title: Sala ya moyo

text: Daktari wangu huyo ananifanyia operesheni ninayohitaji sana, lakini nisipoelewa chanzo chake na lengo lake nitakata tamaa.


title: Sala ya moyo

text: Basi, nijue kwamba pengine Mungu mwenyewe anapangua mipango yangu ya sala.


title: Sala ya moyo

text: Katika matakaso hayo nahitaji uongozi wa kiroho, niambiwe mara nyingi kuwa natakiwa kuendelea kusali hata nikiona eti, ni kazi bure.


title: Sala ya moyo

text: Nivumilie uchungu wa kibinadamu unaotokana na kazi hiyo ya Mungu.


title: Sala ya moyo

text: Niamini kuwa faida yake ni kubwa na kuwa baada ya giza kutapambazuka, na baada ya kiangazi mvua itanyesha tena.


title: Sala ya moyo

text: Nidumu kwa utulivu mbele ya Mungu nikimtolea muda wangu, unyonge wangu na utashi wangu.


title: Sala ya moyo

text: “Ee Mungu, moyo wangu u thabiti, moyo wangu u thabiti” (Zaburi 57:7).


title: Sala ya moyo

text: Tangu zamani shetani anawashawishi watu wasifanye sala ya moyo, akiwatia hoja zilezile kama kwamba zinatoka akilini mwao.


title: Sala ya moyo

text: Afadhali nizijue pamoja na majibu ya kufaa nisije nikashindwa na ujanja wake pamoja na udhaifu wangu.


title: Sala ya moyo

text: Mtu yeyote, hata akitingwa na shughuli, anaweza na kuhitaji kujipatia nafasi muhimu za kuongea na Mungu, ambaye daima ni wa kwanza katika mafungamano ya maisha.


title: Sala ya moyo

text: Ni afadhali aache shughuli mbalimbali kuliko sala hiyo. Hapo tunaweza kupima imani yetu: kama tunamzingatia zaidi Mungu au maisha ya hapa duniani.


title: Sala ya moyo

text: Shida nyingine ni kushindwa kupanga ratiba ya siku.


title: Sala ya moyo

text: Shughuli zenyewe hazina mwisho, lakini nisiongozwe nazo, bali maisha yangu yote yafuate mapenzi ya Mungu.


title: Sala ya moyo

text: Hivyo katika mambo yote nitakuwa na mpangilio mzuri, nikifanya kila kitu kwa wakati wake.


title: Sala ya moyo

text: Tena shughuli zenyewe zinafanyika vizuri zaidi na kwa urahisi zaidi nisipoacha sala ya moyo, kwa sababu inasafisha na kunyosha nia yangu isiwe na mchanganyiko wowote, kama ilivyo kawaida.


title: Sala ya moyo

text: Kwa mfano, napenda kuokoa watu, lakini pia najisifu nikipata mafanikio; kumbe nitawaokoa kweli ikiwa tu nitaongozwa na upendo.


title: Sala ya moyo

text: Nisipojipatia muda wa kufanyia sala ya moyo, mwisho nitakuwa kama mtu anayetaka kufanya kazi bila ya kula.


title: Sala ya moyo

text: Katika sala ya moyo pengine naonja utamu wa kuwa na Mungu, lakini si lazima wala si muhimu.


title: Sala ya moyo

text: Lengo si kupendezwa bali kumpendeza. Naye anapendezwa hasa akiniona namuomba kama maskini, ninaposhindwa kusali vizuri na kukusanya mawazo hata nikataka kukata tamaa.


title: Sala ya moyo

text: Hivyo nikidumu kusali atanijalia neema ingawa kwa siri au baada ya muda.


title: Sala ya moyo

text: Niwe na imani kuwa Mungu anaona na kujali sio tu mawazo yanayotawanyika, bali hasa hamu na nia yangu ya kukaa naye.


title: Sala ya moyo

text: Nikiona imani yangu haimpati Mungu, nizidi kumuomba aniongezee imani, badala ya kuacha sala.


title: Sala ya moyo

text: Kila mmoja anatakiwa kufanya juhudi alivyotuonya Yesu, katika sala na kazi yoyote, katika kujikana na kubeba msalaba nyuma yake.


title: Sala ya moyo

text: Kama sina moyo huo, dawa ni kuzidi kumuomba Mungu aimarishe utashi wangu, si kuacha sala.


title: Sala ya moyo

text: Ingawa zipo njia mbalimbali za kujifunza sala ya moyo, watu wengi wanyofu wanafundishwa na Roho Mtakatifu mwenyewe.


title: Sala ya moyo

text: Kila mmojawetu anaweza akajisikia kumfikiria Mungu na matendo yake kwa upendo.


title: Sala ya moyo

text: Hata hivyo ni vizuri nijifunze njia hizo kutokana na mang’amuzi ya wengine walionitangulia, kwa sababu vilema vinanitawala na pengine nimeanza vibaya.


title: Sala ya moyo

text: Njia za kufanya sala ya moyo ni tofauti kwa sababu watu ni tofauti, na kila mmojawetu ana namna yake ya kutenda, kusema, kuwaza na kusali pia.


title: Sala ya moyo

text: Watakatifu walifundisha kusali walivyozoea na kupenda wenyewe.


title: Sala ya moyo

text: Pamoja na hayo, kueleza sala ya moyo ni vigumu kama kueleza kazi ya kupumua: inaonekana kuwa na hatua mbalimbali za kufuata, kumbe ni kitu cha kawaida kwa mtu aliyezoea, asihitaji kuhangaika afikirie hatua hizo.


title: Sala ya moyo

text: Mitindo ya sala ya moyo ilifundishwa hasa kuanzia karne ya XVI. Kati yake tunayo hii ifuatayo:


title: Sala ya moyo

text: a. kujiandaa


title: Sala ya moyo

text: b. kusoma


title: Sala ya moyo

text: c. kutafakari


title: Sala ya moyo

text: d. kushukuru


title: Sala ya moyo

text: e. kumtolea Mungu kitu


title: Sala ya moyo

text: f. kuomba.


title: Sala ya moyo

text:
a. Mwanzo
kujiandaa: kumfikiria Mungu kwa upendo, unyenyekevu na tumaini
kujikumbusha lengo: kuwa rafiki wa Mungu
kusoma kidogo


title: Sala ya moyo

text:
b. Sala yenyewe
kuamini kwamba Mungu yupo
kutafakari somo
kuongea na Mungu kwa upendo au kunyamaza tu mbele yake


title: Sala ya moyo

text:
c. Mwisho
shukrani kwa neema zote
kumtolea Mungu nguvu zetu katika kumtumikia
azimio na ombi la nguvu za kulitekeleza


title: Sala ya moyo

text:
a. Mwanzo
kumuamini Mungu na kumuabudu
kumnyenyekea na kutubu
kuomba mwanga wake
Salamu Maria


title: Sala ya moyo

text:
b. Sala yenyewe
mawazo mafupi ya imani kwa kutumia pengine kitabu
mapenzi, yaani unyenyekevu, tumaini, upendo, sikitiko n.k.
maombi: ya mwanga, ya kudumu mpaka mwisho na hasa ya kujaa upendo


title: Sala ya moyo

text:
c. Mwisho
kumshukuru Mungu
kuweka azimio
kuomba neema ya kulitekeleza


title: Sala ya moyo

text: Inafaa tusisitize mambo kadhaa yanavyoweza yakazuia sala ya moyo.


title: Sala ya moyo

text: Sala inadai bidii kwa sababu ni kazi ya kumtafuta Mungu. Lakini nisijikaze mno kiasi cha kujichosha kwa muda mrefu. Utulivu wa roho unasaidia zaidi.


title: Sala ya moyo

text: “Mara nyingi shetani anatushawishi upande huu; asipoweza kufanya tutende mabaya, anatuvuta kutaka tutende mambo makuu kupita uwezo wetu, na kututwisha zaidi na zaidi mpaka tulemewe chini ya mzigo mzito mno” (Vinsenti wa Paulo).


title: Sala ya moyo

text: Nikisema mfululizo sitamuachia Mungu nafasi. Basi niwe tayari kunyamaza akilini na kusikiliza atakayoniambia yeye.


title: Sala ya moyo

text: “Tunapotaka kumuambia Mungu maneno mengi bila ya kumsikiliza, tunapoteza faida kubwa mno na kuwa viziwi” (Teresa wa Yesu). Maneno ya Mungu yanahitaji nafasi kubwa yaweze kujitokeza.


title: Sala ya moyo

text: Nikiri kuwa inaweza ikanitokea kusinzia wakati wa sala. Kama ni hivyo nimnyenyekee Mungu nikikumbuka lawama ya Yesu kwa Petro usiku wa Alhamisi Kuu.


title: Sala ya moyo

text: Lakini nikiona inanitokea mara nyingi ni lazima nijitahidi zaidi kwa kubadili mtindo wa sala au namna ya kukaa au muda wake. Pengine nahitaji kutibiwa tu.


title: Sala ya moyo

text: Nijihadhari sana na kishawishi hicho ambacho Shetani anataka niache sala au niifupishe.


title: Sala ya moyo

text: Kumbe nikistahimili Mungu ameniandalia neema na anaweza kunimulika kwa mwanga wake.


title: Sala ya moyo

text: Nikiwa na nia ya kumpenda na kumpendeza kuliko nafsi yangu, itakuwa rahisi kudumu katika sala.


title: Sala ya moyo

text: Mungu anachukia kabisa kilema hicho cha Kishetani. Kujisifia neema zake ni sawa na kukufuru. Kujipongeza ni sawa na kusema uongo.


title: Sala ya moyo

text: Nipokee neema za Mungu kwa unyenyekevu na kwa mikono miwili. Nikizitumia kwa faida yangu, nisishangae akininyang’anya.


title: Sala ya moyo

text: Sala ya moyo inatakiwa kuwa kilele cha bidii zangu zote za kumtafuta Mungu.


title: Sala ya moyo

text: Vilevile nikitoka kwenye sala nisimuache bali niende naye kwenye shughuli.


title: Sala ya moyo

text: Hivyo sala ya moyo itapenya maisha yote kwa kuniangazia namna ya kumtumikia Mungu.


title: Sala ya moyo

text: Naweza nikafikiri kuwa sala ya moyo iliyofanikiwa ni ile yenye mawazo mazuri, kumbe sivyo.


title: Sala ya moyo

text: Naweza nikaona nimeshindwa kwa sababu ilinibidi nijitahidi mno kukusanya mawazo, kumbe baadaye, wakati wa shughuli, huwa namkumbuka Mungu na kuelewa kwa urahisi ninavyoweza kumtumikia.


title: Sala ya moyo

text: Hapo nitambue kwamba nimesali vizuri.


title: Sala ya moyo

text:
Vipimo vitatu vya sala ya moyo ni hivi vifuatavyo:
1. Urahisi wa kumkumbuka Mungu saa zote.
2. Utekelezaji wa wajibu kwa upendo mkubwa.
3. Utayari wa kutumia nafasi za kujikatalia na kumsaidia jirani.


title: Sala ya moyo

text: Nikipima sala yangu na kuona sijaendelea vya kutosha, nisikate tamaa, bali nijitahidi zaidi kwa kuwa ndiyo njia ya kujipatia neema nyingi zaidi.


title: Sala ya moyo

text: Mungu hamuachi mtu anayefanya bidii katika kusali na kutenda mema. Malipo yake yanapita tumaini lolote.


title: Sacrosanctum Concilium

text: Sacrosanctum Concilium (Kilat. "Mtaguguso (au: mkutano) mtakatifu") ni jina fupi la hati ya Mtaguso wa pili wa Vatikano inayohusu liturujia au utaratibu wa ibada katika kanisa katoliki.


title: Sacrosanctum Concilium

text: "Sacrosanctum Concilium" ni maneno mawili ya kwanza ya hati hiyo iliyotolewa kwa lugha ya Kilatini.


title: Sacrosanctum Concilium

text: Azimio hili lilipitishwa kwenye kikao cha pili cha mtaguso na maaskofu na makasisi 2147 kati ya waliohudhuria wakati 4 tu waliipinga, halafu Papa Paulo VI aliitangaza kama mafundisho ya kanisa tarehe 4 Desemba 1963. Hutazamwa kuwa kati ya hati muhimu zaidi za mtaguso.


title: Sacrosanctum Concilium

text:
Ilileta mabadiliko makuu katika ibada za kanisa katoliki, hasa matumizi ya lugha za kawaida za watu katika ibada badala ya Kilatini kama lugha kwa nchi zote.
Lengo la hati hiyo ni kufanya kwanza mapadri, halafu Wakristo wengine pia waelewe na kutimiza liturujia ili kwa njia yake wamtukuze kweli Mungu na kufaidika Kiroho.


title: Sacrosanctum Concilium

text: Mabadiliko haya yaliandaliwa kwa muda mrefu na mapapa mbalimbali wakati wa karne ya 20 hasa na kamati iliyopewa wajibu huu na Papa Pius XII kuanzia 1959.


title: Sacrosanctum Concilium

text: Kikwazo kikuu kilionekana katika matumizi ya lugha ya Kilatini iliyokuwa tayari lugha ya kihistoria bila wasemaji kama lugha ya kwanza. Kwa hiyo walikuwa hasa wasomi pekee walioweza kuelewa masomo na mengineyo ya liturujia. Watu wa kawaida mara nyingi walikuwa watazamaji tu wa matendo ya ibada. Bila ya kupata mafundisho ya kutosha wala sakramenti ya ekaristi, Wakristo wa Magharibi walijitungia ibada zao badala ya kutegemea liturujia ya Kanisa.


title: Sacrosanctum Concilium

text: Huko Mashariki hali ilikuwa tofauti kabisa: ndiyo sababu hati hiyo inahusu liturujia ya Roma tu, isipokuwa misingi ya liturujia yoyote na mengineyo yanayofaa kokote.


title: Sacrosanctum Concilium

text: Sura hii inahusu kanuni za jumla kwa urekebisho na ustawishaji wa liturujia.


title: Sacrosanctum Concilium

text: Kwanza inaeleza undani na umuhimu wake, halafu inasisitiza haja ya malezi ya kiliturujia kuanzia seminari na nyumba za kitawa ambapo maisha yote yafuate roho ya liturujia na masomo yote yafundishwe kwa kuonyesha uhusiano wake na liturujia ambayo ihesabiwe kati ya masomo muhimu zaidi na kufundishwa na wataalamu. Hivyo waamini wote watasaidiwa kuchota roho halisi ya Kikristo katika chemchemi hiyo ya kwanza na ya lazima; pia wataweza kushiriki ibada kwa jinsi iliyo haki na wajibu wao.


title: Sacrosanctum Concilium

text: Baadaye tu yanaagizwa marekebisho ya jumla ya liturujia na vitabu vyake vyote; msingi wake ni kwamba liturujia, mbali ya mambo yaliyoagizwa na Bwana Yesu, ina mengi yaliyopangwa na Kanisa lenyewe katika historia yake kulingana na mahali na nyakati mbalimbali. Kwa hiyo mara kwa mara linaweza na kupaswa kuyapanga upya kwa manufaa ya waamini.


title: Sacrosanctum Concilium

text: Kwa kuwa liturujia ni kazi ya Kanisa lote, inaratibiwa na uongozi wake tu: wengine wasithubutu kubadilisha lolote wanapofanya ibada zake.


title: Sacrosanctum Concilium

text: Hata uongozi wa Kanisa usirekebishe vitabu harakaharaka na pasipo lazima, bali uhakikishe kwamba mapya yanalingana na ya zamani.


title: Sacrosanctum Concilium

text: Kwa namna ya pekee ni lazima neno la Mungu katika liturujia liheshimiwe linavyostahili, tena lionjwe kama ilivyokuwa mwanzoni mwa Kanisa.


title: Sacrosanctum Concilium

text: Maagizo mengine yanatokana na hali ya kijumuia ya liturujia, yaani kwamba ibada zake si za binafsi, bali ni za Kanisa lote, na kila mmoja anahusika namna yake kama mwamini wa kawaida au kama mwenye daraja au huduma fulani. Hivyo ipendelewe ibada ya pamoja ambapo kila mmoja ashike nafasi yake na kulingana vizuri na wengine wanaoshika nafasi zao.


