ní àgbẹ́kalẹ̀ ìlànà tí wọn yóò tẹ̀lé lati mọ oye owó ti wọn n reti ati eyi ti wọn óò na bóyá fún odidi ọdún kan ni o tàbí fún osù díẹ̀. Èyí ni wọ́n ǹ pé ní ‘ÈTÒ ÌSÚNÁ’  Ìdí nìyí tó fi se pàtàkì fún gbogbo tolórí-tẹlẹ́mù, tòǹga-tòǹbẹ̀rẹ̀ ki kúlukú ní ètò kan gbòógì lọ́nà bí yóò se máa náwó rẹ̀. Yorùbá bọ̀ wọ́n ní, “eku tó bá ti ní òpó nílẹ̀, kì í si aré sá. Bí a bá ti se àlàkalẹ̀ bí a óò se náwo wa yóò dín ìnákùùná kù láwùjọ wa. Ìnáwó àbàadì pàápàá yóò sì máa gbẹ́nú ìgbẹ́ wo wá láwùjọ wa.  Mo ti sọ lẹ́ẹ̀ẹ̀kan nípa àwọn ẹka ìjọba mẹ́tẹ̀ẹ̀tà orílẹ̀ èdè yìí tí wọ́n máa ń sètò ìnáwó wọn. Àwọn wo ló tún yẹ kó máa sètò ìnáwó? Àwọn náà ni àwọn òṣìṣẹ́ ìjọba, àwọn oníṣòwò, àwọn ọmọ ilé-ìwé, níbi àsẹyẹ.  Àwọn òsìsẹ́ ìjọba gbọdọ̀ sètò ìnáwó wọn kó sì gún régé. Ìdí ni pé, èyí ni yóò jẹ́ kí owó osù wọn tó í ná. Ẹni tó ń gba ẹgbẹ̀rún mẹ́wàá náírà lósù tí kò sì fi òdiwọ̀n sí ìnáwó rẹ̀ nípa títò wọ́n lésẹẹsẹ le máa rówó sohun tó yẹ láàákò tó yẹ nígbà tí ó bá ti náwó rẹ̀ sí àwọn ohun mìíràn tó seése kó nítumọ̀ ṣùgbọ́n tí kì í se fún àkókò náà.


title: Ìnáwó

text: Irú wọn á wá má ráhàn owó tósù bá ti dá sí méjì tàbí kí wọ́n jẹ gbèsè de owó osù mìíràn.  Síwájú sí i, àwọn oníṣòwò gbọ́dọ̀ máa sètò to jíire lórí ìnáwó wọn. Nípa ṣíṣe èyí, wọn óò ni àǹfààní láti mọ̀ bọ́yá Ọláńrewájú ni iṣẹ́ wọn tàbí Ọláńrẹ̀yìn. Níbi tí àtúnṣe bá sì ti pọn dandan, “a kì í fòdù ọ̀yà sùn ká tó í nà án ládàá,” wọn kò nì í bèsù bẹ̀gbà, wọn óò sì se àtúnṣe ní wéréwéré. Àwọn ọmọ ilé-ìwé gan-an gbọdọ̀ mọ̀ pé ká sètò ìnáwó ẹni kì í sohun tó burúkú bí ti í wù kó mọ. Gẹ́gẹ́ bí ọmọ ilé ẹ̀kó gíga, béèyàn bá gbowó fún àwọn orísirísi ìnáwó láti ilé lórí ẹ̀kọ́ ẹni, ó seése kí irú ẹni bẹ́ẹ̀ máa ná ìná-àpà tó bá dé ààrin àwọn ẹlẹgbẹ́ẹ rẹ̀. Irú wọn ló máa ń pe ọ̀sẹ̀ tí wọ́n bá ti ilé lọ́dọ̀ àwọn òbí wọn dé ní ‘Ọṣẹ ìgbéraga’ Èyí kò yẹ ọmọlúàbí pàápàá. Ó sì ń pè fún àtúnṣe.  Ṣíṣe ètò tó gúnmọ́ lórí ọ̀nà tí à ń gbà náwó kò pin sí àwọn ọ̀nà tí mo sàlàyé rẹ̀ sókè yìí. Mo fẹ́ kó ye wá pé a le sètò ìnáwó wa níbi àwọn orísisi ayẹyẹ bí ìsọmọlórúkọ [tàbí ìkọ́mọ́jáde], ìgbéyàwó, oyè jíjẹ, ìṣílé, àti ìsìnkú àgbà àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Yóò ràn wá lọ́wọ́ láti fi bí a se tó hàn wá ká le mọ ohun tí a óò dágbá lé níbi irúfẹ́ àṣeyẹ tí a bá fẹ́ í ṣe. Nípa bẹ́ẹ̀ a ò ní í sí nínú àwọn tó máa ń pa òwe tó máa ń mú kí wọn kábàámọ̀ nígbẹ̀yìn ọ̀rọ̀. Òwe wọn ni, “rán aṣọ rẹ bí o bá se ga mọ.” Èyí tí wọn ì bá fi wí pé “rán aṣọ rẹ bí o bá se lówóo rẹ̀ sí.” Bí ẹni tó ga bá rán aṣọ rẹ̀ ní ‘bóńfò’ bó se lówó mọ ni, kò sì fẹ́ í sàsejù. Irú ẹni bẹ́ẹ̀ le ti mọ̀ pé alásejù pẹ́rẹ́ ní í tẹ́.  Bí a bá wá fẹ́ láti sètò ìnáwó wa, ó yẹ ká mọ̀ pé ìtòṣẹ̀ ló lỌ̀yọ̀ọ́, Oníbodè lo làààfin, ẹnìkan kì í fi kẹ̀kẹ́ síwájú ẹsin. Iwájú lojúgun í gbé. Ìnáwó tó bá ṣe kókó jùlọ tó sì ń bèèrè fún ìdásí ní kíákíá ló yẹ ká fi síwájú bí a se ń tò ó ní ẹsẹẹsẹ. Bí a bá wá kíyèsí pé ètò tí a là sílẹ̀ ti ju agbára wa lọ, ẹ jẹ́ ká fura nítorí pé akéwì kan wí pé:


title: Ètò ajé

text: Eto Oro Aje


title: Ètò ajé

text: Oro Aje


title: Ètò ajé

text: Ajibola, Olaniyi Olabode AJIBOLA OLANIYI OLABODE


title: Ètò ajé

text: ÈTỌ̀ ORO AJÉ


title: Ìṣèlú

text: Ìṣèlú tabi òṣèlú ni igbese bi awon idipo eniyan kan se n sepinnu. Oro yi je mimulo si iwuwa ninu awon ìjọba abele. Ní àwùjọ Yorùbá, á ní àwọn ọ̀nà ìsèlú tiwa tí ó dá wa yàtọ̀ sí ẹ̀yà tàbí ìran mìíràn. Kí àwọn Òyìnbó tó dé ní àwa Yorùbá ti ni ètò ìsèlú tiwa tí ó fẹsẹ̀múlẹ̀. Tí ó sì wà láàárin ọ̀pọ̀ àwọn ènìyàn. Yàtọ̀ sí tí àwọn ẹ̀yà bí i ti ìgbò tí ó jẹ́ wí pé àjọrò ni wọn n fi ìjọba tiwọn ṣe (acephalous) tàbí ti Hausa níbi tí àsẹ pípa wà lọ́wọ́ ẹnìkan (centralization).


title: Ìṣèlú

text: Ètò òsèlú Yorùbá bẹ̀rẹ̀ láti inú ilé. Eyi si fi ipá tí àwọn òbí ń kò nínú ilé ṣe ìpìlẹ̀ ètò òsèlú wa. Yorùbá bọ̀ wọn ní, “ilé là á tí kó èsọ́ ròdé”.  Baba tí ó jẹ́ olórí ilé ni ó jẹ́ olùdarí àkọ́kọ́ nínú ètò ìsèlú wa. Gbogbo ẹ̀kọ́ tó yẹ fún ọmọ láti inú ilé ni yóò ti bẹ̀rẹ̀ sí kọ́ wọn. Bí i àwọn ẹ̀kọ́ ọmọlúàbí. Tí èdèàiyèdè bá sẹlẹ̀ nínú ile, bàbá ni yóò kọ́kọ́ parí rẹ̀. tí kò bá rí i yanjú ni yóò tó gbé e lọ sí ọ̀dọ̀ mọ́gàjí agbo-ilé. Agbo-ilé ni ìdílé bíi mẹ́rin lọ sókè tó wà papọ̀ ni ojú kan náà. Wọn kó ilé wọn papọ̀ ní ààrin kan náà. Tí mógàjí bá mọ̀ ọ́n tì, ó di ọdọ olóyè àdúgbò. Olóyè yìí ni ó wà lórí àdúgbò. Àdúgbò ni àwọn agbo-ilé oríṣìíríṣìí tí ó wà papọ̀ ní ojúkan. A tún máa ń rí àwọn Baálè ìletò pàápàá tí wọ́n jẹ́ asojú fún ọba ìlú ní agbègbè wọn. Àwọn ni ọ̀pá ìsàkóso abúlé yìí wà ní ọwọ́ wọn. Ẹjọ́ tí wọn kò bá rí ojúùtú sí ni wọ́n máa ń gbé lọ sí ọdọ ọba ìlú. Ọba ni ó lágbára ju nínú àkàsọ̀ ìsàkóso ilẹ̀ Yorùbá. Àwọn Yorùbá ka àwọn Ọba wọn sí òrìṣa Ìdí nìyí tí wọn fí máa ń sọ pé:


title: Ìṣèlú

text: Ọ̀kan tí ó lé nínú rẹ̀ tí ó fi jẹ́ òkànlénú tàbí ọ̀kàn-lé-ní-rinwó (401), àwọn ọba ni. Wọn a ní.


