title: Peter Paul Rubens

text: Pieter Pauwel (Peter Paul) Rubens (28 Juni 1577 – 30 Mei 1640) alikuwa mchoraji mashuhuri Mholanzi wa Flandria wakati wa karne ya 17.


title: Peter Paul Rubens

text: Alikuwa kati wachoraji wa Ulaya waliojulikana sana akaongoza karahana kubwa mjini Antwerpen alipochora picha zake kwa msaada wa wasaidizi wake. Alikuwa pia mtaalamu mwenye elimu nzuri akatumiwa kama balozi na wafalme wa Hispania na Uingereza.


title: Antwerpen

text: Antwerpen (Kifaransa Anvers) ni mji wa bandari katika kaskazini ya Ubelgiji mwenye wakazi 460,000. Ni mji mkubwa wa jimbo la Flandria.


title: Antwerpen

text: Mji umeenea kando la mto Schelde unaoingia katika Bahari ya Kaskazini. Mdomo wake ni mpana wa kuruhusu meli kubwa kuingia ndani na ni mahali pa bandari ya Antwerpen ambayo ni bandari kubwa ya pili katika Ulaya ina nafasi ya 17 kati ya mabandari makubwa duniani.


title: Antwerpen

text: Lugha ya wakazi wa Antwerpen ni Kiholanzi kwa lahaja ya Flandria. Kihistoria imekuwa mji wa Wakatoliki tangu 1585 ambako Waprotestanti walifukuzwa mjini. Kuna jumuiya muhimu ya Wayahudi waliofika kama wakimbizi kutoka Hispania na Ureno wakati wa karne ya 16. Wayahudi wamekuwa uti wa mgongo wa biashara ya almasi wakafanya Antwerpen kuwa kitovu cha biashara hii duniani. Wakati wa mwisho wa karne ya 20 Waturuki na Wamoroko walifika kama wafanyakazi walioleta dini ya Uislamu.


title: Antwerpen

text: Kati ya wakazi mashuhuri wa Antwerpen alikuwa mchoraji wa karne ya 17 Peter Paul Rubens.


title: Flandria

text: Flandria (Kiholanzi: Vlaanderen) ni jimbo la kaskazini kati ya majimbo matatu ya Ubelgiji. Lugha rasmi katika mikoa 5 ya jimbo ni Kiholanzi inayoitwa hapa Kiflaams ingawa ni lugha ileile. Idadi ya wakazi ni milioni 7. Serikali ya Flandria iko Brussels na mji mkubwa ya Flandria yenyewe ni Antwerpen.


title: Flandria

text: Kihistoria Flandria ilikuwa kubwa zaidi ikajumlisha maeneo ya Ubelgiji, Ufaransa na Uholanzi wa leo. Utamaduni wake ni Kiholanzi lakini sehemu hii ilitawaliwa kwa muda mrefu na Hispania iliyowafukuza Waprotestant wote. Mwaka 1815 Flandria pamoja Ubelgiji wote uliunganishwa na Uholanzi lakini tofauti za kidini na kiutamaduni zilisababisha mapinduzi ya Ubelgiji ya 1830 yaliyoleta uhuru wa Ubelgiji kama taifa la pekee.


title: Flandria

text: Siku hizi Flandria ni sehemu ya Ubelgiji inayostawi vema kiuchumi. Kuna harakati ya kisiasa inayodai Flandria kuwa nchi ya pekee.


title: Pua

text: Pua ni kiungo cha mwili wa watu na wanyama vertebrata chenye tundu kilicho juu ya mdomo. Kazi yake ni kunusa harufu ya vitu.


title: Pua

text: Inasaidia pia kazi ya kupumua; tena kwa wanyama kadhaa kama farasi ni mlango mkuu wa mfumo wa upumuaji.


title: Pua

text: Kwa watu na pia wanyama wengi puani mna nywele zenye kazi ya kuchuja vumbi.


title: Jacques Cartier

text: Jacques Cartier (31 Desemba 1491 – 1 Septemba 1557) alikuwa baharia na mpelelezi kutoka nchini Ufaransa aliyefanya safari tatu kwenda Amerika ya Kaskazini. Safari za Cartier zilikuwa msingi wa koloni ya Ufaransa katika eneo la Kanada ya leo.


title: Jacques Cartier

text: Cartier alikuwa mwenyeji wa mji wa Saint-Malo katika kaskazini-magharibi ya Ufaransa iliyokuwa bandari ya wavuvi wenye uzoefu wa kuwa na safari ndefu baharini. 1534 alifanya safari yake ya kwanza ya kwenda Amerika Kaskazini kwa amri ya mfalme François I aliyemwagiza "kupeleleza visiwa na nchi zinaposemekana kuwa na dhahabu na vitu vingine vyenye thamani". Wakati ule taarifa juu ya dhahabu na fedha za Amerika zilipatikana tayari kupitia Wahispania waliowahi kuvamia sehemu kubwa za Amerika ya Kati na Kusini.


title: Jacques Cartier

text: Cartier alifika kwenye pwani za Newfoundland na Quebec za leo akakutana na makabila ya Maindio wenyeji akasimamisha msalaba kama angazo ya kwamba alidai eneo kwa ajili ya mfalme wa Ufaransa. Alirudi mara mbili.


title: Jacques Cartier

text: Cartier alipeleleza kisiwa cha Newfoundland, kisiwa cha Prince Edward Island, mto Saint Lawrence na mahali pa Montreal ya baadaye alipokuta kijiji kikubwa sana ya Maindio.


title: Jacques Cartier

text: Kwenye safari yake ya tatu alikwenda na walowezi wa kwanza Wafaransa waliojaribu kuanzisha makazi ya kwanza ya Wafaransa katika Kanada lakini hawakuelewana na wenyeji wakapaswa kurudi.


title: Jacques Cartier

text: Baada ya Cartier Wafaransa waliendelea kutembelea pwani za Kanada hadi 1608 walipounda makazi ya kwanza ya kudumu yaliyokuwa baadaye mji wa Quebec.


title: Quebec

text: Quebec (Kiingereza: Quebec, Kifaransa: Québec) ni jimbo la Kanada upande wa Bahari Atlantiki kati ya mdomo wa mto Saint Lawrence hadi ghuba ya Hudson. Ina eneo la 1,542,056 km² ikiwa ni kubwa kati ya majimbo ya Kanada. Kuna wakazi milioni saba na nusu (7,546,131). Imepakana na Ontario, New Brunswick na Newfoundland and Labrador.


title: Quebec

text: Quebec ni eneo ambako wakazi wengi hutumia lugha ya Kifaransa tofauti na majimbo mengine ya Kanada ambako watu huongea Kiingereza. Sababu yake ni ya kwamba sehemu hii ilikuwa koloni ya Ufaransa tangi karne ya 17 na walowezi Wafaransa walijenga makazi yao hapa. Walitunza utamaduni wao hata baada ya vita ya miaka saba (1756-1762) ambako koloni ilivamiwa na Uingereza na kuwa eneo la Kiingereza. Mfaransa wa kwanza aliyefika Quebec alikuwa mpelelezi Jacques Cartier.


title: Quebec

text: Mji mkuu ni Jiji la Quebec ambayo ni kati ya miji ya kale ya Amerika ya Kaskazini. Mji mkubwa wa jimbo na mji wa pili wa Kanada ni Montreal.


title: Quebec

text: Quebec ilikuwa na harakati mbalimbali zilizolenga kujitenga kwa Quebec katika Kanada na kuunda nchi mpya. Katika kura ya wananchi ya mwaka 1995 azimio la kubaki ndani ya Kanada lilichukuliwa kwa kura chache sana; 49.4% za wananchi wa Quebec walipendelea kuondoka katika Kanada na 50.6% walipendelea kubaki ndani ya Kanada.


title: Quebec

text: Prime Minister: Philippe Couillard (PLQ)


title: Sayansi za dunia

text: Sayansi za dunia nu jumla ya sayansi zinazochungulia maumbile na sifa za dunia yetu au sayari tunapoishi.


title: Sayansi za dunia

text: Kuna matawi manne makuu yanayoshughulikia utafiti huu ni


title: Sayansi za dunia

text: Yote hutumia matokeo na mbinu za masomo kama fizikia, kemia, biolojia na hisabati na kuyatumia kwa upimaji na utafiti wa dunia yetu.


title: Ulaya ya Magharibi

text: Ulaya ya Magharibi ni sehemu ya magharibi ya bara la Ulaya. Kuna maelezo ya kutofautiana ni nchi zipi ambazo ni sehemu ya kanda hili. Maelezo hutofautiana kutokana na njia mbalimbali za kuangalia sehemu hiyo: kwa maana ya kijiografia, kihistoria, kisiasa au kiutamaduni.


title: Ulaya ya Magharibi

text: Kama kanda la kijiografia ni mara nyingi nchi zifuatazo zinazohesabiwa kuwa Ulaya ya Magharibi:


title: Ulaya ya Magharibi

text:
Umoja wa Mataifa umepanga kanda hili tofauti hasa kwa kuhesabu Ufalme wa Muungano upande wa Ulaya ya Kaskazini lakini kuingiza Ujerumani, Austria na Uswisi ambazo zinahesabiwa mara nyingi kama sehemu ya Ulaya ya Kati; ila tu mpangilio wa UM hauna Ulaya ya Kati.
Wakati wa "vita baridi" Ulaya ya Magharibi ilimaanisha mara nyingi nchi zote za Ulaya zilizofungamana na upande wa magharibi yaani Marekani na NATO dhidi nchi za kikomunisti zilizoshikamana na Umoja wa Kisovyeti.


title: Korsika

text: Korsika (kwa Kifaransa:Corse; kwa Kikorsika: Corsica) ni kisiwa cha Ufaransa katika Mediteranea. Ni kisiwa kikubwa cha nne katika Mediteranea baada ya Sisilia, Sardinia na Kupri.


title: Korsika

text: Iko upande wa kusini kwa Ufaransa na upande wa magharibi kwa Italia bara (lakini kaskazini kwa kisiwa chake cha Sardinia). Umbali wa bara ni kilomita 90 hadi Italia na kilomita 170 hadi Ufaransa kusini. Umbali na Sardinia ni kilomita 11 pekee.


title: Korsika

text: Kisiwa kina pwani yenye urefu wa kilomita 1,000 na milima mingi inayofikia kimo cha mita 2706.


title: Korsika

text: Wilaya ni Corse-du-Sud na Haute-Corse.


title: Korsika

text: Mji mkuu ni Ajaccio.


title: Korsika

text: Katika historia kisiwa kilikuwa chini ya Genua tangu mwaka 1300 hadi karne ya 18 kilipouzwa kwa Ufaransa na hivyo kuwa sehemu ya jirani ya kaskazini.


title: Korsika

text:
Hata utamaduni wa watu wa Korsika ulikuwa karibu zaidi na Italia kuliko Ufaransa. Lugha ya Kikorsika iko karibu na lahaja za Italia. Lakini leo hii ni takriban asilimia 35 tu za wakazi wanaotumia lugha hii. Serikali ya Ufaransa iliwahi kupigia marufuku matumizi yake shuleni lakini tangu mwaka 1989 imekubaliwa kama lugha rasmi pamoja na Kifaransa.
Eneo la kisiwa ni km² 8680 zinazokaliwa na wakazi 278,650.


title: Korsika

text: Mwenyeji mashuhuri kabisa wa Korsika alikuwa Napoléon Bonaparte.


title: Korsika

text: Miji muhimu ni ("majina ya Kikorsika")


title: Natasha Henstridge

text: Natasha T. Henstridge (amezaliwa tar. 15 Agosti 1974) ni mwigizaji wa filamu-mwanamitindo kutoka nchini Kanada. Anafahamika zaidi kwa kucheza katika mfululizo wa filamu za Species I na Species II.


title: Natasha Henstridge

text: Henstridge alizaliwa mjini Springdale, Newfoundland na Labrador, Kanada, akiwa kama binti wa Helen, mama wa nyumbani, na Brian Henstridge, mkandarasi wa baiskeli. Natasha alikulia mjini Fort McMurray, Alberta, Kanada akiwa na mdogo wake wa kiume aitwaye Shane.


title: Natasha Henstridge

text: Akiwa na umri wa miaka kumi na tatu, alijiunga na Casablanca Modeling Agency, ambao wao walikuwa kama wakala wa wanamitindo. Hapo alijiunga kwa lengo la kumtafuta kisura wa mwaka, na kwa bahati nzuri akachuguliwa kuwa mshindi wa kwanza.


title: Natasha Henstridge

text: Mwaka uliyofuatia, Henstridge alielekea mjini Paris kwa lengo la kukuza kipaji chake cha uwanamitindo. Akiwa na umri wa miaka kumi na tatu, akachapishwa katika ukurasa wa mwanzo wa gazeti la Kifaransa la cosmopolitan.


title: Natasha Henstridge

text:
Akaendelea kutolewa katika kurasa ya mwanzo katika magazeti chungu mzima na baadaye Henstridge akaelekea zake katika mishughuliko ya kiabishara katika televisheni na akafanikiwa kutoka katika Olay, Old Spice, na Lady Stetson.
Baada ya kuwa madhubuti katika uwanamitindo, Henstridge akajiingiza katika maswala ya uigizaji wa filamu.


title: Natasha Henstridge

text: Henstridge aliolewa mara mbili na mume mmoja (Damian Chapa). Ingawaje, ndo ya pili iliisha miezi michache tangu kuoana na taraka rasmi ikifuata mnamo mwaka wa 1996. Ana watoto wawili aliozaa na mwigizaji wa filamu Bw. Liam Waite, wa kwanza anaitwa Tristan River Waite, amezaliwa Oktoba 1998, na Asher Sky Waite, amezaliwa mwezi wa Septemba katika mwaka wa 2001. Rafiki yake wa muda mrefu ni miwgizaji, mwimbaji-mtunzi wa nyimbo wa Uskoti Bw. Darius Danesh.


title: Nyumba

text: Nyumba ni jengo yenye shabaha ya kuwapa watu makazi na nafasi ya kuishi humo. Watu walianza kujenga nyumba tangu miaka mielfu mingi kama kinga dhidi ya hali ya hewa na athari za jua, usimbishaji au baridi. Nyumba ni makazi ya kudumu tofauti na makazi ya muda kama hema.


title: Nyumba

text: Kuna nyumba ndogo yenye chumba kimoja tu lakini kuna pia nyumba zenye vyumba mamia. Pale ambako nafasi ya kujenga ni haba kuna nyumba za ghorofa. Kiasili maghorofa yalijengwa pia kwa sababu za usalama.


title: Nyumba

text: Nyumba huwa na ukuta na paa. Kila nyumba inahitaji mlango; kama nyumba ni ndogo mlango huu unaweza kutosheleza pia mahitaji ya mwanga. Nyumba nyingi huwa pia na madirisha kwa kuingiza nuru na hewa.


title: Nyumba

text: Katika nachi za joto nyumba za utamaduni asilia mara nyingi hujengwa nyepesi. Penye joto hakuna sababu ya kuwa na kuta nene za kuzuia baridi. Paa inahitaji kuwapa wenyeji kivuli wakati wa mchana na kinga dhidi ya mvua wakati wa masika.


title: Nyumba

text: Nyumba hutofautiana na mazingira na hali ya hewa, halafu kutokana na vifaa vya ujenzi kama udongo, ubao, matofali, simiti na kadhalika.


title: Nyumba

text: Katika utamaduni asilia vifaaa hivi vilichaguliwa na hadi leo huchaguliwa kutokana na vile vinavyopatikana katika mazingira. Penye misitu mingi ujenzi kwa kutumia ubao ni kawaida.


title: Nyumba

text: Penye milima na miamba kuna ujenzi kwa mawe yaliyochongwa. Nyumba hizi huwa ni imara sana. Lakini pasipo na miamba ni ghali sana kusafirisha mawe yale kutoka mbali kwa hiyo watu wametumia udongo au ubao au zote mbili kwa pamoja.


title: Nyumba

text: Pasipo na mvua nyingi na penye udongo wa kufaa ni rahisi kujenga ukuta kwa kutumia mafimbo yanayopakwa kwa udongo. Katika Afrika ya Kaskazini Waberberi wanajua namna ya kuchanganya aina mbalimbali za udongo na kuuponda kati ya bao za kando. Kwa njia hii wamejenga nyumba za ghorofa nyingi kwa mfano kasbah wakatumia ubao kwa sakafu za ghorofa tu.


title: Nyumba

text: Waswahili wa miji ya pwani la Afrika ya Mashariki walitumia vipande vya jiwe la matumbawe liliochangaywa na udongo. Nao hao walijenga nyumba za ghorofa kwa njia hiyo. Upana wa vyumba ulitegemea urefu wa miti ya mikoko iliyopatikana kwa sababu walitumia pia ubao hasa kwa sakafu za kila ghorofa.


