title: Jongo

text: Aina nyingi za dawa zingali zikifanyiwa utafiti ili kutibu jongo, zikiwemo anakinra, canakinumab na rilonacept. (Rasburikasi), ambayo ni kimeng’enyi cha yurikasi chailiyounganishwa tena pia inapatikana. Matibabu haya hayatumiki sana kwa sababu yanasababisha mwitikio wa kingamwili atomatiki. Aina nyingine za antigeni zinazoathiri kwa kiasi kidogo zinatengenezwa.


title: Kisukari aina ya 2

text:
Kisukari aina ya 2, uliojulikana awali kama kisukari kisichotegemea insulini au kisukari kinachoanza katika utu uzima ni tatizo la umetaboli linalotambulika kwa kiwango cha juu cha glukosi katika damu katika muktadha wa kukinza insulini na upungufu wa insulini kwa kiasi kidogo.Hii ni kinyume na kisukari aina ya 1 ambapo kuna upungufu wa insulini kufuatia kuharibika kwa seli za endokrini katika kongosho. Dalili kuu ni kiu kingi, kukojoa kila mara na kuhisi njaa kila wakati. Kisukari aina ya 2 huchangia hadi asilimia 90 ya visa vya kisukari huku asilimia 10 iliyosalia ikisababishwa na kisukari aina ya 1 na kisukari katika ujauzito. Unene wa kupindukia unakisiwa kuwa kianzishi kikuu cha aina ya 2 ya kisukari katika watu wenye uhatarisho kwa sababu ya jeni zao.
Kisukari aina ya 2 hudhibitiwa mwanzo kwa kuongeza mazoezi na urekebishaji wa lishe. Ikiwa viwango vya glukosi ya damu havijapunguzwa na hatua hizo, dawa kama metformin au insulini zinaweza kuhitajika. Watu wanaotumia insulini wanahitaji kukaguliwa viwango vya sukari ya damu kila mara.
Viwango vya kisukari vimeongezeka katika miaka 50 iliyopita, sambamba na unene wa kupindukia. Kufikia mwaka wa 2010 watu karibu milioni 285  wana kisukari ikilinganishwa na karibu watu milioni 30  katika mwaka wa 1985. Matatizo ya baadaye ya kiwango cha juu cha sukari ya damu ni pamoja na ugonjwa wa moyo, kiharusi, retinopathi ya kisukari inayoathiri uwezo wa kuona, matatizo ya figo, hali inayoweza kuhitaji dialisi, na kutozunguka vyema kwa damu viungoni kukipelekea kukatwa viungo. Matatizo makali ya ketoasidosisi, ambayo ni pamoja na ugonjwa wa aina ya 1 ya kisukari ni ya nadra.Hata hivyo, koma ya haipaosmola isiyo ya ketosisi inaweza kutokea.


title: Kisukari aina ya 2

text: Dalili kuu za kisukari ni poliuria (kukojoa kila mara), polidipsia (ongezeko la kiu), polifagia(ongezeko la njaa) na kupoteza uzito wa mwili. Dalili zingine zinazotambulika mara nyingi wakati wa utambuzi ni pamoja na: historia ya kiwaa, kujikuna, niuropathia ya pembezoni, kurejea kwa maambukizi ya uke na uchovu. Hata hivyo, watu wengi hawana dalili mwanzoni na hutambuliwa baada ya vipimo vya mara kwa mara.Watu walio na aina ya 2 ya kisukari wanaweza kukosa koma ya haipaosmola isiyo ya ketosisi (hali ya kuwa na kiwango cha juu cha sukari ya damu inayohusishwa na kiwango kilichopungua cha ufahamu na kiwango cha chini cha shinikizo la damu).


title: Kisukari aina ya 2

text: Aina ya  2  ya kisukari kwa kawaida ni ugonjwa sugu unaohusiana na upungufu wa matarajio ya kuishi kiasi cha miaka kumi  Kwa upande mmoja, jambo hili husababishwa na matatizo yanayohusiana na kisukari ikiwa ni pamoja na: hatari ya mara mbili hadi nne ya ugonjwa wa moyo na mishipa ikijumuisha ugonjwa wa moyo wenye iskemia na kiharusi, ongezeko la hadi mara 20   la kiwango cha kukatwa miguu na ongezeko la kulazwa hospitalini.. Katika nchi zilizostawi, na sehemu zingine kwa viwango vinavyoongezeka, ugonjwa wa kisukari aina ya  2  ndio kisababishi kikuu zaidi cha upofu usiotokana na majeraha na matatizo ya figo. Ugonjwa huu pia umehusishwa na ongezeko la hatari ya matatizo ya kiutambuzi na dimenshia kupitia kwa taratibu za magonjwa kama vile Ugonjwa wa Alzeheimer na dimenshia ya mishipa. Matatizo mengine ni pamoja na: akanthosi nigrikani, uhanithi na maambukizi ya kila mara.


title: Kisukari aina ya 2

text: Kisukari aina ya 2 huendelezwa na mchanganyiko wa masuala ya mtindo wa maisha na jeni. Ingawa mtu binafsi anaweza kuvidhibiti baadhi ya visababishi, kama vile lishe na unene wa kupindukia, vingine kama umri, jinsia ya kike na jenetikia haviwezi kudhibitiwa. Ukosefu wa usingizi umehusishwa na kisukari aina ya 2. Uhusiano huu unaaminika kutokea kupitia jinsi umetaboli unavyoathiriwa na ukosefu wa usingizi. Hali ya lishe ya mama wakati wa ujauzito pia inaweza kuchangia, huku utaratibu mmoja ukiwa ni kubadilika kwa umethili wa DNA.


title: Kisukari aina ya 2

text: Masuala kadhaa ya kimtindo huchangia ukuaji wa aina ya 2 ya kisukari  ikiwa ni pamoja na unene wa kupindukia (unaofafanuliwa kwa kigezo cha uzani wa mwili cha zaidi ya thelathini), ukosefu wa mazoezi, lishe duni, dhiki na kuishi mjini. Mafuta ya ziada mwilini huhusishwa na asilimia 30 ya visa hivi kwa watu wenye asili ya China na Japani, asilimia 60-80 kwa Wazungu na Waafrika na asilimia 100 ya Wahindi kutoka Pima na watu wanaoishi katika Visiwa vya Pasifiki. Watu wasio na unene wa kupindukia wana uwiano wa kiuno na paja wa juu.


title: Kisukari aina ya 2

text: Masuala ya lishe pia huchangia hatari ya kupata aina ya 2 ya kisukari . Kutumia vinywaji vilivyo na sukari kwa wingi huhusishwa na ongezeko la hatari.Aina ya mafuta katika chakula pia ni muhimu, huku mafuta yasiyo na kifungo na mafuta yenye asidi zilizo na vifungo vingi yakiongeza hatari, na mafuta yenye vifungo vingi na mafuta yenye kifungo kimoja yakipunguza hatari. Kula mchele mweupe kwa wingi pia huzidisha hatari. Ukosefu wa mazoezi unaaminika kuchangia asilimia 7 ya visa.


title: Kisukari aina ya 2

text: Visa vingi vya kisukari huhusisha jeni nyingi huku kila moja ikichangia sehemu ndogo ya uwezekano wa kuwa na aina ya 2 ya kisukari. Ikiwa mmoja wa pacha wanaofanana ana kisukari, uwezekano wa yule mwingine kupata ugonjwa huu maishani ni zaidi ya asilimia 90, ilhali kiwango katika pacha wasiofanana ni asilimia 25-50. Kufikia mwaka wa 2011, zaidi ya jeni 36 zinazochangia hatari ya kupata aina ya 2 ya kisukari zimetambuliwa. Jeni hizo kwa pamoja huchangia asilimia 10 tu ya vipengele vya ugonjwa huu vinavyoweza kurithiwa.Kwa mfano, aleli ya TCF7L2 huongeza hatari ya kupata kisukari kwa mara 1.5 na ndiyo hatari zaidi ya aina nyingi za kijeni. Jeni nyingi zinazohusishwa na kisukari huusika katika utendakazi wa seli za beta.


title: Kisukari aina ya 2

text: Kuna aina chache za kisukari zinazotokea kufuatia tatizo katika jeni moja (hali inayojulikana kama aina za la jeni moja za kisukari au "Aina maalumu za kisukari"). Hii ni pamoja na kisukari cha watu wachanga, sindromu ya Donohue na Sindromu ya Rabson-Mendenhall na nyinginezo. Kisukari cha watoto wachanga huchangia asilimia 1-5 ya matukio yote ya kisukari katika watoto wachanga.


title: Kisukari aina ya 2

text: Kuna aina kadhaa za matibabu na matatizo mengine ya afya yanayoweza kusababisha kisukari. Baadhi ya matibabu hayo ni: glukokotikoidi, thiasidi, vizuia beta, dawa maalum za kutibu saikosisi, na statini. Watu ambao wamekuwa na kisukari katika ujauzito wako katika hatari kubwa zaidi ya kupata aina ya 2 ya kisukari.Matatizo mengine ya kiafya yanayohusishwa ni pamoja na: akromegali, Sindromu ya Chushing, uthiroidi, fekromositoma na baadhi ya aina za saratani kama vile glukagonoma. Upungufu wa testosteroni pia unahusishwa na aina ya 2 ya kisukari.


title: Kisukari aina ya 2

text: Aina ya 2 ya kisukari inasababishwa na upungufu katika uzalishaji wa insulini kutoka kwa seli za beta katika kuanzisha kukinza insulini. Kukinza insulini, ambako ni hali ya seli kutoweza kuitikia vyema kwa viwango vya kawaida vya insulini, hutokea hasa katika misuli, ini na tishu zenye mafuta.Kwa kawaida, insulini hukandamiza uzalishaji wa glukosi ndani ya ini. Hata hivyo, katika ukinzani wa insulini, ini huzalisha glukosi ndani ya damu isivyohitajika. Uwiano kati ya ukinzani wa insulini na utendakazi mbaya wa seli za beta hutofautiana kati ya watu walio na ukinzani wa kimsingi wa insulini na tatizo dogo la utoaji insulini, ikilinganishwa na watu walio na ukinzani mdogo wa insulini lakini hawawezi kuzalisha insulini.


title: Kisukari aina ya 2

text: Taratibu nyingine muhimu zinazohusishwa na aina ya 2 ya kisukari na ukinzani wa insulini ni pamoja na: ongezeko la kumeng’enya mafuta katika seli za mafuta, ukinzani na ukosefu wa inkretini, kiwango cha juu cha glukagoni katika damu, ongezeko la kuhifadhi chumvi na maji katika figo na pia mfumo mkuu wa neva kudhibiti umetaboli vibaya. Hata hivyo, si watu wote walio na ukinzani wa insulini wanaopata kisukari, kwani hitilafu za seli za beta kwenye kongosho kutoa insulini pia huhitajika.


title: Kisukari aina ya 2

text: Shirika la Afya Duniani linafasili kisukari (aina ya 1 na 2) kama kipimo kimoja zaidi cha glukosi iliyo na dalili au vipimo vilivyopanda katika visa viwili:


title: Kisukari aina ya 2

text: Mbinu nyingine ya kutambua kisukari ni kuchukua vipimo mbalimbali vya sukari ya damu vya zaidi ya 11.1 mmol/l (200 mg/dL) huku vikilinganishwa na dalili za kawaida au pia kipimo cha himoglobini iliyo na glukojeni (HbA) cha zaidi ya asilimia 6.5. Mnamo mwaka wa 2009, Kamati ya Kimataifa ya Wataalamu iliyojumuisha wawakilishi kutoka Shirika la Kisukari la Amerika, Kongamano la Kimataifa la Kisukari na Shirika la Masomo ya Kisukari la bara Uropa ilipendekeza kizingiti cha asilimia ≥6.5 HbAkitumiwe kutambua kisukari.Pendekezo hili lilipitishwa na Shirika la Kisukari la Marekani mwaka wa 2010. Vipimo vinafaa kurudiwa iwapo mtu atatambulika kuwa na kisukari, isipokuwa ana dalili za kawaida na sukari ya damu ya >11.1 mmol/l (>200 mg/dl).


title: Kisukari aina ya 2

text: Kizingiti cha kutambua kisukari hutegemea uhusiano kati ya matokeo ya vipimo vya kubaini uwezo wa kustahimili glukosi, mfungo wa glukosi au HbAna matatizo kama matatizo ya retinali. Mfungo au vipimo mbalimbali vya sukari ya damu hupendekezwa kuliko kipimo cha kubaini uwezo wa kustahimili glukosi kwani vipimo hivi ni bora zaidi kwa watu.HbAni bora zaidi kwa sababu mfungo hauhitajiki, na matokeo yake huwa dhabiti lakini ni ghali kuliko kipimo cha glukosi ya damu.Inakadiriwa kuwa karibu watu asilimia 20 walio na kisukari nchini Marekani hawajatambua kuwa wana ugonjwa huu.


title: Kisukari aina ya 2

text: Aina ya 2 ya kisukari hutambulika kwa kiwango cha juu cha glukosi kwenye damu katika muktadha wa ukinzani wa insulini kwa kukilinganisha na upungufu wa insulini.Hii hailingani na [[Hii ni tofauti na[[aina ya 1 ya kisukari ]], ambapo kuna upungufu mkuu wa insulini unaosababishwa na kuharibika kwa [[visiwa vya Langherns| seli za endokrini]] ndani ya [[kongosho]] na [[kisukari wakati wa ujauzito]], ambacho ni kuanza upya kwa kiwango cha juu cha sukari ya damu katika ujauzito. Aina ya 1 ya kisukari inaweza kutofautishwa na ya 2 kwa msingi wa hali zilisababisha ugonjwa wenyewe.Ikiwa utambuzi hauaminiki, vipimo vya [[antibodi]] vinaweza kusaidia kudhibitisha aina ya 1 ya kisukari, ilhali viwango vya [[peptidi ya C]] vinaweza kudhibitisha aina ya 2.


title: Kisukari aina ya 2

text: Hakuna shirika lolote kuu linalopendekeza ubia wa uchunguzi bainifu wa kisukari kwani hakuna ushahidi kuwa hatua hii huboresha matokeo. Uchunguzi bainifu umependekezwa na [[Tume ya Marekani ya Huduma za Kinga]] kwa watu wazima wasio na dalili huku wakiwa na [[shinikizo la damu]] la zaidi ya 135/80 mmHg. Ushahidi hautoshi kupendekeza au kutopendekeza uchunguzi kwa watu walio na kipimo cha chini cha shinikizo la damu. [[Shirika la Afya Duniani]] linapendekeza vipimo kwa watu walio katika hatari kubwa pekee. Vikundi vilivyo katika hatari kubwa Marekani ni pamoja na: watu wa umri wa zaidi ya miaka 45 walio na [[jamaa wa kiwango cha kwanza]] aliye na kisukari, koo maalumu kama vile Wahispania Wamarekani, Wamarekani wa asili ya Kiafrika na Wamarekani asilia, watu walio na historia ya [[kisukari wakati wa ujauzito]], [[sindromu ya uvimbe wa ovari]], unene wa kupindukia na hali zinazohusishwa na [[sindromu ya umetaboli]].


title: Kisukari aina ya 2

text: Mwanzo wa aina ya 2 ya kisukari unaweza kukawishwa au kuzuiliwa kwa lishe bora na mazoezi. Kuzingatia mtindo bora kunaweza kupunguza hatari kwa zaidi ya nusu. Manufaa ya mazoezi hutokea bila kuzingatia uzito wa awali au wa baadaye wa mtu.Hata hivyo, ithibati za manufaa ya kubadilisha lishe ni haba, huku kukiwa na ithibati lishe lililo na mbogana pia kupunguza vinywaji vilivyo na sukari nyingi.Kwa watu walio na [[matatizo ya kustahimili glukosi]], lishe na mazoezi pekee au pamoja na dawa ya [[metformin]] au [[acarbose]] zinaweza kupunguza hatari ya kupata kisukari.Mikakati ya mtindo wa maisha ni bora kuliko metformin.