title: Ìṣèlú

text: Ọba yìí ní àwọn ìjòyè tí wọn jọ ń ṣèlú. Ẹjọ́ tí ọba bá dá ni òpin. Ààfin ọba ni ilé ẹjọ́ tó ga jù. Ọba a máa dájọ́ ikú. Ọba si le è gbẹ́sẹ̀ lé ìyàwó tàbí ohun ìní ẹlòmíì. Wọ́n a ní:  Ọba kì í mùjẹ̀ Ìyì ni ọba ń fi orí bíbẹ́ ṣe.


title: Ìṣèlú

text: A rí àwọn olóyè bí ìwàrèfà, ní òyọ́ ni a ti ń pè wọ́n ní Ọ̀yọ́-mèsì. Ìjòyè mẹ́fà tàbí méje ni wọn. Àwọn ni afọbajẹ. A rí àwọn ìjòyè àdúgbò tàbí abúlé pàápàá tí ó máa ń bá ọba ṣe àpérò tàbí láti jábọ̀ ìlọsíwájú agbègbè wọn fún un.


title: Ìṣèlú

text: A tún ń àwọn ẹ̀ṣọ́ tí ó ń dáàbò bo ọba àti ìlú. Àwọn ni wọn ń kojú ogun. Àwọn ni o n lọ gba isakọlẹ fọ́ba. A tún ní àwọn onífá, Babaláwo àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.


title: Ìṣèlú

text: Ètò òsèlú wa tí ó fẹsẹ̀ múlẹ̀ yìí ni ó mú kí ó sòro fún àwọn òyìnbọ́ láti gàba tààrà lórí wa (Indirect rule). Àwọn ọba àti ìjòyè wa náà ni wọn ń lò láti ṣèjọba lórí wa. Ó pẹ̀ díẹ̀ kí wọ́n tó rí wa wọ.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O

text: ọtí bàbà, n. guinea-core beer.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O

text: ọtí ìrèké sweet wine, sugar-cane beer.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O

text: ọtí kíkan, n. sour liquor, vinegar.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O

text: otí òjò, otí titun, n. unfermented liquor.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O

text: ọtí ẹ̀dá, n. old fermented wine.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O

text: ọtí olójèé, ọtí jìínì, n. trade gin.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O

text: ọtí yangan, n. corn beer.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O

text: ọtọ̀, n, adj. different, alone, separate


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O

text: ọtọ̀ ni bàtà yìí yàto (This shoe is different.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O

text: ọ̀tọ̀kú ìlú, n. the town elders, noblemen or wise men.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O

text: ọ̀tọ̀tọ̀, n. the whole of anything, entirety, many. ọ̀tọ̀tọ̀ ènìyàn ni ó wá sí orí pápá. (Many people came to the field.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O

text: ọ̀tun, n. or adj. newness, freshness, novelty, new, fresh, recent, novel. ọ̀tun nìwé yìí. This book is new.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O

text: ọ̀túnla, adv. day after tomorrow. Wa sí ibí ní ọ̀túnla. (Come here on the day ofter tomorrow.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O

text: ọ̀wá, n. branch of the palm tree, east wind, stagger.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O

text: ọwààrà, n. shower of rain, anything thrown or scattered.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O

text: ọ̀wàwà, n. an animal resembling the dog, which climbs the tree with its face, downwards, and its hind legs topmost, tree-bear. ọ̀wẹ̀, n. a club or a company summoned to assist one of their number in manual labour. Mo bẹ wọ́n ní ọ̀wẹ̀ lórí iṣẹ́ oko mi. I asked them for assistance with my farm-work.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O

text: ọ̀wèǹgà, n. name generally applied to sierra Leonean immigrants, probably suggested the plenty fulness of ‘wanga’- a species of fish common in sierra Leone.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O

text: ọ̀wẹ̀rẹ̀, n. a kind of fish resembling mackerel.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O

text: ọ̀wọ̀, n. honour, respect (He shows honour to his parents.) ó fi ọ̀wọ̀ fún àwọn òbí rẹ̀.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O

text: ọwọ́, n. hand, branch, spray


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O

text: ọwọ̀, n. broom, besom.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O

text: ọ̀wọ́ ẹran, n. herd of cattle, drove.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O

text: ọwọ́ ìjà (erin), n. trunk (of the elephant)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O

text: ọwọ́ iná n. flame of fire, blaze.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O

text: ọwọ́lẹ̀, n. time opportunity. Ó tún mi ní ọwọ́lẹ̀ láti ṣe e. (He gave me the opportunity to do it.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O

text: ọ̀wọ́n, adj. dearth, scarcity, dearness, dear. Ọ̀rẹ́ mi ọ̀wọ́n. (My dear friend.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O

text: ọ̀wọ́n adj. dear, scarce.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O

text: ọ̀wọ̀n, n. pillar.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O

text: ọ̀wọ̀n àwọ̀ọsánmọ̀, n. pillar of cloud.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O

text: ọ̀wọ̀n ilé, n. house-pillar.  ọ̀wọ́nlówọ̀n-ọ́n, adv. dearly. ọ̀wọ́nlọ́wọ̀n-ọ́n ni wọ́n ra ìṣẹ́gun. (victory was bought dearly.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O

text: ọ̀wọ̀n ògiri, n. pillar of wall.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O

text: ọwọ́ òsì, the left hand.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O

text: ọ̀wọ́ ọkọ̀, n. fleet, collection of ships, navy.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O

text: ọwọ́ ọ̀tún, n. the right hand.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O

text: ọ̀wọ̀wọ̀, n. dry corn boiled soft for food.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O

text: ọ̀wun, n. vengeance, retaliation, recompense, blame; a weaver.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O

text: ọ̀yà, n. wages, salary, hire, pay, stipend, an animal which is also called ‘Ewújù,’ hedgehog, bush pig. (His wages are ten naira per week.) owó ọ̀yà rẹ̀ jẹ́ náírà mẹ́wàá lọ́sẹ̀.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O

text: ọya, n. wife of ṣàngó, to whom the River Niger is dedicated, hence the river is called ‘Odò Ọya’ after her.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O

text: ọyá, n. string or cord made of grass, chisel.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O

text: ọyá, ẹyá, n. Knife used for incising palm-trees for obtaining palm-wine.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O

text: ọ̀yájú, n. saucy fellow, cheeky or presumptuous. (You cheeky monkey.) Ìwọ òyájú ọ̀bọ yìí.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O

text: ọyàn, n. the same as ‘Omú’ which see breast of a woman.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O

text: ọ̀yàyà, n merry mood and behavious, cheerfulness, vivacity. ọ̀yàyà rẹ̀ ni ó jẹ́ kí ó ní ìfẹ́ sí i. (He was charmed by his vivacity.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O

text: ọ̀yẹ̀, n. twilight, beginning of the dawn. ọ̀yè ń làá bọ̀. (It is almost dawn.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O

text: ọyẹ́, n. the harmattan, the cool wind that blows in West Africa during December.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O

text: ọyinyin, n. one spoiled by indulgence, a spoilt child.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O

text: oóyẹ́, ewéédú, n. a viscous vegetable used for soup.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O

text: ọ̀yọ́mìsì, ọ̀gọ́mèsì, n. a title of respect conferred on the leading elders of ọ̀yó


