title: Àdúgbò Oyé-Èkìtì

text: 19. Ile ya o :- Ogun ko wọn láti Iyao wa si ìlú Ọyẹ ti wọn wa ya ile gbe ni ilu Ọyẹ ni  wọn fi ń pe ni ile-yao.


title: Àdúgbò Oyé-Èkìtì

text: 20. Ileesa:- Wọn jẹ àdúgbò to ji náà si ìlú nitorí wọn ko ogùn ba ilu púpọ̀.


title: Àdúgbò Oyé-Èkìtì

text: 21. Ilẹmọ:- O wa lati ile-ifẹ wa si ilu Ọyẹ wọn si kin jẹ iyọ ni àdúgbọ̀ yi.


title: Àdúgbò Oyé-Èkìtì

text: 22. Ipamọ:- wọn jẹ ọmọ ìya si ilẹmọ, wọn jẹ ara ilẹmọ ìdí ti wọn fi ń pe ni  ilẹmọ ni yen.


title: Àdúgbò Oyé-Èkìtì

text: 23. Idọfin:- Ọ̀nà mẹrin ni àwọn ara àdúgbò yi ti si wa kì wọn to para po wa si  Ijisẹ.


title: Àdúgbò Oyé-Èkìtì

text: 24. Irare:- Ilare ni wọn jẹ ni ilẹ-Ifẹ wọn wa ń jẹ́ irare ni ìgbati wọn de ilu  Ọyẹ.


title: Àdúgbò Oyé-Èkìtì

text: 25. Oke ìyin-Araroni:- Ọ̀nà mẹta ni wọn ti si wa


title: Àdúgbò Oyé-Èkìtì

text: 26. Iyeni:- jẹ àdúgbò ti wọn ti jẹ orogun ni ilu Ọyé.


title: Àdúgbò Oyé-Èkìtì

text: 27. Asara:- àdúgbò yìí jẹ ibi àwọn ìransẹ ọba ń gbe.


title: Àdúgbò Oyé-Èkìtì

text: 28. Oloyagba:- Iya gba ni ogun tí ki wọn wa sí ilu Ọyẹ ni wọn se ń jẹ oloyagbe. 29.  Ibẹru:- Ọlota ni aburo Ijise lati ile ifẹ wa nígbati wọn de Ọyẹ iberu ati Ijisẹ wa yapa o sit un jẹ àdúgbò ti o bẹru ogun tàbí ija púpọ̀.


title: Àdúgbò Oyé-Èkìtì

text: 30. Imijẹ:- Àdúgbò yii wa láti ilu Itapu iṣẹ ọdẹ ni baba ń la wa n se. Iṣẹ yii lo  se wa si ilu Ọyẹ ìdí ti wọn fi tẹ̀dó si ìlú Ọyẹ ni èyí.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 1. box (n); Àpótí: I kept my dresses inside Sade’s box. (Mo kó aṣọ sínú àpótí sadé).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 2. bov (v); Ẹ̀sẹ́: Olu boxed me in the nose. (Olú kàn mí ní ẹ̀sẹ́ ni imú).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 3. boy (n); Ọmọkùnrin: Àdùkẹ́’s mummy gave birth to a baby boy. (Ìyá Àdùkẹ́ bí  ọmọ ọkùnrin).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 4. boycott (v): Já. We Boycott the load because it was too expensive. (A já ẹrù náà  sílẹ̀, nítórí pé ó ti wọ́n jù).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 5. boycott (n); pa tì: You Boycott me as of no account. (Àpatì ló pa mí tì).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 6. bracelet (n); Ẹ̀gbà omì ọmọ́: Bracelet is in her hand. (Ẹ̀gbà omì ọwọ́ wà ní ọwọ́  rẹ̀).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 7. braces (verb); dè: He brace up the trouser. (Ó de sòkòtò náà sókè).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 8. bracket (noun); àmì: He gave me a signal. (Ó fàmì hàn mí).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 9. brag (verb); halẹ̀: He made empty brag to me. (Ó hàlẹ̀ mọ́ mi).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 10. braid (verb); dì: She braid her hair in wisps unth black thread. (Títí di irun orí rẹ̀  ní òwú dúdú).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 11. braid (noun); irún dídì. She wears her hair in braids. (Irun orí rẹ̀ wà ní dídì).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 12. brain (noun); Ọpọlọ: He fell and dashed his brain out on the rocks. (Ó subú, ó fi  ọpọlọ gbá òkúta).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 13. brake (nonu); Ìjánu kẹ̀kẹ́: The brake of the bicycle is not good. (Ìjánu kẹ̀kẹ́ náà kò  dára).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 14. branch (noun); ẹ̀ka igi: He dimbed up the tree and hid among the branch. (Ó gun  igi, ó sa pamọ́ si ara ẹ̀ka igi).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 15. branch (verb): pèka: The bank has branches in all posts of the Country. (Ìle  ìfowópamọ́ náà pẹ̀ka kaàkiri orílẹ̀ èdè yìí.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 16. brass (noun); idẹ: Brass con not made oduduwa’s axe. (Idẹ̀ kò se é nọ àáké  òdùduwà).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 17. brave (adjective); gbóyà: It was brave of him to enter the buring building. (O  gbóyà lati wo inú ilé tí ó ń jó).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 18. bread (noun) Àkàrà: He eats bread. (Ọmọ náà fẹ àkàrà).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 19. break (verb); fọ́: He break my bread with a cudget. (Ó fọ́ mi ní kùmọ̀ lórí).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 20. break fast (nonu); ónújẹ àárọ̀: I am eating my breakfast. (Mò ń jẹ óńjẹ àárọ̀ mi).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 21. Breast (nonu); ọmí: The new baby is suckling her mother’s breast. (Ọmọ titun náà  ńmu omí ìyá rẹ̀).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 22. breath (noun); èémí: The breath of the boy is not okay. (Èémí ọmọ náà kò dára).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 23. breathe (verb) mí: He breathe loudly. (Ó ń mú sókè).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 24. breed (verb); se ìtọ́jú: The Doctor breed up the patient. (Dókítà se ìtójú aláìsàn).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 25. breeze (noun); Atẹ́gùn: The breeze carried the money away. (Atẹ́gùn gbé owó  náà lọ).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 26. brew (verb); pọn ọtí: Bọlá brewed alcoholicdrink. (Bọ́lá pọn ọtí ògógóró).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 27. briber (noun) Àbẹ̀tẹ́lẹ̀: Bribery is prohibited. (Àbètẹ́lẹ̀ kò dára).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 28. Bribe (verb); bẹ àbẹ̀tẹ́lẹ̀: The child was bribed to take the nasty medicine. (Ọmọ  náà bẹ àbẹ̀tẹ́lẹ̀ ki o to gba òògùn rẹ̀).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 29. brick (noun): amọ̀: A house made of red brick. (Ilé náà jẹ́ alámọ̀ pupa.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 30. Bride (noun) Ìyàwó: Bride will bear a children and then as a make weight  produce the teath. (Ìyàwó á bí mẹ́sàn-án, á fi ọ̀kan se ẹ̀nì).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 31. Bridegroom (noun); Ọkọ ìyàwó: Ilè bridegrrom has come. (Ọkọ ìyàwó ti wọlé  dé).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 32. bridge (noun); Afárá: The bridge has collapsed. (Afárá náà ti yẹ̀


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 33. bridge (verb); safárá sí He formed a bridge on the water. (Ó safárá si ojú omi


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 34. bridle (noun); Ìjánu: The bridle of the car is not good. (Ìjánu ọkọ̀ náà kò dára).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 35. brigade (noun); Ẹgbẹ́ ọmọ ogun: The brigade donated a large of money. (Ẹgbẹ́  ọmọ ogun ni o da owo ju(.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 36. bright (adjective); tan ìmọ́lẹ̀: Sunshine is bright. (Òòrùn náà tan ìmọ́lẹ̀).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 37. brilliant (adjective); Títànsàn: He is a brilliant boy. (Ìrawọ̀ ọmọ náà tàn sàn).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 38. brim (noun); bèbè odò: I saw the child at a brim side. (bèbè odò ni a ti rí ọmọ  náà).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 39. bring (verb); mú wá: Ile soldiers came back bringing ‘ten’ prisoners. (Jagunjagun  náà mú wá àwọn ẹlẹ́wọ̀n mẹ́wàá).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 40. brittle (adjective); rerun wómú: Ade’s car had an accident and brittle. (Ọkọ̀ Adé  forí sogi ó rún wómú wómú).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 41. broad (adjective); gbòrò: The road is extensive. (Ojú ọ̀nà náà gbòrò).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 42. broadcast (adjective); fún káàkiri: The British broadcasting corporation. (Ile  ìgbìmọ̀ fún káàkiri ti alámọ̀ funfun).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 43. broken (adjective); fífọ́: Olu has broken all the plates. (Olú ti sọ gbogbo àwo di  fífọ́).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 44. bronze (noun): àdàlù bàbà: A bronze statue is in our house. (Àdàlù bàbà wà ní ilé  wa).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 45. brooch (noun): ohun ọ̀ṣọ́: Sọlá put brooch in her dress. (Sọlá fi ohun ọ̀sọ́ si ara  asọ rẹ̀).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 46. brood (verb); Sàba lórí: The hen brood on her eggs. (Adìyẹ náà sàba lórí ẹyin rẹ̀).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 47. broom (noun); ìgbálẹ̀: Sọlá bought a broom. (Sọlá ra ìgbálẹ̀).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 48. brother (noun); arákùnrin: My man has come. (Arákùnrin mi ti dé).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 49. brought mu; Ade brought his dog. (Adé mú ajá rẹ wá).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 50. brow (noun), iwájú: He is in brow of me. (Ó wà níwájú mí).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 51. bruise (noun); Ọgbẹ́: The child inflicted a bruise. (Ọmọ́ náà gba ọgbẹ́).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 52. bruise (verb); ha: This stick bruised my skin. (Igi yìí ha mi lára).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 53. brute (verb); fí ọwọ́ gbọ̀n: (He brush the letter out of my hand. (Ó fi ọwọ́ gbọn  lẹ́tà dànù ní ọwọ́ mi).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 54. brute (noun): Òmùgọ̀: He is brute. (Ọmọ yìí ya òmùgọ̀).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 55. bubble (noun); ìtànjẹ: He speaks a very bubble ides. (Ó sọ àbá ìtànjẹ).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 56. bubble (verb) rú sókè: The water bubbed up through the sand. (Omi náà rú sókè  mọ́ ìyẹ̀pẹ̀).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 57. buck (noun); akọ àgbọ̀nrín: The buck has eaten the okro in the faim. (Akọ  àgbọ̀nrín náà ti jẹ ilá tán ni oko.


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 58. bucket (noun) garawa: The rain is falling inside the bucket. (Òjò ń rò sínú  garawa).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 59. bud (noun); ehu ohun ọ̀gbìn: The trees are in bud. (Àwọn igi náà wà ní ehu ohun  ọ̀gbìn).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 60. bud (verb); hù: The maize bud out. (Àgbàdo náà hù jáde).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 61. budge (verb); míra: I can’t budge it. (Mi ò lè mira kúrò).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 62. budget (noun); ìwé ìròhìn owó: A budget was made by Government. (Oríṣìí ìwé  ìròhùn owó ìlú ni gómìnà kà).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 63. buffalo (noun); ẹfọn: The buffalo are too many in India. (Ẹranko ẹ̀fọ̀n tí pọ̀jù ni  ìlẹ́ Indíà).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 64. bug (noun); ìda: bugs are in his cloth. (ìda wà nínú asọ rẹ̀).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 65. bugle (noun) ìfẹ́: He bugle to me. (Ó fife pè mí).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 66. build (verb) kọ́: Olu built many housen round mine. (Olú kọ́ ọ̀pọ̀ ilé yí ilé mi ka).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 67. bulge (verb); wú sóde: Olú bulge up some yame. (Olú wú iṣu sóde).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 68. bulge (noun); Ìwúsóde: It’s bulge up beyond the usual size. (Ìwúsóde rẹ̀ ju bí ó se  yẹ lọ).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 69. bulk (noun): ìwọ̀n: Tankers Carry petroleum in bulk. (Ọkọ̀ elépo gbé epo ní  ìwọ̀n).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 70. bulky (adjective) Tóbi: She is bulky. (Ọmọ náà tóbi


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 71. bull (noun); akọ màálù: I take the bull by the horn. (Mo mu akọ màálù náà níbi  ìwo).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 72. bully (verb); kígbe mọ́: Olu bully on me. (Olú kígbe mọ́ mi).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 73. bump (verb); kọlù: The blind man bumped unto me. (Ọkùnrin afójú náà kọlù mí).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 74. bunch (noun); odidi: A bunch of banana was given to me. (Odidi ọ̀gẹ̀dẹ̀ ló fún  mi).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 75. bundle (noun) ẹrù: The bundle is heavy. (Ẹrù náà wúwo).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 76. bundle (verb); di ẹrù: I bundled evenything into a box. (Mo di ẹrù papọ̀ sínú  àpótí).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 77. bungalow (noun); Irú ilé ilẹ̀ kan. Ayò’s house is a bungalow. (Ilé Ayọ̀ jẹ́ irú ile ilẹ̀  kan.  78. bunk (noun); ìbùsùn nínú ọkọ. The bunk was fixed on the wall. (Ìbùsùn inú ọkọ  náà wà lẹ́gbẹ̀ẹ́ ògiri).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 79. burden (noun) ìnira: He was always a burden to his parent. (Ọmọ náà jẹ́ ìnira fún  àwọn òbí rẹ̀).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 80. burgle (noun); olè: Set a burglar to catch a burglar. (Olè ni í mọ ẹsẹ̀ olè tọ̀ lorí  àpáta).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 81. burn (verb); sun: He burned some farm refuse. (Ó sun ilẹ̀ oko).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 82. burrow (noun) ihò: I make a burrow for rabbit. (Mo gbẹ́ ihò fún ọ̀kẹ́rẹ́).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 83. burst (verb); fọ́: We have to burst the door open. (A gbọ́dọ̀ fọ ilẹ̀kàn náà já).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 84. bury (verb): sìnkú: He was buried at sea side. (Wọ́n sìnkí rẹ̀ sẹ́gbẹ̀ẹ́ odò)


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 85. bus (noun); ọ̀kọ̀ èrò: I entered a public bus. (Mo wọ ọkọ èrò).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 86. bush (noun) igbó: There are many trees in the bush. (Ọ̀pọ̀lọpọ̀ igi ló wà nínú  igbó) 87. business (noun); òwò: He has set up in business as a book seller. (Ọkùnrin náà ń  se òwò ìwé títà).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 88. butter (noun) lòrí àmọ́: I fried the eggs with butter. (Mo dín ẹyin pẹ̀lú òrí àmọ́).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 89. button (noun); Òníní èwù: Button is in the dress she sew. (Òníní ẹ̀wù wà lára asọ  tí ó rán).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 90. Buy (verb) rà: Ayọ bought a car. (Ayọ̀ ra ọkọ ayọ́kẹ́lẹ́).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 91. buzz (verb); Ìkin: The beez are buzzing along the road. (Àwọn oyin náà ń kùn  káàkírì lẹ́gbẹ̀ẹ́ ojú ọ̀nà).


title: Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B

text: 92. by (preposition); lẹ́bàá; My house is by the river. (Ilé mi wa lébàá odò).


title: Àdúgbò Àgọ́-Ìwòyè

text: 1. Ìsámùró:- Babaláwo kan wà ní àdúgbò yì tí orúkọ rẹ ń jẹ́ ìsà, ó má rń gba  àwọn Àbíkú ọmọ, o máa ń mú wọn dúró láti má lè jẹ́ kí wọ́n kú. Orúkọ Bàbá yì ni wọ́n fi wá ń pé àdúgbó yí ní ìsámùró.


title: Àdúgbò Àgọ́-Ìwòyè

text: 2. Ìdóbì:- A má ń ta ọbà ní àdúgbò yí. Ìdí nìyí tí wọ́n fi ún pè ní ìdóbì.  3. Àyégbàmí:- Ọmọ ọkùnrin kan tí ó kọ́kọ́ dé àdúgbò yí ní ó ń jẹ́ àyégbàmí. Ìdí  nìyí tí a fi n pè bẹ́


title: Àdúgbò Àgọ́-Ìwòyè

text: 4. Òshọ́ òsì:- Orúkọ olóyè ìlú ni òshóòsì, oyè osì ìlú ni ó jẹ, ìdí nìyí tí a fi ń pè  àgbolé yì ní òshóòsì


title: Àdúgbò Àgọ́-Ìwòyè

text: 5. Olóòlù:- Aṣọ òkè ni wọ́n máa ń lù ní agbolé yìí, ìdí nì yí tí wọ́n fi ń pe  agbolé yìí ní olóòlù.


title: Àdúgbò Àgọ́-Ìwòyè

text: 6. Akadi eredo:- Agbolé yìí ni agbolé ẹni tí ó kọ́kọ́ jẹ oyẹ (èbùmàrè) ní ìlú Àgó  ìwòyè, ìdí nì yí tí a fi ń pe agbolé yìí ní Akádì eredò.


title: Àdúgbò Àgọ́-Ìwòyè

text: 7. Ẹdùwẹ:- Agbolé yì jẹ́ agbolé alágẹmọ, ẹni tí ó sì má ń gbé agẹmọ yì má ń  dirun sórí bí ogbe orí àkùkọ adìẹ. Ìdí nìyí tí a fi ń pe agbolé yì ní Edùwe.


title: Àdúgbò Àgọ́-Ìwòyè

text: 8. Bàtàdìran:- Ẹni tí o kọkọ tẹ̀dó si agbo-ile yi aso bata ni o n se pẹ̀lú ẹbi rẹ titi di  asiko yi, ìdí niyi ti a fi pe agbole yii ni Batadiran.


title: Àdúgbò Àgọ́-Ìwòyè

text: 9. Agbélékalè bí ère:- Agbolé yìí lati kọ́kọ́ kó ilé tó lẹ́rà jùlọ ní ìlú yìí, ìdí nì yí tí a  fí ń pe agbolé yì ní Agbélékalẹ̀ bí ère.


title: Àdúgbò Àgọ́-Ìwòyè

text: 10. Onàbámiró:- Ọ̀gbẹ́ni ọ̀nàbámiró jẹ́ ọ̀mọ̀wé, ó wà lárà àwọn tí ó gbé Àgó-Ìwòyè  sókè de ini tí ó wà lónì yìí. Ìdí nì yí tí a fi ń fi orúkọ rẹ̀ pe Agbolé  yìí.


title: Àdúgbò Àgọ́-Ìwòyè

text: 11. Dòdùnmú:- Okunrin olukọ kan (teacher) ni o kọkọ wa si àdúgbò yi, ìdí níyi ti a  fi ń pe ni dosunmu.


title: Àdúgbò Àgọ́-Ìwòyè

text: 12. Olówó Iranrìn:- Okùnrin kan wà tí óun tá Ianrin ní àdúgbò yí láti bí ọdún  pípẹ́ sẹ́yìn, ó sì ti se nkan rere ní ìdí isẹ́ yìí, ìdí nìyí tí a fí ń pé olówó iranrìn. 13. Olópò mérin:- Òpó mẹ́rin kan wà ní àdúgbò yí láti ọdun pípẹ́ wá títí di òní, ìdí nì  yí tí a se ń fi orúkọ rẹ̀ pe àdúgbò yí bayi olópò mẹ́rin.


title: Àdúgbò Àgọ́-Ìwòyè

text: 14. Ìmosù:- Osù ni isé tí àwọn ara àdúgbò yí yàn láye láti ọdún pípẹ́ wá títí di  òní olónì, ìdí nìyí tí a fi ń pe àdúgbò yí ní Ìmosù.


title: Àdúgbò Àgọ́-Ìwòyè

text: 15. Orogunebi:- Ọkùnrin kan tí ó ní ta ògùn tí ó sì kó ilé ni a n fí ilé rẹ̀ pe àdúgbò  yí.


title: Àdúgbò Àgọ́-Ìwòyè

text: 16. Oyinkìńkorò:- Ilé olóyè agẹmọ kan ni ó wà ní agbolé yìí, orúkọ rẹ̀ ni wọ́n sì fi ń  pe agbolé yìí.


title: Àdúgbò Àgọ́-Ìwòyè

text: 17. Obamijasi:- Àwọn agbo ilé méjì jà du oyè ọba, agbolé baálẹ̀ ato àti agbo ilé  odùdányà, oyè yí wá jámọ́.


