title: Kitai-Pao

text: Kitai-Pao (pia Kitai-Hang-Tong) ni lugha ya Kitai-Kadai nchini Vietnam na Laos inayozungumzwa na Watai. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kitai-Pao nchini Vietnam imehesabiwa kuwa watu 10,000. Pia kuna wasemaji 3,300 nchini Laos (1995). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kitai-Pao iko katika kundi la Kitai ya Kusini-Magharibi.


title: Kitai-Thanh

text: Kitai-Thanh ni lugha ya Kitai-Kadai nchini Vietnam inayozungumzwa na Watai. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kitai-Thanh imehesabiwa kuwa watu 20,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kitai-Thanh iko katika kundi la Kitai ya Kusini-Magharibi.


title: Kitai-Yo

text: Kitai-Yo (pia Kitai-Do) ni lugha ya Kitai-Kadai nchini Vietnam na Laos inayozungumzwa na Watai. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kitai-Yo nchini Vietnam imehesabiwa kuwa watu 300 tu. Pia kuna wasemaji 7200 nchini Laos (1995) ambao hudai kwamba wametoka nchi ya Vietnam kiasili. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kitai-Yo iko katika kundi la Kitai ya Kaskazini.


title: Takadini

text: Takadini ni kitabu kilichoandikwa na Ben J. Hanson, mmojawapo miongoni mwa waandishi mashuhuri katika nchi za Afrika. Kilitolewa mara ya kwanza huko Harare (Zimbabwe) mwaka 1997.


title: Takadini

text: Hii ni kazi ya riwaya ambayo huzungumzia matukio yanayotokea katika nchi za Afrika, hasa katika nchi ya Zimbabwe, ambapo watu wenye ulemavu wa ngozi, yaani zeruzeru, walikuwa wakiuawa kwa sababu ya kuamini mila na tamaduni zilizopitwa na wakati.


title: Takadini

text: Kwa sasa tafsiri yake ya Kiswahili ni miongoni mwa vitabu teule katika shule za sekondari kidato cha tatu na cha nne nchini Tanzania.


title: Takadini

text: Katika riwaya hii mwandishi ameweza kumzungumzia mzee Makwati, ambaye alikuwa na wake wanne. Wanawake hao ni Sekai (mke wa kwanza), Pindai (mke wa pili), Dadirai (mke wa tatu) pamoja na Rumbidzai (mke wa nne).


title: Takadini

text: Kati ya wanawake hao wanne, watatu ambao ni Pindai, Dadirai, na Rumbidzai walibahatika kupata watoto, isipokuwa Sekai hakuweza kupata hata mtoto katika kipindi cha miaka tisa tangu kuolewa kwake.


title: Takadini

text:
Hali hiyo iilikuwa ikimnyima raha mzee Makwati kwani yeye alipenda sana kupata mtoto kutoka kwa Sekai, tena mtoto aliyekuwa akimtaka ni mtoto wa kiume, kwani wake zake wengine walibahatika kupata watoto wa kike.
Kitendo cha Sekai kukosa mtoto na kuendelea kupendwa na mumewe kilichukiwa na wake wenza ambao ni Dadirai na Rumbidzai: hao walimchukia sana Sekai kwa kuamini kuwa huenda alimpa dawa mume wao ili ampende zaidi mwanamke ambaye ni tasa. Kati ya wake wenza hao ni Pindai tu aliyekuwa anampenda Sekai.


title: Takadini

text: Baada ya miaka tisa Sekai alipata ujauzito, kitendo hicho kilizidi kuwakasirisha Dadirai na Rumbidzai. Siku moja wakati Sekai akiwa anatapika nyuma ya kibanda, Dadirai na Rumbidzai walimwona Sekai akiwa anatapika. Dadirai na Rumbidzai wakaanza kutoa maneno ya kejeli. "Amai Chipo", Rumbidzai aliuliza ili kumuumiza roho Sekai, "ni ndama wangapi ambao ng'ombe wako mzee amepata kwa miaka minne iliyopita?" "Oh, amezaa watatu kwa miaka minne, Amai Tukai", Dadirai alijibu kwa sauti ya juu hata Sekai akasikia.


title: Takadini

text: Mara zote Pindai, ndiye aliyekuwa anamfariji Sekai; wakati fulani alikuwa akimwelekeza Sekai asiwajibu kwani kinachowasumbua ni wivu. "Si ajabu: wale wawili wanahofia utapata mtoto wa kiume," Pindai alisema.


title: Takadini

text: Wakati wa ujauzito wa Sekai, Makwati alikuwa na furaha zaidi kwani aliamini kuwa mke wake atamzalia mtoto wa kiume. Siku moja Makwati aliamua kumtembelea Sekai. Naye alijisikia vizuri na kutosheka ambapo Makwati alilala kando yake wakizungumza.


title: Takadini

text: Ghafla kitoto kilicheza katika mfuko wa uzazi. Kwa msisimko mkubwa, Sekai aliutwaa mkono wa mumewe na kuutua juu ya tumbo lake. "Ha, mtoto ana nguvu huyu", Makwati alisema kwa mshangao. "Huenda atakuwa wa kike", Sekai alisema bila dhamira kubwa. Kauli ile ya Sekai ilimkasirisha sana mumewe. Makwati aliuliza kwa hamaki, "Unasemaje wewe mwanamke? Hapa tayari tuna idadi kubwa ya wanawake, mimi ninanyong'onyea kwa kuomba mtoto wa kiume". Hiyo ni dalili tosha iliyokuwa inaonesha kuwa mzee Makwati alikuwa anapenda mtoto wa kiume kuliko mtoto wa kike.


title: Takadini

text: Hata wakati wa kujifungua kwa Sekai ulipofika walikuja wakunga wawili kwa ajili ya kumsaidia aweze kujifungua. Wakunga hao walikuwa Ambuya Tukai (Mkunga mkuu) na Ambuya Shungu (Mkunga msaidizi); aliyekwenda kuwaita wakunga hao ni Pedzisai. Wakunga hao walifika na kusubiri tukio la kujifungua kwa Sekai. Kadiri muda ulivyoongezeka lakini mtoto hakuwasili. Baada ya kusubiri, mtoto aliwasili: Ambuya Tukai alimwinua mtoto na kutangaza, "Ni mtoto wa kiume". Kitendo hicho kilimfurahisha sana Makwati baada ya kusikia kuwa mtoto wake aliyezaliwa ni wa kiume.


title: Takadini

text:
Kitu kikubwa tu ambacho wakunga wale walishangaa ni rangi ya mtoto. Kwa kawaida watoto wanapozaliwa huwa na ngozi nyepesi zaidi kuliko wazazi wao. Hata katika mwanga hafifu mtoto aliyewasili alikuwa na ngozi nyepesi zaidi, Ambuya Tukai alimtazama mtoto kwa makini akiwa mikononi mwa mama yake, alimsogelea Ambuya Shungu kisha akaonesha ishara kuwa "Mtoto ni musope. Ni wajibu wetu kumharibu!" Ambuya Shungu alistushwa na kauli hiyo, akamwambia Ambuya Tukai, "Kama ni hivyo tusifanye sasa, tumwache Sekai ahisi furaha mpya ya uzazi hadi kesho usiku; ni bora afurahie, japo kwa saa chache".
Pengine kauli ya Ambuya Shungu ndiyo iliyoleta uhai wa Takadini, kwani baada ya Sekai kupata nafuu kutokana na tukio lile la uzazi, Sekai alionekana ni mwenye furaha zaidi, kwani mtoto yule anaweza kumuondolea aibu ya kuonekana ni tasa katika jamii ile. Sekai alipopata nafuu, hakuamini kile alichokiona: alimtazama mtoto, aliona ngozi ni tofauti na kawaida. Alijionea kiumbe kama kilichopakwa mafuta, sawa na hatua ya kwanza ya mdudu atokapo katika yai. Tangu azaliwe Sekai hakuwahi kuona binadamu mwenye rangi nyepesi kama ile. Sekai alijiuliza, "Je, huyu ni mwanangu?"


title: Takadini

text: Baada ya kutafakari kwa kitambo kuhusu asili ya mtoto wake, ghafla Ambuya Tukai aliingia ndani kwa Sekai na kugundua mashaka aliyonayo Sekai kwa mtoto wake. Ambuya Tukai alimsalimu Sekai, kisha Sekai alijibu salamu ya Ambuya Tukai. Sekai alimuuliza Ambuya Tukai, "Ambuya, nieleze ukweli, mtoto huyu ni wangu?" Ambuya alijibu,"Ndiyo,tumemtoa mtoto huyu mwilini mwako jana usiku." Macho ya Sekai yalibubujika machozi: "Lakini Ambuya, sijawahi kuona binadamu anayefanana na kiumbe huyu." Ambuya alimweleza Sekai kuwa hata yeye ameishi miaka mingi lakini hakuwahi kuona mtoto kama yule. Ambuya aliendelea kumweleza Sekai kuwa, "Ninachokumbuka, mwalimu wetu kiongozi aliwahi kutufundisha wakati nikichezwa unyago kuwa, mtoto kama huyu anazaliwa bila ngozi, mtoto yule aliondolewa na kutengwa mbali na mama yake." Kauli ile ilimshtua sana Sekai kwani alijua lazima mwanawe auwawe. "Hapana, Ambuya, lazima mtoto aishi: nimesubiri kwa muda mrefu na nimeshateseka sana juu yake, sitamwachia yeyote mwanangu."


title: Takadini

text:
Sekai alimuuliza Ambuya kama mumewe ameelezwa kuwa amejifungua mtoto wa kiume. Ambuya alimjibu Sekai kuwa mumewe ni mtu mwenye furaha kuu, bali hawafahamu atakachokifanya pale watakapomwambia kuwa mtoto wao ni musope! Hapo Sekai aliamua aende kwa mumewe kibandani mwake ili amueleze juu ya tukio lililotokea. Ambuya alijaribu kumzuia Sekai asiende kwa kuwa muda wa kuonana na mumewe ulikuwa bado. Sekai alitambua mila zao, lakini alitaka kuwahi kwa mumewe ili amueleze hali hiyo mapema zaidi. Sekai alimwachia mtoto Ambuya, moja kwa moja akaenda mpaka kibandani mwa Makwati akitaraji kumkuta. Wake wenza wote, pamoja na watoto wao hawakuwepo katika makazi hayo.
Baada ya kuoga na kujipaka mafuta, Sekai alikwenda mpaka kibandani kwa mumewe. Makwati alitabasamu baada ya kumuona Sekai akiwa pale. Sekai alimsogelea karibu mumewe, akapiga magoti na akapiga makofi pale viganja vya mikono yake vilipofunguka. Makwati alisema kwa furaha, "Mama wa mtoto wetu, umekijaza kibuyu changu furaha tele. Umeniweka juu kati ya watu wakati sikutarajia. Lakini mbona umekuja kuniona mapema hivi? Au mtoto wetu anaumwa?" Sekai huku akitazama ardhini alijibu, "Hajambo, mume wangu, isipokuwa tu..." alisita. Sekai baada ya kuona wasiwasi aliokuwa nao mume wake, ilibidi aeleze ukweli, akamueleza mume wake kuwa mtoto wao ni musope. Hapo Makwati, alimtazama mkewe kwa kutoamini kulikotisha sana. Hapo Makwati akahamaki, "Bila ngozi, Sope? Hilo sitalielewa. Inawezekanaje? Sema, we mwanamke! Ni kipi ulichokileta hapa kwetu? Kama unasema kweli, yupo wapi mtoto huyo? Ama ni uchawi au ni laana ya mizimu? Kwa nini huyo Sope yungali nasi?" Mfululizo wa maswali ulimfanya Sekai ashindwe kujibu! Lakini baadaye Sekai, huku akitokwa na machozi alinong'oneza, "Mume wangu, huyu ni mtoto wangu wa kwanza niliyemsubiri kwa miaka mingi, siwezi kukubali kumpoteza. La, humtaki, nirejeshe kwetu au hata msituni. Lakini usije kunilazimisha nitengane naye. Nitajitolea mhanga kwa ajili yake."


title: Takadini

text:
Sekai baada ya kusema hayo alijiinua kiasi hadi magotini kwa mumewe, lakini Makwati alijizuia kumsogelea na kumgusa mwanamke aliyempenda. Badala yake, Makwati alisema, "Tuliache suala hili hadi hapo tutakapomuona mtoto. Tutawauliza wazee jinsi ya kufanya baadaye." Baada ya maelezo hayo Sekai alirudi kibandani mwake, wakati huohuo Makwati aliamua kwenda nyumbani kwa Ambuya Tukai, ili kujua kuhusu mtoto yule.
Baada ya mkewe kuondoka, na Makwati kupokea taarifa ambazo zilimchanganya kichwa kwa namna moja au nyingine, Makwati aliamua aende kwa Ambuya Tukai, ili aelezwe kuhusu taarifa za mtoto wake. Alipofika nyumbani kwa Ambuya, Makwati alitaka kujua kuhusu mwanawe mchanga. Ambuya alimweleza Makwati kuwa haamini kama mtoto hana ngozi, ngozi yake ni kama mche mchanga wa maharage uliochipua mizizi ghalani, au chungwa lililoanza kuiva, nywele zake ni sawa na asali iliyofifia. Ni kweli: ni wa ajabu, lakini anafanana na wewe kuliko ilivyo tofauti kati yetu."


title: Takadini

text: Maelezo hayo, yalimchanganya sana Makwati. Makwati akawa anaamini, labda mke wake amelogwa au ni laana ya mizimu kwa kuwa ameishi na mwanamke tasa. Mwisho ilimbidi Ambuya Tukai amweleze Makwati kuwa, yeye kwa upande wake hilo halijui, labda aende kwa baba Zviyedzo (Nanga maarufu katika eneo la vijiji saba) Baada ya maelezo hayo, Makwati alijiandaa kuondoka na kumshukuru Ambuya kwa maelezo yake. Ambuya alimsisitiza Makwati kuwa asisahau kwenda kwa wazee ili waweze kuamua kitu cha kufanya kwanza.


title: Takadini

text: Taarifa za kuzaliwa mtoto Sope ziliinea sana pale kijijini. Waswahili wanasema,"Habari njema huchechemea kwa mguu mmoja, lakini mbaya hukimbia kama sungura." Taarifa za kuzaliwa mtoto Sope, ziliwafurahisha sana Dadirai na Rumbidzai, kwani wao walikuwa na chuki zaidi dhidi ya Sekai. Jioni hiyo Makwati hakwenda kupiga gumzo na wazee wenzie katika dare. Giza lilipoenea na kijiji kilipokuwa kimya, Makwati aliamua kuvunja ukimya na kwenda kibandani kwa Sekai. Akamkuta ameketi mkekani, akimnyonyesha mtoto. Baada ya kufika Makwati, Sekai alimwinua mtoto ili baba yake amuone. Makwati alimwangalia yule mtoto, punde aliinua mikono na kuufunika uso wake kama anafukuza pepo. Makwati, baada ya kumuona mtoto, hatimaye alimudu kusema: "Sekai, umemfanya nini mwanangu? Umekuwa ukifanya jambo gani? Tafadhali nijibu." Jibu pekee la Sekai lilikuwa ni kilio, mpaka machozi yakawa yanamtiririka kidevuni na kumlowesha mtoto. Tuhuma hizo zilimfanya Sekai ajibu uchungu wake, "Maneno yako yanauma sana, yananila mifupa yangu. Unafahamu mapenzi yako yana maana gani kwangu. Unajua siku zote nilivyotaka kuwa wa kwanza kukupa mtoto wa kiume. La, kama ningekuwa na uhusiano wa mwanamume mwingine, lazima ungetambua."