title: Kisukari aina ya 2

text: Udhibiti wa aina ya 2 ya kisukari huzingatia mikakati ya mtindo wa maisha, kupunguza hatari za magonjwa ya moyo na mishipa na kudumisha viwango vya kawaida vya glukosi ya damu. Ufuatilizi wa kibinafsi wa glukosi ya damu kwa watu waliotambulika na aina ya 2 ya kisukari kwa mara ya kwanza ulipendekezwa na [[Huduma ya Afya ya Kitaifa]] ya Uingereza mwaka wa 2008, Hata hivyo, manufaa ya ufuatilizi wa kibinafsi kwa watu wasiotumia insulini ya vipimo vingi sio bayana . Kudhibiti vipengele vingine vya hatari za moyo na mishipa kama vile [[shinikizo la juu la damu]], [[kiwango cha juu cha kolesteroli ]] na [[mikrolubuminuari]] huongeza miaka ambayo mtu anatarajiwa kuishi.Udhibiti wa kina wa shinikizo la damu (chini ya 130/80 mmHg) ikilinganishwa na udhibiti wa kawaida (chini ya 140-160/ 85-100 mmHg) huchangia upungufu mdogo wa hatari, lakini hauathiri hatari ya kijumla ya kifo.


title: Kisukari aina ya 2

text: Upungufu wa sukari ya damu (HbA1C<6%) kinyume na upungufu wa kawaida wa sukari ya damu (HbA1C ya asilimia 7 -7.9) hauonekani kubadilisha idadi ya vifo. Lengo la matibabu kwa kawaida ni HbA1C ya chini ya asilimia 7 au glukosi ya mfungo ya chini ya 6.7 mmol/L (120 mg/dL). Hata hivyo malengo haya yanaweza kubadilishwa baada ya ushauri wa kitaalamu huku ukizingatia hatari maalumu za [[hipoglisemia]] na matarajio ya urefu wa maisha. Inapendekezwa kila mtu aliye na aina ya 2 ya kisukari apate uchunguzi wa [[kiofthamolojia|ofthamolojia ]]


title: Kisukari aina ya 2

text: Lishe bora na mazoezi ndio msingi wa kudhibiti kisukarihuku mazoezi mengi yakileta matokeo bora zaidi.[[Mazoezi ya kipumzi]] huchangia upungufu wa HbA1C na kuboresha kiwango cha usikivu dhidi ya insulini. [[Mazoezi ya kuinua uzani]] pia husaidia huku matokeo bora yakitarajiwa kwa kujumulisha aina zote mbili za mazoezi. [[Lishe la kudhibiti kisukari]] linaoimarisha uzito wa chini wa mwili ni muhimu.Ingawa kuna utata kuhusu aina ya lishe mwafaka katika kuboresha matokeo, [[lishe lenye kielezo cha chini cha glisemia]] limetambulika kuboresha udhibiti wa sukari ya damu.Elimu bora kwa kawaida inaweza kusaidia watu walio na aina ya 2 ya kisukari kudhibiti kiwango cha sukari ya damu, hadi angalau miezi sita.Ikiwa mabadiliko ya kimienendo katika watu wenye kisukari kidogo hayajaboresha viwango vya sukari ya damu katika wiki sita, matibabu yanafaa kupendekezwa.


title: Kisukari aina ya 2

text:
[[Image: Tembe za Metformin 500mg.jpg|gumba|Tembe za Metformin 500mg.]]
Kuna aina kadhaa za [[dawa za kukabiliana na kisukari]]. [[Metformin]] inapendekezwa kijumla kama matibabu ya kwanza, kwani kuna ithibati kuwa inapunguza [[idadi]] ya [[Kifo|vifo]]. Kikolezi cha pili cha mdomoni cha aina nyingine kinaweza kutumika ikiwa metformin haitoshi. Aina nyingine ya dawa ni pamoja na: [[salfonilurea]], [[vichochezi visivyo vya salfonilurea]], [[vizuizi vya alfa glukosidesi]], [[thiasolidinedionesi]], [[analogi ya peptidi-1 inayofanana na glucagon]] na [[vizuizi vya peptidase-4 ya dipeptidili]]. Metformin haifai kutumiwa na watu walio na matatizo sugu ya figo au ini. [[Sindano]] za [[insulini]] zinaweza kutumiwa pekee au pamoja na dawa za kumeza.


title: Kisukari aina ya 2

text: Watu wengi mwanzoni hawahitaji [[insulini]]. Insulini inapotumiwa, muundo wa kudumu kwa kawaida huongezwa usiku, huku dawa za kumeza zikiendelea kutumika.Vipimo kisha huongezwa hadi kuleta manufaa (viwango vya sukari ya damu vikidhibitiwa vyema). Iwapo insulini ya usiku haitoshi, insulini ya mara mbili kwa siku inaweza kuleta udhibiti bora. Insulini za kudumu, [[insulini ya glargine|glargine]] na [[insulin ya detemir|detemir]] hazionekani kuwa bora kuliko neutral protamine Hagedorn [[insulini ya NPH | insulini (NPH)]] lakini ni ghali sana kutengeneza, na kufikia mwaka wa 2010 gharama yake ilikuwa juu. Insulini ndiyo chaguo la tiba kwa [[wajawazito]].


title: Kisukari aina ya 2

text: [[Upasuaji]] [[wa kupunguza uzito wa mwili]] ni hatua bora ya kutibu kisukari kwa watu wanene kupita kiasi.Wengi wao huweza kudumisha viwango vya kawaida vya sukari ya damu kwa kutumia kiasi kidogo cha dawa au kutotumia matibabu yoyote baada ya upasuaji, hivyo idadi ya muda mrefu ya vifo hupungua. Hata hivyo, kuna hatari ya muda mfupi ya chini ya asilimia 1, ya kufa kutokana na upasuaji. Kizingiti cha [[kielezo cha uzani wa mwili]] cha wakati mwafaka wa upasuaji hakijulikani vyema.Hata hivyo, inapendekezwa kuwa chaguo hili lizingatiwe kwa watu wasioweza kudhibiti uzito na sukari ya damu.


title: Kisukari aina ya 2

text: [[File:Diabetes world map - 2000.svg|thumb|250px|Uenezi wa kisukari ulimwenguni mwaka wa 2000 (kwa kila watu 1000). [[Wastani]] ulikuwa asilimia 2.8 duniani.


title: Kisukari aina ya 2

text: Kote ulimwenguni, kufikia mwaka wa 2010, ilikadiriwa kuwa watu milioni 285 walikuwa na aina ya 2 ya kisukari, hii ikiwa karibu asilimia 90 ya matukio haya.Hii ni sawa na takriban asilimia 6 ya watu wazima duniani. Kisukari hupatikana sana katika [[mataifa yaliyostawi|yaliyostawi]] na [[mataifa yanayostawi]].Hata hivyo, ugonjwa huu ni nadra katika mataifa maskini.


title: Kisukari aina ya 2

text: Wanawake na vikundi maalumu vya kikabila wanaonekana kuwa katika hatari kuu zaidi kama vile [[makabila ya Asia ya Kusini|Waasia wa Kusini]], [[Watu wa kisiwa cha Pasifiki]], [[Walatino]] na [[Wamarekani wa kiasili|Wamarekani asilia]].Hali hii inaweza kusababishwa na kuiga [[mienendo ya Ulaya]] katika baadhi ya makabila. Ingawa kisukari kilidhaniwa kuwa ugonjwa wa watu wazima, aina ya 2 ya kisukari inazidi kutambuliwa katika watoto walio na [[unene wa kupindukia wa watoto|unene wa kupindukia]].Aina ya 2 ya kisukari sasa inatambuliwa mara nyingi sawa na aina ya 1 katika vijana baleghe wa Marekani.


title: Kisukari aina ya 2

text: Viwango vya kisukari mwaka wa 1985 vilikadiriwa kuwa milioni 30 vikiongezeka hadi milioni 135 mwaka wa 1995 na milioni 217 mwaka wa 2005.Ongezeko hili linaaminika kusababishwa na kuongezeka kwa watu wazee ulimwenguni, upungufu wa kufanya mazoezi na kuongezeka kwa viwango vya unene wa kupindukia.Nchi tano zilizo na idadi kubwa ya watu walio na kisukari kufikia mwaka wa 2000 ni India, ikiwa na milioni 31.7 , China milioni 20.8 , Marekani milioni 17.7 , Indonesia milioni 8.4   na Japani milioni 6.8 . Kisukari kinatambuliwa na [[Shirika la Afya Duniani]] kama [[janga]] la ulimwengu.


title: Kisukari aina ya 2

text: Kisukari ni mojawapo ya magonjwa yaliyoelezwa mwanzo katika mswada wa [[Misri]] kutoka mwaka [[1500]] hivi [[BK]] uliotaja "kukojoa kwa wingi." Visa vya kwanza kuelezwa yanaaminika kuwa aina ya 1 ya kisukari.Matabibu wa India wa enzi hizo pia walitambua ugonjwa huu na kuuainisha kama "madhumeha" au "mkojo wa asali" wakitambua kuwa mkojo huo ulivutia mchwa. [[Neno]] "diabitisi” (kisukari) au "kupitia katikati" lilitumika kwa mara ya kwanza mwaka [[230]] KK na [[Mgiriki]] [[Appollonius wa Memphis]]. Ugonjwa huu ulikuwa nadra wakati wa [[Ufalme wa Roma]] huku [[Galen]] akidokeza kuwa alitambua visa viwili tu katika [[taaluma]] yake.


title: Kisukari aina ya 2

text: Aina ya 1 ya kisukari na ya 2 zilitambuliwa kama hali mbili tofauti kwa mara ya kwanza na matabibu kutoka India walioitwa Sushruta na Charaka katika mwaka wa [[400]]-[[500]] huku aina ya 1 ikihusishwa na [[vijana]], na aina ya 2 ikuhusishwa na watu wanene kupindukia. Neno "kisukari" au "kutokwa na asali" liliongezwa na [[Mwingereza]] [[John Rolle]] mwishoni mwa [[miaka ya 1700]] ili kutofautisha [[diabetisi insipedasi]] inayohusishwa na kukojoa kila mara.Dawa hazikuwa zimetengenezwa hadi kufikia mwanzo wa [[karne ya 20]] ambapo [[Frederick Banting]] na [[Charles Herbert Best|Charles Best]] kutoka Kanada [[waligundua]] insulin, mwaka wa [[1921]] na [[1922]]. Hii ilifuatiwa na kutengenezwa kwa insulini ya kudumu ya NPH [[miaka ya 1940]].


title: Kisukari aina ya 2

text:
[[Jamii:Magonjwa]]
[[Jamii:Tiba]]


title: Pumu

text: Pumu (kwa Kiingereza "asthma") ni ugonjwa wa kudumu wa uvimbe wa makoromeo ulio na sifa za dalili zinazobadilika na kujirudia, hewa kuzibwa na bronkospasimu.


title: Pumu

text: Dalili ni pamoja na kukoroma, kukohoa, kujikaza kwa kifua, na kukosa pumzi.


title: Pumu

text: Inashukiwa kusababishwa na jenetikia pamoja na hali ya mazingira. Kwa kawaida huzingatia mtindo wa dalili, matokeo baada ya matibabu ya muda, na spirometri. Imeainishwa kulingana na idadi ya dalili, wingi wa kupumua kwa nguvu (FEV1), na idadi ya juu ya kupumua. Inaweza pia kuainishwa kama atopiki (ya nje) au isiyo ya atopiki (ya ndani) ambapo atopi inarejelea maelekezo ya kuanzia type 1 hypersensitivity.


title: Pumu

text: Dalili kali hutibiwa na Beta2-adrenergic agonist ya kuvuta (kama vile salbutamol) na kotikosteroidi za mdomo. Katika visa vikali kotikosteroidi za mishipa, salfeti ya magnesia na ulazwaji hospitalini unaweza kuhitajika.


title: Pumu

text: Dalili zinaweza kuzuiwa kwa kujiepusha na visababishi, kama vile alajeni na vitu vinavyowasha, na kwa kutumia kotikosteroidi za kuvuta. Beta-adrenoceptor agonist zinazofanya kazi kwa muda mrefu (LABA) au leukotriene antagonist inaweza kutumika kando ya kotikosteroidi iwapo dalili za ugonjwa hazitadhibitiwa.


title: Pumu

text:
Uenezi umeongezeka tangu mwaka 1970. Kufikia 2011, watu milioni 235–300 walikuwa wameathiriwa ulimwenguni, ikijumuisha takribani vifo 250,000.
Ugonjwa huu huwa na visa vya kujirudia vya kukoroma, upungufu wa pumzi, kujikaza kwa kifua, na kukohoa. Makohozi yanaweza kutoka mapafuni, lakini kwa kawaida huwa vigumu kuyatoa. Ukiendelea kupata nafuu yanaweza kutokea uchafu kama usaha kwa sababu ya kiwango cha juu cha seli nyeupe za damu ziitwazo esinofili. Dalili huwa mbaya zaidi usiku na mapema asubuhi au kwa athari ya mazoezi au baridi. Baadhi ya watu wenye ugonjwa huu ni nadra kwa kawaida kuhisi dalili, kwa athari za visababishi, ilhali wengine wanaweza kuwa na dalili zinazotambulika na zinazoendelea.


title: Pumu

text: Hali kadhaa za afya hutokea mara nyingi kwa walio na pumu ikiwa ni pamoja na: ugonjwa wa ucheuaji wa astro-esophajeli (GERD), rhinosinusitisi, na apnea inayosumbua wakati wa kulala. Matatizo ya kisaikolojia huwa ya kawaida na wasiwasi unaotokea kati ya asilimia 16–52 na tatizo la sununu katika asilimia 14–41. Hata hivyo, haijulikani iwapo ugonjwa huu husababisha matatizo ya kisaikolojia au iwapo matatizo ya kisaikolojia husababisha pumu.


title: Pumu

text: Ugonjwa huu husababishwa na mchanganyiko wa mwingiliano mgumu na usioeleweka kikamilifu wa kimazingira na kijenetiki. Masuala haya huathiri ukali wake na matokeo yake baada ya matibabu. Inaaminika kuwa ongezeko la hivi karibuni la ugonjwa huu unasababishwa na kubadilika kwa masuala ya kiepijenetiki (kuridhika kando na yanayohusiana na Mfuatano wa DNA) na kubadilika kwa mazingira ya kuishi.


title: Pumu

text:
Masuala mengi ya kimazingira yamehusishwa na kutokea kwa pumu na maumivu ikiwa ni pamoja na: alejeni, kuchafuka kwa hewa na kemikali zingine za kimazingira. Kuvuta sigara wakati wa ujauzito na baada ya kuzaa huhusishwa na hatari kuu za dalili zinazofanana na za pumu. aina ya hewa, kutoka kwa magari barabarani au ngazi za juu za ozoni , zimehusishwa na kutokea kwa pumu na ongezeko la ukali wake. Hatari ya mchanganyiko wa ogani fukivu inaweza kuchochea kutokea kwa pumu; uhatarisho wa fomadeidi, kwa mfano, huwa na ushirikiano halisi. Pia, fithaleti katika PVC huhusishwa na ugonjwa huu kwa watoto na watu wazima kama ilivyo kwa viwango vya juu vya hatari ya endotoksini.
Pumu huhusishwa na uhatarisho wa alejeni za ndani ya nyumba. Alejeni za kawaida za ndani ni pamoja na: wadudu wa vumbi, mende, magamba ya wanyama, na kuvu. Juhudi za kupunguza wadudu wa vumbi zimepatikana kutofaa. Maambukizi fulani yanayohusiana na upumuaji yanaweza kuongeza hatari ya kupata pumu yanapopatikana utotoni kama vile:"virusi vya sinksia vya upumuaji " na "virusi vya rhino". Hata hivyo maambukizi mengine yanaweza kupunguza hatari.


title: Pumu

text: Nadharia ya usafi hujaribu kuelezea viwango vya kuongezeka kwa pumu kote ulimwenguni kama matokeo ya moja kwa moja na yasiyokusudiwa ya kupungua kwa hatari wakati wa utotoni, hadi kwa bakteria na virusi visivyo na maambukizi. Imependekezwa kuwa kupungua kwa hatari ya bakteria na virusi sehemu yake ni kwa sababu ya kuongezeka kwa usafi na kupungua kwa ukubwa wa familia katika jamii za kisasa. Ushahidi unaodhibitisha nadharia ya usafi ni pamoja na viwango vya chini vya pumu kwa mashamba na maboma yaliyo na wanyama vipenzi.