title: Sacrosanctum Concilium

text: Maagizo mengine yanazingatia faida ya waamini upande wa imani ikiwa ni pamoja na kujifunza undani wake.


title: Sacrosanctum Concilium

text: Kwa ajili hiyo mtaguso huo umeamua ibada zieleweke kwa urahisi, mapadri watoe hotuba na mawaidha mbalimbali wakati wa ibada, pia ziruhusiwe lugha hai za watu ingawa Kilatini kinabaki lugha rasmi ya madhehebu ya Kanisa la Magharibi na waamini wake wote wanatarajiwa kujua kuitikia na kuimba kwa Kilatini wakati wa Misa.


title: Sacrosanctum Concilium

text: Mbali ya lugha, mtaguso umekubali yafanyike marekebisho mengine ili kupokea katika liturujia ya Roma utamaduni wa makabila yoyote mradi usipingane na imani. Utamadunisho huo ufanyike chini ya Baraza la Maaskofu na kukubaliwa na Roma.


title: Sacrosanctum Concilium

text: Mwisho wa sura hiyo unasisitiza umuhimu wa watu kushiriki liturujia ya askofu katika Kanisa kuu na ile ya parokia ili waamini wajisikie kweli Kanisa moja.


title: Sacrosanctum Concilium

text: Ili kustawisha liturujia mtaguso umeagiza ziwepo kamati maalumu kitaifa na kijimbo.


title: Sacrosanctum Concilium

text: Ili kutekeleza yaliyosemwa hapo juu, sura ya pili inaagiza namna ya kurekebisha madhehebu ya Misa, sura ya tatu inafanya vilevile kuhusu sakramenti nyingine na visakramenti, na sura ya nne kuhusu Sala ya Kanisa.


title: Sacrosanctum Concilium

text: Kufikia miaka ya 90 vitabu hivyo vyote vilikuwa tayari vimerekebishwa: katika kuvitumia ni muhimu kujisomea utangulizi wake.


title: Sacrosanctum Concilium

text: Sura ya tano inarekebisha mwaka wa Kanisa kusudi mpango wake ueleweke zaidi bila ya kujaa mno sikukuu za watakatifu: hasa siku ya Bwana na vipindi maalumu vya mwaka vipate nafasi vinavyostahili.


title: Sacrosanctum Concilium

text: Sura mbili za mwisho zinahusu muziki na sanaa takatifu ili liturujia ipendeze kwa uzuri wake, iinue roho kwa Mungu na kuwa kielelezo cha ile ya mbinguni. Hivyo vipawa mbalimbali vya binadamu vitumike kumtukuza Mungu.


title: Sacrosanctum Concilium

text: Hayo yameelezwa baada ya vitabu kwa sababu hivyo vina neno la Mungu na maitikio ya watu kwa neno hilo lenye kuwatakasa.


title: Sacrosanctum Concilium

text: Vilevile muziki unaelezwa kabla ya sanaa nyingine kwa sababu unaambatana na maneno matakatifu.


title: Sacrosanctum Concilium

text: Mtaguso umesisitiza umuhimu wa kuimba katika liturujia, ukiagiza malezi kwa ajili hiyo, uundaji wa kwaya, utungaji wa nyimbo ambazo zichote hasa katika vitabu vya Biblia na liturujia.


title: Sacrosanctum Concilium

text: Kuhusu aina za muziki mtaguso umekubali aina yoyote inayoweza kulingana na utakatifu wa ibada; vilevile umeruhusu ala mbalimbali za kufaa.


title: Sacrosanctum Concilium

text: Hata hivyo liturujia ya Roma inapendelea muziki wa Kigregori na kinanda cha mabomba.


title: Sacrosanctum Concilium

text: Sanaa nyingine pia zinaheshimiwa na kutumiwa na Kanisa kwa ujenzi, mapambo, vifaa na picha takatifu. Kadiri ya mahali na nyakati limekubali mitindo mbalimbali mradi ilingane na imani, maadili na ibada ya Kikristo.


title: Sacrosanctum Concilium

text: Mtaguso umeagiza maaskofu hasa wajitahidi kudumisha msimamo huo na uzuri wa yote yanayohusu liturujia, kwa kuelimisha wanasanaa na makleri.


title: Lumen Gentium

text: Lumen Gentium (katika Kilatini maana yake ni "Mwanga wa Mataifa") ni jina fupi la hati ya kidogma ya Mtaguso wa pili wa Vatikano inayohusu fumbo la Kanisa katika imani ya Kikatoliki.


title: Lumen Gentium

text: "Lumen Gentium" ni maneno mawili ya kwanza ya hati hiyo iliyotolewa kwa lugha ya Kilatini.


title: Lumen Gentium

text: Maaskofu na mapadri 2151 kati ya waliohudhuria mtaguso huo walikubali hati hiyo wakati 5 tu waliipinga, halafu Papa Paulo VI aliitangaza kwa Kanisa Katoliki tarehe 21 Novemba 1964.


title: Lumen Gentium

text: Hutazamwa kuwa hati muhimu kuliko zote za mtaguso huo, ikijumlisha mafundisho ya kikatoliki ya miaka 2,000.


title: Lumen Gentium

text: Mkazo wa hati hiyo ni mafundisho juu ya kanisa kuwa fumbo la "mwili wa Kristo" duniani na pia kuwa "taifa la Mungu safarini".


title: Lumen Gentium

text: Inakazia tabia ya kiroho ya Kanisa kuliko umbo lake kama taasisi yenye mfumo wa kiutawala.


title: Lumen Gentium

text: Kwa maneno ya Papa Paulo VI imejibu swali: “Kanisa, unasemaje juu yako?”.


title: Lumen Gentium

text: Sura ya kwanza inafafanua fumbo la Kanisa ambalo, kama sakramenti, lina mawili yasiyotenganika: kwa nje linaonekana kwa namna fulani, na kwa ndani mna neema isiyoonekana inayoletwa na yale yanayoonekana. Basi, ndani ya Kanisa la watu Mungu anaishi na kufanya kazi.


title: Lumen Gentium

text: Kwa hiyo hati inaanza kwa kueleza jinsi Baba, Mwana na Roho Mtakatifu wanavyohusika na Kanisa.


title: Lumen Gentium

text: Halafu unaonyesha kuwa Kanisa ni mwanzo wa ufalme wa Mungu, nalo linafananishwa na kundi la kondoo, shamba, jengo na hekalu la Mungu au bibiarusi anayeungana na Bwanaarusi wake kuwa mwili mmoja, yaani mwili wa Kristo: ndio ukweli wenyewe wa Kanisa.


title: Lumen Gentium

text: Baada ya kuona ukweli huo wa ndani, sura ya pili inaelekea kutazama watu wanavyohusika na fumbo la Kanisa.


title: Lumen Gentium

text: Kuanzia Agano la Kale Mungu hakupenda kuokoa watu mmojammoja bali aliwaunganisha wawe taifa lake lenye kujua ukweli na kumtumikia kitakatifu.


title: Lumen Gentium

text: Katika taifa hilo wote wamejaliwa ukuhani unaotumika katika adhimisho la sakramenti, na unabii wenye karama mbalimbali.


title: Lumen Gentium

text: Katika taifa hilo watu wote wanapaswa kuingia bila ya ubaguzi ili wawe kitu kimoja.


title: Lumen Gentium

text: Ndiyo maana ya jina “Katoliki”: la mahali pote na nyakati zote.


title: Lumen Gentium

text: Watu wote wanahusiana na Kanisa, ila kwa namna mbalimbali.


title: Lumen Gentium

text: Kwanza wapo Wakatoliki, yaani waliojiunga nalo kikamilifu kwa kumkubali Roho Mtakatifu na miundo yote ya Kanisa.


title: Lumen Gentium

text: Halafu wapo Wakristo wa madhehebu mengine waliokwishabatizwa na hivyo wameungana nalo ingawa si kikamilifu, kwa sababu hawakubali baadhi ya mafundisho na miundo yake.


title: Lumen Gentium

text: Hatimaye wapo watu wengine pia, wenye dini mbalimbali au wasio na dini, ambao wote wanaitwa na Mungu wajiunge na Kanisa kwa kuwa linahitajika kwa wokovu, ingawa Mungu anaweza kuwaokoa wenye nia njema wasiopata habari njema.


title: Lumen Gentium

text: Bila ya shaka kwa mtazamo wa mtaguso hali ya Wakatoliki ni bora zaidi, lakini hao wanapaswa kuwajibika zaidi na kuwashirikisha wengine wote ili kuwaokoa kutoka udanganyifu wa shetani na ulimwengu.


title: Lumen Gentium

text: Ndiyo maana ya kazi ya kimisionari ambayo imeagizwa na Yesu na ni wajibu wa kila Mkristo.


title: Lumen Gentium

text: Sura ya tatu inatoa mafundisho muhimu, tena mapya, kuhusu muundo wa uongozi wa Kanisa, hasa uaskofu.


title: Lumen Gentium

text: Ni kwamba mtaguso wa kwanza wa Vatikano (1869-1870) ulifundisha sana kuhusu papa lakini haukupata nafasi ya kutoa hati juu ya maaskofu iliyopangwa itafuata: hiyo ni kwa sababu mtaguso ulisambaratika jeshi la Italia lilipoteka Roma tarehe 20 Septemba 1870.


title: Lumen Gentium

text: Hivyo mtaguso wa pili wa Vatikano ulikusudia kukamilisha kazi hiyo.


title: Lumen Gentium

text: Hasa umefundisha kwamba kama vile mitume walivyokuwa kundi moja na Petro na chini yake, maaskofu wote ni kundi moja na papa wa Roma na chini yake.


title: Lumen Gentium

text: Kwa mpango wa Mungu kundi hilo ni la kudumu, maaskofu wakiwa waandamizi halisi wa mitume, na papa mwandamizi halisi wa Petro, mkuu wao.


title: Lumen Gentium

text: Kwa namna ya pekee mtaguso umefundisha kuwa ibada ya kumweka wakfu askofu ni ngazi ya juu kabisa ya sakramenti ya daraja inayompa uwezo mpya, si baraka fulani tu ambayo padri anapewa afanye kazi ya juu (kama wengine walivyodhani awali).


title: Lumen Gentium

text: Hivyo uaskofu unatia alama isiyofutika milele.


title: Lumen Gentium

text: Kutokana na fundisho hilo, mtaguso umesisitiza kila mara umuhimu wa maaskofu katika maisha yote ya Kanisa.


title: Lumen Gentium

text: Lakini mtaguso umesisitiza pia umoja wa maaskofu, ukidai kila mmojawao afanye kazi yake akishirikiana na kundi lote na achangie ustawi wa Kanisa zima, si jimbo lake tu.


title: Lumen Gentium

text: Katika hilo askofu ndiye nguzo ya umoja wa waamini wake wao kwa wao tena kati yao na waamini wote duniani: hivyo linafanya jumuia ya kijimbo istahili kuitwa Kanisa, kwa kuwa ndani yake Kanisa lote limo kweli.


title: Lumen Gentium

text: Kwa msingi huo askofu anawakilisha Kanisa lake maalumu katika Kanisa Katoliki, na kulifundisha, kulitakasa na kuliongoza kwa msaada wa mapadri wake na wa mashemasi, ambao wote wanashiriki ukuhani wake mkuu.


title: Lumen Gentium

text: Mwishoni mwa sura hiyo Kanisa la Magharibi linaruhusu urudishwe ushemasi wa kudumu ambao uweze kutolewa kwa wanaume wenye ndoa pia.


title: Lumen Gentium

text: Mara baada ya sura inayohusu wale wachache waliopata daraja takatifu (wanaoitwa makleri), inafuata sura juu ya Wakristo wa kawaida (wanaoitwa walei).


title: Lumen Gentium

text: Kwa karne nyingi hao walibaki kama wasikilizaji na watazamaji tu katika ibada na katika maisha yote ya Kanisa, lakini kuanzia karne XIX utume wao ulianza kuamka upya.


title: Lumen Gentium

text: Mtaguso umesisitiza kwa nguvu wajibu na haki yao ya kutumia neema na vipaji walivyojaliwa na Mungu kwa ujenzi wa taifa lake na kwa wokovu wa ulimwengu.


title: Lumen Gentium

text: Msingi wake ni ubatizo uliowafanya manabii, makuhani na wafalme; hivyo wamejaliwa huduma na karama mbalimbali ambazo wachungaji wanapaswa kuziheshimu wakiwaachia uhuru na nafasi katika utendaji.


title: Lumen Gentium

text: Kwa namna ya pekee ni juu yao kulenga utawala wa Mungu kwa kushughulikia malimwengu.


title: Lumen Gentium

text: Baada ya kuona hayo makundi mawili ya waamini, wanaotofautiana kwa alama walizotiwa rohoni na ubatizo na kipaimara tu, au na daraja takatifu pia, sura ya tano inahusu wito unaowaunganisha wote, yaani kupata utakatifu.


title: Lumen Gentium

text: Karne za nyuma wengi walidhani hiyo ni kazi ya watawa tu, waliojichagulia “hali ya ukamilifu”, au sanasana mapadri, kutokana na ukuu wa huduma zao.


title: Lumen Gentium

text: Kumbe sivyo: Wakristo wote wanapaswa kulenga utakatifu, kila mmoja kadiri ya wito wake maalumu na hali yake maishani.


title: Lumen Gentium

text: Hati inaorodhesha aina mbalimbali za waamini na jinsi kila moja ilivyo na njia yake; halafu inakumbusha njia mbili bora za kufikia utakatifu, yaani kifodini na mashauri ya Kiinjili: kwa maisha na kifo chao wafiadini na watawa wanahimiza Wakristo wote kutafuta ukamilifu wa upendo.


title: Lumen Gentium

text: Kufuatana na yaliyotangulia, ni rahisi kuelewa kwa nini sura hii inazungumzia watawa.


title: Lumen Gentium

text: Hao hawahusiki na uongozi wa Kanisa (isipokuwa kama wamepata pia daraja takatifu), ila wanahusika moja kwa moja na utakatifu na uhai wake.


title: Lumen Gentium

text: Si kundi la tatu kati ya makleri na walei, bali ni walei au makleri waliojifunga kulenga utakatifu kwa kushika mashauri ya Kiinjili, yaani useja mtakatifu, ufukara na utiifu.


title: Lumen Gentium

text: Mtaguso umesisitiza umuhimu wa mtindo huo wa maisha, na kwamba asili yake ni katika maneno na mifano ya Yesu Kristo: utawa hautokani na historia ya Kanisa tu, bali upo na ni lazima uwepo kwa mpango wa Mungu.


title: Lumen Gentium

text: Hivyo uongozi wa Kanisa unapaswa kuuratibu na kuudumisha katika mitindo yake mingi.


title: Lumen Gentium

text: Mtawa amewekwa wakfu kwa ubatizo, halafu anaimarisha hali hiyo kwa nadhiri ili achume kwa wingi zaidi matunda ya neema akiondoa mapingamizi yoyote yanayoweza kumzuia maishani.


title: Lumen Gentium

text: Baada ya kuwaongelea watawa, wanaoshuhudia kwa namna ya pekee ulimwengu mpya ambapo hapana ndoa, sura ya saba inakuja kufundisha kuwa Kanisa lote hapa duniani liko safarini kuelekea mbinguni, huku likiwa na umoja na watakatifu.


title: Lumen Gentium

text: Sura hiyo inasisitiza tena imani ya Kikatoliki kuhusu mambo ya mwisho ikiwahimiza waamini watazame juu na kuzingatia mifano bora ya wale waliokwishafikia heri ya milele.


title: Lumen Gentium

text: Hao wanastahili kuheshimiwa na kuombwa waombee wenzao wa duniani, mradi yaepwe makosa mbalimbali yaliyowahi kujitokeza huku na huku.


title: Lumen Gentium

text: Daima ionekane wazi kuwa Wakristo wanamuabudu Mungu tu na kwamba wakiheshimu watakatifu ni kwa sababu ni marafiki wa Mungu na wafuasi hodari wa Mwanae.