title: Nyumba

text: Katika nchi nyingi watu wamegundua mbinu wa kujenga nyumba kwa kutumia matofali. Penye hali ya hewa kavu hutumia matofali yaliyokauka tu; lakini penye udongo wa ufinyanzi na ubao wa kutosha waliendelea kuchoma matofali yanayokuwa magumu kama mwamba laini.


title: Nyumba

text: Teknolojia ya saruji imebadilisha ujenzi wa nyumba mahali pengi hasa pamoja na upatikanaji wa vyuma kila mahali. Sarufi inaruhusu kujenga kwa nyumba imara kama mwamba lakini haihitaji kazi ya kukata. Penye mawe kwa bei nafuu bado mawe huendelea kutumiwa hasa kwa sababu zinapendeza kwa kuta za nje ila tu hata hapa mara nyingi mihimili ya saruji na chuma zinaingizwa kama kiunzi na kuboresha uimara.


title: Nyumba

text: Katika nchi zilizoendelea nyumba hutengenezwa kiwandani kisehemu. Mahali pa nyumba huandaliwa kwa kumwaga saruji ya sakafu na kuweka tayari mabomba ya maji na maji machafu pamoja na umeme na simu mahali panapotakiwa kulingana na mipango.


title: Nyumba

text: Baada ya kukauka kwa msingi huu sehemu nyingine zinaweza kuungaishwa juu yake. Kuta za nje na ndani pamoja na milango, madirisha, mabomba na nyaya zinatengenezwa tayari katika kiwanda na kupelekwa mahali pa ujenzi kwa lori. Wafanyakazi wachache wanaunganisha vipande kuwa nyumba kamili kwa msaada wa winchi .


title: Nyumba

text: Kuta za ndani hutengenezwa mara nyingi kwa aina za bao zinazotengenezwa kwa kutumia nyuzi pamoja na sarufi au jasi tu. Bao za aina hii ni nyepesi na rahisi.


title: Nyumba

text: Jumba ni jina la nyumba kubwa sana kwa mtu au familia moja. Nyumba za wafalme zaitwa mara nyingi "jumba". Kuna pia matajiri wanaojenga majumba.


title: Nyumba

text: Kati ya majumba yanayojulikana sana duniani ni Jumba la Kifalme la Versailles au majumba ya Mji Haramu wa Beijing. Jumba linalotajwa mara nyingi kwenye habari ni Jumba la Kifalme la Buckingham Palace mjini London kwa sababu wafalme na malkia wamepokea wageni rasmi huko tangu miaka mingi.


title: Henry Oliver Rinnan

text: Henry Oliver Rinnan (14 Mei 1915 – 1 Februari 1947) alikuwa ofisa mkatili wa Gestapo wa maeneo yaliyoizunguka Trondheim, Norwei wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia.


title: Henry Oliver Rinnan

text: Aliongoza kikosi kilichoitwa Sonderabteilung Lola. Kikosi hiki pia kilijulikana kwa jina la Rinnanbanden, kikosi pia kilikuwa na wanachama wa Kinorwei wapatao 50. Miongoni mwa wanachama hao alikuwa: Karl Dolmen, Arild Hjulstad-Østby, Ivar na Kitty Grande.


title: Henry Oliver Rinnan

text: Rinnan alizaliwa mjini Levanger kunako tarehe 14 Mei ya mwaka wa 1915, yeye ni wa kwanza kuzaliwa kutoka familia ya watoto wanane. Rinnan alikuwa andunje wa urefu wa (1.61 mita - 5 ft 3 inchi) alikuwa yeye tu wakati wa utoto wake. Alifanya kazi kwa mjomba wake kwa muda mchache tu, lakini baadaye alitimuliwa kwa kosa la wizi.


title: Adhabu ya kifo

text: Adhabu ya kifo ni mauaji ya mwanadamu yanayotekelezwa na serikali baada ya mahakama kutoa hukumu ya mauti kulingana na sheria za nchi.


title: Adhabu ya kifo

text: Kwa kawaida adhabu hiyo inatolewa kwa jinai nzito sana.


title: Adhabu ya kifo

text: Zamani ilikuwa adhabu ya kawaida katika nchi nyingi kwa wauaji hasa, lakini pia kwa makosa kama unajisi, biashara ya madawa ya kulevya, ufisadi.


title: Adhabu ya kifo

text: Kihistoria hata aina za upinzani dhidi ya mtawala wa nchi ziliadhibiwa kwa adhabu ya mauti: mara nyingi iliitwa kusaliti taifa au kuhatarisha usalama wa nchi.


title: Adhabu ya kifo

text: Kuna pia nchi ambako kuondoka katika dini rasmi kuliadhibiwa hivyo.


title: Adhabu ya kifo

text: Kwa jumla kuna hasa sababu nne zinazotajwa kwa ajili ya adhabu ya kifo:


title: Adhabu ya kifo

text: Katika karne ya 20 upinzani dhidi ya adhabu hii ilipata nguvu, na nchi nyingi zimefuta adhabu ya kifo. Katika nchi nyingine adhabu iko bado kisheria, lakini haikutekelezwa tena tangu miaka mingi kwa mfano katika Kenya na Tanzania.


title: Adhabu ya kifo

text: Sababu za upinzani ni hasa kama zifuatazo:


title: Adhabu ya kifo

text: Mwaka 2005 watu waliuawa na serikali baada ya hukumiwa katika nchi zifuatazo:


title: Bayern Munich

text:
FC Bayern Munich, pia inajulikana kama Bayern München, ni kilabu maarufu ya mpira wa miguu mjini München katika Bavaria nchini Ujerumani. Kilabu ilianzishwa mnamo mwaka 1900 na inawanachama wa kulipwa wapatao 104.000.
Kilabu hii uchezea sana katika uwanja wao wa nyumbani maarufu kama Allianz Arena.
Magolikipa:


title: Bayern Munich

text: Walinzi:Katikati:Washambuliaji:


title: Allianz Arena

text: Allianz Arena ni uwanja wa mpira wa miguu kutoka Kaskazini mwa mji wa Munich, Ujerumani. Kwa kuwa uwanja huo huwa na kawaida ya kuchezea Ligi kuu za mabingwa, ukapelekea kuitwa jina la Munich arena.


title: Allianz Arena

text: Katika uwanja wa Allianz kuna timu mbili za mkoa huwa zinachezea katika uwanja huo. Moja kati ya timu hizo ni FC Bayern München na TSV 1860 München tangu msimu wa mwaka 2005/2006 wanachezea katika uwanja wao wa nyumbani.


title: Allianz Arena

text: Uwanja una viti vipatavyo 69,901. Wakati Kombe la Dunia la mwaka 2006 lililochezewa nchini Ujerumani, uwanja wa Allianz pia ulitumiwa.


title: Allianz Arena

text: Inasemekana kuwa, uwanja huo uligharimu takriban Euro milioni 340.


title: Haki za binadamu

text: "Kwa orodha za haki za binadamu angalia makala Tangazo kilimwengu la haki za binadamu"


title: Haki za binadamu

text: Haki za binadamu ni wazo la kuwa kila mtu anastahili haki kadhaa si kwa kutegemea cheo, wala taifa, wala tabaka, wala jinsia, wala dini kwa sababu tu yeye amezaliwa binadamu.


title: Haki za binadamu

text: Haki hizi zimeorodheshwa hasa katika Tangazo kilimwengu la haki za binadamu lililotolewa na Umoja wa Mataifa mwaka 1948. Tamko la UM lilikuwa kamilisho la majadiliano kuhusu haki hizi yaliyoendelea kwa karne kadhaa.


title: Haki za binadamu

text: Hoja la kimsingi ni kwamba, "Watu wote wamezaliwa huru; hadhi na haki zao ni sawa. Wote wamejaliwa akili na dhamiri, hivyo yawapasa watendeane kindugu". (Kifungu 1 cha tangazo la 1948).


title: Haki za binadamu

text: Mizizi ya haki hizo inapatikana katika falsafa na dini mbalimbali ya tangu kale, lakini ilikuwa wakati wa zama za mwangaza tangu karne ya 18 ya kwamba haki hizi zilijadiliwa kwa undani pamoja na swali: ni matokeo gani kuwepo kwa haki hizi yanaleta kwa utaratibu wa siasa, serikali na jamii.


title: Haki za binadamu

text: Haki za binadamu za kimsingi ni pamoja na:Kwa mengine angalia makala juu ya tangazo kilimwengu la haki za binadamu.


title: Mahakama Kuu ya Kimataifa

text: Mahakama Kuu ya Kimataifa ya Haki (International Court of Justice kifupi ICJ) ni taasisi kuu ya kisheria ya Umoja wa Mataifa (UM). Madaraka yake yamepangwa katika katiba ya UM na makao makuu yapo Den Haag. Iliundwa mwaka 1945 ikachukua nafasi ya mahakama ya kimataifa ya awali iliyofanya kazi chini ya mamlaka ya Shirikisho la Mataifa.


title: Mahakama Kuu ya Kimataifa

text: Inaamua juu ya matatizo kati ya nchi. Ni tofauti na Mahakama ya Kimataifa ya Jinai inayoamua juu ya watu kama watendaji wa jinai maalumu.


title: Mahakama Kuu ya Kimataifa

text: Madaraka ya mahakama hii yanahusu madola pekee ambayo ni wanachama wa UM au yale yaliyokubali mapatano juu ya mahakama kuu ya kimataifa. Mahakama inashughulika kesi kama nchi zote husika zimewahi kukubali kesi isikilizwe mbele yake. Tangu kuundwa 1945 hadi mwaka 2003 ilitoa hukumu 76 pamoja na maoni ya kisheria 24.


title: Mahakama Kuu ya Kimataifa

text: Hadi 2008 ni nchi 66 zilizokubali madaraka ya mahakama kwa kila kesi itakayotokea kati ya nchi na nchi. Kesi inayohusu nchi nyingine inafunguliwa kama nchi hizi zinakubali mamlaka ya mahakama hii. Nchi zinaweza kukubali madaraka ya mahakama zikiweka maswali maalumu kando. Kwa mfano Ujerumani ilikubali mamlaka ya mahakama isipokuwa kwa kesi zinazohusu mambo ya kijeshi.


title: Mahakama Kuu ya Kimataifa

text: Nchi mbalimbali ziliwahi kukataa maazimio katika kesi zilizoanzishwa tayari:


title: Mahakama Kuu ya Kimataifa

text: Menginevyo nchi zilizowahi kukubali ziliendelea kuitikia hukumu.


title: Mahakama Kuu ya Kimataifa

text: Mahakama ina majaji 15 wa kudumu wanaochaguliwa na Mkutano Mkuu wa UM na Baraza la Usalama la UM kwa pamoja kwa muda wa miaka 9. Theluthi moja ya majaji inachaguliwa kila baada ya miaka mitatu. Nchi wanachama wa kudumu wa Baraza la Usalama huwa na jaji mle kila wakati ni China, Marekani, Ufaransa, Ufalme wa Muungano (Uingereza) na Urusi. Nafasi nyingine huzunguka kati ya nchi wanachama wa UM.


title: Mahakama Kuu ya Kimataifa

text: Inawezekana kumwongeza jaji kwa kesi maalumu kama nchi ambayo kesi yake inasikilizwa haina jaji katika mahakama inawezekana kumwongeza jaji anayependekezwa a nchi ile.


title: Mahakama Kuu ya Kimataifa

text: Mwaka 2007 watu wafuatao walikuwa majaji wa kudumu wa mahakama kuu ya kimataifa:mahakama


title: Franz Beckenbauer

text: Franz Beckenbauer (amezaliwa tar. 11 Septemba 1945) alikuwa mchezaji mpira wa miguu wa zamani kutoka nchini Ujerumani.


title: Franz Beckenbauer

text: Beckenbauer pia alikuwa kocha wa timu ya taifa ya Ujerumani na FC Bayern Munich.


title: Waamuzi (Biblia)

text: Kitabu cha Waamuzi ni cha saba katika orodha ya vitabu vya Tanakh (Biblia ya Kiebrania) na vya Agano la Kale katika Biblia ya Kikristo.


title: Waamuzi (Biblia)

text: Kinaleta mapokeo mbalimbali kuhusu historia ya Israeli kwenye miaka 1200-1025 hivi K.K.


title: Waamuzi (Biblia)

text: Kama vitabu vingine vyote vya Biblia, hiki pia kinatakiwa kisomwe katika mfululizo wa historia ya wokovu ili kukielewa kadiri ya maendeleo ya ufunuo wa Mungu kwa binadamu.


title: Waamuzi (Biblia)

text: Baada ya makabila 12 ya Waisraeli kugawana nchi takatifu, kila moja likaanza kujitegemea: lakini bila ya umoja hakuna nguvu upande wa dini wala wa siasa.


title: Waamuzi (Biblia)

text: Upande wa dini, Waisraeli wakaanza kuchanganyikana na wenyeji Wapagani na kufuata utamaduni wao uliostaarabika zaidi, hata wakaabudu miungu yao kwa ukahaba wa kidini na kwa kuitolea sadaka watoto wao.


title: Waamuzi (Biblia)

text: Kutokana na makosa hayo, Mungu akawaacha wanyanyaswe na makabila mbalimbali.


title: Waamuzi (Biblia)

text: Mara kwa mara Waisraeli wakamlilia, naye akawainulia mwanamume au mwanamke fulani awashinde maadui na kuwarudishia amani (Amu 2:6-19).


title: Waamuzi (Biblia)

text: Watu wa namna hiyo wanaitwa “waamuzi” kwa maana ya “watawala”. Majina yao ni: Othniel, Ehud, Shamgar, Debora, Gideoni, Tola, Yair, Yefta, Ibsan, Elon, Abdon, Samsoni.


title: Waamuzi (Biblia)

text: Habari za waamuzi hao 12 haziwezi kupangwa kitarehe, kwa kuwa hazina dalili zinazotusaidia kujua ipi ilitangulia na ipi ilifuata. Waandishi wenyewe hawakujua mwaka wa matukio hayo, hivyo walikusanya kumbukumbu walizokuwanazo kama kwamba waamuzi walifuatana mmoja baada ya mwingine kuongoza Israeli. Ukweli ni kwamba waliweza kuongoza kwa wakati mmoja huyu huku na huyu huku, kwa kuwa kila mmoja alihusika na eneo fulani tu. Kwa kuwapanga mmoja baada ya mwingine, waandishi waliweza kusisitiza mara 12 kwamba Waisraeli walirudiarudia dhambi, na kwa sababu hiyo walirudiarudia kupewa na Mungu adhabu aliyoitabiri Musa. Lakini fundisho muhimu zaidi ni kwamba Bwana, bila ya kujali ugeugeu wao, daima alikuwa tayari kuwaokoa walipomlilia msaada.


title: Waamuzi (Biblia)

text: Kitabu cha Waamuzi kinasimulia matukio ya Israeli katika miaka 200 hivi baada ya Yoshua kuiteka nchi ya Kanaani, lakini kinaleta picha tofauti na kile cha Yoshua kuhusu hali ya nchi ya Kanaani baada ya uvamizi. Kinaonyesha kuwa Waisraeli hawakufukuza wenyeji wote, bali waliteka baadhi tu ya maeneo yao wakaishi jirani nao. Chini ya Yoshua Waisraeli walishinda vita vile vikubwa, lakini hawakutii amri ya Mungu ya kuangamiza au kufukuza Wakanaani wote. Matokeo yake, Wakanaani waliobaki nchini kila wakati walisababisha matatizo kwa Waisraeli, upande wa dini na upande wa siasa pia.


title: Waamuzi (Biblia)

text: Wakati ule katika historia ya Israeli hali fulani iliingia ambayo habari zake tunaweza kuzisoma katika kitabu cha Waamuzi mara kwa mara. Baada ya muda, Waisraeli walimwacha Mungu wao wakaiga desturi za dini za jadi za Wakanaani, wakawa dhaifu upande wa siasa, na mwisho wakashindwa na Wakanaani au na mataifa ya jirani. Lakini Mungu, aliyewatumia maadui wale ili kuwaadhibu watu wake waliomwasi, alikuwa mvumilivu sana kwao katika neema yake. Kila mara, kwa wakati wake mwenyewe, aliwapa kiongozi na mwokozi ambaye aliwashinda maadui na kuwaongoza Waisraeli ili wamtambue Mungu wao tena.