title: Pumu

text: Matumizi ya antibiotiki mapema maishani yamehusishwa na kutokea kwa pumu. Pia, kuzaa kwa njia ya operesheni ya Siza huhusishwa na ongezeko la hatari (lililokadiriwa kwa asilimia 20–80) ya pumu—ongezeko hili la hatari linahusishwa na ukosefu wa kudhibiti bora wa bakteria ambao mtoto mchanga angepata kutoka kwa njia inayopitia kwenye njia ya uzazi. Kuna uhusiano kati ya pumu na kiwango cha utajiri.


title: Pumu

text: Historia ya familia ni suala la hatari huku jeni nyingi tofauti zikihusishwa. Iwapo mmoja wa mapacha ataathiriwa, uwezekano wa mwingine kuwa na ugonjwa ni takriban asilimia 25. Kufikia mwisho wa 2005, jeni zilikuwa zimehusishwa na pumu katika idadi sita au zaidi za watu zilizotengana ikiwa ni pamoja na:"GSTM1", "IL10","CTLA-4", "SPINK5","LTC4S", "IL4R" na "ADAM33" kati ya zingine. Nyingi za jeni hizi zinahusiana na mfumo wa kingamwili au urekebishaji wa inflamesheni. Hata kati ya orodha ya jeni zilizodhibitishwa na uchunguzi uliorudiwa, matokeo hayajawa sawa kati ya idadi zote za watu zilizotathminiwa. Mwaka wa 2006 zaidi ya jeni 100 zilihusishwa na pumu katika uchunguzi wa muungano wa jeni moja pekee; mengi yanaendelea kutambuliwa.


title: Pumu

text: Baadhi ya tofauti ya jenetikia unaweza kusababisha ugonjwa unapounganishwa na hatari ya kimazingira. Kwa mfano upolimofi moja ya nunukliotaidi katika eneo la CD14 na hatari ya endotoksini (zao la bakteria). Hatari ya endotoksini unaweza kupatikana kutoka kwa vyanzo kadhaa vya kimazingira ikiwa ni pamoja na moshi wa tobako, mbwa na mashamba. Hatari ya pumu, kisha husababishwa na jenetiki ya mtu na kiwango cha hatari ya endotoksini.


title: Pumu

text: Seti ya kizema ya atopi, aleji ya mafua na pumu huitwa atopi. Suala la hatari kuu zaidi la kupata ugonjwa ni historia ya ugonjwa wa atopi; huku pumu ikitokea kwa kiwango cha juu kwa walio na kizema au mafua ya mzio. Ugonjwa huu umehusishwa na Churg–Strauss syndrome, ugonjwa wa kipekee wa kingamwili na vaskulitisi. Watu binafsi walio na aina fulani za utikaria pia wanaweza kuhisi dalili za pumu.


title: Pumu

text: Kuna uhusiano kati ya unene na hatari ya ugonjwa huku zikiwa zimeongezeka miaka iliyopita hivi karibuni. Masuala kadhaa yanaweza kusababisha ikiwa ni pamoja na kupungua kwa utendakazi wa upumuo kwa sababu ya ongezeko la mafuta na hasa kwa kuwa tishu ya adiposi husababisha hali ya pro-inflamesheni.


title: Pumu

text: Dawa za Beta blocker kama vile propranolol zinaweza kusababisha ugonjwa kwa walio na uwepesi wa kuipata. Cardioselective beta-blockers, hata hivyo, huonekana kuwa salama kwa walio na ugonjwa mdogo au wa kiasi. Dawa zingine zinazoweza kusababisha matatizo ni ASA, NSAID, na vizuizi vya enzaimu anjiotensini-badilishi.


title: Pumu

text: Baadhi ya watu huwa na pumu tulivu kwa majuma au miezi kisha kuwa kali kwa ghafla. Watu tofauti huathirika kwa njia tofauti na masuala mbalimbali. Watu wengi binafsi wanaweza kupata ongezeko kali kutokana na baadhi ya maajenti sababishi.


title: Pumu

text: Visababishi vya kinyumbani vya ugonjwa huu ni pamoja na vumbi, magamba ya mnyama (hasa manyoya ya paka na mbwa), mende alejeni na kuvu. marashi ni kisababishi cha kawaida cha mashambulizi kali kwa kina mama na watoto. Ambukizo la virusi na bakteria la trakti ya juu ya kupumua unaweza kuongeza ugonjwa. Mfadhaiko wa kisaikolojia mfadhaiko unaweza kuzidisha dalili—inakisiwa kuwa mfadhaiko hubadilisha mfumo wa kingamwili na hivyo huongeza athari ya inflamesheni ya njia ya hewa kutokana na alejeni na vitu ambavyo huwasha.


title: Pumu

text: Pumu husababishwa na uvimbe kwa njia za hewa ikifuatiwa na mikazo katika eneo hilo msuli mdogo. Hii pamoja na visababishi vingine husababisha maumivu yanayotokana na njia ya hewa iliyonyembamba na dalili za hali ya juu za kukoroma. Uwembamba unaweza kurudi hali yake ya kawaida bila matibabu Mara kwa mara njia za hewa hujibadilisha. Mabadiliko ya njia za hewa ni pamoja na ongezeko kwa esinofili na kunenepa kwa lamina lililofanana na neti. Msuli wa njia za hewa inaweza kuwa kubwa kwa ukali na kuongezeka kwa idadi ya tezi ya miukosi. Aina zingine za seli zilizohusika ni pamoja na: T lymphocytes, macrophages, na nutrofili. Pia kunaweza kuwa na vijenzi vya mfumo wa kinga pamoja na: cytokines, chemokines, histamine, na leukotrienes miongoni mwa zingine.


title: Pumu

text: Pumu umetambulika vizuri, ilhali hakuna ufafanuzi hata moja ulioidhinishwa. Inafafanuliwa na Uvumbuzi wa Kidunia wa Pumu kama "ulemavu mkali wa inflamesheni katika njia za hewa ambapo seli mingi na elementi za seli huwa na jukumu. Inflamesheni kali inahusishwa na mwitikio uliozidi wa njia ya hewa zinazosababisha matukio ya kukoroma, kushindwa kupumua, mikazo kifuani na kukohoa hasa usiku au asubuhi na mapema. Matukio haya kwa kawaida yanahusiana na kutapakaa kwa hewa mwilini lakini mtiririko wa hewa uliozuiwa ambao unabadilika kwa pafu ambayo mara kwa mara inaweza kurudi kwa hali ya kawaida bila matibabu au na matibabu".


title: Pumu

text: Kwa sasa hakuna uchunguzi maalum na utambuzi unaofanana hasa uliokatika muundo wa dalili na mwitikio kwa tiba muda unapoendelea. Utambuzi unapaswa kushukiwa ikiwa kuna: ukoromaji unaotokea mara kwa mara, kukohoa au kupumua kwa ugumu na hizi dalili hutokea au kuzidi kwa sababu ya mazoezi, maambukizi ya virusi, alejeni au hewa chafu. Kisha Spirometry hutumika kuthibitisha utambuzi. Utambuzi kwa watoto waliochini ya miaka sita ni vigumu kwa sababu ni wadogo kufanyiwa spirometry.


title: Pumu

text: Spirometry inapendekezwa ili isaidie utambuzi na udhibiti. Hii ndio uchunguzi bora wa pumu. Ikiwa FEV1 kilichopimwa na mbinu hii kitakuwa bora na zaidi ya asilimia 12 kufuatiliwa na utoaji wa kipanua bronkasi kama vile sabutamoli, husaidia kwa utambuzi. Hata hivyo inaweza kuwa sawa kwa walio na historia ya ugonjwa isiyokali, isiyojitokeza. Kiwango cha hewa mtu anaweza kuvuta kwa pumzi moja inaweza kusaidia kutofautisha pumu COPD. Ni muhimu kufuatilia spirometry kila mwaka moja au mbili ili kufuatilia jinsi ugonjwa unavyodhibitiwa.


title: Pumu

text: Kipimo cha tatizo la methacholine kinahusisha kuvuta hewa ya kuongeza viwango vya dutu vinavyosababisha njia ya hewa kuwa nyembamba katika eneo linalochangia kupata magonjwa. Ikiwa hakuna dalili inamaanisha hana ugonjwa; ikiwa ana dalili, hata hivyo, si ya ugonjwa hasa.


title: Pumu

text: Ushahidi mwingine unaochangia ni: tofauti ya asilimia ≥20 kwa kiwango cha mwisho cha kupumua angalau siku tatu kwa wiki kwa wiki mbili, uboreshaji kwa asilimia ≥20 ya kiwango cha kupumua ukifuatiliwa na matibabu ya sabutamoli, kotikosteroidi ya kuvuta au prinisoni, au upungufu wa asilimia ≥20 ya kifaa cha kupima hewa kutoka kwa mapafu ikifuatiliwa na hatari ya kisababishi. Kipimo cha kiwango cha juu cha kupumua hubadilika zaidi kuliko ya spirometry, hata hivyo, haijakubaliwa kwa utambuzi wa mara kwa mara. Inaweza kuwa ya manufaa ya kujitathmini kila siku kwa wale walio na ugonjwa uliokali kiasi hadi kwa iliyokali na kutathmini matokeo yanayofaa kwa matibabu mapya. Inaweza pia kuwa ya manufaa ya kuongoza kwa matibabu kwa walio na hali ya kuongezeka kwa ukali wa ugonjwa.


title: Pumu

text: Ugonjwa huu huainishwa kulingana na dalili inavyojitokeza mara kwa mara, kutoka kwa pumzi inayotolewa nje (FEV), na kiwango cha mwisho cha kupumua. Pumu inaweza kuainishwa kama atopi (iliyo ya nje) au isiyo ya atopi (iliyo ya ndani), kwa kuzingatia iwapo dalili zimechochewa na alejeni (atopi) au la (zisizo za atopi). Pumu unapoainishwa kulingana na ukali, kwa sasa hakuna mbinu halisi ya kuainisha vikundi vidogo mbalimbali vya ugonjwa huu zaidi ya mfumo huu. Kutafuta njia za kutambua vikundi vidogo vinavyoitikia vyema kwa aina tofauti za matibabu ni lengo muhimu la utafiti wa pumu.


title: Pumu

text: Ingawa pumu ni hali kali pingamizi, haichukuliwi kama sehemu ya ugonjwa kali unaopinga mapafu kwa kuwa jina hili linahusu mchanganyiko wa magonjwa zisizoweza kurudi katika hali iliyosawa kama vile bronkektasisi,bronkitisi kali, na emphysema. Tofauti na magonjwa haya, kizuizi cha njia ya hewa huweza kurudi katika hali yake ya kawaida; hata hivyo, isipotibiwa, inflamesheni kali kutokana na pumu huweza kusababisha mapafu kuwa na kizuizi kisichorudi kwa hali yake ya kawaida kwa sababu ya njia ya hewa kupata muundo mwingine. Tofauti na emphysema, ugonjwa huu huathiri bronkia, sio alveoli.


title: Pumu

text: Ugonjwa kali uliozidi huitwa "shambulizi la pumu". Dalili zinazotambulika ni upungufu wa hewa, ukorotaji, na kujikaza kwa kifua. Wakati hizi ni dalili za kwanza za ugonjwa, baadhi ya watu huonyesha kwa kukohoa, na katika hali kali, mwendo wa kupumua unaweza kuwa umeharibika sana kiasi kwamba ukoromaji hausikiki.


title: Pumu

text: Dalili zinzazotokea wakati wa shambulizi la ugonjwa ni pamoja na matumizi zinazosaidia misuli za kupumua (sternocleidomastoid na misuli ya scalene za shingo), kunaweza kuwa na mpwito wa moyo wa kifumbo (mpwito uliodhaifu wakati wa kuvuta hewa na ulio na nguvu wakati wa kutoa hewa), na kuvimba kwa kifua. rangi ya bluu ya ngozi na kucha inaweza kutokea kutokana na ukosefu wa oksijeni.


title: Pumu

text: Katika hali ya maumivu usio kali kiwango cha mwisho cha kupumua ni ≥200 ya lita moja kwa dakika au asilimia ≥50 ya utabiri uliobora. Wastani wake unafasiliwa kama kati ya 80 na 200 ya lita moja kwa dakika au asilimia 20 na 50 ya utabiri uliobora bali iliokali inafasiliwa kama ≤ 80 ya lita kwa dakika au asilimia ≤25 ya utabiri uliobora.


title: Pumu

text: Pumu iliyo kali mno, ulioitwa hali ya kuwa na pumu kali mbeleni, na inayoendelea kwa muda mrefu, ni ugonjwa kali uliozidi ambao hautibii na matibabu ya kawaida ya kipanua koromeo na kotikosteroidi. Nusu ya hali hizi zimesababishwa na maambukizi kutoka kwa mengine yaliyosababishwa na alejeni, hewa chafu, ukosefu wa dawa au kuzitumia kwa njia isiyofaa.


title: Pumu

text: Pumu ya brittle ni aina ya ugonjwa unaotambuliwa na mashambulizi makali yanayorudi. Aina ya kwanza ya ugonjwa wa brittle ni ugonjwa ulio tofauti na mtiririko wa upeo mpana, licha ya makali ya dawa. Aina ya pili ya ugonjwa wa brittle ni ugonjwa ulio na usuli uliothibitiwa kwa njia inayofaa na ukali wa ghafla.


title: Pumu

text: Zoezi linaweza kusababisha kuminya bronkasi kwa wote walio na wasio kuwa na ugonjwa. Hutokea kwa watu wengi walio na pumu na hadi asilimia 20 ya watu wasio kuwa na ugonjwa. Hutokea mara nyingi kwa wanariadha wa tabaka la juu, kwa viwango vinavyobadilika kutoka asilimia 3 kwa wanaoshiriki katika mashindano ya bobsled hadi asilimia 50 kwa wanariadha wa baiskeli na asilimia 60 kwa cross-country skiing. Ingawa inaweza kutokea katika hali yoyote ya hewa ni ya kawaida zaidi wakati hewa ni kavu na baridi. Beta2-agonists ya kuvuta inaonekana kuwa haileti mabadiliko katika matokeo ya wanariadha wasiokuwa na pumu hata hivyo dozi za kumeza zinaweza kuboresha uvumilivu na nguvu.


title: Pumu

text: Pumu unaotokea (au kuzidishwa na) mazingira ya kazini, hurejelewa kama magonjwa ya kazini. Hata hivyo hali nyingi haziripotiwi au kutambuliwa. Inakadiriwa kuwa asilimia 5-25 ya ugonjwa huu kwa watu wazima huhusiana na mahali pa kazi. Maajenti karibu mia moja wamehusishwa na ya kawaida ikiwa: isocyanates, nafaka na uchafu wa mbao, colophony, soldering flux, ulimbo wa mpira, wanyama, na aldehydes. Uajiri uliohusishwa na hatari kubwa ya matatizo inajumuisha: wale ambao wanajipaka rangi, waokaji na watengenezao chakula, wauguzi, wafanyikazi wa kemikali, wanaofanyakazi na wanyama, wati weko, watengenezaji nywele na wafanyikazi wa mabao.


title: Pumu

text: Hali zingine zinaweza kusababisha dalili zinazofanana na za pumu. Kwa watoto, magonjwa mengine ya njia ya hewa kama vile mzio wa pua na sinositisi zinapaswa kuangiliwa pia kama visababishi vinavyofunga njia ya hewa ikijumuisha: kitu kigeni mwilini, tracheal stenosis au laryngotracheomalacia, vizingo vya utomvu, hurefushwa Tezi au uzito wa shingo. Kwa watu wazima, COPD, kutofanya kazi kwa moyo, uzito wa hewa kupita, vile vile dawa za kukomesha athiri ya ACE zinapaswa kuangaliwa. Kwa watu wote kutofanya kazi kwa mshipi wa sauti inaweza kutokea pia.


