title: Àjọ̀dún Fanti Ní Ìpínlẹ̀ Èkó

text: Àjọ̀dún Fanti Ní Ìpínlẹ̀ Èkó tí wọ́n tún máa ń pè ní Àjọ̀dún Kàrétà Èkó tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí Lagos Carnival lédè Gẹ̀ẹ́sì, jẹ́ Àjọ̀dún tí ó gbajúmọ̀ jùlọ ìwọ oòrùn Afíríkà. Àjọ̀dún yìí máa ń wáyé nígbà Àjọ̀dún Lagos Black Heritage Festival, èyí ni Àjọ̀dún alárinrin agbáṣà àti ìṣe ìbílẹ̀ ga tí ó máa ń wáyé lọ́dọọdún. Ìṣẹ̀dálẹ̀ Àjọ̀dún Fanti bẹ̀rẹ̀ ní Erékùṣù Èkó nígbà ìṣèjọba àwọn òyìnbó amúnisìn àti àsìkò okoowò ẹrú ní sẹ́ńtúrì ókàndínlógún sẹ́yìn, nígbà tí àwọn ẹrú tí wọ́n kó lọ sí orílẹ̀ èdè Brazil padà bọ́ sí ilé. Ọdún 2010 ni wọ́n tún bẹ̀rẹ̀ sí ní ṣodún yìí padà lẹ́yìn tí wọn kò ṣe é fún ẹgbẹlẹmùkú ọdún. Erékùṣù Èkó ní ìpínlẹ̀ Èkó ni Àjọ̀dún yìí tí máa ń wáyé. Oríṣiríṣi ìmúra àṣà pẹ̀lú aṣọ aláràǹbarà ni àwọn ènìyàn máa ń wọ̀ lásìkò Àjọ̀dún yìí. Oríṣiríṣi ijó, ìlù àti orin ìbílẹ̀ ni ó máa ń wáyé lásìkò ọdún yìí. Àmúlùmálà àṣà Yorùbá àti Brazil ni wọ́n máa ń gbé lárugẹ nígbà ọdún Fanti ni erékùṣù Èkó.


title: Allwell Adémọ́lá

text: Allwell Adémọ́lá tí wọ́n bí ní Ọjọ́ Ọjọ́ Kẹ̀sán-án oṣù kẹjọ ọdún 1983 jẹ́ gbajúmọ̀ òṣèrébìnrin, olùdarí, oǹkọ̀tàn, akọrin àti olóòtú sinimá àgbéléwò ọmọ bíbí ìpínlẹ̀ Ògùn lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó jẹ́ ọmọ-ọmọbìnrin adájọ́-àgbà jùlọ àkọ́kọ́ ní Nàìjíríà, Adájọ́-Àgbà, Olóògbé Adétòkunbọ̀ Adémọ́lá .


title: Allwell Adémọ́lá

text: Ó kàwé gbàwé ẹ̀rí ní ifáfitì ìjọba àpapọ̀ tó gúnwà sí Ilé-Ifẹ̀, OAU. Allwell bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ sinimá àgbéléwò láti èwe ṣùgbọ́n ní ọdún 2008 ni ó bẹ̀rẹ̀ sí ní gbajúmọ̀ gẹ́gẹ́ bí òṣèré sinimá àgbéléwò. Láti ìgbà náà, ó ti kópa nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ sinimá àgbéléwò, lára àwọn sinimá-àgbéléwò tó gbé ìràwọ̀ rẹ̀ síta ni; Láródó Ọjọ́, Etí kẹta, Ọmọ Ẹ̀mí, You. Or I, Ayé Kejì.


title: Ìkẹ́kọ́ Òkèrè

text: Ìkẹ́kọ̀ọ́ Òkèrè ìlànà ìkẹ́kọ̀ọ́ yí wà fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tí ọ̀nà wọn jìn, tí wọ́n sì kò sì ní ànfàní láti dara pọ̀ mọ́ àwọn akẹgbẹ́ wọn nílé ẹ̀kọ́. Ìlànà ìkẹ́kọ̀ọ́ yí ma ń dá lé fífi àwọn àkóónú, kókó, àti àwọn àtúpalẹ̀ ẹ̀kọ́ gan an ránṣẹ́ sí akẹ́kọ̀ọ́ ní ibi kíbi tí ó bá wà lórílẹ̀ àgbáyé, nípa lílo àpò ìfìwé -ránṣẹ.́  Àmọ́, láyé ode òní, ìlànà Ìkíniẹ́kọ̀ọ́ yí ti gbọ̀nà ará ọ̀tọ̀ nípa kíkẹ́kọ̀ọ́órí ẹ̀rọ ayélujára.  Ikẹ́kọ̀ọ́ òkèrè lè jẹ́ alásínpọ̀ tí akẹ́kọ̀ọ́ yóò ma kẹ́kọ̀ọ́ láti ọ̀nà jíjìn tí yóò sì tún ní ànfàní láti dara pọ̀ mọ́ àwọn akẹgbẹ́ rẹ̀ nínú iyàrá ìkẹ́kọ̀ọ́.


title: Aliyu Mai-Bornu

text: Mallam Aliyu Mai-Bornu tí wọ́n bí ní ọdún 1919,tí ó sìn ṣaláìsí lọ́jọ́ kẹtàlélógún oṣù kejì ọdún 1970 (1919 - 23 February 1970) jẹ́ òkúná-gbòǹgbò onímọ̀ nípa ètò ọ̀rọ̀ ajé ọmọ bíbí orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Òun ni ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà àkọ́kọ́ tó jẹ́ Gómìnà Ilé Ìfowópamọ́-àgbà tí Nàìjíríà.


title: Clement Nyong Isong

text: Clement Nyong Isong, CFR tí wọ́n bí ní ogúnjọ́ oṣù kẹrin ọdún 1920, ó sìn kú ní ọjọ́ kọkàndínlọ́gbọ̀n oṣù karùn-ún ọdún 2000 (20 April 1920 – 29 May 2000). O jẹ́ gbajúmọ̀ olóṣèlú àti onímọ̀ ilé-ìfowópamọ́ tí ó jẹ́ Gómìnà Ilé Ìfowópamọ́-àgbà tí Nàìjíríà lọ́dún 1967 sí 1975 nígbà ìṣèjọba ológun Ọ̀gágun Yakubu Gowon. Wọ́n wá padà dìbò yàn án gẹ́gẹ́ bí gómìnà ìpínlẹ̀ Cross River lọ́dún 1979 sí 1983.


title: Clement Nyong Isong

text: A bi Isong ni ọjọ 20 Oṣu Kẹrin ọdun 1920 ni Eket, Ipinle Akwa Ibom. O kẹkọọ ni University College, Ibadan, Iowa Wesleyan College, Mount Pleasant, Iowa, ati Harvard Graduate School of Arts and Sciences, nibi ti o ti gba Ph.D. ni Iṣowo. O jẹ olukọni nipa ọrọ -aje ni University of Ibadan ṣaaju ki o to darapọ mọ Central Bank of Nigeria (CBN) gẹgẹbi akọwe, titi ti o fi di oludari iwadii. Otun wa pẹlu International Monetary Fund gẹgẹbi onimọran ni Ẹka Afirika


title: Clement Nyong Isong

text: Yakubu Gowon yan Isong gomina CBN ni Oṣu Kẹjọ ọdun 1967, ọfiisi ti o wa titi di Oṣu Kẹsan ọdun 1975. Ohun kan na lo je Gomina banki Naijiria ni àsìkò ogún abele ti Biafra (1967-1970) àti nígbà tí èpò robi burẹkẹ ni orile-ede Naijiria. Ní akoko rẹ Naijiria yago fun jíjẹ gbèsè.O takò bi orile-ede Naijiria ṣe n ṣe ikojọpọ isura jọ sí òkè okun lai fi se idoko owo sí bí to yẹ, bi ọ tile je wipe iyato wa ni eto amayederun ni orílẹ̀-èdè Nàìjíríà


title: Babagana Umara Zulum

text: Ọ̀jọ̀gbọ́n Babagana Umara Zulum tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kẹrìndínlọ́gbọ̀n oṣù kẹjọ ọdún 1969 (August 26th, 1969) jẹ́ ọ̀jọ̀gbọ́n àti olóṣèlú ọmọ bíbí ìpínlẹ̀ Borno lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Òun ni Gómìnà Ìpínlẹ̀ Born Lọ́wọ́lọ́wọ́. Wọ́n dìbò yàn án lọ́dún 2019 lábẹ́ àsíyá ẹgbẹ́ òṣèlú APC.


title: Babagana Umara Zulum

text: Gẹ́gẹ́ bí a ti sọ ṣáájú, wọ́n bí Babagana lọ́jọ́ kẹrìndínlọ́gbọ̀n oṣù kẹjọ ọdún 1979 ní Ìjọba Ìbílẹ̀ Mafa ní Ìpínlẹ̀ Borno .


title: Ìjọba ìbílẹ̀

text: Ìjọba ìbílẹ̀ jẹ́ ìṣèjọba tí ó kéré jùlọ, tí wọ́n dá sílẹ̀ ní ìpín ágbègbè kọ̀ọ̀kan láti jẹ́ kí ètò ìṣèjọba pẹ́ẹ́pẹ̀ẹ̀pẹ́ẹ́ sún mọ́ àwọn ará ìlú. Ó jẹ́ ìpín ìṣèjọba tó kéré sí Ìjọba Ìpínlẹ̀ àti ìjọba Àpapọ̀, pàápàá pàápàá jùlọ lorílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Lábẹ́ ètò ìṣèjọba Àpapọ̀ lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà, Ìjọba Ìbílẹ̀ máa ń wà lábẹ́ àkóso yálà ìjọba Ìpínlẹ̀ tàbí Ìjọba Àpapọ̀.


title: Ìgbìmọ̀ Òpútà

text: Ìgbìmọ́ Òpútà ni ìgbìmọ̀ tí ó túmọ̀ sí "Ìgbìmọ̀ tí ó ń rí sí ìwádí ìlòdì sí ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn. Jẹ́ ìgbìmọ̀ tí ọ̀gágun àti Ààrẹ tẹ́lẹ̀ rí Olúṣẹ́gun Ọbásanjọ́ fu lọ́lẹ̀ lẹ́yìn ìṣubú ìjọba ológun tí ó ti jẹ gàba ní orí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà títí di ọdún 1998.  In terms of reconciliation, the commission also worked towards unifying communities previously in conflict. Ojú ṣe ìgbìmọ̀ yí ni láti ṣe ìwádí ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn tí àwọn ìjọba ológun ti tẹ̀ lójú lásìkò tí wọ́n ń jẹ gàba, kí wọ́n sì pẹ̀tù sí aáwọ̀ náà, pàá pàá jùlọ kí wọ́n mú Irẹ́pọ̀ wà láàrín ìlú, agbègbè àti àwùjọ tí yánpọn yánrin ti wà tẹ́lẹ̀.


title: Ìgbìmọ̀ Òpútà

text: Wíwà tí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà wà lábẹ́ ìjọba amúnisìn títí di ọdún 1960 tí a gba òmìnira lọ́wọ́ ìjọba HGẹ̀ẹ́sì. Lẹ́yìn ìgbòmìnira yí, oríṣiríṣi dàgbà-dìyàn ogun abẹ́lé ni ó bẹ́ sílẹ̀ tí ó sì mú ìfàsẹ́yìn bá orílẹ̀-èdè Nàìjíríà láti wà ní ìrẹ́pọ̀ àti ìṣọ̀kan. Àwọn ìṣòro bí ìjà ẹ̀sìn, ẹlẹ́yà-mẹ̀yà, tí ó mú kí ogun abẹ́lé tí ó bẹ́ sílẹ̀ pẹ́ nílẹ̀ títí di ọdún 1970, ní èyí tí ó mú kí orílẹ̀-èdè náà ó wà ní abẹ́ ìṣàkóso ìjọba ológun, tí ogunlọ́gọ̀ ẹ̀mí sì ṣòfò. Bí orílẹ̀-èdè yí ṣe wà láboẹ́ ìṣàkóso ìjọba ológun apàṣẹ wàá, oríṣiríṣi ìdìtẹ̀ gbàjọba ni ó ṣẹlẹ̀, ní èyí tí ìdìtẹ̀-gbàjọba ọdún 1966 bẹ̀rẹ̀ rẹ̀, títí di àsìkò ìjẹ gàba Ọ̀gágun Ibrahim Babangida tí rògbòdìyàn ìdàbònù tí gbogbo ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà dì yan ní ọdún Olóyè MKO Abiọ́lá. Ìṣẹ̀lẹ̀ yí ni ó sì lé Babangida kúrò lórí ìtẹ́ ní ọdún 1993. Wàhálà òun rògbòdìyàn tún tẹ̀ síwájú nígbà tí Ọ̀gágun Sani Abacha gba ìjọba lẹ́yìn Bàbángídá tí òun náà sì papò dà ní ọdún 1998. Iku Abacha ni ó sì gbe Ọ̀gágun Oluṣẹ́gun Ọbásanjọ́ dé ipò gẹ́gẹ́ bí Ààrẹ nínú ìjọba Awa arawa.


title: Kẹ̀kẹ́ Alùpùpù

text: Kẹ̀kẹ́ Alùpùpù) ni kẹ̀kẹ́ ẹlẹ́sẹ̀ méjì tí ó ń lo ẹngìnì àti epo bẹntiróò láti fi rìn ní ojú pópó. Wọ́n fún kẹ̀kẹ́ alùpùpù yí ní orúkọ ìbílẹ̀ rẹ̀ Ọ̀kadà ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ní àfijọ ọkọ̀ òfurufú kan Okada Air tí ó wà ní àrọko Ìpínlẹ̀ Benin amọ́ tí kò sí mọ́. Kẹ̀kẹ́ alùpùpù ni ó wọ́pọ̀ jùlọ ní apá Ìwọ̀ Oòrùn ilẹ̀ Adúláwọ̀, nítorí ìjá fáfá rẹ̀ láti gbéni dé ibi tí ènìyàn ń lọ lásìkò.


title: Kẹ̀kẹ́ Alùpùpù

text: Orílẹ̀-èdè [Togo]] orúkọ tí wọ́n ń pèé : ("oléyia"). Orílẹ̀-èdè Benin orúkọ tí wọ́n ń pèé : ("zémidjans") Orílẹ̀-èdè Burkina Faso Orílẹ̀-èdè Liberia  orúkọ tí wọ́n ń pèé : ("phen-phen") àti orílẹ̀-èdè Sierra Leone.


title: Àtòjọ Àwọn Ààrẹ orílẹ̀-èdè Cameron

text: Èyí ni Àtòjọ Àwọn Ààrẹ Orílẹ̀-èdè Cameron láti ìgbà tí wọ́n ti gba òmìnira lọ́wọ́ Orílẹ̀-èdè Faransé lọ́dún 1960 títí di òní yìí.


title: Àtòjọ Àwọn Ààrẹ orílẹ̀-èdè Cameron

text: Ènìyàn méjì péré ló ti jẹ Ààrẹ Orílẹ̀-èdè Cameron lẹ́yìn òmìnira wọn.


title: Àtòjọ Àwọn Ààrẹ orílẹ̀-èdè Cameron

text: Ààrẹ tó wà lórí àléfà lọ́wọ́́lọ́wọ́ ni Paul Biya. Ó ti wà lórí oyè láti Ọjọ́ kẹfà oṣù kọkànlá ọdún 1982


title: Àtòjọ àwọn Ìwé ìròyìn Azerbaijan

text: Àtòjọ́ àwọn Ìwé ìròyìn Azerbaijan jẹ́ àwọn ìwé ìròyìn olójoojúmọ́ tí ó ń jáde ní àti orílẹ̀-èdè Azerbaijan. Wọ́n ń gbe àwọn ìwé ìròyìn yí tí ó tó 3500 jáde ni èdè Azerbaijani, tí wọ́n sì ń gbé ọgọ́rún àti ọgbọ̀n (130) jáde ní èdè Russian, tí wọ́n ń gbé àádọ́rin (70) ní èdè Gẹ̀ẹ́sì tí wọ́n sì ń gbé àádọ́ta (50) jáde ní àwọn èdè mírn bi:(Turkish, French, German, Arabic, Persian, Armenian, etc.).


title: Eyín

text: Eyín jẹ́ ẹ̀yà ara kan tí ó le koko tí kìí rọ̀ tí ó ma ń hù jáde láti inú erìgì nínú ẹnu tí a ma ń lò láti jẹun tàbí fọ́ egungun. Gbogbo eranko tí ó ní egungun lẹ́yìn tí wọ́n sì ma ń rún ónjẹ lẹ́nu ni wọ́n ma ní eyín. Nígbà tí p7pọ̀ nínú wọn ma ń fi eyin ṣọdẹ tàbí dáàbò bo ara wọn lọwọ́ ewu. Àwọn onímọ̀ fìdí rẹ̀ múlẹ̀ wípé eyín kìí ṣe egungun rárá bí ó ti wulẹ̀ kí ó mọ, amọ́ eyín jẹ́ àkójọ pọ̀ àwọn tíṣù kan tí wọ́n ń pè ní ectoderm ni wọ́n para pọ̀ di eyín.  Híhù eyín láàrín àwọn ẹranko elégungun ma ń sábà jẹ́ bá ká ń náà, àmọ́ ìyàtọ̀ ma ń wà láàrín ipò àti bí wọ́n ṣe ń hù láàrín ẹranko sí ẹranko. Kìí ṣe àwọn ẹranko nikan ni ó ma ń hu eyín, àwọn ẹja àti ẹran inú omi náà ma ń hu eyín.  Eyín kìí sábà ju nínú ẹnu nikan gẹ́gẹ́ bí àwọn ẹ́yà ẹranko kan ṣe ma hu ti wọn. Híhù eyín láàrín àwọn ẹjaa sábà ma ń wà ní pẹ̀tẹ́lẹ̀ ẹnu wọn, nígbà tí ti àwọn kan so mọ́ ẹ̀gbẹ́ erìgì wọn àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.


title: Àtòjọ Àwọn Ìwé-ìròyìn Lórílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà

text: Èyí ni Àtòjọ Àwọn Ìwé-ìròyìn tí wọ́n ń tẹ̀ jáde tí wọ́n sìn ń tà lórílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà


text: , iye ìwé ìròyìn ojoojúmọ́ tí wọ́n wà lórílẹ̀ èdè Amẹ́ríkà jẹ́ 1,331.


text: Àwọn wọ̀nyí ni mẹ́wàá nínú àwọn ìwé-ìròyìn Amẹ́ríkà tó gbajúmọ̀ jùlọ ní títàn káàkiri lóòjọ́ lọ́sẹ̀, tí kìí ṣe ọ̀fẹ́. Àtòjọ Àwọn àtòjọ Ìwé-ìròyìn:


title: Lúwòó Gbàgídà

text: Lúwòó Gbàgídà jẹ́ Ọba obìnrin àti Ọọ̀ni akọ́kọ́ fún ìlú Ilé-Ifẹ̀ tí ó jẹ́ orírun gbogbo ọmọ kóòtù-oòjíire.  Lúwòó jẹ́ ẹni Abiyì, arẹwà, onímọ́-tótó àti akínkankú obìnrin. Gẹ́gẹ́ bí àjogúnbá àṣà àti ìṣe, àwọn Yorùbá gbà wípé ọmọ ọkùnrin níyì wọ́n sì tọ́ nípò àṣà ju obìnrin lọ ; nítorí wípé ọmọ obìnrin yóò relé ọkọ bópẹ́ bóyá, àmọ́ ọmọ ọkùnrin ni yóò jẹ́ òpómúléró tí kò sì níbì kan tí yóò filé baba rẹ̀ síléẹ̀ lọ. Ìtàn fi ye ni wípé Lúwòó jẹ́ ọmọ bíbí Ọ̀táátàá nínú agbolé ẹbí Ọba Owódé Okèréwé ní ìlú Ilé-Ifẹ̀. Ó fẹ́ Ọbalọ̀ràn ti Ìlú Ilode tí ó sì bí ọmọ kan ṣoṣo Adékọ́lá Telu tí ó jẹ́ Olúwòó ti Ìwó àkọ́kọ́ tí ó sì ta ìlú Ìwó dó. Lúwòó ni obìnrin àkọ́kọ́ tí yóò tẹ́rí gbadé gẹ́gẹ́bí Ọọ̀ni obìnrin àkọ́kọ́ lẹ́yìn iku Ọọ̀ni Gíẹ̀sí ní ònkà ẹ̀ẹ́ẹ́gbẹ̀fà ọdún, ìyẹn (1100 AD), tí Ọọ̀ni Lúmọ̀bí sì jẹ lẹ́yìn rẹ̀. Ònkà àwọn Ọba Ifẹ̀ to Lúwòó sí ipò kọkàndínlógún nínú àtò Ọba jíjẹ ní Ilé-Ifẹ̀.


title: Lúwòó Gbàgídà

text: Lúwòó jẹ́ arẹwà obìnrin tí ó kórira ìdíọ̀tí òun ẹ̀gbin, èyí ni ó jẹ́ kí ó pọn ọ́n ní dandan fún gbogbo ọmọ ìlú láti ma tún àyíká àti agbègbè wọn ṣe kí ó lè dùn ún wò. Gbàgídà kórira láti ma rìn wàṣà wàṣà nílẹ̀ lásán, yálà nílé ni tàbí ní àjò. Èyí ni ó mu pàá láṣe kí wọ́n ma fọ́ ìkòkò sílẹ̀ kí ó lè ma rí ohun gbẹ́sẹ̀ lé gẹ́gẹ́ bí àwo àlẹ̀mọ́lẹ̀ ode òní. Gbogbo ẹlẹ́ṣẹ̀ tàbí ọ̀daràn ni ó ma ń pàṣẹ fún kí wọ́n mọ Èkó kò kínwọ́n sì ma tòó ìkòkò náà sílẹ̀ káàkiri ìlú lẹ́yìn tí wọ́n bá fe tán gẹ́gẹ́ bí ìjìyà ẹ̀ṣẹ̀ wọn ní gbogbo ibi tí ó bá ń lọ. Àwọn akoko tí wọ́n fọ́nsílẹ̀ kiri Ààfin Ọọ̀ni igbá náà ni wọ́n fi ṣe ọ̀ṣọ̀ sí Àárín náà títí dòní. Iya tún sè fún wa pe gbogbo ènìyàn ni wọ́n bẹ̀rù rẹ̀ tó fi mọ́ àwọn olóyè láàfin, nítorí wípé ó kórira iwà imẹ́lẹ́, tí ó sì kórira àwọn arúfin gbogbo. Wọ́n tún fi kun wípé kò fi àyè sílẹ̀ kí ẹnìkẹ́ni ónfìyà jẹ ẹrú, nítorí ibi kò jùbí. Àwọn àgbààgbà ìlú wòye wípé agbára rẹ̀ ti pọ̀jù, kò sì sẹ́ni tó lè fọwọ́ padà rẹ̀ lójúni wọ́n ṣe pinu láti má fi obìnrin jẹ Ọọ̀ni ti Ifẹ̀ mọ́ láé láé. Ìtàn àtẹnudẹ́nu àdáyébá ẹnu àwọn bàbá ńlá wa fo orúkọ Lúwòó Gbàgídà gẹ́gẹ́ bí Ọ̀ọ̀ni obìnrin.


title: Àtòjọ Àwọn ìwé ìròyìn Amẹ́ríkà Ní Ìpínlẹ̀ Alabama

text: Èyí ni àtòjọ Àwọn ìwé ìròyìn Amẹ́ríkà Ní Ìpínlẹ̀ Alabama. Wọ́n ṣẹ̀dá àkọ́kọ́ lọ́dún 1811, ṣùgbọ́n kí ó tó di ọdún 1850, ìpínlẹ̀ Alabama tí ní ìwé-ìròyìn tó tó éjìlélọ́gọ́rin (82), tí mẹ́rin nínú wọn jẹ ìwé-ìròyìn ojoojúmọ́.


text: Àwọn wọ̀nyí ni ìwé-ìròyìn ojoojúmọ́ àti àwọn tí kìí ṣe ojoojúmọ́ tí wọ́n ń tẹ̀ jáde ní ìpínlẹ̀ Alabama


title: Àtòjọ Àwọn ìwé ìròyìn Amẹ́ríkà Ní Ìpínlẹ̀ Alaska

text: "Èyí ni àwọn ìwé-ìròyìn ọ̀sẹ̀-ọ̀sẹ̀ tí wọ́n ṣì ń tẹ̀ jáde ní ìpínlẹ̀ Alaska lorílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà.


text: "Èyí ni àwọn ìwé-ìròyìn oṣooṣù tí wọ́n ṣì ń tẹ̀ jáde ní ìpínlẹ̀ Alaska lorílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà.


title: Àwo Àlẹ̀mọ́lẹ̀

text: Awo Àlẹ̀mọ́lẹ̀ni ohun tí wọ́n fi àwọn èlò bí sẹ̀rámíìkì, òkúta láti ara àpáta, irin, amọ̀ tàbí díígí ṣe.  Wọ́n ma ń lo àwo àlẹ̀mọ́lẹ̀ fún ṣíse ilẹ̀, ara ilé tàbí òrùlé ṣe lọ́jọ̀.  Àwo àlẹ̀mọ́lẹ̀ ma ní igun mẹ́rin, mẹ́ta, tàbí kí ó rí róbótó nígbà tí wọ́n bá ṣeé tán. Ìrísí rẹ̀ dá lórí bí olùpèsè rẹ̀ bá ṣe fẹ́ kí ó rí. Pàtàkì àwo Alẹ̀mọ́lẹ̀ ni kí ó ma san gbinrin. Dídán yí ni yóò mú kí ẹwà ibi tí wọ́n bá lẹ̀ẹ́ mọ́ ó yọ.


title: Àtòjọ Àwọn ìwé ìròyìn Amẹ́ríkà Ní Ìpínlẹ̀ Arizona

text: Fún iwé ìròyìn olọ́sẹ̀ọ̀sẹ̀, wò àtòjọ Ìwé ìròyìn ní ìpínlẹ̀ Arizona". Arizona Business Daily - lórí ìkànnì ayélujára ní AZBusinessDaily.com


Èyí ni Àtòjọ Àwọn ìwé ìròyìn Amẹ́ríkà Ní Ìpínlẹ̀ Arkansas  , lórílẹ̀ èdè USA.


