title: Uchaguzi wa Kura Tatu

text: Siku chache kabla ya kusafiri kwenda Tabora kwenye ule mkutano mkuu wa mwaka wa TANU, Mwalimu Nyerere na Amos Kisenge, Kaimu Katibu Mwenezi wa TANU, walisafiri kwenda Tanga kushauriana na uongozi wa Kamati Kuu ya Taifa ya TANU Tanga, kuhusu matatizo yaliyoletwa na uchaguzi wa Kura Tatu. Mkutano huu baina ya Mwalimu Nyerere, Kissenge na ule uongozi wa Tanga ulikuwa wa siri sana. Tanga iliwakilishwa na Sheikh Abdallah Rashid Sembe, Hamisi Heri, Mwalimu Kihere, Ng'anzi Mohamed, Mustafa Shauri na Abdallah Makatta. Mwalimu Nyerere alizungumza waziwazi na kwa dhati ya moyo alikiambia kikao kile kuwa amekwenda Tanga kuomba wamuunge mkono kwa sababu ilikuwa ni matakwa yake TANU lazima ishiriki katika ule uchaguzi wa Kura Tatu uliokuwa unakaribia hata masharti yakiwaje. Mwalimu Nyerere aliuambia uongozi wa Tanga uliokuwa ukimsikiliza kwa makini kuwa alikuwa amekuja kwao kwa sababu watu wa Tanga wanajulikana kwa ufasaha wa lugha na kwa uwezo wa kuzungumza vizuri. Mwalimu Nyerere alisema angehitaji hiki kipaji adimu cha watu wa Tanga kuunga mkono msimamo wake huko Tabora. Mwalimu Nyerere alitoa hoja kwamba TANU lazima ishiriki katika uchaguzi kwa sababu kuususia ni sawasawa na kukipa chama hasimu UTP ushindi bila jasho kuingia katika Baraza la Kutunga Sheria. TANU ingedhoofika na hivyo ingekosa sauti katika maamuzi yatakayotolewa na seriakli katika siku zijazo.


title: Uchaguzi wa Kura Tatu

text: Kufichuka kwa msimamo wa Mwalimu Nyerere wa kutaka TANU iingie katika Kura Tatu kulishtua uongozi wa Tanga. Majadiliano makali yalifuata uongozi wa Tanga ukionyesha upinzani wao kwa msimamo wa Mwalimu Nyerere. Baada ya majadiliano ya muda mrefu Mwalimu Nyerere alifanikiwa kuwashawishi wote wawili Hamisi Heri na Mwalimu Kihere ambao ndiyo walikuwa wapinzani wakubwa wa msimamo wa Mwalimu Nyerere na uchaguzi wa Kura Tatu. Mwalimu Nyerere aliutahadharisha uongozi wa Tanga kuwa agenda ya Kura Tatu itakapokuja anatabiri kupata upinzani mkali kutoka katika majimbo. Huko Tanga kwenyewe, TANU ilikuwa ikikabiliwa na upinzani mkali kutoka UTP iliyokuwa na nguvu Tanga kwa sababu ya walowezi waliokuwa wakimiliki mashamba ya mkonge katika jimbo hilo. Kwa ajili hii akina Rashid Sembe walikuwa wameelemewa na mashambulizi kutoka kwa wapinzani.


title: Uchaguzi wa Kura Tatu

text: Maili tatu kutoka Tanga kipo kijiji cha Mnyanjani ambako kulikuwako na tawi la TANU lillilokuwa na nguvu sana likiongozwa na Mmaka Omar kama mwenyekiti na Akida Boramimi bin Dai akiwa katibu. Hawa wote ni marehemu na mchango wao hadi leo haujathaminiwa. Mwalimu Nyerere na Kissenge walichukuliwa hadi Mnyanjani ili ifanyike tawaswil. Waliohudhuria kisomo hicho walikuwa Abdallah Rashid Sembe, Sheikh Dhikr bin Said, Mzee Zonga, Hemed Anzwan, Salehe Kibwana aliyekuwa mshairi maarufu, Akida Boramimimi bin Dai na Mmaka Omari.


title: Uchaguzi wa Kura Tatu

text: Wakiwa Tanga walipiga dua nzito ya kutakia heri mkutano wa Tabora, huku Mwalimu Nyerere akiongoza ujumbe mkubwa sana kutoka makao makuu. Ile agenda ya uchaguzi wa Kura Tatu ilipoanza kujadiliwa, mkakati wa Tanga uliofanyiwa dua maalum kwa Mwenyezi Mungu katika kijiji cha Mnyanjani ukaanza kutekelezwa. Mwalimu Nyerere aliyekuwa mwenyekiti wa mkutano aliomba amwachie kiti Mwalimu Kihere ili apate fursa ya kushiriki katika mjadala na kutoa mchango wake. Mara tu baada ya Mwalimu Kihere kuchukua kiti aliutuliza mkutano na akamchagua Sheikh Abdallah Rashid Sembe kuwa msemaji wa kwanza kama vile walivyopanga kule Tanga majuma machache yaliyopita.


title: Uchaguzi wa Kura Tatu

text: Sembe alihimiza TANU kushiriki katika uchaguzi. Kama vile Baba wa Taifa alivyotabiri mapema, zogo kubwa lilizuka. Wajumbe walipiga makelele, wakagonga meza kwa hasira, wengine wakawa wanaburuza meza na viti kwa makelele kudhihirisha hamaki zao. Jumanne Abdallah, Bhoke Munanka kutoka Jimbo la Ziwa walisimama na kumlaani Abdallah Rashid Sembe wakimwita msaliti. Sheikh Sembe alishikilia msimamo wake kuwa TANU ni lazima iingie uchaguzi unaokuja ili ishinde uchaguzi na katika ushindi huo iwe na uwezo wa kufutilia mbali mfumo huo wa dhulma. Mwalimu Nyerere alisimama na akamuunga mkono Sheikh Sembe. Mwalimu Nyerere alitoa hoja katika misingi hiyo hiyo kuwa ili TANU iweze kuondoa Kura Tatu ni lazima kwanza iingie kwenye Kura Tatu. Wajumbe hawakuafiki hoja ya Mwalimu Nyerere. Wote walishikilia msimamo wa TANU kususia uchaguzi. Hamaki za watu zilikuwa wazi ndani ya ukumbi wa mkutano wa Mwalimu Kihere aliahirisha kikao hadi siku ya pili ili kuwapa wajumbe muda wa kutuliza hamaki zao.


title: Uchaguzi wa Kura Tatu

text: Siku iliyofuata ustadi wa Mwalimu Nyerere katika mjadala ulitumika. Mwalimu Nyerere akizungumza kwa vitendawili na methali, aliwauliza wasikilizaji wake, je, ingewezekana kwa mkulima mwenye busara, aliyelima na kupanda shamba lake kwa taabu, angesita kuvuna mazao yake kwa kuhofia kuchafua nguo zake, kwa sababu tu, ili afike shambani kwake itabidi avuke mto wenye matope. Watu wangelimuonaje mkulima kama huyo? Mwalimu Nyerere aliwaeleza wale wajumbe kuwa, TANU iko njia panda, ingekuwa kazi bure kwa wakati huu kwa TANU kususia uchaguzi baada ya kufanya kazi yote ile kwa shida kubwa hadi kufika hapo walipofika. Kususia uchaguzi ingekuwa ni kujiingiza katika mtego. Adui angefurahi kuona imenasa katika mtego, TANU ikisimama pembeni na UTP ikiingia katika uchaguzi na kuchukua viti vyote katika Baraza la Kutunga Sheria. Serikali ya kikoloni ingefurahi sana kuona kitu hiki kinatokea.


title: Uchaguzi wa Kura Tatu

text: Mwalimu Nyerere na Sheikh Abdallah Rashid Sembe ambaye alihatarisha uhai wa yeye kuwapo katika TANU katika suala la uchaguzi wa Kura Tatu walikuwa washindi. Hata hivyo agenda ya Kura Tatu ilibidi ipigiwe kura. Kura ilipopigwa kundi la akina Sheikh Suleiman Takadiri waliotaka kuususia uchaguzi walishindwa: kura 37 zilipigwa kuunga mkono kushiriki uchaguzi wa Kura Tatu dhidi ya 23 zilizotaka ususiaji. Mwalimu Nyerere alitia sahihi Azimio la Tabora ambalo baadaye lilikuja kujulikana kama 'Uamuzi wa Busara.'


title: Uchaguzi wa Kura Tatu

text: Siku ile Mwalimu Nyerere alipokuwa akiweka sahihi yake watu hawa wafuatao ndiyo walikuwa wamemzunguka: kwa upande wa kulia wa Mwalimu Nyerere alikuwa amesimama makamu wa rais wa TANU, John Rupia; upande wake wa kushoto alikuwepo Amos Kissenge, aliyekuwa kakaa nyuma ya Mwalimu Nyerere akiwa amevaa kofia ya mkono, koti na kanzu alikuwa Mzee Jumbe Tambaza mjumbe wa Baraza la Wazee wa TANU, upande wake wa kulia alikuwa kijana Juma Selemani maarufu kwa jina la lake la utani, 'Juma Mlevi', katibu wa Bantu Group. Mwisho wa meza wakitazamana alikuwa Bibi Titi Mohamed kwa upande wa kulia wa Mwalimu Nyerere na Sheikh Suleiman Takadir kwa upande wake wa kushoto.


title: Uchaguzi wa Kura Tatu

text:
Baada ya kutia saini kwa Azimio la Tabora Mwalimu Nyerere alimpigia simu Zuberi Mtemvu makao makuu Dar es Salaam kumuagiza awatangazie wananchi kuwa TANU imepiga kura kuingia katika uchaguzi wa Kura Tatu. Siku iliyofuata wakati mkutano bado ukiendelea Mtemvu alituma simu ya maandishi kwa rais wa TANU, Mwalimu Nyerere kupitia ofisi ya TANU Tabora, akitangaza kujiuzulu kwake kutoka TANU na kuanzishwa kwa chama chake cha upinzani - African National Congress (ANC) Chama cha Mtemvu kilikuja kujulikana kama 'Congress' neno ambalo kwa mtazamo wa vyama hivyo pinzani lilikuja kunasibishwa na usaliti. Mtemvu akimshutumu Mwalimu Nyerere kwa kusaliti dhamana aliyokabidhiwa na TANU na wananchi kwa kuwatumbukiza katika Kura Tatu; na Mwalimu Nyerere akimshutumu Mtemvu kwa kujitenga na mapambano na kujiunga na upinzani ili kudhoofisha TANU, na hivyo kusaliti harakati za kudai uhuru. Hadi leo Mzee Mtemvu na wazee wengi wa TANU hawafahamu kuwa mkakati wa Tabora ulipikwa Mnyanjani.
Kabla ya kuondoka Tabora Mwalimu Nyerere lifanya mkutano wa hadhara soko kuu la Tabora na kuelezea maamuzi ya mkutano mkuu. Hotuba ya Mwalimu Nyerere ilijaa hisia kali. Aliwaambia wasikilizaji wake kuwa endapo Waingereza watakaidi kutoa uhuru basi wananchi wataelekeza kilio chao kwa Mwenyezi Mungu. Wakati ule TANU ilikuwa na dini hakukuwa na lugha ya sasa ya 'chama chetu hakina dini'. Mwalimu Nyerere alipotamka maneno haya hakuweza kujizuia, akaangua kilio na vilio vya wananchi waliouelewa uchungu wa dhulma vikatanda uwanja mzima. Baada ya hotuba hii iliyowaliza watu, wananchi wengi ambao walisita kujiunga na TANU sasa waliingia kwa wingi. Ni vigumu kuamini lakini watu huko Tabora walisimama msururu usikukucha kukata kadi za TANU.


title: Uchaguzi wa Kura Tatu

text: Huyu ndiye Sheikh Abdallah Rashid Sembe, muasisi wa TANU ambae amekufa akiwa mwanachama mtiifu wa CCM na kwa viongozi wake. Mkutano wake wa mwisho aliohudhuria wa CCM ulikuwa Mkutano Mkuu uliofanyika Dodoma Novemba, 1997 ambao alihudhuria kama mwalikwa. Kwa bahati mbaya sana mkutano huu ulimalizika kwa fedheha kwa upande wa Sheikh Rashid Sembe. Bila ya kujali umri wa Sheikh Sembe na nafasi yake ya usheikh, msichana mcheza ngoma akiwa nusu uchi alikwenda kucheza ngoma mbele yake na huku akinengua alimkalia Sheikh Sembe mapajani. Gazeti moja la kila siku bila ya tafakuri ikachapisha picha ile ya Sheikh Sembe akiwa katika mavazi yake ya Kiislamu ya kanzu, koti, kofia na kilemba katika ukurasa wake wa mbele. Waislamu wengi walikasirishwa na kuhuzunishwa na picha ile. Wapo waliomlaumu Sheikh Sembe kwa kuhudhuria mikutano ya kitwaghut na wapo walioilaumu CCM kwa kuachia Sheikh Abdallah Rashid Sembe avunjiwe heshima na halikadhalika wapo waliolilaumu gazeti.


title: Uchaguzi wa Kura Tatu

text: Wengi wa wanasiasa wa sasa katika ukumbi ule wa mkutano walikuwa wakimpita Sheikh Sembe bila ya kujua kwa hakika yule mzee aliyevaa Kiislamu katika ukumbi ule alikuwa nani na nini ulikuwa mchango wake katika siasa za Tanganyika. Hata hivyo historia ya uhuru wa Tanganyika na hata maisha ya Mwalimu Nyerere yatakapoandikwa hayatakamilika bila ya kumtaja Sheikh Abdallah Rashid Sembe.


title: Kichina cha Hakka

text: Kichina ya Hakka ni lugha ya Kisino-Tibeti inayozungumzwa na Wahan, hasa upande wa kusini nchini Uchina, na pia nchini Taiwan, Malaysia, Indonesia, Uthai, Singapuri na nchi nyingi nyingine. Mwaka wa 2013 idadi ya wasemaji wa Kichina ya Hakka imehesabiwa kuwa watu milioni 27.1. Pia kuna wasemaji 2,370,000 nchini Taiwan (1993), 1,090,000 nchini Malaysia (2000), 640,000 nchini Indonesia (1982) na tena katika nchi nyingine (angalia hapo chini). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kichina ya Hakka iko katika kundi la Kichina.


title: Kichina cha Hakka

text: Idadi ya wasemaji wa Kihakka katika nchi nyingine ni ifuatavyo:


title: Ally Sykes

text: Ally Kleist Sykes (Gerezani, Dar es Salaam, 10 Oktoba 1926 - Nairobi, Kenya, 19 Mei 2013) alikuwa mzalendo muasisi wa TANU na moja kati ya wapigania uhuru wakubwa wa Tanganyika katika miaka ya 1950. Ally Sykes ndiye aliyemwandikia na Kumkabidhi Mwalimu Julius Nyerere kadi ya TANU Na. 1. Historia ina kawaida ya kujirudia. Ally Sykes mmoja wa waasisi wa TANU, mmoja wa wale watu wasiozidi takriban saba walikuwa katika kamati ya ndani ya TAA iliyounda TANU, mmoja wa wafadhili wakuu wa TANU, mmoja wa askari kwa maana yake halisi kwa kuwa ni Ally Syke ndiye TAA hadi TANU ikimtegemea kwa kutekeleza mambo ya hatari dhidi ya Waingereza.