title: Takadini

text: Makwati alihuzunika sana juu ya hilo, kwani kitu alichokuwa akikitaka ni mtoto wa kiume; ni kweli, Makwati alishampata mtoto wa kiume, lakini tatizo, mtoto alikuwa ni Sope! Jamii ilikuwa inaamini kuwa kupata mtoto kama yule ni laana ya mizimu. Makwati akamueleza Sekai, "Lakini Sekai, endapo wataamua mtoto auawe, hata nawe utauawa kwa kupinga sheria za kale! Baada ya maelezo hayo, Makwati alitoka kibandani kimyakimya. Sekai alijihisi mwenye kutelekezwa, kwa wakati huo; maneno ya mumewe yalimtisha sana. Kutokana na mila na desturi za jamii ile, Sekai alijua kuwa lazima mambo mawili yatatokea, kati ya kuuawa mwanawe au yeye pamoja na mwanawe. Kwa kuwa Sekai hakuwa tayari mwanawe auawe, aliamua kujiandaa kutoroka kijiji chake na kukimbilia eneo asilolijua.


title: Takadini

text: Jina TAKADINI lina maana ya "Sisi tumefanya nini?" Jina hili limetokana na kitendo cha Sekai wakati anajiandaa kutoroka kijijini kwao na kwenda mahali asikokujua, kwa ajili ya kukimbia adhabu ya kuuawa kwa mwanawe. Mwandishi anasema kuwa, Sekai alikwishaamua aondoke asubuhi inayofuata, uamuzi wake wa kutoroka ulikamilika kwa usahihi na ushwari. Alimfunika mtoto wake katika gudza na kumtia mkekani. Kisha akafanya maandalizi ya safari yake. Alichukua mkuki pamoja na ngao na nyama iliyokaushwa kwa ajili ya safari yake. Sauti ya jogoo aliyewika katika eneo hilo ilimuamsha. Sekai alimnyonyesha mtoto wake, kisha aliketi kuiambia mizimu matatizo yake akaomba akingwe na watu na wanyama katika safari yake ya hatari. Wakati akiwasiliana na mizimu, punde jina likamjia moyoni taratibu, TAKADINI. Ni jina ambalo hakuwahi kulisikia mahali popote. Huo ulikuwa ndio mwanzo wa Sekai kuanza safari ya kutoroka kijijini kwao.


title: Takadini

text: Uamuzi wa kutoroka ulipokamilika, Sekai alimbeba mtoto wake na kuifuata njia ambayo kimsingi ilikuwa pori. Kwa bahati siku hiyo Sekai hakuweza kukutana na wanyama wowote wakali. Tukumbuke kuwa Sekai anayafanya yote haya ili kujinusuru yeye pamoja na mwanawe ambao walitajiwa kuuawa kwa sababu ya kuvunja utamaduni wa watu wa Makwati.


title: Takadini

text: Wakati huo katika kijiji alichotoroka Sekai, hakuna mtu aliyejua kuwa ametoroka. Rumbidzai alikuwa na chuki na hukumu dhidi ya Sekai. "Leo tutaona kama yule mchawi atakwepa hukumu ya wazee" Rumbidzai alisema.


title: Takadini

text: Akiwa anaendelea na safari yake, wakati fulani Sekai alipumzika kidogo kumnyonyesha mtoto wake. Punde si punde Sekai alishtushwa na mlio wa vipande vya miti. Sekai alisimama akaziba na pumzi zake na kuisubiri sauti ile isikike tena; ghafla akamwona mzee mmoja akikusanya kuni.


title: Mbuga baridi

text: Mbuga baridi (ing. "steppe") ni eneo lenye uoto wa manyasi bila miti, katika ambako usimbishaji ni mdogo. Tabianchi hii inaweza kuwa na vipindi vya joto, hata joto kali lakini athira kubwa ni vipindi virefu vya jalidi.


title: Mbuga baridi

text: Maeneo makubwa ya mbuga baridi yapo Eurasia (kuanzia Hungaria hadi Siberia), Amerika Kaskazini kati ya Mto Mississippi na milima ya Rocky Mountains , Amerika Kusini upande wa mashariki wa milima ya Andes na kusini mwa beseni ya Amazonas.


title: Mbuga baridi

text: Majirabaridi huwa na halijoto chini ya 0 °C, majirajoto huwa na ukame.


title: Mbuga baridi

text: Tabianchi inayounda mbuga baridi kwa kawaida ni nusuyabisi na ya kibara. Kuna tofauti kubwa kati ya baridi na joto, kama sentigredi 40 °C wakati wa majirajoto na −40 °C wakati wa majirabaridi. Tofauti kubwa zinaweza kutokea katika kipindi cha masaa 24. Kwa mfano katika nyanda za juu za Mongolia inawezekana kupima 30 °C wakati wa mchana na chini ya 0 °C wakati wa usiku.


title: Mbuga baridi

text: Kukosekana kwa miti kunatokana hasa na uhaba wa maji. Mvua ni chache. Mbuga baridi uko ndani ya bara kwa umbali mkubwa na bahari, kwa hiyo kiasi cha usimbishaji ni kidogo. Ukame wakati wa majirajoto na baridi wakati wa majirabaridi zinafupisha vipindi vya kukua kwa mimea.


title: Mbuga baridi

text: Kama maji yanapatikana karibu na mito au maziwa ya kudumu miti inaweza kutokea. Maana udongo mara nyingi si mbaya. Hasa maeneo ya chernosyom (udongo mweusi) ya Ukraina na Urusi yana umaarufu wa kuwa na rutuba sana yakimwagiliwa.


title: Sterlitamak

text: Sterlitamak (Kirusi: Стерлитамак) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 264.362. Iko katika mkoa wa Bashkortostan.


title: Dzerzhinsk

text: Dzerzhinsk (Kirusi: Дзержинск) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 261.334. Iko katika mkoa wa Nizhny Novgorod Oblast.


title: Bratsk

text: Bratsk (Kirusi: Братск) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 259.335. Iko katika mkoa wa Irkutsk Oblast.


title: Orsk

text: Orsk (Kirusi: Орск) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 250.963. Iko katika mkoa wa Orenburg Oblast.


title: Historia ya Austria

text: Historia ya Austria inahusu eneo la Ulaya ambalo wakazi wake leo wanaunda Jamhuri ya Austria.


title: Historia ya Austria

text: Kwa muda mrefu wa historia yake Austria ilihesabiwa kama sehemu ya Ujerumani. Kwa karne nyingi watawala wake walishika cheo cha Kaisari wa Dola takatifu la Roma lililojumlisha Ujerumani wote.


title: Historia ya Austria

text: Austria ilitawala pia sehemu kubwa za Ulaya ya Mashariki. Watawala wa Austria walishika pia vyeo vya kifalme vya nchi za Bohemia na Hungaria.


title: Historia ya Austria

text: Wakati wa vita za Napoleoni Kaisari Franz II alilazimishwa kujiuzulu kama Kaisari wa Ujerumani wote mwaka 1806 akabaki na cheo cha Kaisari wa Austria tu. Baada ya Napoleoni Austria ilikuwa nchi muhimu katika shirikisho la Ujerumani.


title: Historia ya Austria

text: Mwaka 1866 Austria ilishindwa katika vita dhidi ya Prussia ikatoka katika siasa ya Ujerumani. Baada ya vita hiyo Kaisari Franz-Josef alipaswa kuwakubalia Wahungaria cheo sawa na Wajerumani ndani ya milki yake. Kuanzia hapo milki ilijulikana kama Austria-Hungaria


title: Historia ya Austria

text: Hadi Vita Vikuu vya Kwanza vya Dunia Austria-Hungaria iliendelea kutawala nchi za Ulaya ya Mashariki pamoja na Ucheki, Slovakia, Slovenia, Kroatia, Bosnia-Herzegovina, na sehemu kubwa ya Poland ya Kusini, pia sehemu zilizopo sasa katika kaskazini mwa Italia.


title: Historia ya Austria

text: Mwisho wa vita dola hili lilisambaratishwa. Sehemu zake zote zikawa nchi huru. Nchi ndogo ambayo ilikaliwa na Waaustria Wajerumani ilibaki. Washindi wa vita walizuia Waaustria wasijiunge na Ujerumani, hivyo Jamhuri ya Austria ilianzishwa.


title: Historia ya Austria

text: Mwaka 1938 dikteta wa Ujerumani Adolf Hitler (aliyekuwa Mwaustria mwenyewe) alivamia Austria kwa jeshi lake na kuiunganisha na Ujerumani. Wakati ule sehemu kubwa ya Waaustria walikubali.


title: Historia ya Austria

text: Baada ya Vita Vikuu vya Pili vya Dunia Austria ilirudishwa kuwa nchi ya pekee ikabaki hivyo.


title: Historia ya Austria

text: Mwaka 1995 Austria ikajiunga na Umoja wa Ulaya.


title: Historia ya Belarus

text: Historia ya Belarus inahusu eneo la Ulaya ambalo wakazi wake leo wanaunda Jamhuri ya Belarus.


title: Historia ya Belarus

text: Belarus haikuwahi kuwa nchi ya pekee hadi karne ya 20.


title: Historia ya Belarus

text: Maeneo yake yalikuwa chini ya himaya mbalimbali kama vile Poland, Lithuania na Urusi.


title: Historia ya Belarus

text: Belarus ilikuwa jimbo la Umoja wa Kisovyet tangu 1919/1922 hadi 1991.


title: Historia ya Belarus

text: Baada ya umoja huo wa majimbo 15 kusambaratika, Belarus ilijitangaza nchi huru.


title: Historia ya Bosnia na Herzegovina

text: Historia ya Bosnia na Herzegovina inahusu eneo la Ulaya ambalo wakazi wake leo wanaunda Jamhuri ya Bosnia na Herzegovina.


title: Historia ya Bosnia na Herzegovina

text: Bosnia ilitokea kama eneo la pekee wakati wa Karne za kati chini ya utawala wa Dola la Uturuki.


title: Historia ya Bosnia na Herzegovina

text: Jina la Bosnia limetokana na mto Bosna, wakati jina la Herzegovina lilitokana na watemi wa kusini katika eneo la mji wa Mostar waliotumia cheo cha Kijerumani cha "Herzog" na eneo lao liliitwa "nchi ya Herzog" au "Herzegovina".


title: Historia ya Bosnia na Herzegovina

text: Utawala wa Kiislamu ulisababisha kugeuka kwa sehemu kubwa ya wakazi kuwa Waislamu walioendelea kutumia lugha yao ya Kislavoni.


title: Historia ya Bosnia na Herzegovina

text: Wakati wa kudhoofika kwa Dola la Uturuki katika karne ya 19 utawala wa nchi ulifika mikononi mwa Austria-Hungaria.


title: Historia ya Bosnia na Herzegovina

text: Vita kuu ya kwanza ya dunia ilisababishwa mjini Sarayevo kutokana na mauaji ya mfalme mteule wa Austria na mke wake.


title: Historia ya Bosnia na Herzegovina

text: Kati ya 1918 na 1992 Bosnia na Herzegovina ilikuwa jimbo la Yugoslavia.


title: Historia ya Bosnia na Herzegovina

text: Baada ya uhuru ilitokea vita kali kwa sababu sehemu ya Waserbia na ya Wakroatia walitaka kuunganisha nchi au sehemu zake na Serbia au Kroatia. Wakazi wengi walifukuzwa nyumbani kwao kufuatana na maeneo ambako wanamigambo wa Waserbia au Wakroatia walitawala kufukuza wote wengine.


title: Historia ya Bosnia na Herzegovina

text: Jumuiya ya kimataifa iliingilia kati na kuwalazimisha washiriki kukubali amani katika mkataba wa Dayton wa 1995.


title: Historia ya Bosnia na Herzegovina

text: Mamlaka kuu haimo mikononi mwa serikali ya wenyeji bali mikononi mwa Kamishna Mkuu kwa Bosnia na Herzegovina anayeteuliwa na Umoja wa Mataifa na Umoja wa Ulaya. Ana mamlaka ya kubatilisha sheria zilizoamuliwa na bunge, pia kuachisha mawaziri kazi.


title: Historia ya Hispania

text: Historia ya Historia inahusu eneo la Ulaya ambalo wakazi wake leo wanaunda Ufalme ya Hispania.


title: Historia ya Hispania

text: Wakazi wa kwanza waliojulikana kwa jina kuwa waliishi Hispania walikuwa Wakelti.


title: Historia ya Hispania

text: Katika karne za 1 KK Wafoinike walianzisha miji kwenye pwani na kuchimba madini hasa shaba na fedha.


title: Historia ya Hispania

text: Waroma wa Kale walivamia na kutawala Hispania kwa karne kadhaa wakileta lugha yao ya Kilatini kilichopata kuwa msingi wa lugha za kisasa za Hispania. Kibaski pekee si lugha ya Kirumi.


title: Historia ya Hispania

text: Katika karne ya 5 makabila ya Kigermanik walivamia Dola la Roma pamoja na Hispania. Kati yao Wavandali na Wavisigothi walitawala sehemu kubwa ya Hispania.


title: Historia ya Hispania

text: Tangu mwaka 711 jeshi la Waarabu Waislamu liliingia kutoka Afrika ya Kaskazini na kutwaa sehemu kubwa ya Hispania hadi karibu milima ya Pirenei, lakini watawala wa maeneo kadhaa katika kaskazini walijihami na kufaulu kudumisha uhuru wao.


title: Historia ya Hispania

text: Waarabu walileta fani nyingi za maendeleo nchini.


title: Historia ya Hispania

text: Katika kipindi cha vita cha karne nyingi Wakristo wa Kaskazini walifaulu polepole kuwarudisha nyuma Waarabu hadi kusini kwa nchi.


title: Historia ya Hispania

text: Hatimaye mwaka 1492 mfalme Boabdil wa Granada, mji wa mwisho wa Waarabu, alishindwa na mfalme Ferdinand II wa Aragon na malkia Isabella wa Kastilia.


title: Historia ya Hispania

text: Wiki chache kabla ya kushinda huko Granada wafalme wa Hispania walimkubalia nahodha Kristoforo Kolumbus kutafuta njia ya kufika Bara Hindi kupitia magharibi. Badala ya kufika India Kolumbus alifika kwenye visiwa vya Amerika ya Kati.


title: Historia ya Hispania

text: Huo ulikuwa mwanzo wa upanuzi wa Hispania katika "Dunia Mpya" ya Amerika. Wahispania walijenga dola kubwa la kikoloni na kutwaa karibu Amerika ya Kusini yote pamoja na Amerika ya Kati na Mexiko hadi sehemu za kusini za Marekani ya leo.


title: Historia ya Hispania

text: Katika miaka mia tatu iliyofuata Hispania ilitajirika sana kutokana na maliasili ya Amerika.


title: Historia ya Hispania

text: Vita hivyo vilitokea mwaka 1898. Vilianza kwa shambulizi la Marekani tarehe 25 Aprili dhidi ya Puerto Rico vilivyokuwa koloni la Hispania na kuishia tarehe 12 Agosti 1898, jeshi la Hispania huko Manila (Ufilipino) liliposalimu amri.


title: Historia ya Hispania

text:
Vita hivyo vilikuwa mwanzo wa Marekani kufuata siasa ya nje ya upanuzi hata katika maeneo ya mbali. Kabla ya vita hivyo Marekani ilishughulika kupanua eneo lake kwenye bara la Amerika ya Kaskazini dhidi ya wakazi asilia na dhidi ya Mexiko.
Marekani ilitumia nafasi ya ghasia ya wenyeji wa Kuba dhidi ya utawala wa kikoloni wa Hispania.


title: Historia ya Hispania

text: Baada ya mlipuko kwenye manowari ya Marekani USS Maine katika bandari ya Havana, Marekani ilitangaza vita dhidi ya Hispania ingawa sababu ya mlipuko haijajulikana hadi leo ilikuwa nini.


title: Historia ya Hispania

text: Hispania haikuweza kushindana na manowari na silaha za Marekani zilizokuwa zimeendelea kiteknolojia.


title: Historia ya Hispania

text: Pia Marekani ilikuwa karibu na mahali pa vita na Hispania ilishindwa kuongeza wanajeshi na silaha.


title: Historia ya Hispania

text: Hivyo Marekani ilitwaa makoloni ya Hispania ya Puerto Rico, Kuba na Ufilipino.


title: Mashimo ya Ajabu Duniani

text: Mashimo ya ajabu duniani ni kama yafuatayo na mengine mengi.