Èyí ni Àtòjọ Àwọn ìwé ìròyìn Amẹ́ríkà Ní Ìpínlẹ̀ California, lójoojúmọ́ àti ọ̀sẹ̀-ọ̀sẹ̀ lọ́wọ́lọ́wọ́ ní ààtò ìlú tí wọ́n ti ń tẹ̀ wọ́n jáde.


title: Àtòjọ Àwọn ìwé ìròyìn Amẹ́ríkà Ní Ìpínlẹ̀ California

text: Ẹ wo Àtòjọ Àwọn Ìwé ìròyìn Amẹ́ríkà Ìpínlẹ̀ California tó ti foríṣánpọ́n


title: Àtòjọ Àwọn Ìlú Ńlá Lórílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà

text: Àwọn àpilẹ̀kọ yìí kún fún àtòjọ àwọn ìlú ńlá lórílẹ̀ èdè Amẹ́ríkà


title: Àtòjọ àwọn ìlú ǹlá tí àwọn ènìyàn tí pọ̀jù lórílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà

text: Èyí ni àtòjọ àwọn àtòjọ àwọn ìlú ńlá, ìlú àti àwọn abúlé lórílẹ̀ èdè Amẹ́ríkà ní àtò ìpínlẹ̀ kọ̀ọ̀kan, àgbègbè tàbí àgbègbè àwọn ará Colombia


title: Àtòjọ àwọn àgbègbè tí wọ́n yà sọ́tọ̀ fún ètò ìkànìyàn ní ìpínlẹ̀ Alabama

text: Àwọn ibi ìyàsọ́tọ̀ fún ètò ìkànìyàn jẹ́ àwọn àgbègbè tí Ìjọba kò ì tí ì mú mọ́ra, tí wọ́n kò sìn ní asojú adìbòyàn àti àlà lábẹ́ òfin Àpapọ̀ àwọn [[Census-ibi ìyà sọ́tọ̀ fún ètò ìkànìyàn ní ìpínlẹ̀ [[Alabama]] jẹ́ énìdínlógúnlélọ́gọ́rùn ún (118) Semmes- Mobile County *2013


title: Àtòjọ Àwọn Ìlú Ńlá lórílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà nípa àgbègbè wọn

text: Àtòjọ yìí jẹ́ ti àádọ́jọ àwọn ìlú-ńlá nípa ilẹ̀ àgbègbè wọn.  Àwọn ibi tí omi wà wà nínú àpapọ̀  Ìlẹ̀ àgbègbè yìí, ṣùgbọ́n bí a bá tò wọ́n nípa àpapọ̀ àgbègbè, àwọn ìlú-ńlá tí wọ́n wà létí omi yóò tóbi ju àwọn ìlú-ńlá tó kù lọ lọ́nà tó kọjá òṣùwọ̀n. San Francisco Gẹ́gẹ́ bí àpẹẹrẹ ńlá: àpapọ̀ ibi tí omi wà níbẹ̀ tó ìdá ọgọ́rin (80) nínú àpapọ̀ ilẹ̀ àgbègbè náà tí ó jẹ́ igba àti méjìlélọ́gbọ̀n (232) máìlì ní ìwọ̀n ìbú àti Òró rẹ̀. (601 km). Àwọn àkọsílẹ̀ tí a lò jẹ́ àkọsílẹ̀ tí Ètò Ìkànìyàn tí orílẹ̀ èdè Amẹ́ríkà 2010.


title: Ọkọ̀ ojú-omi Akérò

text: Ọkọ̀ ojú-omi Akérò jẹ́ àgbàyanu ọkọ̀ akérò, akẹ́rù, tí ó lé rin irin-àjò káàkiri àgbáyé lórí alagbalúgbú omi. Ọkọ̀ ojú-omi akérò tún jẹ́ ọ̀kan pàtàkì lára ohun ìrìnsẹ̀ tí ó ń ṣe ọmọnìyàn ní ànfàní pupọ̀, yálà fún iṣẹ́,okòwò tàbí ìṣèwádí ìmọ̀ ìjìnlẹ̀.


title: Bùkọ̀lá Awóyẹmí

text: Bùkọ́lá Àwoyẹmí tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí Arugbá, tí wọ́n bí lọ́dún 1988 jẹ́ gbajúmọ̀ òṣèrébìnrin ọmọ bíbí ìpínlẹ̀ Kwara lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Òun ni ìyàwó gbajúmọ̀ òṣèré mìíràn tí ó ń jẹ́ Dàmọ́lá Ọlátúnjí.Ó gba orúkọ ìnagijẹ rẹ̀, Arugbá látàrí ipa tí ó kó nínú sinimá àgbéléwò kan tí ògbóǹtarìgì òní-sinimá, Túndé Kèlání gbé jáde lọ́dún 2008.


title: Bùkọ̀lá Awóyẹmí

text: Wọ́n bí Bùkọ́lá Arugbá ní ìpínlẹ̀ Kwara lọ́dún 1988. Láti ìgbà èwe ni Bùkọ́lá tí fẹ́ràn láti di eléré tíátà. Ó kàwé gbàwé ẹ̀rí nínú ìmọ̀ iṣẹ́ Tíátà ní ifáfitì ìjọba àpapọ̀ ní Ìlọrin, University of Ilorin. Nígbà tí ó ń kẹ́kọ̀ọ́ ló ti ń gbìyànjú láti máa ṣeré tíátà, ṣùgbọ́n ìràwọ̀ rẹ̀ kò tàn àfi ìgbà tí ó kópa nínú sinimá àgbéléwò tí Túndé Kèlání dárí lọ́dún 2008,tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ Arugbá. Lẹ́yìn náà o tún kópa nínú "Poisonous Affair" àti àwọn sinimá-àgbéléwò gbankọgbì mìíràn lédè Yorùbá. "Ìgbà Ǹ Bá Jó" ni sinimá àgbéléwò àkọ́kọ́ tí Bùkọ́lá Àwoyẹmí ṣe agbátẹrù rẹ̀ fún ara rẹ̀ lọ́dún 2013.


title: Arugbá

text: Arugbá jẹ́ gbankọgbì sinimá àgbéléwò kan tí gbajúmọ̀ olóòtú àti olùdarí, Túndé Kèlání gbé jáde lọ́dún 2008. Sinimá yìí dá lórí àṣà Arugbá tí ó máa ń wáyé nínú ọdún ìbílẹ̀ kan tí wọ́n máa ń ṣe ní ìlú Òṣogbo, ní ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun, Ọ̀ṣun Òṣogbo. Gbajúmọ̀ òṣèrébìnrin, Bùkọ́lá Awóyẹmí tí ó fẹ́ gbajúmọ̀ òṣèré Dàmọ́lá Ọlátúnji ni ó kópa gẹ́gẹ́ bí ẹ̀dá-ìtàn Arugbá nínú sinimá náà.


title: Dàmọ́lá Ọlátúnjí

text: Dàmọ́lá Ọlátúnjí tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kejì oṣù kejì (February 2nd) jẹ́ gbajúmọ̀ òṣèré àti olóòtú sinimá àgbéléwò ọmọ bíbí ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Dàmọ́lá ní ọkọ gbajúmọ̀ òṣèrébìnrin, Bùkọ́lá Awóyẹmí , tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí Arugbá. Kí Dàmọ́lá tó fẹ́ Arugbá, ìyàwó àkọ́fẹ́ rẹ̀ ni Raliat Abíọ́dún. Wọ́n ti pínyà.


title: Dàmọ́lá Ọlátúnjí

text: Dàmọ́lá Ọlátúnjí jẹ́ ọmọ bíbí ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Wọ́n bí I lọ́jọ́ kejì oṣù kejì. Láti ìgbà èwe rẹ̀ ni ó ti fẹ́ràn ère tíátà. Ọ̀pọ̀ ìgbà ló ti kópa nínú eré orí ìtàgé.  Ilé Ifẹ̀ ní ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun lo tí kàwé ní kékeré rẹ̀. Ilé ìwé Yaba College of Technology (YABA TECH), ní ìpínlẹ̀ Èkó, níbi tí ó ti kàwé gbàwé ẹ̀rí nínú ìmọ̀ ẹ̀rọ. Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ tíátà pẹ̀lú ìrànlọ́wọ́ Yọ̀mí Fash-Láńsò, nígbà náà ló kópa pàtàkì nínú eré tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ "Òjò", tí Ọpẹ́yẹmí Ayéọ̀la kọ. Lẹ́yìn èyí, Dàmọ́lá tí kópa, bẹ́ẹ̀ ó sìn ti kọ ọ̀pọ̀lọpọ̀ sinimá àgbéléwò.


Èyí ni àtòjọ Àtòjọ Àwọn Olú-ìlú Àwọn Orílẹ̀-èdè Ní Àgbáyé, nínú rẹ̀, a lè rí tí àwọn olú-ìlú àwọn orílẹ̀-èdè Olómìnira, àwọn orílẹ̀ èdè tí kò ì tí ì dá dúró tàbí àwọn tí ó ṣì ń jìjà àlà-ilẹ̀ tàbí ibodè.  Àwọn Olú-ìlú àwọn orílẹ̀-èdè lágbáyé tí wọ́n wà nínú àtòjọ yìí ni àwọn orílẹ̀-èdè tí wọ́n wà ní àkọsílẹ̀ pẹ̀lú àjọ International Standard ISO 3166-1, tàbí tí wọ́n wà ní àtòjọ àwọn orílẹ̀-èdè tí wọ́n dá mọ̀ ní ráńpẹ́.


title: Àtòjọ Àwọn Olú-ìlú Àwọn Orílẹ̀-èdè Ní Àgbáyé

text: Àwọn Orílẹ̀ èdè Olómìnira àti àwọn tí wọ́n wà lábẹ́ àyẹ̀wò àjọ Àgbáyé, United Nations ní fihàn nípa títóbi àrokò-ìkọ̀wé


title: Michael Bloomberg

text: Michael Rubens Bloomberg tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kẹrìnlá oṣù kejì ọdún 1942 (February 14, 1942) jẹ́ pàràkòyí olóṣèlú, oníṣòwò àti oǹkọ̀wé ọmọ orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà. Òun ni Aláṣẹ àti ọ̀kan lára olùdásílẹ̀ Bloomberg L.P., Bloomberg ni Alákòóso Ìlú-ńlá New York láti ọdún 2002 sí 2013. Lọ́wọ́ báyìí, òun ní adíje dùpò Ààrẹ Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà lábẹ́ ẹgbẹ́ òṣèlú Democratic Party tí yóò wáyé lọ́dún 2020.


title: Délé Mọ́mọ́dù

text: Chief Délé Mọ́mọ́dù èyí ti orúkọ àpèjá àbísọ rẹ̀ ń jẹ́ Ayòbámidélé Àbáyọ̀mí Ojútẹlẹ́gàn Àjàní Mọ́mọ́dù, tí wọ́n bí lọ́jọ́ kẹrìndínlógún oṣù karùn-ún ọdún 1960 (16th May, 1960)jẹ́ gbajúmọ̀ akọrọ̀yìn, oníṣòwò àti asọ̀rọ̀ṣínilọ́yẹ̀ ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Òun ni olórí àti olùdásílẹ̀ ìwé-ìròyìn olóṣooṣù àwọn aláfẹ́ ní Nàìjíríà àti ní gbogbo àgbáyé, "Ovation International". Lọ́dún 2015, ó dá ilé-iṣẹ́ tẹlifíṣàn sílẹ̀ tí ó pè ní l Ovation TV àti ìwé-ìròyìn ayélujára tí ó "The Boss". Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àmìn ẹ̀yẹ ni Mọ́mọ́dù tí gbà nínú iṣẹ́ rẹ̀ lágbo òṣèlú, okowò, ìṣe-ọ̀nà lítíréṣọ̀, ìmúra àti lágbo fàájì, pàápàá jùlọ orin. Òun ni ó máa ń kọ abala kan tí ó pè ní "Pendulum" lọ́sẹ̀ọ̀sẹ̀ nínú ìwé-ìròyìn This day. Nínú abala yìí ni ó ti máa ń kọ̀wé awíkoko lójú ọlọ́rọ̀ lórí ètò òṣèlú àti àwọn nǹkan tí ó ń ṣẹlẹ̀ lọ́wọ́́lọ́wọ́.


title: Agége

text: Agége jẹ́ ìlú kan tí ó wà ní Ìpínlẹ̀ Èkó, tí ó sì tún jẹ́ ìjọba ìbílẹ̀ kan tí wọ́n ṣe àfàyọ rẹ̀ láti ara ìjọba ìbílẹ̀ Ìkẹjà ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.


title: Agége

text: Agége jẹ́ ìlú kan tí ó ti wà tipẹ́, wọ́n ọ ìlú náà ní orúkọ nígbà ti iná òwò òwò obì ṣe ń jo gerege níléẹ̀ [[Nàìjíríà] Àwọn tí wọ́n ta ìlú yí do ni àwọn ènìyàn [[Àwórì]] àmọ́, irú wá ògìrì wá ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn pàá pàá jùlọ àwọn [[Hausa]] tí wọ́n ma ń ṣòwò Obì. Lára àwọn Hausa yí ni wọ́n ma ń gé igi tí wọ́n sì tún ma ń káà. Nígbà kúùgbà tí àwọn ènìyàn [[Yorùbá]] bá ti nílò láti gé tàbí la igi, wọ́n ma ń pe àwọn Hausa láti ṣe àwọn iṣẹ́ wọ̀nyí, ó pẹ̀ tí àwọn Hausa yí ti ń gbé ní ibẹ̀ tí wọ́n sì ti ní àdúgbò tí wọ́n yà sọ́tọ̀ fún wọn tí wọ́n pe ní " Ìlú Àwọn Agé igi" , tí wọ́n sè di "Agége" lóní.


title: Agége

text: Wọ́n dá ìjọba ìbílẹ̀ Agége sílẹ̀ ní ọdún 1954, tí ó sì dá wà títí di ọdún 1967 tí àwọn ológun kọ́kọ́ dìtẹ̀ gbàjọba, tí wọ́n sì dàá pọ̀ mọ́ ìjọba ìbílẹ̀ [[Ìkẹjà]]. Wọ́n tún yọ Agége kúrò lábẹ́ Ìkẹjà ní ọdún 1980 láboẹ́ ìjọba alágbádá tí ó sì tún dá wà fún ọdún mẹ́ta, lẹ́yìn tí àwọn ológun pa ohun tí ó ń jẹ́ ìjọba ìbílẹ̀ rẹ́ ní inú ètò ìṣèjọba wọn. sí abẹ́ Ìkẹjà nígbà tí wọ́n tún dìtẹ̀ gbàjọba ní ọdún 1983.  Lára àwọn ìjọba ìbílẹ̀ tí wọ́n tu dá sílẹ̀ láti ará ìjọba ìbílẹ̀ Agége lábẹ́ ìṣèjọba alágbádá ni:


title: Agége

text: [[Ẹ̀ka:Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Èkó]]


title: Laide Bakare

text: Laide Bakare tí wọ́n bí ní Ọjọ́ keje oṣù kẹwàá ọdún 1980 (7th October 1980) jẹ́ gbajúmọ̀ òṣèré, olóòtú àti oníṣòwò ọmọ bíbí ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà.


title: Laide Bakare

text: Gẹ́gẹ́ bí a ṣe sọ ṣáájú, Láídé Bákàrè jẹ́ ọmọ bíbí ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ ní Nàìjíríà. Lẹ́yìn tí ó parí ẹ̀kọ́ gírámà rẹ̀, Ó kàwé gbàwé ẹ̀rí nínú ìmọ̀ Ìtàn àti ẹ̀kọ́ nípa ète (History and Strategic Studies) ní Ifáfitì ìjọba Àpapọ̀ tí ó wà ní ìlú Èkó. Bákan náà, ó kàwé gbàwé ẹ̀rí Dípólómà nínú ìmọ̀ iṣẹ́ Tíátà ní Ifáfitì Ìbàdàn ní ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́.


title: Laide Bakare

text: Láídé bẹ̀rẹ̀ sí ní nífẹ̀ẹ́ iṣẹ́ sinimá àgbéléwò nígbà tí àwọn oníṣẹ́ tíátà máa wá ń lo ilé ìtura bàbá rẹ̀ fún sinimá àgbéléwò. Bàbá rẹ̀ jẹ́ pàràkòyí oníṣòwò tí ó ní ilé-ìtura tó lẹ́wà. Láídé bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ sinimá àgbéléwò lọ́dún 1999 nígbà tí ó kópa nínú sinimá àgbéléwò kan tí Muka Ray kọ tí àkọ́lé rẹ̀ ń "Adéyẹmí". Lẹ́yìn ìgbà náà, ó ti kópa nínú sinimá àgbéléwò tí ó ju àádọ́ta lọ.


title: 2Shortz

text: William Orioha tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí 2Shortz ni wọ́n bí ní ọjọ́ Kẹta oṣù Kẹta, ọdún 1979 (3 March 1979). Jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, olùkọ orin àti ọ̀kọrin ráápù tẹ́lẹ̀, àmọ́ tí ó ti di ayàwòrán àti olùgbéré ìtàgé jáde ní orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà báyí. Ó gba àmì-ẹ̀yẹ fún Best Collaboration eré The Headies ní ọdún 2006. Àwo orin tí ó gbé 2Shortz jáde tí ó pè ní "Pirated Copy" ni ó gbé jáde ní ọdún 2004, tí ó sì tún fi àwọn orin àdákọ mẹ́ta lée lórí tí ó pè àkọ́lé wọ́n ní: "Carry Am Go", "Odeshi" àti "Delicious". Ó gbe awo orin èkejì jáde ní ọdún 2005 tí ó pe ní 'Original Copy", nígbà tí ó gbe awo Ìkẹjà tí ó pe ní "Commercial Avenue" jáde ní ọdún 2007. Òun ló tún kọ "Music Business" tí ó gbe jáde ní ọdún 2008. Ọdún 2010 ni ó kọ "I am William" tí ó sì kọ"Loud Silence" ní ọdún 2016. Èdè Gẹ̀ẹ́sì, èdè Igbo àti èdè àdàmọ̀dì Gẹ̀ẹ́sì (pigin) ni 2Shortz fi ma ń kọrin ráápù rẹ̀.


title: Beverly Osu

text: Beverly Ada Mary Osu tí wọ́n bí ní ọjọ́ Kẹtàdínlọ́gbọ̀ oṣù Kẹjọ ọdún 1992 (September 27,1992) jẹ́ alájótà oníhòhò ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. ó di ìlú mọ̀ọ́ká lórí àwọn ipa rẹ̀ ní oríṣiríṣi sinimá àti ipa tí oko ní inú Big Brother Africa ẹlẹ́kẹjọ Irú rẹ̀. Ó gba àmì-ẹyẹ ti Dynamix All Youth Awards ti ọdún 2011.


title: Beverly Osu

text: Osu, jẹ́ ọmọ ìpínlẹ̀ Delta àmọ́ tí wọ́n bí sí Ìpínlẹ̀ Èkó. Ó lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀  Daughters of Divine Love Convent, tí ó wà ní Ìpínlẹ̀ Enugu, nígbà tí ó lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ Fásitì Babcock, láti kẹ́kọ̀ọ́ gboyè àkọ́kọ́ nínú ìmọ̀ Ibà ọ̀pọ̀ ènìyàn sọ̀rọ̀ (mass communication), àmọ́ kò parí níbẹ̀. Ẹ̀wẹ̀, ó darí ẹ̀kọ́ rẹ̀ sí National Open University of Nigeria láti parí ìkẹ́kọ́ gboyè rẹ̀ láti ilé-ẹ̀kọ́ Fásitì Babcock. .


title: Ìlú Muṣin

text: Ìlú Muṣin agbègbè àti ìjọba ìbílẹ̀ kan ní Ìpínlẹ̀ Èkó. Ìlú yí wà ní àdojúkọ òpópó tó lọ sí ìlú Ìkẹjà. Muṣin jẹ́ ìlú kan tí ilé àt èrò pọ̀ sí gidi tí ètò ìmọ́ tótó sì mẹ́hẹ ní àárín Èkó, gẹ́gẹ́ bí ètò ìkànìyàn ọdún 2006 ṣe fìdí rẹ̀ múlẹ̀ wípé àwọn ènìyàn tí wọ́n ń gbe níbẹ̀ tó 633,009 níye.


title: Charles Olúmọ

text: Charles Olúmọ tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí Àgbákò ṣùgbọ́n tí orúkọ àbísọ rẹ̀ ń jẹ́ Abudul Salam Sànyàolú jẹ́ gbajúmọ̀ òṣèré sinimá àgbéléwò ọmọ bíbí ìlú Abẹ́òkúta ní ìpínlẹ̀ Ògùn lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Nínú sinimá àgbéléwò èdè Yorùbá tí ó jẹ́ abala Nollywood ni ó ti gbajúmọ̀.


title: Charles Olúmọ

text: Àgbákò bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ tíátà lọ́dún 1953 ní ilé ìjọsìn, The Apostolic Church ni ìpínlẹ̀ Èkó.


title: Túndé Àlàbí-Hùndéyín

text: Túndé Àlàbí-Hùndéyín tí orúkọ ìnagijẹ rẹ̀ ń jẹ́ Dúdú tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kẹfà oṣù kẹfà ọdún 1953 (6th June 1953) jẹ́ gbajúmọ̀ a yàwòrán, olùdarí àti olóòtú sinimá àgbéléwò ọmọ bíbí ìlú Àgbádárìgì|Badagry ní ìpínlẹ̀ Èkó lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà.


