title: Papa Hilarius

text: Papa Hilarius alikuwa papa kuanzia 17 Novemba 461 hadi kifo chake tarehe 28 Februari 468. Alimfuata Papa Leo I akafuatwa na Papa Simplicio.


title: Papa Hilarius

text: Anaheshimiwa kama mtakatifu. Sikukuu yake inaadhimishwa tarehe 17 Novemba au 28 Februari.


title: Papa Leo I

text: Papa Leo I (Italia ya kati, 400 hivi – Roma, Italia, 10 Novemba 461) alikuwa Papa kwa muda mrefu, kuanzia 29 Septemba, 440 hadi kifo chake, wakati usalama wa Roma ulikuwa unatishwa na makabila yasiyostaarabika. Jina lake la kuzaliwa pia lilikuwa Leo.


title: Papa Leo I

text: Alimfuata Papa Sixtus III akafuatwa na Papa Hilarius.


title: Papa Leo I

text: Ndiye Papa wa kwanza kuitwa "Mkuu" kutokana na mchango mkubwa alioutoa upande wa dini na wa siasa akiwajibika kuhudumia taifa la Mungu kwa kila namna. Ni kati ya Mapapa bora waliolipatia Kanisa la Roma sifa na kuliimarishia mamlaka yake wakati ile ya serikali ya jiji hilo ilikuwa inafifia zaidi na zaidi.


title: Papa Leo I

text: Tangu zamani anaheshimiwa kama mtakatifu na babu wa Kanisa.


title: Papa Leo I

text: Mwaka 1754 Papa Benedikto XIV alimuongezea sifa ya mwalimu wa Kanisa.


title: Papa Leo I

text: Sikukuu yake inaadhimishwa kila mwaka tarehe 10 Novemba.


title: Papa Leo I

text: Alizaliwa na familia ya kisharifu ama Roma ama katika mkoa wa Toscana (Italia ya kati) mwaka 400 hivi.


title: Papa Leo I

text: Kutokana na umaarufu wake, mwaka 431, akiwa shemasi tu, pengine aliandikiwa na Sirili wa Aleksandria ili amuunge mkono dhidi ya Juvenali wa Yerusalemu. Wakati huohuo Yohane Kasiano alimuandikia kitabu dhidi ya Nestori wa Konstantinopoli. Hasa malkia wa Magharibi alimteua kuwapatanisha maofisa wakuu wa Galia (leo Ufaransa).


title: Papa Leo I

text: Akiwa huko, Papa Sixtus III alifariki (11 Agosti 440), na Leo alichaguliwa na umati kwa kauli moja kushika nafasi yake.


title: Papa Leo I

text: Tarehe 29 Septemba alianza kazi yake kama Papa ambayo ilichangia sana kukusanya mamlaka ya Kanisa lote katika jimbo la Roma, aliloliunda upya pamoja na majimbo mengine ya Italia.


title: Papa Leo I

text: Ili kuimarisha nafasi hiyo ya Kanisa pekee la Magharibi lililoanzishwa na mitume, alijitafutia hati maalumu kwa Kaisari Valentiniano II. Hiyo haikupendeza Wakristo wa Mashariki.


title: Papa Leo I

text: Nafasi bora ya kusisitiza kwa busara mamlaka hiyo hata upande wa mashariki ilitolewa na mabishano kuhusu nafsi ya Yesu Kristo yaliyosababishwa na Eutike kukanusha ubinadamu halisi wa Kristo.


title: Papa Leo I

text: Katika waraka maarufu aliomuandikia Patriarki Flavianus wa Konstantinopoli (449) ili kumuangalisha kuhusu uzushi wa mtu huyo, Leo alifafanua wazi namna umungu na utu wa Kristo yanavyounganika katika nafsi yake.


title: Papa Leo I

text: Hata hivyo mwaka huohuo mtaguso unaojulikana kama Wizi wa Efeso ulipuuzia waraka huo usisomwe, ukamtetea Eutike. Hapo Leo akashika uongozi wa mapambano dhidi yake.


title: Papa Leo I

text: Mwaka 451 katika Mtaguso wa Kalsedonia, baada ya barua yake kwa Flavianus kusomwa, maaskofu wote 350 walisimama na kulia: "Ndiyo imani ya mababu... Mtume Petro amesema kwa njia ya Leo..." Hivyo ilithibitishwa imani katika hali mbili za Kristo zisizochanganyikana wala kutenganika.


title: Papa Leo I

text: Hata hivyo mabalozi wa Leo hawakuwekwa kati ya viongozi wa mtaguso, na kanuni ya 28 ilidai Kanisa la Konstantinopoli kuwa muhimu sawa na la Roma. Kwa hiyo Leo aliikataa, akisisitiza nafasi ya kwanza ya Roma ili kudumisha umoja hasa katika kipindi hicho cha fujo.


title: Papa Leo I

text: Vilevile, Leo alipambana kwa nguvu na Wapelaji, Wamani na Waprishila akitetea daima imani kadiri ya mapokeo ya mitume, akiunganisha vizuri ajabu unyenyekevu wake mwenyewe na hakika juu ya ukuu wa cheo chake kama mwandamizi wa Mtume Petro; vilevile alipambana na ushirikina wa Wapagani.


title: Papa Leo I

text: Wakati Dola la Roma lilipokuwa likisambaratika, Leo alipata umaarufu pia kwa kutumia mamlaka yake ya kiroho tu ili kuzuia uvamizi wa Roma uliohofiwa kufanywa na Atila, mfalme wa Wauni (452) na ili kupunguza madhara ya ule uliofanywa na Wavandali kwa wiki mbili (455). Tena alistawisha matendo ya huruma mjini kwa waliopatwa na njaa, dhuluma na ufukara, kama vile umati wa wakimbizi.


title: Papa Leo I

text: Leo aliunganisha vizuri ajabu unyenyekevu wake mwenyewe na hakika ya ukuu wa cheo chake kama mwandamizi wa Mtume Petro, akiingilia kati masuala mbalimbali magharibi na mashariki vilevile kwa njia ya barua na ya mabalozi wake.


title: Papa Leo I

text: Umuhimu wa Upapa wa Leo, ambao ulidumu muda mrefu kuliko Mapapa karibu wote, ni katika kusisitiza hata kwa madondoo ya Biblia mamlaka ya pekee ambayo Kanisa la Roma linayo juu ya makanisa yote duniani kutokana na Mtume Petro kuwekwa na Kristo na kufia Roma walipo waandamizi wake.


title: Papa Leo I

text: Ndilo fundisho linalojitokeza mfululizo katika barua zake 143 na hasa katika hotuba 96 zilizopo hata leo.


title: Papa Leo I

text: Humo unajitokeza utajiri na uwazi wa mafundisho aliyoyatoa kwa lugha sahili na safi. Ndio mkusanyo wa kwanza wa hotuba za Kipapa zilizochangia sana ustawi wa Kanisa baadaye.


title: Papa Leo I

text: Aliunganisha matendo ya ibada na maisha ya kila siku ya Wakristo, k.mf. saumu na matendo ya huruma. Alionyesha kuwa liturujia ya Kikristo si kumbukumbu ya matukio yaliyopita, bali utimiaji wa mambo yasiyoonekana katika maisha ya kila mmoja. Hivyo ni lazima Pasaka iadhimishwe kila wakati wa mwaka, “si kama jambo la zamani, bali kama tukio la leo”. Hata siku hizi Liturujia ya Roma inazidi kutumia matini yake mengi na kufuata mtindo wake bora katika sala.


title: Papa Sixtus III

text: Papa Sixtus III alikuwa papa kuanzia 31 Julai 432 hadi kifo chake tarehe 18 Agosti 440.


title: Papa Sixtus III

text: Alimfuata Papa Selestini I akafuatwa na Papa Leo I.


title: Papa Sixtus III

text: Anaheshimiwa kama mtakatifu, hasa tarehe 28 Machi.


title: Papa Celestino I

text: Papa Celestino I alikuwa papa kuanzia 10 Septemba, 422 hadi kifo chake tarehe 26 Julai, 432.


title: Papa Celestino I

text: Alimfuata Papa Boniface I akafuatwa na Papa Sixtus III.


title: Papa Celestino I

text: Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu. Sikukuu yake ni tarehe 6 Aprili au 8 Aprili.


title: Papa Boniface I

text: Papa Boniface I alikuwa papa kuanzia 28 Desemba 418 hadi kifo chake tarehe 4 Septemba 422.


title: Papa Boniface I

text: Alimfuata Papa Zosimus akafuatwa na Papa Selestino I.


title: Papa Boniface I

text: Anaheshimiwa kama mtakatifu. Sikukuu yake ni tarehe 4 Septemba.


title: Papa Zosimus

text: Papa Zosimus alikuwa papa kuanzia 18 Machi 417 hadi kifo chake tarehe 26 Desemba 418. Alimfuata Papa Innocent I akafuatwa na Papa Boniface I.


title: Papa Zosimus

text: Anaheshimiwa kama mtakatifu. Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 27 Desemba.


title: Papa Innocent I

text: Papa Innocent I alikuwa papa kuanzia Desemba 401 hadi kifo chake tarehe 12 Machi 417. Alimfuata Papa Anastasio I akafuatwa na Papa Zosimus.


title: Papa Innocent I

text: Anaheshimiwa kama mtakatifu. Sikukuu yake ni tarehe 12 Machi au 28 Julai.


title: Papa Anastasio I

text: Papa Anastasio I alikuwa papa kuanzia 27 Novemba, 399 hadi kifo chake mwezi wa Desemba 401. Alimfuata Papa Siricius akafuatwa na mwanae Papa Inosenti I aliyemzaa kabla hajapadrishwa.


title: Papa Anastasio I

text: Anaheshimiwa kama mtakatifu. Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 19 Desemba.


title: Papa Siricius

text: Papa Siricius alikuwa papa kuanzia 17 Desemba 384 hadi kifo chake tarehe 26 Novemba 399. Alimfuata Papa Damaso I akafuatwa na Papa Anastasius I.


title: Papa Siricius

text:
Anaheshimiwa kama mtakatifu. Sikukuu yake huadhimishwa katika tarehe ya kifo chake.
Kuhusu Papa Siricius katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki


title: Papa Damaso I

text: Papa Damaso I (takriban 304 – 11 Desemba 384) alikuwa papa kuanzia mwezi wa Oktoba 366 hadi kifo chake. Jina lake la kuzaliwa pia lilikuwa Damasus.


title: Papa Damaso I

text: Alimfuata Papa Liberius akafuatwa na Papa Siricius.


title: Papa Damaso I

text: Mchango wake mkubwa zaidi ni kuthibitisha kanuni ya Biblia kama ilivyo hadi leo katika Kanisa Katoliki.


title: Papa Damaso I

text: Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu. Sikukuu yake ni 11 Desemba.


title: Papa Damaso I

text: Vitabu vya Deuterokanoni vilihesabiwa rasmi kuwa sehemu ya Biblia hasa kuanzia Hati ya Damasi au "De explanatione fidei", iliyotolewa na Papa Damasus I mwaka 382 (kwa Kilatini).


title: Papa Damaso I

text: Tafsiri ya Kilatini ya Hieronimo kilichoitwa Vulgata ilipata kuwa toleo muhimu katika Kanisa Katoliki hadi leo. Hieronimo mwenyewe alipotafsiri Biblia upya katika Kilatini alisema vitabu vya Septuaginta kama Kitabu cha Hekima, Kitabu cha Yoshua bin Sira, Kitabu cha Yudith na Kitabu cha Tobiti havistahili kuwemo katika Biblia lakini alivitafsiri ndani ya Vulgata kufuatana na maelekezo wa Papa Damaso I aliyemuagiza kazi.


title: Papa Damaso I

text: Orodha hiyo ya Papa Damaso I ilipata nguvu Afrika Kaskazini kutokana na Agostino wa Hippo kuifanya ipitishwe na Mtaguso wa Hippo (393), Mtaguso wa Tatu wa Kartago (397) na Mtaguso wa Nne wa Kartago (419).


title: Papa Damaso I

text: Wakati huohuo Papa Inosenti I aliituma kwa askofu Exuperius wa Toulouse (405).


title: Papa Damaso I

text: Baadaye Mtaguso wa Firenze (1442) na Mtaguso wa Trento (1546) ilivitambua rasmi kuwa sehemu za Biblia kamili kwa Kanisa Katoliki.


title: Papa Liberius

text: Papa Liberius alikuwa papa kuanzia 17 Mei 352 hadi kifo chake tarehe 24 Septemba 366.


title: Papa Liberius

text: Alimfuata Papa Julius I akafuatwa na Papa Damaso I.


title: Papa Liberius

text: Liberius ni papa wa kwanza ambaye haheshimiwi kama mtakatifu.


title: Papa Julius I

text: Papa Julius I alikuwa papa kuanzia 6 Februari, 337 hadi kifo chake tarehe 12 Aprili, 352. Alimfuata Papa Marko akafuatwa na Papa Liberius.


title: Papa Julius I

text: Anaheshimiwa kama mtakatifu. Sikukuu yake huadhimishwa kwenye tarehe ya kifo chake.


title: Papa Marko

text: Papa Marko alikuwa papa kwa miezi kadhaa tu kuanzia tarehe 18 Januari 336 hadi kifo chake tarehe 7 Oktoba 336.


title: Papa Marko

text: Alimfuata Papa Silvester I akafuatwa na Papa Julius I.Kuhusu Papa Marko katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki


title: Papa Silvester I

text: Papa Silvester I alikuwa papa kuanzia 31 Januari, 314 hadi kifo chake tarehe 31 Desemba, 335.


title: Papa Silvester I

text: Alimfuata Papa Miltiades akafuatwa na Papa Marko.


title: Papa Silvester I

text: Mtoto wa Rufinus, mkazi wa Roma, hatuna habari nyingi za maisha yake. Ila ni kwamba aliongoza Kanisa Katoliki kwa muda mrefu mara baada ya Kaisari Konstantino Mkuu kulipatia uhuru wa dini na kulijengea maabadi mengi, makubwa na mazuri.


title: Papa Silvester I

text: Wakati wake ulifanyika mtaguso mkuu wa kwanza (Nisea, leo nchini Uturuki, 325). Yeye hakuhudhuria, ila alituma wajumbe wawili akathibitisha maamuzi yaliyofikiwa.


title: Papa Miltiades

text: Papa Miltiades alikuwa papa kuanzia tarehe 2 Julai 311 hadi kifo chake tarehe 10 au 11 Januari 314.


title: Papa Miltiades

text: Alimfuata Papa Eusebius akafuatwa na Papa Silvester I.


title: Papa Miltiades

text: Kadiri ya "Liber Pontificalis", Miltiades alitokea Afrika, ingawa aliweza pia kuwa mtu wa Roma.


title: Papa Eusebius

text: Papa Eusebius alikuwa papa kwa miezi minne tu, kuanzia 18 Aprili hadi tarehe 17 Agosti mwaka 309 au 310.


title: Papa Eusebius

text: Alimfuata Papa Marcellus I akafuatwa na Papa Miltiades.


title: Papa Eusebius

text: Kulipotokea fujo miongoni mwa Wakristo wa Roma, Eusebius alifungwa na Kaisari Maxentius akafariki uhamishoni.


title: Papa Eusebius

text: Anaheshimiwa kama mtakatifu. Sikukuu yake ni tarehe 26 Septemba.


title: Papa Marcello I

text: Papa Marcello I alikuwa papa kuanzia mwezi wa Mei au Juni 308 hadi kifo chake mwaka wa 309. Alimfuata Papa Marcellinus aliyekufa wakati wa dhuluma ya Kaisari Diokletiano dhidi ya Wakristo.