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O

text: ọyún, ètútú, èétú, n. matter coming out of a sore, purulence, pus. Má ṣe fún oówo láti fi agbára jẹ́ kí ọyún rẹ jáde. Dọ́nt squeeze a boil to force the pus out.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pa, verb. (primary idea, “to make to feel, suffers, etc.”, extensively used in composition), to kill, to murder, to put out of existence, to ruin, to stay, to betray to quench fire, to extinguish, to bruise, to rub, to scrub, to cut yam or calabash into halves, to break any hard nut, to peel the bark of a tree, to win a game, to hatch, (eggs), to tell fables, to be intoxicated (as with liquor).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: páá, adv. at once, in an instance. Ó lọ síbẹ̀ páá. (He went there at once.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pá adj. bald, hairless (as in the head). Bàbá náà pá lórí. (The man is bald.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pá v.t. to avoid giving occasion for quarrel, to avoid strife. Ó pá èṣù (páàṣù/péèṣù) mọ́ nílẹ̀ (He avoided strife.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: padà, v.i. to return, to come back. Yóò padà dé ilẹ́ láìpẹ́. (He will return home soon.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: padà v.t. to alter, to change to convert to. Yóò pa èrò rẹ̀ dà. (He will alter his plan.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pàdánù, v.t. to lose, to suffer loss. Yóò pàdánù ojú rẹ̀ láìpẹ́. (she will lose her sight soon.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: padà san, v.t. to repay, to refund, to retaliate. Wọn yóò padà san owó ìwé náà. (The will refund the cost of the book.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: padà sẹ́yìn, v.i. to turn back, to relapse. Ó padà sẹ́yìn sí àwọn ìwà burúkú rẹ̀ àtijọ́ (He relapsed into his old bad habits.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: padà sí v.t. to resort to, to come back to, to turn upon, to return to. Ó ti padà sí ilé. (He has returned home.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pàdé, v.t. to meet with, to come together. Jẹ́ kí á pàdé ní ilé rẹ lálẹ́ (Let us meet at your house tonight.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: padé, v.t. to shut, to close up. Ó pa ilẹ̀kùn dé. (He closed the door.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pàdégun (pàdè ogun), n. to meet in battle, to encounter) Wọ́n pàdégun (They met in battle).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pàdéminígbọ̀nwọ́, n. (lit. meet me at the elbow) watery sauce. pàdéminígbọnwọ́ ni agbára àwọn òtòsì ká. (poor people can afford only watery source.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pàdẹ, v.t. to expose near the gate of a town or village the garments or other clothes left by a hunter after his death.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: padẹmọ́lọ́wọ́, v.t. to hand-cuff; fig to cheat, to swindle. Wọ́n padẹ mọ́ ọn lọ́wọ́ sí ẹ̀yìn rẹ̀. (His hands were handcuffed behind his back.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pàdí, v.t. to be cracked at the bottom (said of pots, etc.) Ìkòkò náà pàdí. That pot is cracked.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pàdí, v.t. to be the cause of. Ǹjẹ́ o mọ ohun tí ó pàdí iná náà? (Do you know what caused the fire?).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pàdi, n. bunch of banana, etc. Ó ra pádi ọ̀gẹ̀dẹ̀ kan. (He bought a bunch of bananas.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pááfá, páráfà, n. a butcher’s table, board, a long table, a litter. Òun ni ó ni pááfà yẹn. (He owns that butcher’s table.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: páfe, pátápátá, adv. altogether, absolutely, entirely, completely. Ó tán páfe. (It is completely finished.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: páfin, v.i. to be careful not to infringe the law (generally used with a negative).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pàfọ̀, v.i. to wallow in the mire. Ẹlẹ́dẹ̀ náà ń pàfọ̀. (The pig is wallowing in the mire.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pagi, v.t to lop off the branches and leaves of trees (as by the ‘Orò’) eaten the leaves of a tree. Orò pagi orò has eaten the leaves of the tree.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pagidarì, interj. an exclamation of surprise, fancy! Pagidarì! Kò tíì wọ ọkọ̀ òfurufú rí. Fancy! She has never been in a plane before.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pa gììrì, Ta gììrì, v.i. to arouse oneself suddenly, to shudder. Ó pa gììrì nígbà tí ó rí ẹ̀jẹ̀. He shuddered at the sight of blood.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pàgọ́, v.i to make or fix a tent. ó pagọ́. He pitched a tent.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: págunpàgun, adj. clumsy, uneven, reagged. ọ̀nà náà ṣe págunpàgun. The road is uneven.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pàgbẹ́, ṣángẹ̀ẹ́ v.t. to clean a new forest for the purpose of cultivating it for planting yams, corn, etc., to clear the forest. Ó ti pàgbẹ́. He has cleared the forest.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pagbo, v.i to make or form a ring or circle, to arrange in a circle. Wọ́n pagbo They arranged themselves in a circle.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pahín payín, v.i to chip off two of the upper front teeth (for fashion), to file teeth. Ó pahín. He filed his teeth.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pahím keke, Payín keke, v.t. to gnash the teeth. Yóò máà pahín keke nígbà tí ó bá gbọ́ pé iṣẹ náà kò bó sí i mọ́. (He will be gnashing his teeth when he hears that he lost the contact.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pahùn dà (pa ohùn dà), v.t. to alter or disguise one’s voice, to change one’s tone. Ó pahùn dà the tone of his voice.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: páipài, adv. adj. or adv. uneven(ly) (The road is uneven.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pajápajá, n. numbness, cramp pajápajá mú un. (He has cramp.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pajẹ, v.t. to kill animal for food, to miss, to omit. ó pa á jẹ. (He killed it and ale it


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pakà, v.t. to thresh corn. Ó pakà (He threshed corn.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pakájà, v.i. to pass a country cloth from under one arm to the other shoulder, to throw the end of one’s cloth over one’s shoulder.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pákáńleke, n. worry, compulsion, force. pákáńleke tí ó ń ṣe hàn lójú rẹ̀. (The worry showed on his face.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pa kànnàkánná, v.t. (of eyes) to be dazed with, blows, lighting, etc. Ojú rẹ̀ pa kànnàkánná. (He felt dazed.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pakàpakà, Apakà, n. corn thresher, thresher of corn. pakàpakà ni (He is a corn thresher.) pàkàpàkà, adv. greedily. Ó ń jẹun pàkàpàkà. (He is eating greedily.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pakasọ, adj. not even, beyond limit, vast. Igbó náà pakasọ (it was a vast area of forest.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pàkátà, n. a flat open calabash. Ó lé obirẹ̀ sórí pàkátà. (He arranged her kolanuts on a flat open calabash.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pa kẹ̀ẹ́kẹ̀ẹ́, v.i. to bustle about, to bustle around. Ó ń pa kẹ̀ẹ́kẹ̀ẹ́ kiri ilé ìdáná. She bustled around the kitchen.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pakẹ́rẹ́, n. a kind of rope.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pákí, Gbáàgúdá, ẹ̀gẹ́, n cassava.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: palate, n. a coarse mat.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pákó,n. board, plank.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pàko, n. bamboo.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pákò, orín, n. chewing-stick.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pako, sáko, v.t. to clean field for cultivation.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pakọ, v.t. overpower.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pá kọ̀kọ̀, pa kọ̀rọ̀, v.i. to go by nooks and corner, to go stealthily. Ó ń pá kọ̀kọ̀. (He was going stealthily).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pákọ̀kọ̀ n. a secret play at night like the Orò.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pa kọ́lọ́, pa kọ́lọ́kọ́lọ́, v.i. to sneak, to skulk. Kí ni o ń ṣe tí o ń pá kọ́lọ́kọ́lọ́ ní ìta níbẹ̀ yẹn? (What are you doing sneaking around out there?).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pakú, v.t. to extinguish, to quench. Àwọn panápaná gbìyànjú láti pa iná tí ń ń jó mínú ilé náà kú. Foremen tried to quench the flame raging through the building.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pakùnrété, òrofó, n. a kind of dove.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pàkùrọ́, pa èkùrọ́ v.t. to crush or crack palm-kernals. wọ́n pàkùrọ́ lánàá (They crushed palm-kernels yesterday.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pa kuuru, pa kuuru mọ́, v.t. to rush fibrously against. ó pa kuuru mọ́ mi. (He rushed furiously against me.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pàkúta, adj. laving sands or stones. Oúnjẹ yìí ń pàkúta. (The food has sands in it.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pákútá, n. a small stew-pan.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pàkúté, Tàkúté, n. trap for mouse or rat. Ó kẹ́ pàkúté méjì fún àwọn ekú náà ó sì pa wọ́n. (He set two traps for the rats and he killed them.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pààlà, v.t. to mark boundary of land or territory, to demarcate boundary between land or territory. A pààlà oko wa. (We demarcated the boundary between our farms.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pàlà, adv. with much effort, with difficult, to writh in pain. Ó ń rá pàlà. (He is writhing in pain.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: palaba, adj. fist, broad, flat. Ẹ̀rẹ̀kẹ́ ọmọ náà rí palaba. (The boy has a glat cheek.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: palaba, adj. large.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: paláàbatà, palágbọn, v.t. to strike writh. Àdìmú-òrìṣà staff. Wọ́n ń paláàbatà. (They were striking people with the àdìmú-òrìṣà staff called ) ‘ọ̀pá àbatà’


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: paláàdánù, v.t. to make to lose, to involve in loss. Ó pa á láàdánù. (It involved him in loss.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pá láàyà, v.t. to strike with terror, to terrify. Ọ̀rọ̀ rẹ̀ pá mi láàyà. (His words terrify me.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pàlàkà, n. the division of the fingers or the groins, the point at which the branch is attached to the trunk of the tree, axil, the place where branch emerges from a tree.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: palámọlù, v.i to strike the two feet one against the other in the act of jumping.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pálapàla, n. nonsense. Ó ní àwọ̀ pupa ni ó dúró fún àlàáfíà nílẹ̀ Yorùbá, Irú pálapàla wo nìyen!. (He said the red colour stands for peace in Yoruba land. (What nonsense!).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pàlàpálà, n. crevice of the rock, etc.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pa lápa tán, v.t. to kill outright. Wọ́n pa  wọ́n lápa tán. (They were killed outright.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pa lára, v.t. to hurt, to bruise, to damage. Ṣẹ́ ó pá ọ́ lára? (Did he hurt you?)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pa lára dà v.t. to transform, to change into another form. Ó ti pa á lára dà sí orísìí mìíràn. (He has changed it into another form.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pa láró, v.t. to dye. Ó pa irun rẹ̀ láró sí dúdú nígbà tí ó bẹ̀rẹ̀ síí hewú. (She dyed her hair black when it began to book grey.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pa láṣe v.t. to command, to order, to authorize. Ó pa á láṣẹ pé kí n rà á. (He ordered that I buy it.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: palé, v.i. to rub the floor of the house with horse-dung, green leaves. Àwọn obìnrin náà palé wọn. (The women rubbed the floor of their house with horse-dung.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pale lé, bààlè lé, v.t. to set a mark upon as a thing not to be touched by another except the owner, protective charm. Ó pààlè lé oko rẹ̀. (He put a protective charm on his farm to disallow others from entering it.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: palẹ̀ mọ́, v.t. to put things together or in order, to clear, to take away. Wọ́n palẹ̀ òkú náà mọ́ fún sínsin. (They took away the corpse for burial.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pa lẹ́rìn-ín v.t. to make to laugh. Ó pa mí lẹ́rìn-ín. (He made me laugh.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: páálí, n. card-board


