title: Historia ya Denmark

text: Mwaka 1397 malkia Margarete I aliolewa na mfalme wa Norway. Baada ya kifo cha mumewe alitawala nchi zote mbili na baadaye pia Uswidi. Mwaka 1397 wawakilishi wa falme tatu zilikutana katika mji wa Kalmar (Uswidi ya kusini) na kuelewana juu ya "Umoja wa Kalmar" yaliyounganisha nchi zote za Skandinavia chini ya mfalme wa Denmark ilhali kila nchi iliendelea kujitawala. Wakati ule Ufini (Finland) ilikuwa chini ya Uswidi. Iceland na Visiwa vya Faroe ziliingia pia kwa sababu zilikuwa chini ya Norway wakati ule.


title: Historia ya Denmark

text:
Umoja huo uliendela hadi mwaka 1521. Waswidi walianza kuchoka na utawala wa Kidenmark wakaondoka katika umoja huu mwaka 1521 pamoja na Ufini. Lakini Norway iliendela kuwa chini ya Denmark hadi mwaka 1814.
Mwaka 1537 Denmark ilijiunga na Matengenezo ya Kiprotestanti na kanisa la Kilutheri likawa dini rasmi nchini. Hivyo Denmark ikawa kati ya nchi muhimu sana ya Ulutheri.


title: Historia ya Denmark

text: Nchi ilikuwa na mapato mazuri kutokana na kodi ya kuruhusu meli kupita kwenye milango ya kuingia bahari ya Baltiki.


title: Historia ya Denmark

text: Katika vita na Uswidi maeneo ya Uswidi ya kusini yalipotelewa mwaka 1658.


title: Historia ya Denmark

text: Kuanzia karne ya 17 BK Denmark ilianza kutafuta makoloni. Ilitawala tayari visiwa vya Greenland na Iceland kama katika Atlantiki. Iliendelea kujiunga na biashara ya Uhindi na Amerika.


title: Historia ya Denmark

text: Koloni la kwanza kusini mwa dunia lilikuwa Trankebar katika Uhindi ya kusini mwaka 1620. Mwaka 1671 ilifuatwa na kisiwa cha St Thomas, 1718 na St John na 1733 na St Croix, vyote katika eneo la visiwa vya Karibi.


title: Historia ya Denmark

text: Denmark ilikuwa pia na maeneo madogo katika Afrika ya magharibi hasa kwa kusudi la biashara ya watumwa waliohitajika kwa ajili ya kilimo cha miwa huko Karibi.


title: Historia ya Denmark

text: Wakati wa vita kati ya Napoleon na Uingereza Denmark ilijaribu kukaa nje ya mapigano. Baada ya kuwakataza Waingereza wasipite kwenye milango ya bahari ya Baltiki, Uingereza ulivamia mji mkuu Kopenhagen na kuuchoma moto. Baada ya kushindwa kwa Napoleon, Waingereza waliadhibu Denmark kwa kuiondoa katika utawala wa Norway iliyounganishwa na Uswidi. Lakini makoloni ya Greenland, Iceland, Faroe na visiwa vya Karibi yalibaki chini ya nchi.


title: Historia ya Denmark

text: Kuanzia katikati ya karne Denmark iliona mwendo wa utaifa uliosababisha wasiwasi kati ya wakazi wenye utamaduni wa Kidenmark na wale wa utamaduni wa Kijerumani. Mfalme wa Denmark alitawala pia majimbo ya Schleswig na Holstein.


title: Historia ya Denmark

text: Schleswig katika Kaskazini iliwahi kuwa jimbo chini ya mfalme wa Denmark kwa karne nyingi hata kama idadi kubwa ya wakazi walikuwa Wajerumani.


title: Historia ya Denmark

text: Holstein ilikuwa sehemu ya Dola la Ujerumani tangu zamani. Mkataba wa mwaka 1460 ulisema majimbo hayo mawili hayatatenganihswa kamwe. Kama mtemi wa Holstein mfalme wa Denmark alikuwa pia na cheo ndani ya Ujerumani.


title: Historia ya Denmark

text: Kutokana na itikadi ya utaifa Wadenmark wengi walitazama hasa jimbo la Schleswig kama sehemu ya Denmark tu, hasa kwa sababu jimbo hili lilikuwa na idadi ya wakazi wenye lugha ya Kidenmark. Wakazi walio wengi waliokuwa Wajerumani walikuwa pia na uamsho wa utaifa wa Kijerumani, hivyo walikataa kuunganishwa na Denmark, mbali ya kuwa na mfalme huyuhuyu. Hasa walitetea haki yao ya kuwa pamoja na Holstein.


title: Historia ya Denmark

text: Fitina hii ilisababisha ghasia ya Wajerumani wa Schleswig iliyosababisha vita ya 1848 - 1851 kati ya Denmark, jimbo la Schleswig na jeshi la Prussia lililosaidia Wajerumani wa Schleswig. Waingereza na Warusi waliingilia kati wakazuia kushindwa kwa Denmark. Jimbo lilibaki upande wa Denmark kwa sharti la kuendelea na hali ya pekee chini ya mfalme wa Denmark lakini si kama sehemu ya Denmark.


title: Historia ya Denmark

text: Mwaka 1863 Denmark ilipata katiba mpya iliyolenga kuunganisha sehemu zote za Ufalme chini ya sheria moja. Kwa katiba hii Denmark ilivunja mapatano yaliyomaliza vita ya 1848-1851. Shirikisho la Ujerumani na hasa Bismarck, waziri mkuu wa Prussia, walichukua nafasi hii kuanzisha vita dhidi ya Denmark iliyoshindwa na kupaswa kukubali majimbo mawili kuwa sehemu za Ujerumani.


title: Historia ya Denmark

text: Denmark haikushiriki katika Vita Kuu ya Dunia ya Kwanza lakini Mkataba wa Versailles uliamua ya kwamba jimbo la Schleswig liwe na kura kama wakazi wanapendelea kukaa upande wa Ujerumani au Denmark. Wakazi wa sehemu ya Kaskazini walipendelea Denmark, hivyo Jimbo la Schleswig liligawiwa.


title: Historia ya Denmark

text: Wakati wa Vita Kuu ya Dunia ya Pili Denmark ilivamiwa na Ujerumani mwaka 1940 baada ya mapigano ya kijeshi ya masaa mawili. Kiasili Ujerumani ilitaka hasa kutawala milango ya bahari ya Baltiki na njia ya kufika Norway iliyovamiwa na Ujerumani pia.


title: Historia ya Denmark

text: Hivyo utawala wa Wajerumani ulikuwa na upole mwanzoni. Serikali ya Denmark pamoja na mfalme walibaki nchini, magazeti yaliendelea kupatikana na vyama vya kisiasa vilifanya kazi. Wajerumani waliridhika ya kwamba hawakupaswa kutumia wanajeshi wengi (waliohitajika penginepo) kuhakikisha utawala wao na ya kwamba Denmark ilisaidia uchumi wao kwa uzalishaji wa vyakula na bidhaa ya viwandani.


title: Historia ya Denmark

text: Tangu 1942 upinzani wa wananchi wengi dhidi ya hali ya kumilikiwa uliongezeka. Baada ya migomo mbalimbali ya wafanyakazi Ujerumani mwaka 1943 ilidai hatua kali zichukuliwe dhidi yao. Serikali ilikataa ikajiuzulu. Wajerumani waliweka nchi chini ya utawala wa kijeshi.


title: Historia ya Denmark

text: Wakati huohuo serikali ya Berlin ilitaka kukamata pia Wayahudi wa Denmark ambao hadi wakati ule waliishi maisha ya kawaida, tofauti na nchi nyingine zote za Ulaya zilizokuwa chini ya utawala wa Ujerumani ambako Wayahudi walikamatwa na kupelekwa katika makambi ya KZ. Wapinzani wa siasa ya kuua Wayahudi ndani ya ubalozi wa Ujerumani huko Kopenhagen walipasha habari hii kwa siri kwa viongozi wa Denmark. Katika muda wa masaa 24 karibu Wayahudi wote wa Denmark walifichwa na wenzao Wakristo na kupelekwawakati wa usiku Uswidi kwa maboti madogo ya wavuvi kuvukia mlango wa Oresund. Polisi ya Denmark ilikataa kukamata raia Wayahudi au kuwatafuta. Huo ni mfano wa pekee jinsi nia ya pamoja ya nchi chini ya utawala wa Kinazi iliweza kushinda mipango ya mauaji.


title: Historia ya Denmark

text: Kati ya jumla ya Wayahudi 8000 za Denmark, 481 pekee walikamatwa. Wajerumani waliogopa kuwapeleka katika makambi ya mauti moja kwa moja kwa sababu ya hasira ya Wadenmark waliohitajika katika mipango ya uchumi wa vita. Tena siasa ya kuua Wayahudi haukutangazwa mbele ya watu - kufuatana na matangazo rasmi Wayahudi walipelekwa katika maeneo ya Mashariki ya Ulaya ili wafanye kazi. Kwa hiyo Wajerumani walipeleka Wayahudi wachache wa Denmark katika kambi la Theresienstadt huko Ucheki lililokuwa kambi la maonyesho walipopelekwa wageni kutoka nchi za nje waliowahi kusikia habari za matendo maovu dhidi ya Wayahudi.


title: Historia ya Denmark

text: Kati ya Wayahudi waliokamatwa 116 waliuawa au kufa kambini. Wengine waliishi hadi mwisho wa vita.


title: Historia ya Denmark

text: Wakati wa vita Iceland iliamua kutangaza uhuru wake.


title: Historia ya Denmark

text: 1948 bara baada ya vita visiwa vya Faroe vilipewa madaraka ya kujitawala lakini vilibaki ndani ya umoja na Denmark.


title: Historia ya Denmark

text: Koloni la Greenland lilipewa madaraka haya mwaka 1979.


title: Historia ya Denmark

text: Denmark ikawa kati ya nchi zilizounda UM na pia NATO.


title: Historia ya Denmark

text: Mwaka 1973 ikajiunga na Jumuiya ya Ulaya (sasa: Umoja wa Ulaya).


title: Historia ya Denmark

text: Mwaka 2000 raia za Denmark walikataa kwa kura kujiunga na pesa ya Ulaya Euro.


title: Kopenhagen

text: Kopenhagen (Kidenmark: "København" = "Bandari ya wafanya biashara") ni mji mkuu wa Denmark pia mji mkubwa wa nchi na kitovu cha utawala, uchumi na utamaduni.


title: Kopenhagen

text: Kopenhagen iko Zealand (Sjælland) ambacho ni kisiwa kikubwa cha Denmark. Iko karibu na mji wa Malmo katika Uswidi ulio ng'ambo ya mlango wa bahari ya Oresund unaounganisha bahari ya Baltiki na Kattegat kuelekea Bahari ya Kaskazini. Sehemu ndogo ya mji iko kwenye kisiwa cha Amager.


title: Kopenhagen

text: Eneo la Kopenhagen lina miji ya Kopenhagen penyewe (wakazi 501,158), Frederiksberg (wakazi 91,855), Gentoftev (wakazi 68,623) na wakazi wengine 453,399 katika miji midogomidogo ndani ya wilaya ya Kopenhagen.


title: Skagerak

text: Skagerak ni mlango wa bahari kati ya Norway na Denmark karibu na mji wa Skagen. Skagerak inahesabiwa kuwa sehemu ya Bahari ya Kaskazini. Upande wa Mashariki inaanza Kattegat.


title: Skagerak

text:
Karibu na pwani la Norway kuna mfereji wenye kina kubwa hadi 770 m chini ya UB.
Mafuta na gesi zinapatikana kwa njia ya pampu kutoka eneo chini ya bahari.


title: Kattegat

text: Kattegat ni mlango wa bahari katika Ulaya ya kaskazini kati ya rasi ya Jutland ya Denmark na pwani la Uswidi (Sweden).


title: Kattegat

text: Kattegat ni sehemu ya njia ya kuunganisha Bahari ya Kaskazini na Bahari ya Baltiki. Kaskazini yake iko Skagerak na kusini milango ya Oresund na Belt Mkubwa.


title: Kattegat

text: Bahari haina kina kubwa lakini kuna usafiri mwingi wa meli za kila aina. Machafuko wa maji kutokana na mbolea wa kilimo yamesababisha kupungua sana kwa samaki katika sehemu hii.


title: Jutland

text: Jutland (Kidenmark: "Jylland"; Kijerumani: "Jütland") ni rasi katika Ulaya ya kaskazini. Sehemu ya kusini ni Ujerumani na sehemu kubwa ya kaskazini ni Denmark.


title: Jutland

text: Mara nyingi ni sehemu ya Denmark pekee inayohesabiwa kuwa Jutland. Kwa maana hiyo Jutland ni sawa na Denmark Bara maana sehemu nyinhine za nchi ni visiwa tu.


title: Jutland

text: Rasi inatenganisha Bahari ya Kaskazini na Bahari ya Baltiki.


title: Jutland

text: Eneo la sehemu ya Denmark ni 29,775 km² ina wakazi 2,491,852 (2004). Karibi karibu yote ni tambarare na vilima vidogovidogo hadi kimo cha 170 m pekee.


title: Jutland

text: Sehemu ya Kijerumani ilikuwa zamani temi mbili za Schleswig na Holstein na siku hizi jimbo la Schleswig-Holstein ndani ya Shirikisho la Jamhuri ya Ujerumani.


title: Jutland

text: Miji mikubwa ya Jutland ni:


title: Jutland

text: Historia ya Denmark


title: Oresund

text: Oresund (Kidenmark: "Øresund", Kiswidi: "Öresund") ni mlango wa bahari unaotenganisha kisiwa cha Zealand "(Sjælland)" katika Denmark na jimbo la Skone ("Skåne") katika Uswidi.


title: Oresund

text: Oresund ni moja kati ya milango mitatu ya bahari inayopita katika visiwa vya Denmark na kuunganisha Bahari ya Kaskazini na Bahari ya Baltiki kwa njia ya Kattegat na Skagerak. Ni kati ya njia za bahari duniani zenye meli nyingi sana.


title: Oresund

text: Tangu mwaka 2000 kuna daraja la kuvukia Oresund kutoka Denmark kwenda Uswidi. Lilifunguliwa rasmi tarehe 1 Julai mwaka 2000 na mfalme Carl XVI Gustav wa Uswidi na malkia Margrethe II wa Denmark.


title: Bendera ya Uswidi

text: Bendera ya Uswidi ni ya rangi buluu yenye msalaba njano wa kulala. Muundo wake umefuata muundo wa Danebrog ya Denmark jinsi ilivyo na bendera zote za Skandinavia.


title: Bendera ya Uswidi

text: Chaguo la rangi kimetokana na nembo ya mfalme wa Uswidi. Bendera imepatikana tangu mwaka 1663.


title: Bendera ya Uswidi

text: Kuna utaratibu wa kuonyesha bendera: hupandishwa kila siku saa 2 asubuhi, kati ya Novemba hadi Februari saa 3 asubuhi (miezi penye giza). Inashushwa wakati wa kuchwa au mwisho saa 3 usiku (katika miezi ya mwanga giza inachelewa au kupotea kabisa).


title: Papa Pius X

text: Papa Pius X (2 Juni 1835 – 20 Agosti 1914) alikuwa Papa kuanzia 4 Agosti 1903 hadi kifo chake.


title: Papa Pius X

text: Alitokea kijiji cha Riese, Veneto, Italia Kaskazini.


title: Papa Pius X

text: Jina lake la kuzaliwa lilikuwa "Giuseppe Sarto".


title: Papa Pius X

text: Kabla ya kuchaguliwa kama Papa, aliwahi kuwa paroko, askofu wa Mantua(tangu 1884, halafu Patriarki askofu mkuu wa Venice (tangu 1893). Hivyo alikuwa na mang'amuzi mengi ya uchungaji|kichungaji.


title: Papa Pius X

text: Alimfuata Papa Leo XIII na kuvishwa taji tarehe 9 Agosti 1903, wa kwanza katika karne ya 20. Akafuatwa na Papa Benedikto XV.


title: Papa Pius X

text: Kwa kuwa katika uchaguzi ma[[kardinali walimpiga kura kwanza mwenzao Rampolla, lakini aliwekewa kura ya turufu na Kaisari wa Austria-Hungaria, mara alipochaguliwa Pius X alifuta haki hiyo ya Kaisari na kuamua atengwe na Kanisa Katoliki yeyote atakayeingilia tena uchaguzi wa Papa.


