title: Universidade do Estado de Minas Gerais

text: Universidade do Estado de Minas Gerais (UEMG) ni chuo kikuu nchini Brazil, kilichoanzishwa mwaka 1989 katika Belo Horizonte, Brazil.


Centro Federal de Educação Tecnológica de Minas Gerais (Cefet-MG) ni chuo kikuu nchini Brazil, kilichoanzishwa mnamo mwaka 1910 katika Belo Horizonte, Brazil.


Chuo Kikuu cha Celso Suckow da Fonseca (Centro Federal de Educação Tecnológica Celso Suckow da Fonseca, Cefet-RJ) ni chuo kikuu nchini Brazil, kilichoanzishwa mnamo mwaka 1917 katika Rio de Janeiro, Brazil.


Chuo Kikuu cha Recôncavo da Bahia (Universidade Federal do Recôncavo da Bahia, UFRB) ni chuo kikuu nchini Brazil, kilichoanzishwa mnamo mwaka 2006 katika Cruz das Almas, Brazil.


title: Instituto Federal da Bahia

text: Instituto Federal da Bahia (IFBA) ni chuo kikuu nchini Brazil, kilichoanzishwa mnamo mwaka 1910 katika Salvador, Brazil.


title: Vitenzi vishiriki vipungufu

text: Vitenzi vishirikishi vipungufu (alama yake ya kiisimu ni: t) ni vitenzi chenye mzizi wa NDI-. Vitenzi hivi hujulisha msisitizo wa jambo. Vitenzi vishirikishi vipungufu huchukua viambishi vya nafsi na viambishi vya ngeli vya urejeshi.


title: Vitenzi vishiriki vipungufu

text: Kuna mizizi miwili ya vitenzi vishirikishi vipungufu. Navyo ni mzizi wa nafsi na ngeli za urejeshi.


title: Vielezi vya idadi

text: Vielezi vya idadi au kiasi (alama yake ya kiisimu ni: E) ni maneno yanayofafanua kielezi kuwa kitenzi hicho kitemetendeka mara ngapi au kwa kiasi gani. Idadi hiyo inaweza kuwa idadi ya jumla au idadi kamili/halisi.


title: Vielezi vya mahali

text:
Vielezi vya mahali (alama yake ya kiisimu ni: E) ni maneno yanayofafanua kielezi kwa kujulisha mahali ambapo kitenzi hicho kinatendeka/kimetendeka.
Vielezi vya mahali hujengwa kwa kuambikwa (kuambikwa = kuambatanishwa) NI mwishoni mwa nomino inayokubali upatanisho wa kisarufi baada ya kuongezewa hiyo ni mwishoni mwake.


title: Ukristo nchi kwa nchi

text: Ukristo ndio dini kubwa duniani mwanzoni mwa karne ya 21, ukikadiriwa kuwa na waumini bilioni 2.3 kati ya watu bilioni 7 duniani, ambao ni sawa na 1/3.


title: Ukristo nchi kwa nchi

text: Kati ya madhehebu yake, Kanisa Katoliki linaongoza kwa kuwa na waumini bilioni 1.09, likifuatwa na Uprotestanti (uliogawanyika sana), Waorthodoksi, Waorthodoksi wa Mashariki na wengineo.


title: Ukristo nchi kwa nchi

text: Nchi inayoongoza kwa idadi ya Wakristo ni Marekani, likifuatwa na Brazil na Mexico.


title: Ukristo nchi kwa nchi

text: Ukristo, katika madhehebu yake mojawapo, ni dini rasmi ya nchi 15: Argentina (Kanisa Katoliki), Bolivia (Kanisa Katoliki na Ukristo kwa jumla), Costa Rica (Kanisa Katoliki), Denmark (Walutheri), El Salvador (Kanisa Katoliki), England (Anglikana), Greece (Waorthodoksi), Armenia(Kanisa la Kitume la Armenia), Georgia (Waorthodoksi),Ethiopia (Waorthodoksi wa Mashariki) Iceland (Walutheri), Liechtenstein (Kanisa Katoliki), Malta (Kanisa Katoliki), Monaco (Kanisa Katoliki), Norway (Walutheri), Vatican City (Kanisa Katoliki).


title: Ukristo nchi kwa nchi

text: Takwimu zifuatazo zimekokotolewa hasa Marekani: State Department's" International Religious Freedom Report", the" CIA World Factbook", Joshua Project, Open doors, Pew Forum and Adherents.com.


title: Ukristo nchi kwa nchi

text: Kushoto: Orodha ya nchi zinazoongoza kwa idadi ya Wakristo. Kulia: Orodha ya nchi zinazoongoza kwa asilimia ya Wakristo kati ya wakazi wote.


title: Ukristo nchi kwa nchi

text: Kwa jumla kati nchi 126 Wakristo ndio wengi kati ya wakazi wote.


title: Ljusdal

text: Ljusdal ni eneo katika Hälsingland, Uswidi.


title: Vertebrata

text: Vertebrata ni jina la kitaalamu la kutaja wanyama wote wenye uti wa mgongo. Mifano ni mamalia, ndege (Aves), reptilia (wanyama watambaaji kama nyoka au mamba) na samaki. Mwanadamu pia huhesabiwa humo kibiolojia.


title: Vertebrata

text: Vertebrata wana kiunzi cha ndani, neva kuu zinapitishwa ndani ya uti wa mgongo zinapohifadhiwa ndani ya ganda la mfupa. Kuna kitovu cha neva upande wa juu ya uti wa mgongo na kwa wanyama walioendelea zaidi kitovu hiki kimeendelea kuwa ubongo unahifadhiwa ndani ya fuvu.


title: Vertebrata

text: Vertebrata wako kote duniani kwenye mabara yote na aina mbalimbali za mazingira kuanzia nchi kavu, baharini hadi tako la bahari na hewani (ndege). Takriban spishi 58.000 zinajulikana. Ni wananyama wakubwa maana wanyama wasio na uti wa mgongo kwa jumla ni wadogo zaidi hadi wadogo sana.


title: David Hellenius

text: Nils David Hellenius (amezaliwa tarehe 28 Februari, 1974) ni mchekeshaji, mwigizaji wa filamu na mtangazaji wa televisheni kutoka Uswidi.


title: Vaasa

text: Vaasa ni mji katika Österbotten, Finland.


title: Vaasa

text: Vaasa ilianzishwa mwaka 1606 na Karl IX.


title: Moderaterna

text: Moderata samlingspartiet (au kwa kifupi "Moderaterna") ni chama cha siasa nchini Uswidi.


title: Moderaterna

text: Chama cha Moderaterna kilianzishwa mwaka wa 1904 chini ya jina "Allmänna valmansförbundet".Moderaterna husogeza siasa ya uchumi wa soko na ubepari.


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text: Dunia Uwanja wa Fujo ni riwaya iliyoandikwa na Euphrase Kezilahabi mwaka wa 1975. Ni riwaya ambayo inasawili maisha ya wanadamu hususani waishio Afrika Mashariki, hasa hasa katika nchi ya Tanzania.


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text: “Dunia Uwanja wa Fujo” inaelezea jinsi maisha yaliyopo duniani ni sawasawa na fujo, kwani kila mtu anayekuja duniani huleta fujo zake na baadaye kutoweka. Mwandishi anaelezea kwamba kila mtu anafanya fujo zake na kusababisha matatizo mbalimbali katika jamii yake kama vile mauaji, ukabila, umalaya, uchawi, ubakaji, ulevi wa kupindukia n.k. Hivyo basi mwandishi anaamini kwamba katika dunia kila mtu anakuja na fujo zake na kutoweka. Kwa mfano, mhusika Tumaini katika riwaya hii ameleta fujo zake kama vile umalaya, mauaji na mengine mengi na baadaye kutoweka.


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text: Fani za kijadi ndizo zilizosababisha riwaya izalike. "Dunia ni Uwanja wa Fujo” ni mojawapo ya riwaya zilizotokana na fani ya kijadi ambayo ni sira. Sira ni fani ya kijadi ambayo hujumuisha wasifu na tawasifu, yaani habari za maisha ya watu; kwa mfano mwandishi E. Kezilahabi katika riwaya yake hii amejaribu kumuonyesha mhusika Tumaini maisha aliyokuwa akiishi.


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text: Mfano uk. 11, “Alibatizwa, alikuwa mtoto wa mwalimu Kapinga……”. Vile vile Tumaini alikuwa mlevi, malaya, mfano uk. 73 “mwenyewe kaingiaaaa, tajiri wetuuu”. Hivyo basi riwaya hii inasadifu kuwa ni mojawapo ya riwaya za fani za kijadi ambayo hujumuisha wasifu wa mhusika Tumaini toka mwanzo hadi mwisho wa maisha yake.


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text: Muundo ni namna visa na matukio hufuatana kwa mtiririko. Hivyo tunaweza kusema pia muundo ni mfuatano wa masimulizi katika kazi ya fasihi. Katika riwaya hii mwandishi ametumia muundo wa rejea pamoja na changamano.


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text: Katika muundo wa rejea mwandishi anaanza kwa kuonyesha maisha ya Dennis pale alipowapokea wageni akina Tumaini na pia kurejelea kwa kuonyesha maisha ya Dennis pale tangu utoto wake (uk.66).


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text: Pia mwandishi ametumia muundo changamano au rukia ambapo visa vinakuwa vinarukiana: hii inajidhihirisha sehemu ya kwanza ambapo anatuonyesha nyumbani kwa Kasala ambaye anaishi kijijini Bugolola; kisa hakijaisha tunaona pia kisa cha Tumaini (uk.11) ambapo mwandishi anaonyesha alivyozaliwa na kubatizwa.


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text: Mwandishi pia ameigawa kazi yake katika sehemu kuu tatu na kila sehemu ameipa namba ili kusadifu yaliyomo katika kazi yake ya riwaya.


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text: Katika sehemu ya kwanza E. Kezilahabi amewachora wahusika kwa kuonyesha adha na matatizo mbalimbali yanayoikabili jamii ya Bugolola, kwa mfano ushirikina, umalaya na ulevi: mambo hayo yote ameyaonyesha katika namba 1, 2, 3, 4, 5.


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text: Pia katika sehemu ya pili tunamuona Tumaini akiwashawishi akina John na Anastasia kwenda nao mjini Dar es Salaam, lakini inakomea Shinyanga baada ya kukutana na dada ya Dennis, kitu kilichompelekea Tumaini na wenziwe kuanza maisha mapya mjini Shinyanga. Lakini katika maisha hayo Tumaini na John wanakuwa wenye kupenda pombe na ansa, kitu kilichopelekea kufilisika kwa Tumaini.


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text: Sehemu ya tatu inaonyesha baada ya Tumaini kuamua kufanya kazi alivyopata mafanikio makubwa, lakini mafanikio hayo yanaingia doa baada ya serikali kuingiza mfumo wa ujamaa, kitu kilichopelekea mali zote za Tumaini. Mwisho kabisa tunamuona akichukua jukumu la kumuua mkuu wa wilaya ya Shinyanga ambaye ndiye alikuwa msimamizi mkuu wa shughuli za ujamaa; kitendo hicho kinapelekea hukumu ya kifo kwa Tumaini (namba 12, 13, 14).


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text: Mbunda Msokile (1992:206) anasema kuwa msuko ni mtiririko au mfuatano wa matukio yanayosimuliwa toka mwanzo mpaka mwisho. Hali hii huandamana na uchaguzi au mpangilio na ufundi wa kusimulia matukio yaliyoungwa vyema katika kazi ya sanaa ya kubuni itumiayo lugha. Lakini ufafanuzi huo si tofauti na ule unaofafanua muundo, kwani nao ni mtiririko wa matukio jinsi yanavyopangwa kiufundi kutoka mwanzo wa simulizi hadi mwisho.


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text: Pesa za urithi alizoachiwa Tuamini pamoja na malezi mabaya kutoka kwa wazazi wake ndizo zinazokuwa usababishi wa utovu wa nidhamu wa Tumaini katika kijiji chao cha Bugolola, mambo hayo ya utovu wa nidhamu ni kama vile: kuwa mlevi, malaya, kutofanya kazi, pia kutumia ovyo mali alizoachiwa. Mfano katika uk.15 “tunamuona mama yake Tumaini akimkabithi Tumaini funguo ya kufungua sanduku la marehemu baba yake ambalo lilikuwa limebeba urithi wake.


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text: Tumaini baada ya kupewa pesa za urithi hapa ndio tunaona mshitikizo kwani pesa za urithi zilimsababisha kuamua kuacha shule na kuanza kuzitumia pesa hizo ovyo kama vile ukahaba, umalaya, ulevi na mengineyo (uk. 16, 17).


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text: Pia katika riwaya hii msuko unaendelea kuonekana pale ambapo Tumaini, John na Anastazia walipofika Mwanza na kufanya maamuzi ya kuelekea Dar es Salaam baada ya kuona eneo la Mwanza halitawafaa kwa kuanza maisha mapya kwani palikuwa karibu mno na kijini kwao; sababu nyingine ilikuwa akina Tumaini hawakuondoka kijijini kwa wema. Safari yao ya kuelekea Dar es Saalam inafikia kikomo pale ambapo walipofika Shinyanga na kukutana na Dennis ambaye aliwasihi wasitishe safari yao ili aambatane nao wakapajue kwake na kumpasha habari juu ya mambo yaliyokuwa yakiendelea kijijini kwao Mugele (uk. 55-72).


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text: Hali ya kuahirisha safari ya kuelekea Shinyanga ilisababisha akina Tumaini kuanza maisha mapya mjini Shinyanga na kwa vile Tumaini alikuwa na pesa nyingi za urithi alianza maisha ya anasa; hali hiyo ilipelekea Tumaini kuishiwa kipato na kutafuta kazi ya ulinzi ambayo alisaidiwa na Dennis katika kuipata (uk.114). Lakini pindi alipoanza kazi hiyo alijikuta akichukiwa na watu mbalimbali kutokana na kazi yake ya kuchunguza watu siri zao na kuziripotisha serikalini. Kazi hiyo ilisababisha hata baadhi ya watu kumkimbia Tumaini mahali alipotia mguu wake. Mfano pindi alipofika baa wateja walikunywa haraka haraka na kukimbia hali hiyo ilisababisha wenye biashara zao kumchukia Tumaini na ikafikia hatua ya kumtafutia Tumaini wajambazi wa kumuadabisha Tumaini.


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text: Baada ya Tumaini kutafutiwa majambazi na kuwa amehadabishwa hali hiyo inatumika kama usababishi wa Tumaini kuichukia kazi yake na kuamua kutafuta kazi nyingine ya kujiajili yeye mwenyewe, kazi yenyewe ilikuwa ni kazi ya ukulima japo alianza kama mkulima mdogo lakini baadae akajikuta akipata maendeleo makubwa katika kazi yake mfano alinunua shamba kubwa na alitumia Trekta katika shuguli zake za kilimo. Lakini ng'ombe wa maskini hazai: serikali ikapitisha mfumo wa ujamaa ambapo ilidai hakuna umiliki binafsi na mali zote ni za ni za umma hali hiyo ilisababisha kumuingiza tumaini matatani kwa hakukubaliana na hali hiyo na kupelekea kufanya tukio la mauaji ambapo alimuua mkuu wa wilaya ambaye ndiye alikuwa ni kiongozi wa ujamaa (uk. 114). Kitendo hicho kilitumika kama usababishi kwa Tumaini kuwekwa chini ulinzi wa polisi na hatimaye kuhukumiwa kunyongwa (uk. 131).