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: páálí, pẹ́ẹ́lí, adj shriveled, shin. Ó rí pẹ́ẹ́lí (She was shin.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pàlọ́, v.i. to propound riddles, or puzzles, for solution, to tell a riddle. Ó pàlọ́ fún wa. (He told us a riddle.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pa lọ́lọ́, pa rọ́rọ́, v.i. to be quiet, still or motionless, to be awed, to be silent. Ó pa lọ́lọ́. (He remained silent.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pa lọ́tí v.i. to be drunk, to swell up with pride. Ayọ̀ ń pa ọ́ lọ́tí. (You are drunk with success.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pámi, v.i. to be disheartened, to lose heart.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pamọ́ v.t. to keep safe, to preserve for future use, to protect. Ó pa á mọ́. (He protected it.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pa mọ́kùn, v.t. to keep in mind, to keep to oneself. Ó pa àṣíírí náà mọ̣́kùn (ara rẹ). (He kept the secret to him self.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pa mọ́lẹ̀, v.t. to conceal, to hide, to suppress. A kò lè pa ìbínú rẹ̀ mọ́lẹ̀. (We could not suppress her anger.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: paamọ́lẹ̀ paramọ́lẹ̀, n. viper, adder


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pa mọ́nú, v.t. to keep in mind, to keep to oneself. Ó pa àṣíírí náà mọ́nú (He kept the secret to him self.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pa mọ́ra, v.t. to bear patiently, to endure, to bear with fortitude. Ó pa ìrora náà mọ́ra. (He bore the pain with fortitude.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pará, v.t. to put out the light, to quench burning fire, to extinguish. Ó paná àtùpà náà. (He extinguished the lamp.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pandan, adj. add, quaint, awkward.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pandero, pantero, n tambourine.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: páńdọ̀rọ̀, n. a tree much used in medical precantions.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pánlún, pán-ún adv. at once, at a stroke. Ó kán an.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pan-hun pán, pọ́n-ún, pọ́n-hún, adv. at, once, at a stroke. Ö kán igi náà pọ́n-ún. (He broke the stick at once.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pani pànìyàn, v.t. to kill to murder, to kill a person, to kill someone. Ó lè pani. (He can kill someone.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: panígbe, v.t. to cause to cry, to, make to cry. Ó pa á nígbe. (He made him cry.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: panígbè, v.t. to be severely, to worry, to trash. Ó pa á nígbè. (He trashed him.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: panilérìn-ín, adj amusing, exciting, laughter, ridiculous. Fìlà tí o dé panilẹ́rìn-ín. (You look ridiculous in the hat you put on.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: panipani, n. murder. Òṣèré náà kò ní ọgbọ́n panipani nínú. (The players lacked the killer instinct.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: panirun, v.i. to destroy. Wọn kò níí gbà á láyè láti panirun. (They won’t allow him to destroy us.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pa níyè, ra níyè, v.t. to confuse, to confound. Ó pa mí níyè. (I go confused.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: paníyè dà, pa lérò dà, v.t. to persuade, to change the mind. Ó pa mí níyè dà. (It caused me to change my mind.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pankẹ́rẹ́, n the willow.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pàǹpá, n. bargain, mutual agreement between traders, to enter into a compact. Wọ́n dì pàǹpá. (They went into a compact with one another.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pańpẹ́, pawọ́pẹ́, n handcuffs. wọ́n fi pańpẹ́ mú ún lọ́wọ́. (He was in handcuffs.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: páńsá, n. dry calabash uncut.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: panṣágà, n. adulterer, fornicator adulteress.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: panságà, n. adultery, fornication, halotry, prostitution. Ó ń ṣe pánṣágà. (He is committing adultery.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pànṣárá, n. a broad wicker tray on which articles are exposed for sale. Ó lé obì lé orí pàǹsárá. (She arranged the kolanuts in little piles on a broad wicker tray on which articles are exposed for sale.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: panṣùkú, n. a large basket or calabash with cover, used for carrying food, wearing apparels, etc, when traveling.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pantí, pàntírí, n. heaps of rubbish, debris, litter.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: panu mọ́, v.i. to be silent, not to speak, to keep silent. Mo panu mi mọ́. (I kept silent.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pápá, n. grass field, newly-burnt field for cultivation.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pàápàá, adv. especially, particularly. Mo gbádùn eré náà pàápàá, ti ìlàjì àkọ́kọ́. (I enjoyed the play, especially, the first half.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pàápàá, reflex. Pron. Myself, yourself, himself, ourselves, yourselves, themselves. Òun pàápàá ni. (It was he himself.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pàpà, adv. violently, eagerly.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: papa, n. anxiety, worry, trouble.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pàápàá gidi, adv. even.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: papagoori, n. a small bird superstitiously regarded by the worshippers of Ṣàngó, who pretend to understand its cry.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pápásaw, n. a herb much used in curing abscess or witlow.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pàpèjọ, v.t. to call a meeting or an assembly. Ó pàpèjọ (He called a meeting.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: papó, v.i. to collapse. Ó ti papó. It has collapse. Àpótí onípáálí náà ti papó. (The card-board box has collapsed.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: papòdà, v.i. to change place, to die. Ọkùnrin náà papòdà. (The man died.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pa poro, v.i. to corrugate, to make a furrow. Ó pa poro. (He made a furrow.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: papọ̀, v.t. to join, to mingle together, to unite, to assemble. A papọ̀. (We assembled.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pàpọ̀ ju, v.i. to be abundant, to be numerous. A pàpọ̀ jù. (We were very numerous.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: páraá. n. the upper part of the plate rests on the posts supporting a piazza.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pàrà, adv. with suddenness, at once, suddenly. Ó jágbè mọ́ mi pàrà. (He shouted at me suddenly.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: para, v.t. to rub the skin with ointment. Ó fi epo para. (He rubbed palm-oil on his body.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pààrà, v.t. to frequent or hunt a place. Mo ń pààrà ilé rẹ̀. (I frequent his house.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: para dà, v.i. to disguise, to change or conceal by altering one’s appearance. Ó para dà. (He disguised himself.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: párafà, n. a bamboo sofa. Wọ́n jókòó lórí párafá. á. (They sat on a bamboo sofa.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pàràkọ̀yí, n. guild of traders, any member of this, an Ọ̀yọ́ title.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: para mọ́, v.i. to keep oneself close, to  take heed. A para mọ́. (We took careful heed.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pàrándún, v.i. to tell exaggerated tales. Ó pàrándún fún wọn. (He told them an exaggerated tale.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: parapárà, n. mat made of the soft matter in the bamboo poles. Ó tẹ́ ẹní parapárà. (He spread a mat made of the soft matter in the bamboo pole.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: para pọ̀, v.i. to unite, to join together, to become ally. Wọ́n para pọ̀. (They became allies.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pa rán-unràn-un, v.i. to move about with perplexity, to be a vagrant. Ọ̀mùtí náà ń pa rán-unràn-un kiri. (The drunkard is moving about with perplexity.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: parẹ́, v.i. to erase, to rub out, to obliterate. Wọ́n ti pa á rẹ́ (They have erased it.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: parẹ́ lúúlúú, v.i. to efface entirely. Ó pa àkọlé náà rẹ́ lúúlúú. (He effaced the inscription entirely.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: parí, v.i. to come to an end, to finish. Wọ́n ti parí iṣẹ́ wọn. (They have finished their work.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: párí adj. bald with scalp wholly or partly hairless. Wọ́n párí. (They are bald.) páárí ẹ̀rẹ̀kẹ́, n. jaw, jaw-bone. Páárí ẹ̀rẹ̀kẹ́ won i ó máa ń sún sókè sún sódò tí o bá ń sọ̀rọ̀?. (Which jaw moves up and down when you talk?)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pariwo, v.i. to make noise. Ó pariwo. (He made a noise)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pàró, n. native leather necklace. Ó fi pàró kọ́rùn. (He wore a native leather necklace round his neck.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pààrọ̀, v.t. to exchange to barter. Mo fi kọ́kọ́rọ́ pààrọ̀ àpò. (I exchanged a key for the bag which I received.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pa rọ́rọ́, v.i to be very calm, to be silent. Wọ́n pa rọ́rọ́. (They remained silent.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pa rúbọ, v.t. to kill for sacrifice, to immolate. Ó pa ewúrẹ́ rúbọ. (He killed a goat as a sacrifice.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: parun, v.t. to destroy, to obliterate, to perish. Wọ́n parun. (They perished.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pa sára, v.t. to paralyse. Ó á sára. (He paralysed him.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pasẹ̀, v.t. to rock a child on the back to keep it quiet or make it sleep. Obìnrin náà pasẹ̀ fún ọmọ rẹ̀. (The woman rocked her child on the back to make it sleep.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pàsi, n. a kind of coarse grass for thatching.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pàsán, patiye, n. whip, rod, scourge. Ó mú pàsán tí ó lẹ̀ dání. (He held a flexible whip in his hand.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pàṣẹ, v.t. to command, to order. Ó pàṣẹ pé kí n jókòó. (He ordered that I sit down.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pàṣípààrọ̀, n. exchange, barter. Mo fi kọ́kọ́rọ́ ṣe pàṣípààrẹ̀ àpò. (I exchanged a key for a bag which I receired.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: páṣù, v.t. to avoid strife, not to give the devil any chance of mischief.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: paṣu, v.t. to cut yam ready for planting. Ó paṣu fún èèbù. (He cut a yam for palnting as seeds.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pátá, n. short trousers used in working short underpants. Ó wọ pátá rẹ̀. (He puts on his short trousers.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: palà v.t. to kill for the purpose of selling. Wọ́n pa ewúrẹ́ tà. (They killed a goat and sold its meat.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pàtàkì, adj. chief, principal, important. Ìwé pàtàkì ní (It is an important book.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pátákó, n. plank, board. Ó kọ̀wé sójú pátákó ìkọ̀wé. (He wrote on the school board.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pátápátá, adv. on the whole, altogether, absolutely, entirely, totally, thoroughly, completely. Ó tán pátápátá. (It is completely finished.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pátapàta, mátamàta adj. speckled. Ó rí pátapàta. (It is speckled.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pàtẹ; v.i. to spread or expose one’s wares for sale in the market. Ó pàtẹ ìlèḳẹ̀. (she spreads her beads for sale in the market