title: Papa Marcello I

text: Marcello I alifungwa na Kaisari Maxentius na kufariki uhamishoni. Alifuatwa na Papa Eusebius.


title: Papa Marcello I

text: Kuhusu Papa Marcello I katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki


title: Papa Marcellinus

text: Papa Marselino alikuwa papa kuanzia 30 Juni 296 hadi kifo chake tarehe 1 Aprili 304. Alimfuata Papa Kayo akafuatwa na Papa Marcellus I.


title: Papa Marcellinus

text: Tangu mwaka 303, Kanisa liliteseka sana chini ya Kaisari Diokletiano.


title: Papa Marcellinus

text: Ikiwa Marcellino aliuawa au kufa kwa uzee, hakuna uhakika.


title: Papa Marcellinus

text: Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu. Sikukuu yake ni 26 Aprili.


title: Papa Caio

text: Papa Caio alikuwa papa kuanzia 17 Desemba 283 hadi kifo chake tarehe 22 Aprili 296.


title: Papa Caio

text: Alimfuata Papa Eutychian akafuatwa na Papa Marcellinus.


title: Papa Caio

text: Anaheshimiwa kama mtakatifu. Sikukuu yake huadhimishwa katika tarehe ya kifo chake.


title: Papa Eutychian

text: Papa Eutychian alikuwa papa kuanzia 4 Januari, 275 hadi kifo chake tarehe 7 Desemba, 283. Alimfuata Papa Felisi I akafuatwa na Papa Kayo.


title: Papa Eutychian

text: Anaheshimiwa kama mtakatifu. Sikukuu yake ni tarehe 8 Desemba.


title: Papa Felix I

text: Papa Felix I alikuwa papa kuanzia 5 Januari 269 hadi kifo chake tarehe 30 Desemba 274. Alimfuata Papa Dionysius akafuatwa na Papa Eutychian.


title: Papa Felix I

text: Anaheshimiwa kama mtakatifu. Sikukuu yake ni tarehe 30 Desemba.


title: Papa Dionysius

text: Papa Dionysius alikuwa papa kuanzia 22 Julai 259 hadi kifo chake tarehe 26 Desemba 269.


title: Papa Dionysius

text: Alimfuata Papa Sisto II akafuatwa na Papa Felisi I.


title: Papa Dionysius

text: Anaheshimiwa kama mtakatifu.


title: Papa Sixtus II

text: Papa Sixtus II alikuwa papa kuanzia 30 Agosti 257 hadi kifodini chake tarehe 6 Agosti 258. Alimfuata Papa Stefano I akafuatwa na Papa Dionysius.


title: Papa Sixtus II

text: Anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini. Sikukuu yake ni tarehe 7 Agosti.


title: Papa Stefano I

text: Papa Stefano I alikuwa papa kuanzia 12 Mei 254 hadi kifodini chake tarehe 2 Agosti 257. Alimfuata Papa Lucius I akafuatwa na Papa Sisto II.


title: Papa Stefano I

text: Aliuawa na maaskari wa Kaisari Valerian.


title: Papa Stefano I

text: Anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini. Sikukuu yake ni tarehe 2 Agosti .


title: Papa Lucius I

text: Papa Lucius I alikuwa papa kuanzia 25 Juni 253 hadi kifo chake tarehe 5 Machi 254. Alimfuata Papa Kornelio akafuatwa na Papa Stefano I.


title: Papa Lucius I

text:
Anaheshimiwa kama mtakatifu, hasa tarehe ya kifo chake.
Kuhusu Papa Lucius I katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki


title: Papa Kornelio

text: Papa Kornelio alikuwa papa kuanzia tarehe 6 au 13 Machi, 251 hadi kifodini chake mwezi wa Juni 253.


title: Papa Kornelio

text: Alimfuata Papa Fabian akafuatwa na Papa Lucius I.


title: Papa Kornelio

text:
Anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini. Sikukuu yake ni tarehe 16 Septemba.
.
.


title: Papa Fabian

text: Papa Fabian alikuwa papa kuanzia Mwezi wa Januari, 236 hadi kifodini chake tarehe 20 Januari 250. Alimfuata Papa Antero akafuatwa na Papa Kornelio.


title: Papa Fabian

text: Anaheshimiwa kama mtakatifu. Sikukuu yake ni tarehe 20 Januari.


title: Papa Antero

text: Papa Antero alikuwa papa kuanzia 21 Novemba, 235 hadi kifo chake tarehe 3 Januari, 236.


title: Papa Antero

text: Alimfuata Papa Ponsyano akafuatwa na Papa Fabiano.


title: Papa Antero

text: Anaheshimiwa kama mtakatifu, ila hakuna hakika kama alifia dini.


title: Papa Antero

text: Sikukuu yake huadhimishwa kwenye tarehe ya kifo chake.


title: Papa Pontian

text: Papa Pontian (kwa Kilatini Pontianus) alikuwa papa kuanzia 21 Julai 230 hadi kifo chake tarehe 28 Septemba 235. Alimfuata Papa Urbano I akafuatwa na Papa Anterus.


title: Papa Pontian

text: Anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini, hasa tarehe 13 Agosti.


title: Papa Urban I

text: Papa Urban I alikuwa papa kuanzia tarehe 14 Oktoba 222 hadi kifo chake tarehe 23 Mei 230.


title: Papa Urban I

text: Alimfuata Papa Kalisto I akafuatwa na Papa Ponsyano.


title: Papa Urban I

text: Urban I ni papa wa kwanza ambaye tarehe zake zina hakika kihistoria.


title: Papa Urban I

text: Anaheshimiwa kama mtakatifu, hasa tarehe 25 Mei, sikukuu yake.


title: Papa Callixtus I

text: Papa Callixtus I alikuwa papa kuanzia takriban 217 hadi kifodini chake takriban 222.


title: Papa Callixtus I

text: Alimfuata Papa Zefirino akafuatwa na Papa Urbano I.


title: Papa Callixtus I

text: Anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini. Sikukuu yake ni tarehe 14 Oktoba.


title: Papa Zephyrinus

text: Papa Zephyrinus alikuwa papa kuanzia takriban 199 hadi kifo chake tarehe 20 Desemba 217. Alimfuata Papa Vikta I akafuatwa na Papa Kalisto I.


title: Papa Zephyrinus

text: Anaheshimiwa kama mtakatifu. Sikukuu yake ni tarehe 20 Desemba.


title: Papa Viktor I

text: Papa Viktor I Au Victus I" alikuwa papa kuanzia takriban 189 hadi kifo chake takriban 199. Alimfuata Papa Eleutero akafuatwa na Papa Zefirini.


title: Papa Viktor I

text: Alikuwa papa wa kwanza kutokea Afrika, labda Leptis Magna, leo nchini Libya.


title: Papa Viktor I

text: Anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini. Sikukuu yake ni tarehe 28 Julai.


title: Papa Eleutero

text: Papa Eleutero (kwa Kigiriki Ελευθέριος) alikuwa papa kuanzia takriban 174 hadi kifo chake takriban 189.


title: Papa Eleutero

text: Alimfuata Papa Soter akafuatwa na Papa Viktor I.


title: Papa Eleutero

text: Anaheshimiwa kama mtakatifu.


title: Papa Soter

text: Papa Soter alikuwa papa kuanzia takriban 166 hadi kifo chake (Annuario Pontificio inasema alianza kati ya 162 na 168 akaendelea hadi ya mwaka kati ya 170 and 177).


title: Papa Soter

text: Alimfuata Papa Anicetus akafuatwa na Papa Eleutero.


title: Papa Anicetus

text: Papa Anicetus alikuwa papa kuanzia takriban 150 au 154 hadi kifo chake takriban 167 au 168.


title: Papa Anicetus

text: Alimfuata Papa Pius I akafuatwa na Papa Soter.


title: Papa Anicetus

text: Anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu. Sikukuu yake ni tarehe 17 Aprili au 20 Aprili.


title: Papa Pius I

text: Papa Pius I alikuwa papa kuanzia takriban 140 hadi kifo chake takriban 154. Alimfuata Papa Hyginus akafuatwa na Papa Anicetus.


title: Papa Pius I

text: Anaheshimiwa kama mtakatifu. Sikukuu yake ni tarehe 11 Julai.


title: Papa Hyginus

text: Papa Hyginus alikuwa papa kuanzia takriban 136/138 hadi kifo chake takriban 140/142. Alimfuata Papa Telesphorus akafuatwa na Papa Pius I.


title: Papa Hyginus

text: Anaheshimiwa kama mtakatifu. Sikukuu yake ni tarehe 11 Januari.


title: Papa Telesphorus

text: Papa Telesphorus alikuwa papa kuanzia takriban 126 hadi kifo chake takriban 137. Alimfuata Papa Sixtus I akafuatwa na Papa Hyginus.


title: Papa Telesphorus

text: Anaheshimiwa kama mtakatifu. Sikukuu yake ni tarehe 5 Januari.


title: Papa Sixtus I

text: Papa Sixtus I (au Xystus) alikuwa papa kuanzia takriban 117 hadi kifo chake takriban 126. Alimfuata Papa Alexander I akafuatwa na Papa Telesphorus.


title: Papa Sixtus I

text: Anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini. Sikukuu yake ni tarehe 6 Aprili.


title: Papa Alexander I

text: Papa Alexander I alikuwa papa kuanzia takriban 106 hadi kifo chake takriban 116.


title: Papa Alexander I

text: Alimfuata Papa Evaristus akafuatwa na Papa Sixtus I.


title: Papa Alexander I

text: Anaheshimiwa kama mtakatifu. Sikukuu yake ni tarehe 3 Mei au 16 Machi.


title: Papa Evaristus

text: Papa Evaristus alikuwa papa kuanzia takriban 99 hadi kifo chake takriban 108. Alimfuata Papa Klementi I akafuatwa na Papa Alexander I.


title: Papa Klementi I

text: Papa Klementi I alikuwa papa kuanzia takriban 92 hadi kifo chake takriban 99.


title: Papa Klementi I

text: Alimfuata Papa Anacletus akafuatwa na Papa Evaristus.


title: Papa Klementi I

text: Anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini. Sikukuu yake ni tarehe 23 Novemba katika Ukristo wa magharibi na tarehe 24 Novemba au 25 Novemba upande wa mashariki.


title: Papa Klementi I

text:
Wewe umefunua macho ya mioyo yetu, ili tukujue wewe Mungu pekee,
uliye juu sana katika mbingu za juu,
mtakatifu unayekaa kati ya watakatifu,
ambaye unanyenyekeza ufidhuli wao wenye kiburi,
unabatilisha mashauri ya mataifa,
unawainua juu wanyonge na kuwashusha wanaojikweza,
wewe ambaye unatajirisha na kufukarisha, unaua na kuhuisha,
ambaye peke yako unafadhili roho
na ni Mungu pekee wa kila mwenye mwili,
unatazama vilindi, unachunguza matendo ya wanadamu,
unawasaidia waliopo hatarini na ni mkombozi wa waliokata tamaa,
ni muumbaji na mtunzaji wa roho zote,
unazidisha mataifa duniani,
ambaye kati ya wote umewachagua wanaokupenda,
kwa njia ya Yesu Kristo Mwanao mpendwa,
ambaye kwa njia yake umetulea, umetutakasa na kutuvika heshima.


title: Papa Klementi I

text:
Tunakusihi, Bwana, uwe kwetu msaidizi na tegemeo.
Uwakomboe walio taabuni kati yetu, uwahurumie wanyonge,
uwainue walioanguka, ujidhihirishe kwa wahitaji,
uwaponye wagonjwa, uwarudishe waliojitenga na taifa lako,
uwashibishe wenye njaa, uwafungue wafungwa wetu,
uwaimarishe walio dhaifu, uwatulize walio duni.


title: Papa Klementi I

text:
Mataifa yote wapate kujua ya kuwa ndiwe Mungu, wewe peke yako,
na ya kuwa Yesu Kristo ni Mwanao
nasi tu wako wako na kondoo wa malisho yako.


title: Papa Anacletus

text: Papa Anacletus (au Kleti) alikuwa papa kuanzia takriban 79 hadi kifo chake takriban 88.


title: Papa Anacletus

text: Alimfuata Papa Linus akafuatwa na Papa Klementi I.


title: Papa Anacletus

text: Anaheshimiwa kama mtakatifu. Sikukuu yake ni tarehe 7 Aprili.


title: Papa Linus

text: Papa Linus alikuwa papa kuanzia takriban 67 hadi kifo chake takriban 79. Alimfuata Papa wa kwanza, Mtume Petro, akafuatwa na Papa Anacletus.


title: Papa Linus

text:
Anaheshimiwa kama mtakatifu. Sikukuu yake ni tarehe 23 Septemba.
Kuhusu Papa Linus katika Kamusi Elezo ya Kikatoliki


title: Papa Yohane XXIII

text: Papa Yohane XXIII (25 Novemba 1881 – 3 Juni 1963) alikuwa Papa kuanzia tarehe 28 Oktoba 1958 hadi kifo chake. Alimfuata Papa Pius XII akafuatwa na Papa Paulo VI.


title: Papa Yohane XXIII

text: Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Angelo Giuseppe Roncalli. Watu walipenda kumuita "Papa mwema" kutokana na tabia yake ya kuvutia.


title: Papa Yohane XXIII

text: Papa Yohane Paulo II alimtangaza mwenye heri tarehe 3 Septemba 2000, halafu Papa Fransisko alimtangaza mtakatifu tarehe 27 Aprili 2014.


title: Papa Yohane XXIII

text: Umuhimu wa Papa huyu ni hasa kwamba aliitisha Mtaguso wa pili wa Vatikano (1962-1965) ambao ulikutanisha karibu maaskofu wote wa Kanisa Katoliki (wakati huo 3,000 hivi) na kuleta matengenezo mbalimbali ndani ya Kanisa hilo.


title: Papa Yohane XXIII

text: Ndiyo sababu sikukuu yake huadhimishwa kila mwaka tarehe 11 Oktoba, siku aliyofungua mtaguso mkuu huo.


title: Papa Yohane XXIII

text: Angelo Giuseppe Roncalli alikuwa mtoto wa nne kati ya 14 wa familia ya mkoa wa Lombardia. Alipata upadrisho tarehe 10 Agosti 1904 akapangwa sehemu mbalimbali, hata kama balozi wa Papa nchini Ufaransa, Bulgaria, Ugiriki na Uturuki.


title: Papa Yohane XXIII

text: Tarehe 12 Januari 1953 Papa Pius XII alimfanya Roncalli kuwa kardinali pamoja na kuwa Patriarki wa Venice.


title: Papa Yohane XXIII

text: Roncalli alichaguliwa kuwa Papa tarehe 28 Oktoba 1958 akiwa na umri wa miaka 76 baada ya kura kupigwa mara 11 na tofauti na matarajio.


title: Papa Yohane XXIII

text: Papa Yohane XXIII alizidi kushangaza wote alipoitisha mtaguso mkuu pamoja na Sinodi ya Roma na urekebisho wa Mkusanyo wa Sheria za Kanisa tarehe 25 Januari 1959.


title: Papa Yohane XXIII

text: Yohane alifariki kwa kansa ya tumbo, miezi miwili baada ya kutoa barua yake maarufu Pacem in Terris kuhusu amani duniani.


title: Papa Yohane XXIII

text: Alizikwa katika mahandaki ya Basilika la Mt. Petro tarehe 6 Juni 1963 na kesi ya kumtangaza mtakatifu ilifunguliwa tarehe 18 Novemba 1965 na mwandamizi wake Papa Paulo VI. Baada ya kukubaliwa heshima kama Venerable tarehe 20 Desemba 1999, alitangazwa mwenye heri tarehe 3 Septemba 2000 pamoja na Papa Pius IX na watatu wengine.