title: Papa Pius X

text: Lengo lake lilifafanuliwa na kaulimbiu yake: "Instaurare omnia in Christo" Kukamilisha yote ndani ya Kristo.


title: Papa Pius X

text:
Kweli alijitahidi kuleta hali mpya katika Kanisa
[[Jamii:Waliozaliwa 1835]]
[[Jamii:Waliofariki 1914]]
[[Jamii:Papa]]
[[Jamii:Wafransisko]]
[[Jamii:Watakatifu wa Italia]]


title: Papa Pius XI

text: Papa Pius XI (31 Mei 1857 – 10 Februari 1939) alikuwa Papa kuanzia tarehe 6 Februari 1922 hadi kifo chake.


title: Papa Pius XI

text: Alimfuata Papa Benedikto XV na kuvishwa taji tarehe 12 Februari 1922. Akafuatwa na Papa Pius XII.


title: Papa Pius XI

text: Alitokea nchi ya Italia. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa "Achille Ambrogio Damiano Ratti".


title: Papa Pius XI

text: Kabla ya kuchaguliwa kama Papa, alikuwa askofu mkuu wa Milano (tangu 1921).


title: Papa Pius XII

text: Papa Pius XII (2 Machi 1876 – 9 Oktoba 1958) alikuwa Papa kuanzia tarehe 2 Machi 1939 hadi kifo chake.


title: Papa Pius XII

text: Alitokea nchi ya Italia. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa "Eugenio Maria Guiseppe Giovanni Pacelli".


title: Papa Pius XII

text: Alimfuata Papa Pius XI na kuvishwa taji tarehe 12 Machi 1939. Akafuatwa na Papa Yohane XXIII.


title: Papa Pius VIII

text: Papa Pius VIII (20 Novemba 1761 – 30 Novemba 1830) alikuwa Papa kuanzia tarehe 31 Machi 1829 hadi kifo chake. Alitokea nchi ya Italia.


title: Papa Pius VIII

text: Jina lake la kuzaliwa lilikuwa "Francesco Saverio Castiglioni".


title: Papa Pius VIII

text: Alimfuata Papa Leo XII na kuvishwa taji la Kipapa tarehe 5 Aprili 1829. Akafuatwa na Papa Gregori XVI.


title: Bendera ya Ghana

text: Bendera ya Ghana ina milia mitatu ya kulala ya rangi nyekundu, dhahabu na kijani pamoja na nyota nyeusi katikati. Hizi ni rangi za Ethiopia zinazoitwa pia rangi za Umoja wa Afrika. Bendera ya Ethiopia ilikuwa ya kwanza katika Afrika ya kurudia rangi hizi na nchi nyingi zilifuata.


title: Bendera ya Ghana

text:
Imetumika tangu 1957. Kati ya 1964 hadi 1966 ilibadilishwa kwa kufanya mlia wa katikati mweupe.
Bendera imetungwa na Mrs. Theodosia Salome Okoh kwa ajili ya sherehe ya uhuru mwaka 1957.
Mara nyingi rangi zinaelezwa kwa njia hiyo: nyekundu kama rangi ya damu iliyomwagika kwa ajili ya ukombozi, dhahabu kwa ajili ya utajiri wa madini na kijani kwa ajili ya misitu na kilimo.


title: Bendera ya Ghana

text: Nyota nyeusi inasemekana imetoka katika nembo ya kampuni ya usafiri kwa meli ya Black Star Line iliyokuwa chini ya Marcus Garvey kuanzia 1919 hadi 1922.


title: Bendera ya Zambia

text: Bendera ya Zambia ni ya kijani. Katika kona ya chini kuna eneo ndogo la milia mitatu ya kusimama ya nyekundu, nyeusi na dhahabu. Juu yake iko tai ya dhahabu.


title: Bendera ya Zambia

text: Bendera hii imetokana na bendera ya chama cha kupigania uhuru "United National Independence Party (UNIP)". Imechukuliwwa kama bendera rasmi ya taifa wakati wa uhuru 24. 10. 1964. Ilibadilishwa kidogo mwaka 1996.


title: Bendera ya Zambia

text: Rangi ni zilezile za Ethiopia au rangi za Umoja wa Afrika pamoja na rangi nyeusi.


title: Bendera ya Zambia

text: Rangi zinaelezwa mara nyingi kwa njia ifuatayo:


title: Bendera ya Zambia

text: Tai ni ndege ya mto Zambezi iliotoa jina lake kwa nchi ya Zambia.


title: Bendera ya Zimbabwe

text: Bendera ya Zimbabwe ni ya milia saba ya kulala na pembetatu upande wa nguzo.


title: Bendera ya Zimbabwe

text: Rangi za milia ni kimsingi ile ya Ethiopia au rangi za Umoja ya Afrika: Kijani - njano - nyekundu. Rangi hizi zinarudia mara mbili lakini ufuatano unabadilishwa. Mlia wa saba katikati ni nyeusi.


title: Bendera ya Zimbabwe

text: Rangi hizi zilipatikana pia kwenye bendera ya chama cha ZANU.


title: Bendera ya Zimbabwe

text: Milia ya tatu ya juu ni sawa kabisa na bendera ya Ethiopia.


title: Bendera ya Zimbabwe

text: Milia mitatu ya chini ni sawa kabisa na bendera ya Ghana inayofuata kielelezo cha Ethiopia lakini kwa kubadilisha ufuatano wa rangi.


title: Bendera ya Zimbabwe

text: Hivyo bendera inaunganisha bendera ya nchi ya Afrika iliyofaulu kujitetea dhidi ya ukoloni na bendera ya kwanza katika Afrika iliyopata uhuru baada ya ukoloni.


title: Bendera ya Zimbabwe

text: Mlia mweusi wa katikati kwa kawaida inadokeza kwa rangi wa watu wa Afrika.


title: Bendera ya Zimbabwe

text: Pembetatu nyeupe upande wa nguzo unaonyesha picha ya ndege juu ya nyota nyekundu.


title: Bendera ya Zimbabwe

text: Ndege ni mfano wa sanamu za ndege wa jiwe la steatiti zilizopatikana katika maghofu ya Zimbabwe Kuu. Imekuwa nembo la nchi.


title: Bendera ya Zimbabwe

text: Nyota nyekundu chini yake hukumbusha mapambano ya ukombozi.


title: Bendera ya Guinea-Bissau

text: Bendera ya Guinea-Bissau ina milia mitatu ya rangi nyekundu, njano na kijani pamoja na nyota nyeusi. Mlia mwekundu ulio na nyota nyeusi unasimama upande wa nguzo lakini mbili za njano na kijani zimelala. Hizi ni rangi za bendera ya Ethiopia au rangi za Umoja wa Afrika.


title: Bendera ya Guinea-Bissau

text: Bendera hii imekuwa bendera rasmi tangu mwaka 1973 nchi ilipopata uhuru kutoka Ureno.


title: Bendera ya Jamhuri ya Afrika ya Kati

text: Bendera ya Jamhuri ya Afrika ya Kati ina milia minne ya kulala ya rangi buluu - nyeupe - kijani - njano inayokatwa na mlia mmoja mwekundu wa kusimama. Ndani ya mlia wa juu kuna nyota ya pembetano njano.


title: Bendera ya Jamhuri ya Afrika ya Kati

text:
Bendera hii imetungwa na Barthélemy Boganda aliyekuwa rais wa kwanza wa eneo la kujitawala wa Ubangui-Shari wakati wa mwisho wa ukoloni wa Ufaransa.
Boganda aliamini ya kwamba "Afrika na Ufaransa wanapaswa kwenda sambamba". Hivyo aliunganisha rangi za bendera ya Ufaransa (nyekundu-nyeupe-buluu) na rangi za Umoja wa Afrika (nyekundu - kijani - njano).


title: Bendera ya Jamhuri ya Afrika ya Kati

text: Nyota ni alama ya uhuru.


title: Bendera ya Ufaransa

text: Bendera ya Ufaransa ("Kifaransa: Tricolore = rangi tatu") ina milia mitatu ya kusimama katika rangi za buluu - nyeupe - nyekundu.


title: Bendera ya Ufaransa

text: Imeanzishwa wakati wa mapinduzi ya Ufaransa kabla ya mwaka 1794. Rangi nyeupe ilikuwa rangi ya kifalme. Rangi za nyekundu na buluu zilikuwa rangi za mji wa Paris. Zote pamoja ziliahi kutumika hata kabla ya mapinduzi lakini bila utaratibu maalumu.


title: Bendera ya Ufaransa

text: Mbunge La Fayette alianzisha alama ya rangi hizi tatu zikikaa kama mviringo kama kitambulisha cha mapinduzi.


title: Bendera ya Ufaransa

text: Mwaka 1794 Buge ilitangaza bendera hii kuwa bendera rasmi ya taifa.


title: Global Voices Online

text: Global Voices ni mradi ulio chini ya Kituo cha Intaneti na Jamii cha Berkman (The Berkman Center for Internet and Society) kilicho chini ya Kitivo cha Sheria cha Chuo Kikuu cha Harvard. Mradi huu una blogu ambayo kazi yake ni kuandika muhtasari wa masuala yanayoandikwa na kuzungumziwa katika blogu mbalimbali duniani. Waanzilishi wa mradi huu ni Ethan Zuckerman na Rebecca Mackinonn.


title: Charles Richet

text: Charles Robert Richet (25 Agosti 1850 – 4 Novemba 1935) alikuwa daktari na mwanafiziolojia kutoka nchi ya Ufaransa. Hasa alichunguza vimiminiko vya mwili kama damu, jasho na kadhalika. Mwaka wa 1913 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.


title: Robert Barany

text: Robert Bárány (22 Aprili 1876 – 8 Aprili 1936) alikuwa daktari na mwanakemia kutoka nchi ya Hungaria. Mwaka wa 1914 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.


title: Otto Meyerhof

text: Otto Fritz Meyerhof (12 Aprili 1884 – 6 Oktoba 1951) alikuwa mwanakemia na mwanabiolojia kutoka nchi ya Ujerumani. Baadaye alihamia Marekani. Baadhi ya utafiti mwingine alichunguza uhusiano kati ya oksijeni na asidi ndani ya misuli. Mwaka wa 1922, pamoja na Archibald Vivian Hill alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.


title: Frederick Banting

text: Frederick Grant Banting (14 Novemba 1891 – 21 Februari 1941) alikuwa daktari kutoka nchi ya Kanada. Hasa alichunguza ugonjwa wa usukari, na pamoja na Charles Best aligundua dawa ya insulini. Mwaka wa 1923, pamoja na John Macleod alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba. Mwaka wa 1934 alipewa cheo cha “Sir” cha Uingereza.


title: Otto Warburg

text: Otto Heinrich Warburg (8 Oktoba 1883 – 1 Agosti 1970) alikuwa daktari na mwanafiziolojia kutoka nchi ya Ujerumani. Baadhi ya utafiti mwingine alichunguza uvutaji pumzi. Mwaka wa 1931 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.


title: Henry Dale

text: Henry Hallett Dale (9 Juni 1875 – 23 Julai 1968) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza hali ya kikemia ya nevi. Mwaka wa 1936, pamoja na Otto Loewi alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba. Pia alipewa cheo cha “Sir” cha Uingereza.


title: Bendera ya Afrika Kusini

text: Bendera ya Afrika Kusini ni ya pekee kati ya bendera za dunia ikiwa na rangi sita.


title: Bendera ya Afrika Kusini

text: Kimsingi muundo wake ni milia mitatu ya kulala ya nyekundu, kijani na buluu; pamoja na kanda nyembamba nyeupe juu na chini ya mlia wa kijani.


title: Bendera ya Afrika Kusini

text: Huu mlia wa katikati (kijani pamoja na kanda neupe) unagawiwa ukionyesha umbo la "Y" ya kulala. Pembetatu ndani ya kichwa cha "Y" ina rangi nyeusi inayotengwa na ijani ya "Y" kwa kanda nyembamba ya dhahabu.


title: Bendera ya Afrika Kusini

text: Bendera ilikubaliwa Aprili 1994 baada ya mwisho wa utawala wa ubaguzi wa mbari. Ilitengenezwa na Frederick G. Brownell kama bendera ya muda kwa ajili ya uchaguzi wa Aprili 1994 na kuapishwa kwa Nelson Mandela kama rais wa Afrika Kusini tarehe 10. 05. 1994. Imependwa na watu na kupokelewa katika katiba kama bendera ya kudumu.


title: Bendera ya Afrika Kusini

text: Kati ya rangi ni zile za Ethiopia au rangi za Umoja wa Afrika: kijani - njano (=dhahabu) na nyekundu. Bendera inaendeleza pia rangi za bendera ya zamani ya Afrika Kusini iliyotumiwa hadi 1994 yaani machungwa (=dhahabu), nyeupe na buluu.


title: Bendera ya Afrika Kusini

text: Vilevile rangi za bendera ya ANC zimepatikana: nyeusi, kijani na njano.


title: Bendera ya Afrika Kusini

text: Hakuna maelezo rasmi juu ya maana ya rangi hizi. Lakini mtungaji wa bendera Brownell alieleza mawazo yake wakati wa kutunga hivyo:


title: Bendera ya Msumbiji

text:
Bendera ya Msumbiji ina milia mitatu ya kulala ya rangi kijani - nyeusi - njano. Mlia mweusi ulio katikati ina kanda mbili nyembamba byeupa kando.
Upande wa nguzo kuna pembetatu nyekundu yenye jembe, bunduki na kitabu juu ya nyota njano ndani yake.


title: Bendera ya Msumbiji

text: Bendera hii ilikubaliwa mwaka 1983. Msingi wake ni bendera ya chama cha FRELIMO iliyofuata mfano wa bendera ya ANC ya Afrika Kusini.


title: Bendera ya Msumbiji

text: Tangu mwaka 2005 kulikuwa na maandalizi ya kupata bendera mpya lakini haijakubaliwa hadi 2006.


title: Bendera ya Msumbiji

text: Hasa picha ya bunduki aina AK-47 imekumbusha wananchi wengi kuhusu siku za vita ya wenyewe wa wenyewe baada ya kupata uhuru wakupendelea kutokuwa na picha hiyo. Lakini wengine wanaiona kama kumbukumbu ya mapambano ya ukombozi.


title: Bendera ya Msumbiji

text: Bendera inatumia rangi za Ethiopia au rangi za Umoja wa Afrika ambazo ni kijani - njano - nyekundu.


title: Bendera ya Msumbiji

text: Mara nyingi maana zifuatazo zinatolewa kwa ajili ya maana ya rangi:


title: Bendera ya Msumbiji

text:
Kijani: Utajiri wa ardhi
Nyeusi: Bara la Afrika
Njano: Utajiri wa madini
Nyeupe: Amani
Nyekundu: Mapambano ya uhuru


title: Bendera ya Msumbiji

text:
"Nembo":
Nyota njano: Kushikamana pamoja kwa wananchi
Kitabu: Elimu
Jembe: Kilimo
AK-47: Nia ya kutetea uhuru


title: Kiitalia

text: Kiitalia ("Lingua italiana" au "Italiano") ni lugha inayozungumzwa na watu milioni 85, hasa katika Rasi ya Italia.


title: Kiitalia

text: Ni lugha rasmi ya Italia, San Marino, Vatikano, Uswisi na katika sehemu za Slovenia na Kroatia.


title: Kiitalia

text: Inatumika pia katika Monako, Malta, Albania na visiwa kadhaa vya Ugiriki), halafu bado kama lugha ya elimu katika nchi zilizokuwa makoloni ya Italia kama Eritrea, Libya, Ethiopia na Somalia.


title: Kiitalia

text: Watu wengi wanaokitumia kama lugha mama wamekisambaza katika nchi zote walikohamia, kama vile Ujerumani, Ufaransa, Ubelgiji, Marekani, Kanada, Brazil, Uruguay, Argentina, Venezuela, Australia n.k.


title: Kiitalia

text: Ni ya 4 kati ya lugha za kigeni zinazosomwa zaidi duniani, hasa kwa sababu ya umuhimu wake katika ustaarabu, kuanzia muziki, lakini pia katika biashara, k.mf. ya bidhaa za utamaduni wa Italia.


title: Kiitalia

text: Kihistoria asili yake ni lugha ya Kilatini, hivyo pamoja na Kifaransa, Kihispania, Kireno, Kiromania na lugha nyingine ndogo ni moja ya lugha za Kirumi. Kati ya lugha hizo, Kiitalia ndicho kinachofanana zaidi na Kilatini, labda baada ya Kisardinia.