title: Àdúgbò Àgọ́-Ìwòyè

text: 18. Bámè ato:- Agbolé èyí ní wọ́n ti kọ́kọ́ jẹ baálè ní ìlú Àgọ́ Ìwòyè (Baálè ató),  Orúkọ Baálè yí nì asì fí ń pé agbolé yìí títí di òní olónìí.


title: Àdúgbò Àgọ́-Ìwòyè

text: 19. Opopona ọja:- Inu agbole yi ni o ja ńlá kan wa ìdí niyi ti a fi n pe agbole náà ni  opopona ọjà.


title: Àdúgbò Àgọ́-Ìwòyè

text: 20. okenugbo:- Àdúgbò òkènúgbó jẹ́ ọ̀nà tí ó lọ sí ìlú kan tí à ń pè ní òkénúgbọ́n  láti inú ìlú Àgó ìwòyè. Ọ̀nà yí ni wọ́n fi pe àdúgbò.


title: Àdúgbò Àgọ́-Ìwòyè

text: 21. Ajọbì láwé:- Orúkọ àwọn ẹbi kan nìyí wọ́n kó ilé papọ̀ sí ẹ̀gbẹ́ ara wọn, wọ́n àsi  ń pe àdúgbò náà ní ajọbì láre.


title: Àdúgbò Àgọ́-Ìwòyè

text: 22. Pàsedà:- Ògbẹ́ni passedà ní ilé-ìwé kan ní àdúgbò yí orúkọ ilé ìwé yìí ni  “ọmọ-Edumare Model School” inú àdúgbò pàsedà lọ́nà.


title: Àdúgbò Àgọ́-Ìwòyè

text: 23. Ìtamẹ́rin:- Ilé ìwé kan wà ní àdúgbò yí tí à ń pé ni Ìta mẹ́rin high school. Ìdí  nìyí tí a fi ń pé àdúgbò yí ní ìtamẹ́rin.


title: Àdúgbò Àgọ́-Ìwòyè

text: 24. Ìdodẹ̀:- Àgbolè yìí jẹ́ bi tí igi obì wà ìdí èyí ni wọ́n fi pè ní ìdobì.


title: 29 March

text: 28 March | 29 March | 30 March


title: 31 March

text: 30 March | 31 March | 1 April


title: 1 April

text: 31 March | 1 April | 2 April


title: Oṣù Kẹrin

text: Osù kerin odun ni April je. Ọgbọ̀n ọjọ́ ni o wa ninu osu April.


title: Oṣù Kínní

text: Osù kinni ni January je ninu Kalenda Gregory. Ojo Mokanlelogbon ni o wa ninu osu January.


title: Oṣù Kejì

text: Osù Keji ni February je ninu Kalenda Gregory. Ojo mejidinlogbon tabi mokandinlogbon ni o wa ninu February.


title: Oṣù Kẹta

text: Osù keta ni March je ninu odun kalenda Gregory. Ọjọ́ mokanlelogbon ni o wa ninu osu March.


title: Oṣù Kàrún

text: Osù karun ni May je ninu Kalenda Gregory. Ojo mokanlelogbon ni o wa ninu osu May.


title: Abubakar Tafawa Balewa

text: Abubakar Tafawa Balewa (December 1912 – January 15, 1966) je omo orile ede Nàìjíríà, lati apa ariwa ile Nàìjíríà. Balewa je Alakoso Agba (prime minister) akoko fun ile Nàìjíríà ni Igba Oselu Akoko ile Nàìjíríà leyin igba ti Nàìjíríà gba ominira ni odun 1960. Eni ayesi ni kariaye, o gba owo ni orile Afrika gege bi ikan lara awon ti won daba idasile Akojoegbe Okan ara Afrika (Organization of African Unity, OAU).


title: Oṣù Kẹfà

text: Osu kefa ni June je ninu odun. Ogbon ojo ni o wa ninu osu June.


title: Oṣù Keje

text: Osu keje ni July je ninu odun. Ojo mokanlelogbon ni o wa ninu osu July.


title: Oṣù Kẹjọ

text: Osù kẹjọ ni August jẹ́ nínú ọdún. Ọjọ́ mọ́kànlélógbọ̀n ni ó wà nínú osù August.


title: Oṣù Kẹ̀sán

text: Osù kẹsàán ni September jẹ́ nínú Kàlẹ́ndà Gregory. Ọgbọ̀n ọjọ́ ni ó wà nínú osù September.


title: Oṣù Ọwàrà

text: Osù kewa ni October je ninu Kalenda Gregory. Ojo mokanlelogbon ni o wa ninu osu October.


title: Oṣù Kọkànlá

text: Osù kokanla ni November je ninu Kalenda Gregory. Ogbon ojo ni o wa ninu osu November.


title: Oṣù Kejìlá

text: Osù Ọ̀pẹ nínú ònkà oṣù ojú ọ̀run Yorùbá ni ó jẹ́ oṣù Kejìlá nínú ònkà oṣù ojú ọ̀run ti àwọn (Gẹ̀ẹ́sì) tí wọ́n pè ní December Ọjọ́ mọ́kànlélọ́gbọ̀n ni ó wà nínú oṣù yí.


title: Oṣù Kejìlá

text: Osù December ni awọn gẹ̀ẹ́sì fa orúkọ rẹ̀ yọ látara ọ̀rọ̀ ""decem" (tí ó túmọ̀ sí ten) nítorí wípé òun gaan ni oṣù kẹwàá ọdún nínú kalẹ̀dà tí àwọn calendar of Romulus tí ìbẹ̀rẹ̀ oṣù tiwọn sì bẹ̀rẹ̀ ní oṣù kẹta ọdún. Àwọn oṣù tókù kò ti sí tẹ́lẹ̀, amọ́ wọ́n ṣàfikún oṣú kínní ati oṣù kejì kun tí December sì dá dúró ní tirẹ̀.


title: Nọ́mbà àkọ́kọ́

text: Ninu Ìmọ̀ Ìṣirò nọ́mbà àkọ́kọ́ (prime numbers) ni a si àwọn nomba adabaye (natural numbers) tí wọn ní nọmba ádábá méjí péreé tí a lè fí pín wọn dọ́gba, éyí ní nọmbaa 1 atí nọmba ákọkọ fún árá rẹ. Áwọn nọmba ákọkọ pọ tó bẹẹ tó fí jẹ wípé wọn kò lòpin gẹgẹe bí Efklidi ṣé fihàn ní ọdúnn 300 K.J (kia to bi Jesu, K.J). Nọmba ódò 0 ati ọ̀kan 1 kì ṣé nọmba akọkọ.


title: Nọ́mbà àkọ́kọ́

text: Bí àwọnon nọmba akọkọ ṣé


title: Nọ́mbà àkọ́kọ́

text: ẹètárá wọn wí íi yi : 2, 3, 5, 7, 11, 13, 17, 19, 23, 29, 31, 37, 41, 43, 47, 53, 59, 61, 67, 71, 73, 79, 83, 89, 97, 101, 103, 107, àtí, and 113


title: Nọ́mbà àkọ́kọ́

text: Nọmba 2 (íkèji)


title: Nọ́mbà àkọ́kọ́

text: í


title: Nọ́mbà àkọ́kọ́

text: i


title: Nọ́mbà àkọ́kọ́

text: íó


title: Nọ́mbà àkọ́kọ́

text: ẹ


title: Nọ́mbà àkọ́kọ́

text: ọIpóleùse ẹAbagbo Isesiro la kale pe gbogbo nọ́mbà odidi (integers) apa otun ti won tobi ju 1 lo se ko sile gege bi isodipupo nomba akoko kan tabi jubelo ni ona kan pato. Fun apere a le ko:


title: Nọ́mbà àkọ́kọ́

text: Awon nomba akoko ko ni ye. Eyi ti je fifihan lopolopo ona. Eni akoko to koko fi eyi han ni Efklidi. Bi o se fi han ni yi:


title: Nọ́mbà àdábáyé

text: Nínú mathematiki, àwon nọ́mbà àdábáyé, tàbí nọ́mbà àdábá (Natural number) lé jé òkan nínú àkójopò {1, 2, 3...} (èyun nọ́mbà odidi rere) tàbí òkan nínú àkójopò {0, 1, 2, 3, ...} (èyun gbogbo nọ́mbà tí kí se tí òdì).


title: Nọ́mbà àdábáyé

text: A n ló nọ́mbà àdàbà fún kíkà ("Ọsàn mefa lowa ninu apẹ̀rè yị); bé ni á sí tún n ló won fún sisé ètò elésèsè ("Ipo keji ni Bùkọ́lá mu ninu ìdíje sàyẹ̀nsì odun yi").


title: Mathimátíkì

text: Mathematiki tabi Ìmọ̀ Ìsirò jẹ́ èyí t'on jẹ mo nipa ọ̀pọ̀iye (quantity), nipa òpó (structure), nipa iyipada (change) ati nipa ààyè (space). Idagbasoke imo Isiro wa nipa lilo àfòyemọ̀ọ́ (abstraction) ati Ọgbọ́n ìrọ̀nú, pelu onka, isesiro, wíwọ̀n ati nipa fi fi eto s'agbeyewo bi awon ohun se ri (shapes) ati bi won se n gbera (motion). E ni awon Onimo Isiro n gbeyewo, ero won ni lati wa aba tuntun, ki won o si fi ootọ́ re mulẹ̀ pelu itumo yekeyeke.


title: Mathimátíkì

text: A n lo Imo Isiro ka kiri agbaye ni opolopo ona ninu Imo Sayensi, Imo Ise Ero, Imo Iwosan, ati Imo Oro Okowo. Eyi je mo eko imo isiro to ko ti ni ilo kankan bo tileje pe o se se ki a wa ilo fun ni eyinwa ola.


title: Nọ́mbà adọ́gba àti aṣẹ́kù

text: Ninu Imo mathematiki, gbogbo nọ́mbà odidi le je nomba adogba (even number) tabi nomba aseku (odd number) lona yi: ti o ba je odidi nomba ni opolopo meji, nomba na je nomba adogba bibeko yio je nomba aseku. Fun apere 4, 0, 8, 16 je nomba adogba bee si ni 1, 3, 7, 9, 11 je nomba aseku.


title: Nọ́mbà adọ́gba àti aṣẹ́kù

text: Akojopo awon nomba adogba se ko bayi:


title: Nọ́mbà adọ́gba àti aṣẹ́kù

text: Akojopo awon nomba toseku se ko bayi:


title: Nọ́mbà adọ́gba àti aṣẹ́kù

text: adogba * adogba = adogba


title: Nọ́mbà adọ́gba àti aṣẹ́kù

text: adogba * aseku = adogba


title: Nọ́mbà adọ́gba àti aṣẹ́kù

text: aseku * aseku = aseku


title: Nọ́mbà adọ́gba àti aṣẹ́kù

text: Ti a ba sepinpin odidi nomba ki se dandan pe yio fun wa ni nomba odidi pada. Fun apere ti a ba sepinpin 1 pelu 4, esi re yio je 1/4 ti ki se nomba adogba tabi nomba aseku nitoripe awon nọ́mbà odidi nikan ni won le je adogba tabi aseku. Sugbon ti ipin ba je odidi nomba, yio je adogba ti afi ti nomba ti a pin (dividend) ni opolopo iye (factor) meji ju nomba ti a fi pin (divisor) lo.


title: Nọ́mbà odidi

text: Nomba odidi (integer) je gbogbo awon nọ́mbà àdábáyé alapaotun {1, 2, 3...} ati ti awon alapaosi won (−1, −2, −3, ...) pelu nomba òdo. Ami ti a fi n tokasi akojopo awon nomba odidi ni Z (tabi formula_1, tabi Unicode ℤ) ti o duro fun "Zahlen" (ti o tumosi nomba ni ede Germani)


title: Àwọn Ọba Ilẹ̀ Yorùbá

text: Onjo ti Okeho Deji ti ilu Akure


title: Bọ́lá Ìgè

text: James Ajibọ́lá Adégòkè Ìgè (September 13, 1930 - December 23, 2001) jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà láti ẹ̀yà Yorùbá ní apá ìwọ̀-Oòrùn ilẹ̀ Nàìjíríà. A bi ní ọjọ́ kẹtàlá oṣu kẹsàán ọdún 1930, ó di olóògbé ní ọjọ́ kẹtàlélógún oṣu kejìlá ọdún 2001. ̣̣̣̣̣̣̣̣̣́́́́́́́


title: Bọ́lá Ìgè

text: A bí ní ìlú Zaria ni ìpínlẹ̀ (Kaduna) bí o tiḷẹ̀ jẹ́ pé (Èsà-òkè) lébàá Iléṣà ni ìlú rẹ̀. Ìgè jẹ́ gómìnà ìpínlẹ̀ Oyo lati osù kẹwàá ọdún 1979 títí dé osù kẹwàá ọdún 1983. Lẹ́yìn ìgbàtí ìjọ̀ba olósèlú padà dé ní ọdún 1999 Ìgè di Alákòóso ìjọba àpapọ̀ fún ìdájọ́ àti Agbẹjọ́rò-Àgbà ìjọba àpapọ̀̀. O di ọ̀tá pẹ̀lú Oluṣọlá Ọláòṣebìkan fun gbigbemi olóyè Ọbafẹ́mi Awólọ́wọ̀.


title: Wọlé Sóyinká

text: Akínwándé Olúwọlé Babátúndé Ṣóyínká (ọjọ́ìbí 13 July 1934) jẹ́ ọ̀jọ̀gbọ́n (Professor) nínú Ìmọ̀ Lítíréṣọ̀ (literature), alákọsílẹ̀, eré orí ìtàgé (playwright) àti akéwì (poet). Wọlé Sóyinká jẹ́ ògidì ọmọ Yorùbá lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó gba Ẹ̀bùn Nobel ní ọdún 1986 fún iṣẹ́ ọwọ́ ọ rẹ̀ lórí i ìgbéga ìmọ̀ ìkọ̀wé..


title: Wọlé Sóyinká

text: Wọ́n bí Wọlé Sóyinká ní ìlú Abẹ́òkúta, ní ìpínlẹ̀ Ògùn, Lẹ́yìn tí ó parí ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní orílè-èdè Nàìjíríà àti United Kingdom tán, Ó ṣiṣẹ́ pẹ̀lú Theatre Royal Court ni ìlú Loọ́ńdọ̀nù (London). Ó tẹ̀ síwájú láti kọ àwọn eré oníṣe lorílẹ̀ èdè méjèèjì ní tíátà àti orí ẹ̀rọ Asọ̀rọ̀-mágbèsì. Ó kó ipa pàtàkì nínú ètò ìṣèlú àti akitiyan lópọ̀lọpọ̀ nínú ìjàǹgbara òmìnira orílẹ̀ èdè Nàìjíríà kúrò lọ́wọ́ ìjọba amúnisìn Great Britain.


title: Wọlé Sóyinká

text: Wole Soyinka de ko ere ti won te ni Nàìjíríà ati oke okun ,ire itagbe ati ire olori redio.Wole je eniyan paataki ninu ija ominira Naijira lati owo awon Ilu Oba.


title: Wọlé Sóyinká

text: 4. Open Country Magazine. https://opencountrymag.com/52-books-in-64-years-your-guide-to-all-work-by-wole-soyinka/


title: Chinua Achebe

text: Chinua Achebe (, oruko abiso Albert Chinualumogu Achebe, 16 November 1930 – 21 March 2013) jẹ́ ọmọ orile ede Naijiria lati eya Igbo ni apa ila oorun Naijiria. Ojogbon ninu imo ikowe (literature) ni Achebe je, opo ni ile Afrika ni won si mo Achebe gege bi okan ninu awon omowe (intellectual) pataki ti a jade ni ile Afrika. Iwe re Igbesiaye Okonkwo (Things fall apart) ni o je eyi ti o gbajumo julo ni ile Afrika leyi igba ti a ti seyipada re si ogun logo ede ka kiri aye.


title: Nọ́mbà gidi

text: Nínú Ìmọ̀ Ìṣirò nọ́mbà gidi (real number) ni a mọ̀ sí àwọn nọ́mbà tí a Ko lè gé, gẹ́gẹ́ bí nọ́mbà oníyemẹ́wàá (decimals) tí kò lópin. Fún àpẹẹrẹ 2.4871773339…. Àwọn nọ́mbà gidi jẹ́ nọ́mbà oníìpín, nọ́mbà bí 42 àti −23/129, àti nọ́mbà aláìníìpín, nọ́mbà gbòngbò alágbára-méjì]] 2 (square root) tí wọ́n sì ṣeé fihàn gẹ́gẹ́ bí ojúàmì (point) ní orí ìlà nọ́mbà tó gùn ní àìlópin.


title: Nọ́mbà gidi

text: A ń pe àwọn nọ́mbà gidi bẹ́ẹ̀ láti lè ṣèyàtọ̀ sí àwon nọ́mbà tósòro (complex number). Ní ayé àtijọ́ àwọn onímọ̀ ìṣirò mọ nọ́mbà tó rújú gẹ́gẹ́ bí nọ́mbà afòyemọ̀ (imaginary number).


title: Nọ́mbà gidi

text: Nọ́mbà gidi lè jẹ́ onípìín tàbí aláìnípìín; Ó lè jẹ́ nọ́mbà Ọ̀jíbírà tàbí nọ́mbà t tí kò ní ònkà (transcendental number); bẹ́ẹ̀ sì ni wọ́n lè jẹ́ nọ́mbà tódájú, ni odi tàbí kí wọ́n jẹ́ òdo.


title: Nọ́mbà gidi

text: A n fi nomba gidi se iwon awon opoiye to je wiwapapo (continuous). O se se ka fi won han gege bi nombamewa to ni itelentele (sequence) eyonomba (digit) ti ko lopin lapa otun ojuami nombamewa (decimal point); a le fi won han bayi 324.823211247…. Awon ami bintin meta to wa leyin nomba yi tumosi pe awon eyonomba miran si n bo leyin.


title: Nọ́mbà gidi

text: Bakanna, awon nomba gidi tun ni idamo meji ti papa elesese (ordered field) ni, be ni won si ni idamo ti a mo si ipari l'oke tokerejulo (least upper bound). Akoko so fun wa pe awon nomba gidi ni papa kan, pelu aropo, isodipupo ati isepinpin pelu awon nomba ti ki se odo ti won le je elesese lapapo ni ori ila nomba lona to ni ibamu po mo aropo ati isodipupo. Ekeji so fun wa pe ti akojopo nomba gidi ti ki se ofo (empty) ba ni ipari l'oke (upper bound), o gbudo ni ipari l'oke tokerejulo. Awon mejeji yi lapapo ni won se'tumo nomba gidi patapata. Lati inu won ni awon idamo nomba gidi yioku ti jade wa. Fun apere a le fihan pe gbogbo polynomial (alamipupo) alagbara nomba siseku pelu nomba ibamulo (coefficient) gidi yio ni gbongbo gidi; ati pe ti a ba s'aropo gbongbo alagbarameji idin okan (minus one) po mo nomba gidi lati fun wa ni nomba tosoro, esi yi ni a n so pe o je titi ninu aljebra.


title: Nọ́mbà gidi

text: A n se iwon ninu Imo Sayensi Alagbamu (physical science) gege bi won ba n sunmo nomba gidi to. Bo tile je pe awon nomba ti a n lo fun eyi je ida nombamewa (decimal fraction) ti won duro fun awon nomba oniipin, nipa kiko won sile gege bi nombamewa fihan pe won n sunmo nomba gidi kan.


title: Nọ́mbà gidi

text: A n so pe nomba gidi se sesiro ti igbese isiro ti a mo si Algorithm ba wa ti yio mu eyonomba re wa. Nitoripe bo tile wu ki awon algorithm re o po to, won niye pato (countable), sugbon awon nomba gidi ko niye (uncountable), nitori eyi opo ninu awon nomba gidi ni won ko se sesiro.


title: Nọ́mbà gidi

text: Ero onka Komputa le sunmo nomba gidi nikan. L'apapo won le s'oju fun awon inuakojopo (subset) awon nomba oniipin pato kan, nipa lilo nomba ojuami tonlefo (floating point) tabi nomba ojuami soso (fixed point), be sini awon nomba oniipin yi n je lilo lati sunmo awon iye gidi ti won sunmo won.