title: Waamuzi (Biblia)

text: Watu hao walioleta wokovu waliitwa Waamuzi kama ilivyokuwa kawaida kwa watawala wengine wa eneo lile. Wengi wao walitimiza uamuzi wa Mungu, wakiwashinda maadui na kuwaokoa watu wake. Wengine wasiokuwa watu wa vita, walitimiza uamuzi wa Mungu kwa kuongoza mambo ya kila siku ya watu wa Mungu kadiri ya sheria yake. Kutokana na viongozi wale, wakiwa wa kiraia au wa kijeshi, kitabu hiki kilipata jina lake.


title: Waamuzi (Biblia)

text: Inaonekana kwamba vita mbalimbali dhidi ya mataifa ya jirani na ushindi wake, na mapinduzi ya baadaye yaliyoletwa na Waamuzi wa Israeli, mara nyingi vilikuwa katika sehemu fulani ya nchi tu, bila ya kuhusu nchi yote ya Kanaani. Kwa kawaida makabila yaliyohusika yalikuwa yale ya maeneo yao tu. Pia iliwezekana kwamba ushindi na mashambulio yake yalikuwa sehemu mbalimbali kwa wakati mmoja. Kwa mfano, habari za Yefta na Waamoni ziliweza kuwa zimetokea wakati ule ule ambao Samsoni alishughulika na Wafilisti (taz. 10:7-8; 11:5; 13:1). Haukuwepo umoja sana katika Israeli, na kila kabila, au hata makundi ya makabila fulani, yaliangalia mambo yaliyotokea katika maeneo yao, bila ya kujali mambo ya makabila mengine.


title: Waamuzi (Biblia)

text: Sababu kuu ya ukosefu huo wa umoja ilikuwa kwamba, watu walikuwa wamemwacha Mungu, kwa sababu kama wangalimfanya Yeye kuwa mkuu na kiini cha maisha yao ya kitaifa, uaminifu wao kwa Mungu ungaliwaunganisha. Pia ngome za Wakanaani (pamoja na askari zao waliobaki sehemu mbalimbali za maana) zilizuia umoja wa makabila ya Israeli. Katika nchi yenyewe ya Kanaani (yaani eneo la kati ya Mto Yordani na Bahari ya Kati), makabila ya Israeli yalikuwa katika makundi makubwa matatu, yaani ya kaskazini, ya katikati na ya kusini, ambapo Mto Yordani ulitenga makabila ya mashariki na mengine.


title: Waamuzi (Biblia)

text: Matengano hayo ya makabila ya Israeli hayakuwa ya kisiasa au ya kieneo tu, bali pia yalileta shida kwa umoja wa kidini, kwa sababu watu wengi walitengwa na mahali maalumu pa kuabudia, yaani hema la kukutania lililokuwepo Shilo (Yos 18:1; 22:9).


title: Waamuzi (Biblia)

text: Kwa kifupi, matatizo yote ya Waisraeli, yakiwa ya maendeleo, ya kisiasa au ya kidini, yalitokana na ukosefu wa watu wa kutii amri za Mungu (taz.1:21, 27-36; Kumb 7:2-4; 9:5; Yos 24:14-24).


title: Waamuzi (Biblia)

text: Miungu ya Wakanaani ilijulikana kwa jina la Baalim au Mabaali (wingi wa Baali; taz. 2:11; 10:10; 1 Fal 16:31), na miungu ya kike iliitwa Maashtorethi (wingi wa Ashtorethi; taz. 2:13; 1 Sam 7:3-4), na Asherimu au Ashera (wingi wa Ashera; taz. 6:25-26; 2 Fal 23:4; kumbuka neno la Kiswahili 'Uasherati').


title: Waamuzi (Biblia)

text: Miungu hiyo ilikuwa ya kustawisha uzazi wo wote, pia iliaminiwa kuwa ingeweza kuongeza ustawi wa mimea. Waisraeli walijua kwamba Mungu alikuwa Mwumbaji wa hali yote ya uzazi na ustawi, na hivyo ilikuwa hatua ndogo tu kwa Waisraeli kuunganisha na kuchanganya mawazo ya Kikanaani na ujuzi wao wenyewe, na hivyo kumwabudu Yahweh kama Baali mwingine. Maana ya neno 'baali' ilikuwa bwana, mume, au mwenyewe. Waisraeli walimjua Yahweh (YHWH) kuwa Mume na Bwana wao, kwa hiyo walikuwa katika hatari zaidi ya kuunganisha Mabaali wa Kikanaani na Mungu wao aliye Yahweh (Hos 2:5-10).


title: Waamuzi (Biblia)

text: Mahali ambapo Wakanaani walipenda kuendesha ibada zao kwa Mabaali na Asherimu palikuwa katika vilele vitakatifu vya milima mbalimbali palipoitwa 'mahali pa juu' (Hes 33:51-52; 2 Fal 23:13). Baadhi ya vitu vilivyotumiwa mahali pale vilikuwa miti mitakatifu na nguzo za mawe matakatifu vilivyoitwa Maashera (au Ashera, mungu wa kike ambaye vitu vile vilichukua jina lake; taz. 6:25-26; 1 Fal 14:23). Tangu mwanzo Waisraeli walikuwa wamemwabudu Mungu mahali mbalimbali katika milima (taz. Mwa 22:2; Kut 17:8-15; 19:3), na hapo pia ilikuwa rahisi kuteleza na kuchukua sehemu za juu za Mabaali na kuzitumia kwa ibada zao kwa Yahweh. Mambo hayo yote yalifanyika, ingawa Mungu alikuwa ameamuru kwamba sehemu zote za ibada ya Mabaali zibomolewe kabisa (Hes 33:52; Kum 12:2-3).


title: Waamuzi (Biblia)

text: Makahaba wa kike na wa kiume walipatikana katika 'mahali pa juu' kwa ajili ya sherehe mbalimbali za uzazi na ustawi wa nchi. Sherehe hizo zilikuwa za kidini nao waliamini kwamba sherehe hizo za kuingiliana kimwili zingestawisha nafaka, mifugo yo yote na hata maisha ya familia (1 Fal 14:23-24; Yer 13:27). Katika kuyafuata mambo ya Mabaali, watu wa Israeli walikuwa na hatia ya zinaa ya kidini pia. Agano baina ya Waisraeli na Mungu lilifananishwa na ndoa, na hivyo Waisraeli walipojiunga na Mabaali na miungu mingine, walifanya dhambi ya zinaa dhidi yake (taz. 2:12-13, 17; Yer 2:20; 3:6-8; Hos 2:13; 4:12).


title: Waamuzi (Biblia)

text: Nyongeza ya kitabu inaonyesha kuwa kumwasi Mungu kulisababisha hatimaye Waisraeli kupigana wenyewe kwa wenyewe. Ni kwamba, ukivunja amri ya kwanza unaweza kuja kuzivunja zote, na ukimkataa bab, hutakubali tena ndugu zako. Mstari wa mwisho unaeleza sababu nyingine ya fujo hizo: kutokuwepo mfalme mmoja juu ya makabila yote 12. Kwa kusema hivyo, kitabu kinatuandaa kusikia katika vitabu vinavyofuata jinsi ufalme wa Israeli ulivyoanzishwa kwa usimamizi wa Samweli, nabii na mwamuzi wa mwisho lakini mkuu kuliko hao 12.


title: Waamuzi (Biblia)

text: 1:1-2:5 Utangulizi kuhusu ushindi wa Yoshua


title: Waamuzi (Biblia)

text: 2:6-16:31 Utawala wa Waamuzi


title: Waamuzi (Biblia)

text: 17:1-21:25 Machafuko katika Israeli


title: Kitabu cha Ruthu

text: Kitabu cha Ruthu ni kimojawapo kati ya vitabu vifupi vya Biblia ya Kiebrania, kwa hiyo pia ya Agano la Kale katika Biblia ya Kikristo.


title: Kitabu cha Ruthu

text: Ni kati ya vile vichache vilivyo na jina la mwanamke ambaye ndiye mhusika mkuu wa habari.


title: Kitabu cha Ruthu

text: Kama vitabu vingine vyote vya Biblia, hiki pia kinatakiwa kisomwe katika mfululizo wa historia ya wokovu ili kukielewa kadiri ya maendeleo ya ufunuo wa Mungu kwa binadamu.


title: Kitabu cha Ruthu

text: Katika fujo ya miaka ya Waamuzi (Kitabu cha Waamuzi), habari ya kitabu hiki kifupi inatujenga: inamhusu Ruthu, mwanamke Mpagani wa kabila la Moabu aliyeolewa na Mwisraeli kwao, ng’ambo ya mto Yordani.


title: Kitabu cha Ruthu

text: Baada ya kufiwa mume wake akafuatana na mama mkwe Naomi hadi Bethlehemu ili aolewe na ndugu wa marehemu na kumzalia mtoto kadiri ya Torati, sheria ya Israeli.


title: Kitabu cha Ruthu

text: Baada ya kufanikiwa kuolewa na Boazi kwa msaada wa Naomi, alimzaa Obedi.


title: Kitabu cha Ruthu

text: Huyo mtoto akawa baba wa Yese na babu wa mfalme Daudi.


title: Kitabu cha Ruthu

text: Hivyo kwa uaminifu wake mwanamke huyo pia akatajwa katika Injili kama bibi wa Yesu (Math 1:5-6).


title: Kitabu cha Ruthu

text: Habari kuu ya kitabu cha Ruthu ilitokea wakati wa Waamuzi, lakini inafurahisha moyo, ikilinganishwa na hali mbaya ya kidini na ya kimaadili iliyoandikwa katika kitabu cha Waamuzi.


title: Kitabu cha Ruthu

text: Habari yenyewe inaonyesha kwamba imani kamili kwa Mungu na uangalifu na upendo kwa watu wengine wakati ule pia ulikuwepo katika Israeli.


title: Kitabu cha Ruthu

text: Katika taifa zima walikuwepo watu waliojitahidi kuishi maisha ya unyenyekevu na haki mbele ya Mungu wa kweli.


title: Kitabu cha Ruthu

text: Habari hiyo pia inaonyesha kwamba Mungu aliwaangalia watu kama hao kwa neema yake kubwa, akiyaongoza mambo yao ya kila siku na kuwafanikisha. Wema huo pia ulikuwa baraka kwa taifa zima.


title: Vitabu vya Samweli

text: Vitabu vya Samweli katika Biblia ya Kikristo ni viwili na vinaitwa kwa jina la Samweli, aliye wa mwisho (1050-1015 hivi K.K.) kati ya Waamuzi, tena nabii na mwanzilishi wa ufalme wa Israeli.


title: Vitabu vya Samweli

text: Hapo mwanzo vitabu viwili vya Samweli vilikuwa kitabu kimoja, kikionyesha mfululizo wa historia ya Israeli kuanzia wakati wa Waamuzi mpaka karibu na mwisho wa utawala wa Mfalme Daudi.


title: Vitabu vya Samweli

text: Vitabu hivyo havimtaji mwandishi wake, ingawa kulikuwa na fununu kwamba baadhi ya habari zake ziliweza kutokana na ripoti zilizokuwa zimeandikwa na Samweli, Nathani, Gadi, Daudi na waandishi wa kitabu cha Yasheri (1 Sam 10:25; 2 Sam 1:18; 1 Nya 27:24; 29:29).


title: Vitabu vya Samweli

text: Habari za vitabu hivyo viwili zinachukua muda wa miaka themanini hadi mia moja.


title: Vitabu vya Samweli

text: Mafungu ya kwanza ya 1 Samweli yanaendelea kueleza habari za historia ya Israeli tangu wakati wa kitabu cha Waamuzi.


title: Vitabu vya Samweli

text: Wakati wa kuhani Eli, maisha ya Israeli upande wa siasa na wa dini yalifuata mfano wa wakati wa Waamuzi, watu walipomwasi Mungu na kuanguka chini ya utawala wa mataifa ya jirani (1 Sam 2:12, 32; 3:11-13; 4:10-11, 18; taz. Amu 2:13-15).


title: Vitabu vya Samweli

text: Lakini Samweli aliyekuwa mkuu katika Waamuzi wote, alipofaulu kuwahamasisha Waisraeli kuondoa miungu yao na kumrudia Bwana, Yeye kwa neema yake aliwaokoa watu wake kutoka kwa maadui zao waliokuwa wamewanyanyasa (1 Sam 7:3-6, 13, 15-17; taz. Amu 2:18; 3:9, 15).


title: Vitabu vya Samweli

text: Lakini Samweli hakuweza kuleta mabadiliko ya kudumu katika taifa, tena wanawe hawakufaa kumrithi, na watu walidai ianzishwe serikali ya kifalme, kama ilivyokuwa katika mataifa ya jirani yao (1 Sam 8:1-5). Baada ya kuimarishwa kwa ufalme sawasawa, uongozi siku zote ungekabidhiwa au kurithiwa kutoka kwa baba hadi mwanawe (1 Sam 8:19-22).


title: Vitabu vya Samweli

text: Basi, Sauli aliwekwa kuwa mfalme wa kwanza wa Israeli, lakini Samweli aliwaonya watu kwamba jambo hilo lisingeondoa matatizo ya taifa. Chini ya Waamuzi Waisraeli waliadhibiwa kwa ajili ya kuasi na kutokuamini kwao (1 Sam 12:9-11), na chini ya wafalme wangeadhibiwa kwa sababu hizohizo (1 Sam 12:13-15).


title: Vitabu vya Samweli

text: Wakati wa kwanza wa ufalme wa Israeli mambo mengi ya utawala yalifanana na ule wa Waamuzi, hasa kwa jinsi viongozi walivyopewa nguvu maalumu ya Roho wa Mungu, ili waweze kuwaokoa Waisraeli kutoka kwa watawala wa kigeni, na kutimiza kazi nyingine walizopewa (1 Sam 10:6; 11:6, 11; taz. Amu 3:10; 6:34; 11:29; 14:6, 19).


title: Vitabu vya Samweli

text: Sauli alipomwasi Mungu na kukataliwa, Roho wa Mungu alimtoka akaja juu ya Daudi (1 Sam 16:13-14). Kinyume cha Sauli, Daudi alijinyenyekeza mbele ya Mungu, naye alitamani kutimiza mapenzi yake (Zab 89:20; Mdo 13:22).


title: Vitabu vya Samweli

text: Kwa Daudi wakati mpya kabisa ulianza, na hatimaye Waisraeli waliimarika kitaifa na kufanikiwa, kama walivyokuwa wametamani kwa muda mrefu. Vitabu vya Samweli vinaeleza habari za utawala wa Daudi ambaye, katika nyakati zote zilizofuata, alihesabiwa kuwa mfalme bora wa Israeli, na mzazi mkuu wa Masiya aliyeahidiwa (2 Sam 7:12-16; Mt 22:42; Lk 1:32-33).


title: Vitabu vya Samweli

text: Ukuu wake ulidokezwa na uzazi wake wa ajabu, kwa kuwa mama yake alikuwa tasa akampata baada ya kusali na kuweka nadhiri (1Sam 1).


title: Vitabu vya Samweli

text: Hivyo baada ya miaka michache alihamia Shilo kwenye sanduku la agano kama mtumishi wa kuhani Eli.


title: Vitabu vya Samweli

text: 1Sam 3 inasimulia wito wake: akiwa amelala karibu na sanduku hilo akaamshwa na Mungu mara tatu mpaka akafundishwa na Eli kumtambua na kumuitikia Mungu. Hapo akamtabiria Eli adhabu kali, na hivyo Israeli ikajua kuwa amefanywa nabii wa Bwana.


title: Vitabu vya Samweli

text: Samweli aliwaamua Waisraeli kwa kuwakomboa mikononi mwa Wafilisti (1Sam 7), lakini ni muhimu hasa kwa kuwaanzishia ufalme kwa kuwaweka wakfu kwanza Sauli halafu Daudi ambao maisha na mambo yao yanaelezwa katika kitabu chote.


title: Vitabu vya Samweli

text: Kwa kweli yeye na Mungu hawakupendezwa na jinsi Waisraeli wengi walivyotaka kuiga mtindo wa mataifa yote: Samweli aliwaangalisha kuhusu matatizo na unyonyaji wa wafalme, naye Mungu aliona katika ombi hilo uasi ambao Waisraeli wanamkataa asiwatawale tena, lakini akamuagiza Samweli awakubalie (1Sam 8).


title: Vitabu vya Samweli

text: 1Sam 9:11-10:16 inasimulia Sauli alivyoteuliwa kuwa mfalme wa kwanza.


title: Vitabu vya Samweli

text: Akitawala karibu miaka ishirini (1030-1010 hivi K.K.), alifanya makosa na kulaumiwa na Samweli, hata akakataliwa kabisa na Mungu kwa kutomtii kikamilifu (1Sam 15).


title: Vitabu vya Samweli

text: Ingawa akaendelea kutawala kwa muda fulani, polepole alijitokeza kijana Daudi ambaye akaja kuanzisha ukoo wa kifalme wa milele.


