title: Ruby band

text: wimbo KISEBUSEBU ulifanya vizuri na kuwatambulisha vema vijana hawa katika tasnia ya muziki wa Tanzania wakiwa moja ya band chache za vijana wadogo wanaofanya muziki wa bongo flavour.mnamo septemba 27 2014 waliachia video ya wimbo huu ambao katika wiki yake ya kwanza tu baada ya kuwekwa youtube ulivuka zaidi ya watazamaji elfu 7.


title: Ruby band

text: mwezi January mwaka 2015 walitoa wimbo mwingine unaoitwa ‘NOMA’ambao uliweza kufanya vizuri zaidi na kuzidi kuwatambulisha vema kwa mashabiki wao.Tarehe 6mwezi machi walitoa video ya NOMA uzinduzi wake ukifanyika katika ukumbi wa ufukwe wa coco beach dar es salaam na watangazaji pamoja na wadau wa vituo vingi vya redio na TELEVISHENI vya dare s salaam.


title: Ruby band

text:
Kuanzia hapo walizidi kufanya vema katika radio na vituo mbalimbali vya televisheni kote nchini.
nyimbo nyingine walizowahi kutoa ni pamoja na KITU KIMOJA ambao unahamasisha kupiga vita mauaji ya albino yaliyoshamiri mwanzoni mwa mwaka 2015.Walitunga pia wimbo unaoitwa MWENGE wakati wakishiriki katika mbio za mwenge wa uhuru.
WASANII WANAOUNDA RUBY BAND


title: Ruby band

text:
SUMALAY
KWEAPIPA


title: Ruby band

text: Jina lake halisi ni Khalid Waziri maarufu kama KWEAPIPA.Alianza talanta yake ya uimbaji katika chuo cha muziki maarufu kama nyumba ta vipaji Tanzania house of talent THT .Kabla ya kujiunga na Ruby Band alikua akifanya kazi kama solo artist .Alifanikiwa kurekodi wimbo mmoja ulioitwa SASAMBU ambao ulipata umaarufu kwa kiasi chake katika mitandao na radio mbalimbali nchini.


title: Ruby band

text: C-MINOR


title: Ruby band

text: Huyu ni mmoja wa waimbaji machachari wa Ruby Band akitokea IFAKARA mkoani Morogoro,Jina lake halisi ni SUNDAY MTOLE.Alikuwa akiimba katika matamasha mbalimbali mkoani morogoro .Aliweza kuwa na nyimbo kadhaa alizotunga lakini hazikuwahi kufika katika redio yoyote kwa wakati huo.


title: Ruby band

text: MAYA


title: Ruby band

text: Jina lake ni LAWRENCE CLEMENT lakini akiwa jukwaani anafahamika kama MAYA,Jina ambalo amekuwa akilitumia muda mrefu tangu alipoanza kujishughulisha na masuala ya muziki wa uimbaji huko IFAKARA MOROGORO.Aliwahi kutoa wimbo wake ‘"ROHO INAUMA"’ ambao ulifanya vizuri mkoani morogoro lakini haukuwa kufahamika sana nje ya mkoa.


Ruby band


title: Ruby band

text: RUBY BAND ipo chini ya Ruby International,kampuni inayojishughulisha na tasnia ya sanaa Tanzania na nje.Mmiliki wa kampuni hii ni mwanamama mfanyabiashara na mjasiria mali RUBY YUSUPH.


title: Ruby band

text: Katika Ruby International kuna RUBY RECORDS ambayo inajishughulisha na kurekodi muziki na nyimbo za wasanii mbalimbali.baadhi ya nyimbo ni kama ‘"HIP HOP IS ALIVE"’ wa Kalapina ft Qchilla,GOOD TIME wa Kalapina ft Ommy Dimpoz, Noma&Kisebusebu za Ruby Band na nyinginezo nyingi.


title: Ruby band

text: Pia kuna RUBY VIDEOS ambayo inashughulika na utengenezaji wa video za nyimbo za wasanii mbalimbali.baadhi ya video hizo ni pamoja na video kadhaa za MAPACHA WATATU ikiwemo YARABI NAFSI na SAUTI YA MAREHEMU ambayo ilishindanishwa katika tuzo za "KILIMANJARO TANZANIA MUSIC AWARDS."


title: Ruby band

text: Nyingine ni Kisebusebu na Noma zote za Ruby Band pamoja na THAMANI ya hans wa leo ft Amini na nyinginezo.


title: Ruby band

text: Kwa upande wa filamu ,RUBY VIDEOS imeshatengeneza filamu nyingi zikiwemo 'Baija' iliyoigizwa na wasanii maarufu kama MZEE MAJUTO,NIVA na wengine.Filamu nyingine ni NAJUTA KUPENDA iliyoigizwa na RIAMA ALLY,DAUDI DUMA(wa siri ya mtungi)KUPA,DEOGRATIUS SHIJA na wengineo.


title: ISMAIL YAHYA(SUMALAY)

text: SUMALAY ISMAIL YAHYA anafahamika zaidi kama SUMALAY .huyu alitamba sana na wimbo wake ‘GAUNI LA KIJANI’ aliomshirikisha msanii aliyekuwa maarufu sana wakati huo na sasa Matonya.Wimbo huu ulifanya vizuri sana na kutamba katika vituo vingi vya redio hapa Tanzania. alisoma masuala ya muziki katika chuo cha muziki maarufu kama nyumba ya vipaji (Tanzania house of talent ) THT kabla ya kujiunga na Ruby Band.


title: Mke

text: Mke ni binadamu wa jinsia ya kike ambaye ameoana na mwanamume.


title: Mke

text: Katika adhimisho la ndoa, mwanamke anaitwa pia bibi arusi.


title: Mke

text: Mwanamke wa namna hiyo anaendelea kuitwa mke hadi ndoa ivunjike kwa kifo cha mumewe (hapo ataanza kuitwa "mjane") au kwa talaka (hapo ataanza kuitwa "mtaliki").


title: Mke

text: Utengano haumuondolei hadhi ya kuwa mke wala haki zinazoendana nayo kadiri ya sheria na desturi za jamii husika.


title: Mume

text: Mume ni binadamu wa jinsia ya kiume ambaye ameoana na mwanamke.


title: Mume

text: Katika adhimisho la ndoa, mwanamume anaitwa pia bwana arusi.


title: Mume

text: Mwanamume wa namna hiyo anaendelea kuitwa mume hadi ndoa ivunjike kwa kifo cha mkewe (hapo ataanza kuitwa "mjane") au kwa talaka (hapo ataanza kuitwa "mtaliki").


title: Mume

text: Utengano haumuondolei hadhi ya kuwa mume wala haki zinazoendana nayo kadiri ya sheria na desturi za jamii husika.


title: Kipindi cha masomo

text: Kipindi cha masomo (kwa Kilatini "Officium lectionis") ni kipindi muhimu cha Sala ya Kanisa katika madhehebu mbalimbali ya Ukristo.


title: Kipindi cha masomo

text: Ni sala rasmi ambayo kwa asili inafanyika wakati wa usiku: ama usiku kati ama kabla ya pambazuko ili kumtolea Mungu sifa na dua pamoja na kutafakari Neno lake katika utulivu wa hali ya juu.


title: Kipindi cha masomo

text: Katika utaratibu wa Kanisa la Roma, unaofuatwa na majimbo karibu yote ya Kanisa Katoliki la Kilatini, sehemu kuu za sala hiyo, kati ya utangulizi na baraka ya mwisho, ni utenzi, zaburi tatu (au vipande vitatu vya Zaburi), kiitikizano kifupi, somo refu kutoka Biblia ya Kikristo, kiitikizano kirefu, somo refu kutoka maandishi ya Kikristo (hasa ya Mababu wa Kanisa), kiitikizano kirefu na sala ya kumalizia.


title: Kipindi cha masomo

text: Katika siku muhimu zaidi baada ya masomo na viitikizano kuna utenzi mwingine mrefu, maarufu kwa maneno yake ya kwanza katika Kilatini, "Te Deum".


title: Kipindi cha masomo

text: Wanaopenda kurefusha sala hiyo katika kukesha wanaweza wakaongeza zaburi nyingine tatu (au vipande vitatu vya Zaburi) kati ya masomo hayo mawili, halafu nyimbo tatu kutoka Agano la Kale na somo la Injili.


title: Sala ya mwisho

text: Sala ya mwisho (au "Kompleto", kutoka jina la Kilatini "Completorium"; kwa Kiingereza "Compline", "Complin", "Night Prayer" or the "Prayers at the End of the Day") katika liturujia ya vipindi ni ile inayofanyika kabla ya kwenda kulala ili kumkabidhi Mungu usalama wa muda wa usiku ambao unadokeza pia kifo.


title: Sala ya mwisho

text: Madhehebu mbalimbali ya Ukristo (Wakatoliki, Waorthodoksi, Waanglikana na Walutheri) yamepanga kipindi kama hicho katika sala rasmi ya Kanisa.


title: Sala ya mwisho

text: Sala kama hiyo inashuhudiwa na maandishi ya Klementi wa Aleksandria na Sipriani kwamba ilikuwepo katika Afrika tangu karne ya 2.


title: Sala ya mwisho

text: Katima monasteri na nyumba nyingi za kitawa, kwa sala hiyo kinaanza kimya kikuu ambacho kishikwe na wote hadi baada ya sala za asubuhi.


title: Sala ya mchana

text: Sala ya mchana katika "Liturujia ya vipindi" ni sala rasmi iliyopangwa kwa saa za mchana kati ya Masifu ya asubuhi na Masifu ya jioni.


title: Sala ya mchana

text: Imegawanyika katika vipindi vitatu vifupi: Kabla ya adhuhuri, Adhuhuri na Baada ya adhuhuri.


title: Sala ya mchana

text: Vipindi hivyo vinatokana na desturi ya Uyahudi iliyoendelea kufuatwa na Wakristo, inavyoshuhudiwa na kitabu cha Matendo ya Mitume.


title: Sala ya mchana

text: Kati ya utangulizi na baraka ya mwisho, sala hiyo inaundwa na utenzi, Zaburi tatu au vipande vitatu vya Zaburi moja ndefu, somo fupi kutoka vitabu vingine vya Biblia ya Kikristo, kiitikizano kifupi na sala ya kumalizia.


title: Flamenco

text: Flamenco ni jina la aina ya muziki na dansi katika utamaduni wa Hispania.


title: Flamenco

text: Inajumlisha


title: Flamenco

text: Tangu mwaka 2010 Flamenco inahesabiwa kati ya urithi wa dunia.


title: Flamenco

text: Sehemu ya uimbaji ni pia upiga wizani. Hapo kuna njia mbalimbali: kwa makofi, kwa miguu, kwa kupiga ala kama ngoma, kwa kastaneti ambazo ni vipande vya ubao vinavyofungwakwenye vidole.


title: Flamenco

text: Sehemu ya dani mara nyingi ni mwanaume mmoja na mwanamke mmoja mbele ya watazamaji, isipokuwa kuna pia makundi ya wachezaji dansi mbele ya watazamaji wanaounga katika kupiga wizani.


title: Talaka

text: Talaka (kutoka Kiarabu طلاق) ni hatua ya ndoa kuvunjika moja kwa moja kabla ya mume au mke kufa.


title: Talaka

text: Ni tofauti na utengano kati yao ambao unatokea au hata unakubaliwa rasmi na mamlaka husika: huo unawezesha au pengine unalenga warudiane baadaye.


title: Talaka

text: Pia ni tofauti na tamko rasmi la mahakama ya nchi au ya dini kwamba ndoa haikufungwa kweli, kutokana na kasoro fulani iliyokuwepo wakati wa arusi.


title: Talaka

text: Vatikani ni nchi pekee ambayo hairuhusu talaka, mbali ya Ufilipino ambayo inairuhusu kwa Waislamu tu.


title: Talaka

text: Desturi na sheria kuhusu hatua hiyo na matokeo yake maishani zinatofautiana sana duniani. Mara nyingi unadaiwa uamuzi wa mamlaka fulani, lakini sehemu nyingine unatosha ule wa mume au wa mke tu au wa wote wawili pamoja.


title: Talaka

text: Kwa kawaida uvunjifu wa ndoa una madhara makubwa kwa wote wawili, hasa yule mwenye hali nyonge zaidi (kwa kawaida mwanamke), lakini kwa namna ya pekee kwa watoto wao ambao wanaweza wakaathirika hasa kisaikolojia.


title: Kelvin Yondan

text: Kelvin Yondan (amezaliwa tarehe 4 Oktoba 1984) ni mchezaji wa mpira wa miguu kutoka Tanzania. Anacheza nafasi ya beki wa kati


title: Kelvin Yondan

text: Anachezea klabu ya Yanga Sc nchini Tanzania. Pia anachezea timu ya taifa ya Tanzania Taifa Stars.


title: Kelvin Yondan

text: moja kati ya mabeki bora afrika mashariki, kwa zaidi ya miaka kumi sasa anaunda ukuta imara wa wana jangwani Yanga. Anakaba kwa nguvu mipira ya juu na chini na undava wa hali ya juu. Anafahamika kwa tackling kali na kuanzisha mashambulizi tokea nyuma.


title: Uislamu nchini Ivory Coast

text:
Waislamu wamo kwenye asilimia 38.6 ya idadi yote ya wakazi wa nchini Ivory Coast.
In Ivory Coast, Waslamu wanasali, wanafunga, na kutoa sadaka kama inavyohitajika na mafunzo ya Kiislamu, na walio wengi huenda hija na imefanywa kama kiada. Waislamu walio wengi wa Kiivoiri ni dhehebu la Sunni, wanaofuata mafundisho ya Imam Maliki.


title: Uislamu nchini Djibouti

text: Uislamu nchini Djibouti una historia ndefu, kwanza unaonekana katika Pembe la Afrika wakati wa zama za uhai wa mtume Muhammad. Leo hii, asilimia 94 ya wakazi wa Djibouti ambao wamekadiriwa kuwa 490,000 ni Sunni, wanaofuata mafundisho ya Imam Shafi'i. Baada ya uhuru, taifa lililokuwa linaanza kujijenga lilipitisha baadhi ya sheria zake zilizokuwa zinafungamana na sheria za Kiislamu.


title: Morgan Schneiderlin

text: Morgan Schneiderlin (amezaliwa 8 Novemba, 1989 katika mji wa Obernal huko Ufaransa) ni mchezaji wa mpira wa miguu akiichezea klabu maarufu ya nchini Uingereza Manchester United.


title: Morgan Schneiderlin

text: Schneiderlin alianzia kucheza soka katika timu ya nyumbani Rc Strasbourg Mwaka 2005 na mwaka mmoja baadae aliichezea timu ya wakubwa


title: Morgan Schneiderlin

text: Mwaka 2008 alihamia Southampoton kwa dau la pauni 1 million alicheza mechi yake ya kwanza dhidi ya Cardiff City Agosti 9,2008 wakati huo Southampton ilikuwa ligi kuu daraja la kwanza alifunga bao lake la kwanza tar 13 Aprill 2010 katika pambano dhidi ya Bristol Rovers waliloshinda 5 kwa 1 alifunga tena bao la mita 35 dhidi ya Nottingham Forest


title: Makandana

text: Makandana ni jina la kata ya Wilaya ya Rungwe katika Mkoa wa Mbeya, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 7,613 walioishi humo. Msimbo wa posta ni 53503.


title: Makandana

text: Kata ya Makandana ni kata iliyoundwa baada ya kata iliyokuwa ni kata ya Malindo kugawanywa katika kata mbili ambazo ni kata ya Makandana na kata ya Malindo yenyewe.


title: Lipidi

text: Lipidi (kwa Kiingereza lipid, kutoka Kigiriki λίπος, lípos, „mafuta“) ni kundi la molekuli ogania zinazojenga dutu kama mafuta, nta na sehemu ya vitamini.


