title: Mbotela

text: Mbotela ni neno linaloweza kutaja


title: William Booth

text: William Booth (10 Aprili 1829 – 20 Agosti 1912) ni Mkristo aliyeanzisha Jeshi la Wokovu na kuwa mkurugenzi wake wa kwanza (1878 – 1912).


title: William Booth

text: Booth alizaliwa katika kijiji cha Sneiton, wilaya ya Nottingham, nchi ya Uingereza. Alikuwa mmoja wa watoto wanne, lakini mwana wa kiume wa pekee, wa Samuel Booth na Mary Moss. Baba yake alikuwa tajiri, lakini wakati wa utoto wa William, familia ilianza kuwa maskini.


title: William Booth

text: Mwaka 1842 Samuel, ambaye wakati huo alikuwa amefilisika, hakuweza kulipa ada za shule kwa William aliyekuwa na umri wa miaka 13. Hivyo William alianza kuwa mwanagenzi wa mweka rahani. Kabla mwaka huo haujaisha, baba yake alifariki.


title: William Booth

text: Wakati wa uanagenzi wake William aliingia Ukristo. Alianza kusoma vitabu vingi, kujifundisha kuandika na kutoa hotuba, na kuwa mhubiri mlei wa Kanisa la Metodisti.


title: William Booth

text: Alipomaliza uanagenzi wake mwaka 1848, alijaribu kupata kazi nyingine kwa vile hakupenda kazi ya mweka rahani. Mwaka 1849 aliacha familia yake na kuhamia jiji la London ambapo alipata kazi katika duka la mweka rahani tena. Pia aliendelea na huduma ya mhubiri mlei lakini hakuridhika na nafasi alizozipata. Kwa hiyo aliacha kazi ya mhubiri mlei na kuanza huduma ya uinjilisti mitaani.


title: William Booth

text: Mwaka 1851 alijiunga na Kanisa la Wesley, na tarehe 10 Aprili 1852, sikukuu yake ya kuzaliwa ya 23, aliacha kazi ya mweka rahani na kuwa mhubiri kwenye makao makuu yao kule Clapham. Baada ya wiki tano tu, alimchumbia Catherine Mumford.


title: William Booth

text: Mwezi wa Novemba 1852, Booth alialikwa kuwa mchungaji wa kanisa kule Spalding, wilaya ya Lincolnshire.


title: William Booth

text: William Booth na Catherine Mumford walifunga ndoa tarehe 16 Juni 1855 katika kanisa la Stockwell Green kule London. Walikuwa na watoto wanane wafuatao:Ingawa Booth alikuwa mwinjilisti hodari, hakufurahia uchungaji. Mkutano wa kila mwaka wa kanisa lake walipoendelea kumpa majukumu ya uchungaji na kumkatalia ombi lake la kufanya uinjilisti tu, alijiuzulu uchungaji wake mwaka 1861.


title: William Booth

text: Kwa vile madhehebu yake hayakumruhusu kufanya uinjilisti ndani ya makanisa baada ya kujiuzulu kwake, akawa mwinjilisti aliyejitegemea. Hata hivyo, teolojia yake haikubadilika. Aliendelea kuhubiri kwamba wasiookoka watateswa milele, kwamba kila mtu anahitaji kutubu, na kwamba Mungu anatuwezesha kuwa watakatifu, yaani tukiishi maisha ya upendo kwa Mungu na wenzetu. Hatimaye, hata watoto wa Booth walishirikisha katika huduma yake.


title: William Booth

text: Mwaka wa 1865, Booth pamoja na mke wake walianzisha Shirika la Uamshaji la Kikristo (‘’Christian Revival Society’’)) katika eneo la East End la London. Waliendesha mikutano kila jioni na siku nzima ya Jumapili wakitoa huduma za toba, wokovu na maadili ya kikristo kwa fukara, pamoja na walevi, wahalifu na malaya. Jina la shirika lilibadilishwa baadaye kuwa Misheni ya Kikristo (‘’Christian Mission’’).


title: William Booth

text: Booth na wanashirika wake walitenda walichohubiri, yaani waliishi maisha ya kikristo wakijitolea mhanga katika huduma kwa wengine. Kwa mfano, waligawa chakula kwa maskini bila kujali wakidharauliwa kwa ajili ya huduma zao za kikristo.


title: William Booth

text: Mwaka wa 1878, jina la shirika lilibadilishwa tena kuwa Jeshi la Wokovu. Kama majeshi mengine, lilipata bendera yake na nyimbo zake ambazo hufuata sauti za watu wa kawaida zikiunganishwa na maneno ya kikristo. Booth na wanajeshi wengine huvaa sare za jeshi la Mungu kwenye mikutano. Booth alianza kuitwa Jenerali, na watumishi wengine walipewa vyeo vya afisa vilivyofaa.


title: William Booth

text: Ingawa walibanwa kifedha, Jeshi la Wokovu na huduma zake zilienea haraka na kuzalia matawi katika nchi nyingine, baadhi yao Marekani, Ufaransa, Uswisi, Sweden, Australia, Kanada, Uhindi, Afrika ya Kusini, New Zealand, Jamaika, na kadhalika.


title: William Booth

text: Wakati wa maisha yake, William Booth alianzisha huduma za Jeshi la Wokovu katika nchi 58 akisafiri sana na kuendesha mikutano. Booth alitoa jarida na kuandika vitabu kadhaa. Pia alitunga nyimbo nyingi. Kitabu chake maarufu kabisa ni "In Darkest England and the Way Out" kilichotolewa mwaka wa 1890.


title: William Booth

text: Hatimaye huduma za Jeshi la Wokovu na za William Booth ziliheshimiwa hadharani.


title: William Booth

text: Mwishoni mwa maisha yake, Booth alipokewa na wafalme na marais.


title: William Booth

text: Hata vyombo vya habari walimwita Jenerali kwa kumheshimu.


title: William Booth

text: William Booth aliaga dunia akiwa amefikisha umri wa miaka 83.


title: William Booth

text: Alizikwa kwenye Abney Park Cemetery ambapo na mke wake alikuwa amezikwa.


title: William Booth

text: Ili kumheshimu Booth, mshairi Vachel Lindsay aliandika shairi liitwalo "General William Booth Enters Into Heaven", na Charles Ives aliyekuwa jirani wa Booth alitunga sauti kwa shairi hilo.


title: Aidan Mtakatifu

text: Aidan wa Lindisfarne (pia huitwa Mtume wa Northumbria) alianzisha kituo cha utawa na kuwa askofu wake wa kwanza kwenye kisiwa cha Lindisfarne kule Uingereza. Alifariki kule Northumbria tarehe 31 Agosti 651.


title: Aidan Mtakatifu

text: Anaheshimiwa kama mtakatifu kwa kufufua Ukristo katika eneo la Northumbria. Alikuwa ametokea Ireland, na kabla hajafika Northumbria alikuwa mtawa katika kituo cha utawa kwenye kisiwa cha Iona katika nchi ya Scotland.


title: Aidan Mtakatifu

text: Wakati wa enzi ya Warumi, Ukristo ulikuwa umeenea mpaka Uingereza, lakini kwa sababu ya kushindwa kwa Warumi, upagani ukaanza kurudi upande wa kaskazini wa Uingereza.


title: Aidan Mtakatifu

text: Oswald, mfalme wa Northumbria, mwaka 616 alilazimishwa kwenda uhamishoni katika kisiwa cha Iona ambako akabadili kuwa Mkristo na kubatizwa.


title: Aidan Mtakatifu

text: Mwaka 634 Oswald alirudishiwa ufalme wa Northumbria akaamua kuwaingiza katika Ukristo wananchi wake ambao wengi wao walikuwa wapagani. Ili kutekeleza lengo hilo aliwaomba watawa wa Iona wamtumie wamisionari, naye Aidan akafika mwaka 635.


title: Aidan Mtakatifu

text: Aidan alichagua kisiwa cha Lindisfarne kiwe makao makuu ya dayosisi yake kwa vile kilikuwa karibu na ngome ya kifalme kule Bamburgh.


title: Aidan Mtakatifu

text: Mwanzoni alikuwa mfalme Oswald mwenyewe aliyewatafsiria Aidan na watawa wake kwa vile walikuwa hawajajifunza lugha ya kale ya Kiingereza. Baada ya kifo cha Oswald mwaka 642, Aidan alisaidiwa na mfalme Oswine wa Deira, nao wakawa marafiki wa karibu sana.


title: Aidan Mtakatifu

text: Aidan alikuwa huwatembelea watu kijiji hadi kijiji, na kuongea nao kwa adabu na kujaribu katika maongezi hayo wavutwe na Ukristo.


title: Aidan Mtakatifu

text: Kufuatana na hadithi moja, mfalme alimpa Aidan farasi ili asihitaji kutembea kwa miguu lakini Aidan akatoa farasi kama zawadi kwa mtu maskini.


title: Aidan Mtakatifu

text: Aidan aliweza kuongea na watu na hivyo alifaulu kuwasaidia wananchi wengi wa Northumbria wawe Wakristo. Pia katika kituo chake cha utawa aliwafundisha wavulana kumi na wawili, wenyeji wa Northumbria, ili kuhakikisha kwamba kanisa la Uingereza liongozwe na Waingereza wenyewe.


title: Aidan Mtakatifu

text: Aidan alifuata tawi la Ireland la Ukristo, si mapokeo ya Kiroma. Hata hivyo tabia yake na bidii katika umisionari zilisababisha Papa Honorius I amheshimu.


title: Aidan Mtakatifu

text: Kituo cha utawa cha Lindisfarne kiliendelea kukua na kuanzisha makanisa na vituo vingine. Pia kilikuwa kama hazina ya ujuzi wa kitaalamu.


title: Aidan Mtakatifu

text: Baadaye, Beda Mhashamu aliandika wasifu ya maisha yake Aidan pamoja na miujiza yake yote.


title: Aidan Mtakatifu

text: Sikukuu yake Aidan Mtakatifu ni tarehe 31 Agosti.


title: Alfred Nobel

text: Alfred Nobel (21 Oktoba 1833 – 10 Desemba 1896) alikuwa mhandisi na mwenye viwanda wa nchi ya Sweden.


title: Alfred Nobel

text: Mwaka wa 1867 aligundua jinsi ya kutengeneza baruti kali. Pia aliboresha utoneshaji wa mafuta. Akafaulu kiuchumi akawa tajiri na wakati uleule mwenye wasiwasi kuhusu matumizi ya baruti aliyogundua kwa sababu aliona matumizi mabaya kwa ajili ya silaha. Hivyo katika hati yake ya wasia alianzisha Tuzo ya Nobel kwa ajili ya mafanikio ya kisayansi lakini pia kwa ajili ya amani duniani.


title: Alfred Nobel

text: Kuanzia ilipoanzishwa tuzo ya Nobel watu mbalimbali wametunukiwa tuzo hiyo kama vile Albert Einstein, Niels Bohr, Max Planck, Mama Teresa, Nelson Mandela n.k.


title: Henri Dunant

text: Henri Dunant (8 Mei 1828 - 30 Oktoba 1910) alikuwa mwandishi na mfadhili wa nchi ya Uswisi. Mwaka wa 1859 alianzisha Chama cha Kimataifa cha Msalaba Mwekundu. Pia alisababisha Mapatano ya Geneva. Mwaka wa 1901, pamoja na Frederic Passy, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel kwa Amani.


title: Antoine Henri Becquerel

text: Antoine Henri Becquerel (15 Desemba 1852 – 25 Agosti 1908) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Ufaransa. Mwaka wa 1896 aligundua mionzi nururishi. Mwaka wa 1903, pamoja na Pierre Curie na Marie Curie alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Robert Koch

text: Heinrich Hermann Robert Koch (11 Desemba 1843 – 27 Mei 1910) alikuwa daktari kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa alichunguza virusi visababishavyo magonjwa mbalimbali. Mwaka wa 1882 aligundua kirusi kinachosababisha kifua kikuu, na mwaka wa 1883 kirusi kinachosababisha kipindupindu. Mwaka wa 1905 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.


title: Rudyard Kipling

text: Rudyard Kipling (30 Desemba 1865 – 18 Januari 1936) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Uingereza. Hasa aliandika riwaya fupi kwa ajili ya kutetea ukoloni. Mwaka wa 1907 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.


title: Gabriel Lippmann

text: Gabriel Lippmann (16 Agosti 1845 – 13 Julai 1921) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Ufaransa. Hasa alichunguza taalamu ya kupiga picha kwa rangi. Mwaka wa 1908 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Albrecht Kossel

text: Ludwig Karl Martin Leonhard Albrecht Kossel (16 Septemba 1853 – 5 Julai 1927) alikuwa daktari kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa alichunguza protini. Mwaka wa 1910 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.


title: Maurice Maeterlinck

text: Maurice Polydore Marie Bernard Maeterlinck (29 Agosti 1862 – 5 Mei 1949) alikuwa mwandishi na mshairi kutoka nchi ya Ubelgiji. Mwaka wa 1911 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.


title: Alexis Carrel

text: Alexis Carrel (28 Juni 1873 – 5 Novemba 1944) alikuwa daktari mpasuaji kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza mkusanyiko wa vyembe mwilini (tishu) na mbinu za kuuhamisha. Mwaka wa 1912 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.


title: Elihu Root

text: Elihu Root (15 Februari 1845 – 7 Februari 1937) alikuwa mwanasiasa kutoka nchi ya Marekani. Alikuwa mwanachama wa Chama cha Jamhuri cha Marekani. Kutoka 1905 hadi 1909 alikuwa Waziri wa Mambo ya Nje wa Marekani. Mwaka wa 1912 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Amani.


title: Rabindranath Tagore

text: Rabindranath Tagore (7 Mei 1861 – 7 Agosti 1941) alikuwa mwandishi na mwanafalsafa kutoka nchi ya Uhindi. Tagore ni mwakilishi mkuu wa fasihi ya Kihindi ya kisasa. Pia alitafuta mawasiliano ya kitamaduni na Ulaya na Marekani ambako amesafari mara kadhaa. Mwaka wa 1913 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.