title: Nọ́mbà gidi

text: Awon onimo isiro n lo ami R (tabi formula_1 tabi Unicode ℝ) lati se'duro fun akojopo gbogbo nomba gidi. Ami ikosile R n tokasi aaye elegbe-"n" pelu ipoidojuko (coordinate) gidi won. Fun apere awon iye R je nomba gidi meta ti won tokasi ipo kookan ninu aaye elegbe meta (3 dimension)


title: Nọ́mbà gidi

text: A lé mú nomba gidí wa gégé bí àkótán àwon nomba oniìpín ni ònà tó jé pé ìtèntèle nomba kan se fẹsíwájú pèlú nombámèwa tàbí nombáméjì (binary) báyí {3, 3.1, 3.14, 3.141, 3.1415...} f'enuko sí nomba pàtò gidí kan.


title: Nọ́mbà gidi

text: E je ki R ki o duro fun akojopo gbogbo nomba gidi. Nitorie:


title: Nọ́mbà gidi

text: Idamo to gbeyin yi lo seyato larin nomba gidi ati nomba oniipin. Fun apere akojopo awon nomba oniipin ti alagbarameji won din si 2 ni nomba oniipin ipari l'oke (apere 1.5) sugbon won ko ni nomba onipin ipari l'oke tokerejulo, nitoripe gbongbo alagbarameji 2 ko se pin


title: Nọ́mbà gidi

text: Titan


title: Nọ́mbà gidi

text: Idi pataki ti a tun se seyato awon nomba gidi ni pe won ni gbogbo opin (limit). A le so pe won ""tan". Eyi tumosi bawonyi:


title: Nọ́mbà gidi

text: Itelentele kan ("x") nomba gidi ni a n pe ni ìtẹ̀léntẹ̀lé Cauchy to je pe fun ε > 0, nomba odidi "N" kan wa to je pe ijinnasi (distance) |"x" − "x"| kere ju ε eyun to ba je pe "n" ati "m" tobi ju "N" lo. Ni ede mi, itelentele je itelentele Cauchy ti awon afida (element) "x" re ba sunmo ara won gbagba.


title: Nọ́mbà gidi

text: Itelentele ("x") foriko po si opin "x" to ba je pe fun ε > 0, nomba odidi "N" kan wa to je pe ijinnasi |"x" − "x"| kere ju ε lo, to ba je pe "n" tobi ju "N" lo. Ni ede miran, itelentele kan ni opin "x" ti awon afida (element) re ba sunmo "x" gbagbagba.


title: Nọ́mbà gidi

text: A ri bayi pe gbogbo itelentele ti o n foriko si oju kanna ni itelentele Cauchy.


title: Nọ́mbà gidi

text: Bayi wipe awon nomba gidi "tan".


title: Nọ́mbà gidi

text: S'akiyesi pe awon nomba onipin ko lo tan o. Fun apere itelentele 1, 1.4, 1.41, 1.414, 1.4142, 1.41421, …) je ti Cauchy sugbon won ko foriko si nomba oniipin. (Eyi yatosi nomba gidi ti won foriko si gbongbo alagbarameji 2).


title: Nọ́mbà gidi

text: Nitoripe awon opin wa fun awon itelentele Cauchy ni isiro Kalkulosi fi se e se, ti o si wulo. Ona kan ti a fi le sewadi boya itelentele kan ni opin ni ki a yewo boya o je itelentele Cauchy, nitoripe a ko le mo opin yi tele.


title: Nọ́mbà gidi

text: Fun apere etonomba (series) fun igbega alabase (exponential function)


title: Nọ́mbà gidi

text: foriko si nomba gidi kan, nitoripe fun gbogbo "x" awon aropo


title: Nọ́mbà gidi

text: le kere gan ti a ba je ki "N" o tobi daada. Eyi fihan pe itelentele Cauchy ni o je. A ti mo bayi pe itenlentele ohun foriko si opin kan bi a ko ba ti e le so opin ibi ti o foriko si.


title: Àwọn Ẹ̀ka-èdè Yorùbá

text: Awon Eka-ede Yoruba


title: Àwọn Ẹ̀ka-èdè Yorùbá

text: Tèmítọ́pẹ́ Olúmúyìwá (1994), Àwọn Ẹ̀ka-Èdè Yorùbá 1Akúrẹ́: Ìbàdàn, Montem Paperbacks. ISBN 978-3297-3-3. Ojú-ìwé = 58.


title: Àwọn Ẹ̀ka-èdè Yorùbá

text: Ọ̀RỌ̀-ÌṢÁÁJÚ Èdè Yorùbá àjùmọ̀lò ni ó pa gbogbo ẹ̀yà Yorùbá pọ. Ṣùgbọ́n ẹ̀ka-èdè tí ẹ̀yà kọ̀ọ̀kan ń sọ yàtọ̀ láti ilú kan sí èkeji. Ìyàtọ́ yìí le hàn ketekete tàbí kí ó farasin. Oríṣìíríṣìí iṣẹ́ ìwádii ni àwọn onímọ̀-èdè ti ṣe lórí àwọn ẹ̀ka-èdè Yorùbá wọ̀nyí. Púpọ̀ nínú àbájáde ìwádìí wọn ni kò sí ní àrọ́wọ́tó àwọn akẹ́kọ̀ọ́ èdè Yorùbá. Níbi ti irú ìwádìí bẹ́ẹ̀ bá jàjà bọ́ sí ọwọ́ akẹ́kọ̀ọ́, èdè Gẹ̀ẹ́sì tí wọn fi ṣe àgbékalẹ̀ rẹ̀ yóò mú ìfàsẹ́yìn bá iṣẹ́ wọn nítorí wọ́n ní láti kọ́kọ́ túmọ̀ rẹ̀ sí èdè Yorùbá kí wọn tó le ṣe àyẹ̀wò àwọn ẹ̀ka-èdè bẹ́ẹ̀ finnífínní.  Títí di bi mo ṣe ń sọ yìí, kò sí ìwé kankan nípa àwọn ẹ̀ka-èdè Yorùbá lórí àtẹ. Ohun àsọmórọ̀ ni àwọn ẹ̀ka-èdè Yorùbá jẹ́ nínú àwọn ìwé gírámà Yorùbá tí ó wà lórí àtẹ. Púpọ̀ àbájáde ìwádìí àwọn onímọ̀-èdè tí ó wà ní àrọ́wọ́tó ni ó dálé ìpín-sí-ìsọ̀rí àwọn ẹ̀ka-èdè Yorùbá. Ohun tí ó jẹ àwọn aṣèwádìí mìíràn lógún ni ṣíṣe àgbéyẹ̀wò ẹ̀ka-èdè ìlú kan tí wọ́n yàn láàyò. Ṣùgbọ́n nínú ìwé yìí mo ṣe àyẹ̀wò púpọ̀ àwọn ẹ̀ka-ède Yorùbá léte àti pe àkíyèsí sí fonẹ́tíìkì àti fonọ́lọ́jì ẹ̀ka-èdè wọ̀nyí. Ìwé yìí yóò wúlò púpọ̀ fún àwọn akẹ́ẹ̀kọ́ ilé-ẹ̀kọ́ gíga ti wọ́n ń kọ́ nípa àwọn ẹ̀ka-èdè Yorùbá. Yóò si ṣe ìrànlọ́wọ́ fún àwọnolùkọ̀ọ́ pẹ̀lú. Bákan náà ni ìwé yìío yóò jẹ́ ìpèníjà fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ onímọ̀-èdè Yorùbá láti túbọ̀ kọ ibi ara sí àwọn ẹ̀ka-èdè Yorùbá ju ti àtẹ̀yìnwá lọ. Mo dúpẹ́ lọ́wọ́ àwọn olùkọ́ wọ̀nyí tí wọ́n tẹ̀ mí nífá ẹ̀ka-èdè bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé n kò fojú rí púpọ̀ nínú wọn rí. Àwọn ni Ọ̀mọ̀wé Jíbọ́lá Abíọ́dún, Ọ̀gọ̀gbọ́n Ọládélé Awóbùlúyì, Ọ̀jọ̀gbọ́n Oyèlárán, Ọ̀jọ̀gbọ́n Ayọ̀ Bámgbóṣé, Ọ̀mọ̀wé Adétùgbọ́, Ọ̀mọ̀wé Akínkúgbé àti Ọ̀mọ̀wé Olúrẹ̀mi Bámiṣilẹ̀.  Mo tún dúpẹ́ lọ́wọ́ Ọ̀mọ̀wé Olúyẹ́misí Adébọ̀wálé àti Ọ̀mọ̀wé Jíbọ́lá Abíọ́dún tí wọ́n fu àkókò sílẹ̀ láti bá mi ka ìwé yìí pẹ̀lú àtúnṣe tí ó yẹ nígbà tí mo fí ọwọ́ kọ ọ́ tán. ìmọ̀ràn wọn ni àwọn ohun tí ó dára nínú ìwé yìí, èmi ni mo ni gbogbo àléébù ibẹ́. Mo gbé òṣùbà ọpẹ́ fún àwọn ènìyàn wọ̀nyí fún ìrànlọ́wọ́ wọn. Àwọn ni Ọ̀jọ̀gbọ́n Bísí Ògúnṣíná, Arábìnrin Comfort Ògúnmọ́lá, Arábìnrin Àrìnpé Adéjùmọ̀, Olóyè Olúfẹ́mi Afọlábí, Arábìnrin Ọláyinká Afọlábí, Lékan Agboọlá, Ọjádélé Àjàyí, àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tí mo kọ́ ní àwọn ẹ̀ka-èdè Yorùbá láàárín ọdún 1991-1994 àti àwọn aláṣẹ ilé-iṣẹ́ aṣèwétà Montem Paperbacks. Ní ìparí, mo dúpẹ́ lọ́wọ́ Arábìnrin Tèmítọ́pẹ́ Olúmúyìwá, ìyàwó mi àpé àti Mòńjọlá, ọmọ mi, fún ìfọwọ́sowọ́pọ̀ wọn lásìkò ti mo kọ́ ìwé yìí.  Ju gbogbo rẹ̀ lọ, bi Ọlọ́run kò bá kọ́ ilé náà, àwọn ti ń kọ́ ọ ń ṣiṣẹ́ lásán. Ìdí nìyí tí mo fi yíkàá níwájú Ọlọ́run ayérayé.


title: Ìsèdálẹ̀ Ìlú Ìjẹ̀bú-Jẹ̀ṣà

text: ÌTÀN ÌSÈDÁLẸ̀ ÌLÚ ÌJẸ̀LÚ-JÈSÀ Oríṣìíríṣìí ìtàn àtẹnudẹ́nu ni a ti gbọ́ nípa ìlú Ìjẹ̀bú-Jẹ̀ṣà, ọ̀rọ̀ òkèèrè sì nìyí, bí kò bá lé yóò dín.  Ọ̀kan nínú àwọn ìtàn náà sọ pé; Ọwà Iléṣà kìíní Ajíbógun àti Ọba Ìjẹ̀bú - Jẹ̀ṣà kìíni, Agígírí jẹ́ tẹ̀gbọ́n tàbúrò. Ọba Ìjẹ̀bú - Jẹ̀ṣà ni ẹ̀gbọ́n tí Ọwá sì jẹ́ àbúrò. Bákan náà, tẹ̀gbón tàbúrò ni ìyá tí ó bí wọn. Láti ọmọ omún ni ìyá Ajíbógun Ọwá Iléṣà ti kú ìyá Agígírì tí ó jẹ́ ẹ̀gbọ́n ìyá rẹ̀ ló wò ó dàgbà, ọmún rẹ̀ ló sì mún dàgbà. Èyí ló mú kí wọn di kòrí-kòsùn ara wọn láti kékeré wá, wọn kì í sìí yara wọn bí ó ti wù kí ó rí.  Ìgbà tí wọ́n dàgbà tán, tí ó di wí pé wọ́n ń wá ibùjókòó tí wọn yóò tẹ̀dó, àwọn méjèéji – Agírírí àti Ajíbógun yìí náà ló jìjọ dìde láti Ilé-Ifẹ. Wọ́n wá sí ilẹ̀ Ìjẹ̀ṣà láti dó sí kí wọn lè ni àyè ìjọba tiwọn. Ajíbógun dúró níbi tí a ń pè ní Iléṣa lónií yìí, òun sì ni Ọwá Iléṣà kìíní. Agígírí rìn díẹ̀ síwájú kí ó tó dúró. Lákòókó tí ó fi dúró yẹn, ó rò wí pé òun ti rìn jìnnà díẹ̀ sí àbúrò òun kò mọ̀ wí pé nǹkan ibùsọ̀ mẹ́fà péré ni òun tí ì rín. Ṣùgbọ́n, lọ́nà kìíní ná, kò fẹ́ rìn jìnnà púpọ̀ sí àbùrò rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ìpinnu wọn pé àwọn kò gbọ́dọ̀ jìnnà sára wọn bí ó ti lẹ̀ jẹ́ wí pé àwọn méjèè jì kò jọ fẹ́ gbé ibùdó kan náà. Lọ́nà kejì, ò lè jẹ́ wí pé bóyá nítorí pé ẹsẹ̀ lásán tó fi rín nígbà náà tàbí nítorí pé agìnjù tó fi orí là nígbà náà ló ṣe rò wí pé ibi tí òun ti rìn ti nasẹ̀ díẹ̀ sí ọ̀dọ̀ àbúrò òun lo ṣe dúró ni ibi tí a ń pè ní Ijẹ̀bú - Jẹ̀ṣà lónìí.  Kì wọn tó kúrò ni Ifẹ̀, wọn mú àádọta ènìyàn pẹ̀lú wọn, ṣùgbọ́n ìgbà tí wọ́n dé Iléṣà ti Ajíbógun dúró, ẹ̀gbọ́n rẹ̀ fùn un ní ọgbọ̀n nínú àádọ́tà ènìyàn náà. Ó ní òun gẹ́gẹ́ bí ẹ̀gbọ́n, òun lè dáàbò bo ara òun ó sí kó ogún tó kù wá sí ibùdo rè ni Ijẹ̀bú - Jẹ̀ṣà. Ìdí nìyí tí a fi ń ki ìlú náà pé;


title: Ìsèdálẹ̀ Ìlú Ìjẹ̀bú-Jẹ̀ṣà

text: Ìtàn míràn sọ fún wa pé ọmọ ìyá ni Agígírí àti Ajíbógun ni Ìlé-Ifẹ̀. Ajíbógun ló lọ bomi òkun wá fún bàbá wọn - ọlọ́fin tí ó fọ́jú láti fi ṣe egbogi fún un kí ó lé ríran padà. Ó lọ, ó si bọ̀. Ṣùgbọ́n kí ó tó dé àwọn ènìyàn pàápàá àwọn ẹ̀gbọ́n rẹ̀ rò wí pé ó ti kú, wọ́n sì ti fi bàbá wọn sílẹ̀ fún àwọn ìyàwó rẹ fún ìtọ́jú. Kí wọn tó lọ, wọ́n pín ẹrù tàbí ohùn ìní bàbá wọn láìfi nǹkan kan sílẹ̀ fún àbúro wọn – Ajíbógun. Ìgbà tí ó dé, ó bu omi òkun bọ̀, wọ́n lo omi yìí, bàbá wọn sì ríran.  Ojú Ajíbógun korò, inú sì bi pé àwọn ẹ̀gbọ́n òun ti fi bàbá wọn sílẹ̀ tí wọ́n sì kó ohun ìnú rẹ̀ lọ. Bàbá wọn rí i pé inú bí i, ó sì pàrọwà fún un. “Ọmọ àlè ní í rínú tí kì í bí, ọmọ àlè la ń bẹ̀ tí kì í gbọ́” báyìí ló gba ìpẹ́ (ẹ̀bẹ̀ bàbá rẹ̀. Ṣùgbọ́n bàbá rẹ̀ fún un ní idà kan – Idà Ajàṣẹ́gun ni, ó ni kí ó máa lé awọn ẹ̀gbọ́n rẹ̀ lọ pé ibikíbi tí ó bá bá wọn, kí ọ bèèrè ohun ìní tirẹ̀ lọ́wọ́ wọn. Ó pàṣẹ fún un pé kò gbọdọ̀ pa wọ́n. Ajíbógun mú ìrin-àjò rẹ̀ pọ̀n, níkẹhìn ó bá àwọn ẹ̀gbọ́n rẹ̀ ó sì gba ọ̀pọ̀lọpọ̀ ohun ìní padà lọ́wọ́ wọn. Pẹ̀lú iṣẹ́gun lóri àwọn arákùnrin rẹ̀ yìí, kò ní ìtẹ́lórùn, òun náà fẹ́ ní ibùjókòó tí yóò ti máa ṣe ìjọba tirẹ̀.  Kò sí ohun tí ó dàbí ọmọ ìyá nítorí pé okùn ọmọ ìyá yi púpọ̀. Agígírí fẹ́ràn Ajíbógun ọwá Obòkun púpọ̀ nítorí pé ọmọ ìyá rẹ̀ ni. Bàyìí ni àwọn méjèèjì pèrè pọ̀. Láti fi Ilé - Ifẹ̀ sílẹ̀ kí wọn si wá ibùjókòó tuntun fún ara wọn níbi tí wọ́n yóò ti máa ṣe ìjọba wọn.  Itán sọ pé Ìbòkun ni wọ́n kọ́kọ́ dó sí kí wọn tó pínyà. Ọwá gba Òdùdu lọ, Ọba Ìjẹ̀bú - Jẹ̀ṣà sì gba Ilékété lọ. Ó kúrò níbẹ̀ lọ sí Ẹẹ̀sún. Láti Eẹ̀sún ló ti wá sí Agóró. Agóró yìí ló dúro sí tí ó fi rán Lúmọ̀ogun akíkanju kan pàtàkì nínú wọn tí ó tẹ̀ lé e pé kí ó lọ sí iwájú díẹ̀ kí lọ wo ibi tí ilẹ̀ bá ti dára tí àwọn lè dó sí. Lúmọ̀ogun lẹ títí bí ẹ̀mí ìyá aláró kò padà. Àlọ rámirámi ni à ń rí ni ọ̀ran Lúmọ̀ogun, a kì í rábọ̀ rẹ̀. Ìgbà ti Agígírí kò rí Lúmọ̀ogun, ominú bẹ̀rẹ̀sí í kọ́ ọ́, bóyá ó ti sọnù tàbí bóyà ẹranko búburú ti pá jẹ. Inú fún ẹ̀dọ̀ fun ni ó fi bọ́ sọ́nà láti wá a títí tí òun ó fi rí i. Ibi tí wọ́n ti ń wá a kiri ni wọ́n ti gbúròó rẹ̀ ni ibì kan tí a ń pè ní Òkèníṣà ní Ìjẹ̀bú - Jẹ̀ṣà lónìí yìí.  Ìyàlẹ́nu ńláńlá lọ́ jẹ́ fún Agígírí láti rí Lúmọ̀ogun pẹ̀lú àwọn ọdẹ mélòó kan, Ó ti para pọ̀ pẹ̀lú àwọn ọdẹ wọ̀nyí ó sì ti gbàgbé iṣẹ́ tí wọ́n rán an nítorí tí ibẹ̀ dùn mọ́ ọn fún ọwọ́ ìfẹ́ tí àwọn ọḍẹ náà fi gbà á. Inú bí Agígírì ó sì gbé e bú. Ṣùgbọ́n ìsàlẹ̀ díẹ̀ ni òun náà bá dúro sí. Eléyìí ni wọ́n ṣe máa ń pe Òkènísà tí wọ́n dó sí yìí ní orí ayé. Wọ́n á ní “Òkènísà orí ayé”.  Agbo ilée Bajimọn ni Òkè - Ọjà ni Agígírí kọ́kọ́ fi ṣe ibùjókòó. Kò pẹ́ púpọ̀ lẹ́hin èyí ni ó bá lọ jà ogun kan, ṣùgbọ́n kí ó tó padà dé, ọmọ rẹ̀ kan gvà ọ̀tẹ́ ńlá kan jọ tí ó fi jẹ́ wí pé Agígírì kò lè padà sí ilée Bajimọ mọ́. Ìlédè ni Agígírí kọjá sí láti lọ múlẹ̀ tuntun tí ó sì kọ̀lé sí Ìlédè náà ní ibi tí ààfin Ọba Ijẹ̀bú -Jẹ̀ṣà wà títí di òní yìí. Ó jókòó nibẹ̀, ó sí pe àwọn tí ó sì jẹ́ olóòótọ́ sí i wọ́n múra láti gbé ogun ti ọmọ rẹ̀ náà títí tí wọ́n fi ṣẹ́gun rẹ̀. Níkẹhìn, ọmọ náà túnúnbá fún bàbá rè ati àwọn ọmọ - ogun rẹ̀. “Ojù iná kọ́ ni ewùrà ń hurun”. Ẹnu ti ìgbín sì fib ú òrìṣà yóò fi lọlẹ̀ dandan ni” Ọmọ náà tẹríba fún bàbá rẹ̀ ó sì mọ̀ àgbà légbọ̀n-ọ́n.  Ìtàn míràn bí a ṣe tẹ Ìjẹ̀bú - Jẹ̀ṣà dò àti bí a ṣe mọ̀ ọ́n tàbí sọ orúkọ rẹ̀ ní Ìjẹ̀bú - Jẹ̀ṣà ni ìtàn àwọn akíkanjú tàbí akọni ọdẹ méje tí wọ́n gbéra láti Ifẹ láti ṣe ọdẹ lọ. Wọ́n ṣe ọdẹ títí ìgbá tí wọ́n dé ibi kan, olórí wọ́n fi ara pa. Wọ́n bẹ̀rẹ̀sí í tọ́júu rẹ̀ ìgbà tí wọ́n ṣe àkíyèsí wí pé ọgbẹ́ náà san díẹ̀, wọ́n tún gbéra, wọ́n mú ọ̀nà-àjò wọn pọ̀n. Ìgà tí wọ́n dé ibi tí a ń pè ní Ìjẹ̀bú - Jẹ̀ṣà lónìí yìí ni ẹ̀jẹ̀ bá tún bẹ̀rẹ̀sí í sàn jáde láti ojú ọgbẹ́ ọkùnrin náà. Wọ́n bá dúró níbẹ̀ làti máa tọ́jú egbò náà, wọ́n sì dúró pẹ́ díẹ̀. Nígbẹ̀hìn, wón fi olórí wọ́n yìí síbẹ̀, wọ́n pa àgó kan síbẹ̀ kí ó máa gbé e. Ìgbà tí àwọn náà bá ṣọdẹ lọ títí, wọn a tún padà sọ́dọ̀ olórí wọn yìí láti wá tójùu rẹ̀ àti láti wá simi lálẹ́. Wọ́n ṣe àkíyèsí pé ibẹ̀ náà dára láti máa gbé ni wọ́n bá kúkú sọbẹ̀ dilẹ̣́. Ìgbà tí ara olórí wọn yá tán, tí wọ́n bá ṣọdẹ lọ títí, ibẹ̀ ni wọ́n ń fàbọ̀ sí títí tí ó fi ń gbòrò sí i. Orúkọ tí Olórí wọn – Agígírí sọ ibẹ̀ ni ÌJẸ̀BÚ nítorí pe ÌJẸ ni Ìjẹ̀ṣà máa ń pe Ẹ̀JẸ́. Nígbà tí ìyípadà sì ń dé tí ojú ń là á sí i ni wọ́n sọ orúkọ ìlú da ÌJẸ̀BÚ dípò Ìjẹ́bú tí wọ́n ti ń pè é tẹ́lẹ̀. Agígírì yí ni Ọba Ìjẹ̀bú - Jẹ̀ṣà kiíní, àwọn ìran ọlọ́dẹ méje ìjọ́sí ló di ìdílé méje tí ń jọ́ba Ìjẹ̀bú - Jẹ̀ṣà títí di òní.  Ṣùgbọ́n Ìjẹ̀bú - Ẹrẹ̀ ni wọ́n kọ́kọ́ máa ń pe ìlú yìí rí nítorí ẹrẹ̀ tí ó ṣe ìdènà fún awọn Ọ̀yọ́ tí ó ń gbógun ti ilẹ̀ Ìjẹ̀ṣà nígbà kan. Ní ìlú náà ẹrẹ̀ ṣe ìdíwọ́ fún àwọn jagunjagun Ọ̀yọ́ ni wọ́n bá fi ń pe ìlú náà ni Ìjẹ̀bú - Ẹrẹ̀. Ní ọdún 1926 ni ẹgbẹ́ tí a mọ̀ sí “Ìjẹ̀bú - Jẹ̀ṣà Progressive Union” yí orúkọ ìlú náà kúrò láti Ìjẹ̀bú - Ẹrẹ̀ sí Ijẹ̀bú - Jẹ̀ṣà nítorí pé ilẹ̀ Ìjẹ̀ṣà ni Ìjẹ̀bú yìí wa.