title: Lumen Gentium

text: Waheshimiwe sio tu ili kupata msaada fulani, bali hasa kwa kufuata mifano yao ili kuwafikia katika liturujia ya mbinguni na kuwaabudu Mungu na Mwanakondoo.


title: Lumen Gentium

text: Mwishoni mwa hati hii yanapatikana mafundisho kuhusu Bikira Maria, akiwa ni mkuu wa watakatifu na mfano wa Kanisa lote.


title: Lumen Gentium

text: Baada ya mabishano makali kati ya washiriki wa mtaguso, wingi wa kura ulikataa kutoa hati maalumu juu ya Maria peke yake, kwa kuwa hawezi kueleweka nje ya fumbo la Kristo na la Kanisa.


title: Lumen Gentium

text: Hivyo mafundisho hayo yamepangwa katika sura ya nane ya hati hii.


title: Lumen Gentium

text: Hayana nia ya kuamua mabishano kati ya wanateolojia, wala ya kufundisha mapya, bali kupanga upya mafundisho ya Maandiko matakatifu na ya Mapokeo.


title: Lumen Gentium

text: Baada ya kumsifu sana bikira huyo, mtaguso umesisitiza juu yake pia kuwa Kristo ndiye mshenga pekee kati ya Mungu na watu, hivyo haiwezekani kumlinganisha Maria na yeye kama walivyowahi kufanya baadhi ya waamini.


title: Lumen Gentium

text: Mchango wake kwa ukombozi wetu ulitokana na ukombozi ulioletwa na Yesu, tena ni kushiriki kazi yake tu.


title: Lumen Gentium

text: Hivyo Maria azidi kuigwa na kuheshimiwa kwa namna ya pekee, hasa kwa njia ya liturujia, lakini kwa kukwepa neno lolote ambalo linapita kiasi au kumweka pembeni Kristo.


title: Lumen Gentium

text: Wazo kuu la hati hii kuhusu Kanisa ni kwamba lenyewe hasa ni ushirika wa Mungu nafsi tatu na watu, ni ushirika wa watakatifu wa duniani, toharani na mbinguni, ni ushirika wa waamini wa aina mbalimbali, kama vile wenye daraja na walei, au watawa na wenzao wote.


title: Lumen Gentium

text: Ushirika huo unatakiwa kuonekana wazi katika maisha ya Kanisa katika ngazi zote; hivyo litaonekana lilivyo kweli, yaani ishara na chombo cha kuwaunganisha watu wote katika umoja wa Utatu mtakatifu.


title: Dei Verbum

text: Dei Verbum (katika Kilatini maana yake ni "Neno la Mungu") ni jina fupi la hati ya kidogma ya Mtaguso wa pili wa Vatikano kuhusu ufunuo wa Mungu katika imani ya Kanisa Katoliki.


title: Dei Verbum

text: "Dei Verbum" ni maneno mawili ya kwanza ya hati hiyo iliyotolewa kwa lugha ya Kilatini.


title: Dei Verbum

text: Maaskofu na makasisi 2344 kati ya waliohudhuria mtaguso huo walikubali hati hiyo wakati 6 tu waliipinga, halafu Papa Paulo VI aliitangaza kama mafundisho ya kanisa tarehe 18 Novemba 1965. Hutazamwa kuwa kati ya hati muhimu zaidi za mtaguso.


title: Dei Verbum

text: Mkazo wa hati hiyo ni mafundisho juu ya ufunuo wa Mungu katika Historia ya Wokovu ya Agano la Kale na Agano Jipya, ambao ulikamilishwa na Yesu Kristo na kukabidhiwa kwa Kanisa ili liutunze katika mapokeo yake, liufafanue kwa mamlaka ya maaskofu (Ualimu wa kanisa) kwa kutegemea hasa Maandiko matakatifu ambayo yanatakiwa kushika tena nafasi inayostahili katika maisha ya Wakristo wote.


title: Dei Verbum

text: Katika Kanisa Katoliki tangu zamani sana zilisisitizwa liturujia na sakramenti.


title: Dei Verbum

text: Ibada hizi ziliendeshwa hasa kwa Kilatini hata baada ya lugha hiyo kufa katika karne za kati.


title: Dei Verbum

text: Hivyo waamini walikuwa hawaelewi masomo ya Biblia kwa kukosa tafsiri yake katika lugha zao.


title: Dei Verbum

text: Kuanzia karne XII tafsiri za Biblia zilianza kupatikana kwa juhudi za watu ambao kwa kawaida hawakukubaliwa na maaskofu wa kanisa kwa jinsi walivyojaribu kuifafanua kinyume cha mapokeo.


title: Dei Verbum

text: Baadaye ulipobuniwa uchapishaji huko Ulaya walikuwa hasa wataalamu wa Kiprotestanti kama Martin Luther waliotunga tafsiri zilizosambazwa kote, wakati uongozi wa Kanisa Katoliki haukukubali usahihi wa kazi hiyo, hivyo Biblia ikazidi kubaki pembeni mwa maisha ya Wakatoliki wengi.


title: Dei Verbum

text: Hivyo kabla ya Mtaguso wa pili wa Vatikano Wakatoliki kwa jumla badala ya kuipenda Biblia walikuwa wakiogopa kupotoshwa nayo kadiri ya onyo la 2Pet 3:16.


title: Dei Verbum

text: Kumbe hati hiyo ilipotolewa baada ya majadiliano na marekebisho mengi imelirudishia Kanisa lote Maandiko Matakatifu.


title: Dei Verbum

text: Baada ya hapo Wakatoliki wataalamu wa Biblia wamefanya kazi kubwa sawa na wenzao Waprotestanti.


title: Dei Verbum

text: Waseminari na watawa wengi wamefundishwa sana Neno la Mungu, na hata walei wameanza kulifurahia.


title: Dei Verbum

text: Matunda yake yamepatikana tayari katika uzima mpya unaoonekana katika mifumo ya Kiroho, vyama na jumuia mbalimbali.


title: Dei Verbum

text: Baada ya dibaji, inayotamka nia ya kufuata nyayo za mitaguso iliyotangulia, sura ya kwanza inahusu ufunuo wa Mungu.


title: Dei Verbum

text: Ni kwamba haiwezekani kuelewa Biblia mbali na Historia ya Wokovu, kwa sababu si kitabu kilichoandikwa leo kwa ajili ya msomaji binafsi, bali kilipatikana zamani Mungu alipojifunua hatua kwa hatua kwa taifa zima la Israeli.


title: Dei Verbum

text: Sura ya pili inafundisha jinsi ufunuo huo, uliokamilika zamani za Yesu, unavyowafikia watu wa leo, yaani kwa njia ya Mapokeo ya Mitume yakiwa na Maandiko Matakatifu ambayo kwa pamoja ni hazina takatifu ya Neno la Mungu, si chemchemi mbili tofauti.


title: Dei Verbum

text: Hazina hiyo imekabidhiwa kwa Kanisa ambalo linaweza kuifafanua rasmi kwa njia ya Ualimu wake.


title: Dei Verbum

text: Basi, Mapokeo Matakatifu, Maandiko Matakatifu na Ualimu wa Kanisa yameshikamana na kuunganika kiasi kwamba moja haliwezi kusimama bila ya mengine.


title: Dei Verbum

text: Baada tu ya kuelewa hayo inawezekana kukabili Biblia yenyewe kwa kuzingatia jinsi Roho Mtakatifu alivyovuviwa juu ya watunzi wake.


title: Dei Verbum

text: Hao walifanya kazi kama waandishi wowote, lakini vitabu vilivyopatikana vinafundisha tu kwa hakika na bila ya kosa ule ukweli ambao Mungu alitaka uandikwe kwa wokovu wetu.


title: Dei Verbum

text: Mtaguso ulisistiza kuwa lengo la Biblia si kufundisha ukweli wowote (k.mf. wa sayansi) bali ule unaohusu wokovu: katika hilo haiwezi kukosea.


title: Dei Verbum

text: Ni kwamba Biblia mwandishi wake hasa ni Mungu, lakini yeye alijieleza kwa njia ya watu, tena kwa namna ya kibinadamu.


title: Dei Verbum

text: Basi, mtu akitaka kumuelewa anapaswa kuelewa kwanza watunzi wa Maandiko matakatifu walitaka kusema nini, akizingatia pia mitindo ya uandishi waliyoitumia.


title: Dei Verbum

text: Utaalamu huo ni muhimu ingawa hautoshi, kwa sababu ni lazima bado kuzingatia umoja wa Biblia nzima, Mapokeo ya Kanisa na kweli za imani.


title: Dei Verbum

text: Baada ya kuona habari za Biblia kwa jumla, sura ya nne inaeleza umuhimu wa Agano la Kale kwa Wakristo pia, kwa kuwa linashikamana na Agano Jipya kama kitabu kimoja ambacho pande zake mbili zinahitajiana.


title: Dei Verbum

text: Sura ya tano inaeleza juu ya Agano Jipya: kwanza ubora wake unaozidi vitabu vya Agano la Kale; halafu asili ya Kitume ya Injili nne ambazo tena zinapita hata Maandiko mengine ya Agano Jipya; mwishowe hakika ya kihistoria ya Injili hizo.


title: Dei Verbum

text: Hati hii imepokea pia mtazamo mpya uliosema Wainjili waliandika historia ya Yesu kwa kuchagua baadhi ya habari walizokuwanazo juu yake, kufupisha nyingine na kueleza upya nyingine kadiri ya mazingira, wakidumisha namna ya kuhubiri kwa lengo la kufanya wasomaji waweze kuamini, lakini bila ya kupotosha ukweli.


title: Dei Verbum

text: Habari zenyewe ziliwaelea kwa mwanga wa Roho Mtakatifu aliyelifikia Kanisa baada ya Kristo kufufuka ili kuliongoza kwenye ukweli wote.


title: Dei Verbum

text: Hatimaye sura ya sita inatoa maagizo kuhusu Maandiko Matakatifu katika maisha ya Kanisa.


title: Dei Verbum

text: Kwanza ziwepo juhudi mpya ili wote wapate lishe katika meza ya Neno la Mungu ambalo ni hai na lina nguvu.


title: Dei Verbum

text: Pia juhudi zifanyike ili waamini wapate Maandiko hayo katika lugha zao.


title: Dei Verbum

text: Wataalamu pamoja na kuyatafsiri wayafafanue na kuelimisha wengine.


title: Dei Verbum

text: Wale wote wanaotoa mafundisho ya imani katika ngazi zozote washikamane na Maandiko kwa kuyasoma pamoja na kusali ili Biblia iwe kiini cha mafundisho yao.


title: Dei Verbum

text: Waamini wote, hasa watawa, wanahimizwa kuisoma sana kwa sababu kutoijua ni sawa na kutomfahamu Kristo.


title: Gaudium et Spes

text: Hati hiyo, ndefu kuliko zote za Mtaguso wa pili wa Vatikano, inaitwa ya kichungaji kwa sababu inataka kutazama mambo kwa lengo la kuongoza maisha ya watu.


title: Gaudium et Spes

text: Ilitolewa siku ya mwisho ya mtaguso huo (8 Desemba 1965) kwa kura 2307 dhidi ya 75 za maaskofu na makasisi waliokuwepo.


title: Gaudium et Spes

text: Kama kawaida ya hati za Kanisa Katoliki, jina lake rasmi Gaudium et Spes linatokana na maneno ya kwanza katika lugha asili (Kilatini); tafsiri yake ni "Furaha na Matumaini".


title: Gaudium et Spes

text: Sehemu yake ya kwanza inaweka misingi ya imani, na sehemu ya pili inaonyesha msimamo wa Kanisa Katoliki kuhusu ulimwengu wa leo.


title: Gaudium et Spes

text: Kichwa kinasema wazi kuwa hati hiyo inahusu “Kanisa katika ulimwengu wa kisasa”, kwa kuwa Wakristo wanapaswa daima kuishi na kutenda “leo”, huku wakijua vizuri mambo yalivyo, wakitambua ishara za nyakati zijazo ili waone njia za kufaa kwa wokovu wa ulimwengu.


title: Gaudium et Spes

text: Bila ya shaka imepita miaka mingi tangu hati iandikwe, hivyo yameshatokea mabadiliko mengi, yaliyochunguzwa kwa makini na mapapa na sinodi mbalimbali waliojitahidi kutekeleza mafundisho ya mtaguso.


title: Gaudium et Spes

text: Ingawa baadhi ya mambo leo yanaonekana tofauti kidogo, hati hiyo inabaki muhimu: kwanza kwa mtazamo wake wa jumla, pili kwa mtindo wa kuwaelekeza watu katika mambo ya kawaida yanayowahusu maishani, tatu kwa mafundisho ya msingi yasiyoweza kubadilika, nne kwa kuwa misimamo mbalimbali inafaa mpaka leo.


title: Gaudium et Spes

text: Jambo kuu ni kwamba Kanisa halijioni tena mbali na ulimwengu, wala dhidi ya ulimwengu, bali ndani ya ulimwengu.


title: Gaudium et Spes

text: Wakristo wanasafiri duniani pamoja na binadamu wenzao, wakishirikiana nao katika yale yote yasiyopingana na imani na maadili ya Kikristo.


title: Gaudium et Spes

text: Hasa walei, ambao idadi yao ni karibu sawa na idadi ya wanakanisa wote, wanapaswa kuishi ulimwenguni kama chachu mpaka donge lote liumuke.


title: Gaudium et Spes

text: Basi, Kanisa linajisikia kuhusika kabisa na maisha ya watu wote, hasa mafukara.


title: Gaudium et Spes

text: Ndiyo maana maneno ya kwanza ya hati hiyo yanasema kuwa “furaha na matumaini, huzuni na mafadhaiko ya watu ni pia ya wanafunzi ya Kristo”.


title: Gaudium et Spes

text: Hati hiyo ni ujumbe wa Kanisa kwa watu wote unaotaka kuwasaidia waelewe mambo yanayotukia siku hizi, kwa kuwa katika hayo binadamu anaweza kujipatia maisha bora kweli na halafu uzima wa milele, au kinyume chake anaweza kudanganyika na kupotoka.


title: Gaudium et Spes

text: Siku hizi ugumu wa pekee kwa binadamu ni kwamba mabadiliko ya kila aina yanatokea haraka ajabu, tofauti na zamani: mtu wa kawaida hapati nafasi ya kuyafikiria kwa dhati na kuyachambua.


title: Gaudium et Spes

text: Hivyo hatari yake ni kufuata mkondo au kuongozwa na matukio badala ya kujifanyia mpango wa kumfaa, hata anaweza akafikia hatua ya kushindwa kujielewa ni nani, pamoja na kukosa msimamo maishani na raha moyoni mwake.


title: Gaudium et Spes

text: Basi, anahitaji kuchungwa na kuelekezwa kwa imani na upendo: ndiyo kazi ya Kanisa ambalo lina nafasi nzuri ya kuwatangazia watu majibu ya Injili kwa maswali yanayowakera.


title: Gaudium et Spes

text: Kwa ajili hiyo hati inamuongoza msomaji hatua kwa hatua kufikiria utatanishi wa kisasa katika nadharia, jamii, uchumi na siasa unaomfanya afadhaike, hasa akiona maendeleo hayafaidishi wote na pengine yanatumika dhidi ya binadamu.


title: Gaudium et Spes

text: Hivyo anaweza kutambua kuwa shida zinaanza moyoni mwake, ambamo mna mashindano makali na maswali ya msingi kama vile, “Mtu ni nani? Mateso na kifo vinavyodumu hata wakati huu wa maendeleo makubwa maana yake nini? Mtu ailetee nini jamii na atarajie kupata nini toka kwake? Baada ya maisha haya kutakuwa na nini?”.


title: Gaudium et Spes

text: Mtaguso ulisema jibu ni Yesu Kristo, mwokozi pekee, kiini na lengo la historia yote, msingi hasa usiobadilika; katika mwanga wake ukachunguza fumbo la binadamu na wito wake.