title: Ally Sykes

text: Ally Sykes ndiye alikuwa akipewa kazi za hatari za kumwaga ‘’sumu na upupu’’ dhidi ya serikali. Sumu na upupu huu yalikuwa makaratasi aliyokuwa akichapa nyumbani kwake usiku makaratasi ambayo Waingereza waliyaita makaratasi ya ‘’uchochezi.’’ Waingereza na makachero wake walikuwa wanamjua Ally Sykes vizuri. Waingereza walikuwa wakijua kuwa alikuwa na medali ya mlenga shabaha bingwa aliyopata Vita Kuu ya Pili ya Dunia. Huyu ndiye Ally Sykes mzalendo muasisi wa TANU ambaye sahihi yake ndiyo iko katika kadi ya TANU ya Baba wa Taifa.


title: Ally Sykes

text: Ally Sykes alikuwa mtu maarufu kupita kiasi. Alikuwa kwanza ana umaarufu wa kuzaliwa. Kazaliwa Dar es Salaam Gerezani, mtoto wa mjini. Kisha alikuwa maarufu kwa nasaba. Baba yake Kleist Sykes alikuwa mmoja wa watu mashuhuri katika siasa zote za Dar es Salaam katika miaka ya ya mwanzo ya 1900 hadi alipofariki mwaka 1949. Baba yake alikuwa maarufu kwa kuwa alilelewa na Affande Plantan askari kiongozi katika jeshi la Wajerumani lilokuja Tanganyika na Herman Von Wissman wakati Wajerumani walipoingia kuitawala Tanganyika.


title: Ally Sykes

text: Kleist alikuwa ndiye katibu muasisi wa African Association mwaka 1929 chama kilichokuja baadae kujibadili na kuwa TANU Ally Sykes akiwa mmoja wa hao waasisi. Baba yake Kleist aliasisi Al Jamiatul Islamiyya Fi Tanganyika (Umoja wa Waislam wa Tanganyika) na kupitia jumuia hii akajenga shule ya kwanza ya Kiiislam Dar es Salaam, shule ambayo ilisomesha Qur’an pamoja na masomo ya kisekula. Hii Al Jamiatul Islamiyya ndiyo iliyotoa viongozi wa kwanza kuiendesha TAA na baadaye TANU katika harakati za kudai uhuru.


title: Ally Sykes

text: Inajulikana na wengi Ally Sykes na kaka yake Abdulwahid Sykes ndio watu wa mwanzo kumpokea Julius Nyerere alipokuja Dar es Salaam mwaka 1952. Nyerere alifika nyumbani kwa akina Sykes kwa utambulisho na hii ilijenga urafiki ambao ulipitiliza na kuwa udugu mkubwa wa mapenzi ya dhati si baina yao tu bali hata kwa wake na mama zao. Mama yake Nyerere Bi Mugaya hakuwa akipungua nyumbani kwa Mama Abdu Bi Mrurguru biti Mussa Mtaa wa Kirk. Halikadhalika Maria Nyerere hakuwa akipungua nyumbani kwa aidha kwa Bi Zainab mkewe Ally Sykes Mtaa wa Kipata au kwa Bi Mwamvua mkewe Abdulwahid Sykes Mtaa wa Aggrey.


title: Ally Sykes

text: Wakati huu Abdulwahid ndiye akiwa rais wa TAA na harakati za kuanzisha TANU zimepamba moto achilia mbali hila na fitna za Waingereza kuwatokomeza viongozi shupavu wa TAA kama Hamza Mwapachu, Dk. Vedast Kyaruzi, Dk. Wilbard Mwanjisi nje ya Dar es Salaam kukivunja nguvu chama. Ndiyo maana TANU ilipokuja asisiwa mwaka 1954 Ally Sykes kadi yake ya TANU ikawa namba 2, Nyerere namba 1, Abdulwahid Sykes kadi yake namba 3, Dossa Aziz kadi namba 4, John Rupia kadi yake namba 7.


title: Ally Sykes

text: Kipindi hiki Ally Sykes alikuwa Katibu wa Tanganyika African Government Servants Association (TAGSA) na vilevile alikuwa mwakilishi wa chama hicho katika Kamati ya Uajiri ya Serikali (Government Establishment Committee). Thomas Marealle ndiye alikuwa rais wa TAGSA na Rashid Kawawa alikuwa mwanakamati. Wanasiasa hawa vijana Ally Sykes akiwa mmoja wao wenyewe walijipa jina, ‘’Wednesday Tea Club’’ wakikutana kila siku ya Jumatano kunywa chai pamoja na kutumia wakati ule kupanga mikakati ya kuwang’oa Waingereza katika ardhi ya Tanganyika. Kupitia Ally, Abdulwahid na Dossa Aziz Nyerere akaweza kujuana na wenyeji wa Dar es Salaam maarufu katika hao ni Sheikh Hassan bin Amir, Mshume Kiyate, [Jumbe Tambaza, Sheikh Suleiman Takadir, Clement Mtamila, Bi. Titi Mohamed, Tatu biti Mzee na wengineo.


title: Ally Sykes

text: Historia huwa inajirudia. Kifo cha Ally Sykes kimepuuzwa na vyombo vya habari kama ilivyokuwa awali kuwa hata kifo cha kaka yake Abdulwahid Sykes alipofariki mwaka 1968 magazeti ya TANU (wakati ule ‘’The Nationalist’’ na ‘’Uhuru’’) chama alichokiasisi kwa jasho, damu na fedha zake magazeti haya yalipuuza kifo hicho. Kuna watu katika TANU katika kipindi kile walikuwa wanajaribu kuifuta historia ya kupigania uhuru wakitaka kuondoa mchango wa Abdulwahid na Ally Sykes katika historia ya uhuru. Hata hivyo ‘’Tanganyika Standard’’ gazeti ambalo ndilo liliokuwa likilinda maslahi ya ukoloni Tanganyika, ndilo lililoandika taazia ya Abdulwahid Sykes. Mhariri wa Tanganyika Standard Brendon Grimshaw hakuweza kustahamili fedheha ile, aliandika taazia ambayo itaishi zaidi ya miaka miaka mia moja na zaidi. Taazia ile ilitikisa fikra Makao Mkuu ya TANU Mtaa wa Lumumba na ikawakera wengi. Grimshaw alisema katika taazia yake kuwa TANU imeundwa pakubwa kwa mchango wa ukoo wa Sykes.


title: Ally Sykes

text: Mwaka wa 1968 wakati Abdulwahid anafariki Waislam walikuwa wako katika taharuki kubwa ya kile kilichokujajulikana kama ‘’mgogoro wa East African Muslim Welfare Society (EAMWS) taharuki iliyojaa simanzi kwa kuwa Mufti wa wakati ule Sheikh Hassan bin Amir mmoja wa masheikh viongozi katika TANU alikuwa kakamatwa na kufukuzwa nchini kwa amri ya Nyerere. Wakati haya yakijiri, Tewa Said Tewa na Bi.Titi Mohamed viongozi wa juu wa EAMWS walikuwa wakiandamwa na Nyerere na hapakuwa na uelewano mzuri baina yao. Ajabu ni kuwa umauti umemkuta Ally Sykes katika hali kama ile ile iliyokuwapo wakati kaka yake alipofariki dunia mwaka 1968 wakati nchi ikiwa katika mgogoro wa EAMWS kishindo ambacho kilidumu takriban miezi mitatu.


title: Ally Sykes

text: Ally Sykes kafa wakati nchi ipo katika taharuki kwa kile kinachodaiwa ‘’uadui baiana ya Waislam na Wakristo.’’ Kwa hiki kifo cha Ally Sykes bila shaka wahariri wa magazeti walikuwa wameshughulishwa katika kutafuta habari mpya za ‘’kuchomwa makanisa’’ na ‘’ugomvi wa kuchinja,’’ hawakuwa na muda wa kufuatilia msiba wa muasisi wa TANU marehemu Ally Sykes. Lakini iweje hali iwe kama vile miaka saba tu baada ya uhuru kupatikana nchi iingie na taharuki ya kiasi kile na hivi sasa taharuki ile ijirejee upya tena ikishuhudiwa na waasisi wa harakati za ukombozi?


title: Ally Sykes

text: Nyaraka hizi mpaka Ally Sykes anakufa zilibaki kuwa sehemu ya malalamiko kwa Mohamed Said kwa Ally kuwa hazikustahili kuwa mikononi kwake na kazifungia katika ‘’safe’’ zake.


title: Kichina cha Huizhou

text: Kichina ya Huizhou ni lugha ya Kisino-Tibeti inayozungumzwa na Wahan, hasa katika majimbo ya Anhui, Jiangxi na Zhejiang upande wa kusini-mashariki nchini Uchina. Mwaka wa 2013 idadi ya wasemaji wa Kichina ya Huizhou imehesabiwa kuwa watu milioni 4.6. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kichina ya Huizhou iko katika kundi la Kichina.


title: Kichina cha Jinyu

text: Kichina ya Jinyu ni lugha ya Kisino-Tibeti inayozungumzwa na Wahan, hasa katika majimbo ya Shanxi na Henan upande wa kaskazini nchini Uchina. Mwaka wa 2013 idadi ya wasemaji wa Kichina ya Jinyu imehesabiwa kuwa watu milioni 46.1. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kichina ya Jinyu iko katika kundi la Kichina.


title: Kleofa

text: Kleofa (kwa Kigiriki Κλεόπας, Kleopas) alikuwa Mkristo wa karne ya 1, maarufu kwa kutokewa na Yesu Kristo mfufuka akiwa njiani kutoka Yerusalemu kwenda Emau pamoja na mwanafunzi mwingine (Lk 24:13-32).


title: Kleofa

text: Ilikuwa siku ya tatu baada ya kifo cha Yesu, ambayo ndiyo ya ufufuko wake kadiri ya Agano Jipya. Ingawa hao wanafunzi wawili walikuwa wamesikia kwamba kaburi la Yesu lilionekana tupu, hawakupata moyo wa kubali mjini zaidi.


title: Kleofa

text: Njiani walikuwa wakishirikishana huzuni yao kwa Yesu kushindwa kurudisha ufalme wa Israeli. Ghafla mgeni akaongozana nao na kuulizia sababu ya huzuni yao. Baadaye aliwakaripia kwa kukosa imani akawafafanulia utabiri wa Agano la Kale kuhusu Masiya.


title: Kleofa

text: Walipofikia kijijini walimuomba abaki nao usiku, lakini walipoanza kula, mgeni huyo alimega mkate: ndipo walipomtambua kuwa Yesu.


title: Kleofa

text: Hapo mwenyewe alitoweka, nao wakarudi mjini kupasha habari kwa mitume wake, waliomuambia kwamba Yesu amemtokea pia Simoni Petro.


title: Kleofa

text: Habari hiyo inasimuliwa kifupi na nyiongeza ya Injili ya Marko pia (16:12-13).


title: Kleofa

text: Mara nyingine Kleofa huyo anasemekana ndiye yule anayetajwa na Injili ya Yohane (19:25).


title: Kleofa

text: Mwanahistoria, askofu Eusebius wa Kaisarea, anaripoti maandishi ya Hegesippus, ambaye mwaka 180 hivi BK alisema kwamba miaka ya nyuma aliwahi kudodosa wajukuu wa Mtume Yuda akajibiwa kuwa Kleofa alikuwa ndugu wa Yosefu, mume wa Bikira Maria


title: Kleofa

text: Kleofa anaheshimiwa kama mtakatifu: na Waorthodoksi tarehe 30 Oktoba, na Wakatoliki tarehe 25 Septemba, na Wakopti tarehe 10 Novemba.


title: Kichina cha Min Zhong

text: Kichina ya Min Zhong ni lugha ya Kisino-Tibeti inayozungumzwa na Wahan, hasa katika jimbo la Fujian upande wa kusini-mashariki nchini Uchina. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kichina ya Min Zhong imehesabiwa kuwa watu milioni 3.1. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kichina ya Min Zhong iko katika kundi la Kichina.


title: Wenseslaus I

text: Wenseslaus I (kwa Kicheki Václav, ˈvaːtslaf; 907 hivi - 28 Septemba 935) alikuwa mtawala ("kníže") wa Bohemia tangu mwaka 921 hadi alipouawa na mdogo wake, Boleslaus I.


title: Wenseslaus I

text:
Anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.
Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 28 Septemba, Nchini Ucheki ndiyo sikukuu ya taifa.


title: Kichina cha Wu

text: Kichina ya Wu ni lugha ya Kisino-Tibeti inayozungumzwa na Wahan, hasa upande wa mashariki nchini Uchina. Mwaka wa 2013 idadi ya wasemaji wa Kichina ya Wu imehesabiwa kuwa watu zaidi ya milioni 80. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kichina ya Wu iko katika kundi la Kichina.


title: Kichina cha Xiang

text: Kichina ya Xiang ni lugha ya Kisino-Tibeti inayozungumzwa na Wahan, hasa katika majimbo ya Hunan, Guizhou na Hubei upande wa kusini-mashariki nchini Uchina. Mwaka wa 2013 idadi ya wasemaji wa Kichina ya Xiang imehesabiwa kuwa watu milioni 36.6. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kichina ya Xiang iko katika kundi la Kichina.


title: Hilali

text: Hilali ("kutoka Kiarabu هلال hilāl") ni neno la kutaja mwezi mpya au mwezi mchanga yaani mwezi jinsi unavyopatikana angani ukianza kuonekana tena baada ya hali ya kutoonekana inayotokea kila baada ya takriban siku 29. Hilali lina umbo la pinde nyembamba.


title: Hilali

text: Jina hili laangaliwa sana katika mazingira ya pwani ya Afrika ya Mashariki na pia kati ya wafuasi wa dini ya Uislamu maana katika kalenda ya Kiislamu kuonekana kwa hilali ni muhimu kwa hesabu ya mwezi mpya pamoja na sikukuu za dini hiyo. Kwa mfano, kufunga kwa mwezi wa Ramadhani kunaanza siku ambako hilali inaonekana baada ya mwezi wa nane Shaabanu katika kalenda ya Kiislamu.


title: Hilali

text: Ishara ya hilali inajulikana kutoka tamaduni mbalimbali za kale ambako ilichorwa kama alama ya mwezi wenyewe, ya mwezi wa kalenda au pia kama ishara ya kidini kwa ajili ya mungu wa mwezi aliyeabudiwa katika tamaduni nyingi za kale.


title: Hilali

text: Katika Uajemi ya Kale na Roma ya Kale alama ya hilali ilikuwa pia sehemu ya nembo la kifalme. Kwa njia hiYO iliingia pia katika sanaa ya Waislamu baada ya ushindi wao juu ya Waajemi na Waroma. Hivyo inaonekana pia katika Kuba ya Mwamba ambalo ni jengo la Kiislamu la kale zaidi lililosimama hadi leo.


title: Hilali

text: Katika utamaduni Wa Waislamu hilali ilianza kutumiwa tangu karne ya 18 BK kama sehemu ya bendera, nembo za kifalme na pia kama mapambo juu ya majengo. Tangu karne ya 19 ilikuwa nembo rasmi ya jeshi la Milki ya Kiosmani (Uturuki) na kutoka huko kuenea kama ishara ya Uislamu wenyewe.


title: Hilali

text: Leo hii picha ya hilali inapatikana kama ishara kwenye bendera za nchi mbalimbali zenye Waislamu wengi.


title: Muazuki

text: Muazuki ("Vigna angularis") ni mmea wa nusufamilia Faboideae katika familia Fabaceae. Mbegu zake huitwa azuki. Asili yake ni Asia ya Mashariki, Japani hasa. Katika Afrika ya Mashariki mmea huu hukuzwa mahali pachache, huko Somalia hasa. Azuki ni kiambato muhimu cha chakula cha Kisomali.