title: Ìsèdálẹ̀ Ìlú Ìjẹ̀bú-Jẹ̀ṣà

text: A níláti tọ́ka sí i pé Ìjẹ̀bú ti Ìjẹ̀ṣà yí lè ní nǹkan kan í ṣe pẹ̀lú Ìjẹ̀bú ti Ìjẹ̀bù – Òde. Bí wọ́n kò tilẹ̀ ní orírun kan náà. Ìtàn lè xxxxxx pa wọ́n pọ̀ nipa àjọjẹ́ orúkọ, àjọṣe kankan lè máa sí láàárin wọn nígbà kan tí rí ju wí pé orúkọ yìí, tó wu ọ̀gbọ́ni kìíní Ọba Ìjẹ̀bú - Jẹ̀ṣà nígbà tí ó bá àbúrò rẹ̀ Ajíbógun lọ bòkun, wọ́n gba ọ̀nà Ìjẹ̀bú – Òde lọ. Ibẹ̀ ló ti mú orúkọ yìí bọ̀ tí ó sì fi sọ ilú tí òun náà tẹ̀dó.  Nínú àwọn ìtán òkè yí àwọn méjì ló sọ bí a ṣe sọ ìlú náà ní Ìjẹ̀bú ṣùgbọ́n ó dàbí ẹni pé a lè gba ti irúfé èyí tí ó sọ pé Ìjẹ̀bú – Òde ni Ọba Ìjẹ̀bú Jẹ̀ṣà ti mú orúkọ náà wá ní eléyìí ti ó bójú mu díẹ̀. Orúkọ yìí ló wú n tí ó sì sọ ìlú tí òun náà tẹ̀dó ní orúkọ náà. Orúkọ oyè rè ni Ọ̀gbọ́ni. Ìtán sọ fún wa pé ibẹ̀ náà ló ti mú un bọ̀.  Gẹ́gẹ́ bi ìtàn àtẹnudẹ́nu, oríṣìíríṣìí ọ̀ná ni a máa ń gbà láti fi ìdí òótọ́ múlẹ̀, ṣùgbọ́n ó kù sọ́wọ́ àwọn onímọ̀ òde òní láti ṣe àgbéyèwò àwọn ìtàn wọ̀nyí kí a sì mú eléyìí tí ó bá fara jọ òótọ́ jù lọ nínú wọn. Nípa pé tẹ̀gbọ́n tàbúrò ni Ọwá Iléṣà àti Ọba Ijẹ̀bú - Jẹ̀ṣà jẹ́ láti àárọ̀ ọjọ́ wà yìí, sọ wọ́n di kòrí – kòsùn ara wọn. Wọ́n sọ ọ́ di nǹkan ìnira làti ya ara kódà, igbín àti ìkarahun ni wọ́n jẹ́ sí ara wọn. Ṣé bí ìgbín bá sì fà ìkarahun rẹ̀ a tẹ̀ lé e ni a máa ń gbọ́. Ìgbà tí ó di wí pé àwọn tẹ̀gbọ́n tàbúrò yí máa fi Ifẹ́ sílẹ̀, ìgbà kan náà ni wọ́n gbéra kúrò lọ́hùnún, apá ibì ken náà ni wọ́n sì gbà lọ láti lọ tẹ̀dó sí. Ọ̀rọ̀ wọn náà wà di ti a já tí kì í lọ kí korokoro rẹ̀ gbélẹ̀. Ibi tí a bá ti rí ẹ̀gbọ́n ni a ó ti rí abúrò. Àjọṣe ti ó wà láàárín wọ́n pọ̀ gan-an tí ó fi jẹ́ wí pé ní gbogbo ilẹ̀ Ijẹ̀ṣà, Ọba Ìjẹ̀bú - Jẹ̀ṣà àti Ọwá Iléṣà jọ ní àwọn nǹkan kan lápapọ̀ bẹ́ẹ̀ náà si ni àwọn ènìyàn wọn.  Tí Owá bá fẹ́ fi ènìyàn bọrẹ̀ láyé àtijọ́, Ọba Ìjẹ̀bú - Jẹ̀ṣà gbọ́dọ̀ gbọ́ nípa rẹ̀.  Tí Ọwá bá fẹ́ bọ̀gún, ó ní ipa tí Ọba Ijẹ̀bú -Jẹ̀ṣà gbọ́dọ̀ kó níbẹ̀, ó sì ní iye ọjọ́ tí ó gbọ́dọ̀ lò ní Ilèṣà. Ní ọjọ́ àbọlégùnún, ìlù Ọba Ìjẹ̀bù - Jẹ̀ṣà ni wọ́n máa n lù ní Iléṣà fún gbogbo àwọn àgbà Ìjẹ̀ṣà làti jó. Nìgbà tí Ọba Ìjẹ̀bú - Jẹ̀ṣà bá ń bọ̀ wálé lẹ́hìn ọ̀pọ̀ ọjọ́ tí ó ti lọ̀ ni Iléṣà fún ọdún ògún, ọtáforíjọfa ni àwọn ènìyàn rẹ̀ ti gbọ́dọ̀ pàdé rẹ̀.


title: Ìsèdálẹ̀ Ìlú Ìjẹ̀bú-Jẹ̀ṣà

text: Oríṣìíríṣìí oyè ni wọ́n máa ń jẹ ní Iléṣà tí wọn sìń jẹ́ ní Ìjẹ̀bú Jẹ̀ṣà. A rí Ọ̀gbọ́ni ní Iléṣà bẹ́ẹ̀ náà ni ó wà ní Ìjẹ̀bú Jẹ̀ṣà. Ara ìwàrẹ̀fà mẹfà ni Ọ̀gbọ́ni méjèejì yí wa ni Iléṣà ṣùgbọ́n Ọ̀gbọ́n Ìjẹ̀bú - Jẹ̀ṣà ni aṣáájú àwọn ìwàrẹ̀fà náà. a rí àwọn olóyè bí Ọbaálá, Rísàwẹ́, Ọ̀dọlé, Léjòfi Sàlórò Àrápatẹ́ àti Ọbádò ni Ìjẹ̀bú-Jèṣà bí wọ́n ti wà ni Iléṣà.  Bákan náà, oríṣìíríṣìí àdúgbò ni a rí tí orúkọ wọn bá ara wọn mu ní àwọn ìlú méjèèjì yí fún àpẹẹrẹ bí a ṣe rí Ọ̀gbọ́n Ìlọ́rọ̀ ni Ìjẹ̀bú - Jẹ̀ṣà náà ni a rí i ní Iléṣà, Òkèníṣà wà ní Ìjẹ̀bú - Jẹ̀ṣà, Òkèṣà sì wà ní Iléṣà. Odò-Ẹsẹ̀ wà ní ìlú méjèèjì yí bẹ́ẹ̀ náà ni Ẹrẹ́jà pẹ̀lú.  Nínú gbogbo àwọn ìlú tí ó wà ní Ilẹ̀ Ìjẹ̀sà, èdè tàbí ohùn ti Iléṣà àti ti Ijẹ̀bú-Jẹ̀ṣà ló bá ara wọn mu jù lọ.  Ọba Ìjẹ̀bú - Jẹ̀ṣà ló máa ń fi Ọwá tuntun han gbogbo Ìjẹ̀ṣà gẹ́gẹ́ bí olórí wọn tuntun lẹ́hìn tí ó bá ti ṣúre fún un tán. Tí ọ̀kan nínú wọn bá sì wàjà, óun ni ogún ti wọ́n máa ń jẹ lọ́dọ̀ ara wọn bí aya, ẹrú àti ẹrù  Ní ìgbà ayé ogun, ọ̀tún ogun, ni Ìjẹ̀bú-Jẹ̀ṣà jẹ́ ní ilẹ̀ Ìjẹ̀ṣà, wọ́n sì ní ọ̀ná tiwọn yàtọ̀ sí ti àwọn yòókù.  Nígbà tí ilẹ̀ Ijẹ̀ṣà dàrú nígbà kan láyé ọjọ́un, àrìmọ-kùnrin ọwá àti àrìmọ-bìnrin Ọba Ìjẹ̀bú - Jẹ̀ṣà ni wọ́n fi ṣe ètùtù kí ilẹ̀ Ìjẹ̀ṣà tó rójú ráyè, kí ó tó tàbà tuṣẹ.  Nítorí pé Ọba Ìjẹ̀bú - Jẹ̀ṣà àti Ọwá Ilẹ́ṣà jẹ́ tẹ̀gbọ́n tàbúrò látàárọ̀ ọjọ́ wá, àjọṣe tiwọn tún lé igbá kan ju ti gbogbo àwọn ọba ilẹ̀ Ìjẹ̀ṣà tó kù lọ nítorí pé “Ọwá ati Ọ̀gbọ́ni Ìjẹ̀bú -Jẹ̀ṣà ló mọ ohun tí wọ́n jọ dì sẹ́rù ara wọn”.


title: Àgàdá ní Ìlú Ìjẹ̀bú-Jẹ̀ṣà

text: Ìtàn bí Àgàdá ṣendé ìlú Ìjẹ̀bú-Jẹ̀ṣà


title: Àgàdá ní Ìlú Ìjẹ̀bú-Jẹ̀ṣà

text: Ìtàn méjì ló rọ̀ mọ́ bi Àgàdá ṣe dé Ìjẹ̀bú-Jẹ̀ṣà.  sọ fún wa pé ìlú Ìlayè ni wọ́n tí gbé e wá sí Ìjẹ̀bú - Jẹ̀ṣà. Ìlú Ìlayè yí ti wà lásìkò kan ní ayé àtijọ́ ṣùgbọ́n ìwádìí fi hàn wá pé kò sí i mọ́ lóde òní. Ìtàn sọ pé Ọba Ìjẹ̀bú -Jẹ̀ṣà jẹ́ jagunjagun didi tí ó lágbára púpọ̀. Ó jà títí ó lé àwọn ọ̀tá rẹ̀ kan dé ìlú Ìlayè, ṣùgọ́n kí ó tó dé ìlú yìí, àwọn ọ̀tá rẹ̀ ti ránsẹ́ sí àwọn ènìyàn wọn ní ìlú tiwọn pé ki wọn wá pàdé wọn láti fi agbára kún agbára fún wọn nítorí pé ìdè ń ta wọ́n lápá. Báyìí ni àwọn ènìyàn ọ̀tá Ọba Ìjẹ̀bú -Jẹ̀ṣà gbéra láti wà gbèjà Ọba wọn. Ìlù Ìlayè yí ni wọ́n ti pàdé Ọba ọ̀tá Ọba Ìjẹ̀bú -Jẹ̀ṣà, ogún sì wá gbónà janjan. Nítorí pé agbára ti kún agbára Ọba ọ̀tá Ọba Ìjẹ̀bú - Jẹ̀ṣà yí, ó wá dàbí ọwọ́ fẹ́ tẹ Ọba Ìjẹ̀bú -Jẹ̀ṣà àti àwọn ènìyàn rẹ̀ ni òun náà bá sá tọ Ọba Ìlú Ìlayè lọ fún ìrànlọ́wọ́. Lọ́gán ni onítọ̀hún náà fún Ọba Ìjẹ̀bú -Jẹ̀ṣà ní òrìṣà kan nínú òrìṣà wọn tí ó lágbára gidi láti gbèjà Ọba Ijẹ̀bú-Jẹ̀ṣà. Ó si sẹ́gun ọ̀tà rẹ̀. Bayìí ni Ọba Ìjẹ̀bú-Jẹ̀ṣà ṣe bèèrè fún òrìṣà yí ó sì tọrọ rẹ̀ láti gbé e wá sí ìlú Ìjẹ̀bú-Jẹ̀ṣà nítorí pé ó ti ran án lọ́wọ́ lọ́pọ̀: ṣe òrìṣà tí ó bá san ni là ń sìn. Ṣùgbọ́n Ọba yìí kò gbé e fún un, Ìlú rẹ̀ tí ń jẹ́ ÀGÀDÁ ló gbé fún un láti máa gbé lọ ní rántí òrìṣà olùgbèjà yí. Ìgbà tí ọba Ìjẹ̀bú-Jẹ̀ṣà dé ìlú rẹ̀ ni ó bá kọ́lè kan fún ìránti òrìṣà yí ó sì fi Ọkùnrin kan tì í pé kí ó màa bá òun rántí òrìṣà náà pé òun yóò sì wá máa fún un ní ewúrẹ́ kọ̀ọ̀kan lọ́dọọdún fún ìrántí oore tí ó ṣe fún wọn. Báyìí ni ó ṣe di ọdún Ìjẹ̀bú-Jẹ̀ṣà títí di òní, ìgbàkugbà tí wọ́n bá sì fẹ́ rántí rẹ̀ tàbí bọ ọ́, ìlú Àgàdá yìí ni wọ́n máa ń lù fún un, ilù ogun sì ni ìlù náà. Láti ọjọ́ náà tí ogun kan bá wọ ìlú Ìjẹ̀bú-Jẹ̀ṣà, ìlú náà ni wọ́n máa ń lù, tí wọ́n bá sì ti ń lù ú, gbogbo ọmọ -ogun ìlú ni yóò máa fi gbogbo agbára wọn jà nítorí pé orí wọn yóò máa yá, agbára sì túnbọ̀ máa kún agbára fún wọn.


title: Àgàdá ní Ìlú Ìjẹ̀bú-Jẹ̀ṣà

text: sọ fún wa pé Ìjẹ̀bú -Jẹ̀ṣà ni wọ́n bí i àti pé alágbára gidi ni, ó fi gbogbo ọjọ́ ayé rẹ̀ kà fim ìlú Ìjẹ̀bú-Jẹ̀ṣà, ṣùgbọ́n nígbẹ̀hìn ó kú gẹ́gẹ́ bí alágbára, wọ́n sì sin ín gẹ́gẹ́ bí akíkanjú ọkùnrin. Wọ́n sọ ọ́ di òrìṣà kan pàtàkì ní ìlú gẹ́gẹ́ bí àwọn alágbára ayé ọjọ́un tí wọ́n ṣe gudugudu méje yààyàà mẹ́fà fún àwọn ènìyàn wọn, tí wọ́n kú tán tí wọ́n sì ti ipa bẹ́ẹ̀ sọ wọ́n di òriṣà àti ẹn ìbọ lóníì àwọn òrìṣà bí ògún, ọ̀ṣun, ṣàngó, ọbàtálá àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ tí a ń gbọ́ orúkọ wọn jákèjádò ilẹ̀ Yorùbá lóde òní.  Nígbà tí ó wà láyé, ó fẹ́ràn ìlù Àgàdá púpọ̀. Tí ogun bá sì wà, tí wọ́n bá ti ń lu ìlù náà, kí ó máa jà lọ láìwo ẹ̀nìyàn ni. Kò sì sí ìgbà tí wọ́n bá ń lu ìlù yí tí ogun bá wà tí kò ní ṣẹ́gun. Ìgbà tí ó sí kú, ìlù yí náà ni àwọn ọmọ Ìjẹ̀bú - Jẹ̀ṣà máa ń lú tí ogun bá wà, ó sì di dandan kí àwọn áà borí irú ogun bẹ́ẹ̀. Orúkọ̀ míràn fún Àgàdá tún ni Dígunmọ́dò nítorí pé tí ogún bá ti ń bọ̀ láti wọ̀lú, ibi Ẹrẹ́jà ni ọkùnrin akíkanjú náà yóò ti lọ pàdé rẹ̀, kò sì ní jẹ́ kí ó wọ ìlú dé apá Ọ̀kèniṣà ti a ń pe ní orí ayé tí àwọn ènìyàn wà nígba náà. Ìdí nìyí tí wọ́n fi ń pè é ní DÍGUNMÓDÒ –DÍ OGUN MỌ́ ODÒ. Títí di oní yìí, Ẹrẹ́jà náà ni wọ́n ti ń bọ ọ́ gẹ́gẹ́ bí ojúbọ rẹ̀.  Àwọn àgbà bọ̀, wọ́n ní “ẹjọ́ kì í ṣe tara ẹni ká má mọ̀ ọ́n dá” èyí ló jẹ́ kí n ronú dáadáa sí àwọn ìtàn méjì yí láti lè mọ eléyìí tí ó jẹ́ òótọ́ tí a sì lè fara mọ́. Gẹ́gẹ́ bí ìtán àtẹnudẹ́nu, àwọn olùsọ̀tàn ìtàn méjèèjì yí ló ń gbìyànjú láti sọ pé epó dun ẹ̀fọ́ wọn nítorí pé oníkálùkù ló ń gbé ìtàn tirẹ̀ lárugẹ. Ṣùgbọ́n ìgbà tí a wo ìsàlẹ̀ láti rí gùdùgbú ìgbá mo gba ìtàn tàkọ́kọ́ tí ó sọ pé ìlú Ilayè ni wọ́n ti mú un wá gẹ́gẹ́ bí èyí tí ó jẹ́ òótọ́ jù lọ nítorí pé wọ́n máa ń ki òrìṣà náà bayìí pé