title: Romain Rolland

text: Romain Rolland (29 Januari 1866 – 30 Desemba 1944) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Ufaransa. Baadhi ya maandiko yake aliandika wasifu ya maisha ya Ludwig van Beethoven. Baada ya Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia alifuata mawazo ya Gandhi na ya kikomunisti. Mwaka wa 1915 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.


title: Johannes Stark

text: Johannes Stark (15 Aprili 1874 – 21 Juni 1957) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa alichunguza maswali ya umeme. Mwaka wa 1905 aligundua athari ya Doppler katika mionzi maalumu. Mwaka wa 1919 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Jules Bordet

text: Jules Bordet (13 Juni 1870 – 6 Aprili 1961) alikuwa daktari kutoka nchi ya Ubelgiji. Hasa alichunguza virusi visababishavyo magonjwa mbalimbali. Mwaka wa 1919 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.


title: Carl Spitteler

text: Carl Friedrich Georg Spitteler (24 Aprili 1845 – 29 Desemba 1924) alikuwa mshairi kutoka nchi ya Uswisi. Hasa aliandika mashairi, riwaya fupi na insha. Mwaka wa 1919 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.


title: August Krogh

text: August Krogh (15 Novemba 1874 – 13 Septemba 1949) alikuwa daktari na mwanafiziolojia kutoka nchi ya Denmark. Hasa alichunguza maswali ya uvutaji pumzi. Mwaka wa 1920 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.


title: Knut Hamsun

text: Knut Hamsun (4 Agosti 1859 – 19 Februari 1952) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Norway. Hasa aliandika mashairi na riwaya. Mwaka wa 1920 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.


title: Jacinto Benavente

text: Jacinto Benavente (12 Agosti 1866 – 14 Julai 1954) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Hispania. Hasa aliandika tamthiliya. Mwaka wa 1922 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.


title: Fridtjof Nansen

text: Fridtjof Nansen (10 Oktoba 1861 – 13 Mei 1930) alikuwa mpelelezi wa maeneo ya ncha ya Kaskazini, mwanazuolojia na mwanasiasa kutoka nchi ya Norwei. Katika safari yake ya miaka 1888-89 alikuwa mpelelezi wa kwanza kuvuka kisiwa cha Greenland kutoka Mashariki kwenda Magharibi. Miaka ya 1893-96 alisafiri na meli yake iliyoitwa Fram ndani ya barafu ya Bahari ya Ncha ya Kaskazini. Miaka ya 1906-08 alikuwa balozi ya Norwei kule London, Uingereza. Mwaka wa 1922 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Amani.


title: Willem Einthoven

text: Willem Einthoven (21 Mei 1860 – 29 Septemba 1927) alikuwa daktari na mwanafiziolojia kutoka nchi ya Uholanzi. Hasa alichunguza maswali ya umeme wa moyo na kuunda mbinu za kuupima. Mwaka wa 1924 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.


title: Johannes Fibiger

text: Johannes Fibiger (23 Aprili 1867 – 30 Januari 1928) alikuwa daktari na mwanapatholojia kutoka nchi ya Denmark. Hasa alichunguza ugonjwa wa kansa. Mwaka wa 1926 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.


title: Grazia Deledda

text: Grazia Deledda (30 Septemba 1871 – 15 Agosti 1936) alikuwa mwandishi wa kike kutoka nchi ya Italia. Hasa aliandika riwaya ambazo wahusika wake wametoka kisiwa chake cha Sardinia. Mwaka wa 1926 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.


title: Henri Bergson

text: Henri Bergson (18 Oktoba 1859 – 4 Januari 1941) alikuwa mwanafalsafa na mwandishi kutoka nchi ya Ufaransa. Mwaka wa 1927 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.


title: Charles Nicolle

text: Charles Jules Henri Nicolle (21 Septemba 1866 – 28 Februari 1936) alikuwa daktari kutoka nchi ya Ufaransa. Hasa alichunguza virusi visababishavyo magonjwa mbalimbali. Alikuwa wa kwanza kueleza jinsi ya kuenea kwa homa ya madoa madoa. Mwaka wa 1928 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.


title: Sigrid Undset

text: Sigrid Undset (20 Mei 1882 – 10 Juni 1949) alikuwa mwandishi wa kike kutoka nchi ya Norwei. Hasa aliandika riwaya ambazo ndani yake alijishughulikia na matatizo ya wanawake wa kisasa. Mwaka wa 1928 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.


title: Karl Landsteiner

text: Karl Landsteiner (14 Juni 1868 – 26 Juni 1943) alikuwa daktari kutoka nchi ya Austria. Baadhi ya utafiti mwingi alichunguza virusi visababishavyo magonjwa mbalimbali. Aligundua aina nne za damu ya mwanadamu. Mwaka wa 1930 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.


title: Sinclair Lewis

text: Sinclair Lewis (7 Februari 1885 – 10 Januari 1951) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Marekani. Katika riwaya zake alikosoa jamii ya kimarekani. Mwaka wa 1926 alituzwa Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi lakini alikataa tuzo hiyo. Mwaka wa 1930 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.


title: John Galsworthy

text: John Galsworthy (14 Agosti 1867 – 31 Januari 1933) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Uingereza. Aliandika hasa riwaya, tamthiliya na insha. Mwaka wa 1932 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.


title: Luigi Pirandello

text: Luigi Pirandello (28 Juni 1867 – 10 Desemba 1936) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Italia. Alijihusisha hasa na tamthiliya na nadharia yake. Mwaka wa 1934 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.


title: Arthur Henderson

text: Arthur Henderson (20 Oktoba 1863 – 13 Septemba 1935) alikuwa mwanasiasa kutoka nchi ya Uingereza. Alikuwa kiongozi wa Chama cha Wafanyakazi ("Labour Party") mara tatu: 1908-11, 1914-22, 1931-34. Pia alikuwa Waziri wa Mambo ya Nje wa Uingereza kuanzia 1929 hadi 1931. Mwaka wa 1934 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Amani.


title: James Chadwick

text: James Chadwick (20 Oktoba 1891 – 23 Julai 1974) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Uingereza. Aligundua na kuchunguza nutroni. Mwaka wa 1935 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Hans Spemann

text: Hans Spemann (27 Juni 1869 – 12 Septemba 1941) alikuwa mwanazuolojia na mwanafiziolojia kutoka nchi ya Ujerumani. Kwa mfano alitafiti maendeleo ya miili ya aina ya chura. Mwaka wa 1935 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.


title: Carlos Saavedra Lamas

text: Carlos Saavedra Lamas (1 Novemba 1878 – 5 Mei 1959) alikuwa mwanasheria na mwanasiasa kutoka nchi ya Argentina. Alikuwa Waziri ya Mambo ya Nje kuanzia 1932 hadi 1938. Wakati ule alisaidia kukomesha Vita ya Chako. Mwaka wa 1936 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Amani.


title: Mikael Agricola

text: Mikael Agricola (takriban 1509 – 9 Aprili 1557) alikuwa mwanateolojia katika nchi ya Ufini. Alikuwa mwanafunzi wa Martin Luther na Philipp Melanchthon na baadaye alileta mabadiliko ya kanisa kule Finland. Pia alianzisha fasihi katika lugha ya Kifini na kutafsiri Agano Jipya.


title: Otto Stern

text: Otto Stern (17 Februari 1888 – 17 Agosti 1969) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Ujerumani. Wakati wa utawala wa Adolf Hitler alihamia Marekani. Hasa alichunguza usumaku wa atomu. Mwaka wa 1943 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Herbert Spencer Gasser

text: Herbert Spencer Gasser (5 Julai 1888 – 11 Mei 1963) alikuwa mwanafiziolojia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza na kugundua kazi za neva mwilini. Mwaka wa 1944, pamoja na Joseph Erlanger alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.


title: Joseph Erlanger

text: Joseph Erlanger (5 Januari 1874 – 5 Desemba 1965) alikuwa daktari na mwanafiziolojia kutoka nchi ya Marekani. Joseph alikuwa ni mtaalamu wa elimu ya neva. Mwaka wa 1944, pamoja na Herbert Spencer Gasser alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.


title: Wolfgang Pauli

text: Wolfgang Pauli (25 Aprili 1900 – 15 Desemba 1958) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Austria. Hasa alichunguza nadharia ya Albert Einstein ("Relativity Theory") na nadharia ya kwanta. Mwaka wa 1925 alitangaza Kanuni ya Pauli. Mwaka wa 1945 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Kanuni ya Pauli

text: Kanuni ya Pauli ilitangazwa mwaka wa 1925 na Wolfgang Pauli. Inahusu elektroni za atomu. Kila elektroni ina tarakimu nne za kwanta. Kanuni ya Pauli inadai kwamba tarakimu hizo nne haziwezekani kuwa sawa kwa elektroni mbili ndani ya atomu moja.


title: Paulo Diakono

text: Paulo Diakono (takriban 720 - 13 Aprili 799) alikuwa mmonaki Mbenedikto, shemasi na mwanahistoria aliyetoka kabila la Walongobardi.


title: Paulo Diakono

text: Kati ya miaka 782 na 787 aliishi ikuluni mwa mfalme Karolo Mkuu.


title: Paulo Diakono

text: Aliandika historia ya maaskofu wa mji wa Metz, historia ya Walangobardi, na wasifu wa Papa Gregori I.


title: Adolphe Adam

text: Adolphe Adam (24 Julai 1803 – 3 Mei 1856) alikuwa mtungaji wa muziki kutoka nchi ya Ufaransa. Hasa alitunga muziki ya opera.


title: Daniel Auber

text: Daniel Auber (29 Januari 1782 – 12 Mei 1871) alikuwa mtungaji wa muziki kutoka nchi ya Ufaransa. Alikuwa mwanafunzi wa Luigi Cherubini. Hasa alitunga muziki ya opera.


title: Bela Bartok

text: Bela Bartok (25 Machi 1881 – 26 Septemba 1945) alikuwa mtungaji wa muziki kutoka nchi ya Hungaria. Alichunguza na kukusanya nyimbo za jadi kutoka maeneo yapakanayo na mto wa Danube.


title: Alexander Borodin

text: Alexander Borodin (12 Novemba 1833 – 27 Februari 1887) alikuwa mtungaji wa muziki kutoka nchi ya Urusi. Baadhi ya muziki nyingi alitunga muziki ya simfoni.


title: William wa Ockham

text: William wa Ockham (takriban 1285 – 9 Aprili 1349 au 1350) alikuwa mtawa wa shirika la Ndugu Wadogo kutoka nchi ya Uingereza.


title: William wa Ockham

text: Ni maarufu hasa kama mwanateolojia na mwanafalsafa, lakini alijihusisha sana na siasa pia.


title: William wa Ockham

text:
Alikuwa mmojawapo wa waanzishaji wa mantiki ya kisasa.
Pia alimkosoa Papa wakati wa mvutano kati yake na Wafransisko.


title: William wa Ockham

text: Athari yake juu ya ustaarabu wa magharibi ni kubwa sana.


title: William wa Ockham

text: Toleo bora la maandishi yake kuhusu falsafa na teolojia ni: "William of Ockham: Opera philosophica et theologica", Gedeon Gál, et al., eds. 17 vols. St. Bonaventure, N. Y.: The Franciscan Institute, 1967–88.


title: William wa Ockham

text: Karibu maandishi yake yote juu ya siasa yamo katika: "William of Ockham", H. S. Offler, et al., eds. 4 vols., 1940–97, Manchester: Manchester University Press [vols. 1–3]; Oxford: Oxford University Press [vol. 4].


title: Valentin Weigel

text: Valentin Weigel (7 Agosti 1533 – 10 Juni 1588) alikuwa mwanateolojia wa Kiprotestanti kutoka nchi ya Ujerumani. Jina lake pia liliandikwa "Weichel". Alitunga maandiko mengi yaliyoathiriwa na uchaji wa kutafakari sana habari za Mungu.


title: Alphonse Laveran

text: Charles Louis Alphonse Laveran (18 Juni 1845 – 18 Mei 1922) alikuwa daktari kutoka nchi ya Ufaransa. Hasa alichunguza virusi visababishavyo magonjwa mbalimbali. Aligundua kirusi kinachosababisha malaria. Mwaka wa 1907 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.


title: Ernest Orlando Lawrence

text: Ernest Orlando Lawrence (8 Agosti 1901 – 27 Agosti 1958) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alifanya utafiti wa fizikia ya kiini. Mwaka wa 1939 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia. Mwaka wa 1941 alifaulu kutenganisha isotopu za elementi ya urani.


title: Frédéric Mistral

text: Frédéric Mistral (8 Septemba 1830 – 25 Machi 1914) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Ufaransa. Hasa alijishughulikia na kufufua lugha ya Provence inayozungumzwa sehemu za Kusini za Ufaransa. Aliandika mashairi mengi katika lugha hiyo na kutolea kamusi. Mwaka wa 1904 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.


title: Gabriela Mistral

text: Gabriela Mistral (6 Aprili 1889 – 10 Januari 1957) alikuwa mwandishi na mshairi wa kike kutoka nchi ya Chile. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Lucila Godoy Alcayaga. Hasa aliuandikia upendo katika mashairi yake. Mwaka wa 1945 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.


title: Camillo Golgi

text: Camillo Golgi (7 Julai 1844 – 21 Januari 1926) alikuwa daktari kutoka nchi ya Italia. Hasa alichunguza mfumo wa neva. Mwaka wa 1906, pamoja na Santiago Ramon y Cajal alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.