title: Kalimantan

text: Kalimantan ni sehemu ya kisiwa cha Borneo iliyopo Indonesia. Sehemu hii ni asilimia 73% za eneo la kisiwa hiki. Sehemu nyingine zisizo za Indonesia ni Brunei na Malaysia ya Mashariki.


title: Kalimantan

text: Jina la "Kalimantan" (pia "Klemantan") latokana na lugha ya


title: Mwingasiafu

text: Mwingasiafu ("Canavalia ensiformis") ni mmea wa mazao wa nusufamilia Faboideae katika familia Fabaceae. Huitwa mpupu pia lakini tafadhali jina hili litengewe "Mucuna pruriens" (mpupu). Spishi hii hufananishwa mara nyingi na mbwanda ("C. gladiata") lakini maua ni pinki na makaka ni marefu sana (hadi sm 36). Makaka na mbegu huitwa bwanda kama zile za "C. gladiata".


title: Mwingasiafu

text: Mwingasiafu hukuzwa katika Afrika ya Mashariki kama zao la kufunikia na matandazo kijani. Makaka mabichi na mbegu mbichi zinaweza kuliwa lakini lazima zipikwe vizuri ili kutoa sumu zao. Mimea inaweza kutumiwa kama malisho lakini lazima isichanganywe na urea, kwa sababu ina kima kikubwa cha kimeng'enya urease ndani yao kinachotoa ammonia yenye madhara. Pia mbegu mbivu zinaweza kuliga wanyama zikiwa nyingi sana.


title: Mgobi

text: Mgobi, mgarara au mgwana ("Canavalia rosea") ni mmea wa mazao wa nusufamilia Faboideae katika familia Fabaceae. Spishi hii inafanana na mbwanda ("C. gladiata") lakini inamea karibu na ufuko katika mchanga takriban safi. Maua ni pinki na makaka ni mafupi na mapana zaidi. Mbegu zake huitwa magobi.


title: Mgobi

text: Mgobi hukua pwani za ukanda wa tropiki na unaweza kuhimili kitembo kiasi cha chumvi. Makaka yanaweza kuelea juu ya maji na kwa hiyo yamesambaa kwenye pwani zote za tropiki. Pengine mmea huu hukuzwa juu ya matuta ili kuamirikisha mchanga.


title: Minou

text:
Minou ni jina la kutaja wimbo uliotungwa na kuimbwa na kundi zima la Marquis Original kati ya miaka ya tisini. Wimbo ulitolewa mwaka wa 1992.
Mashairi yake anamsihi mke wake wasiachana na kuwambia abadili uamuzi wake kwa amemzoea sana. Pamoja na kulazimisha talaka, bado bibie aliendelea kumtangazia mbovu mitaani. Anamuonea huruma kwa wale waliomdanganya wamemkimbia na wamemwacha mtu hana hata pa kushikia.


title: Minou

text: Wewe ndiyo uliyoanza..


title: Liturujia ya Neno

text: Liturujia ya Neno ndiyo sehemu kuu ya kwanza ya Misa, lakini inaweza kufanyika hata nje ya Misa kwa sababu kwa Wakristo Neno la Mungu ni lishe ya kwanza ya maisha ya Kiroho.


title: Liturujia ya Neno

text: Katika makanisa kwa kawaida kuna mahali maalumu kwa ajili ya ibada hiyo, yaani mimbari, ambayo kwa sababu hiyo inaitwa pia "meza ya Neno".


title: Liturujia ya Neno

text: Mbali nayo, altare inaitwa "meza ya Ekaristi" kwa kuwa ndipo mkate na divai vinapoombewa vishukiwe na Roho Mtakatifu ili viwe Mwili na Damu ya Kristo, ambavyo ndivyo chakula na kinywaji cha Wakristo.


title: Liturujia ya Neno

text: Katika Kanisa Katoliki ni kawaida kusoma kwanza kutoka Agano la Kale, halafu kutoka Nyaraka za Mitume na hatimaye kutoka Injili mojawapo. Utaratibu huo unafuata ule wa utunzi wa maandiko hayo, ambapo ya mwisho ndiyo muhimu kuliko yaliyotangulia, kama katika historia ya wokovu ambapo Yesu ndiye aliyeleta divai bora mwishoni (Yoh 2:1-10).


title: Liturujia ya Neno

text: Katikati kuna nyimbo, hasa Zaburi, ambazo zinaendana na masomo ya siku ili kuyaelewa, kuyatafakari, kuyaitikia na kuyashangilia.


title: Liturujia ya Neno

text: Mara nyingi inafuata hotuba, halafu ungamo la imani na maombezi kwa ajili ya watu wote.


title: Liturujia ya Ekaristi

text: Liturujia ya Ekaristi ni sehemu ya pekee zaidi ya Misa.


title: Liturujia ya Ekaristi

text: Inafuata daima liturujia ya Neno na kuikamilisha kwa kumleta Yesu Kristo kati ya waamini wake kama chakula na kinywaji cha uzima kwa roho zao ili wapate nguvu na furaha kwa ajili ya kumfuata kwa kutekeleza Neno la Mungu lililotangazwa kwanza.


title: Liturujia ya Ekaristi

text: Mahali pake maalumu panaitwa altare (kutoka Kilatini) au madhabahu (kutoka Kiarabu), kwa sababu ukumbusho ulioachwa na Yesu katika karamu ya mwisho ni ukumbusho wa sadaka yake ya msalabani.


title: Sekwensya

text: Sekwensya (kutoka Kilatini "sequentia", yaani "mwendelezo") ni aina ya wimbo maalumu kwa ajili ya liturujia ya Neno ya Misa ya siku fulani.


title: Sekwensya

text: Inaimbwa kabla ya Injili.


title: Sekwensya

text: Kifasihi ni mtungo wa kwanza uliotumia vina na ulioandaa mashairi ya baadaye.


title: Sekwensya

text: Asili yake ni monasteri za Ufaransa katika karne ya 9.


title: Sekwensya

text: Ingawa mtindo huo ulienea sehemu nyingi, hata kufikia idadi ya 5,000, liturujia ya mapokeo ya Roma haikuukubali sana, na Mtaguso wa Trento katika karne ya 16 uliruhusu 5 tu.


title: Sekwensya

text: Baada ya Mtaguso wa pili wa Vatikano zimebaki 4 tu: ya Pasaka, ya Pentekoste, ya Mwili na Damu ya Kristo na ya Bikira Maria wa Mateso.


title: Braga

text: Braga (kifupisho cha jina la Kilatini Bracara Augusta) ni mji wa Ureno kaskazini-magharibi. Una wakazi 137,000. Hivyo ni wa saba kati ya miji ya Ureno. Eneo lake ni la km² 183.40&nbsp.


title: Windows XP

text: Windows XP ni toleo la mfumo wa kazi wa tarakilishi uliokuwa miongoni mwa Windows zenye kufanya kazi kwa ufanisi zaidi kuliko zile za zamani, kama Windows 95, Windows 98 na Windows Millenium.Kabla hujaanza kutumia Windows unatakiwa kufanya mambo yafuatayo:


title: Malaika walinzi

text: Malaika walinzi ni malaika wanaosadikiwa kuwa wametumwa na Mungu kulinda binadamu mmojammoja au katika makundi madogo na makubwa.


title: Malaika walinzi

text: Imani hiyo ni ya zamani sana, ilijitokeza tayari katika Ugiriki wa Kale na katika Agano la Kale na katika Agano Jipya, lakini ilistawishwa zaidi na Ukristo katika karne ya 5.


title: Malaika walinzi

text: Imani ya namna hiyo katika Uislamu inapatikana katika Mu'aqqibat


title: Malaika walinzi

text: Kwa Kilatini malaika mlinzi anaweza kuombwa hivi:


title: Malaika walinzi

text:
"Angele Dei,"
"qui custos es mei,"
"me, tibi commissum pietate superna,"
"illumina, custodi,"
"rege et guberna."
"Amen."


title: Malaika walinzi

text:
Tafsiri yake ni:
"Ee malaika wa Mungu,"
"uliye mlinzi wangu,"
"niliyewekwa kwako na huruma yake Mungu,"
"uniangaze, unilinde,"
"uniongoze, unitunze."
"Amina."


title: Malaika walinzi

text: Kalenda ya liturujia ya Kanisa la Kilatini inawaadhimisha Malaika walinzi tarehe 2 Oktoba.


title: Bikira Maria wa Rozari

text: Bikira Maria wa Rozari ni jina mojawapo linalotumika kwa Bikira Maria kuhusiana na Rozari yake.


title: Bikira Maria wa Rozari

text: Sikukuu yake inaadhimishwa tarehe 7 Oktoba, siku ambayo mwaka 1571 jeshi la baharini la Wakristo lilifaulu kushinda lile la Waturuki Waislamu katika mapigano ya Lepanto, karibu na Ugiriki.


title: Bikira Maria wa Rozari

text: Ushindi huo haukutegemewa, ila uliombwa na Wakatoliki wa Ulaya nzima kwa Rozari, kama alivyoagiza Papa Pius V. Mjini Roma mwenyewe aliongoza maandamano ya ibada kwa ajili hiyo.


title: Bikira Maria wa Rozari

text: Matokeo yake yakawa ya kudumu: Waturuki hawakuweza kuteka Ulaya magharibi wala kwenda Amerika kupitia bahari ya Atlantiki.


title: Bikira Maria wa Rozari

text: Basi, Papa alianzisha sikukuu ya kila mwaka kusherehekea ushindi huo.


title: Jimbo Katoliki la Pavia

text: Jimbo Katoliki la Pavia (kwa Kilatini "Papiensis") ni mojawapo kati ya majimbo 223 ya Kanisa Katoliki nchini Italia na kama hayo yote (isipokuwa 3) linafuata mapokeo ya Kiroma.


title: Jimbo Katoliki la Pavia

text: Kikanisa linahusiana na Jimbo Kuu la Milano.


title: Jimbo Katoliki la Pavia

text: Askofu wake ni Corrado Sanguineti.


title: Felisi wa Como

text: Felisi wa Como (alifariki tarehe 8 Oktoba 391 BK) anakumbukwa kama askofu wa kwanza wa Como (Italia Kaskazini).


title: Felisi wa Como

text: Rafiki wa Ambrosi wa Milano, alisifiwa naye kwa umisionari wake akapewa naye upadrisho mwaka 379na daraja ya uaskofu kwa ajili ya Como tarehe 1 Novemba 386 katika juhudi za kukamilisha uenezi wa Ukristo kote Italia baada ya Kaisari Theodosi I kuufanya dini rasmi ya Dola la Roma.


title: Felisi wa Como

text: Anaheshimiwa kama mtakatifu. Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake au tarehe 1 Julai.


title: 2082 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 2082 KK (kabla ya Kristo).


title: 2083 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 2083 KK (kabla ya Kristo).


title: 2084 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 2084 KK (kabla ya Kristo).


title: 2085 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 2085 KK (kabla ya Kristo).


title: Yohane Leonardi

text: Yohane (kwa Kiitalia Giovanni) Leonardi (Diecimo, 1541 – Roma, 9 Oktoba 1609) alikuwa padri wa Kanisa Katoliki na mwanzilishi wa shirika la Wakleri wa kanuni wa Mama wa Mungu mjini Lucca (Toscana, Italia).


title: Yohane Leonardi

text: Leonardi alitangazwa na Papa Pius IX kuwa mwenye heri tarehe 10 Novemba 1861, halafu na Papa Pius XI kuwa mtakatifu 1938.


title: Yohane Leonardi

text: Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.


title: Yohane Leonardi

text: Kwanza alifanya kazi kama mfamasia.


title: Yohane Leonardi

text: Kisha kupewa upadrisho mwaka 1572, alijitosa katika malezi ya vijana parokiani mwake akijiita "Yohane wa Mama wa Mungu".


title: Yohane Leonardi

text: Mwaka 1574 kama sehemu ya Urekebisho wa Kikatoliki alianzisha kundi lenye juhudi za kiroho la kufundisha imani. Leonardi alitumia kundi hilo kueneza heshima kwa Bikira Maria na desturi ya kuabudu Ekaristi saa arubaini mfululizo.


title: Yohane Leonardi

text: Baadaye Leonardi alifukuzwa Lucca akahamia Roma akawa rafiki wa mtakatifu Filipo Neri ambaye alimshauri asiende Amerika.


title: Yohane Leonardi

text: Mwaka 1586 Papa Klementi VIII aliyempa kazi ya kurekebisha monasteri za Wabenedikto wa jamii za Monte Vergine, Vallombrosa na Monte Senario.


title: Yohane Leonardi

text: Baadaye alianzisha na J. Vivès tapo la kimisionari lililozaa seminari ya Uenezaji wa Imani (kwa Kilatini "Propaganda Fide") ambayo baadaye tena ikawa idara ya Papa kwa umisionari.


title: Yohane Leonardi

text: Alifariki akihudumia wenzake waliougua influenza iliyoenea Roma.


title: Yohane Leonardi

text: Kundi lake lilikuja kukubaliwa na Papa Paulo V mwaka 1614. Kanuni ya kudumu ilitolewa mwaka 1851.


title: 2086 KK

text: Makala hii inahusu mwaka 2086 KK (kabla ya Kristo).


title: Teofilo wa Antiokia

text: Teofilo wa Antiokia (kwa Kigiriki Θεόφιλος ὁ Ἀντιοχεύς, Theofilos o Antiokheus, alifariki 183/185 BK) alikuwa Patriarki wa Antiokia () baada ya Eros na kabla ya Maximus I.


title: Teofilo wa Antiokia

text: Kutoka maandishi yake (Eusebius na Jeromu walitaja vitabu mbalimbali vya Teofilo vilivyokuwepo nyakati zao, ambavyo kati yake kimebaki kile "utetezi kwa Autolycus", rafiki yake msomi lakini Mpagani) tunajua kwamba alizaliwa na Wapagani katika eneo la mito Tigri na Eufrate, na kwamba aliingia Ukristo kwa kusoma Biblia, hasa vitabu vya kinabii.


title: Teofilo wa Antiokia

text: Kutoka kwa mwanahistoria Eusebius wa Kaisarea tunajua juhudi zake za kupinga uzushi, hasa ule wa Marcion, akichangia fasihi ya Kikristo, hoja za dini, ufafanuzi wa Biblia na utetezi wa dini.


title: Teofilo wa Antiokia

text: Maandishi yake ndiyo ya zamani kuliko yale yote tuliyonayo yanayotaja Utatu Mtakatifu.


title: Teofilo wa Antiokia

text: Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu. Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 13 Oktoba.


title: Mdudu Shingo-ngamia

text: Wadudu shingo-ngamia ni wadudu wakubwa kiasi wa oda Raphidioptera (raphio = sindano, ptera = mabawa) walio na shingo kama ngamia au kama nyoka (snakefly). Mabawa yao ni kama yale ya wadudu mabawa-vena, oda ambaye ndani yake wadudu hawa waliainishwa zamani. Wao ni wadudu mbuai na hula wadudu wengine wadogo, k.m. vidukari na matitiri. Hata lava hula wadudu wengine, mayai na lava hasa.


title: Mdudu Shingo-ngamia

text: Wadudu hawa wanatokea katika misituni ya Nusudunia ya Kaskazini. Kuna spishi tatu tu za wadudu shingo-ngamia katika Afrika kaskazini kwa Sahara. Hawatokei kusini kwa Sahara.


title: Hilarioni wa Gaza

text: Hilarioni (291–371) alikuwa mkaapweke aliyetumia sehemu kubwa ya maisha yake jangwani kufuatana na mfano wa Antoni Mkuu.