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pàtẹ́wọ́, v.i. to clap one’s hand. Awọn ọmọ náà pàtẹ́wọ́. (The children clapped their hands.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pátì, n. heels of the foot.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: patì, v.t. to keep on one side, to neglect, to shelve, to ignore. Ó pa á tì. (He ignored him.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pàtì, adv. forcibly, violently Ó fi eyín já ẹran pàtì. (He forcibly bit some meat.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pàtìpàtì, adv. forcibly, violently, doggedly, Ó ń jà pàtìpàtì. (He is fighting doggedly.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pátipàti adj. shabby, to be covered in weals Are wọ́n rí pátipàti (Their bodies were covered in weals.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: patiyẹ, n. whip, cane. Ó n ọmọ náà ní patiyẹ. (He hit the child with a cane.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pàtó adv. exactly, definitely, gist of a metter. Sọ fún mi ní pàtó ohun tí ó sọ. (Tell me the gist of what he said.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pàátó, pàtótó, v.i. to make noise.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pawọ́dà, v.t. to change the hand, to use money on trading with a view to make a profit. Mo ti ń fi owó tí o fún mi pawọ́dà. (I have started using the money you gave for trading.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pawọ́pẹ́, n. hand-cuff, trap. Ó kẹ́ pawọ́pẹ́ méjì fún àwọn eku náà. (He set two traps for the rats.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pànyán-àn pọ̀nyán-àn, n. a Spaniard. Ọmọ ilẹ̀ pànyán-àn ni. (He is a spaniard.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pàyẹ́ dà, pìyẹ́ dà, v.t. to moult (feathers). Ẹyẹ náà ti pàyẹ́ dà. (The bird has moulted.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pé,


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pè, v.t. to call, to invite, to cry out, to pronounce. Ó pè mí (He called me.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pé, cony: that, in order that. Ó sọ pé wọ́n wá. (He said that they came.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pe àpèjọ, pàpèjọ, v.t. to call a public meeting, to convene a mass meeing. Ó pàpèjọ. (He called a public meeting.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pa àṣẹ padà, v.t. to countermand or revoke an order. Ó ti pa àṣẹ náà padà. (He has revoked the order.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pébe, adv. thoroughly.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: peefọ to cast off or change skin, to slough off skin. Èjò náà ti pèèfọ̀. (The snake has sloughed off its skin.).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pẹ̀sẹ̀, Pẹ̀sẹ̀pẹ̀sẹ̀, adv. gently, easily, conveniently. Ó jókòó pẹ̀sẹ̀ (He sat down gently).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pẹta, v.t. to sprout, to shoot out. Igi yìí ti pẹta (This tree has sprouted)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pẹẹ́ta, adv. vigorously, warmly, fiercely. wọ́n fìjà pẹẹ́ta (They fought fiercely)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pẹ̀tẹ́, adj. flat, even. Orí rẹ̀ tẹ́ pẹ̀té (His head is flat)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pẹ̀tẹ́lẹ̀, n. level ground, plain. wọ́n ń ṣeré lórí pẹ̀tẹ́lẹ̀ (They were playing on a level ground)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pẹ́tẹ́lẹ́, n. sympathetic, swelling on the groin  Pẹ̀tẹ̀pẹ́tẹ̀, n. mud, mire, ooze. Ẹsẹ̀ wa rì sínú pẹ̀tẹ̀pẹ́tẹ̀ (Our feet sank into the mud)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pẹtẹpẹ̀tẹ, adj. muddy, miry ilẹ̀ náà rí pẹ́tẹpẹ̀tẹ (The soil is myddt)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pẹtẹrí, adv. remarkable, noticeable. Ó ṣe pẹtẹrí (He performed a remarkable feat)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pẹ̀tẹ́ẹ̀sì, v. storey building, platform. Ó kọ́ pẹ̀tẹ́ẹ̀sì (He built a storey building)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pẹ̀tù sí, v.t to appease, to throw oil on the troubled water, to settle. Mo ti Pẹ̀tù sí wàhálà náà (I have settled that trouble)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pì adv. at once, immediately, noisily. Ó bẹ́ sódò pì (He jumped into the river noisily)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pidán, v.i to perform sleight of hand, to do conjuring. Mo pidán (I did conjuring)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pìjẹ, v.t. to cut grass for horse. Mo pìjẹ (I cut grass for the horse)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pilẹ̀, Pilẹ̀ṣẹ̀, v.t. to commence to begin, to originate. Òun ló pilẹ̀ rẹ (He began it)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pìmọ̀, Pìmọ̀ Pọ̀, v.i. to take counsel together. Wọ́n pìmọ̀ pọ̀. (They took counsel together)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pín, v.t. to divide, to share, to distribute to allot. A pín in sí méjì (We divided it into two)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pin, v.t. to terminate, to end. Ibí ni ọ̀nà yìí pin sí (This road ends here)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pín fúnne, v.t. to administer to, to dispense, to distribute to, to share out amongst. Ó pín ilẹ̀ náà fúnmi (He shared out the land amongst us)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pínní méjì, Pín sí méjì, v.t. to divide into two. Ó pín ẹran náà sí méjì (He divided the meat into two)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pín nínú, v.t. to participate in, to partake of, to share out of. A pín nínú ẹran náà (We shared out of the meat)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pín níyà, v.t. to part asunder, to separate. Ó pín wọn níyà (He separated them.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pinnu, v.i to decide, to resolve, to determine. Ó pinnu láti lọ (He has decided go to)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pinpin, adv. fast, tightly. Ó pa ojú dé pinpin (His eyes were tightly closed)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pinpin, n. the details (of a matter). Ó tọ́ pinpin ọ̀rọ̀ náà. (He investigated the details of the matter)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pínyà, v.i to part, to separate. A pínyà ní ṣọ́ọ̀bù náà (We parted at the shop)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pípa, n. killing, slaughtering. Ó sọ̀rọ̀ nípa pípa tí àwọn ọ̀tá pa àwọn ọmọ aláìmọ̀kan. (He talked about the killing of the innocent children by the enemy


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pípá , adj. bald. Orí pípa kọ̀ ṣeé ru abọ́ gbígbóná. (A bold head cannot be used to carry a hot tin-bowl.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pípadà, adj. mutable, alternate, changeable. Pípamọ́, adj. secret, latent, dormant.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pípani, adj. deadly, hurtful.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pípanilẹ́rìn-in, adj exciting laughter


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pípapòdà, n. change of place


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Píparí, n. that which is to be ended, conclusion,


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pípárí, n. baldness.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Píparun, n. that which may be destroyed


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pípasẹ̀ n. the act of lulling a child to sleep by dancing.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pípàṣẹ, n. command


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pípé, adj. perfect, complete, full. Ó ṣe àlàyé pípé lórí ọ̀rọ̀ náà. (He provided full explanation on the matter.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pípè, n. call, invitation


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pípé pérépéré, adv. perfectly,  completely.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pípé, adj. long, durable, old, ancient. Ọjọ́ pípẹ́ ni ó gbà á kí ó tó parí rẹ̀ (He took him a long time to complete it)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pípẹ́ títí, n. long duration. Iṣẹ́ ọlọ́jọ́ pípẹ́ títí ni (It was a contract of a long duration)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pínpín, n. division, sharing


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pípinnu, n. resolution, determination


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pípọ̀ Púpọ̀, adj. many, much, plenty. Ó ní ìwé púpọ̀ (He has many books) pípọ̀, pípọ̀, jáde, n vomit


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pípọ́n n. ripeness, maturity