title: Lipidi

text: Ni muhimu katika kemia ya viumbehai kwa sababu zinahifadhi nishati ndani ya seli za mwili, zinapitisha habari kati ya seli na kujenga utando wa seli. Kwa hiyo ni sehemu muhimu ya chakula.


title: Lipidi

text: Zinapatikana kwa kula algae, mbegu wa mimea, nyama, jibini, siagi na samaki.


title: Lipidi

text: Wakati mwingine neno "lipidi" hutumiwa sasa na mafuta lakini hali halisi mafuta ni kundi la lipidi tu.


title: Andrey Marcel Ferreira Countinho

text: Andrey Marcel Ferreira Countinho (amezaliwa 12 Januari 1990) ni mchezaji wa kandanda kutoka Brazil akiichezea klabu ya Kwampong kutoka Korea Kusini akicheza nafasi ya mrengo wa kushoto, pia ana uwezo wa kucheza nafasi ya kiungo mshambuliaji.


title: Andrey Marcel Ferreira Countinho

text: Andrey Countinho ni mmoja ya wachezaji wanaopiga faulo kwa ufundi ikiwa anaichezea Santa Cruz kafunga faulo 6 na Taubate 7 na Yanga kafunga faulo 4 mpaka Julai 2015.


title: Andrey Marcel Ferreira Countinho

text: Andrey Countinho alianzia soka katika timu ya Vijana ya Santa Cruz ya nchini Brazil ilikuwa mwaka 2007 alipandishwa timu ya wakubwa mwaka 2009 Countinho alicheza mchezo wake wa kwanza mwaka 2010 february akitokea nje ilikuwa dhidi ya Vasco da Gama Countinho alifunga goli lake la kwanza dhidi ya Menereila da santo ilikuwa mnamo mwezi Aprill katika ushindi wa 2 bila Andrey alianza kucheza katika kiwango kizuri mwaka 2011 na Taubate wakaanza kumnyatia na wakamsajiri


title: Andrey Marcel Ferreira Countinho

text: Andrey Countinho ajawahi kucheza timu ya Taifa ya Brazil kutokana na nafasi finyu iliyopo Taifa hilo ndipo Andrey anataka achukue utaifa wa Tanzania ili aweze kushiriki michuano ya Kimataifa.


title: Andrey Marcel Ferreira Countinho

text: Andrey alisajiliwa nchini Tanzania katika klabu ya Yanga Sc; bao lake la kwanza la ligi lilikuja mnamo Octoba 2014 ulikuwa mchezo dhidi ya Tanzania Plizons Fc akifunga kwa faulo.


title: Andrey Marcel Ferreira Countinho

text: Andrey Countinho ameshiriki mashindano matatu Africa ambayo ni Kombe la Mapinduzi African Cup Confederation kombe la Shirikisho na Kagame Cup Cecafa Kombe la mabingwa Africa Mashariki.


title: Andrey Marcel Ferreira Countinho

text: Andrey amenyakuwa tuzo ya mchezaji bora wa mwezi katika Timu yake ya Yanga Sc nchini Tanzania pia alifunga magoli manne katika kombe la Mapinduzi Januari 2015


title: Zamadamu

text: Zamadamu walikuwa wanyama wenye umbile lililokaribiana na mwili wa binadamu kuliko hata sokwe.


title: Zamadamu

text: Binadamu wanadhaniwa kuwa walitokana na hao wa kwanza miaka laki kadhaa iliyopita, labda kwa kupitia spishi nyingine za jenasi "homo".


title: Zamadamu

text: Kwa sasa hakuna tena zamadamu hai duniani, ila mabaki ya mizoga yao yanazidi kupatikana hasa barani Afrika.


title: Laetoli

text: Laetoli ni eneo karibu na Bonde la Oltupai (Tanzania), km 45 kusini kwake, ambapo mwaka 1972 Mary Leakey aligundua nyayo za kale (miaka milioni 3.7 iliyopita) za zamadamu watatu waliotembea kwa miguu miwili.


title: Laetoli

text: Mwaka 2015 ushirikiano wa watafiti wa Tanzania na wa Italia uliwezesha kugundua nyayo nyingine mbili za msafara huohuo, za mmojawapo zikiwa ndefu sana kuliko nyingine.


title: Uislamu nchini Misri

text: Uislamu nchini Misri ndiyo dini kubwa nchini ikiwa na wafuasi wapatao milioni 80.


title: Uislamu nchini Misri

text: Idadi hii inabeba asilimia 94.7 ya wakazi wote wa nchini humo na hiyo ni kwa mujibu wa sensa yao ya mwaka wa 2010.


title: Uislamu nchini Misri

text: Karibia Waislamu wa nchi nzima ni wafuasi wa madhehebu ya Wasunni, kukiwa na idadi kiasi ya Shia na Ahmadia.


title: Uislamu nchini Misri

text: Tangu mwaka 1980, Misri huhesabiwa kama taifa la kidini ijapokuwa haijatambulika rasmi.


title: Uislamu katika Guinea ya Ikweta

text: Kwa mujibu wa Ripoti ya 2006 ya Kitengo cha Uhuru wa Dini cha Kimataifa cha Marekani, waumini wa dini ya Kiislamu wapo chini ya asilimia moja idadi ya wakazi wote wa nchi ya Guinea ya Ikweta. Ripoti ya wavuti ya Adherents.com, hata hivyo, imekadiria ya kwamba Waislamu wameongezeka kutoka asilimia 1 hadi asilimia 25% ya jumla ya wakazi wote wa nchini hiyo. Wahindi walio wengi nchini humo ni Waislamu. Kuna msikiti mmoja wa Ahmadiyya nchini humo.


title: Kitobo (Papua)

text: Kitobo ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Watobo. Mwaka wa 1980 idadi ya wasemaji wa Kitobo imehesabiwa kuwa watu 2230. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitobo iko katika kundi la Kihuon.


title: Kitokano

text: Kitokano (pia Kizuhuzuho) ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Watokano. Mwaka wa 1982 idadi ya wasemaji wa Kitokano imehesabiwa kuwa watu 6000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitokano iko katika kundi la Kigorokan.


title: Kituma-Irumu

text: Kituma-Irumu ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Watuma na Wairumu. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kituma-Irumu imehesabiwa kuwa watu 1100. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kituma-Irumu iko katika kundi la Kifinisterre.


title: Kituraka

text: Kituraka ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waturaka. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kituraka imehesabiwa kuwa watu 25 tu, na lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kituraka iko katika kundi la Kidagan.


title: Kiturumsa

text: Kiturumsa ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waturumsa. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kiturumsa imehesabiwa kuwa watu watano tu, na inawezekana hao wote walikuwa wameshafariki hadi mwaka wa 2011, yaani lugha imetoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiturumsa iko katika kundi la Kibosavi.


title: Kiuare

text: Kiuare (pia Kikwale) ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wauare. Mwaka wa 2004 idadi ya wasemaji wa Kiuare imehesabiwa kuwa watu 1300. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiuare iko katika kundi la Kikwalean.


title: Kiufim

text: Kiufim ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waufim. Mwaka wa 1978 idadi ya wasemaji wa Kiufim imehesabiwa kuwa watu 550. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiufim iko katika kundi la Kifinisterre.


title: Ty Simpkins

text: Ty Keegan Simpkins (amezaliwa 6 Agosti, 2001) ni mwigizaji filamu mtoto kutoka nchini Marekani. Moja kati ya igizo lake kubwa ni pamoja na "Iron Man 3" (2013), akiwa na Robert Downey, Jr., filamu ya kutisha ya James Wan "Insidious" na toleo lake la pili "Insidious: Chapter 2", na "Jurassic World" (2015). Amepata kuonekana pamoja na ndugu yake wa damu, Ryan Simpkins, katika filamu kama "Pride and Glory" "Revolutionary Road" na Arcadia (filamu)


title: Uislamu nchini Ethiopia

text: Uislamu nchini Ethiopia ni dini ya pili kwa wingi wa waumini ambayo inafuatwa sana baada ya Ukristo.


title: Uislamu nchini Ethiopia

text: Kwa mujibu wa sensa ya taifa ya mwaka wa 2007, kuna waumini zaidi ya milioni 25 (au 34% ya wakazi wote) ambao ni Waislamiu.


title: Uislamu nchini Ethiopia

text: Uislamu ni dini yenye kundi la watu wengi ambao ni Wasomali, Wafar, Wargobba, Waharari, Waberta, Walaba, na Wasilt'e; pia wafuasi wengi miongoni mwao ni Wagurage na Waoromo.


title: Uislamu nchini Ethiopia

text: Imani hiyo iliwasili nchini Ethiopia mapema sana, muda mfupi baada ya Hijira.


title: Neptun

text: Neptuni ("ing. Neptune)" ni sayari ya nane kutoka kwenye Jua na ya nne kwa ukubwa wa kipenyo katika mfumo wa Jua. Masi yake ni mara 17 ya ile ya Dunia. Pamoja na Mshtarii "(Jupiter)", Zohali "(Saturn)" na Uranus inahesabiwa kati ya sayari jitu za mfumo wetu.


title: Neptun

text: Neptuni inazunguka Jua kwenye obiti yake katika kipindi cha miaka 164.8 kwa umbali wa kilomita bilioni 4.5 au vizio astronomia 30.


title: Neptun

text:
Neptuni haionekani kwa macho matupu. Inawezekana ya kwamba Galileo Galilei, aliyekuwa mtu wa kwanza kutumia darubini kuangalia nyota, aliiona alipotazama anga lakini hakuitambua kama sayari, ila kama nyota mojawapo.
Neptuni ilitambuliwa katika karne ya 19 kutokana na makadirio ya kihisabati wakati wataalamu walitafuta maelezo ya mzingo wa sayari jirani ya Uranus na hapo kuwepo wa sayari ya nyongeza ulitabiriwa. Hivyo ilitazamwa kwenye darubini kwa mara ya kwanza tarehe 23 Septemba 1846 karibu na mahali ilipotabiriwa.


title: Neptun

text: Wavumbuzi mbalimbali walivutana kwa muda kuhusu jina na hatimaye mapendekezo ya kutumia jina la Neptunus, mungu wa Kiroma wa bahari, yalikubaliwa.


title: Neptun

text: Habari nyingi kuhusu Neptuni zimepatikana kutokana na safari ya kipimaanga Voyager 2 iliyopita karibu nayo mwaka 1989.


title: Neptun

text: Nusukipenyo chake ni kilomita 24,765 hivyo mara nne ya Dunia.


title: Neptun

text: Muundo wa Neptuni unafanana na Uranus. Kuna kiini cha mwamba na metali chenye masi inayolingana takribani sawa na Dunia. Kiini hiki kinazungukwa na tabaka nene lenye mchanganyiko wa maji, amonia na methani katika hali ya kiowevu, kwa hiyo sehemu hii inaitwa pia bahari.


title: Neptun

text: Juu yake ziko tabaka za angahewa inayofanywa na gesi kama hidrojeni, heli na methani. Hakuna tofauti kali kati ya sehemu za „angahewa“ na „bahari“ maana hali za mata zinaingiliana kutokana na shinikizo kubwa.


title: Neptun

text: Tabaka za juu za angahewa ni baridi sana zikiwa na jotoridi ya nyuzi za Kelvini °K 55 (°C-218) K. kitovu cha jotoridi kinapanda hadi kufikia takriban °K 5,400 (°C 5,100).


title: Neptun

text: Katika angahewa ya Neptuni zilipimwa dhoruba kali zinazofikia kasi ya zaidi ya kilomita 1600 kwa saa.


title: Neptun

text: Neptuni huwa na mfumo wa bangili uliotambuliwa na Voyager 2.


title: Neptun

text:
Mwezi mkubwa unaitwa Tritoni uligunduliwa mwaka 1846, siku chache baada ya sayari yenyewe na kupokea jina lake kutokana na mwana wa mungu wa bahari katika mitholojia ya Kigiriki. Tritoni ina kipenyo cha kilomita 2707.
Katika karne ya 20 miezi mingine ilitambuliwa inayozunguka Neptuni, hadi sasa jumla ni 14 lakini mingi ni midogo.


title: Neptun

text: Neptun huwa haionekani kwa urahisi: macho matupu hayawezi kuiona; ni lazima kutumia darubini, na hata hapo huonekana ikiwa imefifia kama kisahani chenye rangi ya buluu-kijani. Rangi hii imetokana na gesi ya methani inayopatikana kwa wingi katika angahewa yake. Kwa kutumia darubini kubwa, sayari huweza kuonekana kama kaduara kadogo chenye kipenyo cha kama sekunde za tao 2.3..


title: Nzi

text: Nzi ni wadudu wadogo wa nusuoda Brachycera katika oda Diptera (yaani “wenye mabawa mawili”). Kwa asili jina hili limetumika kwa wadudu wa familia Muscidae, lakini kwa sababu spishi nyingi za Brachycera hazina majina ya Kiswahili, “nzi” linapendekezwa kama jina kwa Brachycera wote. Nusuoda nyingine ya Diptera, Nematocera, inashirikisha mbu na jamaa wao.


title: Nzi

text: Diptera wote wana mabawa mawili tu yaliyopo kwa mesotoraksi. Mabawa ya nyuma ya asili yamepunguzika na kubadilika kuwa virungu (halteres) ambavyo vinasaidia mdudu ajue mkao wake na mabadiliko ya mwelekeo (kama aina ya gurudumu tuzi). Vipapasio vya Brachycera ni vifupi na vina mapingili machache kuliko Nematocera, mara nyingi matatu tu lakini hadi 7. Spishi nyingi zinabeba unywele (arista) juu ya pingili la tatu la vipapasio. Nzi hawana sehemu za kinywa zinazoweza kutumika kwa kutafuna, kwa hivyo hula chakula cha majimaji au cha chembe ndogo (kama chavua).


title: Nzi

text: Lava wa nzi hawana miguu na wanafanana na minyoo. Kwa kawaida wana meno mawili yaliyopindika (kama kulabu) na spirakulo mbili kwenye nyuma ya kiwiliwili. Huonekana mara nyingi katika nyama iliyooza na katika matunda.


title: Kiukuriguma

text: Kiukuriguma ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waukuriguma. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiukuriguma imehesabiwa kuwa watu 170. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiukuriguma iko katika kundi la Kipihom.


title: Kiumanakaina

text: Kiumanakaina ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waumanakaina. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kiumanakaina imehesabiwa kuwa watu 2400. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiumanakaina iko katika kundi la Kidagan.


title: Kiumbu-Ungu

text: Kiumbu-Ungu ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waumbu-Ungu. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiumbu-Ungu imehesabiwa kuwa watu 34,200. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiumbu-Ungu iko katika kundi la Kihagen.


title: Kiurapmin

text: Kiurapmin ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waurapmin. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiurapmin imehesabiwa kuwa watu 370. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiurapmin iko katika kundi la Kiok.


title: Kiuri

text: Kiuri ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wauri. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kiuri imehesabiwa kuwa watu 2500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiuri iko katika kundi la Kifinisterre.


title: Kiurigina

text: Kiurigina ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waurigina. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kiurigina imehesabiwa kuwa watu 1400. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiurigina iko katika kundi la Kimadang.


title: Kiusan

text: Kiusan ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wausan. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kiusan imehesabiwa kuwa watu 1400. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiusan iko katika kundi la Kipihom.


title: Kiusarufa

text: Kiusarufa ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wausarufa. Mwaka wa 1996 idadi ya wasemaji wa Kiusarufa imehesabiwa kuwa watu 1300. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiusarufa iko katika kundi la Kikainantu.


title: Kiutarmbung

text: Kiutarmbung ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wautarmbung. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiutarmbung imehesabiwa kuwa watu 1170. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiutarmbung iko katika kundi la Kimadang.


title: Kiutu

text: Kiutu ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wautu. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kiutu imehesabiwa kuwa watu 580. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiutu iko katika kundi la Kihanseman.