title: Túndé Àlàbí-Hùndéyín

text: Ní ìbẹ̀rẹ̀ pẹ̀pẹ̀, Túndé Àlàbí-Hùndéyín jẹ́ gbajúgbajà afẹ̀rọ-yawòrán. Bẹ́ẹ̀ náà ló ń ṣiṣẹ́ olùdarí àti olóòtú sinimá àgbéléwò. Dúdú tún jẹ́ ọ̀kan gbòógì nínú àwọn tí ó máa ń yà sinimá àwọn gbajúmọ̀ àwọn olórin. Bẹ́ẹ̀, ó ti ṣíṣe ní ilé iṣẹ́ tẹlifíṣàn tí ìpínlẹ̀ Ògùn rí ní Abẹ́òkúta. Gbajúmọ̀ rẹ̀ gbòde gẹ́gẹ́ bí olùdarí sinimá-àgbéléwò lọ́dún 1983 nígbà tí ó darí sinimá àgbéléwò kan tí àkọ́lé rẹ̀ ń Ìrèké Oníbùdó. Òun ni Aláṣẹ àti olùdásílẹ̀ ilé iṣẹ́ "Dudu Productions" tí ó ṣe agbátẹrù sinimá-àgbéléwò tí àkọ́lé rẹ̀ ń "Ìyàwó Àlájì", èyí tí ó jẹ́ sinimá àgbéléwò àkọ́kọ́ tí ilé iṣẹ́ ìjọba àpapọ̀ tí ó ń ṣe àyẹ̀wò àwọn sinimá-àgbéléwò, National Film and Video Censors Board, (NFVCB) yẹ̀wò, tí wọ́n sìn gbà á wọlé tó bójú mú láti ṣàfihàn lọ́dún 1994.


title: Túndé Àlàbí-Hùndéyín

text: Túndé Alabi-Hundeyin tí fìgbà kan jẹ́ Alága Ìjọba Ìbílẹ̀ Badagry, ní ìpínlẹ̀ Èkó.


title: Mọsún Fìlání

text: Wọ́n bí ní ìlú Ìbàdàn ní ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́. Ṣùgbọ́n Ìpínlẹ̀ Èkìtì ni àwọn òbí rẹ̀ tí ṣẹ̀ wá. Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọmọ márùn-ún tí àwọn òbí rẹ̀ bí. Mọsún lọ sí ilé ìwé gíga ìkẹ́kọ̀ọ́ nípa olùkọ́, Abeokuta College of Education, bẹ́ẹ̀ náà ó kàwé gbàwé ẹ̀rí nínú ìmọ̀ ètò okoòwò ṣíṣe ní ifáfitì Tai Solarin University of Education.


title: Mọsún Fìlání

text: Mọsún tí kópa nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ sinimá àgbéléwò, pàápàá jùlọ lédè Yorùbá. Bẹ́ẹ̀ náà ló jẹ́ olóòtú lórí ètò lórí rédíò láti ọdún 2005. Wọ́n sìn tí yàn án fún àmì ẹ̀yẹ fún òṣèrébìnrin tí ó dára jù ní ipò amúgbálẹ́gbẹ̀ẹ́ olú-ẹ̀dá ìtàn lọ́dún 2009 àti 2011.


title: Bídèmí Kòsọ́kọ́

text: Bídèmí Kòsọ́kọ́ tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kọ̀kàndínlógún oṣù kẹwàá ọdún 1988 (21st October 1988) jẹ́ gbajúmọ̀ òṣèrébìnrin sinimá àgbéléwò ọmọ bíbí ìpínlẹ̀ Èkó, lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn ọmọ gbajúgbajà òṣèré sinimá àgbéléwò, ọmọba Jídé Kòsọ́kọ́. Ẹbí wọn ní à bá má pè ní ẹbí sinimá àgbéléwò lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà, nítorí yàtọ̀ sí bàbá rẹ̀, ẹ̀gbọ́n rẹ̀ Ṣọlá Kòsọ́kọ́ àti ìyàwó bàbá rẹ̀, olóògbé Henrietta Kòsọ́kọ́ náà jẹ́ gbajúmọ̀ òṣèré sinimá àgbéléwò.


title: Táíwò Oyèbọ́lá Agbóná

text: Táíwò Oyèbọ́lá Agbóná jẹ́ ọ̀dọ́mọbìnrin ọmọ ọdún mẹ́rìnlélógún tí ó jọba nípò Adelé ní ìlú Ààyè ní ìpínlẹ̀ Oǹdó lorílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó wà lọ́mọ ọdún méjìlélógún, ọmọ Ilé ẹ̀kọ́ gíga ifáfitì, Achievers University, ní ìlú Ọ̀wọ̀ ní ìpínlẹ̀ Oǹdó, tí ó ń kẹ́kọ̀ọ́ nípa ìṣègùn òyìnbó lọ́dún 2017 tí ifá fi yàn án lẹ́yìn tí bàbá rẹ̀, tí ó jẹ́ Ọ̀ba, Kábíyèsí Aláàyè tí ìlú Aàyè, Ọba J. B. Agbóná wàjà lọ́jọ́ kẹrin oṣù karùn-ún ọdún 2017.. Táíwò Oyèbọ́lá Agbóná ní ó wà nípò Ọba ìlú Aàyè, gẹ́gẹ́ bí Adelé, tí ó sìn ń pàṣẹ ìlú náà lọ́wọ́lọ́wọ́.


title: Achievers University

text: Achievers University jẹ́ ilé ẹ̀kọ́ gíga ifáfitì tí wọ́n tẹ̀dó sí ìlú Ọ̀wọ̀ ní ìpínlẹ̀ Oǹdó , lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà


title: Achievers University

text: Ó jẹ́ ifáfitì Aládàání tí wọ́n dá sílẹ̀ lọ́dún 2017, tí Ìjọba Àpapọ̀ sìn fọwọ́ sí. Ó gúnwà sí àgbègbè Ìdásẹ̀n ní ìlú Ọ̀wọ̀.


title: Achievers University

text: Ifáfitì Achievers University jẹ́ ọ̀kan lára ilé iṣẹ́ ẹ̀kọ́, the Achievers Group of Education and Training Organization, tí ó gúnwà sí ìlú Ìbàdàn ní ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ọ̀gbẹ́ni Bọ̀dé Ayọ̀rìndé àti àwọn onímọ̀ nípa ìkẹ́kọ̀ọ́ mìíràn ní wọ́n dá a sílẹ̀. Ifáfitì yìí bẹ̀rẹ̀ lọ́dún 2007 sí 2008. Àjọ tí ó ń ṣe kòkárí ètò ẹ̀kọ́ ifáfitì lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà the Nigerian National University Commission kà á sí ipò mẹ́tàléláàádọ́ta nínú àwọn Ifáfitì tó pójúwọ̀n lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà lọ́dún 2013.


title: Àtòjọ àwọn ifáfitì aládàání lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà

text: Àwọn wọ̀nyí ni àtòjọ àwọn Ifáfitì Aládàání tí National University Commission, (NUC) tí Ìjọba Àpapọ̀ fún láṣẹ lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà. A ṣe àtòjọ yìí nípa àtò álúfábẹ́ẹ̀tì.


title: Àtòjọ àwọn ifáfitì ìjọba lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà

text: Ifáfitì ìjọba pín sí ọ̀nà méjì gbòógì ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ìjọba Àpapọ̀ àti ìjọba ìpínlẹ̀ ní wọ́n ní ẹ̀tọ́ àti àṣẹ láti ọwọ́ National University Commission, àjọ ìjọba Àpapọ̀ tí ó ń darí, mójútó Ìdásílẹ̀ ifáfitì lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà, láti ṣe Ìdásílẹ̀ Ifáfitì.


title: Ikọ́

text: Ikọ́ jẹ́ ọ̀nà gbígbé atẹ́gùn jáde pẹ̀lú agbára láti ọ̀nà ọ̀fun kí a lè fọ ọ̀nà ọ̀fun náà mọ́ kúrò lọ́wọ́ ìdọ̀tí tí ó sá pamọ́ síbẹ̀. Ikọ́ wíwú lè jẹ́ lẹ́ẹ̀kan tàbí léra-léra tí yóò sì mú kẹ̀lẹ̀bẹ̀ dání. Wíwúkọ́ léra-léra lè túmọ̀ sí wípé àìsàn tàbí àrùn kan wà ní àgọ́ ara nítorí wípé púpọ̀ lára àwọn àrùn àgọ́ ara ni a lè tàn kálẹ̀ tàbí pin fún ẹlòmíràn


title: Ikọ́

text: Ṣíṣe ìtọ́jú ikọ́ nííṣe pẹ̀lú wíwádí ohun tí ó fa ikọ́ fúnra rẹ̀, bí a bá ti mọ̀ọ́n, ìtọ́jú rẹ̀ yóò yá kánkán.


title: Èdè Àbèsàbèsì

text: Àbèsàbèsì tàbí Akpes jẹ́ èdè ní Nàìjíríà (ní àwọn Ìpínlẹ̀ Òndó).


title: Èdè Àbèsàbèsì

text: Àbèsàbèsì dialects and Èdè Yorùbá:


title: Èdè Àhàn

text: Àhàn jẹ́ èdè ní Nàìjíríà (ní àwọn Ìpínlẹ̀ Òndó).


title: Èdè Àhàn

text: Èdè Àhàn, Èdè Ayere, Èdè Yorùbá:


title: Èdè Ọ̀kọ́

text: Ọ̀kọ́ jẹ́ èdè ní Nàìjíríà (ní àwọn Ìpínlẹ̀ Kogí).


title: Èdè Ọ̀kọ́

text: Èdè Ọ̀kọ́, Èdè Yorùbá:


title: Ìwé Ìrìnà

text: Ìwé Ìrìnà ni àkójọ pọ̀ ìwé ìdánimọ̀ tí ìjọba orílẹ̀-èdè kan sì fi òntẹ̀ lù fún ìrìn-àjò ọmọ orílẹ̀-èdè bẹ́ẹ̀. Àmọ́ èyí kìí ṣi ìwé àṣẹ ìgbélùú rárá. Ìwé yí wà fún ìrìn-àjò lọ sí orílẹ̀-èdè mìíràn. Àwọn ohun tí ó ṣe kókó jùlọ ni orúkọ ẹni tí ó ni ìwé ìrìnà náà, ibi tí wọ́n ti bíi, ọjọ́ ìbí, àwòrán ìdánimọ̀ pélébé, ìbuwọ́lù àti àwọn nkan tí a lè fi dá ẹni tí ó ni ìwé ìrìnà náà. Púpọ̀ nínú àwọn orílẹ̀-èdè ni wọ́n ti gùn lé ìpèsè ìwé ìrìnà onítẹ̀ka tí ó ní àmì ìdánimọ̀ chip nínú, tí yóò dènà ṣíṣe ayédèrú ìwé ìrìnà lọ sí ìlú mìíràn.


title: Ilà kíkọ nílẹ̀ Yorùbá

text: Ilà kíkọ nílẹ̀ Yorùbá jẹ́ kíkọ tàbí fífa ìlà sí ojú, orí, apá tàbí itan gẹ́gẹ́ bí ọ̀nà kan pàtàkì tí àwọn Yorùbá ń gbà láti ṣe ọ̀ṣọ́, dá ara wọn mọ̀ àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ gẹ́gẹ́ bí àṣà àti ìṣe.  Kókó àti pàtó ilà kíkọ nílẹ̀ Yorùbá ni kí wọ́n lè mọ ènìyàn mọ́ ìdílé rẹ̀ ní gbogbo ibi tí ó bá lọ. Ilà yí lè jẹ́ ti ìdílé Ìyá tàbí ti Bàbá àmọ́ lọ́pọ̀ ìgbà, ti ìdílé bàbá ni wọ́n sábà ba ń kọ fún ọmọ. Àṣà ilà kíkọ wọ́pọ̀ láàrin àwọn ènìyàn


Ilé iṣẹ́ tó ń pèsè ìtàkùn ìbára-ẹni sọ̀rọ̀ tí a lè ṣe ìkékúrú rẹ̀ sí (TSP) jẹ́ ilé iṣẹ́ tí ó eà ní ọ̀nà bí a ṣe lè rí ara ẹni bá sọ̀rọ́, yálà nípa lílo ẹ̀rọ ìpè ìléwọ́, tàbí ìtàkùn ayélujára.


Ilé iṣẹ́ tó ń pèsè ìtàkùn ìbára-ẹni sọ̀rọ̀ tàbi  TSPs, ni ó jẹ́ wípé nígbà kan rí, ìjọba orílẹ̀-èdè nìkan ló ma ń ṣàkóso lórí pípèsè irúfẹ́ ohun èlò ìbára-ẹni sọ̀rọ̀ bẹ́ẹ̀ nítorí owó tabua tí ó má ń náni láti pèsè rẹ̀. Àmọ́ nkan ti yí padà tí àwọn ilé-iṣẹ́ aládàáni náà ti ń pèsè àwọn ohun èlò yí.


title: Ìlà ìpè

text: Ìlà ìpè ni a lè pè ní Àmì ìdánimọ̀ fún oníbàárà (subscriber identity module) tí gbogbo ènìyàn ń pè ní SIM card, jẹ́ àmúpamọ́ circuit) kan tí ó wà fún títọ́jú orúkọ àti àwọn àmì ìdánimọ̀ gbogbo tí oníbàárà bá fi sílẹ̀ lásìkò tí ó fẹ́ gba ìlà ìpè rẹ̀. Àwọn ohun tí oníbàárà fi sílẹ̀ yí ni yóò jẹ́ ohun tí wọ́n lè fi ṣe ìdámọ̀ rẹ̀ lórí ìtàkùn tàbí lórí ẹ̀rọ ìpè ìléwọ́. Ó ṣe é ṣe kí a fi orúkọ àti ìlà ìpè àwọn ènìyàn bí ẹbí, ọ̀rẹ́ àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ pamọ́ sórí ilà ìpè wa.


title: Ìlà ìpè

text: A lè lo ìlà ìpè ní orí ẹ̀rọ ìléwọ́, sátáláìtì, agogo ọrùn ọwọ́, ẹ̀rọ kọ̀mpútà tàbí àwọn ẹ̀rọ ayàwòrán tí óníkàápá irú rẹ̀.


title: Bright Chimezie

text: Bright Chimezie tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kìíní oṣù kẹwàá ọdún 1960 (1st October 1960) jẹ́ gbajúmọ̀ olórin ìgbà kan ọmọ bíbí Ìgbò lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà.


title: Monalisa Chinda

text: Monalisa Chinda tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kẹtàlá oṣù kẹsàn-án ọdún 1974 (13th September 1974) jẹ́ gbajúmọ̀ òṣèrébìnrin àti olóòtú sinimá àgbéléwò, ọmọ bíbí orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Ó jẹ́ olóòtú ètò orí tẹlifíṣàn àti gbajúmọ̀ olúgbóhùnsáfẹ́fẹ́.


title: Jiopolima (Geopolymers)

text: Jiopólímà jẹ́ ohun èlò àtọwọ́dá, gẹ́gẹ́ bi seramiki, àwọn ohun tí ógùn, tí ó sopọ̀ pẹ̀lú covalent, àwọn nẹ́tíwọkì tí kòní gantán (amorphous). Àjẹkù Obsidian (gílásì folti) jẹ́ pāti diẹ nínú àwọn ohun èlò fún jiopólímà . Jiopólímà le jẹ́ ohun ìwúlò fún ìs’ẹ̀dá ǹkan tí ó rí ara gba iná, tí ó ṣee lẹ ńkan pọ̀, àwọn ohun èlò ōògùn, àwọn alámọ̀ tuntun fún àwọn kọnkéré tí ó rí ara gba iná, àti àpamọ́ fún májèlé àti oríṣiríṣi ǹkan tó le fa ìpanilára.


title: Jiopolima (Geopolymers)

text: Àwọn ohun-ìní àti àwọn ìwúlò jiopólímà jẹ́ ǹkan tí àwọn oní ìmọ̀-ìjìnlẹ̀ àti ilé-iṣé ńṣe àwárí ní ọ̀pọ̀lọpọ̀: kemistri ohun àtọwọ́dá ìgbàlódé, kemistri ti ara, kẹ́místrí colloid, ìmọ̀ ohun àlùmọ́nì, ìmọ̀ ẹ̀kọ́ nípa ilẹ̀, àti oríṣi míiràn bi àwọn ìmọ̀-ẹ̀rọ.


title: Jiopolima (Geopolymers)

text: Jiopólímà jẹ́ apákan tí ìmọ̀-ìjìnlẹ̀ polima, kẹ́místrí àti ìmọ̀-ẹ̀rọ tí ò jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn agbègbè pàtàkì tí ìmọ̀-jìnlẹ̀ ohun èlò. Àwọn pólímà le jẹ́ ohun èlò àdáyébá, bí ǹkan orísun-carbon, tàbí àtọwọ́dá pólímà, fún àpẹẹrẹ - láti orísun ohun àlùmọ́nì (silicon). Àwọn pólímà àdáyébá ní orísi kílásì bi àdámọ́ pólímà (roba, cellulose), àwọn àdàmọ̀dì àdáyébá pólímà (bi okùn aṣọ, ike, àwọn fíìmù, àwọn ǹkan tí amá ràn, àti bẹ́ẹ̀bẹ̀ lọ) àti pólímà abínibí (ìsèdálè, òògùn, ilé elégbògi). Àwọn ohun èlò fún ṣíṣe pólímà tí óní ìpìlẹ̀ alumọni (silicon) jẹ́ ohun tí a le rí láti ara àpáta ti orísun ilẹ̀, nítorínáá orúkọ náà: jiopólímà. Joseph Davidovits jẹ́ ẹnití ó fun ní orúkọ yí ní ọdún 1978 tí ó si ṣe àdásílè Àjọ ìmọ̀-ìjìnlè Faranse (Association Loi 1901) Institut Géopolymère (Ilé-ẹ̀kọ́ Jiopólímà).


title: Jiopolima (Geopolymers)

text: Gẹ́gẹ́bi T.F. Yen ṣe sọ jiopólímà ṣe pín sí àwọn ẹgbẹ́ ńlá méjì: àtọwọ́dá jiopólímà àti jiopólímà tí ó ní àwọn ǹkan àdáyébá nínú. Jiopólímà jẹ́ pàtàkì ohun èló kémíkálì àlùmọ́nì fún àpẹẹrẹ silico-oxide (-Si-O-Si-O-), silico-aluminate (-Si-O-Al-O-), ferro-silico-aluminate (-Fe-O-Si-O-Al-O-) tàbí alumino-fósífétí (-Al-O-P-O-), tí a ṣẹ̀dá nípasẹ̀ ìlànà tì geopolymerization. Ìṣelọ́pọ̀ ǹkan tí ó wà ní erùpè ilè yíí (geosynthesis) ni a gbékalẹ̀ àkọ́kọ́ ní àpéjọ IUPAC ní ọdún 1976.


title: Jiopolima (Geopolymers)

text: Àwọn bí inú jiopólímà ṣerí jẹ́ ohun tó dálé ìwọ̀n ìgbóná tàbí ooru:A le ṣe ìyàtọ̀ láàrin ọ̀nà méjì fún ṣíṣe jiopólímà:Ọ̀nà tó dálé ìpìlẹ̀ akalaini jẹ́ pàtàkì jùlọ fún ìwádíi àti ìdàgbàsókè àti àwọn ohun èlò ìṣòwò àti pé a ṣàlàyé ní ìsàlẹ̀. Àlàyé fún ọ̀nà tó dálé ti ìpìlẹ̀ aísídí wà ní.


title: Jiopolima (Geopolymers)

text: Ní bíi ọdún 1950, Viktor Glukovsky, ti Kiev, USSR, ṣe àgbékalẹ̀ àwọn ohun èlò konkéré tí a ti mọ̀ lábẹ́ àwọn orúkọ "kankéré láti ara yanrìn ilẹ̀" àti "simenti láti ara ilẹ̀", ṣùgbọ́n láti ìgbà tí Joseph Davidovits ti ṣe ìfihàn ọ̀nà ìṣẹ̀dá jiopólímà, ìsọrúkọ àti ìtumọ̀ 'jiopólímà’ ti di ohun tó pọ̀ to si n fa. Àwọn àpẹẹrẹ tí ó wà ní ìsàlẹ̀ ni a mú láti àwọn ìwé ìmọ̀-jìnlẹ̀ 2011, tí àwọn onímọ̀-jìnlẹ̀ nínú oríṣiríṣi ẹ̀kọ́ kọ.


title: Jiopolima (Geopolymers)

text: Oríṣiríṣi Ìtumọ̀ ló wà fún jiopólímà


title: Jiopolima (Geopolymers)

text: '... Jiopólímà ni ìlànà polymeric Si-O-Al, tí o jọ ti zeolites. Ìyàtọ̀ àkọ́kọ́ sí zeolite ni pé jiopólímà jẹ́ amorphous dípò crystalline. Àwọn ohun tó dìpọ̀ sínú jiopólímà (microstructure) lórí ìwọ̀n kan nànómétà tí a ṣe àkíyèsí nípasẹ̀ TEM ni àwọn ìṣùpọ̀ aluminosilicate kékeré pẹ̀lú àwọn àlàfo kékeké láàrin nẹ́tiwọọkì tí ó ní agbára púpọ̀. Ìwọ̀n àwọn títbobi ìṣùpọ̀ yí wà láàrin ìwọ̀n nànómétà 5 àti 10. '


title: Jiopolima (Geopolymers)

text: '... Àdàpọ̀ amáa fa SiO àti AlO, àwọn ìṣèlọ́pọ̀ tí ó sopọ̀ ní igun mẹ́rin nípasẹ̀ oxygen  pínpín bí poly(sialates) tàbí poly(sialate-siloxo) tàbí poly(sialate – disiloxo) dá lórí ìpín SiO / AlO. Ìsopọ̀ àwọn onígun mẹ́rin yí wáyé nítorí àmún papọ̀ covalent. Nítorí náà, a le pe ètò àpapọ̀ jiopólímà bíi ‘amorphous’ tónípọn tí ó jọ ohun tó le bíi crystal tó ní àkójọ 3-D alumino-silicate nínú.’


title: Jiopolima (Geopolymers)

text: '... Jiopólímá jẹ́ àwọn ẹ̀yà ìlànà tí a ṣejáde nípasẹ̀ sísopọ̀ ohun èlò aluminosilicate onígun mẹ́rin, pẹ̀lu àwọn áyọ́ní (ions) irin ákálí (alkali) ó ní ǹkan ṣe pẹ̀lú Al onígun mẹ́rin. Ní àjọṣepọ̀, a ṣe adapopọ lati apopọ apákan méjì, tí ó jẹ́ ìpìlẹ̀ ákáláìnì kan (nígbàgbogbo ìyọkúrò silicate) àti àwọn ohun elò aluminosilicate tí ó lágbára. Geopolymerization le ṣẹlẹ̀ ní ìbáramu tàbí ìwọ̀n otútù tí ó ní agbára díẹ̀, níbitì ikowe ti awọn ohun èlò àìse aluminosilicate aise nínú àwọn solusan ìpìlẹ̀ jẹ́ yorí si gbígbẹ́ ti àwọn ẹ̀yà tí a ti fiwewe láti àwọn ààye tí o nípòn sínú ipò jẹ́lì ti o ndagba, àtẹ̀lé nípa nucleation ati condensation ti ipele jẹ́lì láti fẹ́lẹ́fẹ́lẹ́ kan ti o nipọn alágídí. '


title: Eṣinṣin ilé

text: Eṣinṣin Ilé tí wọ́n ń dà pè ní ("Musca domestica") jẹ́ ohun tí ó ń fò, tí ó sì jẹ́ ọ̀ksn lára ẹbí Cyclorrhapha. Wọ́n fìdí rẹ̀ múlẹ̀ wípé eṣinṣin yí wá láti ayé Cenozoic, kí ó tó na fọ́n ká sí orílẹ̀ àgbáyé. Ó jẹ́ ọ̀kan lára kòkòrò tí ó wọ́pọ̀ nínú Ilé.  Eṣinṣin ilé tí ó bá ti dàgbà ma ń ní àwọn olómi eérú sí àwọ̀ dúdú, tí ó sì ní ìlà olóòró ní ẹ̀yìn, ó nírun wẹ́rẹ́ wẹ́rẹ́ lára, pẹ̀lú ìyẹ́ méjì. Wọ́n ní ojú pupa tí yọ kòngbà síta.  Eṣinṣin ilé tí ó jẹ́ abo ma ń sábà ní àṣepọ̀ ní ẹ̀ẹ̀kan, tí ó sì ma ń gbé àtọ̀ akọ kiri láti lòó nígbà tí àsìkò àti yẹ́yin bá tó. Ó ma ń yé ẹyin tí ó tó ọgọ́rùn ún nípa sísàba lé ohun kan tí ó ti ń jẹrà bí ónjẹ bíbàjẹ́ tàbí ìgbẹ́. Àwọn ẹyin yí ni wọ́n ma ń yíra padà sí ohun abẹ̀mí tí kò lẹ́sẹ̀ tí a mọ̀ sí [ìdin.