title: Kiitalia

text: Imegawanyika katika lahaja nyingi, hasa za Kaskazini na za Kusini mwa rasi hiyo. Imesanifiwa kwa msingi wa lahaja ya Firenze (mkoa wa Toscana, Italia ya Kati).


title: Hispania

text: Hispania ni nchi ya Ulaya ya kusini-magharibi. Imepakana na Ufaransa, Andorra, Ureno na eneo la Kiingereza la Gibraltar.


title: Hispania

text: Kuna pwani ndefu ya Bahari ya Mediteranea na pia ya Atlantiki.


title: Hispania

text: Visiwa vya Baleari kwenye Mediteranea na Visiwa vya Kanari katika Atlantiki pamoja na miji ya Afrika ya Kaskazini Ceuta na Melilla ni sehemu za Hispania.


title: Hispania

text: Hispania bara ni sehemu kubwa ya rasi ya Iberia.


title: Hispania

text: Mji mkuu ni Madrid ambayo ni pia mji mkubwa wa nchi.


title: Hispania

text: Eneo la nchi ni 500,000 km² ambalo lina wakazi wenye idadi zaidi ya watu milioni 44.395.286 (2006).


title: Hispania

text: Lugha rasmi ni Kihispania lakini majimbo 17 yamepewa mamlaka ya kujitawala katika mambo mbalimbali pamoja na siasa ya kiutamaduni hivyo lugha za Kikatalunya, Kivalencia, Kibaski na Kigalicia zimekuwa lugha rasmi za kijimbo pamoja na Kihispania.


title: Hispania

text: Wahispania walio wengi ni waamini wa Kanisa Katoliki.


title: Hispania

text: Mfalme Felipe VI amevaa taji mwaka 2014, akishika nafasi ya baba yake Juan Carlos I, anayeheshimiwa sana kwa sababu aliongoza taifa katika mabadiliko ya kutoka udikteta wa jenerali Francisco Franco kuelekea demokrasia. Hasa tendo la mfalme la kuzuia mapinduzi wa kijeshi linakumbukwa sana.


title: Hispania

text: Muundo wa serikali ni Ufalme wa Kikatiba, hivyo kisheria madaraka ya mfalme ni madogo.


title: Hispania

text: Utawala umo mikononi mwa serikali inayochaguliwa na bunge linaloitwa ""Las Cortes" likichaguliwa kwa kura za kidemokrasia.


title: Hispania

text: Wakazi wa kwanza waliojulikana kwa jina kuwa waliishi Hispania walikuwa Wakelti.


title: Hispania

text: Katika karne za 1 KK Wafoinike walianzisha miji kwenye pwani na kuchimba madini hasa shaba na fedha.


title: Hispania

text: Waroma wa Kale walivamia na kutawala Hispania kwa karne kadhaa wakileta lugha yao ya Kilatini kilichopata kuwa msingi wa lugha za kisasa za Hispania. Kibaski pekee si lugha ya Kirumi.


title: Hispania

text: Katika karne ya 5 makabila ya Kigermanik walivamia Dola la Roma pamoja na Hispania. Kati yao Wavandali na Wavisigothi walitawala sehemu kubwa ya Hispania.


title: Hispania

text: Tangu mwaka 711 jeshi la Waarabu Waislamu liliingia kutoka Afrika ya Kaskazini na kutwaa sehemu kubwa ya Hispania hadi karibu milima ya Pirenei, lakini watawala wa maeneo kadhaa katika kaskazini walijihami na kufaulu kudumisha uhuru wao.


title: Hispania

text: Waarabu walileta fani nyingi za maendeleo nchini.


title: Hispania

text: Katika kipindi cha vita cha karne nyingi Wakristo wa Kaskazini walifaulu polepole kuwarudisha nyuma Waarabu hadi kusini kwa nchi.


title: Hispania

text: Hatimaye mwaka 1492 mfalme Boabdil wa Granada, mji wa mwisho wa Waarabu, alishindwa na mfalme Ferdinand II wa Aragon na malkia Isabella wa Kastilia.


title: Hispania

text: Wiki chache kabla ya kushinda huko Granada wafalme wa Hispania walimkubalia nahodha Kristoforo Kolumbus kutafuta njia ya kufika Bara Hindi kupitia magharibi. Badala ya kufika India Kolumbus alifika kwenye visiwa vya Amerika ya Kati.


title: Hispania

text: Huo ulikuwa mwanzo wa upanuzi wa Hispania katika "Dunia Mpya" ya Amerika. Wahispania walijenga dola kubwa la kikoloni na kutwaa karibu Amerika ya Kusini yote pamoja na Amerika ya Kati na Mexiko hadi sehemu za kusini za Marekani ya leo.


title: Hispania

text: Katika miaka mia tatu iliyofuata Hispania ilitajirika sana kutokana na maliasili ya Amerika.


title: Hispania

text: Vita hivyo vilitokea mwaka 1898. Vilianza kwa shambulizi la Marekani tarehe 25 Aprili dhidi ya Puerto Rico vilivyokuwa koloni la Hispania na kuishia tarehe 12 Agosti 1898, jeshi la Hispania huko Manila (Ufilipino) liliposalimu amri.


title: Hispania

text:
Vita hivyo vilikuwa mwanzo wa Marekani kufuata siasa ya nje ya upanuzi hata katika maeneo ya mbali. Kabla ya vita hivyo Marekani ilishughulika kupanua eneo lake kwenye bara la Amerika ya Kaskazini dhidi ya wakazi asilia na dhidi ya Mexiko.
Marekani ilitumia nafasi ya ghasia ya wenyeji wa Kuba dhidi ya utawala wa kikoloni wa Hispania.


title: Hispania

text: Baada ya mlipuko kwenye manowari ya Marekani USS Maine katika bandari ya Havana, Marekani ilitangaza vita dhidi ya Hispania ingawa sababu ya mlipuko haijajulikana hadi leo ilikuwa nini.


title: Hispania

text: Hispania haikuweza kushindana na manowari na silaha za Marekani zilizokuwa zimeendelea kiteknolojia.


title: Hispania

text: Pia Marekani ilikuwa karibu na mahali pa vita na Hispania ilishindwa kuongeza wanajeshi na silaha.


title: Hispania

text: Hivyo Marekani ilitwaa makoloni ya Hispania ya Puerto Rico, Kuba na Ufilipino.


title: Kihispania

text: Kihispania ("Español") ni lugha ya kimataifa ambayo ni lugha ya kwanza kwa watu milioni 500; kwa jumla pamoja na wasemaji wa Kihispania kama lugha ya pili kuna milioni 600 duniani wanaosema Kihispania.


title: Kihispania

text: Asili ya lugha hiyo ni katika nchi ya Hispania (Ulaya kusini magharibi), lakini kutokana na historia ya ukoloni na ya biashara lugha imesambaa sana, hasa Amerika ya Kusini.


title: Kihispania

text: Lugha iliyozaa Kihispania ni Kilatini cha Waroma wa Kale waliotawala kwa muda mrefu Hispania.


title: Kihispania

text: Kati ya lugha za Kirumi Kihispania ni lugha ya kisasa ambayo ni karibu zaidi na lugha ya kale, isipokuwa Kiitalia.


title: Lugha za Kirumi

text: Lugha za Kirumi ni lugha zilizotokana na Kilatini kilichokuwa moja kati ya lugha za kale za Kihindi-Kiulaya.


title: Lugha za Kirumi

text: Ni lugha mama kwa watu milioni 800 hivi duniani.


title: Lugha za Kirumi

text: Zimehesabiwa hadi lugha 23 za namna hiyo, ingawa baadhi kwa wengine ni lahaja tu. Tena kuna Krioli nyingi zenye asili katika lugha hizo. Kati ya Krioli hizo, ile ya Haiti na ile ya Shelisheli ni lugha rasmi nchini.


title: Lugha za Kirumi

text: Kilatini kilikuwa lugha rasmi ya utawala, elimu na biashara ya Dola la Roma lililotawala maeneo ya Ulaya ya Kusini, Ulaya ya Magharibi, Afrika ya Kaskazini na Asia ya Magharibi kwa miaka mingi, hasa kati ya karne ya 1 KK na karne ya 5 BK.


title: Lugha za Kirumi

text:
Kilatini kiliendelea kuwa lugha ya watu wengi katika maeneo mbalimbali ya himaya hii kubwa hasa mijini.
Katika sehemu hizo zilijitokeza lahaja za pekee kulingana na lugha asilia za wenyeji.


title: Lugha za Kirumi

text: Baada ya kuporomoka kwa Dola la Roma la Magharibi, lahaja hizo za Kilatini katika nchi mbalimbali ziliendelea kuchanganyikana na lugha hizo na zile za makabila ya Wagermanik yaliyoteka maeneo hayo yote na hatimaye zikawa lugha za pekee.


title: Lugha za Kirumi

text: Lugha ambazo ni muhimi zaidi kama lugha za kitaifa ni:Lugha za Kihispania, Kifaransa na Kireno zimesambaa duniani kwa sababu ni lugha kuu za nchi ambazo zilikuwa na makoloni mengi, zikaacha lugha zao katika nchi nyingi, hasa Kihispania ambacho ni lugha kuu ya bara la Amerika, Kireno ambacho ni lugha rasmi ya Brazili na nchi 5 za Afrika na Kifaransa ambacho ni lugha rasmi katika nchi nyingi za Afrika, Amerika visiwani na Kanada.


title: Lugha za Kirumi

text: Kiitalia ni mojawapo ya lugha rasmi za Uswisi, pamoja na nchi ndogondogo za San Marino na Vatikani.


title: Lugha za Kirumi

text: Kiromania ni lugha rasmi ya Moldova pia, ingawa kwa jina la lahaja yake ya Kimoldova.Mabadiliko


title: Lugha za Kirumi

text: Misamiati


title: Lugha za Kirumi

text: Kifaransa


title: Lugha za Kirumi

text: Kireno


title: Lugha za Kirumi

text: Kihispania


title: Lugha za Kirumi

text: Kiitalia


title: Kireno

text: Kireno ("Português" - tamka "purtuGESH") ni lugha ya Kirumi inazungumunzwa nchini za Africa Kusini, Ureno na (Brazil). Imekuwa lugha ya kimataifa kutokana na historia ya ukoloni ya Ureno yenye wasemaji wa lugha ya kwanza milioni 190, pamoja na wasemaji wa lugha ya pili kuna watu milioni 200 duniani wanaoelewana kwa Kireno.


title: Kireno

text: Kutokana na historia ya ukoloni Kireno limepatikana katika nchi zifuatazo:


title: Kireno

text:
Ulaya, Africa na Amerika.
Kireno ni moja kati ya lugha za Kirumi maana yake kimetokana na Kilatini cha Dola la Roma lililotawala eneo la Ureno kwa karne nyingi.


title: Kireno

text: Ni karibu hasa na Kigalicia kinachozungumzwa katika Hispania ya Kaskazini.


title: Kireno

text: Wareno waliacha lugha yao katika koloni zao. Leo hii idadi ya wasemaji katika Ureno ni milioni 10 tu - idadi kubwa kabisa wako nje ya Ureno hasa Brazil.


title: Kireno

text: Ureno ilisambaa zaidi katika karne ya 20 kwa sababu Wareno waliondoka Ureno kutafuta kazi katika nchi nyingi za Ulaya. Vilevile kuna Wabrazil na Waangola waliotoka kwao kuhamia penginepo wakienda na lugha yao.


title: Abderrahmane Sissako

text: Abderrahmane Sissako (alizaliwa Mauritania mwaka 1961) aliishi nchini Mali wakati wa utoto na ujana wake, akahamia Urusi, mji wa Moscow, alipokaa miaka kumi na aliposoma kwenye Taasisi ya Sinema (VGIK).


title: Abderrahmane Sissako

text: Mwaka 1988 alitunga filamu yake ya kwanza inayoitwa "Mchezo" au "Le Jeu" kwa kifaransa.


title: Abderrahmane Sissako

text: Orodha ya filamu zake:


title: Mchikichi

text: Mchikichi ("Elaeis guineensis") ni kati ya miti iliyo muhimu zaidi kiuchumi. Matunda yake huleta mawese ambayo hutumika sana kama mafuta ya kupikia, kwa ajili ya madawa mbalimbali na siku hizi pia kama diseli.


title: Mchikichi

text: Mti unakua hadi kimo cha m. 30. Matunda yake ni madogo yakiwa pamoja kwa shingo. Jumla ya mti mmoja laweza kufikia 50 KG. Matunda haya huharibika haraka hivyo ni muhimu kuyashughulika mara moja baada ya mavuno.


title: Mchikichi

text: Asili yake Mchikichi ni Afrika ya Magharibi. Mti huu ulipewa jina la kisayansi "Elaeis guenesis" kwa sababu kiasili ilipatikana kwa wingi katika nchi za kanda ya Guinea. Siku hizi inakuzwa zaidi katika Amerika na hasa Asia ya kusini.


title: Mchikichi

text: Kabla ya ukoloni michikichi ilipatikana katika kanda ya kitropiki ya Afrika.


title: Mchikichi

text: Kwanza katika nchi za kanda ya Guinea: Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, Benin, Nigeria, Senegal, Sierra Leone, Togo.


title: Mchikichi

text:
Lakini imepatikana pia Afrika ya Mashariki: Kenya, Tanzania, Uganda.
Migunda mikubwa ya michikichi iko hasa Malaysia na Indonesia zenye mavuno ya 80% ya mawese duniani.


title: Mchikichi

text: Brazil na Kolumbia ziemanza vilevile kupanda michikichi kwa wingi.


title: Mchikichi

text: Uthai, Papua–Guinea Mpya na nchi za Afrika ya Magharibi zinachangia asilimia ndogo kwenye soko la dunia ya mawese. Katika Afrika kuna migunda mikubwa kidogo huko Nigeria, Côte d'Ivoire, Kamerun na Kongo Kinshasa.


title: Togo ya Kijerumani

text: Togo ya Kijerumani ilikuwa koloni ya Ujerumani kati ya 1884 na Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia.


title: Togo ya Kijerumani

text: Wafanyabiashara Wajerumani kutoka Hamburg na Bremen waliwahi kuwa na ofisi zao hasa huko Aneho kuanzia miaka ya 1870 BK. 1882 kampuni ya Woermann ilianzisha usafiri kwa meli kati ya Hamburg na Afrika na kufanya Togo kituo kimoja.


title: Togo ya Kijerumani

text: Wakati ule pwani la Togo ya leo ilikuwa bado eneo huru kati ya Pwani la Dhahabu (Ghana) chini ya Uingereza na eneo la Porto Novo (Benin) chini ya Ufaransa. Lakini Waingereza walisikitika ya kuwa biashara ya watu wa Aneho na Lome ilipanuka na nchi za Ulaya bila kuwaletea mapato ya ushuru kwa sababu bidhaa zilifika nje ya eneo lao.


title: Togo ya Kijerumani

text:
1884 Mwingereza aliyekuwa mkuu wa wilaya ya Kitta (Gold Coast - Ghana) alijaribu kutuma wanajeshi Aneho lakini alishindwa.
Baada ya tukio hili chifu Mlapa alikuwa tayari kufanya mapatano ya ulinzi na konsuli wa Ujerumani Gustav Nachtigal. Mkataba wa ulinzi ulitiwa sahihi tarehe 6 Julai 1884. Hii ilikuwa mwanzo wa ukoloni wa Ujerumani katika Togo.
Katika Septemba mtawala wa Porto Seguro alifanya mkataba wa ulinzi wa pili na mfanyabiashara Mjerumani Randad.


title: Togo ya Kijerumani

text:
Katika mapatano ya 1885 na 1887 Ufaransa ulikubali utawala wa Kijerumani na mpaka kati ya Togo na Dahomey (Benin). Mkataba wa Helgoland-Zanzibar iliondoa wasiwasi juu ya mipaka na eneo la Kiingereza upande wa magharibi.
Mwaka 1914 koloni ilikuwa na eneo la 87,200 km².


title: Togo ya Kijerumani

text: Koloni iliongozwa na maafisa waliokuwa mwanzoni na cheo cha kamishna wa Kaisari, halafu nkuu wa nchi, halafu gavana.Upanuzi wa Wajerumani ulianza kwa njia ya mikataba na machifu mbalimbali. Lakini kadiri utawala wao jinsi ilivyoingia zaidi ndani walikuta pia upinzani hasa kwa Wakabya na Wakonkomba hadi mwaka 1898. Kwa ujumla Wajerumani waliweza kupanuka bila jeshi kamili lakini kwa kutumia kikosi chao cha askari 700 wa polisi.