title: Michael Dudikoff

text: Michael Joseph Dudikoff (amezaliwa  Oktoba 8, 1954) ni mwigizaji filamu kutoka nchini Marekani ambaye amepata kuwa katika filamu mbalimbali ikiwa pamoja na mfululizo wa filamu za "American Ninja"  (1985–1990), "Tron" (1982), "Bachelor Party" (1984), "Platoon Leader" (1988), "River of Death ()" (1989), "Soldier Boyz" (1996), "Ringmaster" (1998) na "The Silencer" (1999).


title: Melissa McCarthy

text: Melissa Ann McCarthy (amezaliwa  Agosti 26, 1970) ni mwigizaji filamu, mchekeshaji, mwandishir, na vilevile mtayarishaji kutoka nchini Marekani.


title: Melissa McCarthy

text: McCarthy alianza kupata umaarufu kwa uhusika wake wa Sookie St. James kwenye mfululizo wa TV wa "Gilmore Girls" (2000–2007). Kwenye ucheshi wa ABC "Samantha Who?" (2007–2009), amecheza kama Dena. Halafu baadaye akaja kucheza kama Molly Flynn kwenye ucheshi wa CBS "Mike & Molly", uhusika ambao umempatia tuzo ya Primetime Emmy Award for Outstanding Lead Actress in a Comedy Series, vilevile kupata kuchaguliwa mara mbili katika mifululizo iliyofuata hapo baadaye.


title: Melissa McCarthy

text: Vilevile amechaguliwa (bila kushinda) kwa ajili ya tuzo za Primetime Emmy Award for Outstanding Guest Actress in a Comedy Series kwa kazi yake kama mtangazaji wa "Saturday Night Live" kwa miaka mitatu mfululizo.


title: Melissa McCarthy

text: McCarthy alianza kupata mafanikio yake makubwa zaidi baada ya kucheza uhusika wake wa Megan Price kwenye filamu ya vichekesho ya mwaka wa 2011 "Bridesmaids," ambayo imepelekea kupata kuingizwa katika tuzo kadhaa ikiwa ni pamoja na Academy Award kwa ajili ya Best Supporting Actress, BAFTA na Screen Actors Guild Award zote kwa ajili ya Best Supporting Actress. Mwaka wa 2013, ameshitiki  katika filamu ya vichekesho maarufu kama "Identity Thief" na "The Heat". Pia ameonekana katika filamu kama vile "The Nines", "The Back-up Plan", "Life as We Know It" and "The Hangover Part III". Mwaka wa 2014, McCarthy amecheza katika filamu ya vichekesho "Tammy" na igizo la "St. Vincent". Mwaka wa 2015, amekuwa gumzo katika magazeti mengi duniani kwa kucheza filamu ya mapigano ya "Spy". Yeye ndiye mwanzilishi wa kampuni ya filamu ya  On the Day Productions akiwa na mumewe Ben Falcone.


title: Melissa McCarthy

text: McCarthy alizaliwa mjini Plainfield, Illinois, akiwa kama binti wa Sandra na Michael McCarthy. Huyu ni binamu wa mwigizaji na mwanamitindo Jenny McCarthy. McCarthy alilelewa katika "shamba kubwa familia ya Katoliki ya Eire". Moja kati ya mababu zake wana asili ya County Cork. Alihitimu katika chuo cha St. Francis Academy (sasa kinaitwa Joliet Catholic Academy) huko mjini Joliet, Illinois. Kazi yake ilianza na uchekeshaji wa wima. McCarthy ni mhitimu wa The Groundlings, mahali pa kufundishi ucheshi huko mjini Los Angeles, California.


title: Melissa McCarthy

text: McCarthy ameolewa na mshikaji wake wa zamani, Ben Falcone, mwigizaji na mhitimu wa The Groundlings, mnamo Oktoba 8, 2005. Falcone anafanya mionekano kadha wa kadha katika filamu anazocheza McCarthy, kama vile "Bridesmaids", "The Heat", "Tammy", "Identity Thief" na "Spy". Kwa pamoja, wana mabinti wawili; wa kwanza kazaliwa 2007 na mwingine 2010.


title: Jada Pinkett Smith

text: Jada Koren Pinkett Smith (/ˌdʒeɪdə ˌpɪŋkɨt ˈsmɪθ/; amezaliwa na jina la Jada Koren Pinkett; mnamo Septemba 18, 1971) ni mwigizaji wa filamu, mtunzi-mwimbaji wa nyimbo, na mfanyabiashara kutoka nchini Marekani. Alianza shughuli zake mnamo 1990, wakati alipofanya uhusika wa kualikwa katika ucheshi uliodumu kiasi "True Colors". Amecheza katika  "A Different World", imetayarishwa na Bill Cosby, na alishiriki ubavuni mwa Eddie Murphy kwenye filamu ya "The Nutty Professor" (1996). Ameshiriki filamu za maigizo kama vile "Menace II Society" (1993) na "Set It Off" (1996). Ameonekana katika filamu zaidi ya 20 za mitindo mbalimbali, ikiwa ni pamoja na "Scream 2", "Ali", "The Matrix Reloaded", "The Matrix Revolutions", "Madagascar", "Madagascar: Escape 2 Africa", na "Madagascar 3: Europe's Most Wanted".


title: Jada Pinkett Smith

text: Mwaka wa  1997, ameolewa na rapa na mwigizaji  Will Smith. Wana watoto wawili, Jaden na Willow. Wawili wameanzisha  Will and Jada Smith Family Foundation, asasi ya kutoa misaada inayotazamia hasa vijana waishio mijini ili waweze kujikimu na vilevile wanafanya kazi na asasi zingine zisizo za kiserikali kama vile  YouthBuild na Lupus Foundation of America.


title: Ucheshi

text: Ucheshi  ni aina ya vichekesho ambavyo vinahusisha wahusika wanaotumia au gawiana mazingira mamoja, kama vile nyumbani au mahali pa kazi, hasa ikiwa na majibizano ya kichale. Vipindi kama hivyo vilitokana na mchezo wa redio, lakini leo hii, ucheshi unapatikana sana kwenye televisheni ikiwa kama aina/tanzu/fani ya fasihi simulizi yake kubwa inayotawala.


title: Kiurdu

text: Kiurdu ni aina ya lugha ya Kihindi iliyosanifiwa.


title: Kiurdu

text: Ndiyo lugha rasmi ya Pakistan na ya majimbo 6 ya India (katika nchi hiyo ni mojawapo kati ya 22 zinazokubaliwa na katiba).


title: Kiurdu

text: Kwa kawaida kinaandikwa kwa herufi za Kiarabu kutokana na uhusiano wake na dini ya Uislamu.


title: Kiurdu

text: Wanaokitumia kama lugha mama ni watu milioni 65.


title: Kiurdu

text: [*http://www.ethnologue.com/language/urd Kiurdu kwenye Ethnologue]


title: Kikurdi

text: Kikurdi ni kundi la lahaja za Kiajemi zinazotumika na Wakurdi wengi (milioni 20-30 hivi) huko Mashariki ya Kati.


title: Kikurdi

text: Ni lugha rasmi mojawapo katika nchi ya Iraq.


title: Milenia ya 7 KK

text: Makala hii inahusu milenia ya 7 KK (miaka 6999 KK - 6000 KK)


title: Milenia ya 8 KK

text: Makala hii inahusu milenia ya 8 KK (miaka 7999 KK - 7000 KK)


title: Milenia ya 9 KK

text: Makala hii inahusu milenia ya 9 KK (miaka 8999 KK - 8000 KK)


title: Milenia ya 10 KK

text: Makala hii inahusu milenia ya 10 KK (miaka 9999 KK - 9000 KK)


title: Milenia ya 11 KK

text: Makala hii inahusu milenia ya 11 KK (miaka 10999 KK - 10000 KK)


title: Milenia ya 12 KK

text: Makala hii inahusu milenia ya 12 KK (miaka 11999 KK - 11000 KK)


title: 2030

text:
Ukurasa huo unahusu mwaka 2030.
Makala hii inahusu mwaka 2030 BK (Baada ya Kristo).


title: Muda

text: Muda ni kipindi ambacho mtu aidha alifanya, anafanya au anatarajia kufanya jambo fulani.


title: Muda

text: Katika maisha ya kila siku mwanadamu hutegemea sana muda ili kufanikisha malengo yake.


title: Muda

text: Muda hutumika na watu mbalimbali kwa mambo mbalimbali kama itakavyoelezwa hapa chini:


title: Muda

text: Lakini endapo watautumia muda huo vibaya, hakika hawataweza kufikia malengo waliyojiwekea.


title: Dada

text: Dada ni jina ambalo linatumika tu kwa ndugu wa jinsia ya kike tu.


title: Dada

text: Jina hilo laweza kutumika kuanzia kwa mtoto mwenye umri mdogo hadi mkubwa, bali hutumika pia kuonyesha heshima kwa mwanamke mkubwa.


title: Imani na sheria

text: Imani ni kukubaliana na kitu fulani hata kama si cha kuonekana. Kila mtu ana imani yake inayomuongoza katika maisha.


title: Imani na sheria

text: Sheria ni kanuni zinazotungwa na jopo fulani la watu. Katika maisha sheria husaidia sana, hasa katika kuhakikisha kuwa usalama na amani zinakuwepo.


title: Imani na sheria

text: Hapo zamani katika historia ya Kanisa sheria ilitumika hasa katika kuwaleta waliopotea katika ulimwengu wa roho.


title: Imani na sheria

text: Lakini imani imekuwa mbele zaidi ya sheria (Gal 3:10).


title: Keep On Keepin' On

text: "Keep On, Keepin' On" ni single ya MC Lyte akiwashirikisha Xscape kutoka katika kibwagizo cha "Sunset Park". Wimbo ulitayarishwa na kusaidia utunzi na Jermaine Dupri na umechukua sampuli ya wimbo wa Michael Jackson wa 1989 "Liberian Girl". Baadaye ukaja kuonekana katika albamu ya tano ya MC Lyte, "Bad As I Wanna B."


title: Keep On Keepin' On

text: Wimbo ulikuwa miongoni mwa nyimbo za MC Lyte zilizoshika chati za juu sana nchini Marekani kwa kushika Na. 10 kwenye chati za "Billboard" Hot 100, pia ukawa wimboi wake wa pili kufanikiwa tunukio la adhabu na RIAA, alipokea tuzo hiyo mnamo tarehe 31 Mei, 1996.


title: Keep On Keepin' On

text: Mwezi Novemba 1996, MC Lyte alitumbuiza kwa kutumia wimbo huu katika msimu wa pili wa ucheshi wa UPN Moesha.


title: Farakano la Donato

text: Farakano la Donato lilitokea katika Kanisa la mkoa wa Afrika wa Dola la Roma hasa kati ya Waberberi wa Algeria na Tunisia za leo.


title: Farakano la Donato

text: Farakano hilo lilikuwa na nguvu hasa katika karne ya 4 na ya 5.


title: Farakano la Donato

text: Mizizi yake ni dhuluma za dola hilo dhidi ya Wakristo waliostawi mapema katika eneo hilo, hasa zile za kikatili zaidi zilizoagizwa na Kaisari Diokletiani.


title: Farakano la Donato

text: Farakano lilipewa jina la askofu Donato Mkuu aliyeshika msimamo mkali kuhusu kuwasamehe walioasi ili kuokoa uhai wao.


title: Farakano la Donato

text: Katika miaka 303-308 Kaisari Diokletiani alijaribu kwa nguvu zote kuharibu Kanisa na kufuta Ukristo. Mbinu moja ilikuwa kukusanya Maandiko matakatifu yote na kuzichoma moto.


title: Farakano la Donato

text: Katika miaka hiyo migumu walitokea hata maaskofu kadhaa na wachungaji walioona heri kuwakabidhi askari Maandiko matakatifu kuliko kufa.


title: Farakano la Donato

text: Baada ya mateso hayo kwisha na uhuru wa dini kupatikana, Wakristo walioasi au kukana imani walitaka kurudi. Hata wachungaji na maaskofu waliowahi kuwa dhaifu hiyo walipokelewa tena baada ya kutubu.


title: Farakano la Donato

text: Ndipo Wakristo wa Karthago walio wengi walikataa kuwakubali tena. Wakiongozwa na Donato walimkataa aliyechaguliwa kuwa Askofu lakini alitoa Maandiko matakatifu kwa serikali akiwa shemasi.


title: Farakano la Donato

text: Donato alisititiza ya kwamba aliyeasi hawezi kutoa sakramenti za kweli. Maana yake akibatiza, kuadhimisha kitubio au kutoa ekaristi, hizo huwa si sakramenti.


title: Farakano la Donato

text: Walitaka kuongozwa na wale tu waliosimama imara (au labda: waliokuwa na bahati kutokamatwa).


title: Farakano la Donato

text: Ndiyo sababu ya farakano, kwani Kanisa Katoliki lilitetea mafundisho ya kuwa kila Mkristo anaweza kuteleza katika dhambi, lakini toba inaponya makosa yote. Wafuasi wa Donato walijitenga wakijiona ndio Kanisa la kweli lenye waumini na viongozi walio safi.


title: Farakano la Donato

text: Kanisa la Wadonato lilifikia kuwa na maaskofu hadi 200. Wakristo wengi walifuata mafundisho ya Donato, hasa wa asili ya Kiberberi vijijini ambao walijisikia wananyonywa na serikali ya Kiroma waliona Wadonato kama chombo cha upinzani wa kisiasa. Kumbe matatizo ya kisiasa na kikabila yaliingilia kati.


title: Farakano la Donato

text: Farakano hilo la Donato lilidhoofisha sana Kanisa la Afrika Kaskazini. Wadonato walijivuna kuwa Wakristo bora kuliko wengine.


title: Farakano la Donato

text: Viongozi wa Kanisa Katoliki walikosa mara nyingi upendo wakati wa kuwashughulikia.


title: Farakano la Donato

text: Farakano hilo lilikuwa jeraha kubwa katika Ukristo wa Afrika Kaskazini. Walipokuja Waarabu mnamo mwaka 670 walikuta Ukristo uliogawanyika na kudhoofika, hasa baada ya dhuluma za Wavandali (wafuasi wa Ario) dhidi ya Wakristo wenyeji.


title: Farakano la Donato

text: Si ajabu kwamba katika sehemu hiyo ya Afrika Ukristo ulipotea baada ya miaka kadhaa ya utawala wa Kiislamu. Pamoja na matatizo yaliyowapata chini ya utawala huo, Wakristo wa sehemu za Karthago (Tunisia na Algeria) walikuwa wamewahi kuona mfano huo mbaya wa Ukristo kwa muda mrefu mno.


title: Donato Mkuu

text: Donato Mkuu kutoka Casae Negrae alikuwa askofu wa Karthago (leo nchini Tunisia) kuanzia mwaka 313.


title: Donato Mkuu

text: Alishika msimamo mkali dhidi ya Wakristo walioasi ili kuokoa uhai wao wakati wa dhuluma ya kikatili ya Dola la Roma dhidi yao, hasa chini ya Kaisari Dioklesian.


title: Donato Mkuu

text: Kwa ajili hiyo alisababisha farakano kubwa ambalo lilipewa jina lake na kuenea hasa kati ya Waberberi, kabila lake.


title: Donato Mkuu

text: Alifariki mwaka 355 uhamishoni.


title: Ukristo barani Afrika

text: Ukristo barani Afrika una historia ndefu inayokaribia miaka elfu mbili.


title: Ukristo barani Afrika

text: Ukristo uko Afrika katika wingi wa madhehebu yaliyopatikana katika historia ya Kanisa, baadhi katika bara hilo, baadhi katika mabara mengine.


title: Ukristo barani Afrika

text: Kwa sasa ndiyo dini kubwa zaidi barani, hasa Kusini kwa Sahara, pamoja na Uislamu ambao unaongoza Kaskazini kwa jangwa hilo.