title: Pumu

text: Pumu zibifu wa kudumu inaweza kuwa na ugonjwa huu na inaweza kutokea kama tatizo la kudumu. Katika umri wa miaka 65 watu wengi walio na ugonjwa wa njia ya hewa iliyofunganga watakuwa na pumu na COPD. Kati hali hii, COPD inaweza kutofautishwa kwa nutrofili nyingi katika njia ya hewa, inayoongezwa na ukubwa wa ukuta, na kuongezeka kwa msuli mdogo bronkia. Hata hivyo, kiwango hiki cha kuchunguza haiwezi kutekelezwa kwa sababu COPD na pumu huwa na kanuni sawa za usimamizi: kotikosteroidi, kuwepo kwa beta agonists, na hatua za kuacha kuvuta sigara. Hukaribiana na pumu kwa dalili, huhusiana na uvutaji wa sigara, umri mkubwa, kutobadilika kwa dalili baada ya kuweka kipanua bronkasi, na upungufu wa kuwepo kwa atopi katika familia.


title: Pumu

text: Ushahidi wa kufanya kazi kwa mikakati ya kuzuia kutokea kwa ugonjwa ni finyu. Baadhi huonyesha matumaini ikijumuisha: kuepekuna na sehemu zilizo na moshi katika uterasi na baada ya kuzaa, unyonyeshaji, na ongezeko la utunzaji au familia kubwa lakini hakuna hata moja inayopendekezwa kwa dalili hii. Kufichuliwa kwa mnyama mapema inaweza kusaidia. Matokeo ya ufichuzi kwa wanyma wakati mwingine inashida na inapendekezwa tu wanyma watolewe nyumbani ikiwa binadamu ana dalili za aleji ya mnyama huyo. Upangaji mlo wakati wa ujauzito au unyonyeshaji haibainishi kama njia nzuri na hivyo haipendekezwi. Utoaji au upunguzaji wa vitu vilivyo hatari kwa watu kazini inaweza kuwa salama.


title: Pumu

text: Ilhali hakuna matibabu ya pumu, dalili zinaweza kuboreshwa. Mpango maalum, ulioboreshwa kwa kufuatilia na kudhibiti dalili inapaswa kutengenezwa. Mpango huu unapaswa kujumuisha upunguzaji wa alejeni, kwa uchunguzi wa kutathmini ukali, na matumizi ya dawa. Mpango wa matibabu unapaswa kuandikwa chini na kuwashauri kuhusu marekebisho ya matibabu kulingana na mabadiliko ya dalili.


title: Pumu

text: Njia mwafaka ya kutibu ni kutambua visababishi, kama vile uvutaji wa sigara, wanyama, au aspirin, na kuepukana nao. Ikiwa haiwezekani, matumizi ya dawa utahitajika. Dawa ya matibabu yanachaguliwa kwa kuzingatia, vitu vingi, ukali wa ugonjwa na marudio ya dalili. Matibabu maalum ya pumu huanishwa kwa jumla katika kategoria zinazojitokeza na zinazochukua muda.


title: Pumu

text: Vipanua bronkasi vinapendekezwa kwa dalili za muda mfupi. Matibabu mengine hayahitajiki, kwa wanaokuwa na maumivu kila mara. Ikiwa ugonjwa itaendelea kudumu (kuwa mgonjwa zaidi ya mara mbili kwa wiki moja), dozi ndogo ya kuvuta ya kotikosteroidi au nyingine, ya kunywa leukotriene antagonist au mast cell stabilizer inapendekezwa. Kwa walio na maumivu kila siku, dozi kubwa ya kotikosteroidi ya kuvuta inatumiwa. Wakati wa maumivu, kotikosteroidi ya kumeza zinaongezwa kwa matibau haya.


title: Pumu

text: Uepaji wa visababishi ni sehemu kuu ya kuboresha udhibiti na kuzuia kupatwa na ugonjwa. Visababishi vya kawaida sana ni pamoja na alejeni, moshi (tobako na vingine), uchafuzi wa hewa, vizuizi beta visivyo chaguzi, na chakula kilicho na salfeti. Uvutaji sigara na uvutaji moshi kutoka kwa anayevuta sigara(moshi wa mtu mwingine) unaweza kupunguza utendakazi wa dawa kama vile kotikosteroidi. Juhudi za kudhibiti wadudu wa vumbi, pamoja na kuchunja hewa, kemikali za kuua wadudu, kutumia kivuta vumbi, vitu vya kufunika godoro na njia zingine hazikuwa na mabadiliko kwa dalili za ugonjwa.


title: Pumu

text: Dawa zinazotumika kutibu pumu zimegawanywa mara mbili: zinazotuliza maumivu haraka kwa kutibu dalili kali; na za kudhibiti maumivu kwa muda mrefu ambazo huzuia ongezeko la ugonjwa.Dawa hupeanwa kama kifaa cha kuvutia dawa (KKD) pamoja na kifaa cha kupeana dawa ya pumu au kama kivutia dawa cha poda. Kifaa kinachopeana dawa ni silinda ya plastiki ambayo huchanganya dawa na hewa, na kurahisisha kupata dozi kamili ya dawa. Nebulaiza inaweza kutumiwa. Nebulaiza na kifaa cha kutoa nafasi hufaa kwa walio na dalili, hata hivyo hakuna thibitisho kuamua iwapo kuna au hakuna tofauti kwa dalili kali.


title: Pumu

text: Matumizi ya muda mrefu ya kotikosteroidi ya kuvuta huwa na hatari ndogo ya athari. Hatari ni pamoja na kutokea kwa cataract na kurudi nyuma kidogo kwa akili.


title: Pumu

text:
Pumu isipobadilika na dawa za kawaida, kuna aina zingine za chaguo zinazopatikana kwa udhibiti wa dharura na uzuizi wa milipuko. Kwa udhibiti wa dharura aina zingine za chaguo ni:
Kwa walio na ugonjwa kali unaoendelea usiodhibitiwa na kotikosteroidi za kuvuta na LABAS themoplasti ya bronkasi inaweza kutumiwa. Huhusisha hupeanaji wa nishati joto kwa njia za hewa wakati wa mifululizo ya bronkoskopi. Ingawa inaweza kuongeza idadi ya maumivu katika miezi michache ya kwanza huonekana kupunguza idadi ambayo hufuata.Athari za kupita mwaka mmoja hazijulikani.


title: Pumu

text: Watu wengi, kama wale walio na matatizo ya muda mrefu, hutumia matibabu mbadala; uchunguzi unaonyesha kuwa takribani asilimia 50 hutumia baadhi ya therapi isiyo ya kawaida. Kuna data chache ya kudhibitisha utendakazi wa therapi hizi. Ushahidi hautoshi kudhibitisha matumizi ya vitamini C. Acupuncture haipendekezwi kwa matibabu maana hakuna ushahidi wa kudhibitisha matumizi yake. Kutia aioni kwa hewa haionyeshi ushahidi wa mabadiliko ya dalili au kusaidia utendakazi wa mapafu; hii ikitumika sawa kwa jenereta hasi na zisizo hasi.


title: Pumu

text: "Therapi za mikono", ikiwa ni pamoja na osteopathi, kiropraktiki, fiziotherapi na therapi ya pumzi washawishi, wasio na ushahidi wa kudhibitisha matumizi kwa kutibu pumu. Mbinu ya Butyko ya kupumua ya kudhibiti upitishaji wa hewa nyingi inaweza kusababisha upungufu wa matumizi ya dawa hata hivyo haina athari yoyote kwa pafu. Hivyo kamati ya wastadi ilihisi kuwa ushahidi haukutosha kudhibitisha matumizi yake.


title: Pumu

text: Prognosi ya pumu ni nzuri, hasa kwa watoto walio na ugonjwa usio mkali. Vifo vimepungua katika miongo michache iliyopita kwa sababu ya utambuzi na uboreshaji wa utunzaji.


title: Pumu

text: Ulimwenguni umesababisha ulemavu wa watu milioni 19.4  kufikia mwaka wa 2004 (milioni 16 wakiwa katika hali ya chini na ya kawaida katika nchi zinazoendelea). Kwa pumu uliotambuliwa wakati wa utotoni, nusu ya hali hizi hazitafanyiwa utambuzi baada ya mwongo mmoja. Upitishaji wa hewa hutengenezwa upya, lakini haijulikani ikiwa italeta faida au madhara. Matibabu ya mapema kwa kutumia kotikosteroidi inaonekana kuzuia au kusaidia kupunguza matumizi kwa pafu.


title: Pumu

text: Kufikia mwaka wa 2011, watu milioni 235–300 ulimwenguni walikuwa wameathiriwa na ugonjwa huu, na karibu watu 250,000 hufa kila mwaka. Viwango vyao hutofautiana kati ya nchi zilizo na maambukizi kati ya asilimia 1 hadi 18. Zinapatikana sana katika zilizoendelea kuliko nchi zinazokuwa. Kuna viwango vya chini barani Asia, Ulaya Mashariki na Afrika. Katika nchi zilizoendelea ni kawaida kwa wale walio na shida ya kifedha unapolinganisha na nchi zinazokuwa inapatikana sana kwa walio na fedha. Sababu ya tofauti hizi haijulikani. Nchi zilizo na pato la chini wanajumulisha asilimia 80 ya vifo.


title: Pumu

text: Ilhali ugonjwa huu unapatikana kwa wavulana mara mbili zaidi ya wasichana, ukali wa ugonjwa hutokea kwa viwango sawa. Katika utofautishaji, wanawake wana viwango vikubwa vya pumu kuliko wanaume na hupatikana sana kwa wachanga kuliko wakubwa.


title: Pumu

text: Viwango vya ugonjwa huu ulimwenguni viliongezeka kwa kasi kati ya miaka ya 1960 na 2008 ikipitishwa kama shida kubwa katika afya ya umma kwanzia miaka ya 1970. Viwango vya ugonjwa havijabadilika tangu katikati ya miaka ya 1990 kukiwa na ongezeko katika nchi zinazoendelea. Pumu huathiri takriban asilimia 7 ya watu nchini Marekani na asilimia 5 nchini Uingereza. Kanada, Australia and Nyuzelandi vina viwango vya kati ya asilimia 14-15.


title: Pumu

text: Pumu uligunduliwa kitambo nchini Misri na ulitibiwa kwa kunywa ubani mchanganyiko unaoitwa kyphi. Ulitajwa rasmi kama tatizo la upumuaji na Hippocrates mwaka 450 KK hivi, kutoka kwa neno la Kigriki kumaanisha "kuhema" ikiunda asili ya neno la kisasa. Mnamo 200 KK uliaminika kuhusiana kidogo na hisia.


title: Pumu

text: Mwaka wa 1873, mmoja kati ya karatasi za kwanza za dawa za kisasa kuhusu taarifa zilijaribu kuelezea ugonjwa wa pathofisiolojia ilhali nyingine mwaka wa 1872 ilihitimisha kuwa ugonjwa huu unaweza kutibiwa kwa kupanguza kifua na chloroform liniment. Matibabu ya afya mwaka wa 1880, ilijumuisha matumizi ya sindano ya vena inayoitwa pilocarpin. Mnamo mwaka wa 1886, F.H. Bosworth alieleza uhusiano kati ya pumu na mafua ya mzio. epinefrini ulirejelewa mara ya kwanza mwaka wa 1905 katika matibabu ya pumu. Kotikosteroidi za kunywa zilianza kutumiwa miaka ya 1950 ilhali kotikosteroidi za kuvuta na beta agonist za kuchagua zilianza kutumika miaka ya 1960.


title: Pumu

text: Kati ya miaka ya 1930–1950, ugonjwa huu ulijulikana kama "takatifu saba" maradhi ya saikosomatiki. Kisababishi chake kilichukuliwa kama saikolojia, na matibabu kuangaliwa kwa uchunguzi nafsia na matibabu mengine ya kuzungumza. Walivyofafanua wachanganuzi ukoromaji wa pumu jinsi mtoto alivyolilia mama yake, walibaini kuwa matibabu ya masumbuko ni muhimu kwa walio na pumu.


title: Saratani ya mapafu

text: Saratani ya mapafu ni ugonjwa unaohusishwa na ukuaji wa seli  katika tishu za mapafu. Tishu hii isipotibiwa, inaweza kuenea kwa njia inayoitwa metastasisi kwa tishu zilizokaribu au kwa mwili. Saratani zinazoanzia kwa mapafu, ziitwazo saratani za kwanza, ni kasinomasi zinazotoka kwa seli za epitheliumu. Aina kuu za saratani ni kasinoma ya mapafu ya seli ndogo (KMSN), pia huitwa saratani ya seli ya oat, na kasinoma ya mapafu ya seli kubwa (KMSK). Dalili inayojulikana sana ni kukohoa (pamoja na kukohoa damu), kupoteza uzito na upungufu wa pumzi.


title: Saratani ya mapafu

text: Kisababishi kuu cha saratani ya mapafu ni kuathiriwa na moshi wa tumbaku, unaosababisha asilimia 80–90 ya saratani. Wasiovuta huchangia visa hivi kwa asilimia 10-15– na mara nyingi huhusishwa na muungano wa masuala ya kijenetiki, gesi ya radoni, asbesto, na uchafuzi wa hewa pamoja na moshi kutoka kwa anayevuta sigara. Saratani ya mapafu inaweza kuonekana kwa rediografu ya kifua na tomografi ya kompyuta (ukaguzi wa CT). utambuzi hudhibitishwa kwa biopsi ambao hutekelezwa kwa bronkoskopi au mwongozo wa CT. Matibabu na matokeo ya muda mrefu hulingana na aina ya saratani, hatua (kiwango cha uenezi), na afya kwa jumla ya mtu, ikipimwa kwa hali ya utendakazi.


title: Saratani ya mapafu

text:
Matibabu ya kawaida ni pamoja na upasuaji, kemotherapi, na radiotherapi. KMSK wakati mwingine hutibiwa na upasuaji, ilhali KMSN huwa bora kwa kemotherapi na radiotherapi. Kwa jumla, asilimia 15 ya waliopatikana na saratani nchini Marekani wana kuishi miaka mitano. Ulimwenguni kote, saratani ya mapafu ni kisababishi cha kawaida cha vifo vinavyohusiana na saratani kwa wanaume na wanawake, na husababisha kwa mwaka, kufikia 2008.
Ishara na dalili zinazoashiria saratani ya mapafu ni pamoja na:


title: Saratani ya mapafu

text: Ikiwa saratani itatokea katika njia ya hewa, inaweza kuziba mpito wa hewa, na kusababisha matatizo ya kupumua. Uzibaji unaweza kusababisha mkusanyiko wa unyesaji nyuma ya kizibo, na kuwa nimonia.


title: Saratani ya mapafu

text: Kulingana na aina ya tyuma, inayoitwa fenomena ya paraneoplastiki inaweza kuleta magonjwa. Katika saratani ya mapafu, nimonia zinaweza kuwa pamoja na Sindromu ya Lambert–Eaton myasthenic (udhaifu wa misuli kwa sababu ya autoantibodies), hipakalkemia, au sindromu ya homoni ya antidiuretic isiyofaa (SHAI). Tyuma katika ncha ya mapafu, inayoitwa tyuma ya Pancoast, inaweza kuingilia sehemu ya mfumo neva wa simpathetiki, na kusababisha sindromu ya Horner (kuanguka kwa kikawa cha jicho na mboni kwa upande huo), na kuharibika kwa brachial plexus.


title: Saratani ya mapafu

text: Dalili nyingi za saratani hii (kukosa hamu ya chakula, kupoteza uzito, homa, uchovu) si bayana. Kwa wengi, saratani tayari imeenea zaidi kabla ya kuwa na dalili na kutafuta matibabu. Sehemu za kawaida inayoenea ni pamoja na ubongo, mifupa, adrenal gland, pafulililo mkabala, ini, perikadiumu, na figo. Takribani asilimia 10 ya watu walio na saratani hawana dalili wakati wa utambuzi; saratani hizi hupatikana wakati wa radiotherapi ya kifua.


title: Saratani ya mapafu

text: Saratani hujitokeza kufuatia kuharibika kwa jenetiki kwa DNA. Hii huathiri utendakazi wa seli, pamoja na seli inayozaa, kufa kwa seli (apoptosis) na urekebishaji wa DNA. Uharibikaji unapoongezeka, ndivyo hatari ya saratani inavyoongezeka .