title: Mashimo ya Ajabu Duniani

text: Shimo la Bingham Canyon lipo katika machimbo ya shaba yaliyo katika milima ya Oquirrh, Utah, Marekani. Shimo hilo lenye urefu wa kilometa 2 na upana wa kilometa 4 ni moja kati ya mashimo ya ajabu yaliyotengenezwa na watu.


title: Mashimo ya Ajabu Duniani

text: Shimo hilo liko katika Machimbo ya Almasi yanayopatikanika Siberia katika Mgodi wa Mirny. Shimo hili lina urefu wa mita 525 na upana wa mita 1200.


title: Mashimo ya Ajabu Duniani

text: Shimo hili linajulikana kama Great Blue hole. Shimo hili lipo chini ya maji kwenye Ufukwe wa Belize, lina upana wa futi 1000 na urefu wa futi 400. Shimo hili linatokana na Pango la barafu lililokuwepo sehemu hiyo.


title: Mashimo ya Ajabu Duniani

text: Shimo hili liligunduliwa mwaka 1971 barani Asia katika nchi ya Turkmenistan. Wataalamu wa miamba waligundua mlundikano mkubwa wa gesi katika ardhi ya eneo hilo. Hivyo waliamua kuchimba ili kuifikia. wakiwa katika uchimbaji ghafla eneo hili likaachia na kutokea shimo kubwa lenye gesi. Katika kuikinga gesi hiyo, inayoaminika kuwa na sumu ya kudhuru watu, wataalamu hao waliiunguza, hivyo siku zote shimo hilo limekuwa likiwaka moto.


title: Mashimo ya Ajabu Duniani

text: Shimo la Kimberley lililotokana na machimbo ya almasi yaliyopo Afrika Kusini. Pia linafahamika kuwa shimo kuu tangu mwaka 1886 hadi mwaka 2014. Shimo hili lilikuwa likishika nafasi ya 50,000 shimo hili liliweza kutoa almasi yenye kilogramu 2,722 kwa mwaka. Ni miongoni mwa mashimo yaliyo katika orodha ya urithi wa Dunia.


title: Mashimo ya Ajabu Duniani

text: Mwaka 2007 shimo hili lenye urefu wa futi 300 lilipoteza maisha ya watu wawili. Nyumba kadhaa zilidondokea ndani yake. Pia shimo hili lilisababisha maelfu ya watu kukosa makazi. Shimo hili lilisababishwa na mvua pamoja na mkondo wa maji uliopita chini ya ardhi.


title: Mashimo ya Ajabu Duniani

text: Shimo hili lipo upande wa kaskazini magharibi mwa nchi ya Canada katika mgodi wa Diavik ukiwa umeanzishwa mwaka 2003. Mgodi huu uzalisha kilo 1600 za almasi kila mwaka.


title: Southern African Development Community

text: Southern African Development Community (kifupi SADC) iliundwa huko Lusaka, Zambia, tarehe 1 Aprili 1980.


title: Southern African Development Community

text:
Muundo wa awali "Southern African Development Community Conference" (SADCC) ulibadilishwa na kuwa Southern African Development Community tarehe 17 Agosti 1992.
Wanachama ni: Angola, Lesotho, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, Namibia, Zambia, Zimbabwe, Afrika Kusini, Swaziland, Mozambique na Tanzania. Hivyo ina nchi takribani 15 ndani yake.


title: Southern African Development Community

text: Makao makuu yake yako Gaborone nchini Botswana.


title: Southern African Development Community

text: Malengo ya SADC:


title: Southern African Development Community

text: 1. kuleta ulinzi na usalama katika nchi husika


title: Southern African Development Community

text: 2. kuleta mshikamano baina ya nchi wanachama


title: Southern African Development Community

text: 3. kuongeza na kukuza biashara baina ya nchi hizo


title: Mtaalamu

text: Mtaalamu (kutoka neno la Kiarabu lenye mzizi mmoja na neno 'elimu') mara nyingi humaanisha mtu ambaye ni bingwa katika taaluma fulani.


title: Mtaalamu

text: Mtaalamu anaaminika katika fani yake kama chanzo cha ujuzi au maarifa.


title: Mtaalamu

text: Utaalamu huo unaweza kutegemea elimu, lakini pengine pia malezi, ufundi, maandishi au mang'amuzi yake.


title: Mtaalamu

text: Kihistoria, mtaalamu aliweza kuitwa "mzee wa hekima".


title: Mtaalamu

text: Mtu huyo kwa kawaida alikuwa na uwezo mkubwa upande wa akili pamoja na busara katika maamuzi.


title: Wavimbuti

text: Wavimbuti ni kabila la watu wafupi linalopatikana katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo.


title: Wavimbuti

text: Lina sifa ya kula binadamu wenzao.


title: Taiga

text: Taiga (kwa Kiingereza pia "boreal forest" au "snow forest" ) ni jina la maeneo makubwa ya misitu kaskazini mwa dunia inayofanywa na aina mbalimbali ya miti ya misunobari, katika Eurasia pia pamoja na mibetula. Takriban 29% za misitu yote duniani ni aina ya taiga.


title: Taiga

text: Taiga inafunika sehemu kubwa za Alaska, Kanada, Uswidi, Ufini, Norwei, Kazakhstan ya kaskazini na Urusi (hasa Siberia) pamoja sehemu nyingine za kaskazini za Marekani.


title: Taiga

text: Maeneo ya taiga yako upande wa kusini wa kanda la tundra. Katika Urusi taiga inafuatwa na kanda la mbuga baridi kusini mwake.


title: Taiga

text: Kwa jumla tabianchi kwenye taiga ni baridi sana kwa miezi mingi ya mwaka. Majirajoto ni fupi, kwa kawaida miezi 1-2 pekee. Taiga ya Siberia wastani ya halijoto wakati wa baridi ni kati ya -6°C na -50°C.


title: Jiografia ya Urusi

text:
Jiografia ya Urusi inaeleza tabia za nchi ya Urusi inayotanda juu ya maeneo mapana ya Eurasia ya kaskazini na ambayo ni nchi yenye eneo kubwa duniani, ikiwa na kilomita za mraba milioni 17.
Ina asilimia 11 za maeneo yote ya nchi kavu duniani ndani yake ambayo ni sawa na jumla ya maeneo ya Ulaya na Australia.


title: Jiografia ya Urusi

text: Kutokana na ukubwa huo kuna tofauti sana ndani ya Urusi kuhusu tabianchi, uoto na aina za udongo. Aina zote za tabianchi za dunia zinapatikana hapa isipokuwa tabianchi za kitropiki.


title: Jiografia ya Urusi

text: Kutoka kaskazini kuelekea kusini kuna kanda zifuatazo zinazofuatana katika nchi kwa jumla:


title: Jiografia ya Urusi

text: Upande wa mashariki, yaani katika Siberia, kanda ya taiga (misitu) ni pana zaidi.


title: Jiografia ya Urusi

text: Urusi ina hifadhi ya biosferi 40 zilizokubaliwa na UNESCO.


title: Jiografia ya Urusi

text: Urusi yote iko kwenye nusutufe ya kaskazini ya dunia yetu na kwa jumla iko karibu zaidi na ncha ya kaskazini.


title: Jiografia ya Urusi

text:
Kuanzia Kaliningrad upande wa magharibi hadi Kisiwa cha Ratmanov kwenye mlangobahari wa Bering upande wa mashariki kuna umbali wa kilomita 8,000.
Kutoka visiwa vya Aktiki vya Urusi kwenye kaskazini hadi Dagestan kwenye mwambao wa Bahari ya Kaspi upande wa kusini kuna umbali wa kilomiita 4500.


title: Jiografia ya Urusi

text:
Mipaka ya Urusi huwa na urefu wa kilomita 57,792 na kilomita 20,139 ziko kwenye nchi kavu, nyingine ni mipaka ya baharini na pwani za nje. Kuna mipaka na nchi 14:
Norwei, Ufini, Estonia, Latvia, Lithuania, Poland (mpaka na Kaliningrad Oblast), Belarus, Ukraina, Georgia, Azerbaijan, Kazakhstan, Mongolia, China na Korea Kaskazini.


title: Jiografia ya Urusi

text: Sehemu kubwa ya mipaka ya nje iko kwenye maji. Pwani ndefu ni pwani ya kaskazini iliyopo ng'ambo ya Mzingo Aktiki; kwa hiyo pwani hiyo inafunikwa na barafu ya bahari kwa sehemu kubwa ya mwaka isipokuwa bandari ya Murmansk inayopokea maji fufutende kiasi kutoka mkondo wa ghuba. Bahari Aktiki, Atlantiki na Pasifiki zinagusana pwani za Urusi.


title: Jiografia ya Urusi

text: Ina mipaka iliyopo baharini na Marekani, jimbo la Alaska na Japani, mkoa wa Hokkaido.


title: Jiografia ya Urusi

text:
Bahari mpakani urusi - Bahari Nyeusi, Bahari ya Azov, Bahari Nyeupe, Bahari ya Barents, Bahari ya Kara, Bahari ya Laptev, Bahari ya Mashariki ya Siberia, Bahari ya Chukchi, Bahari ya Bering, Bahari ya Ohotsk na Bahari ya Japani.
Eneo kubwa la Urusi hugawiwa kwa macho ya ekolojia kwa kanda asilia tano:


title: Jiografia ya Urusi

text: Maeneo makubwa ni uwanda, hasa uwanda wa Ulaya ya Mashariki na uwanda wa Siberia ya Magharibi, halafu nyanda za chini za Siberia Kaskazini na Kolyma. Nyanda za juu za Siberia ya Kati na Lena halafu safu za milima kwenye kaskazini-mashariki na kwenye mpaka wa kusini.


title: Jiografia ya Urusi

text: Sehemu ya Aktiki ya Urusi zinaenea karibu kilomita 7000 kuanzia Karelia na Rasi ya Kola upande wa magharibi hadi Nenetsia, Ghuba ya Ob, Rasi ya Taymyr na Rasi ya Chukchi (Kolyma upande wa mashariki.


title: Jiografia ya Urusi

text: Visiwa muhimu katika Aktiki ya Urusi ni pamoja na Novaya Zemlya, Severnaya Zemlya na Visiwa vya Siberia Mpya.


title: Jiografia ya Urusi

text: Takriban asilimia 11 za maeneo za Urusi ni tundra yaani uwanda bila miti kutokana na udongo jalidi wa kudumu, inayojaa matope kipindi cha majirajoto. Hii ni kanda ya kaskazini ya Urusi kutoka mpaka na Ufifi hadi mlangobahari wa Bering. Jua halionekani kwa wiki kadhaa mfululizo wakati wa majirabaridi lakini katika wiki za mwezi wa Juni hakuna usiku kamili.


title: Jiografia ya Urusi

text: Miti haiwezi kustawi kwa sababu udongo umeganda na jalidi ya kudumu haitoki ardhini. Kama miti iko inatokea kwa umbo la vichaka vidogo tu. Ni ganda la juu pekee linalopoa wakati wa joto na kuruhusu uoto wa manyasi, kuvumwani, kuvu na vichaka vichache vidogo. Wakati joto linapanda barafu ya juu inayeyuka lakini maji haiwezi kutiririka chini katika ardhi kwa hiyo nchi inajaa matope na mabwawa madogo.


title: Jiografia ya Urusi

text: Kilimo hakiwezekani na hivyo wakazi ni wachache, junma ni asilimia moja ya wananahi wa Urusi pekee. Tasnia ya uvuvi na bandari kwenye rasi ya Kola na uzalishaji wa gesi asilia na mafuta ya petrol katika Siberia ya Kaskazini Magharibi ni ajira ya wengi wao. Bandari ya Murmansk na mji wa viwanda Norilsk (wakazi 180,000) ni miji miklubwa kiasi ya pekee hapo katika tundra.


title: Jiografia ya Urusi

text:
Taiga ni kanda inayoenea kutoka mipaka ya magharibi hadi Pasifiki upande wa mashariki na kuwa 60% za eneo la Urusi kwa jumla. Inafunikwa kwa theluji kwa miezi mingi ya mwaka. Miti yake ni hasa aina mbalimbali za misonobari. Kutokana na baridi kuna wanyama wengi wenye manyoya mazito kama vile dubu, fisi-maji, melesi, elki, vicheche, wolverini na wengine waliovindwa kwa sababu ngozi zao zilitafutwa sana kwa matumizi ya koti katika nchi zote zenye majirabaridi kali. Uwindaji huu ulikuwa muhimu kiuchumi na sababu muhimu kwa uenezaji wa Urusi katika Siberia.
Mbuga baridi (kwa Kiingereza "steppe") ni kanda ya nchi inayoenea kuanzia Ukraina kupitia Urusi ya kusini hadi Kazakhstan na Manchuria. Uoto wake ni manyasi bila miti; miti inaweza kutokea penye maji karibu na mito au maziwa. Lakini kwa jumla tabianchi ya kanda hii ni yabisi au nusuyabisi ni hasa ukame unaozuia uoto wa miti.


title: Jiografia ya Urusi

text: Ni eneo linalofaa kwa kilimo kutokana na rutba ya ardhi lakini maji ni tatizo.


title: Jiografia ya Urusi

text: Mbuga wa Urusi na Asia ya Kati ulikaliwa tangu miaka mielfu na wafugaji wahamiaji waliotembea hapa na makundi yao ya kondoo, mbuzi na farasi. Farasi walianza kufugwa hapo na kutumiwa kwa usafiri na vita. Mawimbi ya wahamiaji na wavamizi yalipita hapa katika historia na kuvamia nchi jirani, mashuhuri ni uenezaji wa milki ya Wamongolia na Waturuki.


title: Jiografia ya Urusi

text: Urusi ni nchi penye maji mengi. Kuna beseni za utiririshaji 20. Mito mikubwa ilikuwa njia za kwanza za usafiri na mawasiliano. Mto Volga ni mto mrefu wa Ulaya na njia muhimu ya usafiri. Miji minne mikubwa (kati ya miji 13 mikubwa zaidi nchini) iko kando la Volga: Nizhny Novgorod, Samara, Kazan na Volgograd. Mto Kama unaotoka milima ya Ural na kuelekea magharibi unapojiunga na Volga katika Jmahuri ya Tatarstan ni muhimu pia.


title: Jiografia ya Urusi

text: Kwa jumla kuna mito mielfu. Mingi iko sehemu ya beseni ya utiririshaji ya Aktiki ambako kuna watu wachache. Kwa hiyo sehemu kubwa ya maji haina matumizi kwa manufaa ya kibinadamu. Kinyume chake maeneo ya Urusi ya kusini penye vipindi vya joto na wakazi wengi yanaona vipindi vya uhaba wa maji kama vile beseni za mto Don na mto Kuban.


title: Jiografia ya Urusi

text: Upande wa mashariki ya Ural kuna mito 40 yenye urefu unaozidi kilomita 1,000. Ni hasa mito 3 inayobeba maji ya Siberia kwenda Bahari Aktiki:


title: Jiografia ya Urusi

text: Mito hii mitatu humwaga kila sekunde 50,000 m³ kwenye Bahari Aktiki. Vyanzo vya maji viko kusini vikielekea kaskazini. Hii inasababisha kutokea kwa maeneo makubwa mno ya kinamasi kwa sababu theluji ya kusini inaanza kuyeyuka mapema na maji yanaongezeka kaskazini wakati huko ardhi bado imegandishwa kwa hiyo maji hayawezi kuingia ardhini na kufanya vianmasi vikubwa. Takriban asilimia 10 za uso wa ardhi ya Urusi ni kinamasi.


title: Jiografia ya Urusi

text: Kati ya maziwa makubwa kuna Ladoga, Onega karibu na Saint Petersburg, Ziwa Peipus kwenye mpaka wa Estonia na lambo la Rybinsk kaskazini ya Moscow. Ziwa la lambo la Bratsk ni kati ya malambo makubwa duniani.


title: Jiografia ya Urusi

text: Ziwa lenye kina kubwa duniani ni Ziwa Baikal inayoshika asilimia 85 ya maji matamu ya Urusi na asilimia 20 ya maji matamu duniani.