title: Hilarioni wa Gaza

text: Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.


title: Hilarioni wa Gaza

text: Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 21 Oktoba.


title: Hilarioni wa Gaza

text: Hilarioni alizaliwa na Wapagani huko Thabatha, kusini kwa Gaza, (Palestina).


title: Hilarioni wa Gaza

text: Baada ya kusoma utaalamu wa kutoa hotuba huko Aleksandria. Inaonekana huko aliongokea Ukristo akaachana na anasa na tamasha akashiriki sana ibada.


title: Hilarioni wa Gaza

text: Aliposikia habari za Antoni, zilizovuma kote Misri, Hilarioni, akiwa na umri wa miaka kumi na tano, alikwenda kuishi naye jangwani kwa miezi miwili. Kwa kuwa makao ya Antoni yalitembelewa sana na wageni waliohitaji kuombewa, Hilarioni alirudi nyumbani na wamonaki kadhaa.


title: Hilarioni wa Gaza

text: Huko Thabatha alikuta wazazi wake wameshakufa, hivyo aligawa urithi wake kwa ndugu na mafukara, akaondoka kwenda upwekeni sehemu mbalimbali, akiwa na vichache na kufunga vikali hasa aliposhawishwa kufanya uasherati. Ndiyo maana alikonda sana, mbali ya kwamba toka mwanzo alikuwa na afya mbovu. Alipata riziki zake kwa kutengeneza makapu.


title: Hilarioni wa Gaza

text: Hilarioni alipatwa na majaribu mengi, yakiwemo ukavu wa kiroho na kishawishi cha kukata tamaa.


title: Hilarioni wa Gaza

text: Alipozidi kutembelewa alijitafutia mahali pa mbali zaidi: kwanza Misri, halafu Sicily, Dalmatia na hatimaye Cyprus alipofariki mwaka 371.


title: Hilarioni wa Gaza

text: Chanzo kikuu kuhusu Hilarioni ni kitabu cha Jeromu kilichoandikwa mwaka 390 huko Bethlehemu kwa lengo la kuhimiza umonaki.


title: Severini Boesyo

text: Severini Boesyo (jina kamili kwa Kilatini: Anicius Manlius Severinus Boëthius Roma, 480 – Pavia, 524 BK), alikuwa seneta wa Bunge la Roma, gavana, "magister officiorum", na mwanafalsafa wa mwanzo wa karne ya 6.


title: Severini Boesyo

text: Aliishi na kufanya kazi chini ya utawala wa Waostrogoti walioteka Italia na kumaliza Dola la Roma miaka 4 kabla hajazaliwa.


title: Severini Boesyo

text: Hatimaye mfalme Theoderiko Mkuu aliagiza auawe mwaka 524 kwa tuhuma ya kufanya njama ya kumuua. Akiwa gerezani, Boesyo aliandika kitabu chake bora, "De Consolatione Philosophiae" ("Faraja ya Falsafa"), ambacho ni kati ya vile vilivyoathiri zaidi Karne za Kati.


title: Severini Boesyo

text: Tangu mwaka 1883 Kanisa Katoliki linamheshimu Boesyo kama mtakatifu mfiadini.


title: Severini Boesyo

text: Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 23 Oktoba.


title: Semikonda

text:
Semikonda ni aina ya kipitisha umeme chenye upitishaji ulio kati ya kipitisha halisi na kikinza.
Katika jotoridi la chini kabisa (Kelvin 0) semikonda huwa kama kikinza, lakini kadiri jotoridi linavyoongezeka, semikonda huanza kupitisha umeme kwa kua elektroni hupata nishati ambayo huzifanya zipande hadi kwenye kiwango cha juu cha nishati cha upitishaji.


title: Semikonda

text: Semikonda huwa na muundo wa viwango vya nishati za upitishi ambazo ni kiwango cha valensi, kiwango cha upitishi na kiwango tupu ambacho kipo kati ya viwango hivyo viwili.


title: Semikonda

text: Kuna aina mbili za semikonda, ambazo ni semikonda safi (pure semiconductor) na semikonda iliyochanganywa (impure semiconductor).


title: Semikonda

text: Semikonda huwa na aina mbili za visafirisha chaji ambavyo ni elektroni na mashimo. Mashimo hutokea baada ya elektroni kuondoka.


title: Transista

text: Transista (kwa Kiingereza: "") ni kifaa cha kielektroniki chenye uwezo wa kukuza na kuunganisha taarifa za kieletroniki na taarifa za kiumeme . Hutumika kama swichi, au kukuza ukubwa wa mitetemo (signals).


title: Transista

text: Imeundwa na malighafi za semikonda na kuwa na utando wa semikonda za aina tatu zilizobandikwa pamoja, ambazo huwa mbili za kufanana kila upande na moja tofauti katikati, kwa mfano: pnp au npn.


title: Transista

text: Transista ndio msingi wa ufundi wa kielektroniki.


title: Mdudu Mabawa-potwa

text: Wadudu mabawa-potwa ni wadudu wadogo wa oda Strepsiptera (strepsis = iliyopotwa, ptera = mabawa) wenye mabawa yaliyopotwa. Wadudu hawa ni wadusia wa wadudu wengine, kama nyuki, nyigu, sisimizi, warukaji-majani, mende, panzi na visamaki-fedha.


title: Mdudu Mabawa-potwa

text: Madume ya wadudu hawa wana mabawa, miguu, macho na vipapasio kama wadudu wengine, lakini majike wanafanana na lava bila viungo hivi (neotenia, Kiing. neoteny). Majike wanakaa katika mdudu ambamo wamezaliwa. Wanatoa kichwa na protoraksi nje ya mwenyeji ili kumrahisishia dume apande jike.


title: Mdudu Mabawa-potwa

text: Kuna familia 7 na spishi 110 katika Afrika.


title: Kina

text: Kina inaweza kumaanisha:


title: Kina (fasihi)

text: Kina katika fasihi ni sauti inayojirudia katika shairi.


title: Kina (fasihi)

text: Vina ni silabi zenye sauti ya namna moja zinazotokea katikati au mwishoni mwa kila mshororo wa kila ubeti. Hivyo basi kuna "vina vya kati" na "vina vya mwisho".


title: Historia ya tarakilishi

text: Historia ya tarakilishi inasimulia hatua za maendeleo ya tarakilishi (kompyuta) toka aina ya kizamani hadi aina ya kisasa zaidi. Hatua hizo zinachukuliwa kama vizazi vya Tarakilishi.


title: Historia ya tarakilishi

text:
Kimsingi tarakilishi ni kifaa chochote kinachomsaidia binadamu kufanya hesabu. Zipo tarakilishi za aina mbili: za kianalojia (za umakanika) na za kidijiti (za elektroniki). Za kwanza
hazitumii umeme, na ndizo ambazo zilianza kabla ya tarakilishi za kidijiti (zinazotumia umeme).


title: Historia ya tarakilishi

text: Tarakilishi za Analojia ni vifaa vinavyosaidia kufanya hesabu vikiendeshwa kwa mtangamano wa moja kwa moja na vidole. Mifano ya Tarakilishi hizi ni kama vile Fito za Kuhesabia, Fimbo za Hesabu, na kadhalika.


title: Historia ya tarakilishi

text: Calculi kilikuwa kifaa kitumikacho kuhifadhi hesabu. Vitu kama Pia, Tufe Mfinyanzi, na kadhalika vinafungwa kwenye kopo kuwakilisha hesabu pengine ya wanyama wafugwao au nafaka.


title: Historia ya tarakilishi

text: Abakusi ni aina nyingine ya Tarakilishi analojia, ambayo ni kibao maalum chenye shanga zilizovikwa kwenye fito kinachotumika kusaidia hesabu za kujumlisha na kutoa.


title: Historia ya tarakilishi

text: Kila Tarakilishi, kwa namna tofautitofauti, inahimili kitendo cha Pembejeo, Mchakato, na Zao. Yaani, kila Tarakilishi inaweza kupokea data (habari), kufanya mchakato na kutoa majibu ya zile habari zilizochakatwa katika mtindo wa taarifa.


title: Historia ya tarakilishi

text: Kitendo Pembejeo-Mchakato-Zao (Input-Process-Output) cha Abakusi kwa kawaida kabisa ni tendo la kusogeza shanga mahali kupya (pembejeo), Kuhesabu zile shanga zilizojitenga na nyingine (mchakato), na kuziona shanga jinsi ambavyo zimejitenga na nyingine ni Zao.


title: Historia ya tarakilishi

text: Mifano mingine ya Tarakilishi analojia ambazo zilitengenezwa kitaalamu zaidi, ni kama vile Automata na Programmable cart, hizi zilitengenezwa na Shujaa wa Alexandria miaka ya 10 – 70 Baada ya Kristo (AD).


title: Historia ya tarakilishi

text:
Planisphere ilivumbuliwa na Abū Rayhān al-Bīrūnī miaka ya 1000 Baada ya Kristo (AD).
Kulikuwa na Tarakilishi analojia ambazo ziliundwa kwa sababu ya kufanya hesabu za falaki, ni kama zifuatazo, Antikythera mechanism na astrolabe kutoka Ugiriki wa kale miaka ya 100 – 150 Kabla ya Kristo.


title: Historia ya tarakilishi

text: Equatorium na Universal Latitude-independent Astrolabe zilivumbuliwa na Abū Ishāq Ibrāhīm al-Zarqālī mnamo 1015 baada ya Kristo.


title: Historia ya tarakilishi

text: Astronomical Clock Tower ilivumbuliwa na Su Song miaka ya 1090 BK wakati wa kipindi cha utawala wa kinasaba wa mfalme Song.


title: Historia ya tarakilishi

text: John Napier alihitaji kufanya mahesabu mengi ya kuzidisha wakati akitengeneza Chati ya Logi ya kwanza. Katika kipindi hicho akavumbua Tarakilishi analojia iitwayo Napier’s Bones. Napier’s Bones ipo kama Abakusi lakini hii ilitumika kufanya hesabu za kuzidisha na kugawanya.


title: Historia ya tarakilishi

text: Rula Mtelezo (Slide rule) ilivumbuliwa mwaka 1620. Hii ni Tarakilishi analojia iwezeshayo hesabu za kuzidisha na kuganya zifanyike kwa wepesi na haraka zaidi ukilinganisha na ilivyokuwa hapo nyuma. Hapa namba halisi zinawakilishwa kama umbali au nafasi baina ya vituo viwili katika mstari mnyofu. Rula Mtelezo ilikua ikitumiwa na vizazi vya wahandisi na wataalamu wa hesabu mpaka kilipokuja kuvumbuliwa Kikokotoo cha Mfukoni.


title: Historia ya tarakilishi

text: Mwaka 1645, Blaise Pascal, msomi kutoka Ufaransa, alivumbua Kikokotoo analojia na kukipa jina Pascal’s Calculator au Pascaline. Hiki ni chombo cha kufanyia hesabu, ambacho alikitengeneza kwa ajili ya kumsaidia baba yake katika kazi za hesabu, lakini hakikuwa na sifa bora kama ilivyotakiwa.


title: Historia ya tarakilishi

text: Mnamo 1672, Gottfried Wilhelm von Leibniz alivumbua Kikokotoo analojia kiitwayo Stepped Reckoner. Pia ndie mvumbuzi wa Mche Duara wenye gia nyingi zilizopangiliwa kitaalamu ambao ulikuja kupata umaarufu kwa kutumika zaidi katika miundo ya Tarakilishi analojia zilizofuata. Stepped Reckoner ni maboresho ya Pascaline ambapo sasa ikawa inafanya hesabu za kuzidisha na kugawanya moja kwa moja.


title: Historia ya tarakilishi

text: Miaka ya 1820 Charles Xavier Thomas de Colmar alivumbua Kikokotoo analojia kiitwacho Thomas Arithmometer, ambacho kilizalishwa na kuuzwa kwa wingi zaidi. Thomas Arithmometer kilikuwa sehemu kubwa ya kazi ya Leibniz.


title: Historia ya tarakilishi

text: Mwaka 1903, Ryōichi Yazu wa Japani aliiweka dhahiri Yazu Arithmometer. Hiki ni Kikokotoo analojia kilichotumia Mche Duara mmoja wenye gia ishirini na mbili (22), ambacho kilifanya hesabu mchanganyo katika mpango wa namba wa kizio cha pili na wa kizio cha tano. Hizi hesabu ni mashuhuri kwa watumiaji wa Soroban (Abakusi ya Kijapani).


title: Historia ya tarakilishi

text: Vikokotoo analojia kama vile Addiator yenye kufanya hesabu za kizio cha kumi, Comptometer, Monroe, Curta na Addo-X zilitumika mpaka miaka ya 1970.


title: Historia ya tarakilishi

text: Kikokotoo cha mezani cha kwanza kabisa kilichotumia umeme kilikuwa cha Uingereza kilichoitwa ANITA MK.VII


title: Historia ya tarakilishi

text: Mwezi Juni 1963 Friden aliitambulisha Tarakilishi ya kazi-nne EC-130. Ilitumia transista katika muundo wake na ilikuwa na skrini ya inchi 15 yenye uwezo wa kuonesha mpaka tarakimu kumi na tatu (13).


title: Historia ya tarakilishi

text: Tarakilishi toleo EC-132 iliweza kufanya hesabu za Kipeo cha Pili pamoja na hesabu zitumiazo Namba Tegemezi zitumikazo katika hesabu za kinyume katika kuzidisha.


title: Historia ya tarakilishi

text: Mwaka 1965, Maabara za Wang zilitengeneza Kikokotoo cha mezani kilichoitwa LOCI-2. Kikokotoo hiki kilitumia transista katika muundo wake na kiliweza kuonesha mpaka tarakimu kumi katika skrini yake. LOCI-2 iliweza kufanya hesabu za Logi.


title: Historia ya tarakilishi

text: Mwaka 1801 Joseph-Marie Jacquard alitengeneza Kitanda Cha Mfumi ambapo bombwe iliyokuwa ikifumwa iliongozwa na Panchi Kadi.


title: Historia ya tarakilishi

text: Mfululizo wa Kadi unaweza kubadilishwa bila kubadilisha mfumo mzima wa umakanika wa Kitanda Cha Mfumi. Hii ilikua ni hatua muhimu ya mafanikio katika uandishi wa programu.


title: Historia ya tarakilishi

text: Charles Babbage mara nyingi anafikiriwa kama mwasisi wa vifaa vya Tarakilishi za kisasa. Mwanzoni mwa miaka ya 1810 Babbage alipata maono ya hesabu za namba na chati zitakazofanywa kimashine.


title: Historia ya tarakilishi

text: Kuifanya ndoto yake kuwa kweli, Babbage akabuni Kikokotoo cha kufanya hesabu za namba zenye mpaka nafasi za desimali nane (8).


title: Historia ya tarakilishi

text: Kutokana na mafanikio ya wazo lake hili, mwaka 1830 Babbage akaweka mpango wa kuunda machine ambayo ingetumia panchi kadi kuchakata hesabu za sayansi ya namba.


title: Historia ya tarakilishi

text: Machine hii ingeweza kutunza namba katika vizio maalum vya kumbukumbu, na kungekua na aina flani ya uongozi mwandamano. Hii inamaanisha kwamba utendaji kazi mmoja ungefanyika kabla ya mwingine kwa namna ambayo mtambo ungerudisha majibu pasipo kushindwa. Mtambo huu ukaja kujulikana kama Analytical Engine, ambayo ni uwakilishi wa kweli wa vifaa vya Tarakilishi za sasa.