title: Àgàdá ní Ìlú Ìjẹ̀bú-Jẹ̀ṣà

text: Jó jẹ̀gi Ìlayè”


title: Àgàdá ní Ìlú Ìjẹ̀bú-Jẹ̀ṣà

text: Ṣùgbọ́n kì í ṣe òrìṣà yí nìkan ni ìtàn sọ fún wa pé ó ń  gbèjà Ìjẹ̀bú-Jẹ̀ṣà lákòókó ogun; ìrókò náà jẹ́ ọ̀kan. Akíkanjú ni òun náà tí kì í gbọ́ ẹkún ọmọ rẹ̀ kó má tatí were” ni tirẹ̀. Nígbà kan rí, a gbọ́ wí pé òrìṣà ìlú Ejíkú3 ni ìrókò jẹ́ ṣùgbọ́n ìgbà gbogbo ni ogún máa ń yọ ìlú yìí lẹ́nu tí wọ́n sí máa ń kó wọn lọ́mọ lọ. Nígẹ̀hìn, wọ́n wá ìrànlọ́wọ́ wá sí ọ̀dọ̀ Ọba Ìjẹ̀bú -Jẹ̀ṣà ò sì ràn wọnm lọ́wọ́ láti ṣẹ́gun àwọn ọ̀tá wọn. Nígbà tí Èkíjú rójú ráyè tán ni wọ́n bá kúkú kó wá sí ilú Ìjẹ̀bú -Jẹ̀ṣà láti sá fún ogun àti pé ẹni tí ó ran ni lọ́wọ́ yìí tó sá tọ̀ ìgbà tí ìlú méjì yí di ọ̀kan ni òrìṣà tí ó ti jẹ́ tí Èjíkú tẹ́lẹ̀ bá di ti Ìjẹ̀bú-Jẹ̀ṣà nítorí pé ìgbà tí Èjíkú ń bọ̀ wá sí Ìjẹ̀bú - Jẹ̀ṣà, wọ́n gbé òrìṣà wọn yìí lọ́wọ́. Gbogbo ìgbà tí ogun bá dìde sí Ìjẹ̀bú - Jẹ̀ṣà náà ni ìrókò yí máa ń dìde láti sa gbogbo ipá ọwọ́ rẹ̀ láti gbèjà ìlú náà. Ológun gidi ni ìtàn sì sọ fún wa pé òun náà jẹ́ látàárọ ọjọ́ wá. Ṣé ẹni tí ó ṣe fún ni là ń ṣe é fún; èyí ni ìrókò náà ṣe máa ń gbé ọ̀rọ̀ Ìjẹ̀bú - Jẹ̀ṣà karí tí nǹkan bá dé sí i láti fi ìwà ìmoore hàn tún ìlú náà. Ìdílé kan pàtàkì ni Èjíkú tí a ń sòrọ̀ rẹ̀ yí jẹ́ nílùú Ìjẹ̀bú - Jẹ̀ṣà lónìí, àwọn sì ni ìran tí ń sin tàbí bọ òrìṣà ìrókò yí. Olórí tàbí Ọba Èjíkú sì jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn ìwàrẹ̀fà mẹfà ọba Ìjẹ̀bú - Jẹ̀ṣà lónìí.


title: Àgàdá ní Ìlú Ìjẹ̀bú-Jẹ̀ṣà

text: Lẹ́hìn ìgbà tí òrìṣà yí tit i ìlú Ìlayè dé Ìjẹ̀bú - Jẹ̀ṣà tí Ọba sì ti gbé e kalẹ̀ sí Ẹrẹ́jà, ló ti fi olùtọ́jù tì í. Ọbalórìṣà ni orúkọ rẹ̀ tí ó jẹ́ agbátẹrù òrìṣà náà.  “Ẹni tí ó ṣe fú ni là ń ṣe é fún” “ẹni tí a sì ṣe lóore tí kò mọ̀ ón bí a ṣe é ní ibi kò búrú”kí àwọn ọmọ Ìjẹ̀bú - Jẹ̀ṣà má bà a jẹ́ abara – í móore - jẹ ni gbogbo wọn ṣe gba òrìṣà yí bí Ọlọ́run wọn tí wọ́n sì ń bọ́ ọ́ lọ́dọọdún.  Ìsọ̀ngbè ọbalórìṣà nínú bíbọ Àgàdá ni àwọn olórí ọmọ ìlú. Àwọn olórí-ọmọ yìí ló máa ń kó àwọn ọmọ ìlú lẹ́hìn lákòókó ọdún Àgàdá náà láti jó yí ìlú káákiri àti láti máa ṣàdúrà fún ìlọsíwájú ni gbobgo ìkóríta ìlú. Ọba ìlú náà ní ipa pàtàkì tirẹ̀ làti kó. Òun ló ń pèsè ewúrẹ́ kọ̀ọ̀kan lódọọdún láti fí bọ òrìṣà náà èyí wà ní ìbámu pẹ̀lú àdéhùn rẹ̀ ní ìgbà tó gba òrìṣà náà òun yóò máa fún un ní ewúrẹ́ kọ̀ọ̀kan lọ́dọọdún títí dòní ló sì ń ṣe ìràntí ìlérí rẹ̀ ọjọ́ kìíní.  Wàyí o, gbogbo ìlú ni wọ́n ka ọdún díde láti ṣe ọdún náà tọkùnrin tobìnrin, tọmọdé tàgbà. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ọmọ Ìjẹ̀bú - Jẹ̀ṣà tí ó wà ní ìdálẹ̀ ni yóò wálé fún ọdún náà. Gbogbo ìlú ló sì máa ń dùn yùngbà tí wọ́n bá ń ṣe ọdún náà lọ́wọ́.


title: Samuel Ladoke Akintola

text: Samuel Ladoke Akintola (July 6, 1906 - January 15, 1966) je oloselu omo orile ede Naijiria lati eya Yoruba ni apa ila oorun. A bi ni ojo kefa osu keje odun 1906 ni ilu Ogbomosho.


title: Samuel Ladoke Akintola

text: Wọ́n bí Sámúẹ̀lì sínú ìdílé Akíntọ̀lá ní ìlú Ògbómọ̀ṣọ́, bàbá rẹ̀ ni Akíntọ̀lá Akínbọ́lá nígba tí ìyá rẹ̀ ń jẹ́ Àkànkẹ́ Akíntọ̀lá. Bàbá rẹ̀ jẹ́ oníṣòwò tí ó jáde wá láti inú ẹbí oníṣòwò. Nígbà tí ó kéré jọjọ, àwọn ẹbí rẹ̀ kó lọ sí ìlú Minna tí ó wà ní Ìpínlẹ̀ Naija lónìí. Ó kàwé léréfèé nílé-ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ́rẹ̀ Church Missionary Society. Ní ọdún 1922, ó padà wá sí Ògbómọ̀ṣọ́ láti wá bá bàbá bàbá rẹ̀ gbé tí ó tún tẹ̀ síwájú nínú ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní ilé-ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ Oníyẹ̀tọmi ṣáájú kí ó tún tó tẹ̀ síwájú ní ilé-ẹ̀kọ́ Kọlẹ́ẹ̀jì ti onítẹ̀bọmi ní ọdún 1925. Ó ṣiṣẹ́ olùkọ́ ní ilé-ẹ̀kọ́ Akádẹmì Onítẹ̀bọmi láàrín ọdún 1930 sí 1942, lẹ́yìn èyí ni ó ṣiṣẹ́ pẹ̀lú ilé iṣẹ́ àjọ tó mójú tó ìrìnà Rélùwéè ní ilẹ̀ Nàìjíríà. Lásìkò yí, ó ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú H.O. Davies, tí ó jẹ́ agbẹjọ́rò àti olóṣèlú, ó tún dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ ìṣèlú Nigerian Youth Movement níbi tí ó ti ṣàtìlẹyìn fún Ikoli láti di ọ̀kan nínú àwọn ọmọ ìgbìmọ̀ tó ń ṣojú Ìpínlẹ̀ Èkò tako yíyàn tí wọ́n yan Samuel Akisanya, ẹni tí Nnamdi Azikiwe fara mọ́ gẹ́gẹ́ bí ẹni tí yóò dépò náà. Akíntọ́lá tún dara pọ̀ mọ́ ilé-iṣẹ́ ìwé ìròyìn gẹ́gẹ́ bí òṣìṣẹ́, tí ó sì di olóòtú fún.iwé ìròyìn náà ní ọdún 1953 pẹ̀lú àtìlẹyìn Akinọlá Májà tí ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn olówó ìwé-ìròyìn náà tí ó sì rọ́pò Ernest Ikoli gẹ́gẹ́ olóòtú. Akíntọ̀lá náà sì dá Ìwé-ìròyìn Yorùbá tí wọ́n ń fi èdè Yorùbá gbé kalẹ̀ ní ojojúmọ́. Ní ọdún 1945, ó tako ìgbésẹ̀ ìdaṣẹ́ sílẹ̀ tí ẹ́gbẹ́ òṣèlú NCNC tí Azikiwe àti Michael Imoudu, fẹ́ gùn lé, èyí sì mu kí ó di ọ̀dàlẹ̀ lójú àwọn olóṣèlú bíi Anthony Enahoro. Ní ọdún 1946, Akíntọ̀lá rí ìrànwọ́ ẹ̀kọ́-ọ̀fẹ́ gbà láti kàwé ọ̀fẹ́ ní U.K, níbi tí ó ti parí ìmọ̀ ẹ̀kọ́ rẹ̀ nípa ìmọ̀ òfin, tí ó sì ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí agbẹjọ́rò lórí òfin tí ó jẹ mọ́ ìlú. Ní ọdún 1952, òun àti Chris Ògúnbanjọ,olóyè Bọ̀dé Thomas àti Michael Ọdẹ́sànyà kóra jọ pọ̀ di ọ̀kan.


title: Nọ́mbà oníìpín

text: Ninu imo Mathematiki, nomba oniipin (rational number) ni nomba ti a le ko le gege be ipin nọ́mbà odidi meji. Nomba bi formula_1, to je pe "b" ki se odo.


title: Nọ́mbà oníìpín

text: A le ko awon nomba oniipin ni opolopo ona, fun apere formula_2, sugbon o d'ero julo nigbati "a" ati "b" ko ba ni nomba kanna ti a le fi pin won a fi 1.


title: Nọ́mbà tóṣòro

text: Ninu mathematiki, nọ́mbà aṣòro (complex number) ni awon nomba ti won ri bayi


title: Nọ́mbà tóṣòro

text: to je pe "a" ati "b" won je Nọ́mbà Gidi, ti "i" si je ẹyọ tíkòsí pelu idamo bi "i" = −1. Nọ́mbà gidi "a" ni a n pè ní apá gidi nọ́mbà tósòro, be sìni nọ́mbà gidi "b" jẹ́ apá tíkòsi´. A lè sọ pé àwón nọ́mbà gidi je nọ́mbà tósòro pelu apá tíkòsi´ tó jé òdo; eyun pé nọ́mbà gidi "a" jẹ́ bakanna mọ́ nọ́mbà tósòro "a"+0"i"


title: Nọ́mbà tóṣòro

text: Fún àpẹrẹ, 3 + 2"i" jé nọ́mbà tósòro, pẹ̀lú apá gidi to jẹ 3 ati apá tíkòsi´ to jẹ 2. Tí "z = a + bi", apá gidi (a) ni a n se àmì rẹ̀ pẹ̀lú Re("z"), tàbí ℜ("z"), be sìni apá tíkòsi´ (b) ni a n se àmì rẹ̀ pẹ̀lú Im("z"), tàbí ℑ("z")


title: Nọ́mbà tóṣòro

text: Àwon nọ́mbà tósòro se ròpọ̀, yọkúrò, sọdipúpọ̀ tàbi sèpínpiń gẹ́gẹ́ bi a ti n se fun àwon nọ́mbà gidi, be ni wón sì ní ìdámọ̀ tó lẹ́wà mìíràn. Fún àpẹrẹ, nọ́mbà gidi nìkan kò ní ojúùtú fún ìdọ́gba aljebra alápọ̀ọ́nlépúpọ̀ (polynomial) pẹ̀lú nọ́mbà àfise gidi (coefficient), sùgbọ̀n àwọn nọ́mbà tósòro ní. (Eyi ni òpó àgbàrò aljebra) (fundamental theorem of algebra).


title: Nọ́mbà tóṣòro

text: Nínú ìmọ̀ isẹ́-ẹ̀rọ oníná (electrical engineering), níbi ti "i" ti dúró fún ìwọ́ iná (electric current) àmì tí a n lò fún ẹyọ tíkòsí "i" ni "j", ari bayi pé nigba miran nọ́mbà tósòro se kọ lẹ̀ bayi, "a" + "jb".


title: Yakubu Gowon

text: Yakubu tí àpèjẹ́ rẹ̀ ń jẹ́ Jack Dan-Yumma Gowon ni wọ́n bí ní kọkàndínlógún oṣù Kẹwàá, ọdún 1934 (19-10-1934) jẹ́ ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà láti apá Àríwá. Gowon jẹ́ Ọ̀gágun ní Ilé-iṣẹ́ Ológun ilẹ̀ Nàìjíríà, bẹ́ẹ̀ ni ó sì tún jẹ̀ olórí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà láti ódún 1966 dé 1971. Kásìkò ìjọba rẹ̀ náà ni ilẹ̀ Nàìjíríà ja ogun abẹ́lé láti 1966 sí 1971, lábẹ́ ogágun Odumegwu Ojukwu tí ó fẹ́ gba òmìnira lọ́wọ́ ilẹ̀ Nàìjíríà.


title: Ìkẹ́nnẹ́

text: Ilu Ikenne wa ni ile Naijiria ni ipinle Ogun. Ibiyi ni a bi Obafemi Awolowo si.


title: Àwùjọ Haúsá

text: Àwùjọ Haúsá


title: Àwùjọ Haúsá

text: Àwọn òpìtàn bíi Basil (1981), gbìyànjú láti ṣàlàyé bí àwọn Hausa ti sẹ̀. Agbede méjì ni ó ti mú ìtàn sọ. Pàtàkì ohun tí ó sọ ni ìṣẹ̀lẹ̀ tí ó ṣẹ̀ ní ìlú kan tí ń jẹ́ Daura. A gbọ́ pé kanga kan ṣoṣo ló wà nínú ìlú yìí àti pé ejò kan wà ní inú kanga ọ̀hùn ti kì í jẹ́ kí àwọn ará ìlú pọnmi àyàfi tí ó bá jẹ́ ọjọ́ jímọ́ọ̀. Ìtàn ọ̀hún ṣàlàyé pé àjòjì kan tí ń jẹ Bayajidda wọ ìlú wá, ó pa ejò yìí. Ọba ìlú náà tí ó jẹ́ obìnrin sì di ìyàwó àjòjì ọ̀hún. Ṣe ẹní bá ni ẹrú ni ó ni ẹrù, ẹní fẹ́ ọba ti di ọba. Ìtàn sọ pé àwọn ọmọ mejé tí ọkùnrin ọ̀hún bí ni wọ́n dá àwọn ìsọ̀rí méje tí Hausa ní sílẹ̀. Wọ́n ní àwọn ọmọ méje ti àlè rẹ̀ bí ni wọ́n tẹ ìlú méje yòókù dó. Méje tó jẹ́ ojúlówó ni ‘Hausa Bakwai’ nígbà ti méje yòókù jẹ ‘Banza Bakwai’. Awọn Hausa Bakwai ni Biram, Daura, Katsina, Zaria, Kano, Rano ati Gobir. Àwọn méje yòókù ni Zamfara, Kebbi, Gwari, Yauri, Nupe, Yorùbá àti Kwararafa. Ìtàn ti Stride àti Ifeka (1982) sọ ni a fẹ́ mú lò nínú iṣẹ́ yìí. Ìtàn tó wà lókè yìí náà ni wọ́n sọ ṣùgbọ́n wọn ṣe àfikún díẹ̀. Wọn tọ́ka sí àkọsílẹ̀ kan tí ọjọ́ rẹ̀ ti pé jọjọ tí ń jẹ́ “Kano chronicles”. Wọ́n lo àkọsílẹ̀ yìí láti ṣàlàyé pé ọkùnrin kan tí ń jẹ Bàgódà ni ó kọ́kọ́ jọba ní ìlú Kano. Wọn ni nǹkan bí ẹgbẹ̀rún ọdún sẹ́yìn ni ọba ọ̀hún jẹ (A.D. 1000). Wọn ní àkókò yẹn ni ìgbà tí àwọn Hausa bẹ̀rẹ̀ sí kó ara wọn jọ sí abẹ́ àkóso ìlú síṣe. Àtúnsọ ìtàn tí wọ́n sọ gbà pé ọmọ Bayajida ni gbogbo Hausa ka ara wọn kún. Wọ́n ní Abuyazid gan-an ni orúkọ rẹ̀. Wọ́n ní ọmọ ọba ìlú ‘Baghdad’ ni. Wàhálà àna rẹ ló jẹ́ kó sá kúrò ní ìlú. Ó ṣe àtìpó díẹ̀ lọ́dọ̀ àwọn ìran Kànúrí (ìpínlẹ̀ Borno). Nígbà tí ó dé ibi kan tí ń jẹ́ ‘biram ta gabas’, O fi iyawo re sílẹ̀ nibẹ. Onítọ̀hún sì bí ọmọkùnrin kan síbẹ̀. Ní ìlú Gaya (Ìpínlẹ̀ Kano) ó ṣe alábàábàdé àwọn alágbẹ̀dẹ kan tí wọ́n jáfáfá púpọ̀, wọ́n bá a ṣe ọ̀kọ̀ kan. A gbọ́ pé ọ̀kọ̀ yìí ni ó lò láti fi pa ejò tí ń dààmú àwọn ará ìlú Daura tí ó sì fi bẹ́ẹ̀ di ọba wọn. Ìtàn yìí sọ fún wa pé Gwari ni orúkọ ẹrúbìnrin tí ó bi àwọn ọmọ méje tí wọ́n wà ní ìsọ̀rí kejì fún un. Ìtàn yìí tàn ìmọ́lẹ̀ díẹ̀ sí ìṣẹ̀dálẹ̀ àwọn Hausa, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pe iran Hausa ti tan kálẹ̀ kaakiri àgbáyé àwọn Hausa tí wọ́n jẹ́ onílé àti onílẹ̀ ni apá òkè ọya ni orílẹ̀èdè Nàìjíríà ni a ní lọ́kàn nínú iṣẹ́ yìí. Lára àwọn ìpínlẹ̀ ọ̀hún ni Sokoto, Katsina, Zamfara, Kebbi, Kano, Jigawa, Kaduna, Gombe àti Plateau.


title: Orlando Owoh

text: Orlando Owoh (oruko abiso: Stephen Oládipúpò Olaore Owomoyela, February 14, 1932 - November 4, 2008) jé olorin omo ile Naijiria. Omo ìlú Ifón lébàá òwò ní Ìpínlẹ̀ Òndó ni.