title: Vitabu vya Samweli

text: 1Sam 16-17 inaanza kutuletea mkusanyo wa hadithi juu ya Daudi ambazo zinampatia sifa aliyostahili, ingawa nyingine zinagongana: k.mf. kama aliingia katika utumishi wa Sauli kutokana na uhodari wake katika muziki au katika vita.


title: Vitabu vya Samweli

text: Uhodari huo wote ukaendelea kusifiwa ila Daudi aliutumia kwa utukufu wa Mungu: ndiye aliyeingiza ala mbalimbali katika ibada na kutunga zaburi kadhaa, na ndiye aliyeeneza utawala wa Israeli kuliko yeyote.


title: Vitabu vya Samweli

text: Kadiri alivyozidi kupendwa na Mungu na watu, Sauli alimchukia kwa kijicho na kutaka kumuua (1Sam 18:6-16).


title: Vitabu vya Samweli

text: Daudi alipolazimika kukimbia na kuunda kikosi chake akapata nafasi rahisi ya kumuua Sauli lakini alijizuia kwa kuheshimu krisma aliyopakwa awe mfalme (1Sam 24 na 26): hivyo ni mfano bora wa kujali wito wa Kimungu.


title: Vitabu vya Samweli

text: Baada ya kufanywa mfalme wa kabila lake (Yuda, yaani Kusini) na ya kupigana vita na mwana wa marehemu Sauli, Daudi akakubaliwa kuwa mfalme wa Israeli yote (yaani Kaskazini pia): pamoja na taarifa hiyo, 2Sam 5:1-12 inatuambia alivyoteka Yerusalemu uliokuwa bado mikononi mwa Wapagani akaifanya makao makuu ya kisiasa na ya kidini ya taifa lote la Mungu ili aunganishe Kaskazini na Kusini katika mji huo uliopo katikati.


title: Vitabu vya Samweli

text: Kuanzia hapo Yerusalemu ukawa mji mtakatifu wa dini tatu zinazomuabudu Mungu wa Abrahamu: Uyahudi, Ukristo na Uislamu.


title: Vitabu vya Samweli

text: 2Sam 6 inasimulia sanduku la agano lilivyohamishiwa Yerusalemu kwa shangwe kubwa; hasa Daudi alicheza mbele ya Mungu kwa nguvu zake zote huku amevaa nguo ndogo ya kikuhani tu, bila ya kujijali kama mfalme.


title: Vitabu vya Samweli

text: Kwa unyenyekevu wake alimpendeza Mungu akapewa naye ahadi ya ajabu, yaani kwamba ufalme wake utadumu milele (2Sam 7). Utabiri huo wa nabii Nathani ukaja kuongoza tumaini la Waisraeli hasa walipodhulumiwa, k.mf. zamani za Yesu chini ya ukoloni wa Warumi, ambapo wote walimtazamia mwana wa Daudi mwenye kurudisha ufalme wa Israeli.


title: Vitabu vya Samweli

text: Pamoja na hayo, Daudi (aliyetawala miaka 1010-970 hivi K.K.) akabaki kielelezo cha mfalme wa Israeli, ambaye awe tofauti na wengine wote kwa kuwa hasa mtumishi mnyenyekevu wa Mungu.


title: Vitabu vya Samweli

text: Kisha kupewa ahadi hiyo alikwenda mbele ya Mungu na kusali vizuri kama kawaida yake hata nje ya ibada: sala yake ya sifa na shukrani imejaa mshangao kwa ukuu wa Mungu na fadhili zake na kumalizika kwa ombi nyenyekevu.


title: Vitabu vya Samweli

text: Ingawa hakukubaliwa kumjengea Mungu hekalu la ajabu alivyokusudia, amekuwa mwalimu wa sala kwa nyakati zote: hata leo liturujia inategemea sana zaburi zake.


title: Vitabu vya Samweli

text: Matendo mengine tofauti yaliyobadilisha sana maisha ya Daudi ni dhambi alizotenda kwa ajili ya mke wa Uria, yaani uzinifu, unafiki na uuaji wa askari huyo mwadilifu (2Sam 11).


title: Vitabu vya Samweli

text: Basi, Nathani akamuendea ili kumlaumu na kumtabiria adhabu mbalimbali, hasa kwamba upanga hautaondoka nyumbani mwake (2Sam 12:1-25).


title: Vitabu vya Samweli

text: Ikawa hivyo hasa kwa sababu ya Absalomu] mwanae ambaye alimuua kaka yake (2Sam 13:22-37) na baada ya kusamehewa akafanya njama hata akamfukuza Daudi toka Yerusalemu (2Sam 14:28-15:29) akazini na masuria wake mahali pa wazi (2Sam 16:20-23).


title: Vitabu vya Samweli

text: Hata hivyo Daudi akazidi kumpenda na alipoambiwa amekufa akamlilia kwa namna ambayo iliwashangaza na kuwachukiza waliompigania: yeye ambaye alijiombea na kupewa msamaha wa Mungu hakumchukia mwanae aliyehatarisha uhai wake (2Sam 18:19-20:8).


title: Vitabu vya Samweli

text: 2Sam 24 pia inatuchorea sura yake ya kiroho: alipoadhibiwa na Mungu kwa tauni iliyoua Waisraeli wengi baada ya yeye kuhesabu askari wote alioweza kuwategemea vitani, basi kama mchungaji mwema aliomba adhabu imuangukie mwenyewe, lakini si kondoo zake wasio na kosa. Mfalme wa kumpendeza Mungu ni mchungaji wa watu wake; Yesu Kristo mwana wa Daudi anawajua kondoo zake mmojammoja kwa jina, naye amejitwisha adhabu ya makosa yao: ndiye mfalme na mchungaji bora (Yoh 10:11-18).


title: Vitabu vya Samweli

text: Habari za mwisho za Daudi zinapatikana katika 1Fal 1-2 tunaposikia juu ya njama ya mtoto mwingine: Adonia alitaka kutawala akajifanya mfalme huku Daudi mkongwe hana habari.


title: Vitabu vya Samweli

text: Lakini Nathani akaingilia kati ili mwandamizi wake awe Solomoni, ambaye alipozaliwa na mke wa Uria alimhakikishia Daudi msamaha wa Mungu.


title: Vitabu vya Samweli

text: 1:1-7:17 Israeli chini ya Eli na Samweli


title: Vitabu vya Samweli

text: 8:1-12:25 Kuanzishwa kwa ufalme


title: Vitabu vya Samweli

text: 13:1-15:35 Ushindi wa kwanza wa Sauli


title: Vitabu vya Samweli

text: 16:1-19:24 Kuinuka kwa Daudi


title: Vitabu vya Samweli

text: 20:1-31:13 Sauli amwudhi Daudi


title: Vitabu vya Samweli

text: 1:1-4:12 Vita vya wenyewe kwa wenyewe baada ya kifo cha Sauli


title: Vitabu vya Samweli

text: 5:1-10:19 Daudi aimarisha ufalme wake


title: Vitabu vya Samweli

text: 11:1-20:26 Matatizo katika nyumba ya Daudi


title: Vitabu vya Samweli

text: 21:1-24:25 Mambo mengine


title: Vitabu vya Wafalme

text: Katika vitabu vya historia vya Tanakh (Biblia ya Kiebrania), vinavyopatikana pia katika Agano la Kale (sehemu ya kwanza ya Biblia ya Kikristo), viwili vinafuata kinaganaga habari za wafalme wote wa Israeli waliomfuata mfalme Daudi hadi mwisho wa ufalme wa Yuda.


title: Vitabu vya Wafalme

text: Vitabu hivyo viwili hapo mwanzo vilikuwa kitabu kimoja, navyo vinaendelea na historia ya Israeli tangu mwisho wa Vitabu vya Samweli. Muda wote unaoelezwa katika vitabu hivi ni kama miaka 400 hivi, kuanzia miaka ya mwisho ya utawala wa Daudi mpaka watu walipopelekwa katika kifungo cha Babeli. Hivyo vinaeleza mgawanyiko wa ufalme katika sehemu mbili, historia yake na jinsi falme hizo mbili zilivyorudi nyuma na kwenda mbali na mapenzi ya Mungu.


title: Vitabu vya Wafalme

text: Vitabu hivyo viwili vinapitia historia ya Israeli kuanzia mwaka 972 hadi 560 hivi K.K. vikionyesha mwenendo wa kila mfalme upande wa dini, hasa katika kutekeleza maneno ya Kumbukumbu la Torati, ya kwamba Mungu ni mmoja, hivyo hekalu lake liwe moja tu. Kwa kuwa wafalme wote wa kaskazini na karibu wale wote wa kusini walikwenda kinyume, vitabu hivyo vinaanza na ufalme imara na wa fahari ulioweza kumjengea Mungu hekalu la ajabu, kumbe vinaishia na hali mbaya na ya aibu kuliko ilivyokuwa kabla ya Musa, wafalme wakiwa wafungwa Babeli, Waisraeli wote uhamishoni na hekalu lenyewe magofu tu.


title: Vitabu vya Wafalme

text: Lakini waandishi hawakusimulia hayo ili kutunza kumbukumbu za zamani kama wanavyofanya wanahistoria, bali kwa lengo la kuonyesha tena uaminifu wa Mungu, aliyezidi kutuma manabii wake hata baada ya kuona hawasikilizwi, bali wanadhulumiwa hata kuuawa. Kwa kutegemea uaminifu huo, Wayahudi waliohamishiwa Babeli waliweza kutumaini mwanzo mpya. Hasa manabii wa mwisho wa wakati huo, Yeremia na Ezekieli, waliwatia moyo kuwa Mungu atabadili mioyo yao na kufanya nao Agano Jipya.


title: Vitabu vya Wafalme

text: Kama ilivyokuwa katika vitabu vya Yoshua, Waamuzi na Samweli, vitabu viwili vya Wafalme viliandikwa kama historia ya unabii. Maana yake ni kwamba, madhumuni ya mwandishi si kusimulia matukio ya historia tu, bali alitaka kuonyesha maana ya matukio hayo katika mpango wa Mungu. (Kwa maelezo zaidi kuhusu maandiko ya historia ya unabii, tazama maelezo katika Kitabu cha Yoshua).


title: Vitabu vya Wafalme

text: Kwa sababu ya makusudi hayo, mwandishi hakusimulia matukio yote ya wakati fulani wala hakuorodhesha mambo yote kwa mfululizo maalumu wa wakati. Yeye alichagua na kupanga habari kadiri ya maana yake ya kidini kuliko ile ya kisiasa. Inawezekana kwamba mfalme aliyekuwa na mambo mengi makubwa ya siasa ametajwa kwa maneno machache tu (k.mf. Omri: 1 Fa 16:21-28), ambapo mambo yasiyokuwa ya maana kubwa ya siasa aliyaeleza kwa kirefu (k.mf.huduma za Eliya na Elisha). Alitaja mambo ya nchi za jirani tu kama yalikuwa na maana kwa mpango wa Mungu kwa ajili ya Israeli.


title: Vitabu vya Wafalme

text: Mwandishi wa vitabu vya Wafalme hakutajwa kwa jina. Inawezekana kwamba alikuwa nabii aliyepata nafasi ya kusoma masimulizi rasmi ya historia ya kifalme pamoja na masimulizi ya manabii (1 Fa 11:41; 15:7, 23, 31; taz. 2 Nya 9:29; 33:19). Sehemu kubwa za vitabu vya manabii Isaya na Yeremia pia zinaonekana katika vitabu vya Wafalme (Isa 36:1-39:8; Yer 39:1-10; 52:1-34).


title: Vitabu vya Wafalme

text: Inawezekana kwamba kazi ile yote ilimalizika baada ya kuanguka kwa taifa la Israeli, watu walipokuwa kwenye uhamisho wa Babeli.


title: Vitabu vya Wafalme

text: Habari za mwisho za Daudi zinapatikana katika 1Fal 1-2 tunaposikia juu ya njama ya mtoto wake mwingine: Adonia alitaka kutawala akajifanya mfalme huku Daudi mkongwe hana habari. Lakini nabii Nathani akaingilia kati ili mwandamizi awe Solomoni, ambaye alipozaliwa na Betsabea, mke wa Uria alimhakikishia Daudi msamaha wa Mungu.


title: Vitabu vya Wafalme

text: Ufalme wake uliweza kustawi kuliko ule wa baba yake kutokana na msingi imara aliouweka Daudi.


title: Vitabu vya Wafalme

text: Lakini mwenyewe aliudhoofisha na kusababisha mara baada ya kifo chake utokee utengano kati ya makabila ya Kaskazini na yale ya Kusini.


title: Vitabu vya Wafalme

text: Kati ya kazi muhimu alizozifanya, mojawapo ni kujenga hekalu la Yelusalemu na kuliweka wakfu kwa sherehe kubwa ya siku saba, ambapo Mungu alionyesha kibali chake kwa kulijaza kwa sura ya wingu (1Fal 8). Polepole hekalu hilo likaja kuwa la pekee hata patakatifu pengine pote pakakatazwa chini ya mfalme Yosia.


title: Vitabu vya Wafalme

text: Ingawa Solomoni anasifiwa kwa hekima yake, alishindwa kukwepa majivuno na tamaa, akataka kuwapendeza wake zake waliokuwa 700 (mbali na masuria 300), wengi wao Wapagani, hata akawajengea mahali pa kuabudia miungu yao akamchukiza Mungu hata akatabiriwa mtoto wake atanyang’anywa sehemu kubwa ya ufalme (1Fal 11:1-13) ikawa hivyo.


title: Vitabu vya Wafalme

text: Baada ya Solomoni, huko Israeli (Kaskazini) walitawala watu wa koo mbalimbali (931-722), wote wabaya. Hatimaye watu karibu wote walipelekwa uhamishoni Ashuru (722). Hakuna aliyerudi.


title: Vitabu vya Wafalme

text: Kumbe huko Yuda (Kusini) waliendelea kutawala watu wa ukoo wa Daudi tu (931-587). Kati yao kuna wafalme wema 2 (Ezekia na Yosia); wengine wema kiasi; wengine wabaya. Hatimaye watu wao pia walipelekwa uhamishoni Babeli (587) lakini baadhi wakarudi (kuanzia 538).


title: Vitabu vya Wafalme

text: Tofauti na mtangulizi wake, Daudi alimpendeza Mungu, si kwa sababu hakufanya makosa, bali kwa sababu alikuwa tayari kumsikiliza akisema kwa njia ya manabii wake Nathani, Gadi n.k. Alikubali kukosolewa, kuonywa na kuambiwa la kufanya. Kila mfalme baada yake alitakiwa kufanya hivyo.


title: Vitabu vya Wafalme

text: Kwa kiasi kikubwa, miaka ya wafalme wa Israeli na Yuda ni pia miaka ya manabii bora walioinuliwa na Mungu alivyotaka ili kuwakemea au kuwafariji Waisraeli.


title: Vitabu vya Wafalme

text: Kazi yao kubwa haikuwa kutabiri yatakayotokea, bali kuwa madaraja kati ya Mungu na watu wake, wakiwafahamisha yeye anawaza na kutaka nini.


title: Vitabu vya Wafalme

text: “Nabii” ni hasa mtu “anayesema kwa niaba” ya Mungu. Si lazima aandike kitu.


title: Vitabu vya Wafalme

text: Njia zake za kuwasiliana na Mungu zinafanana na zile za dini nyingine: kuota, kupata njozi, kutoka nje ya nafsi na hata kutazamia kwa kutumia vifaa maalumu vya kubashiria. Lakini polepole hivyo vya mwisho vikaja kulaumiwa, kumbe Neno lenyewe likaja kushika nafasi ya kwanza kuliko dalili za ajabu zinazoweza zikapatikana hata katika vichaa.


title: Vitabu vya Wafalme

text: Kwa kuwa Roho ni wa Bwana tu, akijalia unabii ni kama karama ipitayo: hivyo mtu yuleyule anaweza akasema mara ukweli mara uongo. Vilevile karama hiyo haithibitishi usahihi wa imani na uadilifu wa mhusika. Hatimaye baadhi yao wakaanza kuitwa “manabii wa uongo”, kwa sababu ya kutabiri uongo kwa niaba ya Mungu (kwa makusudi mazima au kwa kujidanganya) na zaidi kwa sababu ya kupotosha imani na maadili ya taifa lake.