title: Jiografia ya Urusi

text: Tabianchi ya Urusi ni hasa ya kibara kutokana na umbo la nchi na umbali wa sehemu nyingi na bahari. Maeneo mengi yana umbalio wa kilomita 400 na zaidi kutoka ufukoni, na kitovu cha nchi kipo kwa umbali wa 3840 na bahari.


title: Jiografia ya Urusi

text: Zaidi ya hayo Urusi ina safu za milima mirefu hasa upande wa kusini na upande mashariki inayozuia kufika rahisi upepo kutoka Bahari Hindi na Pasifiki mwenye uweyo wa kupoza halijoto. Kinyume chake upepo kutoka Bahari aktiki unaweza kuingia bila vizuizi vya aina hii.


title: Jiografia ya Urusi

text: Ilhali zaidi ya nusu ya nchi iko kaskazini ya latitudo ya 60° sehemu kubwa hufunikwa kwa theluji kwa muda miezi sita. Chini yake iko ardhi kwenye hali ya jalidi ya kudumu kwa kina cha mita mamia. Halijoto ya wastani ya sehemu kubwa ya Siberia iko chini ya 0°.


title: Jiografia ya Urusi

text: Sehemu kubwa za Urusi zinaona majira mawili tu ambayo ni majirajoto na majirabaridi yenye jeledi. Vipindi vya kati ni vifupi sana. Hii inaathiri pia njia za usafiri. Wakati wa majirabaridi ambako maji yote kwenye mito na maziwa yanaganda barabara zinafunguliwa juu ya barafu ya mito mikubwa au kupitia maziwa makubwa.


title: Jiografia ya Urusi

text: Kuna maeneo machache ambayo hayafuati maelezo haya, ni eneo la Kaliningrad Oblast kwenye pwani la Bahari Baltiki pamoja na sehemu zilizo karibu na Pasifiki katika Mashariki ya Mbali. Kanda nyembamba la pwani kwenye Bahari Nyeusi huwa na tabianchi nusutropiki.


title: Jiografia ya Urusi

text: Wakati wa Januari halijoto ni −6°C huko Saint Petersburg, −27 °C katika Siberia ya magharibi na −43 °C huko Yakutsk katika Siberia ya Kati. Wakati wa majirajoto halijota inapatikana kati ya wastani ya 4 °C kwenye visiwa vya aktiki na wastani ya 20 °C katika kusini.


title: Jiografia ya Urusi

text: Halijoto ya chini iliyopimwa ilikuwa −68 °C huko Siberia ya kaskazini na +45 °C katika kusdini ya nchi.


title: Jiografia ya Urusi

text: Ukali wa baridi ina athari kubwa juu ya maisha yote, jinsi gani watu wanaweza kufanya kazi na kama kilimo kinawezekana au la. Majengo yanapaswa kuwa na tabia za pekee hasa katika maeneo ya jalidi ya kudumu ambako ni lazima kuweka kila jengo juu ya nguzo zinazofikia kina cha jalidi kwa sababu uso wa ardhi inakuwa laini na matope wakati wa joto; mashine zinapaswa kutengenezwa kwa kutumia feleji inayovumilia tofauti kubwa za jalidi na joto.


title: Jiografia ya Urusi

text: Miezi ya jalidi ni pia kipindi cha giza kwa hiyo kuna mahitaji ya pekee ya nishati na nguo.


title: Jiografia ya Urusi

text: Usimbishaji katika sehemu nyingi za Urusi si mkubwa kwa sababu maeneo mengi yako mbali na pwani na hivyo hayapokei hewa yenye unyevunyevu kutoka bahari.


title: Jiografia ya Urusi

text: Sehemu zinazopokea mvua nyingi ziko karibu na pwani kama Sochi kwenye Bahari Nyeusi (1500 mm kwa mwaka) na visiwa vya Kurili (1000 - 1500 mm, hasa theluji). Pwani la Baltiki lapokea 600 mm, Moscow 525 mm kwa mwaka. Maeneo yaliyo karibu na Kazakhstan hupokea 20 mm kwa mwaka pekee, na kwenye sehemu za pwani za Aktiki ni 15 mm pekee.


title: Jiografia ya Urusi

text: Theluji hufunika uso wa ardhi kati ya siku 40 hadi 200 kwa mwaka katika Urusi ya magharibi, na siku 120 - 200 kila mwaka katika Siberia.


title: Jiografia ya Urusi

text: Eneo (bila Krim):


title: Jiografia ya Urusi

text: Urefu wa mipaka yote


title: Jiografia ya Urusi

text: Kaliningrad ni sehemu ya magharibi kabisa tangu 1945; ni eneo la pekee iliyotengwa kijiografia na sehemu nyingine za Urusi, iko ng'ambo ya Lithuania.


title: Jiografia ya Urusi

text: Krim ni rasi kwenye Bahari Nyeusi inayotazamiwa kuwa sehemu ya Ukraina na jumuiya ya kimataifa lakini ilijitega katika uasi wa 2014 na kutekjwa na Urusi kwenye Machi 2014.


title: Jiografia ya Urusi

text: Nchi zinazopakana:


title: Jiografia ya Urusi

text: Jumla ya pwani zote (bila Krim): 37,653 km


title: Jiografia ya Urusi

text: Urusi ina akiba kubwa za malighafi duniani katika ardhi yake kushinda nchi zote nyingine. Tatizo ni ziko mara nyingi katika maeneo penye tabianchi ngumu hasa baridi kali na tofauti kali za joto na baridi kwa hiyo ni vigumu kuzilima.


title: Jiografia ya Urusi

text: Urusi ina fueli za kisukuu tele, labda nusu ya makaa mawe yote duniani na pia mafuta ya petroli mengi. Akiba za gesi asilia ni asimila 40 za jumla ya duniani.


title: Jiografia ya Urusi

text:
Matapo ya metali nyingi hupatikana:
Takriban asilimia 8 za ardhi hulimwa, asilimia 4 ina matumizi kama lishe ya ufugaji, asilimia 64 ni misitu.


title: Bingwa

text: Bingwa ni mtu apataye matokeo bora kuliko wengine katika fani fulani. Pia tunaweza kusema, bingwa ni mtu anayejulikana kuwa chanzo cha kutegemewa kwa mbinu au ujuzi ambao hutumika kutoa maamuzi sahihi na maadilifu.


title: Bingwa

text: Bingwa, kwa ujumla, ni mtu mwenye maarifa mbalimbali au uwezo unaotokana na utafiti, uzoefu au kazi katika eneo fulani la masomo, michezo n.k.


title: Novaya Zemlya

text: Novaya Zemlya (rus. Но́вая Земля́ "nchi mpya") ni funguvisiwa ya Urusi iliyopo kwenye Bahari Aktiki. Eneo lake ni kilomita za mraba 90,650. Kiutawala ni Wilaya ya Novaya Zemlya katika mkoa wa Arkhangelsk Oblast. . Mwaka 2010 ilikuwa na wakazi 2,429 na karibu 2,000 waliishi katika mji wa Belushya Guba penye makao makuu ya wilaya.


title: Novaya Zemlya

text: Wakazi asilia walikuwa wavindaji na wavuwi wa kabila la Wanenets waliohamishwa kutoka visiwa katika miaka ya 1950 . Wakati ule walikuwa watu wasiozidi 300. . Uhamisho huu ulisababishwa na mipango ya kutumia visiwa kwa shughuli za kijeshi na majaribio ya kulipusha mabomu ya nyuklia.


title: Novaya Zemlya

text: Novaya Zemlya kuna visiwa viwili vikubwa vinavyotengwa kwa mlangobahari mwembamba mwenye upana wa mita 600 hadi kilomita chache. Mlima mkubwa uko kwenye kisiwa cha kaskazini mwenye kimo cha mita 1,547.


title: Novaya Zemlya

text: Hadi leo Novaya Zemlya ni kituo cha kijeshi na wakazi wengi ni wanajeshi na familia zao. Umoja wa Kisovyeti ulitumia visiwa kwa milipuko ya majaribio ya mabomu ya nyuklia; tar. 30 Oktoba 1961 mlipuko mkubwa wa kinyuklia katika historia ulitekelezwa hapa. Nguvu ya bomu ilikadiriwa kuwa na megatoni 50.


title: Novaya Zemlya

text:
Kijiolojia Novaya Zemlya ni endelevu la safu ya milima ya Ural..
Uso wa nchi ni ya milima.


title: Novaya Zemlya

text: Kisiwa cha kaskazini kuna barafuto nyingi, kisiwa cha kusini unafunikwa kwa tundra.


title: Novaya Zemlya

text: Maliasili ni pamoja na shaba, plumbi na zinki.


title: Sahalin

text: Sahalin (rus. Сахалин) ni kisiwa kikubwa cha Urusi kwenye kaskazini ya Bahari Pasifiki kilichopo kati ya 45°50' na 54°24'. Ni sehemu ya mkoa wa Sahalin Oblast. Iko karibu na pwani la mashariki la Urusi na karibu na ncha ya kaskazini ya Japani.


title: Sahalin

text: Eneo lake ni kilomita za mraba 72,492 kuna wakazi 580,000. Wakati wa karne za 19 na 20 ulikuwa na mavutano kati ya Japani na Urusi kuhusu utawala wa kisiwa. Hadi 1945 kiligawiwa kati ya mataifa haya mawili. urusi ilitwaa kisiwa chote mwaka 1945 baada ya kushinda Japani kwenye Vita Kuu ya Pili ya Dunia.


title: Sahalin

text: Wenyeji asilia walikuwa Waaini na wengi wao walihamia Japani baada ya 1945.


title: Sahalin

text: Leo hii wakazi wengi kabisa ni Warusi. Takriban 5% ni Wakorea waliohamishwa hapa na serikali ya Urusi kwa kazi kwenye migodi ya makaa mawe.


title: Sahalin

text:
Usafiri na Urusi bara unapatikana kwa njia ya feri na eropleni.
Uchumi unategemea mafuta ya petroli, gesi asilia, uchimbaji wa makaa mawe, uvunaji wa ubao kwenye misitu na uvuvi. Uzalishaji wa mafuta ya petroli uliongezeka sana tangu mwaka 2000. Makampuni ya ExxonMobil na Shell yalinunua vibali vya kuzalisha gesi na mafuta..


title: Megatani

text: Megatani ni kipimo kinachotaja milioni 1 za tani.


title: Megatani

text: Tani ni kipimo cha SI cha masi.


title: Megatani

text: Mara nyingi hutumiwa kwa kutaja nguvu ya mlipuko wa bomu la nyuklia. Mlipuko mkubwa kabisa wa bomu la nyuklia katika historia ilitokea mwaka 1961 kwenye kisiwa cha Novaya Zemlya nchini Urusi na nguvu ilikuwa megatani 50, yaani sawa na nguvu ya tani milioni 50 za kilipukaji aina ya TNT.


title: Thabani Kamusoko

text: Thabani Scara Kamusoko (amezaliwa Harare, Zimbabwe, 10 Aprili 1987) ni mchezaji wa kandanda katika klabu ya Yanga Sc inayoshiriki ligi kuu ya Tanzania bara.


title: Thabani Kamusoko

text: Thabani Kamusoko anacheza nafasi ya kiungo mkabaji na mchezeshaji.


title: Trinitrotoluene

text: Trinitrotoluene au kifupi TNT ni kampaundi ya kikemia inayotumiwa hasa kama kilipukaji cha kijeshi.


title: Trinitrotoluene

text: TNT si kilipukaji kikali zaidi kushinda vingine lakini inapendelewa kwa sababu matumizi yake ni salama kushinda dainamiti au nitrogliserini. Gramu 1 ya TNT inachisha nishati ya jouli 4.184 ilhali gramu 1 ya dainamiti inaachisha jouli 7.500. TNT inayeyuka (kuwa kiowevu) kwenye sentigredi 80 ambayo ni chini ya halijoto yenye hatari ya kulipuka; hivyo inaweza kumwagwa kwa umbo linalotakiwa bila hatari.


title: Trinitrotoluene

text: Vilevile inavumilia mishtuko na joto bila mlipuko; katika ramia inahitaji mshtuko mkali kwa kusababisha mlipuko. Haiyeyuki kirahisi katika maji kwa hiyo ni salama kwa matumizi katika mazingira nyevunyevu. Tabia hizi zote zilisababisha kuitazamiwa kama kilipukaji salama.


title: Trinitrotoluene

text:
TNT ilitengenezwa mara ya kwanza mwaka 1863 na mwanakemia Mjerumani Julius Wilbrand aliyeitumia kama dawa ya rangi njano. Baadaye tabia ya kilipukaji ilitambuliwa lakini haikutumiwa kwa miaka kadhaa kwa sababu vilipukaji kali zaidi kama dainamiti na nitrogliserini zilipendelewa.
Jeshi la Ujerumani lilitambua mnamo 1902 ya kwamba hii ilikuwa faida kwa matumizi ya kijeshi kwa sababu ramia tenye TNT yalikuwa salama zaidi kwa utengenezaji na usafirishaji. Hasa waliona faida ya kwamba ramia ya TNT iliyofyatuliwa na mzinga dhidi ya manowari yenye kinga cha feleji iliweza kutoboa kinga kwanza na kulipuka ndani ya manowari. Hivyo uharibifu wake ulikuwa kubwa zaidi. Waiingereza bado walitumia ramia yenye kilipukaji kali zaidi iliyosababisha mlipuko wakati wa kugonga kinga ya nje na hivyo kuacha nguvu yake nje ya mabnowari. Hivyo Uingereza ulifuata mfano wa Wajerumani tangu 1907 na kujaza ramia zake kwa TNT.


title: Trinitrotoluene

text: Hadi leo TNT hutumiwa na jeshi za nchi nyingi duniani kwa ajili ya ramia na mabomu. Inatumiwa pia na makampuni ya ujenzi kwa milipuko ya kulengwa wakati wa kubomoa majengo au kuunda nafasi kwenye ujenzi wa barabara.


title: Trinitrotoluene

text: Nguvu ya mlipuko hutajwa kwa kipimo cha "tani ya TNT"; yaani nguvu inayotokea katika mlipuko wa kilogramu 1,000 (= tani 1) za TNT ambayo ni sawa na gigajouli 4.184 .


title: Trinitrotoluene

text: Milipuko mikubwa hasa ya mabomu ya nyuklia hupimwa kwa "kilotani" au "megatani" za TNT. Bomu la nyuklia la kwanza lililotupwa na Marekani huko Hiroshima (Japani) mwaka 1945 lilikuwa na nguvu ya kilotani 15. Mabomu makubwa yaliyotengenezwa wakati wa vita baridi yalikuwa na nguvu zaidi; Marekani iliandaa mabomu hadi megatani 25; mwaka 1961 Umoja wa Kisovyeti (Urusi) ililipusha bomu la nyuklia la jaribio lenye nguvu ya megatani 50 huko kwenye kisiwa Novaya Zemlya.


title: Trinitrotoluene

text: Hata nishati inayoachishwa wakati wa tetemeko la ardhi inapimwa kwa tani za TNT; tetemeko la ardhi ya 2011 iliyosababisha tsunami nchini Japani imekadiriwa kuwa na nishati ya gigatani 9,320 za TNT , sawa na mara milioni 600 nguvu la bomu la Hiroshima.


title: Kimnong-Kusini

text: Kimnong ya Kusini ni lugha ya Kiaustro-Asiatiki nchini Vietnam inayozungumzwa na Wamnong. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kimnong ya Kusini imehesabiwa kuwa watu 30,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kimnong ya Kusini iko katika kundi la Kibahnariki.


title: Kimnong ya Katikati

text: Kimnong ya Kati ni lugha ya Kiaustro-Asiatiki nchini Vietnam na Kamboja inayozungumzwa na Wamnong. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kimnong ya Kati nchini Vietnam imehesabiwa kuwa watu 32,500. Pia kuna wasemaji 37,500 nchini Kaboja (2009). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kimnong ya Kati iko katika kundi la Kibahnariki.


title: Kimnong-Mashariki

text: Kimnong ya Mashariki ni lugha ya Kiaustro-Asiatiki nchini Vietnam inayozungumzwa na Wamnong. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kimnong ya Mashariki imehesabiwa kuwa watu 30,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kimnong ya Mashariki iko katika kundi la Kibahnariki.