title: Togo ya Kijerumani

text:
Wajerumani waliona ya kwamba wenyeji walikuwa na michikichi na kakao.
Wajerumani walijenga bandari ya Lome na kuanzisha mashamba makubwa hasa ya michikichi na viwanda vya mawese. Wakajenga reli.
Sehemu kubwa ya kazi hizi zilitekelezwa na wenyeji kwa njia ya kazi za kulazimishwa.


title: Togo ya Kijerumani

text:
Togo ilikuwa kielelezo cha koloni za Ujerumani hasa kwa sababu iliendelea vizuri kiuchumi. Kinyume cha koloni zote nyingine Togo haikupokea misaada kutoka Berlin lakini iliweza kugharamia utawala wake kutokana na mapato yake yenyewe.
Elimu ya shule ilibaki zaidi mkononi mwa misioni ya kikatoliki na kiprotestant. Mnamo mwaka 1910 nchi ilikuwa na shule 196 za kikatoliki na shule 163 za kiprotestant. Wakatoliki walikuwa pia na shule ya ufundi. Kwa ujumla Wamisionari Wajerumani walipendelea lugha za kienyeji kama lugha za mafundisho. Wamisionari wa Shirika la Misioni ya Bremen waliendesha shule zote kwa Kiewe.
Serikali ya kikoloni ilikuwa na shule 4 pekee zilizofundisha kwa Kijerumani.


title: Togo ya Kijerumani

text: Mwanzoni wa Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia Waingereza na Wafaransa waliingia Togo kutoka pande zote. Wajerumani walikabidhi Lome kwa Waingereza tar. 8 Agosti 1914 wakarudi nyuma hadi Atakpame. Hapa walijisalimisha tarehe 27 Agosti 1914.


title: Togo ya Kijerumani

text: Nchi iligawiwa kati ya Wafaransa na Waingereza chini ya mamlaka ya Shirikisho la Mataifa. Togo ya Kiingereza ilitawaliwa pamoja na Pwani la Dhahabu (Ghana) ikabaki kwa Ghana hata baada ya uhuru.


title: Mnazi (kinywaji)

text: Mnazi ni pombe inayotengenezwa na utomvu wa nazi changa iliyogemwa ikiwa mtini. Utomvu huu ukikusanywa ndio unaotoa pombe ya mnazi.


title: Mnazi (kinywaji)

text: Pombe hii ya mnazi ni maarufu sana maeneo ya mwambao wa pwani Tanzania ambapo minazi huota kwa wingi hasa Tanga. Pombe hii haiongezwi kitu chote ili kukamilika. Huhitaji masaa 8 tu toka kugemwa ili kukamilika kunywewa, ina rangi nyeupe iliyofifia. Mnazi ni pombe ya asili ya Wabondei toka mkoani Tanga. Pombe hii hunywewa pia sehemu nyingine ambapo minazi hukua Afrika, Visiwa vya Karibiani, Asia lakini ikiitwa majina mengine.


title: Mnazi (mti)

text: Mnazi (Cocos nucifera) ni kati ya miti muhimu zaidi kwa ajili ya uchumi wa kibinadamu katika nchi za tropiki. Mnazi ni mmea wa familia ya Palmae (au: Arecaceae). Asili yake inafikiriwa iko Asia ya kusini lakini umesambaa tangu karne nyingi sana. Mbegu wake unaweza kuzaa hata baada ya kukaa kwenye maji ya bahari kwa muda fulani hivyo inawezekana ya kwamba mnazi ulisambaa peke yake kwenye pwani za bahari. Lakini bila shaka watu waliibeba safarini kwa sababu ni chakula.


title: Nazi

text: Nazi ni neno linaloweza kumaanisha:


title: Nazi (tunda)

text: Nazi ni tunda la mbegu la mnazi. Ina ganda la nje, ganda ngumu au mfuu wa ndani, nyama ya mbegu na utomvu ndani ya uwazi wa mbegu.


title: Nazi (tunda)

text: Ina matumizi mengi katika maisha ya binadamu.


title: Nguta

text: Nguta (pia:mbata) ni nyama ya nazi ambayo ni mbegu wa mnazi. Kwa lugha nyingi huitwa "copra" kutokana na neno la Kimalayalam "kopra" (കൊപ്ര) kwa ajili ya nguta.


title: Nguta

text: Nguta hutumiwa kwa kutengeneza mafuta ya kulika.


title: Nguta

text:
Mbegu kupasuliwa baada ya mavuno. Nusu zake zinakaushwa kwa jiko au chumba cha joto muda wa masaa 24. Baadaye nyama kavuu hutoka rahisi katika ganda.
Nguta inasagwa na kukandamizwa na mafuuta kutolewa.


title: Nguta

text: Mabaki ya nguta yanafaa kama chakula bora cha wanyama.


title: Togo ya Kiingereza

text: Togo ya Kiingereza ilikuwa eneo lililokabidhiwa mkononi wa Uingereza baada ya Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia.


title: Togo ya Kiingereza

text: Mwaka 1914 Uingereza na Ufaransa walipatana kuvamia Togo ya Kijerumani na kugawana eneo lake. Theluthi ya magharibi ya koloni ya Kijerumani iliwekwa chini ya Uingereza na kutawaliwa pamoja na maeneo ya Ghana. Sehemu kubwa zaidi ilikuwa chini ya Ufaransa.


title: Togo ya Kiingereza

text: Katika Mkataba wa Versailles iliamuliwa ya kwamba koloni za kale za Ujerumani zitakuwa chini ya mamlaka mkuu wa Shirikisho la Mataifa zikitawaliwa na nchi zinazotekeleza utawala. Nafasi ya Shirikisho la mataifa ilichukuliwa baada ya 1945 na Umoja wa Mataifa.


title: Togo ya Kiingereza

text: Waingereza walitawala Koloni ya Pwani la Dhahabu, eneo la kulindwa la Ashanti na maeneo ya kaskazini pamoja na Togo ya Kiingereza kama vitengo vinne chini ya Gavana wa Cape Coast. Mwaka 1946 walifuta vitengo na kutawala yote kama "Pwani la Dhahabu".


title: Togo ya Kiingereza

text: Masharti ya UM yalikuwa nadharia tu kwa muda mrefu lakini yalipata umuhimu tena wakati wa uhuru. Kwa sababu hiyo wakazi wa maeneo ya Ghana yaliyowahi kuwa sehemu za eneo la Togo ya Kijerumani walipewa nafasi ya kuamua kama wangependelea kuendelea na Ghana au kuunganishwa tena na Togo yenyewe.


title: Togo ya Kiingereza

text: Katika kura ya Desemba 1956 waliamua kubaki upande wa Ghana.


title: Ewe

text:
WaEwe (Éwé) ni kabila kubwa la Togo na Ghana ya kusini. Lugha yao ni kiEwe ("Eʋegbe"). (Jina la lugha imeandikwa au kuitwa pia: Eibe, Ebwe, Eve, Efe, Eue, Vhe, Gbe, ghKrepi, Krepe, au Popo.)
Gvghgdghggvvvmjgghyfxgfwshnd


title: Ewe

text:
Kwa jumla kuna takriban wasemaji 3,300,000. Kati yao wako 2,250,000 Ghana (2003) na 860,000 in Togo (1991).
Lugha yao hufundishwa katika shule za msingi, Ghana hata katika shule za sekondari.
Katika Togo ni lugha ya kitaifa na lugha ya kwanza ya mawasiliano ya Togo Kusini.
WaEwe wanasemekana wametoka katika Nigeria. Utaratibu wa kijamii hufuata baba.


title: Ewe

text: en: Ethnologue juu ya Ewe


title: Hamburg

text: Hamburg ni mji mkubwa wa Ujerumani ya Kaskazini. Ni mji mkubwa wa pili nchini baada ya mji mkuu Berlin. Ina bandari kubwa ni kitovu cha biashara ya nje. Idadi ya wakazi ni 1,744,215.


title: Hamburg

text: Hamburg ni dola-mji ikiwa ni moja ya majimbo 16 ya kujitawala ya Ujerumani. Jina rasmi ni „Mji Huru na Mji wa Hanse wa Hamburg“. Hanse ilikuwa shirikisho la kimataifa la miji ya biashara iliyojitawala zamani za nyakati za kati. Kwa muda mrefu wa historia yake Hamburg ilikuwa kama nchi ndogo ya kujitegema hadi kujiunga na Dola la Ujerumani 1871.


title: Hamburg

text: Hamburg iko kando la mto Elbe unaopanuka baada ya kupita mji kuwa na mdomo pana sana kabla ya kuishia Bahari ya Kaskazini. Meli kubwa zinaweza kuingia mtoni ambako ni salama kabisa na dhoruba za baharini.


title: Hamburg

text: Wafanyabiashara wa Hamburg waliwahi kuwa na biashara na nchi za nje kwa jahazi na meli zao tangu karne nyingi. Hata mawasiliano kati ya Afrika na Ujerumani yalipitia hasa Hamburg na mji jirani wa Bremen.


title: Hamburg

text: Leo Hamburg pamoja na mazingira yake ni kitovu cha biashara, uchumi na utamaduni wa Ujerumani ya Kaskazini. Kuna viwanda vya ndege za Airbus, viwanda vyaa bidhaa za matumizi ya kila siku, magati, bandari ya 4331 ha iliyoshughulika makontena milioni 8.1 katika mwaka 2005. Hamburg ni mji ambako magazeti mengi ya kitaifa yanatolewa.


title: Bremen

text: Bremen ni mji mwenye bandari muhimu katika Ujerumani ya Kaskazini. Iko kando ya mto Weser takriban 50 km kabla haujaingia katika Bahari ya Kaskazini. Ina wakazi 546,000. Pamoja na eneo la jirani kuna watu milioni 2.37 katika mazingira ya Bremen. Weser inapanuka baada ya kupita mji kuwa na mdomo pana sana kabla ya kuishia baharini hivyo meli zinaweza kufika hadi mjini.


title: Bremen

text: Bremen ni dola-mji ikiwa ni moja ya majimbo 17 ya kujitawala ya Ujerumani. Jina rasmi ni „Mji huru wa Hanse wa Bremen“ (Freie Hansestadt Bremen). Hanse ilikuwa shirikisho la kimataifa la miji ya biashara iliyojitawala zamani za nyakati za kati. Kwa muda mrefu wa historia yake Bremen ilikuwa kama nchi ndogo ya kujitegema hadi kujiunga na Dola la Ujerumani 1871. Jimbo la Bremen ina miji miwili ya Bremen yenyewe na Bremerhaven.


title: Bremen

text: Wafanyabiashara wa Bremen waliwahi kuwa na biashara na nchi za nje kwa jahazi na meli zao tangu karne nyingi. Hata mawasiliano kati ya Afrika na Ujerumani yalipitia hasa Bremen na mji jirani wa Hamburg.


title: Dola-mji

text: Dola-mji ni dola ambalo eneo lake ni mji mmoja pekee.


title: Dola-mji

text: Katika historia kuna mifano mingi ya dola-miji. Mwaka 2015 kulikuwa bado na miji mitatu duniani ambayo ni dola-miji ya kujitegemea kabisa.


title: Dola-mji

text: Pamoja nayo kuna pia madola au majimbo ndani ya nchi za shirikisho yanayoweza kuitwa "dola-mji".


title: Dola-mji

text: Dola-mji wa kujitegemea kabisa ni:


title: Dola-mji

text: Wakati mwingi Kuwait huitwa pia "Dola-mji" kwa sababu karibu wakazi wote wa dola huishi katika mazingira ya Kuwait mjini. Lakini nchini kuna miji midogo mingine pia.


title: Dola-mji

text: Dola mji kama jimbo la kujitawala ndani ya shirikisho ni kama mfano:


title: Dola-mji

text: China si shirikisho lakini miji ya Hongkong na Makau ina madaraka makubwa ya kujitawala nje ya sheria za China bara.


title: Dola-mji

text: Dola miji ilikuwa muhimu sana katika nchi nyingi kihistoria. Hasa wakati ambapo katika nchi fulani hakukuwa na serikali ya juu miji ilijitawala kabisa na kushindana na miji mingine na falme.


title: Dola-mji

text: Karne ya 20 ilikuwa na dola-miji kadhaa, hasa kati ya vita kuu ya kwanza na ya pili.


title: Teknolojia

text: Teknolojia (kutoka Kiingereza: ni elimu inayohusu uhandisi, ufundi, ujenzi, vifaa na mbinu za uzalishaji wa vifaa na huduma katika jamii.


title: Teknolojia

text: Asili ya neno ni Kigiriki "τέχνη" ("tamka: tékhne"): „uwezo, usanii, ufundi".


title: Teknolojia

text: Teknolojia inaweza kumaanisha:


title: Teknolojia

text: Teknolojia nyepesi kabisa ni ujuzi wa kutumia vyombo ili kurahisisha kazi. Kwa mfano, katika somo la historia, mwanadamu alivumbua teknolojia ya kuwasha na kudhibiti moto amabo ulimwezesha kupika. Vile vile, aliweza kutumia mawe kwa kulima na kuwinda. Kadri wakati ulivyoenda ndivyo teknolojia yake ilivyoboreka kwa mfano kwa uvumbuzi wa gurudumu lililorahisisha ukulima na kusafiri kwake.


title: Teknolojia

text: Maendeleo ya teknolojia ya kale yalihusisha uvumbuzi wa chombo cha kupiga chapa, simu na mtandao ambazo zimefanya mawasiliano yawe rahisi.


title: Ward Cunningham

text: Howard G. "Ward" Cunningham (amezaliwa 26 Mei 1949) ni mgunduzi wa programu ya wiki kutoka nchi ya Marekani. Programu yake ndiyo inatumika katika miradi mbalimbali ikiwemo mradi wa kamusi elezo hii.


title: Dini

text: Dini (kutoka Kiarabu اﻟدﻴن, "tamka: ad-din") inamaanisha jumla ya imani ya binadamu kadhaa pamoja na mafundisho wanayotoa kuhusu yale ambayo wanayazingatia ama kuyasadiki, yaani mambo ya roho, kama vile kuhusiana na Mungu, maisha na uumbaji.


title: Dini

text: Ibada ni nguzo mojawapo iliyo dhahiri miongoni mwa dini kadhaa katika kuunganisha dhamira za mwenye kushika dini na mhimili wa imani, lakini dini inahusu pia mafundisho kuhusu maadili, mema na mabaya, imani na jinsi ya kushiriki katika jumuiya za waumini.


title: Dini

text: Kwa maana nyingine "dini" inataja jina kielelezo juu ya aina mbalimbali za imani jinsi inavyopatikana duniani, yaani jumuiya za kidini.


title: Dini

text: Dini kwa maana hiyo yenye wafuasi wengi duniani ni:


title: Dini

text: Pamoja na hizi kuna dini mbalimbali zinazojulikana tangu karne nyingi duniani hata kama idadi ya wafuasi si kubwa sana kwa mfano:


title: Dini

text: Pia kuna imani ambazo zinafanana kwa namna fulani, hivyo mara huhesabiwa kama imani mbalimbali za pekee, mara huhesabiwa kama kundi la dini zenye misingi ya pamoja au kama matawi ya imani moja. Zikitazamiwa pamoja idadi ya wafuasi ni kubwa kiasi lakini zikihesabiwa moja-moja idadi ya wafuasi si kubwa sana, kama vile:


title: Dini

text: Hasa Asia ya Mashariki zimetokea mafundisho ambayo mara huhesabiwa kati ya dini mara kati ya falsafa. Mifano yake ni:


title: Dini

text: Wafuasi wao mara nyingine hufuata pia kwa wakati mmoja dini zingine kama vile Ubuddha au Ukristo.


title: Dini

text: Historia inajua pia dini zilizotokea mara kwa mara katika nchi mbalimbali. Mfano wa dini iliyoanzishwa katika karne ya 19 na kusambaa kote duniani ni Baha'i. Kuna mifano mingi mingine. Si rahisi kuzitaja zote.


title: Dini

text: Zaidi ya hayo kuna miendo yenye tabia za kidini, ambayo hakuna makubaliano ya wataalamu kama ni dini au la, kwa mfano New Age na Yoga.