title: Vitabu vya Wafalme

text: Waisraeli walielekea dini za kandokando kwa sababu zilikuwa zinaahidi kufanikisha maombi yao kwa ibada za hakika, wakati Mungu ana hiari ya kupokea au kukataa sadaka zao. Waisraeli walijaribu kufuata pande zote mbili kwa pamoja, ila Mungu hakuweza kukubali, kwa kuwa ni peke yake tu. Imani yao iliyumba hasa wakati mfalme Ahabu alipotawala Kaskazini (869-850 hivi K.K.), ambapo Yezebeli, mke wake, alifanya juhudi kubwa za kuikomesha kabisa imani yao kwa YHWH ili wamuabudu Baali, mungu mkuu wa kwao aliyehusika na mvua, kufuatana na sanamu mbili zilizotengenezwa na Yeroboamu I zikiwa na sura ileile ya Baali ([[fahali wa dhahabu]). Mezani pa malkia huyo walikuwa wanalishwa manabii wa uongo 850, kumbe manabii wa Bwana waliuawa karibu wote.


title: Vitabu vya Wafalme

text: Hapo Mungu akamtuma Eliya (1Fal 17-18) ambaye [[jina]] lake lina maana ya kwamba, “Mungu wangu ni YHWH” na linajumlisha [[kazi]] yake ya kutetea kwa [[ari]] zote imani ya kweli hata akaiokoa. Ili kuondoa [[utata]] wa kuabudu pande mbili, Eliya kwanza alizuia mvua isinyeshe nchini miaka mitatu na nusu, ibada kwa Baali zisifanikiwe hata kidogo, halafu akashindana na manabii hao [[hadhara]] ya Israeli yote juu ya [[mlima Karmeli]]. Tofauti na [[mbinu]] za manabii 450 wa Baali, waliofikia kujichanja na kutoka [[damu]] ili kuvuta [[moto]] kutoka [[mbinguni]] wasifaulu, Eliya aliomba tu kwa [[unyofu]] kwamba Mungu ajitokeze ili kugeuza mioyo ya watu wake wamrudie. Kwa kuteremsha moto juu ya sadaka yake, Bwana alithibitisha kuwa ndiye Mungu pekee na kuwa anaendelea kuwaokoa watu wake. Baada ya Eliya kuwachinja wote aliruhusu mvua inyeshe tena. Ndiyo sababu anasifika kwa nguvu ya sala yake (Yak 5:17-18).


title: Vitabu vya Wafalme

text: Hasa ni kwamba, baada ya kukimbia [[hasira]] ya Yezebeli aliyemuapia atamuua kabla ya [[kesho]] yake, akisali [[pango]]ni juu ya mlima Sinai kama Musa mwanzoni mwa agano la Israeli na [[Bwana]], alijaliwa kutokewa na kuagizwa upya na Mungu katika sauti ndogo ya upepo mtulivu akamilishe kazi yake hasa kwa kuwafanya [[Elisha]] nabii na [[Yehu]] mfalme (1Fal 19:1-18). Hata katika Yesu kugeuka sura mlimani akatokea pamoja na Musa ili wamshuhudie kama wawakilishi wa Torati na Manabii (Mk 9:2-13).


title: Vitabu vya Wafalme

text: Kwa jinsi alivyofanya kazi kwa [[ari]], na kwa kupalizwa juu ya gari la moto (2Fal 2:1-18) akalinganishwa na moto (YbS 48:1-11) akatabiriwa atarudi kabla ya siku ya Bwana (Mal 3:23-24). Ndiyo sababu [[Injili]] zinamtaja mara nyingi.


title: Vitabu vya Wafalme

text: Kwa miaka zaidi ya 50 kazi yake iliendelezwa na [[Elisha]], ambaye anasifika pia kwa miujiza yake (YbS 48:12-16) na pamoja na mwalimu wake amechukuliwa na Yesu kama mfano wa unabii wake utakaowaokoa mataifa baada ya Israeli kumkataa (Lk 4:24-27). Elisha alijihusisha sana na [[siasa]] akaombwa [[shauri]] na wafalme mbalimbali hata wa [[nchi za nje]]. Kwa kumpaka [[mafuta]] Yehu alianzisha [[mapinduzi]] dhidi ya [[ukoo]] wa Ahabu na kukomesha [[upotoshaji]] wake wa imani. Mapinduzi hayo yakaenea [[kusini]] kwa kumuua [[Atalia]], binti wa Yezebeli, aliyetawala miaka saba kisha kuua watu wote wa ukoo wa [[Daudi]] ([[mtoto]] [[Yoashi]] tu alinusurika).


title: Vitabu vya Wafalme

text: 1:1-4:34 Sulemani aimarisha ufalme wake


title: Vitabu vya Wafalme

text: 5:1-9:25 Majengo ya Sulemani


title: Vitabu vya Wafalme

text: 9:26-11:43 Mambo mengine katika utawala wa Sulemani


title: Vitabu vya Wafalme

text: 12:1-16:28 Siku za kwanza katika ufalme uliogawanyika


title: Vitabu vya Wafalme

text: 16:29-22:53 Huduma ya Eliya


title: Vitabu vya Wafalme

text: 1:1-8:15 Huduma ya Elisha


title: Vitabu vya Wafalme

text: 8:16-12:21 Kuondolewa kwa Ubaali wa Yezebeli


title: Vitabu vya Wafalme

text: 13:1-17:41 Historia ya kuangyuka kwa Israeli


title: Vitabu vya Wafalme

text: 18:1-25:30 Historia ya kuangyuka kwa Yuda[[Category:Vitabu vya Agano la Kale]]


title: Nabii Eliya

text: Eliya (kwa Kiebrania אליהו, Eliyahu, maana yake "YHWH ndiye Mungu wangu"; kwa Kiarabu إلياس, "Ilyās"), alikuwa nabii katika Ufalme wa Kaskazini (Israeli) wakati wa mfalme Ahabu (karne ya 9 KK).


title: Nabii Eliya

text: Habari za nabii huyo maarufu sana katika Biblia, na labda katika Qurani pia, zinapatikana hasa katika vitabu vya Wafalme.


title: Nabii Eliya

text: Waisraeli walielekea dini za kandokando kwa sababu zilikuwa zinaahidi kufanikisha maombi yao kwa ibada za hakika, wakati Mungu ana hiari ya kupokea au kukataa sadaka zao. Waisraeli walijaribu kufuata pande zote mbili kwa pamoja, ila Mungu hakuweza kukubali, kwa kuwa ni peke yake tu. Imani yao iliyumba hasa wakati mfalme Ahabu alipotawala Kaskazini (869-850 hivi KK) ambapo Yezebeli, mke wake, alifanya juhudi kubwa za kuikomesha kabisa imani yao kwa YHWH ili wamuabudu Baali, mungu mkuu wa kwao aliyehusika na mvua, kufuatana na sanamu mbili zilizotengenezwa na mfalme Yeroboamu I zikiwa na sura ileile ya Baali (fahali wa dhahabu). Mezani pa malkia huyo walikuwa wanalishwa manabii wa uongo 850huyo walikuwa wanalishwa manabii wa uongo 850, kumbe manabii wa Bwana waliuawa karibu wote.


title: Nabii Eliya

text: Hapo Mungu akamtuma Eliya wa Tishbi (1Fal 17-18) ambaye jina lake lina maana ya kwamba, “Mungu wangu ni YHWH” na linajumlisha kazi yake ya kutetea kwa ari zote imani ya kweli hata akaiokoa. Ili kuondoa utata wa kuabudu pande mbili, Eliya kwanza alizuia mvua isinyeshe nchini miaka mitatu na nusu, ibada kwa Baali zisifanikiwe hata kidogo, halafu akashindana na manabii hao hadhara ya Israeli yote juu ya mlima Karmeli. Tofauti na mbinu za manabii 450 wa Baali, waliofikia kujichanja na kutoka damu ili kuvuta moto kutoka mbinguni wasifaulu, Eliya aliomba tu kwa unyofu kwamba Mungu ajitokeze ili kugeuza mioyo ya watu wake wamrudie. Kwa kuteremsha moto toka mbinguni juu ya sadaka yake YHWH alithibitisha kuwa ndiye Mungu pekee na kuwa anaendelea kuwaokoa watu wake. Baada ya Eliya kuwachinja wote aliruhusu mvua inyeshe tena. Ndiyo sababu anasifika kwa nguvu ya sala yake (Yak 5:17-18).


title: Nabii Eliya

text: Hasa ni kwamba, baada ya kukimbia hasira ya Yezebeli aliyemuapia atamuua kabla ya kesho yake, akisali pangoni juu ya mlima Sinai kama Musa mwanzoni mwa agano la Israeli na Bwana, alijaliwa kutokewa na kuagizwa upya na Mungu katika sauti ndogo ya upepo mtulivu akamilishe kazi yake hasa kwa kuwafanya Elisha nabii na Yehu mfalme (1Fal 19:1-18). Hata katika Yesu kugeuka sura mlimani akatokea pamoja na Musa ili wamshuhudie kama wawakilishi wa Torati na Manabii (Mk 9:2-13).


title: Nabii Eliya

text: Kwa jinsi alivyofanya kazi kwa ari, na kwa kupalizwa juu ya gari la moto (2Fal 2:1-18) akalinganishwa na moto (YbS 48:1-11) akatabiriwa atarudi kabla ya siku ya Bwana (Mal 3:23-24).


title: Nabii Eliya

text: Ndiyo sababu Injili zinamtaja mara nyingi.


title: Nabii Eliya

text:
"Ee Bwana, Mungu wa Ibrahimu, na wa Isaka, na wa Israeli,
na ijulikane leo ya kuwa wewe ndiwe Mungu katika Israeli,
na ya kuwa mimi ni mtumishi wako,
na ya kuwa nimefanya mambo haya yote kwa neno lako.
Unisikie, Ee Bwana, unisikie, ili watu hawa wajue
ya kuwa wewe, Bwana, ndiwe Mungu,
na ya kuwa wewe umewageuza moyo wakurudie". (1Fal 18:36-37)
"Yatosha! Sasa, Ee Bwana, uiondoe roho yangu;
kwa kuwa mimi si mwema kuliko baba zangu". (1Fal 19:4)


title: Nabii Eliya

text: Kati ya wanafunzi wake (walioitwa wana wa manabii) kazi yake kwa miaka zaidi ya 50 iliyeendelezwa hasa na nabii Elisha, ambaye anasifika pia kwa miujiza yake (YbS 48:12-16) na pamoja na mwalimu wake amechukuliwa na Yesu Kristo kama mfano wa unabii wake utakaowaokoa mataifa baada ya Israeli kumkataa (Lk 4:24-27). Elisha alijihusisha sana na siasa akaombwa shauri na wafalme mbalimbali hata wa nchi za nje. Kwa kumpaka mafuta Yehu alianzisha mapinduzi dhidi ya ukoo wa Ahabu na kukomesha upotoshaji wake wa imani. Mapinduzi hayo yakaenea kusini kwa kumuua Atalia, binti wa Yezebeli, aliyetawala miaka saba kisha kuua watu wote wa ukoo wa Daudi (mtoto Yoashi tu alinusurika).


title: Nabii Eliya

text: Kadiri ya Injili ya Luka, malaika Gabrieli alitabiri kuwa Yohane Mbatizaji atakayezaliwa atarithi karama ya Eliya na kutekeleza unabii wa Kitabu cha Malaki juu yake.


title: Kitabu cha Amosi

text: Kitabu cha Amosi ni kimojawapo kati ya vitabu vya Tanakh (yaani Biblia ya Kiebrania), na kwa hiyo pia ya Agano la Kale, sehemu ya kwanza ya Biblia ya Kikristo.


title: Kitabu cha Amosi

text: Kama vitabu vingine vyote vya Biblia, hiki pia kinatakiwa kisomwe katika mfululizo wa historia ya wokovu ili kukielewa kadiri ya maendeleo ya ufunuo wa Mungu kwa binadamu.


title: Kitabu cha Amosi

text: Tofauti na manabii Eliya na Elisha waliomtangulia ambao hawakuacha maandishi, nabii Amosi (786 - 746 hivi K.K.) ana kitabu chenye mafundisho yake aliyoyatoa katika ufalme wa Israeli (Kaskazini) ingawa alikuwa raia wa ufalme wa Yuda (Kusini).


title: Kitabu cha Amosi

text: Hakutarajia kutumwa na Mungu, ila ilimbidi akubali kutabiri kwa niaba yake (7:10-17), hasa kuwa Israeli itaangamizwa na kutekwa na Waashuru utumwani kwa makosa yake dhidi ya imani, haki na kwa kufuata anasa (5-6).


title: Kitabu cha Amosi

text: Waisraeli walikataa maneno yake hata wakatendwa kama alivyowatabiria kwa ukali wote (2Fal 17:5-23).


title: Hosea

text: Hosea (kwa Kiebrania "הושע", "hoshè'a", yaani "Wokovu") alikuwa nabii katika ufalme wa Israeli (Kaskazini) katika miaka 750 - 725 KK hivi.


title: Hosea

text: Anaheshimiwa kama mtakatifu. Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 17 Oktoba.


title: Hosea

text: Muda mfupi baada ya Amosi, nabii Hosea alianza kazi yake katika ufalme wa kaskazini, akaweza kuendelea nayo kwa muda mrefu akiwa mwenyeji. Yeye hakufundisha kwa maneno tu, bali hasa kwa maisha yake: mtindo wa kufikirisha kwa matendo ya kushangaza ulitumiwa na manabii wengi, hata na Yesu.


title: Hosea

text: Aliitwa kuoa kahaba ili awaonyeshe Waisraeli katika matatizo ya ndoa yake jinsi Mungu alivyopenda taifa hilo ingawa linapenda kufuata miungu mingine badala ya kuwa aminifu kwake tu. Kwa mfano hai wa Hosea, Mungu alitaka waelewe kwamba kwa kuwapenda na pengine kuwaadhibu analenga tu hatimaye wampende kwa moyo wote.


title: Hosea

text: Sura 1-3 za Kitabu cha Hosea zinasimulia alivyompenda mke wake aliyemzalia watoto wa uzinzi, hata hivyo akaendelea kumpenda na kumtafuta hata baada ya kumfukuza, akamkomboa na kumrudisha ili ambembeleze zaidi na hatimaye amfanye amrudishie upendo kama wakati wa uchumba. Hivyo adhabu yenyewe ilitokana na upendo na kulenga umoja wa dhati.


title: Hosea

text: Hata Mungu, baada ya kuacha Israeli ishindwe na Waashuru, ataendelea na upendo wake kwa wenzao wa kusini, akiwabakiza kama mbegu (ndio “mabaki ya Israeli” yaliyozungumziwa kwanza na Amosi): mpango wa Bwana unapitia hatua mbalimbali lakini haukatiki kamwe.


title: Hosea

text: Mfano huo wa upendo wa Mungu kwa bibiarusi asiye mwaminifu uligusa sana watu ukazidi kuzingatiwa mpaka katika Agano Jipya na kuchangia uimara wa ndoa iliyofikiriwa upya kama upendo mwaminifu, si kama uhusiano wa kisheria au wa kimwili tu ambao udumu mpaka utakapoendelea kuleta faida. Zaidi ya hayo, uliwaelekeza Waisraeli kupokea fundisho la Yesu kwamba dini ni suala la upendo, si ibada wala sheria tu.


title: Kitabu cha Isaya

text: Kitabu cha Isaya kinashika nafasi ya kwanza kati ya vitabu vya kinabii vya Tanakh (Biblia ya Kiebrania) na vya Agano la Kale ambayo ndiyo sehemu ya kwanza ya Biblia ya Kikristo.


title: Kitabu cha Isaya

text: Nabii Isaya (kwa Kiyahudi יְשַׁעְיָהוּ, yaani "YHWH anaokoa"), kuhani wa Yerusalemu mwenye elimu nzuri, alizaliwa katika Ufalme wa Yuda (Israeli Kusini) mwaka 765 hivi KK, akatabiri kwa muda usiopungua miaka 40 akiingilia kati matukio yote ya siasa, ambayo yalikuwa ya kutisha kutokana na nguvu za Waashuru ambao waliangamiza ufalme wa Israeli (Kaskazini) na kukaribia kufuta hata ufalme wa Kusini.


title: Kitabu cha Isaya

text: Maandishi yake yanapendeza kuliko yote ya Kiyahudi, hasa upande wa ushairi. Lakini ukuu wa Isaya uko hasa upande wa imani.


title: Kitabu cha Isaya

text: Kuanzia wito wake alioupata hekaluni, alipong’amua kwamba Mwenyezi Mungu ni mtakatifu kabisa, yaani tofauti mno na yeyote na chochote (6), alitawaliwa na wazo la utukufu wa Mungu na la unyonge wa binadamu anayehitaji kutakaswa naye. Kwa msingi huo alidai wafalme na wananchi wote wa Yuda wamtegemee Mungu tu, si mataifa yenye nguvu, hata upande wa siasa na mbele ya hatari kubwa namna gani.