title: Kio'du

text: Kio'du ni lugha ya Kiaustro-Asiatiki nchini Vietnam na Laos inayozungumzwa na Wao'du. Mwaka wa 1999 idadi ya wasemaji wa Kio'du nchini Vietnam imehesabiwa kuwa watu 300 tu. Pia kuna wasemaji 650 nchini Laos (2005). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kio'du iko katika kundi la Kikhmuiki.


title: Kilotani

text: Kilotani ni kipimo kinachotaja tani 1,000.


title: Kilotani

text: Tani ni kipimo cha SI cha masi.


title: Kilotani

text: Mara nyingi hutumiwa kwa kutaja nguvu ya mlipuko wa bomu la nyuklia. Bomu la kwanza la aina hii lililipuka tarehe 16 Julai 1945 karibu na Los Alamos (Marekani likawa jaribio kwa matumizi ya kwanza ya nishati ya nyuklia ya kijeshi yaliyofuata kwenye mashambuluio ya Marekani dhidi ya Japani mjini Hiroshima tarehe 6 Agosti 1945. Bomu la Los Alamos ilikuwa na nguvu ya mlipuko wa tani 20,000 za kilipukaji cha TNT (=kilotani 20), na nguvu ya bomu la Hiroshima lililingana na tani 13,000 za TNT (kilotani 13).


title: Kilotani

text: Kuanzia kilotani 1,000 kipimo cha megatani kimekuwa kawaida.


title: Funguvisiwa la Kurili

text: Funguvisiwa la Kurili (kwa Kirusi кури́льские острова́, "kurilskiye ostrova") ni kundi la visiwa katika Pasifiki ya Kaskazini ambavyo ni sehemu ya Urusi. Ni visiwa 56 (pamoja na miamba midogo) viivyopangwa kama safu au nyororo yenye urefu wa kilomita 1300 kati ya rasi ya Kamchatka ya Urusi na kisiwa cha Hokkaido cha Japani. Kwa namna fulani inatenga Bahari ya Okhotsk na Pasifiki kubwa.


title: Funguvisiwa la Kurili

text: Kuna majina mbalimbali kwa kundi hili la visiwa. Jina "Kurili" linatokana na lugha ya Waainu waliokuwa wakazi asilia. Kwao ilkuwa na maana ya "mahali pa watu" yaani visiwa vilivyokaliwa nao.


title: Funguvisiwa la Kurili

text: Kwa kipindi fulani cha historia Kurili zilikuwa sehemu ya Japani na kwa Kijapani vinaitwa Visiwa vya Chishima (Kanji 千島列島 "chishima rettō", maana yake visiwa 1,000) au pia kama Visiwa vya Kuriru (Katakana: クリル列島 "kuriru rettō" yaani Funguvisiwa ya Kurili).


title: Funguvisiwa la Kurili

text: Visiwa hivi vina asili ya kivolkeno; kila kisiwa ni kilele cha mlima wa volkeno iliyoanza kwenye tako la bahari na kukua kwa kumwaga magma chini ya maji hadi kufikia juu ya uso wa bahari.


title: Funguvisiwa la Kurili

text: Safu hii imetokea kama sehemu ya pete ya moto ya Pasifiki; hapa bamba la Pasifiki linasukumwa chini ya bamba la Amerika Kaskazini na hivi kusababisha nafasi kwenye koti la dunia inayowezesha joto na magma kupanda juu.


title: Funguvisiwa la Kurili

text: Safu hii ya milima na visiwa ina volkeno takriban 100, na 40 kati ya hizi ni volkeno hai. Kuna matetemeko ya ardhi ya mara kwa mara; matetemeko makubwa zaidi yalitokea mwaka 1963, lenye nguvu ya 8.5, na mwaka 2006, lenye nguvu ya 8.3 lililosababisha tsunami iliyofika hadi pwani ya Kalifornia (Marekani).


title: Funguvisiwa la Kurili

text: Tabianchi ni baridi; majirabaridi ni marefu, na majirajoto huwa na ukungu mwingi, hivyo jua kidogo tu. Sehemu kubwa ya usimbishaji hufika kwa umbo la theluji.


title: Funguvisiwa la Kurili

text: Tabianchi hii inasababisha visiwa vya kaskazini kuwa na uoto wa tundra na visiwa vya kusini na misitu inayofanana na taiga.


title: Funguvisiwa la Kurili

text: Miinuko mikubwa ni mlima Alaid wenye kimo cha mita 2,339 kwenye kisiwa cha Alasoy na mlima wa Tyatya wenye mita 1819 kwenye kisiwa cha Kunashir.


title: Funguvisiwa la Kurili

text: Bahari inayozunguka visiwa hivi ina samaki na wanyama wa bahari wengi.


title: Funguvisiwa la Kurili

text: Sawa na historia ya kisiwa cha Sakhalin, hata visiwa vya Kurili vilivutwa mara kadhaa kati ya Urusi na Japani katika mwendo wa karne za 19 na 20.


title: Funguvisiwa la Kurili

text: Wakazi asilia walikuwa Waainu waliofuata maisha ya uvuvi na kuwinda wakiwa na teknolojia asilia bila kutengeneza vyombo vya metali. Kwa hiyo walikosa uwezo wa kujitetea dhidi ya madola ya kisasa jirani kama Urusi na Japani.


title: Funguvisiwa la Kurili

text: Visiwa vya kusini vilikuwa chini ya athira ya Japani. Katika karne ya 19 meli za wavuvi Wajapani na Warusi waliingiliana, hivyo serikali za nchi hizi mbili zilifanya mkataba wa mwaka 1855 ya kuamulia mpaka uliokuwa kati ya visiwa vya Iturup na Urup. Sakhalin ilitajwa kama mahali wazi kwa watu wa pande zote mbili.


title: Funguvisiwa la Kurili

text: Mkataba wa Petersburg wa mwaka 1875 ulilenga kuondoa matatizo yaliyosababishwa na kutoelewana kwa walowezi Warusi na Wajapani huko Sakhalin. Japani ilikubali kukabidhi Sakhalin yote kwa Urusi na badala yake kupokea mamlaka juu ya visiwa vyote vya Kurili.


title: Funguvisiwa la Kurili

text: Kwenye mwisho wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia mwaka 1945 Umoja wa Kisovyeti ilivamia Kurili na kuitwaa.


title: Funguvisiwa la Kurili

text: Tangu 1945 Kurili kwa jumla zinatazamwa kama sehemu ya Urusi, hali ambayo haikubaliwi na Japani. Visiwa vinatawaliwa kama sehemu ya mkoa wa Sakhalin Oblast.


title: Funguvisiwa la Franz Josef

text: Funguvisiwa la Franz Josef au Nchi ya Franz Josef (au Funguvisiwa/Nchi ya Frants Iosif) ni funguvisiwa upande wa kaskazini wa Novaya Zemlya katika Bahari Aktiki. Ni sehemu ya Urusi na kuhesabiwa kama sehemu ya mkoa wa Arkhangelsk Oblast. Ni kundi la visiwa 191.


title: Funguvisiwa la Franz Josef

text: Ni eneo baridi sana. Usafiri wa kuondoka unapatikana kwenye wiki chache cha majirajoto pekee. Sehemu ya karibu zaidi ya Urusi bara ni umbali wa kilomita 750, umbali na Novaya Zemlya ni km 370.


title: Funguvisiwa la Franz Josef

text: Sehemu ya kaskazini kabisa ya visiwa iko kwenye umbali wa kilomita 900 pekee kutoka ncha ya kaskazini, kwa hiyo ni karibu pia na Greenland na Kisiwa cha Ellesmere cha Kanada.


title: Funguvisiwa la Franz Josef

text: Visiwa hivyo 191 vina eneo kwa jumla la kilomita za mraba 16,134 na vinasambaa katika eneo lenye upana wa kilomita 375 kutoka Mashariki kwenda Magharibi na kilomita 234 kwa kutazama kusini - kaskazini.


title: Funguvisiwa la Franz Josef

text: Mwaka 2007 kulikuwa na wakazi 9 pekee, wanne wao wako kwenye kituo cha jiografia cha Kisiwa cha Hayes na watu watano wanaoangalia hali ya hewa kwenye kituo cha Nagurskoye kwenye kisiwa cha Alexandra.


title: Orodha ya mito ya Urusi

text: Hii ni orodha ya mito ya Urusi yenye urefu ya 1.500 km.


title: Lena

text: Lena (Kirusi: Лена) ni mto wa Urusi. Urefu wake ni 4400 km.Iko katika mkoa wa Yakutia na Irkutsk Oblast.


title: Lena

text: Inaishia kwenye Bahari ya Laptev amabyo ni sehemu ya Bahari Aktiki.


title: Irtysh

text: Irtysh (Kirusi: Иртыш, Kikazakhi: Ертіс, Kichina: 额尔齐斯河) ni mto wa Urusi, Kazakhstan na China. Urefu wake ni 4248 km.


title: Lesosibirsk

text: Lesosibirsk (Kirusi: Лесосибирск) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 59.903. Iko katika mkoa wa Krasnoyarsk Krai.


title: Yeniseysk

text: Yeniseysk (Kirusi: Енисейск) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 18.156. Iko katika mkoa wa Krasnoyarsk Krai.


title: Igarka

text: Igarka (Kirusi: Игарка) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 4.975. Iko katika mkoa wa Krasnoyarsk Krai.


title: Dudinka

text: Dudinka (Kirusi: Дудинка) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 21.978. Iko katika mkoa wa Krasnoyarsk Krai.


title: Bahari ya Kara

text: Bahari ya Kara ni tawi la Bahari ya Aktiki, kaskazini kwa Urusi. Eneo la 893.400 км²


title: Bahari ya Laptev

text:
Bahari ya Laptev ni bahari ya pembeni ya Bahari ya Aktiki kaskazini kwa Urusi.
Iko kati ya pwani la kaskazini ya Siberia, rasi ya Taimyr, Severnaya Zemlya na Visiwa vya Siberia Mpya. Eneo la 672.000 км²


title: Bahari ya Laptev

text: Iko katikati ya Bahari ya Kara kwenye magharibi na Bahari ya Mashariki ya Siberia.


title: Bahari ya Laptev

text: Mto Lena ni mto mkubwa unaoishia hapa katika delta pana.


title: Bahari ya Laptev

text: Tabianchi ni baridi sana. Kutokana na latitudo karibu na ncha ya kaskazini usiku wa majirabaridi na mchana wa majirajoto hudumu miezi kadhaa.


title: Bahari ya Laptev

text: Halijoto ya hewa iko chini ya sentigredi 0 kwa miezi 11 kila mwaka. Sehemu kubwa ya mwaka bahari imefunikwa na ngao ya barafu inayoweza kukua hadi unene wa mita 20-25.


title: Kamchatka

text: Rasi ya Kamchatka (rus. "полуо́стров Камча́тка" "poluostrov Kamchatka") ni rasi kwenye upande wa wa mashariki ya Urusi. Ina urefu wa kilomita 1,250 na eneo la 270,000 km².


title: Kamchatka

text: Inaenea katika Bahari Pasifiki ikitenganisha Bahari ya Okhotsk na Pasifiki kubwa.


title: Kamchatka

text: Volkeno za Kamchatka zimeandikishwa katika orodha ya UNESCO ya urithi wa dunia.


title: Kamchatka

text: Kiutawala ni sehemu ya mkoa wa Kamchatka Krai mwenye wakazi 322,079. Zaidi ya nusu ya wakazi hawa wanaishi katika miji miwili ya Petropavlovsk-Kamchatsky (waakzi 179,526) na Yelizovo (38,980).


title: Bahari ya Ohotsk

text: Bahari ya Ohotsk ni tawi la Pasifiki, mashariki kwa Urusi. Eneo la 893.400 км²


title: Bahari ya Mashariki ya Siberia

text: Bahari ya Mashariki ya Siberia (rus. Восто́чно-Сиби́рское мо́ре "vostochno-sibirskoye more") ni bahari ya pembeni ya Bahari ya Aktiki, kaskazini kwa Urusi. Eneo lake ni 944.600 km².


title: Bahari ya Mashariki ya Siberia

text: Iko kati ya visiwa vya Siberia Mpya upande wa magharibi na Kisiwa cha Wrangel kwa mashariki upande wa kaskazini ya pwani la Siberia, kati ya Bahari ya Laptev na Bahari ya Chukchi.


title: Bahari ya Mashariki ya Siberia

text: Kati ya tabia zake ni tabianchi baridi sana, maji yenye chumvi kidogo, uhaba wa uoto, wanyama na wakazi wa kibinadamu, uwingi wa barafu inayoyeyuka kwenye miezi ya Agosti – Septemba pekee.


title: Bahari ya Mashariki ya Siberia

text: Wakazi asilia walikuwa makabila ya kienyeji wawindaji, wavuvi na wafugaji wa reindeer. Leo hii walio wengi ni Warusi. Kazi yao inapatikana hasa katika migodi na kama mabaharia. Mji mkubwa ni bandari la Pevek ambayo ni mji kaskazini zaidi ya Urusi bara mwenye wakazi 4,721.


title: Orodha ya maziwa ya Urusi

text: Hii ni orodha ya maziwa ya Urusi yenye eneo la kubwa 500 km².


title: Dini nchini Urusi

text: Dini nchini Urusi zimepata uhai mpya na kustawi tena tangu Ukomunisti uanguke mwaka 1989.


title: Dini nchini Urusi

text: Wafuasi wa dini hawahesabiwi katika sensa, hivyo kuna makadirio tu. Kwa jumla Waslavi mara nyingi ni Wakristo wa Kiorthodoksi, wasemaji wa lugha za Kiturki ni zaidi Waislamu, na wenye lugha za Kimongolia mara nyingi hufuata Ubuddha.


title: Dini nchini Urusi

text: Mnamo Agosti 2012 kulikuwa na kadirio la asilimia 46.8 za Warusi kuwa Wakristo na asilimia 25 waliamini uwepo wa Mungu lakini bila kufuata dini yoyote. Makadirio mengine yalitaja asilimia 76 za Warusi kuwa Wakristo au asilimia 65.


title: Dini nchini Urusi

text: Warusi wengi kabisa walikuwa wafuasi wa Ukristo wa Kiorthodoksi hadi mapinduzi ya Urusi ya 1917/18.


title: Dini nchini Urusi

text: Katika mapokeo yao wenyewe ni Mtume Andrea aliyeleta mara ya kwanza imani hiyo hadi Urusi..


title: Dini nchini Urusi

text: Kihistoria ni kwamba mwaka 988 mtemi wa Kiev Vladimir Mkuu alipokea ubatizo kutoka kwa mapadre wa Kanisa la Bizanti uliofuatwa na ubatizo wa familia na wananchi wa Kiev). Tukio hilo liliathiri moja kwa moja utamaduni wa Urusi, Ukraina na Belarus pamoja na historia yote iliyofuata.


title: Dini nchini Urusi

text: Kanisa la Kiorthodoksi liliendelea kuwa dini rasmi katika milki za Kirusi hadi mapinduzi ya 1917.


title: Dini nchini Urusi

text:
Wakomunisti walioshika utawala mwaka ule walikataa dini zote
Urusi pamoja na Umoja wa Kisovyeti ilikuwa nchi ya kwanza iliyoamua kufuata uatheisti kama itikadi kuu


title: Dini nchini Urusi

text: Dini za awali ziliendelea chini ya ukomunisti lakini kwa matatizo makubwa. Waumini waliweza kusali kwao nyumbani na katika makanisa na misikiti michache iliyobaki. Wakati wa Vita Kuu ya Pili mateso yalipungua kidogo kwa sababu Joseph Stalin alitaka kuwaunganisha wananchi wote chini ya uongozi wake katika juhudi za vita.


title: Dini nchini Urusi

text: Serikali ya kikomunisti ilinyang'anya mali na majengo ya Kanisa, magazeti yake yalishambulia mafundisho ya dini, uatheisti ukafundishwa shuleni na waumini wakahangaishwa. Makanisa mengi yaligeuzwa kuwa ghala, ukumbi wa michezo na kadhalika au kubomolewa.