title: Philipp Lenard

text: Philipp Eduard Anton Lenard (7 Juni 1862 – 20 Mei 1947) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Ujerumani. Alitayarisha misingi ya nadharia za elektroni. Pia aliipinga nadharia ya Albert Einstein ("Relativity Theory"). Mwaka wa 1905 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Henri Moissan

text: Henri Moissan (28 Septemba 1852 – 20 Februari 1907) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Ufaransa. Baadhi ya utafiti mwingi alichunguza elementi ya florini. Mwaka wa 1906 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Alfred Werner

text: Alfred Werner (12 Desemba 1866 – 15 Novemba 1919) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Uswisi. Pamoja na utafiti mwingine alichunguza elementi ya naitrojeni. Mwaka wa 1913 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Frederick Soddy

text: Frederick Soddy (2 Septemba 1877 – 22 Septemba 1956) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Uingereza. Hasa alichunguza unururifu. Aliunda istilahi mpya ya isotopu. Mwaka wa 1921 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Fritz Haber

text: Fritz Haber (9 Desemba 1868 – 29 Januari 1934) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Ujerumani. Pamoja na utafiti mwingine alichunguza maswali ya kemia ya umeme. Mwaka wa 1918 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Paul Ehrlich

text: Paul Ehrlich (14 Machi 1854 – 20 Agosti 1915) alikuwa daktari na mwanakemia kutoka nchi ya Ujerumani. Pamoja na Sahachiro Hata aligundua dawa ya kutibu kaswende. Mwaka wa 1908, pamoja na Ilya Mechnikov alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.


title: Hermann Emil Fischer

text: Hermann Emil Fischer (9 Oktoba 1852 – 15 Julai 1919) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Ujerumani. Baadhi ya utafiti mwingine aligundua usanisi wa glukosi (aina ya sukari). Mwaka wa 1902 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Hans Fischer

text: Hans Fischer (27 Julai 1881 – 31 Machi 1945) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa alijihusisha na rangi, k.m. rangi za mimea (klorofili), za damu na za nyongo. Mwaka wa 1930 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Heinrich Otto Wieland

text: Heinrich Otto Wieland (4 Juni 1877 – 5 Agosti 1957) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Ujerumani. Alihariri kumbukumbu za kikemia za Justus von Liebig. Pia alichunguza mifumo ya kikemia ya sumu za uyoga na asidi ya nyongo. Mwaka wa 1927 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Irving Langmuir

text: Irving Langmuir (31 Januari 1881 – 18 Agosti 1957) alikuwa mwanafizikia na mwanakemia kutoka nchi ya Marekani. Alifanya utafiti kuhusu taa za gesi, neli za elektroni na vivuta hewa. Mwaka wa 1932 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Jean Perrin

text: Jean Baptiste Perrin (30 Septemba 1870 – 17 Aprili 1942) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Ufaransa. Hasa alichunguza mada za fizikia ya kiini na kemia ya kifizikia. Mwaka wa 1926 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Theodor Svedberg

text: Theodor Svedberg (30 Agosti 1884 – 26 Februari 1971) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Sweden. Baadhi ya uchunguzi mwingi aliunda aina ya mashinepewa. Pia alitafiti mada za fizikia ya kiini. Mwaka wa 1926 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Artturi Ilmari Virtanen

text: Artturi Ilmari Virtanen (15 Januari 1895 – 11 Novemba 1973) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Finland. Baadhi ya utafiti mwingi alichunguza virusi vikaavyo kwenye udongo. Mwaka wa 1945 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Gerhard Domagk

text: Gerhard Johannes Paul Domagk (30 Oktoba 1895 – 24 Aprili 1964) alikuwa daktari kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa alichunguza virusi visababishavyo magonjwa mbalimbali, na kuchapa kazi kwa ajili ya tiba ya kikemia kukomesha magonjwa kama kifua kikuu na kansa. Mwaka wa 1939 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.


title: Richard Kuhn

text: Richard Kuhn (3 Desemba 1900 – 1 Agosti 1967) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa alichunguza vitamini. Mwaka wa 1938 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Patrice Lumumba

text: Patrice Lumumba (2 Julai 1925 – 17 Januari 1961) alikuwa mwanasiasa mwanamapinduzi wa nchi ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Mwaka wa 1958 alikuwa miongoni mwa waanzishaji wa Chama cha Taifa la Kongo (kwa Kifaransa: "Mouvement National Congolais"). Mwaka wa 1960 alipata kuwa Waziri Mkuu wa kwanza wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo baada ya kuongoza harakati za kugombea uhuru toka kwa utawala wa kikoloni wa Wabelgiji. Baada ya miezi miwili tu ya kuwa Waziri Mkuu, Lumumba alipinduliwa na baadaye kutiwa ndani kabla ya kuuawa katika mazingira ya kutatanisha katika eneo la Katanga upande wa kusini wa Kongo.


title: Patrice Lumumba

text: Patrice Lumumba alizaliwa na François Tolenga Otetshima, na Julienne Wamato Lomendja, ambao walikuwa wafugaji katika kijiji cha Katakokombe katika mkoa wa Mkoa wa Kasai katka jimbo la Kanyalwaunga. alikuwa mwanachama wa Kikundi cha nidhamu jina halisi la Patrice Lumumba lilikuwa Élias Okit'Asombo. Jina hili likiwa na maana "heir of the cursed"ambalo lilitokana na neno la Tetela ambayo ni miongoni mwa makabila ya congo "okitá/okitɔ́" ('Mrithi') na "asombó" ('cursed or bewitched people who will die quickly'). Alikuwa na kaka za watatu ambao ni (Charles Lokolonga, Émile Kalema, and Louis Onema Pene Lumumba) na ndugu yao wa karibu (Tolenga Jean).Alilelewa katika makuzi ya familia yaKikatoliki, alisoma katika shule ya msingi ya Shule ya kiprotestanti , Shule ambayo ilikuwa inamilikiwa na wamisionari wa Kanisa Katoliki, na baadaye alipata mafunzo katika chuo kimoja cha serikali , alijishindia kozi mbalimbali na kisha kuajiriwa, alipata kazi katika mji wa Léopoldville ambao kwa sasa unajulikana kwa jina la Kinshasa) na baadaye katika mji wa Stanleyville ambao nao kwa sasa unajulikana kwa jina la Kisangani ambapo alifanya kazi kama karani wa posta na pia alikuwa akifanya kazi ya uuzaji wa bia kwa wasafiri. Mnamo mwaka 1951 alimuoa Pauline Opangu. Mwaka 1955 Lumumba alipanda cheo na kuwa "Cercles" wa mji wa Stanleyville na baadaye alijiunga na chama cha Liberal Party of Belgium, ambapo alifanya kazi ya uhariri na usambazaji wa kijarida cha chama cha Chama cha Kiliberali cha Ubeljiji. Na baadaye alifanya ziara ya mafunzo ya wiki tatu nchini Ubeljiji,mwaka 1956 alikamatwa na kushitakiwa kosa la ubadhilifu na kuhukumiwa kifungo cha mwaka mmoja jela kwa kifungo cha nje na kisha baadaye wakili wa kibelgiji kuthibitisha kwamba Lumumba amesharejesha zile fedha aliachiliwa huru mnamo mapema mwaka 1956. Na baada ya kuachiliwa kwake alisaidiwa na kuanzisha chama chama w:Mouvement national congolais (MNC) mnamo. Mwaka 1958, alichaguliwa kuwa Rais wa chama hicho. Mnamo mwaka 1958 mwezi wa Desemba Lumumba na wenzake walikiwakilisha chama chao katika mkutano wa w:All-African Peoples' ConferenceBaraza la watu wote wa Africa mjini Accra, Ghana, katika mkutano huo wa Desemba wa Pan-African uliokuwa chini ya Rais wa Ghana hayati Kwame Nkrumah , Ndg Lumumba ambaye alionekana kuongea lugha nyingi zikiwemo za Tetela, French, Lingala, kiswahili, na Tshiluba alijitambulisha ziai dhidi ya imani yake kwa bara la afrika


title: Patrice Lumumba

text: Mnamo mwezi wa Octoba, mwaka 1959, Lumumba, kama kiongozi wa chama cha MNC, alikamatwa kwa kosa la kuchochea vurugu za kupinga serikali ya kikoloni katika mji wa Stanleyville ambapo watu takriban 30 waliuawa na yeye alihukumiwa kwenda jela kwa muda wa miezi sita. Mnamo tarehe 18 ya mwezi Januari 1960 ambayo ilikuwa siku ya majaribio na hapohapo katika siku ya kwanza ya mkutano wa wa kuzungumzia hatma ya nchi ya kidemokrasia ya Kongo itakumbukwa kwamba licha ya Lumumba kuwa jela katika kipindi hicho cha chake cha MNC kilifanikiwa kuwashawishi wananchi kwenye uchaguzi uliofanyika mwezi Decemba na kushinda katika jamhuri ya Congo. Kutokana na nguvu ya umma iliyokuwa ikifanywa na wananchi wa Congo dhidi ya kuachiliwa kwa Lumumba kutoka kila kona, aliachiliwa na kuruhusiwa kuhudhuria katika mkutano wa Brussels. Mkutano huo ulifikia kilele tarehe 27, June 1960 kwa azimio la uhuru wa nchi ya Kongo na kupanga uchaguzi tarehe 30 ya mwaka huo huo wa 1960 Uchaguzi Mkuu wa Congo 11–25 May 1960. Lumumba na chama chake cha MNC walipata ushindi uliowawezesha kuunda serikali kwa tangazo la tarehe 23 June 1960 na Patrice Lumumba anapata cheo cha uwaziri mkuu akiwa na umri wa miaka 34 na Joseph Kasa-Vubu akiwa ndie Rais wake wa kwanza. Kwa mujibu wa katiba ya Congo mnamo tarehe 24 June serikali ilipitisha kura ya kijasiri ambayo iliamuliwa na baraza la maseneta kwamba tarehe 24 iwe ni siku ya ya kuadhimisha uhuru wa Congo.


title: Patrice Lumumba

text: Maadhimisho ya uhuru wa Congo kwa mara ya kwanza yalifanyika mnamo tarehe 30 June 1960 ambapo maadhimisho hayo yalihudhuriwa pia na Mfarme Baudouinwa Ubeljiji pamoja na vyombo mbalimbali vya habari kutoka nchi za nje. Lumumba alitoa hotuba yake kama Waziri mkuu katika nchi huru japo yeye alikuwa ameenguliwa katika ratiba ya shughuli hiyo. Hotuba ya Mfalme wa Ubeljiji Mfalme Baudouin alihutubia kwa kutukuza utawala wa kikoloni, huku akilingania fikra za mjombae ambae alikuwa mfalme wa Ubeljiji akiitwa Léopold wa Pili glossing over atrocities committed during the Taifa huru la congo. Mfalme aliendelea kutoa masharti, "aliwataka kuto kufanya mabadiliko yoyote mpaka hapo wao watakapo ona kwamba wanaweza kufanya vyema, na kwamba hawakutakiwa kufanya mabadiliko yoyote yalika bidhiwa na kwamba tutaendelea kutoa ushauri. " Lumumba aliufahamisha umma kwamba uhuru uliotolewa na wabeljiji sio haukuja hivihivi:


title: Patrice Lumumba

text: kwa uhuru huu wa Congo hata kama tunasherehekea leo na wabeljiji , nchi rafiki ambayo tupo sawa kwa sawa, hakuna mkongoman hata mmoja ambaye atasahau kwamba vita waliyipigana hatimae wakashinda wamaeshinda, kwa mapambano yaliyokuwayakiendelea, mapambano ambayo kwamba watu tulijitoa ambayo kwayo watu walikuwa tayari kwa lolote hata kumwaga damu, kwa namna kwa hakika yalikuwa mapambano maukufu na yalikuwa na mwelekeo wa kukomesha utumwa ambao ulikuwa ukiendeshwa dhidi yetu kwa nguvu.Taarifa mbalimbali kuhusu Lumumba


title: George Gershwin

text: George Gershwin (26 Septemba 1898 – 11 Julai 1937) alikuwa mtungaji wa muziki na mpiga kinanda kutoka nchi ya Marekani. Alitunga nyimbo nyingi zilizoathiriwa na mitindo ya Jazz. Pia alitunga opera moja iitwayo Porgy na Bess. Aliaga dunia mapema baada ya kupatwa na kansa ya ubongo. Mwaka wa 1998 alituzwa tuzo maalumu ya Tuzo ya Pulitzer ya Muziki kwa kazi ya maisha yake, yaani baada ya kifo chake.


title: William Murdock

text: William Murdock (25 Agosti 1754 – 15 Novemba 1839) alikuwa mhandisi kutoka nchi ya Uingereza. Alivumbua na kubuni taa ya gesi.


title: Florini

text: Florini ni dutu sahili na halojeni simetali. Namba atomia yake ni 9. Katika mazingira yetu kawaida iko katika hali ya gesi yenye rangi njanokijani. Alama yake ya kikemia ni F.


title: Florini

text: Kwa kawaida hupatikana kama molekuli ya F2. Kati ya elementi zote mmenyuko wake wa oksidisho ni kali sana. Tabia hii inasababisha Florini kuwa sumu kali. Inamenyuka vikali na karibu elementi zote.


title: Uhandisi

text: Uhandisi ni elimu ya sayansi kutatua matatizo ya kiutendaji.


title: Uhandisi

text: Mhandisi ni mtu anayetumia elimu hiyo, kwa mfano katika fani ya ujenzi.


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: Tuzo ya Nobel ya Fizikia hutolewa kila mwaka kufuatana na wasia ya Alfred Nobel na kamati ya Taasisi ya Taaluma ya Sayansi ya Sweden.