title: Dini

text: Dini kwa kipindi kirefu cha maisha ya mwanadamu imekuwa kitovu cha ustaarabu wa jamii husika. Hivyo kadiri jamii inavyobadilika ndivyo mambo mengi huongezwa ama kutolewa katika mapokeo yake ili hali kuakisi mazingira ya nyakati.


title: Dini

text: Katika wakati wa sasa, kumekuwepo kwa jitihada mbalimbali zinazopokea na kuchunguza misingi ya dini na maisha katika sura ya kisomi na hata kiudadisi.


title: Dini

text: Kuna masomo mbalimbali ambayo huangalia na kuchunguza dini kwa kutumia mbinu za kitaaluma. Kati ya hizo kuna:


title: Ujenzi

text: Ujenzi ni teknolojia ya kujenga nyumba, viwanda, barabara, daraja au hata miji. Ujenzi ni kazi inayohusisha watu wengi na ngazi mbalimbali ya kupanga na kutekeleza.


title: Ujenzi

text: Majengo madogo yajengwa na watu wenyewe kufuatana na maarifa yao bila mpangilio mkubwa. Wajenzi hutumia maarifa ya watu waliowatangulia.


title: Ujenzi

text: Majengo makubwa zaidi huhitaji mpangilio mwangalifu. Mwenye jengo atatafuta kwanza ushauri wa wataalamu.


title: Ujenzi

text: Msanifu atachora ramani. Wataalamu wengine hukadiria mahitaji ya vifaa na gharama za jengo. Vibali vinahitajika.


title: Ujenzi

text: Wajenzi watakaa na kupanga mahitaji ya muda, pesa, wafanyakazi na mashine. Wahandisi na mafundi wa fani mbalimbali hushirikiana.


title: Ujenzi

text: Utekelezaji unasimamiwa na msanifu pamoja na wataalamu wengine. Ni muhimu kuhakikisha ubora wa vifaa vinavyotumika wakati wa kujenga kwa kila hatua. Vipimo vinapaswa kufuatwa kwa umakini. Kama msingi una makosa jengo lote linaweza kukaa bila kumalizika wakati gharama kubwa zimeshapotea.


title: Ujenzi

text: Jengo zuri litakaa muda mrefu. Lakini hakuna majengo ya kisasa yatakayodumu kama piramidi za Misri!


title: Bruce Lee

text: Lee Jun Fan (anajulikana zaidi kwa jina la Bruce Lee; alizaliwa tarehe 27 Novemba 1940 nchini China na kufariki dunia tarehe 20 Julai 1973) alikuwa msanii wa upambanaji mwenye asili ya China na marekani. Staili yake aliyokuwa akitumia aliita Jeet Kune Do.


title: Bruce Lee

text: Alikuwa pia mcheza sinema mahiri. Kati ya sinema zilizompatia sifa na umaarufu mkubwa duniani ni ile ya Enter the Dragon.


title: Bruce Lee

text: Bruce Lee alizaliwa Novemba 27, 1940, katika Hospitali ya Kichina, katika Chinatown ya San Francisco. Kwa mujibu wa zodiac ya Kichina, Lee alizaliwa wakati wote na mwaka wa Dragon, ambayo kwa mujibu wa utamaduni ni nguvu na yenye nguvu.


title: Bruce Lee

text: Baba wa Bruce, Lee Hoi-chuen,alikuwa Han Kichina, na mama yake, Grace Ho (何愛瑜), alikuwa chotara. Grace Ho alikuwa binti aliyekubaliwa na Ho Kom-tong (Ho Gumtong, 何 甘棠) na Sir Robert Ho-tung, waheshimiwa wa biashara wa Hong Kong na wasaidizi.


title: Bruce Lee

text: Hakuna ushahidi katika hati yoyote ambayo Bruce Lee alikuwa na babu wa Ujerumani wa kizazi kama walidhaniwa sana, badala yake wazazi wa Ulaya walikuja kutoka kwa bibi ya mama wa Kiingereza. Mama yake alikuwa na mama Mwingereza na baba Mchina.


title: Bruce Lee

text: Bruce alikuwa mtoto wa nne kati ya watoto watano: Phoebe Lee (李秋源), Agnes Lee (李秋鳳), Peter Lee (李忠琛), na Robert Lee (李振輝). Lee na wazazi wake walirudi Hong Kong akiwa na umri wa miezi mitatu.


title: Bruce Lee

text:
Baba wa Lee, Lee Hoi-chuen, alikuwa mmoja wa watendaji wa Canton na waigizaji wa filamu wakati huo, na alikuwa akianza safari ya muda mrefu ya opera na familia yake usiku wa uvamizi wa Kijapani wa Hong Kong. Lee Hoi-chuen alikuwa akitembelea Marekani kwa miaka mingi na kufanya kazi katika jamii nyingi za China wakati huo.
Ingawa wenzake wengi waliamua kukaa Marekani, Lee Hoi-chuen alirudi Hong Kong baada ya kuzaliwa kwa Bruce. Miezi michache, Hong Kong ilivamiwa na Lees aliishi kwa miaka mitatu na miezi nane chini ya kazi ya Kijapani. Baada ya vita kumalizika, Lee Hoi-chuen alianza kazi yake na akawa mwigizaji maarufu zaidi wakati wa kujenga miaka ya Hong Kong.


title: Bruce Lee

text: Ushawishi mkubwa zaidi katika maendeleo ya sanaa ya kijeshi ya Lee ilikuwa utafiti wake wa Wing Chun. Lee alianza mafunzo katika Wing Chun alipokuwa na umri wa miaka 16 chini ya mwalimu wa Wing Chun Yip Man mwaka 1957, baada ya kupoteza mapambano kadhaa na wanachama wa vikundi pinzani. Masomo ya kijeshi ya mara kwa mara ya Yip yalijumuisha aina ya mazoezi mbalimbali kama vile, mazoezi ya mikono (kushikamana kwa mikono)na mbinu za kutumia silaha za dummy. Hakukuwa na muundo wa kuwekwa madarasani. Yip alijaribu kuwazuia wanafunzi wake kushiliki mapigano ya Mitaani kwa kuwahimiza kupigana katika mashindano yaliyopangwa.


title: Bruce Lee

text:
Baada ya mwaka katika mafunzo yake ya Wing Chun, wanafunzi wengi wa Yip walikataa kufundishwa na Lee baada ya kujifunza kutoka kwa wazazi wake. Washirika wa Lee walikua wachache,na Hawkins Cheung anasema, "watu wachache zaidi ya sita katika jamaa ya Wing Chun walifundishwa binafsi, au hata kufundishwa na Yip Man". Hata hivyo, Lee alionyesha nia ya Wing Chun, na aliendelea kujifunza binafsi na Wong Shun Leung mwaka 1955. Wan Kam Leung, mwanafunzi wa Wong, alishuhudia pambano dogo kati ya Wong na Lee, na aliona kasi na usahihi ambao Lee aliweza kutoa mateke yake katika pambano hilo. Lee aliendelea kufundishwa na Wong Shun Leung baada ya kurudi Hong Kong.
Alipokuwa na umri wa miaka 18, Lee alirudi Marekani. Baada ya kuishi San Francisco kwa miezi kadhaa, alihamia Seattle mwaka wa 1959, ili kuendelea na elimu ya shule ya sekondari, ambapo pia alifanya kazi kwa Ruby Chow kama mhudumu wa kuishi katika mgahawa wake.


title: Piramidi

text: Piramidi (kut. Kigiriki cha Kale πυραμίδα "piramida") ni kati ya majengo makubwa kujengwa na binadamu tangu zamani. Kimsingi piramidi ni jengo lenye msingi wa mraba na kuta zake nne zina umbo la pembetatu zikikutana juu katikati kwenye kelele.


title: Piramidi

text: Ingawa jamii za kale katika maeneo mbalimbali ya dunia zilijenga piramidi, piramidi za Misri ndizo zinazofahamika na watu wengi duniani.


title: Piramidi

text: Piramidi za Misri zilijengwa kama makaburi ya wafalme mnamo mwaka 2000 KK. Hasa piramidi tatu kubwa za Giza karibu na Kairo zajulikana kote duniani zikihesabiwa kuwa "maajabu ya dunia" ya kale.


title: Piramidi

text: Piramidi za Mesopotamia au zigurat hazikujengwa kama makaburi bali kama sehemu za makaburi ikiaminiwa ya kwamba miungu wanakaa juu yao. Mara nyingi Mnara wa Babeli unaotajwa katika Biblia (Mwanzo 11) umetazamiwa kama zigurat.


title: Piramidi

text: Waindio wa Meksiko hasa Wamaya na Waazteki walijenga pia piramidi.


title: Tuzo ya Nobel

text: Tuzo ya Nobel ni tuzo ya fedha kwa ajili ya mafanikio ya pekee katika fani mbalimbali. Ilianzishwa na Alfred Nobel.


title: Tuzo ya Nobel

text:
Tangu mwaka wa 1901 imetolewa kwa watu waliofaulu katika fani zifuatazo: Fizikia, Kemia, Tiba (au Fiziolojia), Fasihi na Amani. Tangu mwaka wa 1969, tuzo ya sita imeongezewa kwa Uchumi. Siku hizi Tuzo ya Nobel ni tuzo ya kimataifa mashuhuri kabisa duniani.
Wanaotuzwa hupokea hati, medali ya dhahabu na kiasi cha pesa cha takriban € milioni 1,2 (kinategemea mapato ya riba kutokana na mfuko wa fedha iliyotengwa kwa kusudi hii na Alfred Nobel). Maazimio kuhusu tuzo za kila mwaka hutolewa kufuatana na wasia wa Alfred Nobel na kamati zifuatazo:
 Watu walioshinda Tuzo ya Nobel ni wafuatao:
1901 – Wilhelm Conrad Röntgen (Fizikia), Jacobus Henricus van’t Hoff (Kemia), Emil von Behring (Tiba), Sully Prudhomme (Fasihi), Henri Dunant na Frederic Passy (Amani);
1902 – Hendrik Antoon Lorentz na Pieter Zeeman (Fizikia), Hermann Emil Fischer (Kemia), Ronald Ross (Tiba), Theodor Mommsen (Fasihi), Elie Ducommun na Charles-Albert Gobat (Amani);
1903 – Antoine Henri Becquerel pamoja na Pierre Curie na Marie Curie (Fizikia), Svante Arrhenius (Kemia), Niels Ryberg Finsen (Tiba), Bjornstjerne Bjornson (Fasihi), Randal Cremer (Amani);
1904 – Lord Rayleigh (Fizikia), William Ramsay (Kemia), Ivan Pavlov (Tiba), Frederic Mistral na Jose Echegaray y Eizaguirre (Fasihi), Taasisi ya Haki ya Kimataifa (Amani);
1905 – Philipp Lenard (Fizikia), Adolf von Baeyer (Kemia), Robert Koch (Tiba), Henryk Sienkiewicz (Fasihi), Bertha von Suttner (Amani);


title: Tuzo ya Nobel

text:
1906 – Joseph John Thomson (Fizikia), Henri Moissan (Kemia), Camillo Golgi na Santiago Ramon y Cajal (Tiba), Giosue Carducci (Fasihi), Theodore Roosevelt (Amani);
1907 – Albert Abraham Michelson (Fizikia), Eduard Buchner (Kemia), Alphonse Laveran (Tiba), Rudyard Kipling (Fasihi), Ernesto Teodoro Moneta na Louis Renault (Amani);
1908 – Gabriel Lippmann (Fizikia), Ernest Rutherford (Kemia), Paul Ehrlich na Ilya Mechnikov (Tiba), Rudolf Eucken (Fasihi), Klas Pontus Arnoldson na Fredrik Bajer (Amani);
1909 – Guglielmo Marconi na Ferdinand Braun (Fizikia), Wilhelm Ostwald (Kemia), Emil Theodor Kocher (Tiba), Selma Lagerlöf (Fasihi), Auguste Beernaert (Amani);
1910 – Johannes Diederik van der Waals (Fizikia), Otto Wallach (Kemia), Albrecht Kossel (Tiba), Paul von Heyse (Fasihi), Ofisi ya Kimataifa ya Amani (Amani);
1911 – Wilhelm Wien (Fizikia), Marie Curie (Kemia), Allvar Gullstrand (Tiba), Maurice Maeterlinck (Fasihi), Tobias Asser na Alfred Fried (Amani);
1912 – Nils Dalen (Fizikia), Victor Grignard na Paul Sabatier (Kemia), Alexis Carrel (Tiba), Gerhard Hauptmann (Fasihi), Elihu Root (Amani);
1913 – Heike Kamerlingh Onnes (Fizikia), Alfred Werner (Kemia), Charles Richet (Tiba), Rabindranath Tagore (Fasihi), H. La Fontaine (Amani);
1914 – Max von Laue (Fizikia), Theodore William Richards (Kemia), Robert Barany (Tiba), (hakuna tuzo kwa Fasihi wala Amani);


title: Tuzo ya Nobel

text:
1915 – William Bragg na Lawrence Bragg (Fizikia), Richard Willstätter (Kemia), Romain Rolland (Fasihi), (hakuna tuzo kwa Tiba wala Amani);
1916 – Verner von Heidenstam (Fasihi), (hakuna tuzo nyingine);
1917 – Charles Glover Barkla (Fizikia), (hakuna tuzo kwa Kemia wala Tiba), Karl Adolph Gjellerup na Henrik Pontoppidan (Fasihi), Kamati ya Kimataifa ya Msalaba Mwekundu (Amani);
1918 – Max Planck (Fizikia), Fritz Haber (Kemia), (hakuna tuzo nyingine);
1919 – Johannes Stark (Fizikia), Jules Bordet (Kemia), (hakuna tuzo kwa Tiba), Carl Spitteler (Fasihi), WoodrowWilson (Amani);
1920 – Charles Édouard Guillaume (Fizikia), Walther Nernst (Kemia), August Krogh (Tiba), Knut Hamsun (Fasihi), Leon Bourgeois (Amani);
1921 – Albert Einstein (Fizikia), Frederick Soddy (Kemia), (hakuna tuzo kwa Tiba), Anatole France (Fasihi), Karl Hjalmar Branting na Christian Louis Lange (Amani);
1922 – Niels Bohr (Fizikia), Francis William Aston (Kemia), Archibald Vivian Hill na Otto Meyerhoff (Tiba), Jacinto Benavente (Fasihi), Fridtjof Nansen (Amani);
1923 – Robert Millikan (Fizikia), F. Pregel (Kemia), Frederick Banting na John Macleod (Tiba), William Butler Yeats (Fasihi), (hakuna tuzo kwa Amani);
1924 – Karl Manne Georg Siegbahn (Fizikia), Willem Einthoven (Tiba), Wladyslaw Reymont (Fasihi), (hakuna tuza kwa Kemia wala Amani);
1925 – James Franck na Gustav Hertz (Fizikia), Richard Zsigmondy (Kemia), (hakuna tuzo kwa Tiba), George Bernhard Shaw (Fasihi), Austen Chamberlain na Charles Dawes (Amani);
1926 – Jean Perrin (Fizikia), Theodor Svedberg (Kemia), Johannes Fibiger (Tiba), Grazia Deledda (Fasihi), Aristide Briand na Gustav Stresemann (Amani);
1927 – Arthus Holly Compton na Charles Wilson (Fizikia), Heinrich Otto Wieland (Kemia), Julius Wagner-Jauregg (Tiba), Henri Bergson (Fasihi), Ferdinand-Edouard Buisson na Ludwig Quidde (Amani);
1928 – Owen Richardson (Fizikia), Adolf Windaus (Kemia), Charles Nicolle (Tiba), Sigrid Undset (Fasihi), (hakuna tuzo kwa Amani);
1929 – Louis-Victor Broglie (Fizikia), Arthur Harden na Hans von Euler-Chelpin (Kemia), Christiaan Eijkman na Frederick Hopkins (Tiba), Thomas Mann (Fasihi), Frank Kellogg (Amani);
1930 – Chandrasekhara Raman (Fizikia), Hans Fischer (Kemia), Karl Landsteiner (Tiba), Sinclair Lewis (Fasihi), Nathan Söderblom (Amani);