title: Dini nchini Urusi

text: Mapadre, maaskofu na wamonaki mara nyingi walikamatwa, kutupwa gerezani au kutumwa kwenye makambi ya GULAG. Kati ya miaka 1922 hadi 1926 jumla ya maaskofu 28 na mapadre zaidi ya 1,200 waliuawa. Wengi sana zaidi walidhulumiwa.


title: Dini nchini Urusi

text:
Upande wa Wakristo, wengi wanakadiriwa kuwa Waorthodoksi (kati ya hao wengi hawashiriki kwenye ibada za mara kwa mara) na wachache ni Wakatoliki na Waprotestanti.
Uislamu ni dini yenye wafuasi wengi baada ya Kanisa la Kiorthodoksi. Ni dini kuu kati ya watu wengi wa Kaukazi kama vile Wachecheni, Waingushi na Wacherkesi, pia kati ya wasemaji wengi wa Lugha za Kiturki kama vile Watatari na Wabashkiris. Kwa jumla kuna kadirio la kuwepo kwa milioni 9,400,000 Waislamu ambao ni sawa na asilimia 6.5% ya wananchi wote. Walio wengi ni Wasunni, pamoja na wafuasi wachache wa Shia na Ahmadiya. Sehemu kubwa wanajihesabu kuwa Waislamu bila madhehebu.


title: Dini nchini Urusi

text: Katika maeneo matatu kuna wafuasi wa Ubuddha ambayo ni Buryatia, Tuva na Kalmykia.


title: Dini nchini Urusi

text: Dini za jadi hufuatwa bado katika sehemu za Siberia na Mashariki ya Mbali kama vile Yakutia na Chukotka.


title: Dini nchini Urusi

text: Kuhusu watu wasio na dini kuna makadirio kuwa kati ya 16% na 48% ya wananchi wote.


title: Dini nchini Urusi

text: Idadi ya watu wanaojihesabu kuwa Waatheisti ni asilimia 7 na idadi yao imeendelea kupungua.


title: Historia ya Estonia

text: Historia ya Estonia inahusu eneo la Ulaya ambalo wakazi wake leo wanaunda Jamhuri ya Estonia.


title: Historia ya Estonia

text: Kwa muda mrefu Estonia ilikuwa chini ya Wajerumani, Wadani na Waswidi, halafu sehemu ya Dola la Urusi.


title: Historia ya Estonia

text: Katika miaka 1918-1940 ilikuwa jamhuri halafu miaka 1940-1991 mwanachama wa Umoja wa Kisovyeti.


title: Historia ya Estonia

text: Baada ya umoja huo wa majimbo 15 kusambaratika, Estonia ilijitangaza nchi huru.


title: Historia ya Estonia

text: Estonia imekuwa nchi mwanachama ya Umoja wa Ulaya tangu tarehe 1 Mei 2004.


title: Historia ya Latvia

text: Historia ya Latvia inahusu eneo la Ulaya ambalo wakazi wake leo wanaunda Jamhuri ya Latvia.


title: Historia ya Latvia

text: Kwa muda mrefu Estonia ilikuwa chini ya Wajerumani, Wapolandi na Waswidi, halafu (1710) sehemu ya Dola la Urusi.


title: Historia ya Latvia

text: Katika miaka 1918-1940 ilikuwa jamhuri huru, halafu miaka 1940-1991 mwanachama wa Umoja wa Kisovyeti.


title: Historia ya Latvia

text: Baada ya umoja huo wa majimbo 15 kusambaratika, Latvia ilijitangaza tena nchi huru.


title: Historia ya Latvia

text: Latvia ilijiunga na Umoja wa Ulaya baada ya azimio la Halmashauri Kuu ya Ulaya ya tarehe 13 Desemba 2002 iliyokutana Kopenhagen.


title: Historia ya Latvia

text: Katika kura ya maoni ya tarehe 20 Septemba 2003 ni 66.9% za Walatvia wote waliokubali azimio hilo.


title: Historia ya Latvia

text: Latvia iliingia rasmi katika Umoja wa Ulaya tarehe 1 Mei 2004 pamoja na nchi nyingine 9 za Ulaya mashariki.


title: Historia ya Lithuania

text: Historia ya Lithuania inahusu eneo la Ulaya ambalo wakazi wake leo wanaunda Jamhuri ya Lithuania.


title: Historia ya Lithuania

text: Kuanzia karne ya 13 Lithuania ilikuwa nchi huru na imara iliyoteka maeneo mengi; kufikia karne ya 15, ikiwa pamoja na Polandi, ilikuwa kubwa kuliko nchi zote za Ulaya.


title: Historia ya Lithuania

text: Mwaka 1795 nchi hizo mbili zilifutwa, na Lithuania ikawa sehemu ya Dola la Urusi.


title: Historia ya Lithuania

text: Mwaka 1918, ikawa tena nchi huru, lakini mwaka 1940 Warusi waliiteka tena.


title: Historia ya Lithuania

text: Miaka 1940 - 1990 nchi ilikuwa jamhuri mwanachama wa Umoja wa Kisovyeti.


title: Historia ya Lithuania

text: Baada ya umoja huo wa majimbo 15 kusambaratika, Lithuania ilijitangaza nchi huru.


title: Historia ya Lithuania

text: Lithuania imekuwa nchi mwanachama ya Umoja wa Ulaya tangu tarehe 1 Mei 2004.


title: Jaribio

text: Jaribio ni taratibu zinazofuatwa ili kuthibitisha, kukanusha au kuhalalisha makisio. Majaribio yanatofautiana sana katika malengo na vipimo, lakini kwa kawaida hutegemea na kurudiwa kwa taratibu husika na uchambuzi yakinifu wa matokeo yaliyopatikana.


title: Jaribio

text: Mtoto anaweza kufanya majaribio ya msingi ili kuelewa uzito, lakini kundi la wanasayansi wanaweza kuchukua miaka mingi kufanya uchunguzi kuongeza uelewa wao kuhusu jambo fulani.


title: Hans van der Pluijm

text: Hans Van der Pluijm (amezaliwa tarehe 4 Machi, 1949 mjini Amsterdam nchini Uholanzi) ni meneja wa klabu ya Yanga Sc inayoshiriki Ligi kuu ya Vodacom Tanzania bara.


title: Nadir Haroub Ali

text: Nadir Haroub Ali (amezaliwa Michenzani, Tanzania, tarehe 10 Februari 1982) ni mchezaji wa kandanda akiichezea klabu ya Yanga Sc. Nafasi anayocheza ni beki wa kati pia ni nahodha wa timu hiyo huku mchezaji huyu wanamfananisha na beki wa zamani wa Italia Fabio Cannavaro.


title: Nadir Haroub Ali

text: Nadir Haroub Ali ameichezea timu ya taifa ya Tanzania mechi 55 na kufunga magoli manne mpaka mwaka 2016 Machi akaamua kustafu soka la timu ya Taifa kutokana na kutolewa unahodha wa timu ya Taifa.


title: Nadir Haroub Ali

text: 13 Agosti 2009 Nadir Haroub alipelekwa kwa mkopo katika klabu ya nchini Kanada, Vancouver Whitecaps.


title: Kilahu

text: Kilahu ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina, Myanmar, Laos, Vietnam na Uthai inayozungumzwa na Walahu. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kilahu imehesabiwa kuwa watu 280,000 nchini Uchina. Pia kuna wasemaji 200,000 nchini Myanmar (2012), 32,000 nchini Uthai (2001), 8700 nchini Laos (1995) na 9650 nchini Vietnam (2009). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kilahu iko katika kundi la Kingwi.


title: Kiphula

text: Kiphula ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Vietnam na Uchina inayozungumzwa na Waphula. Mwaka wa 2008 idadi ya wasemaji wa Kiphula nchini Vietnam imehesabiwa kuwa watu 5000.Pia kuna wasemaji 5000 nchini Uchina (2011). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiphula iko katika kundi la Kingwi.


title: Kisila

text: Kisila ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Vietnam na Laos inayozungumzwa na Wasila. Mwaka wa 1995 idadi ya wasemaji wa Kisila imehesabiwa kuwa watu 1770 nchini Uchina. Pia kuna wasemaji 710 nchini Vietnam (2009). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kisila iko katika kundi la Kingwi.


title: Kimaleng

text: Kimaleng (pia Kipakatan) ni lugha ya Kiaustro-Asiatiki nchini Vietnam na Laos inayozungumzwa na Wamaleng. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kimaleng nchini Laos imehesabiwa kuwa watu 500. Pia kuna wasemaji 300 nchini Vietnam (1996). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kimaleng iko katika kundi la Kichut.


title: Donald Ndombo Ngoma

text: Donald Ngoma (amezaliwa Zimbabwe tarehe 4 Februari 1989) ni mchezaji wa kandanda katika klabu ya Yanga Sc inayoshiriki ligi kuu ya Vodacom Tanzania bara.


title: Donald Ndombo Ngoma

text: Donald Ndombo Ngoma anacheza nafasi ya mshambuliaji.


title: Deo Munishi

text: Deogratius Munishi (amezaliwa tarehe 16 Agosti 1990 katika jiji la Mwanza) ni mchezaji wa kandanda ambaye anacheza nafasi ya golikipa katika timu inayoshiriki ligi kuu ya Tanzania ambayo ni Simba Sports Club.


title: Deo Munishi

text: Simba S.C.-2009-2011


title: Deo Munishi

text: Azam F.C.-2011-2013


title: Deo Munishi

text: Yanga Sc-2013-


title: Historia ya Nairobi

text: Historia ya Nairobi, mji mkuu wa Kenya ni kama ifuatavyo.


title: Historia ya Nairobi

text: Nairobi ilianzishwa na Waingereza mwaka 1899 kama kambi ya kujenga Reli ya Uganda. Njia ya reli ilikuwa imefika kutoka Mombasa ikaonekana ya kwamba kuanzia hapa kasi ya ujenzi itachelewa kutokana na ugumo na eneo la Bonde la Ufa na mitelemko yake mikali. Mahali palikuwa karibu katikati ya Mombasa na Kampala, palikuwa na maji pakaonekana panafaa kwa kituo njiani. Hasahasa ilionekana tabianchi ya nyanda za juu ilifaa kiafya kwa Waingereza walioteswa na joto la pwani na kwenye nyanda za chini.


title: Historia ya Nairobi

text:
Kitangulizi cha Nairobi kilikuwa kituo kidogo kilichoanzishwa mwaka 1896 kando ya mto Nairobi na wakala Mwingereza wa reli kwa kusudi la kuajiri wafanyakazi wazalendo kwa ujenzi wa reli. Mwaka uliofuata 1897 wakaguzi walioandaa njia ya reli walipiga kambi karibu naye. .
Njia ya reli ilifika kwenye kambi tarehe 30 Mei 1899. Hapo idadi ya wafanyakazi - hasa Wahindi - iliongezeka sana na kambi lilikuwa kubwa ya mahema na ghala za vifaa vya ujenzi. Mwezi wa Juni mizigo ya mabati ilifika kutoka Mombasa - tayari kwa reli - na majengo ya kudumu yalianza kutengenezwa katika mazingira ya eneo la kituo cha reli cha leo. Mwezi wa Agosti kamishna Mwingereza wa jimbo la Ukamba aliamuliwa kuhamisha makao makuu yake Nairobi kutoka Machakos akajenga boma lake kwenye eneo la Moi Avenue, mbali na reli jinsi inavyoonekana hadi leo kwenye majengo ya polisi ya kihistoria yanayotazama Bustani ya Jivanji.


title: Historia ya Nairobi

text: Barabara kuu ya kwanza ilikuwa "Station Road" kandokando ya Mtaa wa Tom Mboya wa leo iliyoitwa Victoria Street ikawa mahali pa maduka na hoteli za kwanza zilizoendeshwa na Wazungu na baadaye pia na Wahindi kadhaa. Soko la Wahindi maskini likuwa kando. Kwenye sehemu kati ya mitaa ya Haile Selassie na Harambee kulikuwa na makazi ya kwanza ya wafanyakazi. Mwaka uleule wa 1899 ofisi kuu ya reli ikapelekwa huko kutoka Mombasa kwa shabaha ya kurahisisha mawasiliano.


title: Historia ya Nairobi

text: Mwanzoni kulikuwa na wasiwasi kuhusu chaguo la mahali; baada ya mvua kali sehemu ya mahema na vibanda vilipatikana katikati ya ziwa la matope. Magonjwa yalisambaa na baada ya epidemia ya tauni soko la Wahindi Lilichomwa na kuhamishwa sehemu nyingine. Majaribio ya kukausha kinamasi yaliendelea kwa miaka kadhaa hadi kufaulu. Kutokana na usumbufu wa matope maafisa wa ngazi ya juu walijenga nyumba zao kwenye kilima cha karibu kilichojulikana kama Nairobi Hill.


title: Historia ya Nairobi

text: Mwaka 1905 Waingereza walihamisha ofisi kuu ya serikali yao ya kikoloni kutoka Mombasa kwenda Nairobi, ambayo ikawa hivyo makao makuu ya Afrika ya Mashariki ya Kiingereza ("British East Africa", baadaye "Kenya Colony").


title: Historia ya Nairobi

text: Uchumi wa mji ulitegemea pale mwanzoni hasahasa mahitaji ya utawala wa serikali na reli na utalii; matajiri wengi kutoka pande zote za dunia waliFIka kwa kusudi la kuwinda wanyama wakubwa wakivutwa na wingi wa wanyama kwenye nyanda za juu na usafiri rahisi kwa reli. Baadaye ardhi katika mazingira ya mji ilitolewa kwa walowezi Wazungu na kilimo cha biashara kilianza kuchangia.


title: Historia ya Nairobi

text: Kiasili Nairobi ilikuwa imepangwa kwa ajili ya Wazungu wa reli na serikali pamoja na Wahindi; Waafrika hawakupewa makazi isipokuwa mabweni ya wanfanyakazi wa reli na vibanda vya wafanyakazi wasaidizi kandokando ya nyumba za mabwana wao.


title: Historia ya Nairobi

text: Lakini Waingereza waliajiri askari kutoka Sudan na Somalia katika jeshi na polisi, na hao walifuatwa na wafanyabiashara kutoka kwao. Wapagazi na askari kutoka sehemu mbalimbali za Afrika ya Mashariki walifika Nairobi kikazi na wengine waliamua kubaki. Mitaa ya vibanda iliota haraka nje ya mji wenyewe, mingine ilibomolewa haraka, mingine iliweza kubaki. Mnamo 1921 kulikuwa na Waafrika 12,000 waliokaa katika mitaa ya Waafrika iliyoitwa Mombasa, Masikini, Kaburini, Kariokor, Kibera, Pumwani na Pangani.


title: Historia ya Nairobi

text: Mwaka 1963 ikawa mji mkuu wa nchi huru ya Kenya ikaendelea kukua haraka hadi leo ambapo ni kama ya majiji makubwa zaidi duniani.


title: Hidrografia

text: Hidrografia (ing."hydrography") ni tawi la jiografia linalohusika upimaji wa magimba ya maji duniani kama vile bahari, maziwa na mito na tabia zao . Neno hidrografia latokana na maneno ya Kigiriki ὕδωρ (hidor), "maji" na γράφω (grafō), "andika".


title: Hidrografia

text: Kusudi muhimu ya kukusanya elimu hii ni usalama wa usafiri wa baharini na shughuli nyingine zinazohusika bahari na magimba ya maji mengine ya kimataifa kama matumizi ya kiuchumi, kijeshi, usalama, utafiti wa kisayansi na hifadhi ya mazingira.


title: Hidrografia

text: Shirika na taasisi mbalimbali za hidrografia zinakusanya data na kutoa ramani zimazoonyesha kina cha maji na njia za usafiri kwa maji kwa jumla kwa kusaidia usalama wa meli.


title: Hidrografia

text: Habari hii zilikusanywa tangu kale na kuoneshwa kwenye ramani zenye ilani kuhusu maeneo ambako kina cha maji kilikuwa kidogo na kudokeza kuwepo kwa miamba chini ya maji au mikondo katika maji zinazoweza kuhatarisha vyombo vya usafiri. Zamani habari hizi zilitunzwa mara nyingi kama siri kwa kusudi la kupata faida dhidi ya wafanyabiashara wengine au mataifa mengine.