title: Orlando Owoh

text: Ó lo sí ilé ìwé alákòóbèrè ti Ìjo Elétò ni ìlú Osogbo ní odún 1951 (Decca 1969). Akínmúwàgún (2001:1-3) sàlàyé pé Orlando jáde ní ilé ìwé alákòóbèrè ó sì ń fi ojú sí eré àsíkò àti gbénàgbénà ti bàbá rè ń se. Ó darapò mó egbé omo ogun Nàìjíríà ní odún 1960, sùgbón kò lò ju odún kan péré tó fi kúro tó sì darapò mó egbé orí ìtàgé kan tí a mò sí Ògúnmólá National Concert Party’. Kò pé púpò ti òun pàápàá fi dá eré tirè sílè tí ó sì pé è ni Orlando Owoh And His Omimah Band’.  Odún 1969 ni Orlando gbé ìyàwó. Léyìn ìgbeyàwó àkókó, ó ti fé ìyàwó mérin mìíràn. Orúko àwon ìyàwó rè láti orí ìyàwó àkókó ni Múìbátù Orímipé, Folásadé Àkísan, Mopélólá Ìsòlá, Deborah Akérédolú ati ìyábò Ańjoórìn. Lára awon omo rè ni Káyòdé, Abósèdé, Ségún, Dàpò àti Sèsan. (Akinmuwagun 2001:1-3). Ìwádìí fi hàn pé ó tilè bi òkan nínú àwon omo rè tí ń je Tòkunbò si ìlú Oba, a gbó wí pé isé èsé kíkàn ni òdómokùnrin òhún ń se. Nínú àlàyé Tádé Mákindé (2004:30) ó hàn gbangba pé Tòkunbò omo Orlando jogún èsè kíkàn ni. Ó sàlàyé pé Orlando féràn èsé kíkàn àti pé odidi odún meta ni ó fi je baálè àwon elésèé kíkàn nígbà èwe rè. Ó ní òré ni àbúrò òun àti gbajúgbajà olorin tí ń jé Sunny Ade. Alákíkanjú ni Orlando, nípa akitiyan rè ni a dá Egbé Ìtèsíwájú Ìlú Ifón sílè (Ifón Progressive Union) ní odún 1970. Léyìn to seré ní ìlú Òwò ní odún 1973 ni wón se ètò ífilólè láti kó gbòngàn (Town Hall). (Àkínmúwàgún 2001:1-3). Nínú ìfòròwánilénuwò tí Tádé Mákindé se, àwon òtító kan jeyo: Ekíní ni pé àìsàn rolápá-rolésè bá a jà, Olórun ló yo ó. Owó òtún re kò sì se é gbé gìtá dáradára mó. Bí ó tilè jé pé ó lè fi owò òtún òhún bo èníyàn lówó tàbí fi gbé omodé, kò se é mú síbí ìjeun dáradára. Gégé bi àlàyé Orlando: Se ni yó máa gbon rìrì tí ó bá ti kù díè kí ó dé enu Àìsàn yìí kò mu ohùn re lo rárá èyí ni kò sì jé kí akùdé ba eré olósoosù tí ó máa ń se ni ilé ìtura Màjéńtà to wà ní Idimu Egbédá ní Èkó. Nínú ìfòròwánilénuwò yìí, Orlando ní òún ti di omoléyìn kírísítì, ó sì fi gbogbo ògo fún Olórun. Ó ní: Èmi kì yóò kú bí kò se yíyè láti so nípa dídára Olúwa O mò pé mo sí ni nnkan se ní ilé ayé.


title: Orlando Owoh

text: Nígbà tí wón bi í nípa ohun tí àwon olólùfe re ń so kirì pé bí gbajúgbajà olórin àgbàyé – Michael Jackson ba kojú Orlando Owoh nínú eré síse ni Òwò yàtò si ìlú bí i Eko, Abuja tabi Port Harcourt, Orlando ni yóò borí, èsì rè ni pé, Nítorí èka èdè Òwò enu mi àti síse kòkáárí àsà Òwò ni” (Makinde 2001:30).


title: Orlando Owoh

text: Kí ló tún kù o? Orlando fara mó Òwò ati àsà òwò títí ti àwon ènìyàn kan fi yí owó inú Owóméyèlá rè sí Òwò, ó ko ó lórin pé déédéé ara òun ni orúko méjééjì se. Wón fi oyè amúlùúdún dá Orlando lólá ni ìlú Ifón. Nígbà tí ó lo sere ní ìlú Tokyo tó wà ni Ilè Japan ní odún 1986, ìjoba fi Oyè gbédègbéyò (Commander of Language) dá a lólá. Pàtàkì ìsoro tó dojúko yàtò fún ti àìsàn tó ko lú ú ni èwòn tó lo ni odún 1985 látàrí pé ó ń se agbódegbà fún igbó títà. Ní báyìí Orlando ti pé odún mókànlélógóta ó lé díè, ó sì ti se rékóòdù márùn-dín-lógójì. Ìwádìí fi hàn pé Orlando fé ni ibùjókòó ní Ilú òyìnbó àti láti dá Ilé-èkósé eré sílè bí Olórun bá yònda (Akínmúwàgún 2001:1-3). Ó sàlàyé pé òun fé kí àwon orin tí óun ti ko di kíká sórí fóńrán fídíò. Ó ní òun ti parí ètò pèlú Ilé ise `Gazola Nig. Ltd’ láti sètò títa àwon Isé òun sí orí CD pèlú títà rè (Makinde 2004:30). Ní gbogbo ònà, ó hàn gbangba pé Orlando ti di àgbà òjè nínú olórin, kì í se ní àdúgbò ìlú Òwò tàbí ile Yorùbá nikan bí kò se ni gbogbo Nàìjíríà (Uzo 2004:14). Nínú orin tí ó pe àkolé rè ní `Ifón Omimah’, ó sàlàyé pé omo ilu Òwò ni ìyá òun. Nínú orin tí ó ko fún Gbenga Adébóyè, ó jé kí á mò pé òun sì ni ìyá láye nítorí pé ó ni òun ti bá Gbénga Adébóyè sòrò pé yóò bá òun sin ìyá oun lójó tí ó bá relé ogbó.


title: Lọ́ọ́yà Ọmọ Yorùbá

text: Àtòjọ Àwọn Agbẹjọ́rọ̀ tí wọ́n jẹ́ Ọmọ Yorùbá


title: Lọ́ọ́yà Ọmọ Yorùbá

text: Àwọn Lọ́ọ́yà àkọ́kọ́ ní ilẹ̀ Nàìjíríà tí wọ́n jẹ́ ọmọ Yorùbá. A kọ ọdún tí wọ́n sí òkè orúkọ wọn


Lọ́ọ́yà Ọmọ Yorùbá


title: Lọ́ọ́yà Ọmọ Yorùbá

text: Lọ́yà àkọ́kọ́ ní ilẹ̀ Nàìjíríà tí ó jẹ́ ọmọ Nàìjíríà ni Williams  Alexander Sapara Williams. Ó di agbẹjọ́rò ní odún 1880. Ọmọ Yorùbá  nì Májísíréètì kìíní ní ilẹ̀ Nàìjíríà tí ó jẹ́ ọmọ Nàìjíríà ni Sir Olumuyiwa Jibalaru. Ọdún 1938 ni ó di Majísíréètì yìí. Òun náà ni ọmọ Nàìjíríà kìíní tí yoo di adájọ́ ilé-ẹjọ́ kóòtù gíga (High Court of Judge). Ọmọ Yorùbá ni Ọmọ Nàìjíríà àkọ́kọ́ tí yóò di ‘Chief Justice’ ilẹ̀ Nàìjíríà ni Sir Adétòkunbọ̀ Adémọ́lá. Ọmọ Yorùbá ni Ọmọ-ọba Abẹ́òkúta ni.  Lọ́yà tí ó kọ́kọ́ gba ‘Senior Advocate of Nàìjíríà ‘Chief F.R.A. Williams. Ọmọ Yorùbá ni.


title: Lọ́ọ́yà Ọmọ Yorùbá

text: Lọ́yà obìnbìn àkọ́kọ́ tí ó jẹ́ ọmọ Nàìjíríà tí yóò di adájọ́ ilé ẹjọ́ àgbà (High Court Judge) ní ilẹ̀ Nàìjíríà ni Mrs Modupẹ Ọmọ-Ẹboh tí ó jẹ́ ọmọ Akingbẹhin. Ọmọ Yorùbá ni.


title: Lọ́ọ́yà Ọmọ Yorùbá

text: Òbìnrin Nàìjíríà tí yóò gba oyè Senior Advocate of Nigeria’ nịmọ ọ tí ó jẹ́kọ́àkó Yorùbá nị̀mọ. ỌolankẹMrs Folake S


title: Àwọn Àdúgbò Ìlú Àkúrẹ́

text: Adugbo Ilu Akure


title: Àwọn Àdúgbò Ìlú Àkúrẹ́

text: ÀKÚRẸ́: Àdúgbò


title: Àwọn Àdúgbò Ìlú Àkúrẹ́

text: 1. Àdégbọlá :- Ó jẹ́ ibi tí àwọn Ọlọ́lá má gbé jù ní ayé àtijọ́. Ó sí tún jẹ́ orúkọ ènìyàn.


title: Àwọn Àdúgbò Ìlú Àkúrẹ́

text: 2. Ìkóyí :- Ó jẹ́ ibi tí wọn ti má kó àwọn ìkó jo sí


title: Àwọn Àdúgbò Ìlú Àkúrẹ́

text: 3. Ayédùn :- Itúmọ̀ rẹ nipé ó jẹ́ orúkọ Akọni kan ní ìlú. Ẹni yìí ní ó má jagun fún nígbà náà


title: Àwọn Àdúgbò Ìlú Àkúrẹ́

text: 4. Òkè Àró:- Jẹ́ àwọn àdúgbò tí má sé ayẹyẹ Ọdún bí égún àti bẹ́ẹ̀ lọ ní ayé atijó.


title: Àwọn Àdúgbò Ìlú Àkúrẹ́

text: 5. Ìsólọ̀ :- Ó jẹ́ Ọba ti ogun lẹ́ wá sí Àkúrẹ́ ibi tí ó tẹ́ dó sí ni à pè ní ìsọ́lọ́,


title: Àwọn Àdúgbò Ìlú Àkúrẹ́

text: 6. Ẹrẹ̀kẹ̀sán:- Ó jẹ́ orukọ́ ọjá Ọba Àkúrẹ́. Ọjá yìí nìkan ni Ọba tí má se ọdún òlósùnta fún ọjọ́ méje.


title: Àwọn Àdúgbò Ìlú Àkúrẹ́

text: 7. Gbogí:- Ó jẹ ibi tí wọn tí sé orò omi yèyé láyé àtijọ́, ó sí tún jẹ́ aginjù tí àwọn ẹranko búburú má gbé.


title: Àwọn Àdúgbò Ìlú Àkúrẹ́

text: 8. Ẹringbo:- Ibẹ̀ ní wọn ti má sin orísìíríṣìí àwọn ẹranko tí ó lágbára láwùjọ.


title: Àwọn Àdúgbò Ìlú Àkúrẹ́

text: 9. Ìjọ̀kà:- Jẹ́ Ọ̀kan lárà àwọn orúkọ̀ ilẹ̀-iwé girama tí ó wá, ìdí níyí tí wọn fí pé orúkọ àdúgbò náà ní ìjọ̀kà


title: Àwọn Àdúgbò Ìlú Àkúrẹ́

text: 10. Olúwàlúyí :- jẹ́ ibi tí ènìyàn ńlá kan tẹ́dó sí


title: Àwọn Àdúgbò Ìlú Àkúrẹ́

text: 11. síjúwádé:- Jẹ́ ibi tí ọmọ-ọba Ilé-Ifẹ́ tẹ́dó sí, orúkọ́ rẹ si ni wọn fí pé.


title: Àwọn Àdúgbò Ìlú Àkúrẹ́

text: 12. Osínlé :- Ibẹ́ jẹ́ ibi tí àwọn òrìṣà sínlẹ̀ sí tàbí tí wọn rí sí. Ibẹ̀ sin i wọn wọlẹ̀ sí


title: Àwọn Àdúgbò Ìlú Àkúrẹ́

text: 13. Okúntá eléńlá :- Ó jẹ́ ibi tí òkúnta ńlá ńlá pó sí.’


title: Àwọn Àdúgbò Ìlú Àkúrẹ́

text: 14. Ìrò – Ó jẹ́ ibi tí wọn tí má sé orò láyé àtijọ́.


title: Àwọn Àdúgbò Ìlú Àkúrẹ́

text: 15. Òkè ìjẹ́bú:- Ibi tí òkè pọ̀ sí jù ni Àkúrẹ́ ìdí níyí tí wọn fí pé ní ibi tí òkè fi ìdí sí


title: Àwọn Àdúgbò Ìlú Àkúrẹ́

text: 16. Ìdí àágbá:-jẹ ibi tí wọn má kó goro jọ sí.


title: Àwọn Àdúgbò Ìlú Àkúrẹ́

text: 17. Ọjà osódí:- jẹ́ ibi tí àwọn àgbààgbà olóyé ìlú má gbé láyé àtijọ́ ibẹ sì ni wọn tí má ṣe ìpàdé fún ètó ìlú.


title: Àwọn Àdúgbò Ìlú Àkúrẹ́

text: 18. Alágbàká:- jẹ Ibi tí omi ÀKÚRẸ̀ tí pín sí yẹ́lẹ́yẹ́lẹ́, ibẹ̀ ní orirún omi tí sàn lọ si oríṣìíríṣìí ọ̀nà.


title: Àwọn Àdúgbò Ìlú Àkúrẹ́

text: 19. Ijọmu :- Ó jẹ́ orúkọ́ ibi tí ìjọ kọ́kọ́ tí bẹ́rẹ̀, ìdí nìyí tí wọn fí pé ní ìjọmu.


title: Àwọn Àdúgbò Ìlú Àkúrẹ́

text: 20. Àrárọ́mì:- Ibẹ̀ ní àrálépó kọ́kọ́ tẹ̀dó sí. Ó sí tún jẹ ibi tí ó gba jù ní Àkúrẹ́.


title: Àwọn Àdúgbò Ìlú Àkúrẹ́

text: 21. Àlá:- jẹ ibi tí orirún omi ÀKÚRẸ́ ibẹ̀ sí ni omi mejiji Àkúrẹ́ tí pádé.


title: Àwọn Àdúgbò Ìlú Àkúrẹ́

text: 22. Odò ìjọ́kà:- ò jẹ̀ orúkọ́ àdúgbó tí ó lágbárá, ibẹ̀ sí ní àwọn àkínkánjú alejo ma tẹ̀dó sí


title: Àwọn Àdúgbò Ìlú Àkúrẹ́

text: 23. Ọba Adésida road:- Jẹ orúkọ ọba Ìlú Àkùrẹ́.


title: Àwọn Àdúgbò Ìlú Àkúrẹ́

text: 24. Ìlésá garage:- jẹ́ ibi tí ó já sí’ ọ̀nà ilésá.


title: Àwọn Àdúgbò Ìlú Àkúrẹ́

text: 25. Owódé :- jẹ́ ibi tí ó gbájúmọ́ ibẹ̀ sí ní ọ̀dọ́ ńgbé jù.


title: Àwọn Àdúgbò Ìlú Àkúrẹ́

text: 26. Isìnkàn:- Jẹ́ ibi tí wọn má sín òkú àwọn olóyé ńlá ńlá sí ní ayé àtijọ́.


title: Àwọn Àdúgbò Ìlú Àkúrẹ́

text: 27. Ondo road-Ó jẹ́ ọ̀nà tí ó lọ sí Ondo.


title: Àwọn Àdúgbò Ìlú Àkúrẹ́

text: 28. Orítáọ́bẹ́lẹ́:- Ó jẹ́ orítá mẹta ó sí tún jásí ibi tí ilé ẹ́rọ gbóhúngbáróyè Àkúré.


title: Àwọn Àdúgbò Ìlú Àkúrẹ́

text: 29. Iròwò:- Jẹ́ orúkọ Ilú kekéré kan láyé àtijọ ìlú yìí wà lára Àkúrẹ́.


title: Àwọn Àdúgbò Ìlú Àkúrẹ́

text: 30. Àrákàlẹ́:- Jẹ́ òkìtí Ibẹ̀ ni wọn ti rí àwọn ènìyàn tí ó dí òkìtì láyé àtijọ́. Ibẹ̀ sí ní wọn ti má jẹ́ oyè jù.


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: a (1A) kan: I gave him a dog. (Mo fun ní ajá kan). abandon (v); Kọ̀ sílẹ̀: He abandoned his job. (Ó kọ iṣẹ́ rẹ̀ sílẹ̀)


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: abbreviation (n); ìkékúrú: Abbreviation is useful when taking lecture notes. (ìkékúrú wúlò tí a bá ń ṣe àkọsílẹ̀ ìdánilẹ́kọ̀ọ́.


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: abdomen (n); ìkùn: The abdomen of the boy protruded because he over ate. (ikùn ọmọ náà rí róńdó nítorí pé ó jẹun yó jù).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: ability (n); agbára tàbí òye: He has the ability to remember dates. (Ó ní òye ọjọ́ àti àkókò).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: able (adj); lè, lágbár: He is able to do all thing. (Ó lè ṣe ohun gbogbo).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: aboard (adv); nínú okò ojú omi tàbí òfúrufú; The captain welcomes you aboard this plane. (Adarí ọkọ̀ òfúrufú kì i yín káàbọ̀ sínú ọkọ̀.


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: abolish (v); parẹ́: Government has abolished the tax on agricultural products. (Ìjọba ti dá owó orí lori ohun ọ̀gbùn dúró.


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: about (adv); yíká, nípasẹ̀: What ara you talking about Kunle? (kí ní ẹ̀ ń sọ nípa Kúnlé?)


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: above (adv); lókè: We watched the birds above (À ń wo àwọn ẹyẹ lókè).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: abroad (adv); ẹ̀yìn odi, òkè òkun: My brother is studying abroad. (Ẹ̀gbọ́n mi ọkùnrin ń kàwé lókè òkun).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: abrupt (adj); lójijì, láìròtẹ́lẹ̀: He shouted abruptly. (Ó kígbe lojijì).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: abscess (n); ìkójọpọ̀ ọyún: The injection Joshua got from the nurse has formed abscess. (Abẹ́rẹ́ tí nọ́ọ̀sì fún Joshua ti di Ọyún).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: absent (adj); kò sí, kò wá; He was absent from work last Tuesday. (Kò wá sí ibi iṣẹ́ ní ọjọ́ ìṣẹ́gun tó kọ́já).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: absolute (adj); pátápátá; Amina has absolute freedom to choose a husband. (Amina ní òmìnìra pátápátá láti yan ọkọ).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: absorb (v) fàmu: The dry Gari absorbed water easily. (Gaàrí gbígbẹ náà fa omi mu).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: absurd (adj) ṣàìtọ́: He behaved in an absurd way. (Ó hùwà ní ọ̀nà tí kò tọ́).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: abundant (adj); lọ́pọ̀; rẹpẹtẹ: There was an abundant rain last year. (Òjò rò rẹpẹtẹ ní èṣí


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: abura (n) ẹ̀yà igi kan: Olu made his furniture with abura (Olú kan àga rẹ̀ pẹ̀lú igi abura).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: abuse (v); èébú: ìlòkílò: The teacher abused his power. (Olùkọ́ náà ṣI agbára lò).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: acacia (n); ẹ̀yà igi kan: The old man rests under acacia tree. (Bàbá arúgbó náà ń gbatẹ́gùn lábẹ́ ogo kaṣíà).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: academy (n); Ilé ẹ̀kọ́ gíga: He attends Baptist Academy. (Ó ń lọ sí ilé ìwé gíga ìjọ onítẹ̀bọmi).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: accent (v); àmì ohùn: (Yorùbá is an accent language. (Èdè Yorùbá jẹ́ èdè Olóhùn).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: accept: (v); tẹ́wọ́gbà: I accepted the doctors advice: (Mo gba imọ̀ràn dókítà).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: acceptable (adj); ìtẹ́wọ́gbà: This work you have done is not acceptable, please do it again. (Iṣẹ́ tí o ṣe kò jẹ́ ìtẹ́wọ́gbà. Jọ̀wọ́, lọ tun ṣe.


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: access (n); ọ̀nà, àjè: I have access to the library. (Mo lè wọ ilé ìkàwé).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: accident (n) èsì, ìjàmbá: There was an accident yesterday. (Ìjàmbá kan sẹlẹ̀ lánàá).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: accommodate (v) fún láàyè: You could accommodate another student in your room (Ó le fún akẹ́kọ̀ọ́ mìíràn láàyè nínú yàrá rẹ).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: accompany (v); Bálọ, Bárìn, Bákẹ́gbẹ́: He accompanied Bọla to Lagos. (Ó bá Bọ́lá lọ sí Èkó).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: accomplish (v) ṣe parí: I accomplished two hours work before dinner. (Mo parí iṣẹ́ wákàtí méjì kí oúnjẹ ọ̀sán tó tó).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: accord (n); ọkàn naa; ifowosowopo: We are in accord about this matter. (A wà ní ọkàn naa nípa ọ̀rọ̀ yìí).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: account (n) ìṣirò, ìròyìn: Edwin gave an exciting account of the football match. (Edwin ṣe ìròyìn ìdíje bọ́ọ̀lù orí pápá).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: accurate (adj) déédé: My watch is more accurate than yours. (Aago mi ṣe déédé ju tìrẹ).  accuse (v) fi sùn: The teacher accused Tálá of stealing. (Olùkọ́ náà fi ẹ̀ṣùn kan Tálá pé ó jalè).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: accustom (v) mọ́lára, sọdàṣà: She is accustomed to eating beef. (Ó mọlára kí ó máa jẹ ẹran).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: ache (v) fífọ́, ríro: Her head ached all night (orí fọ́ọ ní gbogbo òru).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: achieve (v) ṣetán, ṣerere: He achieved success in his studies. (Ó ṣe rere lẹ́nu ẹ̀kọ́ rẹ̀).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: acid (n) ohun tó kan tàbí nínú: Some acid dropped onto Maria’s skirt and made a hole in it.