title: Ukristo barani Afrika

text: Leo karibu nusu ya Waafrika wote ni Wakristo. Lakini asilimia ya Wakristo inaweza kuwa ndogo katika nchi kadhaa na kubwa katika nchi nyingine. Katika Afrika Kaskazini Wakristo ni wachache. Kumbe ni wengi kwa theluthi mbili za bara kusini kwa Sahara.


title: Ukristo barani Afrika

text: Kwa jumla Wakristo wanaishi kati ya wafuasi wa dini nyingine, hasa Uislamu na dini za jadi.


title: Ukristo barani Afrika

text: Idadi yao inaongezeka haraka sana. Kila baada ya nukta nne Mwafrika mmoja anaingia Ukristo. Wengine huzaliwa katika familia ikiwa mzazi mmoja au wote wawili ni Wakristo tayari. Katika madhehebu mengi iko desturi ya kuwabatiza watoto wadogo. Ubatizo huo unawafanya kuwa wanakanisa. Wakikua watafundishwa na pengine kukaribishwa kwenye Kipaimara. Katika ibada hiyo kijana atarudia ahadi ya ubatizo wake na kuwekewa mikono na askofu au mchungaji mwingine na kuombewa ili Roho Mtakatifu amsaidie katika maisha yake ya Kikristo. Madhehebu mengine hayabatizi watoto wadogo. Yanaweza kuwapokea katika Kanisa kwa ibada maalumu lakini yanasubiri mpaka mtoto atakapokuwa mtu mzima, halafu apokee ubatizo na kuwa Mkristo rasmi.


title: Ukristo barani Afrika

text: Njia nyingine ya kukua kwa Kanisa ni kuongoka. Maana yake mtu asiye Mkristo anasikia habari za imani na kuvutiwa moyoni. Halafu anafika kwa kiongozi wa Kanisa na kupata mafundisho juu ya imani na maisha ya Kikristo. Halafu anaweza kubatizwa. Atakuwa mwanakanisa katika dhehebu fulani lakini ni vilevile Mkristo katika Kanisa moja takatifu la Bwana Yesu lililopo popote duniani. Wakristo Waafrika wengi kidogo ni watu walioongoka: waliwahi kuwa wafuasi wa dini nyingine (hasa dini za jadi, lakini wengine Uislamu), wakasikia Habari Njema wakaamua kumfuata Yesu.


title: Ukristo barani Afrika

text: Wakati mwingine tunaweza kusikia kuwa Ukristo uliingizwa Afrika juzijuzi tu, na asili yake ni Ulaya. Hili si kweli. Ukristo ni imani ya kale sana katika Afrika. Tangu mwanzo wa Kanisa walikuwepo Wakristo Waafrika.


title: Ukristo barani Afrika

text: Ila Afrika Mashariki historia ya Ukristo si ndefu. Mwaka 1900 katika eneo la Tanzania ya leo Wakristo walikuwa elfu kadhaa tu. Ongezeko lilikuja haraka sana. Leo hii wako zaidi ya milioni 20. Wakati ule kati ya Watanganyika 100, Wakristo walikuwa 2 tu. Leo zaidi ya 50 kati ya Watanzania 100 ni Wakristo.


title: Ukristo barani Afrika

text: Miaka 2000 iliyopita mawasiliano kati ya nchi na nchi hayakuwa rahisi. Hapakuwa na redio wala simu wala ndege wala magari. Usafiri ulikuwa kwa miguu au kwa kupanda wanyama (k.v. farasi, ngamia, punda), halafu kwa meli za tanga. Meli hizo ziliweza kufuata pwani tu, hazikuwa imara kutosha kuvuka bahari kubwa.


title: Ukristo barani Afrika

text: Lakini hata kwa vyombo hivyo iliwezekana kufanya biashara kati ya Mediteranea na nchi za mbali kama Bara Hindi au Afrika Mashariki. Tunafahamu kitabu ambacho kiliandikwa mwaka 100 BK na kueleza usafiri wa baharini kutoka Misri hadi pwani ya Afrika Mashariki (iliyoitwa na Wagiriki "Azania"). Lakini watu waliojua habari hizo walikuwa wachache.


title: Ukristo barani Afrika

text: Jangwa la Sahara lilikuwa kizuizi kikuu cha mawasiliano na usafiri kati ya sehemu kubwa ya Afrika na sehemu nyingine. Mabara ya Amerika na Australia hayakujulikana na wataalamu wa Asia, Afrika na Ulaya.


title: Ukristo barani Afrika

text: Watu wengi waliamini dunia kuwa tambarare yenye umbo la duara (kama sahani), ingawa wataalamu wengine katika Misri walikwishagundua kwa njia ya kupima dunia kuwa ina umbo la chungwa. Lakini si watu wengi walioamini au kujali elimu hizo. Ilikuwa nje ya upeo wao. Hali hii ilibadilika tu karne nyingi baadaye, wakati meli za kuvuka hata bahari kubwa zilipopatikana.


title: Ukristo barani Afrika

text: Tukiona ya kwamba asili ya Ukristo ni eneo la Yerusalemu tunaweza kuelewa jinsi gani mitume wa Yesu waliweza kutumia usafiri uliopatikana wakati ule na kufika nchi zilizojulikana katika mazingira yao lakini hawakufika mbali zaidi.


title: Ukristo barani Afrika

text: Wakati wa Yesu Afrika Kaskazini pia ilikuwa chini ya utawala wa Roma. Wakati ule wakazi wake hawakuwa Waarabu. Kiutamaduni palikuwa na sehemu mbili: Misri upande wa Mashariki na nchi za Waberberi upande wa Magharibi. Nchi hizo za Waberberi (Moroko, Algeria, Tunisia na Libia za leo) zilikuwa pia na miji mingi walipokaa wahamiaji kutoka Italia waliotumia lugha ya Kilatini. Mji mkuu wa sehemu ile ni Karthago (karibu na Tunisi ya leo). Mji mwingine unaoonekana katika Biblia ni Kurene (kule Libia).


title: Ukristo barani Afrika

text: Misri ilikuwa kitovu cha elimu ya juu tangu karne nyingi. Mji mkuu wa Misri ulikuwa Aleksandria. Eneo la utawala wa Roma lilifika mpakani mwa Sudani ya leo (eneo lililoitwa "Nubia").


title: Ukristo barani Afrika

text: Nchi hizo hazikuwa na mawasiliano mengi na nchi za kusini mwa jangwa la Sahara lililozuia usafiri. Hivyo imani ya Kikristo ilifika haraka katika sehemu ya Kaskazini kwa Sahara ila haikuvuka jangwa hilo kubwa. Lakini mawasiliano yalikuwepo na sehemu za Ulaya Kusini na Asia, hasa kupitia Bahari ya Kati. Ilikuwa rahisi kwa mitume wa Kristo kutumia mawasiliano hayo yaliyokuwepo tayari.


title: Ukristo barani Afrika

text: Watu wa Mediteraneo walifanya tayari biashara kwa meli na pwani ya Afrika Mashariki. Tunaweza kuwaza ya kwamba wafanyabiashara Wakristo walitembelea mapema sehemu hizo pia lakini hakuna kumbukumbu yoyote kama walihubiri n.k.


title: Ukristo barani Afrika

text: Nchi hizo za Afrika Kaskazini zilikuwa tajiri. Hali ya hewa wakati ule ilikuwa afadhali kwa kilimo kuliko leo. Milima ya Atlas ilijaa misitu. Katika Algeria na Tunisia ya leo ililimwa ngano kwa wingi na kuilisha Italia. Hata jina la "Afrika" lina asili yake katika kipindi cha Kiroma. "Afrika" ilikuwa jina la mkoa mmoja uitwao leo Tunisia. Kutoka kule jina hilo lilitumika baadaye kwa sehemu nyingine za bara hilo.


title: Ukristo barani Afrika

text: Kwa jumla watu walifuata dini zao za asili za kuabudu miungu mingi. Palikuwa na mchanganyiko wa imani mbalimbali. Wanajeshi Waroma waliokaa katika nchi nyingi walileta miungu yao na kuwajengea mahekalu pale walipokaa. Kule Misri na sehemu za Kurene waliishi pia Wayahudi wengi waliotumia hasa lugha ya Kigiriki. Kwa njia ya Wayahudi hao habari za Mungu mmoja zilikuwa zinasikika sehemu nyingi.


title: Ukristo barani Afrika

text:
Watu wa Afrika Kaskazini walisafiri na kukaa pia katika miji ya Ulaya na Asia. Kutokana na mawasiliano mazuri tunaona Waafrika mbalimbali katika taarifa za Agano Jipya. Tuone mifano:
- Yesu alipobeba msalaba wake kule Yerusalemu akaanguka chini. Maaskari wakamkamata mtu aliyepita mtaani jina lake ni Simoni wa Kurene. Jina linaonyesha ya kwamba alikuwa mgeni kutoka Kurene (Libia). (Lk 23:26)
- wakati wa ushirika wa kwanza kule Yerusalemu, Filipo mwinjilisti alikutana na msafiri kutoka Kushi akambatiza. Kushi ni jina la kale la sehemu ya Sudan Kusini ya leo (matoleo mengine ya Biblia hutafsiri: Mhabeshi au Mwethopia). (Mdo 8:26 n.k.).
- katika ushirika wa mji mkubwa wa Antiokia (Asia Magharibi) tunasikia juu ya watu wa asili ya Afrika waliokuwa viongozi wa ushirika huo. Mmoja ni Lukio Mkurene. Mwingine ni "Simeoni aitwaye Nigeri". Neno "Nigeri" linatafsiriwa "Mweusi". Kumbe hata huyu anaonekana ametokea Afrika kutokana na rangi yake. (Mdo 13)


title: Ukristo barani Afrika

text: Haya yote si ajabu. Nchi za Misri mpaka Sudan na Afrika Kaskazini-Magharibi zilikuwa sehemu ya Dola la Roma wakati Ukristo ulipoanza kuenea.


title: Ukristo barani Afrika

text: Yesu mwenyewe alikaa miaka kadhaa Afrika. Alitoka nje ya Israeli-Palestina mara moja tu katika utoto wake wakati wazazi wake walipokimbilia pamoja naye Misri kwa sababu Mfalme Herode Mkuu alitaka kumwua mtoto Yesu. Mpaka leo Wakristo wenyeji wa Misri wanatunza kumbukumbu ya Familia Takatifu katika nchi yao. Makanisa mbalimbali yapo mahali panapokumbukwa ya kwamba Yosefu, Bikira Maria na mtoto Yesu walipumzika.


title: Ukristo barani Afrika

text: Hatuna habari ndani ya Biblia juu ya shirika za kwanza zilizoundwa kule. Lakini Wakristo wa Misri wanamkumbuka Marko Mwinjili aliyefika Aleksandria na kuhubiri Habari Njema Afrika hata kuanzisha Kanisa pale Misri. Ndiye hasa mwinjilisti wa Afrika. Marko alikuwa amesafiri na Mtume Petro kama mwanafunzi wake.


title: Ukristo barani Afrika

text: Hakuwahi kuwa mwanafunzi wa Yesu, lakini aliandika Injili, yaani taarifa juu ya maisha na mafundisho yake. Alikuwa mwandishi wa kwanza wa habari hizo. Mtume Mathayo na Luka mwinjili walitumia taarifa ya Marko walipoandika Injili zao.


title: Ukristo barani Afrika

text: Anasemekana alikufa akiwa shahidi wa imani wakati wa mateso ya kwanza chini ya serikali ya Roma. Anakumbukwa kama Askofu wa kwanza wa Aleksandria. Ndiyo sababu mpaka leo Askofu Mkuu wa Aleksandria huitwa "Mwandamizi wa Marko".


title: Ukristo barani Afrika

text: Tuna habari nyingi juu ya Wakristo kule Misri na Karthago (magofu yake yako nchini Tunisia) wakati wa karne ya 2. Habari hizo zinaeleza maisha na mateso yao.


title: Ukristo barani Afrika

text: Hao na Wakristo wa kwanza walio wengi waliishi chini ya serikali ya Roma. Kwa jumla hiyo iliwaruhusu watu wote kuendelea na desturi na dini zao. Serikali iliona ni muhimu kuabudu miungu yote kwani ingekuwa hatari mungu fulani angesahauliwa hata kusababisha akasirike.


title: Ukristo barani Afrika

text: Matendo ya Mitume 17:16-23 inasimulia kwamba Mtume Paulo alishangaa kuona sanamu nyingi za miungu kule Athene. Kati ya sanamu hizo aliona madhahabu (altare) yaliyotengwa kwa ajili ya "Mungu asiyejulikana". Kumbe serikali ya Athene iliogopa kumsahau mungu yeyote ikatoa sadaka za tahadhari.


title: Ukristo barani Afrika

text: Kaisari naye, yaani Mfalme Mkuu wa Roma, alipewa heshima ya kimungu. Raia walitakiwa kushiriki ibada za kumtolea sadaka mbele ya sanamu zake. Kwa watu wengi waliozoea kuabudu miungu mingi haikuwa vigumu sana kumwingiza Kaisari kama mungu wa nyongeza katika mawazo yao. Lakini kwa Wakristo haikuwezekana kushiriki ibada hizo. Kwa hiyo walionekana kama maadui wa serikali. Walikamatwa na polisi na kupelekwa mahakamani.


title: Ukristo barani Afrika

text: Ukali wa mateso ulitegemea siasa ya wakuu wa mikoa ya Kiroma. Wakati mwingine waliweza kujipatia sifa wakitoa taarifa ya kwamba wamekamata Wakristo wengi na kuwahukumu. Wakati mwingine waliona afadhali kuwaacha Wakristo na kutosababisha vurugu katika mkoa. Nje ya suala la kidini Wakristo walikuwa raia wema.


title: Ukristo barani Afrika

text: Katika karne ya 3 mateso yalikuwa makali hasa kule Misri. Katika miji mikubwa kama Aleksandria watu wengi walikuwa Wakristo. Machoni pa wakuu wa serikali hali hiyo ilikuwa uasi. Wakaona ni lazima kuzima uasi huo.


title: Ukristo barani Afrika

text: Kati ya miaka 302 na 308 B.K. maelfu wakauawa kule Aleksandria. Wakakatwa vichwa na maaskari, wakapelekwa katika kiwanja cha michezo mbele ya wanyama mwitu, wakachomwa moto. Lakini idadi ya Wakristo waliokuwa tayari kufa ilizidi uwezo wa serikali wa kuwaua.


title: Ukristo barani Afrika

text: Kumbe mwaka 312 ilikuwa kama ukombozi kwa mji wa Aleksandria. Kaisari mpya, kwa jina Konstantino Mkuu akatangaza mwisho wa mateso. Akatoa sheria ya kuwa Ukristo ni dini halali katika Dola la Roma.


title: Ukristo barani Afrika

text: Misri ilikuwa kitovu muhimu cha Ukristo wa kale. Uhodari wa Wakristo wake ulishinda dhuluma za serikali ya Kiroma. Katika mapambano hayo Wakristo Wamisri wakaunda silaha mbili ambazo zimekuwa muhimu katika Kanisa zima mpaka leo: 1. Elimu ya Kikristo 2. Utaratibu wa umonaki.


title: Ukristo barani Afrika

text: Jiji la Aleksandria lilikuwa na maktaba kubwa kuliko zote duniani. Wakati ule haikujulikana jinsi ya kupiga chapa vitabu. Kila kitabu kiliandikwa kwa mkono kikawa na bei kubwa sana. Kununua kitabu kulikuwa na gharama zinazofanana na ile ya kununua gari leo. Kwa hiyo elimu ilikuwa na thamani kubwa, na maktaba kubwa ilikuwa na thamani kupita kiasi. Wataalamu toka pande zote za dunia walifika Aleksandria, mji wa elimu, ili kusoma na kunakili vitabu. Si ajabu kwamba Agano la Kale lote lilitafsiriwa kwa mara ya kwanza katika lugha ya Kigiriki huko Aleksandria mwaka 150 hivi K.K.