title: Historia ya tarakilishi

text: Charles Babbage aliunda mtambo wa kwanza ujulikanao kwa jina la Difference Engine mwaka 1833. aliendelea na ubunifu wake hadi mwaka 1837 ndipo akaiunda Analytical Engine.


title: Historia ya tarakilishi

text: Analytical Engine ilikua ni Tarakilishi ya Madhumuni-ya-Ujumla yenye kuweza kufuata utaratibu wa mfuatano wa mambo ya kutekeleza, iliyotumia panchi kadi na injini ya mvuke kwa ajili ya nguvu ya uendeshaji.


title: Historia ya tarakilishi

text: Ada Lovelace (Augusta Ada Byron) mtoto wa mwinyi Byron wa London Uingereza, anaaminika kama mwasisi wa uandishi wa programu za Tarakilishi na anachukuliwa kama mtu mwenye kipaji halisi cha hesabu.


title: Historia ya tarakilishi

text: Ada Lovelace alianza kufanya kazi na Charles Babbage kama msaidizi wakati Babbage akiunda Analytical Engine. Katika kipindi chake cha kazi na Babbage, Ada Lovelace akawa mbunifu wa kwanza wa seti za maelekezo ya kihesabu ambayo lazima yafuatwe katika mpango imara (hasa na Tarakilishi) ili kutafuta ufumbuzi wa tatizo flani la hesabu.


title: Historia ya tarakilishi

text: Zaidi, katika kufanya kazi na Babbage, kulipelekea Ada Locelace kubashiri Tarakilishi za baadae ambazo sio tu zingefanya hesabu za namba, bali pia kuzifanyia kazi alama, ziwe za hesabu au la.


title: Historia ya tarakilishi

text: Mtambo ambao ulitumia sehemu kubwa ya muundo wa Difference Engine uliundwa mwaka 1843 na Per George Scheutz akiwa na mtoto wake wa kiume aitwae Edward. Mtambo huu uliuzwa kwa serikali za Uingereza na Marekani, ulitumika mahsusi kuzalisha chati za logi.


title: Historia ya tarakilishi

text: Mwaka 1909, muhasibu kutoka Dublin Ireland, Percy Ludgate, peke yake aliunda Tarakilishi ya umakanika yenye kuweza kutumia programu.


title: Historia ya tarakilishi

text: Mwishoni mwa miaka ya 1880, muamerika Herman Hollerith akabuni kifaa cha kutunzia data ambacho baadae kinaweza kusomwa na mtambo. Baada ya majaribio ya awali na mikanda ya karatasi kutofanikiwa, akaamua kutumia panchi Kadi.


title: Historia ya tarakilishi

text: Kuzitengeneza Panchi Kadi Herman Hollerith akabuni Mtambo wa Kuorodhesha (Tabulator) na mtambo uitwao Key Punch.


title: Historia ya tarakilishi

text: Kabla ya vita kuu ya pili ya Dunia Tarakilishi analojia za umakanika na umeme zilionekana kuwa ni kazi iliyo katika “hali ya ustadi”.


title: Historia ya tarakilishi

text: Tarakilishi analojia ziliweza kutumika katika tatuzi za matatizo magumu kwa kutumia Tabia mishabaha. Hii ni faida mojawapo dhidi ya Tarakilishi dijitali ambazo haziwezi.


title: Historia ya tarakilishi

text: Tarakilishi analojia za umakanika zilitumia hesabu za hali nyingine za asili, kama vile uhamisho wa nishati, momenta, na kadhalika kutengeneza idadi za kifanani (data).


title: Historia ya tarakilishi

text: Kwa mfano Tarakilishi iliyotumia maji kama idadi ya kifanani (data), ilikuwa ni Water Integrator iliyoundwa mwaka 1928.


title: Historia ya tarakilishi

text: Kwa kutumia mkondo na kizio cha nguvu ya umeme, Tarakilishi analojia za umeme ziliumba Hali za Asili kua kama idadi ya kifanani. Kwa mfano Mallock Machine ilioundwa mwaka 1941.


title: Historia ya tarakilishi

text: Tarakilishi Planimeter ilitumia umbali kama idadi ya kifanani.


title: Historia ya tarakilishi

text: Tofauti na Tarakilishi dijitali za kisasa, Tarakilishi analojia hazikuweza kubadilika kiurahisi kupokea mazingira mapya. Zilihitaji kufungwa upya waya kwa kutumia mikono ili kuzibadilisha kutoka kufanyia kazi tatizo moja kwenda lingine.


title: Historia ya tarakilishi

text: Enzi ya ukokotozi wa kisasa ilianza kabla, na wakati wa vita kuu ya pili ya Dunia.


title: Historia ya tarakilishi

text: Kwanza kabisa vifaa vya elektromakanika, kama vile rilei, vilitumika.


title: Historia ya tarakilishi

text: Mwezi wa kumi na moja mwaka 1937 George Stibitz alivumbua kikokotoo kilichotumia rilei kilichoitwa Model K. Hiki ndicho kikokotoo cha kwanza kufanya kazi kwa mfumo wa namba jozi. K inasimama kama Meza ya Jikoni ambapo ndipo alipokiungia kikokotoo hiki.


title: Historia ya tarakilishi

text: Hata hivyo, vifaa vya sakiti za elektroniki vikatumika mbadala ya vile vilivyolingana navyo vya elektromakanika, hivyo hesabu za dijitali zikachukua nafasi ya hesabu za analojia.


title: Historia ya tarakilishi

text: Mwaka 1936, jalada la Alan Turing lilithibisha kwa kiasi kikubwa kuwa kishawishi katika swala zima la ukokotozi na sayansi ya Tarakilishi.


title: Historia ya tarakilishi

text: Turing alitoa maana ya Tarakilishi ya kazi zote ambayo ingetekeleza maelekezo ya programu iliyotunzwa kwenye mkanda. Muundo huu ukaja kuitwa Mashine ya Turing.


title: Historia ya tarakilishi

text: Mashine ya Turing ilikuwa na hifadhi ndogo sana.


title: Historia ya tarakilishi

text: Tarakilishi za kisasa zinaitwa kama Turing kamilifu, ambapo ni kama kusema uwezo wake wa kutekeleza seti za maelekezo ya kihesabu upo sawa kabisa na Mashine ya kazi zote ya Turing.


title: Historia ya tarakilishi

text: Palikuwa na mikondo mitatu iliyoenda sambamba ya uundaji wa Tarakilishi enzi za kipindi cha vita kuu ya pili ya Dunia.


title: Historia ya tarakilishi

text: Ya kwanza ilikua kazi ya Wajerumani, Konrad Zuse, kifupi Z1 mwaka 1938.


title: Historia ya tarakilishi

text: Pili ilikua uundaji wa usiri wa Tarakilishi iitwayo Colossus, nchini Uingereza mwaka 1943.


title: Historia ya tarakilishi

text: Mkondo wa tatu ulikua ni uundaji wa Tarakilishi ziitwazo ENIAC na EDVAC. Tarakilishi hizi ziliundwa na Eckert pamoja na Mauchly. Tarakilishi hizi zilitangazwa kwa mapana.


title: Historia ya tarakilishi

text: Teknolojia hii ilipelekea [kupitia Turing na wengine] kuundwa kwa Tarakilishi elektroniki ya kwanza ya kibiashara nchini Marekani.


title: Historia ya tarakilishi

text: Tarakilishi ya kwanza Duniani kutunza programu ilikua inaitwa Manchester, jina la utani Mtoto. Iliundwa na Frederic C. Williams, Tom Kilburn na Geoff Tootill, katika Chuo Kikuu cha Manchester kiitwacho Victoria, na kuanza kutumia programu yake ya kwanza tarehe 21, mwezi wa sita mwaka 1948.


title: Historia ya tarakilishi

text: Leibniz alielezea mfumo wa namba jozi (kiambato kikuu cha Tarakilishi zote za kisasa), hata hivyo hadi miaka ya 1940, miundo mingi iliyofuatia (Ikiwamo mitambo alioiunda Charles Babbage miaka ya 1822, pia hata ENIAC ya mwaka 1945), ilitumia msingi wa mfumo wa namba desimali.


title: Historia ya tarakilishi

text: Pete kihesabio cha ENIAC kiliigiza utendaji kazi wa tairi ya tarakimu ya mtambo makanika wa kujumlishia.


title: Historia ya tarakilishi

text: Tunaingiza Habari (Pembejeo), Tarakilishi inachakata kwa njia ya elektroniki kulingana na maelekezo yapatikanayo katika programu inayotumika kwa muda huo, na kutoa matokeo (Zao).


title: Historia ya tarakilishi

text: Tarakilishi za elektroniki zina uwezo wa kufanya kiwango kikubwa cha hesabu na mikokotoo kwa muda mchache.


title: Historia ya tarakilishi

text: Kwa kweli tunatumia Tarakilishi kuchakata Picha, Sauti, Maandishi, na vitu vingine ambavyo havipo katika jinsi ya namba. Lakini vyote hivi vinategemea msingi wa hesabu za namba. Michoro, Sauti, na kadhalika ni namba ambazo zimetafsiriwa ndani ya mtambo.


title: Historia ya tarakilishi

text: Katika Tarakilishi za dijitali namba hizi ni Moja (1) na Sifuri (0), zinazowakilisha hali kuu mbili za umeme, aidha umeme umewaka (1) au umeme umezima (0). Huu ndio mfumo wa namba jozi utumikao na vifaa vya dijitali.


title: Historia ya tarakilishi

text:
Kwa maneno mengine kila Picha, kila Mlio, na kila andishi linakua na kanuni jozi husika.
Uunganishaji usio na mwisho wa hizi Moja (1) na Sifuri (0) ndio unatengeneza maelekezo yanayopatikana kwenye programu.


title: Historia ya tarakilishi

text: Kwa ujumla Tarakilishi zinaweza kuwekwa katika makundi manne ya hatua za kimaendeleo.


title: Historia ya tarakilishi

text: Kila kundi liliishia kwa kipindi cha muda flani, na kila kundi lilitupa Tarakilishi ambayo aidha ni mpya na iliyoboreshwa, au maboresho flani kwa Tarakilishi iliopo.


title: Historia ya tarakilishi

text: Kundi hili lilianza miaka ya 1940 hadi miaka ya 1950. Tarakilishi ya elektroniki ya kwanza ilikua inatumia Taa Ombwe katika muundo wake. Kutokana na Taa Ombwe Tarakilishi hizi zikawa zinatoa joto jingi.


title: Historia ya tarakilishi

text: Tarakilishi za kipindi hiki zilikua kubwa sana na changamani. Pia zilitumia kiasi kikubwa sana cha umeme.


title: Historia ya tarakilishi

text: Tarakilishi hizi zilifanya kazi pole pole sana na ziliweza kufanya kazi moja tu kwa muda. Hazikua zikitumia Mfumo tendaji. Gharama za awali na endeshaji zilikua ni kubwa.


title: Historia ya tarakilishi

text: Tarakilishi ya kwanza ya elektroniki ya Madhumuni-ya-Ujumla iliitwa ENIAC (Electronic Numerical Integrator And Computer).


title: Historia ya tarakilishi

text: ENIAC ilikuwa na ukubwa wa mita za mraba 167, uzito wa tani 27, na ilitumia umeme wa kilowati 150. Ilikuwa na maelfu ya Taa Ombwe, dayodi fuwele, rilei, kikinzanishi, na kapasita katika muundo wake.


title: Historia ya tarakilishi

text: Tarakilishi ya kwanza ya elektroniki isiyo ya Madhumuni-ya-Ujumla iliitwa ABC (Attanasof-Berry Computer).


title: Historia ya tarakilishi

text: Tarakilishi nyingine za enzi hii zifananazo na hizi ni pamoja na Z3 za Ujerumani, Tarakilishi ziitwazo Colossus ambazo zilikua kumi, LEO, Harvard Mark1, na UNIVAC zote za Uingereza.


title: Historia ya tarakilishi

text: Tofauti na ENIAC iliyotumia mtindo wa mchakato sambamba, EDVAC (Electronic Discrete Variable Automatic Computer) ambayo ni mrithi wa ENIAC, ilitumia Bongo kuu kimoja. Muundo huu ulikua rahisi na ulitumika kufanikisha wimbi la upunguzaji ukubwa wa umbo.


title: Historia ya tarakilishi

text: Kundi hili ni la zile Tarakilishi zilizotumika miaka ya 1955 hadi 1960.


title: Historia ya tarakilishi

text: Kuanzia miaka ya 1955 na kuendelea, transista zilichukua nafasi ya Taa Ombwe katika muundo mzima wa Tarakilishi, hivyo Tarakilishi zikapungua ukubwa wa umbo, gharama za awali na endeshaji zikapungua ukilinganisha na kundi la kwanza.


title: Historia ya tarakilishi

text: Tarakilishi zikatumia umeme mdogo zaidi hivyo na joto likapungua pia.


title: Historia ya tarakilishi

text: Kasi ya utendaji kazi ikaongezeka zaidi ukilinganisha na Tarakilishi za Kizazi cha kwanza.


title: Historia ya tarakilishi

text: Diski za kutunzia data ziliweza kuhifadhi makumi ya mamilioni ya herufi na tarakimu.


title: Historia ya tarakilishi

text: Tarakilishi ya kwanza iliyotumia transista iliundwa katika Chuo Kikuu cha Manchester mwaka 1953.


title: Historia ya tarakilishi

text: Tarakilishi iliyopata umaarufu sana ambayo ilitumia transista katika muundo wake iliitwa IBM 1401.


title: Historia ya tarakilishi

text: Mwaka 1956, kampuni ya IBM (International Business Machine) iliunda diski ngumu ya kwanza iitwayo IBM 350 RAMAC.


title: Historia ya tarakilishi

text: Miaka ya 1960 na kuendelea ilishuhudia uvumbuzi wa Sakiti changamano (IC) ambapo Jack St. Clair Kilby na Robert Noyce, kwa kutumia udongo wa silikoni (ambao ni Nusu-kipitishi cha umeme) waliwezesha vifaa vya elektroniki kama vile transista, dayodi, na kadhalika kufungamanishwa kwa idadi kubwa katika kisilikoni kimoja.


title: Historia ya tarakilishi

text: Sakiti changamano (IC) ikachukua nafasi ya transista katika muundo wa Tarakilishi, hivyo Tarakilishi zikazidi kupungua ukubwa wa umbo ukilinganisha na za kizazi kilichopita.


title: Historia ya tarakilishi

text: Kasi ya utendaji kazi ikazidi kuongezeka zaidi.


title: Historia ya tarakilishi

text: Tarakilishi zikatumia umeme mchache zaidi hivyo joto likapungua pia.


title: Historia ya tarakilishi

text: Sakiti changamano (IC) ni ndogo kwa umbo na zinatengenezeka kwa ufanisi zaidi. Kwa sababu hii Mikroprosesa ikavumbuliwa.


title: Historia ya tarakilishi

text: Kitendo cha Tarakilishi kutumia Sakiti changamano (IC) kilikua cha taratibu, hivyo Tarakilishi za Kizazi cha Pili ziliendelea kutumika.


title: Historia ya tarakilishi

text: Kwanza zikaja Tarakilishi Dogo (mini computer) ambazo bado zilitegemea matumizi ya transista.


title: Historia ya tarakilishi

text: Kisha zikaja Tarakilishi Dogo chotara (hybrid mini computer) ambazo zilitumia transista na Sakiti changamano (IC) kwa pamoja. Mfano wa Tarakilishi hizi ni kutoka kampuni ya IBM, System/360.