title: Saratani ya mapafu

text:
[[File:saratani ya mapafu.jpg|kidole cha thumb|Picha ya pafu la binadamu: Eneo nyeupe katika ndewe ya juu ni saratani; Maeneo nyeusi ni kugeuka kwa rangi unaosababishwa na [[Uvutaji wa tumbaku|uvutaji]].
[[Uvutaji wa tumbaku |Uvutaji]], haswa [[sigara]], ni kisababishi kikuu cha saratani ya mapafu. Moshi wa sigara huwa na [[kasinojeni]] zaidi ya 60 inayojulikana, ikijumuisha [[radioisotopu]] kutoka uozaji wa [[radoni]], [[nitrosamine]], na [[benzopyrene]]. Kwa kuongeza, nikotini huonekana kuvunja matokeo ya kinga kwa uvimbe wa saratani kwa tishu zilizowazi. Katika nchi zilizoendelea, asilimia 90 ya vifo vya saratani kwa wananume mwaka wa 2000 zilihusishwa na uvutaji wa sigara (asilimia 70 kwa wanawake). Uvutaji huchangia kwa asilimia 80-90 ya visa vya saratani.


title: Saratani ya mapafu

text: [[Uvutaji wa moshi kutoka kwa anayevuta sigara]]—uvutaji moshi kutoka kwa mvuta siagara—ni kisababishi cha saratani kwa wasiovuta sigara. Mtu asiyevuta anaweza kuainishwa kama mtu anayeishi au kufanya kazi na mvutaji. Utafiti kutoka Marekani, Ulaya, Uingereza, na Australia Umeonyesha ongezeko kubwa la hatari kati ya wasiovuta sigara. Wanaoishi na mvuta sigara huwa na asilimia 20–na 30 ya ongezeko la hatari ilhali wanaofanya kazi katika mazingira yalio na moshi uliovutwa wana asilimia 16–19 ya ongezeko la hatari. Uchunguzi kuhusu [[moshi kutoka kwa wanaovuta]] unadokeza kuwa ni hatari zaidi kuliko moshi anaovuta mvutaji mwenyewe. Uvutaji wa moshi husababisha takribani vifo 3,400 kutokana na saratani ya mapafu kila mwaka nchini marekani.


title: Saratani ya mapafu

text: [[Radoni]] ni [[gesi]] isiyo na rangi na harufu inayotokana na kuharibika kwa mnururisho [[radiumu]], ambayo ni bidhaa zilizooza za [[urani]], zinazopatikana katika [[umbo (jiolojia)|umbo]] la ardhi. Bidhaa za mnururisho zilizooza [[ioni]] vitu vya jenetiki, vikisababisha mabadiliko yanayoleta saratani. Radoni ni kisababishi cha pili cha kawaida cha saratani nchini Marekani baada ya uvutaji wa sigara. Hatari huongezeka asilimia 8–16 kwa kila ongezeko la 100 [[becquerel|Bq]]/[[cubic metre|m³]] katika kuwepo kwa radoni . Viwango vya gesi ya radoni hutofautiana kulingana na maeneo na elementi za mchanga ulio chini na miamba. Kwa mfano, katika maeneo kama [[Cornwall]] nchini Uingereza (iliyo na [[granite]] kama safu ya chini), gesi ya radoni ni tatizo kuu, na majengo yanafaa kuwa na matundu ya kupitishia hewa na fani ili kupunguza kiwango cha gesi ya radoni. [[United States Environmental Protection Agency]] Hukadiria kuwa moja kwa maboma 15 nchini Marekani huwa na viwango vya radoni zaidi ya miongozo iliyopendekezwa ya [[picocurie]] 4 kwa kila lita (pCi/l) (148 Bq/m³).


title: Saratani ya mapafu

text: [[Asbesto]] inaweza kusababisha baadhi ya magonjwa ya mapafu, pamoja na saratani yake. Uvutaji wa tumbaku na asbesto huwa na athari ya [[ushirikiano|inayoshirikiana]] kuanza kwa saratani ya mapafu. Pia inaweza kusababisha saratani ya [[pleura]], inayoitwa [[mesothelioma]] (ambayo ni tofauti na saratani ya mapafu).


title: Saratani ya mapafu

text: Kuchafuka kwa hewa huwa na athari ndogo kwa ongezeko la hatari ya saratani ya mapafu. [[chembe za angahewa|chembe]] (PM) na [[stratospheric sulfur aerosols|sulfate aerosols]], inayoweza kutoka kwa ekzozi ya magari barabarani, huhusishwa na hatari kidogo. Kwa [[naitrojeni dioksidi]], ongezeko la [[Sehemu 10 kwa kila bilioni]] huongeza hatari kwa asilimia 14. Kuchafuka kwa hewa huchangia karibu asilimia 1-2 ya saratani.


title: Saratani ya mapafu

text: Pendekezo la dhibitisho kuunga mkono ongezeko la hatari ya saratani kutoka kwa [[uchafuzi wa hewa]] unaohusiana na kuchoma kuni, makaa, kinyesi cha mnyama, au mabaki yao ili kupika au kupasha joto. Wanawake wanaoathiriwa na moshi ya makaa huwa na hatari mara dufu kama baadhi ya mabaki ya kuchoma [[biomasi]] yanajulikana au ni kasinojeni zinazodhaniwa. Hatari hii huathiri takribani watu bilioni 2.4  ulimwenguni, Na kuchangia asilimia 1.5 ya vifo vya saratani ya mapafu.


title: Saratani ya mapafu

text: Inakadiriwa kuwa asilimia 8 hadi 14 ya saratani ya mapafu husababishwa na masuala ya [[urithi|kuurithi]]. Kwa jamaa walio na saratani, hatari huongezeka mara 2.4. Hii inawezekana kwa sababu ya [[polymorphism ya jenetikia|mchanganyiko wa jeni]].s


title: Saratani ya mapafu

text: Vitu vingine, Kazi, na maeneo mbalimbali yamehusishwa na saratani ya mapafu. [[International Agency for Research on Cancer]] (IARC) unaeleza kuwa "dhibitisho tosha" kuonyesha yafuatayo ni pafu lililo na kasinojeni:


title: Saratani ya mapafu

text: Sawa na saratani nyingine nyingi, saratani ya mapafu huanzishwa na uhai wa [[oncogene]] au kutokuwa hai kwa [[jeni inayokandamiza tyuma]]. Oncogenes zinaaminiwa huwafanya watu kuwa na uwezekano zaidi wa kupata saratani. [[Proto-oncogene]] zinaaminiwa kubadilika kuwa oncogenes zinapokutana na kasinojeni fulani. [[Mabadiliko]] katika "[[Ras (protini)|K-ras]]" proto-oncogene husababisha asilimia 10–30 ya adenocarcinomas ya mapafu. [[kipokezi cha suala la ukuaji wa epidemisi]] (KSUE) hudhibiti uzaaji wa seli, [[apoptosis]], [[angiogenesis]], na uvamizi wa tyuma. Mabadiliko na ukuaji wa KSUE hupatikana sana katika saratani ya seli kubwa ya mapafu na hupeana msingi wa kutibu kwa vizuizi vya KSUE. [[Her2/neu]] huathirika mara chache. Uharibifu wa [[Chromosome|Chromosomal]] unaweza kusababisha [[kukosekana kwa heterozygosity]]. Hii inaweza kusababisha kutotenda kazi kwa jeni zinazokandamiza tyuma. Kuharibika kwa chromosome 3p, 5q, 13q, na 17p ni kawaida hasa kwa kasinoma ya seli ndogo ya mapafu."[[p53]]" jeni inayokandamiza tyuma, iliyo kwa kromosomu 17p, huathirika katika asilimia 60-75 ya visa. Jeni zingine ambazo mara nyingi hubadilika au kukua ni "[[c-MET]]", "[[NKX2-1]]", "[[LKB1]]", "[[PIK3CA]]", na"[[BRAF (gene)|BRAF]]".


title: Saratani ya mapafu

text: [[Picha:Thorax CT peripheres Brronchialcarcinom li OF.jpg|kidole cha thumb|[[ Ukaguzi wa CT]]kuonyesha tyuma ya saratani katika pafu la kushoto]] Kutekeleza [[radiotherapi ya kifua]] ni hatua ya kwanza ya uchunguzi ikiwa mtu ata ripoti dalili zinazoweza kuashiria saratani ya mapafu. Hii inaweza kuonyesha kupanuka kwa [[mediastinum]] (dokezo la kuenea kwa [[nodi ya limfu]]), [[atelectasis]] (kuvunjika), kuimarika ([[nimonia]]), au [[pleural effusion]]. [[tomografi ya kompyuta ya eksirei|Upigaji picha wa CT]] hutumiwa kupeana habari zaidi kuhusu aina na kiwango cha maradhi. [[Bronkoskopi]] au mwongozo wa CT [[biopsi]] mara nyingi hutumiwa kuchukua sampuli ya tyuma ili kufanyia [[histopatholojia]].


title: Saratani ya mapafu

text: Saratani ya mapafu hutokea kama [[nodu moja ya mapafu]] katika radiografu ya kifua. Hata hivyo, [[utambuzi wa kutofautisha]] ni mpana. Magonjwa mengine yanaweza kujitokeza hivi, pamoja na [[kifua kikuu]], maambukizi ya kuvu, saratani ya metastasisi, au [[nimonia]]. Kisababishi kisicho cha kawaida cha nodu moja ya mapafu hujumuisha [[hamartoma]], [[bronchogenic cyst]], [[adenoma]], [[ulemavu wa ateri na vena ]], [[pulmonary sequestration]], [[rheumatoid nodule]], [[Wegener's granulomatosis]], au [[limfoma]]. Saratani ya mapafu pia inaweza kuwa [[incidentaloma|utambuzi wa dharura]], kama kifundo kimoja cha mapafu katika radiografu ya kifua au ukaguzi wa CT uliotekelezwa kwa sababu isiyohusiana. Utambuzi wa kufafanua saratani ya mapafu huzingatia [[histopatholojia|histolojia]] uchunguzi wa tishu inayodhaniwa katika muktadha wa sifa za kliniki na radiolojia.


title: Saratani ya mapafu

text: Saratani ya mapafu zimeainishwa kulingana na [[histopatholojia|aina ya histolojia]]. Uainishaji huu ni muhimu kwa kubainisha udhibiti na kubashiri matokeo ya maradhi. Saratani nyingi za mapafu ni ya [[kasinoma]]—hatari inayotokana na [[seli za epithelia]]. Kasinoma ya mapafu huainishwa kwa ukubwa na jinsi seli hatari zinavyoonekana ikiangaliwa na histopatholojia kwa [[darubini]]. Aina zote mbili ni kasinoma ya mapafu ya seli ndogo na kasinoma ya mapafu ya seli kubwa.


title: Saratani ya mapafu

text: [[Picha:Squamous carcinoma lung 2 cytology.jpg|thumb|[[Mikrografu]] ya [[kasinoma ya squamous]], aina ya kasinoma ya seli kubwa,sampuli ya FNA, [[doa la ubwabwa]]]]


title: Saratani ya mapafu

text: Aina tatu ndogo za KMSK ni [[adenocarcinoma]], [[kasinoma ya mapafu ya seli za squamous]], na [[kasinoma ya mapafu ya seli ndogo]].


title: Saratani ya mapafu

text: Karibu asilimia 40 ya saratani huwa adenocarcinoma, ambayo kwa kawaida huanzia kwa tishu ya mapafu iliyo pembeni. Visa vingi vya adenocarcinoma huhusishwa na uvutaji; hata hivyo, kati ya watu waliovuta sigara chini ya 100 katika maisha yao ("wasiovuta"), adenocarcinoma ni aina ya saratani ya mapafu inayopatikana. Aina ndogo ya adenocarcinoma, [[bronchioloalveolar carcinoma]], hupatikana sana kwa wanawake wasiovuta, na inaweza kuwa na muda nzuri wa kuishi.


title: Saratani ya mapafu

text: Kasinoma ya seli ya squamous huchangia kwa takribani asilimia 30 ya saratani za mapafu. Hutokea kwa njia za hewa zilizokubwa. Kaviti tupu na inayohusishwa [[necrosis|kufa kwa seli]] kwa kawaida hupatikana katikati ya tyuma. Takribani asilimia 9 ya saratani za mapafu ni kasinoma ya seli kubwa. Huitwa hivyo kwa kuwa seli za saratani ni kubwa, na zina [[cytoplasm]] nyingi zaidi, [[nukliasi ya seli|nukliasi]] iliyo kubwa na inayoonekana [[nukleolasi|nucleoli]].


title: Saratani ya mapafu

text: [[Picha:Kasinoma ya mapafu ya seli ndogo (1) hutolewa na sindano ya biopsi.jpg|kidole cha thumb|Kushoto|Kasinoma ya mapafu ya seli ndogo (uchunguzi wa sindano ya biopsi kwa kutumia darubini)]]


title: Saratani ya mapafu

text: Katika [[kasinoma ya mapafu ya seli ndogo]] (KMSD), seli huwa na granuli nene zinazotoa neurosisi ([[vesicle (biolojia)|vesicles]] zilizo na [[homoni]]), za [[mfumo wa neva na endokrini]] zinazopatia tyuma muungano wa sindromu ya endokrini/paraneoplasti. Mara nyingi hutokea katika njia za hewa zilizokubwa zaidi [[bronkasi|bronkia]](za kwanza na za pili). Saratani hizi hukua haraka na kuenea mapema wakati wa maradhi. Asilimia sitini hadi sabini huwa na maradhi ya metastiki inapotokea. Aina hii ya saratani ya mapafu huhusishwa sana na uvutaji.


title: Saratani ya mapafu

text: Aina nyingine nne kuu za histolojia zimetambuliwa, hata ingawa saratani zingine zinaweza kuwa na mchanganyiko wa aina tofauti za aina ndogo. Aina ndogo zilizo nadra hujumuisha [[Saratani ya glandi ya ute|tyuma za glandi]], [[kasinoidi ya mapafu|tyuma za kasinoidi]], na kasinoma zisizopambanuliwa.


title: Saratani ya mapafu

text: Mapafu ni sehemu ya kawaida ya uenezi wa tyuma kutoka sehemu zingine za mwili. Saratani za pili zimeainishwa kutokana na chanzo chake; kwa mfano, saratani ya matiti iliyoenea kwa mapafu huitwa saratani ya matiti ya metastasisi. Metastasisi mara nyingi huwa na sifa ya kuonekana mviringo kwa radiografu ya kifua.


title: Saratani ya mapafu

text: Saratani za kwanza za mapafu kwa kawaida huenea kwa ubongo, mifupa, ini, na [[glandi ya adrenali]]. [[Immunostaining]] ya biopsi mara nyingi husaidia kubaini kiini halisi.


title: Saratani ya mapafu

text: [[Hatua ya saratani]] ni kutathmini maenezi ya saratani kutoka chanzo chake. Ni mojawapo ya masuala yanayoathiri [[prognosisi]] na uwezekano wa kutibu saratani ya mapafu.


title: Saratani ya mapafu

text:
Utathmini wa kwanza wa hatua ya saratani ya mapafu ya seli kubwa (SMSK) hutumia [[mfumo wa TNM|uainishaji wa TNM]]. Hii huzingatia ukubwa wa tyuma, limfu huhusishaji nodi na kwa umbalimetastasisi. Baadaye, kwa kutumia kielezi TNM, Kikundi hupeanwa, kuanzia saratani ya kwanza kupitia awamu 0, 1-A (moja A), IB, IIA, IIB, IIIA, IIIB na IV (nne). Kikundi hiki cha awamu husaidia kwa uchaguzi wa matibabu na makadirio ya prognosisi.
Kasinoma ya mapafu ya seli ndogo (KMSN) kimapokeo imeainishwa kuwa 'awamu iliyo na mpaka' (iliyofungiwa kwa moja na nusu ya kifua na kati ya eneo la [[radiotherapi]] moja inayoweza kustahimiliwa) au 'awamu pana' (magonjwa yaliyoenea pakubwa zaidi). Hata hivyo, uainishaji wa TNM na upangaji ni muhimu kwa kukadiria prognosisi.