title: Tuzo ya Nobel

text:
1931 – (hakuna tuzo kwa Fizikia), Carl Bosch na Friedrich Bergius (Kemia), Otto Warburg (Tiba), Erik Axel Karlfeldt (Fasihi), Nicholas Butler na Jane Addams (Amani);
1932 – Werner Heisenberg (Fizikia), Irving Langmuir (Kemia), Charles Sherrington na Edgar Douglas Adrian (Tiba), John Glasworthy (Fasihi), (hakuna tuzo kwa Amani);
1933 – Erwin Schrödinger na Paul Dirac (Fizikia), (hakuna tuzo kwa Kemia), Thomas Hunt Morgan (Tiba), Ivan Bunin (Fasihi), Norman Angell (Amani);
1934 – (hakuna tuzo kwa Fizikia), Harold Urey (Kemia), George Minot, William Murphy na George Whipple (Tiba), Luigi Pirandello (Fasihi), Arthur Henderson (Amani);
1935 – James Chadwick (Fizikia), Frederic na Irene Joliot-Curie (Kemia), Hans Spemann (Tiba), (hakuna tuzo kwa Fasihi), Carl von Ossietzky (Amani);
1936 – Carl David Anderson na Victor Francis Hess (Fizikia), P. Depye (Kemia), Henry Dale na Otto Loewi (Tiba), Eugene O’Neill (Fasihi), Carlos Saavedra Lamas (Amani);
1937 – Clinton Davisson na George Thomson (Fizikia), Norman Haworth na Paul Karrer (Kemia), Albert Szent-Györgyi (Tiba), Roger Martin du Gard (Fasihi), Cecil of Clelwood (Amani);
1938 – Enrico Fermi (Fizikia), Richard Kuhn (Kemia), Corneille Heymans (Tiba), Pearl S. Buck (Fasihi), Tume ya Nansen kwa Wakimbizi (Amani);


title: Tuzo ya Nobel

text:
1939 – Ernest Orlando Lawrence (Fizikia), Leopold Ruzicka na Adolf Butenandt (Kemia), Gerhard Domagk (Tiba), Frans Eemil Sillanpää (Fasihi), (hakuna tuzo kwa Amani);
(1940-42 Tuzo ya Nobel haikutolewa kwa sababu ya Vita Kuu ya Pili ya Dunia.)
1943 – Otto Stern (Fizikia), Georg von Hevesy (Kemia), Henrik Dam na Edward Doisy (Tiba), (hakuna tuzo kwa Fasihi wala Amani);
1944 – Isidor Rabi (Fizikia), Otto Hahn (Kemia), Joseph Erlanger na Herbert Spencer Gasser (Tiba), Johannes Jensen (Fasihi), Kamati ya Kimataifa ya Msalaba Mwekundu (Amani);
1945 – Wolfgang Pauli (Fizikia), Artturi Ilmari Virtanen (Kemia), Alexander Fleming, Ernst Boris Chain na Howard Walter Florey (Tiba), Gabriela Mistral (Fasihi), Cordell Hull (Amani);
1946 – Percy Bridgman (Fizikia), James Sumner, John Howard Northrop na Wendell Stanley (Kemia), Hermann Muller (Tiba), Hermann Hesse (Fasihi), Emily Balch na John Raleigh Mott (Amani);
1947 – Edward Appleton (Fizikia), Robert Robinson (Kemia), Carl na Gerty Cori na Bernardo Houssay (Tiba), Andre Gide (Fasihi), Jumuiya ya Marafiki (‘’Society of Friends’’) (Amani);
1948 – Patrick Blackett (Fizikia), Arne Tiselius (Kemia), Paul Hermann Müller (Tiba), T.S. Eliot (Fasihi), (hakuna tuzo kwa Amani);
1949 – Hideki Yukawa (Fizikia), William Giauque (Kemia), Walter Hess na Antonio Egas Moniz (Tiba), William Faulkner (Fasihi), John Boyd-Orr (Amani);
1950 – Cecil Frank Powell (Fizikia), Kurt Alder na Otto Diels (Kemia), Philip Hench, Edward Kendall na Tadeus Reichstein (Tiba), Bertrand Russell (Fasihi), Ralph Bunche (Amani);
1951 – John Douglas Cockcroft na Ernest Walton (Fizikia), Edwin McMillan na Glenn Seaborg (Kemia), Max Theiler (Tiba), Par Lagerkvist (Fasihi), Leon Jouhaux (Amani);
1952 – Felix Bloch na Edward Purcell (Fizikia), A.J.P. Martin na R.L.M. Synge (Kemia), Selman Waksman (Tiba), Francois Mauriac (Fasihi), Albert Schweitzer (Amani);


title: Tuzo ya Nobel

text:
1953 – Frits Zernike (Fizikia), Hermann Staudinger (Kemia), Hans Krebs na Fritz Lipmann (Tiba), Winston Churchill (Fasihi), George Marshall (Amani);
1954 – Max Born na Walther Bothe (Fizikia), Linus Pauling (Kemia), John Enders, Frederick Robbins na Thomas Weller (Tiba), Ernest Hemingway (Fasihi), Ofisi ya Kamishna wa Umoja wa Mataifa kwa Wakimbizi (Amani);
1955 – Willis Lamb na Polykarp Kusch (Fizikia), Vincent du Vigneaud (Kemia), Hugo Theorell (Tiba), Halldor Laxness (Fasihi), (hakuna tuzo kwa Amani);
1956 – William Shockley, John Bardeen na Walter Brattain (Fizikia), Nikolay Semyonov na Cyril Hinshelwood (Kemia), Werner Forssmann, Andre Cournand na Dickinson Richards (Tiba), Juan Ramon Jimenez (Fasihi), (hakuna tuzo kwa Amani);
1957 – Tsung-Dao Lee na Chen Ning Yang (Fizikia), Alexander Todd (Kemia), Daniel Bovet (Tiba), Albert Camus (Fasihi), Lester Pearson (Amani);
1958 – Pavel Cherenkov, Ilya Frank na Igor Tamm (Fizikia), Frederick Sanger (Kemia), George Beadle, Edward Tatum na Joshua Lederberg (Tiba), Boris Pasternak (Fasihi), Padre Dominique Pire (Amani);
1959 – Emilio Segre na Owen Chamberlain (Fizikia), Jaroslav Heyrovsky (Kemia), Arthur Kornberg na Severo Ochoa(Tiba), Salvatore Quasimodo (Fasihi), Philip Noel-Baker (Amani);


title: Tendo la ndoa

text: Tendo la ndoa ni kitendo cha kujamiiana kati ya mwanamke na mwanaume.


title: Tendo la ndoa

text: Jinsia zinalenga kukamilishana katika ndoa. Kadiri ya Biblia Mungu baada ya kumuumba Adamu alisema, “Si vema mtu awe peke yake. Nitamfanyia msaidizi wa kufanana naye” (Mwa 2:18).


title: Tendo la ndoa

text: Umbile la mwanamume linaelekea kukamilishana na lile la mwanamke kiroho na kimwili. Lakini roho haionekani, hivyo ni rahisi zaidi kuona jinsi miili yao inavyofaa kuungana iwe mwili mmoja.


title: Tendo la ndoa

text: Hata hivyo tuelewe mkamilishano huo unafanyika katika nafsi pia, ambazo zina vipawa tofauti vinavyowezesha kwa pamoja kukabili vizuri maisha ya nyumbani, ya uchumi, ya siasa, ya dini n.k.


title: Tendo la ndoa

text: Tukiangalia viungo vya uzazi vya kike tunakuta kwenye kilango chake kizinda, yaani nyama nyembamba inayoondolewa na mwanamume wa kwanza anayekiingilia. Ndiyo sababu ni kama mhuri wa ubikira wa mwanamke. Katikati ya kizinda kuna tundu dogo tu kupitishia damu wakati wa hedhi, yaani siku zile ambazo anatokwa damu kupitia uke ulio nafasi ya wazi (kati ya kizinda na tumbo la uzazi) iliyo tayari kupokea uume na mbegu zake.


title: Tendo la ndoa

text: Hizo zinasafiri muda wa saa sita hivi katika tumbo la uzazi ili kukifikia kijiyai katika mrija unaoliunganisha na kifuko cha kijiyai. Mbegu zinazofunga safari hiyo zinaweza kuwa milioni kadhaa, lakini chache tu zitafika; tena kati yake, moja tu itapenya kijiyai, kwa sababu mara tu inapoingia kijiyaji kinakuwa kigumu kwa nje, hivi kwamba mbegu nyingine zitagonga bure. Ikiwa mbegu hiyo inabeba kromosomu Y mtoto atakuwa wa kiume, la sivyo atakuwa wa kike.


title: Tendo la ndoa

text: Mbegu na kijiyai vinapounganika, viini vya urithi vinavyobebwa navyo vinachanganyikana kwa namna mojawapo kati ya zile zote zinazowezekana. Kwa kawaida viini hivyo ni 46 kwa kila binadamu, na kila seli ya mwili wake inavyo. Katika viini hivyo zimo jeni 25,000 hivi, yaani sifa zote za mtu huyo maalumu tangu atungwe hadi afe.


title: Tendo la ndoa

text: Viini hivyo vinaongoza ujenzi wa mwili kwanza tumboni mwa mama, halafu utengenezaji wa seli mpya baada ya kuzaliwa. Hata mbegu zote zina viini hivyo vya baba, na vijiyai vyote vina viini hivyo vya mama, isipokuwa katika kukomaa vinapungua na kubaki 23 tu kusudi mbegu na kijiyai vikiungana mimba inayopatikana iwe na viini 46 kama kawaida.


title: Tendo la ndoa

text: Kutokana na wingi usiohesabika wa namna ambazo jeni hizo zinaweza kuchanganyikana, hakuna mtu aliye sawa na mwingine, kama vile alama za vidole zilivyo tofautitofauti. Hivyo toka mwanzo mimba hiyo ni mtu wa pekee, ingawa ina seli moja tu. Seli hiyo itakua na kuanza kugawanyika katika seli 2, 4, 8, 16 n.k.


title: Tendo la ndoa

text: Ingawa kila moja ina viini vilevile, polepole seli zinatofautiana ili kufanya kazi maalumu (ubongo, moyo na viungo vingine) na kushirikiana zote vizuri katika umoja wa mwili. Baada ya miezi miwili viungo vyote vimeshatengenezwa, halafu vinazidi kukua na kukamilika hadi mwezi wa tisa ambapo mwishoni mwake mtoto atazaliwa.


title: Hezbollah

text: Hezbollah (kwa Kiarabu: حزب الله , ikimaanisha Chama cha Allah [Mungu]) ni chama cha Waislamu wa dhehebu la Shi'a nchini Lebanoni. Chama hiki kina tawi la masuala ya kiraia na pia tawi la kijeshi. Chama hiki kilianzishwa 16 Februari 1985 na Sheikh Ibrahim al-Amin. Kuanzishwa huku rasmi kulifuatia kutangazwa kwa manifesho ya Hezbollah. Moja ya matamko ndani ya manifesto hii ni tamko la vita dhidi ya Israeli kwa kuivamia na kuikalia nchi ya Lebanoni.


title: Hezbollah

text: Kutokana na uvamizi huo, Hezbollah iliingia katika kipindi cha mapambano na Israeli hadi mwaka 2000 ambapo Israeli iliondoka katika maeneo iliyokuwa imeyakalia katika upande wa kusini mwa Lebanoni.


title: Hezbollah

text: Kiongozi wa chama hiki hivi sasa ni Katibu wake mkuu, Sayyed Hassan Nasrallah.


title: Je, hii ni ungwana

text: Je Huu ni Ungwana ni kipindi maarufu cha mtangazaji maarufu Leonard Mambo Mbotela cha elimu, burudani, na ucheshi nchini Kenya katika redio ya Kenya Broadcasting Corporation.


title: Abebe Bikila

text: Abebe Bikila ni mwanariadha wa Ethiopia ambaye aliwahi kupata medali mbili za dhahabu katika za mbio za masafa marefu katika mashindano ya Olimpiki na kuwa Mwafrika wa kwanza kupata medali katika mashindano ya Olimpiki.


title: Abebe Bikila

text: Abebe Bikila alizaliwa 7 Agosti 1932 nchini Ethiopia. Alifariki 25 Oktoba 1973 kutokana na matatizo kuvuja damu kwenye ubongo kutokana na ajali ya gari. Ajali hiyo ilikuwa mbaya kiasi cha kupooza mwili wake toka kiunoni kwenda chini.


title: Abebe Bikila

text: Zaidi ya kuwa mwanariadha, Abebe alifanya kazi katika jeshi la walinzi wa Mfalme Haile Selassie.


title: Abebe Bikila

text: Abebe Bikila alishinda medali ya dhahabu katika mashindano ya Olimpiki ya Rome, Italia mwaka 1960. Ushindi huo ulimpa heshima kubwa ya kitaifa. Katika mashindano hayo aliweka rekodi ya dunia ya mbio za marathoni ya masaa 2 na dakika 15 na sekunde 16.2. Abebe alishinda mbio hizo ingawa alikimbia miguu mitupu.


title: Abebe Bikila

text: Medali ya pili ya dhahabu aliipata mwaka 1964 huko Tokyo, Japani. Katika mbio hizi Abebe alivaa viatu. Kilichoshangaza wengi ni kuwa wiki sita kabla ya mashindano hayo, Abebe alikuwa na operesheni ya kuondoa kibole. Operesheni hii ilimzuia kufanya mazoezi ya kujiandaa kwa mbio hizo. Hata hivyo aliweza kushiriki na kushinda. Baada ya kumaliza mbio hizo, Abebe Bikila alishangaza watazamaji kwa kuendelea kukimbia na kufanya mazoezi mengine. Wakimbiaji wengine waliishiwa nguvu kabisa baada ya kumaliza kukimbia na hata kufikia hatua ya kuzimia.


title: Abebe Bikila

text: Katika mashindano ya Tokyo, Abebe aliweza kuvunja rekodi yake mwenyewe kwa kukimbia kwa masaa 2, dakika 12 na sekunde 11.2.


title: Martin Benjamin

text: Dakta Martin Benjamin ni mwanzilishi wa mradi wa kamusi huru, The Kamusi Project (Mradi wa Kamusi Hai ya Kiswahili Kwenye Mtandao). Martin kitaaluma ni mwana anthropolojia ambaye amefanya utafiti kwa miaka mingi nchini Tanzania.


title: Martin Benjamin

text: Wazo la kuwa na kamusi mpya ya Kiswahili lilimjia mwaka 1993. Akishirikiana na Ann Biersteker walianzisha The Kamusi Project mwanzoni mwa mwaka 1995. Hivi sasa yeye ni mhariri wa mradi huo ambao uko katika Chuo Kikuu cha Yale, nchini Marekani.


title: Martin Benjamin

text: Mwaka 2004 akishirikiana na Alberto Escudero-Pascual walitengeneza programu ya Tuksi Koti la Rangi kama zawadi kwa ajili ya mradi wa Kamusi Hai Ya Kiswahili Kwenye Mtandao.


title: Élie Ducommun

text: Élie Ducommun (19 Februari, 1833 – 7 Desemba, 1906) alikuwa mwandishi na mhariri kutoka nchi ya Uswisi. Nje ya kazi yake katika kampuni ya treni, alijitahidi kwa ajili ya amani. Mwaka wa 1902, pamoja na Charles-Albert Gobat alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel kwa Amani.


title: Louis Renault

text: Louis Renault (21 Mei 1843 – 8 Februari 1918) alikuwa mwanasheria na mwelimishaji kutoka nchi ya Ufaransa. Alikuwa profesa wa sheria ya kimataifa na alijitahidi kama mpatanishi kati ya nchi mbalimbali. Mwaka wa 1907, pamoja na Ernesto Teodoro Moneta alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel kwa Amani.


title: Alfred Fried

text: Alfred Hermann Fried (11 Novemba 1864 – 5 Mei 1921) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Austria. Alianzisha makampuni na majarida mengi kwa ajili ya amani. Mwaka wa 1911, pamoja na Tobias Asser alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel kwa Amani.


title: Marekani

text: Muungano wa Madola ya Amerika (kwa Kiingereza: "United States of America"), inajulikana pia kama Marekani (kwa Kiingereza: "United States", "US", "USA" au "America"), ni nchi inayopakana na Kanada na Meksiko katika Amerika ya Kaskazini, mbali ya kuundwa pia na visiwa vya Hawaii.


title: Marekani

text: Mji mkuu wa Marekani ni Washington DC.


title: Marekani

text: Eneo la Marekani lina ukubwa wa kilometa mraba 9,826,675 na liko hasa katika bara la Amerika Kaskazini kati ya Kanada upande wa kaskazini na Meksiko upande wa kusini.