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pípọ́n, adj. ripe, mature. Ó jẹ ọ̀gẹ̀dẹ̀ pípọ́n. (He ate a ripe plantain.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pípọ́n lójú, n. affliction, torment.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pípọ́nnu, n. adulation, flattery.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pípọ̀ Pípọ̀ púpọ̀ púpọ̀, adv. abundantly, numerous, manifold, much, too much. Ó ń dààmí púpọ̀ púpọ̀. (He worries too much)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pípọ̀pípọ̀, Púpọ̀púpọ̀, adv. abundantly, numerous, manifold much, too much. O ń dààmú púpọ̀ púpọ̀ (He worries too much)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pirápirá, adv. entirely, completely. wọ́n sé ìlẹ̀kùn náà pirápirá. (The door is completely shut)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pìrí pìrípìrí, adv. at once (modifying the verb ‘ṣí’ to open or remove a lid or cover), suddenly. Ó ṣí i pìrí (He opened it suddenly)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pírípírí, adv. in short smart jumps.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pirọrọ, v.i to pretend to be asleep. Mo pirọrọ I pretended to be asleep)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pìtàn, v.t. to give a history of person or thing. Ó pìtàn ìlú náà fún wa. (He gave us the history of the town)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pìtìmọ̀, Pìtìmọ̀mọ̀, adv. abundantly, innumerable. Wọ́n pọ̀ pìtìmọ̀ (They are innumerable)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pítipìti, adv. abundantly, innumerable. Wọ́n pọ̀ pítipìti. (They are innumerable)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pìtìpìtì adv. vigorously, strenuously (qualifying ‘Jà’, to struggle), doggedly. Ó ń jà pìtìpìtì. (He is fighting doggedly.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pitú, v.t. to perform a feat. Ó putí ńlá (He performed a great feat)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pìwàdà, Pàwàdà, v.i. to change one’s behaviour and conduct, to repent. Ọlọ́run fẹ́ràn ẹlẹ́ṣẹ̀ tí ó pìwàdà (God loves the sinner who repents)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Píye, v.i healthy, sound, normal


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Piyèdà, payèdà, v.i.to change one’s mind. Mo piyèdà (I changed my mind)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pìyẹ́, v.i. to plunder, to forage, to take plunder Àwọn ọmọ ogun náà pìyẹ́ (The soldiers took plunder)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pò, adj. to knead, to mix, to tan leather. Ó pò wọ́n pọ̀ (He mixed them together)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Poo, adv. altogether, entirely, completely. Wọ́n ti ṣe é tán poo (They have completely finished.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Po, adj. short, insufficient, inadequate


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pòbìrì kòtò, v.i. to form into a conclave, to form a circle. Wọ́n pòbìrìkòtò yí i ká (They formed a circle round him)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pòfin rẹ́, v.t. to rescind a law. Wọ́n pòfin náà rẹ́ (They rescind the law)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pòfo, v.i. to fail in an endeavour, to be unsuccessful. Ó pòfo (He was unsuccessful)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pohùnréré, v.t. to cry alound, to lament, to bewail. Wọ́n pohùnréré. (They lamented)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pojóbò, v.t. to make a slip-knot or noose. Wọ́n pojóbò okùn náà (They made a noose in the rope.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pojú dà to turn away, to frown at. Ó pojú dà dí i (He frowned at him)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pòkìkí , kòkìkí, v.t. to extol, to publish,


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pòkìkí, Kòkìkí, v.t. to extol, to publish, to spread the fame of. Wọ́n pòkìkí rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ọmọbìnrin tí ó mọ̀wé (She was extolled as a brilliant girl)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pòkudu, adj. gloomy, cloudy. Ojú ọjọ́ náà pòkudu. (It was a cloudy day)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pòlà, n. the report of a gun as being audible. Ìbọn náà dún pòlà. (The report of the gun was audible)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pòlápòlá, adj. nerveless (of teeth), sound made by a toothless person while eating. Ó ń jẹun pòlápòlá bí akáyín. (He is making the sound made by a toothless person while eating as if he is one)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Poolo, n. a place where an ordeal is to take place.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Polongo, v.t. to proclaim, to defame a person. Ọba náà polongo òfin kónílégbélé. (The king proclaimed a state of emergency)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Polówó, Polówó ọjà, v.t. to advertise one’s ware, to tout. Ó polówó ọjà rẹ̀ (He advertises his wares) Pòlù, Pòpà, v.t. to mix together, to mingle. Ó pò wọ́n pọ̀ (He mixed them together)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pòǹgbẹ, v.t. to quench the thirst, to slake the thirst. Mo pòǹgbẹ (I slaked my thirst)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Póńpó, n. short staff, baton


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pòǹṣẹ́, Pònṣẹ́rẹ́, n. name of a tree, the shell of whose fruit is used in making snuff-box.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Poopoo, n. bamboo stick


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pópó, n. street, thoroughfare. Ó ń rìn lójúu pópó (He is walking on the street)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pòpò, v.i to be busily engaged


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pòpòkú, Pòpòkí, n. coarse thick cloth, blanket. Obìnrin yìí ló wun pòpòkú yẹn (This coarse thick cloth was woven by that woman.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Póòpólà, n. name of a tree bearing rich scarlet flowers, the fruit of which is edible.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pòpòndó, n. a kind of bean.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Póópòòpó, adv. tediously, at great length, cut into small pieces. Ó gé e póó pòò pó (He cut it into small pieces)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Poroporo, adv. talkatively.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pòròpórò, n. dry stalk of corn, cornstalk


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pòròpòrò, Pẹ̀rẹ̀pèrè, adv. profusely, copiously. Wọ́n ń làágùn pòròpòrò. (They were perspiring profusely)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pòrúúruù, v.i. to be confused, to feel bewildered. Ó pòrúúruù. (He felt bewildered)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pósí, n. coffin. Wọ́n gbé òkú náà sínú pósí (The corpse was placed in a coffin)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pòṣé, v.i to express impatience or dissatisfaction by making ‘pshaw’, to sigh unhappily. Ó pòṣé. (He Sighed unhappily)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Poṣù jẹ v.i. to skip a month, to be in the family way. Wọ́n poṣù méjì jẹ (They skipped two months)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pòṣùṣù, v.i. to form into a group, to cluster round angrily. A pòṣùṣù lé e (We clustered angrily round him)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pótopòto, adv. profusely, in abundance


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pòtútù, v.i. to feel cole, to be ill. Mo ń pòtútù (I feel cold)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pòwe, to speak in proverbs or parable, to quote a proverb. Mo pòwe kan (I quoted a proverb)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pòòyì, v.i tp turn rpimd, to whirl, to spin round. Wọ́n pòòyi (They spun round)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pọ̀ adj. plentiful, many, cheap, common, great, mighty. Wọ́n pọ̀ (They are many)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pọ̀, v.t. to throw up, to vomit. Ó Pọ̀ (He vomited)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pọ̀, n. the sound of leather or hide when beaten, any dull sound. Ó dún pọ̀ (It gave forth a dull sound)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pọ̀, adj. cheap, ìwé náà pọ̀ ní náírà márùn-ún The book is cheap at five naira.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pọ̀, adv. cheaply


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pọ̀dà v.i to be of feeble mind, to, be a fod. Ó pọ̀dà (He is a fool)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pọfọ̀, v.i to recite certain cords to bring about spell or incantation, to perform incantation on. Ó pọfọ̀ sí orí tí ó ń fọ mi láti jẹ́ kí ó rọ̀. (He performed incantation on my headache to cure it) Pọ̀gẹ̀gẹ́, Tọ̀gẹ̀gẹ́, v.i to walk as a weak person. Ó ń Pọ̀gẹ̀gẹ́ (He is walking like a weak person)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pọ̣̣̀gbún, v.i. to collapse, to become oval, to be of oval shape. Ó pọ̀gbún (It is of oval shape)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pọ̀ jáde, v.t. to disgorge, to throw up. Òórùn náà fẹ́ jẹ́ kí ó pọ̀ jáde. (The smell made me want to throw up)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pọjọ́ jẹ, v.t. to skip days. Ó pọjọ́ méjì jẹ nínú ọ̀sẹ̀. (He skipped two days in a week.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pọ̀ jù adj. more than, much more than. Bata mi pọ̀ ju tìrẹ. (My shoes are more than yours).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pọ̀ jù lọ, adj. most, most of all. Òun ni ó ní owó tí ó pọ̀ jù lọ nínú gbogbo wọn. (He had the most money of all of them).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pọ̀kà Pọ̀kàkà, v.i to be in death-troes, to be struggling to die. Ó ń pọ̀kàkà ikú. (He went into death-throes)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pọ̀ọ̀kọ́, n. a small calabash used as ladle


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pọn, v.t. to fetch water from a well or stream. Wọ́n pọn omi nínú kànga náà. (They fetch water from the well)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pọ́n, v.t. to flatter, to sharpen knife, etc, to make much of. Ó pọ́n ọ̀bẹ náà (He sharpened the knife.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pọ̀n, v.t. to carry on the back (as a baby) Ó pọn ọmọ náà sẹ́yìn rẹ̣̀. (She carried the baby on her back)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pọ́n àpọ́njù, Pọ́n àpọ́nra, adj orer-ripe, too ripe. Ká tòmáátì wọ̀nyẹn kí wọn tó pọ́n àpọ́njù. (Pick those tomatoes before they get too ripe)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pọndan, adj. odd, solitary