title: Gaudium et Spes

text: Sura hii inaeleza hadhi ya binadamu yeyote: ingawa karibu wote wanakubali kuwa mtu ni kiumbe bora duniani, Kanisa linasisitiza ukweli huo kwa kumuona na kumuita “sura ya Mungu” hata baada ya kuathiriwa na dhambi.


title: Gaudium et Spes

text: Ndio msingi wa heshima anayostahili katika mwili na zaidi katika roho ambayo kwa akili inaweza kujipatia ukweli na hekima, kwa [[dhamiri] inasikia wito wa [[Mungu]], na kwa [[hiari]] inaweza kuuitikia.


title: Gaudium et Spes

text: Lakini Kanisa, pamoja na kusisitiza hiari kama wanavyofanya wengi siku hizi, linahimiza pia kuitumia vizuri, kwa kuwa mwishoni kila mtu atahukumiwa juu ya matumizi ya [[vipawa]] vyake.


title: Gaudium et Spes

text: Baada ya kukabili suala la kifo kwa kutangaza [[habari njema]] ya [[ufufuko]], hati inakabili janga mojawapo la siku hizi, yaani kwamba wengi wanakanusha uwepo wa Mungu au wanaishi bila ya kumjali.


title: Gaudium et Spes

text: Mtaguso ulifikiria hasa [[ukomunisti]] na misimamo mingine ya kupinga na kuzuia [[dini]] zote, lakini badala ya kuilaani tu, umehimiza Wakristo wajadiliane na kushirikiana nayo, pamoja na kutoa ushuhuda wa maisha bora, ukikiri kuwa pengine mifano yao mibaya ndiyo iliyosababisha wengi wakose imani.


title: Gaudium et Spes

text: Mwisho inachorwa taswira ya [[Yesu Kristo]], [[mtu mpya]], ambaye pekee yake anaangaza fumbo la binadamu pamoja na uchungu na kifo.


title: Gaudium et Spes

text: Sura hii inatoa mafundisho kuhusu jamii yanayozingatia mpango wa Mungu wa kuwa watu waishi kwa ushirikiano: kuukamilisha kwa msingi wa [[haki]] ni muhimu kuliko maendeleo ya [[ufundi]] tu.


title: Gaudium et Spes

text: Kwa ajili hiyo kila mtu awajibike kuhusu wenzake wote bila ya kumsahau hata mmoja, akijifanya [[jirani]] wa wenye shida na kujitahidi kustawisha [[usawa]] kwa kutumia nafasi yoyote aliyonayo katika jamii.


title: Gaudium et Spes

text: Maadili ya kibinafsi hayakubaliki, bali wajibu mkuu mmojawapo ni kujihusisha na [[ustawi wa jamii]] na [[mshikamano]] ili wote kwa [[neema]] ya Kristo waishi kijamaa.


title: Gaudium et Spes

text: Sura hii inatoa msimamo kuhusu [[utendaji]] wa binadamu ulimwenguni.


title: Gaudium et Spes

text: Hasa leo ambapo maendeleo ni ya haraka watu wanajiuliza kuhusu maana ya juhudi zao na namna ya kuziendeleza.


title: Gaudium et Spes

text: Ni hakika kuwa Mungu amewaagiza wafanye [[kazi]] na kutawala ulimwengu ili wote wapate hali ya maisha wanayostahili walio sura yake.


title: Gaudium et Spes

text: Wakristo wanapaswa kuwa mstari wa mbele bila ya kudhani eti, Mungu anauonea [[kijicho]] ushindi wowote wa binadamu juu ya maadui wake ([[ujinga]], [[maradhi]] na [[ufukara]]).


title: Gaudium et Spes

text: Kinyume chake ushindi huo unatangaza [[ukuu]] wa Mungu aliyemuumba mtu akiwa na akili nyingi.


title: Gaudium et Spes

text: Lakini binadamu asisahau kuwa ubora wake hautokani na wingi wa vitu anavyojipatia, bali unategemea tunu za kiadili anazostawisha kwa kazi yake, hasa haki na [[udugu]].


title: Gaudium et Spes

text: Shida ni kwamba mara nyingi akishindwa na dhambi anafuata [[ubinafsi]] au [[utaifa]] na kuanzisha miundo ya [[dhuluma]] na [[vita]] hata kutengeneza [[silaha]] za kutosha kuangamizia [[uhai]] wowote duniani.


title: Gaudium et Spes

text: Mbele ya hali hiyo Wakristo wanapaswa kutofuata mitindo ya ulimwengu bali njia ya upendo nyuma ya Kristo, wakiwa tayari kubeba [[msalaba]] wanaotwishwa wale wanaotafuta haki na [[amani]].


title: Gaudium et Spes

text: [[Tumaini]] la [[uzima wa milele]] lisipunguze bidii za kuboresha maisha ya binadamu wa leo, kwa kuwa huyo anaandaliwa hapa duniani kuingia katika [[ufalme wa mbinguni]].


title: Gaudium et Spes

text: Katika utendaji wake mtu ana haki ya kufuata taratibu za [[elimudunia]], [[siasa]] n.k.


title: Gaudium et Spes

text: Imani haiogopi kumuachia nafasi hiyo, kwa kuwa Mungu yuleyule aliyejifunua kwetu kwa imani ameumba pia vitu vyote na kutujalia akili na [[uvumbuzi]].


title: Gaudium et Spes

text: Mtaguso umelaumu mawazo finyu yanayogonganisha imani na [[sayansi]].


title: Gaudium et Spes

text: Sura hii inaeleza yatokanayo na zile zilizotangulia, yaani uhusiano wa Kanisa na ulimwengu.


title: Gaudium et Spes

text: Kanisa likiwa na lengo la milele, linaishi duniani na wanae ni pia raia wa nchi zao.


title: Gaudium et Spes

text: Hivyo linachangia ustawi wa binadamu pamoja na kupokea kwa [[shukrani]] misaada mbalimbali ya walimwengu.


title: Gaudium et Spes

text: Lina ujumbe kwa watu wote kuhusu [[wokovu]], lakini pia kuhusu maisha haya, hasa hadhi na haki za kila mtu.


title: Gaudium et Spes

text: Kwa hiyo, ingawa [[utume]] wa Kanisa ni wa kidini hasa, linashughulikia pia ustawi wa jamii na [[umoja wa mataifa]].


title: Gaudium et Spes

text: Wakristo wasisahau tena majukumu yao ya kidunia, wala wasiyaone hayahusiki na imani.


title: Gaudium et Spes

text: Mojawapo kati ya makwazo makubwa zaidi ya nyakati zetu ni utengano huo kati ya imani na maisha ya Wakristo wengi.


title: Gaudium et Spes

text: Kwa namna ya pekee, walei wanapaswa kushughulikia malimwengu yote kwa mfano wa [[Yesu]] huko [[Nazareti]].


title: Gaudium et Spes

text: Wasisubiri kuagizwa na wachungaji wao, kwa kuwa kuratibu hayo ni kazi ya walei hasa.


title: Gaudium et Spes

text: Mtaguso umekiri tena [[ukosefu]] wa wanakanisa na kuwahimiza kujirekebisha wasije wakazuia [[uenezaji wa Injili]].


title: Gaudium et Spes

text: Vilevile umeshukuru kwa juhudi za watu wowote kwa ajili ya ustawi wa [[familia]], utamaduni, uchumi, jamii, amani na mshikamano wa kimataifa, hata ukakiri Kanisa limefaidika sana na upinzani na dhuluma za maadui wake.


title: Gaudium et Spes

text: Baada ya kumaliza kueleza kwa jumla jinsi Kanisa linavyohusika na wito wa binadamu, hati hii katika sehemu ya pili inakabili masuala kadhaa yaliyo muhimu zaidi kwa watu wa leo.


title: Gaudium et Spes

text: Kati ya hayo sura ya kwanza inafafanua kwanza hadhi ya [[ndoa]] na [[familia]] na namna ya kuzipa nafasi za kufaa, kwa sababu mengine mengi yanategemea hali ya familia.


title: Gaudium et Spes

text: Baada ya kueleza [[utakatifu]] wa ndoa, kwa kuifananisha na hali ya kuwekwa [[wakfu]] kwa njia ya [[sakramenti za kudumu]], mtaguso umeonyesha ubora wa upendo kati ya mume na mke na namna ya kuutekeleza, ukisisitiza unavyoelekea [[uzazi]].


title: Gaudium et Spes

text: Hivyo watu wa ndoa wanapaswa kupanga kwa pamoja mbele ya Mungu na kwa kuzingatia mafundisho ya Kanisa ili wazae kwa [[busara]] na [[ukarimu]].


title: Gaudium et Spes

text: Kwa namna ya pekee inasisitizwa kuwa ni lazima uhai wa binadamu kisha kuanza ulindwe kwa bidii zote: kuua [[mimba]] au mtoto ni maovu ya kutisha.


title: Gaudium et Spes

text: Katika magumu yanayohusu [[uzazi wa mpango]], wanandoa wajitahidi kuwa na kiasi na kufuata [[usafi wa moyo]] jinsi inavyowafaa.


title: Gaudium et Spes

text: Hata jamii nzima inatakiwa kuchangia ustawi wa familia: viongozi watunge [[sheria]] na kufanya mipango kwa ajili hiyo; wanasayansi waendelee kutafuta njia halali za kupanga uzazi; mapadri wafanye juu chini familia ziishe kwa utulivu.


title: Gaudium et Spes

text: Sura hii inafikiria namna za kustawisha utamaduni, yaani zile namna maalumu ambazo binadamu anakabili maisha katika mazingira na nyakati mbalimbali kulingana na orodha ya tunu anazothamini.


title: Gaudium et Spes

text: Tofauti na wanyama, yeye hawezi kufikia hali ya maisha ya kumfaa kweli asipoyafanyia kazi mema yaliyoumbwa na Mungu ndani mwake na kandokando yake.


title: Gaudium et Spes

text: Kila [[kabila]] na kundi la watu lina utajiri wake ambamo binadamu achote ili kujiendeleza na kuwaendeleza wenzake.


title: Gaudium et Spes

text: Lakini huu wa leo ni wakati mpya wa [[historia]] kwa sababu ya mabadiliko ya haraka mno.


title: Gaudium et Spes

text: Upande mmoja zimefunguliwa njia mpya za kukuza na kueneza [[elimu]] na za kuunganisha aina tofauti za utamaduni.


title: Gaudium et Spes

text: Upande mwingine kuna hatari za kufuta hekima na sura maalumu za kila jamii, kuvuruga mafungamano kati ya vizazi, kuacha [[elimu ya juu]] mikononi mwa wataalamu tu n.k.


title: Gaudium et Spes

text: Kufuatana na amri ya upendo Wakristo wanatakiwa kuchangia na wenzao ujenzi wa ulimwengu ili wote waone vizuri kazi ya Mungu na namna ya kuiendeleza.


title: Gaudium et Spes

text: Kama vile yeye alivyotumia utamaduni wa watu ajifunue kwao, ndivyo Kanisa pia lilivyofanya na linavyopaswa kufanya katika kueneza habari njema.


title: Gaudium et Spes

text: Lenyewe limetumwa kwa mataifa yote, hivyo halibanwi na utamaduni wowote, bali linautumia na kuuchangia, linausafisha na kuuinua lisiishie ndani yake.


title: Gaudium et Spes

text: Ni wajibu wa wote kujitahidi kufuta ujinga kwa kueneza elimu hasa ya msingi ili kila mtu aweze kuchangia zaidi ustawi wa jamii.


title: Gaudium et Spes

text: Vilevile kila mtu aelewe wajibu wa kujiendeleza kiutu na Kiroho bila ya kutawaliwa na kazi za mikono tu, akitumia [[vitabu]] na vyombo vingine vya [[upashanaji habari]], muda huru ulio nje ya kazi n.k.


title: Gaudium et Spes

text: Sura hii inafundisha kuhusu maisha ya kiuchumi na ya kijamii ya mtu wa nyakati zetu.


title: Gaudium et Spes

text: Ni lazima huyo awekwe juu kabisa kuliko maendeleo ya vitu, kwa kuwa ndiye mtendaji, kiini na lengo la uchumi na la jamii.


title: Gaudium et Spes

text: Kumbe wengi wanazingatia sheria za uchumi tu ili kutajirika iwezekanavyo.


title: Gaudium et Spes

text: Matokeo ni kwamba mtengo kati ya mataifa, na kati ya matabaka ndani ya nchi, unazidi kuwa mkubwa.


title: Gaudium et Spes

text: [[Anasa]] za wachache zinaleta ufukara wa kutisha wa umati hata kuhatarisha amani duniani.


title: Gaudium et Spes

text: Binadamu wa leo anaweza kurekebisha hali hiyo, lakini yanahitajika [[mageuzi]] mengi katika mitazamo, mazoea na miundo pia.


title: Gaudium et Spes

text: Hapo tu ongezeko la [[uzalishaji]] litasaidia kweli, yaani litamsaidia mtu yeyote katika mahitaji yake yote (ya mwili, ya nafsi na ya roho).


title: Gaudium et Spes

text: Kwa ajili hiyo ni lazima uchumi usiachwe uende zake wala usitawaliwe na wachache, bali wote waweze kuuchangia ustawi na uongozi wake bila ya [[ubaguzi]], wakisaidiwa kushika nafasi yao hasa kwa njia ya [[ustadi]].


title: Gaudium et Spes

text: Kazi ya binadamu iheshimiwe kuliko mengine yanayohusu uchumi (k.mf. [[mtaji]] au [[malighafi]]).


title: Gaudium et Spes

text: Wote wana wajibu na haki ya kufanya kazi na kujipatia hivyo [[riziki]] za kutosha.


title: Gaudium et Spes

text: Vilevile wana haki ya kupata muda kwa maisha ya kifamilia, hasa akina mama.


title: Gaudium et Spes

text: Wafanyakazi ni haki yao kuchangia uongozi wa [[kampuni]], na vilevile kuunda vyama vya kutetea haki zao hata kwa migomo.


title: Gaudium et Spes

text: Mojawapo kati ya mambo yaliyozingatiwa zaidi na mtaguso ni [[njaa]] ya umati; kwa ajili hiyo umekumbusha kuwa Mungu ameumba vyote kwa ajili ya wote, basi ni lazima [[mali]] zigawiwe kwa haki na upendo.


title: Gaudium et Spes

text: Ingawa mtu yeyote ana [[haki ya kumiliki]] vitu kadhaa, ni lazima kila mmoja awe na mali za kutosha, wasiwepo wenye kujipatia mali nyingi kiasi cha kuacha wengine wakose hata mahitaji.


title: Gaudium et Spes

text: Matajiri wawajibike haraka kuwashirikisha wengine, la sivyo watakuwa wauaji wa wenye njaa.


title: Gaudium et Spes

text: Hao wa mwisho ni haki yao kujipatia riziki kutoka utajiri wa wenzao.


title: Gaudium et Spes

text: Kadiri ya mazingira tunaweza kuwa na njia mbalimbali za kuhakikisha wote wapate riziki zao (desturi za ukarimu, [[pensheni]] n.k.).


title: Gaudium et Spes

text: Mashamba yagawiwe kwa wakulima wasiyonayo.


title: Gaudium et Spes

text: Pesa zitumike ili kuandaa nafasi za kazi kwa watu wa leo na wa kesho wa nchi zote ([[vitegauchumi]]).


title: Gaudium et Spes

text: Wakristo watafute ufalme wa Mungu hata katika uchumi na shughuli nyingine za kijamii.


title: Gaudium et Spes

text: Sura hii inafikiria siasa ambayo pia siku hizi inapitia mageuzi makubwa.


title: Gaudium et Spes

text: Mchango wa Kanisa ni kutetea heshima ya kila mtu kwa kusisitiza kwamba lengo la siasa ni ustawi wa jamii nzima kuanzia watu na familia.


title: Gaudium et Spes

text: Uongozi unahitajika ili kulinganisha kwa haki madai ya watu mbalimbali.


title: Gaudium et Spes

text: Wananchi wote waelimishwe kuhusu siasa ili watoe mchango wao kwa kutumia nafasi wanazopewa ([[kura]] n.k.) na kwa kutetea haki zao bila ya kuwadai mno viongozi.


title: Gaudium et Spes

text: Jamii na Kanisa vinawahudumia watu walewale lakini kwa namna tofauti, hivyo havichanganyikani bali ni vema vishirikiane.


title: Gaudium et Spes

text: Hata hivyo Kanisa halifungamani na siasa yoyote, liweze kutangaza kwa uhuru [[maadili]] yanayotakiwa hata katika siasa, likipima mambo yote na kuhimiza yaliyo mema.


title: Gaudium et Spes

text: Sura ya mwisho inaongelea ujenzi wa amani na umoja kati ya mataifa.


title: Gaudium et Spes

text: Wakati ilipoandikwa ulikuwa wa mafadhaiko makubwa kuhusu dunia nzima kuja kuangamizwa na wingi na ukali wa silaha zilizotengenezwa.


title: Gaudium et Spes

text: Kwa msingi huo suala la vita linatakiwa lifikiriwe upya kabisa, wote wasiridhike na misimamo ya zamani kuhusu masharti ya uhalali wake.


title: Gaudium et Spes

text: Vilevile Wakristo wa [[madhehebu]] yoyote waungane kati yao, tena na wote wenye [[mapenzi mema]], katika kujenga amani na haki.


title: Gaudium et Spes

text: Kwa kuwa amani ya kweli sio tu kusimama kwa vita, labda kwa hofu tu ya silaha zilizolundikana; amani ni tunda la haki ambayo itafutwe mfululizo kwa bidii, tena ni tunda la upendo ule wenye msingi ndani ya Mungu.


title: Gaudium et Spes

text: Kuhusu vita vinavyoendelea huku na huku, kwanza ukatili wake upunguzwe (kumbe siku hizi umezidi kwa sababu ya silaha mpya, mashambulizi ya raia, uangamizaji wa kabila zima n.k.).


title: Gaudium et Spes

text: Utiifu kwa maagizo hauwezi kuwa kisingizio cha kutenda maovu, bali ni wajibu kuyakataa.


title: Gaudium et Spes

text: Mapatano ya kimataifa kuhusu vita yaheshimiwe na wote.


title: Gaudium et Spes

text: Ni wajibu wa viongozi wa nchi kuzilinda hata kijeshi, lakini wasitumie [[jeshi]] ili kugandamiza wengine.


title: Gaudium et Spes

text: Pia waheshimu dhamiri ya wasiojisikia kutumia silaha.


title: Gaudium et Spes

text: Vitendo vinavyowezekana leo vya kuangamiza miji mizima au maeneo mapana pamoja na wote waliopo ni makosa ya jinai yasiyovumilika.


title: Gaudium et Spes

text: Wanaotengeneza au kununua silaha ili kujikinga na maadui wasije wakashambuliwa, wafikirie hatari ya silaha hizo kuja kutumika kweli, tena hasara ya maskini wanaokosa misaada wanayostahili kwa sababu tu pesa nyingi sana zinatumika kwa silaha.


title: Gaudium et Spes

text: Yatafutwe mapema njia za [[upatanisho]] na muundo wa kimataifa wenye uwezo wa kudumisha amani na haki kwa wote.


title: Gaudium et Spes

text: Hapo katikati akiba za silaha zipunguzwe kwa mpango wa pamoja.


title: Gaudium et Spes

text: Viongozi na watu wao waache utaifa na misimamo yo yote inayotenganisha watu.


title: Gaudium et Spes

text: Hasa malezi ya vijana na upashanaji habari vieneze mawazo ya amani na mitazamo mipana yenye faida kwa binadamu wote.


title: Gaudium et Spes

text: La sivyo watu watafikia tu ile amani ya kutisha itakayopatikana kwa kufa wote.


title: Gaudium et Spes

text: Kanisa likisema hivi haliachi kutumaini na kuhimiza [[wongofu]] wa mioyo.


title: Gaudium et Spes

text: Kuhusu kujenga umoja kati ya mataifa, mara nyingi misingi ya kutoelewana ni hali tofauti mno za uchumi, nia ya kutawala, dharau ya wengine na vilema mbalimbali.


title: Gaudium et Spes

text: Basi, ushirikiano mkubwa unaowezekana leo uwe njia ya kutatua matatizo hayo na kukidhi mahitaji ya watu, hasa maskini.


title: Gaudium et Spes

text: Miundo ya kimataifa iliyopo iwajibike kuzingatia zaidi nchi zinazoendelea, wakimbizi na wengine wenye shida maalumu.


title: Gaudium et Spes

text: Ingawa miaka ileile ya mtaguso nchi nyingi zilipata uhuru wa kisiasa, hali ya uchumi inazirudisha chini ya [[ukoloni mamboleo]]; basi, mshikamano uendeleze kweli nchi hizo.


title: Gaudium et Spes

text: Lakini maendeleo yanategemea watu kuliko pesa, kwa hiyo kazi ya kwanza ni kuandaa raia wa nchi maskini kwa elimu na ufundi.


title: Gaudium et Spes

text: Inahitajika misaada, mikopo na vitegauchumi tena kwa ukarimu, lakini pia kurekebisha sana sheria za uchumi wa kimataifa.


title: Gaudium et Spes

text: Upande wao viongozi wa nchi maskini wapokee misaada hiyo kwa uaminifu, na raia wao wajitahidi kutumia vile vyote walivyo navyo.


title: Gaudium et Spes

text: Maendeleo ya uchumi yasisahaulishe roho ya binadamu, kwa kuwa huyo haishi kwa [[mkate]] tu.


title: Gaudium et Spes

text: Wengi leo wanafadhaishwa na kasi ya [[ongezeko la watu]]. Jawabu la kwanza kwa suala hilo ni kuleta usawa mkubwa zaidi kati ya watu na kueneza ujuzi kuhusu [[kilimo]] n.k.


title: Gaudium et Spes

text: Halafu zitungwe sheria zinazosaidia familia, izuiwe kasi ya watu kuhamia mijini, watu waelimishwe kwa ukweli kuhusu hali ya nchi na uzazi wa mpango.


title: Gaudium et Spes

text: Wote wajiepushe na njia za mkato zinazokwenda kinyume cha maadili na cha haki ya msingi ya wananchi kufunga ndoa na kuzaa wanavyoona vema wenyewe.


title: Gaudium et Spes

text: Basi, wasaidiwe kuunda dhamiri na kujifunza njia halali za kupanga uzazi.


title: Gaudium et Spes

text: Wakristo wawe mstari wa mbele katika mshikamano wa kimataifa, wakijua Yesu katika maskini analia na kudai upendo.


title: Gaudium et Spes

text: Mtaguso uliita [[kikwazo]] kuona nchi za Kikristo zikitapanya mali, wakati nyingine zinalemewa na njaa, maradhi n.k.


title: Gaudium et Spes

text: Wakristo wajitolee kuhamia kwenye shida ili kusaidia kwa hali na mali wakishirikiana na miundo na watu wowote, kwa kuwa tunaye [[Baba]] mmoja na tunapaswa kuishi wote kidugu.


title: Gaudium et Spes

text: Hapo watatambulikana kama wafuasi halisi wa Kristo.


title: Gaudium et Spes

text: Wakikumbuka kuwa hawataingia mbinguni kwa kusema tu, Bwana, Bwana, bali kwa kutimiza mapenzi ya Baba, wakabili kazi hiyo kubwa ambayo watahukumiwa [[siku ya mwisho]] kwa jinsi walivyoifanya.


title: Gaudium et Spes

text:
[[Category:Kanisa Katoliki]]
[[Category:Hati za Vatikano II]]


title: With You

text: With You inaweza kutaja:


title: With You (nyimbo ya Chris Brown)

text: "With You" ni wimbo wa pop na R&B ya mwanamuziki Chris Brown, imetungwa na Johntá Austin, Tor Erik Hermansen, Mikkel Eriksen, Espen Lind na mwisho kabisa Amund Bjørklund.


title: With You (nyimbo ya Chris Brown)

text: Wimbo ulitayarishwa na Bw. Stargate ambaye pia alitayarisha wimbo wa "Unfaithful" na "Hate That I Love You" ya Rihanna na "Irreplaceable" ya Beyonce Knowles. Wimbo umetoka ukiwa kama single ya tatu kutoka katika albamu ya pili ya Brown ijulikanayo kwa jina la Exclusive ya mwaka wa 2007.


title: With You (nyimbo ya Chris Brown)

text: Wapenzi wengi wa muziki walikuwa wakiponda wimbo huu kwa madai ya kwamba eti unafanana sana na ule wimbo wa Beyonce (Irreplaceable), ingawaje Chris na Stargate hawajapata pigo lolote juu ya wimbo huu.


title: With You (nyimbo ya Chris Brown)

text: Kufuatia kutofanya vizuri katika chati wimbo wake wa "Wall To Wall" na "Kiss Kiss", "With You" ikatoka mnamo tar. 4 Desemba 2007 katika albamu zake za Marekani, na ikawa wimbo wake wa pili kupata mafanikio katika soko la muziki la kimataifa.


title: Mnandi-pwani

text: Minandi-pwani ni ndege wa bahari wa jenasi "Fregata", jenasi pekee ya familia Fregatidae. Wana domo refu lenye ncha kwa kulabu, mabawa marefu na mkia wenye panda. Rangi yao ni nyeusi; jike ana tumbo jeupe na dume ana mfuko wa koo mwekundu ambao anaweza kumvimbisha ili kumvutia jike. Ndege hawa hawaogelei na watembea kwa shida, kwa hivyo wako hewani takriban saa zote. Wanaweza kukaa hewani hata zaidi ya wiki moja. Kama shakwe-waporaji, huonekana mara nyingi wakipora mateka kwa ndege wengine, lakini chakula chao hasa ni samaki, ambao huwakamata wakiruka, na kwa kiasi kidogo zaidi makinda ya ndege. Jike hutaga yai moja au mayai mawili juu ya mti au ardhini au juu ya mwamba wa pwani.


title: Soprano

text: Francis Xavery Ndumbaro au Soprano (amezaliwa tar. 2 Mei 1984) ni mwimbaji wa muziki wa R&B na Bongo Flava kutoka nchini Tanzania. Huenda akawa anafahamika zaidi kwa kuimba nyimbo ya Kausha na Pamoja Nawe ambayo alimshirikisha mwimbaji mwingine wa hip hop na Bongo Flava Bw. Dknob.


title: Inter Mirifica

text: Hati hiyo ilitolewa na Mtaguso wa pili wa Vatikano mapema (4 Desemba 1963) ili kukabili jambo ambalo siku hizi ni zito sana kwa jinsi linavyochangia maisha na utamaduni wa watu duniani kote, yaani vyombo vya upashanaji habari vilivyoendelea hasa katika karne ya 20 na kuwafikia karibu watu wote vikieneza habari, mawazo, maadili n.k.


title: Inter Mirifica

text: Hati hiyo maalumu, iliyopata kura 1960 dhidi ya 164 kati ya washiriki wa mtaguso huo, inaitwa kwa Kilatini "Inter Mirifica" (maana yake, "Kati ya Maajabu").


title: Inter Mirifica

text: Kwa njia yake Kanisa Katoliki limetamka kuwa linavipokea kwa shukrani kwa Mungu aliyempa binadamu akili ya kuvumbua na kubuni njia hizo zinazoweza kumuinua hata kidini.


title: Inter Mirifica

text: Lakini kwa ubaya wa moyo wake anaweza pia kuzitumia kwa uharibifu wake na wa wengine wengi, hasa watoto na vijana wasio na kinga.


title: Inter Mirifica

text: Kwa hiyo Kanisa linapaswa kushughulika ili vyombo hivyo vyote vitumike vema kwa kueneza habari njema, maadili na taarifa za kweli ili watu wakabili maisha vizuri na kuokoka.


title: Inter Mirifica

text: Pia liwaelimishe wote kuhusu namna ya kuchuja na kutumia vilivyo magazeti, vitabu, filamu, redio, televisheni n.k., wakielewa urahisi wa kudanganywa na kupotoshwa na vyombo hivyo.


title: Inter Mirifica

text: Hiyo ni kazi ya wachungaji, wazazi na walezi, lakini serikali pia isaidie kutunza mazingira safi.


title: Inter Mirifica

text: Mtaguso umeagiza shughuli hizo ziratibiwe kijimbo, kitaifa hata kimataifa.


title: Inter Mirifica

text: Kwa kuwa shughuli hizo zina gharama kubwa, Wakristo wanahimizwa kujitolea kwa ukarimu hasa Jumapili maalumu moja kwa mwaka.


title: Orientalium Ecclesiarum

text: Mtaguso wa pili wa Vatikano ulizingatia hali duni ya Makanisa Katoliki ya Mashariki ukaamua kuiboresha.


title: Orientalium Ecclesiarum

text: Ndiyo sababu tarehe 21 Novemba 1964 ulitoa hati maalumu kwa kura 2110 dhidi ya 39. Jina lake kwa Kilatini ni "Orientalium Ecclesiarum" (maana yake, "Ya Makanisa ya Mashariki").


title: Orientalium Ecclesiarum

text: Kwanza ulitamka kuwa hayo yanastahili kuheshimiwa sana pamoja na mambo yao yote (liturujia, teolojia, sheria za Kanisa, miundo n.k.) kama sehemu ya hazina ya Kimungu iliyokabidhiwa kwa Kanisa.


title: Orientalium Ecclesiarum

text: Liturujia zao ziliagizwa zitunzwe kiaminifu na kurekebishwa kama zimeachana na mapokeo ya Mashariki; hasa sakramenti zirudi kufuata taratibu asili.


title: Orientalium Ecclesiarum

text: Mashirika ya kitawa ya Kilatini yajitahidi kuanzisha jumuia za Mashariki.


title: Orientalium Ecclesiarum

text: Hati inatamka wazi kwa mara ya kwanza kuwa madhehebu yote ya Kikatoliki (yaani ya mashariki na ya magharibi) yana haki na wajibu sawa hata kuhusu uenezaji Injili duniani kote.


title: Orientalium Ecclesiarum

text: Wachungaji wa hayo yote wazoee kushirikiana, na wanaojiandaa kupata upadri waelimishwe juu ya uhusiano kati ya madhehebu hayo mbalimbali ya Kanisa moja.


title: Orientalium Ecclesiarum

text: Waamini wa Mashariki wapatiwe mapadri na maaskofu wao popote wanapohitaji.


title: Orientalium Ecclesiarum

text: Waortodoksi wakijiunga na Kanisa Katoliki waendelee kufuata madhehebu yao, na wenye daraja kati yao waendelee kuitumia.


title: Orientalium Ecclesiarum

text: Kutokana na umuhimu wa patriarki kwao, hadhi na haki zake zirudishwe kama zilivyokuwa kabla ya utengano na Waortodoksi, na Makanisa yasiyo naye yafikiriwe.


title: Orientalium Ecclesiarum

text: Hatimaye hati hiyo inahimiza Wakatoliki wa Mashariki kushughulikia ekumeni hasa upande wa Waortodoksi, ikiruhusu kutoleana nao sakramenti kadhaa na mengineyo.


title: Unitatis Redintegratio

text: Kurudisha umoja kati ya Wakristo wote ni lengo kuu mojawapo la Mtaguso wa pili wa Vatikano.


title: Unitatis Redintegratio

text: Matengano yaliyokata vipandevipande mwili wa Kristo ni kinyume cha matakwa yake na yanakwaza ulimwengu usiweze kuamini.


title: Unitatis Redintegratio

text: Mtaguso uliona siku hizi Mungu amewahurumia Wakristo na kuwatia hamu ya umoja hata ukatokea tapo la ekumeni.


title: Unitatis Redintegratio

text: Ndiyo sababu tarehe 21 Novemba 1964 (kwa kura 2137 dhidi ya 11) ilitolewa hati maalumu inayoitwa kwa Kilatini "Unitatis Redintegratio" (yaani "Urudishaji wa Umoja").