title: Ukristo barani Afrika

text: Hivyo Wakristo wa Aleksandria walijisikia hawana budi kuwa tayari kujadiliana na watu wenye elimu. Wawe tayari kujibu maswali yao juu ya Injili hata kutetea imani kwenye ngazi inayolingana na elimu ya hali ya juu. Wakristo wenye elimu walijitolea kuelimisha Wakristo wenzao. Katika mafundisho hayo kilitokea chuo cha Kikristo cha kwanza. Masomo yake yalihusu imani na Biblia lakini pia elimu kwa jumla. Falsafa ilikuwa muhimu katika mawazo ya wataalamu hata katika mafundisho ya kidini ya Wapagani na Wayahudi. Basi, ilionekana afadhali mwalimu Mkristo ajue falsafa na awe na msimamo wake juu ya uhusiano kati ya falsafa na imani ya Kikristo.


title: Ukristo barani Afrika

text: Chuo cha Aleksandria kilipata sifa chini ya Panteno. Mnamo mwaka 200 BK huyo aliacha uongozi wa chuo akawa mmisionari huko Bara Hindi. Aliyemfuata alikuwa Klementi wa Aleksandria aliyefaulu sana kuvuta Wapagani wenye elimu kumpokea Kristo.


title: Ukristo barani Afrika

text: Mwanafunzi wake mashuhuri alikuwa Origene, ambaye baadaye akapewa uongozi wa chuo hicho. Alifanya kazi hiyo kwa muda wa miaka 25. Origene alikuwa mtaalamu wa pekee: ndiye wa kwanza kutumia njia ya kisayansi katika kuchunguza fasiri za Biblia. Pamoja na makarani wake akaandika maneno yote ya Kiebrania ya Biblia pamoja na fasiri zake katika nguzo sita kwenye ngozi kubwa. Njia hiyo ilisaidia kuona mara moja makosa au udhaifu katika fasiri hizo. Aliwafundisha vijana wengi kutumia akili yao katika kutafakari imani kwani akili ni kipawa cha Mungu.


title: Ukristo barani Afrika

text: Kwa njia hiyo Chuo cha Aleksandria kimekuwa mwanzo wa elimu ya juu katika Ukristo. Mpaka leo ni kawaida kwamba mtumishi wa Kanisa awe na elimu. Wachungaji, mapadri na watawa wanasomeshwa katika vyuo mbalimbali hadi ngazi ya chuo kikuu. Ukristo umekuwa imani ya wasomi. Asili ya jambo hilo ni katika juhudi za Wakristo wa Misri.


title: Ukristo barani Afrika

text: Baadaye, hukohuko Aleksandria ulitokea uzushi mkuu wa historia yote ya Kanisa: padri Ario alikanusha umungu wa Yesu. Mafundisho yake yalienea kote mashariki na kuungwa mkono na watawala kwa nguvu za dola. Lakini ni Kanisa la Misri lililompinga kwa uimara wa pekee, bila kujali dhuluma.


title: Ukristo barani Afrika

text: Kati ya wote, alijitokeza Atanasi wa Aleksandria anayeitwa Mkuu (Aleksandria, Misri, 295 hivi - Aleksandria, 2 Mei 373), Patriarki wa Kanisa Katoliki la madhehebu ya Misri kati ya mitaguso mikuu miwili ya kwanza: Nisea I (325) na Konstantinopoli I (383).


title: Ukristo barani Afrika

text: Maisha yote ya Atanasi yalihusika na juhudi kubwa za Kanisa kwa ajili ya kufafanua na kutetea imani sahihi juu ya Yesu na juu ya Utatu hata akaitwa mapema “nguzo ya Kanisa” (Gregori wa Nazianzo).


title: Ukristo barani Afrika

text: Pamoja na kupatwa na vurugu nyingi maishani (hasa kufukuzwa mara tano kutoka mji wake), Atanasi aliandika sana: hotuba na barua, lakini pia vitabu juu ya imani, historia, ufafanuzi wa Biblia, pamoja na maisha ya Kiroho. Kitabu chake maarufu kimojawapo kinahusu umwilisho wa Neno; humo aliandika kuwa Neno wa Mungu “alifanyika mtu ili sisi tuweze kufanywa Mungu”.


title: Ukristo barani Afrika

text: Lakini kitabu ambacho kilienea na kuathiri zaidi maisha ya Kanisa labda ni "Maisha ya Antoni" ambacho kilieneza umonaki haraka mashariki na vilevile magharibi.


title: Ukristo barani Afrika

text: Watawa ni Wakristo walioamua kuishi kwa njia ya pekee. Mara nyingi tumezoea kuwaona katika Kanisa Katoliki. Lakini wako vilevile kati ya Waanglikana na Walutheri, ingawa si wengi. Ulaya wako hata masista Wamoravian na Wabaptisti.


title: Ukristo barani Afrika

text: Mtawa amepokea katika maisha yake ushauri wa mtume Paulo (ambaye hakuoa): «Nawaambia wale wasiooa bado, Ni heri wakae kama nilivyo» 1Kor 7:8. Yesu mwenyewe aliwahi kueleza ya kwamba watakuwepo wale watakaochagua maisha ya pekee bila familia na uzazi kwa ajili ya Ufalme wa Mungu (Mt 19:12: "Wako matowashi waliojifanya kuwa matowashi kwa ajili ya ufalme wa mbinguni»).


title: Ukristo barani Afrika

text: Kwa jumla watawa ni kundi muhimu linalosaidia sana kazi ya kiroho katika Ukristo. Wako huru kuliko wengine kujitolea katika huduma za Kanisa, kwani hawalazimiki kufikiria maendeleo ya watoto wao. Watawa wanaweza kuishi peke yao lakini mara nyingi wanajiunga na shirika au jumuiya na kuweka nadhiri za useja mtakatifu, ufukara na utiifu.


title: Ukristo barani Afrika

text: Asili ya jumuiya hizo iko Misri. Katika karne ya 3 mateso yalizidi chini ya serikali ya Waroma Wapagani. Wakristo wengine walijificha jangwani wakiogopa kulazimishwa kutoa sadaka kwa sanamu. Wengine waliona jinsi familia yao ilivyouawa katika dhuluma za kidini. Wengine karibu walikata tamaa wakiona Wakristo wengine walivyokana imani kwa kuogopa mateso. Kumbe wengine hawakuona raha tena katika maisha ya kawaida, wakajitenga na dunia wakaenda porini kuishi kule maisha ya kufunga na kusali.


title: Ukristo barani Afrika

text: Watawa hao waliitwa kwa jina la Kigiriki "wamonaki" (monos= moja; monakos= anayekaa peke yake). Walikaa jangwani katika maeneo yaliyokuwa mbali na miji na vitovu vya utawala wa Kiroma. Lakini waliheshimiwa sana na wananchi wa kawaida. Walitumia muda mwingi wakisali na kusoma Biblia. Watu wakazoea kuwaendea kuomba ushauri wao katika mambo ya kiroho au maisha kwa ujumla, kuombewa katika magonjwa n.k. Wengine walizoea kupokea zawadi za wanavijiji wakaelekea maisha ya kuombaomba.


title: Ukristo barani Afrika

text: Wamonaki wa kwanza walikaa kila mmoja peke yake bila kushirikiana. Antoni wa Misri alikuwa mmojawao, naye akaona umuhimu wa kuweka utaratibu fulani kati ya wamonaki wenzake.


title: Ukristo barani Afrika

text:
Mwanafunzi wake Pakomi aliendeleza mkazo wake akawaunganisha wamonaki mahali pamoja akawapa utaratibu wa kazi na sala. Katika utaratibu huo kila mmonaki (pia masista katika mashirika yao) hutoa ahadi au nadhiri tatu:
1. Useja mtakatifu: atachagua maisha bila ndoa; badala yake kujiunga na shirika la wenzake kama familia ya kiroho.
2. Ufukara: ataacha mali yake ya binafsi na hatatafuta tena utajiri wa kidunia.
3. Utii: atamtii mkuu wa shirika hilo aliyechaguliwa kati yao (huitwa "Abba/Abati") na kutii taratibu za ushirika wake.


title: Ukristo barani Afrika

text: Utaratibu huo wa umonaki ulienea haraka: watawa wakaanza kukaa na kufanya kazi pamoja ili kujipatia mahitaji yao wenyewe. Baadaye vituo vya wamonaki vilikuwa vitovu vya elimu ambapo sehemu ya wamonaki walisoma, kuandika (au kunakili) vitabu, kuanzisha shule n.k.


title: Ukristo barani Afrika

text: Leo hii mashirika ya watawa ni maelfu. Kwa kawaida kila shirika lina mkazo wake wa pekee, kama vile maisha ya kimya katika sala au huduma za upendo: hospitali, nyumba za mayatima, ufundishaji, uinjilishaji, misheni, au n.k. Hivyo mtawa anaweza kuwa na maisha ya kutotoka katika nyumba ya shirika lake au anaweza kuishi kati ya Wakristo na wasio Wakristo akiwatolea huduma zake.


title: Ukristo barani Afrika

text: Panteno wa Chuo cha Aleksandria alikwenda India kuhubiri Injili. Wamisionari wa Kanisa la Misri walianzisha Kanisa katika Sudan, Sudan Kusini na Ethiopia za leo.


title: Ukristo barani Afrika

text: Hata sehemu mbalimbali za Ulaya zinakumbuka wamisionari kutoka Afrika waliohubiri huko Injili wakati wa Dola la Roma. Askari Wamisri katika jeshi la Roma walikaa miaka mingi Uswisi na kwingineko. Kati yao kulikuwa na Wakristo waliohubiri huko Injili kwa mara ya kwanza. Mji wa Zurich mpaka leo hii unaonyesha katika nembo yake majina ya Wamisri watatu waliokuwa wainjilisti wa kwanza wa eneo lake.


title: Ukristo barani Afrika

text: Kule Ireland Wamisri waliunda monasteri mnamo mwaka 500 na kufundisha Injili. Waireland wanafunzi wa Waafrika hao ndio wainjilisti wa Ujerumani na Uholanzi baadaye.


title: Ukristo barani Afrika

text: Mnamo mwaka 203 B.K. aliishi mama kijana mwenye miaka 22 kwa jina Perpetua katika mji mkubwa wa Karthago. Perpetua alitokea familia tajiri na kuwa na mtoto wa kiume. Wazazi wake walikuwa wanaheshimiwa sana.


title: Ukristo barani Afrika

text: Kumbe Perpetua akashtakiwa kuwa Mkristo akakamatwa. Baba akamwendea mkuu wa mkoa wakapatana Perpetua atoe sadaka mbele ya sanamu ya Kaisari ili shtaka lifutwe. Kutoa sadaka maana yake ilikuwa kushika nafaka kidogo na kuitupa kwenye karai ya mkaa uliowaka mbele ya sanamu. Baba akamweleza mtoto wake gerezani alivyopatana na mkuu wa mkoa. Perpetua akakataa. Baba akamsihi akamwomba asilete aibu juu ya wazazi wake na amhurumie mtoto wake mdogo. Perpetua akamjibu baba ya kuwa tendo hilo halipatani na imani yake.


title: Ukristo barani Afrika

text: Felista alikuwa msichana Mkristo na wanawake hao wawili walikuwa marafiki ingawa Felista alikuwa mtumwa. Akafungwa pamoja na Perpetua na vijana watatu. Walipokataa kutoa sadaka wakapewa wote adhabu ya kifo.


title: Ukristo barani Afrika

text: Hao vijana Wakristo watano wakapelekwa katika uwanja wa michezo wa Karthago. Watu wengi wakatazama. Kuua wakosaji kulikuwa kama mchezo au burudani kwa wakazi wa miji. Walizoea kutazama maonyesho ya kuua wakosaji wenye hukumu ya mauti. Vijana Wakristo waliposimama uwanjani milango ya chini ikafunguliwa. Wanyamapori wakali waliokuwa wanahifadhiwa katika vyumba vya chini katika uwanja huo, wakiwekwa tayari ili kuwararua Wakristo wakatokea. Kuwatupa Wakristo mbele ya wanyama wakali ilifanywa kama onyesho la kuburudisha halaiki. Hao vijana wakashambuliwa na wanyama; wengine wakawaua na wengine wakajeruhiwa vibaya. Mwishoni wote waliojeruhiwa waliuawa kwa upanga.


title: Ukristo barani Afrika

text: Maonyesho hayo yalikusudiwa kutisha watu waogope kuwa Wakristo. Lakini yakageuka kampeni kwa ajili ya Ukristo, kwa sababu watazamaji walianza kujiuliza: Je, watu hao wana kosa gani? Ni imani gani inayowapa nguvu ya kusimama mbele ya wanyama mwitu na kuuawa badala ya kutoa sadaka mbele ya sanamu? Kwa nini wale wanaokufa hivyo wanajulikana kuwa watu wasioiba wala kusema uongo, lakini wengine wenye tabia mbaya hawana matatizo wakitoa sadaka tu mbele ya sanamu? Kumbe damu ya mashahidi ilikuwa mbegu ya kukua kwa Kanisa.


title: Ukristo barani Afrika

text: Wakati Roma ilipotawala Wakristo wengi Waafrika walionyesha uhodari kwa kutokana imani yao na kufa kama mashahidi wa Yesu. Mfano huo ulisababisha Wapagani wengi kuwa Wakristo. Lakini si wote walisimama imara mbele ya vitisho. Wengi wakatoa sadaka mbele ya sanamu wakatubu baadaye na kuomba wasamehewe udhaifu huo. Wengine waliwahonga maafisa wa serikali wakanunua vyeti vilivyothibitisha ya kwamba walitoa sadaka zile ingawa haikuwa kweli. Katika eneo la Karthago jambo hili lilisababisha farakano ndani ya Kanisa lililoitwa kwa jina la askofu Donato Mkuu.


title: Ukristo barani Afrika

text: Augustino (Thagaste, leo Souk Ahras nchini Algeria, 13 Novemba 354 – Hippo, leo Annaba, Algeria, 28 Agosti, 430) alikuwa mtawa, mwanateolojia, padri na hatimaye askofu mkuu wa Hippo.


title: Ukristo barani Afrika

text: Ndiye kiongozi mkuu wa Kanisa Katoliki katika Afrika Kaskazini mwanzoni mwa karne ya 5.


title: Ukristo barani Afrika

text: Katika historia yote Augustino ni kati ya watu wenye akili kubwa zaidi, iliyopenya masuala yoyote, pamoja na ubunifu wa ajabu na moyo mpana. Aliunda upya teolojia ya mapokeo akiitia chapa yake mwenyewe.


title: Ukristo barani Afrika

text: Kati ya mababu wa Kanisa, ndiye aliyetuachia maandishi mengi zaidi, kuanzia yale maarufu sana yanayoitwa "Maungamo", kwa kuwa humo miaka 397-400 aliungama sifa za Mungu na ukosefu wake mwenyewe kwa kusimulia alivyoishi hadi miaka ya kwanza baada ya kuongoka.


title: Ukristo barani Afrika

text: Kila wakati ulifurahia zaidi kitu fulani katika Augustino. Siku hizi anapendwa hasa kwa unyofu wake katika kujichunguza na kutoa siri zake, akikiri makosa yake na kuyageuza yawe sifa kwa Mungu.


title: Ukristo barani Afrika

text: Uzingatifu wake wa fumbo la nafsi yake ambamo fumbo la Mungu limefichama, ni mzuri ajabu kiasi cha kubaki hata leo kilele cha kujitafiti kiroho. Aliandika: “Usiende nje, rudi ndani mwako; ukweli unakaa katika utu wa ndani; na ukiona umbile lako ni geugeu, panda juu yako. Lakini kumbuka, unapopanda juu yako, unapanda juu ya roho inayofikiri. Basi, ufikie pale mwanga wa akili unapowaka”. Tena: “Naona ni lazima wanadamu warudishiwe tumaini la kupata ukweli”.