title: Kitabu cha Isaya

text: Lakini toka mwanzo aliambiwa hatasikilizwa, hivyo ikambidi atabiri adhabu. Kweli hali haikuwa shwari, ndiyo sababu wengi walishindwa kuamini na kutulia, wakaendelea kujifanyia mipango na kutafuta msaada kutoka kwa binadamu, hasa Farao wa Misri. Hapo Mungu alimuagiza Isaya atembee uchi mwaka mmoja unusu ili kudokeza kuwa Wamisri watafanywa watumwa wa Waashuru wasiweze kusaidia kitu (20:1-6).


title: Kitabu cha Isaya

text: Katika kutuliza watu alimtabiria mfalme Ahazi kwamba mwanamwali atamzaa mtoto wa kiume atakayethibitisha uwepo wa Mungu pamoja na watu wake, jina lake Emanueli litakavyomaanisha. (7:1-17) Kweli mke wa Ahazi alimzaa Hezekia atakayeendeleza ufalme wa ukoo wa Daudi, lakini Wakristo wanaona utabiri huo ulimlenga zaidi Yesu, mwana wa Bikira (walivyoelewa watafsiri wa kwanza wa Biblia katika Kigiriki) ambaye kweli ni Mungu pamoja nasi, na ni mwana wa Daudi ambaye atatawala milele kwa amani na haki (11:1-9).


title: Kitabu cha Isaya

text: Hivyo, pamoja na adhabu kwa utovu wao wa imani (22:1-14), Isaya aliwatabiria watu wa Yuda kuwa Mungu hataangamiza kabisa taifa lake, bali ataacha mabaki yake ambayo yataleta wokovu (10:20-23): katika mabaki hayo Bikira atamzaa Masiya ambaye ni Mungu pamoja nasi, mwana wa Daudi ambaye ataleta amani na haki duniani.


title: Kitabu cha Isaya

text: Nafasi ya mwisho kwa Isaya kutuliza watu ilikuwa mwaka 701 KK ambapo jeshi kubwa la Waashuru lilizingira Yerusalemu na kutamka maneno ya kumkufuru Mungu. Isaya aliwarudishia jibu la dharau, nao kweli wakakimbia haraka baada ya kupatwa na tauni.


title: Kitabu cha Isaya

text: Isaya ni maarufu pia kwa ubora wa mashairi yake yaliyofanya ujumbe wake upendeze na uguse zaidi. Kwa sababu hiyo wengi walipenda kuyakariri na kuyasoma na hata kuiga mtindo wake: ndiyo maana kitabu chake kiliongezewa maandishi mengine mengi mpaka miaka mingi baada ya mwenyewe kuuawa kwa kukatwa kwa msumeno wakati wa mfalme Manase.


title: Kitabu cha Isaya

text: Katika kitabu chake unapatikana pia unabii wa wafuasi wake wasiojulikana, waliofanya kazi katika miaka 550-500 hivi K.K.


title: Kitabu cha Isaya

text: Ni kwamba, ingawa Ezekieli alifanya kazi nzuri, waliokuwa uhamishoni sehemu za Babuloni waliendelea kuzoea na kufurahia mazingira mapya yenye ustawi wa kiuchumi wakazidi kupotewa na hamu na tumaini la kurudi Yerusalemu.


title: Kitabu cha Isaya

text: Ndiyo sababu Mungu aliwatumia nabii mwingine mkubwa: hatujui jina lake, lakini tunamuita Isaya II kwa kuwa alifuata mapokeo ya Isaya na kulingana naye kwa ufasaha wa mashairi aliyoyatumia kutolea ujumbe wake; hivyo maandiko yake yamepangwa katika kitabu cha Isaya (40-55).


title: Kitabu cha Isaya

text: Sehemu hiyo inaitwa pia kitabu cha faraja ya Israeli kwa sababu ililenga kuwatia moyo Wayahudi wenzake huko Babeli kwamba Mungu atawarudisha kwao akitumia kama chombo chake mfalme Mpagani, kwa kuwa yeye anatawala watu wote pamoja na mioyo yao (Is 40:1-11). Hivyo akawafanya watamani kurudi badala ya kukwama katika kujitafutia maendeleo ya kidunia.


title: Kitabu cha Isaya

text: Kwa uchangamfu wa hali ya juu Isaya II alitabiri ukombozi na mwanzo mpya wa taifa kama ajabu kubwa kuliko lile la mababu wao kutoka Misri chini ya Musa. Alilifananisha na uumbaji mpya utakaowezekana kwa sababu Mungu wa Israeli si mmoja kati ya wengi, walivyodhani kwa muda mrefu, bali kweli ni peke yake, hakuna mwingine: ndiyo sababu anaweza yote. Imani hiyo ilizidi kutia mizizi kati ya Wayahudi na kuwaimarisha dhidi ya kishawishi cha kuabudu wengine.


title: Kitabu cha Isaya

text: Pamoja na hayo, katika sura hizo mna mashairi manne bora kuhusu mtumishi mteswa wa Bwana ambayo ndiyo utabiri bora juu ya Yesu na juu ya wokovu atakaoleta kwa kuteseka mwenyewe ili kufidia dhambi za wote (42:1-4; 49:1-6; 50:4-9; 52:13-53:12). Hatimaye Isaya II ndiye aliyeandaa dini ya Kiyahudi kupokea mataifa yote.


title: Kitabu cha Isaya

text: Isaya 56-66 ni sura za baadaye tena (Isaya III, mwaka 500 hivi K.K.) ambazo zinawakaribisha watu wa mataifa yote kujiunga na Israeli katika kumuabudu Mungu pekee. Kiini chake ni Isa 61:1-3.


title: Kitabu cha Isaya

text: Kama vitabu vingine vyote vya Biblia, hiki pia kinatakiwa kisomwe katika mfululizo wa historia ya wokovu ili kukielewa kadiri ya maendeleo ya ufunuo wa Mungu kwa binadamu.


title: Nabii Mika

text: Nabii Mika, ambaye jina lake la Kiebrania מיכה linamaanisha "Nani kama Mungu?", alifanya kazi wakati mmoja na nabii Isaya (miaka 740-700 hivi K.K.).


title: Nabii Mika

text: Anaheshimiwa kama mtakatifu, hasa tarehe 14 Agosti.


title: Nabii Mika

text: Ujumbe wake unajulikana kupitia kitabu chenye jina lake katika gombo la Manabii Wadogo (Kitabu cha Mika)


title: Nabii Mika

text: Humo tunasoma kwamba kama vile Isaya alitetea haki za wanyonge (2:1-11) na kutabiri adhabu.


title: Nabii Mika

text: Lakini hasa alitabiri juu ya Masiya, kwamba atazaliwa Bethlehemu (5:1-3), tunavyosoma katika Injili ya Mathayo kuhusu uzazi wa Yesu Kristo.


title: Sefania

text: Nabii Sefania (kwa Kiebrania צְפַנְיָה yaani "Aliyefichwa na Mungu"), alikuwa mwana wa Kushi, mtu wa Yerusalemu aliyehubiri kwa nguvu miaka 640-625 hivi K.K. yaani mwanzoni mwa utawala wa mfalme Yosia, kabla huyo hajaanza urekebisho wake wa kidini uliofuata kuvumbua hekaluni maandiko ya Kumbukumbu la Sheria.


title: Sefania

text: Ni wakati uleule aliofanya kazi nabii Yeremia, ambaye analingana naye sana.


title: Sefania

text: Habari zake zinatokana tu na kitabu chake ambacho ni cha tisa kati ya vile 12 vya Manabii Wadogo.


title: Sefania

text: Pamoja na kutisha kwa matabiri yake dhidi ya maovu ya watu wa Yuda, aliahidi wokovu kwa mabaki ya Israeli, akisema watakuwa watu maskini na walionewa (3:9-20).


title: Sefania

text: Ndio mwanzo wa imani ya kuwa wapenzi wa Mungu ni hasa mafukara, ambayo taratibu ilitia mizizi katika Israeli hadi ilipokuja kukaziwa na Yesu (Lk 6:20-21).


title: Sefania

text: Sefania anaheshimiwa kama mtakatifu. Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 3 Desemba.


title: Kitabu cha Yeremia

text: Kitabu cha Yeremia ni kimojawapo kati ya vitabu vya kinabii vilivyo virefu zaidi katika Tanakh (Biblia ya Kiebrania), na kwa hiyo pia katika Agano la Kale ambalo ni sehemu ya kwanza ya Biblia ya Kikristo.


title: Kitabu cha Yeremia


title: Kitabu cha Yeremia

text: Akiwa bado kijana, kuhani huyo mpole aliitwa na Mungu awe nabii katika kipindi cha misukosuko huko Mashariki ya Kati, ambapo Wakaldayo wa Babeli waliwashinda Waashuru na kueneza utawala wao hadi kuteketeza Yerusalemu na hekalu lake. Katikati ya matukio hayo yote, Yeremia alipewa kazi ngumu ya kuonya na kutisha watu wa Yuda kwa kutabiri maangamizi hayo ili wamrudie kweli Mungu wasipatwe na adhabu kali kama wenzao wa kaskazini. Lakini wao hawakuwa tayari kufanya hivyo, wakijiamini hawatakoma kwa kuwa, tofauti na hao, wanatawaliwa na ukoo halali wa Daudi ulioahidiwa kudumu milele, tena wanatunza hekalu pekee la Mungu na sanduku la agano analokalia. Walidanganywa na manabii wa uongo waamini hivyo, kumbe walitakiwa kujirekebisha na kufuata kweli masharti ya agano lenyewe.


title: Kitabu cha Yeremia

text: Hivyo nabii Yeremia alilazimika kupambana na wote: wafalme, makuhani na manabii wenzake, ndugu wa ukoo wake na wananchi kwa jumla. Ilimbidi ashindane nao kinyume cha silika yake ya upole iliyomfanya apende kuelewana na watu. Upweke wake ulizidiwa na useja alioitiwa na Mungu ili aonye hata kwa njia hiyo kwamba mambo yajayo ni magumu na ya kutisha hata iwe afadhali kutozaa watoto.


title: Kitabu cha Yeremia

text: Katika miaka yote 40 na zaidi ya unabii wake kipindi kizuri ni miaka ile 13 tu (622 - 609 K.K.) ambapo Yosia alifanya urekebisho wa kidini kuanzia Yerusalemu hadi kwa mabaki ya Waisraeli wa kaskazini, akizuia wote wasiabudu miungu mingine wala wasimtolee Mungu sadaka nje ya hekalu la Yerusalemu. Kipindi hicho mji mkuu wa Ashuru uliangamizwa alivyotabiri kwa furaha Nahumu (612 hivi K.K.).


title: Kitabu cha Yeremia

text: Lakini Yosia alipokufa vitani kabla ya wakati mambo yakaharibika haraka sana, kwa sababu urekebisho ulitokana zaidi na juhudi zake binafsi. Basi, ikambidi Yeremia awakaripie wafalme waliomrithi mmoja baada ya mwingine waache siasa yao ili kumtegemea Mungu tu. Aliwakaripia pia wananchi wasifanye dini kisingizio cha kuendelea na maovu badala ya kutubu (7:1-15; 19:1-13).


title: Kitabu cha Yeremia

text: Aliwakaripia vilevile manabii wa uongo waliotumainisha watu bure (20:1-6). Ndipo alipoanza kupigwa, kufungwa na kuhukumiwa, akawa mfano wa Yesu, yeye ambaye peke yake katika Agano la Kale aliishi bila ya ndoa kwa agizo la Mungu; lakini hakuuawa (26:1-19). Kwa hofu akajificha, ila hakuacha kutabiri maangamizi kwa maandishi kwa njia ya karani wake Baruku (36).


title: Kitabu cha Yeremia

text: Basi, mfalme Nabukadreza wa Babeli akazidi kuwa na nguvu: mwaka 602 K.K. akamtiisha mfalme Yehoyakimu wa Yuda, na mwaka 598 K.K. akazingira Yerusalemu akawahamishia Babeli mfalme Yekonia na viongozi wengine 8000. Hapo Yeremia akawaandikia wasikate tamaa ila wasitarajie kurudi upesi kwa kuwa watabaki uhamishoni miaka 70 (29:4-23). Lakini katika mpango wa Mungu hao ndio wa kutegemewa, sio walioachwa Yerusalemu (24). Nabukadreza alipohusuru mji huo mara ya pili, mfalme na viongozi wengine walikataa shauri la Yeremia la kusalimu amri, wakamfunga pabaya sana mpaka siku ya Yerusalemu kutekwa na kuteketezwa (37-38).


title: Kitabu cha Yeremia

text: Yeye alishuhudia hayo yote kwa huzuni kubwa na kati ya dhuluma nyingi hata akamlalamikia sana Mungu kwa kumuumba awe mtu wa mateso. Toka mwanzo alitaka kukataa wito wa unabii, na baadaye akafikia hatua ya kukata tamaa. Lakini Mungu alimuita kwa mpango wa milele, Yeremia asiweze kukataa (15:10-21; 20:7-18). Unyofu wa maneno yake katika sala (Maungamo ya Yeremia) unatuwezesha kumfahamu mpaka ndani kuliko mtu yeyote wa Agano la Kale. Lakini mateso hayo hayakuwa bure, bali kwa njia yake alizidi kuelewa dini kama suala la moyo. Ni hivyo kwamba aliona agano lililoandikwa katika mbao za mawe limeshindikana, na tohara inayohitajika ni ile ya masikio na moyo. Basi, kwa kutambua uaminifu wa Mungu, alitabiri agano litakaloandikwa katika mioyo ya watu, ambao hapo wataweza kulishika na kumfahamu kweli Bwana.


title: Kitabu cha Yeremia

text: Kwa kawaida Yeremia alitabiri kinyume cha matazamio madanganyifu ya watu, lakini walipokata tamaa akawatuliza na kutabiri heri. Basi, kilele cha mafundisho yake na ya Agano la Kale lote ni kwamba Mungu atafunga na Israeli yote Agano Jipya (31:31-34).


title: Kitabu cha Yeremia

text:
'Maneno yako yalionekana, nami nikayala;
na maneno yako yalikuwa ni furaha kwangu,
na shangwe ya moyo wangu,
maana nimeitwa kwa jina lako, Ee Bwana, Mungu wa majeshi".


title: Kitabu cha Yeremia

text: Baada ya Yerusalemu kuteketezwa (587 K.K.) Yeremia alichagua kubaki nchini pamoja na mafukara badala ya kuhamia Babeli kwa heshima ya pekee (39:8-40:6), ila ukatokea uasi akalazimishwa na Waisraeli wenzake kuwafuata Misri: huko akawaonya wasifuate Upagani lakini wakakataa tena kumsikiliza (42-44).


title: Kitabu cha Yeremia

text: Hatimaye, kadiri ya mapokeo ya Wayahudi, akauawa nao huko. Ingawa alionekana kufeli kabisa, sadaka yake ilizidi kuzaa, kwa kuwa wengi walizingatia mafundisho yake bora.


title: Kitabu cha Yeremia

text: Kama nyongeza ya kitabu cha Yeremia tuna Maombolezo matano juu ya Yerusalemu ulioteketezwa, ambamo inaonekana toba halisi baada ya tukio hilo. Hatujui yametungwa na nani.


title: Kitabu cha Habakuki

text:
Habakuki ni jina la nabii wa Israeli ya Kale na pia la kitabu kinacholeta habari zake katika Tanakh (yaani Biblia ya Kiebrania), na kwa hiyo pia katika Agano la Kale, sehemu ya kwanza ya Biblia ya Kikristo.
Wakati alipofanya kazi nabii Yeremia aliishi pia Habakuki (600 hivi K.K.), aliyeandika kitabu kifupi ambamo alithubutu kumuuliza Mungu kwa nini anaadhibu Israeli vikali kwa mikono ya watu wabaya kuliko wao.


title: Kitabu cha Habakuki

text: Jibu ni kwamba Mwenyezi Mungu ana njia zake ambazo anaandaa ushindi wa haki: hivyo mwadilifu ataishi kwa imani yake (1:12-2:4).


title: Kitabu cha Habakuki

text: Usemi huo ukaja kutumika sana katika Agano Jipya. Mtume Paulo ameufanya msingi wa msimamo wake kuwa wokovu unapatikana kwa imani, si kwa kujitahidi kutekeleza masharti yote ya Torati.


title: Kitabu cha Habakuki

text: Kama vitabu vingine vyote vya Biblia, hiki pia kinatakiwa kisomwe katika mfululizo wa historia ya wokovu ili kukielewa kadiri ya maendeleo ya ufunuo wa Mungu kwa binadamu.