title: Saratani ya mapafu

text: Kwa KMSK na KMSK, aina zote mbili za kawaida za utathmini wa hatua ni ule wa kliniki na upasuaji. Hatua ya saratani hubainishwa kabla ya upasuaji wenyewe. Huzingatia matokeo ya masomo ya picha (kama vile [[tomografi ya kompyuta ya eksirei|uchunguzi wa CT]] na [[picha ya kompyuta ya miale ya gama|uchunguzi wa PET]]) na matokeo ya biopsi. Hatua ya upasuaji hutathminiwa wakati wa au baada ya upasuaji, na huzingatia muunganisho wa matokeo ya upasuaji na kliniki, pamoja na kuchukua sampuli za nodi za limfu za kifua.


title: Saratani ya mapafu

text: Ukingaji ndio gharama ya chini ya kuzuia kukua kwa saratani ya mapafu. Ilhali katika mataifa mengi kasinojeni za viwanda na zile za nyumbani zimetambuliwa na kupigwa marufuku, uvutaji tumbaku ungali umeenea pakubwa. Kukomesha uvutaji wa tumbaku ni lengo la kwanza katika ukingaji [[kukomesha uvutaji]] ni kifaa muhimu katika utaratibu huu.


title: Saratani ya mapafu

text: Sera za kupunguza [[uvutaji wa moshi ya sigara]] Kwenye maeneo kama vile hoteli na pahali pa kufanyia kazi umekuwa wa kawaida katika mataifa mengi ya magharibi. [[Bhutan]] imepiga marufuku uvutaji wa sigara tangu mwaka wa 2005 ilhali India ilipiga marufuku uvutaji wa tumbaku mwezi wa kumi 2008. [[Shirika la Afya la Ulimwengu]] limetoa wito kwa serikali kuanzisha upigaji marufuku wa kutangaza tumbaku ili vijana wasianze kuvuta. Hutathmini unaonyesha kuwa uvutaji umepungua kwa asilimia 16%.


title: Saratani ya mapafu

text: Utumiaji wa nyongeza ya vitamini A kwa muda mrefu, vitamini C, vitamini D au vitamin E Hupunguzi hatari ya saratani ya mapafu. Uchunguzi mwingine unapendekeza kuwa watu wanaokula chakula kilicho na kiwango cha juu zaidi cha mboga na matunda wana hatari ya chini, lakini hii inawezekana kwa sababu ya [[kushangaza]]. Uchunguzi mkali zaidi haujaonyesha ushirikiano dhahiri.


title: Saratani ya mapafu

text: [[Uchunguzi (dawa)|Uchunguzi]] ni matumizi ya [[uchunguzi wa matibabu]] ili kubaini ugonjwa kwa watu wanaoonyesha dalili. Uwezekano wa vipimo vya kuchuja saratani ya mapafu ni pamoja na [[sputum]] [[saitopatholojia|saitolojia]], [[radiografu ya kifua]], na [[tomografia ya digitali]]. Utaratibu wa uchunguzi unaotumia radiografu ya kifua au saitologia haijaleta manufaa. Kuchuja walio katika hatari kuu (yaani, miaka 55 hadi 79 waliovuta zaidi ya   [[pakiti]] 30 kwa mwaka au wale wamewahi kupata saratani ya mapafu hapo awali) kwa mwaka na dozi iliyo chini ya uchunguzi wa picha inaweza kupunguza uwezekano wa kifo kutokana na saratani ya mapafu kwa [[Kupunguza hatari kamili|kiasi kamili]] ya asilimia 0.3 ([[Kupunguza hatari kiasi|hatari kiasi]] ya asilimia 20). Hata hivyo, kuna kiwango cha juu ya matokeo duni kinachoweza kusababisha utaratibu wa upasuaji vile vile gharama kubwa ya fedha. Kwa kila tokeo la kipimo halisi kuna zaidi ya 19 ya matokeo duni. Kuwa wazi kwa mnururisho ni njia nyingine ya madhara inayoweza kuwa kutokana na kuchuja.


title: Saratani ya mapafu

text: Matibabu ya saratani ya mapafu hulingana na seli maalum ya saratani [[hali ya saratani|kuenea]], na [[hali ya utendaji]] wa mtu. Matibabu ya kawaida hujumuisha [[huduma ya kupunguza maumivu]], [[upasuaji]], [[kemotherapi]], na [[therapi ya mnururisho]].


title: Saratani ya mapafu

text: [[Picha:Saratani ya mapafu.jpg|kidole cha thumb|[[numonektomi]] sampuli iliyo na [[squamous-cell carcinoma]], inayoonekana nyeupe karibu na bronkia]]


title: Saratani ya mapafu

text: Ikiwa uchunguzi utathibitisha KSMK, [[hatua ya saratani|hatua]] inatathminiwa ili kuamua ikiwa kuna ugonjwa katika eneo maalum na inaweza kutibiwa kwa upasuaji au iwapo imeenea kwa kiwango kisichoweza kufanyiwa upasuaji. Uchunguzi wa picha na [[picha ya kompyuta ya miale ya gama]] inatumika kwa uamuzi. Ikiwa unashuku tezi ya mediastinamu inahusika, [[upasuaji wa mediastinamu]] inaweza kutumika kutengeneza sampuli nodi na kutathmini kiwango. [[Upimaji wa damu]] na [[uchunguzi wa utendakazi wa mapafu]] hutumika kutathmini iwapo mtu atafanyiwa upasuaji. Ikiwa matokeo ya uchunguzi wa utendakazi wa mapafu yataonyesha kuwa mapafu hayana hewa ya kutosha, upasuaji hautawezekana.


title: Saratani ya mapafu

text: Katika hali nyingi za kwanza KSMK, kutoa tundu la pafu matibabu ya upasuaji ya ([[lobektomia]]) huchaguliwa. Watu wasio sawa kwa lobektomia mzima, sublobar kiasi ([[kuondoa kipande cha tishu]]) inaweza kutekelezwa. Hata hivyo, kuondoa kipande hiki kina hatari kubwa ya kurudi tena kuliko lobektomia. Mnururisho [[iodini]] [[brachytherapy]] ukingoni mwa kuondoa kipande cha tishu unaweza kupunguza hatari ya kurudi tena. Ni nadra, kutoa pafu lote ([[numonektomi]]) hufanywa. [[Upasuaji wa thoracoscopic unaosaidiwa na video]] na [[lobektomia ya VATS]] hutumia njia itakayoingia ndani katika upasuaji. Lobektomia ya VATS inapendekezwa kwa usawa kulingana na lobektomia ya wazi iliyo kawaida, na magonjwa baada ya upasuaji.


title: Saratani ya mapafu

text: Kwa KSMN, kemotherapi na/au radiotherapi hutumika. Hata hivyo jukumu la upasuaji kwa KSMN inastahili kufikiriwa tena. Upasuaji unaweza kuboresha matokeo itakapowekwa kwa kemotherapi na mnururisho katika hatua ya kwanza ya KSMN.


title: Saratani ya mapafu

text: [[Matibabu ya mnururisho|Radiotherapi]] hutolewa mara kwa mara pamoja na kemotherapi, na inaweza kutumika pamoja na dhamira ya kuponya kwa watu walio na KSMK wasioweza kufanyiwa upasuaji. Hali iliyo kali sana huitwa radiotherapi ya radikali. Mabadiliko ya utaratibu huu hugawanywa kulingana na makali ya radiotherapi unaoendelea, ambapo dozi kali ya radiotherapi hutolewa kwa muda mfupi. Radiotherapi ya kifua baada ya upasuaji haipaswi kutumika baada ya upasuaji wa dhamira ya kuponya kwa watu waliona KSMK. Baadhi ya watu walio na mediastinamu ya limfu nodi ya N2 inayohusika wanaweza kufaidika kutokana na radiotherapi ya baada ya upasuaji.


title: Saratani ya mapafu

text: Kwa hali ya KSMN, radiotherapi mara nyingi inapendekezwa zaidi pamoja na kemotherapi.


title: Saratani ya mapafu

text: Ikiwa ueneaji wa saratani itaziba sehemu ya bronkasi, [[brachytherapy]] (radiotherapi maalum) inaweza kupewa moja kwa moja ndani ya njia ya hewa ili njia ifunguke. Kulingana na mwali wa mwanga ya nje ya radiotherapi, brachytherapy inaruhusu kupungua kwa muda wa matibabu na upungufu wa uwazi kwa mnururisho kwa wahudumu wa afya.


title: Saratani ya mapafu

text: Prophylactic cranial irradiation (PCI) ni aina ya radiotherapi kwa akili, hutumika kupunguza hatari ya [[metastasisi]]. (PCI) hutumika sana kwa KSMN. Katika hatua za ugonjwa mdogo, (PCI) huongeza miaka mitatu za maisha kutoka asilimia 15 hadi 20; kwa ugonjwa uliozidi, kuishi mwaka mmoja huzidi kutoka asilimia 13 hadi 27.


title: Saratani ya mapafu

text: Maendeleo ya hivi karibuni yanayolenga na kutoa picha yameleta maendeleo ya upasuaji kwa kutumia mnururisho kwa kutibu saratani iliyo katika hatua ya kwanza. Katika aina hii, dozi kali hutolewa kwa idadi ndogo ya vipindi kwa kutumia mbinu ya kulenga upasuaji. Matumizi yake hasa ni kwa wagonjwa wasiofanyiwa upasuaji kwa sababu ya matibabu [[comorbidities]].


title: Saratani ya mapafu

text: Kwa wagonjwa walio na KSMK na KSMN, dozi kiasi cha mnururisho kwa kifua inaweza kutumika ili kudhibiti dalili (radiotherapi ya [[huduma inayopunguza maumivu|inayopunguza maumivu]]).


title: Saratani ya mapafu

text: Mazoezi ya [[kemotherapi]] inalingana na aina ya tyuma. Kasinoma ya mapafu ya seli ndogo (KMSN), hata kiasi kidogo ya hatua ya kwanza ya ugonjwa, hutibiwa hasa kwa kemotherapi na mnururisho. Kwa KMSN, [[cisplatin]] na [[etoposide]] kwa kawaida hutumika zaidi. Zikiunganishwa na [[carboplatin]], [[gemcitabine]], [[paclitaxel]], [[vinorelbine]], [[topotecan]], na [[irinotecan]] pia zinatumika. Kwa kasinoma ya mapafu ya seli kubwa (KMSK) iliyozidi, kemotherapi huboresha maisha na hutumika kama tiba ya kwanza, bora mtu awe sawa kwa kupokea matibabu. Kwa kawaida, dawa mbili hutumika, moja yazo mara nyingi huwa besi ya platinamu (ama [[cisplatin]] au [[carboplatin]]). Dawa zingine zinazotumika ni [[gemcitabine]], [[paclitaxel]], [[docetaxel]], [[pemetrexed]], [[etoposide]] au [[vinorelbine]].


title: Saratani ya mapafu

text: [[Kemotherapi ya adjuvant]] inamaanisha matumizi ya kemotherapi baada ya matibabu ya upasuaji ili kuboresha matokeo. Katika KMSK, sampuli huchuliwa karibu na [[limfu nodi]] wakati wa upasuaji ili kusaidia [[hatua ya saratani ya mapafu|hatua]]. Ikiwa ugonjwa wa kiwango cha II au cha III kitatambulika, kemotherapi ya adjuvanti inaboresha maisha kwa asilimia 5 kwa miaka mitano. Matumizi ya vinorelbine pamoja na cisplatin yana matokeo bora kuliko mazoezi. Kemotherapi ya adjuvanti kwa watu waliokuwa na saratani iliyo kiwango IB haijakubalika, kama vipimo vya kliniki havijaonyesha manufaa. Vipimo vya kemotherapi kabla ya upasuaji ([[kemotherapi ya neoadjuvant]]) kwa KMSK yanayoweza kugawanywa hayajahitimishwa.


title: Saratani ya mapafu

text: Kwa wagonjwa walio na ugonjwa usiotibika, huduma ya kupunguza au udhibiti wa hospitali inafaa. Mbinu hizi hukubali majadiliano zaidi ya matibabu na kutoa nafasi kuafikia kwa maamuzi yaliyozingatiwa vilivyo na yanaweza kuepushwa na huduma isiyosaidia katika maisha.


title: Saratani ya mapafu

text: Kemotherapi inaweza kuunganishwa na huduma ya kupunguza maumivu kwa matibabu ya KMSK. Kwa hali zilizozidi, kemotherapi inayofaa huboresha maisha [[katikati|wastani]] zaidi ya huduma ya kusaidia pekee, vile vile kuboresha ubora wa maisha. Pamoja na [[hali ya utendaji|ubora wa mwili]] unaofaa, kuendeleza kemotherapi wakati wa kutuliza saratani ya mapafu huzidisha maisha kwa miezi 1.5 hadi 3, kutuliza dalili, na kuboresha maisha, pamoja na matokeo mema zinazoonekana na maajenti wa kisasa. Kikundi cha chambuzi cha KMSK inapendekeza kwamba iwapo mgonjwa anahitaji na anaweza kuvumilia matibabu, basi kemotherapi inapaswa kutumiwa kwa KMSK iliyoendelea.


title: Saratani ya mapafu

text: Prognosisi huwa duni. Kwa watu wote walio na saratani ya mapafu, asilimia 15 huishi kwa miaka mitano baada ya kutambuliwa. Mara kwa mara kiwango huzidi wakati wa utambuzi. Wakati wa kujitokeza, asilimia 30-40 ya hali ya KMSK huwa kiwango cha IV, na asilimia 60 ya KMSN huwa kiwango cha IV.


title: Saratani ya mapafu

text: Visababishi vya prognosisi katika KMSK ni pamoja na kuwepo na kutokuwepo kwa dalili za mapafu, ukubwa wa [[tyuma]], ([[histologia]]) ya aina ya seli, kiwango cha kuenea [[kuainisha (pathologia)|(hatua)]] na [[metastasisi]] kwa [[limfu nodi]] yaliyozidi, na [[kuathiriwa kwa mishipa]]. Kwa watu walio na ugonjwa usiofanyiwa upasuaji, matokeo huwa mabaya kwa walio na [[hali ya utendakazi]] mbaya na upungufu wa uzito zaidi ya asilimia 10. Visababishi vya prognosisi kwa saratani ya mapafu kwa seli ndogo inahusisha hali ya utendakazi, [[jinsia]], kiwango cha ugonjwa, na kuhusika kwa [[mfumo wa kati wa neva]] au [[ini]] wakati wa utambuzi.


title: Saratani ya mapafu

text: Kwa KMSK, prognosisi bora imefanikishwa na upasuaji kamili wa kiwango cha IA cha ugonjwa, ikiwa na asilimia 70 ya kuishi miaka mitano. Kwa KMSK, maisha kwa ujumla ni angalau asilimia 5. Watu walio na kiwango kilichozidi cha KMSK kawaida huwa kiasi cha miaka mitano ya kiwango cha maisha iliyo chini ya asilimia 1. Muda wa kawaida wa kuishi wa kiwango kidogo cha ugonjwa ni miezi 20, na kiwango cha miaka mitano za kuishi zilizo asilimia 20.


title: Saratani ya mapafu

text: Kulingana na utafiti wa [[Taasisi ya kimataifa ya saratani]], umri wa kati ya kutambua saratani ya mapafu kule Marekani ni miaka 70, na umri kati ya kifo ni miaka 72. Nchini Marekani, walio na bima ya matibabu hupata matokeo bora zaidi.


title: Saratani ya mapafu

text: [[Image:Trachea, bronchus, lung cancers world map - Death - WHO2004.svg|thumb|[[urekebishaji wa umri|Umri uliosanifishwa]] vifo kutokana na trakea, bronkasi, na saratani ya mapafu kwa 100,000 walioishi mwaka wa 2004


title: Saratani ya mapafu

text: [[Image:Lung cancer US distribution.gif|thumb|kidole cha thumb|Mgawanyo wa saratani ya mapafu nchini [[Marekani]]]]


title: Saratani ya mapafu

text: Ulimwenguni, saratani ya mapafu ni ya kawaida katika swala la [[Tukio (epidemiolojia)|tukio]] na kifo. Katika 2008, kulikuwa na milioni 1.61 za hali mpya, na vifo milioni 1.38 kwa sababu ya saratani ya mapafu. Viwango vilivyo juu sana kiko Uingerezani na Kaskazini Marekani. Sehemu ya watu wanaoweza kupata saratani ya mapafu zaidi ni wale waliozidi umri wa miaka 50 wanao historia ya uvutaji wa sigara. Kwa kutofautisha kiwango cha vifo kwa wanaume, iliyoanza kushuka zaidi miaka ishirini iliyopita, viwango vya vifo kutokana na saratani ya mapafu kwa wanawake vimeongezeka zaidi katika kipindi cha miaka kumi zilizopita, na vinaanza kutulia. Nchini Marekani, [[hatari]] ya kupata saratani ya mapafu ni asilimia 8 kwa wanaume na asilimia 6 kwa wanawake.