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: acknowledge (v) Jẹ́wọ́, gbà: They acknowledged Olu as the cleverest student. (Wọ́n gbà pé Olú ni akẹ́kọ̀ọ́ tó mọ̀wé jùlọ).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: acquaintance (n); ojúlùmọ̀: He is an acquaintance of mine (Ojúlùmọ̀ mi ni).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: acquire (v); Jèrè: Ayo acquired his wealth through frand. (Ayò kó ọrọ̀ rẹ̀ jọ lọ́nà ẹ̀ní).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: acquit (v) dáláre, dásílẹ̀ The suspect was acquitted by the court (Ilé ẹjọ́ dá arúfin náà sílẹ̀).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: acre (n); gburè ilè, sarẹ: The acre of land belongs to the Chief. (Olóyè ló ni gburè ilẹ̀ náà.


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: across (adj); rékọjá: My friend lives in the house across the street. (Ilé tó wà ní ìfòná títì ní ọ̀rẹ́ mi ń gbé).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: act (v) ìṣe, òfin: Killing the lion was an act of bravery. (Iṣé akin ni pípa kìnìún).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: active (adj) yára: My little brother is very active, he never sits still. (Àbúrò mi ọkùnrin yára púpọ̀ kì í wò sùù).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: actor (n); Òṣèré ọkùnrin: Hubert Ogunde was a a famous actor. (Gbajúmọ̀ òṣèré ni Ògúndé ń ṣe láyé àtijọ́).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: actress (n); òṣẹ̀ré obìnrin: Liz Benson is one of the Contemporary actress. (Ọ̀kan lára àwọn òṣèrébìnrin ìwòyí ni Liz Benson ń ṣe).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: actual (adj); nítòótọ́, pàápàá, gan-an: He is the actual person that stole the goat. (Òun gan an ló jí ewúrẹ́ náà).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: A.D. Lẹ́yìn ìkú Olúwa wa: This Church was built in 1950 A.D. (A kọ́ ìlé ìjọsìn yìí ní ẹgbẹ̀rún méjì ọdún ó dín díẹ̀ lẹ́yìn ikú Olúwa wa).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: adapt (v); bádọ́gba: mólára, wà fún: It is sometimes difficult to adapt to town life. (Ó máa ń ṣòrọ nígbà míràn kí ìgbé ayé ìgboro tó mómi lára).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: add (v); fikún: There were seven eggs in the basket I added three, so now there are ten. (Ẹyindìyẹ méje ló wà nínú apẹ̀rẹ̀, mo fi mẹ́ta kún un, ní bá yìí ó ti di mẹ́wàá.  adder (n); paramọ́lẹ̀: Adder is a poisonious snake. (Ejò olóró nì paramọ́lẹ̀).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: address (n); bá sọ̀rọ̀, kọ̀wé sí: Always address elders with respect. (Máa bá àwọn àgbà sọ̀rọ̀ pẹ̀lú ọ̀wọ̀).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: adequate (adj); tó: There is an adequate amount of food for everyone. (Oúnjẹ tó tó wà fún gbogbo ènìyàn).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: adjective (n) Àpèjúwe: She sang a beautiful song. (Ó kọ orin dádùn).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: adjust (v) tún ṣe, tò léṣẹsẹ: Olù adjusted his trousers. (Olú tún ṣòkòtò rẹ̀ ṣe).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: administer (v); ṣàkóso: The government administers the Country. (Ìjọba ń ṣàkóso orílẹ̀, èdè).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: administrator (n); alákòóso: The Principla is the administrator of the school. (Ọ̀gá ilé ìwé ni alákòóso ìlé ìwé náà).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: admiral (n); Olórí ọkọ̀ ogun: My brother is an admiral. (Olórí ọkọ̀ ogun ojú omi ni ẹ̀gọ́n mi).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: admire (v); jọmi lojú, yìn; wuyì lójú: I admire his Kindness. (Ìwà rere rẹ̀ jọmi lójú).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: admit (v) gbà sílẹ́, jẹ́wọ́: He admitted his failt. (Ó jẹ́wọ́ àìṣe déédé rẹ̀).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: adolescent (adj) Ọ̀dọ́ rẹ̀. Adolescent life is full of mistakes. (Ìgbà ọ̀dọ́ kún fún àṣìṣe).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: adopt (v) sọdọmọ: The childless couple adopted a child at last. (Tọkọtaya tí wọ́n yàgàn náà ti fi ọmọ kan sọmọ nígbẹ̀yìn). adore (v); júbà; fẹ́ràn lọ́pọ̀lọpọ̀: The boy adores chocolate. (Ọmọkùnrin náà fẹ́ràn ìpápánu púpọ̀).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: adult (n); àgbà: Olu is now an adult. He can take decisions on his own. (Olú ti dàgbà báyìí. Ó lè dá romú, kí ó sì ṣe ìpinnu lórí ohun tí ó kàn án.


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: advance (v); ìlọsíwájú, àgbàsílẹ̀ owó. We are more advanced in techonology. (A ti lọ síwájú nínú ìmọ̀ ẹ̀rọ).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: advantage (n); àǹfààní: There are lots of advantages in doing good. (Àǹfààní púpọ̀ ló wà nínú síṣe rere).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: adventure (n); ìdáwọ́lé: He went into a lot of adventures in order to learn more. (Ó dáwọ́lé oríṣìíríṣìí ń kan kí ó lè ní ìmọ̀ si).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: adverb (n); ọ̀rọ̀ àpọ́nlé: She sang a song beautifully today. (Ó kọrin dáradára ló nìí.


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: advertise (v) kéde, polówó; The supermarket was advertising salt at a good price. (ilé ìtàjà náà ń polówó iyọ̀ ní owí pọ́ọ́kú).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: advise (v); dárúmọ̀ràn, dámọ̀ràn; ìmọ̀ràn: She advised me to beware of dog. (Ó gbàmí nímọ̀ràn wípé kí n ṣọ́ra fún ajá).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: aerial (n); lójúsánmọ̀, lójúọ̀run: The aerial of my radio is fanlty. (Ọ̀pá redio mi kò dára).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: aeroplane (n); bààbú, ọkọ ofurufu: There was a plane crash at Abuja. (Ìjàmbá ọkọ̀ òfúrufú ṣẹlẹ̀ ní Àbújá).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: affair (n); ìṣe: The party was a very noisy affair. (Ayẹyẹ náà jẹ́ aláriwo).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: affect (v); mú lọ́kàn, kàn: This new rule will not affect me as lam leaving the school. (Òfin tuntun yìí kò kàn ní torí pé mò ń fi ilé ìwé náà sílẹ̀.


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: affectionate (adj); nífẹ̀ẹ́: Her mother writes her long, affectionate letters. (Ìyá rẹ̀ kọ lẹ́tà ìfẹ́ gígùn si).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: afford (v); ní agbára láti ṣe ǹkan. My father says he can’t afford a car. (Bàbá mí ní àwọn kò ní agbára láti ra ọkọ̀ ayọ́kẹ́lẹ́).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: afraid (adj); bẹ̀rù, fòyà, kọmimú: Olu says he’s not afraid of lion. (Olú sọ wí pé òun kò bẹ̀rù kìnìún).  after (prep); lẹ́yìn, tẹ̀lé: Tomorrow is the day after today. (Ọ̀la ni ó tẹ̀lẹ́ òní). Ọ̀sán (n) afternoon: Come again this afternoon. (Padà wá ní ọ̀sán yìí).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: afterwards (adv); Nígbèyìn: We want to the film and afterwards we walked home together. (A lọ síbi sinimá, nígbẹ̀yìn a jọ rìn lọ sílé).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: again (adv); ẹ̀wẹ̀, lẹ́ẹ̀kejì: I liked the book so much that I read it again. (Mo gbádùn ìwé náà tó bẹ́ẹ̀ gẹ́gẹ́ tó jẹ́ pé mo tún un kà).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: against (prep); lòdìsí: Our teacher is against bad habits. (Olùkọ́ wa lòdìsí ìwà ìbàjẹ́).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: agbádá (n) agbádá: The agbada he put on made him look twice his age. (Agbádá tí ó wọ̀ mú u dàbí àgbàlagbà).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: age (n); Ọjọ́ orí: Mary’s age is eight. (Ọjọ́ orí Maria ti tó ọdún mẹ́jọ).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: age (v); dàgbà, gbó: He has aged because of hard labour. (Ó ti gbó nítorí ìṣẹ́ agbára).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: agent (n) Aṣojú: My father is a postal agent. (Aṣojú ilé ìṣẹ́ ìfìwéránṣẹ́ ni bàbá mi).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: agnostic (n); aláìgbàgbọ́: Olú is an agnostic. (Aláìgbàgbọ́ ni Olú).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: ago (adv); kọjá, sẹ́yìn: We came to live here six years ago. (A dé síbí ní ọdún mẹ́fà sẹ́yìn).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: agony (n); inira, ìrora: The wounded man was in agony. (Inu ìrora ni ọkùnrin tí ó ṣèṣe n nì wà).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: agree (v); sàdéùn, fohùnsọ̀kan: I agree with you. (Mo fohùn sọ̀kan pẹ̀lú rẹ).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: agriculture (n); iṣẹ́ àgbẹ̀: Agriculture is important because we all have to eat. (Iṣẹ́ àgbẹ̀ ṣe pàtàkì nítorí wí pé gbogbo wa ni a máa jẹun).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: ahead (adv); ní wájú: We shall have to cross that river ahead of us. (A máa rékojá odò tí ó wà ní wájú wa).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: ahmadiyya(n); Ẹ̀yà èṣìn mùsùlùmí: Alhajì Yusuph is of Ahmadiyya Sect. (Ẹ̀yà Ahmadiyya ni Alhaji Yésúfù).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: aid (n) ìrànlọ́wọ́: A dictionary is an aid to learning English. (Ìwé asọ̀tumọ̀ jẹ́ ìrànlọ́wọ́ fún kíkọ́ èdè gẹ̀ẹ́sì).  aid (v); gbọwọ́, Olùgbọ̀wọ́: He aided the criminal. (Ó ṣe Olùgbọ̀wọ́ ọ̀daràn náà).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: aim (v); Èrò, fojúsùn: He aimed to be the best football player in the school. (Ó gbèrò láti jẹ́ òṣèré orí pápá tí ó dára jùlọ ní ilé ìwé).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: aim (n); fojúsùn: He aimed at the lion. (Ó fojúsun kìnìún náà).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà A

text: air (n); Afẹ́fẹ́: The air is refresling. (Afẹ́fẹ́ náà tura).


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìkirè

text: 1. Bodè:- Ẹnu odi ìlú látijọ́ ní ibi tí wọn ń gbà wọ inú ìlú láti ẹ̀yìn odi.


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìkirè

text: 2. Ìta Àkún:- Àdúgbò ibi tí wọn ti ma ań ṣe ìpàtẹ ìlẹ̀kẹ̀ tàbí àkún fún títà ní àtijọ́.


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìkirè

text: 3. Àjígbọ́:- Àdúgbò ibi tí wọn tí máa ń ṣe ara ní ọ̀sọ́ ni àtijọ́. Àpèjá orúkọ yìí  gan-gan ni Àjígbọ́ lọ̀sọ́.


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìkirè

text: 4. Láàkọsìn :- Àdúgbò tí odò tí wọn máa ń pọn sí ojubọ òrìṣà Akirè tàbí Ògìyán  wà. Torí pé odo yìí wọn kì í sọ̀rọ̀ tí wọn ń pọn bẹ́ẹ̀ ni wọn kì í jẹ́ kí ilẹ̀ mọ́ tí wọn á fi pọn ni wọ́n fí pè é ní “Láì kọ sìn.


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìkirè

text: 5. Òkè-Móró:- Orí òkè tí àwọn ẹlẹ́sìn ìgbàgbọ́ ti kérúbù àti sérátù ti máa ń sètò  fún àwọn tí wọn ń bí abiku, ní ìgbà àtijọ́ kí àwọn àbíkú wọ̀nyí lè maa dúró sayé ni wọn ń pè ní Ọmọ-ró = > Móro.


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìkirè

text: 6. Fìdítì:- Ibi tí ogun abẹ́lé láàrin Ìkirè àti orílé òwu ti pin tí wọn sì dá Ogun  dúró.


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìkirè

text: 7. Okè Awo:- Àdúgbò tí àwọn aláwo kọ́ ilé-dì wọn sí.


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìkirè

text: 8. Òkè Ada:- Àdúgbò tí àwọn ará ìlú máa ń da ilẹ̀ sí látijọ́


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìkirè

text: 9. Òkítì:- Àdúgbò tí òkè ńlá kan wà èyí tó máa ń mú kí ènìyàn yí gbirigbiri  lu ilẹ̀ tó bá ti yọ ènìyàn.


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìkirè

text: 10. Ìta Àgbọn:- Wọn gbin àgbọn lọ́pọ̀ ní adugbo yìí tí wọn sí ní ibi kan pàtó tí wọn  ti máa ń tà á ládúgbò yìí kan náà.


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìkirè

text: 11. Olóríṣà òko:- Àdúgbò tí wọn ti ń bọ òrìṣà oko.


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìkirè

text: 12. Òkè Àkó:- Àdúgbò tí àwọn alamí tì máa ń fa ènìyàn lọ láàyè latijọ kí wọn tó  fie tutu lé wọn kuro tó sì di ibi tó ṣe e gbé.


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìkirè

text: 13. Bòòṣà:- Àdúgbọ̀ tí wọn gbé ń bọ òrìṣà ńlá.


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìkirè

text: 14. Ìsàlẹ̀ Àgbàrá:- Àdúgbò yí wà ní gẹ̀rẹ́ gèré ibẹ̀ ni àgbàrá máa ń dojú kọ, odò tó tún  wà ní ibẹ̀ máa ń kún àkún ya wọlé.


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìkirè

text: 15. Ayé dáadé:- Àdúgbò tí wọn kọ́kọ́ ri ẹ̀rọ radio alátagbà ara ògiri mọ́ tí wọn sì fi  ibẹ̀ ṣe olú ilé iṣẹ́ ìjọba ìbílẹ̀ fún ìgbà àkọ́kọ́ ní ìlú ìkirè ni Ayé dára dé Ayedaade.


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìkirè

text: 16. Àfàntáà:- Ibi tí àwọn ọlọ́ṣà máa ń fi ara pamọ́ sí ní ìgbà kan rí tí wọn sì máa  ń dá àwọn ará ìlú lọ́nà.


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìkirè

text: 17. Baakun:- Àdúgbò yí àwọn igiààkùn ló gba ibẹ̀ kí àwọn ará ọ̀fà tó ya wá sí  Ìpetu-modu tó tẹ ibẹ̀ do. Ibi tí a bá ààkùn.


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìkirè

text: 18. Ìyànà Ẹ̀gbá:- Àdúgbò yìí pópó ni wọn máa ń pèré tẹ́lẹ̀ ṣùgbọ́n nígbà tí obìnrin  ará Abẹ́òkuta kan wá ń ta àmàlà níbẹ̀ wọn mọ̀ ọ́ bí ẹni mo owó wọn sì máa n fi júwe pé Ìyànà tí Obìnrin ẹ̀gbá ti ń ta àmàlà.


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìkirè

text: 19. Kòso:- Àdúgbò yí ni Ojúbọ Sàngó wà ní ìlú Ìpetu-Modù ṣùgbọ́n kí wọn  ma ba à máa la orúkọ mọ́ sàngó lórí wọn ń pe ibẹ̀ ní kòso-Ibi tí sàngó kú sí.


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìkirè

text: 20. Ẹgbírì:- Inú ẹrọ̀fọ̀ ni àdúgbò yìí àti ìgbà òjò àti ẹ̀ẹ̀rùn ibẹ̀ kì í gbẹ fún omi  èyí máa ń mú kí ilẹ̀ bẹ̀ rì.


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìkirè

text: 1. Ilé Atóbatélè : Ìwàdìí fi yé mi pé enití ó pilèsè ìlè yìí eni pàtàkì àti alákíkanjú tí ìsesí àti ìhùwàsí rè láàrin àwùjo fi ara jot í oba ìlú. Nígbàtí ó wà pàpà je oba, ibi tí ó fi se ibùgbé tèlè ni wón ńpè ní ilé Ató-Oba-télè lónìí. Ìwádìí tún fi yé mi pé wón máa ńki àwon omo bíbí ilé yìí báyìí. “Òrìsà-ńlá wùmí Atóbatélè. Omo ládèkàn, Omo Àmúlé lámùlé orí kò rerù, orí dada ponponran.


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìkirè

text: 2. Ilé Arósùn: Ìwádìí fi yé mi pé enitó pèsè ilé yìí jé àgbè tó féràn láti máa gbin èfó òsùn tàbí ilá. Èyí ló fà á ti wón fi ńpe ilé yìí ní Arí-Òsùn-pa-ojà. Wón sì máa nkì wón ní “Arósùn pajà tilátilá omo oba adélé tejiteji


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìkirè

text: 3. Ilé Sagbá: Nínú ìwádìí, mo rí I dájú pé omùtí ni enitó pèsè ilé yìí. Ìwádìí tún fi yé mi pé óní ojú igbá tí òmùtí yìí fi máańmu otí. Èyí tó jásí pé ó máa ń sa ìgbá mu otí. Bí orúko ìlé yìí se jeyo nì yìí. wón sì máa ńki àwon omo bíbí ìlé yìí ní “Sagbá mutí sàwo mùko, sa eni –rere bátan sa àgbààgbà bárìn, àwa òní bá enití kò sunwòn tan nílé tiwa.


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìkirè

text: 4. Ilé ejilolá: Enìtó pèsè ilé yìí jé alágbède. Àwon alágbède ló sì máa ńjé “Eji” Èyí ló fá a kíkì wón ní “Ejíwándá ará ìlágbède”. Bí orúko ilé yìí se jeyo nì yí nípasè pipe ilé yìí ní Ejìlolá léyìn Olùpilèsè rè.


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìkirè

text: 5. Ile onílù: Ìwádìí fi yé mi pé enitó pèsè ilé yìí yan ìlù lílù láàyò ó sì mu gégé bí isé. Èyí ló fà á tí wón fi ńpe ilé yìí ní ilé onílù.


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìkirè

text: 6. Ile Alábe: Nínú ìwádìí mi, mo ríi dájú pé enitó pèsè ilé yìí máa ńkolà. Èyí ló fà á tí wón fi npe ilé yìí ní ilé alábe.


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìkirè

text: 7. Ilé kéye: Enitó pèsè ilé yìí jé olóògùn háńhán tí ó máa ńkó eye àjá. Mo rí èyí gbó nínú ìwádìí mi. Ìdí ni yí tí a fi ńpé ìlé yìí ní ilé kéye dòní.


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìkirè

text: 8. Ilé Olúkúnlé: Ìwádìí fi yé mi pé okùnrin pò jojo nínú ilé Olupilèsè yìí. Èyí tó fà á tí wón fi ńpe ní ilé olúkúnlé nítorí ìgbàgbó àwon Yorùbá pé “Olú” ni Okùnrin jé nínú omo.


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìkirè

text: 9. Ilé búoyè: Ìwádìí fi yé mi pé omo oba ni àwon omo ilé Búoyè àti wípé àwon ni wón kókó dé ìlú Ìkirè. Enití ó kókó dé agbo-ilé yìí ni ìwádìí fi yé mi pé ó ńjé Búoyè. Èyí ló fà á tí wón fi ńpe ilé yìí ní ilé Búoyè.


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìkirè

text: 10. Ilé sèsan: Okùnrin kan ti orúko rè ńjé Òbísèsan ni ìwádìí so pé ó te àdúgbò náà dó. Gégé bí olùpilèsè, wón ní láti máa pe àdúgbò ibití arákùnrin yìí ńgbé ní ilé sèsan ní ikékúrú.