title: Marekani

text: Marekani imeunganisha upana wote wa bara kutoka Bahari ya Atlantiki hadi Pasifiki, ikigawanywa kwa majimbo 48 yanayojitawala.


title: Marekani

text: Eneo hilo lagawiwa katikati na mto mkubwa Mississippi unaoanza mpakani kwa Kanada na kuishia katika Ghuba ya Meksiko.


title: Marekani

text: Jimbo la Alaska liko pia kwenye bara la Amerika Kaskazini upande wa kaskazini kutoka Kanada kuelekea Urusi, lakini halipakani na jimbo lolote la Marekani.


title: Marekani

text: Funguvisiwa ya Hawaii ni jimbo la visiwani katika bahari ya Pasifiki. Ni jimbo la 50 na la mwisho mpaka sasa.


title: Marekani

text: Maeneo ya ng'ambo ya Marekani ni visiwa kadhaa ambavyo ni maeneo ya Kimarekani ingawa si sehemu ya jimbo lolote. Zamani yalikuwa kama makoloni hata kama Marekani ilidai kutokuwa na ukoloni. Siku hizi maeneo haya yamepata viwango mbalimbali vya kujitawala. Kwa kawaida maeneo haya huchagua pia wawakilishi kwa ajili ya bunge la Marekani lakini wawakilishi hao si wabunge wa kawaida, bali wana haki ya kusema na kushauri tu bila haki ya kupiga kura.


title: Marekani

text: Visiwa muhimu kati ya hivyo ni kama ifuatavyo:


title: Marekani

text:
Baadhi ya milima ya Marekani ni:
A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z


title: Marekani

text: Baadhi ya mito ya Marekani ni:


title: Marekani

text: Nchi ilianza kama mkusanyiko wa makoloni ya Uingereza kwenye pwani ya mashariki ya Amerika ya Kaskazini tangu karne ya 17. Walowezi kutoka Uingereza walijipatia ardhi wakipigana na wenyeji Waindio.


title: Marekani

text: Katika vita ya uhuru wa Marekani makoloni yalipata uhuru wao uliotangazwa mwaka 1776 na kukubaliwa na Uingereza baada ya vita mwaka 1783.


title: Marekani

text: Baadaye Marekani ilipanua eneo lake hadi bahari ya Pasifiki ikatwaa ardhi ya Maindio wazalendo, ikapokea wahamiaji wengi kutoka nchi zote za Ulaya pamoja na watumwa walioletwa kutoka Afrika.


title: Marekani

text: Tangu karne ya 19 wahamiaji walifika pia kutoka Asia, hasa China na Japani.


title: Marekani

text: Katika vita na Hispania na Meksiko Marekani ilipanua eneo lake kwenda kusini.


title: Marekani

text: Vita vya wenyewe kwa wenyewe nchini Marekani vilipigwa kuanzia 1861 hadi 1865 kati ya majimbo ya kusini na majimbo ya kaskazini nchini Marekani. Sababu mojawapo muhimu ya vita ilikuwa suala la utumwa. Majimbo ya kaskazini yaliwahi kupiga utumwa marufuku lakini majimbo ya kusini yaliendelea na sheria zilizoruhusu utumwa na matajiri wengi wa kusini walitegemea kazi ya watumwa. Vita vilikuwa virefu na watu 650.000 walikufa, lakini mwishoni kaskazini ilishinda.


title: Marekani

text: Nchi ina wakazi zaidi ya milioni 320, na ina mchanganyiko mkubwa kuliko nyingine zote duniani.


title: Marekani

text: Ingawa Muungano hauna lugha rasmi, majimbo yake 32 yanaipa hadhi hiyo lugha ya Kiingereza, iliyo lugha ya kwanza kwa asilimia 80 ya wakazi.


title: Marekani

text: Wakazi wengine wanatumia lugha nyingine nyingi, hasa kulingana na nchi ya asili ya ukoo wao. Kati ya lugha hizo, inaongoza kwa mbali ile ya Kihispania (12%).


title: Marekani

text: Nchini dini zote zina uhuru mkubwa, tena kwa asilimia 59 ya wakazi dini ina umuhimu wa hali ya juu, tofauti na nchi tajiri nyingine duniani.


title: Marekani

text: Asilimia 70.6 hivi ya wakazi wanafuata Ukristo katika mojawapo ya madhehebu yake, hasa ya Uprotestanti (46.5%), ingawa ile kubwa zaidi ni Kanisa Katoliki (20.8%).


title: Marekani

text: Dini nyingine zina asilimia 4.7, na kati yake inaongoza ile ya Uyahudi (1.9%), ikifuatwa na Uislamu (0.9%).


title: Ndege (mnyama)

text: Ndege ni wanyama wenye uti wa mgongo (chordata) na miguu miwili wanaozaa kwa kutaga mayai.


title: Ndege (mnyama)

text: Biolojia inawapanga katika ngeli ya Aves.


title: Ndege (mnyama)

text: Ndege wameenea kote duniani kuanzia Aktiki hadi Antaktiki.


title: Ndege (mnyama)

text: Ndege mdogo huwa na sentimita 5 tu na ndege mkubwa ana urefu wa mita mbili na nusu.


title: Ndege (mnyama)

text: Ndege huwa na manyoya, mdomo bila meno, mayai yenye ganda gumu, moyo wenye vyumba vinne na mifupa myepesi ambayo ni imara.


title: Ndege (mnyama)

text:
Ndege walio wengi wana uwezo wa kuruka hewani na maumbile yao yanalingana na matembezi ya hewani. Ila tu aina chache zimepoteza uwezo wa kuruka kwa mfano mbuni, ngwini na ndege kadhaa za visiwani.
Aina nyingi za ndege huwa na matembezi ya kila mwaka, kwa mfano korongo mweupe husafiri kila mwaka kati ya Afrika na Ulaya.


title: Twiga

text: Twiga ni jenasi ya wanyama ya Afrika katika familia Giraffidae. Spishi hizi ni mamalia wenye kwato shufwa na shingo ndefu kuliko ile ya wanyama wote wa nchi kavu. Mwili wao umepambwa kwa madoa yasiyo na umbo maalumu, yenye rangi ya njano mabaka meusi na kutenganishwa na rangi nyeupe, au rangi ya manjano-kahawia.


title: Twiga

text: Twiga wana uhusiano na tandala na ng’ombe, lakini wanawekwa kwenye familia yao pamoja na ndugu wao wa karibu okapi. Wanapatikana hasa kuanzia Nijeri mpaka Afrika Kusini.


title: Twiga

text: Twiga huishi hasa maeneo ya savanna na nyika. Hata hivyo wakati chakula kinapokuwa adimu, hupendelea maeneo yenye miti mingi, migunga na vikwata hasa. Hunywa maji mengi sana wakati yanapopatikana ili kukabili ukame ukija.


title: Twiga

text: Twiga ni spishi nne katika familia ya Giraffidae pamoja na okapi. Familia hii hapo awali ilikuwa na wanyama wengi kiasi. Twiga huaminika kuwa walitokana na swala aliyekuwa na urefu wa futi 3 tu, mnamo miaka milioni 30–50 iliyopita.


title: Twiga

text: Kutokea kwa shingo ndefu ya twiga kumezua mjadala mkubwa sana. Hadithi iliyozoeleka ni kwamba ilikuwa ni kutokana na juhudi za twiga kuyafikia matawi ya juu ya miti wakati wa ushindani wa chakula na wanyama wenzie walao majani.


title: Twiga

text: Kuna nadharia nyingine isemayo kuwa twiga dume ndio waliokuwa na shingo ndefu kuleta tofauti na jike, na kuweza kufikia majani ya juu ili kupata chakula, kukua kwa shingo zao kulikuwa tu ni kama ukuaji wa pilic baada ya balehe. Hata hivyo, nadharia hii ya pili haikubaliki sana na kulingana na tafiti za hivi karibuni, imeonyesha udhaifu mkubwa na kubakiza nadharia ile ya kuanza peke yake.


title: Twiga

text: Hata madoa ya twiga yanaaminika kuwa hapo awali yalikuwa ni ya rangi angavu juu ya mwili wa ngozi nyeusi. Madoa hayo taratibu yaliendelea kuwa ya muundo wa nyota na maua, leo hii yamekuwa hayana umbo maalumu.


title: Twiga

text: Jinsia zote wana pembe, japo pembe za twiga jike ni ndogo. Na kwa pembe hizi unaweza ukatambua jinsia ya twiga kwa urahisi, kwa sababu twiga jike wana nywele juu ya nundu za pembe zao, huku pembe za twiga dume zikiwa na vipara tu. Twiga dume wakati mwingine huwa na mkusanyiko wa kalsiamu kwenye fuvu zao za kichwa, ambao (mkusanyiko) hukua kadiri wanavyoongezeka umri, na kuwa kama nundu nyingine na kufanya jumla ya nundu kuwa tatu.


title: Twiga

text: Twiga wana shingo ndefu wanaoitumia kula majani ya miti mirefu kabisa. Twiga wana pingili saba za mifupa ya shingoni, kama wanyama wengine, japo baadhi ya wataalamu wanadai zipo nane zaidi, mifupa hiyo ina maungio.


title: Twiga

text: Twiga wana miguu mirefu sana, kwa kadiri ya 10% zaidi ya miguu ya nyumbu. Mwendo wa twiga ni wa maringo, lakini akiwa anafukuzwa hukimbia sana, mpaka kufikia mwendokasi wa km. 55 kwa saa. Twiga ni kazi kuwindwa, na ni hatari. Wanapendwa hujihami kwa teke la nguvu. Teke la twiga mkubwa ni laweza kupasua fuvu la kichwa cha simba au hata kuvunja uti wa mgongo. Simba pekee ndio wanyama wanaoweza kuwa tishio kwa twiga.


title: Twiga

text: Moyo wa twiga una uzito wa kg. 10 na una urefu wa sm. 60, na hutakiwa kuzalisha mgandamizo wa damu mara mbili zaidi ukilinganisha na wanyama wa kawaida, ili kusaidia kusukuma damu mpaka kwenye ubongo, kichwani. Karibu na shingo kuna mfumo wa damu tata, unaomida damu nyingi isiende kwenye ubongo wakati twiga anapoinamisha kichwa chake pia.


title: Twiga

text: Twiga jike hujikusanya pamoja kwenye makundi ambao wakati mwingine hujumuisha twiga dume wadogo. Twiga dume wadogo hao hupenda kujiunga na dume wakubwa. Utafiti wa mwaka 1920 ulithibitisha kuwa twiga hawachangamani na twiga wasio wa kundi moja. Pia pindi dume atakapo kumpanda jike, basi huchagua yeyote aliye katika kipindi cha joto, kwenye kundi lolote. Twiga dume hutambua twiga jike walio katika kipindi cha joto kwa kuonja ladha ya mikojo yao. Twiga huchangamana vizuri na wanyama wengine wala nyasi. Kuwa pamoja na twiga hawa ni faida kubwa, kwa sababu urefu wao husaidia hata kuona adui wakiwa tangu mbali.


title: Twiga

text: Twiga hubeba mimba kwa siku 400 mpaka 460 ambapo mara nyingi huzaa ndama mmoja hatimaye japo mapacha hutokea mara kadhaa. Mama hujifungua akiwa amesimama na kende lake hukatika mtoto aangukapo ardhini. Ndama akizaliwa huwa na urefu wa mita 1.8. Baada ya masaa kadhaa, mama huweza kukimbia japo ndani ya wiki mbili za mwanzo ndama hutumia muda mwingi kujilaza chini huku akilindwa na mama yake. Ndama huyo huwa hatamaniwi kuwindwa na simba, chui, fisi au mbwa mwitu. Ni asilimia 25–50 tu ya twiga ndiyo hufikia kuwa wakubwa. Twiga hukadiriwa kuishi miaka 20–25 mwituni na miaka 28 wakifugwa nje ya mbuga.


title: Twiga

text: Kitendo hiki cha twiga kufanywa kwa madhumuni mbali mbali lengo mojawapo ni kupigana vita, vita vinaweza kuwa kubwa kwelikweli. Kadiri shingo inavyokuwa ndefu, ndipo kichwa napo kinapokuwa kikubwa zaidi, na nguvu ya kupigana huwa kubwa vile vile. Na imeonekana twiga dume wanaofanikiwa kupata jike wa kujamiiana ni wale twiga dume waliofanikiwa kushinda kwenye vita. Ndiyo maana husikika kuwa, shingo ndefu imetokana na ushindani wa kijinsia, lakini mara nyingine twiga, husuguana tu shingo zao kwa kujipatia raha/ashki ya kimapenzi. Tena ajabu, twiga dume, wao kwa wao ndio hushiriki zaidi zoezi hili hasa nyakati za upweke. Mhemko wakati wa shughuli hii unaweza kuwa mkubwa mpaka kufikia kileleni.


title: Twiga

text: Twiga ni miongoni mwa mamalia wanaolala kwa muda kidogo kuliko wote, na hulala kwa wastani wa dakika kumi mpaka saa 2 katika masaa 24 ya siku moja na kuwa na wastani wa saa 1. za kulala kwa siku.


title: Twiga

text: Twiga hula majani ya miti, na pia hula nyasi nyingi na matunda. Ulimi wake ni mgumu sababu mlo wa twiga huhusisha miiba pia. Twiga anaweza kula mpaka kilo 29 za majani kwa siku, lakini anaweza hata kustahimili kwa kilo 6.8 tu za nyasi. Twiga hula kidogo sana kwa sababu hupata chakula chenye virutubisho vingi sana na pia mfumo wake wa mmeng’enyo wa chakula ni wa uhakika sana. Twiga pia huweza kukaa kwa vipindi virefu bila kunywa maji. Ulimi wa twiga una urefu wa takribani sentimeta 45.


title: Uswisi

text: Uswisi ni nchi ya Ulaya isiyo na pwani katika bahari yoyote.


title: Uswisi

text: Imepakana na Ujerumani, Ufaransa, Italia, Austria na Liechtenstein.


title: Uswisi

text: Jina rasmi ni Confoederatio Helvetica "(kwa Kilatini: Shirikisho la Kiswisi)".


title: Uswisi

text: Majimbo yake 26, ambayo huitwa "kantoni", yanajitawala.


title: Uswisi

text: Shirikisho la Uswisi lilianza mwaka 1300 hivi kutokana na ushindi vitani dhidi ya Austria na Burgundy.


title: Uswisi

text: Uhuru wa shirikisho kutoka Dola Takatifu la Kiroma ulitambuliwa rasmi katika Amani ya Westphalia mwaka 1648.


title: Uswisi

text: Uswisi imepata umaarufu hasa kutokana na sababu zifuatazo:


title: Uswisi

text: Mji mkuu wa shirikisho ni Bern.


title: Uswisi

text: Mji mkubwa ni Zürich wenye benki nyingi.


title: Uswisi

text: Mji wa Geneva ni kati ya makao makuu ya Umoja wa Mataifa; ni pia makao makuu ya kimataifa ya Umoja wa shirika za Msalaba Mwekundu na mashirikia mengine ya kimataifa.


title: Uswisi

text: Hata hivyo Uswisi umekuwa kati ya nchi za mwisho kujiunga na UM (2002).


title: Uswisi

text: Kuna lugha rasmi 4: Kijerumani (63.5%), Kifaransa (22.5%), Kiitalia (8.1%) na Kirumanj (0.5%). Lakini wengi wanajua na kutumia lugha zaidi ya moja.


title: Uswisi

text: Kati ya lugha za kigeni zinazotumika nyumbani, zinaongoza Kiingereza (4.6%), Kireno (3.5%), Kialbania (2.6%) n.k.


title: Uswisi

text: Upande wa dini, kati ya wakazi, 71.5% ni Wakristo, hasa Wakatoliki (38%) na Wakalvini (26%). 5% ni Waislamu (hasa wahamiaji). 22% hawana dini maalumu.


title: Agano la Kale

text: Agano la Kale ni mkusanyo wa vitabu vya sehemu ya kwanza ya Biblia ya Kikristo inayotumiwa na waumini wa Ukristo duniani kote. Pengine mkusanyo huu unagawanywa katika makundi kadiri ya mada au mtindo: sheria, historia, ushairi na unabii, ambayo ni tofauti kiasi na kawaida ya Tanakh ya Uyahudi wa leo.


title: Agano la Kale

text: Vitabu vyote vya Agano la Kale viliandikwa kabla ya kuzaliwa kwa Yesu Kristo. Kwa mujibu wa wanahistoria wa Biblia, vitabu vya Agano la Kale viliandikwa kati ya karne ya 11 KK na karne ya 1 KK.