title: Papa Yohane XXIII

text: Baada ya hatua hiyo, masalia yalisogezwa kwenye altare ya Mt. Jeromu yaweze kuonekana na waamini kwa urahisi.


title: Papa Yohane XXIII

text: Tarehe 5 Julai 2013, Papa Fransisko alisamehe uthibitisho wa muujiza wa pili aweze kutangazwa mtakatifu pamoja na Papa Yohane Paulo II tarehe 27 April 2014.


title: Papa Benedikto XVI

text: Papa Benedikto XVI (amezaliwa 16 Aprili 1927; jina la Kilatini: Benedictus XVI; kwa Kiitalia: Benedetto XVI) alikuwa papa tangu 19 Aprili 2005 baada ya kifo cha Papa Yohane Paulo II hadi alipoamua kung'atuka tarehe 28 Februari 2013 kwa sababu ya afya yake kudodora.


title: Papa Benedikto XVI

text: Mwandamizi wa 264 wa Mtume Petro na Papa wa kwanza kutoka Ujerumani baada ya miaka 1000 hivi, amefuatwa na Papa Fransisko.


title: Papa Benedikto XVI

text: Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Joseph Alois Ratzinger.


title: Papa Benedikto XVI

text: Alipadirishwa tarehe 29 Juni 1951 pamoja na kaka yake Georg.


title: Papa Benedikto XVI

text: Baada ya kupata udaktari katika teolojia na kufundisha miaka kadhaa, alishiriki kama mtaalamu katika Mtaguso Mkuu wa Vatikano II.


title: Papa Benedikto XVI

text: Tarehe 24 Machi 1977 alichaguliwa na Papa Paulo VI kuwa Askofu mkuu wa Munchen na Frisingen akapewa daraja hiyo tarehe 28 Mei mwaka huohuo.


title: Papa Benedikto XVI

text: Tarehe 27 Juni mwaka huohuo Paulo VI alimteua pia kardinali na kutokana na cheo hicho alishiriki uchaguzi wa Papa Yohane Paulo I na Yohane Paulo II mwaka 1978.


title: Papa Benedikto XVI

text: Tarehe 25 Novemba 1981 Yohane Paulo II alimteua kuwa mkuu wa Idara ya Mafundisho ya Imani. Hivyo tarehe 15 Februari 1982 aliacha uongozi wa jimbo kuu akashika kazi hiyo mpya mpaka alipochaguliwa Papa.


title: Papa Benedikto XVI

text: Katika kutekeleza kazi hiyo aliandaa Katekisimu ya Kanisa Katoliki (tangu 1986 hadi 1992) na Ufupisho Makini wa katekisimu hiyo (tangu 2003 hadi 2005).


title: Papa Benedikto XVI

text: Baada ya kuchaguliwa Papa aliendeleza juhudi za mtangulizi wake katika utekelezaji wa Mtaguso pamoja na kupambana na makwazo ya kijinsia yaliyokuja kujulikana kwa wingi wakati wa Upapa wake ingawa mengi yalikuwa ya miaka ya nyuma.


title: Papa Benedikto XVI

text: Chini yake idadi ya Wakatoliki duniani iliongezeka kutoka 1,115,000,000 hadi 1,254,000,000.


title: Papa Benedikto XVI

text: Baada ya kung'atuka, Benedikto alishika maisha ya sala tu kwenye monasteri iliyopo ndani ya Vatikani.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Papa Yohane Paulo II (kwa Kilatini: Ioannes Paulus PP. II; kwa Kiitalia: Giovanni Paolo II; kwa Kipolandi: Jan Paweł II; kwa Kiingereza: John Paul II; 18 Mei 1920 - 2 Aprili 2005) alikuwa papa wa 264 kuanzia 16 Oktoba 1978 hadi kifo chake akidumu katika huduma hiyo kirefu kuliko mapapa wengine wote, isipokuwa Mtume Petro na Papa Pius IX.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Alimfuata Papa Yohane Paulo I akiwa Papa wa kwanza asiye Mwitalia tangu miaka 455 iliyopita, wakati wa Mholanzi Papa Adrian VI (1522 - 1523), tena papa wa kwanza kutoka Polandi (na makabila yoyote ya Waslavi) katika historia ya Kanisa. Alifuatwa na Papa Benedikto XVI.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Karol Józef Wojtyła (matamshi: ˈkarɔl ˈjuzɛf vɔiˈtɨwa).


title: Papa Yohane Paulo II

text: Wengi wanamhesabu kati ya watu walioathiri zaidi karne ya 20, hasa kwa sababu tangu mwanzo wa upapa wake alipambana na Ukomunisti uliotesa nchi yake asili na nyinginezo, akachangia kwa kiasi kikubwa kikomo chake na kusambaratika kwa Urusi.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Vilevile alilaumu ubepari wa nchi za magharibi na kudai haki katika jamii zote, akitetea hasa uhai wa binadamu na uhuru wa dini.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Upande wa dini, aliboresha uhusiano kati ya Kanisa Katoliki na madhehebu mengine ya Ukristo pamoja na ule na dini mbalimbali, kuanzia Uyahudi, Ubudha, Uislamu.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Ziara zake 104 kati nchi 129 ulimwenguni kote, mbali na 146 nchini Italia na 317 katika parokia za Roma, zilikusanya mara nyingi umati mkubwa (hadi zaidi ya milioni 4 huko Manila, Ufilipino), na kumfanya asafiri kuliko jumla ya mapapa wote waliomtangulia, akiwa mmojawapo kati ya viongozi wa dunia waliosafiri zaidi.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Papa Wojtyła alitangaza wenye heri 1,340 na watakatifu 483, ili kuwapa Wakristo wa leo vielelezo mbalimbali kwa maisha yao ili walenge utakatifu walioitiwa na Mungu. Idadi hiyo ni kubwa kuliko ile ya waliotangazwa na jumla ya Mapapa wote waliomtangulia walau katika karne tano za mwisho.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Alikuwa anaongea lugha mbalimbali, zikiwemo za Kipolandi, Kiitalia, Kifaransa, Kijerumani, Kiingereza, Kihispania, Kireno, Kiukraina, Kirusi, Kikroati, Kiesperanto, Kilatini na Kigiriki cha kale.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Yohane Paulo II alitangazwa na mwandamizi wake Papa Benedikto XVI kuwa mwenye heri tarehe 1 Mei 2011, halafu Papa Fransisko akamtangaza mtakatifu tarehe 27 Aprili 2014.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Sikukuu yake huadhimishwa kila mwaka tarehe 22 Oktoba, kulingana na siku ya kuanza rasmi huduma yake ya Kipapa.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Karol Józef Wojtyła alizaliwa Wadowice nchini Poland akiwa mtoto wa tatu na wa mwisho wa Karol Wojtyła, na Emilia Kaczorowska, ambaye alikuwa na asili ya Kilithuania, akafariki tarehe 13 Aprili 1929. Dada yake Olga alikufa kabla Karol hajazaliwa; hivyo, alihusiana sana na kaka yake Edmund, mpaka huyo alipokufa kwa tetekuwanga kutokana na kazi yake ya udaktari.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Akiwa kijana, Karol alipenda sana spoti akacheza mara nyingi kandanda kama kipa.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Miaka ya malezi yake iliathiriwa na uhusiano mkubwa na Wayahudi wengi wa Wadowice. Mara nyingi kulikuwa na mechi kati ya Wakatoliki na Wayahudi, naye alijitolea kuwa kipa wa Wayahudi timu yao ilipopungukiwa wachezaji.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Katikati ya mwaka 1938, Karol na baba yake walihamia Kraków, alipojiunga na chuo kikuu maarufu cha "Jagiellonian University". Huko akisoma filolojia na lugha 12 tofauti, alijitolea kusaidia kama mkutubi. Alipolazimishwa kujiunga na jeshi (36th Infantry Regiment (Poland)|Academic Legion), alikataa kufyatua risasi. Pia aliigiza na kutunga mwenyewe tamthilia.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Mwaka 1939 Ujerumani wa Hitler ulivamia Polandi ukafunga chuo kikuu hicho, huku wanaume wote wakidaiwa kufanya kazi. Hivyo, tangu mwaka 1940 hadi 1944, Karol alifanya kazi mbalimbali za mikono asije akahamishiwa katika makambi ya KZ.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Baba yake alifariki kwa mpasuko wa moyo mwaka 1941, akimuacha peke yake. Miaka 40 baadaye alisema,""Sikuwepo mama alipofariki, sikuwepo kaka alipofariki, sikuwepo baba alipofariki. Kufikia umri wa miaka 20 nilikuwa nimeshapoteza wapenzi wangu wote"".


title: Papa Yohane Paulo II

text: Ndipo alipoanza kufikiria sana wito wa upadri, ambao polepole ukawa "‘jambo la ndani lenye hakika ya hali ya juu’". Kwa sababu hiyo, mnamo Oktoba 1942, alipiga hodi kwenye nyumba ya [[askofu mkuu] wa [[Kraków]], [[kardinali]] [[Adam Stefan Sapieha]], akaomba asomee upadri. Mapema akawa anasoma kwa siri katika [[seminari]] iliyoendeshwa huko kwa maficho.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Tarehe [[29 Februari]] [[1944]], Karol aligongwa na [[lori]] la Kijerumani. Tofauti na kawaida, alipelekwa [[hospitali]]ni alipotibiwa wiki mbili. Kunusurika ajali hiyo kulimthibitisha katika wito wake.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Tarehe [[6 Agosti]] [[1944]], ‘Black Sunday’, [[askari]] wa [[Gestapo]] walijaribu kukamata wavulana wote wa Kraków wasije wakaanza mapambano dhidi yao kama ilivyotokea [[Warsaw]]. Karol alifaulu kufichama katika andaki la nyumba iliyokaguliwa na askari, wakati vijana zaidi ya elfu nane walikamatwa siku hiyo. Halafu akafichama nyumbani kwa askofu mkuu hadi Wajerumani walipofukuzwa tarehe [[17 Januari]] [[1945]].


title: Papa Yohane Paulo II

text: Hapo wanafunzi waliteka [[seminari]], naye akajitolea kusafisha vyoo vilivyojaa mavi ya muda mrefu. Mwezi huohuo, alimuokoa Edith Zierer, binti Myahudi wa miaka 14 ambaye alikuwa amekimbia kambi la [[Częstochowa]] lakini akazimia kwenye [[reli]]. Karol akampandisha juu ya treni na kumfikisha salama mjini Kraków. [[B'nai B'rith]] na makundi mengine ya Kiyahudi yamethibitisha kuwa Karol aliokoa wengine vilevile dhidi ya [[dhuluma]] ya [[Wanazi]].


title: Papa Yohane Paulo II

text:
[[Picha:Karol Wojtyla-wikary w Niegowici.jpg|thumb|Karol Wojtyła akiwa padri huko [[Niegowić]], Poland, mwaka [[1948]].]]
Kisha kumaliza masomo yake seminarini, tarehe [[1 Novemba]] [[1946]] Karol alipewa [[upadirisho]] na kardinali Adam Stefan Sapieha.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Baada ya hapo alitumwa [[Roma]] akasome [[teolojia]] kwenye [[chuo kikuu cha Kipapa]] "[[Angelicum]]", alipojipatia [[digrii]] ya pili na ya tatu katika teolojia. Udaktari huo, ambao ulifuatwa na mwingine, ulipatikana kwa kuchambua "Fundisho la [[Imani]] kadiri ya Mt. [[Yohane wa Msalaba]]".


title: Papa Yohane Paulo II

text:
Akirudi Polandi katikati ya mwaka 1948 alipangiwa kazi yake ya kichungaji ya kwanza katika [[kijiji]] cha [[Niegowić]], maili 15 kutoka Kraków. Alipofika huko tu, alipiga magoti na kubusu ardhi kama atakapofanya mara nyingi katika safari zake za kimataifa akifika kwenye nchi fulani. Tendo hilo liliiga lile la mtakatifu [[Jean Marie Baptiste Vianney]].
[[Picha:Facade of the main entrance of the Pontifical University of St. Thomas Aquinas (Angelicum) (19May07).jpg|thumb|left|upright|Chuo kikuu cha "Angelicum" mjini Roma.]]


title: Papa Yohane Paulo II

text: Mnamo Machi [[1949]] alihamishiwa [[parokia]] ya [[Mtakatifu Florian]] mjini Kraków, akaanza kufundisha [[maadili]] katika [[Jagiellonian University]] halafu katika [[Chuo Kikuu cha Kikatoliki cha Lublin]]. Wakati huo alikusanya vijana 20 hivi walioanza kujiita "Rodzinka", "familia ndogo". Walikuwa wakikutana kwa [[sala|kusali]], kujadili [[falsafa]], na kusaidia [[vipofu]] na [[wagonjwa]]. Polepole kundi hilo lilifikia washiriki 200 hivi, nao wakajiongezea michezo na spoti.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Mwaka [[1954]] alipata udaktari wa pili katika falsafa, kwa kutathmini uwezekano wa kufundisha maadili ya Kikatoliki kwa kutumia [[fenomenolojia]] ya [[Max Scheler]]. Lakini serikali ya Kikomunisti ilimzuia asipewe digri hiyo mpaka mwaka 1957.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Wakati huo, Wojtyła aliandika mfululizo wa makala kuhusu mada za Kikanisa katika [[gazeti]] la kila wiki la [[dayosisi|jimbo]] "[[Tygodnik Powszechny]]".


title: Papa Yohane Paulo II

text: Katika miaka 12 ya kwanza ya upadri wake alitunga pia [[fasihi]] mpya mbalimbali kuhusu [[vita]], hali ya maisha chini ya Ukomunisti, majukumu ya kichungaji n.k. Lakini alichapisha maandishi hayo kwa kutumia [[jina la bandia]] Andrzej Jawień au Stanisław Andrzej Gruda – tofauti na maandishi yake ya kidini yaliyotolewa kwa jina lake halisi.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Mwaka [[1960]], Wojtyła alitoa kitabu muhimu cha [[maadilidini]] "[[Love and Responsibility]]", akitetea mafundisho ya Kanisa Katoliki kuhusu ndoa kwa kutumia mtazamo wa kifalsafa.


title: Papa Yohane Paulo II

text:
[[Picha:Karol Wojtyła - wizytacja zakonu oo. Karmelitów na Piasku w Krakowie 1967.jpg|thumb|Picha ya Juni 1967, akiwa [[askofu]] lakini si kardinali bado.]]
Tarehe [[4 Julai]] [[1958]], alipokuwa likizo, [[Papa Pius XII]] alimteua [[askofu msaidizi]] wa Kraków. Aliitwa [[Warsaw]] akutane na [[Mkuu wa Maaskofu]] wa Polandi, kardinali [[Stefan Wyszyński]], aliyemuarifu kuhusu uteuzi huo. Kisha kukubali kuwa msaidizi wa [[askofu mkuu]] [[Eugeniusz Baziak]], alipewa [[daraja]] ya [[uaskofu]] (akitumia jina la jimbo la zamani la [[Ombi]]) tarehe [[28 Septemba]] 1958. Akiwa na miaka 38 tu, alikuwa kijana kuliko maaskofu wote wa Polandi. Baada ya kifo cha Baziak mnamo Juni [[1962]], tarehe [[16 Julai]], Karol Wojtyła alichaguliwa asimamie jimbo kama "Vicar Capitular".


title: Papa Yohane Paulo II

text: Wojtyła alishiriki toka mwanzo hadi mwisho [[Mtaguso wa pili wa Vatikano]] (1962–[[1965]]), akichangia hasa hati "[[Dignitatis Humanae]]" na "[[Gaudium et Spes]]".


title: Papa Yohane Paulo II

text: Baadaye Wojtyła alishiriki pia vikao vyote vya [[Sinodi ya Maaskofu]].