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: Tangu mwaka 1901 tuzo imepokelewa na wataalamu wafuatao:


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1901 Wilhelm Conrad Röntgen


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1902 Hendrik Antoon Lorentz na Pieter Zeeman


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1903 Antoine Henri Becquerel pamoja na Pierre Curie na Marie Curie


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1904 Lord Rayleigh


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1905 Philipp Lenard


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1906 Joseph John Thomson


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1907 Albert Abraham Michelson


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1908 Gabriel Lippmann


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1909 Guglielmo Marconi na Ferdinand Braun


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1910 Johannes Diederik van der Waals


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1911 Wilhelm Wien


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1912 Nils Dalen


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1913 Heike Kamerlingh Onnes


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1914 Max von Laue


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1915 William Bragg na Lawrence Bragg


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1916 (hakuna tuzo kwa Fizikia)


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1917 Charles Glover Barkla


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1918 Max Planck


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1919 Johannes Stark


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1920 Charles Édouard Guillaume


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1921 Albert Einstein


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1922 Niels Bohr


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1923 Robert Millikan


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1924 Karl Manne Georg Siegbahn


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1925 James Franck na Gustav Hertz


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1926 Jean Perrin


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1927 Arthur Holly Compton na Charles Wilson


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1928 Owen Richardson


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1929 Louis-Victor Broglie


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1930 Chandrasekhara Raman


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1931 (hakuna tuzo kwa Fizikia)


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1932 Werner Heisenberg


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1933 Erwin Schrödinger na Paul Dirac


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1934 (hakuna tuzo kwa Fizikia)


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1935 James Chadwick


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1936 Carl David Anderson na Victor Francis Hess


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1937 Clinton Davisson na George Thomson


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1938 Enrico Fermi


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1939 Ernest Orlando Lawrence


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1940-42 Tuzo ya Nobel haikutolewa kwa sababu ya Vita Kuu ya Pili ya Dunia


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1943 Otto Stern


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1944 Isidor Rabi


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1945 Wolfgang Pauli


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1946 Percy Bridgman


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1947 Edward Appleton


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1948 Patrick Blackett


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1949 Hideki Yukawa


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1950 Cecil Frank Powell


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1951 John Douglas Cockcroft na Ernest Walton


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1952 Felix Bloch na Edward Purcell


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1953 Frits Zernike


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1954 Max Born na Walther Bothe


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1955 Willis Lamb na Polykarp Kusch


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1956 William Shockley, John Bardeen na Walter Brattain


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1957 Tsung-Dao Lee na Chen Ning Yang


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1958 Pavel Cherenkov, Ilya Frank na Igor Tamm


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1959 Emilio Segre na Owen Chamberlain


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1960 Donald A. Glaser


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1961 Robert Hofstadter na Rudolf Mössbauer


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1962 Lev Landau


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1963 Eugene Wigner, Maria Goeppert-Mayer na Johannes Hans Daniel Jensen


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1964 Charles Townes, Nikolai Bassow na Alexander Prochorow


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1965 Richard Feynman, Julian Schwinger na Shinichiro Tomonaga


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1966 Alfred Kastler


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1967 Hans Bethe


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1968 Luis Alvarez


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1969 Murray Gell-Mann


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1970 Hannes Alfven na Louis Neel


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1971 Dennis Gabor


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1972 John Bardeen, Leon Cooper na Robert Schrieffer


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1973 Leo Esaki, Ivar Giaever na Brian Josephson


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1974 Martin Ryle na Anthony Hewish


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1975 Aage Bohr, Ben Mottelson na James Rainwater


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1976 Burton Richter na Samuel Ting


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1977 Philip Anderson, John Van Vleck na Neville Mott


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1978 Pyotr Kapitsa, Arno Penzias na Robert Wilson


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1979 Sheldon Glashow, Abdus Salam na Steven Weinberg


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1980 James Cronin na Val Fitch


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1981 Nicolaas Bloembergen, Arthur Schawlow na Kai Siegbahn


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1982 Kenneth Wilson


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1983 Subrahmanyan Chandrasekhar na William Fowler


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1984 Carlo Rubbia na Simon van der Meer


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1985 Klaus von Klitzing


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1986 Ernst Ruska, Gerd Binnig na Heinrich Rohrer


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1987 Johannes Bednorz na Karl Alex Muller


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1988 Leon Lederman, Melvin Schwartz na Jack Steinberger


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1989 Wolfgang Paul, Hans Georg Dehmelt na Norman Ramsey


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1990 Jerome Friedman, Henry Kendall na Richard Taylor


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1991 Pierre-Gilles de Gennes


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1992 Georges Charpak


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1993 Russell Hulse na Joseph Taylor


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1994 Bertram Brockhouse na Clifford Shull


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1995 Martin Perl na Frederick Reines


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1996 David Lee, Douglas Osheroff na Robert Richardson


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1997 Steven Chu, Claude Cohen-Tannoudji na William Phillips


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1998 Robert Laughlin, Horst Ludwig Störmer na Daniel Chee Tsui


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 1999 Gerardus t' Hooft na Martinus Veltman


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 2000 Schores Alfjorow, Herbert Kroemer na Jack Kilby


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 2001 Eric Cornell, Wolfgang Ketterle na Carl Wieman


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 2002 Raymond Davis, Masatoshi Koshiba na Riccardo Giacconi


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 2003 Alexei Abrikossow, Witali Ginsburg na Anthony Leggett


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 2004 David Gross, David Politzer na Frank Wilczek


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 2005 Roy Glauber, Theodor Hänsch na John Hall


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 2006 John Mather na George Smoot


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 2007 Peter Grünberg na Albert Fert


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 2008 Makoto Kobayashi, Toshihide Maskawa na Yoichiro Nambu


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 2009 Charles Kao, Willard Boyle na George E. Smith


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 2010 Andre Geim na Konstantin Novoselov


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 2011 Saul Perlmutter, Brian Schmidt na Adam Riess


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 2012 Serge Haroche na David J. Wineland


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 2013 Francois Englert na Peter Higgs


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 2014 Isamu Akasaki, Hiroshi Amano na Shuji Nakamura


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 2015 Takaaki Kajita na Arthur B. McDonald


title: Tuzo ya Nobel ya Fizikia

text: 2016 David James Thouless, Frederick Duncan Michael Haldane na John Michael Kosterlitz "for theoretical discoveries of topological phase transitions and topological phases of matter"


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text:
Tuzo ya Nobeli ya Kemia hutolewa kila mwaka kufuatana na wasia wa Alfred Nobel na Kamati ya Taasisi ya Taaluma ya Sayansi ya Sweden.
Tangu mwaka 1901 tuzo imepokelewa na wataalamu wafuatao:
1901 Jacobus Henricus van’t Hoff


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1902 Hermann Emil Fischer


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1903 Svante Arrhenius


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1904 William Ramsay


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1905 Adolf von Baeyer


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1906 Henri Moissan


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1907 Eduard Buchner


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1908 Ernest Rutherford


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1909 Wilhelm Ostwald


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1910 Otto Wallach


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1911 Marie Curie


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1912 Victor Grignard na Paul Sabatier


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1913 Alfred Werner


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1914 Theodore William Richards


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1915 Richard Willstätter


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1916 ("hakuna tuzo kwa Kemia")


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1917 ("hakuna tuzo kwa Kemia")


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1918 Fritz Haber


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1919 ("hakuna tuzo kwa Kemia")


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1920 Walther Nernst


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1921 Frederick Soddy


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1922 Francis William Aston


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1923 Fritz Pregl


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1924 ("hakuna tuzo kwa Kemia ")


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1925 Richard Zsigmondy


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1926 Theodor Svedberg


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1927 Heinrich Otto Wieland


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1928 Adolf Windaus


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1929 Arthur Harden na Hans von Euler-Chelpin


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1930 Hans Fischer


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1931 Carl Bosch na Friedrich Bergius


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1932 Irving Langmuir


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1933 ("hakuna tuzo kwa Kemia")


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1934 Harold Urey


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1935 Frederic na Irene Joliot-Curie


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1936 Peter Debye


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1937 Norman Haworth na Paul Karrer


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1938 Richard Kuhn


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1939 Leopold Ruzicka na Adolf Butenandt


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1940-42 "Tuzo ya Nobel haikutolewa kwa sababu ya" Vita Kuu ya Pili ya Dunia.


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1943 Georg von Hevesy


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1944 Otto Hahn


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1945 Artturi Ilmari Virtanen


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1946 James Sumner John Howard Northrop na Wendell Stanley


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1947 Robert Robinson


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1948 Arne Tiselius


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1949 William Giauque


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text:
1950 Kurt Alder na Otto Diels
1951 Edwin McMillan na Glenn Seaborg
1952 A.J.P. Martin na R.L.M. Synge
1953 Hermann Staudinger
1954 Linus Pauling
1955 Vincent du Vigneaud
1956 Nikolay Semyonov na Cyril Hinshelwood
1957 Alexander Todd
1958 Frederick Sanger
1959 Jaroslav Heyrovsky


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1960 Willard Libby


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1961 Melvin Calvin


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1962 Max Ferdinand Perutz na John Kendrew


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1963 Karl Ziegler na Giulio Natta


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1964 Dorothy Hodgkin


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1965 Robert Woodward


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1966 Robert Mulliken


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1967 Manfred Eigen, Ronald Norrish na George Porter


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1968 Lars Onsager


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1969 Derek Barton na Odd Hassel


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1970 Luis Leloir


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1971 Gerhard Herzberg


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1972 Christian Anfinsen, Stanford Moore na William Stein


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1973 Ernst Otto Fischer na Geoffrey Wilkinson


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1974 Paul Flory


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1975 John Cornforth na Vladimir Prelog


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1976 William Lipscomb


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1977 Ilya Prigogine


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1978 Peter Mitchell


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1979 Herbert Brown na Georg Wittig


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1980 Paul Berg, Walter Gilbert na Frederick Sanger


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1981 Kenichi Fukui na Roald Hoffmann


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1982 Aaron Klug


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1983 Henry Taube


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1984 Robert Merrifield


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1985 Herbert Hauptman na Jerome Karle


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1986 Dudley Herschbach, Yuan Lee na John Polanyi


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1987 Donald Cram, Jean-Marie Lehn na Charles Pedersen


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1988 Johann Deisenhofer, Robert Huber na Hartmut Michel


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1989 Sidney Altman na Thomas Cech


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1990 Elias Corey


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1991 Richard Ernst


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1992 Rudolph Marcus


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1993 Kary Mullis na Michael Smith


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1994 George Olah


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1995 Paul Crutzen, Mario Molina na Sherwood Rowland


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1996 Robert Curl, Harold Kroto na Richard Smalley


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1997 Paul Boyer, John Walker na Jens Skou


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1998 Walter Kohn na John Pople


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 1999 Ahmed Zewail


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 2000 Alan Heeger, Alan MacDiarmid na Hideki Shirakawa


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 2001 William Knowles, Ryoji Noyori na Barry Sharpless


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 2002 Kurt Wuthrich, John Fenn na Koichi Tanaka


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 2003 Peter Agre na Roderick MacKinnon


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 2004 Aaron Ciechanover, Avram Hershko na Irwin Rose


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 2005 Robert Grubbs, Richard Schrock na Yves Chauvin


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 2006 Roger Kornberg


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 2007 Gerhard Ertl


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 2008 Osamu Shimomura, Roger Tsien na Marty Chalfie


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 2009 Venkatraman Ramakrishnan, Thomas Steitz na Ada Yonath


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 2010 Richard Heck, Ei-ichi Negishi na Akira Suzuki


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 2011 Daniel Shechtman


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 2012 Robert Lefkowitz na Brian Kobilka


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 2013 Martin Karplus, Michael Levitt na Arieh Warshel


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 2014 Eric Betzig, Stefan Hell na William Moerner


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 2015 Tomas Lindahl, Paul Modrich na Aziz Sancar


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 2016 Jean-Pierre Sauvage, James Fraser Stoddart na Bernard Feringa


title: Tuzo ya Nobel ya Kemia

text: 2017 Jacques Dubochet, Joachim Frank na Richard Henderson


title: Tuzo ya Nobel ya Tiba

text:
Tuzo ya Nobel ya Tiba au Fiziolojia hutolewa kila mwaka kufuatana na wasia ya Alfred Nobel na kamati ya Taasisi ya Taaluma ya Sayansi ya Sweden.
Tangu mwaka 1901 tuzo imepokelewa na wataalamu wafuatao:


title: Tuzo ya Nobel ya Fasihi

text: Tuzo ya Nobel ya Fasihi inatolewa na Taasisi ya Taaluma ya Uswidi kwa lugha na fasihi.


title: Tuzo ya Nobel ya Fasihi

text: Tangu mwaka 1901 tuzo imepokelewa na waandishi wafuatao:


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: Tuzo ya Nobel ya Amani inatolewa na kamati ya Nobel ya Norway iliyochaguliwa na Bunge ya Norway kufuatana na wasia ya Alfred Nobel.


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text:
Tangu mwaka 1901 tuzo imepokelewa na watu wafuatao au taasisi zifuatazo:
1901 Henri Dunant na Frederic Passy


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1902 Elie Ducommun na Charles-Albert Gobat


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1903 Randal Cremer


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1904 Taasisi ya Haki ya Kimataifa


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1905 Bertha von Suttner


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1906 Theodore Roosevelt


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1907 Ernesto Teodoro Moneta na Louis Renault


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1908 Klas Pontus Arnoldson na Fredrik Bajer


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1909 Auguste Beernaert


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1910 Ofisi ya Kimataifa ya Amani


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1911 Tobias Asser na Alfred Fried


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1912 Elihu Root


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1913 H. La Fontaine


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1914-16 ("hakuna tuzo ya Amani")


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1917 Kamati ya Kimataifa ya Msalaba Mwekundu


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1918 ("hakuna tuzo ya Amani")


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1919 Woodrow Wilson


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1920 Leon Bourgeois


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1921 Karl Hjalmar Branting na Christian Louis Lange


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1922 Fridtjof Nansen


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1923 ("hakuna tuzo ya Amani")


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1924 ("hakuna tuzo ya Amani")


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1925 Austen Chamberlain na Charles Dawes


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1926 Aristide Briand na Gustav Stresemann


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1927 Ferdinand-Edouard Buisson na Ludwig Quidde


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1928 ("hakuna tuzo ya Amani")


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1929 Frank Kellogg


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1930 Nathan Söderblom


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1931 Nicholas Butler na Jane Addams


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1932 ("hakuna tuzo ya Amani")


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1933 Norman Angell


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1934 Arthur Henderson


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1935 Carl von Ossietzky


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1936 Carlos Saavedra Lamas


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1937 Cecil of Chelwood


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1938 Tume ya Nansen kwa Wakimbizi


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1939-43 "Tuzo ya Nobel haikutolewa kwa sababu ya" Vita Kuu ya Pili ya Dunia.