title: Ilé

text: Ilé tí a tún ńndà pè ní Ibùgbé jẹ́ ibi tàbí àyè tí a lè ma sùn tàbí gbé pẹ̀lú àwọn ẹbí wa.  Ilé lọ́pọ̀ ma ń jẹ́ ohun tí wọ́n ms ńa fi igi àti ikí kọ́bláyé àtijọ́. Irúfẹ́ ilé báyí ni wọ́n ń ń pè ní Abà. Àmọ́ láyé òde òní, oríṣríṣi ohun èlò ni wọ́n fi ń kọ́lé, àwọn ohun èlò bí: iyẹ̀pẹ̀, sìmẹ́ntì, òkúta, páànù ìṣó àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.  Ilé ma ń ga bí ó bá ṣe wu onílé kí ilé òun ṣe ga sí, ilé gbọ́dọ̀ ní fèrèsé, ẹnu ọ̀nà àbáwọlé, iyàrá ksn tàbí púpọ̀, balùwẹ̀, ilé ìdáná, ilé ìgbọ̀sẹ̀ àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ


title: Hanks Anuku

text: Hanks Anuku tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kẹtàdínlógbọ̀n oṣù kẹjọ ọdún 1960 (27 August 1960) jẹ́ gbajúmọ̀ òṣèré sinimá àgbéléwò ọmọ bíbí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí ó máa ń kópa nínú sinimá àgbéléwò èdè Gẹ̀ẹ́sì àti Ìgbò As of 2017, Anuku was naturalized and became a Ghanaian.


title: Hanks Anuku

text: Anuku lọ sí ilé-ìwé Loyola College, ní ìlú Ìbàdàn ní ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó kàwé gbàwé ẹ̀rí ní ilé-ìwé Auchi Polytechnic in 1981, and he was born 1960 in Ibadan.


title: Osita Iheme

text: Osita Iheme, MFR tí wọ́n bí ní ogúnjọ́ oṣù kejì ọdún 1982 (February 20, 1982) jẹ́ gbajúmọ̀ òṣèré sinimá àgbéléwò ọmọ bíbí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó di gbajúmọ̀ òṣèré ìlúmọ̀ọ́kà tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí "Pawpaw" látàrí ipa tó kó gẹ́gẹ́ bí ẹ̀dá-ìtàn Pawpaw nínú sinimá àgbéléwò kan tí àkọ́lé rẹ̀ ń "Aki na Ukwa" pẹ̀lú Chinedu Ikedieze. Òun ni olùdásílẹ̀ Inspired Movement Africa, èyí tí ó dá sílẹ̀ láti ṣe móríyá fún àwọn màjèsín àti ọ̀dọ́ ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà àti Áfíríkà lápapọ̀.


title: Osita Iheme

text: Lọ́dún 1988, Iheme gba àmì ẹ̀yẹ "Lifetime Achievement Award", èyí tí African Movie Academy Awards fún un. Wọ́n kà á sí ọ̀kan nínú àwọn òṣèré sinimá àgbéléwò ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tó gbajúmọ̀ jùlọ.


title: Osita Iheme

text: Lọ́dún 2011, ìjọba àpapọ̀ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà nígbà ìṣèjọba Ààrẹ Goodluck Jonathan fún un ní àmì ìdálọ́lá ọmọ ẹgbẹ́ ọlọ́lá Order of the Federal Republic (MFR).


title: Osita Iheme

text: Ó jẹ́ ọmọ bíbí Mbaitoli ní ìpínlẹ̀ Ímò lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà, ṣùgbọ́n ìpínlẹ̀ Abia ló gbé dàgbà, ó sìn kàwé gbàwé ẹ̀rí dìgírì nínú ìmọ̀ ìjìnlẹ̀ kọ̀m̀pútà ní ifáfitì Lagos State University.


title: Chinedu Ikedieze

text: Chinedu Ikedieze, MFR tí wọ́n bí ní Ọjọ́ Kejìlá oṣù Kejìlá ọdún 1977 (12 December 1977 ní ìlú Bende, ní ìpínlẹ̀ Abia, lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà jẹ́ gbajúmọ̀ òṣèré sinimá àgbéléwò ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Ó di gbajúmọ̀ nípa ipa tí ó máa ń kó pẹ̀lú Osita Iheme nínú àwọn sinimá àgbéléwò pàápàá jùlọ sinimá àgbéléwò kan tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ "Aki na Ukwa".


title: Chinedu Ikedieze

text: Lọ́dún 2007, Ikedieze gba àmì ẹ̀yẹ ìdánilọ́lá "Lifetime Achievement Award" ní African Movie Academy Awards.


title: Clem Ohameze

text: Clem Ohameze jẹ́ gbajúmọ̀ òṣèré sinimá àgbéléwò ọmọ bíbí ìpínlẹ̀ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí ó ti ń ṣeré fún nǹkan bí ogún ọdún sẹ́yìn. Clem Ohameze bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ sinimá àgbéléwò lọ́dún 1995. Ṣùgbọ́n ó bẹ̀rẹ̀ sí ní gbajúmọ̀ ní kété tí ó kópa nínú sinimá àgbéléwò kan tí àkọ́lé rẹ̀ "End TIME". Ó ti kópa nínú sinimá àgbéléwò tó ti to ẹ̀ẹ́dẹ́gbẹ̀ta (500) fún ọdún ogún tí ó ti ń ṣeré láti ọdún 1995 títí di àkókò yìí.


title: Clem Ohameze

text: Wọ́n bí Clem Ohameze lọ́jọ́ kẹtàdínlógbọ̀n oṣù kẹfà ọdún 1965 (27 June 1965) nílùú Port Harcourt, ní ìpínlẹ̀ Rivers, lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà.Ó kẹ́kọ̀ọ́ ní Holy Family College/Baptist High School fún ẹ̀kọ́ ilé-ìwé gírámà. Ó tẹ̀ síwájú nínú ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní Institute of Management Technology, Enugu, lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà níbi tí ó ti kàwé gbàwé ẹ̀rí nínú Dípólómà nínú ìmọ̀ Ìbánisọ̀rọ̀. Bákan náà ó lọ sí University of Port Harcourt níbi tí ó ti kàwé gbàwé ẹ̀rí nínú dìgírì nínú Ìmọ̀ Àyíká àti Ènìyàn (Ìṣeọ̀rọ̀àwùjọ àti Anthropology) lọ́dún 1989. Bákan náà, ó tún kàwé gboyè dìgírì kejì nínú ìmọ̀ ìṣègùn àbò àti àyíká ní òkè-òkun ní Buckingham University, ní London lọ́dún 2010.


title: Blessed Stars Football Academy

text: Blessed Stars Football Academy ile-ẹkọ ijinlẹ ere idaraya ti o da ni Ipinle Akwa Ibom, Nigeria. Ile-ẹkọ giga naa da ni 2002 o si fi aṣẹ nipasẹ Gomina ti tẹlẹ ti ipinle Akwa Ibom, Akpan Isemin. Ile-ijinlẹ yii da pẹlu ero-iṣe iṣere ati idagbasoke awọn elere idaraya ni Nigeria. Ile-ijinlẹ wa ni a mọ fun dida ọpọlọpọ awọn oṣere U-17 fun ẹgbẹ afẹsẹgba orilẹ-ede Naijiria labẹ-17. Ti yan ile-iwe giga fun Ile-ẹkọ giga Grassroot ti o dara julọ ni Ile-iṣere Ere idaraya ti Ilu Naijiria 2019.


title: Lafiaji Okuneye Bilikis

text: Láfíàjí Okùnẹ́yẹ Bilikis jẹ́ ọ̀jọ̀gbọ́n ìlera, ọmọ bíbí Ìpínlẹ̀ Èkó. A bí Bilikis ní ọjọ́ kejì oṣù kejì ọdún 1972 ní erékùṣù ìlú Èkó. Ó jẹ́ gíwá Ilé ẹ̀kọ́ olùkọ́ni àgbà ti Adéníran Ògúnsànyà College of Education.


title: Àsálà

text: Àsálà ni èso igi èyíkéyí nínú àwọn ẹ̀yà igi tí àwọn gẹ̀ẹ́sì ń pè ní "Juglans" . Àsálà jẹ́ ọ̀kan lára èso jíjẹ nígbà tí ó bá ti gbó. Èso àsálà dára fún wíwo àìsàn ìtọ̀ ṣúgà, ó dára fún  kí ọpọlọ ó pé.


title: Àsálà

text: Èso àsálà rí roboto, èpo rẹ̀ dúdú mìnì, àmọ́ tí a bá fọ tàbí làá, inú rẹ̀ funfun báláú tí ohun kan fẹ́lẹ́fẹ́lẹ́ funfun sì pín èso kan tí a là yí sí ọ̀nà méjì.


title: Àgbo

text: Àgbo jẹ́ ohun mímu àti ọ̀kan pàtàkì nínú ohun tí a lè fi ṣe ìwòsàn àgọ́ ara nípa kíkó egbògi, ewé, àti èpo ìbílẹ̀ pa pọ̀ láti lè fi tọ́jú àìsàn, àrùn àti Ooríṣríṣi ohun tí ó lè fa àìlera sí ara ẹ̀dá tàbí ẹranko. Lára àwọn ànfàní àgbo ni


title: Andrew Fielding

text: Andrew Fielding jẹ́ ọmọ bíbí ìlú Hampstead, ní ìlú London ní orílẹ̀-èdè England. A bi nínú oṣù Belu, ó si kú ní ọgbọ̀n ọjọ́ oṣù Èbìbì ọdún 2012. Ó jẹ́ ọ̀jọ̀gbọ́n onímọ̀ ìwádí Òun pẹ̀lú Alan àti john Carew lórí ìmọ̀ oògùn. Ìwádí rẹ̀ dálé ìmọ̀ Iṣan ara àti pataki lori ìbáṣepọ̀ iṣan nínú ara. Ó jẹ́ Ààrẹ fún àwọn Royal society láti ọdún 1980 sí 1985.


title: Mahdi Aliyu Gusau

text: Mahdi Aliyu Gusau igbakeji gomina lọwọlọwọ ti Ipinle Zamfara . O jẹ ọkan ninu igbakeji alabojuto ti abikẹhin lati dibo ni ọjọ-ori rẹ lati Ọjọ Kẹrin ti Orilẹ-ede Naijiria . O jẹ ọmọ si Gbogbogbo Aliyu Mohammed Gusau, minisita fun aabo aabo. Aliyu Muhammad gusau


title: Apoti

text: Àpọ́tí jẹ́ ohun ìjókòó tí ó ní orí pẹrẹsẹ tí a fi igi tàbí pákó ṣe. Ẹnìkan ṣoṣo péré ni àpótí lè gbà lórí ìjókòó kan, bákan náà ni kò ní igun tí a lè gbé ọwọ́ lé lọ́tún tàbí lósì. Ó ma ń ní ẹsẹ̀ méjì, mẹ́ta tàbí mẹ́rin, èyí dá lórí agbègbè tí a bá ti ríi. A kò lè sọ wípé àga ni àpótí, nítorí àì ní apá tàbí igun tí a lè fí ọwọ́, tàbí fi ẹ̀yìn tì sí.


title: Ọ̀rọ̀ ìṣe

text: Ọ̀rọ̀ ìṣe ni ọ̀rọ̀ tí ó ń fi ohun tí a ń ṣe lọ́wọ́ tí a ti ṣe kọjá tàbí ohun tí a óò ma ṣe lọ́jọ́ iwájú hàn nínú gbólóhùn. Èyí ni kókó inú gbólóhùn èdè Yorùbá, òhun ni ó wà láàrin Olúwa àti àbọ̀, ó lè ṣíwájú ólùwa ó sì lè síwájú àbọ̀, òpómúléró inú gbólóhùn ni ọ̀rọ̀ ìṣe je.


title: Sikiru Kayode Adetona

text: Ọba Sikiru Kayode Adetona (Tí a bí ní ọjọ́ kẹwa oṣù karun ọdún 1934) ni Awujale ti Ìjẹ̀bú. Wọ́n fi jẹ ọba ní ọdún 1960, èyí ló mú kí Adetona jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọba tí o tí pẹ́ lórí àléfà ní ilẹ̀ Naijiria. Baba rẹ ni ọmọ ọba Rufai Adetona tí Ìyá rẹ si jẹ Alaja Wolemotu Ajibabi Adetona (nee Onasile). Gẹ́gẹ́ bí ọba, Ó jẹ aṣojú fún ìdílé ọba Anikilaya.


title: Sikiru Kayode Adetona

text: Ọ̀dọ́mọdé ọmọ ọba Adetona lọ sí oríṣiríṣi ilé ẹ̀kọ́ bi i ilé-ẹ̀kọ́ ti onítẹ̀bọmi (Baptist) tí ó wà ní Eroko ní Ìjẹ̀bú Òde; ilé-ẹ̀kọ́ alakọbẹrẹ Ogbere United tí ó wà ní Òkè-Àgbò ní Ìjẹ̀bú Igbó, àti ilé-ẹ̀kọ́ Ansar-Ud-Deen ni ́Ìjẹ̀bú Òdé laarin ọdún 1943 sí ọdún 1950. Ní ìtẹ̀síwájú lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ gíga ti koleeji, Ó lọ sí koleeji Olú-Ìwà (Èyí tí ó di Adeola Odutola bayi) tí ó wà ní Ìjẹ̀bú Òde láti ọdún 1951 sí ọdún 1956. Laarin ọdún 1957 sí ọdún 1958, ó ṣe iṣẹ́ pẹ̀lú ẹ̀ka tí ó nṣe àyẹ̀wò nípa owó ní Ibadan. Ní ọdún 1958, ọmọ ọba Adetona kọ̀wé fi iṣẹ́ sílẹ̀ láti tẹ̀síwájú nínú ẹ̀kọ́ rẹ lórí olùṣírò owó (Accountancy) ní ìlú aláwọ̀ funfun (United Kingdom), ìlú tí nse àkoso orílẹ̀ èdè Naijiria nigba na.


title: Sikiru Kayode Adetona

text: Látipasẹ̀ lẹ́tà ti wọ́n kọ ni ọjọ́ kẹrin oṣù kini ọdún 1960, èyí ti akọ̀wé àgbà ti ìjọba ìbílẹ̀ fi ránṣẹ́ si olùdámọ̀ràn ìjọba ìbílẹ̀ ti Ìjẹ̀bú òde Pẹ̀lú ìtẹ́wọ́gbà baalẹ ìgbìmọ̀ fún agbègbẹ̀ ìwọ̀ oorun fún yínyàn ọmọ ọba Síkírù Káyọ̀dé Adétọ̀nà gẹ́gẹ́ bi ọba àti fífi ẹsẹ̀ rẹ múlẹ̀ gẹ́gẹ́ bi Awujale ti ilè Ìjèbú láti ìgbà ti wọ́n ti kọ lẹ́tà yi ni ọjọ́ kẹrin oṣù kini ọdún 1960. Èyí lo mú ki àwọn olókìkí ọmọ ilẹ̀ Ìjẹ̀bú bi i olóògbé Ọ̀gbẹ́ni-Ọjà, Olóyè (dọ́kítà) Timothy Adéọlá Òdútọ́lá, Bòbasuwà 1 Olóyè Emmanuel Òkúsànyà Òkunọwọ àti Aṣíwájú, Olóyè Samuẹl Olátúbọ̀sún Shonibarẹ ṣe ètò ìpàdá bọ ọba ti wọ́n ṣẹṣẹ yàn wa sílè. Ní ọjọ kejìdínlógún oṣù kini ọdún 1960, olórí ìgbìmọ̀ afọbajẹ ti ilẹ̀ Ìjẹ́bú, Ọ̀gbẹ́ni-Ọjà, Olóyè Timothy Adéọlá Òdútọ́lá ṣe àfihàn ọba tuntun fún gbogbo àgbáyè. Àfihàn yi ni ó jẹ́ ìbẹ̀rẹ̀ ayẹyẹ fifi ọba ti wọ́n ba ti yàn si orí ìtẹ́. Eleyi jẹ́ ìbẹ̀rẹ̀ ọ̀tun fún àwọn ọmọ Ìjẹ̀bú. Lẹ́hín èyí ní ọba ti wọn yàn yi yio tẹ̀síwájú lọ si Ìpẹ̀bí ni "Odo" fún oṣù mẹ́ta.


title: Sikiru Kayode Adetona

text: Ọba Síkírù Káyòdé Adétọ́nà, ẹni ti "ODIS" tí kọ́koọ́ yàn pẹ̀lú àwọn marun miran ni àwọn afọbajẹ pawọ́pọ̀ mu ni ìbámu pẹ̀lú abala ìkọkànlá òfin òye jíjẹ ti ọdún 1957 ní agbègbè ìwọ òorùn ilẹ̀ Nàíjírià. Gómìnà nìgbà na fi ọwọ́ si yíyàn Síkírù Káyọ̀dé Adétọ̀nà gẹ́gẹ́ bi Awujalẹ ti ilẹ̀ Ìjẹ̀bú. Ayẹyẹ igbade waye ni ọjọ Abamẹta ti i ṣe ọjọ́ kejì, oṣù kẹrin ọdún 1960.


title: Sikiru Kayode Adetona

text: Ni ọjọ́ Ìṣẹ́gun ti i ṣe ọjọ́ karun oṣù kẹrin ọdún 1960, ọba tuntun, ọba Adétọ̀nà darapọ̀ mọ àwọn ọba ti agbègbè ìwọ òorùn lẹ́hìn ti wọ́n ti ṣe àfihàn rẹ. Ọba Síkírù Káyọ̀dé Adétọ̀nà jẹ aláànú ọba. Èyí lo mú ki àwọn ọba àti àwọn ìjòyè dárúkọ rẹ gẹ́gẹ́ bi àarẹ fún ìgbìmọ̀ lọ́ba lọ́ba. Sùgbọ́n ẹni tí o ti dàgbà ti o si tún jẹ àgbà ọba gẹ́gẹ́ bi ìṣẹ̀dálẹ̀, olóògbé sir Adésọjí Adérẹ̀mí, Òoni ti Ilé-Ifẹ̀ ni wọn padà wa yàn gẹ́gẹ́ bi i àarẹ. Èròngbà wọn ní pe gẹ́gẹ́ bí ọ̀dọ́modẹ́ ọba, Àwújálẹ̀ ti O jẹ ọmọ ọdún mẹ́rìndínlógún yio ni akitiyan fún ipò gíga yi. La i se aniani, èròngbà yi lo mu ki wọn gbà Àwújálẹ̀ ti ilẹ̀ Ìjẹ̀bú gẹ́gẹ́ bi ẹni ọ̀tọ̀.


title: Àṣà Ìsìnkú

text: Ìgbà tá a kú là á dère ,ènìyàn kò sunwọ̀n láàyè,bẹ́ẹ̀ gẹ́gẹ́ ni ọ̀rọ́ ìsìnkú ní ilẹ̀ káàárọ̀ o o jíire.Adìyẹ ṣe pàtàkì nínú ètò ìsìnkú àgbà.


title: Eré ọmọdé

text: Eré ọmọdé  Gbogbo ọmọdé ní orílẹ̀-ayé ni o fẹran eré ṣíṣe nínú ilé,nínú ọgbà, ní àdúgbò àti ní ìgbro. Ọmọdé a maa ba gbogbo ènìyàn ṣiré tàbí ki o jáde láti bá ẹlẹgbẹ rẹ̀ ṣiré ni àdúgbò kan naa. Inú dídùn àti ẹ̀rín jẹ́ àmì eré ṣiṣe laarin ọmọdé àti àgbà.  Akọ́mọlédè ìjìnlẹ̀ Yorùbá vol 1


title: Efunroye tinubu

text: Abí arábìnrin "Efúnpòróyè Ọ̀suntínúbu Olúmọ̀sà" ní odún 1810. Arábìnrin yii jẹ gbajúgbajà onísòwò nípa òwò erú . O jẹ ẹni tí o gbajúmò ni ìlú èkó nígbàtí Ọba Adele, Olúwolé, Akíntóyè àti Dòsúmú wa lórí oyè nìgbà náà. Abí akínkanjú obínrin yii ní agbẹ̀gbẹ̀ ojókòró ní ìlú Ẹ̀gbá ti orúko bàbá re a sì maa jẹ Olúmọ̀sà. A gbẹ́ arábìnrin Tinúbu ni ìyàwó ní òpò ìgbà. Ọko àkókó re wa láti ìlú Òwú tí o sì bi ọmọ méjì fún. Léyìn tí arákùnrin yi papòdà, o fe Ọba Adele Adéọ̀sun ní odún 1933 nígbàtí Tinubu be ìlú Abéòkuta wò ti a si fi ògùn fe. O télè Ọba yii de Ìlú Badagry ti o jẹ ibi ìfarapamó si fún àwọn Ọba àlàyé nìgbà naa.Nàíjírià Ní Ìlú Badagry yii bakan na a, o ló ipò ìyàwó Ọba tí o wa láti ta àwọn ojà ti o lòdì si èyí tí o ye ki o ta bii tòbákò, iyò àti òwò ẹrú.Ìya oba ni óbá oba ati ajélẹ̀ pẹ̀lú ẹfúnróyè parí ìjá ẹfúnróyè síì kúrò ìlú


title: Gambo Sawaba

text: Hajia Gambo Sawaba tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kẹẹ̀ẹ́dógún oṣù kejì ọdún 1933, tí ó sìn ṣaláìsí lóṣù kẹwàá ọdún 2001 (15 February 1933 – October 2001) jẹ́ ajìjàǹgbara ẹ̀tọ́ obìnrin, afowóṣàánú àti òṣèlú ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Òun ni igbákejì alága ẹgbẹ́ òṣèlú Great Nigeria People's Party, tí wọ́n sìn tún yàn án gẹ́gẹ́ bí olórí àwọn obìnrin nínú ẹgbẹ́ Northern Element Progressive Union (NEPU).