title: Historia ya tarakilishi

text: IBM System/360 zilikua ni ndogo zaidi kiumbo na bei rahisi ukilinganisha na Tarakilishi za kundi la Kwanza na la Pili. Ambazo ziliitwa Kiunzikuu (Mainframe).


title: Historia ya tarakilishi

text: Hili ni kundi la Tarakilishi zilizotumika kuanzia miaka ya 1971 mpaka sasa.


title: Historia ya tarakilishi

text: Tarakilishi hizi zinatumia Mikroprosesa badala ya Sakiti changamano (IC) hivyo zimepungua zaidi ukubwa wa umbo.


title: Historia ya tarakilishi

text: Mikroprosesa ni mfungamanisho wa maelfu ya Sakiti changamano (IC) zilizotambulishwa kipindi cha Kizazi cha Tatu, katika kisilikoni kimoja.


title: Historia ya tarakilishi

text: Ujio wa Mikroprosesa ukazaa mabadiliko ya Mikrokompyuta, ambazo zikaja kujulikana kama Tarakilishi Binafsi.


title: Historia ya tarakilishi

text: Tarakilishi hizi ni zile zilizokua zikitumika katikati ya miaka ya 1971 na 1976.


title: Historia ya tarakilishi

text: Mwanzoni Mikrokompyuta zilikua ni mkusanyiko wa ajabu, mara nyingi zilikuja katika mtindo wa vifaa. Kimsingi nyingi zilikua ni maboksi yenye taa na swichi nyingi.


title: Historia ya tarakilishi

text: Zilitumika kipekee na wahandisi na wapendeleaji walioelewa mfumo jozi.


title: Historia ya tarakilishi

text: Hizi ni Tarakilishi zilizotumika kuanzia mwaka 1977 mpaka sasa.


title: Historia ya tarakilishi

text: Mikrokompyuta zakawa rahisi kuzitumia na kufanya idadi kubwa ya hadhira iweze kuzipata.


title: Historia ya tarakilishi

text: Kwa kufanana, zinakuja zikiwa na Kibao mbonyezo, Kipanya, na skrini. Au pia unaweza kuzifunga kwenye televisheni.


title: Historia ya tarakilishi

text: Tarakilishi hizi zinakimu uwakilishaji muono wa maandishi na namba kwenye skrini.


title: Historia ya tarakilishi

text: Katika historia ya vifaa kokotozi,


title: Historia ya tarakilishi

text: Huu ni mradi ulioanzishwa mwaka 1982 na Wizara ya Viwanda na Biashara za Kimataifa ya Japani kutengeneza Tarakilishi ambayo iwe na uwezo kama wa Tarakilishikuu (Super Computer), na kutoa jukwaa kwa maendeleo ya baadaye ya Akili bandia. Ndipo mradi huu ukaitwa Mradi wa Mifumo ya Tarakilishi za Kizazi cha Tano.


title: Historia ya tarakilishi

text: Mradi huu ulilenga kuitengeneza Tarakilishi hiyo kwa kipindi cha miaka 10, ambapo baada ya hapo mradi ungefikirika kumalizika na uwekezaji ungeanzishwa katika mradi mpya wa “Kizazi cha Sita”.


title: Historia ya tarakilishi

text: Upo mgawanyiko wa maoni kuhusu matokeo yake; aidha mradi haukuwa na mafanikio au jambo hili lilikuwa mbele ya wakati wake.


title: Historia ya tarakilishi

text: Pale ambapo vizazi vya Tarakilishi vilivyopita vilizingatia kuongeza idadi ya elementi zenye mantiki kwenye Bongo kuu moja, Kizazi cha tano katika kipindi chake kiliaminika badala yake kugeukia uongezaji wa idadi ya Bongo kuu kwenye Tarakilishi moja ili kuongeza utendaji.


title: Historia ya tarakilishi

text:
Kabla ya miaka ya 1920, Tarakilishi walikuwa ni Makarani binadamu.ambao walifanya mikokotoo.
Kawaida walikua chini ya uongozi wa Mwanafizikia.


title: Historia ya tarakilishi

text: Maelfu wengi wa Tarakirishi waliajiriwa maeneo ya biashara, serikalini, na idara za tafiti.


title: Historia ya tarakilishi

text: Wengi wa Tarakilishi walikua ni wanawake, na walitambulika wana digrii ya Kalkulasi. Baadhi walifanya hesabu za kifalaki kwa ajili ya kalenda.


title: Historia ya tarakilishi

text: Baada ya miaka ya 1920, msemo "Mtambo kokotoaji" ukamaanisha mtambo wowote ambao unafanya kazi ya Tarakilishi binadamu, hususani zile ambazo zinafuatana na taratibu za utendaji za tasnifu ya Church-Turing.


title: Historia ya tarakilishi

text: Tasnifu inaeleza kwamba, mbinu ya hisabati inaleta matokeo pale ikiweza kuwekwa kama orodha ya maelekezo yanayoweza kufuatwa na Karani binadamu kwa penseli na karatasi, kwa muda wote unaohitajika, na pasipo ubunifu au utambuzi.


title: Historia ya tarakilishi

text: Mitambo ambayo ilikokotoa kwa kutumia thamani endelevu ilitambulika kama aina ya analojia.


title: Historia ya tarakilishi

text: Mitambo hii ya analojia ilitumia vyombo vya mitambo ambavyo viliwakilisha idadi za namba endelevu, kama vile pembe ya mzunguko wa mpini au utofauti kwenye nguvu ya umeme.


title: Historia ya tarakilishi

text: Vifaa vya mitambo ya dijitali, kwa kupingana na analojia, viliweza kuonyesha hali ya uthamani wa namba na kutunza kila tarakimu binafsi.


title: Historia ya tarakilishi

text: Vifaa vya mitambo ya dijitali vilitumia difference engines au rilei kabla ya uvumbuzi wa vifaa vya hifadhi ya ndani.


title: Historia ya tarakilishi

text: Msemo "Mtambo kokotoaji" taratibu ukaanza kupotea mwishoni mwa miaka ya 1940, na kubaki Tarakilishi pale ambapo mwanzo wa kishindo wa Mitambo dijitali ya elektroniki ulipozoeleka.


title: Historia ya tarakilishi

text: Tarakilishi hizi ziliweza kufanya ukokotoaji ambao awali ulifanywa na karani binadamu.


title: Historia ya tarakilishi

text: Kwa sababu thamani zinazotunzwa na mitambo ya dijitali hazikuwekewa mipaka na tabia asili kama vifaa vya analojia, Tarakilishi mantiki, kwa msingi wa vifaa vya dijitali, iliweza kufanya chochote ambacho kiliweza kuelezewa kama “makanika halisi.”


title: Historia ya tarakilishi

text: Mtambo wa nadharia wa Turing, uliobuniwa na Alan, ni kifaa cha kubuni kilichoongelewa kinadharia ili kusoma tabia za vifaa kama hivyo.


title: Tabita wa Yopa

text: Tabita wa Yopa (kwa Kiaramu טביתא, "Ṭabītā", pia Dorkas kwa Kigiriki Δορκάς, "Dorkás") alikuwa mwanamke Mkristo aliyeishi Joppa katika karne ya 1 BK.


title: Tabita wa Yopa

text: Habari zake zinapatikana katika kitabu cha Agano Jipya kinachoitwa Matendo ya Mitume (9:36–42) .


title: Tabita wa Yopa

text: Humo tunasoma kwamba alikuwa anafuma au kushona nguo kwa faida ya mafukara, na hiyo inadokeza kwamba alikuwa na hali nzuri kiuchumi. .


title: Tabita wa Yopa

text: Alipokufa, wafuasi wenzake wa Yesu walikwenda kumuita Mtume Petro katika mji jirani, Lydda, naye alipofika alimfufua.


title: Tabita wa Yopa

text: Anaheshimiwa na madhehebu mbalimbali ya Ukristo kama mtakatifu katika tarehe tofauti: 27 Januari, na hasa 25 Oktoba


title: Sverigedemokraterna

text: Sverigedemokraterna (SD) ni chama cha siasa nchini Uswidi.


title: H. C. Andersens Boulevard

text: H. C. Andersens Boulevard ni mtaa mjini Kopenhagen, Denmark.


title: Prags Boulevard

text: Prags Boulevard ni mtaa mjini Kopenhagen, Denmark.


title: Alfredi Mkuu

text: Alfredi Mkuu alikuwa mfalme wa Wessex (leo nchini Uingereza) tangu mwaka 871 hadi 899.


title: Alfredi Mkuu

text: Kama kiongozi wa Waangli na Wasaksoni waliotawala nchi, alizuia isitekwe na Waviking akawa mfalme muhimu zaidi wa Britania. Ndiyo sababu alipewa heshima ya kuitwa "mkuu".


title: Alfredi Mkuu

text: Anaheshimiwa na baadhi ya madhehebu ya Ukristo kama mtakatifu.


title: Alfredi Mkuu

text: Sikukuu yake huadhimishwa katika tarehe ya kifo chake, 26 Oktoba.


title: Abrahamu mkaapweke

text: Abrahamu mkaapweke (alifariki mwaka 366) alikuwa mmonaki wa Mesopotamia katika karne ya 4 BK aliyetumwa kama mmisionari huko Beth-Kiduna.


title: Abrahamu mkaapweke

text: Alizaliwa na familia tajiri huko Edesa (leo nchini Uturuki) akapewa mke akiwa bado kijana, lakini siku ya arusi alikimbia akajifungia katika chumba kisicho na mlango kwa miaka kumi. Hatimaye familia yake ilimruhusu kufuata wito wake.


title: Abrahamu mkaapweke

text: Baadaye askofu alimpa upadrisho akamtuma kufanya umisionari katika mji uliokataa uongofu. Ingawa mwenyewe hakupenda hayo, kwa mwaka mmoja aliwaongoa wengi na kujenga kanisa.


title: Abrahamu mkaapweke

text: Kwa sala zake alimuomba Mungu amtume mmisionari bora zaidi, na aliposikilizwa, alirudi upwekeni hadi mwisho wa maisha yake.


title: Abrahamu mkaapweke

text: Alitoka mara moja tu, ili kumuongoa mtoto wa ndugu yake kutoka maisha maovu.


title: Abrahamu mkaapweke

text: Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu, hasa tarehe 29 Oktoba.


title: Abrahamu Fukara

text: Abrahamu Fukara alikuwa mmonaki wa Misri katika karne ya 4 BK.


title: Abrahamu Fukara

text: Alizaliwa Menuf (Misri) akawa kwa miaka 23 mfuasi wa mtakatifu Pakomi aliyeanzisha monasteri kwenye delta ya mto Nile.


title: Abrahamu Fukara

text: Baadaye aliishi kwa miaka 17 kama mkaapweke katika pango, lakini watu walimfahamu wakampa majina mbalimbali kama "mdogo", "mnyofu" na "fukara".


title: Abrahamu Fukara

text: Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu, hasa tarehe 27 Oktoba.


title: Serapioni wa Antiokia

text: Serapioni wa Antiokia alikuwa Patriarki wa mji huo wa Siria (leo nchini Uturuki) (191–211).


title: Serapioni wa Antiokia

text: Anajulikana hasa kutokana na maandishi yake bora kuhusu teolojia yaliyoripotiwa na Eusebi wa Kaisarea.


title: Serapioni wa Antiokia

text: Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.


title: Serapioni wa Antiokia

text: Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 30 Oktoba.


title: Anjelo wa Acri

text: Anjelo wa Acri, O.F.M.Cap. (jina la awali Luca Antonio Falcone, 19 Oktoba 1669 - 30 Oktoba 1739) alikuwa padri wa Acri (Calabria, leo nchini Italia), maarufu kama mhubiri wa Neno la Mungu.


title: Anjelo wa Acri

text: Papa Leo XII alimtangaza mwenye heri tarehe 18 Desemba 1825, halafu Papa Fransisko alimtangaza mtakatifu tarehe 15 Oktoba 2017.


title: Anjelo wa Acri


title: Anjelo wa Acri

text: Kabla hajatulia utawani alitoka mara mbili, lakini hatimaye alidumu na kufanya kazi kubwa ya uinjilishaji katika Ufalme wa Sisili mbiliakiongoa watu wengi sana, hata akaitwa "Malaika wa Amani" na "Mtume wa Kusini".


title: Anjelo wa Acri

text: Pia alijulikana kwa sababu ya kujaliwa njozi, kutoka nje ya nafsi mara kadhaa wakati wa Misa, na hata kupatikana mahali pawili kwa wakati mmoja.


title: Alfonso Rodriguez

text: Alfonso Rodríguez, S.J. (Segovia, 25 Julai 1532 – Palma de Majorca, 31 Oktoba 1617) alikuwa Mkristo wa Hispania aliyejiunga na Wajesuiti kama bradha,


title: Alfonso Rodriguez

text: Alitangazwa mwenye heri mwaka 1825, na mtakatifu tarehe 15 Januari 1888.


title: Alfonso Rodriguez

text: Rodríguez alikuwa mtoto wa mfanyabiashara ya sufu. Mtakatifu Petro Faber, mmoja wa waanzilishi wa Shirika la Yesu, alipofika kuhubiri Segovia, familia ya Rodriguez ilimkaribisha. Faber alimuandaa kijana Alfonso kwa Komunyo ya Kwanza.


title: Alfonso Rodriguez

text: Alipokuwa na umri wa miaka 14, baba alifariki, hivyo Alfonso aliacha shule amsaidie mama katika biashara.


title: Alfonso Rodriguez

text: Alipofikia miaka 26 alimuoa María Suarez, aliyemzalia watoto watatu.


title: Alfonso Rodriguez

text: Alipofikia umri wa miaka 31 alibaki mjane mwenye mtoto mmoja tu aliyebaki.


title: Alfonso Rodriguez

text: Tangu hapo alishika maisha ya sala na toba, akijitenga na ulimwengu.


title: Alfonso Rodriguez

text: Alipofiwa mtoto aliyebaki, alianza kusikia wito wa utawa.


title: Alfonso Rodriguez

text: Kwa ajili hiyo, akiwa na miaka 39 alijaribu kurudi masomoni, lakini hakufaulu, pia kwa sababu ya ugumu wa malipizi yake ulioharibu afya yake.


title: Alfonso Rodriguez

text: Hatimaye, tarehe 31 Januari 1571, akiwa na miaka 40, alipokewa na Wajesuiti. Hoja ya mkuu aliyemkubali kinyume cha taratibu ilikuwa kwamba, kama Alfonso hafai kuwa bradha au padri, anaweza kuingia awe mtakatifu.


title: Alfonso Rodriguez

text: Aliweka nadhiri za daima mwaka 1585 akiwa na miaka 54.


title: Alfonso Rodriguez

text: Kwa miaka 46 alifanya kwa namna bora kazi ya bawabu katika shule ya bweni ya Palma de Majorca, katika visiwa vya Baleari, akiwajenga wanafunzi na watu wote waliofika huko kwa mashauri yake mazuri ajabu. Mmojawao ni Petro Claver, aliyeelekezwa naye kwenda Amerika kama mmisionari.


title: Hans Alfredsson

text: Hans Alfredsson (alizaliwa mwaka 1931) ni mwandishi na muigizaji wa Uswidi. Yeye ni maarufu hasa kwa ushirikiano wake na Tage Danielsson.


title: Moa Martinson

text: Moa Martinson, (1890-1964), alikuwa mwandishi wa Uswidi.


title: Moa Martinson

text: Moa Martinson alizaliwa mwaka 1890 katika kijiji karibu na Linköping.


title: Moa Martinson

text: Elise Ottesen-Jensen alimuongoza kuwa mwandishi.