title: Hidrografia

text: Tangu kuongezeka kwa usafiri kwa maji pamoja na vyombo vya usafiri wakati wa karne ya 19 habari hizi zimesanifishwa zaidi na zaidi na kutolewa kwa umma kwa njia ya ramani zilizochapishwa.


title: Hidrografia

text: Kuna taasisi nyingi za kitaifa zinazoshirikiana katika Shirika la Kimataifa la Hidrografia.


title: Shirika la Kimataifa la Hidrografia

text: Shirika la Kimataifa la Hidrografia (ing. "International Hydrographic Organization - IHO") ni taasisi ya kimataifa inayolenga kuunganisha juhudi za kitaifa katika fani ya hidrografia kwa kusudi la kuboresha hasa usalama wa usafiri kwa maji.


title: Shirika la Kimataifa la Hidrografia

text: Shirika hili lilianzishwa mwaka 1921 na mataifa 19 kwa jina la "International Hydrographic Bureau" (Ofisi ya Kimataifa ya Hidrolojia). Makao makuu yamepelekwa Monaco. Tangu 1970 iko jina la sasa.


title: Shirika la Kimataifa la Hidrografia

text: Shirika la IHO linasimamia upimaji wa bahari, maziwa na mito yanayotumiwa kwa usafiri wa kimataifa na usanifishaji wa ramani zinazoonyesha kimo cha maji, vizuizi au hatari kwa usafiri kwa maji.


title: Shirika la Kimataifa la Hidrografia

text: Shirika linatambuliwa na Umoja wa Mataifa kama mshauri mkuu katika mambo yote ya hidrografia.


title: Shirika la Kimataifa la Hidrografia

text: Mwaka 2006 kulikuwa na mataifa 74 wanachama. Wawakilishi hukutana kila baada ya miaka mitano huko Monaco.


title: Rasi Agulhas

text: Rasi Agulhas (ing. "Cape Agulhas") ni mahali pa kusini zaidi pa bara la Afrika. Iko karibu na mji wa Agulhas katika Afrika Kusini. Iko karibu pia na Rasi ya Tumaini Jema iliyo maarufu zaidi.


title: Rasi Agulhas

text: Ni mpaka kati ya maji za Atlantiki na Bahari Hindi na mstari unaoelekea kusini kutoka hapa umekubaliwa na Shirika la Kimataifa la Hidrografia kuwa mpaka kati ya bahari hizi mbili.


title: Kilomita ya ujazo

text: Kilomita ya ujazo (kifupi km³) ni kipimo cha mjao chenye urefu, upana na kimo cha kilomita moja. Ni kiwango katika vipimo sanifu vya kimataifa.


title: Kilomita ya ujazo

text: Kilomita moja ya ujazo inalingana na bilioni moja mita za ujazo.


title: Kilomita ya ujazo

text: 1 km³ = 10 m³ = 1 000 000 000 m³


title: Kilomita ya ujazo

text: Kwa mfano mjao wa bahari hutajwa kwa kipimo hiki. Bahari zote za dunia huhesabiwa kuwa na kiasi cha 1,385,990,800 km³ za maji.


title: Historia Kuu ya Afrika

text: Historia Kuu ya Afrika (kwa Kiingereza w: General History of Africa (GHA)) ni mradi wa UNESCO ulioanzishwa tangu mwaka 1964.


title: Historia Kuu ya Afrika

text: Shabaha ya mradi ni kusahihisha “maelezo mapotovu yaliyokuwa yakieleza umaskini na ushenzi katika bara hili” kwa “kufanya uchunguzi mwafaka wa habari usiokuwa na upendeleo” . Uliona Historia ya Afrika “imeharibiwa mno kutokana na kutokujua na ubinafsi wa watu walioiandika” .


title: Historia Kuu ya Afrika

text: Awamu ya kwanza hadi mwaka 1999 ilikuwa kuandika na kutoa vitabu 8 kuhusu Historia Kuu ya Afrika.


title: Historia Kuu ya Afrika

text: Awamu ya pili tangu mwaka 2009 inalenga kuandaa muhtasari wa historia na vitabu pamoja na misaada kwa walimu wa shule.


title: Historia Kuu ya Afrika

text: Vitabu vinane vilivyotolewa vimeandikwa na wataalamu mbalimbali kutoka Afrika na nje yake na kutolewa kwa lugha mbalimbali, zikiwa pamoja na Kiswahili. Vimetolewa mara mbili kama juzuu kamili na juzuu lililofupishwa.


title: Historia Kuu ya Afrika

text: Vyote vinane vya juzuu lililofupishwa vinapatikana kwa njia ya intaneti kwenye tovuti ya UNESCO. Hapa tunonyesha nakala za Kiswahili; viungo kwa nakala za Kiingereza zinapatikana kwenye makala pacha ya Kiingereza.


title: Ambohimanga

text:
Ambohimanga ni jina la mlima karibu na Antananarivo katika Madagaska. Katika karne ya 18 ilikuwa makao makuu ya sehemu ya wafalme wa Wamerina walioteka kutoka hapa sehemu nyingine za Imerina ikaendelea kuwa mahali pa makaburi ya wafalme wa Madagaska hadi 1897. Tangu mwaka 2001 imeandikishwa katika orodha ya urithi wa dunia ya UNESCO.
Etimolojia ya jina "Ambohimanga" inatokana maneno mawili ya Kimalagasi: "ambohi" inayomaanisha "kilima" na "manga" inayomaanisha "takatifu" . Kina lilitolewa na mfalme Andriamasinavalona wakati wa karne ya 18


title: Ambohimanga

text: Mlima huu pamoja na "rova" (boma la wafalme) juu yake hutazamiwa kama ishara muhimu zaidi wa utamaduni wa Wamerina. Pia ni kumbukumbu bora iliyohifadhiwa ya Ufalme wa Madagaska ya enzi kabla ya ukoloni na ufalme wa Imerina. Kuna ikulu na makaburi za wafalme mbalimbali yenye maana ya kiroho kwa Wamadagaska wengi.


title: Ambohimanga

text: Hadi leo miiko mbalimbali huheshimiwa kwa wakazi wa vijiji walio karibu ny mlima kama vile kuepukana na mahindi, mboga, nguruwe, vitunguu, matumizi ya manyasi katika upishi na kukata kuni kwenye msitu takatifu mguuni pa mlima .


title: Ambohimanga

text: Ambohimanga ilikuwa mahali muhimu tangu mwanzo wa karne ya 18 wakati mfalme Andriamasinavalona (1675–1710) aligawa Imerina kwa robo nne na kumpa mwanawe Andriantsimitoviaminiandriana robo ya kaskazini magharibi. Ugawaji huu ulisababisha vita ya wenyewe kwa wenyewe ya miaka 77. Watawala wa Ambohimanga walioboresha kuta za mji wao na kuenea. Mfalme Andrianampoinimerina aliweza kuunganisha Imerina chini ya utawala wake ahdi mwaka 1793. Baadaye alirudisha ikulu yake katika mji mkuu wa kihistoria Antananarivo akitangaza mii yote miwili kuwa mji mkuu na Ambohimanga kuwa mji mkuu wa kiroho. Yeye mwenyewe na wafalme waliomfuata walikuja hapa kwa ibada za kifalme na kupata makaburi yao hapa hadi Ufaransa ilivamia Madagaska na kuhamisha familia ya kifalme nje ya kisiwa.


title: Ambohimanga

text: Sehemu ya chini ya mlima inafunikwa kwa msitu ambayo ni mabaki ya misitu asilia iliyojaa nyanda za juu za Madagaska. Miti mbalimbali huwa na maana ya kiroho ikitumiwa kwa ibada ya wazimu.


title: Ambohimanga

text: Sehemu ya juu ya mlima penye ikulu na makazi zimezungukwa kwa mifereji ya ulinzi zenye urefu hadi mita 30 na kuta imara. Kuna geti imara 14 zilizofungwa kwa duara ya jiwe . Kila geti ina jina la pekee na geti moja ilikuwa haki ya mfalme pekee aliyeweza kupita hapa. Katika karne ya 19 wageni wa nje walikataliwa kuingia geti yoyote.


title: Ambohimanga

text: Kuna majengo ya ikulu 3 zilizohifadhiwa mlimani.


title: Ambohimanga

text: Kufuatana na mapokeo ya Wamerina majengo wa watu hai walijengwa kwa ubao na zana kutokana na mimea (zana hai), lakini majengo kwa wfu kama makaburi yelitengenezwa kwa kutumia mawe. Mwishoni mwa karne ya 19 baada ya kutokea kwa moto matumizi ya jiwe iliruhusiwa pia kwa majengo ya makazi. Tangu 1966 majengo mengi yaliona matengenezo kulingana na desturi za kale.


title: Ambohimanga

text: Kuna sehemu 3 za ikulu zenye majengo na makazi ya wafalme mbalimbali ambayo ni ikulu za Bevato, Mahandrihono na Nanjakana.


title: Ambohimanga

text: Sehemu ya majengo hasa ya Bevato yalibomolewa na wakoloni Wafaransa waliotaka kuondoa maana ya kiroho katika mahali wakilenga kudhoofisha kumbukumbu ya utamaduni wa kale. Waliteneneza majengo mengine na mengine kati ya haya majengo ya kikoloni yalibomolewa tena baada ya uhuru.


title: Ambohimanga

text:
Kiasili kulikuwa na makaburi 12 ya kifalme .
Wafaransa walihamisha makaburi ya wafalme kwenda Atananarivo mwaka 1897 na zawadi za mazishi kuonyeshwa kwenye makumbusho ya ethnolojia ya Antananarivo. Walikuwa na shabaha ya kuvunja roho ya upinzani kati ya wazalendo.


title: Ambohimanga

text: Serikali ya Madagaska iliamua mwaka 2008 kutengeneza makaburi upya na kurudisha mifupa ya wengine hapo.


title: Kwakifua

text:
Kwakifua ni jina la moja ya kata za Wilaya ya Muheza, nchini Tanzania yenye Postikodi namba 21412. Kulingana na sensa ya mwaka 2012, kata hii inakadiriwa kuwa na wakazi 3084.
Kata hii inaundwa na vijiji vitatu, ambavyo ni ngarani,mpakani na kwakifua kilichotoa jina la kata.
Kata hii imepakana na kata ya kilulu, kwafungo na bwembwera.


title: Kwakifua

text:
Shughuli za uchumi
Wakazi wa hii kata walio wengi ni wakulima kama shughuli kuu ya uchumi.


title: Michoro ya miambani

text: Michoro ya miambani (ing. "rock art") ni jina kwa michoro ya aina mbalimbali iliyofanywa na wanadamu kwenye uso wa miamba asilia. Ni aina ya sanaa inayoweza kuwa na umri mkubwa sana.


title: Michoro ya miambani

text: Wataalamu wa akiolojia hutofautisha kati ya


title: Michoro ya miambani

text: Michoro ya aina hii hupatikana katika mabara yote na nchi nyingi. Mfano mashuhuri ni Michoro ya Kondoa nchini Tanzania.


title: Michoro ya miambani

text: Inapatikana kwenye uso wa mwamba unaosimama kama ukuta ama kwenye mtelemko mkali wa mlima au ndani ya mapango.


title: Amani (Muheza)

text: Amani ni kata ya Wilaya ya Muheza katika Mkoa wa Tanga, Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 5,553 Msimbo wa posta ni 21428


title: Genge

text: Genge ni kata ya Wilaya ya Muheza katika Mkoa wa Tanga, Tanzania yenye Postikodi namba 21402. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 6,521 Msimbo wa posta ni 21402


title: Kwemkabala

text: Kwemkabala ni kata ya Wilaya ya Muheza katika Mkoa wa Tanga, Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 6,672 Msimbo wa posta ni 21404


title: Mbomole

text: Mbomole ni kata ya Wilaya ya Muheza katika Mkoa wa Tanga, Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 5,663 Msimbo wa posta ni 21431


title: Mhamba

text: Mhamba ni kata ya Wilaya ya Muheza katika Mkoa wa Tanga, Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 3,391 Msimbo wa posta ni 21423


title: Mlingoni

text: Mlingoni ni kata ya Wilaya ya Muheza katika Mkoa wa Tanga, Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 5,326 Msimbo wa posta ni 21416


title: Mpapayu

text: Mpapayu ni kata ya Wilaya ya Muheza katika Mkoa wa Tanga, Tanzania yenye Postikodi namba 21409. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 3,225 Msimbo wa posta ni 21409


title: Pande Darajani

text: Pande Darajani ni kata ya Wilaya ya Muheza katika Mkoa wa Tanga, Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 3,681 Msimbo wa posta ni 21415


title: Tanganyika (Muheza)

text: Tanganyika ni kata ya Wilaya ya Muheza katika Mkoa wa Tanga, Tanzania yenye Postikodi namba 21406. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 3,580 Msimbo wa posta ni 21406


title: Tongwe

text: Tongwe ni kata ya Wilaya ya Muheza katika Mkoa wa Tanga, Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 7,478 Msimbo wa posta ni 21426


title: Songo Mnara

text: Songo Mnara ni kisiwa katika funguvisiwa ya Kilwa, upande wa kusini mwa Kilwa Kisiwani. Kiutawala ni sehemu ya kata ya Songosongo kwenye Wilaya ya Kilwa, Tanzania.


title: Songo Mnara

text: Upande wa mashariki wa kisiwa kuna maghofu ya mji wa kale wa Songo Mnara. Maghofu haya yamepokelewa pamoja na yale ya Kilwa Kisiwani katika orodha ya urithi wa dunia wa UNESCO.


title: Songo Mnara

text: Katika karne za 13 - 16 ilikuwa mji muhimu wa biashara ya Bahari Hindi kutokana na mabaki ya bidhaa yaliyopatikana hapa. Mabaki ya dhahabu, fedha, lulu, marashi, vyombo vya Uajemi na kauri za China yalipatikana na kuonyesha upana wa biashara ya wenyeji.


title: Songo Mnara

text: Wataalamu wa akiolojia walitambua misikiti 6, makaburi 4, uwanja 3 na nyumba zaidi ya 20. Ujenzi ulikuwa wa matumbawe na simiti.


title: Songo Mnara

text: Haijulikana ni nini iliyosababisha kuanguka wa mji huu lakini mwisho wa mabaki unalingana takriban an kufika kwa Wareno katila Afrika ya Mashariki hivyo kuna watalaamu wanaohisi mvurugo uliosababishwa na kufika kwa Wareno ulileta pia anguko la Songo Mnara.


title: Mbinu

text: Mbinu ni hatua zinazofuatwa ili kufanya hadi kukamilisha kazi, jukumu au tendo fulani.


title: Mbinu

text: Ubunifu, yaani uwezo wa kubuni, umestawi sana katika binadamu na kumfanya asichoke kutafuta majibu mapya kwa maswali yanayomkera, na njia mpya za kutatua matatizo yake.


title: Mbinu

text: Pamoja na hayo, baadhi ya watu wana sifa ya pekee katika uwezo huo hata wakachangia zaidi maendeleo, k.mf. ya teknolojia.


title: Mbinu

text: Kwa kawaida mbinu iliyothibitisha ufanisi wake inaigwa na watu wengine.


title: Yatima

text: Yatima (kwa Kiingereza "orphan", kutoka Kigiriki ορφανός, "orfanós") ni mtoto aliyefiwa au kutelekezwa moja kwa moja na wazazi wake wote. Kwa kawaida mtoto aliyewapoteza wazazi wake wote wawili anaitwa yatima.


title: Yatima

text: Watu wazima pia wanaweza kuitwa mayatima. Ingawaje, watu waliofikia utu uzima kabla wazazi wao hawajafariki kwa kawaida hawaitwi hivyo.


title: Yatima

text: Kwa ujumla hili ni neno ambalo hutumika kuelezea watoto ambao wazazi wao walifariki kabla ya wao kufikia umri wa kujitegemea.


title: Yatima

text: Watoto yatima mara nyingi huishi katika ukoo wa wazazi, katika nyumba ya yatima au kwa walezi. Katika nchi maskini pasipo mfumo mzuri wa nyumba za yatima kuna idadi kubwa ya mayatima wanaopaswa kuishi kwa kuombaomba au kutafuta riziki kwa kufanya kazi duni na hatari.