title: Gambo Sawaba

text: Láti ọmọ ọdún méjìdínlógún ni Sawaba tí bẹ̀rẹ̀ òṣèlú. Lásìkò náà, ẹgbẹ́ òṣèlú Northern People's Congress ní ó gbajúmọ̀ jùlọ lápá àríwá orílẹ̀ èdè Nàìjíríà, tí àwọn ọba wọ́n pẹ̀lú àwọn Aláṣẹ ìjọba Amúmisìn láti orílẹ̀ èdè Gẹ̀ẹ́sì ń gbè wọ́n lẹ́yìn nígbà náà, ṣùgbọ́n ní tìrẹ, ó dára pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ òṣèlú alátakò, Northern Element Progressive Union (NEPU). Ó jẹ́ olùpolongo tako gbígbé ọ̀dọ́mọbìnrin màjèsín ní ìyàwó, iṣẹ́-ipá àti aṣègbè ẹ̀kọ́ kíkà lápá àríwá Nàìjíríà.  Gambo, bẹ̀rẹ̀ sí ní gbajúmọ̀ nígbà tí ó bọ́ síta pẹ̀lú ìgboyà níbi ìdánilẹ̀kọ̀ọ́ òṣèlú kan tí ó sìn sọ̀rọ̀ níbi ìdánilẹ̀kọ̀ọ́ náà tí ó kún fún ọkùnrin ṣọ́ṣọ́. Arábìnrin Fúnmiláyọ̀ Ransome-Kuti ní ó tọ́ ọ sọ́nà nígbà náà, tí ó sìn wá sọ́dọ̀ rẹ̀ ní ìlú Abẹ́òkúta lẹ́yìn ìgbà náà. Òun obìnrin àkọ́kọ́ tí ó bẹ̀rẹ̀ ìjàǹgbara àwọn obìnrin apá àríwá Nàìjíríà.


title: Judy Sheindlin

text: Judith Susan Sheindlin ( "née" Blum;) ni abí ní ọjọ́ kọkànlélógún oṣù Kẹwàá, ọdún 1942. Ó jẹ́ ọmọ ilẹ̀ Amẹ́ríkà, amòfin àti akọ̀wé. Sheindlin ti gba àmì-ẹ̀yẹ ìdáni lọ́lólá ti Day-time Emmy Award ní ọdún 1996.


title: Aṣọ Àdìrẹ

text: Aṣọ Àdìrẹ jẹ́ ọ̀kan pàtàkì lára àwọn aṣọ ìbílẹ̀ ilẹ̀ Yorùbá. Tọmọdé tàgbà ni ó ń wọ aṣọ àdìrẹ tí wọ́n ṣiṣẹ́ ọnà oríṣríṣi sí lára nílànà ìbílẹ̀, tí ó sì wà ní àwọ̀ oríṣríṣi sí.


title: Hilda Dokubo

text: Hilda Dokubo tí a tún mọ̀ sí Hilda Dokubo Mrakpor jẹ́ gbajúmọ̀ òṣèrébìnrin sinimá àgbéléwò àti ajàfẹ́tọ̀ọ́ àwọn ọ̀dọ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó ti fìgbà kan jẹ́ olùgbaninímọ̀ràn pàtàkì lórí ọ̀rọ̀ ọ̀dọ́ fún Gómìnà àná ìpínlẹ̀ Rivers, Peter Odili.


title: Hilda Dokubo

text: Wọ́n bí ní Hilda Dokubo, tí ó jẹ́ àkọ́bí fún àwọn òbí rẹ̀ ìlú Buguma, ní Asari-Toru, ìpínlẹ̀ Rivers, níbi tí ó ti kàwé àkóbẹ̀rẹ̀ àti sẹ́kọ́ndìrì ní ilé ìwé St Mary State School, lópópónà Aggrey àti Government Girls Secondary School. Ó kẹ́kọ̀ọ́ gbàwé ẹ̀rí dìgírì àkọ́kọ́ àti ìkejì nínú ìmọ̀ iṣẹ́ Tíátà ní ifáfitì.


title: Hilda Dokubo

text: Nígbà ìsìnlú, iṣẹ́ àgùnbánirọ̀ ni Dokubo kópa nínú sinimá àgbéléwò àkọ́kọ́ tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ "Evil Passion" lọ́dún 1992. Láti ìgbà náà ló ti di gbajúmọ̀ òṣèré ìlúmọ̀ọ́kà nínú sinimá àgbéléwò, tí ó sìn ti ṣe olóòtú ọ̀pọ̀lọpọ̀ sinimá àgbéléwò lédè Gẹ̀ẹ́sì àti Ìgbò. Lọ́dún 2015, Dokubo gba àmìn ẹ̀yẹ tí Africa Movie Academy fún ipa ẹ̀dá ìtàn tí ó kó nínú sinimá àgbéléwò kan tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ "Stigma". Fatal


title: Emeka Ike

text: Emeka Ikejẹ́ gbajúmọ̀ òṣèré ọmọ bíbí orílẹ̀ èdè Nàìjíríà.


title: Ògógóró

text: Ògógóró jẹ́ ọtí líle ìbílẹ̀ tí wọ́n pọn láti ara ẹmu igi ọ̀pẹ tàbí agbe. Ó jẹ́ ọtí líle ìbílẹ̀ tí wọ́n máa ń mú káàkiri ìwọ̀-oòrùn Áfíríkà, pàápàá jùlọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. . Lóde òní, ọ̀pọ̀ èèyàn ló máa ń ka ethanol sí ògógóró, ṣùgbọ́n èyí kò rí bẹ́ẹ̀ rárá. Kẹ́míkà ni ethanol, ṣùgbọ́n ògógóró jẹ́ ọtí líle ìbílẹ̀ tí wọ́n pọn láti ara ẹmu igi ọ̀pẹ tàbí agbe.


title: Ògógóró

text: Akpeteshie lórílẹ̀ èdè Ghana, Omi sapele, pàrágà, kain-kain, Sùn gbalaja, éégún inú ìgò, jẹ́ díè lára àwọn onírúurú orúkọ tí àwọn ènìyàn máa ń pe ògógóró káàkiri ilẹ̀ Yorùbá àti Áfíríkà. Àwọn orúkọ mìíràn tí onírúurú àwọn ènìyàn tún máa ń pè é ní "ufofop" ní Calabar, "rọ́birọ́bi" ní Abẹ́òkúta, "baba erin" Iléṣà, òyìnbó gọ̀, majidun, "etonto" lédè Àdàmọ̀dì Gẹ̀ẹ́sì, wuru, àwọn Ijaw, "Udi Ogagan" àti "" Bini, "Agbagba" Urhobo,àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.


title: Àtòjọ àwọn gbajúmọ̀ òṣèlú-bìnrin ọmọ Yorùbá

text: Source: Category:Yoruba women in politics in the English-language Wikipedia. Names in red do not have a page in the Yoruba Wikipedia.


text: Each of these women has a page in the English-language Wikipedia. They are found in that category, and can be used as a base to translate to Yoruba.


text: Other names can be added below. Copy an existing line and replace the name between the pairs of square brackets, example: New Name


text: A •Oyinkansola Abayomi •Kudirat Abiola •Oluranti Adebule •Elizabeth Adekogbe •Mojisola Adekunle-Obasanjo •Kemi Adeosun • Mulikat Adeola Akande • Jumoke Akindele • Tejumade Alakija • Halima Tayo Alao • Iyabo Anisulowo • Amina Titi Atiku-Abubakar • Hannah Idowu Dideolu Awolowo


text: B • Kemi Badenoch • Bamidele Abiodun • Grace Folashade Bent • Kofoworola Bucknor


text: D • Abike Dabiri


text: E • Efunsetan Aniwura • Wuraola Esan • Patricia Etteh


text: F • Abimbola Fashola


text: G • Adenike Grange


text: J • Omobola Johnson • Simi Johnson


text: K • Haja Afsatu Kabba


text: O • Olusola Obada • Iyabo Obasanjo-Bello • Tanimowo Ogunlesi • Olajumoke Okoya-Thomas • Lateefat Okunnu • Funmilayo Olayinka • Omotayo Oduntan • Yetunde Onanuga • Adejoke Orelope-Adefulire • Ebun Oyagbola


text: P • Alimotu Pelewura


text: R • Funmilayo Ransome-Kuti


text: S • Gbemisola Ruqayyah Saraki • Toyin Saraki • Folashade Sherifat Jaji • Remi Sonaiya • Sarah Adebisi Sosan


text: T • Efunroye Tinubu • Oluremi Tinubu


text: W • Josephine Oluseyi Williams • Bukky Wright


title: Òkè Olúmọ

text: Òkè Olúmọ ni òkè kan tí nó wà ní ilẹ̀ Ẹ̀gbá ìlú Abẹ́òkúta tí ó jẹ́ olú ìlú Ìpínlẹ̀ Ògùn ní apá ìwọ̀ Oòrùn ilẹ̀ Nàìjíríà. Òkè Olúmọ jẹ́ ibìsálà fún àwọn ará Abẹ́òkúta ní àsìkò ogun abẹ́lé ní àsìkò 19th century. Wọ́n sì ń bọ òkè náà gẹ́gẹ́ bí Òrìṣà tí wọ́n sì ń bọọ́ pẹ̀lú oríṣríṣi ẹbọ.


title: Òkè Olúmọ

text: Òkè Olúmọ jẹ́ ọ̀kan pàtàkì nínú àwọn òkè gbajúmọ̀ tí àwọn ènìyàn ma ń lọ bẹ̀wò láti gbafẹ́ ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.


title: Anthonia Kẹ́hìndé Fátúnsìn

text: Anthonia Kẹ́hìndé Fátúnsìn jẹ́ onímọ̀ ìjìnlẹ̀ nípa Ìṣẹ̀dá ènìyàn tí wọ́n ń pè ní "Akiọ́lọ́gì" (archeologist), ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Òun ní obìnrin àkókò onímọ̀ archeology lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Bákan náà òun ni obìnrin àkọ́kọ́ tí ó jẹ́ adarí àkọ́kọ́ tí ilé ìtọ́jú àwọn ohun alùmọ́nì tí Ìjọba Àpapọ̀, Nigerian National Museum, Ibadan. Àwọn iṣẹ́ àkànṣe rẹ̀ ló dá lórí iṣẹ́-ọ̀nà Yorùbá, pàápàá jùlọ láti agbègbè ìlú Ọ̀wọ̀, ní ìpínlẹ̀ Oǹdó.


title: Anthonia Kẹ́hìndé Fátúnsìn

text: Fátúnsìn bẹ̀rẹ̀ Ìwàkùsà nínu ilẹ̀ ìlú Igbólàjà àti Ìjẹ̀bú-Ọ̀wọ̀ láti ṣàwárí ohun alùmọ́nì tí wọ́n ń pè ní terracotta lọ́dún 1981. Ọ̀gbẹ́ni Babásẹ̀hìndé Adémúléyá lati ifáfitì Obafemi Awolowo University ṣàkíyèsí pé àyẹ̀wò rẹ̀ ni ìgbà kejì tí iṣẹ́ ìwádìí ìwàkùsà báyìí wáyé lẹ́yìn ti Ekpo Ẹyọ tí ó wáyé lọ́dún 1976. Bí ó tilẹ̀ wù kí ó rí, ìwádìí Fátúnsìn ni ó sàlàyé ọ̀ríkínniwín lórí iṣẹ́ ọ̀nà ayawòrán.


title: Nicole Scherzinger

text: Nicole Scherzinger ( /ʃ ɜːr z ɪ n ər / ; bi Nicole Prescovia Elikolani Valiente; June 29, 1978) jẹ́ akọrin, oníjó, òṣèrébìnrin sinimá àgbéléwò àti gbajúmọ̀ olóòtú tẹlifíṣàn ọmọ orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà Wọ́n bí I ní ìlú Honolulu, ní ìpínlẹ̀ Hawaii, ó gbé Louisville, Kentucky dàgbà, ó kẹ́kọ̀ọ́ ní Ilé-ẹ̀kọ́ Yunifásítì ti Wright ṣáájú kí ó tó jáde silẹ láti lépa ìrìn-àjò orin kan pẹ̀lú ẹgbẹ́ apata Ìlú Améríkà ti onje Days of the NEW nípasẹ̀ "Popstars." Scherzinger dìde di olókìkí bi akọrin olórin ti Àwọn ọmọlángídi Pussycat àti tu àwọn àwo orin "PCD" (2005) àti "Doll Domination" (2008) di ọ̀kan nínú àwọn ẹgbẹ́ ọmọbìrin tí o dára jùlọ ti gbogbo àgbáyè ni gbogbo àkókó.


title: Abísòyè Àjàyí Akínfọlárìn

text: Abísóyè Àjàyí Akínfọlárìn tí wọ́n bí ní ọjọ́ Kọkàndínlógún oṣù Karùn ún, ọdún 1985 (19 May 1985) ní ìpínlẹ̀ Òndó jẹ́ oníṣẹ́ àdáni àti olù polongo ìkẹ́kọ̀ọ́ fún àwọn ọmọbìnrin àti àwọn ìyá tí kò ní ànfàní láti kẹ́kọ̀ọ́. Oùn ni olùdásílẹ̀ àjọ 'Pearls Africa Youth Foundation', tí kìí ṣe ti ìjọba tí ó sì ń lo àjọ náà láti kọ́ àwọn ọmọbìnrin àti àwọn ìyá nípa ẹ̀kọ́ Ìmọ̀ Ẹ̀rọ. Wọ́n fún Akínfọlárìn ní àmì-ẹ̀yẹ Akọni CNN (CNN Heroes) ti ọdún 2018 ní ọjọ́ Kínní oṣù Kọkànlá, ọdún 2018, nígbà tí wọ́n tún fi orúkọ rẹ̀ sínú Àwọn obìnrin ọgọ́rún àkọ́kọ́ ti BBC (100 Women (BBC)|100 Women) ní òpin oṣù yí kan náà.


title: Abísòyè Àjàyí Akínfọlárìn

text: Àjàyí Akínfọlárìn bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ní Ilé iṣẹ́ E. D. P Audit and Security Associates. Níbi tí ó ti ṣíṣẹ́ fún odidi ọdún Méje gẹ́gẹ́ bí olùkọ́ṣẹ́, ṣáájú kí ó tó ṣiṣẹ́ dé ipò Associate Consultant ní Ilé iṣẹ́ náà. Gẹ́gẹ́ bí onímọ̀ nípa Ìmọ̀ ẹ̀rọ, Skínfọlárìn ṣàkíyèsí wípé iye àwọn obìnrin tí ó nímọ̀ nípa ìmọ̀ ẹ́rọ kò tó nkan, pàá pàá jùlọ bí ìwádí tí ìjọba orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ṣe ní ọdún 2013 ní agbọ́nrin yí fi han wípé ìdá mẹ́jọ péré nínú ìdá ọgọ́rùn ún àwọn obìnrin ló nímọ̀ nípa ìmọ̀ ẹ̀rọ ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Èyí ni ó gún Àjàyí ní kẹ́ṣẹ́ láti dá àjọ tirẹ̀ kalẹ̀ tí yóò ma ṣàmójútó àlébù yí. Ní ọdún 2012, Àjàyí dá Pearls Africa Youth Foundation' kalẹ̀ láti lè mú ìdàgbàsókè bá àwọn obìnrin nínú ìmọ̀ ẹrọ. Lára àwọn ẹ̀kọ́ tí ó ń kọ́ wọn ni: "GirlsCoding", "G.C Mentors", "GirlsInSTEM" and "Empowered Hands".Láti ọdún 2012, ilé iṣẹ́ rẹ̀ ti kọ́ àwọn obìnrin tí ó tó irinwó (400) lákọ̀ọ́ yanjú.


title: Padita Agu

text: Padita Agu tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kẹtàlá oṣù kẹwàá ọdún 1980 (13th October 1980) jẹ́ òṣèrébìnrin sinimá àgbéléwò ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó ti kópa lóríṣiríṣi nínú àwọn sinimá-àgbéléwò èdè Gẹ̀ẹ́ṣì, ṣùgbọ́n ipa tó kó nínú sinimá àgbéléwò kan tí àkọ́lé rẹ̀ ń "The Last Three Digits" lọ́dún 2015 lo sọ ọ́ di gbajúmọ̀ òṣèré ìlúmọ̀ọ́kà.


title: Sanusi Lamido Sanusi

text: Muhammadu Sanusi II tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí Sanusi Lamido Sanusi tí wọ́n bí Ọjọ́ kọkànlélọ̀gbọ̀n oṣù keje ọdún 1961 (31 July 1961) jẹ́ Emir àná ti Ìlú Kánò tí Ìjọba Ìpínlẹ̀ Kano lábẹ́ ìṣàkóso Gómìnà Abdullahi Umar Ganduje rọ̀ lóyè lọ́jọ́ kẹsàn-án oṣù Kẹta ọdún 2020. Lọ́jọ́ yìí kan náà ni ìjọba ìpínlẹ̀ Kano kéde Aminu Ado Bayero gẹ́gẹ́ bí i Emir tuntun fún ìlú Kano. Ọdún 2014 Lamido Sanusi ló gorí ìtẹ́ àwọn Babańlá rẹ̀, lẹ́yìn ikú Ọba Emir ìjẹ́ta, Ado Bayero.


title: Sanusi Lamido Sanusi

text: Ki o tó jọba, Sanusi jẹ́ ògbóǹtarìgì onímọ̀ nípa okoòwò àti Gómìnà Ilé Ìfowópamọ́-àgbà tí Nàìjíríà láti ọdún 2009 sí 2014,tí Ààrẹ àná, Goodluck Jonathan pàṣẹ kí ó dáṣẹ́ dúró látàrí owó kan tí Sanusi ṣẹnu bóró pé ó sọnù lápò ilé-iṣẹ́ ìjọba àpapọ̀ tí ó ń ṣe kòkárí epo lọ̀bì, NNPC.


title: Abdullahi Umar Ganduje

text: Abdullahi Umar Ganduje, OFR tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kẹẹ̀ẹ́dọ́gbọ̀n oṣù Kejìlá ọdún 1945 (25 December 1945) jẹ́ olóṣèlú àti Gómìnà Ìpínlẹ̀ Kánò lọ́wọ́lọ́wọ́ láti ọdún 2015. Kí ó tó di Gómìnà, òun ni igbákejì Gómìnà Ìpínlẹ̀ Kano, lọ́dún 1999 sí 2003 àti 2011 sí 2015.


title: ÌGBÉYÀWÓ ÌṢẸ̀ǸBÁYÉ LÁÀÁRÍN ÀWỌN Ẹ̀YÀ ÌGBÒ

text: ÌGBÉYÀWÓ ÌṢẸ̀ǸBÁYÉ ni wọ́n ń pè ní "Igba Ukwu" ní ilẹ̀ Ìgbò. Ní apá ìlà oòrùn ilẹ̀ Nàìjíríà, ìgbéyàwó kìí ṣe ìsopọ̀ láàárín ọ̀dọ́bìnrin àti ọ̀dọ́mọkùnrin tó fẹ́ di ọkọ àti aya níkan ṣùgbọ́n ojúṣe àwọn òbí, àwọn ẹbí àti àwọn ará àdúgbò. Ìdí nìyí tí ìkọ̀sílẹ̀ fi ṣọ̀wọ́n láàárín wọn.lẹ́yìn tí ọkùnrin bá ti rí obìnrin tí yóò fi ṣe aya, ohun àkọ́kọ́ tí yóò ṣe ni pé kí ó fi tó àwọn òbí rẹ̀ létí. Ètò mọ̀mí-n-mọ̀-ẹ́ ní oríṣìíríṣìí ìgbésẹ̀ nínú ìgbéyàwó Ìgbò.


text: Nínú ìgbésẹ̀ àkọ́kọ́ yìí ni ọkùnrin tí yóò fẹ́ ìyàwó yóò ti lọ yọjú sí bàbá ìyàwó tàbí ẹbí rè (ìyàwó) kan, baba rẹ̀ ni yóò sìn-ín lọ. Ní àkókò fífi ojú gán-án-ní baba ìyàwó yìí, tí ó sábà máa ń wáyé ní ìrọ̀lẹ́, bàbá ọkọ yóò sọ ìdí tí wọ́n fi wá rí wọn. Àwọn òbí ìyàwó yóò gbà wọ́n tọwọ́tẹsẹ̀ ṣùgbọ́n wọn kò ní fún wọn ní ìdáhùn pàtó sí ohun tí wọ́n bá wà.


title: Yoruba gege bi ede akokunteni

text: Of in eto eko ede abinibi lo fa eko ede Akokunteni. Ede akokunteni ni ki a ko ede miiran ti ki i se ti awujo ti a bi ni si kun eyi ti a mo teletele. Eyi ni pe ki a ko ede ti a ko gbo teletele ri mo ti abinibi eni. Awon wo ni o le je akekoo? Ko si eni ti ko le ko ede kun tire. Omode n ko o, agba n koo. Bi apeere agbalagba ti o je omo ile Hausa ti ise gbe lo si ilu Ibadan le pinnu lati ko ede Yoruba. Eyi yoo je ki o rorun fun un lati ba awon alajogbe re soro laisi inu fuu edo fuu. Ajumose yoo waye laarin re ati awon ore tuntun to sese ni.


title: Àkàyé

text: Àkàyé èyí ni kíkà àpilẹ̀kọ kan ní àlàyé yálà fún ìdánwò, bí ó bá jẹ́ akẹ́kọ̀ọ́ tàbí fún ìgbádùn ara ẹni. Ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìgbà ní ìṣòro ma ń dojúkọ àwọn olùkó láti kọ́ àwọn ọmọ ní àkàyé. Lára irú àwọn ìṣòro tí ó ma ń wáyé nínú ìwé kíkà ní wi pé ọ̀pọ̀ akẹ́kọ̀ọ́ lè dá ìró mọ̀ yàtọ̀ sí ara wọn. Ní ọ̀pọ̀ ìgbà ni ó tún jẹ́ wípé ọkàn àwọn akẹ́kọ̀ọ́ kìí sábà sí nínú ohun tí wọ́n ń kà, eléyí yóò fa ìṣòro àti lè dáhun ìbéèrè tí ó bá wà lórí àkàyé bẹ́ẹ̀. Olùkọ́ tí ó fẹ́ kọ́ àkàyé pàá pàá gbọ́dọ̀ jẹ́ olùkọ́ tí ó lè sọbèdè Yorùbá dára dára, tí ó sì pegedé nínú rẹ̀, tí ó si jẹ́ ẹni tí ó mọ òwe àti ìjìnlẹ̀ ọ̀rọ̀ tí ó wà nínú èdè Yorùbá. Olùkó tún gbọ́dọ̀ ko àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ní àwọn nkan wònyí (a) Kíkà ìwé fún ìtumò (b) Ọgbón íkèwe (d) Ọgbón ibeere (e) Ọgbón ìdáhùn (e)Kíko Akẹ́kọ̀ọ́ ní Òrò àti Ìtumò. Wàyí o, láti wa kó àkàyé gan-an-gan, olùkó níláti gbẹ́ àwọn ìgbésì wònyí:


title: Jones Arogbofa

text: Jones Ọladẹhinde Arọgbọfa (Tí a bí ní ọjọ́ kẹwa oṣù kọkanla ọdún 1952) wá láti ìjọba Ìbílẹ̀ Akòko tí ó wà ní guusu ìwọ oorun ní Ipinle Ondo. Arọgbọfa jẹ́ ọ̀gágun tí ó ti fẹ̀hìntì nínú iṣẹ́ ológun.


title: Jones Arogbofa

text: Arogbofa gba oyè Diploma nínú ìmọ̀ ẹ̀rọ láti ilé-ẹ̀kọ́ gíga ti ìmọ̀ ẹ̀rọ Rochester Institute ní ìlú America, Ó tún gba oyè àkọ́kọ́ ti Yunifasiti nínú ìmọ̀ ẹ̀ro àti oyè ẹlẹ́ẹ̀kejì ti Yunifasiti nínú ìmọ̀ ẹ̀rọ bakana láti ilé-ẹ̀kọ́ gíga Yunifasiti ti Alabama ní ìlú America.


title: Àṣà Ìgbéyàwó

text: Àṣà Ìgbéyàwó


title: Tolu Odebiyi

text: Tolulope Odebiyi (Tí a bí ní ọjọ́ kẹrìnlá oṣù kọkànlá ọdún1963) jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílẹ̀ èdè Naijiria tí Ó wá láti Ìpínlẹ̀ Ògùn. Odebiyi ni wọn dìbò yàn sí ilé Ìgbìmọ̀ Aṣojú Àgbà láti jẹ́ aṣojú fún ìwọ oorun ti Ìpínlẹ̀ Ògùn ní ọdún 2019. Ó ti kọ́kọ́ ṣiṣẹ́ pẹ̀lú gomina Ibikule Amosu ti Ìpínlẹ̀ Ògùn gẹ́gẹ́ bí olórí àwọn òṣìṣẹ́.