title: Moa Martinson

text: Kitabu cha kwanza, Kvinnor och äppelträd (Wanawake na miti ya tufaa), kilipata sifa nzuri kutoka kwa wataalamu.


title: Watakatifu wote

text:
Watakatifu wote (kwa Kigiriki: Αγίων Πάντων, "Agiōn Pantōn") ni sherehe ya liturujia katika madhehebu mengi ya Ukristo
inayoadhimishwa tarehe 1 Novemba katika Kanisa la Kilatini na madhehebu kadhaa ya Uprotestanti.


title: Watakatifu wote

text: Desturi hiyo ya Ukristo wa magharibi inatokana na kwamba katika mwaka wa Kanisa mwezi Novemba ni wa mwisho, hivyo imeonekana inafaa kuutumia kutafakari juu ya mambo ya mwisho: kifo, hukumu, moto na mbingu. Watakatifu ni watu wanaosadikiwa wamekwishaingia huko Paradiso walau kwa roho yao, kama mhalifu aliyetubu karibu na Yesu msalabani.


title: Watakatifu wote

text: Kumbe katika Ukristo wa mashariki huadhimishwa Jumapili ya kwanza baada ya Pentekoste, ili kusisitiza uhusiano wa utakatifu wa binadamu na Roho Mtakatifu. Ni yeye tu anayewawezesha kushinda dhambi katika maisha yao.


title: Watakatifu wote

text: Walengwa wa heshima hiyo, baada ya Mungu aliyewatakasa kwa njia ya Yesu Kristo, ni watakatifu wote, wanaojulikana na wasiojulikana.


title: Watakatifu wote

text: Ingawa kila mtakatifu anakumbukwa siku maalumu ya mwaka, sikukuu hii ya pamoja inasisitiza uzuri wa umoja wao mbinguni, pamoja na wingi wao, kama ulivyosisitizwa na Mtume Yohane katika Ufunuo. Hivyo ni chanzo cha tumaini jipya kwa binadamu wanaosafiri bado duniani kuelekea huko kati ya majaribu mengi.


title: Marehemu wote

text: Marehemu wote ni adhimisho la baadhi ya madhehebu ya Ukristo kulingana na imani katika hali ya watu waliofariki dunia. Kwa baadhi yake ni suala la kuwakumbuka tu, kwa baadhi ni suala la kuwaombea pia.


title: Marehemu wote

text: Ni muhimu hasa katika Kanisa la Kilatini (ambalo linaliadhimisha tarehe 2 Novemba, mara baada ya sherehe ya Watakatifu wote) na katika Ukristo wa mashariki (ambao linaliadhimisha mara kadhaa kwa mwaka, hasa siku ya Jumamosi, ambayo ndiyo siku ya Yesu kukaa kaburini kabla hajafufuka Siku ya Bwana).


title: Auvergne-Rhône-Alpes

text: Auvergne-Rhône-Alpes ni jina la mkoa uliopo nchini Ufaransa.


title: Auvergne-Rhône-Alpes

text: Mji mkuu wake ni Lyon.


title: Gwido Maria Conforti

text: Gwido Maria Conforti (3 Machi 1865 – 5 Novemba 1931) alikuwa askofu mkuu mmojawapo wa Kanisa Katoliki nchini Italia na mwanzilishi wa shirika la Wamisionari Wasaveri (tarehe 3 Desemba 1895).


title: Gwido Maria Conforti

text: Alisifiwa kwa kutembelea mara nyingi parokia za jimbo lake na kwa kuinua vijana kwa malezi.


title: Gwido Maria Conforti

text: Papa Yohane Paulo II alimtangaza mwenye heri mwaka 1996 na Papa Benedikto XVI alimtangaza mtakatifu mwaka 2011.


title: Teresa Teng

text: Teresa Teng, gona Li-Chun au Deng Lijun (29 Januari 1953 - 8 Mei 1995) alikuwa mwimbaji wa Taiwan.


title: Teresa Teng

text: Alijulikana kwa nyimbo zake za kiasili na ballads za kimapenzi, si tu katika lugha ya Mandarin ya ulikotokea, lakini pia katika Taiwan Hokkien, Cantonese, Kijapani, Kiindonesia na Kiingereza.


title: Teresa Teng

text: Mgonjwa wa pumu, alikufa mwaka 1995 kutokana na mashambulizi makali ya upumuaji wakati wa likizo katika Thailand. Alikuwa na umri wa miaka 42.


title: Jimbo Katoliki la Cremona

text: Jimbo katoliki la Cremona (kwa Kilatini "Dioecesis Cremonensis") ni mojawapo kati ya majimbo 223 ya Kanisa Katoliki nchini Italia na kama hayo yote (isipokuwa 3) linafuata mapokeo ya Kiroma.


title: Jimbo Katoliki la Cremona

text: Kikanisa linahusiana na Jimbo Kuu la Milano.


title: Jimbo Katoliki la Cremona

text: Askofu wake ni Antonio Napolioni.Eneo ni la kilometa mraba 1917, ambapo kati ya wakazi 368.797 (2012) Wakatoliki ni 331.250 (89,8 %).


title: Kiachang

text: Kiachang ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Myanmar na Uchina inayozungumzwa na Waachang. Mwaka wa 1990 idadi ya wasemaji wa Kiachang nchini Uchina imehesabiwa kuwa watu 27,700. Pia kuna wasemaji 35,000 nchini Myanmar (2007). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiachang iko katika kundi la Kiburmiki.


title: Mchekwa

text: Michekwa ("Bauhinia" spp.) ni vichaka au miti ya familia Fabaceae na kuna zaidi ya spishi 500. Jina hili hutumika kwa "Piliostigma thonningii" pia lakini spishi hii ina majina mengi mengine (angalia mchekeche).


title: Mchekwa

text: Michekwa inatokea misituni kwa kanda za tropiki za Afrika, Amerika na Asia lakini spishi kadhaa zinatokea katika savana au nusujangwa. Majani yao yana umbo la unyayo wa ngamia. Maua yao ya sm 7.5-12.5 yana petali tano zenye rangi ya nyeupe, njano, nyekundu, pinki au zambarau.


title: Kivuli

text: Kivuli ni eneo lenye nuru kidogo katika mazingira yenye nuru zaidi. Kinapatikana nyuma ya gimba kinachoangazwa upande moja lakini kinazuia nuru kuendelea na hivyo kuunda eneo lenye giza au nuru kidogo nyuma yake.


title: Kivuli

text: Kila kitu kisichopitisha nuru ndani chake kinaweza kuwa na kivuli kikianganzwa upande mmoja. Mfano wa gimba ambalo halina kivuli ni hewa au pia kioo safi dirishani.


title: Kivuli

text: Kwa maana pana zaidi kuna pia kivuli cha mnururisho usio nuru ya kuona kwa macho; mata ogania ndani ya mwili unapitisha au kuzuia mnururisho wa eksirei kwa viwango tofauti na kuonekana baadaye kwenye picha kwa rangi tofauti kutokana na "kivuli" dhidi ya mionzi hii.


title: Kivuli

text: Ukubwa wa kivuli unategemea umbali wa gimba lenye kivuli na chanzo cha nuru. Kama gimba liko karibu na chanzo cha nuru kivuli huwa kubwa zaidi, kama liko mbali kivuli huwa kidogo. Ukiweka mkono karibu na tochi kivuli chale huwa ni kikiubwa, kadri unavyopeleka mkono mbali na tochi kivuli chake kinapungua.


title: Kivuli

text:
Vilevile umbo la kivuli unategemea pembe ya kijiometria kati ya chanzo cha nuru na gimba. Hii inaonekana kwa kuzatama kivuli cha mtu au nyumba wakati wa mchana na wakati wa jioni. Jioni jua linaonekana chini zaidi angani hivyo pembe la nuru yake ni dogo na kivuli kirefu. Kama jua liko juu kabisa angani kivuli huwa ndogo maana nuru inafika kutoka pande nyingi, hivyo kivuli ina nafasi ndogo tu, ni "fupi". Kama jua liko "chini" wakati wa asubuhi au jioni linaangaza upande moja tu hivyo nafasi ya kivuli inakua.
Kama chanzo cha nuru kinafanana na nukta kivuli ni kali yaani kuna kivuli kamili tu kinachokaribia rangi nyeusi. Tofauti kati ya kivuli na eneo lenye nuru ni kali kama mstari uliochorwa. Lakini kama chanzo cha nuru ni pana zaidi kuna ngazi mbili za kivuli yaani kivuli kamili ("") na nusu kivuli (""). Kati ya nusu kivuli na maeneo yenye nuru mpaka si kali tena.


title: Kivuli

text: Hali ya nusu kivuli inatokea pia kama gimbe lilelile linaangazwa na vyanzo viwili vya nuru.


title: Kivuli

text: Kama chanzo cha nuru ni pana sana kama anga iliyofunikwa na mawingu kivuli kinaweza kupotea kabisa. Maana kiasi cha nuru inatokea kote angani.


title: Kivuli

text: Tangu kale watu walitumia kivuli kwa mchezo na kutumia matokeo yake katka uchoraji. Mchezo unaopendwa ni kupeleka mkono mbele ya chanzo cha nuru kama mshumaa au taa na kuunda kivuli kinachofanana na uso au mnyama fulani. Katika nchi nyingi wasanii waliendelea kutumia maumbo ya watu, wanyama na vitu vingine vilivyokatwa katika karatasi na kuleta sura ya umbo kwenye kitambaa cheupe yakiangaziwa na nuru kwa nyuma.


title: Kibiyo

text: Kibiyo ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wabiyo. Mwaka wa 1997 idadi ya wasemaji wa Kibiyo imehesabiwa kuwa watu 120,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kibiyo iko katika kundi la Kingwi.


title: Kibolyu

text: Kibolyu ni lugha ya Kiaustro-Asiatiki nchini Uchina inayozungumzwa na Wagelao. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kibolyu imehesabiwa kuwa watu 500 tu, na kwa vile wasemaji wengi wameacha kuzungumza lugha hiyo ikakaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kibolyu iko katika kundi la Kipalyu.


title: Kibugan

text: Kibugan ni lugha ya Kiaustro-Asiatiki nchini Uchina inayozungumzwa na Wayi. Mwaka wa 2005 idadi ya wasemaji wa Kibugan imehesabiwa kuwa watu 2700. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kibugan iko katika kundi la Kipalyu.


title: Kibumang

text: Kibumang ni lugha ya Kiaustro-Asiatiki nchini Uchina inayozungumzwa na Wadai. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kibumang imehesabiwa kuwa watu 200. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kibumang iko katika kundi la Kipalaungiki.


title: Kibuxinhua

text: Kibuxinhua (au Kibit) ni lugha ya Kiaustro-Asiatiki nchini Laos na Uchina inayozungumzwa na Wabuxing. Mwaka wa 2005 idadi ya wasemaji wa Kibuxinhua nchini Laos imehesabiwa kuwa watu 1960. Pia kuna wasemaji 200 nchini Uchina (1994). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kibuxinhua iko katika kundi la Kipalaungiki.


title: Kichesu

text: Kichesu ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wayi. Mwaka wa 2700 idadi ya wasemaji wa Kichesu imehesabiwa kuwa watu 3300, wakati kuna Wachesu 6600 yaani nusu yao tu huzungumza lugha yao ya asili, na lugha iko hatarini mwa kutoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kichesu iko katika kundi la Kingwi.


title: Kichoni

text: Kichoni ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wachoni. Mwaka wa 2004 idadi ya wasemaji wa Kichoni imehesabiwa kuwa watu 154,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kichoni iko katika kundi la Kibodish.


title: Kidong cha Kaskazini

text: Kidong ya Kaskazini ni lugha ya Kitai-Kadai nchini Uchina inayozungumzwa na Wadong. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kidong ya Kaskazini imehesabiwa kuwa watu 463,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kidong ya Kaskazini iko katika kundi la Kikam-Sui.


title: Kidong cha Kusini

text: Kidong ya Kusini ni lugha ya Kitai-Kadai nchini Uchina inayozungumzwa na Wadong. Idadi ya wasemaji wa Kidong ya Kusini imehesabiwa kuwa watu milioni moja. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kidong ya Kusini iko katika kundi la Kikam-Sui.


title: Kidrung

text: Kidrung ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wadrung. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kidrung imehesabiwa kuwa watu 14,000. Pia kuna wasemaji 225 nchini Myanmar. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kidrung iko katika kundi la Kinungish.


title: Kidzao-Min

text: Kidzao-Min ni lugha ya Kihmong-Mien nchini Uchina inayozungumzwa na Wayao. Mwaka wa 1995 idadi ya wasemaji wa Kidzao-Min imehesabiwa kuwa watu 60,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kidzao-Min iko katika kundi la Kimieniki.


title: Kienu

text: Kienu ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wahani. Mwaka wa 1995 idadi ya wasemaji wa Kienu imehesabiwa kuwa watu 30,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kienu iko katika kundi la Kingwi.


title: Kiersu

text: Kiersu ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Waersu. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kiersu imehesabiwa kuwa watu 20,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiersu iko katika kundi lake lenyewe la Kiersu.


title: Kige

text: Kige ni lugha ya Kihmong-Mien nchini Uchina inayozungumzwa na Wamiao. Mwaka wa 1995 idadi ya wasemaji wa Kige imehesabiwa kuwa watu 60,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kige iko katika kundi la Kihmongiki.


title: Kigepo

text: Kigepo ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wayi. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kigepo imehesabiwa kuwa watu 100,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kigepo iko katika kundi la Kingwi.


title: Kiguiqiong

text: Kiguiqiong ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Waguiqiong. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiguiqiong imehesabiwa kuwa watu 6000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiguiqiong iko katika kundi la Kiqiangiki.


title: Kihlai

text: Kihlai ni lugha ya Kitai-Kadai nchini Uchina inayozungumzwa na Wahlai kisiwani kwa Hainan. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kihlai imehesabiwa kuwa watu 667,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kihlai iko katika kundi lake lenyewe la Kihlai.


title: Kihlersu

text: Kihlersu ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wahlersu. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kihlersu imehesabiwa kuwa watu 15,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kihlersu iko katika kundi la Kingwi.


title: Kihoni

text: Kihoni ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wahani. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kihoni imehesabiwa kuwa watu 140,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kihoni iko katika kundi la Kingwi.


title: Kihorpa

text: Kihorpa ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wahorpa. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kihorpa imehesabiwa kuwa watu 45,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kihorpa iko katika kundi la Kiqiangiki.


title: Kihu

text: Kihu ni lugha ya Kiaustro-Asiatiki nchini Uchina inayozungumzwa na Wahu. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kihu imehesabiwa kuwa watu 1000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kihu iko katika kundi la Kipalaungiki. Wengine huiangalia kuwa sawa na lugha ya Kikon-Keu.


title: Kijiamao

text: Kijiamao ni lugha ya Kitai-Kadai nchini Uchina inayozungumzwa na Wajiamao kisiwani kwa Hainan. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kijiamao imehesabiwa kuwa watu 52,300. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kijiamao iko katika kundi la Kihlai.


title: Kijiarong

text: Kijiarong ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wajiarong. Mwaka wa 1999 idadi ya wasemaji wa Kijiarong imehesabiwa kuwa watu 83,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kijiarong iko katika kundi la Kiqiangiki.


title: Kijingpho

text: Kijingpho (pia Kikachin) ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Myanmar na Uchina inayozungumzwa na Wajingpho. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kijingpho nchini Myanmar imehesabiwa kuwa watu 900,000. Pia kuna wasemaji 40,000 nchini Uchina (1999). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kijingpho iko katika kundi la Kisal.