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pọ́ndún, adj. ripened as corn, over-ripe and squashy. Ó pọ́ndún (It is orer-ripe and squashy)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pọngà, adv. entirely, clean.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pọngbẹ, v.t. to draw (well) dry. Ó pọn kànga náà gbẹ (He drew the well dry)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pọ́n lójú, v.t. to afflict, to torment, to trouble, to give trouble. Àwọn ọmọ rẹ̀ ń pọ́n ọn lójú. (His children are giving him trouble)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pọnmi, v.i to draw water. Ó pọnmi láti inú kànga. (He drew water from the well)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pọnmọ, v.t. to put child on one’s back, to carry child on one’s back. Ó pọnmọ rẹ̀ sẹ́yìn rè. (She puts her child on her back).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pọ̀nmọ́, Pọ̀nmọ́pọ̀nmọ́, adv. severely, briskly Ó ń rìn Pọ̀nmọ́pọ̀nmọ́. (He is walking briskly)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pọ́nmú, v.t. to sharpen. Ó pọ́n àdá náà mú. (He sharpened the cutlass.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pọnpọdọ́, n. a short underskirt)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pọ́n ràkọ̀ràkọ̀, adj dark brown. Ó pọ́n ràkọ̀ràkọ̀. (It is dark brown)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pọ́n rúsúrúsú, Pọ́n Ròkíròkí, adj. brown, brownish. Ó pọ́n rúsúrúsú. (It is brown).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pọ́nsọ, v.i. to ripen as corn.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pọntí v.t. to make or brew beer from Indian or guinea corn. Ó pọntí ọkà (He brewed beer from guinea corn)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pọ́n yanyan adj. turned brown from sheer dirt. Ẹ̀wù rẹ̀ pọ́n yanyan. (His clothes turned brown from dirt)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pọ̀rẹ̀rẹ̀, v.i. to indulge, to idolize, to visit with importunity, to flutter round. Labalábá náà ń pọ̀rẹ̀rẹ̀ yí àwọn àdòdó náà ká (The butterfly flutters from flower to flower).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pọ́rọ́, easily, quietly. Ó bọ́ pọ́rọ́ (It slipped off quietly)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pọ̀ sí i, v.i. to increase. Ó pọ̀ sí i (It increased)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pọ̀sílán Pọ̀sóde, Bọ́sílébọ́sóde, v.i to fuss about. Síwọ́o bọ́sílé bọ́sóde kó o wá nǹkan tó wúlò ṣe. (Stop fussing around and find something useful to do.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pọ̀tọ̀pọ́tọ̀, n. mud, mire Ẹsẹ̀ rẹ̀ rì sínú pọ̀tọ̀pọ́tọ̀ (His leg got stuck in the mud)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Púkẹ́púkẹ́, adv. softly. Ó ń wú ilẹ̀ púkẹ́púkẹ́ (He digs the soil softly)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pupa, n. redness


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pupa, adj. red, scarlet. Aṣọ yìí pupa (This cloth is red)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Pupa ẹyin, n. yolk of an egg


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Púpọ̀, adj. many, much, numerous, plenty. Ó lówó púpọ̀ (He has plenty of money).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Púpọ̀púpọ̀, adv. abundantly, much, to be numerous. Wọ́n pọ̀ púpọ̀púpọ̀ (They were very numerous)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Purọ́ v.i. Ó purọ́ (He told a lie)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: pútẹ́ Pútẹ́pútẹ́, adv. easily (qualifying verb ‘Já’, to cut) Okùn náà ja Pútẹ́ (The rope snapped easily)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P

text: Putu, Putuputu, adv. well (modifying verb ‘Hó,’ to lather) Ọṣẹ náà ń hó putu (The soap lathers well)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rà v.t. to buy, to purchase, to redeem, to the with rope, to rot, to furnish with laths. Ó ra ìwé (He bought a book)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rà, adj. rotten, Ẹran náà ti n rà (The  meat has started to go rotten)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Ra, v.i. to perish, to rub on, Ó fi epo ra ara (He rubbed oil on his body)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rá, v.i. to crawl, to creep, ó rá sábẹ́ igi. (He crawled under the tree.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rá bàbà, v.i. to flutter or hover over. Ẹyẹ náà rá bàbà lórí ilé (The bird hovered over the house)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Ràdí, v.i to replace, to buy back. Wọ́n ní kí ó ra gíláàsì mìíràn dí èyí tí ó fọ́ (He was asked to replace the glass he broke)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Ràdọ̀ bò, v.t. to shelter, to defend, to gather as a hen does to her brood, to protect. Ó ràdọ̀ bò mí (He protected me).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Ráhùn, v.i to murmur, to complain. Ó ń ráhùn (He is complaining)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Ràjò, v.i. to go on a journey, to be absent from home. Ó ti ràjò (He has gone on a journey)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rákaràka, adv. widely spread. Ó rí rákaràka (It is widely spread)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rákò, Rákòrò, v.i. to creep, to crawl, Ọmọ náà ń rákòrò. (The baby is crawling)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rákórákó, Rẹ́kórẹ́kó. n. a disease of the penis. Rẹ́kórẹ́kó ń bá a jà. (He is being troubled by a disease of the penis)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Ràkọ̀ràkọ̀, adj. of a brownish red colour. Ó pọ́n ràkọ̀ràkọ̀ (It is of a brownish red colour)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Ràkunmí, ìbákasíẹ, n. camel.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Ramúramù, adv. loudly. Rìnìún náà bú ramúramù (The lion roared loudly)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rámuràmu, adv. same as Rákaràka, which see).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Ran, v.t. to spin, to twist (as cord, etc.) Aláǹtakùn náà ń ran òwú (The spider is spinning a web)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rán v.t. to send, to despatch, to sew cloth into dress, to be show in growing . Ó rán iyawo rẹ̀ sí mi (He sent his wife to me).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Ràn, v.i. to be infectious (as disease), to ignite (as fire) Igi náà ti ràn (The wood has ignited)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rámdanràndan, adv. carelessly, confusedly. Ó ń rìn rándanràndan (He is walking carelessly)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Ràndánràndán, adj. pale, sallow, unhealthy. Ó rí ràndánràndán (He looks unhealthy)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Ràngàndà, adj. bright, protruding (as the eye). Ó nawọ́ sí àwọn ojú rẹ̀ ràngàndàn (He pointed to his protruding eyes)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Raníyè, v.t. to cause one to be forgetful, to infatuate. Ó ra á níyè (He made her to be forgetful)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rán jáde, v.t. to send out, to order out. Ó ran an jáde láti lọ mú aja wọn wọlé (He sent him out to go and bring their dog inside)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Ranjú, v.t. to dilate one’s eyes. Ó ranjú (He dilated his eyes)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Ranjú mọ́ v.t. to stare at one, to fix the eyes staringly at one. Ó ranjú mọ́ mi (He stared at me)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Ránletí v.t. to remind, to cause to remember or recollect, to put in mind. Ó rán mi létí ojọ́ ìdìbò (He reminded me of the date of the election)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Ràn lẹ́rù v.t. to help one to carry one’s load, to assist. Ó ràn án lẹ́rù (He helped him to carry his load.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rán lọ, v.t. see Rán


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Ràn lọ́wọ́, v.t. to help, to aid, to assist, to succour. Ó ràn mí lọ́wọ́ (He helped me).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Ràn mọ́ v.t. to catch, to stick to, to attach, to hold fast. Iná ràn mọ́ ọn lẹ́wù. (He garment caught fire)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rán pọ̀, v.t. to speak ironically to sew together. Ó rán àwọn àpò náà pọ̀ (He sew the bags together)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Ránṣẹ́ v.t. to send a message. O ránṣẹ́ sí i. (He sent a message to him)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Ránṣọ, v.i to sew cloth. Ó ránṣọ rẹ̀. (He sew his own clothes.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rántí, v.i to remember, to call, to mind, to recollect. Rántí láti mú ìwé náà wá (Remember to bring the book)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rán-unran-un, n. nonsense. Ó ń sọ rán-unràn-un. (He is talling nonsense)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Ràn-ùnràn-ùn, adv. wonderingly.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rápálá v.i. to crawl with difficulty to wriggle along. Ọmọ náà ń rápálá. (The baby was crawling with difficulty)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rárà n. song, elegy, culugy. Ó ń sun rárà. (He is sing a ecology)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rara, adv. loudly, vociverously, bitterly. Ó ń ké rara. (He is shouting bitterly)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Ràrá, n. dwarf, piginy. Ràrá ni (He is a dwarf )


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rara, v.t. to redeem oneself. Ó san owó láti rara rẹ (He paid money to redeem himself).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rárá, adv. at all. Kò lọ rárá (He didn’t go at all)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Ráre, v.i. to linger, to suffer a long and tedious illness without care or attention, to struggle between life and death. Wọ́n fi i sílẹ̀ kí ó máa ráre. (They left him to suffer the long illness without care)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rárí fárí, v.i to shave the head. Ó rárí rẹ̀ (He shaved his head)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Raurau, adv. entirely, totally, altogether, comptely. Ilé náà jóná ráúráú. (The house burnt completely)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rawọ́, v.i. to rub both hand together. O rawọ́ (He rubbed his hands together)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Re, v.i. to change or shed feathers, to moult, to fall off (as hairs or leaves) Àwọn ẹyẹ náà re ìyẹ́ wọn (The birds shed their feathers)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Ré, v.i. to go off, to spring (as a trap or snare), to skin, to snap shut. Pàkúté náà ré. (The trap snapped shut)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Re àjò, Ràjò, Rebi, v.i to go on a journey, to go abroad. Ó re àjò (He went on a journey)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Réderède, n. foolishness, to be redundant. Ó sọ mi dib réderède (He made me to be redundant)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rèdí. V.i to move the tail upward (as a bird sitting on a tree). tp wag the tail, tp waggle the buttocks. Ó ń rèdí. (She is waggling her buttocks)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Régérégé, adv. evenly, exactly, perfectly. Ó gún régérégé. (It is perfectly straight)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rékọjá, v.t. to pass over, to omit, to exceed. Ó ré odò náà kọjá (He passed over the river)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rékọjá adv. beyond measure, exceedingly, extremely. Ó ga rékọjá àlà (He is extremenly tall)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rékọjá àlà, adv. beyond bounds, exceedingly, extremely. Ó kúrú rékọjá àlà. (He is extremely short).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rélọ, v.i to entice, to seduce