title: Tolu Odebiyi

text: Ọdebiyi kọ́ ẹ̀kọ́ jáde ní ilé-ẹ̀kọ́ gíga ti Ìjọba ní Ibadan àti Institute of technology tí ó wà ní Boston ní Massachusetts. Ní ọdún 2018, Ó kọ̀ sí ìmọ̀ràn tí gomina Amosu gba a pé kí Ó fi ẹgbẹ́ òṣèlú onigbale ((All Progressive Congress) sílẹ̀ lọ sí ẹgbẹ́ òṣèlú miran. Ó so wípé òún gbọ́dọ̀ daabo bo ẹgbẹ́ òṣèlú òun.


title: Tolu Odebiyi

text: Ọdẹbiyi jẹ́ ọmọ bíbí inú kẹmi ati Jonathan Ọdẹbiyi. Baba rẹ jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọmọ Ìgbìmọ̀ Aṣojú tẹ́lẹ̀. iya rẹ si jẹ ọ̀kan lára àwọn ọmọ ẹgbẹ́ àjọ ti o nri si ètò ìdìbò ní orílẹ̀ èdè (Independent National Electoral Commission). Ọdẹbiyi kọ́ ẹ̀kọ́ gboyè àkọ́kọ́ lórí ẹ̀kọ́ nípa ilé kíkọ́ àti nípa ìmọ̀ ẹ̀rọ láti Wentworth Institute of Technology, Boston.


title: Tolu Odebiyi

text: Ọdẹbiyi kọ́kọ́ lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ alákọbẹ̀rẹ̀ ti All Saints primary school ní Ibadan kí ó tó di wípé Ó lọ gba ìwé ẹ̀rí onípele gíga ní ilé-ẹ̀kọ́ Ìjọba ní Ìbàdàn. Ó fi orílẹ̀ èdè Naijiria sílẹ̀ lọ sí ìlú Amerika láti tẹ̀ síwájú nínú ẹ̀kọ rẹ̀.


title: Tolu Odebiyi

text: Lẹhinna, Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ajé rẹ lórí ojúlówó ohun ìní (Real Estate) kí ó to dí wípé Ó wá darapọ̀ mọ́ òṣèlú.


title: Tolu Odebiyi

text: Lẹ́hìn ikẹkọ gba oyè rẹ, Ọdẹbiyi bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ nípa ojúlówó ohun ìní rékọjá lọ òkè òkun ní ìlú Amerika àti ní ilẹ̀ Naijiria. kí ó tó di wípé wọ́n yan an si ipò òṣèlú, Ó ti kọ́kọ́ ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí olùdarí ìṣàkóso ti Agbara Estate Limited. Ó tún jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọmọ ìgbìmọ̀ ti Real Estate, Stururacasa Nigeria Limited, Travfirst Nigeria limited àti àwọn òmíràn.


title: Tolu Odebiyi

text: Ọdẹbiyi jẹ́ ẹni tí ó dàgbà sínú òṣèlú. Baba rẹ, Jonathan Ọdẹbiyi ni olórí ọmọ ẹgbẹ́ tí ó kéré jùlọ ní ilé Ìgbìmọ̀ Aṣojú Àgbà nígbà ìjọba olómìnira kejì lórí pẹpẹ ẹgbẹ́ oníṣọ̀kan (Unity Party of Nigeria). Ó ti kọ́kọ́ ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bi akọ̀we àgbà ní ọfiisi olórí àwọn òṣìṣẹ́ tí ó wà ní ọfiisi gomina ti Ìpínlẹ̀ Ògùn ní ọdún 2006 kí ó tó di wípé Ìjọba gomina Ibikunle Amosu wa yan an gẹ́gẹ́ bí olórí àwọn òṣìṣẹ́. Ní ọdún 2015, ẹgbẹ́ òṣèlú rẹ kọ láti gbárùkù ti ìpinnu rẹ láti díje lọ sí ilé Ìgbìmọ̀ Aṣojú. Ó ti kọ́kọ́ pinnu láti díje gẹ́gẹ́ bi gómìnà fún Ìpínlẹ̀ Ògùn nínú ìdìbò ti ọdún 2019, ṣùgbọ́n Ó jáwọ́ ninu ìpinnu rẹ. Ní ọdún 2018, Ọdẹbiyi kọ̀wé fi ipò rẹ sílẹ̀ bí olórí àwọn òṣìṣẹ́ láti díje lọ sí ilé Ìgb̀imọ̀ Aṣojú gẹ́gẹ́ bí aṣojú fún ìwọ oorun ti Ìpínlẹ̀ Ògùn.


title: Tolu Odebiyi

text: Ọdẹbiyi jẹ́ ọmọ ìbílẹ̀ Ibooro ní Ipinlẹ Ogun.


title: Tolu Odebiyi

text: Nínú ìdìbò gbogboogbo tí o wáyé ní orílẹ̀ èdè Naijiria ní ọdún 2019, Ọdẹbiyi díje lọ sí ilé Ìgbìmọ̀ Aṣojú láti lọ ṣé aṣojú fún ìwọ oorun ti Ìpínlẹ̀ Ògùn lábẹ́ ẹgbẹ́ òṣèlú onigbalẹ (All Progressive Congress), ó sì borí ìbó yí. Òhun ló ní ìbò tí ó pọ̀ julọ tí ó jẹ 58,452 ní àkàwé sí èsì ìbò àwọn oludije ti o sunmọ tí wọ́n jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ Allied People's Movement tí ó ní ìbò 48,611 àti ọmọ ẹgbẹ́ Alaburada (People's Democratic Party) tí ó ní ìbò 43,454.


title: Aminu Ado Bayero

text: Aminu Ado Bayero (b. Ọdun 1961) ni Ami- ọba 15th ti Kano lati idile Sullubawa Fulani . O gun ori itẹ ni 9 Oṣu Kẹta ọjọ 2020, ni atẹle idogo ti Muhammad Sanusi II nipasẹ gomina ti Ipinle Kano, Abdullahi Ganduje .


title: Aminu Ado Bayero

text: Bayero ni lati Kano State ati ki o jẹ keji, ọmọ Ado Bayero, awọn 13th Emir ti Kano . O lọ si ile-iwe alakọbẹrẹ Ile-ẹkọ Kofar Kudu ati ṣiwaju si Ile-iwe Atẹle ijọba, Ilu Kudu. O kẹkọ ibasọrọ ibaraẹnisọrọ lati Bayero University Kano ati pe o tun lọ si Ile-ẹkọ giga Flying, Oakland, California, AMẸRIKA, ṣaaju ṣiṣe labẹ Igbimọ Iṣẹ ọdọ ti Orilẹ-ede ni Alaṣẹ Iṣilọ ti Ilu Nigeria, Makurdi.


title: Aminu Ado Bayero

text: Bayero ṣiṣẹ bi oṣiṣẹ ibasọrọ ti gbogbo eniyan ni Kabo Air, ṣaaju ki o to di ẹnjinia ọkọ ofurufu. Ni ọdun 1990, o ti yan Dan Majen Kano ati adari agbegbe Dala nipasẹ baba rẹ, Ado Bayero, ṣaaju ki o to ni igbega si Dan Buram Kano ni Oṣu Kẹwa ọdun kanna. Ni ọdun 1992, o ṣe igbega si Turakin Kano ati si Ọba Dawakin Tsakar Gida Kano ni ọdun 2000. O tun ṣe bi alaga ti igbimọ ijade ti ile ọba ni Kano. Ni ọdun 2014, ọba Kano lẹhinna, Muhammad Sanusi II, gbega rẹ si Wamban Kano, nitorinaa, gbe e lati Dala si ilu adugbo Kano nibiti o ti dibo Galadiman Kano, Alhaji Tijani Hashim gẹgẹbi olori agbegbe.


title: Aminu Ado Bayero

text: Ni ọdun 2019, o ti jẹ ọba ni Bichi nipasẹ gomina ti Ipinle Kano, Abdullahi Ganduje .


title: Aminu Ado Bayero

text: Ni Ọjọ 9 Ọjọ 9, Ọdun 2020, o ti yan gẹgẹ bi ọba kejidinlogun ti Ipinle Kano, lati rọpo Muhammad Sanusi II, ti o pa ọjọ kanna. uro ni kino ji meta


Bí COVID-19 ṣe rápálá wọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà kò ṣẹ̀yìn àrè kan láti ìlú Milan lórílẹ̀-èdè Italy tí ó wá sí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà lọ́jọ́ kẹẹ̀ẹ́dọ́gbọ̀n oṣù kejì ọdún 2020.


title: Bí COVID-19 ṣe rápálá wọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà

text: Ìròyìn sọ wípé, àrè náà, ti wọn kò dárúkọ rẹ̀, rìnrìn àjò wá láti orílẹ̀-èdè Italy sí ilé-iṣẹ́ Lafarge, tí ó ń ṣe sìmẹ́ńtì ní Ewékorò, Abẹ́òkúta ní ìpínlẹ̀ Ògùn láti wá ṣe àyẹ̀wò àwọn irinṣẹ́ tuntun kan tí ilé-iṣẹ́ náà ṣẹ̀ṣẹ̀ rà láti orílẹ̀-èdè Sweden.  Ní kété tí ó wọ Nàìjíríà, kò pẹ́ kò jìnnà, tí àwọn àmìn ìfarahàn Covid-19 bẹ̀rẹ̀ sí ní ṣẹ̀yọ ní lára rẹ̀ ni àwọn elétò ìlera tí Ìjọba Àpapọ̀ àti ti ìpínlẹ̀ Èkó tá jìgí, tí wọn sìn mú un lọ sílé ìwòsàn ìyà sọ́tọ̀ tí wọ́n ti pèsè sílẹ̀ ní Yaba, ní ìpínlẹ̀ Èkó. Ibẹ̀ ni wọ́n tí ń tójú rẹ̀.


title: Ìbọ̀sẹ̀

text: Ìbọ̀sẹ̀ ni aṣọ pélébé kan tí a rán ní dédé ìwọ̀n tí ẹsẹ̀ lè gbà tí kò sì gùn ju dédé kókósẹ̀ lọ. S ma ń eọ ìbọ̀sẹ̀ sí ẹsẹ̀ nígbà tí a bá wọ irúfẹ́ àwọn bàtà kan kí ó lè jẹ́ kí ìrìn ẹni ó lè já geere. Ní ayé àtijọ́, awọ ẹran ni wọ́n ma ń wọ̀ sí ẹsẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ìbọ̀sẹ̀.  Ìbọ̀sẹ̀ wúlò púpọ̀ nítorí bí ó ṣe ma ń báni nígbà tí a bá wọ bàtà, pàá pàá jùlọ ó ma ń gba àágùn sára gẹ́gẹ́ bí a ti mọ̀ wípé ọ̀pọ̀ ìgbà ni ẹsẹ̀ ma ń sun àágùn nígbà tí a bá ń rìn.


title: Ìtọ̀

text: Ìtọ̀ ni omi kan tí ó ń sun láti gbogbo oríkéríké ara tí ó sì gba inú kídìnrín lọ sínú àpò ìtọ̀ tàbí ilé ìtọ̀. Èyí ma ń wáyé nínú ara gbogbo ẹranko elégungun. Jíjáde tàbí sísun omi ara tí kò wúlò fún àgọ́ ara mọ́ yí ni ó parapọ̀ tí ó di ìtọ̀ tí yóò sì gba ojú ara akọ tàbí abo jáde.


title: Dangote Group

text: Ilé-iṣẹ́ alájọni Dangote ni orúkọ àkójọpọ̀ àwọn ilé-iṣẹ́ tí àkójọpọ̀ oníṣòwò àti ẹni tí ó lówó jùlọ nílẹ̀ Áfíríkà, Alhaji Aliko Dangote dá sílẹ̀ káàkiri àgbáyé àti lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà . Ó jẹ́ ìgbìmọ̀ ìjọba tó tóbi jùlọ ní Ìwọ̀-oòrùn Áfíríkà àti ọ̀kan nínú àwọn tó tóbi jùlọ ní ilẹ̀ Áfíríkà . Ẹgbẹ́ náà ń gba òṣìṣẹ́ tó ju ènìyàn ẹgbẹ̀rún lọ́nà ọgbọ̀n lọ tó sì pa tó owó US $ 4.1 billion US ni ọdun 2017.


title: Dangote Group

text: Ilé-iṣẹ́ náà di dídásílẹ̀ ní ọdún 1981 bí ile-iṣẹ ìṣòwò,tó ń gbé ṣúgà, sìmẹ́ǹtì, ìresì, ẹja àti àwọn ọjà oúnjẹ mìíràn wọlé láti òkèèrè fún títà káàkiri ọjà Nàìjíríà. Ẹgbẹ́ náà sì bẹ̀rẹ̀ láti máa ṣe sìmẹ́ǹtì ní ọdún 1990, lẹ́yìn náà wọ́n bẹ̀rẹ̀ ṣíṣe aṣọ,ṣíṣe àkàrà ìyẹ̀fun, ṣíṣe iyọ̀ ati ìsọdọ̀tun ṣúgà ní ìparí ọdún mẹ́wàá si. Ilé-iṣẹ́ náà tún yípadà sí ìṣèlọ́pọ sìmẹ́ǹtì,ó sì gbòòrò kíákíá dé àwọn orílẹ̀-èdè Áfíríkà mìíràn. Àti máa jẹ́ òǹtajà kan ṣoṣo lọ́jà jẹ àmì ìṣàfihàn ìsọdọmọ Ilé-iṣẹ́ alájọní Dangote.


title: Dangote Group

text: Ẹgbẹ́ náà báyìí, ní ilé- iṣẹ́ àdáni àti alájọní méjìdínlógún, tó ń ṣiṣẹ́ ní àwọn orílẹ̀-èdè Áfíríkà mẹwàá. Dangote Cement, jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn ilé-iṣẹ́ alájọní tó wà lára Ètò ìṣura Pàṣípàrọ̀ ti Ìlú Nàìjíríà,tí owó ìbẹ̀rẹ̀ ojú ọjà wọn sì jẹ́ bíi ìpín ogún ti owó gbogbo Ètò Ìṣura Pàṣípàrọ̀ Ìlú Nàìjíríà . Ilé-iṣẹ́ gbogbogbò Dangote wà ní Ìpínlẹ̀ Èkó.


title: Dangote Group

text: Ní ọdún 2016, Dangote fọwọ́ sí ìwé àdéhùn pẹlú ẹgbẹ́ CNOOC láti fi òpó epo rọ̀bì ńlá sí abẹ́ omi. Nígbà tí wón bá parí ṣíṣe òpò epo rọ̀bì náà, yóò fààgùn lati Bonny ( Ìpínlẹ̀ Rivers ) lọ́nà Ògèdèǹgbé,Olokola sí Lekki ati ibi òpó epo Escravos ti Èkó, yóò sì parí sí Òpópónà òpó epo rọ̀bì ti Àpapọ̀ Ìwọ̀ o Oòrùn Ilẹ̀ Áfíríkà.


title: Dangote Group

text: Ipilẹṣẹ ti ẹgbẹ naa bẹrẹ ni opin ọdun 1970, nigbati Aliko Dangote lẹhin gbigba awin $ 3,000 kan lati aburo kan, fi idi iṣowo mulẹ ti o ta awọn ọja alabara bii gaari laarin ọdun 1978 si 1980, ṣaaju di graduallydi gradually fẹẹrẹ si gbigbeja awọn ọja miiran. bi iresi. Ni ọdun 1981, o ṣe agbekalẹ awọn ile-iṣẹ iṣowo meji, Dangote Nigeria Limited ati Awọn Iṣẹ Blue Star, eyi jẹ akoko kan nigbati o nilo awọn iwe-aṣẹ agbewọle lati gbe awọn ẹru ọja olopobobo, ile-iṣẹ lẹhinna wa lati gba awọn iwe-aṣẹ gbe wọle fun ọpọlọpọ awọn ọja pẹlu irin, irin, ounjẹ ọmọde ati awọn ọja aluminiomu. . Lẹhinna o fi kun sowo ati kiko simenti sinu iwe-iṣowo ẹgbẹ rẹ. Dangote dije (ati idije) pẹlu Lafarge, ile-iṣẹ Faranse kan ti o ṣe agbejade ati gbejade opo ti simenti Afirika.


title: Dangote Group

text: Nigbati a ba da akoko iwe-aṣẹ wọle wọle ni ọdun 1986, ile-iṣẹ iṣojukọ naa ni titẹ akowọle olopobobo ti iyọ, suga ati iresi lẹhinna dinku iṣowo simenti. O tun ṣe idoko-owo ninu ọkọ oju-omi haulage ati fẹẹrẹ si eka ile-ifowopamọ pẹlu ipin inifura ni Liberty Merchant Bank ati nigbamii Banki International Trust Bank (tẹlẹ Gamji Bank). O mu awọn iṣẹ iṣowo simenti pọ si pẹlu idasile iṣẹ ṣiṣe apo ni ebute kan ni Apapa .


title: Dangote Group

text: Ifihan akọkọ ti ẹgbẹ naa sinu iṣelọpọ bẹrẹ ni ọdun 1989 pẹlu textiles Mills Limited, ti n ṣiṣẹ ni i operationsẹ meji, ọlọ kan ti a fi hun aṣọ ni ilu Kano ati ọgbin ọgbin Mills ti o lopin ni ilu Eko. Bibẹrẹ ni ọdun 1997, ni atẹle idinku ti eka ile-iṣẹṣọ, ile-iṣẹ naa ṣojuu lori iṣelọpọ awọn ọja ti o n gbe wọle si orilẹ-ede Naijiria bii isọdọmọ suga ati gbigbẹ iyẹfun, pẹlu iṣaaju o dije lodi si awọn ọja ti o wọle lati ilu Brazil ati Yuroopu. Ọkan ninu awọn olupin ti o tobi kaakiri gaari ni Nigeria, ile-iṣẹ suga suga Dangote bẹrẹ iṣelọpọ agbegbe ni ọdun 1999. Ero si ọna iṣipopada sẹhin mu ki idasile ọgbin pasita ati tun milling iyẹfun lati pese awọn ohun elo aise fun ṣiṣe pasita. Ile-iṣẹ naa ṣe idoko-owo sinu iṣelọpọ iṣelọpọ simenti ni Obajana, Ipinle Kogi, pẹlu ilana imunibinu, ọgbin Obajana bẹrẹ iṣelọpọ pẹlu miliọnu marun marun ti simenti, ẹgbẹ naa lẹhinna gbe owo ni iṣẹ simenti miiran ni Ibeshe, Ipinle Ogun si gbogboogbo eka ẹrọ iṣelọpọ agbegbe lati to awọn miliọnu 2.5 to awọn toonu miliọnu mẹjọ. Lati dinku eewu ti ọrọ-aje ati ti iṣelu laarin orilẹ-ede naa, ẹgbẹ naa bẹrẹ si wa awọn aye lati faagun kọja orilẹ-ede Naijiria. Ọna ti ile-iṣẹ naa lojutu lori imugboroosi kọntin pẹlu ile ati nini awọn ohun ọgbin simenti ni awọn orilẹ-ede Afirika.


title: Dangote Group

text: Loni, Dangote Group jẹ igbimọ ijọba ti o jẹ oniruru, ti o jẹ olu ilu Eko, pẹlu awọn ifẹ kọja ọpọlọpọ awọn apa ni Afirika. Awọn iwulo lọwọlọwọ pẹlu simenti, suga, iyẹfun, iyọ, pasita, awọn ọti ati ohun-ini gidi, pẹlu awọn iṣẹ tuntun ni idagbasoke ni epo ati gaasi aye, awọn ibaraẹnisọrọ, ajile ati irin. Awọn oludije ni Nigeria ati awọn ipin miiran ti Afirika pẹlu Stallion Group . Adenike Fajemirokun ni olori ewu eewu .


title: Dangote Group

text: Dangote Cement, ile-iṣẹ iṣelọpọ simenti ti o tobi julọ ni Afirika, pẹlu ṣiṣowo ọja ti o fẹrẹ to bilionu US $ 14 lori Iṣura Iṣura Nigeria, ni awọn oniranlọwọ ni Ilu Benin, Cameroon, Ghana, Nigeria, South Africa ati Zambia . Ni Oṣu Kejila ọdun 2010, ẹgbẹ naa fowo siwe adehun kan pẹlu Ijọba ti Zambia lati kọ ile-iṣẹ simenti US $ 400 milionu kan ni Zambia. O ti pari ni ọdun 2015 o si wa ni Ndola, Ohun ọgbin ṣe agbejade simenti 42.5 lati dije lodi si ipele kekere ṣugbọn awọn ọja 32.5 ti o gbilẹ julọ ni ọja, ọgbin tuntun ni a nireti pe yoo ni abajade ti ọdun lododun ti 1,5 milionu metric tonne ti simenti .


title: Dangote Group

text: Dangote suga jẹ oniranlọwọ pataki miiran ti Dangote, ti o ni idije pẹlu Bua Refinery Ltd. ati gaari suga Co. Dangote suga jẹ ile-iṣẹ iṣatunṣe gaari ti o tobi julọ ni iha Iwọ-oorun Sahara Africa.


title: Dangote Group

text: Ẹgbẹ naa ti tun di pupọ si awọn ilewo ti o ni ibatan epo ati gaasi, ti n ṣe agbekalẹ ohun ọgbin ajile 3 milionu kan ohun mimu, epo isọdọtun ti o lagbara lati tun awọn agba epo 650,000 ṣiṣẹ ati iṣẹ iṣuu epo. A ṣe ireti Dangote Refinery lati bẹrẹ awọn iṣẹ ni ibẹrẹ 2020, ati pe yoo jẹ atunkọ nla julọ ni Afirika ni agbara ni kikun.


title: Abel Olúwáfẹ́mi Dòsùmú

text: Abel Olúwáfẹ́mi Dòsùmú, ni gbogbo ènìyàn mọ̀ sí Mega 99, ni ó jẹ́ olórin ìyìnrere àti Jùjú, olùkọ orin akọrin àti ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà.


title: Abel Olúwáfẹ́mi Dòsùmú

text: Wọ́n bí Abel ní agbègbè Oṣòdì, ní Ìpínlẹ̀ Èkó, ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.  Ó kẹ́kọ̀ọ́ ní ilé-ẹ̀kọ́ Yunifásitì Ọlábísí Ọnàbánjọ, tí ó sì gba oyè àkọ́kọ́ nínú ẹ̀kọ́ accountancy. Abel dá ẹgbẹ́ akọrin tí ó pè ní ẹgbẹ́ akọrin ti Mega 9'9, ní ọdún 1994. Àwo orin tí ó gbé Mega 99 yọ síta ni ó pè ní "Ìyá mi" tí ó kọ ní ọdún 1998, àti àwo mìíràn tí ó pè ní "Àdúrà" tí ó gbé jáde ní ọdún 2000, tí ó dì tún gbé òmíràn jásmde ní í ọdún 2004 tí ó pe àkọ́lé rẹ̀ ní "Owó" àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.


title: Ìjọba Ìbílẹ̀ Oṣòdì-Ìsọlọ̀

text: Oṣòdì-Ìsọ̀lọ̀ jẹ́ Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ (LGA) kan láàrín Ìpínlẹ̀ Èkó. Ìjọba ìbílẹ̀ yí jẹ́ dídá sílẹ̀ lábẹ́ ìṣẹ̀jọba Gómìnà tẹ́lẹ̀ rí ní Ìpínlẹ̀ Èkó Alhaji Lateef Káyọ̀dé Jákàndè, tí gbogbo ènìyàn tún mọ̀ sí "Bàbá Kékeré". Ẹni tí ó kọ́kọ́ jẹ́ Alága àti Olùdarí ìjọba Ìbílẹ̀ náà ni Olóògbé  Sir Isaac Adémólú Bánjókó. Agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ Oṣòdì-Ìsọlọ̀ yí jẹ́ ẹ̀ka Ìjọba Ìbílẹ̀ Ìkẹjà. Iye ènìyàn tí ó tó 621,509, ni ó ń gbé abẹ́ ìjọba ìbílẹ̀ náà gẹ́gẹ́ bí ètò ìkànìyàn ọdún 2006 ṣe fi yé ni. Ẹni tí ó jẹ́ Alága àti Olùdarí ìjọba ìbílẹ̀ náà lásìkò àpilẹ̀kọ yí ni Hon. Idris Bolaji Muse Ariyoh.