title: Yatima

text: Kama yatima anaasiliwa na walezi anakuwa mtoto wao kisheria ingawa hali hii inaweza kuwa tofauti kulingana na sheria za nchi mbalimbali; hasa nchi nyingi za Kiislamu hazikubali mfumo wa kuasili kamili ila tu mfumo wa "kafala" ambayo ni aina ya ulezi ambapo mtoto anayepokelewa kisheria haitazamiwi kama mwanaukoo.


title: Yatima

text:
Vitabu mbalimbali vya dini, vikiwemo vile vya Biblia na Kurani
, vinasema sana kuhusu watoto yatima ili kutetea haki zao na kuhimiza huruma kwao. Muhammad mwenyewe alikuwa yatima.


title: Yatima

text: Mayatima si wengi katika nchi zilizoendelea, lakini ni wengi katika nchi zinazoendelea au zenye vita.


title: Miji bora

text: Miji bora duniani inatathminiwa kutokana na mazingira yake na maisha ya wakazi wake. Bila shaka vinaweza vikatumika vigezo tofauti pia.


title: Miji bora

text:
Ni mji mkuu wa Austria; utafiti wa kimataifa umegundua kuwa ni eneo lililo bora zaidi kuishi kuliko mengine duniani kutokana na
sifa mbalimbali, zikiwemo kiwango kidogo cha uhalifu na watu kuishi maisha bora na ya ustawi.
Ni mji ulioshika nafasi ya pili kuishi duniani. Ni mji wa biashara wa Uswisi; unakadiriwa kuwa na wakazi 400,000. Mji huo upo kwenye kona ya ziwa Zunchi.


title: Miji bora

text:
Ni mji unaoshika nafasi ya tatu. Upo katika fungukisiwa cha New Zealand, kusini mwa dunia. Una bandari kubwa na mpangilio mzuri wa barabara za juu na chini.
Ni makao makuu ya mkoa wa Bayer nchini Ujerumani na ni mji wa tatu kwa ukubwa kwenye taifa hilo. Ujerumani umeuimarisha mji huu kuwa wa kiutamaduni na teknolojia.


title: Miji bora

text: Ni mji uliopo Canada. Umeshika nafasi ya tano katika kumi bora. Ni mji wenye bandari na mandhari nzuri.


title: Miji bora

text: Ni mji wa pili kwa ukubwa nchini Ujerumani. Umeshika nafasi ya sita duniani: ni makao makuu ya jimbo la North Rhine-Westphalia


title: Miji bora

text: Ni mji mwingine wa Ujerumani ambao umeshika nafasi ya 7. Upo mbali na wakazi wake kwa kuwa na maisha mazuri inaeleza kuwa unatoa elimu bora.


title: Miji bora

text: Ni mji mkuu wa Uswisi; umeshika nafasi ya 8. Ni mji ambao una benki ambazo mataifa mengi duniani yamehifadhi fedha zao na ni makao makuu ya pili ya UN ambayo inahusika na machapisho mbalimbali.


title: Miji bora

text: Ni mji mkuu wa Denmark ambao unashika nafasi ya 9. Ni mji unaosifika kwa kuwa na watu wanaoheshimu usawa wa kijinsia na mvuto wa ubunifu wa ujuzi wa majengo ya kitamaduni.


title: Miji bora

text: Ni mji wa Australia ulioshika nafasi ya 10; ni mji wenye vivutio vingi kama vile ufukwe, mipango mizuri ya ujenzi na bandari, daraja kubwa la kwenda angani, pia limekuwa kivutio cha utalii.


title: Mjoho kaki

text: Mjoho kaki ni mti mkubwa kiasi ambao huzaa matunda yenye rangi ya machungwa. Majoho yana ukubwa wa chenza hadi chungwa. Mti huu ni miongoni mwa miti iliyopandwa tangu zamani sana. Asili yake ni katika Uchina.


title: Lualaba (mto)

text: Lualaba ni jina la mto Kongo juu ya Maporomoko ya Boyoma karibu na mji wa Lubumbashi.


title: Lualaba (mto)

text: Lualaba ni mto uliopo ndani ya mashariki ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Urefu wa mwendo wake ni kilomita 1,800. Vyanzo vyake viko katika sehemu za Katanga.


title: Lualaba (mto)

text: Tawimto mrefu ni mto Chambeshi unaoanza nchini Zambia.


title: Logi

text: Logi (kwa Kiingereza "logarithm") ni namna tofauti ya kuandika namba kipeo (kwa Kiingereza "exponent") katika fani ya hisabati.


title: Logi

text:
Kimsingi kazi ya logi ni kujibu swali:
"Idadi gani ya namba fulani tunahitaji kuizidisha ili kufikia namba nyingine?"


title: Logi

text:
Mfano:
Swali: Tunahitaji kuzidisha mara ngapi namba "2" ili tufikie 8?
Jibu: 2 x 2 x 2 = 8; kwa hiyo tunazidisha "2" tatu za kufikia 8.
Kwa hiyo logi ni 3.


title: Logi

text: Badala ya kuandika kwa kirefu ""idadi ya 2 zinazohitaji kuzidishwa ili kupata 8 ni 3"" tunatumia fomula log(8) = 3


title: Logi

text: Kwa hiyo hizi mbili ni sawa:


title: Logi

text: Humo tunatumia namba tatu


title: Logi

text:
Mifano mingine:
Mfano a) log(625) ni nini?
Swali letu ni: Tunahitaji kuzidisha "5" mara ngapi ili tupate 625?
5 × 5 × 5 × 5 = 625, hivyo tunahitaji 5 nne.
Jibu: log(625) = 4


title: Logi

text:
Mfano b): log(64) ni nini?
Swali letu ni: Tunahitaji kuzidisha "2" mara ngapi ili tupate 64?
2 × 2 × 2 × 2 × 2 × 2 = 64, hivyo tunahitaji 2 sita
Jibu: log(64) = 6


title: Logi

text:
Logi zina uhusiano wa karibu na namba kipeo.
Tukiandika


title: Logi

text:
tunamaanisha 2 = 2 × 2 × 2 = 8.
Yaani 2 inatumiwa mara 3 katika kuzidisha ili tupate 8.


title: Logi

text: Logi inatuambia namba kipeo ni ipi. Katika mfano hapo juu "kitako" ni 2 na "namba kipeo" ni 3.


title: Logi

text: Hivyo logi inajibu swali: tunahitaji namba kipeo gani kwa namba moja kuwa namba nyingine?


title: Logi

text: Hapo inaonekana ya kwamba fomula za logi na namba kipeo ni njia mbili za kutaja jambo lilelile, ila tu kwa mtazamo kutoka upande tofauti:


title: Logi

text: log()=


title: Mjoho

text: Mijoho ni miti mikubwa kiasi ya jenasi "Diospyros" katika familia Ebenaceae. Matunda yao huitwa majoho. Spishi kadhaa hupandwa ili kuvuna majoho, lakini spishi nyingi sana hukua misituni kwa kanda za tropiki na nusutropiki. Nyingine hukatwa ili kutumia ubao mzuri wao (abunusi), nyingine hutumiwa kwa kuvuna majoho, nyingine tena hazitumiki. Spishi nyingi hutishika na kutoweka kwa sababu zinakatwa sana au kwa sababu makazi yao yanaharibiwa.


title: Draft:Chanjo ya surua

text:
Chanjo ya surua ni chanjo ambayo hujenga kinga madhubuti dhidi ya surua.
Kiwango cha uchanjaji kikiwa katika umati maalum kinazidi 93%,mlipuko wa surua, kwa kawaida haitokei tena. Hata hivyo huenda ingetokea tena kama kiwango cha uchanjaji kitapungua. Kinga madhubuti ya dawa hudumu miaka mingi. Hakuna uhakika juu ya nguvu yake kupungua baada ya miaka mingi. Pia, chanjo hii huenda inajenga kinga dhidi ya maradhi mengine endapo inatendwa katika muda wa siku kumi na mbili baada ya mtu kuambukizwa.


title: Draft:Chanjo ya surua

text:
Usalama wa chanjo unahakikishwa hata kwa wale wanaoambukizwa na UKIMWI.
Hali hiyo ni pamoja na maumivu wakati wa upigaji wa sindano au homa isiyo kali. Anafilaksisi imeandikiwa nyaraka nyingi kutokea katika mtu mmoja katika idadi ya laki moja. Kiwango cha “Guillian-Barre syndrome”, otizimu na maradhi yawashayo ya utumbo hakionekani kuongezeka.
Upatakanaji wa chanjo upo katika aina mbili: Peke yake na kuchanganywa na chanjo zingine ambazo ni pamoja na chanjo ya rubela, chanjo ya matubwitubwi, chanjo ya tetekuwanga, chanjo ya SMR na chanjo ya SMRT.
Shirika la Afya Duniani linapendekeza chanjo itendwe kwa watoto wenye umri wa miezi tisa, katika maeneo ya dunia ambako maradhi yanaugua kwa wingi. Katika maeneo ambako maradhi ni chache, kuwatenda wale wenye umri wa miezi kumi na miwili kunafaa. Chanjo hii ni chanjo yenye uhai. Inakuja kama dutu kavu ya ungaunga ambayo inachanganywa na maji kabla ya kuingizwa na sindano chini ya ngozi au katika musuli. Ili kuhakikishia chanjo imefanya kazi yake, fanya majaribio ya damu.


title: Draft:Chanjo ya surua

text:
Takribin 89% ya watoto duniani walikuwa wamepewa chanjo hii hadi mwaka wa 2013. Mnamo mwaka wa 2008, idadi ya nchi isiyopungua 192 ilikuwa inatoa dosi mbili.
. Chanjo ya tetekuwanga iliongezwa kwa hizo tatu mnamo mwaka wa 2005 ikawa chanjo ya MMRT. Inapatikana katika Orodha ya Dawa Muhimu ya Shirika la Afya Duniani. Orodha hiyo ni orodha ya dawa muhimu sana katika mfumo wa kimsingi wa afya. Chanjo si ghali sana.


title: Chanjo ya kipindupindu

text: Chanjo ya kipindupindu ni chanjo madhubuti katika kuzuia kipindupindu. Zinatenda vizuri 85% muda wa miezi sita wa kwanza na 50-60% muda wa mwaka wa kwanza.


title: Chanjo ya kipindupindu

text: Uponaji wake unapungua hadi kasoro 50% baada ya muda wa miaka miwili. Endapo asilimia kubwa ya idadi ya watu wa nchi moja imepata kinga madhubuti maslahi kutoka kwa kinga kuwepo kwa walio wengi, pengine yanatokea miongoni mwa wale wasio na kinga madhubuti. Shirika la Afya Duniani linapendekeza matumizi yao pamoja na mkusanyo wa namna za tiba nyingine kwa wale wenye hatari kubwa ya kuambukizwa. Dozi mbili au tatu ya aina ya kumezwa kwa kawaida zinapendekezwa. Aina ya kudungwa sindano inapatikana maeneo mengine ya dunia bali upatikanaji wake si sawa na ile ya kumezwa.


title: Chanjo ya kipindupindu

text: Aina zote mbili za chanjo za kumezwa hazina hatari, ni salama. Maumivu yasiyo makali ya fumbatio au kuharisha huenda yatatokea. Ni salama kwa akina mama waja wazito pamoa na wenye upungufu wa kingamwili.


title: Chanjo ya kipindupindu

text: Zimesajiliwa kutumika katika nchi zaidi ya 60. Zinatumika katika nchi ambako maradhi hutokea kwa wingi na bei ni nafuu.


title: Chanjo ya kipindupindu

text: Chanjo za kwanza zilizotumiwa dhidi ya kipindupindu ziliundwa katika enzi za mwisho za 1880. Zilikuwa za kwanza kutumiwa katika maeneo mengi ya dunia ambazo zilitengenezwa katika maabara.


title: Chanjo ya kipindupindu

text: Chanjo za kumezwa zilitumiwa kwa mara ya kwanza katika enzi za 1990. Ipo kwenye Orodha ya Dawa Muhimu ya Shirika la Afya Duniani, dawa muhimu sana katika mfumo wa afya.


title: Chanjo ya kipindupindu

text: Bei ya kinga dhidi ya kipindupindu iko kati ya dola za Marekani 0.1 na 4.0


title: Tawimto

text: Tawimto (ing. "tributary") ni mto unaoishia katika mto mwingine na mkubwa zaidi.


title: Tawimto

text: Kwa kawaida maji ya eneo fulani hutiririka chini na kuwa vijito na mito hadi kuishia katika mto mkuu unaobeba maji yote hadi baharini, ziwa kubwa au wakati mwingine katika sehemu ya jangwa yanapopotea. Mto unaofikia mwishi hutazamiwa kuwa mto mikuu wa beseni, na yote mingini ni tawimito yake, ama moja kwa moja au kupitia tawimito mingine.


title: Tawimto

text: Wataalamu wakiorodhesha mito yote ya beseni ya mto fulani hutumia hasa taratibu miwili tofauti za kuorodhesha mito hii


title: Tawimto

text: Tawimito huorodheshwa kuwa ya kushoto au kulia. Hapo msimamo daima hufuata mwelekeo wa maji kutoka chazo kwenda mdomoni. kwa mfano pala ambako mto Ruvuma ni mpaka kati ya Tanzania na Msumbiji ukielekea Bahari Hindi, mito yote inayoingia Ruvuma kutoka upande wa Msumbiji ni tawimito ya kulia, tawimito yote inayoingia kutoka upande wa Tanzania ni tawimito ya kushoto.


title: Mizani

text: Mizani ni chombo kinachotumika kupimia uzito.


title: Mizani

text: Namna zake zimebadilika sana katika historia, hadi kufikia mizani ya kieletroniki inayotumika sana leo.


title: Mizani

text: Mizani inatumika pia kama alama ya haki, kwa kuwa hiyo inadai uamuzi utokane na tathmini makini ya mambo yote.


title: Anjela wa Msalaba

text: Anjela wa Msalaba (jina la awaliː María de los Ángeles Guerrero y González, Sevilia, Hispania, 30 Januari 1846 - Sevilia 2 Machi 1932) alikuwa sista mwanzilishi wa shirika la ambalo ndani ya Kanisa Katoliki linahudumia mafukara na wagonjwa waliosahaulika kabisa.


title: Anjela wa Msalaba

text: Papa Yohane Paulo II alimtangaza mwenye heri tarehe 5 Novemba 1982 na mtakatifu tarehe 4 Mei 2003.


title: Mapatano ya Laterano

text: Mapatano ya Laterano kati ya Ufalme wa Italia na Ukulu mtakatifu yanaitwa hivyo kwa sababu yalisainiwa katika jumba la Laterano tarehe 11 Februari 1929.


title: Mapatano ya Laterano

text: Lengo lake lilikuwa kumaliza suala la Roma lililovuruga Italia tangu mwaka 1870, nchi hiyo ilipoteka mji huo uliotawaliwa na Mapapa kwa karne nyingi.


title: Mapatano ya Laterano

text: Kwa mapatano hayo, Papa alikubali mji ubaki mikononi mwa Ufalme, isipokuwa mtaa wa Vatikano na majengo mengine machache. Ndivyo ilivyoundwa na kukubalika kimataifa nchi huru ya Mji wa Vatikani iliyomwezesha Papa kuwa huru katika kuongoza Kanisa Katoliki duniani kote.


title: Mapatano ya Laterano

text: Mapatano hayo yaliheshimika hata baada ya serikali ya Ufashisti kuanguka, Italia kugeuka Jamhuri na katiba mpya kutungwa. Tena hiyo ilijumlisha mapatano hayo ndani yake.


title: Dini nchini Eritrea

text: Dini nchini Eritrea hasa ni Dini za Abrahamu. Tangu Mei 2002, serikali ya Eritrea imetambua rasmi Kanisa la Kiorthodoksi la Eritrea (Tewahedo), Kanisa Katoliki la Eritrea, Kanisa la Kiinjili la Kilutheri na Uislamu tu.