title: Unitatis Redintegratio

text: Kwa hati hiyo Kanisa Katoliki linawajibika kushirikiana na madhehebu yoyote ya Kikristo lisije likazuia kazi hiyo ya Roho Mtakatifu.


title: Unitatis Redintegratio

text: Sura ya kwanza inaeleza msimamo wa Kanisa Katoliki kuhusu ekumeni.


title: Unitatis Redintegratio

text: Imani yake ni kwamba Kanisa ni moja tu, nalo limekabidhiwa kwa waandamizi wa mitume chini ya waandamizi wa Petro.


title: Unitatis Redintegratio

text: Mtaguso unakiri kuwa mafarakano yaliyotokea kati ya Wakristo yalisababishwa na makosa ya pande zote.


title: Unitatis Redintegratio

text: Waliolelewa Kikristo nje ya Kanisa Katoliki hawawezi kulaumiwa, tena ni Wakristo halisi na ndugu za Wakatoliki, ingawa ushirika wao si kamili.


title: Unitatis Redintegratio

text: Wakatoliki wawaheshimu pamoja na mema yao mengi ambayo yanatokana na Mungu na kuelekea ujenzi wa Kanisa.


title: Unitatis Redintegratio

text: Makanisa yao au jumuia zao vinatumiwa na Mungu kama vyombo vya wokovu, ila katika Kanisa Katoliki tu unapatikana ukweli mzima na vifaa vyote vya wokovu.


title: Unitatis Redintegratio

text: Hata hivyo Mtaguso ulikiri kwamba Wakatoliki hawatumii vizuri neema hizo hata wanawakwaza wenzao; basi, wanapaswa kulenga ukamilifu wa Kikristo ili Kanisa ling’ae mbele ya wote.


title: Unitatis Redintegratio

text: Mbali ya matendo ya kupendana ni muhimu pia majadiliano ya kiteolojia na mikutano ya sala ya pamoja.


title: Unitatis Redintegratio

text: Sura ya pili inaeleza utekelezaji ikisisitiza kuwa unawapasa waamini wote, kwa njia ya kurekebisha Kanisa, kuongoka, kusali, kushirikishana sakramenti, kufahamiana, kueleza imani kwa usahihi na bila ya kudharau madhehebu mengine, kushirikiana katika kutetea haki na amani na kuleta maendeleo.


title: Unitatis Redintegratio

text: Sura ya tatu inaeleza kifupi historia ya mafarakano kwa kutofautisha sana yale yanayohusu Waortodoksi na yale yanayohusu Waprotestanti, hasa kutokana na makundi hayo mawili kudumu kuwa au kutokuwa na daraja halisi na hivyo kuwa au kutokuwa na sakramenti ya ekaristi. Kwa msingi huo kiteolojia baadhi yanastahili kuitwa "Makanisa", baadhi "jumuia za Kikanisa" tu.


title: Unitatis Redintegratio

text: Uhusiano wa Wakatoliki na makundi hayo ni tofauti, na uwezekano wa kushirikiana katika sakramenti ni mkubwa kwa Waortodoksi, bali ni mdogo kwa Waprotestanti.


title: Unitatis Redintegratio

text: Mwishoni hati hii inakiri kuwa ekumeni inapita uwezo wa binadamu, kwa hiyo tegemeo lote ni katika sala ya Yesu kwa Kanisa, katika upendo wa Baba na katika uwezo wa Roho Mtakatifu.


title: Christus Dominus

text: Christus Dominus ni maneno mawili ya kwanza ya hati iliyotolewa kwa Kilatini na Mtaguso wa pili wa Vatikano kuhusu kazi ya maaskofu. Maneno hayo yana maana ya "Kristo Bwana".


title: Christus Dominus

text: Hati hiyo ilitolewa tarehe 28 Oktoba 1965 kwa kura 2319 dhidi ya 2 tu.


title: Christus Dominus

text: Baada ya kufundisha juu ya daraja ya uaskofu katika hati "Lumen Gentium" mtaguso mkuu ulitunga hati hii kuhusu kazi ya maaskofu katika ngazi tatu:


title: Christus Dominus

text: Kwanza kila askofu atazamiwa kuwa kiungo cha kundi la maaskofu ambalo linaongozwa na askofu wa Roma na kuwajibika kulichunga Kanisa zima. Wajibu huo unatimizwa kwa kushiriki katika mtaguso mkuu, ambako ni haki ya maaskofu wote, kuchangia muundo mpya wa sinodi ya maaskofu, kushughulikia kwa hali na mali misheni na majimbo yasiyo na mapadri au mali za kutosha, kuwaombea maaskofu wafungwa na wanaodhulumiwa, kuchangia katika ofisi za papa.


title: Christus Dominus

text: Pili, ni wajibu wa baadhi ya maaskofu kuchunga kwa jina la Bwana sehemu fulani ya taifa la Mungu wakitimiza kazi za kufundisha, kutakasa na kuongoza kama wachungaji halisi, ingawa wanapaswa kuheshimu mamlaka ya papa, patriarki na maaskofu wakuu. Chini ya askofu wake jimbo ni Kanisa maalumu ambamo Kanisa pekee linaishi na kutenda. Hati hiyo inaelekeza namna ya kutimiza wajibu huo (pamoja na kuagiza utungwe mwongozo maalumu ambao ufafanue zaidi), inaagiza mipaka ya majimbo irekebishwe yasiwe makubwa mno wala madogo mno, na inaratibu uhusiano na maaskofu waandamizi na wasaidizi, nafasi ya makamu na halmashauri za askofu, uhusiano na maparoko na mapadri wengine. Suala lingine gumu ni uhusiano na watawa hasa walio mapadri, ambao wamehimizwa sana kuishi kweli kama viungo vya jimbo na kujihusisha na maendeleo yake ya Kiroho na ya kitume kwa kushirikiana na askofu, mapadri na walei pamoja na watawa wengine. Pia maaskofu wazee au wenye shida nyingine wanahimizwa kujiuzulu.


title: Christus Dominus

text:
Tatu, maaskofu wanahimizwa kuchangia ustawi wa Kanisa katika maeneo yao kupitia sinodi, mtaguso wa kanda au wa nchi, baraza la maaskofu, ushirikiano katika kanda, pia na maaskofu waliopewa kazi tofauti na jimbo (k.mf. uchungaji wa askari wote wa nchi yao).
Maagizo yote ya hati hiyo yalikusudiwa kuongoza marekebisho ya sheria za Kanisa.


title: Perfectae Caritatis

text: Siku ileile (28-12-1965) ambayo Mtaguso wa pili wa Vatikano ulitoa hati kuhusu uchungaji wa maaskofu ilitolewa hii nyingine kuhusu kurekebisha upya maisha ya kitawa, nayo pia msingi wake ni hati Lumen Gentium juu ya Kanisa ambamo watawa wana nafasi yao (sura ya sita).


title: Perfectae Caritatis

text: Hati ilitolewa na Papa Paulo VI baada ya kupata kura 2321 dhidi ya 4 tu kati ya washiriki wa mtaguso huo.


title: Perfectae Caritatis

text: Mtaguso ulitaja marekebisho makuu tu ya kufanywa, ukimuachia papa ayatungie sheria hapo baadaye. Hasa ulisisitiza hali mpya ya utawa inayotakiwa kutokana na mambo matano: kushika Injili kama kanuni kuu, kufuata kiaminifu karama ya mwanzilishi na mapokeo bora ya shirika, kujihusisha na maisha na malengo yote ya Kanisa, kupima hali na mazingira ya watu wa leo, kuweka mbele maisha ya Kiroho kuliko mipango mingine. Ili kuzingatia hayo yote, sheria za watawa ziliagizwa zirekebishwe kwa kuwahusisha wanashirika wote.


title: Perfectae Caritatis

text: Kabla ya kueleza juu ya aina mbalimbali za utawa, hati hiyo inasisitiza mambo kadhaa yaliyo sawa kwa zote: kushika mashauri ya Kiinjili, kujikatalia malimwengu, kuwekwa wakfu kwa Mungu juu ya msingi wa ubatizo, kulitumikia Kanisa, kutekeleza maadili, kumfuata Yesu Kristo kwa bidii kama jambo pekee la lazima, kuunganisha sala hasa na moyo wa kitume. Nafasi ya kwanza inayo maisha ya Kiroho yaliyo chemchemi ya upendo unaohuisha hata utekelezaji wa mashauri ya Kiinjili. Watawa katika kulisha maisha ya sala wazingatie kila siku Maandiko matakatifu halafu liturujia.


title: Perfectae Caritatis

text:
Katika kutofautisha aina za utawa, kwanza yanatajwa mashirika yanayoshughulikia sala tu katika upweke na kimya; baadaye yanatajwa mashirika yale mengi yaliyoanzishwa waitimize huduma maalumu kwa niaba ya Kanisa na kama sehemu ya maisha yao ya kitawa; mwishoni yanatajwa mashirika yanayotakiwa kuunganisha kiaminifu ratiba ya sala na taratibu nyingine za kijumuia pamoja na utume fulani.
Halafu hati inaongelea maisha ya kitawa ya mabradha na masista, ikisisitiza kuwa ni muhimu yalivyo, bila ya kuhitaji yakamilishwe na daraja takatifu. Vilevile inasisitiza sura ya mashirika ya kilimwengu yanayopaswa kutafuta utakatifu kwa kuishi katika mazingira ya watu wa kawaida: kwa ajili hiyo yanahitajika malezi bora.


title: Perfectae Caritatis

text: Baadaye hati inarudi kufafanua mambo yanayowahusu watawa wowote, hasa mashauri makuu matatu ya Kiinjili, ikitanguliza useja kwa kuwa ndio msingi hasa wa kubainisha waliowekwa wakfu kwa Mungu na kwa ufalme wake kwa namna ya pekee. Hati inaonyesha ubora wa useja na njia za kuushika sawasawa baada ya jaribio la kutosha. Halafu inasisitiza ufukara kama ushahidi unaothaminiwa sana siku hizi: basi, usiwe wa kiroho tu au wa binafsi tu, bali uonekane wazi katika maisha ya jumuia pia. Kuhusu utiifu umesisitizwa ukuu wa sadaka hiyo ambayo mtawa anaungana kwa hakika na matakwa ya Mungu kwa mfano wa Yesu. Pamoja na hayo ajitahidi kutoa mchango wake na kuwajibika chini ya viongozi kama mtu aliyekomaa. Upande wao viongozi wasitawale kwa mabavu bali waonyeshe upendo wa Mungu kwa mtawa, wakimheshimu na kumsikiliza na kumuachia nafasi ingawa wana haki na wajibu wa kumuagiza la kufanya. Pia mikutano na halmashauri vishiriki katika uongozi.


title: Perfectae Caritatis

text: Sifa nyingine ya mashirika ya kitawa ni maisha ya pamoja ambayo yamesisitizwa upya kwa kutia maanani misingi yake na utekelezaji wa upendo kamili katika ushirika wa kidugu. Kwa lengo hilo tunakuta himizo la kufuta matabaka kati ya masista na la kushirikisha zaidi mabradha katika maisha ya jumuia, pamoja na kibali cha kuleta usawa kati ya wanashirika makleri na walei.


title: Perfectae Caritatis

text: Katika kulinda utawa toka zamani unatumika ugo, ambao kwa baadhi ya watawa wa kike unafuata sheria za papa. Hati hii inadai hizo zirekebishwe, halafu zisibane wale wanaofanya utume fulani. Kinga nyingine ya watawa ni nguo maalumu. Kwa mara ya kwanza katika historia mtaguso mkuu uliongelea suala hilo na kulitia maanani kama alama ya kuwekwa wakfu, pamoja na kuagiza baadhi zibadilishwe.


title: Perfectae Caritatis

text: Upande wa malezi hati hii imeyasisitiza sana kama msingi wa urekebisho, ikikataza watawa wasitumwe kufanya shughuli mara baada ya unovisi, bali waendelee kuundwa katika nyumba maalumu. Halafu malezi yaendelee maisha yote kwa ushirikiano wa watawa na viongozi wao, ambao wajitahidi hasa kuandaa walezi wa kufaa.


title: Perfectae Caritatis

text: Zinafuata taratibu kuhusu kuunda mashirika mapya, halafu kuhusu kueneza aina mbalimbali za utawa katika Makanisa machanga kwa kuzingatia utambuzi na utamadunisho. Mashirika yaendelee kutimiza shughuli zake maalumu kulingana na karama na nyakati pamoja na kustawisha moyo wa kimisionari. Yale yasiyostawi yakatazwe yasipokee tena wanovisi au yaunganishwe na lingine la kufanana nayo. Tofauti na muungano, mtaguso umependekeza pia shirikisho la monasteri au mashirika ya familia moja ya kiroho, vyama vya mashirika yenye kazi ileile, mabaraza ya wakuu wa mashirika yote ya nchi au jimbo fulani ili kurahisisha ushirikiano kati ya watawa, tena kati yao na maaskofu.


title: Perfectae Caritatis

text: Suala la mwisho ni namna ya kupata miito ya kitawa: hiyo ni kazi ya Kanisa lote, kuanzia mapadri, wazazi na walezi. Mashirika yenyewe yanaweza kujitafutia miito kwa kufuata taratibu za Kanisa, lakini njia bora ni kutoa mfano mzuri. Hatimaye watawa wote wanahimizwa kuitikia upya wito wao.


title: Optatam Totius

text: Siku ileile (28-10-1965) ambayo Mtaguso wa pili wa Vatikano uliyotoa hati kuhusu uchungaji wa maaskofu na kuhusu urekebisho wa watawa, ilitolewa nyingine tena inayohusu malezi ya kipadri: toka mwanzo hayo yanatiwa maanani sana kwa kusema urekebisho unaotumainiwa wa Kanisa lote unategemea kwa kiasi kikubwa upadri ukitimizwa kwa roho ya Yesu Kristo.


title: Optatam Totius

text: Hati hiyo ilipata kura 2318 dhidi ya 3 tu kati ya washiriki wa mtaguso huo, ikatolewa na Papa Paulo VI. Jina lake kwa Kilatini ni "Optatam Totius", yaani "Kuchagua Yaliyo Bora".


title: Optatam Totius

text: Kuhusu malezi hayo mtaguso mkuu ulikusudia kulinganisha mang’amuzi ya karne zilizopita na mahitaji mapya.


title: Optatam Totius

text: Kwa kuwa malezi yanapaswa kuwa tofauti kwa kila mtu na kila aina ya watu, basi maagizo ya hati hiyo yanayolenga kulinda umoja wa upadri, yatekelezwe kwa namna tofauti kadiri ya mazingira, madhehebu na aina ya mapadri (watawa, wanajimbo waseja na wenye ndoa).


title: Optatam Totius

text: Kwanza jumuia nzima inapaswa kuwajibika kwa malezi ya vijana na ustawi wa miito hasa kwa njia ya sala. Wakurugenzi wa miito wasishindanie vijana, bali tujifunze wote kuwa na mtazamo wa Kikanisa na wa kimataifa. Njia ya kawaida ya kuotesha mbegu za miito ni seminari ndogo. Hizo si za lazima, kinyume na seminari kuu ambapo malezi yote yanalenga upadri moja kwa moja. Walezi wachaguliwe kati ya mapadri bora, kwa kuwa malezi yanawategemea hasa wao. Waseminari waendelee kuchambuliwa kwa imani ya kwamba Mungu hatakubali Kanisa likose wahudumu ikiwa wasiofaa wanaelekezwa kwingine.


title: Optatam Totius

text: Namba nyingine zinahusu malezi ya kiroho, upendo kwa Kanisa, malezi ya kijinsia, ukomavu wa kiutu na uwezekano wa marekebisho ya sheria. Yanafuata maagizo kuhusu masomo yenyewe ambayo moyo wake uwe ni Biblia, na masomo ya juu. Pia inasisitizwa kuwa masomo na malezi hayo yote yanalenga uchungaji katika nyanja zote.