title: Ìjọba Ìbílẹ̀ Oṣòdì-Ìsọlọ̀

text: Ìjọba ìbílẹ̀ yí ní ẹkùn ìjọba ìbílẹ̀ Mọ́kànlá, àwọn ni:


title: Ngozi Ezeonu

text: Ngozi Ezeonu tí orúkọ àbísọ rẹ̀ ń jẹ́ Ngozi Ikpelue ni wọ́n bí ní Ọjọ́ kẹtàlélógún oṣù karùn-ún ọdún 1965 (May 23rd 1965) jẹ́ gbajúmọ̀ òṣèrébìnrin sinimá àgbéléwò àti akọ́ṣẹ́mọṣẹ́ òníròyìn tẹ́lẹ̀ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó jẹ́ gbajúmọ̀ òṣèrébìnrin ìlúmọ̀ọ́kà nípa ṣíṣe ẹ̀dá-ìtàn Ìyá nínú sinimá àgbéléwò lédè Gẹ̀ẹ́sì àti Ìgbò. Lọ́dún 2012, ó kópa nínú sinimá àgbéléwò kan tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ "Adesuwa", èyí ló mú un gba àmìn ẹ̀yẹ Akádẹ́mì nínú sinimá gẹ́gẹ́ bí òṣèrébìnrin tó dára jùlọ níbi ayẹyẹ igbàmìẹ̀ẹ ẹlẹ́ẹ̀kẹjọ 8th Africa Movie Academy Awards.


title: Ngozi Ezeonu

text: Wọ́n bí ní Ngozi Ezeonu ní ìlú Owerri. Kí ó tó di gbajúmọ̀ òṣèré ìlúmọ̀ọ́kà, ó kàwé gbàwé ẹ̀rí nínú ìmọ̀ iṣẹ́ ìròyìn ní Nigerian Institute of Journalism, ó sìn ṣiṣẹ́ ní Radio Lagos àti Eko FM.


title: Ngozi Ezeonu

text: Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ó gbajúmọ̀ gẹ́gẹ́ bí kíkópa ẹ̀dá-ìtàn ìyá, ó ti kọ́kọ́ kópa gẹ́gẹ́ bí ẹ̀dá-ìtàn ọlọ́mọgé ní ìbẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ tíátà rẹ̀ ṣíṣe. Lọ́dún 1993, ni gbajúgbajà olùdarí sinimá-àgbéléwò nì, Zeb Ejiro fún ní ipa amúgbálẹ́gbẹ̀ẹ́ ẹ̀dá-ìtàn, tí ó pè ní Nkechi nínú sinimá àgbéléwò kan lédè Ìgbò, tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ "Nneka The Pretty Serpent". Lẹ́yìn èyí, ó kópa nínú sinimá àgbéléwò mìíràn tí wọ́n pe àkọ́lé rẹ̀ ní "Glamour Girls" lọ́dún 1994, ó kópa gẹ́gẹ́ bí ẹ̀dá-ìtàn tí wọ́n pè ní .


title: Ngozi Ezeonu

text: Ngozi tí kópa nínú sinimá àgbéléwò tí ó ju àádọ́jọ lọ, lára wọn ni;


title: Angélique Kidjo

text: Angélique Kpasseloko Hinto Hounsinou Kandjo Manta Zogbin Kidjo, known as Angélique Kidjo (born July 14, 1960), jẹ́ gbajúmọ̀ olórin, òṣèrébìnrin sinimá àgbéléwò, ajìjàǹgbara ọmọbìnrin láti orílẹ̀-èdè Olómìnira Benin Beninese, tí ó tún míràn orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Ó gbajúmọ̀ olórin-bìnrin nípa Ìṣẹ̀wọ́ kọrin àti fídíò orin lọ́nà àrà. Lọ́dún 2007, gbajúgbajà ìwé ìròyìn àgbáyé nì, Time Magazine júwe rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí aṣáájú olórin-bìnrin nílẹ̀ Áfíríkà, "Africa's premier diva".


title: Angélique Kidjo

text: Gbajúmọ̀ nínú àwọn orin rẹ̀ máa ń dá lórí ẹ̀yà orin tí wọ́n ń pè ní Afropop, Caribbean zouk, Congolese rumba, jazz, Orin ẹ̀sìn Ìgbàgbọ́, àti Latin; bẹ́ẹ̀, àwọn orin rẹ̀ máa ń dá lé àwọn olórin àtijó tí ó kúndùn láti ìgbà èwe rẹ̀, àwọn olórin bí i Bella Bellow, James Brown, Nina Simone, Aretha Franklin, Celia Cruz, Jimi Hendrix, Miriam Makeba àti Carlos Santana. Ó ti kọ àwọn ẹ̀dà orin tí olórin àtijó George Gershwin tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ "Summertime", Ravel's Boléro, Jimi Hendrix's "Voodoo Child" àti the Rolling Stones' "Gimme Shelter", bẹ́ẹ̀ náà dára pọ̀ mọ́ Dave Matthews àti Dave Matthews Band, Kelly Price, Alicia Keys, Branford Marsalis, Ziggy Marley, Philip Glass, Peter Gabriel, Bono, Carlos Santana, John Legend, Herbie Hancock, Josh Groban, Dr John, the Kronos Quartet, Yemi Alade, Cassandra Wilson àti gbajúmọ̀ olórin tàkasúfèé orílẹ̀-èdè Indonesia, Anggun. Lára àwọn orin Kidjo tí ó gbajúmọ̀ jùlọ ni "Agolo", "We We", "Adouma", "Wombo Lombo", "Afirika", "Batonga", àti ọ̀wọ́ orin "Malaika" tirẹ̀. Àwo orin rẹ̀, "Logozo" ni wọ́n yàn nípò kẹtàdínlógójì nínú àwọn gbajúmọ̀ orin àlùjó tó gbajúmọ̀ jùlọ ní àgbáyé, gbajúmọ̀ ìwé-ìròyìn àgbáyé nì, Vice Magazine ló ṣe agbátẹrù rẹ̀ ní ìkànnì ayélujára wọn.


title: Angélique Kidjo

text: Kidjo gbọ́ èdè márùn-ún ní àgbọ́dunjú, àwọn èdè náà ni: Fon, Faransé , Yorùbá, Gen (Mina), àti èdè Gẹ̀ẹ́sì.  Ní àwọn èdè yìí ló fi kọ àwọn orin rẹ̀, bẹ́ẹ̀ náà o ní àwọn àkànlò-èdè orin tìrẹ tí ó lò ní àkọ́lé orin rẹ̀ bí i "Batonga". "Malaika" jẹ́ àkọ́lé orin tí ó kọ lédè Swahili. Kidjo sáàbà máa ń kọ àwọn orin rẹ̀ ni Ìpèdè ìbílẹ̀ tí wọ́n ń pè ní often uses Benin's traditional Zilin àti vocalese.


title: Isah Misau

text: Isah Misau (Tí a bí ní ọdún 1970 ní Bauchi, orílẹ̀ èdè Naijiria) jẹ́ olóṣèlú ọmọ ilẹ̀ Naijiria. Lọ́wọ́lọ́wọ́, oun ni Alága Ìgbìmọ̀ ti o nri sí ọ̀rọ̀ nípa àwọn ọmọ ogun orí omi ní ilé Asojú Àgbà ti ilẹ̀ Naijiria. Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọmọ ẹgbẹ́ ilé Ìgbìmọ̀ Aṣòfin Àgbà ní Naijiria tí ó n ṣojú aringbungbun tí Ìpínlẹ̀ Bauchi.


title: Isah Misau

text: Misau kọ́ ẹ̀kọ́ ní ilé-ẹ̀kọ́ gíga olókìkí ti Ahmadu Bello University, ní Kaduna níbití Ó ti kọ́ ẹ̀kọ́ gba oyè àkọ́kọ́ (BSc) nínú ẹ̀kó nípa ìṣàkóso òwò (Business Administaration) ní ọdún 1997. Bakanna ní ọdún 2010, Ó tún gba oyè eléèkejì (MSc) nínú ìmọ̀ lórí agbófinró (Law Enforcement) láti ilé ẹ̀kọ́ gíga Ahmadu Bello University bakanna


title: Isah Misau

text: Isah Misau bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ ní ọdún 2000 gẹ́gẹ́ bí olùṣàkóso òṣìṣẹ́ (Administrative Officer) ní ilé iṣẹ́ ọlọ́pà ti orílẹ̀ èdè Naijiria (Nigeria Police Force) tí Ó sì ṣiṣé gẹ́gẹ́ bi ọlọpa fún ọdún mẹwa kí ó tó di wípé Ó kọ̀wé fi iṣẹ́ sílẹ̀. Ní ọdún 2015, Misau fi ìfẹ́ hàn láti díje lọ sí ilé Ìgbìmọ̀ Asojú Àgbà láti lọ ṣojú àríngbùngbùn ti Ìpínlẹ̀ Bauchi. Misau yege nínú Ìdìbò yí ní oṣù kẹ́ta ọdún 2015 nígbà tí Ó borí Abdu Ningi, ẹni tí Ó jẹ́ igbákejì olùdarí ọmọ ẹgbẹ́ tí ó pọ̀ jùlọ.


title: Isah Misau

text: Ní oṣù kẹ́jọ ọdún 2017, Misau kojú àwọn ẹ̀sùn tí ó lágbára láti ọ̀dọ ọ̀gá àgbà pátápátá fún àwọn ọlọpa (IGP), Ibrahim Kpotun Idris. Ọ̀kan lára wọn ni ẹ̀sùn tí ọ̀gá àgbà pátápátá fún àwọn ọlọpa fi kan Misau pe Ó jẹ́ ẹni tí o ma nta ti o si ma nra Igbó (Indian hemp) lorekore. Wọ́n tún fi ẹ̀sùn kan Misau pé níse ni o sá nínú iṣẹ́ ọlọpa àti wípé ó ṣe é ṣe kí ó jẹ́ wípé Ó ṣe ayédèrú lẹ́tà ìfẹ̀yìntì lẹ́nu iṣẹ́. Wọ́n ṣe àwọn àfihàn yí ní àkókò ẹ̀sùn ẹjọ́ ìṣowó mọ́kumọ̀ku tí wọ́n fí kan ọ̀gá àgbà pátápátá fún àwọn ọlọpa. Ní oṣù kẹsan ọdún 2017, Ìgbìmọ̀ fún àwọn ọlọpa fi ẹsẹ̀ rẹ múlẹ̀ pé lẹ́tà ìfẹ̀yìntì lẹ́nu iṣẹ́ tí Misau fi sílẹ̀ ki i ṣe ayédèrú.


title: Kíndìnrín

text: kíndìnrín jẹ́ àwọn ẹ̀yà ara inú méjì tí Ìrísí wọn dà bí ẹ̀wà, tí a lè ṣalábàápàdé rẹ̀ ní árá gbógbó ẹranko élégúngún. Àwọn kíndìrín yí wà ní apá ọ̀tún àti apá òsí ní ìsàlẹ̀ àyà. Àwọn kíndìnrín wọ̀nyí ma ń gba ẹ̀jẹ̀ sára láti ara iṣan tí ó só pọ̀ mọ́ ọkàn tí wọ́n ń pè ní renal arteriee. Kíndìnrín kọ̀ọ̀kan ni ó tún so mọ́ iṣan mìíràn tí wọ́n ń pè ní (ureter), iṣan yí ni ó ń ran àwọn kíndìnrín yí lọ́wọ́ láti máa gbé ìtọ̀ láti inú kíndìnrín lọ sí inú ilé tàbí àpò ìtọ̀ tí wọ́n ń pè ní (bladder). Nínú kíndìnrín kọ̀ọ̀kan ni a ti rí àwọn iṣàn wẹ́wẹ̀wẹ́ í orúkọ wọn ń jẹ́ (nephron) tí ó tó Mííọ́nù kan níye, tí wọn kò tẹ́ẹ́rẹ́ ju irun orí lọ tí ojú lásán kò lè rí, àyàfi pẹ̀lú ìrànlọ́wọ́ ìwògbè (microscope), tí àwọn iṣan wẹ́wẹ̀wẹ́ wọ̀nyí náà tún gbọ́mọ pọ̀n. Nínú àwọn iṣan wẹ́wẹ́ yìí ni ìṣàyípadà ní omi àti ẹ̀jẹ̀ tí kò wúlò fún ara mọ́ ti ma ń yí padà sí ìtọ̀ tí yóò sì bá ojú ara ọkùnrin àti obìnrin jáde láti ilé ìtọ̀. Bákan náà ni kíndìnrín tún ń kópa pàtàkì nínú ṣíṣètò àti dídarí omi,ẹ̀jẹ̀, ásíídì, àti yíyọ àwọn ohun tí kò da kúrò lára. Kíndìnrín ni a lè pè ní asẹ́ tí ó ń jọ gbogbo ohun bíi omi, ẹ̀jẹ̀, àti ásíídì àti àwọn nkan mìíràn tó bá gba ọ̀dọ̀ rẹ̀ kọjá .


title: Iṣan

text: Iṣan ni okùn ara tí ó rọ̀ jùlọ tí a lè rí ní ara púpọ̀ nínú ẹranko. Nínú iṣan kọ̀ọ̀kan ni a ti rí protein, actin àtimyosin tí wọ́n gba orín ara wọn kọjá nínú iṣan lọ́hùn ún, àwọn èròjà wọ̀nyí ni wọ́n ń jẹ́ kí iṣan le, rọ̀ tábí kí ó wà láàrin méjì gẹ́gẹ́ bí ipò tí ara bá wà lásìkò kan.  Láamra iṣẹ́ àwọn iṣan inù ara ni kí ó ràn wá lọ́wọ́ láti lè rìn, gbéra tàbí lọ láti ibìkan sí ibòmíràn lásìkò kan. Iṣan ló ma ń ṣiṣẹ́ ìbójútó ipò ara níbi ìdúró, ìbẹ̀rẹ̀, ìjókòó àti nínà sílẹ̀ gbalaja, tàbí nígbà tí a bá sùn sílẹ̀, iṣan ni ó ń ṣàkóso ìgbòkègbodò àti lílọ bíbọ̀ ara. Ó tún má ń jẹ́ kí àwọn bí ẹ̀jẹ̀ àti omi ó ríbi gbà káàkiri inú ara. Skeletal muscles in turn can be divided into fast and slow twitch fibers.


title: Ẹ̀wà

text: Ẹ̀wà ni ìkan lára àwọn igi eléso tí ó ń so ohun jíjẹ ẹlẹ́yọ, tí ènìyàn tàbí ẹranko lè jẹ gẹ́gẹ́ bí óúnjẹ.  Ọ̀nà tí a lè gbà láti sè tàbí jẹ ẹ̀wà pọ̀ jántì-rẹrẹ. Lára rẹ̀ ni:


title: Ẹ̀wà

text: Yàtọ̀ sí àwọn óuńjẹ akẹgbẹ́ ẹ̀wà tókù, ẹ̀wà ní tirẹ̀ jẹ́ ohun eléso tí ó nílò ooru tàbí oòrun gbígbóná láti dàgbà. Kí ẹ̀wà tó lè dàgbà débi tí yóò tó kórè, yóò lò tó ọjọ́ Márùndínlọ́gọ́ta sí ọgọ́ta ọjọ́ kí ó tó lè ṣe é kórè lóko.  Níbẹ̀rẹ̀ ìdàgbàsókè rẹ̀, èpo tàbi pádi rẹ̀ yóò wà ní àwọ̀ ewé mìnìjọ̀, nígbá tí ó bá tún ìdàgbàsókè díẹ̀ si, pádi rẹ̀ yóò di àwọ̀ pípọ́n rẹ́súrẹ́sú, nígbà tí àwọ rẹ̀ yóò di dúdú nígbà tí ó bá gbó tán. Púpọ̀ ẹ̀wà ni ó ma ń nílò ìrànlọ́wọ́ igi lnítòsí wọn láti fi gbéra sókè, àmọ́, ẹ̀wà ṣèsé kìí nílò ìrànwọ́ kankan láti fi dàgbà rárá.


title: Dígí

text: Dígí tàbí "Díngí" "ìwògbè" ni ohun èlò kan tí a ń lò láti fi wo àwòrán ara ẹni tí yóò sì gbé àwòrán náà wá fúni gẹ́gẹ́ a ti rí.


title: Dígí

text: Lára àwọn dígí tí ó wọ́pọ̀ tí a má ń rí tàbí lò jùlọ ni panragandan (plain mirror). Èkejì ni dígí ẹlẹ́bùú (cirved mirror), wọ́n ma ń lo dígí yìí láti fi pèsè irúfẹ́ àwọn dígí mìíràn tí a lè fi wo ohun tó bá wẹ́ níye.


title: Ìrẹsì

text: Ìrẹsì jẹ́ èso irúgbìn ohun ọ̀gbìn tí gbogbo ènìyàn ma ń jẹ jákè-jádò orílẹ̀ àgbáyé, pàá paa jùlọ ní ilẹ̀ Asia. Ohun ọ̀gbìn yí jẹ́ ọ̀kan gbòógì nínú ohun ọ̀gbìn óúnjẹ tí wọ́n pèsè jùlọ ní àgbáye ní iye ( 741.5 mílíọ́nù tọ́ọ̀nù ní ọdún 2014), lẹ́yìn Ìrèké àti àgbàdo.


title: Ìrèké

text: Ìrèké, jẹ́ igi tẹ́rẹ́ gíga tí ó ma dùn mìnsìn-mìnsìn nígbà tí a bá ge sẹ́nu. Ó sábà ma ń hù jùlọ níbi tí ilẹ̀ omi rẹ̀ bá wà ní ìwọ̀ntún-wọ̀nsì, òun sì ni wọ́n fi ń ṣe ṣúgà jíjẹ.  Ìrèké ma ń ga níwọ̀nn bàtà mẹ́fà sí ogún, ó.ma ń ní kókó ní ìpelel ìpele, tí adùn rẹ̀ sì ma ń dá lórí ìpele kọ̀ọ̀kan láti ìdí. Ìrèké tún jẹ́ ọ̀kan lára ẹbí àgbàdo, ìrẹsì, ọkà bàbà àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Ìrèké ni ohun ọ̀gbìn tí wọ́n gbìn jùlọ ní àgbáyé pẹ̀lú iye 1.8 bílíọ́nù tọ́ọ̀nù ní ọdún 2017, nígbà tí orílẹ̀-èdè Brazil kó ìdá ogójì nínú ìpèsè ọ̀gbìn ìrèké lọ́dún náà. Ẹ̀yà ìrèké tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ (Saccharum officinarum) tí iye rẹ̀ tó ìdá àádọ́rin ni wọ́n fi ń pèsè ṣúgà jùlọ.


title: Eewo orisa to je mo iwa mimo

text: Èèwò ni ohun àìgbodò se, ìyen ìwà èérí tí òrìsà kórìíra. Àpeere


title: Eewo orisa to je mo iwa mimo

text: Obàtálá lòdì sí ìdòtí tàbí nnkan ègbin, ìwà eke, ìwà àìsòdodo, àti òdàlè.


title: Eewo orisa to je mo iwa mimo

text: Sàngó kórìíra ìwà olè. Àrá ni ó n sán pa olè,tí yóò sì gbé ohun tó bá jí le ní àyà.


title: Eewo orisa to je mo iwa mimo

text: Ògún lòdì sí ìwà iró-pípa, èké-síse, èrú-síse àti ilè-dídà. Èrèdìí tí wón fi n fi àmì Ògún se ìbúra ní ilé Ejó.


title: Eewo orisa to je mo iwa mimo

text: Òrìsà onínú funfun ni Òsun. Ó lòdì sí ìwà èké tàbí ìwà òdàlè. Eni tí inú rè kò bá mó kò gbodò dé ìdí òrìsà Òsun.


title: Owo sise

text: Ise de omo alaseje Owo de omo alasela 1. O je ise aje ti n mu ki a nise eni lowo. 2. Owo sise n le ise ati osi danu, a si so ni di olowo. 3. O n mu ni i tepa mose, ki a ma sole. 4. O n mu ki ire oko wolu lopo yanturu 5. O sokunfa ajosepo laaarin eya Yoruba ati eya miiran. 1. Arobo tabi Agbata 2. Ajapa 3. Ounje tita 4. Worobo tabi Wosiwosi 5. Eran Osin: Awon onisowo miiran wa ti won n ta eran osin. Irufe eran osin bii: Ewure Maluu Ooya Aguntan Adie Igbin Agbo Pepeye Eja Odo Elede Tolotolo Ehoro.


title: Sandra Achums

text: Sandra Achums jẹ́ gbajúmọ̀ òṣèrébìnrin àti afowó-ṣàánú ọmọ bíbí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.


title: Hantavirus

text: Hantavirus tàbí orthohantavirus jẹ́ kòkòrò ẹ̀ràn àìfojúrí tí ó máa ń jẹyọ lára eku. Ó jẹ́ ẹ̀ràn kòkòrò àìfojúrí tí ó máa ṣẹ̀yọ lára eku, ṣùgbọ́n kìí ṣe wọ́n ní ìjàmbá kankan. Ènìyàn lè kó ẹ̀ràn kòkòrò àìfojúrí, Hantavirus láti ara ìtọ̀, irọ́ tàbí imìgbẹ́ eku. Èyí lè fà àìsàn ìbà tí wọ́n ń pè ní hantavirus hemorrhagic fever with renal syndrome (HFRS), tàbí èyí tí wọ́n ń pè ní hantavirus pulmonary syndrome (HPS), tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí hantavirus cardiopulmonary syndrome (HCPS), àwọn àìsàn mìíràn tí ẹ̀ràn kòkòrò àìfojúrí yìí máa ń fà, kò ì tí ì ṣẹ̀yọ lára ènìyàn. HPS (HCPS) yìí jẹ́ àrùn tí ó máa ń jẹ mọ́ èémí nípa fífa òórùn ìgbẹ́ tàbí ìtọ̀ eku tí ó ti ní ẹ̀ràn kòkòrò àìfojúrí Hantavirus símú."


title: Hantavirus

text: Ènìyàn lè ko àgbákò àrùn tí ẹ̀ràn kòkòrò àìfojúrí Hantavirus máa ń fà bí ènìyàn bá fara kan ìgbẹ́ eku, ṣùgbọ́n lọ́dún 2005, ìròyìn gbé e pé ẹni kan kó àrùn náà lára ẹlòmíràn ní Gúúsù Amẹ́ríkà (South America).


title: Hantavirus

text: Wọ́n ṣẹ̀dá orúkọ yìí, Hantavirus láti ara odò kan tí wọ́n ń pè ní Hanta lórílẹ̀-èdè South Korea, níbi tí àrùn náà ti kọ́kọ́ ṣẹ́yọ ,


title: Abà

text: Abà tàbí Abúlé ni ìletò kan tí a kọ́ ilé oríṣríṣi sí tí àwọn ènìyàn dá sílẹ̀ fún gbígbé. Abà tàbí abúlé ma ń fẹ̀, tóbi tí ó sì ma ń ní èrò púpọ̀ ju ahéré lọ. Lọ́pọ̀ ìgbà, abúlé ló sábà ma ń dàgbà sókè di ìlú ńlá nípa bí àwọn ènìyàn bá ṣe ń pọ̀ si. Kí á tó lè pe ibì kan ní abúlé, ó ní láti jẹ́ wípé iye àwọn ènìyàn tí ó ń gbé níbẹ̀ tó ọgọ́rùn ún sí ẹgbẹ̀rún kan níye. Púpọ̀ àwọn abúlé tàbí abà ni wọ́n ń wà ní ìgbèríko tàbi àrọko tí wọ́n sì ma ń yan iṣẹ́ ọ̀gbìn láàyò lọ́pọ̀ ìgbà tàbí nka mìíràn gẹ́gẹ́ bí ọrọ̀ ajé. Àwọn ilé inú abúlé ma ń sábà fún pọ̀ tàbí sún mọ́ ara wọn , èyí sì ni ó ma m mú ìbáṣepọ̀ tó dán mọ́rán wà láàrín àwọn olùgbé ibẹ̀. ..