title: Saratani ya mapafu

text: Kwa kila milioni 3-4 ya sigara iliyovutwa, kifo kimoja hutokea kutokana na saratani ya mapafu. Ushawishi wa "[[Tumbaku Kubwa]]" huchukua jukumu kubwa katika utamaduni wa uvutaji wa sigara. Vijana wasiovuta sigara wanao tazama matangazo ya uvutaji wa sigara huenda wakavuta. Jukumu la [[kuvuta moshi ya sigara]] inaendelea kutambulika kama hatari ya saratani ya mapafu, inayoelekeza kwa sera ya kuingilia upungufu wa wasiovuta kutotaka kuwa karibu wavutaji wanapovuta. Moshi kutoka magari, viwanda, na vituo vya umeme pia vinaweza kuwa hatari.


title: Saratani ya mapafu

text: [[Ulaya Mashariki ]] ina vifo vilivyosababishwa na saratani ya mapafu vilivyo juu kwa wananume, bali kaskazini mwa Uingereza na Marekani huwa na vifo vingi kwa wanawake. Nchini Marekani, wanaume na wanawake weusi huwa na hali iliyo juu zaidi. Viwango vya saratani kwa sasa viko chini kwa nchi zinazoendelea. Pamoja na ongezeko la uvutaji kwa nchi zinazoendelea, viwango vinatarajiwa kuongezeka kwa miaka michache yanayokuja, hasa Uchina na India.


title: Saratani ya mapafu

text: Kutoka 1960, viwango vya adenocarcinoma vilianza kuzidi kulingana na aina zingine za saratani ya mapafu. Hii ndio sababu ndogo ya kuanzishwa kwa sigara yenye chujio. Matumizi ya chujio hutoa moshi nzito kutoka tumbaku, hivyo kupunguza mabaki kwa njia za kupumua. Hata hivyo, mvutaji lazima avute moshi ndani sana ili apate kiasi sawa cha nikotini, na kuzidisha moshi kuingia kwa njia ndogo za hewa ambapo adenocarcinoma ina panda. Hali ya adenocarcinoma ya mapafu huzidi kupanda.


title: Saratani ya mapafu

text: Saratani ya mapafu haikujulikana kabla ya matangazo ya uvutaji wa sigara; haikutambulika kama ugonjwa tofauti hadi mwaka wa 1761. Vipengele tofauti vya saratani ya mapafu yameelezwa zaidi mwaka wa 1810. Tyuma ya mapafu ya kuhatarisha yamechangia asilimia 1 pekee kwa saratani yaliyoonekana kwa otopsi mwaka 1878, lakini yalizidi asilimia 10-15 mwanzoni mwa mwaka 1900. Ripoti za uchunguzi katika maandiko ya matibabu yalikuwa 374 pekee duniani mwaka 1912, lakini uchunguzi wa otopsi ulionyesha hali ya saratani ya mapafu yaliongezeka kutoka asilimia 0.3 mwaka 1852 hadi asilimia 5.66 mwaka 1952. Nchini [[Ujerumani]] mwaka 1929, fizishiani Fritz Lickint alitambua uhusiano baina ya uvutaji wa sigara na saratani ya mapafu, iliyoelekeza kwa [[Muungano wa kupinga uvutaji wa sigara nchini Ujerumani|kampeni ya kupinga uvutaji wa sigara]] ulio mkali. [[Uchunguzi ya madaktari wa Uingereza]], uliochapishwa wa 1950, ili kuwa ya kwanza [[epidemiolojia|epidemiolojia]] ili kuwa ushahidi kuu ya kiunganishi baina saratani ya mapafu na uvutaji wa sigara. Kama matokeo, mwaka 1964 [[Mpasuaji Mkuu nchini Marekani]] aliwashauri wavutaji sigara kuwacha kuvuta.


title: Saratani ya mapafu

text: Uhusiano na gesi ya [[radoni]] ulitambuliwa na wachimbuaji wa madini katika [[Milima za Ore (Ujerumani)|Milima za Ore]] karibu na [[Schneeberg, Saxony]]. [[Fedha]] ime chimbuliwa hapo tangu mwaka wa 1470, na machimbo haya yana [[urani]] nyingi, ikitanguliwa na [[radiamu]] na gesi ya radoni. Wachimbuaji madini walipata kiasi isiyolingana na saratani ya mapafu, baadae kujulikana kama saratani ya mapafu mwaka wa 1870. Licha ya utambulizi huu, kuchimbuliwa kulizidi hadi mwaka wa 1950, kwa sababu ya madai ya urani kutoka [[Urusi]]. Radoni ilitambulika kama kisababishi cha saratani ya mapafu mwaka wa 1960.


title: Saratani ya mapafu

text: Mafanikio ya kwanza ya [[numonektomi]] ya saratani ya mapafu ulifanywa mwaka wa 1933. [[Radiotherapi]] ya kupunguza maumivu imetumika tangu mwaka wa 1940. Radiotherapi ya radikali, iliyotumika awali mwaka wa 1950, ilikuwa jaribio la kutumia dozi kubwa ya mnururisho kwa wagonjwa walio na kiasi cha saratani kinachoanza, lakini hawawezi kufanyiwa upasuaji vinginevyo. Mwaka wa 1997, mkeneko mkali wa radiotherapi uliochapuzwa unaoendelea ulionekana ukiendelea kuliko radiotherapi ya radikali iliyo ya kawaida. Kwa SMSD, majaribio ya hapo awali mwaka wa 1960 katika upasuaji na radiotherapi ya radikali hayakufaulu. Mwaka wa 1970, kemotherapi ya mazoezi yaliyofaulu yaliendelezwa.


title: Saratani ya mapafu

text:
[[Jamii:Magonjwa]]
[[Jamii:Translators without Borders]]


Tatizo la Kupepesuka lenye Ukosefu wa Umakinifu (TKUU, sawia na tatizo la hipakinetiki katika ICD-10) ni tatizo la kiakili la aina ya ukuaji wa nyuro ambapo kuna matatizo makuu katika umakinifu na/au kupepesuka na kufanya kitu kwa usukumizi ambayo si mwafaka kwa umri wa mtu. Ili utambuzi ufanywe, dalili hizi ni sharti ziwe zimeanza mtoto akiwa kati ya miaka sita na kumi na mbili na zidhihirike kwa zaidi ya miezi sita. Kukosa kumakinika hufanya matokeo kuwa duni kwa watu wanaoenda shuleni.


title: Tatizo la Kupepesuka lenye Ukosefu wa Umakinifu

text: Licha ya hali hii kuwa tatizo la kiakili lililotafitiwa na kutambuliwa mara nyingi katika watoto na vijana, kisababishi chake katika visa vingi hakijajulikana. Tatizo hili huwaathiri takriban asilimia 6 hadi 7 ya watoto wanaotambulika kupitia kigezo cha DSM-IV na asilimia 1 hadi 2 wanaotambulika kupitia kigezo cha ICD-10. Viwango vya visa huwa sawa katika nchi zote na hutegemea sana namna ya utambuzi. TKUU hutokea takriban mara tatu au zaidi katika wavulana kuliko wasichana. Karibu asilimia 30 - 50 ya watu wanaotambulika na tatizo hili wakiwa wachanga huendelea kuwa na dalili hizi katika utu uzima na asilimia 2 - 5 ya watu wazima wana hali hii. Hali hii inaweza kuwa ngumu kutofautisha na matatizo mengine sawia na yale yenye kupepesuka kwa kawaida.


text: udhibiti wa TKUU mara nyingi huhusisha mchanganyiko wa kushauriwa, mabadiliko ya hali ya maisha na matibabu ya kutumia dawa. Matibabu hupendekezwa kama matibabu ya kwanza katika watoto wenye dalili kali na yanaweza kutumika katika wenye dalili za wastani wasiorekebika baada ya kushauriwa. Athari za muda mrefu za dawa hizi hazijulikani na matibabu haya hayapendekezwi katika watoto wasiofikia umri wa kwenda shule. Vijana na watu wazima huelekea kukuza stadi za kuhimila zinazochukua nafasi ya baadhi ya au udhaifu wao wote.


text:
TKUU na utambuzi na matibabu yake lina limeonekana kuwa na utata kwanzia miaka ya 1970. Utata huu umewahusisha matabibu, walimu, viongozi, wazazi na watangazaji. Mada za utata hujumuisha visababishi vya tatizo hili na utumizi wa vichangamsho kama matibabu. Wahudumu wengi wa afya hukubali kwamba TKUU ni tatizo halisi linalozua mjadala katika jamii ya kisayansi, hasa kuhusu jinsi linavyotambuliwa na kutibiwa.
Mara nyingi kutomakinika, kupepesuka (kutotulia kwa watu wazima), tabia ya kuzua vurugu na usukumizi wa ghafla hupatikana katika TKUU. Kutatizika katika masomo hutokea mara nyingi sawia na matatizo ya kimahusiano. Dalili zinaweza kuwa ngumu kufasili kwa sababu ya ugumu wa kutambua mwanzo wa viwango vya kawaida vya kutomakinika, kupepesuka na mwisho wa usukumizi na viwango muhimu vinavyohitaji usaidizi. Ili hali hii kutambulika, ni sharti dalili hizi zidhihirike katika mandhari mawili tofauti kwa miezi sita au zaidi na katika kiwango kilicho juu ya kile cha watoto wengine wa umri sawa.TKUU linaweza kuainishwa katika aina tatu kulingana na dalili zinazojidhihirisha—linalozidisha kutomakinika, la kupepesuka na usukumizi, au aina changamani ikiwa vigezo vya aina zote mbili zifikiwa.
Mtu asiyemakinika anaweza kuonyesha baadhi ya/au dalili hizi zote:
Mtu mwenye tatizo la kupepesuka anaweza kuonyesha baadhi ya/au dalili hizi zote:
Mtu mwenye usukumizi anaweza kuonyesha baadhi ya/au dalili hizi zote:
Mara nyingi watu wenye TKUU wana ugumu katika stadi za kijamii, kama vile kuchangamana, kuanzisha na kudumisha mahusiano. Takriban nusu ya watoto na vijana wenye TKUU hukataliwa na wenzao ikilinganishwa na asilimia 10–15 ya wale wasio na hali hii. Kufundisha stadi za kijamii, mabadiliko ya kitabia na matibabu yanaweza kuwa na athari chache zenye manufaa. Kipengele muhimu kabisa katika kupunguza uhalifu, kutofaulu shuleni na tatizo la utumizi wa dawa za kulevya ni kufanya urafiki na watu wasiojihusisha na uhalifu.
Watoto wenye TKUU mara nyingi huwa na ugumu wa kudhibiti hasira sawa namwandiko mbaya kuchelewa kwakuzungumza, lugha na kuendeleza mwendo. Ingawa hali hii husababisha athari nyingi, hasa katika jamii ya kisasa, watoto wengi wenye TKUU humakinika kwa muda mrefu wanapofanya shughuli zinazowavutia.
TKUU katika watoto hutokea yakiambatana na matatizo mengine kwa takriban 67%. Baadhi ya hali zinazohusiana na hali hii mara nyingi hujumuisha:
Kuna uhusiano kati ya kukojoa kitandani bila kukoma, kuchelewa kwa uwezo wa kuzungumza na tatizo la kuambatanisha ukuaji, huku takriban nusu ya watu wenye tatizo la kuambatanisha ukuaji wakipata TKUU.
Kisababishi cha visa vingi vya TKUU hakijulikani: hata hivyo, TKUU linaaminika kuhusishwa na mwingiliano wa kijenetiki na vipengele vya kimazingira. Visa vingine huhusishwa na maambukizi ya awali au jeraha kwenye ubongo.
Tafiti pacha zinaashiria kuwa tatizo hili mara nyingi hurithiwa kutoka kwa wazazi huku jenetiki ikisababisha takriban asilimia 75 ya visa hivi. Vipengele vya kijenetiki pia vinaaminika kuhusika katika kutambua ikiwa TKUU huendelea kuwepo katika utu uzima au la.
Kwa kawaida, jeni kadhaa huhusika, na idadi kubwa ya jeni hizi huathiri visafirishaji vya dopamini. Jeni hizi zinaweza kujumuisha: DAT1, DRD4, DRD5, 5HTT, HTR1B, SNAP25, ADRA2A, TPH2, MAOA, na dopamine beta hydroxylase. Aina ya jeni inayopatikana mara nyingi inayoitwa LPHN3 hukisiwa kusababisha takriban asilimia 9 ya visa, na jeni hii ikiwepo, watu hutibiwa kwa vichangamsho.Uchaguzi asilia huenda ulipendelea sifa za TKUU kwa, aghalau mtu binafsi, huenda zilimpa mtu fursa ya kuishi, huku zikikosa manufaa zikichangamanishwa tu. Isitoshe, baadhi ya wanawake wanaweza kuvutiwa na wanaume wanaopenda kufanya mambo hatari hivyo kuongeza jeni zinazohatarisha mtu kwa TKUU katika kidimbwi cha jeni. Kwa vile hali hii hupatikana mara nyingi katika watoto wenye kina mama wenye wasiwasi au dhiki, wengine husema kuwa TKUU ni adaptesheni inayowasaidia watoto kukabili mazingira yenye dhiki au hatari huku wakiwa na, kwa mfano, usukumizi ulioongezeka au tabia ya kuchunguza.
Kupepesuka kunaweza kuwa na manufaa tukiangazia mtazamo wa kinadharia, katika hali zinazohusisha hatari, mashindano au tabia isiyoeleweka (yaani kutafuta maeneo mapya au kutafuta asili mpya ya vyakula). Katika hali hizi, TKUU inaweza kuwa na manufaa katika jamii huku ikiwa hatari kwa mtu binafsi. Isitoshe, katika mazingira mengine, hali hii inaweza kumnufaisha mtu binafsi, kwa mfano mwitiko wa haraka kwa hatari au stadi kuu ya uwindaji.


text:
Vipengele vya kimazingira vinaaminika kuchangia kwa kiwango kidogo. Ulevi wakati wa ujauzito unaweza kusababisha tatizo la spektra ya kulewa kwa fetasi linaloweza kudhihirisha dalili sawa na TKUU. Kuvuta moshi wa tumbaku katika ujauzito kunaweza kusababisha matatizo ya ukuaji wa mfumo mkuu wa neva na pia kuongeza hatari ya TKUU. Watoto wengi wanaovuta moshi wa tumbaku hawapati TKUU au huwa na dalili hafifu zisizofikia kizingiti cha utambuzi. Mseto wa uhatarisho wa kijenetiki na kunusia tumbaku kunaweza kueleza kwa nini baadhi ya watoto wanaohatarishwa katika ujauzito wanaweza kupata TKUU ilhali wengine hawapati. Watoto waliohatarishwa kwa ledi, hata kwa viwango vidogo, au bifenili zenye wingi wa klorini wanaweza kupata matatizo yanayofanana na TKUU hivyo tatizo hili kutambuliwa. Kuhatarishwa kwa viuwa wadudu vya oganofosfeti kloripirifosi na fosfeti ya dialkali inahusishwa na hatari zaidi; hata hivyo, ushahidi huu haujadhibitishwa.
Uzito wa chini sana wa wakati wa kuzaliwa, kuzaliwa kabla ya wakati na shida za mapema pia huongeza hatari sawia na maambukizi katika ujauzito, wakati wa kuzaa na katika utotoni. Baadhi ya maambukizi haya yanajumuisha: virusi mbalimbali (ukambi, tetekuwanga, rubela, enterovirusi 71) na maambukizi ya bakteria ya streptokokali. Angalau asilimia 30 ya watoto wenye majeraha ya ubongo hupata TKUU baadaye na takriban asilimia 5 ya visa husababishwa na majeraha ya ubongo.
Watoto wachache wanaweza kuonyesha kuathiriwa na rangi za chakula na dawa za kuhifadhi. Kuna uwezekano kuwa baadhi ya rangi za chakula zinaweza kuwa kichocheo kwa watu wenye hatari ya kijenetiki. Uiengereza na Shirika la Uropa imeweka hatua za urekebishaji kutokana na madai haya. Sukari inayopendekezwa ya lishe, na kikoleza utamu cha aspartame huonekena kuwa na kiwango kidogo cha athari au kukosa athari; isipokuwa katika watoto wa chini ya miaka sita, ambapo huenda sukari ikaongeza kiwango cha kutomakinika.