title: Kitabu cha Ezekieli

text: Kitabu cha Ezekieli kinamhusu mmojawapo kati ya manabii muhimu zaidi wa Agano la Kale, Ezekieli, aliyefanya kazi ya unabii miaka 592-570 hivi K.K., kadiri ya ushahidi wa kitabu chake.


title: Kitabu cha Ezekieli


title: Kitabu cha Ezekieli

text: Baada ya maangamizi ya Yerusalemu, polepole Wayahudi waliohamishiwa Babeli waliweza kujitafutia kazi (kwanza kilimo, halafu biashara), wakafaulu sana, hata wengine wakawa watumishi wa serikali.


title: Kitabu cha Ezekieli

text: Lakini upande wa dini walikuwa hatarini, kwa sababu imani ya Mwisraeli inategemea taifa, nchi na hekalu ambavyo vyote vilikuwa vimeharibika.


title: Kitabu cha Ezekieli

text: Kwa ajili yao Mungu akatuma tena manabii, hasa Ezekieli ambaye anaonekana kuwa alihamishwa mapema tangu mwaka 598 K.K. pamoja na viongozi wengine 8,000 hivi.


title: Kitabu cha Ezekieli

text: Habari zake tunazipata katika kitabu chake tu, anapotajwa kwa jina mara tatu, kumbe kwa kawaida Mungu anamuita “binadamu”. Kabla hajahamishwa aliweza kumfahamu nabii Yeremia, na kweli aliathiriwa na ujumbe wake ambao aliuunga mkono na kuuendeleza.


title: Kitabu cha Ezekieli

text: Alifanya unabii wake hukohuko uhamishoni, ingawa ujumbe wake uliwalenga waliobaki Yuda pia. Kwanza aliwatolea maneno ya hukumu ili watubu kabla hawajaangamia, lakini baadaye akawapa maneno ya faraja wasikate tamaa. Katika kuwahakikishia kuwa wataanza upya nchini kwao aliwapa maelekezo yote kwa ajili hiyo. Kwa namna ya pekee, akiwa kuhani, kama vile Yeremia, katika kitabu chake alishughulika sana na hekalu na mambo ya ibada.


title: Kitabu cha Ezekieli

text: Upande mwingine alianzisha mtindo mpya wa unabii ambao unaitwa wa Kiapokaliptiko (kilele chake ni Ufunuo wa Yohane) na ambao hauhusu tena matukio madogomadogo ya sasa, bali kwa njozi za ajabuajabu unaonyesha maana ya historia yote mpaka mwisho. Njozi 4 anazozisimulia kinaganaga na zisizosahaulika (utukufu wa Mungu kuhama hekalu, utukufu huo kurudi hekaluni, hekalu kutokwa na maji yenye uwezo wa kuponya hata Bahari ya Kifo, hatimaye mifupa mikavu kusimama na kuishi tena) zinachukua nafasi kubwa katika kitabu chake na kwa mafumbo yake yanavutia ubunifu wetu ujitahidi kuelewa yaliyofichika katika mifano, tarakimu, rangi n.k.


title: Kitabu cha Ezekieli

text: Dini ya Kiyahudi mpaka leo inategemea sana kazi aliyoifanya Ezekieli ya kukazia utekelezaji wa Torati hata pasipo uhuru wa kisiasa. Muhimu kwake ni kwamba Wayahudi popote walipo wamtukuze Mwenyezi Mungu kwa kufuata sheria yake. Tena alitabiri kuwa Mungu tu atawawezesha kufanya hivyo kwa kugeuza mioyo yao migumu kama mawe yadunde kama ile ya nyama, au vizuri zaidi kwa kuwatia moyo mpya na roho mpya wazishike amri zake (11:17-20; 36:26). Mungu atawaokoa kabla hawajatubu ili jina lake litukuzwe katika watu wake: wokovu anaouleta hautegemei matendo mema ya binadamu, bali muungano wa Mungu na wale walioitwa kwa jina lake (16:58-63). Hakuna kitabu kinachosisitiza utukufu wa Mungu kuliko hicho.


title: Kitabu cha Ezra

text: Kitabu cha Ezra kinapatikana katika Biblia ya Kikristo katika Agano la Kale.


title: Kitabu cha Ezra

text: Kiasili kiliandikwa kwa lugha ya Kiebrania lakini kuna pia sehemu fupi za Kiaramu.


title: Kitabu cha Ezra

text: Andiko la Ezra lilitunzwa katika Biblia ya Kiebrania pamoja na Nehemia kama kitabu kimoja lakini kimegawiwa baadaye kuwa vitabu viwili ambavyo Vulgata inavitaja kama "Esdras I" na "Esdras II".


title: Kitabu cha Ezra

text: Kitabu kinasimulia habari za Wayahudi chini ya utawala wa Waajemi.


title: Kitabu cha Ezra

text: Mwaka 587 KK mfalme wa Babeli alikuwa amevamia mji wa Yerusalemu, kubomoa hekalu la Sulemani na kumaliza ufalme wa Yuda. Wakazi walipelekwa Mesopotamia kwa uhamisho wa Babeli. Tangu wakati huo Waisraeli kwa kawaida walijulikana kuwa Wayahudi. Lakini, kwa kuwa utengano wa Israeli haukuendelea, majina hayo mawili, pamoja na jina la Waebrania, yaliweza kutumiwa kwa watu walewale (Yer 34:9; Yn 1:19, 47; 2 Kor 11:22; Gal 2:14).


title: Kitabu cha Ezra

text: Mwaka 539 KK Waajemi chini ya mfalme Koreshi walivamia Babeli ambayo ikawa jimbo la milki ya Uajemi. Koreshi aliwaruhusu Wayahudi kadhaa warudi Yerusalemu na kujenga upya hekalu.


title: Kitabu cha Ezra

text: Habari hizi na zilizofuata zinasimuliwa katika vitabu vya Ezra na Nehemia.


title: Kitabu cha Ezra


title: Kitabu cha Ezra

text: Inaonekana vitabu vya Mambo ya Nyakati, Ezra na Nehemia viliandikwa kama mfululizo wa habari. Ndiyo sababu habari za Ezra zinaanzia wakati uleule ambapo habari za Mambo ya Nyakati zinamalizika.


title: Kitabu cha Ezra

text: Wakati huo ulikuwa mwaka 538 KK Waajemi walipokuwa wameshinda Babeli muda mfupi uliopita, na mfalme wao Koreshi, alikuwa ametangaza amri iliyowapa Wayahudi uhuru wa kurudi katika nchi yao (2 Nya 36:22-23; Ezra 1:1-4).


title: Kitabu cha Ezra

text: Wakati uliofuata unajulikana kuwa wakati wa baada ya uhamisho wa Babeli. Vitabu kadhaa vya Biblia (vya historia na vya manabii), vinahusika na wakati huo. Muhtasari wa matukio unaotolewa hapa chini unataka kusaidia kuelewa vitabu hivyo zaidi.


title: Kitabu cha Ezra

text: Miaka kama 200 hivi ya nyuma watu wa ufalme wa kaskazini walipelekwa kifungoni katika mataifa mbalimbali, wengi wao wakapoteza utambulisho wa taifa lao. Lakini watu wa ufalme wa kusini, yaani wa Yuda, walipopelekwa Babeli baadaye, walihifadhi utambulisho huo.


title: Kitabu cha Ezra

text: Kufuatana na amri ya Koreshi ya mwaka wa 538 KK, Wayahudi walirudi Yerusalemu kwa maelfu. Walikuwa na viongozi wao wa Kiyahudi, yaani Zerubabeli aliyekuwa kiongozi tangu wakati wa kifungoni, na kuhani mkuu Yoshua, lakini wote waliendelea kuwa chini ya himaya ya Uajemi, hivyo walikuwa chini ya wafalme wake. Mji wa Yerusalemu ulikuwa katika mkoa uliojulikana kuwa "Ng'ambo ya Mto" (au "Magharibi ya Frati"), ulioanza katika Mto Frati na kuendelea mpaka Bahari ya Kati (Ezra 4:10, 16; 7:21, 25).


title: Kitabu cha Ezra

text: Muda mfupi baada ya kufika Yerusalemu, Wayahudi walianza kazi ya kujenga hekalu upya. Madhabahu iliwekwa mahali pake tena, na katika mwaka wa pili misingi ya hekalu ikawekwa (Ezra 3:1-3, 8-10). Lakini wakati huo maadui walianza kuwapinga wajenzi wakasababisha kazi yote iahirishwe kwanza (Ezra 4:1-5, 24).


title: Kitabu cha Ezra

text: Kwa muda wa miaka 16 hivi haikufanyika kazi yoyote katika ujenzi wa hekalu (Ezra 4:24). Kisha, mwaka 520 KK, Mungu aliwaita watu wawili miongoni mwa Wayahudi walioishi Yerusalemu ili wawaamshe na kuwahamasisha waendelee na kazi ya hekalu, wala wasilegee tena mpaka waimalize. Watu hao wawili walikuwa manabii Hagai na Zekaria (Ezra 5:1-2; Hag 1:1; Zek 1:1).


title: Kitabu cha Ezra

text: Mara watu walipoanza tena kazi ya ujenzi, upinzani mpya ulitokea (Ezra 5:3). Jambo hilo likawekwa mbele ya mfalme mpya wa Uajemi aliyeitwa Dario (Koreshi alikuwa amekufa tangu miaka michache). Baada ya kuchunguza jambo hilo vizuri, Dario aligundua kwamba Koreshi alikuwa ametoa ruhusa ya kujenga hekalu. Kwa hiyo Dario akaandika amri mpya iliyothibitisha ile ya kwanza ya Koreshi, ambayo iliruhusu kazi ya kujenga hekalu iendelee (Ezra 6:6-12).


title: Kitabu cha Ezra

text: Mahubiri ya Hagai ya kuamsha watu yalileta matokeo ya haraka, na baada ya wiki tatu Wayahudi walikuwa katika kazi yao tena ya kujenga hekalu.


title: Kitabu cha Ezra

text: Nabii Zekaria akamwunga mkono Hagai, akitoa mafundisho marefu zaidi yaliyokusudiwa kuleta mabadiliko ya kiroho katika maisha na matumaini ya watu.


title: Kitabu cha Ezra

text: Miaka minne baada ya kuanza tena kazi hiyo, hekalu lilimalizika (mwaka 516 KK; taz. Ezra 6:14-15; 4:24).


title: Kitabu cha Ezra

text: Mfalme aliyetawala baada ya Dario alikuwa Ahasuero, ambaye alijulikana pia kama Xerxes I. Alitawala tangu 486 hadi 465 KK Yeye ndiye mfalme aliyetajwa kuhusika na habari za kitabu cha Esta.


title: Kitabu cha Ezra

text: Katika mwaka 465 KK Artashasta (au Artaxerxes) alikuwa mfalme wa Uajemi badala ya Ahasuero (au Xerxes I). Katika mwaka wa saba wa utawala wake (yaani 458 KK), aliandika amri iliyompa Ezra mamlaka na fedha arudi Yerusalemu na kutekeleza matengenezo ya huko (Ezra 7:1, 7, 13).


title: Kitabu cha Ezra

text: Kutokana na uchunguzi wa tarehe zinazohusika, inaonekana kwamba matukio yaliyoandikwa katika mafungu ya kwanza ya kitabu cha Ezra (k.mf. matukio yaliyohusika na Zerubabeli, Yoshua na kujengwa upya kwa hekalu), kwa kweli yalikuwa kabla ya kuzaliwa kwake Ezra. Bila shaka mwandishi wa kitabu cha Ezra alichunguza barua, hati na ripoti za historia nyingi ili kuandaa mambo mengi ya sehemu ya kwanza ya kitabu chake. Inatupasa kusoma zaidi ya nusu ya kitabu mpaka tunapopata habari za wakati wa Ezra mwenyewe. Kurudi kwa Ezra kulikuwa kama miaka 80 baada ya Zerubabeli. Watu wa Yerusalemu walikuwa kizazi kingine kuliko wale waliorudi pamoja na Zerubabeli.


title: Kitabu cha Ezra

text: Ezra alikuwa kuhani na mwandishi aliyejua sana sheria ya Mungu (Ezra 7:6, 12). Zamani za kale "mwandishi" alikuwa mtu aliyenakili sheria ya Mungu kwa watu waliotaka kuisoma, lakini baada ya uhamisho wa Babeli alikuwa mtu wa maana au mtaalamu ambaye uamuzi wake katika mambo ya dini uliheshimiwa sana. Katika miaka ya baadaye waandishi walizidi kupata nguvu na ushawishi katika Israeli, ambapo manabii walipungua kwa idadi na umuhimu.


title: Kitabu cha Ezra

text: Hata hivyo, Ezra alikuwa ametumwa na Mungu. Hakusoma sheria tu, bali pia alieleza maana yake, ili kitabu cha sheria kiwafundishe watu jinsi ya kuishi kila siku (Ezra 7:10; Neh 8:8). Hapa tunaweza kuona asili ya mipango ya dini ya Kiyahudi iliyoendelezwa na waandishi wa baadaye. Lakini mifano ya dini hiyo ya wakati wa Yesu ilitofautiana sana na aina ya maisha iliyofundishwa na Ezra.


title: Kitabu cha Ezra

text: Katika mwaka wa 20 wa utawala wake, Artashasta alitoa amri ya pili iliyowaruhusu Wayahudi wengine warudi Yerusalemu kwa msaada wa fedha nyingi za serikali, wakati huo wakiongozwa na Nehemia (445 KK). Hekalu la Yerusalemu lilikuwa limemalizika zaidi ya miaka 70 iliyopita, lakini mji wenyewe ulikuwa bado na hali ya kusikitisha, na kuta za kuuzunguka zilikuwa hazijajengwa upya. Ilikuwa kwa kusudi la kujenga kuta hizo kwamba Nehemia alipata amri na msaada kutoka kwa Artashasta (Neh 2:1-8).


title: Kitabu cha Ezra

text: Labda Ezra alikuwa amerudi Yerusalemu miaka 13 kabla ya Nehemia. Marekebisho yake yalikuwa na matokeo madogo tu, wala haikuwa mpaka baada ya Nehemia kufika na kuwa liwali mkuu wa Yerusalemu, kwamba marekebisho yale yalileta matunda kwa wenyeji kwa jumla. Watu hao wawili walifanya kazi moja, wakiwaongoza watu wamrudie Mungu (Neh 8:9). Nehemia aliishi Yerusalemu kwa muda wa miaka 12 kabla ya kurudi tena Uajemi (Neh 2:1; 13:6). Baada ya muda akarudi tena Yerusalemu (Neh 13:6-7). Kitabu cha Nehemia katika Biblia kinaeleza matendo makuu ya Nehemia mjini Yerusalemu.


title: Kitabu cha Ezra

text: Inafikiriwa kwamba ulikuwa wakati uleule wa marekebisho ya Ezra na Nehemia baada ya kifungo cha Babeli ambapo nabii Malaki alitoa ujumbe wake. Tarehe za unabii wake haziwezi kupangwa kwa uhakika, lakini dhambi alizozilaumu zinafanana na zile ambazo Ezra na Nehemia walipaswa kushughulika nazo. Watu walikuwa wametazamia kwamba, kwa sababu walirudi katika nchi yao na kumaliza ujenzi wa hekalu (515 KK), wangefurahia baraka za Mungu zisizokuwa na mwisho. Mategemeo hayo hayakutimizwa, hivyo watu walianza kutia shaka kama Mungu aliwaangalia kweli.


title: Kitabu cha Ezra

text: Ni kwamba, taratibu za ibada ziliendelea moja kwa moja, lakini tarajio la wengi la kuona mapema taifa la Mungu lina hali tukufu halikutimia. Hivyo ilitokea tena hali ya kukata tamaa iliyowafanya makuhani na Wayahudi kwa jumla wamtumikie Mungu kwa uzembe. Ndipo alipotumwa nabii Malaki kukaripia makosa yao katika kumuabudu, akijibu hoja zao na kutabiri ujio wa mjumbe wa Agano na wa mjumbe mwingine atakayemuandalia njia; hapo maadili na ibada vitaratibishwa tena (3:1-5) na kila mahali itatolewa sadaka safi kwa Mungu (1:11). Katika wajumbe hao wawili Wakristo waliwatambua kwa urahisi Yesu na Yohane Mbatizaji.


title: Kitabu cha Ezra

text: Baada yake Obadia akatangaza adhabu ya Mungu kwa Waedomu, kielelezo cha maadui wa taifa la Mungu, siku yake itakapofika.