title: Alákàn

text: Alákàn tàbí Akàn tí wọ́n ń dà pè ní decapod ní èdè Gẹ̀ẹ́sì jẹ́ ẹranko tí ó lè gbé lórí ilẹ̀ àti inú omí. ( = short, / = tail) Ẹranko yí ma ń gbé nínú pàlà pálá ihò ilẹ̀ tàbí abẹ́ àwọn ewéko ní etí omi. Bákan náà ni kò sí ibi tí wọn kò sí ní orílẹ̀ àgbáyé pátá.


title: Alákàn

text: Alákàn jẹ́ ẹranko tí gbogbo egungun ara rẹ̀ wà ní ìta tí àwọn ẹran rẹ̀ sì sá pamọ́ sí inú ihò egungun ara rẹ̀. Ó sábà ma ń ní ẹsẹ̀ mẹ́fà; mẹ́ta lọ́tùn ún mẹ́ta lósì, bẹ́ẹ̀ ni ó ní kiní kan bí ìlédìí kọ̀kan lọ́tún àti lósì, tí ó sì tún ní ọwọ́ méjì níwájú tí ọwọ́ náà sì tún ní ẹ̀mú (pincer) tí ó fi ma ń dáàbò bo ara rẹ̀ lọ́wọ́ ewu.


title: Alákàn

text: Oríṣríṣi akàn tí ó wà ni ó ní orúkọ tí wọ́n ń oè wọ́n ní agbègbè tí wọ́n bá wà ní orílẹ̀ àgbáyé. Lára orúkọ àti oríṣi akàn tí ó wà ni:


title: Àjàkáyé-àrùn èrànkòrónà ọdún 2019-2020

text: Àjàkáyé-àrùn èrànkòrónà ọdún 2019-2020 tàbí Àjàkáyé-àrùn COVID-19 ni àjàkáyé-àrùn tí ó ṣẹlẹ̀ ní ààrin ọdún 2019 àti 2020 tí ò ń tàn káàkiri orílẹ̀ èdè gbogbo àgbáyé lọ́wọ́lọ́wọ́. Kòkòrò àìlèfojúrí afàìsàn kòrónà tí ó ń ṣàkóbá fún èémí ọ̀wọ́ kejì (SARS-CoV-2) ló ṣokùnfà àjàkálẹ̀ àrùn náà. Àgbègbè Wuhan, ní ìlú Hubei, lórílẹ̀-èdè China ní àjàkálẹ̀ àrùn yìí tí kọ́kọ́ farahàn lóṣù Kejìlá ọdún 2019, tí ó sìn ti di nǹkan tí àjọ tí ó ń rí sì ètò ìlera ní àgbáyé, World Health Organization tí kéde rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí àrùn pàjáwìrì gbogboògbò lágbàáyé tí wọ́n gbọdọ̀ mójú tó. Titi di ọjọ́ kẹwàá oṣù ó ti ọdún 2020, ó ti ju ènìyàn 118,000 tí ó ti kó àrùn yìí káàkiri gbogbo àgbáyé, tí 5,800 nínú wọn jẹ èyí tí wọ́n kà sí pé àrùn náà tí wọ̀ wọ́n lára jù. Ó ti ju orílẹ̀-èdè àádọ́fà (115) tó ti kàgbákó ìbẹ́sílẹ̀ àjàkálẹ̀-àrùn ẹ̀ràn kòrónà lọ́dún yìí, pàápàá jùlọ àárín gbùngbùn orílẹ̀-èdè China, Italy, South Korea àti Iran. Ó ti ju ènìyàn ìgbàlélẹ́gbẹ̀rúnmẹ́rin, 4,200 tí àrùn yìí ti pa ní ìfọnnáfòṣu, ó tó ènìyàn ọgọ́rùn-ún-lé-lẹ́gbẹ̀ta, (3100) tí wọ́n kú ní orílẹ̀ èdè China nìkan, àti ẹgbẹ̀rún kan ènìyàn káàkiri àwọn orílẹ̀ èdè op kù káàkiri àgbáyé. Bẹ́ẹ̀ náà, ó ti ju ènìyàn mẹ́rìnlélọ́gọ́ta ẹgbẹ̀rún (64,000) tí wọ́n ti mórí bọ́ nínú àjàkálẹ̀ àrùn yìí.  Ẹ̀rà yìí máa ń ràn láti ara enikan sí ẹlòmíràn nípa èémí ìpọ̀jáde bí a bá ń wúkọ̀ tàbí bí a bá ń sín.


title: Àjàkáyé-àrùn èrànkòrónà ọdún 2019-2020

text: Àkókò tí ènìyàn bá kó àrùn yìí àti ìgbà tí ó máa farahàn ma ń sábà máa ń tó Ọjọ́ márùn-ún, ṣùgbọ́n nígbà mìíràn ẹ̀wẹ̀, ó lè tó nǹkan bí ọjọ́ méjì sí mẹ́rìnlá. Àwọn àmìn ìfarahàn rẹ̀ sáà a máa ń wá bí, àìsàn ibà, ikọ́ wúwú, àti àìlèmí kánlẹ̀. Ìpeléke àrùn yìí máa ń fà àrùn ẹ̀dọ̀fóró, àti ìnira èémí. Lọ́wọ́lọ́wọ́ báyìí, àrùn yìí kò gbóògùn kankan. Ṣùgbọ́n ìwádìí ìjìnlẹ̀ ń lọ lórí rẹ̀ lọ́wọ́lọ́wọ́. Ìgbìyànjú láti mójú tó àwọn àmìn ìfarahàn rẹ̀ ni àwọn oníṣẹ́ ìwòsàn ń ṣe. Àwọn ọ̀nà tí wọ́n là kalẹ̀ láti dẹ́kun àrùn yìí fífọwọ́ déédé, jíjìnnà sí ara ẹni, pàápàá jùlọ ẹni tí ó bá ń ṣàìsàn tàbí fura sí pé wọ́n ní àrùn yìí àti ìyaraẹnisọ́tọ̀ ẹni tí ó fura pé òun ní àrùn yìí.


title: Àjàkáyé-àrùn èrànkòrónà ọdún 2019-2020

text: Lára àwọn ọ̀nà ìdẹ́kun mìíràn tí wọ́n ń gbà láti dẹ́kun jíjàkálẹ̀ àrùn yìí káàkiri àgbáyé ni dídẹ́kun ìrìn-àjò, ìyà sọ́tọ̀ ẹni-afurasí, òfin kónílé-ó-gbélé, àti títi àwọn ilé-ìwé pa. Àwọn ìlú bíi Hubei lórílẹ̀ èdè China àti gbogbo orílẹ̀ èdè Italy ló wà ní ìyàsọ́tọ̀-àmójútó lọ́wọ́ báyìí, bẹ́ẹ̀ náà òfin kónílé-ó-gbélé ń lọ lọ́wọ́ lórílẹ̀ èdè China àti South Korea; bẹ́ẹ̀ náà, àyẹ̀wò fínnífínní ní pápákọ̀-òfuurufú àti ìdíkọ̀ ọkọ̀ ojúrìn;àti ìmọ̀ràn ìrìn-àjò ní ìlú tàbí àgbègbè tí àrùn yìí bá ti ń jàkálẹ̀. Ilé-ìwé títìpa pátápátá ní gbogbo orílẹ̀-èdè tàbí àgbègbè tí àrùn yìí ti ṣẹ́yọ ní àwọn orílẹ̀ èdè mìíràn, èyí tí ṣe àkóbá fún ìkẹ́kọ̀ọ́ ọ̀ọ́dúnrún mílíọ́nù (300 million) àwọn akẹ́kọ̀ọ́ jákèjádò àgbáyé. Àkóbá ńlá mìíràn tí Ìbẹ́sílẹ̀ àjàkálẹ̀-àrùn ẹ̀ràn kòrónà lọ́dún 2019-20 yìí ni ìfàsẹ́yìn ètò ọ̀rọ̀-aje àti ìbágbépọ̀, bẹ́ẹ̀ náà Ìbẹ́sílẹ̀ àjàkálẹ̀-àrùn ẹ̀ràn kòrónà lọ́dún 2019-20 ti fa ẹlẹ́yàmẹ̀yà àti ìjà-aòfẹ́-ọ-nílùú wá sí àwọn ọmọ orílẹ̀-èdè China àti àwọn ọmọ ìran ìlà oòrùn Asia, bákan náà ìròyìn òfegè lórí ìkànnì ayélujára nípa Ìbẹ́sílẹ̀ àjàkálẹ̀-àrùn ẹ̀ràn kòrónà lọ́dún 2019-20 àti àwọn aríjẹ-nídìí ìbàjé lórí àjàkálẹ̀ àrùn náà kò gbẹ́yìn.


title: Àjàkáyé-àrùn èrànkòrónà ọdún 2019-2020

text: Titi di ọjọ́ Kejìlá oṣù kẹta ọdún 2020, ó ti ju ènìyàn 126000 tí ó ti kó àrùn yìí káàkiri gbogbo àgbáyé, Ìwòye wà pé wọn kò jábọ̀ tó bí àrùn yìí ṣe ń ṣọsẹ́ pàápàá jùlọ àwọn tí àmìn ìfarahàn ṣì ṣẹ̀pẹ̀rẹ̀


title: Àjàkáyé-àrùn èrànkòrónà ọdún 2019-2020

text: Ní àtiparí oṣù Kejìlá lọ́dún 2019, àwọn onímọ̀ ìlera kéde pé àìsàn ẹ̀dọ̀fóró ṣẹ́yọ sí àwọn ènìyàn ní Wuhan, lágbègbè Hubei, lórílẹ̀-èdè China ṣùgbọ́n tí wọn kò mọ ohun tí ó ṣòkùnfà rẹ̀. Ní ìbẹ̀rẹ̀ pẹ̀pẹ̀ àjàkálẹ̀ àìsàn yìí, wọ́n tọpinpin rẹ̀ ọjà kan tí wọ́n ti wọ́n ń pè ní Huanan Seafood Wholesale Market, wọ́n sìn ṣàkíyèsí pé láti ara zoonotic ní kòkòrò àìfojúrí tí ó ń fa àìsàn náà ti ṢẸ̀ wá. Kòkòrò Àìfojúrí yìí tí ó fa àjàkálẹ̀ àìsàn ni wọ́n ń pè ní SARS-CoV-2, kòkòrò àìfojúrí tuntun tí ó fara pẹ́ kòkòrò àìfojúrí kòrónà láti ara àdán, pangolin coronaviruses and SARS-CoV. Ìgbàgbọ́ wà pé, ó ṣeé ṣe kí kòkòrò àìfojúrí yìí wá láti ara àwọn ẹ̀yà àdán tí wọ́n pè ní "Rhinolophus".


title: Àjàkáyé-àrùn èrànkòrónà ọdún 2019-2020

text: Àjàkálẹ̀ àìsàn yìí kọ́kọ́ ṣẹ́yọ ní Ọjọ́ kìíní Oṣù Kejìlá ọdún 2019, láti ara ẹnìkan tí kò dé ọjà oúnjẹ òkun, (Huanan Seafood Wholesale Market) tàbí ní ìbáṣepọ̀ kankan pẹ̀lú àwọn ogójì àwọn mìíràn tí àyẹ̀wò ọ̀wọ́ àkọ́kọ́ fihàn pé wọ́n ní kòkòrò àìfojúrí náà. Nínú àyẹ̀wò ọ̀wọ́ àkọ́kọ́, ìpín méjì nínú mẹ́ta ni àyẹ̀wò fihàn pé wọ́n ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú wet (wet market), tí ó máa ń ẹran lóòyẹ̀.


title: Àjàkáyé-àrùn èrànkòrónà ọdún 2019-2020

text: Àjọ ìlera àgbáyé World Health Organization (WHO) kéde àjàkálẹ̀ àìsàn náà gẹ́gẹ́ bí àjàkálẹ̀ àrùn gbogboògbò tí ó nílò ìmójútó pàjáwìrì ní ọgbọ̀njọ́ oṣù kìíní ọdún 2020. Olùdarí àjọ ìlera àgbáyé, Who, Ọ̀gbẹ́ni Tedros Adhanom, gbóríyìn fún ìjọba orílẹ̀ èdè China fún akitiyan àti ìgbésẹ̀ wọ́n láti rí i pé àjàkálẹ̀ àrùn tí kòkòrò àìfojúrí kòrónà ń fà kò tàn kálẹ̀ ju bó ṣe yẹ lọ lórílẹ̀-èdè naa, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ó ń jà rànyìnrànyìn ní àwọn àgbègbè orílẹ̀-èdè mìíràn.


title: Àjàkáyé-àrùn èrànkòrónà ọdún 2019-2020

text: Ní ìbẹ̀rẹ̀ pẹ̀pẹ̀ àrùn yìí, iye àwọn ènìyàn tí ó ń lùgbàdì àìsàn yìí tó ìlọ́po méjì láàárín Ọjọ́ méje àti àbọ̀. Ní ìbẹ̀rẹ̀ oṣù kìíní ọdún 2020, kòkòrò àìfojúrí yìí ti jàkálẹ̀ dé àwọn àgbègbè China, ọdún Chunyun, tí ó jẹ́ ayẹyẹ àìsùn ọdún tuntun ní China, tí wọ́n ṣe ní ìlú Wuhan lo ṣe àkóbá fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn tí wọ́n lùgbàdì àìsàn yìí, nítorí pé ìlú Wuhan ni ìlú tí ìgbòkègbodò ọkọ́ tí gbòde jù ní China. Àsìkò yìí ni ọ̀pọ̀lọpọ̀ fara kàṣà àrùn náà. Lógúnjọ́ oṣù kìíní ọdún 2020, orílẹ̀-èdè China kéde ogóje ènìyàn tí wọ́n lùgbàdì àrùn yìí lọ́jọ́ kan ṣoṣo, àti ènìyàn méjì mìíràn ní Beijing, pẹ̀lú enikan ní Shenzhen.


title: Àjàkáyé-àrùn èrànkòrónà ọdún 2019-2020

text: Lọ́jọ́ kẹrìndínlọ́gbọ̀n oṣù kejì ọdún 2020, àjọ ìlera àgbáyé, WHO kéde ìdí kù nínú àwọn tí ó ń kó àrùn yìí ní China, ṣùgbọ́n tí àjàkálẹ̀ àrùn náà gbìnàyá ní orílẹ̀-èdè Italy, Iran àti South Korea. Iye àwọn ènìyàn tuntun tí ó ń kó àrùn náà ní orílẹ̀ èdè mìíràn tí ju ti China lọ.


title: Àjàkáyé-àrùn èrànkòrónà ọdún 2019-2020

text: Pínníṣín ni iye àwọn ọmọdé tí àyẹ̀wò ti fihàn pé wọ́n ní àjàkálẹ̀ àrùn yìí títí di ọjọ́ kẹrìndínlọ́gbọ̀n oṣù kejì ọdún 2020. Ìkéde kan láti ọwọ́ àjọ ìlera àgbáyé WHO fihàn pé ìdá 2.4 ni àwọn ọmọdé tí ọjọ́ orí wọn kò ju mọ́kàndínlógún lọ ló ní àrùn COVID-19 yìí káàkiri àgbáyé.


title: Àjàkáyé-àrùn èrànkòrónà ọdún 2019-2020

text: Láàárín Ọjọ́ mẹ́fà sí mọ́kànlélógójì, tí àmìn àrùn náà ṣẹ́yọ àti àsìkò tí àrùn COVID-19 hànde ni àwọn tí wọ́n lùgbàdì rẹ̀ ń kú, àgbálògbábọ̀, ọjọ́ mẹ́rìnlá . Titi di ọjọ́ Mẹ́rìnlélogun oṣù kẹjọ ọdún 2020, ó ti ju ènìyàn 800,000 tí àrùn COVID-19 tí pá. Gẹ́gẹ́ bí NHC tí orílẹ̀ èdè China tí sọ, àgbàlagbà ni ó pọ̀jù nínú àwọn tí àrùn náà pa. Ó tó ìdá ọgọ́rin, 80% àwọn àgbàlagbà tí ọjọ́-orí ti kọjá ọgọ́ta tó kú, àti ìdá márùndínlọ́gọ́rin àwọn tí wọ́n ti ní àìsàn mìíràn lára tẹ́lẹ̀, pàápàá jùlọ àìsàn ọkàn, cardiovascular diseases àti itọ̀ ṣúgà, diabetes.


title: Àjàkáyé-àrùn èrànkòrónà ọdún 2019-2020

text: Ẹni àkọ́kọ́ tí àìsàn yìí pa kú lọ́jọ́ kẹsàn-án oṣù kìíní ọdún 2020 ní ìlú Wuhan. Ẹlòmíràn tó kú ní orílẹ̀ èdè mìíràn yàtọ̀ sí China kú ní orílẹ̀-èdè Philippines, ẹlòmíràn tí ó tún kú, tí kì í ṣe láti ilẹ̀ Asia kú ní Faransé. Lẹ́yìn China, ó ti ju ènìyàn méjìlá. Mẹ́jìlá lọ tí wọ́n ti kú ní Iran, South Korea, àti Italy. Bákan náà, ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn ìròyìn tí fìdí rẹ̀ múlẹ̀ pé wọ́n tí kú ikú àrùn kòrónà apá àríwá Amẹ́ríkà (North America), Australia, San Marino, Spain, Iraq, àti United Kingdom. Ìwé ìròyìn "Daily NK" jábọ̀ pé àwọn ọmọ-ogun tó ti ju igba (200) ni àrùn kòrónà ti pa lórílẹ̀-èdè North Korea.


title: Àjàkáyé-àrùn èrànkòrónà ọdún 2019-2020

text: Kòsí àmìn kan pàtó tí kòkòrò àìfojúrí kòrónà, COVID-19 máa ń gbé yọ lára ẹni tí ó bá kó o. Àwọn tí ó bá kó o lè máa ní àmìn kankan tàbí kí ó bẹ̀rẹ̀ sí ní ṣàìléra bí i ikọ́, ibà, àìlèmí kanlẹ̀, ara riro, àìlókun, àwọn àmìn àti ìfarahàn rẹ̀ ló wà nínú tábìlì yìí.l.


title: Àjàkáyé-àrùn èrànkòrónà ọdún 2019-2020

text: Bí àrùn yìí bá ti ń peléke, ó máa ń fà àrùn ẹ̀dọ̀fóró, ìnira láti mí, ìjayà àti ikú. Ìwádìí tí fihàn gbangba pé àwọn mìíràn lè ní àrùn yìí láìsí àmìn tàbí Ìfarahàn kankan, nítorí ìdí èyí ni àwọn onímọ̀ ìlera gbà á ní lmọ̀ràn pé ẹnikẹ́ni tí ó bá ti sún mọ́ enití àyẹ̀wò fihàn pé ó ní àrùn náà gbọ́dọ̀ wà ní ìmójútó láti ríi dájú pé kò lùgbàdì àrùn náà.


title: Àjàkáyé-àrùn èrànkòrónà ọdún 2019-2020

text: Àsìkò ìyàsọ́tọ̀ fún ẹni tí ó bá kó àrùn náà àti ìgbà tí àwọn àmìn rẹ̀ máa bẹ̀rẹ̀ sí ní jáde máa ń tó ọjọ́ kan sí mẹ́rìnlá, ọjọ́ márùn-ún ló sáà à máa ń jẹyọ jù. In one case, it had an incubation period of 27 days. Nígbà mìíràn ẹ̀wẹ̀, àrùn COVID-19 kìí ní àmìn ìfarahàn lára ẹlòmíràn.


title: Pataki oruko ninu ede Yoruba

text: PATAKI ORUKO NINU EDE YORUBA.


title: Àrún èrànkòrónà ọdún 2019

text: Àrùn èrànkòrónà ọdún 2019 (tàbí ní èdè gẹ̀ẹ́sì bíi Coronavirus disease 2019, COVID-19) jẹ́ àrún àkóràn kan tí èràn àrọ́lù àìsàn ìmín olóró gbígboró, èràn kòrónà irú 2 (SARS-CoV-2) ń mú wá. Àrùn náà kọ́kọ́ jẹ́ dídámọ̀ ní December 2019 ní Wuhan, ní China, tó sì ti ràn ká gbogbo àgbáyé láti ìgbà náà pẹ̀lú ajakale-arun kaakiriaye erankorona odun 2019-2020. Nínú àwọn ami-aisan rẹ̀ tó wọ́pọ̀ ni iba, ikọ́, àti àìlèmín balẹ̀. Àwọn àmì àìsàn míràn tún lè jẹ́ irora, híha kelebe, igbe olomi, ikanra ona-ofun, ainlegbo oorun, ati irora ikun. Botileje pe opo alaisan arun yi ni ami-aisan to loworo, awon miran le ni eran edo ati ikuna patapata opolopo ifun-ara. Titi di ojo , iye awon alaisan COVID-19 ti a mo lagbaye je , iye awon alaisi je deaths.Iye awon ti ara won ti ya je .


title: Eré wúrà

text: Eré wúrà ti Ọ̀gbéni Gabriel Afoláyan ko. Wúrà yíì jẹ́ ohun tí gbogbo ènìyàn fẹ́ jogún. Àwọn alówò funfun wa láti òkè òkun láti wa wúrà yíì ẹ̀re yíì bakan náà lójẹ́ ki a mò iye owó ti wúrà yi gbẹ́wòn ti o je 1billion US dollar. Enìkan ni ìdílé kookan ni o létò láti mo ibi tí wúrà yíì wa. Nínú eré yíì bakan náà arákùnrin yíì gbìyànjú láti mú àfojúsùn re wa si ìmúsẹ láti rí wúrà náà. Wọ́n si jẹ́ ki a mò wípẹ́ Ọgbà Ẹ̀wòn ni Ìpínlè Èkìtì ni wón ni wúrà yíì wa.  Nítorí àti gbẹ́ wúrà yíì, arákùnrin yíì ni láti dáràn síra re lórùn. Ònà tí o gbà gbẹ́ wúrà yíì jádẹ ní láti pàdí àpòpò pèlú àwọn ẹlẹ́wòn tí o ku tí o si tàn wón wípẹ́ òun yóò gbẹ́ ilè tí a mò sí tunnel láti jẹ́ kí wón jádẹ. Èyí fún àwọn ẹlẹ́wòn tókù láti darapò mò lai mò wípẹ́ láti gbẹ́ wúrà náà jádẹ ní o se so fún wón wípẹ́ ki wón gbẹ́ ilè.  Kamá fà òrò gùn, arákùnrin yíì fi tó Ògá ẹlẹ́́wòn létí nípa ohun ti o gbẹ́ wa sílè ẹ̀wòn, o fi òrò náà tó ọ̀gbẹ́ni náà létí eni ti à mò si Àlí bàbá. Arákùnrin yíì náà darapò mo láti jẹ́ ki isé náà jee àseyorí. Arákùnrin se àseyorí nínú isé náà sùgbón o tún ri ìdojùko láti òdò ìjoba nípa Wúrà yíì sùgbón o ko jálè láti gbe sílè fún ìjoba. Léyìn eré yíì arákùnrin yíì àti àwọn ti wón jo lọ́wọ́ nínú isé yíì di ènìyàn ńlá.