text:
Utambuzi wa TKUU unaweza kuashiria kuathirika kwa utendaji wa familia au mfumo duni wa elimu wala si tatizo la kibinafsi. Visa vingine vinaweza kutambulika kwa matarajio ya juu ya kielimu; huku kuthibitishwa kwa hali hii kukitumiwa na wazazi katika baadhi ya nchi kupata msaada zaidi wa kifedha na kielimu kwa watoto wao. Watoto wachanga zaidi darasani wametambulika na uwezekano wa kuwa na TKUU hasa kwa sababu ya kuwa nyuma katika ukuaji wao ikilinganishwa na watoto wakubwa. Mtindo unaofanana na wa TKUU hutokea mara nyingi katika watoto waliopitia vurugu au dhuluma ya kiakili.
Kulingana na nadharia ya muundo wa jamii, jamii huamua mipaka kati ya tabia ya kawaida na isiyo ya kawaida. Watu katika jamii: ikijumuisha matabibu, wazazi na walimu huamua vigezo vitakavyotumika, na hivyo, idadi ya watu walioambukizwa. Matokeo ya hali hii ni kigezo cha DSM IV hufikia viwango vya TKUU mara tatu hadi nne zaidi kuliko cha ICD 10. Thomas Szasz, muunga mkono wa nadharia hii, amesema kuwa TKUU "ilibuniwa na wala si kutambuliwa."
 Pathofisiolojia ya TKUU si wazi kwani kuna maelezo mengi yanayobishana. Katika watoto wenye TKUU, kuna upungufu wa kijumla wa kiwango cha ubongo, pamoja na ongezeko sawa katika upungufu wa kiwango cha upande wa kushoto wa koteksi inayoitangulia sehemu ya mbele. Njia za ubongo zinazounganisha koteksi iliyoitangulia sehemu ya mbele na striatamu pia hukisiwa kuhusika. Hii inadokeza kuwa kukosa umakinifu, kupepesuka na usukumizi unaweza kuashiria kuathirika kwa ndewe ya mbele, huku sehemu za ubongo kama vile serebelamu pia ikiathirika. Mifumo ingine ya ubongo inayohusishwa na umakinifu pia imetambulika kuwa tofauti katika watu wenye TKUU na wasio nayo.
Awali, ilifikiriwa kuwa idadi iliyoongezeka ya visafirishaji vya dopamini kwa watu wenye TKUU ilikuwa sehemu ya pathofisiolojia lakini inaonekana idadi hii ya juu ni kutokana na adaptesheni kwa mfiduo wa vichocheo. Watu wenye TKUU wanaweza kuwa na kizingiti cha kiwango cha chini cha mwamsho. Watu hawa huifidia hali hii kwa ongezeko la vichocheo, inayosababisha kukatizwa kwa umakinifu na ongezeko la tabia ya kupepesuka. Sababu kuu ya tukio hili ni kasoro ya mwitikio wa mfumo wa dopamini kwenye kichocheo. Pia, kunaweza kuwa na kasoro katika njia zinazotoa adrenalini , serotonini na kikolini au nikotini.
Nadharia moja inadai kuwa dalili hizi hutokana na ugumu katika shughuli za utendaji. Shughuli za utendaji huhusu baadhi ya michakato ya kiakili inayohitajika kurekebisha na kudhibiti shughuli za kila siku za maisha. Baadhi ya kasoro hizi hujumuisha: matatizo ya stadi za kupanga, kutumia wakati vyema, kuahirisha kwingi, ugumu wa kumakinika, kasi ya kufikiria, kudhibiti hisia, kutumia kumbukumbu ya sasa na kuwa na kumbukumbu fupi. Kwa kawaida watu huwa na kumbukumbu ya muda mrefu. Vigezo vya ukosefu wa shughuli za utendaji hufikiwa katika asilimia 30- 50 ya watoto na vijana wenye TKUU. Utafiti mmoja uligundua kuwa asilimia 80 ya watu wenye TKUU walikuwa na kasoro katika angalau mojawapo ya shughuli ya utendaji ikilinganishwa na asilimia 50 ya watu wasio na TKUU. Kutokana na kiwango cha ubongo kukua na matakwa ya juu ya kudhibiti utendaji mtu anapozidi kukua, kasoro za TKUU zinaweza kutojionyesha kikamilifu hadi kufikia ujana au hata utu uzima wa mapema.
TKUU hutambuliwa kwa kadirio la ukuaji wa tabia za utotoni na za kiakili kwa mtu binafsi; ikijumuisha kutozingatia athari za dawa, matibabu na matatizo mengine ya kimatibabu au kisaikaitria kama maelezo ya dalili. Mara nyingi utambuzi huzingatia maoni kutoka kwa wazazi na walimu huku utambuzi mwingi ukianzishwa baada ya mwalimu kutoa madai haya. Hii inaweza kuonekana kama kipeo cha mojawapo ya/au tabia za binadamu endelevu zinazopatikana katika watu wote. Utambuzi hauthibitishwi au kutupiliwa mbali ikiwa mtu atanufaika na matibabu au la. Kwa vile tafiti za picha za ubongo hazina matokeo imara miongoni mwa watu, picha hizi hutumika kufanya utafiti pekee wala si utambuzi.
Mara nyingi vigezo vya DSM-IV hutumika Marekani ya Kaskazini kufanya utambuzi ilhali bara Uropa hutumia vigezo vya ICD-10. Utambuzi wa TKUU hutumia vigezo vya DSM-IV mara 3-4 kuliko vigezo vya ICD-10. Tatizo hili huanishwa kama tatizo la kisaikaitria la aina ya tatizo la ukuaji wa nyuro. Isitoshe, tatizo hili pia huainishwa kama tatizo la tabia ya vurugu pamoja na tatizo la ukaidi wa kiupinzani, tatizo la kitabia na tatizo la kutoafikiana na watu. Utambuzi hauashirii tatizo la kinyurolojia.
Inapendekezwa kuwa hali zinazohusishwa zichunguzwe, kama vile: hisia, mfadhaiko, tatizo la ukaidi wa kiupinzani na tatizo la mwenendo, aidha matatizo ya kujifunza na ya lugha. Matatizo zaidi yanayopaswa kuchunguzwa yanajumuisha: matatizo mengine ya ukuaji wa nyuro, mtetemo wa kineva, na apnea ya usingizi.
Sawa na matatizo mengine ya akili, utambuzi rasmi hufanywa na mtu aliyehitimu kulingana na vigezo vilivyowekwa. Nchini Marekani, vigezo hivi vimewekwa na Muungano wa Kisaikiatria wa Marekani katika Mwongozo wa Kiutambuzi na Kitakwimu wa Matatizo ya Kiakili. Kulingana na kigezo cha DSM, kuna aina tatu za TKUU:
Uainishaji huu hutegemea kuwepo kwa angalau dalili 6 kati ya 9 za muda mrefu (zinazudumu kwa angalau miezi 6) za kukosa umakinifu, kupepesuka na usukumizi au zote mbili. Ili kuzingatiwa, dalili hizi sharti zidhihirike kufikia umri wa miaka 6 hadi 12, na ziwepo katika zaidi ya muktadha mmoja (kwa mfano nyumbani na shuleni au kazini). Dalili hizi si sharti ziwe mwafaka kwa mtoto wa umri huo na kuwepo kwa ushahidi kuwa dalili hizi husababisha matatizo ya kijamii, shule au kazi.
Watoto wengi wenye TKUU huwa na aina changamani. Watoto wenye aina ya kutomakinika wana kiwango kidogo cha uwezekano wa kuigiza au ugumu wa kuhusiana na watoto wengine. Watoto hawa wanaweza kuketi bila kuzungumza ilhali hawamakiniki, hivyo kupelekea ugumu wa kuzingatiwa.
Katika toleo la kumi la "Uainishaji wa Kimataifa wa Kitakwimu wa Magonjwa na Matatizo ya Afya Yanayohusiana" ishara za TKUU zimetajwa kuwa "matatizo ya hipakinetiki". Tatizo la kitabia (linalofasiliwa kama ICD-10) likiwepo, hali hii hujulikana kama "tatizo la mwenendo la hipakinetiki". Katika hali zingine, tatizo hili huainishwa kama "kukatizwa kwa shughuli na umakinifu", "matatizo mengine ya hipakinetiki" au "matatizo ya hipakinetiki yasiyo bayana". Tatizo la pili kwa wakati mwingine huitwa, "sindromu ya hipakinetiki".
Watu wazima wenye TKUU hutambuliwa kutumia kigezo sawa, ikijumuisha kuwa dalili zao sharti ziwe zilidhihirika kufikia umri wa miaka 6 hadi 12. Kuwauliza wazazi au walezi maswali ya jinsi tabia na ukuaji wa utotoni huwa sehemu ya ukadiriaji; historia ya TKUU katika familia pia huongeza uzito utambuzi. Ingawa dalili kuu za TKUU ni sawa katika watoto na watu wazima, dalili hizi mara nyingi hudhihirika kwa njia tofauti katika watu wazima kuliko watoto. Kwa mfano, hali ya kupepesuka inayoonekana katika watoto inaweza kudhihirika kama kukosa utulivu na shughuli isiyokoma ya kiakili katika watu wazima.


text:
Dalili za TKUU kama vile kiwango cha chini cha hisia na mtazamo duni wa mtu binafsi, mabadiliko ya hisia na kukasirika zinaweza kukanganywa na disthimia, siklothimia au tatizo la hisia mseto pamoja na tatizo la nafsi la hisia dhaifu. Baadhi ya dalili zinazotokana na matatizo wa kihisia, tatizo la kutohusiana na watu, ulemavu wa ukuaji au ulemavu wa akili au athari za matumizi ya dawa za kulevya kama vile ulevi na kujitenga zinaweza kuingiliana na baadhi ya zile za TKUU. Matatizo haya wakati mwingine yanaweza kutokea pamoja na TKUU. Hali za kimatibabu zinazoweza kusababisha dalili za aina ya TKUU zinajumuisha: uthiroidi, matatizo ya tukutiko, kiwango cha kusumisha cha ledi, upungufu wa uwezo wa kusikia, ugonjwa wa ini, apnea ya usingizi, miingiliano ya dawa, na jeraha la kichwa.
Matatizo ya usingizi ya kimsingi yanaweza kuthuru umakinifu na mtindo na dalili za TKUU zinaweza kuathiri usingizi. Hivyo, inapendekezwa kuwa watoto wenye TKUU wakadiriwe kila mara kuhusu matatizo ya usingizi. Usingizi mwingi katika watoto unaweza kusababisha dalili za kimsingi kama vile kupiga miayo na kusugua macho, usukumizi, kupepesuka, uchokozi, mabadiliko ya hisia na kutomakinika. Apnea tata ya usingizi pia inaweza kusababisha dalili za aina ya TKUU.
Udhibiti wa TKUU kwa kawaida huhusisha kushauriwa au matibabu pekee au changamani. Huku matibabu yakiboresha matokeo ya muda mrefu, matokeo hasi hayawezi kuepukika kabisa. Matibabu yanayotumika hujumuisha vichangamsho, atomoxetine, vichangamsho vya alpha vya adrenalini na wakati mwingine dawa za kutuliza mfadhaiko. Dawa hizi zina kiwango kidogo cha athari kwa takriban asilimia 80 ya watu. Kubadilisha lishe pia kunaweza kuwa na manufaa huku ushahidi pia ukionyesha manufaa ya asidi huru ya shahamu na kiwango kidogo cha kuhatarishwa kwa rangi ya chakula. Ushahidi huu hauonyeshi ikiwa kuondoa vyakula vingine katika lishe kuna athari yoyote.
Kuna ushahidi imara kuhusu matumizi ya therapi za kitabia katika TKUU na hupendekezwa kama matibabu ya kwanza kwa watu wenye dalili chache au hawajafika umri wa kwenda shuleni. Matibabu ya kisaikolojia yanayotumika huhusisha: juhudi zaelimu nafsia, therapi ya kitabia, therapi ya ufahamu wa kitabia, saikotherapi baina ya watu, therapi ya familia, mikakati inayohusiana na elimu, kufunza stadi za kijamii, kufunza wazazi kuhusu udhibiti, na mwitikio wa nyuro. Elimu ya wazazi imetambulika kuwa na manufaa ya muda mfupi. Kuna kiwango kidogo cha utafiti wa hali ya juu kuhusu ubora wa therapi ya familia dhidi ya TKUU, ingawa ushahidi uliopo unaonyesha kuwa therapi hii ni sawa katika utunzaji wa kijamii na bora kuliko dawa za kipoza ungo.makundi maalum ya kusaidia TKUU zinatumika kama asili ya habari na zinaweza kusaidia familia kuhimili TKUU.
File:Ritalin.jpg|thumb|methylphenidate (Ritalin) 10 mg tablets]]Matibabu kwa kutumia vichocheo ndiyo hupendekezwa katika matibabu ya dawa. Kuna baadhi ya dawa zisizo za vichocheo kama vile atomoxetine, zinazoweza kutumika kama matibabu mbadala. Hakuna utafiti bora unaolinganisha matibabu haya, hivyo hakuna ushahidi kuhusu athari kwenye matokeo ya masomo na mitindo ya kijamii. Matibabu ya dawa hayapendekezwi katika watoto wa chini ya umri wa kwenda shuleni kwani athari zake za muda mrefu katika umri huu hazijulikani. Athari za muda mrefu za vichocheo hazijulikani na utafiti mmoja tu ndio umetambua manufaa yake, utafiti wa pili ukikosa kutambua manufaa huku wa tatu ukitambua ushahidi wa madhara. Atomoxetine inaweza kupendekezwa kwa watu walio katika hatari ya kutumia matibabu ya vichocheo vibaya kwa sababu haiwezi kutumika vibaya. Mwongozo kuhusu wakati wa kutumia matibabu ya dawa hutofautiana katika nchi, huku Taasisi ya Kitaifa ya Ubora wa Utambuzi ya Uingereza, ikipendekeza matumizi yake katika hali kali, nayo miongozo mingi ya Marekani ikipendekeza matumizi yake kwa takriban hali zote.
Vichocheo na atomoxetine huwa na athari, ingawa kwa kawaida huwa ziko salama kuzitumia. Vichocheo vinaweza kusababisha saikosisi au mania; ingawa hali hizi hazitokei mara nyingi. Ufuatiliaji wa kila mara unapendekezwa kwa watu walio chini ya matibabu ya muda mrefu. Therapi ya vichocheo inapaswa kuachishwa baada ya muda ili kukadiria ikiwa kuna haja ya kuendeleza matibabu. Matibabu ya vichocheo yana uwezekano wa kutumika vibaya na kupelekea kutegemea huku watu wenye TKUU wakiwa na hatari ya matumizi mabaya ya dawa, matumizi ya vichocheo kwa jumla huonekana kupunguza hatari au kuwa bila hatari yoyote. Usalama wa matibabu haya katika ujauzito haujulikani.
Ukosefu wa zinki umehusishwa na dalili za kukosa umakinifu. Pia kuna ushahidi kuwa nyongeza ya zinki inaweza kuwanufaisha watoto wenye TKUU walio na viwango vya chini vya zinki. Ayoni, magnesi na aidini pia zinaweza kuwa na athari dhidi ya dalili za TKUU. Kuna ushahidi wa manufaa wastani ya nyongeza ya omega 3.