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1944 Kamati ya Kimataifa ya Msalaba Mwekundu


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1945 Cordell Hull


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1946 Emily Balch na John Raleigh Mott


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1947 Jumuiya ya Marafiki (‘’Society of Friends’’)


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1948 ("hakuna tuzo ya Amani")


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1949 John Boyd-Orr


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text:
1950 Ralph Bunche
1951 Leon Jouhaux
1952 Albert Schweitzer
1953 George Marshall
1954 Ofisi ya Kamishna wa Umoja wa Mataifa kwa Wakimbizi
1955 ("hakuna tuzo ya Amani")
1956 ("hakuna tuzo ya Amani")
1957 Lester Pearson
1958 Padre Dominique Pire
1959 Philip Noel-Baker


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1960 Albert Lutuli


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1961 Dag Hammarskjöld


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1962 Linus Pauling


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1963 Kamati ya Kimataifa ya Msalaba Mwekundu


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1964 Martin Luther King


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1965 UNICEF


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1966 ("hakuna tuzo ya Amani")


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1967 ("hakuna tuzo ya Amani")


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1968 Rene Cassin


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1969 Shirika la Kimataifa la Kazi ("I.L.O.")


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1970 Norman Borlaug


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1971 Willy Brandt


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1972 ("hakuna tuzo ya Amani")


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1973 Henry Kissinger na Le Duc Tho


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1974 Sean MacBride na Eisaku Sato


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1975 Andrei Sakharov


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1976 Betty Williams na Mairead Corrigan


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1977 Amnesty International


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1978 Anwar Al-Sadat na Menachem Begin


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1979 Mama Teresa


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1980 Adolfo Esquivel


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1981 Ofisi ya Kamishna wa Umoja wa Mataifa kwa Wakimbizi


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1982 Alva Myrdal na Alfonso Gobles


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1983 Lech Walesa


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1984 Askofu Desmond Tutu


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1985 Shirika la Madaktari wa Kimataifa kwa Kuzuia Vita ya Nyuklia


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1986 Elie Wiesel


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1987 Oscar Sanchez


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1988 Majeshi ya Kukinga Amani ya Umoja wa Mataifa


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1989 Tenzin Gyatso


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1990 Mikhail Gorbachev


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1991 Aung San Suu Kyi


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1992 Rigoberta Menchu


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1993 Nelson Mandela na Frederik Willem de Klerk


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1994 Yasser Arafat, Shimon Peres na Yitzhak Rabin


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1995 Joseph Rotblat


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1996 Carlos Ximenes Belo na Jose Ramon Horta


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1997 Jody Williams


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1998 John Hume na David Trimble


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 1999 Shirika la Médecins sans Frontières


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 2000 Kim Dae Jung


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 2001 Kofi Annan na Umoja wa Mataifa


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 2002 Jimmy Carter


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 2003 Shirin Ebadi


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 2004 Wangari Maathai


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 2005 Mohamed ElBaradei


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 2006 Muhammad Yunus na Benki ya Grameen


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 2007 Al Gore na "Intergovernmental Panel on Climate Change"


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 2008 Martti Ahtasaari


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 2009 Barack Obama


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 2010 Liu Xiaobo


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 2011 Ellen Johnson Sirleaf, Leymah Gbowee, na Tawakel Karman


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 2012 Umoja wa Ulaya


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 2013 Organisation for the Prohibition of Chemical Weapons


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 2014 Kailasha Satyarthi na Malala Yousafzai


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 2015 Harakati ya Mazungumzo ya Kitaifa ya Tunisia


title: Tuzo ya Nobel ya Amani

text: 2016 Juan Manuel Santos


title: Lilongwe

text: Lilongwe, umma kadiriwa 597,619 (2003 sensa), ni mji mkuu wa Malawi. Yenyewe iko kusini magharibi mwa nchi, magharibi mwa Mto Malawi karibu na mpaka wa Malawi na Msumbiji na Zambia. Lilongwe mahali pake ni (-13.98333, 33.78333).


title: Lilongwe

text: Mji huu ulianza kama kijiji kwa ufuo wa Mto Malawi na kuwa Kituo cha amri ya wakoloni Waingereza kwa mwanzo wa karne 1900. Yasemekana kwamba, Lilongwe ilisaidia sana kama kituo cha serikali ya wakoloni kwa sababu Lilongwe ilikuwa kwa ruti ya kusini na kaskazini ambayo iliwezesha utawala wa Rhodesia ya kaskazini inayojulikana sasa kama Zambia. Mji wa Lilongwe baadaye ukawa mji wa pili kwa ukubwa Malawi. Mwaka wa 1974, Mji mkuu wa nchi ulihamishwa kutoka Zomba (mji ambao sasa ni wa tatu kwa ukubwa nchini Malawi), hadi kwa mji namba mbili kwa ukubwa, Lilongwe.


title: Lilongwe

text: Mji wenyewe una wilaya nyingi ambazo zajulikana kama eneo, mbila kati ya mji kuwa eneo iliopewa namba. Eneo zenyewe hazijapewa namba kulingana vile eneo zimepakana.


title: Lilongwe

text: Maeneo yaliyojulikana:


title: Lilongwe

text: Kuna mabasi na motokaa za abiria zinazosafirisha watu kwa miji ya kale, katikati ya Mji wenyewe na pia Kiwanja cha denge. Mataksi yapatikana rahisi kutoka kwa na taksi kwa jia inayoitwa Presidential Way, kaskazini mwa maduka za soko zilizokati ya Mji.


title: Lilongwe

text: Lilongwe inao- Wakazi Wakigeni na kwa hivyo waweza kupata chakula zakutoka ng'ambo kwa maduka.


title: Lilongwe

text: Kuna chuo cha ukulima mjini Lilongwe. Wakati wa Mvua hasa ni Oktoba na Aprili. Wakati wa ukame ni kuanza Aprili hadi Oktoba. Kati ya muda huu wa ukame, Juni na Julai ni kuna baridi na Agosti kukizidi na upepo na vumbi.


title: Lilongwe

text: Viwanda hasa ni kama za tumbako, chai, sukari, utolezi wa vyumo vilivyo siagwa, simiti na vyakula.


title: Lilongwe

text:
Ukulima ni kama wa tumbako, miwa, mipamba, chai, mahindi, viazi, mikota, mihogo, mituta, na pia kwa wanyama ni kama ng'ombe, mbuzi. Mashamba ya ukulima ni kama 34% za nchi.
Vifaa vinavyouzwa kwa nchi za kigeni ni tumbako, chai, sukari, pamba, kahawa, chungu na mbao.
Vifaa vinavyonunuliwa kutoka nchi za kigeni ni vyakula, mafuta, vifaa vilivyoundwa, vifaa vya utumizi na vifaa vya usafirishaji.
Madini na mali ni kama simiti, madini ya yuranimu ambayo hayajachimbwa, makaa ya miamba, madini ya shabu au alumini.
Mambo ya mazingira;
ukataji wa miti; mmomonyoko wa udongo; ujanaba wa maji, maji ya siwa (ya choo), takataka za viwanda; samaki kupunguka kwa kuaribu eneo za yai za samaki.


title: Hendrik Antoon Lorentz

text: Hendrik Antoon Lorentz (18 Julai 1853 – 4 Februari 1928) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Uholanzi. Alitafiti nadharia ya elektroni. Pia alichunguza nadharia ya Albert Einstein ("Relativity Theory") na ya kwanta. Mwaka wa 1902, pamoja na Pieter Zeeman alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Albert Abraham Michelson

text: Albert Abraham Michelson (19 Desemba 1852 – 9 Mei 1931) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Tafiti zake ziliweka msingi kwa nadharia ya Albert Einstein ("Relativity Theory"). Pia aliboresha vipimo vya mwendo wa nuru. Mwaka wa 1907 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Guglielmo Marconi

text: Guglielmo Marconi (25 Aprili 1874 – 20 Julai 1937) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Italia. Baadhi ya uchunguzi mwingi, alivumbua njia ya mawasiliano bila waya. Mwaka wa 1909, pamoja na Ferdinand Braun alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia. Marconi ametajwa mara nyingi kama mvumbuzi wa redio pamoja na Nikola Tesla na Alexander Popov.


title: Heike Kamerlingh Onnes

text: Heike Kamerlingh Onnes (21 Septemba 1853 – 21 Februari 1926) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Uholanzi. Alichunguza elementi katika hali ya baridi sana. Pia alifaulu kuoesha elementi ya heliamu. Mwaka wa 1913 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Max von Laue

text: Max von Laue (9 Oktoba 1879 – 24 Aprili 1960) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Ujerumani. Pamoja na utafiti mwingine alichunguza mionzi ya eksirei. Mwaka wa 1914 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia. Tangu mwaka wa 1950 alikuwa mkurugenzi wa Taasisi ya Max Planck kwa kemia ya kifizikia kule Berlin.


title: Uholanzi

text: Uholanzi ni nchi ya Ulaya ya Magharibi. Imepakana na Ujerumani upande wa mashariki, Ubelgiji upande wa kusini na Bahari ya Kaskazini (North Sea) upande wa magharibi na kaskazini.


title: Uholanzi

text: Uholanzi ni sehemu ya "Ufalme wa Nchi za Chini" (Kingdom of the Netherlands) pamoja na visiwa vya Aruba, Curaçao na Sint Maarten, mbali ya visiwa vingine vitatu vya Karibi vya Uholanzi.


title: Uholanzi

text: Jina la Uholanzi limetokana na “Holland”, eneo la magharibi la nchi hii. Watu wengi hutumia jina hilo, lakini wakazi wenyewe wanaiita nchi yao “Nederland” inayomaanisha "nchi ya chini". Kwa kweli, sehemu kubwa ya Uholanzi iko chini ya usawa wa bahari. Waholanzi wamejenga maboma kuzuia maji yasienee yakifurika.


title: Uholanzi

text: Akifika Uholanzi kwa uwanja wa ndege wa Schiphol, msafiri anastaajabu nchi ilivyo tambarare. Kwa kweli, kuna sehemu zenye vilima, lakini sehemu kubwa zaidi ya Uholanzi ni tambarare.


title: Uholanzi

text: Mahali pa juu kabisa nchini ni Kilima cha Vaals, upande wa kusini wa mkoa wa Limburg, kwa 322 m. Mahali pa chini kabisa ni karibu na Nieuwerkerk aan de IJssel, mkoa wa Zuid Holland, kwa -6.76 m (mita 6.76 chini ya usawa wa wastani wa bahari).


title: Uholanzi

text:
Vipande vikubwa vya nchi vimepatikana kutoka ziwa au bahari. Ili kufanya hivyo boma linajengwa kuzunguka ziwa au sehemu ya bahari, kisha maji yanavutwa kwa bomba. Mahali kati ya boma huitwa “polder”. Mkoa mmoja mzima, Flevoland, umepatwa kwa maji ya “Zuiderzee” (Bahari ya Kusini). Kwa sababu hiyo watu husema: “Mungu aliumba dunia lakini Waholanzi waliumba Uholanzi.” Hata sasa sehemu muhimu ya Uholanzi ni maji: 18%.
Maboma mengine makubwa yamejengwa upande wa kusini magharibi wa nchi ili ya kuzuia maji yasienee mikoa ya Zeeland na Zuid Holland. Mradi huu huitwa “Deltawerken” au Ujenzi wa Delta. “Oosterscheldekering” au boma la mto wa Oosterschelde ni jengo linaloshangaza. Urefu wake ni 9 km na katikati yake kuna malango makubwa 62 ambayo hujifunga wenyewe kila wakati ambapo maji ya bahari yakifura zaidi ya 3 m. Barabara kuu inapitia juu ya boma hili.


title: Uholanzi

text: Mito mikubwa kadhaa inaingia Uholanzi na kutiririka katika Bahari ya Kaskazini. Mto Rijn (Mto Rhine) unaingia kwa Tolkamer upande wa mashiriki, na karibu na Nijmegen Mto Waal unajitenga ambao unachukua 70% ya maji. Mto IJssel unajitenga karibu na Westervoort na kwenda upande wa kaskazini. Mto Maas (Mto Meuse) unaingia Uholanzi upande wa kusini wa Limburg, na karibu na Mook unageuka upande wa magharibi. Mto Schelde unaingia upande wa kusini wa Zeeland.


title: Uholanzi

text: Uholanzi umegawanyika katika mikoa 12. Kila mkoa unatawaliwa na gavana ambaye huitwa “Commissaris van de Koningin” isipokuwa yule wa Limburg ambaye huitwa “Gouverneur”. Mikoa na miji mikuu yao ni :


title: Uholanzi

text: Katika Uholanzi barabara daima zina msongamano wa magari. Hii ni kwa sababu watu wanakwenda kazini asubuhi hadi kurejea jioni, na wanaoishi Uholanzi ni wengi, na kufanya kazi nyingi sana.


title: Uholanzi

text: Kisha kutekwa na Julius Caesar katika karne ya 1 KK, kusini mwa nchi ikawa mpaka wa kaskazini wa Dola la Roma hadi lilipokoma (karne ya 5).


title: Uholanzi

text: Baadaye nchi ilivamiwa na makabila mbalimbali ya Wagermanik: Wasaksoni, Wabatavi, Wafrisi na Wafaranki.


title: Uholanzi

text: Katika karne ya 8 nchi ilikuwa sehemu ya dola la Karolo Mkuu, na katika karne ya 10 ya Dola Takatifu la Kiroma.


title: Uholanzi

text: Baadaye mfumo wa ukabaila ulitawala nchi sehemu sehemu.


title: Uholanzi

text: Katika karne ya 16 nchi ilikuwa chini ya familia ya makaisari (Absburg), lakini ilipokea Matengezo ya Kiprotestanti kinyume cha matakwa ya kaisari Karolo V.