title: Agano la Kale

text: Katika mapokeo ya Kikristo kuna orodha tofauti za vitabu vya Agano la Kale. Hasa kuna matoleo yenye vitabu 39 na kuna matoleo yenye vitabu 46.Asili ya mahesabu haya mawili ni hasa desturi tofauti ndani ya Uyahudi wakati wa Yesu na karne mbili za kwanza BK. Kanuni ya Biblia ilikuwa haijafungwa wakati ule. Hivyo palikuwa na mikusanyo tofauti kati ya Wayahudi wenye lugha ya Kiebrania au ya Kiaramu kwa upande mmoja na Wayahudi waliotumia lugha ya Kigiriki kwa upande mwingine.


title: Agano la Kale

text: Wayahudi wenye lugha ya Kigiriki (waliokaa nje ya Palestina, hasa katika nchi mbalimbali za Dola la Roma na kuzidi idadi ya Wayahudi katika Palestina Israeli yenyewe) walitumia toleo la Kigiriki la Septuaginta. Wakristo wa kwanza walizoea toleo hilo hasa kwa sababu lugha ya mawasiliano kati ya Wakristo ilikuwa Kigiriki kama lugha ya kimataifa. Ndiyo sababu Agano Jipya lote liliandikwa kwa Kigiriki.


title: Agano la Kale

text: Upande wa Uyahudi uamuzi kuhusu vitabu vinavyofaa kuhesabiwa kuwa sehemu za Biblia ya Kiebrania lilifanywa kati ya miaka 80 - 135 BK]] ambapo wataalamu Wayahudi waliamua kukubali vitabu vile tu vilivyotunzwa kwa Kiebrania. Hivyo maandiko kadhaa zisizoandikwa kwa Kiebrania vilifungwa nje. Sababu mojawapo ya uamuzi wao ilikuwa kubishana na Wakristo waliovitumia.


title: Agano la Kale

text: Jumuia za Kiyahudi zilipokea uamuzi huo lakini Wakristo waliendelea kutumia Septuaginta, iliyotafsiriwa baadaye kwa Kilatini na lugha nyingine za mataifa na za makabila yaliyopokea imani ya Kikristo.


title: Agano la Kale

text: Hivyo Biblia ya Wakristo ulikuwa na vitabu vya Septuaginta hadi matengenezo ya Kanisa katika karne ya 16.


title: Agano la Kale

text: Martin Luther alianza kutafsiri Biblia upya kutoka lugha asilia akaona achague vitabu vyake, akinyofoa 7 vya Agano la Kale pamoja na vichache vya Agano Jipya kadiri alivyoviona kuwa na mafundisho sahihi kiimani. Hivyo upande wa Agano la Kale alilingana na Wayahudi na kutofautiana na jinsi ilivyokuwa kawaida katika Kanisa Katoliki ambalo katika Mtaguso wa Trento (karne ya 16) lilithibitisha matumizi ya vitabu 46 katika Agano la Kale.


title: Agano la Kale

text: Tangu Luther matoleo mengi ya Kiprotestanti huonyesha vitabu vya Agano la Kale kuwa 39. Mara nyingine vitabu 7 vya Deuterokanoni vinaongezwa baada ya Agano la Kale kama sehemu ya pekee vikiitwa "Apokrifa".


title: Agano la Kale

text: Orodha hii inafuata kawaida ya Wakristo walio wengi. Umbo la majina ni ule wa tafsiri ya "Biblia - Habari Njema kwa Watu Wote". Vitabu saba vinafuatwa na alama ya ni vile ambavyo huhesabiwa kando na Waprotestanti wengi kama "Apokrifa" lakini hutazamiwa kama vitabu kamili vya Biblia (Deuterokanoni) katika mapokeo ya Kanisa Katoliki na ya Waorthodoksi wengi.


title: Orodha ya vitabu vya Biblia

text: Vitabu vya Biblia ya Kikristo vilivyoorodheshwa hapa chini ni vile 66 tu vinavyotambuliwa na Wakristo wote. Zingatia lakini kwamba walio wengi, hasa Wakatoliki, Waorthodoksi na Waorthodoksi wa Mashariki, katika Biblia wanavyoitumia wana vitabu vingine 7 vinavyoitwa Deuterokanoni, navyo vyote vimo katika Agano la Kale: Yoshua Bin Sira, Kitabu cha Hekima, Kitabu cha kwanza cha Wamakabayo, Kitabu cha pili cha Wamakabayo, Tobiti, Yudithi, Baruku.


title: Orodha ya vitabu vya Biblia

text: Majina ya vitabu yameandikwa hapa kufuatana na tafsiri ya Kiswahili cha kisasa maarufu kama Habari Njema. Kama kuna jina lingine limeongezeka katika mabano.


title: Orodha ya vitabu vya Biblia

text:
Mwanzo (Kitabu cha Kwanza cha Musa)
Kutoka (Kitabu cha Pili cha Musa)
Walawi (Kitabu cha Tatu cha Musa)
Hesabu (Kitabu cha Nne cha Musa)
Kumbukumbu la Sheria (Kumbukumbu la Torati; Kitabu cha Tano cha Musa)
Yoshua
Waamuzi
Ruthu (Kitabu cha Ruthi)
Samueli I
Samueli II
Wafalme I
Wafalme II
Mambo ya Nyakati I
Mambo ya Nyakati II
Ezra
Nehemia (Kitabu cha Pili cha Ezra)
Esta


title: Orodha ya vitabu vya Biblia

text:
Yobu (Kitabu cha Ayubu)
Zaburi
Methali
Mhubiri
Wimbo Ulio Bora
Maombolezo (Maombolezo ya Yeremia)


title: Orodha ya vitabu vya Biblia

text:
Isaya
Yeremia
Ezekieli
Danieli
Hosea
Yoeli
Amosi
Obadia
Yona
Mika
Nahumu
Habakuki
Sefania
Hagai
Zekaria
Malaki


title: Orodha ya vitabu vya Biblia

text:
Injili ya Mathayo
Injili ya Marko
Injili ya Luka
Injili ya Yohane (Injili ya Yohana)
Matendo ya Mitume


title: Orodha ya vitabu vya Biblia

text:
Barua kwa Waroma (Waraka kwa Warumi)
Barua ya Kwanza kwa Wakorintho
Barua ya Pili kwa Wakorintho
Barua kwa Wagalatia
Barua kwa Waefeso
Barua kwa Wafilipi
Barua kwa Wakolosai
Barua ya Kwanza kwa Wathesalonike
Barua ya Pili kwa Wathesalonike
Barua ya Kwanza kwa Timotheo
Barua ya Pili kwa Timotheo
Barua kwa Tito
Barua kwa Filemoni


title: Orodha ya vitabu vya Biblia

text:
Barua kwa Waebrania
Barua ya Yakobo
Barua ya Kwanza ya Petro
Barua ya Pili ya Petro
Barua ya Kwanza ya Yohane
Barua ya Pili ya Yohane
Barua ya Tatu ya Yohane
Barua ya Yuda


title: Orodha ya vitabu vya Biblia

text: Ufunuo (Ufunuo wa Yohane)


title: Mwanzo (Biblia)

text: Kitabu cha Mwanzo (pia: Kitabu cha kwanza cha Musa; kwa Kilatini na Kiingereza Genesis kutoka neno la Kigiriki "Γενεσις", "Mwanzo") ni kitabu cha kwanza katika Biblia.


title: Mwanzo (Biblia)

text: Kwa asili kimeandikwa kwa Kiebrania, na katika lugha hiyo kinaitwa בְּרֵאשִׁית, "Bereshit", ambalo ni neno lake la kwanza, lenye maana ya “mwanzoni”.


title: Mwanzo (Biblia)

text: Pia ni kitabu cha kwanza cha "Torati" (au: "Torah", maana yake "mwongozo" au "sheria" ya kidini ya Wayahudi), yaani vitabu vitano vya kwanza vya Agano la Kale (kwa Kigiriki Pentateuko). Wengine wanaviita vitabu vitano vya Musa kwa vile wanafikiria kuwa ndiye mwandishi wa vitabu hivyo.


title: Mwanzo (Biblia)

text: Kama vitabu vingine vyote vya Biblia, hiki pia kinatakiwa kisomwe katika mfululizo wa historia ya wokovu ili kukielewa kadiri ya maendeleo ya ufunuo wa Mungu kwa binadamu.


title: Mwanzo (Biblia)

text: Jina 'Mwanzo' au 'Asili' linafaa kwa kitabu cha Biblia kinachosimulia habari za asili ya ulimwengu, ya binadamu na ya taifa la Israeli, ambamo zinajitokeza dhambi za watu na njia ya Mungu ya kuwaokoa.


title: Mwanzo (Biblia)

text: Kitabu cha Mwanzo kina sura hamsini. Katika sura 1 hadi 11, historia ya awali ya binadamu inasimuliwa. Sura 12 hadi 50 inahusu historia ya kale ya Waisraeli. Hasa zinataja hadithi juu ya wazee au mababu wao, kama Abrahamu, Isaka, Yakobo, halafu Yosefu na ndugu zake.


title: Mwanzo (Biblia)

text: Waebrania walitaja Pentateuko kuwa 'sheria' tu (2 Nya 17:9; Neh 8:1-3, 18; Mt 5:17-19; 11:13; 12:5; Lk 24:44). Kiebrania ni lugha ya taifa la Israeli na ndiyo lugha asili ya sehemu kubwa ya Agano la Kale.


title: Mwanzo (Biblia)

text: Biblia ya Kiebrania iliyotafsiriwa kwanza katika lugha ya Kigiriki au Kiyunani, iliitwa "Septuaginta" maana yake “sabini” (ndiyo sababu kwa kifupi inaandikwa LXX), kwa vile inafikiriwa kuwa wataalamu sabini walifanya tafsiri hiyo.


title: Mwanzo (Biblia)

text: Katika tafsiri hiyo, kitabu cha Mwanzo kinaitwa "Genesis", maana yake “asili” na vitabu vitano vya kwanza vinaitwa "Pentateuko" (Kiyunani: penta = tano; teuchos = kitabu), maana yake “Vitabu Vitano”.


title: Mwanzo (Biblia)

text: Katika mapokeo ya Kiebrania na ya Kikristo ya tangu zamani, Musa alitambuliwa kuwa mwandishi wa Pentateuko (Neh 8:1; 13:1; Dan 9:11; Mk 12:26; Lk 16:29-31; Mdo 15:21).


title: Mwanzo (Biblia)

text: Pentateuko yenyewe haisemi kwamba Musa alikuwa mwandishi wake, hata hivyo inataja kazi yake ya uandishi. Aliandika sheria ambayo Mungu aliwapa Waisraeli (Kut 24:4; 34:27; [Kum]] 31:9, 24), aliandika historia ya Israeli (Kut 17:14; Hes 33:2) naye alitunga nyimbo na mashairi (Kut 15:1; Kum 1:22,30).


title: Mwanzo (Biblia)

text: Akiwa kiongozi wa taifa, Musa alijua habari za koo za kale, nyimbo za kale na habari nyingine za mapokeo ya kale zilizokuwa zimetunzwa kwa uangalifu na kukabidhiwa kutoka kizazi hadi kizazi, kwa njia ya maneno au kwa njia ya maandiko (Mwa 5:1; 6:9; 10:1; 11:10,27).


title: Mwanzo (Biblia)

text: Sawasawa na waandishi wengine, Musa aliweza kutumia habari za asili mbalimbali, hasa pale alipoandika habari za mahali au matukio asiyoweza kuyaona mwenyewe (Mwa 26:33; 35:19-20; 47:26; Hes 21:14).


title: Mwanzo (Biblia)

text: Zaidi ya hayo alipokea mafunuo mengine kutoka kwa Mungu (mara nyingi alisema na Mungu moja kwa moja; Kut 3:4-6; 33:9-11; Kum 34:10), pia aliandika ripoti yake mwenyewe kuhusu matukio maalumu ya maishani mwake (Kut 17:14; 24:4; Hes 33:2; Kum 31:22-24).


title: Mwanzo (Biblia)

text: Watu waliochunguza maandiko ya Biblia mara nyingine wamehisi kwamba Pentateuko ilikamilika muda mrefu baada ya Musa. Wamefikiri hivi kwa sababu hamna ulinganifu wa mambo kama vile masimulizi mengine, majina yaliyotumiwa kwa Mungu, matumizi ya maneno na habari za mipango ya dini ya Israeli.


title: Mwanzo (Biblia)

text: Wengi wamefikiri kulikuwa na maandiko mbalimbali ambayo baadaye yaliunganishwa kuwa kitu kimoja.


title: Mwanzo (Biblia)

text: Hivyo zamani Musa alidhaniwa kuwa mwandishi wa vitabu hivyo vyote, lakini siku hizi wataalamu wamethibitisha kuwa ndiye asili ya kiini cha sheria za Israeli, lakini vitabu hivyo viliandikwa katika kipindi kirefu hadi mwaka 400 hivi K.K.


title: Mwanzo (Biblia)

text: Ndiyo sababu katika sheria za vitabu hivyo yanaonekana mabadiliko mbalimbali yaliyofanyika karne hadi karne, k.mf. kuhusu Pasaka na umoja wa hekalu.


title: Mwanzo (Biblia)

text: Waliohusika na uandishi ni watu wengi wa Israeli Kaskazini na Kusini. Hasa yameainishwa mapokeo manne tofauti: J (yaliyoandikwa katika karne X K.K. kwa kumuita Mungu YHWH), E (ya karne IX K.K. yanayomuita Elohim), D (yanayotawala Kumbukumbu ya Torati: ni ya karne VII K.K.) na P (yaani ya kikuhani kwa kuwa yanajali sana ibada: ni ya karne VI K.K.). Hayo ya mwisho yalitumika kama fremu ya mapokeo hayo yote ili kuunganisha Torati nzima katika karne V K.K. Hivyo Torati inatunza matukio ya msingi na imani ya taifa la Israeli jinsi ilivyozidi kukomaa baada ya Musa.


title: Mwanzo (Biblia)

text: Wakati wa majadiliano hayo yote watu wengine wanasahau kwamba, jambo muhimu si jinsi Pentateuko ilivyoandikwa, bali ujumbe wake. Biblia ni kitabu ambacho umoja wake uko wazi, na ujumbe wake ni Neno la Mungu lililo hai (Neh 8:8, 14; 9:3; Yoh 5:39, 46; Mdo 28:23).


title: Mwanzo (Biblia)

text: Watafsiri wa Septuaginta ndio waliotumia jina la 'Mwanzo' (Genesis) kwa kitabu cha kwanza katika Biblia. Waebrania walikiita kutokana na maneno yake ya kwanza yaani 'Hapo Mwanzo'. Lakini makusudi hasa ya kitabu hiki si mwanzo na asili ya kila kiumbe kadiri ya sayansi, bali ni uhusiano ambao Mungu anautaka na watu wanaoishi katika dunia yake.


title: Mwanzo (Biblia)

text: Adamu alipoumbwa na Mungu alikuwa hana dhambi. Baadaye alianguka katika dhambi, na tangu wakati huo matokeo mabaya yalirithiwa na wanadamu wote. Mwanadamu aliyeasi alistahili na alipokea hukumu ya Mungu, lakini hata hivyo hukumu hiyo siku zote ilichanganywa na neema. Mungu hakuwaangamiza wanadamu, bali alishughulika nao, ili atengeneze njia ya wokovu itakayokuwa wazi kwa watu wote. Mpango wake ulikuwa kumchagua mtu mmoja (Ibrahimu) ambaye kutokana na wazao wake angejenga taifa kubwa la Israeli, na katika taifa hilo angeonyesha mapenzi yake kwa wanadamu, na mwisho amlete Mwokozi wa ulimwengu (Yesu).


title: Mwanzo (Biblia)

text: Kitabu cha Mwanzo, licha ya kuonyesha jinsi mwanadamu alivyomwasi Mungu na kuanguka katika hukumu yake, pia kinaonyesha jinsi Mungu alivyoanza kutekeleza mpango wake mkubwa wa wokovu kwa wanadamu. Baada ya taarifa ya ahadi za Mungu alizomwahidia Ibrahimu za kumfanya kuwa taifa kubwa na kuwapa watu wa taifa hilo nchi ya urithi katika Kanaani, pia kinaonyesha jinsi ahadi hizo kuhusu taifa na nchi hiyo zilivyoanza kutimizwa.