title: Ukristo barani Afrika

text: Posidi, mtu wa kwanza kuandika habari za maisha ya Augustino (kwa Kilatini, “Vita Augustini”), alisema “waamini wanamkuta daima hai” katika vitabu vyake. Kweli havionyeshi imepita miaka 1600 tangu viandikwe: humo anaonekana kama rafiki yetu wa wakati huu anayesema nasi kwa imani isiyozeeka.


title: Ukristo barani Afrika

text: Augustino mwenyewe aliviorodhesha 1,030, ambavyo si vyote.


title: Ukristo barani Afrika

text: Kazi yake kubwa haikuwa kuandika maelezo juu ya vitabu na maneno ya Biblia yenyewe alivyofanya Origene, bali kuingiza Biblia katika mazingira ya kiroho, ya kijamii na ya kisiasa ya wakati wake. Hapo, akitegemea mamlaka ya imani inayodhihirishwa na Biblia, maandiko ya Kimungu yasiyoweza kukosea yakisomwa katika mapokeo ya Kanisa lililoorodhesha vitabu vinavyoiunda, aliuliza maswali na kutoa majibu yaliyo muhimu mpaka leo.


title: Ukristo barani Afrika

text: Akilinganisha imani na akili, Augustino alichunguza hasa fumbo la Mungu (Ukweli mkuu na Upendo wa milele, unaohitajiwa na roho ili kupata amani) na la binadamu (ambaye ni sura na mfano wa Mungu). Huyo katika roho yake isiyokufa, bado ana uwezo wa kuinuka hadi kwa Mungu, ingawa uwezo huo umeharibiwa na dhambi na unahitaji kabisa kurekebishwa na neema.


title: Ukristo barani Afrika

text: Teolojia yake kuhusu Utatu inaendeleza ile ya mapokeo na kuathiri Kanisa lote la Magharibi. Augustino anaweka wazi kuwa Nafsi tatu ni sawa lakini hazichanganyikani; tena anajaribu kuufafanua Utatu kwa kutumia saikolojia (mfano wa kumbukumbu, akili na utashi). Kitabu muhimu zaidi kuhusu Utatu (kwa Kilatini kinaitwa “De Trinitate”) alikiandika miaka 399-420. Kilichukua muda mrefu kwa kuwa alisimamisha uandishi wake miaka minane “kwa sababu ni kigumu mno na nadhani wachache tu wanaweza kukielewa; basi kuna haraka zaidi ya kuwa na vitabu vingine tunavyotumaini vitafaidisha wengi”.


title: Ukristo barani Afrika

text: Hivyo alielekeza nguvu zake kutunga vitabu vya katekesi kwa wasio na elimu (hasa “De Catechizandis Rudibus”). Akijibu hoja za Wadonati, ambao walitaka Kanisa la Kiafrika na kuchukia mambo ya Kilatini, alikubali kurahisisha lugha hata kufanya makosa ya kisarufi kusudi wamuelewe zaidi akifafanua umoja wa Kanisa ulivyo muhimu kwa mahusiano na Mungu na kwa amani duniani.


title: Ukristo barani Afrika

text: Hasa hotuba zake, zilizoandikwa na wengine wakati alipokuwa anazitoa kwa watu akiongea nao kirahisi, zimechangia kueneza ujumbe wake. Tunazo bado karibu 600, lakini zilikuwa zaidi ya 3,000.


title: Ukristo barani Afrika

text: Pia alifafanua upya imani kuhusu umwilisho wa Mwana wa Mungu, akiwahi kutumia misamiati iliyokuja kupitishwa na Mtaguso wa Kalsedonia (451): uwepo wa hali mbili (ya Kimungu na ya kibinadamu) katika nafsi moja. Lengo la umwilisho lilikuwa wokovu wa watu, hivyo hakuna anayeweza kuokoka bila Kristo aliyejitoa sadaka kwa Baba, “akitakasa, akifuta na kutangua makosa yote ya binadamu, akiwakomboa kutoka mamlaka ya shetani”.


title: Ukristo barani Afrika

text: Jangwa kubwa la Sahara lilifanya mawasiliano yote kati ya Afrika Kaskazini na sehemu nyingine za bara kuwa magumu. Lakini tangu zamani mto Nile ulisaidia biashara na athari za kiutamaduni na za kisiasa kuvuka kanda la jangwa. Hivyo upo uhusiano wa pekee kati ya Misri na eneo linaloitwa leo "Sudan" (pamoja na Ethiopia na Eritrea).


title: Ukristo barani Afrika

text: Zamani nchi hiyo kusini kwa Misri iliitwa kwa jumla "Nubia"; sehemu moja ilijulikana kwa miaka mingi kwa jina la "Kushi". Mdo 8 inaonyesha kwamba safari kati ya Kushi (Sudan) na Misri mpaka Yerusalemu zilikuwa kawaida. Njiani Filipo alimbatiza "towashi wa Kushi" yaani afisa wa serikali ya malkia Kandake wa Kushi katika mji mkuu wa Meroe (Agano Jipya tafsiri ya Kiswahili cha Kisasa linatumia hapa kwa kosa jina la "Ethiopia"). Lakini hatuna habari zaidi kama huyo afisa alihubiri Injili kwao.


title: Ukristo barani Afrika

text: Kuanzia karne ya 3 athari za Ukristo katika Nubia zinajulikana. Wamonaki Wamisri walihubiri Injili huko. Kuanzia mwaka 600 wakazi wengi wa Kushi walikuwa Wakristo. Makanisa mengi tena makubwa yalijengwa na kupambwa katika miji mikubwa kama Dongola na Soba. Kwa miaka elfu moja utamaduni wa Kikristo uliendelea. Kutoka Dongola wamisionari walifika kusini mwa Sahara mpaka eneo la Tibesti (yaani Chad ya leo) ambapo maghofu yanaonyesha alama za Ukristo kule.


title: Ukristo barani Afrika

text: Kusini-Mashariki kwa Kushi tunakuta eneo kubwa lenye milima mirefu inayosimama kama mnara katika tambarare ya nchi jirani. Ni nyanda za juu za Ethiopia au Uhabeshi. Mnamo mwaka 300 B.K. kulikuwa na ufalme katika eneo la Aksum (Ethiopia ya leo) na Ukristo ulikuwa umeshafika kupitia wafanyabiashara wa Bahari ya Shamu.


title: Ukristo barani Afrika

text: Wakati alipotawala Kaisari Konstantino kule Roma, meli moja ilikuwa safarini kutoka Shamu kwenda Bara Hindi ikaharibika kwenye pwani ya Ethiopia. Vijana wawili waliokolewa wakapelekwa mbele ya mfalme kule Aksum. Mmojawao kwa jina Frumensyo alipata haraka sifa za kuwa mwenye elimu na hekima. Akapanda ngazi kuwa mshauri wa mfalme na mwalimu wa mwana wa mfalme aliyeitwa Ezana. Frumensyo aliweza kupanda mbegu za imani moyoni mwa kijana huyo. Baada ya kuwa mfalme, Ezana akaendelea kumtumia Frumensyo kama mshauri wake.


title: Ukristo barani Afrika

text: Siku moja Frumensyo aliomba ruhusa ya mfalme aende nyumbani kuangalia kama wazazi wake bado wanaishi. Mfalme akamruhusu akamwomba atafute kule walimu wanaoweza kufundisha elimu aliyokuwa nayo Frumensyo pamoja na imani ya Kikristo. Frumensyo akamwendea Askofu Mkuu wa Misri aliyemweka wakfu kuwa askofu kwa ajili ya Waethiopia. Hivyo Kanisa lilipata sakramenti ya daraja takatifu katika nyanda za juu za Ethiopia. Baadaye mfalme Ezana akabatizwa akifuatwa na watu wengi wa makao makuu.


title: Ukristo barani Afrika

text: Baadaye tena kule Ethiopia walifika wamonaki kutoka Misri na Shamu. Ndio walioanza kufundisha na kuwabatiza Wahabeshi wengi. Ndio mwanzo wa taifa la Kikristo la Ethiopia. Wahabeshi wametunza urithi wao wa Kikristo mpaka leo. Ukristo wao unafuata mapokeo ya Waorthodoksi wa Mashariki yalivyo hata Misri. Mpaka karne ya 20 walipokea Maaskofu wao wote kutoka Kanisa la Kikopti la Misri.


title: Ukristo barani Afrika

text: Labda tumeshangaa kusikia ya kwamba leo hii wako Wakristo milioni kadhaa kule Misri, kwa sababu tumesikia mara kwa mara ya kwamba wenyeji wa Misri ni Waarabu na Waislamu. Kumbe katika karne saba za kwanza baada ya Kristo hali ilikuwa tofauti. Afrika Kaskazini ilikuwa nchi ya Wakristo, lakini baadaye yalitokea mageuzi makubwa yaliyokuwa muhimu sana katika historia ya Afrika: uenezi wa Uislamu.


title: Ukristo barani Afrika

text: Mnamo mwaka 610 B.K. sehemu kubwa ya Afrika Kaskazini iliunganika tena chini ya Dola la Roma lililotawaliwa kutoka mji wa Bizanti (Roma ya mashariki). Lakini utawala huo ulikuwa hafifu kulingana na zamani za Roma ya Kale.


title: Ukristo barani Afrika

text: Wenyeji wa Misri na mkoa wa "Afrika" (= Tunisia ya leo) walipinga utawala wa Bizanti. Wakristo wengi katika nchi hizo walikataa usimamizi wa Askofu Mkuu wa Bizanti wakiwafuata viongozi wao wa kitaifa. Viongozi wa Kanisa la Kikopti (Misri) waliteswa na serikali ya Bizanti. Dola la Roma ya Mashariki ilichosha nguvu zake vitani dhidi ya majirani yao wa Uajemi na makabila yasiyostaarabika kutoka kaskazini.


title: Ukristo barani Afrika

text: Hali hii ilibadilika ghafla mwaka 640 B.K. Habari za imani mpya kati ya Waarabu zilisikika tangu mwaka 622 kutoka eneo la Maka na Madina. Kiongozi mpya aliyeitwa Muhamad aliunganisha makabila yote ya Waarabu katika jina la Mungu mmoja, "Allah".


title: Ukristo barani Afrika

text: Baada ya kifo cha Muhamad wafuasi wake walitoka nje ya jangwa la Uarabuni na kushambulia maeneo jirani ya Bizanti na Uajemi. Walipigana na majeshi ya nchi hizo na kuyashinda. Mwaka 640 waliingia Misri. Baadhi ya wenyeji Wakopti waliwapokea kwa matumaini ya kuwa watamaliza utawala wa Bizanti. Jeshi la Bizanti lilishindwa kwa kukosa msaada wa wazalendo. Kiongozi Mwislamu aliahidi madhehebu yote yataheshimiwa. Alifanya mkataba na Wakristo waendelee na ibada zao na desturi zao.


title: Ukristo barani Afrika

text: Lakini baada ya muda Wamisri waliona ya kwamba wamekuwa watu wa ngazi ya chini nchi mwao. Mabwana wapya walianza kubadilisha utamaduni wa nchi. Aliyejiunga na Uislamu na kujifunza Kiarabu alikubalika lakini Wakristo wenyeji waliotunza urithi wao walibaguliwa. Majaribio yote ya kupigania uhuru yaligandamizwa vikali.


title: Ukristo barani Afrika

text: Miaka mia iliyofuata Waislamu waliteka sehemu iliyobaki ya Afrika Kaskazini. Miaka 670/696 waliteka mkoa wa "Afrika" ya Kiroma pamoja na Karthago (Tunisia ya leo). Mwaka 711 wakavuka mlangobahari na kuingia Hispania (Ulaya Kusini). Walifika mpaka Ufaransa wakarudishwa na wenyeji mwaka 732 lakini walitawala sehemu za Hispania kwa karne saba zilizofuata.


title: Ukristo barani Afrika

text: Kule Tunisia na Algeria Ukristo ulikuwa dhaifu kutokana na mafarakano mengi ya miaka ya nyuma na dhuluma za Wavandali. Baada ya karne za kulaumiana kati ya Wakristo, wengine walikuwa na wasiwasi juu ya ukweli wa mafundisho ya Kanisa. Katika nchi za jirani (Italia na Hispania) vita vikali vilipigwa kati ya Waarabu walioshambulia na Wakristo waliojitetea. Labda hali hiyo iliongeza moyo wa Waislamu kutovumilia kuwepo kwa Wakristo. Kanisa katika Afrika Kaskazini lilipotea baada ya karne chache.


title: Ukristo barani Afrika

text: Wafuasi wa Muhammad walishambulia maeneo jirani ya Waroma wa Bizanti hasa Afrika Kaskazini. Uislamu ulienea haraka sana kwa nguvu ya kijeshi katika nchi zilizokuwa na Wakristo wengi.


title: Ukristo barani Afrika

text: Sababu kubwa ya udhaifu wa Wakristo Waorthodoksi ilikuwa mafarakano kati yao, na hasa majaribio ya serikali ya Bizanti kuwalazimisha Wakristo wote kufuata uongozi wake, wakiitumia na kuitawala dini kama nguzo ya siasa yake. Lakini mambo ya imani hayafai kulazimishwa.


title: Ukristo barani Afrika

text: Hivyo katika nchi kama Misri Wakristo waliotafuta uhuru wa kisiasa walilazimishwa kuwa chini ya Askofu wa Bizanti, wakajisikia wanagandamizwa kidini pia, si kisiasa tu. Waarabu Waislamu walipofika walikaribishwa mahali pengine kama wakombozi wanaomaliza utawala wa kidikteta. Waliwaahidi vikundi vyote vya Wakristo uhuru wa dini. Ahadi hiyo ilitimizwa kwa namna tofauti.


title: Ukristo barani Afrika

text: Utawala wa Kiislamu ulifikia nchi hizo kwa njia ya vita. Mwanzoni walikuwa Waarabu kadhaa tu: walichukua madaraka ya serikali kuu na kujenga makambi ya kijeshi katika kila nchi. Vijana wa Kiarabu walifuata baba zao wakiitikia wito wa dini uliokuja pamoja na nafasi ya kupata maisha nafuu. Walifundishwa kwamba ikiwa watakufa vitani watapokewa na Mungu kama mashahidi wa imani na kuingia Paradiso moja kwa moja. Lakini wasipokufa vitani watakuwa matajiri wakitawala nchi mpya na kupokea kodi za wenyeji wasio Waislamu. Imani ya aina hii iliwapa nguvu kweli na iliendelea kuvuta Waarabu wengi kutoka kwao kuhamia Afrika Kaskazini na Asia ya Kati.


title: Ukristo barani Afrika

text: Chini ya utawala wa Waarabu Waislamu, wenyeji waliruhusiwa kuendelea na desturi zao lakini hawakuwa na haki zote za uraia. Wasio Waislamu walijiona wanabaguliwa mbele ya Waislamu. Walitozwa kodi kubwa ya pekee. Mahakamani hawakuweza kushuhudia dhidi ya Mwislamu, walilazimishwa kuvaa nguo za pekee tofauti na Waislamu, walikataliwa kupanda farasi, kujenga makanisa mapya, au kutumia kengele makanisani.


title: Ukristo barani Afrika

text: Waislamu walipata kipaumbele katika mambo yote. Hivyo polepole wenyeji walianza kutumia lugha ya Kiarabu pamoja na kujiunga na Uislamu. Bila shaka wazazi wengine walitumaini kuwasaidia watoto wao wapate maendeleo maishani wakifuata dini ya watawala.