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text: Mtindo ni jinsi msanii anavyotumia ufundi, umahiri na hisia zake katika kutenda au kueleza jambo fulani. Katika riyawa hii kuna mitindo mbalimbali ambayo mwandishi ameitumia; ni kama vile:


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text: Mwandishi pia ametumia wimbo kwa mtindo wa shairi katika kazi yake hii kwa mfano katika uk. 13 tunona Tumaini akiandika shairi ambalo lilisomwa na mwalimu darasani kama ifuatavyo.


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text:
Mwandishi ametumia wimbo wa maungunzo, mwandishi katika mtindo wa mazungumzo ametumia nafsi zote tatu yaani nafsi ya nafsi ya kwanza, nafsi ya pili, nafsi ya tatu katika kazi yake hii, kwa mfano.
- Uk. 13 tuaona nafsi ya kwanza umoja “nitaoa msichana” na
- uk. 27 tunaona nafsi ya kwanza wingi. “hata sisi,” pia
- Pia nafsi ya pili katika riwaya hii imetumika kwa mfano uk. 36 “…wewe kasala
Pia nafsi ya tatu katika riwaya hii tunaona katika uk. 35 “….yeye alisema kwa machozi


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text: Lugha ni muhimu katika kazi ya fasihi. Pasipo lugha hakuna riwaya. Mwandishi wa riwaya hii ametumia lugha sanifu iliyosheheni taswira, mkoto, misemo, methali, tamathali za semi, nahau, lugha za kigeni, na mbinu zingine za kisanaa kama ifuatavyo:


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text: Lugha sanifu ni mojawapo ya lugha ambayo mwandishi ametumia toka mwanzo hadi mwisho. Lugha iliyotumika ni Kiswahili sanifu.


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text: Pia mwandishi ametumia lugha isiyo sanifu kwa kiasi kidogo. Kwa mfano katika uk. 5, Mwandishi anasema “…. Batoto bamenisosondogorasondogola na chichwa, bengine bamenikorokorakorokora na kucha”. Uk. 30 “…. Vizuri walilia kwa sauti za kutisha, yuhuu. Huba, huba, huba. Wotha ,wotha”


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text:
Lugha ya kigeni imetumiwa na E. Kezilahabi katika riwaya yake hii. Lugha ya kigeni aliyotumia ni Kiingereza kwa mfano:
- “Africans royal bar” (uk. 62).
- “Snow cap” (uk. 62)
- “You are too optimistic about life and you are too pessimistic” (uk. 65, 66).
- “Welcome back” (uk. 88).
- “Security (uk. 89 na 90).


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text:
Mchanganyo ndimi: Ni matumizi ya lugha ambayo mwandishi ametumia katika riwaya hii. Mchanganyo ndimu ni ile hali mtu kuongea kwa kutumia lugha zaidi ya mbili.
- Mfano: “mimi …naturalist” (uk. 41).


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text:
Lugha za matusi: mbinu nyingine zilizotumiwa na mwandishi katika riwaya hii ni lugha za matusi kwa mfano:
- “Washenzini ninyi”. (uk. 12).
- “Kumbe bado washenzi” (uk. 50).
- “Yule mshenzi amekwenda” (uk. 93)
- “Nimemfukuza mbwa tumaini (uk. 109).
- “Kwanza wewe bwege. (uk. 121).
- “…. Alidakia na kusema unyokonyoko (uk. 122).
Tamathali za semi: Ni maneno yanayotumiwa yanayotumiwa na wasanii ili kutia nguvu katika kazi hiyo. Hivyo tamathali za semi zinazotumika katika riwaya hii ni pamoja na:


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text:
Tasbihiha/Mshabaha: Ni maneno ambayo hutumia kulinganisha kitu na kitu kingine kwa kutumia maneno kama vile “mithili, sawa, kama” mfano:
- “Miaka ni kama kunguni” (uk. 6).
- “Baba yako atakuwa mkali kama samba” (uk. 6).
- “Mapenzi ni kama mpunga mototo wangu” (uk. 14).
- “Lakini mimi ninaumwa ninaumwa kama panya.” (uk. 17).
- “Si tutakufa kama mbwa” (uk. 19).
- “Kukaa kama watakatifu” (uk. 19).
- “Aliyekunyata nyumbani kwake kwa uoga kama panya aliyesikia mlio wa paka”. (uk. 130).
Sitiari: Ni tamathali za semi ambazo ulinganisha vitu vizuri kwa kutumia viunganishi au linganishi. Mfano “ni”:
- “Watoto wote yatima ni watoto wangu” (uk. 15).
- “Huyo ni baba yako” (uk. 12).
- “Ujamaa ni mzuri” (uk. 112).


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text:
Takriri: Ni tamathali za semi ambayo neno hujirudiarudia kwa lengo la kusisitiza jambo fulani. Takriri ni matumizi ya lugha ambayo msanii ametumia katika riwaya hii,
mfano wa takriri:
- “Mauti, mauti”. (uk. 17).
- “He! Hee! Hee!” (uk. 18)
- “Kasala, kasala, ngoja nije!”(uk. 22)
- “Yuhu! Yuhu!” (uk. 27)
- “Haa! Haa! Haa! (uk. 42)
- “Msiue, msiue!” (uk. 44)


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text:
Tashihisi: Ni tamathali za semi ambazo vitu ambavyo si viumbe hai hupewa hadhi ya kutenda kama binadamu. Mfano:
- “Mwezi uliona nyota ziliona hata jua liliona.” (uk. 12)
- “Tumaini alisikia sauti kama ya ndege akiimba kwa huzuni.” (uk. 19)
- “kila jiwe walilokalia liliwaambia “samahani umekalia bega langu”. (uk. 32)


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text: Tanakali sauti: Ni tamathali ya semi ambayo uigaji wa sauti za asili. Mfano Katika riwaya hii tanakari sauti alizotumia msanii ni kama ifuatavyo: “boooouuu! (uk. 130)


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text:
Tafsida: Ni tamathali za semi ambazo kwazo matumizi zake ni za adabu. Mfano: “Kazi kutembeza kengele zako kwenye mabaa.” Uk. 121.
- “Tumaini alikuwa akishika mahali pabaya”. Uk. 53.


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text:
Methali: Usemi wa kisanii wa kimapokeo unaofikiriwa na jamii kuwa kweli na unaotumiwa kufumbia au kutolea mifano na huwa unabeba maana pana kuliko maneno yenyewe yanayotumiwa. Kwa mfano:
- “Wema wa mtu hujulikana siku ya mazishi yake.” (Uk. 13)
- “Ugonjwa haufichwi. Afichae ugonjwa ndio hufa.” (Uk. 29)
- “Kweli wajinga ndio waalimu wa kuwafunza welevu. (uk. 78)
- “Ukishikwa shikamana.” (Uk. 102)


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text:
Misemo: Ni mafungu ya maneno yanayotumiwa na jamii ya watu wa lugha hiyo kwa namna maalumu ili kutoa mafunzo, maadili na kuihadharisha jamii. Misemo ni maneno ambayo jamii huyatumia kutokana na uzoefu katika maisha. Kwa mfano:
- “Ponda mali kifo chaja.” (Uk. 10)
- “Ulimwengu hauna mwema.” (Uk. 103)
- “Mapenzi yao sasa yalikuwa yamekwisha pata kovu”. (Uk. 108)
- “Nilitaka uniondoe kwenye mdomo wa samba.” (Uk. 24)


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text:
Nahau: Haya ni mafungu ya maneno yenye maana maalumu ambayo haitokani na maneno ya kawaida yaliyopo kwenye maneno hayo. Nahau za lugha yoyote hutumiwa zaidi na jamii yenye asili ya lugha hiyo. Kwa mfano:
- “Amezunguka mbuyu - amekula rushwa”. (uk. 25)
- “Unamvika kilemba cha ukoko”. (Uk. 71)
Tanakali sauti:
- “Booouuu!”


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text:
Mjalizo: Katika tamathali hii sentensi huwa ni mfuatano tu wa maneno yasiyo na viungo vyovyote. Mfano:
- “Wenye mashoka ! wenye mikuki na miundu! Wenye pinde na wenye mapanga walianza kulifyeka lile chaka”. (Uk. 27)


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text: Wahusika ni watu au viumbe waliokusudiwa wawakilishe tabia za watu katika kazi za fasihi. Wahusika wa fasihi ni wa aina kuu tatu,wahusika kazi ya fasihi wanaweza kuwa wahusika wakuu, wahusika wadigo, na ewahusika wajenzi. Wahusika huonyesha dhana mbili muhimu katika maisha ya watu yaani wema na mabaya pia wahusika humaanisha tabia maalumu iliyokusudiwa na jamii.


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text:
Katika riwaya ya “Dunia uwanja Fujo” wahusika wake ni mhusika mkuu, whusika wadogo, na wahusika wajenzi kama alivyoainisha Catherine Ndugo (1991) na Wangali Mwai (1991). Katika riwaya hii mwandishi ametumia wahusika wa aina tatu kwa kutumia kigezo cha Catherine na Wangeri Mwai(1991) Kama wahusika wakuu, wadogo, na wajenzi kama ifuatavyo:
Mhusika mkuu: huyu ni yule anayejitokeza kila mara katika kazi za fasihi tangu mwanzo hadi mwisho. Maudhui ya kazi ya fasihi huwa yanamzungukia na hata kutolewa na mhusika mkuu zaidi ya wahusika wengine.
Tumaini: Huyu ndiye mhusika mkuu katika riwaya hii kwani maudhui na dhamira zimejengwa juu yake. Pia tunaona wahusika wajenzi akina John, Anastazia, Dc, na mgeni kutoka Dar es saalam dhamira wanazozitenda zinamgusia mhusika mkuu ambaye ni Tumaini. Jina Tumaini ni jina ambalo amepewa na mzazi wake mzee Kapinga ambaye alikuwa mwalimu. Jina Tumaini linasadifu matumaini ya wazazi wake, pia alikuwa ni mototo pekee wa kiume katika familia ya mwalimu Kapinga pia walikuwa na matumaini pindi atakapomaliza shule ndio atakuwa msaada wao katika familia na pindi watakapokuwa wazeeka. Mambo hayo yanapatikana katika (uk.11). Inasema “… Naam Tumaini alikuwa mtoto wa watu hawa. Tumaini kama jina lenyewe lionyeshavyo alikukuwa peke yake katika tumbo la mama yake…..”


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text:
Wasifu wake:
- Alikuwa ni mtoto wa Kapinga. (uk. 9)
- Alikuwa malaya (uk. 8, 24)
- Alikuwa mlevi (uk. 94)
- Mchapa kazi (uk. 114)
- Mtumia pesa vibaya (uk. 55)
- Alikuwa muuaji. (uk. 128)
- Alikuwa na mapenzi ya dhati kwa mkewe (uk. 128)
- Alikuwa na matusi (uk. 12)


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text: Wahusika wadogowadogo: Hawa ni wahusika ambao hawajitokezi mara kwa mara katika kazi ya fasihi ndio ambao husimamia dhamira ndogo ndogo. Katika riwaya hii ya “Dunia uwanja wa fujo” wahusika wadogo wadogo waliojitokeza ni kama ifuatavyo:


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text:
1. Kapinga. Wasifu wake:
- Baba yake Tumaini. (uk. 9)
- Alikuwa mwalimu. (uk. 9)
- Alikuwa na malezi mabaya kwa mwanae. (uk. 12)
- Alikuwa mume wa miango. (uk. 9)
- Alikuwa mbinafsi. (uk. 15)
- Alikuwa hapendi kushilikiana katika jamii. (uk. 12).


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text:
2. Kasala. Wasifu wake:
- Ni mwanakijiji wa Bugolola. (uk. 1).
- Mtoto wa Mugala. (uk. 2).
- Baba yake Misana. (uk. 2).
- Mume wake Mugele. (uk. 2).
- Mtu mwema. (uk. 4).
- Kwa kiasi fulani alikuwa mvivu. (uk. 6)


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text:
3. Mungere. Wasifu wake:
- Mke wa Kasala (uk. 2).
- Mama yake Misana (uk. 2).
- Mwanakijiji wa Bugolola (uk. 2).
- Mtu mwema na mchapa kazi. (uk. 4).


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text:
4. Misana. Wasifu wake:
- Mtoto wa Kasala (uk. 2).
- Alikuwa mtundu. (uk. 3).
- Mtoto wa Mungere (uk. 2).
- Mdogo wao akina Dennis, Leonila, Aulelia. (Uk. 5).


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text:
5. Mugala. Wasifu wake:
- Mwananchi wa Bugolola. (Uk. 3)
- Mchawi. (Uk. 3 na 7).
- Ni mama yake Kasala. (uk. 2)
- Ni mjane (uk. 4).
- Mtu mwenye hasira (uk. 22)
- Alikuwa na malezi mabaya kwa wajukuu zake (uk. 19).


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text:
6. Leonila. Wasifu wake:
- Alikuwa dada yake Dennis na Misana.
- Alikuwa mtoto wa Kasala Mungere.
- Alikuwa mpenzi wa Tumaini (uk. 8 na 24).


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text:
6. Benadeta. Wasifu wake:
- Mke wa pili wa Dennis (uk. 121)
- Mtu mwenye chuki (uk. 120)
- Alikuwa na dharau na mwenye matusi. (uk. 121)


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text:
7. Christina. Wasifu wake:
- Alikuwa kahaba. (Uk.96)
- Alikuwa mlevi (uk.94)
- Alikuwa mlaghai (uk.95)
- Hana mapenzi ya dhati (uk.96)
- Alikuwa anapenda sana pesa. (Uk. 94)


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text:
8. Makoroboi. Wasifu wake:
- Alikuwa jambazi (uk.96)
- Alikuwa mkatili na mwenye kisasi (uk.96)
- Anapenda pesa. (Uk.96)


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text: Ni wahusika ambao maudhui yao na dhamira wanazozitenda zinamsaidia mhusika mkuu katika dhamira azitendazo. Mara nyingi wahusika wajenzi wanakazi ya kunjenga au kumsaidia mhusika mkuu katika dhamira zake. Katika riwaya hii wahusika wajenzi ni kama ifuatavyo:


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text: 1. John. Ni mhusika mjenzi kwani dhamira alizobeba na nafasi alizotumiwa na mwandishi ni kwa lengo la kumjenga mhusika mkuu tumaini. Pia tunaona John na Tumaini walikuwa na mahusiano na ushirikiano tangu wakiwa kijijini Bugolola mpaka waliposafiri kuelekea mjini Shinyanga.