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Ré mọ́ v.t. to be attracted to, to draw towards. Ó ré mọ́ olówó ọjà. (She was attracted to the rich man at the market)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Réré, adv. far, at a great distance. Ìlú náà wà ní ọ̀nà jínjìn réré sí ibí (The town is far from here)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rere, adj. good, well. Ọmọ rere ni. (He is a good child)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rere, adv. well. Ó perí mi ní rere (He wish me well)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rere, Ire, n. good, welfare, good act. Rere gbè é (Good act benefited him)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rérí, v.t. ó fẹ́ rérí rẹ̀ (He wants to shave the hairs of his head)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rérí, v.i. to cease yielding fruits. Igi náà ti rérí (The tree has stopped yielding fruits)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Reta, v.t. to pick pepper from the stem with the hand. Ó ń reta (She is picking pepper from the stem with her hands)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Retí, v.t. to hope for, to expect, to wait for. Ó ń retí wa (He is expecting us)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Réúréú adj. short and stunted. Ó rí réúréú (He is short and stunted)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rèyẹ́, v.i to shed feathers, to new (as a hawk) Àwọn ẹyẹ náà rèyẹ́ wọn (The birds shed their feathers)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rẹ́, v.t. to cut, to shear, to nip, to plaster. Ó rẹ́ lé rẹ̀ (He plastered his house)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rẹ́, v.i. to be friendly together. wọ́n rẹ́ (They are friendly together)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rẹ, v.t. to dye, to steep in water, to soak (as clothes) in water. Ó rẹ aṣọ rẹ̀ ṣínú omi (He soaked his clothes in the water)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rẹ̀ Possess. Pron. third pers. sing. his, her, its. MO rí ìwé rẹ̀. (I saw his books)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rẹ̀ v.i to be tired, to increase. Ó rẹ̀ mí (I am tired)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rẹgẹ, v.t. to set a trap for. Ó rẹgẹ dè é (He set a trap fro him)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rẹgẹ, Rẹkẹ, v.i. to be on the gui vive, to be on the alert, to be on the watch, to await in angry impatient. Ó rẹgẹ dè é (He awaited him in angry impatient)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rẹ́gí, Rẹ́gírẹ́gí, adv. evenly, equally, exactly. Agolo àti ìdérí rẹ̀ ṣe régí. (The tin and its lid fit one another exactly)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rẹ̀yìn, v.i. to be behind, to decrease, to be flat, to go backward, to be backward. Ó rẹ̀yìn (He went backward)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rẹ́jẹ, v.t. to cheat, to defraud. Ó rẹ́ mi jẹ (He cheated me)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rẹ láró, v.t. to dye. Ó rẹ ẹ́ láró (He dyed it).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rẹ́lé, v.t. to plaster house. Ó rẹ́lé rẹ̀ (He plastered his house)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rẹlẹ̀, v.t. to go down, to humble oneself, to subside, to be low. Ó rẹlẹ̀ (It is low)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rẹ̀ lẹ́kún, v.t. to comfort, to console. Ó rẹ̀ ẹ́ lẹ́kún (He consoled him) Rẹ́ lórí, v.t. to poll, to prune the branches off, to top. Ó rẹ́ igi náà lórí (He pruned the branches of the tree)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rẹ́ lórùn, v.t. to cut the neck of. Ó rẹ́ ẹ lọ́rùn (He cut his neck)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rẹ́ lulẹ̀, ké lulẹ̀, v.t. to cut down. Ó rẹ́ igi náà lulẹ̀. (He cut the tree down)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rẹ́mú, Rẹ́múrẹ́mú, adv. exactly. Wọ́n ṣe rémú (The fit each other exactly)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rẹ́pọ̀, Rẹ́pọ̀ mọ́, v.t. to cleave, to combine with, to become fused together. Wọ́n rẹ́pọ̀ (They became fused together)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rẹrẹ, adv. closely (modifying verbs of pursuing or of motion towards) Ó gbá rẹrẹ tì í (He followed him closely)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rẹ́rìn-ín, v.i to laugh. O rẹ́rìn-ín. (He laughed)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rẹ́rìn-ín akọ, v.i to laugh coarsely. Ó rẹ́rìn-ín akọ (He laughed coarsely)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rẹrù, v.i. to carry load, to bear burden, to bear responsibility. Ó rẹrù. (He was carrying a load)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rẹ sílẹ̀, v.t. to lower, to degrade. Ó rẹ̀ é sílẹ̀ (He lowered it)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rẹ̀tẹ́, v.t to lull to sleep (as a baby)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rẹ́úrẹ́ú, adv. entirely, completely, altogether. Ó rẹ́ ẹ rẹ́úrẹ́ú (He cut it off completely)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rẹ̀wẹ̀sì, v.i to be dejected, to be disheartened, to be downcast. Ọkàn rẹ̀ rẹ̀wẹ̀sì (He felt dejected)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rẹ́yin, v.t. to draw honey from the live. Ó réyin (He drew honey from the live)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rẹ̀yìn, v.t. to diminish, to be behind. Ipa tí ó ní ti rẹ̀yìn lẹ́yìn ọjọ́ pípẹ́ (His influence has diminished over time)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rì, v.i. to be drown, to sink. Ó rì sínú omi (He was drowned)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rí, v.i to see, to find, to discover, to perceive. Mo rí i (I saw it)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rí, adv. prior to this time, at any time before, never, at no time before. Kò tíì lọ sí ibẹ̀ rí (He has never been there before) Rí bákan náà v.i. to be alike, to be similar, to be uniform. Wọ́ rí bákan náà (The were alike)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Ribiribi, adj. important, of much consequence. Ó ṣe iṣẹ́ ribiribi (He did an important task)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Ribiti, Rubutu, adj. round, circular. Ó rí ribiti. (It is round)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Ríborìbo, adv. hither and thither, aimlessly. Máà dà á rìbárìbo. (Don’t direct him aimlessly)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rí dájú, v.i to be cure of, to be certain. Ó rí i dájú pé ó wà níbẹ̀ (He was certain that he was there)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rídìí, v.i. to see the reason for a thing, to find out the secret about a thing, to see the end of. Ó ti rídìí ọ̀rọ̀ náà. (He has found out the secret about the matter) Rífín, v.t. to have a contempt for to hold in contempt. Àwọn ọmọ náà rí wọn fin. (The children held them in contempt)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rígbà, v.t. to receive, to obtain. Ó rí i gba (He was able to receive it)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Ríhe, v.t. to find, to find and pick up what is lost. Ó rí owó he. (He found and picked up the money that was lost)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Ríjẹ, adj. well off, well-to-do, rich. Ó ríjẹ (He is rich)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rìkíṣí, n. conspiracy, plot, intrigue. Wọ́n ń di rìkíṣí mọ ọn (They are Plotting against him)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rín, Rẹ́rìn-ín, v.t. lo laugh. Ó rín (He laughed)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rin, adj. damp, moist, humid. Yàrá yìí ń rin (This room is damp)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rìn, v.i to tickle, to walk, to travel. Ó rìn lọ sí ilé. (He walked home.)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rin, v.i. to grate (cassava), to squeeze against. Wọ́n rin ẹ̀gẹ́ (The grate cassava)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rìn gbẹ̀rẹ́, v.i. to walk slowly or lazily. Ó ń rìn gbẹ̀rẹ́ (He is walking slowly)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rin gbindin, v.t. to soak, to be very wet. Ó ń rin gbindin. (It is very wet)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rìn hẹ́bẹ́hẹ́bẹ́, v.i to waddle, to walk like the duch. Ó ń rìn hẹ́bẹ́hẹ́bẹ́ (He is walking like a duck) Rìnká, Rìn káàkiri, v.i. to stroll about , to roam about, to walk about. Wọn ń rìnká (They were walking about)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rìn kiri, v.i. to rove about, to wander about. Ó ń rìn kiri (He was wandering about)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rìn lẹ́dọ̀, v.i. to nauseate. Òórùn ẹran náà ń rìn mí lẹ́dọ̀ (The smell of the meat nauseates me)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rìn lọ, Rin wò, Rìn yíká, v.t. to go round the boundaries of. Ó rìn yíká oko rẹ̀ (He went round the boundaries of his farm)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rinrin, adv. very (qualifying “Wúwo”, heavy) Òkúta náà wúwo rinrin (They stone is very heavy)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rírà, adj purchasable, buying Iṣẹ́ ìwé rírà àti títà ni ó ń ṣe (He is buying and selling books)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rírà, adj. putrid, rotten Ẹ̀fọ́ rírà ni ó rà (She bought rotten vegetables)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Ríran, v.i. to see, to have the power of seeing the future. Ó máa ń ríran (He bhas the power of seeing the future)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Ríràn, adj. infections. Àìsàn ríran ni. (It is an infectious disease)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Ríraníyè, n. stupefaction, act of stupefying


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rírànlọ́wọ́n, n. help, assistance, act of helping


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rírántí, n. remembrance, memory.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rírẹ́pọ̀, n. friendliness Rírẹ́rìn-ín, n laughter. Ilé tí rírẹ́rìn-ín ti pọ ni. (It is a house full of laughter)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rírẹ̀sílẹ̀, n. humiliation


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R

text: Rírì, value, worth. Ó mọ rírì ìwé tí mo fún un. (He knows the worth of the book I give to him)