title: Mwari

text: Wari (pia miari au wali) ni ndege wakubwa wa maji wa jenasi "Pelecanus", jenasi pekee ya familia Pelecanidae, wenye domo kubwa na rangi nyeupe au kijivu. Ndege hawa huvua samaki kwa kundi. Domo lao la chini ni ngozi inayoweza kunyoka na kuumba mfuko ili kuuwekea samaki kwa kitambo. Jike huyataga mayai mawili ardhini au kwa tago la matete na matawi kati ya matete, juu ya mti mrefu au juu ya mwamba wa bahari.


title: Apostolicam Actuositatem

text: Mtaguso wa pili wa Vatikano uliwaongelea walei katika hati mbalimbali ukionyesha nafasi yao katika maisha ya Kanisa (liturujia, upashanaji habari, ekumeni n.k.).


title: Apostolicam Actuositatem

text: Hata hivyo uliona umuhimu wa kuwaandikia hati maalumu iwaongoze hasa katika utume ili watimize wajibu wao kwa wokovu wa ulimwengu.


title: Apostolicam Actuositatem

text: Karibu waamini wote wa Yesu ni walei, tena ndio wanaoshirikiana zaidi na watu wowote katika yote: hivyo wasipotoa mchango wao, utume wa Kanisa utakuwa mlemavu, hasa siku hizi.


title: Apostolicam Actuositatem

text: Si kwamba wanapaswa kufanya utume kutokana na uhaba wa mapadri na watawa, bali kutokana na wito walioupata katika ubatizo na kipaimara.


title: Apostolicam Actuositatem

text: Hati hiyo, ilitolewa tarehe 18 Novemba 1965 kwa kura 2340 dhidi ya 2 tu, inaanza na maneno "Apostolicam Actuositatem" (katika Kilatini yana maana ya "Utendaji wa Kitume").


title: Apostolicam Actuositatem

text: Sura ya kwanza inaeleza wito huo katika Kanisa na roho itakayowawezesha kuutimiza kitakatifu, kwa sababu wito wao ni tofauti na ule wa mapadri na watawa, hivyo maisha ya Kiroho pia yanapaswa kuwa tofauti.


title: Apostolicam Actuositatem

text: Sura ya pili inaeleza malengo makuu ya utume wa walei, kwamba sio tu kueneza ujumbe wa Yesu Kristo, bali pia kuratibu malimwengu yafuate matakwa ya Mungu, kutimiza matendo ya huruma na kushuhudia upendo.


title: Apostolicam Actuositatem

text: Sura ya tatu inafafanua zaidi nafasi mbalimbali za utume wao: jumuia za Kikanisa, familia, vijana, jamii, taratibu za kitaifa na za kimataifa.


title: Apostolicam Actuositatem

text: Sura ya nne inaeleza namna za kutimiza utume, kuanzia ule wa mtu mmojammoja hadi ule wa pamoja katika vyama mbalimbali ambavyo walei wana haki ya kujiundia, na katika miundo maalumu iliyoanzishwa na wachungaji wao.


title: Apostolicam Actuositatem

text: Sura ya tano inaeleza utaratibu wa kufuatwa katika utume ili ufanyike si kwa wivu na mashindano bali kwa upendo na ushirikiano, kwanza na maaskofu, mapadri na wahudumu wengine mpaka na Wakristo wa madhehebu tofauti na wasio Wakristo. Kwa ajili hiyo katika ngazi zote iwepo halmashauri.


title: Apostolicam Actuositatem

text: Hatimaye sura ya sita inasisitiza haja ya [[malezi bora kuanzia [[utoto]] na [[ujana]] na katika nyanja zote zinazohusu [[utu]] na [[Ukristo]]. Halafu yawepo malezi maalumu kwa ajili ya shughuli maalumu.


title: Apostolicam Actuositatem

text:
[[Category:Kanisa Katoliki]]
[[Category:Hati za Vatikano II]]


title: Ad Gentes

text: Siku ya mwisho kabla ya kufunga Mtaguso wa pili wa Vatikano (7 Desemba 1965) zilitolewa bado hati tatu, mojawapo kuhusu umisionari wa Kanisa, aina ile ya utume inayowaelekea watu wengi zaidi (thuluthi mbili za watu wote) yaani wasio Wakristo.


title: Ad Gentes

text: Kazi hiyo ni tofauti na uchungaji (unaowaelekea Wakatoliki) na ekumeni (inayowalenga Wakristo wengine).


title: Ad Gentes

text: Jina la hati hiyo kwa lugha asili ya Kilatini ni "Ad Gentes", maana yake "Kwa Mataifa". Ilitolewa na Papa Paulo VI baada ya kupata kura 2394 dhidi ya 5 tu za washiriki wa mtaguso huo.


title: Ad Gentes

text: Sura ya kwanza inafafanua misingi ya umisionari: kwanza upendo wa Baba uliomfanya amtume Mwana halafu kwa jina lake amtume Roho Mtakatifu kwa Kanisa lililotumwa na Yesu kuendeleza kazi yake.


title: Ad Gentes

text: Basi, umisionari unatokana moja kwa moja na umbile la Kanisa, pamoja na kudaiwa na azimio la Mungu la kutaka watu wote waokoke na kujua ukweli.


title: Ad Gentes

text: Kwa umisionari tunawakusanya pia watu katika umoja na kuharakisha ujio wa ufalme wa Mungu.


title: Ad Gentes

text: Sura ya pili inaeleza utendaji wenyewe kwanzia ushuhuda wa maisha ya Kikristo na wa matendo yaliyojaa upendo. Kwa ajili hiyo waamini wahusiane na kujadiliana vema na watu wengine.


title: Ad Gentes

text: Juu ya msingi huo inaweza kufanyika kazi ya kuwahubiria Injili na kuwakusanya katika taifa la Mungu. Hati hii inakataza katakata hao wasilazimishwe wala kuvutwa kwa udanganyifu wakubali imani, kama inavyodaiwa wasizuiwe kufuata imani.


title: Ad Gentes

text: Baada ya kuchunguza na kunyosha sababu za uongofu wao, waliojaliwa mwanzo wa imani wapokewe kwa ibada maalumu katika ukatekumeni ambao ufuate maagizo mbalimbali ya mtaguso mkuu.


title: Ad Gentes

text: Waliobatizwa wanatakiwa kuishi kijumuia kama familia ya Mungu, ambayo itie mizizi kweli katika makabila ya mahali, hasa kwa njia ya walei.


title: Ad Gentes

text: Pamoja nao Kanisa, likilenga mara kujitegemea iwezekanavyo katika miundo yote, linahitaji zaidi na zaidi wahudumu wanaotokana na makabila hayo mpaka liundwe jimbo lenye askofu, mapadri, mashemasi, watawa na makatekista wenyeji.


title: Ad Gentes

text: Sura ya tatu inajadili Makanisa maalumu ikionyesha jinsi yale machanga yanavyoendelea na kukomaa hata kuanza kuwatuma mapadri, watawa na walei walio tayari kwenda kwa wasio Wakristo, ndani ya jimbo na nje pia.


title: Ad Gentes

text: Hivyo Kanisa lililokomaa katika mazingira yake linashirikisha utajiri wa nchi yake, badala ya kuishia kukidhi mahitaji yake tu.


title: Ad Gentes

text: Sura ya nne inazungumzia wamisionari wenyewe, malezi yao na maisha ya kiroho yanayopaswa kulingana na wito wao maalumu. Ili kurahisisha malezi hayo na kazi hiyo Mungu alitokeza pia mashirika yenye umisionari kama lengo kuu.


title: Ad Gentes

text: Sura ya tano inatoa maagizo ili umisionari uwe na umoja na kufanikiwa. Kimataifa papa aratibu umisionari kwa njia ya idara ya uenezaji imani, isipokuwa Makanisa ya Mashariki yanafuata idara yao. Vilevile kijimbo na kitaifa kuwe na miundo na ushirikiano kati ya mashirika.


title: Ad Gentes

text: Sura ya sita inapanua mtazamo kwa kuonyesha kuwa umisionari unahusu Kanisa lote kama wajibu wake mkuu.


title: Ad Gentes

text: Kwa hiyo ni lazima kila mwamini ajirekebishe na kuchangia wokovu wa wasio Wakristo.


title: Ad Gentes

text: Vilevile kila jumuia iwashughulikie walio mbali kwa bidii ileile inayowashughulikia walio jirani.


title: Ad Gentes

text: Kwa namna ya pekee wanapaswa kuwajibika maaskofu kama waandamizi wa mitume waliowekwa wakfu kwa wokovu wa ulimwengu mzima. Baada yao mapadri waeneze moyo wa kimisionari ili miito ya namna hiyo ipatikane na michango ifanikiwe.


title: Ad Gentes

text: Tena mashirika yote ya kitawa, yawe ya sala tu au ya utume, yafikirie upya yanavyowajibika katika umisionari.


title: Ad Gentes

text: Mwishoni walei pia wana nafasi kubwa katika kazi hiyo nchini kwao na kwenye misheni za mbali.


title: Presbyterorum Ordinis

text: Hati hiyo ilitolewa na Mtaguso wa pili wa Vatikano tarehe 7-12-1965, siku ya mwisho kabla ya kufunga, kwa kura 2390 dhidi ya 4 tu.


title: Presbyterorum Ordinis

text: Jina lake kwa Kilatini ni "Presbyterorum Ordinis", maana yake "Daraja ya Mapadri".


title: Presbyterorum Ordinis

text: Lengo lake ni kufafanua tena mambo kadhaa yaliyokwishaelezwa katika hati nyingine kuhusu viongozi wa daraja ya pili wa Kanisa Katoliki.


title: Presbyterorum Ordinis

text: Sura ya kwanza inahusu upadri katika utume wa Kanisa, jinsi unavyounganisha mapadri na maaskofu kwa ajili ya taifa la Mungu.


title: Presbyterorum Ordinis

text: Sura ya pili inaeleza kwanza zile kazi tatu za mapadri, yaani kufundisha, kutakasa na kuongoza.


title: Presbyterorum Ordinis

text: Halafu inasisitiza uhusiano wao na askofu, kati yao, tena na walei.


title: Presbyterorum Ordinis

text: Mwishowe inafikiria la kufanya ili kuwe na mapadri wa kutosha: hiyo haitegemei tu bidii kwa ajili ya miito, bali pia ugawaji mzuri wa watenda kazi katika shamba la Bwana.


title: Presbyterorum Ordinis

text: Sura ya tatu inaingia zaidi katika maisha yao ikisisitiza wanavyopaswa kwa namna ya pekee kulenga utakatifu, na kuutafuta hasa kwa kutekeleza vema huduma zao na kuziunganisha katika kutimiza matakwa ya Baba kama Yesu alivyofanya.


title: Presbyterorum Ordinis

text: Kati ya maadili wanayoyahitaji, hati inaeleza hasa mashauri ya Kiinjili ya utiifu, useja na ufukara ambayo kwao yanalenga ubora wa huduma za kipadri (tofauti na watawa wanaoyashika kwanza ili kujipatia utakatifu).


title: Presbyterorum Ordinis

text: Kwa sababu hiyo, la kwanza kwa mapadri ni utiifu, kumbe useja si wa lazima (tunavyoona katika Kanisa la mwanzoni na katika Makanisa ya Mashariki mpaka leo).


title: Presbyterorum Ordinis

text: Baada ya hapo hati inakabili suala la kuwasaidia kwa namna mbalimbali: kwanza katika maisha ya Kiroho, halafu kuhusu elimu hasa ya kidini, lakini pia kuhusu malipo ya haki na bima wasije wakahangaika.


title: Presbyterorum Ordinis

text: Mwishoni mapadri wanatiwa moyo katika magumu yanayowakabili siku hizi, kwa kukumbusha kinachojulikana kwa imani tu, kwamba Mungu na Kanisa wapo pamoja nao.


title: Gravissimum Educationis

text: Gravissimum Educationis ni jina la Kilatini la hati iliyotolewa na Papa Paulo VI pamoja na washiriki wengine wa Mtaguso wa pili wa Vatikano (kwa kura 2290 dhidi ya 35) tarehe 28 Oktoba 1965. Tafsiri ya jina hilo ni "Uzito wa Malezi".


title: Gravissimum Educationis

text: Hilo ni la kwanza kati ya "matamko" matatu ya mtaguso huo, nalo linazingatia umuhimu wa malezi kwa mtu binafsi, kwa jumuia zake, kwa nchi yake na kwa Kanisa lenyewe.


title: Gravissimum Educationis

text: Watu wa leo wanaelewa zaidi umuhimu huo kwa watoto, vijana na hata watu wazima; ndiyo maana wanafanya mipango mingi wakitumia pia njia mpya zilizoletwa na maendeleo.


title: Gravissimum Educationis

text: Kanisa Katoliki linataka kuchangia juhudi hizo kufuatana na wajibu wake kwa watu wote na kwa mtu mzima (mwili na roho).


title: Gravissimum Educationis

text: Hati hiyo inasisitiza haki ya kila mtu kupata malezi ya kumfaa; halafu waamini wote wana haki ya kupata malezi ya Kikristo, hasa vijana, tumaini la Kanisa.


title: Gravissimum Educationis

text: Wazazi ndio walezi wakuu kwa watoto wao: wasipoutimiza wajibu huo mkubwa, si rahisi kujaza pengo hilo. Familia isaidiwe na jamii na Kanisa kwa njia mbalimbali, hasa shule: walimu waone kazi yao kuwa ni wito. Ni juu ya wazazi kuchagua kwa hiari aina ya shule inayohakikisha watoto wao walelewe wanavyopenda wazazi wenyewe.


title: Gravissimum Educationis

text: Serikali haina haki ya kulazimisha wote kupata malezi ya aina moja, bali inapaswa kusaidia shule huru za wazazi na za kidini.


title: Gravissimum Educationis

text: Kanisa liwashughulikie Wakristo wanaosomea shule zozote, lakini lijitahidi kuwaanzishia shule za kwake likiwahimiza wazazi kuwaandikisha watoto wao katika shule hizo. Katika shule katoliki elimu ya kawaida itolewe katika mazingira ya imani ili kijana alelewe bila ya mgawanyiko wa ndani. Shule katoliki zinaweza kupokea pia wanafunzi wasio wa dini hiyo na kuwa za namna mbalimbali na za ngazi zote, kuanzia za chekechea hadi vyuo vikuu, pamoja na vyuo vya kufundishia dini tu. Kati ya shule hizo zote ushirikiano ni muhimu.


title: Nostra Aetate

text: Kutokana na mchanganyiko wa watu ambao siku hizi unaongezeka mahali pengi, Mtaguso wa pili wa Vatikano uliona haja ya kutoa tamko juu ya uhusiano wa Kanisa Katoliki na dini mbalimbali ili kujenga umoja kadiri ya mpango wa Mungu.


title: Nostra Aetate

text: Hati hiyo ilitolewa tarehe 28 Oktoba 1965 kwa kura 2221 dhidi ya 88 za washiriki wa mtagusoi huo. Ina hadhi ya "tamko" tu na kuitwa kwa Kilatini "Nostra Aetate", yaani "Wakati Wetu".


title: Nostra Aetate

text: Tamko hilo linasema kwanza juu ya dini za kimila, halafu juu ya dini zilizoendelea pamoja na elimu (k.mf. Ubaniani na Ubudha): Kanisa linaheshimu dini hizo, ambazo ni tofauti sana na ya kwake, ila linazidi kuwatangazia wote kuwa Yesu ndiye njia, ukweli na uzima.


title: Nostra Aetate

text: Katika nafasi ya pekee unasifiwa Uislamu kwa tunu zake nyingi. Mtaguso mkuu ukizingatia magomvi ya zamani kati ya Wakristo na Waislamu umewahimiza wote kusahau yaliyopita na kuanza kuelewana na kushirikiana.


title: Nostra Aetate

text: Mwishoni tamko linasifu Israeli likihimiza wote kufahamiana vizuri na Wayahudi na kuacha kuwalaumu kwa makosa wasiyonayo. Kanisa linalaani dhuluma yoyote dhidi yao ambao toka zamani wameteswa mno hata na Wakristo na kwa visingizio vya Kiinjili. Kumbe bado ni wapenzi wa Mungu, na Wakristo wanalishwa na utomvu wa mizizi yao.