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text:
Wasifu wake:
-Alikuwa mlevi (uk. 62)
-Alikuwa malaya (uk. 62 na 66).
-Alikuwa mvivu (uk. )
-Ana mapenzi ya dhati (uk. 97)


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text: 2. Anastazia. Pia huyu ni mhusika mjenzi kwani alikubali kuambatana na Tumaini kijijini kwenda Mwanza halafu mjini Arusha. Pia uhusiano wao ulidumu na kupelekea kuoana na Tumaini.


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text:
Wasifu wake:
- Alikuwa na mapenzi ya dhati. (Uk. 57, 97, & 99).
- Alikuwa mke wa Tumaini. (Uk. 61)
- Mtu mwenye huruma (uk. 99)
- Mtu mvumilivu. (Uk. 89)


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text:
3. Dennis. Ni mmojawapo wa wahusika wajenzi kwani ndio anaemjenga mhusika Tumaini kwa kiasi kikubwa akiwa mjini Shinyanga.
Wasifu wake:
- Ni mtu mwenye mapenzi ya dhati. (Uk. 59)
- Alikuwa mtoto wa Kasala. (Uk. 3)
- Alikuwa mtumishi wa serikalini


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text:
Katika kazi ya fasihi ni jumla ya mawazo yote yanayozungumzwa pamoja na mtazamo
wa mwandishi juu ya mawazo hayo. Maudhui hujumuisha mawazo pamoja na mafunzo
mbalimbali yaliyomsukuma msanii hadi akatunga na kusanii kazi fulani ya kifasihi. Vipengele vya maudhui ni pamoja na dhamira, migogoro, falsafa ujumbe na msimamo.


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text:
Katika riwaya hii mwandishi amejitahidi kwa kiasi kikubwa kuonyesha maudhi mbalimbali katika kazi yake kupitia vipengele mbalimbali kama vile Dhamira, migogoro, ujumbe, falsafa, mtazamo itikadi hii yote ni kwa lengo kuu la la kuelimisha jamii kuhusu mambo
mbalimbali yanayotukia katika jamii hiyo.


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text:
"Dhamira" ni wazo kuu au mawazo mbalimbali yanayojitokeza katika kazi ya fasihi.
Senkoro anataadharisha maana hii isichanganywe na maudhui kwani dhamira ni sehemu tu ya maudhui na aghalabu dhamira kuu ndio hujenga kiini cha kazi ya fasihi. Dhamira zimegawanyika katika makundi mawili, kuna dhamira kuu na dhamira ndogondogo.


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text:
"Dhamira kuu" ni wazo kuu linalojitokeza katika kazi ya fasihi, dhamira kuu katika
riwaya hii ni matatizo na mikinzano ya kijamii, kiuchumi, na kisiasa, sasa
tuangalie ni kwa jinsi gani mwandishi ameijadili dhamira hii.


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text:
Matatizo na mikinzano ya kijamii, kiuchumi, na kisiasa, Katika riwaya hii “Dunia uwanja
wa fujo” kwa kiasi kikubwa riwaya hii imejikita katika dhamira hii ambapo ameonyesha matatizo na mikinzano kiuchumi na kijamii ambayo jamii ya Kitanzania iliyoandikiwa hukabiliwa nayo. Ili kuijenga dhamira hii mwandishi amewatumia wahusika kama vile Tumaini, John ,Anastazia, Kapinga, Dennis ili kuiunda dhamira yake kuu katika riwaya hii. Tukianza na Tumaini mwandishi amemuonyesha kuwa ni mhusika ambaye anapinga sera za kijamaa ya siasa ya ujamaa iliyoanzishwa na serikari nchi nzima hali hiyo inaleta ukinzani kwa tabaka lenye mali kwani hawakuwa tayari kuachia mali zao kwa umma. Hali hii inadhihilisha pale Tumaini alipoamua kupingana na hali hiyo ya kunyanganywa mali zake na
kupelekea kumuua mkuu wa wilaya, ambaye alikuwa ndio kiongozi mkuu katika mkoa wa Shinyanga katika shughuli za kusimamia sera hiyo ya ujamaa. (uk. 127) Hali hiyo ni mfano tosha kudhihirisha kuwa dhamira kuu katika riwaya hii ni Matatizo na mikinzano ya kijamii, kiuchumi, na kisiasa.


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text: "Dhamira ndogo ndogo". Haya ni mawazo yanayojitokeza ili kujenga dhamira kuu. Dhamira ndogondogo zinazojitokeza katika riwaya hii ni:


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text:
"Mapenzi na ndoa".
Mwandishi E. Kezilahabi amejadili suala la mapenzi na ndoa katika pande mbili tofauti,
kwanza ameonesha mapenzi ya dhati na mapenzi ya ulaghai lakini pia ameonesha ndoa za dhati na ndoa za ulaghai. tukianza na mapenzi ya dhati, mapenzi ya dhati yanajitokeza kwa:


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text:
"a) Mapenzi ya dhati kwa Tumaini na mkewe Anastazia"
Mwandishi ameonesha mapenzi ya dhati aliyokuwa nayo Tumaini kwa mke wake, Mwandishi
anathibisha hili pale anapoamua kutoroka na Anstazia na kuelekea mjini
Shinyanga ambako walianza maisha mapya pia tunaona jinsi gani wawili hawa
walivyojaliana hata katika kipindi cha matatizo. Mfano Anastazia alionyesha
mapenzi ya kweli pale alipompelekea Tumaini chakula na kumfaliji kuwa atapona,
pindi Tumaini alipopigwa na akina makoloboi. (Uk. 97)


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text:
Mapenzi ya dhati aliyokuwa nayo kwa mke wake pia yanajidhihirisha pindi mke wake huyo alipokubali kuishi na Tumaini japo alikuwa ni mhuni na mlevi pia ha baada ya Tumaini
kupigwa na kualibiwa sura Anastazia alindelea kuafiki kuishi na mumewe Tumini, hii ni kwa kuwa alikuwa akimpenda. Mwandishi anathibitisha hili katika uk. 64.


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text:
"2. Ulevi"
Mwandishi E, Kezilahabi hakuwa nyuma kujadili suala la ulevi na athari zake kwa binadamu
na jamii kwa ujumla, katika riwaya yake hii amemtumia muhusika Tumaini pamoja na John kuelezea dhamira hii. Tukianza na Tumaini, mwandishi anamwonesha Tumaini akianza tabia ya ulevi wa pombe kali baada ya kufiwa na wazazi wake kijijini Bugololola hata alipoamia
mkoani Shinyanga aliendelea na tabia hiyo ya ulevi wa pombe, Mwandishi hakuishia hapo tu bali ameonesha na athari za tabia hiyo ya ulevi kama vile kupelekea kufilisika kwa tumaini kama mwandishi anavyothibitisha (Uk. 94 & 95).


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text:
"3. Malezi kwa watoto"
Hii ni dhamira nyingine inayojitokeza katika riwaya hii, Mwandishi amemtumia muhusika Tumaini kuilezea dhamira hii, tunamwona Tumaini akipata malezi mabaya kutoka kwa wazazi wake kitu kilichopelekea kuyahalibu maisha ya Tumaini na kumfanya aache shule, awe mlevi, pamoja na mengine mengi.


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text:
Mfano: Siku moja Tumaini alimchoma mlezi wake jichoni. Yule kijana alimpiga Tumaini kidogo, Tumaini alikimbia kwenda kushtaki kwa mama yake. “Mama Mpishi
amenipiga!” Kwa nini umempiga mtoto wangu!” Mugaya alifoka.” Hali hii inaeleza jinsi
Tumaini alivyo lelewa vibaya na kudekezwa na wazazi wake (uk. 11).


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text:
"Ushirikina na uchawi"
Ni hali ya kuamini nguvu za giza, ni jambo ambalo lina sababisha jamii nyingi kugawanyika na kukosa amani. Kwani mwandishi anadhihirisha hili anaposema:


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text: “"Vizuu walilia kwa sauti ya kutisha: yuhu! yuu! huba!” (uk. 30).


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text: "“Tena alikuwa akilala ndani ya nyumba yako! Ndio maana mama yako alikuwa mchawi” (uk. 36).


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text: Suala la ushirikina katika jamii inayotuzunguka ni janga ambalo kila siku linahatarisha maisha ya watu hususani wazee wenye macho mekundu wako hatiani kupoteza maisha yao katika baadhi ya maeneo mfano mkoa wa Shinyanga na Simiyu, hivyo dhamira hii haijapitwa na wakati.


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text:
"Unafiki"
Hii ni dhamira pia inayojitokeza katika riwaya hii, katika kuijadili dhamira hii
Mwandishi amemtumia mke wa Dennis kama mtu mnafiki kwani alijifanya anampenda mmewe kumbe alikuwa na uhusia mwamume mwingine ambaye ni John rafiki yake na Dennis. Mwandishi anadhihilisha hali hiyo akionyesha katika kitabu chake kwamba:


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text: “Heshima yangu imekwishapotea John ukiniacha hivihivi nitaona aibu sana!” (uk. 72).


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text:
Tukigeukia katika uhalisia, tabia hii ya unafiki imeshamiri katika jamii zetu, unaweza
ukawa na rafiki au ndugu ambaye akawa mnafiki kwako. Jamii inatakiwa kuondokana
na tabia hii kwa haifai kabisa.


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text:
"Nafasi ya mwanamke"
Katika riwaya hii mwanamke amechorwa katika pande mbili, amechorwa katika upande hasi
lakini pia mwanamke amechorwa katika upande chanya, upande hasi mwanamke amechorwa kama kiumbe duni na dhaifu wakati katika upande chanya amechorwa kama mtu jasiri, mchapa kazi, mwenye upendo. n.k. Sasa hebu tuangalie nafasi ya mwanamke katika jamii kama alivyochorwa katika riwaya hii tukianza na upande hasi.


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text:
Katika riwaya hii mwanamke amechorwa kama kiumbe duni, dhaifu, katika nafasi mwanamke
amechorwa kama:


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text:
A) Chombo cha starehe.
Mwandishi amemchora mwanamke kama chombo cha starehe anayeweza kutumiwa kuwastarehesha
wanaume ili mradi kufurahisha nafsi zao, hili linathibitishwa na Mwandishi
katika riwaya hii akimtumia muhusika Christina kama chombo cha starehe,
ambaye alionekana kujirahisishwa kwa wanaume ili mladi apate fedha. Mfano uk. 95
& 96.


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text: “Sijaona mwanaume mwoga kama wewe! Kristina alisema.


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text: Tumaini alilala kitandani. Kristina alizima taa” (uk. 96)


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text:
Hata katika jamii yetu inayotuzunguka wanawake kwa kujijua au kutojua wamekuwa
wakifanywa kama chombo cha starehe kuwastarehesha wanaume, jamii inatakiwa
kubadilika na kuondokana na dhana hii kwani mwanamke pia anastahiri heshima
katika jamii.


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text:
B) Mtu asiye na maamuzi katika jamii.
Mwandishi amemchora mwanamke kama mtu asiye na maamuzi katika jamii yake, kwa mfano
anamtumia muhusika ambaye alikuwa nini mama yake Tumaini kushindwa kufanya
maamuzi juu mali alizoziacha kama urithi wa Tumaini japo hakupenda kumuachia
mtoto wao fedha nyingi(alijua zitamuangamiza mwanae) lakini alishindwa
kubatilisha kutokana na maamuzi yaliyoachwa na mumewe.mfano anaonyesha;


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text: "“Ni vizuri zaidi mtoto kurithi vitu" kama hivyo, licha ya hekima na kumrithisha mototo pesa ni ni kunvisha taji la uovu.” Baba yako alikataa kabisa; na kwa kuwa nilishindwa mawazo ya baba yako alipokuwa bado mzima, siwezi sasa kugeuza tamshi lake".” (uk. 15)


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text:
Hata katika jamii yetu, inawachukulia wanawake kama watu wasio na maamuzi katika
familia na pindi inapotokea kufiwa na waume zao huwa wanapata shida na manyanyaso kutoka kwa ndugu wa mwanaume kama vile kufukuzwa kwenye nyumba, kunyang'anywa watoto na mali nyingine alizoshirikiana kuzichuma na mumewe. Jamii inatakiwa kumpa nafasi mwanamke na itambue kuwa ana haki sawa kama mwanamume.


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text:
C. Msaliti.
Hii ni nafasi nyingine ambayo mwandishi amemchora mwanamke, kwa mfano tunaona mke
wa Dennis kama mtu mnafiki kwani alijifanya anampenda mmewe kumbe alikuwa na
uhusia mwamume mwingine ambaye ni John rafiki y yake na Dennis. Mwandishi
anadhihilisha hali hiyo akionyesha katika kitabu chake kwamba:


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text: "“Heshima yangu imekwishapotea John ukiniacha hivihivi nitaona aibu sana!” (uk. 72).


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text:
Migogoro ni mivutano na misuguano mbalimbali katika kazi za fasihi. Migogoro inaweza kuwa kati ya wahusika, familia zao, matabaka yao, au hata katika nyadhifa
mbalimbali.


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text:
Vilevile migogoro yaweza kuwa ya kiuchumi, kijamii, mogogoro ya nafsi, na migogoro ya
kisiasa ambayo hujitokeza katika mitazamo tofauti kulingana na mtiririko wa
visa na matukio yanavyopangwa na mwandishi. Kwa kuanza


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text: Mgogoro wa nafsi tunamuona Tumaini akipatwa mgogoro nafsi pindi alipofiwa na wazazi wake na baadae kug unduli kuwa walikuwa wamechuliwa ka vizuu na bibi ake na Leonila pia mgogoro nafsi wa pili ni pale ambapo leonila ankataliwa kuolewa na Tumaini anajikuta akiingia katika lindi la mgogoro nafsi. Pia Leonila anjikuta akiingia katika mgogo wa nafsi pindi pindi wazazi wake walipomwandalia mazingila ya kuolewa na tembo (uk. 15 & 39).


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text:
Mgogoro kati ya mtu na mtu
Hapa tunaona mgogoro kati ya Anastazia pamoja na wazazi wake, Dennis na John,
Dennis na Benadeta, Tumaini na Serikali,Kasala na mama yake.mfano. (uk. 22, 23 & 128).


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text: "-“Kumtunza mzee ni mzigo lakini inabibi uuchukue kwa fulaha” (uk. 23)


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text: "-“Baba nihurumie! Lakini Kasala aliendelea kumpiga."


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text: " Bibi wameniua kwa sababu yako!” (uk. 22).