title: Papa Yohane Paulo II

text: Tarehe [[13 Januari]] [[1964]], [[Papa Paulo VI]] alimteua [[askofu mkuu]] wa [[Kraków]].


title: Papa Yohane Paulo II

text: Halafu, tarehe [[26 Juni]] [[1967]], Paulo VI alimteua kardinali akapewa [[kanisa]] la [[San Cesareo in Palatio]].


title: Papa Yohane Paulo II

text: Mwaka 1967 alichangia pia hati "[[Humanae Vitae]]" iliyokataza tena [[utoaji mimba]] na [[teknolojia]] ya [[uzazi wa mpango]].


title: Papa Yohane Paulo II

text:
[[Picha:John paul 2 coa.svg|thumb|130|[[Lebo]] yake yenye [[msalaba]] na chini yake herufi M kumaanisha [[Bikira Maria]], mama wa [[Yesu]] aliyemheshimu sana.]]
Mnamo Agosti [[1978]], Wojtyła alishiriki uchaguzi wa [[Papa Yohane Paulo I]], aliyefariki baada ya siku 33 tu.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Uchaguzi wa pili wa mwaka huo 1978 ulianza tarehe [[14 Oktoba]] na Wojtyła akashinda walipopiga kura mara ya nane. Hapo alijichaguliwa jina la Yohane Paulo II kwa heshima ya watangulizi wake wa mwisho.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Akiwa na miaka 58 tu, alikuwa kijana kuliko Mapapa wote waliochaguliwa baada ya [[Papa Pius IX]] mwaka 1846, aliyekuwa na miaka 54. [[Ibada]] ya kuanzia rasmi Upapa wake ilifanyika tarehe [[22 Oktoba]] 1978.


title: Papa Yohane Paulo II

text:
[[Picha:Pope John Paul II.jpg|thumb|left|Papa Yohane Paulo II mwaka 1985.]]
Kama papa, moja kati ya kazi zake muhimu ilikuwa kufundisha imani na maadili. Hakuna Papa aliyewahi kuwahubiria watu wengi zaidi.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Katika kupokea watu siku 1160 za [[Jumatano]], alifikia watu 17,600,000.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Kati ya [[katekesi]] zake alizowapa, maarufu zaidi ni zile juu ya "Teolojia ya [[Mwili]]".


title: Papa Yohane Paulo II

text: Mbali ya vitabu 5, aliandika hati 85.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Katika "[[Novo Millennio Ineunte]]" alisisitiza umuhimu wa kuanza upya na [[Kristo]] mwanzoni mwa [[milenia ya tatu]]: "Hatutaokolewa na tamko, bali na Nafsi hai."


title: Papa Yohane Paulo II

text: Katika "[[Veritatis Splendor]]" alisisitiza umuhimu wa kujua [[ukweli]] ili kufikia [[uhuru]], badala ya kukubali [[dhana]] ya kuwa [[binadamu]] anaweza kuwa na rai tu.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Katika "[[Fides et Ratio]]" alionyesha haja ya imani na akili kushirikiana ili kujua ukweli.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Yohane Paulo II alitoa mafundisho mengi kuhusu [[jamii]] pia, akitetea heshima ya watu wote, kuanzia [[wanawake]], na umuhimu wa familia: "Jinsi familia inavyokwenda, ndivyo taifa linavyokwenda na ndivyo ulimwengu tunamoishi unavyokwenda"..


title: Papa Yohane Paulo II

text: Hati nyingine zinahusu "Injili ya Uhai" ("[[Evangelium Vitae]]") na "Ekumeni" ("Ut Unum Sint").


title: Papa Yohane Paulo II

text:
[[Picha:John Paul II Polish Parliament 1999 5.jpg|thumb|Ziara kwa [[bunge]] la Polandi tarehe [[11 Juni]] [[1999]].]]
Wakati wa upapa wake, Yohane Paulo II alisafiri zaidi ya kilometa milioni 1.1, akivutia umati mkubwa sana.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Safari zake nchini Polandi ziliwatia moyo wananchi kuungana dhidi ya dhuluma za Ukomunisti. On later trips to Poland, he gave tacit support to the organization.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Pia alitembelea nchi nyingi ambazo zilikuwa hazijawahi kufikiwa na Papa yeyote, kama vile [[Tanzania]] mwaka [[1990]]. While


title: Papa Yohane Paulo II

text:
Tarehe [[13 Aprili]] [[1986]] alikuwa Papa wa kwanza kutembelea [[sinagogi]] (mjini Roma)
[[Picha:Israel-Western Wall.jpg|thumb|[[Ukuta wa Maombolezo]] huko [[Yerusalemu]].]]
Mnamo Machi [[2000]], alipotembelea [[Yerusalemu]], akawa Papa wa kwanza kuhiji kwenye [[Ukuta wa Maombolezo]] alipoingiza ujumbe wake ndani ya ufa na kuomba msamaha kwa makosa dhidi ya Wayahudi.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Alikuwa pia Papa wa kwanza kuingia [[mskiti]]ni, ([[Damasko]], [[Syria]], mwaka [[2001]]).


title: Papa Yohane Paulo II

text:
[[Picha:Wydrome2000.jpg|thumb|[[World Youth Day]] ni adhimisho la kimataifa kwa ajili ya vijana lililoanzishwa na Yohane Paulo II.]]
Tangu alipokuwa padri, Yohane Paulo II alikuwa na kipaji cha pekee cha kuvuta vijana


title: Papa Yohane Paulo II

text: Baadaye alianzisha pia mkutano wa kimataifa wa familia (1994).


title: Papa Yohane Paulo II

text:
Katika safari zake, Yohane Paulo II alikutana kwa makusudi mazima na viongozi wa dini na madheheburef name="Macedonian">apostolic pilgrimage to Norway, Iceland, Finland, Denmark and Sweden 1-10 June 1989
mbalimbali ili kujenga ushirikiano.


title: Papa Yohane Paulo II

text:
Tarehe [[27 Oktoba]] [[1986]] alikusanya [[Assisi]] zaidi ya wawakilishi 120 wa dini na madhehebu kutoka dunia nzima kwa siku moja ya kufunga chakula na kusali kwa ajili ya amani.
[[Picha:Dalai Lama.jpg|left|thumb|140px|[[Dalai Lama]] wa dini ya [[Buddha]] alikutana mara nane na Papa Yohane Paulo II.]]


title: Papa Yohane Paulo II

text:
[[Picha:JohannesPaulII.jpg|thumb|right|Papa Yohane Paulo II.]]
Tarehe [[13 Mei]] [[1981]], [[Mehmet Ali Ağca]] alimfyatulia risasi. Ingawa alilenga vizuri na kumsababisha Papa apotewe na robo tatu za [[damu]] yake, baada ya saa tano za [[operesheni]] Yohane Paulo II alinusurika. Baadaye Papa alisema aliokolewa na [[Bikira Maria]] wa [[Fatima]]. Mwaka [[1983]] alimtembelea Mehmet Ali Ağca gerezani na kumsamehe. Nyuma yake dalili mbalimbali zilionyesha uwepo wa [[Urusi]] uliochukia siasa yake nchini Polandi dhidi ya Ukomunisti.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Mwaka [[2000]], akiadhimisha [[Jubilei]] kuu, alipigania msamaha wa madeni ya nchi maskini.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Mwaka [[2003]] akawa pia mmojawapo kati ya watu waliopinga zaidi vita dhidi ya [[Iraq]]


title: Papa Yohane Paulo II

text: [[Picha:PapstJPII20040922.jpg|thumb|Papa akiwa mgonjwa sana aliendelea na utume wake ([[22 Septemba]] [[2004]]).]]


title: Papa Yohane Paulo II

text: Baada ya kuugua miaka [[ugonjwa wa Parkinson]] bila ya kuacha [[utume]] wake, mwaka [[2005]] alilazwa mara kadhaa katika [[Agostino Gemelli University Polyclinic]] ambapo hatimaye alifariki tarehe [[2 Aprili]]. Maneno yake ya mwisho yalikuwa, ""pozwólcie mi odejść do domu Ojca"", "("Acheni nirudi nyumbani mwa Baba")".


title: Papa Yohane Paulo II

text:
[[Picha:Crowd at Pope's Funeral.jpg|thumb|Umati ulioshiriki [[mazishi]] yake tarehe [[8 Aprili]] [[2005]].]]
[[Picha:Funeral St Peters.jpg|thumb|Picha nyingine ya mazishi.]]
[[Misa]] ya mazishi yake tarehe [[8 Aprili]] ilivunja rekodi ya washiriki na ya viongozi wa nchi waliohudhuria.


title: Papa Yohane Paulo II

text: Kutokana na shangilio la ""Santo Subito!"" (""Mtakatifu mara moja!"") lililotolewa na umati wakati wa mazishi, [[Papa Benedikto XVI]] aliruhusu kesi ya kumtangaza mtakatifu iwahi kuanza.


title: Papa Yohane Paulo II

text:
Baada ya utafiti juu ya ushujaa wa maadili yake, juu ya maandishi yake na juu ya [[muujiza]] uliomtokea [[sista]] Marie Simon-Pierre wa [[Ufaransa]] kwa maombezi ya Papa, was reported to have experienced a "complete and lasting cure after members of her community prayed for the intercession of Pope John Paul II".Sista huyo alimuambia mwandishi Gerry Shaw:
"Nilikuwa mgonjwa, sasa nimepona. Nimepona, lakini ni juu ya Kanisa kusema kama umetokea muujiza au la"."


title: Papa Yohane Paulo II

text:
Ee Kristo, kichwa na mwokozi pekee,
uvute kwako viungo vyako vyote.


title: Papa Yohane Paulo II

text:
Uwaunganishe na kuwageuza katika upendo wako,
ili Kanisa ling’ae kwa ule uzuri upitao maumbile
unaodhihirishwa katika watakatifu wa kila wakati na taifa,
katika wafiadini, waungamadini, mabikira
na mashahidi wasiohesabika wa Injili!


title: Papa Yohane Paulo II

text:
Ee Yesu mtamu, Yesu mwema,
Yesu, mwana wa Maria!
Amina![[Jamii:Waliozaliwa 1920]]
[[Jamii:Waliofariki 2005]]
[[Jamii:Papa]]
[[Jamii:Watakatifu wa Poland]]


title: Papa Yohane Paulo I

text: Papa Yohane Paulo I (17 Oktoba 1912 – 28 Septemba 1978) alikuwa papa kwa siku 33 tu kuanzia 26 Agosti 1978 hadi kifo chake kilichotokea ghafla usiku kutokana na ugonjwa wa moyo uliomsumbua tangu zamani.


title: Papa Yohane Paulo I

text: Mzaliwa wa Italia Kaskazini, jina lake la awali lilikuwa Albino Luciani.


title: Papa Yohane Paulo I

text: Baada ya kuchaguliwa na makardinali wenzake, alijitajia jina linalounganisha yale ya mapapa wawili waliomtangulia (Papa Yohane XXIII, halafu Papa Paulo VI) ili kuonyesha nia yake ya kuendeleza kazi yao, hasa Mtaguso wa pili wa Vatikano. Ilikuwa mara ya kwanza kwa papa kuchagua jina dabo.


title: Papa Yohane Paulo I

text: Ingawa muda haukumruhusu kutekeleza mipango yake, aliacha kumbukumbu nzuri ya wema wake ("papa wa tabasamu").


title: Papa Yohane Paulo I

text: Aliyechaguliwa badala yake alijitajia jina hilohilo akawa Papa Yohane Paulo II na kujiwekea lengo hilohilo.


title: Papa Paulo VI

text: Papa Paulo VI (26 Septemba 1897 – 6 Agosti 1978) alikuwa papa kuanzia tarehe 21 Juni 1963 hadi kifo chake.


title: Papa Paulo VI

text: Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Giovanni Battista Enrico Antonio Maria Montini.


title: Papa Paulo VI

text: Alimfuata Papa Yohane XXIII akafuatwa na Papa Yohane Paulo I.


title: Papa Paulo VI

text: Alitangazwa na Papa Fransisko kuwa mwenye heri tarehe 19 Oktoba 2014 na mtakatifu tarehe 14 Oktoba 2018.


title: Papa Paulo VI

text: Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kuzaliwa kwake.


title: Papa Paulo VI

text: Alizaliwa Concesio, kijiji cha wilaya ya Brescia, katika mkoa wa Lombardia (Italia Kaskazini), ambapo familia Montini ilikuwa na nyumba ya kufanyia likizo.


title: Papa Paulo VI

text: Wazazi wake, wakili Giorgio Montini na Giuditta Alghisi, walifunga ndoa mwaka 1895 wakazaa watoto watatu: Ludovico, aliyepata kuwa mbunge, Giovanni Battista mwenyewe, na Francesco, daktari.


title: Papa Paulo VI

text: Papa huyo alipozaliwa, baba yake alikuwa mkurugenzi wa gazeti la Kikatoliki "Il Cittadino di Brescia", halafu akawa mbunge.


title: Papa Paulo VI

text: Mwaka 1903 alianza masomo yake kwa Wajesuiti.


title: Papa Paulo VI

text: Mwaka 1907 alihiji Roma kwa mara ya kwanza pamoja na familia, ili kuonana na Papa Pius X, halafu akapewa sakramenti za ekaristi na Kipaimara.


title: Papa Paulo VI

text: Mwaka 1916 alimaliza sekondari akajiunga na seminari ya mji wake.


title: Papa Paulo VI

text:
Tarehe 29 Mei 1920 alipewa upadrisho katika kanisa kuu la Brescia.
Mwaka uleule akahamia Roma ili kusoma Sheria na Falsafa kwa wakati mmoja.


title: Papa Paulo VI

text: Mwaka 1923 alianza kuelekea diplomasia na kushirikiana na Ofisi za Papa, kwa agizo la Papa Pius XI. Baada ya kutumwa Warsav (Juni-Oktoba 1923), mwaka 1924 alipata digrii tatu.


title: Papa Paulo VI

text: Baada ya kutimiza majukumu mengine, tarehe 13 Desemba 1937 alichaguliwa kuwa makamu wa Katibu wa Kanisa, Eugenio Pacelli, ambaye mwaka 1939 alichaguliwa kuwa Papa Pius XII.


title: Papa Paulo VI

text: Alimuunga mkono katika jitihada zake za kuzuia vita na kurudisha amani na za kuokoa uhai wa Wayahudi (huko Roma 4.000 waliokolewa na Kanisa kutoka mikono ya Wafashisti).


title: Papa Paulo VI

text: Baada ya vita vikuu vya pili alijitahidi kuepusha Italia na ukomunisti.


title: Papa Paulo VI

text: Tarehe 1 Novemba 1954, alichaguliwa kuchunga Jimbo kuu la Milano akapewa daraja ya uaskofu tarehe 12 Desemba.


title: Papa Paulo VI

text: Huko alifaulu kuinua hali ya jimbo katika kipindi kigumu sana.


title: Papa Paulo VI

text: Baada ya kifo cha Pius XII, alichaguliwa badala yake, tarehe 28 Oktoba 1958, Papa Yohane XXIII, aliyemchagua kardinali wa kwanza kati ya wale aliowateua tarehe 15 Desemba 1958.


title: Papa Paulo VI

text: Chini ya Papa huyo, kardinali Montini alihusika sana na maandalizi ya Mtaguso wa pili wa Vatikano, hadi ulipofunguliwa tarehe 11 Oktoba 1962.


title: Papa Paulo VI

text: Mtaguso ulikatika tarehe 3 Juni 1963 kwa kifo cha Papa.


title: Papa Paulo VI

text: Mkutano wa makardinali ulichukua muda mfupi kumchagua Montini kuwa Papa, naye alijichagulia jina la Paulo VI, tarehe 21 Juni 1963.