title: Ukristo barani Afrika

text: Masharti ya kujiunga na Uislamu yalikuwa rahisi sana. Hakuna mafundisho magumu, mwanzoni inatosha kutamka "shahada" ya Kiislamu ambayo ni fupi sana: "As-haddu inna la ilaha ila allah, wa Muhamad rasul ullah". (Nakiri ya kwamba Mungu ndiye mmoja tu, na Mohamad ni mtume wa Mungu). Lakini baadaye haikuwezekana kurudi katika Ukristo maana sheria ya Kiislamu iliruhusu Mkristo kugeuka Mwislamu lakini ilikataza kwa adhabu ya kifo Mwislamu asitoke katika imani hiyo na kufuata dini nyingine.


title: Ukristo barani Afrika

text: Kwa kawaida Wakristo hawakulazimishwa kuacha imani yao. Viongozi wa Waarabu washindi walifanya mikataba na maaskofu wa Kikristo katika maeneo waliyoyateka. Wakristo waliahidiwa ulinzi wa makanisa yao wakiambiwa wanaweza kuendelea na mila na desturi walivyozoea.


title: Ukristo barani Afrika

text: Lakini mara kwa mara upande wa watawala na wakubwa yalijitokeza matendo mabaya, kama makanisa kubomolewa au kugeuzwa misikiti, n.k. Kwa mfano msikiti mkuu wa Dameski (Siria) ulikuwa zamani Kanisa la Mt. Yohane Mbatizaji. Mwanzoni Waarabu waliahidi kuliheshimu, lakini mtawala aliyefuata alitaka jengo kubwa lililopatikana mjini kwa ajili ya ibada yake. Ndivyo ilivyotokea Waturuki walipoteka Konstantinopoli. Kanisa Kuu la Hagia Sofia (Hekima Mtakatifu) liligeuka msikiti.


title: Ukristo barani Afrika

text: Vipindi vya kulazimisha vilitokea tena na tena, hasa baada ya mataifa mapya kuwa Waislamu. Waarabu wenyewe walionyesha ustahimilivu zaidi kwa wenye imani nyingine (Wakristo, Wayahudi, Wafuasi wa dini ya Uajemi n.k.). Lakini Waturuki, Waajemi na Wamongolia baada ya kuwa Waislamu walikuwa wakali.


title: Ukristo barani Afrika

text: Hasa vipindi vya vita kati ya Wakristo kutoka Ulaya na Waarabu viliongeza uchungu kwa Wakristo chini ya utawala wa Kiarabu. Katika vipindi hivyo Wakristo chini ya Waislamu waliweza kuangaliwa kama wasaliti na kuteswa, makanisa yao kubomolewa, n.k.


title: Ukristo barani Afrika

text: Kwa ujumla majaribio ya vita vya msalaba ya kuikomboa nchi takatifu yalishindikana. Pamoja na hayo vita hivyo vilidhoofisha Wakristo wa Mashariki waliozoea kuishi chini ya Waarabu Waislamu. Ilibidi walipe madeni yaliyoachwa nyuma na ndugu zao kutoka Ulaya Magharibi.


title: Ukristo barani Afrika

text: Katika uhusiano mgumu kati ya dini hizo mbili kule Ulaya na Mashariki ya Kati, Waislamu wanastahili pia sifa. Ahadi nyingi walizozifanya zilivunjika, lakini mahali pengine Wakristo walipewa nafasi za kuendelea kuishi kati ya Waislamu hata kama ilikuwa kwa ubaguzi na mateso.


title: Ukristo barani Afrika

text: Maisha yao yalikuwa mara nyingi magumu, lakini mahali pengi waliweza kubaki. Waliruhusiwa kuendelea na ibada zao (lakini waliweza kukataliwa kujenga makanisa au hata kutengeneza makanisa ya kale isipokuwa kwa kulipa tena kodi za nyongeza). Katika mambo ya ndoa au urithi wa mali walikuwa chini ya makanisa yao.


title: Ukristo barani Afrika

text:
Viongozi wa makanisa yao waliwajibika mbele ya serikali ya Kiislamu juu ya ushirikiano mwema. Kwa namna hiyo jumuiya za makanisa kama vile la Kigiriki, la Kikopti, la Kisiria, la Kiarmenia n.k. zilihifadhiwa mpaka leo katika nchi za Kiarabu, isipokuwa idadi ya waumini wao iliendelea kupungua.
Tena Wakristo walianza kuhamia nchi ambako watakuwa raia huru bila kasoro.


title: Ukristo barani Afrika

text: Tangu kuja kwa Uislamu uenezaji wa Injili katika Afrika ulikwama na kurudi nyuma. Kusini mwa Sahara ilifika kupitia Nubia lakini baada ya Nubia kuwa ndani ya eneo la Kiislamu athari hii haikuendelea.


title: Ukristo barani Afrika

text: Karne za 15 na 16 zilikuwa muhimu katika historia ya Ukristo. Anguko la Bizanti mwaka 1453 lilisababisha wataalamu wengi wa mashariki kukimbilia Ulaya Magharibi wakileta vitabu vyao. Elimu ilisonga mbele. Hasa mijini shule ziliundwa. Mawazo mapya yalienea duniani.


title: Ukristo barani Afrika

text: Mjerumani kwa jina Gutenberg alitengeneza mashine ya kwanza ya kupiga chapa vitabu. Hivyo vitabu vilianza kupatikana kwa urahisi. Habari zikazunguka haraka kati ya nchi na nchi, hali isiyojulikana karne nyingi tangu anguko la Dola la Roma.


title: Ukristo barani Afrika

text: Wataalamu walianza kusoma tena vitabu vya Wagiriki na Waroma wa kale. Wakaanza kusambaza tena mafundisho ya kale kuwa dunia si tambarare lakini mviringo kama chungwa.


title: Ukristo barani Afrika

text: Hapo alijitokeza nahodha Mwitalia kwa jina Kristoforo Kolombo aliyetaka kujaribisha mafundisho haya mapya. Ikiwa dunia kweli ina umbo la chungwa inawezekana kuelekea magharibi kutoka Hispania na kufika mashariki katika Bara Hindi. Kwa njia hiyo inawezekana kufanya biashara moja kwa moja na nchi tajiri za mashariki bila kuwapa faida wafanyabiashara Waarabu. Mfalme wa Hispania akampa Kolombo fedha za kuandaa meli tatu.


title: Ukristo barani Afrika

text: Mwaka 1492 Kolombo akaondoka Hispania akakuta bara jipya magharibi lililoitwa baadaye Amerika. (Mwenyewe alifikiri amefika Bara Hindi, hivyo akawaita wenyeji "Wahindi" na visiwa alipofika mwanzoni mpaka leo huitwa "West Indies" = India ya Magharibi). Wahispania walipora utajiri wa mataifa ya Amerika yaliyokosa silaha za kushindana nao. Utajiri huu mpya ulisaidia maendeleo ya Ulaya kupita yale ya mataifa ya Waislamu na ya Asia.


title: Ukristo barani Afrika

text: Miaka michache baadaye, huku Urekebisho wa Kikatoliki ukiendelea, yalitokea Matengenezo ya Kiprotestanti yaliyogawa moja kwa moja Kanisa la Magharibi katika madhehebu mengi ajabu.


title: Ukristo barani Afrika

text: Wakati huohuo ulikuwa pia kipindi kilicholeta habari za nchi mpya kwa watu wa Ulaya. Mataifa ya Wahispania na Wareno yalijenga aina mpya za meli zilizoweza kusafiri kote duniani hata kuvuka bahari kubwa. Wafanyabiashara na wanajeshi wao walizunguka pande zote za dunia wakiambatana na mapadri wao. Hao walikutana na wenyeji wengi wa nchi mbalimbali wasio Wakristo, au walikuwa Wakristo lakini si washiriki wa Kanisa Katoliki (kama Waethiopia au Wahindi wa Kusini). Wakaanza kuwaeleza imani, wakahubiri mbele ya Mfalme wa China, mbele ya Negus Negesti wa Ethiopia na mbele ya watawala wa Amerika Kusini. Tatizo la misheni hizo lilikuwa kwamba liliambatana na uenezaji wa kijeshi wa Hispania na Ureno.


title: Ukristo barani Afrika

text: Mnamo mwaka 1500 Ukristo ulikuwa umeshapotea Afrika Kaskazini-Magharibi. Huko Wakristo pekee walikuwa watumwa kutoka Ulaya. Waarabu wa kule walikuwa wameshindwa vitani Hispania, hivyo wakimbizi wao kutoka huko hawakuwa na moyo wa kustahimili Wakristo kati yao.


title: Ukristo barani Afrika

text: Kumbe Misri Ukristo uliendelea. Wakristo Wakopti walikwisha kuathiriwa na utamaduni wa Kiarabu, lakini waliendelea kuimba kwa lugha ya Kikopti (Kimisri cha kale) katika ibada zao. Katika miji mikubwa ya Kairo na Aleksandria, vilevile katika vijiji vya Misri Kusini, Wakristo walikuwa wengi kidogo. Hasa Aleksandria tangu karne nyingi waliishi pia Wagiriki Wakristo.


title: Ukristo barani Afrika

text: Nubia ni jina la kale la Sudan. Tangu karne ya 6 wafalme wa Nubia walikuwa Wakristo. Mmisionari mkuu alikuwa Juliano wa Aleksandria aliyefika Nubia mwaka 546. Baada ya Uislamu kuingia Misri, Wakristo wa Nubia walijitetea kwa silaha. Lakini polepole Waarabu wahamiaji wakaelekea kusini.


title: Ukristo barani Afrika

text: Baada ya mwaka 1200 vita vikatokea tena na tena kati ya Waarabu Waislamu na Wanubia Wakristo. Mambo yalikuwa mabaya zaidi kwa sababu ya majaribio ya jeshi la msalaba toka Ulaya ya kuteka Palestina. Mtawala Mwislamu wa Misri, kwa jina Salah ed Din, akalipa kisasi akishambulia madola ya Wakristo kusini kwa Misri. Mji mkuu wa Nubia ulikuwa Alodia (karibu na Khartoum ya leo).


title: Ukristo barani Afrika

text: Mwaka 1504 jeshi la Waarabu iliuteka. Kutokana na historia hii ya vita vikali watawala wapya hawakuonyesha ustahimilivu kwa Wakristo wa Nubia ulivyokuwa kule Misri. Ukristo ulianza kugandamizwa katika eneo hilo hadi kukoma. Leo tunaweza kuona magofu tu ya makanisa ya kale chini ya mchanga wa jangwa la Sudan.


title: Ukristo barani Afrika

text: Kuenea kwa Uislamu katika Nubia na Pembe la Afrika kulifanya mawasiliano ya Ethiopia na nchi za nje kuwa magumu. Taifa hilo la Kikristo lilijikuta kama kisiwa katika bahari ya Kiislamu.


title: Ukristo barani Afrika

text: Mawasiliano na Misri yaliendelea kwa shida. Kanisa la Ethiopia lilikuwa limekubali usimamizi wa kiroho wa Askofu mkuu wa Aleksandria. Lakini, kama kawaida katika mapokeo ya Kiorthodoksi, lilikuwa chini ya usimamizi wa kisiasa wa "Negus Negesti" (Mfalme wa Ethiopia).


title: Ukristo barani Afrika

text: Tangu mwaka 1400 Manegus wakatambua kwamba msaada wa mataifa mengine ya Wakristo haupatikani mpaka Ulaya. Wakatuma wasafiri waliopeleka barua kwa watawala mbalimbali wa Ulaya, hasa mfalme wa Hispania na Papa wa Roma (mwaka 1424 na 1441). Negus (Mfalme) Zara Yakubu akatuma ujumbe Italia kwa Papa akajaribu kujenga umoja wa Kanisa ila haukutekelezwa kwa sababu tu ya ukosefu wa mawasiliano. Safari kati ya Ulaya na Ethiopia kupitia maeneo ya nchi za Waislamu ilikuwa jambo la kubahatisha.


title: Ukristo barani Afrika

text: Mwaka 1493 mjumbe wa mfalme wa Ureno alifika katika mji mkuu wa Lalibela (karibu na ziwa Tana). Ziara hiyo ilianzisha kipindi cha mawasiliano kati ya Ureno na Ethiopia.


title: Ukristo barani Afrika

text: Mwanzoni Wareno walisaidia Ethiopia kujitetea dhidi ya mashambulio ya Waarabu wa pwani. Waarabu walisaidiana na askari Waturuki walioleta bunduki kwa mara ya kwanza katika nchi hiyo. Walipoanza kushinda, msaada wa Wareno ulifika na Wahabeshi walipata pia bunduki. Mwaka 1543 Wahabeshi na wasaidizi wao Wareno wakawashinda Waarabu na Waturuki katika mapingano ya ziwa Tana.


title: Ukristo barani Afrika

text: Kipindi kilichofuata kilileta uhusiano mgumu. Wajumbe Wareno wakaendelea kufika. Mapadri wa Shirika la Yesu wakaanza kuhubiri na kufundisha vijana. Wafalme wawili wakajiunga na Kanisa Katoliki.


title: Ukristo barani Afrika

text: Lakini majaribio ya kuunganisha Ukristo wa Ethiopia na Kanisa la Roma yalisababisha ghasia za wananchi. Mapadri kutoka Ulaya waliona wasiwasi: hawakuelewa desturi nyingi za Kanisa la Uhabeshi. Ukristo wake ulionyesha uso uliolingana na utamaduni wa Kiafrika: katika Misa ngoma hupigwa, makasisi huchezacheza kiibada, wavulana hutahiriwa kama desturi ya kanisa.


title: Ukristo barani Afrika

text: Kumbe Wajesuiti waliyaona mambo haya kama ni ya Kipagani. Wakamshawishi Negus Sussenyos aliyekubali Ukatoliki "kutakasa" Kanisa, yaani kukataza desturi mbalimbali na kusoma Misa kwa kufuata Liturujia ya Roma. Ghasia zilifuata. Mwaka 1632 Negus Susneyos akajiuzulu. Wajesuiti wakafukuzwa. Wahabeshi Wakatoliki wakalazimishwa kurudi katika Ukopti.


title: Ukristo barani Afrika

text: Hivyo kuingia kwa wageni kulisaidia kutetea taifa lakini kulileta vurugu ya ndani. Nafasi ya kuelewana tena haikupatikana kwa sababu Wareno walifukuzwa miaka ileile kwenye pwani za Uswahilini na Uarabuni. Ethiopia ikawa tena kama kisiwa cha Kikristo katika bahari ya Uislamu.


title: Ukristo barani Afrika

text: Ureno ni nchi ndogo jirani na Hispania. Kwa karne nyingi Wakatoliki wa nchi hizo mbili walishindana na Waarabu waliotawala sehemu ya rasi hiyo. Mwaka 1492 Waarabu wa mwisho wakatoka katika Hispania.


title: Ukristo barani Afrika

text: Mabaharia Wareno wakaanza kufuata pwani za Afrika Magharibi kuelekea kusini. Elimu mpya iliwasaidia. Mnamo mwaka 1450 vitabu vya kwanza vilikuja kupatikana vikieleza uhusiano kati ya nyota, majira ya mwaka na jiografia. Pamoja na chombo kipya cha "compass" vikawawezesha mabaharia kupiga hesabu juu ya safari zao baharini wakipima nyota hata bila kuona pwani.


title: Ukristo barani Afrika

text: Mwaka 1497 nahodha Vasco da Gama akazunguka Afrika Kusini akatembelea bandari za Uswahilini na kufika Bara Hindi. Katika bandari za Kilwa, Zanzibar na Mombasa Wareno wakashangaa kukutana tena na Waarabu Waislamu waliozoea kuwa maadui wao tangu karne nyingi nyumbani kwao.