title: Kitabu cha Ezra

text: Muhimu zaidi ni unabii wa Yoeli aliyetangaza vivyo hivyo siku ya Bwana akichukua mfano hai wa uvamizi wa nzige wengi uliolazimisha Wayahudi wote kufanya toba, lakini alitabiri pia mmiminiko wa Roho wa Bwana juu ya watu wake wa kila aina (2:28-32) alivyoomba Musa na utakavyowatokea wanafunzi wa Yesu siku ya Pentekoste (Mdo 2:16-21). Hivyo tapo la unabii kabla halijakoma lilitabiri kipindi kingine cha unabii chenye kustawi kuliko cha awali.


title: Kitabu cha Ezra

text: Kweli katika karne mbili za utawala wa Waajemi unabii ulizidi kufifia ukiacha nafasi kwa aina nyingine za uongozi wa kiroho: wataalamu wa Torati na watu wenye hekima waliotunga vitabu kwa uvuvio wa Mungu bila ya kupatwa na hali za pekee kama manabii.


title: Kitabu cha Ezra

text: Pengine ni wakati huo kwamba, baada ya muda mrefu wa mapokeo ya sauti, vilianza kuandikwa vitabu vya hekima (Kitabu cha Mithali, Kitabu cha Ayubu) na vinginevyo (Wimbo Ulio Bora, Zaburi nyingi). Ingawa vinafanana na vile vya makabila ya jirani, vinafikiria maisha kwa mwanga wa imani katika Mungu aliye mmoja, hasa kwa kuzingatia uzima na kifo, uchungu, mwenendo, heri n.k.


title: Kitabu cha Ezra

text: Mithali ndicho kitabu kinachotuletea mawazo ya zamani zaidi na ya kwamba Mungu anamtuza mwadilifu na kumuadhibu mwovu hapa duniani.


title: Kitabu cha Ezra

text: Kitabu cha Ayubu kinakataa mtazamo huo kwa kuonyesha hali halisi, yaani kuwa duniani mara nyingi mwadilifu ndiye anayeteseka; hata hivyo binadamu hawezi kujua ni kwa nini: basi amuachie Mungu na kumuabudu katika fumbo lake (42:1-6).


title: Kitabu cha Ezra

text: Wimbo ulio Bora haumtaji Mungu wala dini: ulihusu mapenzi ya wachumba, lakini ukaja kufafanuliwa kama mapenzi ya Mungu na Israeli wanaotafutana ili kuungana kabisa.


title: Kitabu cha Ezra

text: Zaburi, ambazo zilitungwa na kurekebishwa polepole kwa muda unaokaribia miaka elfu, yaani muda ule wote uliotumika kutunga vitabu vingine vyote vya Agano la Kale, ndizo sala za kishairi au nyimbo ambazo katika hali ya sifa, ibada, shukrani na dua zinajumlisha Biblia nzima.


title: Kitabu cha Ezra

text: Tarehe zilizotajwa katika jedwali lifuatalo zinajadiliwa sana na wataalamu bila ya kufikia mwafaka.


title: Waraka wa kwanza kwa Wathesaloniki

text: Waraka wa kwanza kwa Wathesalonike ni kitabu cha Agano Jipya katika Biblia ya Kikristo. Ni barua iliyoandikwa na Paulo wa Tarso kwa Wakristo wa mji wa Thesaloniki katika Ugiriki ya Kale.


title: Waraka wa kwanza kwa Wathesaloniki

text: Kama vitabu vingine vyote vya Biblia, hiki pia kinatakiwa kisomwe katika mfululizo wa historia ya wokovu ili kukielewa kadiri ya maendeleo ya ufunuo wa Mungu kwa binadamu.


title: Waraka wa kwanza kwa Wathesaloniki

text: Barua hiyo ni andiko la kwanza la Agano Jipya katika Biblia kwa kuwa ni wa mwaka 51 hivi.


title: Waraka wa kwanza kwa Wathesaloniki

text: Paulo alikuwa amekimbia Thesalonike baada ya wiki 3 tu za utume, hivyo aliogopa kwamba huenda dhuluma zikawakatisha wanafunzi tamaa. Kumbe, akina Timotheo walipofika Korintho toka Thesaloniki, walimpa Mtume Paulo ripoti kuhusu hali ya Kanisa la kule na kumuondolea wasiwasi: dhuluma zilikuwa zikiendelea lakini Wakristo wachanga wa huko ni imara katika imani yao mpya, isipokuwa hawaelewi vizuri mambo fulanifulani, hasa kuhusu vikomo vya binadamu.


title: Waraka wa kwanza kwa Wathesaloniki

text: Hapo Paulo akawaandikia kwa furaha barua tuliyonayo mpaka leo ili kuwahimiza na kuwaelimisha zaidi: haina mafundisho mazito isipokuwa kuhusu mambo ya mwisho (hali ya marehemu na ujio wa pili wa Bwana).


title: Waraka wa kwanza kwa Wathesaloniki

text: Ni barua tulivu na ya kirafiki, ingawa inatoa maonyo upande wa maadili (1Thes 1:1-3:13; 4:13-17; 5:1-11; 5:16-28).


title: Waraka wa kwanza kwa Wathesaloniki

text: Mpangilio wa barua ni uleule wa zile zitakazofuata: baada ya salamu na shukrani kwa Mungu, yanafuata mafundisho ya imani, halafu maadili, na hatimaye salamu nyingine.


title: Waraka wa pili kwa Wathesaloniki

text: Waraka wa pili kwa Wathesalonike ni kati ya vitabu 27 vya Agano Jipya katika Biblia ya Kikristo.


title: Waraka wa pili kwa Wathesaloniki

text: Ni barua ya Paulo wa Tarso kwa ushirika wa Wakristo katika mji wa Thesalonike (Ugiriki wa Kale).


title: Waraka wa pili kwa Wathesaloniki


title: Waraka wa pili kwa Wathesaloniki

text: Miezi michache baada ya Mtume Paulo kuwaandikia Wakristo wachanga wa Thesalonike barua tulivu, akarudia kuwaandikia kutokana na taarifa nyingine zilizomtia tena wasiwasi.


title: Waraka wa pili kwa Wathesaloniki

text: Akawafafanulia zaidi ujio wa Bwana na dalili zake, akiwahimiza hasa kufanya kazi kwa bidii na kuwajibika wakati wa kungojea ujio wa pili wa Yesu badala ya kuiacha kwa kisingizio cha kwamba, eti Kristo amesharudi (2Thes 2:1-15; 3:6-15).


title: Waraka wa pili kwa Wathesaloniki

text: Mpangilio wa barua hizo ni uleule wa barua zitakazofuata: baada ya salamu na shukrani kwa Mungu, yanafuata mafundisho ya imani, halafu maadili, na hatimaye salamu nyingine.


title: Waraka kwa Wagalatia

text: Barua kwa Wagalatia ni kati ya vitabu 27 vya Agano Jipya katika Biblia ya Kikristo.


title: Waraka kwa Wagalatia


title: Waraka kwa Wagalatia

text: Barua hiyo iliandikwa na Mtume Paulo akiwa Efeso.


title: Waraka kwa Wagalatia

text: Tofauti na zile kwa Wathesalonike, hii ni kali sana kwa kuwa Paulo aliiandika (mwaka 54 hivi) mara baada ya kusikia kwa mshangao na huzuni kwamba wanafunzi wake wa mkoa wa Galatia wanataka kupotoshwa na Wakristo wengine wanaosisitiza haja ya kushika Torati ili kupata wokovu.


title: Waraka kwa Wagalatia

text: Ili kumpinga Paulo na mafundisho yake kuhusu neema, wazushi hao walikanusha pia mamlaka yake kama mtume, eti, hajawahi kumuona Yesu, na anarahisisha masharti ya dini ili ajipatie wafuasi na heshima.


title: Waraka kwa Wagalatia

text: Basi, ilimbidi ajitetee na kusimulia baadhi ya matukio ya maisha yake yanayotusaidia kumfahamu zaidi na kutambua kwamba msimamo wake wa awali kama Farisayo haukumuelekeza hata kidogo kupuuzia Torati.


title: Waraka kwa Wagalatia

text: Ni tukio la ghafla la kutokewa na Mfufuka tu lililoweza kupindua mtazamo wake. Baada ya hapo, msimamo wake mpya ulikubaliwa na viongozi wa Kanisa mama la Yerusalemu waliotambua karama yake ya pekee kwa uongofu wa mataifa.


title: Waraka kwa Wagalatia

text: Akitetea uhuru wao kuhusu masharti ya Torati, Paulo hakukosa kueleza kwamba hauruhusu kufuata udhaifu wa kibinadamu (unaowakilishwa na mwili), bali ni kwa ajili ya kufuata mwongozo wa Roho Mtakatifu ambao ni wa juu kuliko Torati na hatimaye unazaa tunda lake bora.


title: Waraka kwa Wagalatia

text: Akiandika kwa hasira takatifu ili kuzuia Injili isibadilishwe wala msalaba usibatilishwe - kwa sababu wokovu ukipatikana kwa kushika Torati, Kristo amekufa bure - mara baada ya salamu akashambulia kwa nguvu wazushi na kuonyesha kwa Biblia kuwa haiwezekani kujipatia uadilifu kwa kujaribu kufuata sheria za Musa walivyotaka wao.


title: Waraka kwa Wagalatia

text: Kinyume chake alidai uadilifu wetu unatokana na imani kwa Yesu Kristo na msalaba wake.


title: Waraka kwa Wagalatia

text: Inavyojulikana, Wayunani walikuwa na hamu kubwa kuliko wengine ya kupata maarifa, halafu kubishana nao kwa ufasaha na kuwashinda.


title: Waraka kwa Wagalatia

text: Katika mazingira hayo, falsafa na dini zilikuwa mada kuu na kuingiliana na hadithi za ajabuajabu kuhusu miungu, malaika na wengineo.


title: Waraka kwa Wagalatia

text: Karibu barua zote za mitume zilikabili hatari hiyo, ambayo ikazidi kuwa kubwa na kuleta mafarakano katika Kanisa hasa katika karne II, ilipoitwa “Gnosis” (= ujuzi).


title: Waraka kwa Wagalatia

text: Hasa Paulo alijitahidi kuishinda mapema iwezekanavyo.


title: Waraka kwa Wagalatia

text: Ilimbidi kwanza ajitetee kuwa mtume halisi anayefundisha kulingana na mitume wengine, halafu aonyeshe tunavyookolewa kwa imani, si kwa kufuata Torati, hatimaye atoe mawaidha kuhusu uhuru wa Kikristo, kwamba unategemea kumfuata Roho Mtakatifu si tamaa za dunia (Gal 1:1-12; 2:15-3:14; 4:4-20; 5; 6:7-18).


title: Waraka kwa Wafilipi

text: Waraka kwa Wafilipi ni kati ya vitabu 27 vya Agano Jipya katika Biblia ya Kikristo.


title: Waraka kwa Wafilipi

text: Kama vitabu vingine vyote vya Biblia, hiki pia kinatakiwa kisomwe katika mfululizo wa historia ya wokovu ili kukielewa kadiri ya maendeleo ya ufunuo wa Mungu kwa binadamu.


title: Waraka kwa Wafilipi

text: Mdo 16:11 Basi tukang’oa nanga kutoka Troa, tukafika Samothrake kwa tanga moja, na siku ya pili tukafika Neapoli; 12 na kutoka hapo tukafika Filipi, mji wa Makedonia, mji ulio mkuu katika jimbo lile, mahali walipohamia Warumi; tukawa katika mji huu, tukikaa siku kadha wa kadha. 13 Hata siku ya sabato tukatoka nje ya lango, tukaenda kando ya mto, ambapo tukadhani ya kuwa pana mahali pa kusali; tukaketi, tukasema na wanawake waliokutana pale. 14 Mwanamke mmoja, jina lake Lidia, mwenye kuuza rangi ya zambarau, mwenyeji wa Thiatira, mcha Mungu, akatusikiliza, ambaye moyo wake ulifunguliwa na Bwana, ayatunze maneno yaliyonenwa na Paulo. 15 Hata alipokwisha kubatizwa, yeye na nyumba yake, akatusihi, akisema, Kama mmeniona kuwa mwaminifu kwa Bwana, ingieni nyumbani mwangu mkakae. Akatushurutisha.


title: Waraka kwa Wafilipi

text: Katika Matendo ya Mitume Mwinjili Luka hakusimulia mateso yote ya Mtume Paulo, kwa mfano alivyohukumiwa mwaka 56 hivi Efeso (1Kor 15:32; 2Kor 1:8-9).


title: Waraka kwa Wafilipi

text: Akiwa kifungoni huko alifikiwa na mjumbe toka Filipi aliyemletea msaada wa pesa na wa huduma kwa niaba ya Wakristo wa mji huo wa mkoa wa Makedonia (leo Ugiriki Kaskazini).


title: Waraka kwa Wafilipi

text: Paulo kabla hajamrudisha alipenda kuwaandikia barua nzuri ya shukrani pamoja na kuwaeleza sababu ya kufungwa (Fil 4:10-20).


title: Waraka kwa Wafilipi

text: Barua ni nzuri pia kutokana na uhusiano wa upendo kati ya Paulo na Wakristo hao, ambao kati yao wanawake walishika nafasi ya pekee toka mwanzo (hasa Lidia wa Thiatira).


title: Waraka kwa Wafilipi

text: Tunaona wazi Paulo alivyokuwa na furaha hata kifungoni, kwa kuwa alizoea kuridhika na kila hali: kwake muhimu ilikuwa tu kumfikia Yesu Kristo.


title: Waraka kwa Wafilipi

text: Kama kawaida mawaidha hayakosekani, lakini si makali: hasa alihimiza umoja kwa kufuata mfano wa Yesu aliyejishusha kutoka Umungu wake hadi kukubali kifo cha msalabani.


title: Waraka kwa Wafilipi

text: Kwa ajili hiyo alitumia maneno ya wimbo ambao unadhihirisha imani kamili katika umungu wa Kristo, ingawa ni kati ya zile za kwanzakwanza kutungwa (Fil 1:12-3:1a; 4:4-7).


title: Waraka kwa Wafilipi

text: Lakini kuna sehemu kali kuhusu wazushi ambayo inaanza ghafla (Fil 3:1b-4:1) na kufanya baadhi ya wataalamu wadhani kuwa barua jinsi ilivyo tangu karne I ni mshono wa barua mbili au tatu za mtume huyo kwa Wafilipi.


title: Waraka kwa Filemoni

text: Waraka kwa Filemoni ni barua ambayo Mtume Paulo akiwa kifungoni (labda Efeso mwaka 56 au 57) alimuandikia mfuasi wake Filemoni. Ni kimojawapo kati ya vitabu 27 vinavyounda Agano Jipya katika Biblia ya Kikristo.


title: Waraka kwa Filemoni

text: Tofauti na barua zote zilizotangulia, hiyo haikuandikwa kwa kanisa fulani, bali kwa Mkristo binafsi, tajiri, pengine wa Kolosai.


title: Waraka kwa Filemoni

text: Ingawa si muhimu upande wa teolojia, inaonyesha upendo wa mtume kwa wale aliowaongoa, na jinsi udugu wa Kikristo ulivyoanza kutikisa utumwa.


title: Waraka kwa Filemoni


title: Waraka wa kwanza kwa Wakorintho

text: Barua ya kwanza kwa Wakorintho ni kati ya vitabu 27 vya Agano Jipya katika Biblia ya Kikristo


title: Waraka wa kwanza kwa Wakorintho


title: Waraka wa kwanza kwa Wakorintho

text: Kutoka Korintho habari za kusikitisha zilimfikia Mtume Paulo akiwa Efeso (pengine mwaka 57): katika Kanisa hilo ambalo alilianzisha na kulipenda sana kulikuwa na shaka kuhusu imani, mafarakano, upinzani wa Wakristo wa Kiyahudi dhidi yake, na makwazo.


title: Waraka wa kwanza kwa Wakorintho

text: Kilichohatarisha zaidi jumuia hiyo ni karama mbalimbali ambazo hao Wakristo wachanga walizijali mno na hatimaye wakajivunia kuwa nazo.


title: Waraka wa kwanza kwa Wakorintho

text: Vilevile walivutiwa kumfuata mtu kama Apolo, mwenye ujuzi na ufasaha mkubwa, mambo yaliyopendwa sana na Wagiriki.


title: Waraka wa kwanza kwa Wakorintho

text: Ilimbidi Paulo arekebishe hali hiyo ili kuokoa hasa umoja wa Kanisa na heshima kwa viongozi wake halali.


title: Waraka wa kwanza kwa Wakorintho

text: Basi mwaka mzima akawa na mahangaiko kwa wafuasi wake wa Korintho akawaandikia walau barua nne au tano, ingawa sisi tunazo mbili tu; pengine sehemu za baadhi yake zimeshonwa ndani ya 2Kor.