title: Nostra Aetate

text: Basi ni wajibu kuondoa ubaguzi wowote na kujenga udugu ili tuwe kweli wana wa Mungu.


title: Dignitatis Humanae

text: "Dignitatis Humanae" ni jina la Kilatini la hati iliyotolewa na Papa Paulo VI na washiriki wengine wa Mtaguso wa pili wa Vatikano (kwa kura 2308 dhidi ya 70) tarehe 7 Desemba 1965 kuhusu uhuru wa dini. Tafsiri ya jina hilo ni "Hadhi ya Binadamu".


title: Dignitatis Humanae

text: Tamko hilo la mwisho la mtaguso mkuu huo lilisababisha mijadala mikali wakati wa mtaguso na baada yake hata likachangia kwa kiasi kikubwa farakano la askofu Marcel Lefebvre.


title: Dignitatis Humanae

text: Sababu ni kwamba linasisitiza haki ya binadamu ya kufuata ukweli wa kidini kadiri alivyoujua, wakati mafundisho ya zamani ya Kanisa Katoliki yalikuwa yakisisitiza kuwa imani ya Kikristo ni ya lazima kwa wokovu.


title: Dignitatis Humanae

text: Lakini masisitizo hayo hayapingani, kwa maana ni wajibu wa kila mtu kuutafuta ukweli na kuufuata, ila Wakristo hawawezi kumlazimisha asiyejaliwa bado imani au mwanga wa kutosha, bali wanapaswa kuendelea kumtangaza Yesu kwa wokovu wa watu.


title: Dignitatis Humanae

text: Kinyume cha baadhi ya matendo ya Wakristo wa zamani, Kanisa linaamini kwamba Ukristo unapaswa kuenea kwa nguvu ya ukweli wake, sio kwa upanga, kwa kuwa Mungu mwenyewe anamheshimu binadamu na hiari yake.


title: Dignitatis Humanae

text: Mfano bora ni ule wa Yesu Kristo na wa mitume wake.


title: Dignitatis Humanae

text: Basi, kila mtu na kila serikali waheshimu uhuru wa kufuata dini yoyote. Haki hiyo inahusu mtu binafsi na makundi pia.


title: Historia ya Utawa

text: Hatuwezi kuelewa utawa tukidhani ni kitu kimoja: jina hilo linajumlisha maisha tofautitofauti.


title: Historia ya Utawa

text: Katika makala hii tunataka kufuata historia ya maisha haya katika Ukristo kama kitabu bora kilichoandikwa na Mungu siku kwa siku kadiri ya mpango wake wa hekima kwa ujenzi wa Kanisa lake takatifu kwa karama za kumshuhudia Yesu katika sifa na kazi zake mbalimbali.


title: Historia ya Utawa

text: Kuna hatua kuu nne zilipozaliwa aina mpya za utawa (hasa magharibi) bila ya kufuta zile zilizotangulia:


title: Historia ya Utawa

text: Kufuatana na mifano ya Yesu Kristo na Bikira Maria, Agano Jipya linatoa habari za wanaume na wanawake waliojinyima ndoa kwa ajili ya ufalme wa Mungu, kama vile mabinti wanne wa Filipo mwinjilisti waliokuwa mabikira na manabii (Mdo 21:9). Hasa mtume Paulo aliwahimiza Wakristo wowote wanaoweza wafanye hivyo kama alivyofanya mwenyewe kwa kufuata shauri la Bwana (taz. 1Kor 7:25-34).


title: Historia ya Utawa

text: Mababu wa Kanisa kuanzia karne I waliandika juu ya wanaume waseja wanaozungukazunguka ili kuhubiri, na juu ya mabikira ambao utakatifu wao unaonyesha Ukristo ulivyo bora kuliko ulimwengu wa anasa unaoliudhi Kanisa.


title: Historia ya Utawa

text: Nje ya Dola la Kirumi (Mesopotamia na Persia) useja ulitazamwa kama agano na Kristo la kuwafaa wote.


title: Historia ya Utawa

text: Polepole mabikira walianza kuorodheshwa na kukubaliwa na askofu na kukusanywa katika jumuia. Ilitokea vilevile kwa wanaume wa toba walioanzisha miundo kamili kuliko juhudi za nyumbani mwao, wakishika ufukara fulani wa hiari, mafungo, kujinyima vyakula mbalimbali, kukesha usiku, kuimba Zaburi na kusali kwa moyo.


title: Historia ya Utawa

text: Tofauti na hao walioishi katika mazingira ya kawaida, mwishoni mwa karne III huko Misri ulianza mtindo wa kukimbia ulimwengu hata kimakao.


title: Historia ya Utawa

text: Mmonaki (kutoka neno la Kigiriki monos = mmoja) alitafuta upweke kamili hasa jangwani ili kuishi na Mungu tu, ili moyo uweze kutulia kabisa bila ya kushikwa na mitindo na masharti ya maisha ya kawaida. Miundo mipya ya umonaki ilitegemea matatu: mwanzilishi, kanuni, upweke.


title: Historia ya Utawa

text: Mtindo huo wa maisha, ambao ndio mchango mkuu wa Afrika kwa Kanisa lote, ulistawi hasa baada ya Dola la Kirumi kuruhusu Ukristo (313). Maisha hayo magumu, yaliyoenea mapema hata nje ya Dola hilo, yaliamsha waamini wafuate Injili kwa juhudi kama wakati wa dhuluma, ulipohitajika ujasiri mbele ya hatari ya kuuawa. Hivyo umonaki ulionekana aina mpya ya kifodini kwa jinsi ulivyomtolea Mungu maisha yote.


title: Historia ya Utawa

text: Anayeheshimiwa kama baba wa wamonaki ni Antoni abati (251-356) ambaye akizingatia maneno mbalimbali ya Injili aliwagawia maskini utajiri wake mkubwa amfuate Mwokozi. Maisha yake yote akazidi kujitafutia mahali pa upweke kamili zaidi ili kumlenga Mungu tu.


title: Historia ya Utawa

text: Mfano wake ulivuta wanaume na wanawake wengi toka sehemu mbalimbali aliowaongoza bila ya kuacha upweke wake, isipokuwa kwa kutetea imani sahihi na umoja wa Kanisa. Mara baada ya kifo chake kitabu kilichoandikwa na Atanasi (295-373) juu yake kikaeneza mvuto wa umonaki hadi magharibi.


title: Historia ya Utawa

text: Muda mfupi baadaye, na sehemu ileile, yalianzishwa maisha ya pamoja ambamo mali na vilevile mang’amuzi ya Kiroho yashirikishwe, hata kwa waamini wa ulimwenguni.


title: Historia ya Utawa

text: Pakomi (288-346) aliongokea imani kwa kuzingatia Wakristo walivyowatumikia wafungwa kwa upendo. Mang’amuzi hayo ya awali yalimuangazia kuwa Mungu ni upendo yakaathiri maisha na mafundisho yake yote. Hivyo baada ya kushika umonaki akajisikia wito wa kuishi kwa upendo na wengine akaanzisha maisha ya pamoja upwekeni Misri Kusini. Ndiye wa kwanza kutunga kanuni ya kitawa, na ndani yake jina “ndugu” linashika nafasi ya “mmonaki”.


title: Historia ya Utawa

text: Kanuni hiyo ikaja kuathiri maisha ya wamonaki na kanuni zao mashariki na magharibi vilevile, na ndiyo inayoongoza umati wa wamonaki wa Ethiopia tangu mwaka 500 hivi. Mbali ya mafungo na sala ndefu, Pakomi alisisitiza kujikana kwa ajili ya wengine, yaani kuwa na utiifu, huruma na misaada ya kila aina: ndiyo njia ya upendo ambayo iliagizwa na Bwana na kufanya maisha ya pamoja yawe bora kuliko upweke kamili. Karibu na monasteri za kiume kulikuwa na nyingine za kike.


title: Historia ya Utawa

text: Pia Bazili Mkuu (330-379), baada ya kutembelea wamonaki sehemu mbalimbali, alianzisha maisha ya pamoja katika “jamaa” ambayo lengo lake kuu lilikuwa kushika kikamilifu udugu wa Kiinjili kama katika Kanisa la mwanzoni. Tofauti na monasteri ya Pakomi iliyofikia kuwa na maelfu ya watawa, jamaa hiyo haikuwa na idadi kubwa wala ngome; tena haikuwa jangwani, bali karibu na mji wa Kaisarea wa Kapadokia. Akiwa askofu huko alisisitiza uhusiano na Kanisa: watawa wa kiume na wa kike wawe chachu inayofanya Wakristo wenzao wafuate utakatifu wa wito wao; tena aliwakabidhi shughuli mbalimbali kama vile kuhubiri na hasa kuhudumia wenye shida. Mtindo huo ulisisitiza ushirikiano kati ya ndugu kuliko uongozi wa abati na miundo mikubwa. Pia ulitia maanani masomo ya kidini.


title: Historia ya Utawa

text: Mpaka leo kanuni zake zinaongoza karibu wamonaki wote wa mashariki, na kwa njia yao makanisa ya Orthodoksi kwa kuwa kwao maaskofu kwanza ni wamonaki nao wanaelekeza Wakristo wote kufuata mifano yao.


title: Historia ya Utawa

text: Katika nchi ya jirani Mesrop (361-440) akaanzisha mtindo wa monasteri kuwa na shule karibu ili kuandaa watu watakaoendeleza elimu ya dini hasa kwa kutafsiri na kunakili vitabu. Mapema monasteri kubwa zikawa pia na seminari kuu au vyuo vikuu vya teolojia.


title: Historia ya Utawa

text: Huo umonaki wa Armenia ulidumisha utamaduni wa taifa hilo, ambalo lilikuwa la kwanza kupokea Ukristo jumla pamoja na mfalme wake (300) halafu likaushika moja kwa moja hata lilipopitia vipindi vigumu sana.


title: Historia ya Utawa

text: Tangu karne IV umonaki ulienea magharibi pia: huko Italia, Ufaransa na Hispania kulikuwa na monasteri za kike na za kiume zilizosimamiwa na maaskofu watakatifu. Kati yao wa kwanza kupitia umonaki ni Martino wa Tours (316-397).


title: Historia ya Utawa

text: Hasa maandishi ya Yohane Kasiano (360-435) yalieneza hekima ya wamonaki wengi wa mashariki alioongea nao.


title: Historia ya Utawa

text: Augustino wa Hippo (354-430), babu wa Kanisa muhimu kuliko wote, baada ya kuongoka na kutembelea baadhi ya monasteri, alirudi Afrika Kaskazini aanzishe maisha ya pamoja. Kwanza aliishi na walei wenzake, halafu akiwa askofu aliishi na mapadri wake, akawashirikisha utajiri wake wa akili na roho ili wafanye vizuri utume. Katika kanuni yake, iliyotumika kwa wanawake pia, umoja uliwekwa kuwa lengo lenyewe la utawa, si jambo lake mojawapo tu. Hata yeye aliathiri sana maisha ya kitawa ya magharibi kote.


title: Historia ya Utawa

text: Benedikto wa Nursia (480-547) ndiye aliyeunda umonaki wa magharibi kwa namna ya kudumu hasa kwa njia ya kanuni aliyoitunga polepole, kutokana na mang’amuzi yake, Kanuni ya Mwalimu asiyejulikana na mafundisho ya Bazili na mababu wengine wa jangwani.


title: Historia ya Utawa

text: Kanuni yake iliunganisha vizuri maelekeo mawili ya umonaki wa zamani: kumtafuta Mungu kwa juhudi upwekeni na kuishi kwa umoja. Sifa yake nyingine ni mchanganuo mzuri wa sala na kazi mbalimbali ambazo ziliokoa elimu ya zamani na kufufua uchumi wa Ulaya Magharibi baada ya makabila ya Kijerumani kuvuruga kote. Yeye alidumisha ubaba wa Kiroho katika jumuia nzima: ndiyo maana abati ana nafasi ya pekee na ya kudumu kwa wamonaki, ambao aliwafafanua kuwa watu “wanaoishi katika monasteri na kutii kanuni moja na abati mmoja”. Kwake monasteri ni shule ya utumishi wa Bwana, ambapo abati ndiye mwalimu, na kanuni ndiyo kitabu. Kinyume cha watawa wazururaji wa zamani hizo za misusuko, Benedikto alidai udumifu katika monasteri.


title: Historia ya Utawa

text: Kutokana na kila monasteri kujitegemea, Wabenedikto wakapata sura tofautitofauti bila ya kuachana na kanuni. Ushirikiano kati ya monasteri mbalimbali unategemea asili yake na mitindo yake.


title: Historia ya Utawa

text: Kati ya aina nyingine za umonaki wa magharibi inakumbukwa hasa ile ya Wakristo wa Kiselti (Ulaya visiwani). Hao hawakuwa na majimbo bali walimtegemea askofu-abati wa monasteri ya jirani na kufuata desturi za kimonaki, hasa maisha magumu ya malipizi na maungamo ya mara kwa mara. Kutoka huko wamonaki wengi walihamia Ulaya bara kama wasafiri wa Kristo na wamisionari wakieneza desturi hizo. Kati yao anasifiwa hasa Kolumbani (540-615).


title: Historia ya Utawa

text: Hatimaye wakaja kukubali kanuni ya Benedikto pamoja na desturi za Kanisa la Roma.


title: Historia ya Utawa

text: Wamonaki wengine pia walichangia sana uenezaji wa Ukristo Ulaya, k.mf. Augustino wa Canterbury (+605), aliyetumwa Uingereza na Papa Gregori I (540-604), mmonaki wa kwanza kufikia Upapa, halafu Bonifas (672-754), mtume wa Ujerumani na mfiadini.


title: Historia ya Utawa

text: Ni kawaida ya binadamu kuanzisha kazi kwa nguvu halafu kuchoka, kuanza safari kwa kasi halafu kupunguza mwendo. Vilevile jumuia zina vipindi vya bidii na vya ulegevu.


title: Historia ya Utawa

text: Kanisa lenyewe, ingawa ni takatifu, linaathiriwa na ukosefu wa wanae. Ila Roho Mtakatifu haliachi bila ya msaada wa watu motomoto ili kulirekebisha.


title: Historia ya Utawa

text: Utawa unahusika kabisa na utakatifu wa Kanisa: ukistawi mmoja, unastawi wa pili pia. Hasa katika karne IX hadi XII Kanisa la magharibi lilitambua wazi haja ya urekebisho katika umonaki na katika maisha yake yote.


title: Historia ya Utawa

text: Kati ya matawi mapya ya Kibenedikto yaliyotokana na juhudi hizo yanakumbukwa hasa lile la Cluny (ambalo lilikwepa kuwa mikononi mwa watawala likakazia liturujia kuliko kazi za mikono), lile la Camaldoli (lililofufua ukaapweke) na lile la Citeaux (ambalo lilirudia maisha magumu katika ufukara na kazi).


title: Historia ya Utawa

text: Wamonaki wa matawi hayo wakaja kushika nafasi muhimu katika kurekebisha Kanisa, hasa Petro Damiani (1007-1072), Papa Gregori VII (1028-1085) na Bernardo wa Clairvaux (1090-1153).


title: Historia ya Utawa

text: Wakati huohuo Bruno (1035-1101) alianzisha aina mpya ya ukaapweke iliyodumu kuwa na juhudi hadi leo (Wakartusi).


title: Historia ya Utawa

text: Ili kuboresha maisha ya mapadri wanajimbo, toka zamani ulisisitizwa uundaji wa jumuia kati yao, ambamo wasali na kufanya utume kwa pamoja.


title: Historia ya Utawa

text: Hasa kuanzia karne XI wengi walifanya hivyo kwenye makanisa makubwa kama mtindo mpya wa kitawa unaosisitiza liturujia ya fahari pamoja na uchungaji.


title: Historia ya Utawa

text: Inavyoweza kueleweka, hao walifuata kanuni ya Augustino na kuitwa Wakanoni. Maarufu zaidi katika yao ni Norbert (1082-1134), mwanzilishi wa Wapremontree.