title: Ukristo barani Afrika

text: Shabaha ya safari za Wareno ilikuwa biashara na Bara Hindi. Kwa kutumia elimu mpya ya jiografia wakaona kwamba inawezekana kuchukua bidhaa za mashariki kwa njia ya bahari badala ya kutegemea biashara mikononi mwa Waarabu kupitia Mashariki ya Kati. Lengo lingine lilikuwa kufikia Ethiopia ili kuungana na mfalme wake Mkristo dhidi ya Waislamu.


title: Ukristo barani Afrika

text: Katika njia hiyo walihitaji vituo kwa ajili ya meli zao katika pwani za Afrika. Huko walikutana na jamii za wenyeji. Hivyo walitumia nafasi ya kufanya biashara na Waafrika wa pwani.


title: Ukristo barani Afrika

text: Katika Afrika Mashariki na eneo la mto Kongo (Kongo/Angola) walijaribu kuunda vituo vya biashara. Wamisionari walitumia nafasi hizo kuhubiri Injili.


title: Ukristo barani Afrika

text: Afrika Magharibi walikutana na watu walioishi chini ya watawala wenye nguvu. Kwa jumla wamisionari walijaribu kuwasiliana na viongozi hao ili kuwaongoa kwa kutumaini watu wa kawaida watafuata.


title: Ukristo barani Afrika

text: Benin ilikuwa kitovu cha maendeleo ya kisiasa, kiuchumi na kisanii tangu mwaka 900 B.K. Mwaka 1486 Mreno d`Aveira alimtembelea Mfalme wa Benin mara ya kwanza. Wakati wa Mfalme Esigie wamisionari wakaruhusiwa kuingia na kuanza kazi. Mfalme Orhogbua alikuwa Mkristo mnamo mwaka 1550. Lakini chini ya waandamizi wake maendeleo ya Ukristo yalikwama na kuisha.


title: Ukristo barani Afrika

text: Mifano ya aina hiyo inapatikana vilevile Gambia, Sierra Leone na Ghana.


title: Ukristo barani Afrika

text: Mambo yalikwenda vizuri zaidi Kongo, kusini mwa mdomo wa mto huo. Tangu karne ya 14 Mfalme kwa cheo cha Manikongo alitawala nchi. Wakati wa Mfalme Nzinga Nkuwu Wareno wa kwanza walifika na kujenga ubalozi.


title: Ukristo barani Afrika

text: Baada ya kusikia mahubiri ya wamisionari Mfalme akabatizwa akipokea jina la Yohane; mji mkuu ukapewa jina la "San Salvador" (=Mtakatifu Mwokozi). Wakati wa mwanae, Mfalme Afonso I (1508-1545) Kanisa lilikua sana.


title: Ukristo barani Afrika

text: Mtoto wake akasoma teolojia kule Lisbon. Akasafiri Roma alipowekwa wakfu na Papa Leo X akiwa na umri wa miaka 26 akarudi kama askofu wa kwanza Mwafrika kusini kwa Sahara, akiongoza na mapadri wapya 4, ila alifariki miaka tisa baadaye. Baba yake aliendelea kufanya bidii za kuimarisha Kanisa, ila alikosa wamisionari au alileta mapadri wasiofaa.


title: Ukristo barani Afrika

text: Tena, pamoja na wamisionari Wareno waliingia pia wafanyabiashara ya watumwa. Wakati uleule wamisionari walipofundisha Injili na heshima ya binadamu kuwa kiumbe wa Mungu, wafanyabiashara wale walivunja amani nchini. Walichukua watumwa kutoka maeneo ya jirani lakini pia ndani ya Ufalme. Hivyo uhusiano kati ya serikali ya mfalme Mkristo wa Kongo na wageni Wakristo Wareno ulikuwa mbaya mpaka kupigana kwa silaha. Kwa jumla biashara ya utumwa ndiyo iliyoangusha ufalme huo wa Kikristo ambapo hata hivyo kwa kiasi fulani imani imeendelea moja kwa moja hadi leo.


title: Ukristo barani Afrika

text: Kutofanikiwa kwa majaribio hayo kulitokana naː


title: Ukristo barani Afrika

text: Pamoja na hayo, katika karne ya 16 biashara ya watumwa ilianza kuongezeka. Wareno na Wahispania waliunda utawala wao kule Amerika. Walitafuta madini ya nchi hizo wakaanzisha mashamba makubwa.


title: Ukristo barani Afrika

text: Lakini wakaona ugumu wa kutumia Wahindi wekundu kama wafanyakazi. Watu hao waliishi miaka elfu kadhaa bila mawasiliano na watu wengine. Magonjwa yaliyokuwa ya kawaida Ulaya, Afrika na Asia (kwa sababu watu wa kule waliwahi kuambukizana tangu karne nyingi) yaliua wenyeji wengi wakiishi pamoja na Wazungu. Tena walowezi Wazungu walikuwa wakatili mno. Wahindi wekundu waliofanywa watumwa wakafa kwa mamilioni.


title: Ukristo barani Afrika

text: Hapo wazo jipya lilijitokeza: kuchukua watumwa kutoka Afrika ili wafanye kazi Amerika! Waliopendekeza wazo hili walisema Waafrika wana nguvu na afya kuliko wenyeji wa Amerika. Ndivyo ilivyotokea. Msingi wa maendeleo ya Ulaya uliwekwa kwa malighafi za Amerika zilizochimbwa na kulimwa na watumwa Waafrika.


title: Ukristo barani Afrika

text: Kwa karne tatu biashara ya watumwa ilikua na kuongezeka kwenye pwani za Afrika. Katika karne ya 16 Wareno walikuwa mstari wa mbele katika biashara hii ya aibu, halafu Waingereza wakashika nafasi ya kwanza kabisa wakawauza watumwa popote.


title: Ukristo barani Afrika

text: Ki-Zerbo, mtaalamu wa historia ya Afrika alisema: "Biashara ya watumwa ilifanya vita kuwa hali ya kudumu kati ya makabila. Vita vilikuwa vikali zaidi. Watawala wa madola ya pwani wakauza watumwa. Watumwa waliouzwa wakawawezesha kununua bunduki nyingi. Bunduki nyingi ziliwawezesha kukamata watumwa wengi zaidi. Watawala wa pwani waliingia katika mzunguko wa kishetani wakipigana vita kwa shabaha ya kupata wafungwa watakaouzwa kuwa watumwa. Watawala wakaanza kuwaangalia raia wao kuwa bidhaa tu zinazosaidia kujipatia yote wanayotamani".


title: Ukristo barani Afrika

text: Kumbe watu wakorofi hawakuwa tayari kuwatazama Wakristo wa Kongo tofauti na Waafrika wengine waliofaa machoni pao kuwa watumwa. Wafanyabiashara wale waliona mahubiri ya Injili kuwa kizuizi tu cha biashara yao.


title: Ukristo barani Afrika

text: Nia nzuri za Mfalme wa Ureno na vilevile wamisionari wenyewe hazikuwa na nguvu mbele ya uovu wa watu hao na pesa zao.


title: Ukristo barani Afrika

text: Mfalme Afonso alijitahidi sana kuwafukuza, lakini kufuatana na mkataba wake na Ureno alipaswa kuwarudisha Wareno ili waadhibiwe kwao. Kumbe walipokabidhiwa kwa maafisa Wareno kwenye vituo vya pwani ya Afrika walitumia hela zao kuwalipa mahakimu wawekwe huru tena. Mara nyingi walitumia mapato ya biashara yao kuwahonga hata maafisa wa mfalme wa Kongo waanze kumpinga.


title: Ukristo barani Afrika

text: Hivyo Ufalme wa Kongo ulidhoofishwa ukaingia katika kipindi kirefu cha vita vya ndani, dhidi ya majirani wake na hata dhidi ya Wareno. Mwishoni uchumi na utaratibu pamoja na Ukristo viliharibika, ingawa katika miaka 1640-1835 Wakapuchini 440 kutoka Dola la Papa walifanya kazi kubwa na kubatiza watu milioni mbili, bila kujihusisha na biashara yoyote: walifika na breviari tu, wakaondoka na breviari tu, wakiacha kumbukumbu ya watu waadilifu.


title: Ukristo barani Afrika

text: Ureno ulishindwa wakati uleule kujenga taifa la marafiki Wakristo kwa mkono mmoja na kuruhusu wafanyabiashara wake kuwafanya marafiki hao kuwa watumwa kwa mkono mwingine.


title: Ukristo barani Afrika

text: Kati ya miaka 1500 na 1800 wamisionari Wakatoliki walihubiri kwenye pwani ya Afrika Mashariki. Walifuata uenezi wa Wareno waliojaribu kutawala pwani hiyo kama vituo vya biashara kati ya Ulaya na Bara Hindi.


title: Ukristo barani Afrika

text: Kutoka kwa makao yao ya Sofala na Msumbiji walijaribu pia kutawala biashara ya dhahabu iliyochimbwa katika eneo la Mwene Mtapa (Zimbabwe).


title: Ukristo barani Afrika

text: Katika pwani za Uswahilini Wareno wakafika kuanzia mwaka 1505 wakitafuta njia ya Bara Hindi. Waislamu wa pwani hawakufurahia kupokea Wakristo. Vilevile hawakuvutwa na picha ya kwanza waliyoipata juu ya Wareno kwa ujumla. Viongozi Wareno waliwaangalia Waislamu wa Afrika moja kwa moja kuwa maadui kama Waislamu nyumbani kwao walipowahi kupigana nao karne nyingi.


title: Ukristo barani Afrika

text: Chini ya ulinzi wa kijeshi wa Ureno wamisionari wakaanza kazi yao. Mapadri wa Shirika la Yesu wakaingia ndani ya bara kuwahubiria wafuasi wa dini asilia za Kiafrika. Mashirika mengine yalijaribu kujenga vituo kama hospitali na kuwasaidia maskini. Kazi kati ya Waislamu iliendelea polepole. Lakini kisiwani Pemba na vilevile Mombasa mamia wakabatizwa na kuwa Wakristo.


title: Ukristo barani Afrika

text: Mwaka 1630 kijana kwa jina Jerome Chungulia akapokea cheo cha Mfalme wa Mombasa kwa msaada wa Wareno. Alikuwa mtoto wa Sultani Mwislamu. Wareno walimwua baba vitani na kumlea mwanaye. Baada ya masomo kule Goa (Bara Hindi) alirudi kama Mkristo.


title: Ukristo barani Afrika

text: Lakini mwaka 1631 alikumbuka jinsi Wareno walivyomuua baba yake akalipiza kisasi. Akajitangaza kuwa Mwislamu tena akawaongoza Waislamu wa Mombasa kuwaua Wareno mjini. Waswahili wote waliopokea Ukristo waliuawa pia. Hukumbukwa kama "Mashahidi wa Mombasa".


title: Ukristo barani Afrika

text: Mnamo mwaka 1560 mmisionari Mjesuiti kwa jina Gonsalo Da Silveira akafika Msumbiji akaendelea kuhubiri sehemu za ndani akafika Manica (mji mkuu wa Mwene Mtapa).


title: Ukristo barani Afrika

text: Baada ya kuhubiri kwa muda wa majuma matatu Mwene Mutapa (mfalme) alikuwa tayari kupokea ubatizo pamoja na wakubwa 300. Lakini washauri Waislamu wa Mwene wakamshtaki Da Silveira kuwa mpelelezi na mchawi. Mwene akageuka akamwua Da Silveira alipolala usingizi. Maiti yake ikatupwa mtoni.


title: Ukristo barani Afrika

text: Wamisionari wengine walifaulu tena kufika Zimbabwe mwaka 1570. Walijifunza lugha ya nchi, walihubiri na kujenga makanisa. Katika karne ya 17 wafalme wa Mwene Mtapa walikuwa mara nyingi Wakristo Wakatoliki. Watoto wa wakubwa walisomeshwa katika shule za misheni kule Tete (Msumbiji) au Goa.


title: Ukristo barani Afrika

text: Mwana wa Mwene Kapararidze kwa jina Miguel (Mikaeli) alichukua digrii ya Daktari wa Teolojia kule India mwaka 1670. Baadaye alihudumia kanisa la Mt. Barbara huko Goa na kufundisha kama Profesa wa seminari. Ndiye mtaalamu wa kwanza wa kisasa kutoka Zimbabwe.


title: Ukristo barani Afrika

text: Lakini maendeleo hayo yote yaliingiliana na siasa ya Ureno. Biashara ya dhahabu ilisababisha maafisa Wareno kuhujumu utawala wa Mwene Mtapa kwani walipendelea watawala wasio na nguvu waliowapa nafasi za kujitajirisha, wakapindua watawala waliojaribu kujenga hali ya kujitegemea.


title: Ukristo barani Afrika

text: Kumbe kati ya mashambulio ya makabila ya ndani (Rozwi, Zimba) na kuingiliwa na Wareno Ufalme wa Mwene Mtapa ulianguka kabisa. Ukristo ulitegemea mno nguvu ya kifalme ukaanguka pamoja na utawala wake.


title: Ukristo barani Afrika

text: Hivyo mizizi ya Kanisa Afrika ilikauka tena kwa sababu ya kuingiliana kwa hotuba ya Injili na siasa ya ukoloni. Udhaifu wa kibinadamu uliongezea ugumu wa mazingira na hali ya hewa kwa ajili ya wamisionari kutoka Ulaya.


title: Ukristo barani Afrika

text: Uenezaji wa tatu wa Ukristo katika Afrika ulianzishwa na Wakristo kutoka nchi za Ulaya zilizoendelea kama Uingereza, Ufaransa na Ujerumani. Mapinduzi ya viwandani yaliongeza sana uwezo wa kiuchumi wa mataifa hayo.


title: Ukristo barani Afrika

text: Biashara ya kimataifa ilianza kuunganisha nchi za mbali sana. Vyombo vya usafiri kama vile meli, reli na baadaye hata ndege vilifikisha watu na bidhaa kila sehemu za dunia. Watu walianza kupata habari za nchi zisizojulikana kwao mpaka wakati ule.


title: Ukristo barani Afrika

text: Wakristo wa nchi za Ulaya walitumia mawasiliano hayo. Labda tunaweza kulinganisha hali hiyo na sera za mitume ambao walitumia njia zilizofunguliwa na biashara ya Kiroma katika karne za kwanza. Wengine waliona uwezo wao kama wito wa Mungu kwa Wakristo wa Ulaya katika karne ile hasa.


title: Ukristo barani Afrika

text: Mahali pengi Ulaya Wakristo hawakuridhika tena na hali ya Kanisa. Ukristo ulikwisha kuwa sehemu ya utamaduni na jambo la kawaida. Bila kutafakari sana, mtoto alibatizwa, akafundishwa na kupewa Kipaimara, akafunga ndoa kanisani, akawabatiza watoto wake halafu akazikwa kwa ibada.


title: Ukristo barani Afrika

text: Hasa katika nchi za Kiprotestanti Kanisa lilikuwa kama idara ya serikali iliyosaidia taifa kuweka utaratibu wa kidini kwa manufaa ya maadili ya umma. Serikali zilihimiza watu washiriki na kuhudhuria ibada. Wasipofika kanisani waliweza kutozwa faini.


title: Ukristo barani Afrika

text: Lakini mazingira na hali ya maisha vilibadilika. Watu walianza kuhamia mijini, jumuiya za vijiji zilianza kulegea na kuvunjika. Mahali pengi watumishi wa makanisa hawakujua kujibu maswali mapya ila tu kukumbusha mazoea ya kale na mila nzuri za zamani.


title: Ukristo barani Afrika

text: Ndiyo asili ya matapo ya uamsho iliyotokea kwa nguvu sana. Wasioridhika na hali hiyo walikutana nje ya makanisa. Katika maeneo ya Kiprotestanti hali ilitegemea. Penye uongozi wenye busara walipewa nafasi zao shirikani. Watu waliguswa upya na neno la Mungu na Roho wake, walitafuta njia mpya za kuishi na kuonyesha imani yao. Hivyo vilijitokeza vyama vya kusaidia wagonjwa, wajane, mayatima na maskini.