title: Uholanzi

text: Mwanae Filipo II wa Hispania alipomrithi hakukubali jambo hilo na kusababisha uasi ulioenea kote (1566-1581) hadi wilaya saba zilipounda jamhuri iliyotambuliwa na Hispania mwaka 1648 tu, katika amani ya Westfalia.


title: Uholanzi

text: Karne ya 17 ndipo nchi ilipofikia kilele cha ustawi wake, ikiwa na makoloni mengi huko India, Indonesia, Afrika na Amerika, pamoja na biashara kubwa ya kimataifa duniani kote.


title: Uholanzi

text: Karne iliyofuata Uingereza ulishika nafasi hiyo ya Uholanzi.


title: Uholanzi

text: Baada ya mapinduzi ya Kifaransa (1789) nchi ilitekwa na Wafaransa hadi Amani ya Vienna (1814-1815) iliyopanua Uholanzi huru tena, lakini kwa mfumo wa ufalme.


title: Uholanzi

text: Hata hivyo mwaka 1830 Ubelgiji ulijitenga na mwaka 1890 Luxemburg ilifanya vilevile.


title: Uholanzi

text: Uholanzi haukutaka kushiriki Vita vikuu vya kwanza vya dunia, lakini katika vita vikuu vya pili ulivamiwa na Ujerumani (1940-1945).


title: Uholanzi

text: Baadaye Uholanzi umejitahidi sana kushiriki katika mahusiano ya kimataifa na ni kati ya nchi waanzilishi wa Umoja wa Ulaya.


title: Uholanzi

text: Wakazi wengi wana asili ya makabila ya Kijerumani, lakini kuna wahamiaji wengi pia kutoka nchi nyingi.


title: Uholanzi

text: Lugha ya kawaida ni Kiholanzi.


title: Uholanzi

text: Upande wa dini, takwimu za serikali zinaonyesha kwamba mwaka 2015, 50.1% ya wakazi hawakuwa na dini yoyote, 43.8% walikuwa Wakristo (23.7% Wakatoliki, 21.1% Waprotestanti, hasa Wakalvini, 4.9% Waislamu, 1.1% Mabanyani, Wabuddha n.k.


title: Wole Soyinka

text: Akinwande Oluwole au "Wole" Soyinka ni mwandishi Mnageria na mshindi Mwafrika wa kwanza wa Tuzo ya Nobel ya fasihi (mwaka wa 1986). Wengi wanamwona ndiye mwandishi bora wa michezo ya kuigiziwa Afrika.


title: Wole Soyinka

text: Alizaliwa tar. 13 Julai 1934 kwa wazazi Wayoruba huko Abeokuta, Nigeria. Alisoma shule ya msingi kwao Abeokuta halafu shule ya sekondari ya Ibadan. Alifuata masomo ya fasihi Chuo Kikuu huko Ibadan (1952-1954) na Leeds (Uingereza) 1954-1957.


title: Wole Soyinka

text: Alifundisha fasihi kwenye vyuo vikuu vya Lagos, Ibadan, na Ife.


title: Wole Soyinka

text: Soyinka aligongana mara nyingi na serikali za kidikteta za nchi yake akipinga pia udikteta katika nchi mbalimbali kama vile utawala wa Mugabe huko Zimbabwe.


title: Wole Soyinka

text: Katika maandishi yake alilenga mara nyingi kwa "buti inayokandamiza bila kujali rangi ya mguu ndani yake". Hasa wakati wa udikteta wa jenerali Sani Abacha (1993-1998) Soyinka alijikuta hatarini. Akaondoka Nigeria akaishi nje alipopata nafasi ya profesa ya fasihi kwenye Chuo Kikuu cha Emory (Atlanta - Marekani).


title: Wole Soyinka

text: Baada ya mwisho wa utawala wa kijeshi mwaka 1999 Soyinka alikubali nafasi kwenye chuo kikuu cha Ife kwa masharti ya kwamba mwanajeshi mstaafu hatakuwa kamwe chansela wa chuo kikuu kile.


title: Wole Soyinka

text: Mwaka 2005 Soyinka ni profesa kwenye chuo kikuu cha Nevada, Marekani.


title: Wole Soyinka

text: Wole Soyinka amemwoa mke wake Laide akazaa naye watoto wanne. Aliwahi kuwa na watoto wawili kabla ya kuoa.


title: Charles Édouard Guillaume

text: Charles Édouard Guillaume (15 Februari 1861 – 13 Juni 1938) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Uswisi aliyeishi Ufaransa.


title: Charles Édouard Guillaume

text: Hasa alichunguza vipimo vya muda.


title: Charles Édouard Guillaume

text: Mwaka wa 1920 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Robert Millikan

text: Robert Andrews Millikan (22 Machi 1868 – 19 Desemba 1953) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Marekani. Baadhi ya uchunguzi mwingine alijishughulikia na vipimo vya umeme wa elementi. Mwaka wa 1923 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Gustav Hertz

text: Gustav Ludwig Hertz (22 Julai 1887 – 30 Oktoba 1975) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa alichunguza sifa za atomu. Pia alivumbua njia fulani ya kutenganisha isotopu. Mwaka wa 1925, pamoja na James Franck alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia.


title: Werner Heisenberg

text: Werner Karl Heisenberg (5 Desemba 1901 – 1 Februari 1976) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Ujerumani. Alivumbua umekaniki wa kwanta na kutangaza Kanuni ya Heisenberg ya Utovu wa Hakika. Pia alifanya utafiti wa msingi kuhusu fizikia ya kiini. Mwaka wa 1932 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia. Mpaka mwaka wa 1970 alikuwa mkurugenzi wa Taasisi ya Max Planck kwa Fizikia ya Nyota.


title: Kanuni ya Heisenberg ya Utovu wa Hakika

text: Kanuni ya Heisenberg ya Utovu wa Hakika (au Kanuni ya Utovu wa Hakika kwa kifupi) ni kanuni muhimu katika fizikia ya kwanta. Inasema kwamba haiwezekani kupima sifa mbili zinazotegemeana za kipande kimoja cha elementi kwa uhakika kabisa. Baadhi ya sifa hizo kuna mahali na mwendo. Maana yake kwa mfano, haiwezekani kupima kabisa mahali na mwendo wa elektroni moja wakati huohuo. Kanuni hii ilivumbuliwa na Werner Heisenberg mwaka wa 1927.


title: San Marino

text: San Marino (kwa Kiitalia maana yake ni "Mtakatifu Marino") ni kati ya nchi ndogo kabisa duniani. Eneo lake lote limo ndani ya mipaka ya Italia, kati ya wilaya za Rimini na Pesaro-Urbino, karibu na mwambao wa bahari ya Adria.


title: San Marino

text: Eneo lote la km² 61 ni la milima.


title: San Marino

text: San Marino inatajwa kuwa jamhuri yenye umri mkubwa kuliko zote duniani. Ilianzishwa na Wakristo waliokimbia dhuluma ya Kaisari wa Roma Diokletiano wakitafuta kimbilio mlimani.


title: San Marino

text: Kati yao, shemasi Marino na padri Leo ndio maarufu zaidi.


title: San Marino

text: Tangu hapo imefaulu kudumisha uhuru wake.


title: San Marino

text: San Marino ina wakazi 32,576 hivi katika vijiji 9. Karibu wote (97.2%) ni waumini wa Kanisa Katoliki (jimbo la San Marino-Montefeltro) na wanaongea Kiitalia kwa lahaja ya Kiromagna.


title: San Marino

text: San Marino imetunza utaratibu wa serikali inayofanana na muundo wa jamhuri ya Roma ya kale. Serikali inaongozwa na watawala wawili ("Capitani Reggenti") wanaochaguliwa kwa muda wa miezi sita tu kama zamani konsuli wa Kiroma.


title: San Marino

text: Bunge linaitwa Halmashauri Kuu ("Consiglio Grande e Generale") likichaguliwa kila baada ya miaka mitano. Halmashauri inateua pia kamati ya watu 12 ("Consiglio dei XII") inayotekeleza kazi ya mahakama.


title: San Marino

text: Wananchi wote hukutana mara mbili kwa mwaka kama mkutano mkubwa wa "Arengo" wakiamua juu ya matamko na mapendekezo kwa serikali.


title: Sully Prudhomme

text: Sully Prudhomme (16 Machi 1839 – 7 Septemba 1907) alikuwa mwandishi na mshairi kutoka nchi ya Ufaransa. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa René-François-Armand Prudhomme. Mashairi yake yanaonyesha sifa za ujumi. Mwaka wa 1901 alikuwa mshindi wa kwanza wa Tuzo ya Nobel kwa Fasihi.


title: Toni Morrison

text:
Toni Morrison ni mwandishi wa kike nchini Marekani na mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi ya mwaka 1993.
Alizaliwa kwa jina la Chloe Anthony Wofford tarehe 18 Februari 1931 huko Lorain, Ohio kama mtoto wa pili wa familia ya Waamerika weusi. Wazazi wake walikuwa wafanyakazi.


title: Toni Morrison

text: Alipenda kusoma vitabu tangu utoto. 1949 akajiunga na chuo kikuu cha Howard (chuo kwa Waamerika weusi katika mji mkuu Washington D.C.) akimaliza kwa digrii ya BA katika somo la Kiingereza. Wakati ule aliacha jina lake la Chloe akatumia "Toni" kama kifupi cha "Anthony". Mwaka 1955 alipata MA (shahada ya pili) kutoka chuo kikuu cha Cornell.


title: Toni Morrison

text: Alianza kufundisha fasihi kwenye chuo kikuu cha Texas Kusini mjini Houston, tangu 1957 tena Howard. Aliolewa na Howard Morrison akazaa watoto wawili. Baada ya talaka mwaka 1964 alianza kazi ya uhariri wa vitabu kwa wachapishaji wa Random House. Alihariri vitabu vingi vya waandishi weusi.


title: Toni Morrison

text: Mwaka 1970 alitoa kitabu chake cha kwanza "The Bluest Eye" (Jicho la buluu kabisa). Kitabu cha kwanza kilichofaulu kuuzwa vema kilikuwa "Song of Solomon" (Wimbo ya Suleimani) mwaka 1977. Mwaka wa 1988 alituzwa Tuzo ya Pulitzer ya Bunilizi kwa riwaya yake "Beloved".


title: Toni Morrison

text: Tangu 1989 amefundisha kama profesa katika chuo kikuu cha Princeton. 1993 alipokea Tuzo ya Nobel ya Fasihi.


title: Toni Morrison

text: Kati ya riwaya zake ni:


title: Theodor Mommsen

text: Christian Matthias Theodor Mommsen (30 Novemba 1817 – 1 Novemba 1903) alikuwa mwanahistoria na mwandishi kutoka nchi ya Ujerumani. Anafahamika hasa kwa kitabu chake "Historia ya Roma" (kwa Kijerumani: "Römische Geschichte"). Mwaka wa 1902 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.


title: Henryk Sienkiewicz

text: Henryk Sienkiewicz (5 Mei 1846 – 15 Novemba 1916) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Poland. Riwaya zake zilikuwa hupendwa sana na watu wengi. Mwaka wa 1905 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.


title: Giosue Carducci

text: Giosuè Carducci (27 Julai 1835 – 16 Februari 1907) alikuwa mwandishi na mshairi kutoka nchi ya Italia. Mwaka wa 1906 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.


title: Rudolf Christoph Eucken

text: Rudolf Christoph Eucken (5 Januari 1846 – 14 Septemba 1926) alikuwa mwanafalsafa na mwandishi kutoka nchi ya Ujerumani. Alitafsiri vitabu vya Aristoteli na kuandika vitabu kuhusu maadili na dini. Mwaka wa 1908 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.


title: Selma Lagerlof

text: Selma Lagerlöf (20 Novemba 1858 – 16 Machi 1940) alikuwa mwandishi wa kike kutoka nchi ya Sweden. Aliandika hasa riwaya. Mwaka wa 1909 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi akiwa mwanamke wa kwanza kupokea tuzo hiyo.


title: Svante Arrhenius

text: Svante Arrhenius (19 Februari 1859 – 2 Oktoba 1927) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Sweden. Baadhi ya utafiti mwingine alichunguza uchanganuaji dutu kwa nguvu za umeme (elektrolisisi). Mwaka wa 1903 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: William Ramsay

text: William Ramsay (2 Oktoba 1852 – 23 Julai 1916) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Uingereza. Hasa alivumbua na kuchunguza elementi za gesi, yaani neoni, agoni, kriptoni na xenoni. Mwaka wa 1904 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Adolf von Baeyer

text: Adolf von Baeyer (31 Oktoba 1835 – 20 Agosti 1917) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Ujerumani. Mwaka wa 1880 alifaulu kusanisi nili na kuendelea kuichunguza. Mwaka wa 1905 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Nili

text: Nili ni rangi ya buluu iliyoiva yaani kati ya buluu na dhambarau. Katikalugha za magharibi huitwa "indigo" kwa sababu asili yake iko Uhindini.


title: Nili

text: Rangi hiyo hutumika hasa kwa kutia rangi nguo. Inatoka kwa mimea fulani kiasili hasa kwenye mnili ("Indigofera tinctoria"). Siku hizi, rangi ya nili hutengenezwa mara nyingi kwa usanisi.


title: Eduard Buchner

text: Eduard Buchner (20 Mei 1860 – 13 Agosti 1917) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa alichunguza kimeng'enya cha hamira. Mwaka wa 1907 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Hans Buchner

text: Hans Ernst August Buchner (16 Desemba 1850 – 5 Aprili 1902) alikuwa daktari kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa alichunguza virusi visababishavyo magonjwa na damu ya binadamu. Alikuwa kaka ya Eduard Buchner aliyepokea Tuzo ya Nobel ya Kemia mwaka wa 1907.


title: Hans Buchner

text: Asichanganywe na mtungaji muziki Mjerumani wa karne ya 15, Hans Buchner.