title: Papa Paulo VI

text: Mbele ya mabadiliko ya harakaharaka ya ulimwengu, Paulo VI alishika msimamo wa kujadiliana na wote na kuelekeza mtaguso mkuu uendelee kwa msimamo huo.


title: Papa Paulo VI

text: Haikuwa rahisi kuimarisha Kanisa Katoliki katika mvutano uliojitokeza hasa baada ya mtaguso kati ya wasiokubali mabadiliko na waliotaka kubadili hata mambo ya msingi, lakini alifaulu kwa uvumilivu mkubwa.


title: Papa Paulo VI

text: Mtu mpole na wa aibu, mwenye elimu kubwa pamoja na maisha ya kiroho ya hali ya juu, alifungua kurasa mpya katika ekumeni, kama alipokubaliana na Patriarki Atenagora I wa Konstantinopoli kufuta hati za mwaka 1054 zilizotenganisha Wakatoliki na Waorthodoksi (1964).


title: Papa Paulo VI

text: Tarehe 14 Septemba 1965, alianzisha Sinodi ya Maaskofu na tarehe 8 Desemba 1965 alifunga rasmi mtaguso.


title: Papa Paulo VI

text: Paulo VI alikuwa Papa wa kwanza kusafiri kwa ndege akaenda mpaka nchi ya mbali, akiwa wa kwanza kwenda Israeli na kutembelea mabara yote.


title: Papa Paulo VI

text: Afya yake iliharibika haraka mwaka 1978 ambapo alifariki tarehe 6 Agosti saa 3:40 usiku huko Castel Gandolfo, akiacha wasia mzuri sana.


title: Papa Paulo VI

text: Kwa uamuzi wa Papa Yohane Paulo II, tarehe 11 Mei 1993, Kanisa la Roma lilifungua kesi ya kumtangaza mwenye heri na hatimaye mtakatifu.


title: Papa Paulo VI

text: Tarehe 20 Desemba 2012 Papa Benedikto XVI alipitisha uamuzi wa kukiri ushujaa wa maadili yote ya Paulo VI, ambaye hivyo alistahili kuitwa "venerabilis".


title: Papa Paulo VI

text: Baada ya kuthibitisha muujiza uliopatikana kwa maombezi yake, Papa Fransisko alimtangaza mwenye heri tarehe 19 Oktoba 2014 na baada ya muujiza wa pili alimtangaza mtakatifu tarehe 14 Oktoba 2018.


title: Papa Paulo VI

text: Mbali ya hati za mtaguso mkuu, Paulo VI alitoa nyaraka kuu saba:


title: Glycerius

text: Glycerius (takriban 420 – baada ya 480) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 3 Machi, 473 hadi mwezi wa Juni 474. Alimfuata Olybrius. Baada ya enzi fupi tu, alijiuzulu na kukabidhi taji kwa Julius Nepos. Baadaye alikuwa askofu katika kanisa la kikatoliki.


title: Olybrius

text: Anicius Olybrius alikuwa Kaizari wa Dola la Roma Magharibi kwa miezi michache tu kuanzia 11 Julai, 472 hadi kifo chake tarehe 23 Oktoba, 472. Alimfuata Anthemius.


title: Anthemius

text: Anthemius (takriban 420 – 11 Julai, 472) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma Magharibi kuanzia 12 Aprili, 467 hadi kifo chake. Alimfuata Libius Severus.


title: Libius Severus

text: Libius Severus alikuwa Kaizari wa Dola la Roma Magharibi kuanzia mwezi wa Novemba 461 hadi kifo chake tarehe 15 Agosti, 465. Alimfuata Majorian.


title: Dola la Roma Magharibi

text: Dola la Roma Magharibi ni sehemu ya Dola la Roma upande wa Magharibi iliyo na mji mkuu wa Roma. Kuanzia mwaka wa 285 Dola la Roma lilikuwa na makaisari wawili ili kurahisisha utawala wa en eneo lililokuwa kubwa mno.


title: Dola la Roma Magharibi

text: Chini ya Konstantin Mkuu, mji wa Konstantinopoli ulitangazwa mji mkuu wa pili. Baada ya kifo cha Theodosius Mkuu, utawala uligawanywa kati ya wana wake na kweli kulikuwa na madola mawili yenye miji mikuu miwili.


title: Dola la Roma Magharibi

text: Katika magharibi wanajeshi Wagermanik katika utumishi wa Waroma walipata uwezo zaidi hadi wakamua kushika madaraka wenyewe. Mtawala wa mwisho wa Roma Magharibi alikuwa Kaisari Romulus Augustus aliyeondoshwa madarakani mwaka wa 476. Mkuu wa jeshi Odoaker alimpindua Romulus akajitangaza kama mfalme wa magharibi hata akiendelea kuheshimu kipaumbele wa makaisari wa mashariki mjini Konstantinopoli.


title: Dola la Roma Magharibi

text: Watawala Wagermanik wa Italia waliendelea kutawala katika jina la makaisari lakini hali halisi Dola la Roma Magharibi lilikuwa limekwisha.


title: Majorian

text: Julius Valerius Majorianus (Novemba 420 – 7 Agosti, 461) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma Magharibi kuanzia Aprili 457 hadi 2 Agosti, 461 alipolazimishwa kujiuzulu, siku tano kabla ya kifo chake tu. Alimfuata Avitus.


title: Avitus

text: Marcus Maecilius Flavius Eparchius Avitus (takriban 395 – 17 Oktoba, 456) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 9 Julai, 455 hadi kifo chake. Alimfuata Petronius Maximus.


title: Petronius Maximus

text: Petronius Maximus (takriban 396 – 22 Aprili, 455) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma Magharibi kwa wiki chache tu kuanzia 17 Machi, 455 hadi kifo chake. Alimfuata Valentinian III.


title: Valentinian III

text: Valentinian III (2 Julai, 419 – 16 Machi, 455) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 23 Oktoba, 425 akiwa na umri wa miaka sita tu, hadi kifo chake. Alimfuata Honorius.


title: Kaizari Honorius

text: Honorius (9 Septemba, 384 – 15 Agosti, 423) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia Januari 395 hadi kifo chake. Alimfuata baba yake, Theodosius Mkuu. Kaka yake Arcadius alikuwa Kaizari wa Roma Mashariki.


title: Theodosius Mkuu

text: Flavius Theodosius (11 Januari, 347 – 17 Januari, 395) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 15 Mei, 392 hadi kifo chake.


title: Theodosius Mkuu

text: Kabla hajatawala dola zima, alikuwa Kaizari upande wa Mashariki kuanzia Agosti 378. Upande wa Mashariki alimfuata Valens.


title: Theodosius Mkuu

text: Theodosius alikuwa Kaizari wa mwisho aliyetawala dola zima la Roma. Ndiye aliyetangaza Ukristo wa Kikatoliki kuwa dini rasmi ya dola.


title: Theodosius Mkuu

text: Hati ya Thesalonike ilisisitiza imani moja tu kuwa halali katika dola la Roma, ile "katholiki" (yaani, isiyo ya sehemu) na "orthodoksi" (yaani, sahihi).


title: Theodosius Mkuu

text: Tangu hapo, Theodosius alitumia nguvu nyingi kuzima aina zote za Ukristo tofauti na hiyo, hasa Uario.


title: Theodosius Mkuu

text: Hati hiyo ilifuatwa mwaka 381 na Mtaguso wa kwanza wa Konstantinopoli, uliothibitisha na kuongezea ungamo la Nisea katika Kanuni ya imani ya Nisea-Konstantinopoli.


title: Theodosius Mkuu

text: Mwaka 383, Kaisari alidai madhehebu mengine yote yampatie maungamo yao ya imani, akayachambua na kuyachoma yote isipokuwa ya Wanovasyani. Hivyo madhehebu hayo hayakuruhusiwa tena kukutana, kuweka mapadri wala kueneza mafundisho yao. Theodosius alikataza wazushi wasiishi tena Konstantinopoli, na miaka 392-394 alitaifisha maabadi yao.


title: Theodosius Mkuu

text: Baada yake wanae wawili walishiriki utawala, Honorius upande wa Magharibi, na Arcadius upande wa Mashariki.


title: Theodosius Mkuu

text: Waorthodoksi wanamheshimu kama mtakatifu. Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 17 Januari.


title: Honorius

text: Honorius ni jina la


title: Kaizari Maxentius

text: Marcus Aurelius Valerius Maxentius (takriban 278 – 28 Oktoba, 312) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma Magharibi kuanzia 28 Oktoba, 306 hadi kifo chake. Alimfuata Constantius Chlorus.


title: Constantius Chlorus

text: Flavius Valerius Constantius (31 Machi, 250 – 25 Julai, 306) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma Magharibi kuanzia mwezi wa Mei 305 hadi kifo chake. Aliitwa Chlorus kwa ajili ya rangi ya uso wake kuwa nyeupe. Alimfuata Maximian. Alikuwa baba wa Konstantin Mkuu.


title: Kaizari Maximian

text: Marcus Aurelius Valerius Maximianus Herculius (takriban 250 – Julai 310) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma pamoja na Diokletian kuanzia 1 Machi 286 hadi 1 Mei 305 alipojiuzulu kwa shauri la Diokletian.


title: Kaizari Maximian

text: Upande wa Roma Magharibi alimfuata Numerian.


title: Diokletian

text: Gaius Aurelius Valerius Diocletianus (takriban 245 – takriban 312) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 20 Novemba 284 hadi 1 Mei 305 alipojiuzulu. Alimfuata Numerian.


title: Diokletian

text: Kwanza alitawala dola zima, lakini 1 Machi 286 alimteua Maximian kutawala sehemu za Magharibi.


title: Diokletian

text: Ni maarufu kwa kuendesha dhuluma kali zaidi ya serikali ya Dola la Roma dhidi ya Wakristo.


title: Kaizari Numerian

text: Numerian alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia Desemba 283 hadi kifo chake mwezi wa Novemba 284. Alimfuata Carus.


title: Kaizari Carus

text: Carus (takriban 230 – Julai/Agosti 283) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia Oktoba 282 hadi kifo chake. Alimfuata Probus.


title: Kaizari Probus

text: Marcus Aurelius Probus (takriban 232 – Septemba/Oktoba 282) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia Juni 276 hadi kifo chake. Alimfuata Tacitus.


title: Kaizari Tacitus

text: Marcus Claudius Tacitus (takriban 200 – Juni 276) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 25 Septemba, 275 hadi kifo chake. Alimfuata Aurelian.


title: Kaizari Aurelian

text: Lucius Domitius Aurelianus (9 Septemba, 214 – Septemba 275) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 9 Septemba, 270 hadi kifo chake. Alimfuata Quintillus.


title: Kaizari Quintillus

text: Marcus Aurelius Claudius Quintillus alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kwa siku kadhaa tu katika mwaka wa 270 hadi kifo chake. Alimfuata kaka yake, Claudius II.


title: Kaizari Claudius II

text: Marcus Aurelius Claudius Augustus Gothicus (10 Mei, 213 au 214 – Januari 270) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia Septemba 268 hadi kifo chake chini ya jina la Claudius II. Alimfuata Galienus.


title: Kaizari Galienus

text: Publius Licinius Egnatius Gallienus (takriban 218 – Septemba 268) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia Septemba 253 hadi kifo chake. Mpaka mwaka wa 260 alitawala pamoja na baba yake, Kaizari Valerian. Walimfuata Aemilianus.


title: Kaizari Valerian

text: Publius Licinius Valerianus (takriban 200 – 260) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia Septemba 253 hadi kifo chake. Alitawala pamoja na mwana wake, Kaizari Galienus. Walimfuata Aemilianus.


title: Kaizari Aemilianus

text: Aemilianus (takriban 207 – Septemba 253) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kwa miezi kama mitatu katika mwaka wa 253 hadi kifo chake. Alimfuata Trebonianus Gallus.


title: Trebonianus Gallus

text: Trebonianus Gallus (takriban 206 – Agosti 253) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia Juni 251 hadi kifo chake. Alimfuata Decius. Kwanza alitawala pamoja na mwana wa Decius, Hostilian. Hostilian alipokufa na tauni, Trebonianus alitawala pamoja na mwana wake, Volusianus.


title: Kaizari Decius

text: Gaius Messius Quintus Traianus Decius (takriban 201 – Juni 251) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia Aprili/Mei 249 hadi kifo chake. Alimfuata Philippus Mwarabu aliyemshinda katika pigano la vita. Baadaye alitawala pamoja na mwana wake Herennius Etruscus.


title: Philippus Mwarabu

text: Marcus Julius Philippus (takriban 204 – Aprili/Mei 249) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia Februari 244 hadi kifo chake. Alimfuata Gordian III. Aliitwa Mwarabu kwa vile alizaliwa katika jimbo la Syria karibu na mji wa Damaskus na wazazi Waarabu.


title: Gordian III

text: Gordian III (20 Januari, 225 – 11 Februari, 244) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 29 Julai, 238 hadi kifo chake. Aliwafuata makaizari Pupienus na Balbinus ambao alikuwa ametawala chini yao tangu 22 Aprili, 238. Sababu ya kifo chake haijulikani.


title: Balbinus

text: Decimus Caelius Calvinus Balbinus (takriban 165 – 29 Julai, 238) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma, pamoja na Pupienus, kuanzia 22 Aprili, 238 hadi kifo chake. Walimfuata Gordian II wakiasi dhidi ya Maximinus Thrax.


title: Pupienus

text: Marcus Clodius Pupienus Maximus (takriban 178 – 29 Julai, 238) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma, pamoja na Balbinus, kuanzia 22 Aprili, 238 hadi kifo chake. Walimfuata Gordian II wakiasi dhidi ya Maximinus Thrax.


title: Gordian II

text: Marcus Antonius Gordianus Sempronianus Romanus Africanus (takriban 192 – 12 Aprili, 238) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 22 Machi, 238 hadi kifo chake. Alijulikana kama Gordian II kwa vile alitawala pamoja na baba yake, Gordian I, wakiasi dhidi ya Maximinus Thrax.


title: Arcadius

text: Arcadius (377 au 378 – 1 Mei, 408) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma Mashariki kuanzia 17 Januari, 395 hadi kifo chake. Alimfuata baba yake, Theodosius Mkuu. Kaka yake, Honorius, alikuwa Kaizari wa Dola la Roma Magharibi.


title: Gordian I

text: Marcus Antonius Gordianus Sempronianus Romanus Africanus au Gordian I (takriban 159 – 12 Aprili, 238) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma, pamoja na mwana wake Gordian II, kuanzia 22 Machi, 238 hadi kifo chake. Walimfuata Maximinus Thrax ambaye waliasi dhidi yake.


title: Maximinus Thrax

text: Gaius Iulius Verus Maximinus au Maximinus Thrax (takriban 173 – Aprili 238) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 20 Machi, 235 hadi kifo chake. Alimfuata Alexander Severus. Kwa vile hakukaa katika mji wa Roma, kulikuwa na makaizari wengi walioasi dhidi yake, kama babu, baba na mwana wa akina Gordian, au Balbinus na Pupienus.


title: Makanika

text: Hii inajulilikana kama "Mechanical Energy". Kwa hakika haswa hii si nishati endelezi, bali ni namna ya kuweka akiba ya nishati kwa njia ya kwa mfano "Flywheel".


title: Joto ya Jua

text: Mtambo huu hutega mionzi ya jua ili kupasha maji moto. Teknolojia za hita ya maji za nishati ya jua (Solar water heater systems "SWHs") zimeenea duniani kote.


title: Alexander Severus

text: Alexander Severus (1 Oktoba, 208 – 18 au 19 Machi, 235) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 11 Machi, 222 hadi kifo chake. Alimfuata Elagabalus.


title: Elagabalus

text: Elagabalus au Heliogabalus (takriban 203 – 11 Machi, 222) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 16 Mei, 218 hadi kifo chake. Alimfuata Macrinus.


title: Kaizari Macrinus

text: Marcus Opellius Macrinus (takriban 165 – Juni 218) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 11 Aprili, 217 hadi tarehe 8 Juni, 218. Alimfuata Caracalla. Kabla Macrinus hajafa, mpwa wa Caracalla, Elagabalus alitangazwa kuwa Kaizari tarehe 18 Mei. Alimshinda Macrinus katika pigano la vita tarehe 8 Juni, na Macrinus aliuawa kisheria baadaye kidogo.


title: Caracalla

text: Caracalla (4 Aprili, 186 – 8 Aprili, 217) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia mwaka wa 209 hadi kifo chake. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Septimius Bassanius, na baadaye aliitwa Marcus Aurelius Severus Antoninus Augustus. Alimfuata baba yake, Septimius Severus ambaye alitawala pamoja naye hadi kifo cha baba tarehe 4 Februari, 211. Halafu Caracalla alitawala pamoja na kaka yake, Geta ambaye amemuua mwezi wa Desemba 211.


title: Miriam Makeba

text: Miriam Makeba (4 Machi 1932 – 10 Novemba 2008), aliyeitwa pia Mama Afrika, alikuwa mwanamuziki kutoka nchi ya Afrika Kusini. Yeye ni mashuhuri hasa kwa kufahamisha muziki wa Afrika nje ya bara lake.


title: Miriam Makeba

text: Miriam Makeba alizaliwa tarehe 4 Machi 1932 katika jiji la Johannesburg, Afrika Kusini. Mama yake alikuwa wa kabila la Swazi sangoma na baba yake wa kabila la Xhosa. Baba alifariki wakati Miriam akiwa na umri wa miaka sita.


title: Miriam Makeba

text: Miriam alikuwa mwanamuziki pekee wakati huo aliyeweza kufanikiwa kuzieneza nyimbo zenye asili ya Kiafrika. Pia alikuwa miongoni mwa wanamuziki waasisi wa kuchanganya mitindo tofauti ya muziki na kutengeneza muziki wa kuvutia kama Kwaito.


title: Miriam Makeba

text: Alianza kazi ya muziki mwanzoni mwa mwaka 1950 akiwa na kundi la "The Skylarks", baadaye alijiunga na kundi la "Manhattan Brothers". Makundi hayo yalikuwa yakipiga muziki wa Jazz wenye vionjo vya Kiafrika kusini.


title: Miriam Makeba

text: Mwaka 1959, Miriam alifanya onyesho kubwa pamoja na Hugh Masekela, mume wake wa baadaye. Maonyesho aliyofanya pamoja na albamu nzuri alizorekodi havikumpatia faida, lakini baadaye alifanya matamasha katika nchi za Ulaya na Amerika.


title: Miriam Makeba

text: Ulipoanza mkakati wa kupinga ubaguzi wa rangi uliokuwa ukiendelea Afrika ya kusini, Miriam aliamua kurudi nyumbani kupigania uhuru. Baadaye alialikwa Italia katika tamasha la filamu la Venice.


title: Miriam Makeba

text: Kati ya nyimbo za Miriam zilizo maarufu ni "Patapata" (kwa lugha ya KiXhosa ni "Qongaqothwan"). Wimbo maarufu wa "Malaika" uliotungwa na Fadhili William Miriam aliuimba akishirikiana na Harry Belafonte.


title: Miriam Makeba

text: Miriam alirudi tena nyumbani mwaka 1990, na mwaka 1992 alicheza filamu ya Sarafina.


title: Miriam Makeba

text: Mwaka 2001 alitunukiwa tuzo ya dhahabu iliyoitwa Otto Hahn Peace Medal, pia alishika nafasi ya 38 kati ya wanamuziki bora kati ya 100 waliopewa tuzo nchini Afrika ya Kusini.


title: Miriam Makeba

text: Mwaka wa 2005, Miriam alifanya ziara ya kimuziki kwa ajili ya kuwaaga marafiki wake wote duniani iliyomchukua miezi kumi na minne; alifanya maonyesho katika nchi zote alizotembelea wakati alipokuwa akifanya kazi ya muziki.


title: Miriam Makeba

text: Aliaga dunia kwa shtuko la moyo alfajiri ya tarehe 10 Novemba 2008, nchini Italia baada ya kutoa onyesho la muziki.


title: Kaizari Geta

text: Publius Septimius Geta (7 Machi, 189 – Desemba 211) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia mwaka wa 209 hadi kifo chake. Kwanza alitawala pamoja na baba yake, Septimius Severus, na baada ya kifo chake, pamoja na kaka yake Caracalla aliyemuua.


title: Pertinax

text: Publius Helvius Pertinax (1 Agosti, 126 – 28 Machi, 193) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 31 Desemba, 192 hadi kifo chake. Alimfuata Commodus. Aliuawa na Didius Julianus.


title: Commodus

text: Lucius Aurelius Commodus (31 Agosti, 161 – 31 Desemba, 192) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 18 Machi, 180 hadi kifo chake. Alimfuata baba yake, Marcus Aurelius.


title: Marcus Aurelius

text: Marcus Aurelius (26 Aprili, 121 – 17 Machi, 180) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 8 Machi, 161 hadi kifo chake. Alimfuata Antoninus Pius. Mpaka 169 alitawala pamoja na Lucius Verus, na kuanzia 177 alitawala pamoja na mwana wake, Commodus.


title: Antoninus Pius

text: Antoninus Pius (19 Septemba, 86 – 7 Machi, 161) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 11 Julai, 138 hadi kifo chake. Alimfuata Kaizari Hadrian.


title: Kaizari Hadrian

text: Publius Aelius Traianus Hadrianus (24 Januari, 76 – 10 Julai, 138) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 10 Agosti, 117 hadi kifo chake. Alimfuata Kaizari Trajan.


title: Kaizari Traian

text: Marcus Ulpius Nerva Traianus (18 Septemba, 53 – 9 Agosti, 117) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 28 Januari, 98 hadi kifo chake. Alimfuata Kaizari Nerva na akafuatwa na Kaizari Hadrian.


title: Kaizari Nerva

text: Marcus Cocceius Nerva (8 Novemba, 30 – 27 Januari, 98) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 18 Septemba, 96 hadi kifo chake. Alimfuata Domitian.


title: Domitian

text: Titus Flavius Domitianus (24 Oktoba, 51 – 18 Septemba, 96) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 14 Septemba, 81 hadi kifo chake. Alimfuata kaka yake Titus.


title: Domitian

text: Domitiano aliimarisha utaratibu wa Dola. Alijitahidi kutafuta maafisa wenye uwezo nje ya familia ya wakubwa wa Senai hivyo alikuta upinzani aliyokandamiza vikali.


title: Domitian

text: Alijitahidi kuimarisha pia dini ya Kiroma na wakati wa mwisho wa utawala wake ulikuwa na mateso ya Wayahudi na Wakristo waliokataa kuabudu miungu ya Roma. Vitabu vya Ufunuo wa Yohane pamoja na waraka wa kwanza wa Klementi viliandikwa wakati ule.


title: Kaizari Titus

text: Titus Flavius Vespasianus (30 Desemba, 39 – 13 Septemba, 81) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 24 Juni, 79 hadi kifo chake. Alimfuata baba yake, Vespasian. Kabla hajawa Kaizari, alikuwa jemadari hodari; k.m. alivamia mji wa Yerusalemu mwaka wa 70 na kubomoa hekalu.


title: Vespasian

text: Titus Flavius Vespasianus (17 Novemba, 9 – 23 Juni, 79) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 1 Julai, 69 hadi kifo chake. Alimfuata Vitellius. Wana wake Titus na Domitian walikuwa Kaizari baada yake.


title: Vitellius

text: Aulus Vitellius Germanicus (24 Septemba, 15 – 22 Desemba, 69) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kwa miezi michache kuanzia 17 Aprili, 69 hadi kifo chake. Alimfuata Otho.


title: Kaizari Otho

text: Marcus Salvius Otho (25 Aprili, 32 – 16 Aprili, 69) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kwa miezi michache tu kuanzia 15 Januari, 69 hadi kifo chake. Alimfuata Galba.


title: Galba

text: Servius Suplicius Galba (24 Desemba, 3 KK – 15 Januari, 69) alikuwa Kaizari wa Dola la Roma kuanzia 8 Juni, 68 hadi kifo chake. Alimfuata Nero.


title: Nasaba ya Flavia

text: Nasaba ya Flavia ilikuwa nasaba ya Makaizari wa Roma. Ilidumu kuanzia 69 hadi 96 chini ya utawala wa Vespasian, Titus na Domitian.


title: Nasaba ya Nervo-Traiani

text: Nasaba ya Nervo-Trajani ilikuwa nasaba ya Makaizari wa Roma. Ilidumu kuanzia 96 hadi 138 chini ya utawala wa Nerva, Trajan na Hadrian.


title: Nasaba ya akina Antonin

text: Nasaba ya akina Antonin ilikuwa nasaba ya Makaizari wa Roma. Ilidumu kuanzia 138 hadi 192 chini ya utawala wa Antoninus Pius, Marcus Aurelius na Commodus.


title: Nasaba ya akina Theodosius

text: Nasaba ya akina Theodosius ilikuwa nasaba ya Makaizari wa Roma. Ilianzia mwaka wa 379 na Theodosius Mkuu. Iliendelea na wana wake Honorius katika Dola la Roma Magharibi, na Arcadius katika Ufalme wa Byzantini.


title: Go-Sai

text: Go-Sai (1 Januari 1638 – 22 Machi 1685) alikuwa mfalme mkuu wa 111 ("Tenno") wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa "Nagahito". Tarehe 5 Januari 1655 alimfuata kaka yake, Go-Komyo, na kuwa mfalme hadi kujiuzulu tarehe 5 Machi 1663. Aliyemfuata ni mdogo wake Reigen.


title: Go-Komyo

text: Go-Komyo (20 Aprili 1633 – 30 Oktoba 1654) alikuwa mfalme mkuu wa 110 ("Tenno") wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa "Tsuguhito". Tarehe 14 Novemba 1643 alimfuata dada yake, Meisho, na kuwa mfalme hadi kifo chake. Aliyemfuata ni mdogo wake Go-Sai.


title: Meisho

text: Meisho (9 Januari 1624 – 4 Desemba 1696) alikuwa mfalme mkuu wa 109 ("Tenno") wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa "Okiko". Tarehe 22 Desemba 1629 alimfuata baba yake, Go-Mizunoo, na kuwa mfalme hadi kujiuzulu tarehe 14 Novemba 1643. Aliyemfuata ni mdogo wake Go-Komyo.


title: Go-Mizunoo

text: Go-Mizunoo (29 Juni 1596 – 11 Septemba 1680) alikuwa mfalme mkuu wa 108 ("Tenno") wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa "Masahito". Mwaka wa 1611 alimfuata Go-Yozei, na kuwa mfalme hadi kujiuzulu tarehe 22 Desemba 1629. Aliyemfuata ni binti wake, Meisho.


title: Go-Yozei

text: Go-Yozei (31 Desemba 1572 – 25 Septemba 1617) alikuwa mfalme mkuu wa 107 ("Tenno") wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa "Kazuhito". Tarehe 17 Desemba 1586 alimfuata babu yake, Ogimachi, na kuwa mfalme hadi kujiuzulu tarehe 9 Mei 1611. Aliyemfuata ni mwana wake, Go-Mizunoo.


title: Ogimachi

text: Ogimachi (18 Juni 1517 – 6 Februari 1593) alikuwa mfalme mkuu wa 106 ("Tenno") wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa "Michihito". Tarehe 27 Oktoba 1557 alimfuata baba yake, Go-Nara, na kuwa mfalme hadi kujiuzulu tarehe 17 Desemba 1586. Aliyemfuata ni mjukuu wake, Go-Yozei.


title: Go-Nara

text: Go-Nara (26 Januari 1497 – 27 Septemba 1557) alikuwa mfalme mkuu wa 105 ("Tenno") wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa "Tomohito". Tarehe 9 Juni 1526 alimfuata baba yake, Go-Kashiwabara, na kuwa mfalme hadi kifo chake. Aliyemfuata ni mwana wake, Ogimachi.


title: Go-Kashiwabara

text: Go-Kashiwabara (19 Novemba 1464 – 19 Mei 1526) alikuwa mfalme mkuu wa 104 ("Tenno") wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa "Katsuhito". Tarehe 16 Novemba 1500 alimfuata baba yake, Go-Tsuchimikado, na kuwa mfalme hadi kifo chake. Aliyemfuata ni mwana wake, Go-Nara.


title: Go-Tsuchimikado

text: Go-Tsuchimikado (3 Julai 1442 – 21 Oktoba 1500) alikuwa mfalme mkuu wa 103 ("Tenno") wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa "Fusahito". Tarehe 21 Agosti 1464 alimfuata baba yake, Go-Hanazono, na kuwa mfalme hadi kifo chake. Aliyemfuata ni mwana wake, Go-Kashiwabara.


title: Go-Hanazono

text: Go-Hanazono (19 Julai 1419 – 18 Januari 1471) alikuwa mfalme mkuu wa 102 ("Tenno") wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa "Hikohito". Tarehe 7 Septemba 1428 alimfuata Shoko, na kuwa mfalme hadi kujiuzulu tarehe 21 Agosti 1464. Aliyemfuata ni mwana wake, Go-Tsuchimikado.


title: Shoko

text: Shoko (12 Mei 1401 – 30 Agosti 1428) alikuwa mfalme mkuu wa 101 ("Tenno") wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa "Mihito". Tarehe 5 Oktoba 1412 alimfuata baba yake, Go-Komatsu, na kuwa mfalme hadi kifo chake. Aliyemfuata ni Go-Hanazono.


title: Go-Komatsu

text: Go-Komatsu (1 Agosti 1377 – 1 Desemba 1433) alikuwa mfalme mkuu wa 100 ("Tenno") wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa "Motohito". Tangu 24 Mei 1382 alidai ufalme. Tarehe 21 Oktoba 1392 alimfuata Go-Kameyama, na kuwa mfalme hadi kujiuzulu tarehe 5 Oktoba 1412. Aliyemfuata ni mwana wake, Shoko.


title: Go-Kameyama

text: Go-Kameyama (takriban 1347 – 10 Mei 1424) alikuwa mfalme mkuu wa 99 ("Tenno") wa Japani. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa "Hironari". Mwaka wa 1383 alimfuata Chokei, na kuwa mfalme hadi kujiuzulu tarehe 21 Oktoba 1392. Aliyemfuata ni Go-Komatsu.


title: Yohannes III

text: Yohannes III (amezaliwa takriban 1797) alikuwa mfalme wa Ethiopia. Kati ya 1840 na 1851, Yohannes III na binamu yake, Sahle Dengel, waliondoshana madarakani na kurudishiwa utawala mara kwa mara. Aliyemaliza fitina hiyo na kuwafuata ni Tewodros II. Yohannes III alikuwa mwana wa mwisho wa nasaba ya Solomoni. Haijulikani kama amefariki mwaka wa 1851, Tewodros II alipoanza utawala, au akiendelea kuishi hadi miaka ya 1870.


title: Eschweiler

text: Eschweiler (tamka: Eshvailer; Kijerumani cha kienyeji: "Aischwiile") ni mji wa Kijerumani kando la mto Inde mwenye wakazi 60,000. Mji ni baina ya Köln na Aachen karibu na Uholanzi na Ubelgiji.


title: Sahle Dengel

text: Sahle Dengel alikuwa mfalme wa Ethiopia kuanzia Oktoba 1832 alipomfuata kaka yake Gebre Krestos. Tangu 1840 hadi 11 Februari 1855, yeye na binamu yake Yohannes III waliondoshana madarakani na kurudishiwa utawala mara kwa mara. Aliyewafuata ni Tewodros II.


title: Gebre Krestos

text: Gebre Krestos alikuwa mfalme wa Ethiopia kuanzia tarehe 18 Machi 1832 alipomfuata Iyasu IV, hadi kifo chake tarehe 8 Juni 1832. Aliyemfuata ni mdogo wake, Sahle Dengel.


title: Iyasu IV

text: Iyasu IV alikuwa mfalme wa Ethiopia kuanzia tarehe 18 Juni 1830 alipomfuata Gigar, hadi tarehe 18 Machi 1832 alipoondoshwa madarakani. Alikuwa mwana wa Solomon III. Aliyemfuata ni Gebre Krestos.


title: Arthur Holly Compton

text: Arthur Holly Compton (10 Septemba 1892 – 15 Machi 1962) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza mionzi ya eksirei na nadharia ya kwanta. Mwaka wa 1927, pamoja na Charles Wilson alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Carl David Anderson

text: Carl David Anderson (3 Septemba 1905 – 11 Januari 1991) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza sehemu za atomu. Mwaka wa 1936, pamoja na Victor Hess alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Victor Hess

text: Victor Francis Hess (24 Juni 1883 – 17 Desemba 1964) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Austria. Mwaka wa 1938 alihamia Marekani. Hasa alichunguza mionzi katika anga ya nje. Mwaka wa 1936, pamoja na Carl David Anderson alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Clinton Davisson

text: Clinton Joseph Davisson (22 Oktoba 1881 – 1 Februari 1958) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza elektroni. Mwaka wa 1937, pamoja na George Thomson alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: George Thomson

text: George Paget Thomson (3 Mei 1892 – 10 Septemba 1975) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Uingereza. Hasa alichunguza elektroni. Mwaka wa 1937, pamoja na Clinton Davisson alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia. Thomson ni mwana wa Joseph John Thomson aliyetuzwa Tuzo ya Nobel ya Fizikia mwaka wa 1908.


title: Chuo Kikuu cha Nairobi

text: Chuo Kikuu cha Nairobi (UoN) ni chuo kikuu kikubwa zaidi nchini Kenya. Ingawa historia yake kama taasisi ya elimu ilianza 1956, hakikufanya kuwa chuo kikuu huria mpaka 1970 wakati Chuo Kikuu cha Afrika Mashariki kiligawanywa katika vyuo vikuu huria: Chuo Kikuu cha Makerere nchini Uganda, Chuo Kikuu cha Dar es Salaam nchini Tanzania, na Chuo Kikuu cha Nairobi.


title: Chuo Kikuu cha Nairobi

text: Mwaka wa 2002 Chuo hiki kilikuwa na wanafunzi 22,000, na 17,200 kati yao walikuwa wakisomea shahada ya msingi na 4,800 walikuwa wakisomea shahada ya kumudu. Chuo kikuu kimezindua mipango kadhaa ya kisera na kuanzisha shahada sambamba kukabiliana na mahitaji ya elimu nchini Kenya.


title: Chuo Kikuu cha Nairobi

text: Mwanzo wa Chuo Kikuu cha Nairobi huanzia 1956, pamoja na uanzishwaji wa Royal Technical College ambapo walisajili kundi la kwanza la wahitimu wa masomo ya A-levels katika masomo ya kiufundi mwezi wa Aprili mwaka huo huo. Royal Technical College ilibadilishwa kuwa Chuo cha pili katika Afrika Mashariki tarehe 25 Juni 1961 chini ya jina Royal College Nairobi. Chuo kilikuwa na uhusiano maalum na Chuo Kikuu cha London ambapo kilianza kuandaa wanafunzi katika vitivo ya sanaa, sayansi, na uhandisi kwa tuzo ya shahada kutoka Chuo Kikuu cha London.


title: Chuo Kikuu cha Nairobi

text: Tarehe 20 Mei 1964, Royal College Nairobi ilibadilishwa jina ikawa University College Nairobi kama chuo kilichokuwa sehemu ya Inter-territorial Federal University of East Africa, na baadaye vizazi ya wanafunzi waliojiunga walikuwa wakihitimu shahada zao kutoka Chuo Kikuu cha Afrika Mashariki badala ya Chuo Kikuu cha London. Mwaka 1970, University College Nairobi kiligeuzwa kikawa chuo kikuu cha Taifa cha kwanza nchini Kenya na kikabadilishwa jina kuwa Chuo Kikuu cha Nairobi.


title: Chuo Kikuu cha Nairobi

text: Hivi majuzi, chuo kikuu kimefanya mahusiano na Chuo Kikuu cha Rome La Sapienza  na Vrije Universiteit Brussel huko Ubelgiji  hasa kwa madhumuni ya utafiti.


title: Chuo Kikuu cha Nairobi

text: Kwa mtazamo wa upanuzi wa haraka na ugomo wa utawala, chuo kikuu kilifanywa marekebishaji mwaka 1983 kusababisha mgawanyiko wa utawala kupitia uumbaji wa vyuo vya kampasi sita zinazoongozwa na wakuu.


title: Nonini

text: Nonini (amezaliwa 1 Oktoba 1982) jina lake haswa ni Hubert Nakitare, ni msanii wa nyimbo aina ya hip hop kutoka nchini kenya awali akisajiliwa na calif records,lakini baadaye alijiunga na homeboyz productions. Yeye alijitosa kwenye ulingo wa muziki wa mijini nchini Kenya kupitia wimbo wake "Nonini ni Nani?" kupanda kwa umaarufu wake kitaifa na kikanda haukuanza hata hivyo mpaka alipotowa wimbo wake "Manzi wa Nairobi" mwaka 2002, wimbo ambao ulisifu uzuri wa wanawake wa Kenya na kufuatiliwa na wimbo "Weh Kamu". Yeye aliendelia kwa kutoa albamu yake "Hanyaring game" mwishoni mwa mwaka wa 2004 ambayo ilihusisha wimbo maarufu "Keroro" neno la kisheng lenye maana ya pombe ya bia.Nonini anajulikana kwa kutoa wimbo wa kwanza wa Genge


title: Nonini

text: Baadaye,wimbo Nani mwenza, kwa ushirikiano na mwanamuziki kutoka Tanzania Juma Nature, uliweza kujulikana kikanda. Katika ubunifu mkubwa hivi karibuni,ameshirikiana pamoja na msanii Nameless kuunda wimbo wa kitaifa wa Ijumaa ujulikanao kama "furahi day" ambao umechezwa sana katika vituo vya utangazaji. nyimbo zote mbili ziko kwenye albamu yake ya pili Mwisho Ya Mawazo,iliyotolewa mwaka 2007. Albamu yake iliwahusisha wanamuziki wakiwemo Nyota Ndogo, Mercy Myra, Profesa Jay na Q-Chief Agosti 2007, Nonini alikuwa miongoni mwa Wakenya 100 wenye ushawishi mkubwa kama ilivyochanguliwa na gazeti la The Standard Nonini alishinda tuzo bora la kimuziki la Chaguo La Teeniez mwaka 2008 kwa video yake ya "Mtoto Mzuri" katika Mwaka wa 2009 alitajwa kama Balozi wa international Lifestyle na Chuo Kikuu cha Limkokwing nchini Malaysia


title: Nonini

text: Nonini ni chotara nusu mluhya na nusu mKamba.


title: Nonini

text: Leo Sun Nonini ina mipaka mipaka unimaginable kuliko mtu ambaye anaongea kwenye ukurasa huu. Kuangalia kwa hilo.


title: Nonini

text: hivi karibuni alianza kikundi kipya kinachojulikana kama P-Unit (pro habo unit ) kinacho wahusisha waimbaji Bonnie, Frasha, Gabu na yeye mwenyewe. kikundi cha p-unit kimetoa baadhi ya nyimbo hasa cha "Si lazima" . "Si lazima" ni wimbo unaozungumzia wakati wa uhusiano ambapo wanandoa hawahitaji kufanya ngono wanaweza kwenda nyumbani na kutofanya mapenzi.Watu wametambua suala la kejeli katika ujumbe wake na nyimbo alizocheza hapo awali. katika mwaka wa 2007 kwenye tuzo la kimuziki cha Kisima P-Unit ilishinda kwenye kitengo cha tuzo la Kikundi cha boomba Kwa Nonini, ilikuwa ni mara ya kwanza yeye kushinda tuzo la Kisima licha ya kuwa hewani kwa miaka mingi. wimbo wao wa pili ulijulikana kama Kushoto-Kulia; nyimbo zote mbili ziko kwenye albamu yake ya Mwisho ya Mawazo. P-Unit ilishinda katika kundi bora kwenye Chaguo La Teeniez mwaka wa 2007 na 2008 na kundi hilo liliteuliwa kwa uzinduzi wa tuzo la (mwaka 2008) MTV Africa Music Wakati wa tuzo la mziki la Kisima P-Unit ilishinda katika kitengo cha Kikundi jamii cha boomba , vilevile pamoja na mwanamziki DNA kutokana na Ushirikiano wao kwa wimbo wa "Una"


title: Jumuiya Ya Wanablogu Tanzania

text: Jumuiya Ya Wanablogu Tanzania (Jumuwata) ni chama cha wanablogu wa Tanzania. Chama hiki kinaongozwa na Ramadhani Msangi (Mwenyekiti), Simon Kitururu (Katibu) na Da Mija (Mweka Hazina). Nia ya Jumuwata ni kusaidia Watanzania kuweza kufaidika na mabadiliko ya teknolojia kama vile blogu, podikasti, n.k.


title: Kaizari Karoli V

text: Karoli V (pia: Carlos I wa Hispania; 24 Februari 1500 – 21 Septemba 1558) alikuwa Kaizari wa Dola Takatifu la Kiroma kuanzia 1519 hadi kujiuzulu mwezi wa Septemba 1556.


title: Kaizari Karoli V

text: Alimfuata babu yake, Maximilian I, na kufuatiwa na mdogo wake Ferdinand I.


title: Kaizari Karoli V

text: Kwa jina la Carlos I alikuwa mfalme wa kwanza wa Hispania tangu mwaka 1516. Kwa kuwa nchi hiyo ilikuwa na makoloni mengi hasa barani Amerika, aliweza kusema, "Katika ufalme wangu jua halitui kamwe".


title: Kaizari Maximilian I

text: Maximilian I (22 Machi 1459 – 12 Januari 1519) alikuwa Kaizari wa Dola la Ujerumani kuanzia 1493 hadi kifo chake. Alimfuata baba yake Federiki III, na kufuatiwa na mjukuu wake Karoli V.


title: Kaizari Federiki III

text: Federiki III (21 Septemba 1415 – 19 Agosti 1493) alikuwa Kaizari wa Dola la Ujerumani kuanzia 1440 hadi kifo chake. Alimfuata binamu yake Albert II, na kufuatiwa na mwana wake Maximilian I. Tarehe 19 Machi 1452, alivishwa taji la Kaizari na Papa Nikolasi V mjini wa Roma, akiwa Kaizari wa mwisho kuvishwa hivyo.


title: Isimu

text: Isimu (au "maarifa ya lugha") ni sayansi inayochunguza lugha. Imegawiwa katika matawi mbalimbali:


title: Fonetiki

text: Fonetiki (kutoka Kiingereza "Phonetics") ni tawi la sayansi ya isimu. Inashughulikia uchunguzi wa sauti za lugha za binadamu, pamoja na utamkaji na usikiaji wake. Kwa ujumla, fonetiki ni tawi la isimu linalochunguza jinsi sauti zinavyozalishwa, zinavyosafirishwa na zinavyomfikia msikilizaji.


title: Fonetiki

text: Etimolojia ya neno fonetiki imebeba dhana mbili: foni na etiki. Foni humaanisha sauti, ilihali etiki ni dhana pana kidogo.


title: Fonetiki

text: Vitamkwa huandikwa kwa kutumia alfabeti ya kifonetiki ya kimataifa (au IPA, kifupi cha jina lake kwa Kiingereza, "International Phonetic Alphabet").


title: Fonetiki

text: Fonetiki inagawanyika katika:


title: Fonolojia

text: Fonolojia (hasa huitwa Sarufi Matamshi) ni tawi la sayansi ya isimu. Inashughulikia uchunguzi wa mfumo wa sauti katika lugha fulani, kwa mfano ugawanyaji wa irabu na konsonanti.


title: Fonolojia

text: Ala za sauti (vipashio vya utamkaji) zinatumika katika utamkaji wa fonimu (vitamkwa) za lugha husika. Mkondo wa hewa wakati wa utamkaji. Kuwepo na kutokuwepo kwa mguno wakati wa utamkaji (guna/siguna).


title: Fonolojia

text: Utanzu huu hushughulikia kanuni zinazotawala uchambuzi wa mfumo wa sauti, yaani, sauti kutamkwaje na wapi katika kinywa cha mwanadamu.


title: Fonolojia

text: Matokeo ya uchunguzi wa kifonolojia yana umuhimu katika kubuni alfabeti.


title: Fonolojia

text: Dhana ya fonolojia inajipambanua vizuri zaidi ikifasiliwa kwa kutofautishwa na fonetiki. Wakati fonetiki ni taaluma inayochunguza sauti zitamkwazo na binadamu bila kuzihusisha na lugha yoyote, fonolojia huchunguza mfumo wa sauti wa lugha mahususi kama vile sauti za Kiswahili, Kiingereza, Kimwera na Kinyaturu. Kwa ufupi, fonetiki huchunguza sauti zote zitamkwazo na binadamu; fonolojia huchunguza mfumo wa sauti wa lugha mahususi.


title: Fonolojia

text: Hivyo, fonetiki huchunguza sauti nyingi kadiri iwezekanavyo, lakini fonolojia huchunguza sauti chache tu zilizomo katika mfumo wa sauti wa lugha husika. Mathalani, mfumo wa sauti wa lugha ya Kiswahili una sauti thelathini tu (irabu tano na konsonanti ishirini na tano).


title: Fonolojia

text:
Jambo lingine la kuzingatia ni vipashio vya kiuchambuzi vya matawi haya mawili. Wakati fonetiki kipashio chake cha msingi ni "foni", fonolojia kipashio chake cha msingi ni "fonimu". Kwa kuzingatia maelezo ya hapo awali, ni wazi kuwa foni ni nyingi zaidi kuliko fonimu, kwa kuwa foni ni kila sauti itamkwayo na binadamu, wakati fonimu ni sauti zile tu zilizomo katika mfumo wa sauti wa lugha mahususi. Hivyo, kuna fonimu za Kiswahili, za Kiingereza, za Kichina, n.k., lakini foni si za lugha yoyote, wala huwezi kusema kwa uhakika kuna foni ngapi, kwa kuwa bado kuna lugha nyingi duniani ambazo hazijatafitiwa.
Historia ya fonolojia inaweza kuwa imeanza na Ashtadhyayi, sarufi ya Kisanskrit iliyoandikwa na Pāṇini katika karne ya 4 KK. Kwa namna ya pekee Shiva Sutras, nyongeza ya Ashtadhyayi, inaorodhesha fonemi ya lugha hiyo, pamoja na kujadili mofolojia, sintaksia na semantiki.


title: Sanaa

text: Sanaa (kutoka neno la Kiarabu) ni ufundi anaoutumia mwanadamu ili kuwasilisha fikra au mawazo yaliyo ndani ya akili yake.


title: Sanaa

text: Vilevile sanaa ni uzuri unaojiibua katika umbo lililosanifiwa.


title: Sanaa

text: Kusanifu ni kuumba, kufanya jambo au kitu kwa kutumia ufundi/ustadi ili kiweze kuvutia watu kwa uzuri wake. Mtu hueleza hisia zinazomgusa kwa kutumia umbo fulani ambalo limesanifiwa.


title: Sanaa

text: Hivyo kazi yoyote ya sanaa inategemewa ioneshe ufundi wa hali ya juu ili iwe na mvuto kwa hadhira yake.


title: Sanaa

text: Tunaweza kuona kazi ya sanaa kupitia tanzu za fasihi, uchoraji, ususi, ufumaji, utarizi, uchongaji, ufinyanzi na kadhalika.


title: Sanaa

text: Kila umbo huwa na nyenzo zinazotumika katika kuliumba umbo hilo. Kwa mfano katika uchongaji kuna mti (gogo), panga, tezo, msasa, rangi na kadhalika.


title: Sanaa

text: Hizi ni sanaa ambazo uzuri wake hujitokeza katika umbo la kudumu, umbo ambalo linaweza kuhifadhiwa, hivi kwamba uzuri wake ukaendelea kuonekana wakati wowote ule.


title: Sanaa

text: Hizi ni baadhi tu ya aina za sanaa ambazo hutoa umbo la kudumu:


title: Sanaa

text: Uzuri wa sanaa hizi umo katika umbo la vitendo, hivyo ilimradi kuupata uzuri huo ni lazima kutazama vitendo vinavyofanyika. Katika sanaa hizi lazima kuwe na chenye sifa kuu nne, ambazo ni:


title: Sanaa

text:
Kati ya hizo, fasihi ni tanzu ya pekee kwa sababu zifuatazo:

,


title: Watiriko

text: Watiriko ni kabila dogo lililokaa kusini mwa wilaya ya Mpwapwa, mkoa wa Dodoma ulio katikati ya nchi ya Tanzania, hasa Kibakwe, Chamtumile, Ikuyu na maeneo ya karibu na hayo.


title: Watiriko

text: Kabila hilo lina asili ya mchanganyiko wa kabila la Wahehe na kabila la Wagogo. Maneno yao ni mchanganyiko wa maneno ya makabila hayo mawili, isipokuwa mila na desturi zao zimeelemea sana kwa Wagogo, mfano: wanatahiri watoto wa kiume na wa kike, michezo yao ya kiutamaduni na nyimbo zao ni za Kigogo.


title: Watiriko

text: Inasemekana wahamizi wa zama za vita vya kikabila kabla ya vita kuu ya kwanza, walitokea upande wa kusini wa Tanganyika, hasa mkoa wa Iringa, wakaja mpaka mto Ruaha, wakavuka mto hadi Mpwapwa kusini ya sasa, wakachagua kuishi huko.


title: Watiriko

text: Kusudi wapate kukubalika katika jamii ya nchi hii mpya (ambapo ilikuwa ni himaya ya Wagogo, ijapo walikuta sehemu ile haikuwa na wakazi) iliwalazimu kuiga mila na desturi za wenyeji wa karibu na eneo lile, mfano: kutoga masikio, kutoa meno mawili ya chini, kufanya tohara kwa wanaume na watoto wa kike. Kwa njia hiyo walikubalika katika jamii ile na waliweza kuwa watawala (au "watemi").


title: Watiriko

text: Waliweza kuoa wenyeji wa pale, na matokeo yake ikapatikana lugha iliyokuwa mchanganyiko wa Kigogo na Kihehe; hadi leo lugha hiyo wanaiita Kitiriko.


title: Watiriko

text: Kabila hili linatawaliwa na koo chache zenye nguvu kama vile Mduwile ambao chimbuko lao ni maeneo ya bondeni katika kijiji cha Lwihomelo ambapo kuna eneo lijulikanalo kama Pitiliko. Koo nyingine ni kama Chugulu, Semwali ambao asili yao ni mlima Semi karibu na Kibakwe.


title: Kitiriko

text: Kitiriko ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania, mchanganyiko wa Kihehe na Kigogo. Inasemwa na Watiriko.


title: Kaizari Ferdinand I

text: Ferdinand I (10 Machi 1503 – 25 Julai 1564) alikuwa Kaizari wa Dola la Ujerumani kuanzia 1558 hadi kifo chake. Alimfuata kaka yake, Karoli V, na kufuatiwa na Maximilian II.


title: Kaizari Maximilian II

text: Maximilian II (31 Julai 1527 – 12 Oktoba 1576) alikuwa Kaizari wa Dola la Ujerumani kuanzia 1564 hadi kifo chake. Alimfuata baba yake, Ferdinand I, na kufuatiwa na Rudolf II.


title: Kaizari Rudolf II

text: Rudolf II (18 Julai 1552 – 20 Januari 1612) alikuwa Kaizari wa Dola la Ujerumani kuanzia 12 Oktoba 1576 hadi kifo chake. Alimfuata baba yake, Maximilian II, na kufuatiwa na mdogo wake, Matthias.


title: Kaizari Matthias

text: Matthias (24 Februari 1557 – 20 Machi 1619) alikuwa Kaizari wa Dola la Ujerumani kuanzia 1612 hadi kifo chake. Alimfuata kaka yake, Rudolf II, na kufuatiwa na Ferdinand II.


title: Kaizari Ferdinand II

text: Ferdinand II (9 Julai 1578 – 15 Februari 1637) alikuwa Kaizari wa Dola la Ujerumani kuanzia 1619 hadi kifo chake. Alimfuata binamu yake, Matthias, na kufuatiwa na Ferdinand III.


title: Kaizari Ferdinand III

text: Ferdinand III (13 Julai 1608 – 2 Aprili 1657) alikuwa Kaizari wa Dola la Ujerumani kuanzia 1637 hadi kifo chake. Alimfuata baba yake, Ferdinand II, na kufuatiwa na Leopold I.


title: Kaizari Leopold I

text: Leopold I (9 Juni 1640 – 5 Mei 1705) alikuwa Kaizari wa Dola la Ujerumani kuanzia 1658 hadi kifo chake. Alimfuata baba yake, III, na kufuatiwa na Joseph I.


title: Kaizari Joseph I

text: Joseph I (26 Julai 1678 – 17 Aprili 1711) alikuwa Kaizari wa Dola la Ujerumani kuanzia 1705 hadi kifo chake. Alimfuata baba yake, Leopold I, na kufuatiwa na Karoli VI.


title: Kaizari Karoli VI

text: Karoli VI (1 Oktoba 1685 – 20 Oktoba 1740) alikuwa Kaizari wa Dola la Ujerumani kuanzia 1711 hadi kifo chake. Alimfuata kaka yake, Joseph I, na kufuatiwa na Karoli VII.


title: Kaizari Karoli VII

text: Karoli VII (6 Agosti 1697 – 20 Januari 1745) alikuwa Kaizari wa Dola la Ujerumani kuanzia mwezi wa Februari 1742 hadi kifo chake. Alimfuata Karoli VI, na kufuatiwa na Francis I.


title: Kaizari Francis I

text: Francis I (8 Desemba 1708 – 18 Agosti 1765) alikuwa Kaizari wa Dola la Ujerumani kuanzia tarehe 13 Septemba 1745 hadi kifo chake. Alimfuata Karoli VII, na kufuatiwa na Joseph II.


title: Kaizari Joseph II

text: Joseph II (13 Machi 1741 – 20 Februari 1790) alikuwa Kaizari wa Dola la Ujerumani kuanzia 1765 hadi kifo chake. Alimfuata baba yake, Francis I, na kufuatwa na mdogo wake, Leopold II.


title: Kaizari Joseph II

text: Sera zake katika utawala Austria peke yake miaka 1780-1790 zimeitwa "Ujosefu" (au "Josefini"). Sera hizo zilifuata falsafa ya mwangaza na kuingilia na kubana mamlaka ya Kanisa katika mambo mengi, hata madogo sana.


title: Kaizari Joseph II

text: Kwa sababu hiyo alilaumiwa vikali na Kanisa Katoliki na kuhusianishwa na tapo la Wamasoni.


title: Kaizari Joseph II

text: Pamoja na hilo, alipatwa na upinzani mkubwa, na hatimaye alifuta baadhi ya maamuzi yake.


title: Kaizari Joseph II

text: Alipokufa, Leopoldo II alizidi kurudisha mambo yalivyokuwa awali na kujali hisia za wananchi.


title: Kaizari Leopold II

text: Leopold II (5 Mei 1747 – 1 Machi 1792) alikuwa Kaizari wa Dola la Ujerumani kuanzia 1790 hadi kifo chake. Alimfuata kaka yake, Joseph II, na kufuatiwa na Francis II.


title: Kaizari Francis II

text: Francis II (12 Februari 1768 – 2 Machi 1835) alikuwa Kaizari wa Dola la Ujerumani kuanzia 1792 hadi kujiuzulu mwaka wa 1806. Alimfuata baba yake, Leopold II. Alipojiuzulu, Dola Takatifu la Kiroma la Taifa la Ujerumani lilivunjika hadi mwaka wa 1871.


title: Kaizari Sigismund

text: Sigismund (15 Februari 1368 – 9 Desemba 1437) alikuwa Kaizari wa Dola la Ujerumani kuanzia 1410 hadi kifo chake. Alivishwa taji la Kaizari mwaka wa 1433 tu. Alimfuata Rupert, na kufuatiwa na Albert II.


title: Sari

text:
Sari (Kitapuri: Sari ) ni makao makuu ya mkoa wa Mazandaran katika Uajemi.
Idadi ya wakazi inakadiriwa kuwa takriban nusu milioni. Mji uko kaskazini ya milima ya Alborz na karibu na Bahari ya Kaspi.


title: Charles Wilson

text: Charles Thomson Rees Wilson (14 Februari 1869 – 15 Novemba 1959) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Uskoti. Hasa alichunguza mionzi ya aina mbalimbali. Mwaka wa 1927, pamoja na Arthur Compton alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Louis-Victor Broglie

text: Louis-Victor Broglie (15 Agosti 1897 – 19 Machi 1982) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Ufaransa. Hasa alichunguza sifa za elektroni na nadharia ya kwanta. Mwaka wa 1929 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Paul Dirac

text: Paul Adrien Maurice Dirac (8 Agosti 1902 – 20 Oktoba 1984) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Uingereza. Hasa alichunguza sifa za elektroni ndani ya nadharia ya kwanta. Mwaka wa 1933, pamoja na Erwin Schrodinger alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Enrico Fermi

text: Enrico Fermi (29 Septemba 1901 – 28 Novemba 1954) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Italia. Baadaye alihamia Marekani. Hasa anajulikana kwa uchunguzi wake wa atomu na mambo ya kinyukia kwa jumla. Mwaka wa 1938 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Isidor Rabi

text: Isidor Isaac Rabi (29 Julai 1898 – 11 Januari 1988) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza sifa za atomu. Mwaka wa 1944 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Percy Bridgman

text: Percy Williams Bridgman (21 Aprili 1882 – 20 Agosti 1961) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza sifa za halijoto na kanieneo. Mwaka wa 1946 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Edward Appleton

text: Edward Appleton (6 Septemba 1892 – 21 Aprili 1965) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Uingereza. Hasa alichunguza mionzi katika anga ya nje. Mwaka wa 1941 alipewa cheo cha "Sir" cha Uingereza. Mwaka wa 1947 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Patrick Blackett

text: Patrick Maynard Stuart Blackett (18 Novemba 1897 – 13 Julai 1974) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Uingereza. Hasa alichunguza mionzi katika anga ya nje. Mwaka wa 1948 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Hideki Yukawa

text: Hideki Yukawa (23 Januari 1907 – 8 Septemba 1981) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Ujapani. Hasa alichunguza vijipande vya atomu. Mwaka wa 1949 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Cecil Frank Powell

text: Cecil Frank Powell (5 Desemba 1903 – 9 Agosti 1969) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Uingereza. Hasa alichunguza vijipande vya atomu. Mwaka wa 1950 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: John Douglas Cockcroft

text: John Douglas Cockcroft (27 Mei 1897 – 18 Septemba 1967) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Uingereza. Hasa alichunguza kiini cha atomu. Mwaka wa 1948 alipewa cheo cha "Sir". Mwaka wa 1951, pamoja na Ernest Walton alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Ernest Walton

text: Ernest Walton (6 Oktoba 1903 – 25 Juni 1995) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Ireland. Hasa alichunguza mwendo wa vijipande vya atomu. Mwaka wa 1951, pamoja na John Douglas Cockcroft alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Edward Purcell

text: Edward Mills Purcell (30 Agosti 1912 – 7 Machi 1997) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza usumaku wa atomu. Mwaka wa 1952, pamoja na Felix Bloch alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Felix Bloch

text: Felix Bloch (23 Oktoba 1905 – 10 Septemba 1983) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Uswisi. Hasa alichunguza usumaku ndani ya atomu. Mwaka wa 1952, pamoja na Edward Purcell alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Frits Zernike

text: Frits Zernike (16 Julai 1888 – 10 Machi 1966) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Uholanzi. Hasa anajulikana kwa uvumbuzi wake wa hadubini iwezeshayo kuangalia vyembe hai. Mwaka wa 1953 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Max Born

text: Max Born (11 Desemba 1882 – 5 Januari 1970) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa alichunguza sifa za mawimbi na kuboresha nadharia ya kwanta. Mwaka wa 1954, pamoja na Walther Bothe alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Walther Bothe

text: Walther Wilhelm Georg Bothe (8 Januari 1891 – 8 Februari 1957) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa anajulikana kwa kuvumbua njia mpya ya kutambua vijipande vya atomu. Mwaka wa 1954, pamoja na Max Born alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Polykarp Kusch

text: Polykarp Kusch (26 Januari 1911 – 20 Machi 1993) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza sifa za kisumaku za elektroni. Mwaka wa 1955, pamoja na Willis Lamb alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Willis Lamb

text: Willis Eugene Lamb (12 Julai 1913 – 15 Mei 2008) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza usumaku wa atomu na kuboresha nadharia ya kwanta. Mwaka wa 1955, pamoja na Polykarp Kusch alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Adolf Windaus

text: Adolf Windaus (25 Desemba 1876 – 9 Juni 1959) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa alichunguza dutu zinazofanya kazi kibiolojia, kama vitamini. Mwaka wa 1928 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Richard Zsigmondy

text: Richard Zsigmondy (1 Aprili 1865 – 23 Septemba 1929) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Austria. Hasa alichunguza koloidi. Mwaka wa 1925 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Arthur Harden

text: Arthur Harden (12 Oktoba 1865 – 17 Juni 1940) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Uingereza. Hasa alichunguza sifa za sukari na kazi za vimeng'enya. Mwaka wa 1929, pamoja na Hans von Euler-Chelpin alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia. Mwaka wa 1936 alipewa cheo cha "Sir".


title: Hans von Euler-Chelpin

text: Hans Karl August Simon von Euler-Chelpin (15 Februari 1873 – 7 Novemba 1964) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Uswidi. Hasa alichunguza vimeng'enya na vitamini. Mwaka wa 1929, pamoja na Arthur Harden alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Carl Bosch

text: Carl Bosch (27 Agosti 1874 – 26 Aprili 1940) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa alichunguza njia za usanisi kwa kanieneo kubwa. Mwaka wa 1931, pamoja na Friedrich Bergius alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Friedrich Bergius

text: Friedrich Bergius (11 Oktoba 1884 – 30 Machi 1949) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa alichunguza ubadilishaji wa dutu mbalimbali, kwa mfano mkaa kuwa petroli, au mbao kuwa sukari. Mwaka wa 1931, pamoja na Carl Bosch alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Harold Urey

text: Harold Clayton Urey (29 Aprili 1893 – 5 Januari 1981) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Marekani. Hasa anajulikana kwa kugundua deuterium. Mwaka wa 1934 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.