title: Kichin ya Müün

text: Kichin ya Müün ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Myanmar inayozungumzwa na Wamüün. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kichin ya Müün imehesabiwa kuwa watu 15,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kichin ya Müün iko katika kundi la Kisal.


title: Kichin ya Ngawn

text: Kichin ya Ngawn ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Myanmar inayozungumzwa na Wangawn. Mwaka wa 1984 idadi ya wasemaji wa Kichin ya Ngawn imehesabiwa kuwa watu 15,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kichin ya Ngawn iko katika kundi la Kisal.


title: Feministiskt initiativ

text: Feministiskt initiativ (F!, FI) ni chama cha siasa nchini Uswidi. Kilianzishwa mwaka 2005. Kiongozi wa chama anaitwa Gudrun Schyman.


title: Kichin ya Rawngtu

text: Kichin ya Rawngtu (pia Kiwelaung) ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Myanmar inayozungumzwa na Warawngtu. Mwaka wa 2008 idadi ya wasemaji wa Kichin ya Rawngtu imehesabiwa kuwa watu 5,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kichin ya Rawngtu iko katika kundi la Kisal.


title: Kichin ya Rungtu

text: Kichin ya Rungtu ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Myanmar inayozungumzwa na Warungtu. Mwaka wa 2015 idadi ya wasemaji wa Kichin ya Rungtu imehesabiwa kuwa watu 5,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kichin ya Rungtu iko katika kundi la Kisal.


title: Hallonflickan

text: Hallonflickan au "Binti wa Luttra" ni jina la mabaki ya maiti ya mwanamke aliyekufa takriban miaka 5000 iliyopita na ambaye mifupa yake ilihifadhiwa katika matope ya kinamasi.


title: Hallonflickan

text: Alipatikana katika eneo la kijiji cha Luttra kwenye kata ya Falköping, Uswidi, mwaka 1943. Uchunguzi wa kitaalamu uliweza kuthibitisha ya kwamba aliwahi kula matunda ya rasiberi, kwa hiyo alipewa jina la "binti wa rasiberi" (hallon-flickan) kwa lugha ya Kiswidi. Meno yanaonyesha ya kwamba alifikia umri wa miaka 18 - 25.


title: Kichin ya Senthang

text: Kichin ya Senthang ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Myanmar inayozungumzwa na Wasenthang. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kichin ya Senthang imehesabiwa kuwa watu 33,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kichin ya Senthang iko katika kundi la Kisal.


title: Kichin ya Siyin

text: Kichin ya Siyin ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Myanmar inayozungumzwa na Wasiyin. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kichin ya Siyin imehesabiwa kuwa watu 10,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kichin ya Siyin iko katika kundi la Kisal.


title: Kichin ya Songlai

text: Kichin ya Songlai ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Myanmar inayozungumzwa na Wasonglai. Mwaka wa 2012 idadi ya wasemaji wa Kichin ya Songlai imehesabiwa kuwa watu 7300. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kichin ya Songlai iko katika kundi la Kisal.


title: Kichin ya Sumtu

text: Kichin ya Sumtu ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Myanmar inayozungumzwa na Wasumtu. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kichin ya Sumtu imehesabiwa kuwa watu 14,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kichin ya Sumtu iko katika kundi la Kisal.


title: Kichin ya Tawr

text: Kichin ya Tawr ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Myanmar inayozungumzwa na Watawr. Mwaka wa 1996 idadi ya wasemaji wa Kichin ya Tawr imehesabiwa kuwa watu 700. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kichin ya Tawr iko katika kundi la Kisal.


title: Kichin ya Thaiphum

text: Kichin ya Thaiphum ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Myanmar inayozungumzwa na Wachin. Mwaka wa 2005 idadi ya wasemaji wa Kichin ya Thaiphum imehesabiwa kuwa watu 1000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kichin ya Thaiphum iko katika kundi la Kisal.


title: Kichin ya Zotung

text: Kichin ya Zotung ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Myanmar inayozungumzwa na Wachin. Mwaka wa 1990 idadi ya wasemaji wa Kichin ya Zotung imehesabiwa kuwa watu 40,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kichin ya Zotung iko katika kundi la Kisal.


title: Kichin ya Khumi Mashariki

text: Kichin ya Khumi-Mashariki (au Kikhami) ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Myanmar inayozungumzwa na Wachin. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kichin ya Khumi-Mashariki imehesabiwa kuwa watu 12,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kichin ya Khumi-Mashariki iko katika kundi la Kisal.


title: Kinaga ya Koki

text: Kinaga ya Koki ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Myanmar inayozungumzwa na Wanaga. Mwaka wa 2004 idadi ya wasemaji wa Kinaga ya Koki imehesabiwa kuwa watu 2000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kinaga ya Koki iko katika kundi la Kisal.


title: Kinaga ya Leinong

text: Kinaga ya Leinong (au Kihtangan) ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Myanmar inayozungumzwa na Wanaga. Mwaka wa 2008 idadi ya wasemaji wa Kinaga ya Leinong imehesabiwa kuwa watu 7000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kinaga ya Leinong iko katika kundi la Kisal.


title: Kinaga ya Akyaung Ari

text: Kinaga ya Akyaung Ari ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Myanmar inayozungumzwa na Wanaga. Mwaka wa 2004 idadi ya wasemaji wa Kinaga ya Akyaung Ari imehesabiwa kuwa watu 1000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kinaga ya Akyaung Ari iko katika kundi la Kisal.


title: Kinaga ya Para

text: Kinaga ya Para (pia Kijejara) ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Myanmar inayozungumzwa na Wanaga. Mwaka wa 2004 idadi ya wasemaji wa Kinaga ya Para imehesabiwa kuwa watu 1500. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kinaga ya Para iko katika kundi la Kisal.


title: Kinaga ya Long Phuri

text: Kinaga ya Long Phuri ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Myanmar inayozungumzwa na Wanaga. Mwaka wa 2004 idadi ya wasemaji wa Kinaga ya Long Phuri imehesabiwa kuwa watu 1000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kinaga ya Long Phuri iko katika kundi la Kisal.


title: Kinaga ya Makyan

text: Kinaga ya Makyan ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Myanmar inayozungumzwa na Wanaga. Mwaka wa 2008 idadi ya wasemaji wa Kinaga ya Makyan imehesabiwa kuwa watu 4000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kinaga ya Makyan iko katika kundi la Kisal.


title: Kinaga ya Ponyo-Gongwang

text: Kinaga ya Ponyo-Gongwan (pia Kiponyo) ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Myanmar inayozungumzwa na Wanaga. Mwaka wa 2008 idadi ya wasemaji wa Kinaga ya Ponyo-Gongwan imehesabiwa kuwa watu 4500. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kinaga ya Ponyo-Gongwan iko katika kundi la Kisal.


title: Kinaga ya Kyan-Karyaw

text: Kinaga ya Kyan-Karyaw ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Myanmar inayozungumzwa na Wanaga. Mwaka wa 2012 idadi ya wasemaji wa Kinaga ya Kyan-Karyaw imehesabiwa kuwa watu 9000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kinaga ya Kyan-Karyaw iko katika kundi la Kisal.


title: Kinaga ya Lao

text: Kinaga ya Lao ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Myanmar inayozungumzwa na Wanaga. Mwaka wa 2012 idadi ya wasemaji wa Kinaga ya Lao imehesabiwa kuwa watu 1000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kinaga ya Lao iko katika kundi la Kisal.


title: Kikaren ya Bwe

text: Kikaren ya Bwe ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Myanmar inayozungumzwa na Wakaren. Mwaka wa 1997 idadi ya wasemaji wa Kikaren ya Bwe imehesabiwa kuwa watu 17,200. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikaren ya Bwe iko katika kundi la Kikareniki.


title: Kikaren ya Geba

text: Kikaren ya Geba ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Myanmar inayozungumzwa na Wakaren. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kikaren ya Geba imehesabiwa kuwa watu 40,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikaren ya Geba iko katika kundi la Kikareniki.


title: Kikaren ya Geko

text: Kikaren ya Geko ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Myanmar inayozungumzwa na Wakaren. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kikaren ya Geko imehesabiwa kuwa watu 17,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikaren ya Geko iko katika kundi la Kikareniki.


title: Kikaren ya Mobwa

text: Kikaren ya Mobwa ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Myanmar inayozungumzwa na Wakaren. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kikaren ya Mobwa imehesabiwa kuwa watu 4,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikaren ya Mobwa iko katika kundi la Kikareniki.


title: Kikaren ya Paku

text: Kikaren ya Paku ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Myanmar inayozungumzwa na Wakaren. Mwaka wa 1983 idadi ya wasemaji wa Kikaren ya Paku imehesabiwa kuwa watu 5300. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikaren ya Paku iko katika kundi la Kikareniki.


title: Kikaren ya Pwo Magharibi

text: Kikaren ya Pwo Magharibi ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Myanmar inayozungumzwa na Wakaren. Idadi ya wasemaji wa Kikaren ya Pwo Magharibi imehesabiwa kuwa watu 210,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikaren ya Pwo Magharibi iko katika kundi la Kikareniki.


title: Kikaren ya Pwo Mashariki

text: Kikaren ya Pwo Mashariki ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Myanmar na Uthai inayozungumzwa na Wakaren. Mwaka wa 1998 idadi ya wasemaji wa Kikaren ya Pwo Mashariki imehesabiwa kuwa watu milioni moja nchini Myanmar na 50,000 nchini Uthai (ambapo huitwa Kikaren ya Pwo Kusini). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikaren ya Pwo Mashariki iko katika kundi la Kikareniki.


title: Kikaren-Pwo-Kaskazini

text: Kikaren ya Pwo Kaskazini ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uthai inayozungumzwa na Wakaren. Mwaka wa 1983 idadi ya wasemaji wa Kikaren ya Pwo Kaskazini imehesabiwa kuwa watu 60,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikaren ya Pwo Kaskazini iko katika kundi la Kikareniki.


title: Kikaren-Phrae-Pwo

text: Kikaren ya Phrae Pwo ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uthai inayozungumzwa na Wakaren. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kikaren ya Phrae Pwo imehesabiwa kuwa watu 6000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikaren ya Phrae Pwo iko katika kundi la Kikareniki.


title: Kikaren ya S'gaw

text: Kikaren ya S'gaw ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Myanmar na Uthai inayozungumzwa na Wakaren. Mwaka wa 1983 idadi ya wasemaji wa Kikaren ya S'gaw nchini Myanmar imehesabiwa kuwa watu 1,280,000. Pia kuna wasemaji 200,000 nchini Uthai (2006). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikaren ya S'gaw iko katika kundi la Kikareniki.


title: Paulo I wa Konstantinopoli

text: Paulo I wa Konstantinopoli (mzaliwa wa Thesalonike (Ugiriki), alifariki mwaka 350 hivi), alikuwa askofu wa sita wa Konstantinopoli kuanzia mwaka 337. Paulo alijihusisha na mabishano kuhusu Uario yaliyoshughulikiwa na ndugu Makaisari Constans (Dola la Roma Magharibi) na Constantius II (Dola la Roma Mashariki).


title: Paulo I wa Konstantinopoli

text: Basi Paulo alitawazwa na kuondolewa mara tatu kati ya miaka 337 na 351.


title: Paulo I wa Konstantinopoli

text: Hatimaye aliuawa akiwa uhamishoni huko Cucusus, mkoani Kapadokia (leo nchini Uturuki).


title: Paulo I wa Konstantinopoli

text: Anaheshimiwa tangu kale kama mtakatifu mfiadini.


title: Paulo I wa Konstantinopoli

text: Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 7 Juni au tarehe 6 Novemba.


title: Wilibrodi

text: Wilibrodi (kwa Kilatini Villibrordus; 658 hivi – 7 Novemba 739) alikuwa mmonaki Mbenedikto kutoka Northumbria (Uingereza) maarufu kwa umisionari wake katika Netherlands ya leo, uliomfanya aitwe "Mtume wa Wafrisia".


title: Wilibrodi

text: Alikuwa askofu wa kwanza wa Utrecht akafariki huko Echternach (leo nchini Luxembourg).


title: Wilibrodi

text: Anaheshimiwa tangu zamani kama mtakatifu. Sikukuu yake huadhimishwa katika tarehe ya kifo chake.


title: Basilika la Mt. Paulo

text: Basilika la Kipapa la Mt. Paulo Nje ya Kuta ni mojawapo kati ya mabasilika ya zamani na muhimu zaidi ya Roma pamoja na yale ya Mt. Yohane huko Laterano, Mt. Petro huko Vatikano na Mt. Maria huko Eskwilino.


title: Basilika la Mt. Paulo

text: Basilika liko katika eneo la Italia, lakini Ukulu Mtakatifu unalimiliki kabisakama maeneo ya balozi za nchi ya kigeni.


title: Basilika la Mt. Paulo

text: Basilika lilianzishwa na kaisari Konstantino Mkuu juu ya mahali ("cella memoriae") alipozikwa Mtume Paulo baada ya kukatwa kichwa nje ya ngome ya jiji.


title: Basilika la Mt. Paulo

text: Baada ya mabadiliko mengi, lilijengwa upya katika karne ya 19 kwa sababu lilikuwa limeteketezwa na moto. Vipimo vyake ni mita 131.66 kwa 65 kwa 29.70, hivyo ni kanisa la pili kwa ukubwa mjini Roma.


title: Kijinuo cha Buyuan

text: Kijinuo ya Buyuan ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wajinuo. Mwaka wa 1994 idadi ya wasemaji wa Kijinuo ya Buyuan imehesabiwa kuwa watu 1000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kijinuo ya Buyuan iko katika kundi la Kingwi.


title: Kijinuo cha Youle

text: Kijinuo ya Youle ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wajinuo. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kijinuo ya Youle imehesabiwa kuwa watu 10,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kijinuo ya Youle iko katika kundi la Kingwi.


title: Kikaduo

text: Kikaduo ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina na Laos inayozungumzwa na Wakaduo. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kikaduo nchini Uchina imehesabiwa kuwa watu 180,000. Pia kuna wasemaji 5000 nchini Laos (1981). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikaduo iko katika kundi la Kingwi.


title: Kikang

text: Kikang ni lugha ya Kitai-Kadai nchini Uchina na Laos inayozungumzwa na Wakang. Mwaka wa 1995 idadi ya wasemaji wa Kikang nchini Laos imehesabiwa kuwa watu 47,600. Pia kuna wasemaji 34,100 nchini Uchina (1993). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikang iko katika kundi la Kikam-Sui.


title: Kikathu

text: Kikathu ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na [[Wayi]. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kikathu imehesabiwa kuwa watu 5000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikathu iko katika kundi la Kingwi.[[Jamii:Lugha za China]]


title: Kikatso

text: Kikatso ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na [[Wamongol]. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kikatso imehesabiwa kuwa watu 4000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikatso iko katika kundi la Kingwi.[[Jamii:Lugha za China]]


title: Kikemiehua

text: Kikemiehua ni lugha ya Kiaustro-Asiatiki nchini Uchina inayozungumzwa na Wakemiehua. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kikemiehua imehesabiwa kuwa watu 1000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikemiehua iko katika kundi la Kimon-Khmer. Wengine huiangalia kuwa sawa na lugha ya Kiman-Met.


title: Kiman-Met

text: Kiman-Met ni lugha ya Kiaustro-Asiatiki nchini Uchina inayozungumzwa na Waman-Met. Mwaka wa 1990 idadi ya wasemaji wa Kiman-Met imehesabiwa kuwa watu 900. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiman-Met iko katika kundi la Kipalaungiki. Wengine huiangalia kuwa sawa na lugha ya Kikemiehua.