title: Hans Buchner (Mtunzi)

text: Hans Buchner (26 Oktoba 1483 – Machi 1538) alikuwa mtungaji muziki na mpigakinanda kutoka nchi ya Ujerumani. Aliandika "Kitabu cha Msingi" (kwa Kijerumani: "Fundamentbuch"). Humo kitabuni alikusanya muziki kwa kinanda pamoja na maelezo ya upigakinanda.


title: Hans Buchner (Mtunzi)

text: Maelezo kuhusu H.Buchner


title: Ernest Rutherford

text: Ernest Rutherford (30 Agosti 1871 – 19 Oktoba 1937) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Uingereza. Utafiti wake hasa uliweka msingi kwa fizikia ya kiini. Mwaka wa 1908 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Vesuvio

text: Vesuvio ni volkeno nchini Italia. Iko karibu na mji wa Napoli.


title: Vesuvio

text: Ni volkeno hai iliyoendelea kuwa na milipuka mara kwa mara tangu mlipuko wake wa kwanza iliyojulikana mwaka 79 BK.


title: Vesuvio

text: Leo hii inaonekana kuwa ni volkeno yenye hatari sana kwa sababu baada ya muda bila milipuko mikubwa mazingira yake yamejaa watu katika eneo la jiji la Napoli takriban milioni tatu.


title: Vesuvio

text: Ilipolipuka mwaka 79 BK iliharibu miji ya Pompei na Herkulaneo ikaua watu maelfu. Mlipuko huu una maarufu kwa sababu mwandishi Mroma Plinio aliutazama akaandika taarifa juu yake. Miji miwili iliyofunikwa na majivu ya Vesuvio ilifunuliwa tena katika karne ya 20 imetupa picha nzuri ya maisha ya Kiroma ya kale.


title: Selous

text: Hifadhi ya Selous (usemi: "saluu") ni hifadhi kubwa kuliko zote nchini Tanzania, pia ni kati ya hifadhi kubwa kabisa ya wanyama duniani.


title: Selous

text: Eneo lake ni la km² 54,600 katika mikoa ya Pwani, Morogoro, Lindi, Mtwara na Ruvuma.


title: Selous

text: Eneo hilo ni kubwa kushinda nchi 70 duniani ikikadiriwa kuwa na eneo sawa na nchi ya Kostarika (Amerika ya Kati) na takribani ukubwa mara mbili ya nchi ya Ubelgiji (Ulaya).


title: Selous

text: Tangu mwaka 1982 imeingizwa katika orodha ya UNESCO ya Urithi wa Dunia. Mwezi Juni 2014 iliingizwa kwenye orodha ya UNESCO ya Urithi wa Dunia miongoni mwa hifadhi zenye hatari ya kupoteza uhai wake.


title: Selous

text: Jina limetokana na Mwingereza Frederick Selous aliyekuwa mwindaji wakati wa kuanzishwa kwa ukoloni katika Afrika ya Kusini na Mashariki na ambaye aliuawa katika Tanzania ya leo akiwa mwanajeshi wakati wa Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia.


title: Selous

text: Sehemu kubwa ya eneo iko katika hali ya asili bila kuvurugwa na shughuli za binadamu. Kuna wanyama kama tembo, kifaru, simba, twiga, kiboko na mamba.


title: Nagib Mahfuz

text: Nagib Mahfuz (1911 - 2006) (Kiarabu: نجيب محفوظ) alikuwa mwandishi nchini Misri aliyepokea Tuzo ya Nobel mwaka 1988 akiwa mshindi wa pili kutoka Afrika aliyepokea tuzo hiyo. Katika muda wa miaka 70 ya kazi alitunga riwaya 34, hadithi fupi zaidi ya 350, makumi ya muuswada andishi ya filamu na tamthiliya 5. Nyingi za kazi zake zimechukuliwa kuwa filamu nchini Misri na nje ya Misri.


title: Nagib Mahfuz

text: Mahfuz alizaliwa 11 Desemba 1911 katika familia ya wastani ya Waislamu kwenye eneo la Gamaliya mjini Kairo. Wazazi walimpa jina kulingana na profesa Naguib Pasha Mahfouz (1882–1974) tabibu mashuhuri Mkopti aliyesimamia kuzaliwa kwake. Katika familia yake alikuwa mtoto wa saba na mdogo kati ya akina kaka wanne na akina dada wawili.


title: Nagib Mahfuz

text: Familia iliishi kwanza katika mtaa wa Bayt al-Qadi wa eneo la Gamaliya kwenye mji wa kale wa Kairo. 1924 walihamia Abbaseya iliyokuwa mtaa mpya upande wa kaskazini ya mji wa kale. MAeneo yote mawili yalirudia baadaye katika masimulizi na riwaya zake.


title: Nagib Mahfuz

text: Babake Abdel-Aziz Ibrahim alikuwa mtumishi wa serikali na Mahfouz hatimaye alifuata mfano wake baada ya kumaliza shule na chuo. Mamake Fatimah alikuwa binti wa shehe kwenye chuo kikuu cha Al-Azhar. Hata kama yeye mwenyewe hakuweza kusoma wala kuandika alienda mara kwa mara pamoja na mtoto Mahfouz kutembelea na kuona mahali pa utamaduni kama Makumbusho ya Misri na Piramidi za Giza.


title: Nagib Mahfuz

text:
Fmilia ya Mahfouz walikuwa Waislamu waaminifu na ulezi wa Mahfouz ulifuata kanunu za dini hii. Baadaye aliona ya kwamba msimamo katika familia yake ulikuwa kali kiasi akashangaa alipokuwa mzee: Usingefikiri ya kwamba siku moja msanii atatoka katika familia hii".
Mahfouz alipokuwa na miaka 7 alishuhudia mapinduzi ya Misri ya 1919 akitazama kutoka dirisha ya nyumba jinsi gani wanajeshi walivyofyatulia risasi dhidi ya wanaume na wanawake walioandamana. Alisema baadaye "tukio moja lililonishtusha na kuvunja hisia ya usalama katika utoto wangu lilikuwa mapinduzi ya 1919".


title: Nagib Mahfuz

text: Mahfouz alianza kusoma mapema akiathiriwa na Hafiz Najib, Taha Hussein na Salama Moussa aliyekuwa mfuasi wa shirika la kisoshalisti la Fabian Society.


title: Nagib Mahfuz

text: Baada ya kumaliza shule ya sekondari Mahfouz alisoma falsafa kwenye chuo kikuu cha Kairo alipomaliza kwa cheti ya BA mwaka 1934. Alianza tasnifa ya MA lakini aliiacha baada ya mwaka mmoja akaamua kufuata uandishi kama wito wake.


title: Nagib Mahfuz

text: Alitafuta ajira katika utumishi wa serikali akifuata nyayo za babake lakini wakati huohuo alianza pia kuchangia taarifa na hadithi fupi katika magazeti mbalimbali kama vile Al-Risala, Al-Hilal na Al-Ahram.


title: Nagib Mahfuz

text: Ajira yake ya kwanza ilikuwa kama karani kwenye chuo kikuu, tangu 1938 ktika wizara ya waqf. 1945 aliomba kuhamishwa kwenda maktaba ya makumbusho ya Sultan Al-Ghuri. Hapa alichukua nafasi ya kufanya mahojiano na wakazi wa mtaa penye maktaba. Aliendelea na wajibu mbalimbali katika wizara ya utamaduni.


title: Nagib Mahfuz

text: Katika muda wa miaka 70 ya kazi Mahfouz alitunga riwaya 34, hadithi fupi zaidi ya 350, makumi ya muuswada andishi ya filamu na tamthiliya 5. Nyingi za kazi zake zimechukuliwa kuwa filamu nchini Misri na nje ya Misri.


title: Nagib Mahfuz

text: Riwaya zake za kwanza kuanzia mwaka 1939 zilihusu maisha ya Misri ya kale wakati wa Mafarao.


title: Nagib Mahfuz

text: Katika miaka ya 1940 alianza kusimulia habari za Misri ya kisasa. Riwaya yake ya 1959 "Watoto wa mtaa wetu" ilisababisha umgomvi na wataalamu waislamu waliodai inakashifu imani. Riwaya inatoa mfano wa historia ya binadamu wakiwemo watu wanaofanana na Adamu, Musa, Isa na Mohamad. Kitabu kilitolewa kimilango katika gazeti, lakini upinzani wa wataalamu Waislamu uliwalazimisha wahariri kusimamisha riwaya. Hadi leo haikuchapishwa kwa lugha ya Kiarabu katika nchi ya Misri ingawa inapatikana kwa Kiingereza pia toleo la Kiarabu kutoka Lebanon inapatikana kwa siri.


title: Nagib Mahfuz

text:
Riwaya yake mashuhuri zaidi ni "Thelathiya Alqahira" (Riwaya ya Kairo kwa sehemu tatu, ing. "Cairo trilogy") anamosimulia maisha ya vizazi vitatu vya familia mbalimbali mjini Kairo kuanzia Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia hadi mapinduzi ya 1952 iliyomfukuza Mfalme Farouk.
sehemu za riwaya zake zilitolewa mlango kwa mlango katika gazeti "Al-Ahram" na kufikia wasomaji wengi sana. Alipopokea Tuzo ya Nobel ya Fasiki kulikuwa na riwaya chache tu zilizotafsiriwa hadi wakati ule kwa lugha za Ulaya.


title: Nagib Mahfuz

text: Mwaka 1989 shehe Mmisri Omar Abdul-Rahman alitamka mbele ya wanahabari ya kwamba heri Mahfuz angeadhibiwa wakati ule. Tamko hili lilisababisha jaribio la Waislamu wakali la kumwua Mahfuz. Hadi kifo chake aliishi chini ya ulinzi wa Polisi.


title: Kasoko

text: Kasoko ni shimo kwenye ardhi kutokana na mlipuko au mshtuko wa kugongwa na gimba.


title: Kasoko

text: Kuna aina mbalimbali za kasoko Kasoko kubwa zaidi duniani zilisababishwa na asteroidi zilizogonga Dunia yetu. Kasoko kubwa iliyojulikana hadi 2006 ilikuwa kasoko ya Vredefort nchini (Afrika Kusini) yenye umbo la yai ya urefu wa 320 km na upana wa 180 km.


title: Kasoko

text: Mwaka 2006 wataalamu waligundua kasoko kubwa zaidi yenye kipenyo cha 500 km huko Antarktika katika picha zilizopigwa kutoka angani. Iko chini ya barafu ya Antarktika katika eneo la Wilkes Land inatajwa kwa kifupi cha WLIC (kiing.: Wilkes Land impact crater). Kasoko ya WLIC inaaminiwa imesababishwa na asteroidi yenye kipenyo cha takriban 5 km.


title: Mlipuko wa volkeno

text: Mlipuko wa volkeno hutokea kama zaha (lava) na gesi zinatoka vikali kwa nguvu.


title: Mlipuko wa volkeno

text: Volkeno hupatikana pale ambako vipande vya ganda la dunia vinaachana au kusukumana. Kuna pengo ambako magma joto kutoka ndani ya dunia inapanda juu kufika usoni.


title: Mlipuko wa volkeno

text: Mara nyingi volkeno hutoa zaha yake mara kwa mara. Hii inawezekana kama njia ya kasoko yake ni wazi. Aina hii ya volkeno inaweza kuachana na nguvu yake mara kwa mara. Haielekei kuwa na mlipuko kali sana isipokuwa maji yanaingia katika chumba cha magma "(soma chini)".


title: Mlipuko wa volkeno

text: Kama volkeno imelala kwa muda mrefu njia ya kasoko yake inafungwa kwa sababu zaha ndani yake imeganda kuwa mwamba imara. Ikitokea ya kwamba joto la chini linaongezeka tena magma inaanza kupanda juu lakini haiwezi kutoka nje. Inakwama chini ya volkeno na shindikizo ndani yake inaongezeka. Kama shindikizo inazidi husababisha mlipuko na kutoka ghafla kwa zaha na gesi nyingi mara moja. Ukali unaongezeka kama maji ya chini ya ardhi inaingia katika chumba cha magma chini ya volkeno.


title: Mlipuko wa volkeno

text: Milipuko mikubwa ya aina hii iliwahi kurusha mlima wote hewani kwa mfano mlima wa Krakatau mwaka 1883 BK. Mlima mwenye urefu wa mita 813 juu ya UB ulipotea kabisa pamoja na kisiwa chake.


title: Mlipuko wa volkeno

text: Ukitokea baharini mlipuko unaweza kusababisha mawimbi makubwa ya tsunami yanayofyeka mwambao.


title: Mlipuko wa volkeno

text: Hatari nyingine ya milipuko ni kiasi kikubwa cha gesi na majivu. Gesi na majivu yenye halijoto hadi 800 °C zinaweza kusambaa haraka sana zikiteketeza kila kitu njiani. Pia gesi zinazotoka zinaweza kuwa za sumu. Wakati wa mlipuko wa Vesuvio watu wengi wa Pompei waliuawa na gesi pamoja na majivu.


title: Mlipuko wa volkeno

text: Milipuko inaweza kutokea sambamba na tetemeko la ardhi.


title: Kamerun (mlima)

text: Kamerun ni volkeno hai na mlima mkubwa nchini Kamerun wenye kimo cha m 4095 juu ya UB. Majina mengine ni Fako (jina la kilele cha juu) au Mongo ma Ndemi ("Mlima Mkubwa").


title: Kamerun (mlima)

text: Mlima uko karibu na Ghuba ya Guinea ya Atlantiki na mji wa bandari Douala.


title: Kamerun (mlima)

text: Milipuko imeripotiwa katika miaka 1650, 1807, 1825, 1838, 1852, 1865, 1866, 1871, 1909, 1922, 1925, 1954, 1959, 1982 na 1999 BK.


title: Kamerun (mlima)

text: Kuna uwezekano ya kwamba tayari baharia Hanno wa Karthago alimaanisha mlima wa Kamerun alipoeleza habari za mlima wa "Gari la Miungu" uliotema moto kwa mwisho wa safari yake ya Afrika ya Magharibi mnamo mwaka 570 KK.