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìkirè

text: 11. Ilé Fáfióyè: Ìwádìí fi yé mi pé ifá ló fi enití ó kókó dé sí agbo ilé yìí je oyè. Èyí ló fà á tí won fi ńpé ilé yìí ní ilé Fáfióyè.


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìkirè

text: 12. Ilé òjísé: Ìwádìí fihàn gbangba pé enitó pèsè ilé yìí jé olóyè kan pàtàkì tó máa ńjé isé pàtàkì fún Oba. Ìdì nì yí tí wón fi ńpe ilé yìí ní ilé òjísé.  13. Ilé Alusèkèrè: Ìwádìí fi yé mi pé alusèkèrè ni olùpìlèsè ìlé yìí. Èyí ló fà á tí wón fi ńpe ìlé yìí ni ilé Alusèkèrè.


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìkirè

text: 14. Ile kósùn: Ìwádìí fi yé mi pé olùpìlèsè ilé yìí kì í páyà tàbí bèrù ní àkòkò tí rògbòdìyàn bá bé sílè láàrin ìlú. Ó máa ńsùn pèlú ìfòkànbalè lásìkò làásìgbò. Èyí ló fà á orúko ilé yìí “ilé kósùn-ko-nà-tán”.


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìkirè

text: 15. Ilé olórìsàoko: Ìwádìí fi hàn mí pé òrìsàoko ni orìsà tí olùpilèsè ilé yìí máa ńbo. Èyí tó fa sáàbàbí orúko ilé yìí ILÉ OLÓRÌSÀOKO.


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìkirè

text: 16. Ìyànà Ègbá: Ìwádìí fi hàn gbangba pé ni ìgbà ìwásè àwon ègbá pò jojo ni agbègbè yìí. Èyí ló fún ìyànà agbègbè yìí ní orúko Ìyànà Ègbá.


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìkirè

text: 17. Ilé elékuru: Ìwádìí fi yé mi pé Olùpilèsè ilé yìí féràn láti máa bo Èsù. Òrìsà tí a mo oúnje rè sí èkuru. Èyí ló sì tún fà á tí olùpilèsè náà fi féran láti máa je èkuru. Ìdí nìyí ti ilé yìí fi ńjé ilé Elékuru.


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìkirè

text: 18. Ilé Balógun: Ìwádìí fi yé mi pé enìtó kókó je balógun ni ìlí Ìkirè ló pèsè ìlé yìí. Èyí ló fà á ti ìlé yìí fi ńjé ilé Balógun.


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìkirè

text: 19. Ilé Omódá: Ìwádìí fi hàn mí pé Oba lóni ìlú. Ibití omo oba fúnra rè dúró sí ni a mò sí Omódá ní ìlú Ìkìrè lónì í.


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìkirè

text: 20. Ile Orí-Eérú: Àdúgbò kan ní ilú Ikìrè tí ìwádìí fi hàn pe eérú ti séyo láì mo ìdí rè ni à ńpè ní Orí-Eérú.


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìkirè

text: 21. Ilé súnmóyè: Ìwádìí fi yé mi pé orúko arákùnrin tó pèsè àdúgbò yìí ni a mò sí súnmóyè. Eléyìí tí ó fa orúko àdùgbò yìí.


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìkirè

text: 22. Ilé láàkoosìn: Ìwádìí fi yé mi pé olóyè kan tó ńjé Osìn wo ìlú Ìkirè wá fún àbèwò. Ibití Oba ti téwógbà á ni à ń pè ni láàkoosìn – Olá-kò-ko-osìn.


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìkirè

text: 23. Ilé Ìsàlè-Àbàtà: Àdúgbò kan ti àbàtà tip ò jojo ni à ń pè ní Isale-Àbàtà.


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìkirè

text: 24. Ilé Òkè Awo: Ìwádìí fi hàn pé olórí àwon awo ìlú ló te àdúgbò yìí dó.


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìkirè

text: 25. Ilé Késińjó: Ìwádìí fi yé mi pé bàbá kan máa ńso esin kan mólè ní àdúgbò yìí, esin náà sì máa ńjó lóòrèkórèè. Èyí ló fà á tí wón fi ńpe àdúgbò yìí ní késińjó.


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìkirè

text: 26. Ilé Òkè Olá: Ìwádìí fi hàn mí pé gbogbo àwon tó ńgbé àdùgbò yìí lóní owó lówó ní ìgbà ìwásè. Èyí ló faa orúko rè yìí òkè olú. Wón máa ńki àwon ará àdúgbò yìí pé “Omo olá tó pò títí, Olá tí ò ní pèkun. Olá tí pò títí, Olá tí ò lábùkù.


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìkirè

text: 27. Ilé Sábó: Ìwádìí fi hàn mí pé ìbití àwon Haúsá máa ńsábo sí tàbí tí àwon Haúsá tí máa ńse àtìpó ni à ń pè ní sábó.


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìkirè

text: 28. Ilé Mòsà: Ìwádìí fi yé mi pé ibití a gbé mo òrìsà tí a sì gbé ńbo ó ni à ńpè ni Mòsà.


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìkirè

text: 29. Ilé Kúògbó: Ìwádìí fi hàn mí pé arákùnrin tó pilèsè ilé yìí jé ìríjú gbogbo ìlú. Àìsàn ńlá kan se tó béè gè tí won fi kó ilé ohílèkùn ńlá kan fún un gégé bí ifá se wí. Látàrí gbogbo èyí, ìwádìí fi yé mi pé ikú pàpà mulo. Èyí ló fà á ti wón fi ńpe ilé yìí ní ìlé ikú-kò-gbó-ìlèkùn.


title: Àwọn àdúgbò ìlú Ìkirè

text: 30. Ìlé pàràkòyí: Ìwádìí fi yé mi pé olórí àwon onísòwò ìlú tí orúko ńjé pàràkòyí ló pilèsè ilé yìí. Èyí ná fi máa ńki àwon omo ilé yìí ni “Pàràkòyí ògá-ìsòwò”.


title: Àwọn Àdúgbò Oyé-Èkìtì

text: Adugbo Oye-Ekiti


title: Àwọn Àdúgbò Oyé-Èkìtì

text: Oyé-Èkìtì : Àdúgbò


title: Àwọn Àdúgbò Oyé-Èkìtì

text: 1. Ijisẹ:- Àdúgbò ti a n pen i Ijisẹ ni o fẹ ilu Ọye do lati Ile Ifẹ wa. Wọn pa erin ibi  ti ẹrin náà ku si iba ni wọn pe ni atẹba ẹni to pa erin náà ni ọlọta aburo ijise ibi ti wọn pa erin náà si ni wọn pe ni ijisẹ. Ijisẹ lo pa àwọn ara Ọyẹ wa lati ile ifẹ pe wọn ti ri ibi tí wọn magbe. Ijisẹ ni orisu ilu Ọyẹ lati ile-ifẹ wa.


title: Àwọn Àdúgbò Oyé-Èkìtì

text: 2. Ọgbọ mẹta :- Ọ̀nà mẹta ni àwọn ara ọgbọ mẹta ti si wa ki wọn to tẹ̀dó si ilu Ọyẹ.


title: Àwọn Àdúgbò Oyé-Èkìtì

text: 3. Ọmọdọwa:- Ibi jẹ agbegbe ti ọba ilu maa n gbe.


title: Àwọn Àdúgbò Oyé-Èkìtì

text: 4. Ire:- Aburo Oloye ni Àdúgbò to wa ni Iyeni, Ọde ni se idi ti o fi ń de ade ogun


title: Àwọn Àdúgbò Oyé-Èkìtì

text: 5. Ulọdo:- Ibe ni wọn ti se ọdẹ


title: Àwọn Àdúgbò Oyé-Èkìtì

text: 6. Ilẹsẹ:- Àdúgbò yi kọ de igọsi ko si de ilu Ọyẹ wọn wa ni arin meji.


title: Àwọn Àdúgbò Oyé-Èkìtì

text: 7. Ilẹdara:- Orukọ ti àdúgbò yi jẹ wa lati ile-ifẹ wa ni wọn tun jẹ ni ìgba ti wọn de ilu Ọyẹ.


title: Àwọn Àdúgbò Oyé-Èkìtì

text: 8. Odo:- ibi ti àdúgbò yi deto si je egbe odọ.


title: Àwọn Àdúgbò Oyé-Èkìtì

text: 9. Iwaro:- Oni imọlẹ kan ti wọn máa ń jo ni ibẹ ìdí ti wọn fi pe ni ìwarọ ni  yẹn.


title: Àwọn Àdúgbò Oyé-Èkìtì

text: 10. Ijagun:- Awọn ti on jagun ni wọn gbe ni àdúgbò yìi.


title: Àwọn Àdúgbò Oyé-Èkìtì

text: 11. Oke-Ọfa:- Apa oke ni àdúgbo naa wa


title: Àwọn Àdúgbò Oyé-Èkìtì

text: 12. Ayegbaju:- Wọn tun pe àdúgbò yi ni odo-oje nitori pe ẹgbẹ odo ni ilu náà wa.


title: Àwọn Àdúgbò Oyé-Èkìtì

text: 13. Ẹgbẹ:- Ọ̀nà mẹta ni àwọn ara ẹgbẹ ti si wa ki wọn to wa si mọ àwọn ara  ijisẹ.


title: Àwọn Àdúgbò Oyé-Èkìtì

text: 14. Ijagẹmọ:- Àwọn ara àdúgbò yin i a mọ si ologun tàbí onija láti ìle-ifẹ wa.  Igbati wọn de ilu Ọyẹ wọn sit un pe wọn ni ijagẹmọ nitorí ija wọn.


title: Àwọn Àdúgbò Oyé-Èkìtì

text: 15. Ilogbo:- àdúgbo yi jẹ pàtàkì ni ìlú Ọye, Ijalọ po púpọ̀ si arin wọn itorí náà ni wọn  ni ọmọ orin yọyọ ilugbo.


title: Àwọn Àdúgbò Oyé-Èkìtì

text: 16. Ilupeju:- Ireko ilu Ọyẹ ni, àwọn ni wọn máa ń sin ọba Ọyẹ wọn máa ń pe jọ  si ilu Ọyẹ láti ba ọba ji roro, ìdí ti wọn fi pe wọn ni ilupeju.


title: Àwọn Àdúgbò Oyé-Èkìtì

text: 17. Orisunmíbare:- Wọn jẹ àdúgbò ti o ko owo ati oríṣìíríṣìí dukiya wa si ilu Ọyẹ,  àwọn ara Ọyẹ ri pe ọlọrọ ni wọn jẹ ni wọn se pe wọn ni orísunmibare.


title: Àwọn Àdúgbò Oyé-Èkìtì

text: 18. Esọ sin :- àdúgbò yi ti wọn pe ni esọ sin jẹ ara àwọn ti ogun ko wa lati ile- ifẹ.


title: Àwọn Àdúgbò Oyé-Èkìtì

text: 19. Ile ya o :- Ogun ko wọn láti Iyao wa si ìlú Ọyẹ ti wọn wa ya ile gbe ni ilu Ọyẹ ni  wọn fi ń pe ni ile-yao.


title: Àwọn Àdúgbò Oyé-Èkìtì

text: 20. Ileesa:- Wọn jẹ àdúgbò to ji náà si ìlú nitorí wọn ko ogùn ba ilu púpọ̀.


title: Àwọn Àdúgbò Oyé-Èkìtì

text: 21. Ilẹmọ:- O wa lati ile-ifẹ wa si ilu Ọyẹ wọn si kin jẹ iyọ ni àdúgbọ̀ yi.


title: Àwọn Àdúgbò Oyé-Èkìtì

text: 22. Ipamọ:- wọn jẹ ọmọ ìya si ilẹmọ, wọn jẹ ara ilẹmọ ìdí ti wọn fi ń pe ni  ilẹmọ ni yen.


title: Àwọn Àdúgbò Oyé-Èkìtì

text: 23. Idọfin:- Ọ̀nà mẹrin ni àwọn ara àdúgbò yi ti si wa kì wọn to para po wa si  Ijisẹ.


title: Àwọn Àdúgbò Oyé-Èkìtì

text: 24. Irare:- Ilare ni wọn jẹ ni ilẹ-Ifẹ wọn wa ń jẹ́ irare ni ìgbati wọn de ilu  Ọyẹ.


title: Àwọn Àdúgbò Oyé-Èkìtì

text: 25. Oke ìyin-Araroni:- Ọ̀nà mẹta ni wọn ti si wa


title: Àwọn Àdúgbò Oyé-Èkìtì

text: 26. Iyeni:- jẹ àdúgbò ti wọn ti jẹ orogun ni ilu Ọyé.


title: Àwọn Àdúgbò Oyé-Èkìtì

text: 27. Asara:- àdúgbò yìí jẹ ibi àwọn ìransẹ ọba ń gbe.


title: Àwọn Àdúgbò Oyé-Èkìtì

text: 28. Oloyagba:- Iya gba ni ogun tí ki wọn wa sí ilu Ọyẹ ni wọn se ń jẹ oloyagbe. 29.  Ibẹru:- Ọlota ni aburo Ijise lati ile ifẹ wa nígbati wọn de Ọyẹ iberu ati Ijisẹ wa yapa o sit un jẹ àdúgbò ti o bẹru ogun tàbí ija púpọ̀.


title: Àwọn Àdúgbò Oyé-Èkìtì

text: 30. Imijẹ:- Àdúgbò yii wa láti ilu Itapu iṣẹ ọdẹ ni baba ń la wa n se. Iṣẹ yii lo  se wa si ilu Ọyẹ ìdí ti wọn fi tẹ̀dó si ìlú Ọyẹ ni èyí.


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: ATÚMỌ̀-ÈDÈ (YORÙBÁ-ENGLISH):B


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 1. box (n); Àpótí: I kept my dresses inside Sade’s box. (Mo kó aṣọ sínú àpótí sadé).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 2. bov (v); Ẹ̀sẹ́: Olu boxed me in the nose. (Olú kàn mí ní ẹ̀sẹ́ ni imú).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 3. boy (n); Ọmọkùnrin: Àdùkẹ́’s mummy gave birth to a baby boy. (Ìyá Àdùkẹ́ bí  ọmọ ọkùnrin).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 4. boycott (v): Já. We Boycott the load because it was too expensive. (A já ẹrù náà  sílẹ̀, nítórí pé ó ti wọ́n jù).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 5. boycott (n); pa tì: You Boycott me as of no account. (Àpatì ló pa mí tì).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 6. bracelet (n); Ẹ̀gbà omì ọmọ́: Bracelet is in her hand. (Ẹ̀gbà omì ọwọ́ wà ní ọwọ́  rẹ̀).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 7. braces (verb); dè: He brace up the trouser. (Ó de sòkòtò náà sókè).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 8. bracket (noun); àmì: He gave me a signal. (Ó fàmì hàn mí).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 9. brag (verb); halẹ̀: He made empty brag to me. (Ó hàlẹ̀ mọ́ mi).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 10. braid (verb); dì: She braid her hair in wisps unth black thread. (Títí di irun orí rẹ̀  ní òwú dúdú).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 11. braid (noun); irún dídì. She wears her hair in braids. (Irun orí rẹ̀ wà ní dídì).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 12. brain (noun); Ọpọlọ: He fell and dashed his brain out on the rocks. (Ó subú, ó fi  ọpọlọ gbá òkúta).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 13. brake (nonu); Ìjánu kẹ̀kẹ́: The brake of the bicycle is not good. (Ìjánu kẹ̀kẹ́ náà kò  dára).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 14. branch (noun); ẹ̀ka igi: He dimbed up the tree and hid among the branch. (Ó gun  igi, ó sa pamọ́ si ara ẹ̀ka igi).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 15. branch (verb): pèka: The bank has branches in all posts of the Country. (Ìle  ìfowópamọ́ náà pẹ̀ka kaàkiri orílẹ̀ èdè yìí.


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 16. brass (noun); idẹ: Brass con not made oduduwa’s axe. (Idẹ̀ kò se é nọ àáké  òdùduwà).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 17. brave (adjective); gbóyà: It was brave of him to enter the buring building. (O  gbóyà lati wo inú ilé tí ó ń jó).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 18. bread (noun) Àkàrà: He eats bread. (Ọmọ náà fẹ àkàrà).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 19. break (verb); fọ́: He break my bread with a cudget. (Ó fọ́ mi ní kùmọ̀ lórí).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 20. break fast (nonu); ónújẹ àárọ̀: I am eating my breakfast. (Mò ń jẹ óńjẹ àárọ̀ mi).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 21. Breast (nonu); ọmí: The new baby is suckling her mother’s breast. (Ọmọ titun náà  ńmu omí ìyá rẹ̀).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 22. breath (noun); èémí: The breath of the boy is not okay. (Èémí ọmọ náà kò dára).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 23. breathe (verb) mí: He breathe loudly. (Ó ń mú sókè).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 24. breed (verb); se ìtọ́jú: The Doctor breed up the patient. (Dókítà se ìtójú aláìsàn).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 25. breeze (noun); Atẹ́gùn: The breeze carried the money away. (Atẹ́gùn gbé owó  náà lọ).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 26. brew (verb); pọn ọtí: Bọlá brewed alcoholicdrink. (Bọ́lá pọn ọtí ògógóró).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 27. briber (noun) Àbẹ̀tẹ́lẹ̀: Bribery is prohibited. (Àbètẹ́lẹ̀ kò dára).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 28. Bribe (verb); bẹ àbẹ̀tẹ́lẹ̀: The child was bribed to take the nasty medicine. (Ọmọ  náà bẹ àbẹ̀tẹ́lẹ̀ ki o to gba òògùn rẹ̀).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 29. brick (noun): amọ̀: A house made of red brick. (Ilé náà jẹ́ alámọ̀ pupa.


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 30. Bride (noun) Ìyàwó: Bride will bear a children and then as a make weight  produce the teath. (Ìyàwó á bí mẹ́sàn-án, á fi ọ̀kan se ẹ̀nì).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 31. Bridegroom (noun); Ọkọ ìyàwó: Ilè bridegrrom has come. (Ọkọ ìyàwó ti wọlé  dé).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 32. bridge (noun); Afárá: The bridge has collapsed. (Afárá náà ti yẹ̀


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 33. bridge (verb); safárá sí He formed a bridge on the water. (Ó safárá si ojú omi


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 34. bridle (noun); Ìjánu: The bridle of the car is not good. (Ìjánu ọkọ̀ náà kò dára).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 35. brigade (noun); Ẹgbẹ́ ọmọ ogun: The brigade donated a large of money. (Ẹgbẹ́  ọmọ ogun ni o da owo ju(.


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 36. bright (adjective); tan ìmọ́lẹ̀: Sunshine is bright. (Òòrùn náà tan ìmọ́lẹ̀).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 37. brilliant (adjective); Títànsàn: He is a brilliant boy. (Ìrawọ̀ ọmọ náà tàn sàn).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 38. brim (noun); bèbè odò: I saw the child at a brim side. (bèbè odò ni a ti rí ọmọ  náà).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 39. bring (verb); mú wá: Ile soldiers came back bringing ‘ten’ prisoners. (Jagunjagun  náà mú wá àwọn ẹlẹ́wọ̀n mẹ́wàá).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 40. brittle (adjective); rerun wómú: Ade’s car had an accident and brittle. (Ọkọ̀ Adé  forí sogi ó rún wómú wómú).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 41. broad (adjective); gbòrò: The road is extensive. (Ojú ọ̀nà náà gbòrò).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 42. broadcast (adjective); fún káàkiri: The British broadcasting corporation. (Ile  ìgbìmọ̀ fún káàkiri ti alámọ̀ funfun).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 43. broken (adjective); fífọ́: Olu has broken all the plates. (Olú ti sọ gbogbo àwo di  fífọ́).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 44. bronze (noun): àdàlù bàbà: A bronze statue is in our house. (Àdàlù bàbà wà ní ilé  wa).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 45. brooch (noun): ohun ọ̀ṣọ́: Sọlá put brooch in her dress. (Sọlá fi ohun ọ̀sọ́ si ara  asọ rẹ̀).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 46. brood (verb); Sàba lórí: The hen brood on her eggs. (Adìyẹ náà sàba lórí ẹyin rẹ̀).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 47. broom (noun); ìgbálẹ̀: Sọlá bought a broom. (Sọlá ra ìgbálẹ̀).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 48. brother (noun); arákùnrin: My man has come. (Arákùnrin mi ti dé).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 49. brought mu; Ade brought his dog. (Adé mú ajá rẹ wá).


title: Atúmọ̀-èdè: Létà B

text: 50. brow (noun), iwájú: He is in brow of me. (Ó wà níwájú mí).