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text:
Ujumbe: mwandishi anapoandika kazi yake huwa na ujumbe ambao hutaka uifikie jamii
aliyoikusudia. Ujumbe katika kazi fasihi ni mafunzo mbalimbali ambayo
hupatikana baada ya kusoma kazi ya fasihi. Katika kazi ya fasihi dhamira kuu
hubeba ujumbe wa msingi na dhamira ndogondogo hubeba ujumbe ambao husaidia
kuujenga au kuupa uzito zaidi ujumbe wa msingi. Baadhi ya ujumbe unaopatikana
katika riwaya hii ni pamoja na:


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text: "Kikulacho kinguoni mwako": Huu ni ujumbe ama funzo tunalolipata baada ya kusoma riwaya hii, ujumbe huu tunaupata kupitia muhusika mama Resi pindi kwani alijifanya anampenda mmewe kumbe alikuwa na uhusia mwamume mwingine ambaye ni John rafiki yake na Dennis. (uk. 72)


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text: "Majuto ni mjukuu": Ujumbe huu unajitokeza pia katika riwaya hii, mwandishi anamtumia mhusika Tumaini pale alipoendekeza starehe zilimsababisha aingie kwenye mtego wa majambazi wa kupigwa na kuhalibiwa sura yake. (uk. 98)


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text:
"Elimu ni ufunguo wa maisha": Mwandishi anatupa ujumbe mwingine kuwa, ili mtu aweze kufanikiwa hana budi kushikiria na kuizingatia elimu kwani elimu ni ufunguo wa maisha, ujumbe huu katika riwaya hii unajitokeza kwa muhusika Dennis ambaye alipata kazi nzuri
sababu alikuwa amekwenda shule na kupata elimu ya kutosha.


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text: "“Nyumba ya Dennis ilikuwa ni kubwa sana. Ilikuwa na vyumba saba bila kuhesabu jiko lililokuwa mumo humo ndani” (uk. 60)


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text: "Mpende akupendaye asiyekupenda achana nae, "'katika riwaya hii anaipa ujumbe jamii yake kuwa penda pale unapopendwa na si kumng'ang'ania tu mtu kwa kuwa moyo wako unataka tu kuwa naye, ujumbe huu tunaupata kupitia kwa muhusika Dennis alipogundua kuwa mke wake alikuwa na mapenzi ya uongo aliamua kuachana nae.


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text: “Dennis alipofika nyumbani alipiga kerere nimemfukuza mbwa,Tumaini” (uk. 109)


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text: Msimamo katika kazi ya fasihi, mawazo, mafunzo na falsafa ya msanii hubainisha msimamo wake kuhusu masuala mbalimbali ya kijamii. Msimamo ni ile hali ya mwandishi kuamua kufuata na kushikilia jambo fulani. Jambo hili huweza kukataliwa na wengi lakini akalishikilia tu. Msimamo ndio huweza kuwatofautisha wasanii wawili au zaidi wanaoandika kuhusu mazingira yanayofanana. Hivyo basi mwandishi anamsimamo kwamba mambo yote yanayotendeka katika ulingu huu ni sasawa na fujo tupu, kwani hata kama utajitahidi vipi kupambana na shida za ulimwengu huu matatizo yataendelea kukukabili mpaka umauti utakapokufikia.


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text: Tukianza na jina la kitabu, jina ni “Dunia uwanja wa fujo” linasadifu yale yaliyomo ndani ya kitabu kwani tangu mwanzo wa riwaya hii kuna matukio au fujo mbalimbali ambazo zimejitokeza fujo hizo ni kama vile umalaya, ulevi, uchawi pamoja na mengineyo mengi. Mfano suala la uchawi lidhihilika pale katika uk. 36 unasema "“Tena alikuwa akilala ndani ya nyumba yako! Ndio maana mama yako alikuwa mchawi” (uk. 36).


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text:
Kulingana na Mbunda Msokile yeye anasema kuwa Falsafa ni wazo ambalo mtu anaamimini lina
ukweli Fulani unaotawala maisha yake pamoja na maisha ya jamii. Hivyo basi
katika riwaya hii anaamini kuwa katika riwaya yake ya “Dunia ni uwanja wa fujo”
Kwamba maisha hayana raha wala maana isipokuwa dunia ni uwanja wa fuzo.


title: Dunia Uwanja wa Fujo

text: Mwandishi wa riwaya hii amefaulu kwa kiasi kikubwa kuibua dhamira dhamira mbalimbali katika jamii. Kwani dhamira hizo zimeonekana kuwa ni kikingamizi kikubwa cha katika maendeleo ya jamii. Mfano suala la uchawi na ushirikina , malezi mabaya, ukale na usasa. Pia mwandishi amefaulu katika suala zima la lugha kwani ametumia lugha rahisi na inayoeleweka kwa msomaji yeyote hata kama si msomi mkubwa.


title: York University

text: York University (YU) ni chuo kikuu nchini Kanada, kilichoanzishwa mnamo mwaka 1959 katika Toronto, Ontario.


title: San José (Almeria)

text: San José ni kijiji ndani ya mji wa Nijar katika lugha ya Kihispaniola katika jimbo la Almería kusini mwa Andalusia. Mji wa mapumziko maarufu iko katika Mtindo Park ya Cabo de Gata katika uliokithiri kusini-mashariki ya pwani ya Hispania, na alikuwa katika 2011 1012 wenyeji. Hata hivyo, idadi ya watu kukua katika miezi ya majira wakati hadi watu 20,000. Pwani ya San José iko juu ya bay kina juu ya Costa de Almeria katika maeneo ya jirani ya Marina.


title: San José (Almeria)

text: Kuhusu 2 maili kusini ya San Jose iko katika cove pwani Playa de los Genoveses, maarufu 1,000 m kwa muda mrefu pwani na headlands miamba katika kila mwisho. Zaidi 2 km upande wa magharibi ni Playa de Mónsul. Pwani ni kufunikwa na rangi inapokutana mchanga na kiasi kikubwa cha giza mwamba volkeno. Eneo aliwahi kuwa kuongezeka kwa sinema kadhaa. Wote fukwe ni kati ya mazuri katika Hispania.


title: Njia ya Pwani ya Welisi

text: Njia ya Pwani ya Welisi ni njia ya miguu ndefu inayozunguka pwani yote ya Welisi. Njia inaelekea Queensferry kaskazini mwa Welisi hadi Chepstow (Kiwelisi: Cas-gwent) kusini mwa Welisi. Urefu wake ni kilometa 1,400. Njia ilifunguliwa rasmi tarehe 5 Mei 2012, ila sehemu fulani kama Njia ya Pwani pa Ziwa ya Anglesey na Njia ya Pwani pa Pembrokeshire zilitanguliwa kufunguliwa. Njia inapitia Hafadhi za Taifa 2, Maeneo Mazuri ya Urembo ma 3 na Hifadhi za Asili za Kitaifa 11.


title: Cynthia Muvirimi

text: Cynthia Maideyi Muvirimi (amezaliwa tar. 22 Mei 1983, Harare, Zimbabwe) ni mwanamitindo kutoka Zimbabwe. Kuwakilisha nchi yake katika mashindano ya Miss World 2008.


title: Wandeth Gonzo

text: Wandeth Kudakwashe Gonzo au Von Dechii (amezaliwa tar. Harare, Zimbabwe) ni mwanamitindo kutoka Zimbabwe.


title: Ropa Garise

text: Ropa Garise au Ropafadzai Garise (amezaliwa tar. 18 Januari 1986, Harare, Zimbabwe) ni mwanamitindo kutoka Zimbabwe.


title: Nyasha Mutsauri

text: Nyasha Mutsauri (amezaliwa tar. 10 Machi 1991, Zimbabwe) ni mwanamitindo kutoka Zimbabwe.


title: Miriam Odemba

text: Miriam Odemba (amezaliwa tar. 19 Februari 1983, Arusha, Tanzania) ni mwanamitindo kutoka Tanzania. Kuwakilisha nchi yake katika mashindano ya Miss Earth 2008.


title: Viunganishi

text: Viunganishi ni neno au kikundi cha maneno chenye kuunganisha vipashio vya lugha ili kuunda kipashio kikubwa zaidi. Pia ni maneno yanayounganisha maneno mengine. Kiunganishi kinaweza kuunganisha neno na neno, kirai na kirai, kishazi na kishazi, sentensi na sentensi au vinginevyo.


title: Viunganishi

text: Viunganishi havina maneno ya kupambikwa katika neno au katika kupatanishwa kisarufi ndani ya tungo. Yaani, mfano cheza, chezewa, chezeka, na kadhalika. Hayo ni maumbo ya maneno ambayo hayabadiliki.


title: Viunganishi

text:
Na, lakini, ingawa, bila, au, ila, sembuse, kwa sababu, kwa kuwa, pamoja na, ijapokuwa, tena, iwapo, labda, toka, n.k.
Kuna aina mbili za viunganishi - navyo ni:Ama:


title: Viunganishi

text: Viunganishi huru ni vile vinavyosimama pekee katika tungo/katikati ya vipashio vinavyoungwa. Kwa mfano: Sisi tunaimba na kucheza.


title: Viunganishi

text: Viunganishi tegemezi ni vile ambavyo huunda kwa viambishi vya o-rejeshi vinavyowekwa katika kishazi huru kwa pamoja huunda sentensi changamano. Viambishi hivyo ni kama vile: po, ye, lo, cho n.k. Kwa mfano: Mama anayepika ni msusi.


title: Tandu

text: Tandu ni aina za arithropodi wembamba na warefu katika ngeli Chilopoda ya nusufaila Myriapoda wenye miguu mingi. Wanafanana kijuujuu na majongoo lakini hawa huenda polepole na hula dutu ya viumbehai, viani na kuvu. Tandu huenda mbio na hula wanyama wengine (invertebrati na vertebrati). Hata kama tandu huitwa centipedes (miguu mia) kwa Kiingereza na majongoo huitwa millipedes (miguu elfu), kwa ukweli wana kwa kadiri nambari sawa ya miguu: tandu wana miguu 16 hadi 300 na majongoo 36 hadi 750.


title: Jongoo

text: Majongoo ni aina za arithropodi wembamba na warefu katika ngeli Diplopoda ya nusufaila Myriapoda wenye miguu mingi. Wanafanana kijuujuu na tandu lakini hawa huenda mbio na hula wanyama wengine (invertebrati na vertebrati). Majongoo huenda polepole na hula dutu ya viumbehai, viani na kuvu. Hata kama majongoo huitwa millipedes (miguu elfu) kwa Kiingereza na tandu huitwa centipedes (miguu mia), kwa ukweli wana kwa kadiri nambari sawa ya miguu: tandu wana miguu 16 hadi 300 na majongoo 36 hadi 750.


title: Flaviana Matata

text: Flaviana Matata (amezaliwa tar. 9 Juni 1988, Shinyanga, Tanzania) ni mwanamitindo kutoka Tanzania.


title: Jongoo Miguu-michache

text: Majongoo miguu-michache ni aina za arithropodi wadogo katika ngeli Pauropoda ya nusufaila Myriopoda. Wana mnasaba na majongoo ya kawaida lakini wana urefu mfupi (mm 0.5-2) na miguu michache kuliko hawa (jozi 9-11 katika wanyama wazima). Vipapasio vyao vina vitawi. Hawana macho wala moyo. Huonekana katika udongo na inawezekana kama hula kuvu na dutu ya viumbehai.


title: Anna Rita Del Piano

text: Anna Rita Del Piano (Anna Rita Viapiano amezaliwa Cassano delle Murge, 26 Julai 1966) ni mwigizaji na mwanamitindo kutoka nchini Italia.


title: Vielezi vya wakati

text:
Vielezi vya wakati (alama yake ya kiisimu ni: E) ni maneno yanayofafanua kielezi kwa kujulisha wakati ambao kitenzi hicho kinatendeka/kimetendeka.
Vielezi vya wakati vinaweza kuwa vya:


title: Mihret Abebe

text: Mihret Abebe (amezaliwa tar. 1988, Teferi Kela, Ethiopia) ni mwanamitindo kutoka Ethiopia.


title: Liya Kebede

text: Liya Kebede (amezaliwa tar. 1 Machi 1978, Addis Ababa, Ethiopia) ni mwigizaji filamu na mwanamitindo kutoka nchini Ethiopia.


title: Semra Kebede

text: Semra Kebede (amezaliwa tar. 18 Juni 1987, Addis Ababa, Ethiopia) ni mwigizaji filamu na mwanamitindo kutoka nchini Ethiopia.


title: Charlotte Seck

text: Charlotte Seck (amezaliwa tar. 1986, Dakar, Senegal) ni mwanamitindo kutoka Senegal.


title: Tandu-shamba

text: Tandu-shamba ni aina za arithropodi wadogo katika ngeli Symphyla ya nusufaila Myriapoda. Hata kama wanafanana na tandu wa kawaida, inaonekana kwamba wana mnasaba zaidi na majongoo lakini uchanganuzi wa ADN umetoa matokeo yanayopingana. Hawa ni wanyama wadogo wenye mm 2-30. Mwili wao ni mwororo na unapenyeka kwa nuru. Hawana macho na hutumia vipapasio ili kusikia njia. Huonekana katika udongo mpaka kina cha sm 50. Hula dutu ya viumbehai lakini spishi kadhaa zinaweza kuharibu mimea ya shambani.


title: Marie Fuema

text: Marie Fuema (amezaliwa tar. 6 Septemba 1987, Dakar, Senegal) ni mwanamitindo kutoka Senegal.


title: Kinée Diouf

text: Kinée Diouf (amezaliwa tar. 1986, Dakar, Senegal) ni mwanamitindo kutoka Senegal.


title: Aminata Niaria

text: Aminata Niaria (amezaliwa tar. 16 Novemba 1985, Senegal) ni mwanamitindo kutoka Senegal.


title: Malaika Firth

text: Malaika Firth (amezaliwa tar. 23 Machi 1994, Mombasa, Kenya) ni mwanamitindo kutoka Kenya.


title: Naomi Campbell

text: Naomi Elaine Campbell (amezaliwa tar. 22 Mei 1970, London, Uingereza) ni mwanamitindo kutoka Ufalme wa Muungano.


title: Herieth Paul

text: Herieth Paul (amezaliwa tar. 14 Desemba, 1995, Dar es Salaam, Tanzania) ni mwanamitindo kutoka Tanzania.


title: Yael Abecassis

text: Yael Abecassis (; amezaliwa tar. 19 Julai 1967, Ashkelon, Israel) ni mwigizaji filamu na mwanamitindo kutoka nchini Israel.


title: Halle Berry

text: Maria Halle Berry (amezliwa tar. 14 Agosti 1966) anafahamika kwa jina la kikazi kama Halle Berry, ni mwigizaji wa filamu kutoka nchini Marekani.


title: Tiffany Mason

text: Keesha Mashawn Christenson (amezliwa tar. 20 Januari 1982) anafahamika kwa jina la kikazi kama Tiffany Mason, ni mwigizaji wa filamu kutoka nchini Marekani.


title: Internet Adult Film Database

text: Internet Adult Film Database (IAFD) ni uhifadhidata mkondoni unauhusiana na habari za filamu, vipindi vya waigizaji, vikundi cha watayarishaji wa masuala ya filamu n.k.. IAFD ilianzishwa mnamo tarehe 1995.


title: Frederick I Barbarossa

text: Frederick I (; 1122 – 10 Juni 1190), maarufu kama Frederick Barbarossa kutokana na ndevu zake nyekundu, alikuwa Kaizari ya Dola Takatifu la Kiroma kuanzia 1155 hadi kifo chake wakati wa vita vya msalaba.


title: Frederick I Barbarossa

text: Kabla ya hapo alikuwa mfalme wa Ujerumani kuanzia 1152 na mfalme wa Italia mwaka 1155.


title: Frederick I Barbarossa

text: Halafu alitiwa pia taji la mfalme wa Burgundy, huko Arles tarehe 30 Juni 1178.


title: Camaret-sur-Mer

text: Camaret-sur-Mer (na kiswahili : Camaret juu ya bahari) ni mji wa Ufaransa mwenye wakazi 2, 618 (2011), katika mkoa la Bretagne.


title: Rémi Mathis

text: Rémi Mathis (amezaliwa 20 Novemba 1982), ni mwanahistoria na msimamizi wa maktaba kutoka nchi ya Ufaransa.


title: Peter Petrelli

text: Peter Petrelli, imechezwa na Milo Ventimiglia, ni jina la kutaja uhusika katika mfululizo wa ubunifu wa kisayansi kupitia televisheni ya NBC - maarufu "Heroes". Ni mwuguzi wa jumba la watu mahututi ambaye amegeukia udaktari usaidizi akiwa katikati mwa miaka 20 akiwa na nguvu za kufyonza na kugezea nguvu za watu wengine wenye vipawa.


title: Peter Petrelli

text: Mwepesi kuona jambo na vilevile ana huruma mno, awali uhusika ulionekana kuwa na uhusiano mgumu sana na ndugu yake ambaye ni Nathan. Tangu hapo, Peter Petrelli amekuwa akikabiliana na matokeo dhidi ya maamuuzi yanayotokana na vipawa vyake vinamtaka afanye. Mwanzoni mwa mfululizo wa "Heroes" Peter alifyonza kipawa cha mtu mwenye uwezo wa kuwa bomu linasubiri kulipuka.


title: Peter Petrelli

text: Katika hekaheka za wahusika wote wa mfululizo walikuwa katika mbio za kuukoa mji New York City kwa hofu ya Peter atalipuka kama bomu la nyuklia. Dakika kadhaa kabla ya tukio ghafula anatokea ndugu yake Peter ambaye ni Nathan na kupaa nae angani na kuokoa watu wa jiji la New York City.


title: Utitiri (Arithropodi)

text: Kwa asili jina utitiri hutumika kwa ugonjwa wa kuku ambao unasababishwa na wadudu wadogo walio na mnasaba na kupe na papasi. Lakini kwa sababu hakuna jina la jumla la Kiswahili kwa kundi la Acari “utitiri” hutumika zaidi na zaidi kwa spishi nyingine za Acari. Kwa asili pia neno hili lilikuwa nomino isiyoweza kuhesabiwa, kama sukari kwa mfano, lakini watu wengine wameanza kulichukulia kama neno katika umoja (pengine hata "titiri") na "matitiri" kama wingi. Utitiri ni nusungeli katika ngeli ya Arachnida. Kwa hivyo wana miguu minane kama buibui na nge.


title: Utitiri (Arithropodi)

text: Utitiri ni arithropodi wadogo. Spishi kubwa kabisa zina mm 10-20, lakini takriban spishi zote ni ndogo au ndogo sana: spishi ndogo kabisa ina mm 0.05. Utitiri ni tele katika udongo ambapo husaidia kumeng'enya dutu ya viumbehai. Lakini spishi zinazojulikana zaidi ni vidusia vya nje vya wanyama na mimea. Mifano ya vidusia ni kupe, papasi, funduku na utitiri mwekundu.


title: Lugha za Kiaustronesia

text: Lugha za Kiaustronesia ni familia ya lugha ambazo huzungumzwa katika visiwa vya Pasifiki, vya Asia ya Kusini-Mashariki na kisiwa cha Madagaska. Katika familia hiyo kuna lugha zaidi ya 1200 zenye wasemaji milioni 386. Lugha ya Kiaustronesia yenye wasemaji wengi mno ni Kimalay ambayo huzungumzwa na watu milioni 180.


title: Buibui

text: Neno buibui linaweza kumaanisha:


title: Yoana Antida Thouret

text: Yoana Antida Thouret, kwa Kifaransa Jeanne Antide, (Sancey-le-Long, Ufaransa, 27 Novemba 1765 - Napoli, Italia, 24 Agosti 1826) alikuwa mtawa wa Kanisa Katoliki aliyeanzisha shirika la Masista wa Upendo wa Kimungu.


title: Yoana Antida Thouret

text: Anaheshimiwa kama mtakatifu bikira.


title: Yoana Antida Thouret

text: Sikukuu yake inaadhimishwa kila mwaka tarehe ya kifo chake.


title: Yoana Antida Thouret

text: Yoana Antida alizaliwa Sancey-le-Long tarehe 27 Novemba 1765.


title: Yoana Antida Thouret

text: Alipofikia umri wa miaka 22 alijiunga na Masista wa Huruma wa mt. Vinsenti wa Paulo huko Paris, lakini wakati wa Mapinduzi ya Kifaransa aliishi uhamishoni Uswisi na Ujerumani, baada ya kulazimika kuacha shirika mwaka 1789.


title: Yoana Antida Thouret

text: Mwaka 1797 alirudi Ufaransa alipoanzisha shule kwa wasichana fukara.


title: Yoana Antida Thouret

text: Mwaka 1799 alianzisha shirika lingine huko Besançon, kwa msaada wa Letizia Ramolino, mama wa Napoleon Bonaparte. Shirika jipya lilienea haraka hata nje ya Ufaransa, katika nchi za Savoy, Uswisi na Italia.


title: Yoana Antida Thouret

text: Mwaka 1819, shirika lake lilikubaliwa na Papa Pius VII na kupewa fadhili ya kutokuwa chini ya askofu wa jimbo. Hiyo ilisababisha upinzani askofu wa Besançon, Gabriel Cortois de Pressigny, mwenye mwelekeo wa Ugalikani.


title: Yoana Antida Thouret

text: Hivyo Yoana alihamia Italia, alikofariki katika monasteri "Regina Coeli", Napoli, tarehe 24 Agosti 1826.


title: Yoana Antida Thouret

text: Kufuatana na sifa ya utakatifu wake iliyozidi kuenea, Papa Pius XI alimtangaza mwenye heri tarehe 23 Mei 1926, halafu mtakatifu tarehe 14 Januari 1934.


title: Magdalena wa Canossa

text: Magdalena wa Canossa (Verona, Italia, 1 Machi 1774 - Verona, 10 Aprili 1835) alikuwa mwanamke mtawa wa Kanisa Katoliki aliyeanzisha mashirika ya Mabinti wa Upendo (Wakanosa) na Wana wa Upendo (Wakanosa)


title: Magdalena wa Canossa

text: Papa Yohane Paulo II alimtangaza mtakatifu mwaka 1988.


title: Magdalena wa Canossa

text: Alizaliwa na sharifu Ottavio wa Canossa na mke wake Teresa Szluha, akiwa mtoto wa tatu kati ya sita.


title: Magdalena wa Canossa

text: Mwaka 1779 baba alifariki ghafla, na miaka miwili baadaye mama aliolewa tena na Edoardo Zenetti wa Mantova.


title: Magdalena wa Canossa

text: Magdalena na watoto wenzakw walikabidhiwa kwa walezi wasomi: padri Pietro Rossi kwa mtoto wa kiume, na Fransiska Mariana Capron kwa wale wa kike. Huyo mama kutoka Ufaransa aliharibu kwa ukali wake, lakini alipoacha kazi, Magdalena alipatwa ghafla na ugonjwa mbaya.


title: Magdalena wa Canossa

text: Alipopona, Magdalena alimshirikisha padri Pietro Rossi uamuzi wake wa kujitoa kwa Mungu akaanza kupitia sheria za mashirika mbalimbali.


title: Magdalena wa Canossa

text: Ndipo alipojiunga na monasteri ya Wakarmeli Peku ya Verona, tarehe 2 Mei 1791, lakini baada ya miezi kumi alitambua ana wito tofauti, si ule wa kuishi daima ndani ya ugo.


title: Magdalena wa Canossa

text: Chini a padri Luigi Libera alichunguza wito wake maalumu tangu mwaka 1792 hadi 1799 na hatimaye alikutana na askofu Andrea Avogadro wa Verona ili kupendekeza bila mafanikio mpango wake wa matendo ya huruma.


title: Magdalena wa Canossa

text: Wakati huo ilimbidi Magdalena kusimamia familia yake pamoja na mali yake, lakini alitekeleza ndoto yake ya kukusanya wasichana wasio na nyumba na kutembelea hospitali.


title: Magdalena wa Canossa

text: Kati ya 1802 na 1808 aliishi kidogo katika nyumba ya familia na kidogo katika nyumba alizozikodi kwa ajili ya wasichana hao.


title: Magdalena wa Canossa

text: Tarehe 8 Mei 1808 aliweza kushinda upinzani wa wanafamilia akahamia kati ya wasichana wake na kuanzisha shirika la kike ili kushughulikia mahitaji ya jamii kupitia shule, katekesi, ziara hospitalini na malezi ya walimu wa vijijini.


title: Magdalena wa Canossa

text: Kati ya mwaka 1808 na 1835, Magdalena alisafiri sana na kuandika barua nyingi ili kuthibitisha kazi yake na kupata kibali, pamoja na kuanzisha jumuia nyingine sehemu mbalimbali za Italia.


title: Magdalena wa Canossa

text: Mwaka 1819 shirika lilikubaliwa halafu Papa Leo XII alithibitisha katiba yake kwa hati "Si nobis" 23 Desemba 1828.


title: Magdalena wa Canossa

text: Mpango wa kuanzisha tawi la kiume, aliokuwanao tangu mwaka 1799 ulitekelezeka mwaka 1831 tu huko Venezia.


title: Magdalena wa Canossa

text: Magdalena alifariki huko Verona tarehe 10 Aprili 1835.


title: Magdalena wa Canossa

text: Zinatunzwa kumbukumbu zake alizoziandika kwa agizo la mwakilishi wa Papa na kwa kutumia nafsi ya tatu: zinafikia hadi mwaka 1827 lakini kwa kuruka miaka 1816 hadi 1824.


title: Magdalena wa Canossa

text: Ziko bado 3,000 zilizokusanywa na Emilia Dossi kati ya mwaka 1976 na 1983:


title: Zen

text: Zen ni jina la aina ya Ubuddha inayopatikana hasa nchini Japan na katika karne ya 20 imesambazwa katika nchi nyingi duniani. Ilianzishwa wakati wa karne ya 5 BK katika mkondo wa Ubuddha wa Mahayana nchini China ikaendelea ukua hasa Japan.


title: Zen

text: Mkazo wa Zen si mafundisho wala imani bali mazoezi hasa katika hali ya mazingatio kimya kwa lengo la kufikia hali ya mwangaza wa ndani.


title: Zen

text: Shairi ya kale inaonyesha mwelekeo wa Zen, na hasahasa mstari wa nne::


title: Zen

text:
"Mapokeo maalumu nje ya maandiko
"bila kutegemea neno wala herufi
"moja kwa moja kuonyesha moyo wa binadamu
"kuona nafsi ya mwenyewe na kuwa Buddha"


title: Zen

text: Jambo muhimu ni uhusiano kati ya mwalimu na mwanafunzi. Mwalimu ni mtu aliyeona mwangaza akikubali wajibu wa kuwafungulia wengine njia hii pia.


title: Zen

text: Kufuata njia ya mwangaza ni kazi ya Zazen. Zazen inamaanisha kuketi katika hali ya mazingatio kimya. Mwenyekutafuta mazingatio kimya anaketi chini, mguu mmoja juu ya mwingine. Uti wa mgongo haunyoki na mikono inakaa moja juu ya mwingine bila kuisukuma, ncha za vidole gumba hugusana kidogo. Macho yako wazi kiasi kwa kuangalia chini lakini bila kutazama kitu.


title: Zen

text: Roho inatazama hali ya wakati bila kutafakai kitu. Mwenye kufuata mazingatio kimya anaangalia pumzi yake na mwili wake, anatazama nafsi yake na fikra. Kwa njia hii anatarajia kuwa kimya kabisa na kufikia hali ya amani ya ndani.


title: Barua pepe

text: Barua pepe ni ujumbe unaotumwa kwa njia ya intaneti au mtandao mwingine wa kielektroniki.


title: Barua pepe

text: Barua pepe ni huduma ya intaneti, tena kati ya huduma za intaneti hii ndiyo inayotumiwa zaidi na watu kote duniani. Inapeleka habari mahali popote penye intaneti katika muda mfupi sana, mara nyingi katika sekunde chache hadi upande mwingine wa dunia.


title: Barua pepe

text: Ujumbe unaweza kupelekwa ndani ya barua pepe yenyewe au kama nyongeza ya barua pepe. Nyongeza za aina hii ni kama faili za programu mbalimbali, picha au muziki zinazopatikana kwa umbo la digitali.


title: Barua pepe

text: Gharama za kutuma barua pepe ni ndogo, karibu bure. Swala ni lile la upatikanaji wa tarakilishi/kompyuta iliyounganishwa na intaneti tu. Kwa hiyo tangu kutokea kwa barua pepe idadi ya barua za kawaida zinazotumwa na watu wanaoandika kwenye karatasi imepungua.


title: Barua pepe

text: Mawasiliano ya barua pepe hutegemea utaratibu uliokubaliwa na kupatikana kote.


title: Barua pepe

text: Kila barua pepe huwa na sehemu mbili:Hasara ya barua pepe ni wingi wa habari zisizotakiwa ambazo kujulikana kama "spam" yaani takataka. Watu, vikundi na makampuni mengi hutumia kompyuta kwa kusambaza matangazo ya kila aina kwa kila anwani wanayojua. Programu nyingi zinafanya kazi usiku na mchana kukusanya anwani za akaunti za watumiaji wa barua pepe.


title: Barua pepe

text: Kutokana na gharama ndogo ya barua pepe ni rahisi kutuma matangazo kwa mamilioni ya anwani kwa matumaini ya kwamba walau wachache wataisoma au labda hata kununua bidhaa zinazotangazwa. Mara nyingi matangazo haya yanalenga kuvuta watumiaji kwenda kurasa za intaneti ambako wanapaswa kulipa kiasi fulani kwa kuingia, kwa mfano kurasa za ngono.


title: Barua pepe

text: Kati ya barua pepe za spam mara nyingi kuna zile zenye programu zinazofuata mbinu za virusi za kompyuta zisizotambulika na kukusanya pia habari mbalimbali za watumiaji.


title: Barua pepe

text: Kuna makadirio ya kwamba zaidi ya 80% za barua pepe zote zinazopita katika intaneti ni za aina za spam. Kwa watumiaji wa intaneti ni muhimu kuwa na programu zinazotambua hizi spam na kuzihamisha katika orodha ya pekee nje ya barua pepe zinazotakiwa.


title: Brahmagupta

text: Brahmagupta (Kisanskrit: ब्रह्मगुप्त)) (597–668 BK) alikuwa Mhindi mtaalamu wa Hisabati na astronomia anayekumbukwa kwa maandishi yake kuhusu fani hizo mbili.


title: Brahmagupta

text: Alikuwa msimamizi wa paoneaanga mjini Ujjain (Madhya Pradesh).


title: Brahmagupta

text: Brahmagupta alikuwa mwanahisabati wa kwanza anayejulikana kutunga sheria za kupiga hesabu kwa kutumia sifuri. Alitunga pia sheria za hesabu kwa namba hasi.


title: Brahmagupta

text: Katika fani ya astronomia alipinga mafundisho ya siku zake kuwa dunia ni tambarare akasisitiza ni tufe. Pia alipinga mafundisho kuwa mwezi uko mbali kuliko jua akaonyesha kuwa sharti mwezi uwe karibu zaidi.


title: Sarafu (mfumo)

text: Sarafu ("ing.: currency") kwa maana ya kisasa ni utaratibu uliopo katika nchi fulani au jumuiya ya nchi zenye pesa ya pamoja unaotawala utoaji na matumizi ya sarafu na benknoti katika eneo hili.


title: Sarafu (mfumo)

text: Kiasili neno sarafu lamaanisha vipande vya metali vinavyokubaliwa kama pesa kwa matumizi ya malipo ya bidhaa na huduma.


title: Sarafu (mfumo)

text: Zamani sarafu mbalimbali zilitumiwa pamoja kwa mfano katika Afrika ya Mashariki kabla ya ukoloni au katika miaka ya kwanza ya ukoloni kulikuwa na Riali ya Zanzibar, Rupia, Dolar ya Maria Theresia na pesa za Kiarabu kandokando. Thamani yao ililinganishwa kutokana na kiasi cha fedha halisi ndani ya kila sarafu.


title: Sarafu (mfumo)

text: Katika dunia ya kisasa kulingana na maendeleo ya uchumi kila nchi imeweka utaratibu rasmi wa kukubali aina moja ya pesa katika eneo lake. Kama pesa ya nchi au sarafu kwa maana hiyo ni dhaifu sana kuna pia matumizi ya sarafu mbalimbali kandokando hadi leo.


title: Sarafu (mfumo)

text:
Nchi kadhaa zimeendelea kuunda sarafu ya pamoja na mfano bora ni Euro kwa ajili ya nchi nyingi za Ulaya iliyochukua nafasi ya sarafu za kitaifa tangu mwaka .
Sarafu nyingi za dunia zafanyiwa biashara kwenye masoko ya sarafu ambako fedha za kigeni zanunuliwa na kuuzwa. Hapa kunatokea kima cha mabadilishano ya fedha. Sarafu inayotumiwa zaidi kimataifa kwa ajili ya biashara kati ya nchi mbalimbali ni Dolar ya Marekani (US-Dollar) na mengine ni hasa Euro ya Ulaya na Pauni ya Uingereza. Kwa jumla kuna takriban sarafu rasmi 160 duniani.


title: Sarafu (mfumo)

text: Kama sarafu inakubalika kwenye masoko ya sarafu huitwa fedha (au sarafu) ya kusafifika ("ing. convertible currency"). Nchi kadhaa zina sheria zinazolenga kuzuia kusafifika kwa pesa yao. Kwa mfano Won wa Korea Kaskazini, Peso ya Kuba au Rubel ya Transnistria haibadilishwa kwa fedha ya kigeni isipokuwa kwa watu na makampuni chache ndani ya nchi na kutopokelewa nje ya nchi hizi. Lakini kwa kawaida kuna soko la siri kwa ajili sarafu hizi hata kama ni marufuku ndani ya nchi na hapo thamani ni chini sana na kiwango rasmi inayotangaziwa rasmi.


title: Sarafu (mfumo)

text: Usimamizi wa sarafu uko mkononi mwa waziri wa fedha au benki kuu ya nchi mbalimbali. Katika nchi zinazofuata mfumo wa soko huria mara nyingi benki kuu ina kiwango kikubwa cha uhuru mbele ya serikali. Zamani za Jumuiya ya Afrika ya Mashariki ya kwanza sarafu ya shilingi ya Afrika ya Mashariki ilisimamiwa na Bodi ya Sarafu ya Afrika ya Mashariki iliyovunjika mwaka 1966.


title: Sarafu (mfumo)

text: Zamani yaani hadi mwanzo au katikati ya karne ya 20 sarafu nyingi ziliunganishwa na dhahabu. Maana yake kila dolar, pauni, mark, rupia au shilingi iliwakilisha kiasi fulani cha dhahabu au pia fedha halisi. Benki kuu zilikuwa na akiba kubwa ya metali hizi zilizotakiwa kuwa sawa na jumla ya benknoti zilizotolewa na benki kuu.


title: Sarafu (mfumo)

text: Lakini mfumo huu uliachwa. Siku hizi jumla ya pesa iliyotolewa inatakiwa kiulingana na nguvu ya uchumi wa nchi au eneo. Kama benki kuu inaendelea kuchapisha benknoti zaidi kunatokea mfumko wa bei yaani thamani ya pesa inashuka.


title: Sarafu (mfumo)

text: Nchi kadhaa zimefunga kima cha mabadilishano ya pesa yao kwa sarafu muhimu kama dolar au Euro. Faida yake ni ya kwamba shirika na watu katika nchi hizi -ambazo mara nyingi ni ndogo- zina uhakika kuhusu thamani ya pesa yao. Kwa mafanyikio wa mfumo huu ni lazima ya kwamba benki kuu ina pesa ya kigeni ya kutosha ili iweze ila wakati kubadilisha pesa ya nchi kwa kima cha soko huru na kwa kima rasmi kwa sarafu inakofungwa. Mfano ni nchi nyingi za Afrika ya Magharibi zilizotumia zamani pesa ya Ufaransa kama sarafu yao na sasa zimefunga pesa ya kitaifa kwa Euro.


title: Kiacheron

text: Kiacheron ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Sudan inayozungumzwa na Waacheron. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kiacheron imehesabiwa kuwa watu 9830. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiacheron iko katika kundi la Kikordofani.


title: Kiafitti

text: Kiafitti ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Sudan inayozungumzwa na Waafitti. Mwaka wa 1984 idadi ya wasemaji wa Kiafitti imehesabiwa kuwa watu 4510. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiafitti iko katika kundi la Sudaniki-Mashariki.


title: Kiaka (Sudan)

text: Kiaka au Kisillok ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Sudan inayozungumzwa na Wasillok. Lugha isichanganywe na lugha ya Kiaka ambayo huzungumzwa nchini Jamhuri ya Kongo. Mwaka wa 1983 idadi ya wasemaji wa Kiaka imehesabiwa kuwa watu 300 tu, maana yake lugha iko hatarini mwa kutoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiaka iko katika kundi la Sudaniki-Mashariki.


title: Kiama (Sudan)

text: Kiama au Kinyimang ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Sudan inayozungumzwa na Waama. Mwaka wa 1982 idadi ya wasemaji wa Kiama imehesabiwa kuwa watu 70,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiama iko katika kundi la Sudaniki-Mashariki.


title: Kiandaandi

text: Kiandaandi au Kidongola ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Sudan inayozungumzwa na Wadongola. Mwaka wa 1996 idadi ya wasemaji wa Kiandaandi imehesabiwa kuwa watu 180,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiandaandi iko katika kundi la Sudaniki-Mashariki.


title: Kibaygo

text: Kibaygo kilikuwa lugha ya Kinilo-Sahara nchini Sudan iliyozungumzwa na Wabaygo. Mwaka wa 1978 idadi ya Wabaygo imehesabiwa kuwa watu 850 lakini hakuna wasemaji hai wa lugha hiyo. Lugha ya Kibaygo imetoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibaygo iko katika kundi la Sudaniki-Mashariki.


title: Kibedawiyet

text: Kibedawiyet au Kibeja ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Sudan, Misri na Eritrea inayozungumzwa na Wabedawi. Mwaka wa 1982 idadi ya wasemaji wa Kibedawiyet nchini Sudan imehesabiwa kuwa watu 951,000. Pia kuna wasemaji 77,000 nchini Misri (1993) na wasemaji 158,000 nchini Eritrea (2006). Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibedawiyet iko katika kundi la Kikushi.


title: Kiberti

text: Kiberti ilikuwa lugha ya Kinilo-Sahara nchini Sudan iliyozungumzwa na Waberti. Wakati wa miaka ya 1990, kulikuwa hakuna wasemaji wa Kiberti tena, maana yake lugha imetoweka kabisa kwa vile Waberti walibadilisha lugha yao na kuongea Kiarabu tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiberti iko katika kundi la Sudaniki-Mashariki.


title: Kibirked

text: Kibirked au Kibirgid ilikuwa lugha ya Kinilo-Sahara nchini Sudan iliyozungumzwa na Wabirked. Lugha ya Kibirked imetoweka wakati wa miaka ya 1970. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibirked iko katika kundi la Sudaniki-Mashariki.


title: Kiburun

text: Kiburun ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Sudan inayozungumzwa na Waburun. Mwaka wa 1977 idadi ya wasemaji wa Kiburun imehesabiwa kuwa watu 18,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiburun iko katika kundi la Kinilotiki.


title: Kidagik

text: Kidagik au Kidengebu ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Sudan inayozungumzwa na Wadagik. Mwaka wa 1982 idadi ya wasemaji wa Kidagik imehesabiwa kuwa watu 38,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidagik iko katika kundi la Kikordofani.


title: Kidair

text: Kidair ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Sudan inayozungumzwa na Wadair. Mwaka wa 1978 idadi ya wasemaji wa Kidair imehesabiwa kuwa watu 1000 tu, yaani lugha imekaribia kutoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidair iko katika kundi la Sudaniki-Mashariki.


title: Kidilling

text: Kidilling ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Sudan inayozungumzwa na Wadilling. Mwaka wa 1984 idadi ya wasemaji wa Kidilling imehesabiwa kuwa watu 5300. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidilling iko katika kundi la Sudaniki-Mashariki.


title: Kidomari

text: Kidomari ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Iran na nchi nyingi nyingine za Mashariki ya Kati inayozungumzwa na Waromani. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kidomari nchini Iran imehesabiwa kuwa watu 1,340,000. Idadi ya wasemaji wote duniani imekaribia milioni nne, baina yao ni wasemaji 2,280,000 nchini Misri (2006), wasemaji 202,000 nchini Uhindi (2000), wasemaji 33,000 nchini Libya (2006), wasemaji 28,500 nchini Uturuki (1985) na wasemaji wengine mijini mwa Sudan. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidomari iko katika kundi la Kiaryan.


title: Kielhugeirat

text: Kielhugeirat ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Sudan inayozungumzwa na Waelhugeirat. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kielhugeirat imehesabiwa kuwa watu 50 tu, yaani lugha imekaribia kutoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kielhugeirat iko katika kundi la Sudaniki-Mashariki.


title: Kifur

text: Kifur ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Sudan inayozungumzwa na Wafur. Mwaka wa 1983 idadi ya wasemaji wa Kifur nchini Sudan imehesabiwa kuwa watu 500,000. Pia kuna wasemaji 1800 nchini Chad. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kifur iko katika kundi la Kifur.


title: Wangen im Allgäu

text: Wangen im Allgäu ni mji wa Baden-Württemberg nchini Ujerumani. Idadi ya wakazi wake ni takriban 26.398.


title: Kigaam

text: Kigaam ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Sudan inayozungumzwa na Wagaam. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kigaam imehesabiwa kuwa watu 67,200. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigaam iko katika kundi la Sudaniki-Mashariki.


title: Kighulfan

text: Kighulfan ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Sudan inayozungumzwa na Waghulfan. Mwaka wa 1984 idadi ya wasemaji wa Kighulfan imehesabiwa kuwa watu 16,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kighulfan iko katika kundi la Sudaniki-Mashariki.


title: Kigule

text: Kigule ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Sudan iliyozungumzwa na Wagule. Mwaka wa 1983 idadi ya Wagule imehesabiwa kuwa watu 1000 tu lakini walikuwa wameshasahau lugha yao yaani hawakuendelea kuongea Kigule. Kwa hiyo, lugha ya Kigule imetoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigule iko katika kundi la Kikomuz.


title: Kiheiban

text: Kiheiban ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Sudan inayozungumzwa na Waheiban. Mwaka wa 1984 idadi ya wasemaji wa Kiheiban imehesabiwa kuwa watu 4410. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiheiban iko katika kundi la Kikordofani.


title: Kikadaru

text: Kikadaru ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Sudan inayozungumzwa na Wakadaru. Idadi ya wasemaji wa Kikadaru imehesabiwa kuwa watu 7000 lakini wengi wao wameanza kusahau lugha yao kwa hiyo Kikadari iko hatarini mwa kutoweka.. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikadaru iko katika kundi la Sudaniki-Mashariki.


title: Kikanga

text: Kikanga ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Sudan inayozungumzwa na Wakanga. Mwaka wa 1989 idadi ya wasemaji wa Kikanga imehesabiwa kuwa watu 8000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikanga iko katika kundi la Kikadugli-Krongo.


title: Kikarko

text: Kikarko ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Sudan inayozungumzwa na Wakarko. Mwaka wa 1984 idadi ya wasemaji wa Kikarko imehesabiwa kuwa watu 13,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikarko iko katika kundi la Sudaniki-Mashariki.


title: Kikatla

text: Kikatla ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Sudan inayozungumzwa na Wakatla. Mwaka wa 1984 idadi ya wasemaji wa Kikatla imehesabiwa kuwa watu 14,200. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikatla iko katika kundi la Kikordofani.


title: Kikeiga

text: Kikeiga ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Sudan inayozungumzwa na Wakeiga. Mwaka wa 1984 idadi ya wasemaji wa Kikeiga imehesabiwa kuwa watu 6070. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikeiga iko katika kundi la Kikadugli-Krongo.


title: Kikelo

text: Kikelo ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Sudan inayozungumzwa na Wakelo. Idadi ya wasemaji wa Kikelo imehesabiwa kuwa watu 200 tu yaani lugha imekaribia kutoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikelo iko katika kundi la Sudaniki-Mashariki.


title: Kiko

text: Kiko au Kifungor ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Sudan inayozungumzwa na Wako. Mwaka wa 1984 idadi ya wasemaji wa Kiko imehesabiwa kuwa watu 2680, maana yake lugha imeanza kusahauliwa na kutoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiko iko katika kundi la Kikordofani.


title: Kikoalib

text: Kikoalib ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Sudan inayozungumzwa na Wakoalib. Mwaka wa 1984 idadi ya wasemaji wa Kikoalib imehesabiwa kuwa watu 44,300. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikoalib iko katika kundi la Kikordofani.


title: Kikrongo

text: Kikrongo ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Sudan inayozungumzwa na Wakrongo. Mwaka wa 1984 idadi ya wasemaji wa Kikrongo imehesabiwa kuwa watu 21,700. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikrongo iko katika kundi la Kikadugli-Krongo.


title: Kilafofa

text: Kilafofa ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Sudan inayozungumzwa na Walafofa. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kilafofa imehesabiwa kuwa watu 600 tu yaani lugha iko hatarini mwa kutoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kilafofa iko katika kundi la Kikordofani.


title: Kilaro

text: Kilaro ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Sudan inayozungumzwa na Walaro. Mwaka wa 1998 idadi ya wasemaji wa Kilaro imehesabiwa kuwa watu 40,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kilaro iko katika kundi la Kikordofani.


title: Kilogol

text: Kilogol ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Sudan inayozungumzwa na Walogol. Idadi ya wasemaji wa Kilogol imehesabiwa kuwa watu 2600 lakini wengi wameshaanza kusahau lugha yao, yaani Kilogol iko hatarini mwa kutoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kilogol iko katika kundi la Kikordofani.


title: Kilogorik

text: Kilogorik ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Sudan inayozungumzwa na Walogorik. Mwaka wa 1971 idadi ya wasemaji wa Kilogorik imehesabiwa kuwa watu 2000 wakati wasemaji wengine walikuwa wameanza kusahau lugha yao na kutumia lugha nyingine. Kwa hiyo inawezekana kuwa Kilogorik imekaribia kutoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kilogorik iko katika kundi la Sudaniki-Mashariki.


title: Kilumun

text: Kilumun ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Sudan inayozungumzwa na Walumun. Mwaka wa 2012 idadi ya wasemaji wa Kilumun imehesabiwa kuwa watu 30,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kilumun iko katika kundi la Kikordofani.


title: Kimidob

text: Kimidob ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Sudan inayozungumzwa na Wamidob. Mwaka wa 1993 idadi ya wasemaji wa Kimidob imehesabiwa kuwa watu 50,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimidob iko katika kundi la Sudaniki-Mashariki.


title: Kimoro

text: Kimoro ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Sudan inayozungumzwa na Wamoro. Mwaka wa 1982 idadi ya wasemaji wa Kimoro imehesabiwa kuwa watu 30,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimoro iko katika kundi la Kikordofani.


title: Kimolo

text: Kimolo ni jina la lugha tofauti:


title: Kimolo (Sudan)

text: Kimolo ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Sudan inayozungumzwa na Wamolo. Isichanganywe na lugha ya Kimolo inayozungumzwa nchini Kenya. Mwaka wa 1988 idadi ya wasemaji wa Kimolo imehesabiwa kuwa watu 100 tu, yaani lugha imekaribia kutoweka, Wamolo wakitumia lugha za Kiarabu na Kiberta badala ya lugha yao. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimolo iko katika kundi la Sudaniki-Mashariki.


title: Paola

text: Paola ni mji wa wilaya ya Cosenza katika mkoa wa Calabria kusini mwa Italia.


title: Paola

text: Ni maarufu hasa kama mahali pa kuzaliwa pa mtakatifu Fransisko wa Paola.


title: Kinding

text: Kinding au Kieliri ilikuwa lugha ya Kiniger-Kongo nchini Sudan iliyozungumzwa na Wanding. Hakuna wasemaji wa Kinding tena kwa vile Wanding wote wameacha lugha yao na kuongea Kiarabu siku hizi. Kwa hiyo lugha ya Kinding imetoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinding iko katika kundi la Kikordofani.


title: Kingile

text: Kingile ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Sudan inayozungumzwa na Wamesakin. Mwaka wa 1982 idadi ya wasemaji wa Kingile imehesabiwa kuwa watu 38,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kingile iko katika kundi la Kikordofani.


title: Kinobiin

text: Kinobiin ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Sudan na Misri inayozungumzwa na Wanobiin. Mwaka wa 1996 idadi ya wasemaji wa Kinobiin nchini Sudan imehesabiwa kuwa watu 295,000. Pia kuna wasemaji 310,000 nchini Misri (2006). Lugha pia huitwa Kifedicca nchini Misri, na Kimahas nchini Sudan. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinobiin iko katika kundi la Sudaniki-Mashariki.


title: Kiotoro

text: Kiotoro ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Sudan inayozungumzwa na Waotoro. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kiotoro imehesabiwa kuwa watu 10,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiotoro iko katika kundi la Kikordofani.


title: Kishatt

text: Kishatt ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Sudan inayozungumzwa na Washatt. Mwaka wa 1984 idadi ya wasemaji wa Kishatt imehesabiwa kuwa watu 15,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kishatt iko katika kundi la Sudaniki-Mashariki.


title: Kishwai

text: Kishwai ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Sudan inayozungumzwa na Washwai. Mwaka wa 1989 idadi ya wasemaji wa Kishwai imehesabiwa kuwa watu 3500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kishwai iko katika kundi la Kikordofani.


title: Kitagoi

text: Kitagoi ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Sudan inayozungumzwa na Watagoi. Mwaka wa 1982 idadi ya wasemaji wa Kitagoi imehesabiwa kuwa watu 13,000 lakini Watagoi wengi wameanza kusahau lugha yao na kutumia lugha nyingine. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitagoi iko katika kundi la Kikordofani.


title: Kitalodi

text: Kitalodi au Kijomang ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Sudan inayozungumzwa na Watalodi. Mwaka wa 1989 idadi ya wasemaji wa Kitalodi imehesabiwa kuwa watu 1500, yaani lugha imekaribia kutoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitalodi iko katika kundi la Kikordofani.


title: Kitama

text: Kitama ni jina la:


title: Kitama (Sudan)

text: Kitama ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Chad na Sudan inayozungumzwa na Watama. Mwaka wa 1993 idadi ya wasemaji wa Kitama nchini Chad imehesabiwa kuwa watu 62,900. Pia kuna wasemaji 5000 nchini Sudan (1970). Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitama iko katika kundi la Sudaniki-Mashariki.


title: Kitegali

text: Kitegali ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Sudan inayozungumzwa na Wategali. Mwaka wa 1984 idadi ya wasemaji wa Kitegali imehesabiwa kuwa watu 35,700. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitegali iko katika kundi la Kikordofani.


title: Kitemein

text: Kitemein ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Sudan inayozungumzwa na Watemein. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kitemein imehesabiwa kuwa watu 13,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitemein iko katika kundi la Sudaniki-Mashariki.


title: Kitese

text: Kitese ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Sudan inayozungumzwa na Watese. Mwaka wa 1971 idadi ya wasemaji wa Kitese imehesabiwa kuwa watu 1400 lakini wengi walikuwa wameanza kutumia lugha nyingine kwa hiyo Kitese iko hatarini mwa kutoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitese iko katika kundi la Sudaniki-Mashariki.


title: Kitigre

text: Kitigre ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Eritrea na Sudan inayozungumzwa na Watigre. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kitigre nchini Eritrea imehesabiwa kuwa watu 1,050,000. Pia kuna wasemaji wachache nchini Sudan mpakani ambapo lugha huitwa Kixasa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitigre iko katika kundi la Kisemitiki.


title: Kitima

text: Kitima ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Sudan inayozungumzwa na Watima. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kitima imehesabiwa kuwa watu 5000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitima iko katika kundi la Kikordofani.


title: Kitira

text: Kitira ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Sudan inayozungumzwa na Watira. Mwaka wa 1982 idadi ya wasemaji wa Kitira imehesabiwa kuwa watu 40,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitira iko katika kundi la Kikordofani.


title: Kitocho

text: Kitocho ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Sudan inayozungumzwa na Watocho. Mwaka wa 1989 idadi ya wasemaji wa Kitocho imehesabiwa kuwa watu 3800. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitocho iko katika kundi la Kikordofani.


title: Kitorona

text: Kitorona ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Sudan inayozungumzwa na Watorona. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kitorona imehesabiwa kuwa watu wawili tu, yaani lugha hiyo itatoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitorona iko katika kundi la Kikordofani.


title: Kitulishi

text: Kitulishi ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Sudan inayozungumzwa na Watulishi. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kitulishi imehesabiwa kuwa watu 2500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitulishi iko katika kundi la Kikadugli-Krongo.


title: Kitumtum

text: Kitumtum ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Sudan inayozungumzwa na Watumtum. Idadi ya wasemaji wa Kitumtum imehesabiwa kuwa watu 7300. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitumtum iko katika kundi la Kikadugli-Krongo.


title: Kiwali

text: Kiwali ni jina la lugha tofauti:


title: Kiwali (Sudan)

text: Kiwali ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Sudan inayozungumzwa na Wawali. Isichanganywe na lugha ya Kiwali inayozungumzwa nchini Ghana. Mwaka wa 2013 idadi ya wasemaji wa Kiwali imehesabiwa kuwa watu 15,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwali iko katika kundi la Sudaniki-Mashariki.


title: Kiwarnang

text: Kiwarnang ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Sudan inayozungumzwa na Wawerni. Mwaka wa 1956 idadi ya wasemaji wa Kiwarnang imehesabiwa kuwa watu 1100. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwarnang iko katika kundi la Kikordofani.


title: Pogromu

text: Pogromu (kutoka rus. погромить ("pogromit") - kuharibu vikali, kufanya fujo) ni neno la kutaja ghasia kali inayolengwa dhidi ya kundi maalumu kama vile wafuasi wa dini au kabila fulani.


title: Pogromu

text: Neno latokana na ghasia za fujo katika Urusi wa karne ya 19 ambako Wayahudi walishambuliwa, maduka na nyumba zao kuharibiwa na idadi ya watu kuuawa hovyo. Kwa hiyo neno "pogromu" lataja hasa mashambulio dhidi ya Wayahudi katika Ulaya. Lakini inatumiwa pia kwa mashambulio dhidi ya vikundi vingine.


title: Kisuba (Kenya)

text:
Kisuba ni lugha ya Kibantu nchini Kenya inayozungumzwa na Wasuba. Isichanganywe na lugha ya Kisuba inayozungumzwa nchini Tanzania. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kisuba imehesabiwa kuwa watu 139,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kisuba-Simbiti iko katika kundi la E40.
Kitabu hiki kinataja marejeo mengine kama:


title: Kisuba

text: Kisuba ni jina la lugha tofauti:


title: Orodha ya lugha za Tanzania

text: Orodha hii inaorodhesha lugha za Tanzania:


title: Hydie Waters

text: Amber Talmore (amezliwa tar. 9 Novemba 1987) anafahamika kwa jina la kikazi kama Hydie Waters, ni mwigizaji wa filamu kutoka nchini Marekani.<


title: Wahacha

text: Wahacha ni jamii ya watu wanaotumia lugha ya Kihacha, lugha inayozungunzwa nchini Tanzania mkoa wa Mara hasa katika Wilaya ya Rorya.


title: Walinzi wa amani wa UM

text: Walinzi wa amani wa Umoja wa Mataifa ni vikosi vya wanajeshi wanaotolewa na nchi wanachama chini ya usimamizi wa UM kwa kulinda amani au hali ya kusimamisha mapigano.


title: Walinzi wa amani wa UM

text: Tangu mwaka 1948 vikosi hiyi vimetumwa kwenda mahali pa ugomvi katika sehemu mbalimbali za dunia.


title: Walinzi wa amani wa UM

text: Kikosi cha kwanza kiliundwa mwaka 1948 kusimamia mapatano ya kusimamia mapigano katika Palestina baada ya vita ya kwanza kati ya Israeli na nchi ya Kiarabu. Baada ya vita ya Suez mwaka 1956 walinzi wa mani walitumwa mara ya kwanza wakibeba silaha. Tangu kuingia katika vita ya wenyewe kwa wenyewe nchini Kongo walinzi wa amani huvaa kofia buluu na kuandika herufi "UN" (=UM) kwenye magari yao.


title: Walinzi wa amani wa UM

text: Msingi wa kutuma walinzi wa amani ni kibali cha serikali ya nchi husika pande zote katika ugomvi. Vikosi vya walinzi wa amani hawana mamlaka ya kuchukua upande au kushiriki katika mapigano. Wanatumia silaha kwa ajili ya kujitetea pekee. Hata hivyo Baraza la Usalama la UM linaweza kutoa amri kwa walinzi wa amani kuendelea kuwalazimisha washiriki katika mapigano. Kwa namna hii kikosi maalumu cha UM kilianza kushambulia wanamigambo katika mashariki ya Kongo waliokataa kufuata mapatano ya kusimamisha mapigano na kupora wananchi.


title: Walinzi wa amani wa UM

text: Mwaka 2014 kulikuwa na walinzi wa amani mahali 16 duniani wakiwa na jumla ya wanajeshi na wafanyakazi 116.517. Nchi zinazotoa wanajeshi ni hasa Pakistan, Uhindi na Bangladesh, kila nchi takriban 8.000. Hadi 31 Machi 2014 jumla ya walinzi 3215 waliuawa, 2320 kati ya hao walikuwa wanajeshi, 232 polisi, 322 wafanyakazi wa UM kutoka nchi husika na 228 wafanyakazi raia wa kimataifa.


title: Walinzi wa amani wa UM

text: Zaidi ya nusu ya makisio ya huduma ya walinzi wa amani hutolewa na Marekani, Japani na Ujerumani.


title: Walinzi wa amani wa UM

text: Walinzi wa amani walifaulu mara kadhaa kutekeleza kusudi lao lakini kuna pia mifano ambako wameshindwa. Kati ya mifano mibaya iliyoleta upinzani ni Vita ya wenyewe kwa wenyewe nchini Rwanda. Hapa Baraza la Usalama la UM ambayo ni bodi ya pekee kuamulia kuhusu walinzi hao ilisita kupiga kura hadi mauaji nchini Rwanda yalikuwa na mbio tayari. Mfano mwingine ilikuwa Mauaji ya Srebenica nchini Bosnia ambako kikosi cha walinzi wa amani haikuruhusiwa kutumia silaha zake kikapaswa kutazama tu jinsi gani wanaume raia Wabosnia zaidi ya 8,000 wilikamatwa na kuchinjwa na wanamigambo wa Serbia.


title: Tarumbeta

text: Tarumbeta ni ala ya muziki ya kupuliza ikitengenezwa kwa metali hasa shaba nyeupe. Upande wa mdomo ni nyembamba na upande wa mwisho ni pana yenye. Urefu wa bomba lake linaweza kukaribia mita 1 na nusu lakini bomba hili limepindwa mara mbili kwa kuwa na ala isiyo ndefu mno. Katikati huwa na vilango 3 vinavyobadilisha njia ya hewa na kusababisha sauti kuwa juu na chini.


title: Tarumbeta

text: Sauti yenyewe haufanywi na tarumpeta -tofauti na filimbi- lakini kwa kupuliza hewa baina ya midomo iliyokazwa ndani ya mdomo wa tarumpeta. Ala inapazia sauti hii na kuibadilisha.


title: Tarumbeta

text: Ala kama tarumpeta zimepatikana tangu miaka mielfu lakini zilifanana na ala metalia za kupuliza nyingine hadi mnamo 1830 tarumpeta yenye milango ilitengenezwa.


title: Tarumbeta

text: Ni ala inayopendwa katika Muziki wa Klasiki lakini pia katika muziki wa jadi katika sehemu mbalimbali za dunia. Imekuwa maarufu kama ala ya muziki wa Jazz.


title: Tarumbeta

text: Kati wapiga tarumpeta wa muzikiw a klasiki ni Adolph Herseth, Sergei Nakariakov na Maurice Andre.


title: Tarumbeta

text: Katika fani ya jazz ni kwa mfano Miles Davis, Louis Armstrong, Arturo Sandoval, Wynton Marsalis, Dizzy Gillepsie, na Maynard Ferguson waliokuwa maarufu kutokana na ustadi wao wa tarumpeta.


title: Viunganishi halisi

text: Viunganishi halisi (alama yake ya kiisimu ni: U) ni aina ya viunganishi ambavyo vinaunganisha vipashio vyenye hadhi sawa kisarufi. Yaani, kaka na dada, bibi na babu, n.k.


title: Viunganishi vihusishi

text:
Viunganishi vihusishi (alama yake ya kiisimu ni: U) ni aina ya viunganishi ambavyo vinaunganisha vipashio vyenye hadhi tofauti kisarufi. Wakati mwingine unaweza kuwa na muunganiko wa vipashio viwili au zaidi vyenye hadhi tofauti katika sarufi. Viunganishi vinavyotumika kuunganisha vipashio hivyo huitwa ""vipashio vihusishi"". Huitwa hivyo hivyo kwa sababu kazi yake ni kujulisha uhusiano uliopo baina ya vipashio hivyo.
Mifano ya pamoja:


title: Kiaasax

text: Kiaasax ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Tanzania inayozungumzwa na Waassa. Mwaka wa 1999 idadi ya wasemaji wa Kiaasax imehesabiwa kuwa watu 350 tu, maana yake lugha imekaribia kutoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiaasax kiko katika kundi la Kikushi.


Visiwa vya South Georgia na South Sandwich ni eneo la ng'ambo la Uingereza kusini mwa Bahari Atlantiki.


title: Visiwa vya South Georgia na South Sandwich

text: Eneo hilo ni mafunguvisiwa mawili ya South Georgia na Sandwich, halafu visiwa vingine vidogo sana vilivyosambaa katika maeneo mapana ya Atlantiki Kusini.


text: Visiwa vyote vina eneo la km² 3,900.


text: Idadi ya wakazi ni 20 na wengi wao ni wanasayansi wanaochungulia ndege wanaokaa kwenye visiwa pamoja na afisa mmoja mwakilishi wa serikali ya Uingereza.


text: Hakuna wenyeji kwenye visiwa hivi. Tangu karne ya 19 wavuvi wa nyangumi kutoka Ulaya walijenga huk vituo ambako walipeleka nyangumi kwa kuwakatakata na kupika mafuta yao. Vituo hivyo vilikuwa na makumi hadi mamia ya wakazi wakati wa kuwinda nyangumi lakini wakati wa baridi ni watu wachache tu waliobaki. Vituo hivyo vilifungwa katika miaka ya 1960 kutokana na kupotea kwa nyangumi.


text: Mwaka 1904 mvuvi kutoka Norwei alianzisha kijiji cha Grytviken kama kituo cha kupikia mafuta ya nyangumi na kijiji hicho ni makazi pekee ya kudumu kwenye visiwa hivi hadi leo.


text: Hadi mwaka 1985 eneo lilisimamiwa kutoka Visiwa vya Falkland lakini imepewa hadhi ya eneo la pekee. Ilhali hakuna wakazi wa kudumu pia hakuna baraza lililochaguliwa na mamlaka yote iko mikononi mwa afisa wa serikali ya Ufalme wa Muungano.


title: Kiaramanik

text: Kiaramanik ilikuwa lugha ya Kinilo-Sahara nchini Tanzania iliyozungumzwa na Waaramanik. Hakuna wasemaji wa Kiaramanik, yaani lugha imetoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiaramanik kiko katika kundi la Kinilotiki.


title: Kihadza

text: Kihadza ni lugha ya Kikhoisan nchini Tanzania inayozungumzwa na Wahadza. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kihadza imehesabiwa kuwa watu 800 tu. Hata hivyo watoto bado wanaendelea kujifunza lugha ya wazazi wao kwa hiyo haionekani kama lugha itatoweka hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kihadza hailingani na lugha yoyote nyingine.


title: Kikisankasa

text: Kikisankasa ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Tanzania inayozungumzwa na Wakisankasa. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kikisankasa imehesabiwa kuwa watu 4670. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikisankasa kiko katika kundi la Kinilotiki.


title: Kikonongo

text: Kikonongo ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Wakonongo. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kikonongo imehesabiwa kuwa watu 51,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kikonongo iko katika kundi la F20. Wengine wanaiangalia kama lahaja ya Kinyamwezi tu.


title: Kimachame

text: Kimachame ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Wachagga, yaani ni lugha moja katika mnyororo wa lugha za Kichagga. Mwaka wa 1992 idadi ya wasemaji wa Kimachame imehesabiwa kuwa watu 300,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kimachame iko katika kundi la E60.


title: Kimachinga

text: Kimachinga ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Wamachinga. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kimachinga imehesabiwa kuwa watu 36,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kimachinga iko katika kundi la P20.


title: Kimagoma

text: Kimagoma ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Wamagoma. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kimagoma imehesabiwa kuwa watu 9000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kimagoma iko katika kundi la G60. Inafanana hasa na Kikinga.


title: Kimambwe-Lungu

text: Kimambwe-Lungu ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania na Zambia inayozungumzwa na Wamambwe, Walungu na Wafipa. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kimambwe-Lungu nchini Tanzania imehesabiwa kuwa watu 295,000 ambao 230,000 wao wlaikuwa Wafipa walioongea Kimambwe badala ya lugha yao ya Kifipa. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kimambwe-Lungu iko katika kundi la M10.


title: Kisoli

text: Kisoli ni lugha ya Kibantu nchini Zambia inayozungumzwa na Wasoli. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kisoli imehesabiwa kuwa watu 34,100. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kisoli iko katika kundi la M60.


title: Kimwera-Nyasa

text: Kimwera-Nyasa ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Wamwera lakini ni lugha tofauti na Kimwera yenyewe. Mwaka wa 2004 idadi ya wasemaji wa Kimwera-Nyasa imehesabiwa kuwa watu 6000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kimwera-Nyasa iko katika kundi la N20.


title: Kingasa

text: Kingasa (au Kiongamo) ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Tanzania inayozungumzwa na Wangasa. Mwaka wa 1983 idadi ya wasemaji wa Kingasa imehesabiwa kuwa watu 200 tu, yaani lugha imekaribia kutoweka kabisa. Ingawa kulikuwa na Wangasa zaidi ya 4,000 mwaka wa 2000, wengi walikuwa wameshasahau lugha yao na kutumia Kimaa au lugha nyinginezo. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kingasa kiko katika kundi la Kinilotiki.


title: Kirombo

text: Kirombo ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Wachagga, yaani ni lugha moja katika mnyororo wa lugha za Kichagga. Idadi ya wasemaji wa Kirombo imehesabiwa kuwa watu 1,500,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kirombo iko katika kundi la E60.


title: Kivunjo

text: Kivunjo ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Wachagga, yaani ni lugha moja katika mnyororo wa lugha za Kichagga. Mwaka wa 1992 idadi ya wasemaji wa Kivunjo imehesabiwa kuwa watu 300,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kivunjo iko katika kundi la E60.


title: Kimochi

text: Kimochi ni jina la:


title: Kimochi (lugha)

text: Kimochi ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Wachagga, yaani ni lugha moja katika mnyororo wa lugha za Kichagga. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kimochi imehesabiwa kuwa watu 597,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kimochi iko katika kundi la E60.


title: Mapambano kati ya Israeli na Palestina

text: Mapambano kati ya Israeli na Palestina ni ugomvi baina ya nchi ya Israeli na wakazi wa Palestina unaoathiri pia uhusiano na nchi jirani. Ugomvi huu ulianza katika karne ya 20 baina ya wakazi Wayahudi na Waarabu wa maeneo ambayo leo hii yako chini ya Israeli na Mamlaka ya Kitaifa ya Palestina. Ulisababisha tayari vita sita kati ya nchi ya Israeli tangu kuundwa kwake mwaka 1948 na jirani zake za Kiarabu. Mapambano yanaendelea, hayajapata suluhisho hadi sasa.


title: Mapambano kati ya Israeli na Palestina

text: Mapambano yalianza wakati wa kuongezeka kwa uhamiaji wa Wayahudi katika maeneo ya Palestina yaliyokaliwa na Waarabu. Kuundwa kwa Dola la Israeli kulisababisha vita ya kwanza baina ya Israeli mypa na nchi zote za jirani. Hivyo ilikuwa pia chanzo cha mgongano kati ya Israeli na nchi za Waarabu kwa jumla.


title: Mapambano kati ya Israeli na Palestina

text: Mapambano hayo si ya kijeshi tu, bali yanaanza upande wa siasa na pia upande wa dini.


title: Mapambano kati ya Israeli na Palestina

text: Wayahudi wa Ulaya waliokuwa wahamiaji wa kwanza kuja Palestina waliona uhamiaji wao kama kurudi kwenye nchi ya mababu wao kwenye mahali ambako taifa lao litazaliwa upya. Sehemu ya Wayahudi waliona mwendo wao si kurudi tu kwenye ardhi ya mababu kama taifa lakini pia utimiaji wa sala ya Kiyahudi yenye ombi la "kuonana katika Yerusalemu mwaka ujao". Mpaka leo wengine wanaona jambo hilo kutokana na ahadi za Mungu kwa taifa lao kadiri ya Tanakh (yaani Biblia ya Kiebrania).


title: Mapambano kati ya Israeli na Palestina

text: Kumbe wakazi Waarabu wa Palestina waliona uhamiaji wa wageni kutoka Ulaya kama harakati ya kikoloni iliyolenga kutwaa ardhi yao. Tena Waislamu kadhaa wanaona ya kwamba, tangu itwaliwe na jeshi la Uislamu katika karne ya 7 ardhi ya Palestina - Israeli imekuwa nchi ya Kiislamu inayopaswa kutawaliwa na serikali ya Waislamu daima. Wakristo hawakuwa wengi, tena wamezidi kupungua kwa kuhama kutokana na ugumu wa hali yao wanaojisikia kubaguliwa kama kundi dogo hata kati ya Wapalestina.


title: Mapambano kati ya Israeli na Palestina

text: Katika karne ya 19 idadi kubwa ya Wayahudi waliishi katika maeneo kadhaa ya Milki ya Urusi yaliyotwaliwa na milki hiyo mnamo 1800.


title: Mapambano kati ya Israeli na Palestina

text:
Uadui dhidi ya Wayahudi ulitokea dhidi ya utawala wa Kirusi Kuanzia mwaka 1880 kulitokea ghasia mbalimbali ambako Wayahudi walishambuliwa katika miji ya Urusi. Wimbi la pili la ghasia hizo zilizoitwa pogromu likatokea mwaka 1905, ambapo Wayahudi zaidi ya 2000 waliuawa mjini Odessa . Wakati ule Wayahudi wa Urusi walianza kuhamia nje: wengi wao walikwenda Marekani, lakini wachache walielekea Palestina.
Mapogromu yalikuwa pia chanzo cha harakati mpya ya Uzayuni ("Zionism") kati ya Wayahudi wa Ulaya. Uzayuni ulilenga kuwapa Wayahudi eneo maalum ili wapate kujenga upya taifa katika dola lao wenyewe, ambako wangekuwa wenyeji, si kundi la pekee katikati ya watu waliowadharau.


title: Mapambano kati ya Israeli na Palestina

text: Mwaka 1896 Theodor Herzl (1860-1904) aliandika kitabu "Dola la Wayahudi" alimodai kuundwa dola la pekee kwa ajili ya Wayahudi. Mkutano wa kwanza wa wafuasi wake ulichagua jina la "Zayuni" ambalo lilikuwa jina asilia la mlima wa hekalu mjini Yerusalemu; wakachagua jina hilo kwa sababu linataja mahali patakatifu zaidi pa Uyahudi. Mkutano huo uliazimia kuwa "Uzayuni unalenga kuunda makazi salama yaliyokubaliwa rasmi kwa ajili ya taifa la Kiyahudi katika nchi ya Palestina".


title: Mapambano kati ya Israeli na Palestina

text: Wazayuni walikusanya pesa kote Ulaya wakanunua ardhi katika Palestina na kuanzisha vijiji kwa ajili ya Wayahudi waliohima huko.


title: Mapambano kati ya Israeli na Palestina

text: Vita ya Kwanza ya Dunia ilikwamisha mipango yote kwa sababu Palestina ilikuwa sehemu ya Milki ya Osmani iliyoshiriki katika vita pamoja na Ujerumani na Austria dhidi ya Urusi, Ufaransa na Uingereza.


title: Mapambano kati ya Israeli na Palestina

text: Mwaka 1917 wakati ambapo jeshi la Uingereza lilifaulu kusogea mbele kutoka Misri na kuingia Palestina, waziri wa mambo ya nje Arthur James Balfour alitoa tamko la Balfour yaani tamko rasmi kuwa Uingereza inataka kusaidia mipango ya kuanzisha makazi ya Kiyahudi katika Palestina. Wakati uleule Waingereza waliwaahidi Waarabu kuundwa kwa dola la Kiarabu kwenye maeneo yaliyokaliwa nao katika Milki ya Osmani. Lakini wakati huohuo walipatana na Ufaransa kuhusu ugawaji wa maeneo ya Kiarabu ya Milki ya Osmani.


title: Mapambano kati ya Israeli na Palestina

text: Kwenye mkutano wa amani wa Paris wa mwaka 1919, ulioandaa Mkataba wa Versailles, mwakilishi wa Waarabu, Faisal bin Hussein bin Ali al-Hashimi, alipatana na mwakilishi wa Wazayuni, Chaim Weizmann, kuwa anakubali uhamisho wa Wayahudi kuja Palestina, na Palestina kuwa eneo la pekee tofauti na Dola la Waarabu ambayo Faisal alilenga kujenga Uarabuni pamoja na Syria na Irak. Haki za wakazi Waarabu zilitakiwa kulindwa na maendeleo ya pamoja kati ya wakazi Waarabu na Wayahudi kujengwa. Lakini Uingereza na Ufaransa waliendelea kugawa Mashariki ya Kati, hivyo Waarabu wengi hawakusikia ya kwamba mapatano ya Faisal yalikuwa na umuhimu tena.


title: Mapambano kati ya Israeli na Palestina

text: Baada ya vita Uingereza ilichukua utawala wa Palestina kama eneo la kudhaminiwa kwa niaba ya Shirikisho la Mataifa. Idadi ya Wayahudi waliofika kutoka nchi za Ulaya iliongezeka, lakini bado Wayahudi wengi walihamia Marekani, si Palestina. Hata hivyo shirika za Uzayuni ziliendelea kununua ardhi, kuanzisha vijiji vya Ujamaa vilivyoitwa Kibbutz hata Tel Aviv ilikua kama mji wa Kiyahudi kandokando ya Yafo ya Kiarabu. Mnamo 1931 asilimia 17 ya wakazi wa Palestina walikuwa Wayahudi.