title: Rungwe (mlima)

text: Mlima Rungwe ni volkeno iliyozimika ya Tanzania kusini magharibi ikikadiriwa ya kwamba mlipuko wake wa mwisho ulitokea mnamo miaka 2000 hadi 5000 iliyopita.


title: Rungwe (mlima)

text: Ukiwa na kimo cha m 2960 ni mlima mkubwa wa Tanzania ya Kusini.


title: Rungwe (mlima)

text: Mlima unasimama juu ya ncha ya kaskazini ya Ziwa Nyasa. Upande wa kusini-mashariki wa mlima hupokea usimbishaji wa mm 3,000 kwa mwaka ambao ni wa juu kabisa katika Tanzania.


title: Rungwe (mlima)

text: Mazingira ya mlima ni nchi yenye rutuba na kilimo. Rungwe ni eneo la Wanyakyusa.


title: Rungwe (mlima)

text: Jina la mlima limekuwa pia jina la wilaya ya Rungwe.]


title: Kaldera

text: Kaldera ni shimo kubwa ya mviringo iliyotokea wakati volkeno inaporomoka ndani yake baada ya mlipuko.


title: Kaldera

text: Kaldera hutokea kama chumba cha magma chini ya volkeno kimetoa nje yaliyomo yake yote na kuacha uwazi mkubwa (nafasi) ardhini. Mlima juu yake unaporomoka ndani ya nafasi hiyo na kuacha shimo juu yake: kaldera. Neno la kaldera lina asili ya Kihispania kumaanisha "sufuria" au "bakuli".


title: Kaldera

text: Kaldera ikijaa maji huwa ziwa kubwa la kasoko.


title: Kaldera

text: Kaldera inaweza kupatikana ndani ya kelele cha mlima. Kama kuporomoka kulitokea vikali sana mara nyingi mlima mwenyewe ulipotea ukaacha tu dalili za ukingo wake.


title: Kaldera

text: Kaldera mkubwa kabisa duniani yenye ukingo usiovunjika au kukatika ni Ngorongoro (Tanzania) yenye kipenyo wa 27 km.


title: Kaldera

text: Kaldera inaweza kuonekana kama kasoko ya volkeno lakini historia yake ni tofauti.


title: Kasoko ya volkeno

text: Kasoko ya volkeno "(pia:" kreta "kutoka gir./ing. crater)" ni shimo kubwa katika mlima wa volkeno.


title: Kasoko ya volkeno

text: Zaha na gesi za joto zinapotoka ardhini kuwa volkeno husababisha kutokea kwa kasoko. Milima ya volkeno huwa na kasoko kwenye kelele mara nyingi pia na kasoko kando.


title: Kasoko ya volkeno

text: Kasoko za volkeno inayolala au iliyozimika mara nyingi hujaa maji kuwa "ziwa la kasoko".


title: Kasoko ya volkeno

text: Shimo linaweza kuonekana kubwa zaidi kama volkeno imeporomoka ndani yake yenyewe halafu huitwa "kaldera".


title: Kipenyo

text: Kipenyo (ing. "diameter") ni mstari ulionyooka unaokatisha katikati ya duara ukigusana na mzingo.


title: Kipenyo

text: Kwa lugha nyingine kipenyo ni pia umbali kati ya nukta mbili kwenye mzingo wa duara zilizopo kwenye mstari ulionyooka unaopita kwenye kitovu cha duara.


title: Kipenyo

text: Umbali kati ya kitovu na mzingo wa duara huitwa nusukipenyo (rediasi).


title: Selsiasi

text: Selsiasi (sentigredi, Celsius) ni kipimo cha halijoto kinachotumika zaidi duniani. Alama yake ni °C.


title: Selsiasi

text: Kipimo hiki hutumia skeli ya vizio 100 kati ya 0 °C na 100 °C. 0 °C ni halijoto ya kuganda kwa maji kuwa barafu. 100 °C ni halijoto ya maji kuchemka, yote kwa shindikizo kawaida la hewa yaani takriban shindikizo la hewa linalopatikana kando la bahari.


title: Selsiasi

text: 1 °C sehemu ya mia ya tofauti kati ya 0 °C na 100 °C.


title: Selsiasi

text: Kipimo hiki kilianzishwa na Msweden Anders Celsius (1701 - 1744). Yeye aliita halijoto ya kuchemka kwa maji kama 0 °C na halijoto ya kuganda kuwa 100 °C. Namna ya kuandika ilibadilishwa baadaye kinyume.


title: Selsiasi

text: Selsiasi ni kipimo kinachotumika zaidi kimataifa katika maisha ya kawaida. Kisayansi vipimo vya Kelvini vimekuwa kawaida. Siku hizi ufafanuzi wa kisayansi ya Selsiasi ni ya kuwa kizio kimoja cha Selsiasi ni sehemu ya 1/273.16 ya tofauti kati ya sifuri halisi (=0 K au Kelvini sifuri) na kiwango utatu cha maji (maji kubadilika kutoka barafu kuwa kiowevu (majimaji).


title: Selsiasi

text: Skeli ya Selsiasi imelinganishwa na skeli ya Kelvini yaani kizio kimoja cha Kelvini ni sawa na kizio kimoja cha Selsiasi.


title: Kiwango utatu

text: Kiwango utatu ni kiwango cha maji au dutu nyingine inapoweza kutokea mahali pamoja katika hali mango, kiowevu na gesi (kwa mfano wa maji: barafu, majimaji na mvuke). Kiwango hiki kinategemea halijoto na shindikizo.


title: Kiwango utatu

text: Kiwango utatu cha maji ni kiwango cha kukadiria skeli ya selsiasi au sentigredi (273.16 K au 0.01 °C).


title: K

text: K ni herufi ya 11 katika katika alfabeti ya Kilatini ambayo ni pia mwandiko wa Kiswahili cha kisasa. Asili yake ni Kappa ya alfabeti ya Kigiriki.Asili ya herufi K ni katika miandiko iliyotangulia alfabeti ya Kilatini. Waroma walipokea mwandiko kutoka alfabeti ya Kigiriki kupitia alfabeti za Kiitalia za awali kama Kietruski. Wagiriki walipokea kutoka Wafinisia.


title: K

text: Wafinisia walikuwa na kaf iliyokuwa kiasili picha iliyorahisishwa ya kofi (au: uso wa mkono) wakitumia alama tu kwa sauti ya "k" na kuiita kwa neno lao kwa kofi "kaf". Wagiriki walichukua alama hiyo na kuiita "kapha" bila kujali maana asilia ya "kofi" ilikuwa sauti tu ya "k".


title: K

text: Waitalia ya kwanza wakaendelea kutumia alama kwa aina ya "k". Waroma mwanzoni hawakutumia alama hii kwa sababu hawakuwa na "k" jinsi Waetruski walivyoitamka. Kwa sauti ya "k" ya kawaida Waroma walitumia C. Lakini baadaye baada ya Roma kutwaa na kutawala Ugiriki walianza kutumia maneno mengi ya Kigiriki wakaingiza K ya Kigiriki katika alfabeti yao wakaitumia wka maneno ya kigeni tu.


title: Kelvini

text: Kelvini ni Kizio cha SI kwa halijoto. Alama yake ni K.


title: Kelvini

text: Kiwango chake kinaanza kwenye sifuri halisi (= -273.15 °C) pasipo mwendo wowote wa molekuli. Kizio kimoja cha Kelvini ni sehemu ya 1/273.16 ya tofauti kati ya sifuri halisi (=0 K) na kiwango utatu cha maji (+0.01 °C).


title: Kelvini

text: Skeli ya Kelvini ililinganishwa na skeli ya selsiasi yaani kizio kimoja cha Kelvini ni sawa na kizio kimoja cha Selsiasi.


title: Kelvini

text: Skeli ya Kelvini haina namba hasi (-) kwa sababu hakuna hali chini ya 0 K.


title: Kelvini

text: Jina limetokana na mwanafizikia Mwingereza William Thomson aliyekuwa na cheo cha Lord Kelvin (1824–1907).


title: Kirimba (visiwa)

text: Visiwa vya Kirimba (Kireno: Quirimbas, Ilhas de Querimba) ni funguvisiwa katika Bahari Hindi mbele ya mwambao wa Msumbiji wa kaskazini, kusini ya rasi ya Delgado. Inafuata mwendo wa pwani kwa umbali wa 180 km hadi mji wa Pemba. Umbali na pwani ni kati ya 12 na 20 km.


title: Kirimba (visiwa)

text: Idadi ya visiwa ni takriban 50. Vingi ni vidogo havikaliwi na watu. Kisiwa kikuu ni Ibo penye makao ya utawala wa Wilaya ya Ibo inayotawala funguvisiwa yote. Visiwa ni sehemu ya jimbo la Cabo Delgado. Wilaya ina wakazi 7.061 na eneo la nchi kavu visiwani la 48 km². Kati ya visiwa ni Ibo, Kirimba (Quirimba), Matemo, Quilaluia, Quisiva na Rolas.


title: Kirimba (visiwa)

text: Sehemu ya kusini ya funguvisiwa pamoja na nchi ya bara karibu nayo imekuwa hifadhi ya taifa ya Kirimba.


title: Kirimba (visiwa)

text: Visiwani kuna lahaja ya Kiswahili ya pekee kinaitwa Kimwani.


title: Kirimba (visiwa)

text: Kihistoria kisiwa cha Kerimba (Quirimba) kilikuwa muhimu zaidi na kulipa jina lake kwa funguvisiwa. Funguvisiwa ilikuwa chini ya athira ya kisiasa ya Kilwa ikiwa na sultani yake ya pekee. Uislamu ulifika zamani visiwani lakini tarehe haijulikani.


title: Kirimba (visiwa)

text: Wareno walivamia visiwa mnamo mwaka 1522 kwa sababu ya biashara ya meno ya ndovu. Padre João dos Santos alifika kuhubiri Ukristo mwaka 1593 alikuta tabaka ya juu walikuwa Waislamu na watu wa kawaida wakifuata dini za jadi. Kuna taarifa ya mwaka 1769 juu ya malamiko ya Wareno dhidi ya Waarabu na Waswahili wa visiwa kuwa walifanya biashara ya watumwa na meno ya ndovu na Waswahili waislamu wa kaskazini badala ya Wareno wenyewe wa Msumbiji.


title: Kirimba (visiwa)

text: Hadi karne ya 19 visiwa vya Kirimba vilikuwa kituo muhimu cha biashara ya watumwa. Kuna kubukumbu ya mwaka 1860 kuhusu mzigo wa watumwa 846 waliofika Mauritius kutoka visiwa vya Kirimba.


title: Kirimba (visiwa)

text: Jina la visiwa liliwahi kuandikwa na Wareno kama: Queriba, Quiriba, Querimba, Quirimba, Carimba, Cerimba, Corimba, Querimbas au Quirimbas


title: Kirimba (visiwa)

text: en: KERIMBA islands (Encyclopedia of Islam)


title: Kirimba (visiwa)

text: en: Nunn, Slavery, Institutional Development,and Long-Run Growth in Africa, 1400–2000 p. 7 slavery appendix.pdf


title: Kirimba (visiwa)

text: pt: C.L. Bento: Ilhas de Querimba, situaçaõ colonial, resitencias e mudanca ftn17


title: Mbeya (mji)

text: Jiji la Mbeya ni mji mkubwa kusini-magharibi mwa Tanzania yenye hadhi ya jiji yenye Postikodi namba 53100.


title: Mbeya (mji)

text: Mbeya ni kitovu cha Nyanda za Juu za Kusini ambazo ni eneo la uzalishaji wa mazao mengi.


title: Mbeya (mji)

text: Ni makao makuu ya mkoa.


title: Mbeya (mji)

text: Mji umeenea katika bonde kati ya safu za milima ya Mbeya na milima ya Uporoto. Mlima mkubwa unaoonekana kutoka mjini ni Mlima wa Mbeya (Mbeya Peak) wenye urefu wa m 2818.


title: Mbeya (mji)

text: Eneo la mji ni kati ya m 1600 kitovuni na m 1900 au zaidi juu ya UB kwenye mitelemko ya mlima Loleza.


title: Mbeya (mji)

text: Hali ya hewa haina joto kali kutokana na kimo. Wakati wa Juni-Julai halijoto wakati wa usiku inaweza kushuka chini hadi 0 °C, mlimani hata chini zaidi.


title: Mbeya (mji)

text: Mvua zinaanza mwezi Novemba hivyo ni wakati wa kupanda. Kwa kawaida mvua zinasimama tena Januari-Februari na kunyesha kwa wingi Machi-Aprili.


title: Mbeya (mji)

text: Uti wa mgongo wa mji ni barabara kuu ya TANZAM inayounganisha sehemu za nje kati ya Uyole na Mbalizi.


title: Mbeya (mji)

text: Kitovu kipya cha mji kinahamishwa kwenda kata ya Foresti iliyoko kando ya barabara kuu.


title: Mbeya (mji)

text: Jina la Mbeya limetokana na neno la Kisafwa "Ibheya" ambayo maana yake ni chumvi, kwani miaka mingi wafanyabiashara walikuwa wanafika mahali hapo kubadilishana mazao yao kwa chumvi.


title: Mbeya (mji)

text: Mlima mkubwa ulio karibu ulijulikana kwa jina la "Mbeya" wakati wa ukoloni wa Kijerumani, na mji ulipokea baadaye jina kutokana na mlima huu.


title: Mbeya (mji)

text: Mji wa kisasa wa Mbeya ulianzishwa na wakoloni Waingereza mnamo mwaka 1927. Wakati ule dhahabu ilianza kupatikana mlimani karibu na Mbeya hadi Chunya.


title: Mbeya (mji)

text: Mji ulianzishwa katika sehemu zinazoitwa bado Uhindini, Uzunguni na Majengo. Mji ulipangwa kufuatana na kawaida ya miji wa kikoloni ya Afrika ya Mashariki kuwa na sehemu tatu:Mahali pa makanisa ya kale panaonyesha ugawaji huu wa kihistoria: