title: Santo Ângelo

text: Santo Ângelo ni a mji la Brazil katika jimbo la Rio Grande do Sul. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2010, mji una wakazi wapatao 76 304 wanaoishi katika mji huu.


title: Agnes wa Asizi

text: Agnes wa Asizi (Assisi 1197 au 1198 - Assisi 16 Novemba 1253) alikuwa mdogo wa kwanza wa Klara wa Asizi.


title: Agnes wa Asizi

text: Anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu bikira.


title: Agnes wa Asizi

text: Alikuwa binti wa pili kati ya watatu wa Favarone wa Offreduccio Scifi; mama yake Ortolana alikuwa wa ukoo wa kisharifu wa Fiumi na binamu yake Rufino ni mmmojawapo kati ya wenzi watatu wa Fransisko.


title: Agnes wa Asizi

text:
Alimfuata dada yake Klara wiki mbili tu baada ya huyo kukimbia nyumbani (18 Machi 1212) ili atawe nyuma ya Fransisko wa Asizi, mwanzilishi wa Ndugu Wadogo. Pamoja, walishinda upinzani mkali wa baba yao na ndugu wengine.
Ndipo Fransisko alipowahamishia kwenye kikanisa cha San Damiano karibu na Assisi ambacho alikuwa amekarabati kwa mikono yake.


title: Agnes wa Asizi

text: Baada ya wanawake wengine kujiunga, monasteri yao ikawa asili ya Utawa wa Mt. Klara.


title: Agnes wa Asizi

text: Mwaka 1219 Agnes aliteuliwa na Fransisko kama abesi wa monasteri ya Monticelli, karibu na Firenze, ambayo ikazaa monasteri nyingine Italia kaskazini, kama vile Mantova, Venezia na Padova.


title: Agnes wa Asizi

text: Mwaka 1253 Agnes alirudishwa San Damiano wakati wa kihoro cha dada yake, akamtumikia hadi mwisho.


title: Agnes wa Asizi

text: Mwaka huohuo, mwenyewe alifariki, tarehe 16 Novemba.


title: Agnes wa Asizi

text: Kwa wakati huo mama yao Ortolana, na mdogo wao Beatrice, walikuwa wameshafariki katika monasteri hiyohiyo.


title: Agnes wa Asizi

text: Masalia ya Agnes yanatunzwa katika Basilika la Mt. Klara mjini Assisi, yalipohamishiwa pamoja na yale ya Waklara wote wa kwanza.


title: Agnes wa Asizi

text: Papa Benedikto XIV aliruhusu Wafransisko kuadhimisha sikukuu yake kila tarehe 16 Novemba.


title: Agnes wa Praha

text: Agnes wa Praha (au wa Bohemia) alizaliwa Praha (leo mji mkuu wa Ucheki) mwaka 1211 akafariki huko tarehe 2 Machi 1282).


title: Agnes wa Praha

text: Mwanzilishi na abesi wa monasteri ya Mt. Fransisko mjini Praha, alianzisha pia Shirika la Wanamsalaba wa Nyota Nyekundu.


title: Agnes wa Praha

text: Anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu bikira, hasa katika tarehe ya kifo chake au tarehe 6 Machi.


title: Agnes wa Praha

text: Binti wa mfalme wa Bohemia Ottokar I na Kostanza wa Hungaria, alikuwa ndugu wa jirani wa watakatifu Ludmila, Venseslaus, Edwiga, Elizabeti wa Hungaria na Margerita wa Hungaria.


title: Agnes wa Praha

text: Kisha kulelewa katika monasteri ya masista wa Citeaux huko Trzebnica, na ya masista wa Premontree huko Doksany, alipokuwa na miaka 8 alitumwa kwenye ikulu ya Vienna ili kuandaliwa awe mke wa kaisari Henri VII wa Ujerumani, mwana wa Federiko II.


title: Agnes wa Praha

text: Akiguswa na mfano wa Fransisko wa Asizi, aliamua kuishi kitawa na kwa msaada wa Papa Gregori IX alivunja uchumba wake akarudi Praha.


title: Agnes wa Praha

text: Huko alianzisha konventi ya kwanza ya Ndugu Wadogo katika eneo hilo(1232), ikiwa pamoja na hospitali kwa mafukara: ili kuendesha hospitali hiyo alianzisha chama cha kitume cha Wanamsalaba ambao mwaka 1237 walikubaliwa na Papa kuwa shirika la kitawa.


title: Agnes wa Praha

text: Mwaka 1234 alianzisha monasteri ya Waklara iliyopokea masista watano waliotumwa na Klara wa Asizi mwenyewe: Agnes alihamia huko tarehe 11 Juni mwaka huohuo. Baadaye akawa abesi wake hadi kifo.


title: Agnes wa Praha

text: Agnes aliheshimiwa sana mara baada ya kufa: tarehe 28 Novemba 1874 Papa Pius IX alithibitisha heshima hiyo na jina alilopewa la mwenye heri. Tarehe 12 Novemba 1989 Papa Yohane Paulo II alimtangaza mtakatifu.MTAKATIFU KLARA WA ASIZI – Maandishi yake – tafsiri ya Ndugu Wafransisko Wakapuchini – ed. Benedictine Publications Ndanda Peramiho – Ndanda 1994 – ISBN 9976-63-414-5


title: Aleksi Falconieri

text: Aleksi Falconieri (Firenze, Italia, 1200 - Monte Senario, Italia 17 Februari 1310) alikuwa mmojawapo kati ya waanzilishi saba wa shirika la Watumishi wa Maria.


title: Aleksi Falconieri

text: Alitangazwa na Papa Klementi XI kuwa mwenye heri tarehe 1 Desemba 1717, halafu Papa Leo XIII alimtangaza mtakatifu pamoja na wenzake tarehe 15 Januari 1888.


title: Aleksi Falconieri

text: Sikukuu yao inaadhimishwa kila tarehe 17 Februari.


title: Watumishi wa Maria

text: Utawa wa Watumishi wa Maria, kwa Kilatini "Ordo Servorum Beatae Virginis Mariae" (kifupi O.S.M.), ni shirika la maisha ya wakfu aina ya ombaomba katika Kanisa Katoliki.


title: Watumishi wa Maria

text: Ulianzishwa mjini Firenze (Italia) mwaka 1233 hivi, na kundi la waamini maarufu kama waanzilishi saba watakatifu: Buonfiglio dei Monaldi (Bonfilius), Giovanni di Buonagiunta (Bonajuncta), Amadeus degli Amidei (Bartolomeus), Ricovero dei Lippi-Ugguccioni (Ugo), Benedetto dell'Antella (Manettus), Gherardino di Sostegno (Sostene), na Alessio de' Falconieri (Alexius), wa mwisho kufa (1310), ambaye ndiye maarufu zaidi.


title: Watumishi wa Maria

text: Katika lebo ya shirika "S" (Servi) inaendana na "M" (Maria). Taji linaundwa na maua saba, yanayowakilisha waanzilishi wake watakatifu.


title: Watumishi wa Maria

text: Watakatifu wengine wa shirika au wenye uhusiano nalo ni:


title: Augustino wa Canterbury

text:
Augustino wa Canterbury (kwa Kilatini "Augustinus Cantiacorum")
alizaliwa Roma, Italia, 13 Novemba 534 akafariki Canterbury, Uingereza, 26 Mei 604) alikuwa mmonaki kutoka Italia aliyetumwa na Papa Gregori I kama askofu mmisionari huko Uingereza mwaka 597.


title: Augustino wa Canterbury

text: Anaheshimiwa na Kanisa Katoliki, Waorthodoksi na Waanglikana kama mtakatifu "mtume wa Uingereza".


title: Augustino wa Canterbury

text: Sikukuu yake ni tarehe 26 Mei au 27 Mei.


title: Veronika Giuliani

text: Veronika Giuliani (Mercatello sul Metauro, Marche, Italia, 27 Desemba 1660 - Città di Castello, Umbria, Italia, 9 Julai 1727) alikuwa mmonaki wa urekebisho wa Wakapuchini wa Utawa wa Mt. Klara.


title: Veronika Giuliani

text: Anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu bikira. Ingawa aliheshimiwa hivyo mara baada ya kufa, kesi ya kumtangaza rasmi ilicheleweshwa na uchunguzi wa maandishi yake marefu.


title: Veronika Giuliani

text: Papa Pius VII alimtangaza mwenye heri mnamo Juni 1804, halafu Papa Gregori XVI alimtangaza mtakatifu tarehe 26 Mei 1839.


title: Veronika Giuliani

text: Maandishi yake mwenyewe yanasimulia alivyoanza kujaliwa karama za pekee akiwa na umri wa miaka 3 tu, alipokuwa anaitwa Orsola.


title: Veronika Giuliani

text: Alijiunga na Waklara Wakapuchini wa monasteri ya Città di Castello mwaka 1667 ambapo akawa abesi tangu mwaka 1716 hadi kifo chake.


title: Veronika Giuliani

text: Kwa namna ya pekee aliambatana na Yesu msulubiwa kadiri ya karama ya Fransisko wa Asizi.


title: Veronika Giuliani

text: Kanisa Katoliki linakubali ukweli wa madonda matakatifu aliyosema alikuwanayo tangu tarehe 5 Aprili 1697 hadi kifo chake.


title: Veronika Giuliani

text: Kwa agizo la padri aliyemuongoza kiroho, aliandika kirefu (kurasa 22,000 kwa mikono bila ya sahihisho lolote) kumbukumbu za maisha yake yote, ambazo zilitolewa baada ya kifo chake kwa jina "Il Tesoro Nascosto" (ni magombo 36).


title: Veronika Giuliani

text: Kutokana na shajara hiyo, Veronika Giuliani anahesabiwa kati ya Wakristo wanasala waliojaliwa mang'amuzi ya juu zaidi.


title: Urika wa maaskofu

text: Urika wa maaskofu ni msamiati wa teolojia ambao unatokeza imani ya Kanisa katika umoja wa sakramenti ya daraja takatifu katika ngazi yake ya juu kuhusu utekelezaji wa kazi tatu ambazo Yesu aliwaachia Mitume wake na waandamizi wao kwa njia yao.


title: Urika wa maaskofu

text: Maaskofu wote wanaunda kundi hilo kutokana na sakramenti waliyopokea, hata wasipoongoza jimbo lolote.


title: Urika wa maaskofu

text: Katika utekelezaji wake, Kanisa Katoliki linadai daima uwepo wa mkuu wa kundi la maaskofu, yaani askofu wa Roma akiwa mwandamizi wa mtume Petro ("collegialitas cum et sub Petro").


title: Urika wa maaskofu

text: Fundisho hilo, lililosisitizwa na Mtaguso wa pili wa Vatikano, linatekelezwa hasa maaskofu wanapokutana katika Mtaguso mkuu, lakini pia katika Sinodi ya maaskofu na miundo mingine ya ushirikiano.


title: Urika wa maaskofu

text: Yanayohusu urika wa maaskofu katika Mkusanyo wa Sheria za Kanisa la Kilatini wa mwaka 1983 yanapatikana katika kitabu II, sehemu II, kanuni 336-341.


title: Mlolongo wa Kitume

text: Mlolongo wa Kitume (kwa Kiebrania האפיפיור הירושה, kwa Kigiriki Αποστολική διαδοχή) ni jambo linalodaiwa na imani ya baadhi ya madhehebu ya Ukristo, ya kwamba ni lazima viongozi wa Kanisa washiriki mamlaka ya Mitume wa Yesu katika mlolongo usiokatika wa kuwekewa mikono na maaskofu katika kuwapatia daraja takatifu.


title: Mlolongo wa Kitume

text: Imani hiyo inatiwa maanani hasa na Kanisa Katoliki, Waorthodoksi, Waorthodoksi wa Mashariki, lakini pia Waanglikana na wengineo.


title: Mlolongo wa Kitume

text: Kwao, maaskofu wa leo ni waandamizi wa wale wa jana na juzi hata kurudia kwa wale waliowekewa mikono na mitume wenyewe katika karne ya 1.


title: Mlolongo wa Kitume

text: Mlolongo huo unahakikisha uhalali wa mamlaka yao katika kufundisha, kutakasa na kuongoza.


title: Mlolongo wa Kitume

text: Kwa madhehebu mbalimbali ya Uprotestanti, suala la mikono si la lazima, kwani kwao ni muhimu zaidi kuendeleza mafundisho ya mitume.


title: Elizabeti wa Hungaria

text: Elisabeth wa Hungaria (kwa Kijerumani Heilige Elisabeth von Thüringen, kwa Kihungaria Árpád-házi Szent Erzsébet), alizaliwa Pressburg, Hungaria (leo Bratislava, Slovakia) tarehe 7 Julai 1207, akafariki tarehe 17 Novemba 1231) alikuwa malkia mdogo wa Thuringia kutoka Ufalme wa Hungaria. Anaheshimiwa na Kanisa Katoliki, Walutheri na Waanglikana kama mtakatifu.


title: Elizabeti wa Hungaria

text: Alikuwa binti wa Andrea II wa Hungaria na Getrude wa Merania. Kadiri ya mapokeo mengine, Elizabeth alizaliwa katika ngome ya Sárospatak, Hungaria, tarehe 7 Julai 1207, lakini wengine wanasema alizaliwa Pressburg, alipoishi hadi umri wa miaka 4, alipopelekwa kwenye ikulu ya Thuringia (Ujerumani wa kati), ajiandae kuolewa na mtoto wa mfalme mdogo wa huko ili kuimarisha agano kati ya nchi hizo mbili.


title: Elizabeti wa Hungaria

text: Elizabeti aliolewa na Ludwig IV wa Thuringia akiwa na umri wa miaka 14, akazaa watoto watatu, akabaki mjane alipokuwa na miaka 20. Hapo aliwagawia mafukara mali yake, akajenga hospitali, akawa kielelezo cha matendo ya huruma hadi kifo chake alipokuwa na miaka 24 tu.


title: Elizabeti wa Hungaria

text: Mwaka 1223 Wafransisko walifika nchini wakamuathiri Elisabeth, lakini Ludwig hakuchukizwa na juhudi za mke wake. Ndoa yao iliendelea vizuri hadi mwisho.


title: Elizabeti wa Hungaria

text: Wakati huo padri Konrad wa Marburg alipata kuwa muungamishi wake.


title: Elizabeti wa Hungaria

text: Mwanzo wa mwaka 1226, mafuriko, njaa na maradhi vilipoathiri Thuringia, Ludwig, alikwenda Cremona (Italia) kwa kikao cha bunge la Dola takatifu la Kijerumani kama mwakilishi wa Kaizari Frederick II. Elizabeti alishika uongozi wa nchi akisaidia kwa ukarimu wote wenye shida. Alijenga pia hospitali chini ya ikulu akahudumia mwenyewe waliopokewa huko.


title: Elizabeti wa Hungaria

text: Maisha ya Elizabeti yalibadilika kabisa tarehe 11 Septemba 1227 kutokana na kifo cha Ludwig, akiwa safarini Otranto, kwenda kujiunga na Vita vya msalaba. Alipopata habari, Elizabeti alisema, "Amekufa. Amekufa. Kwangu ni kama kwamba ulimwengu wote umekufa."


title: Elizabeti wa Hungaria

text: Hapo shemeji yake. Heinrich Raspe wa Thuringia alishika uongozi kwa niaba ya mtoto wa kwanza wa Elizabeti, Hermann II wa Thuringia (1222–1241).


title: Elizabeti wa Hungaria

text: Baada ya mabishano makali kuhusu mahari aliyojiletea, ambayo Konrad wa Marburg aliteuliwa na Papa Gregori IX amtetee, Elizabeti aliacha ikulu ya Wartburg akahamia Marburg huko Hesse, alipojenga hospitali nyingine na kuhudumia maskini.


title: Elizabeti wa Hungaria

text: Kisha kufiwa mumewe, Elizabeti alimwekwea Konrad nadhiri kuu kama za kitawa, akaishi kijumuia na wanawake wachache kama jumuia ya Utawa wa Tatu wa Fransisko wa Asizi.


title: Elizabeti wa Hungaria

text: Konrad alimtendea kwa ukali sana, akimlazimisha kuachana na watoto wake.


title: Elizabeti wa Hungaria

text: Ingawa ndugu yake, askofu Ekbert wa Bamberg, alitaka kumlazimisha aolewe tena, Elizabeti alikataa katakata.


title: Elizabeti wa Hungaria

text:
Bwana, ukitaka kuwa pamoja nami,
mimi nataka kuwa pamoja nawe,
nisitake kutengana nawe kamwe.


title: Elizabeti wa Hungaria

text: Mapema baada ya kifo chake, miujiza iliripotiwa kutokea kaburini pake. Kwa pendekezo la Konrad, na agizo la Papa, kesi ilianza kati ya walioponywa kiajabu kati ya Agosti 1232 na Januari 1235.


title: Elizabeti wa Hungaria

text: Matokeo ya uchunguzi huo yaliambatanishwa na kitabu kifupi kuhusu maisha yake, na shuhuda za wenzake ("Libellus de dictis quatuor ancillarum s. Elisabeth confectus").


title: Elizabeti wa Hungaria

text: Basi, Elizabeti alionekana kustahili atangazwe haraka na Papa Gregori IX kuwa mtakatifu 27 Mai 1235 huko Perugia.


title: Elizabeti wa Hungaria

text: Baadaye vitabu vingi viliandikwa juu yake, maarufu kati ya hivyo ni kile cha Dietrich wa Apolda, "Vita S. Elisabeth", kilichoandikwa kati ya 1289 na 1297.


title: Elizabeti wa Hungaria

text: Patakatifu pa Elizabeti pakawa mahali pa hija hasa katika karne ya 15.


title: Utawa wa Tatu

text: Utawa wa Tatu ni muundo wa Wakristo wa madhehebu mbalimbali wanaotaka kuishi kitawa bila ya kujiunga moja kwa moja na shirika fulani, lakini wakifuata karama yake, kama unavyoeleza kwa Wakatoliki Mkusanyo wa Sheria za Kanisa la Kilatini, kanuni 303.


title: Utawa wa Tatu

text: Utawa mkubwa zaidi ni ule wa Wafransisko, ambao unaitwa Utawa wa Tatu wa Mt. Fransisko na kugawanyika kati ya wale wanaoishi katika mazingira ya kawaida (Wasekulari) na wale walioanzisha mashirika yenye nadhiri (Waregulari).


title: Utawa wa Tatu

text: Tangu mwanzo Kanisa liliona kufanya dhambi na toba si jambo la binafsi tu, bali linaathiri wengine pia. Ndiyo sababu liliwadai waamini malipizi ili kuwapa msamaha wa Mungu, na waliopaswa kuyafanya waliandikishwa katika orodha rasmi ya Watubu (Ordo Poenitentium). Kitubio cha siri kiliposhika nafasi ya utaratibu huo, wengi walijiamulia kufanya malipizi ya hadhara hata kwa dhambi za wengine wakajulikana kama Watubu. Toba ni neno la msingi katika historia ya Kanisa. Maana yake asili ni kujitoa kabisa kwa Mungu na kuishi kadiri ya Injili, lakini Wakristo wa karne za kati waliona inadai sana huzuni na fidia kwa dhambi za binafsi na za ulimwengu. Mtubu, akiwa peke yake au pamoja na wengine, alitarajiwa kuacha kazi zilizotazamwa ni kinyume cha Injili (k.mf. biashara na uaskari), kujitenga na jamii ili kufungamana zaidi na Mungu kwa maisha ya sala na tafakuri, kuhiji, kufunga, kujinyima, kutoa sadaka na kujitesa kwa wokovu wake na wa wote. Wengi kati yao walikuwa wanawake, hasa wa koo bora, kama mama wa Klara wa Asizi.


title: Utawa wa Tatu

text: Tapo la toba liliwahusu walei, ambao baadhi yao wakawa baadaye watawa na hata makleri, tunavyoona kati ya Wahumiliati waliostawi kidogo tu kabla ya Fransisko wa Asizi. Wakati huo walei walihesabiwa kama ngazi ya chini (ya tatu) baada ya makleri na watawa. Uenezi wa Watubu ukasababisha wapewe na sheria hadhi ya pekee, kwa kuwahesabu kama kundi maalumu kati ya walei na watawa, na kuwapa haki na fadhili kadhaa za watawa. Watubu walikuwa walei, lakini wa pekee kutokana na azimio lao (propositum) lililowadai zaidi katika mengi. Kwanza walikuwa wanashika usafi kamili, lakini kuanzia karne XII baadhi yao wenye ndoa waliahidi tu kujinyima ndoa ya pili (wakifiwa) na hata tendo la ndoa siku za kufunga chakula na za kupokea sakramenti.


title: Utawa wa Tatu

text: Mambo ya namna hiyo yanasomwa katika maisha ya Fransisko, kwa jinsi alivyoathiriwa na roho hiyo. Ndiyo sababu alipozungumzia maisha yake mapya alitumia neno “toba”, na jina asili la kundi lake lilikuwa “Watubu wa Asizi”. Baadaye ukubwa wa karama yake ulimfanya ajitokeze kama kiongozi wa tapo hilo, kwa kuwa namna yake ya kuelewa Injili iliathiri Watubu wengi walioanza kumfuata. Thoma wa Celano aliandika (1229) kwamba, “kwa uvuvio wa Mungu, watu wengi, maarufu kwa wadogo, makleri kwa walei, walimkaribia mtakatifu Fransisko wakijitolea kuishi chini ya uongozi wake na ualimu wake. Hao wote aliwashirikisha maji tele ya neema za mbinguni ambayo yalibubujika toka rohoni mwake na kustawisha maua ya maadili katika shamba la mioyo yao. Wanaume kwa wanawake walifuata mifano yake, kanuni yake na mafundisho yake; hivyo tunapaswa kumtangaza kwa haki mtendaji asiye na kifani wa hali mpya ya Kanisa na wa ushindi wa majeshi matatu ya wateule. Aliwapa wote mwongozo wa maisha na kadiri ya hali ya kila mmoja alielekeza kwa unyofu njia ya wokovu”. Hayo yalianza kutokea muda mfupi baada ya kukubaliwa na Papa Inosenti III (1198-1216), alipohubiri huko na huko (1211).


title: Utawa wa Tatu

text:
Kesi ya pekee ni ile ya kijiji cha Greccio, aliposhangaa kuona kilivyojaa Watubu wengi kuliko wale wa miji mikubwa. “Mara nyingi, ndugu walipoimba Masifu ya Jioni, kama walivyofanya sehemu nyingine nyingi, watu wa kijiji hicho, wakubwa kwa wadogo, walitoka nje ya nyumba zao na kusimama barabarani na kuwaitikia ndugu kwa sauti kubwa, Asifiwe Bwana Mungu wetu!” (Simulizi la Perugia).
Tangu zamani baadhi ya walei walikusanyika kuishi kando ya monasteri ili kufaidika nazo kiroho na kiuchumi. Baadhi yao waliweza kujifunga kwa namna mbalimbali waishi kwa useja, au kwa uadilifu, au kwa utiifu au kwa kufuata kanuni maalumu. Ikawa vilevile kwa Wakanoni, aina mpya za watawa. Mageuzi ya jamii yalipozidi kuvuta watu mijini ili wafanye kazi tofauti na kilimo, walei wengi waliona Mashirika ya Ombaomba yanalingana zaidi na mahitaji yao ya kiroho, wakayafuata kama Watubu. Bila ya kuacha kazi zao mpya wala ndoa wakaanza kuvaa nguo ya kitawa ya shirika husika (walau joho), nyeusi kwa Wadominiko, ya kijivu kwa Wafransisko. Hata kabla Fransisko hajafa, walikuwepo Watubu, hasa wanawake, walioamua kuishi pamoja ili kushika vizuri zaidi azimio lao; k.mf. mwaka 1213 kulikuwa na jumuia ya kike huko Padua.


title: Utawa wa Tatu

text: Fransisko, akiwajibika kwa watu hao, aliwaandikia aina ya kanuni katika Barua kwa Waamini (1215), alimojumlisha mahubiri yake kwa waliotamani kushika toba nyumbani kwao. Katika toleo la pili la barua hiyo (1221) akaongeza mawaidha na miongozo akitanguliza dibaji iliyo nzito kiteolojia na kiroho.


title: Utawa wa Tatu

text: Chini ya Inosenti III, na zaidi chini ya Papa Honori III (1216-1227), hasa kwa juhudi za Kardinali Ugolino, Kanisa lilikusudia kulipa tapo la toba umoja na muundo fulani, pamoja na kulikinga dhidi ya uzushi. Hivyo lilitunga kanuni maalumu (1221) kwa kuchota mengi katika Azimio la Wahumiliati lililokubaliwa mwaka 1201. Kanuni hiyo mpya iliitwa Kumbukumbu ya Azimio (Memoriale Propositi) ikarekebishwa 1228. Hiyo ni sheria hasa yenye namba 39. Ya kwanza inahusu uduni wa mavazi; halafu kuna katazo la kuhudhuria karamu, tamasha na michezo; agizo la kufunga chakula mara moja au mbili kwa wiki; la kusali Masifu kama makleri au Baba Yetu kadhaa; la kupokea ekaristi kwenye Noeli, Pasaka na Pentekoste; la kulipa zaka; la kutotumia silaha na kutokula kiapo kwa kawaida; la kufanya familia nzima iishi Kikristo; la kukutana mara moja kwa mwezi kwa Misa, mafundisho na mchango kwa ndugu na wengineo wenye shida; la mtumishi kutembelea ndugu wagonjwa kila wiki; la kushiriki mazishi ya ndugu na kuwaombea; la kuandika wasia mapema ili kuzuia ugomvi; la kupatana kidugu; la kuungama kila mwezi. Kati ya masharti ya kumpokea ndugu mpya, lipo la kutokuwa na madeni, uadui na uzushi; pia mwanamke awe na ruhusa ya mume. Baada ya mwaka wa jaribio, anayefaa aweke ahadi kwa maisha yote asiweze kuacha jamaa tena isipokuwa kwa kuingia shirikani. Pia kuna taratibu za kusamehe na za kufukuza ndugu. Hatimaye kuna maelezo ya kuwa kuvunja kanuni si dhambi, ingawa kunastahili adhabu. Kwa jumla hakuna mambo ya pekee ya Kifransisko.


title: Michoro ya Kondoa

text: Michoro ya Kondoa ni kundi la michoro ya miambani katika wilaya ya Kondoa, mkoa wa Dodoma nchini Tanzania.


title: Michoro ya Kondoa

text: Mapango au nusumapango haya zaidi ya 150 yanapatikana mfululizo kwenye vilima vinavyotazama mtelemko wa Bonde la Ufa la Afrika ya Mashariki. Mfululizo huo una urefu wa kilometa 9 na uko kama kilometa 20 kaskazini kwa Kondoa.


title: Michoro ya Kondoa

text: Michoro hii inaonyesha picha za watu, wanyama na uwindaji. Hii inatazamwa kutoa ushuhuda wa namna ya maisha ya wachoraji waliokuwa wawindaji hasa.


title: Michoro ya Kondoa

text: Hakuna mapatano kama michoro hii ilikuwa sehemu ya ibada za kuomba mafanikio katika uwindaji au labda ilikuwa namna ya kusimulia habari za maisha haya au labda tu sanaa ya awali bila ya makusudi.


title: Michoro ya Kondoa

text: Aina nyingine za michoro zinaonyesha tu milia, duara au alama za kimsingi.


title: Michoro ya Kondoa

text: Wataalamu wengine huamini ya kwamba picha hizi zilichorwa tangu miaka 1500 iliyopita na jamii za wawindaji waliokalia eneo hili, lakini wengine husema inaewezekana ni za zamani zaidi, labda hata miaka 10,000.


title: Michoro ya Kondoa

text: Michoro inafanana na michoro kwenye mwamba inayopatikana katika Afrika ya Kusini na katika milima ya Sahara.


title: Michoro ya Kondoa

text: Kuna dalili ya kwamba sehemu ilichorwa na mababu wa Wasandawe na Wahadzabe wa leo, ambao walihifadhi desturi ya kuchora mwambani hadi miaka ya karibuni na walikuwa wawindaji hadi juzijuzi.


title: Michoro ya Kondoa

text: Mwaka 2006 eneo hilo liliingizwa katika orodha ya Urithi wa dunia.


title: Michoro ya Kondoa

text: Mahali pazuri pa kuangalia michoro kadhaa kwa urahisi ni kijiji cha Kolo kilichopo kwenye barabara kuu kati ya Babati na Kondoa. Kutoka hapo si mbali hadi sehemu kadhaa penye michoro. Wageni wakatakiwa kujiandikisha kwenye kituo cha hifadhi ya mambo ya kale katika kijiji.


title: Bweha Mwekundu

text: Bweha mwekundu (pia mbweha mwekundu, "Vulpes vulpes") ni mnyama mdogo kiasi wa familia Canidae.


title: Cosmas Desmond

text: Cosmas Desmond (19 Novemba 1935 - 31 Machi 2012) alikuwa mtawa Mfransisko, mwanaharakati na mwandishi wa Afrika Kusini aliyetokea Uingereza.


title: Cosmas Desmond

text: Kwa vile aliandika dhidi ya ubaguzi wa rangi kuchapisha na kusoma vitabu vyake nchini Afrika Kusini kulipigwa marufuku.


title: Cosmas Desmond

text: Baada ya mabadiliko ya kisiasa mwaka wa 1990 Desmond akawa mwandishi mashuhuri tena. Akakaa Afrika Kusini hadi kufariki kwake.


title: Herbert Dhlomo

text: Herbert Isaac Ernest Dhlomo (1903 - 1956) alikuwa mwandishi wa Afrika Kusini. Aliandika aina nyingi kama mashairi, hadithi na tamthiliya, hasa katika lugha ya Kiingereza. Tena alikuwa mwandishi wa habari kwa gazeti "Bantu World" mjini Johannesburg na gazeti "Ilanga laseNatali" mjini Durban. Shairi lake refu "Valley of a Thousand Hills" ("Bonde la Vilima Elfu") ni mashuhuri hasa.


title: Kimani wa Mbogo

text: Kimani wa Mbogo ni mtunzi wa mashairi nchini Kenya. Amechangia kuenezwa na kukuzwa kwa lugha ya Kiswahili katika janibu zote nchini Kenya na mataifa mengine kunakozungumzwa lugha hiyo.


title: Kimani wa Mbogo

text: Kimani wa Mbogo alizaliwa Kijijini Mbichi, katika wilaya ya Gatundu (wilaya ya Kiambu nyakati hizo), nchini Kenya, Kuliko sasa jimbo la Kiambu.


title: Kimani wa Mbogo

text: Alihudhuria shule ya msingi ya Gatei (1992-1999) na baadaye shule ya upili ya Mbichi (2000-2003), Gatundu Kaskazini, Kenya. Huko Mbichi ndiko kilichipuka kipawa chake cha utunzi na uandishi. Mara kwa mara alitunga mistari ambayo baadaye ingemwabirisha chombo cha utunzi na hatimaye kuwa malenga. Alijibidiisha kutunga na kutuma mashairi kwenye vyombo vya habari. Hata hivyo, mashairi yake hayakuchapishwa na hakuvunjika moyo kwa jambo hilo.


title: Kimani wa Mbogo

text: Utunzi wake ulikumbwa na matatizo si haba yakiwemo kukua kwenye mazingira ya watu wasioufahamu wala kuuthamini ufasaha wa Kiswahili na utunzi wa mashairi.


title: Kimani wa Mbogo

text: Alijiunga na vyuo vya uhasibu CEDAT mjini Thika (2004) na German Training Institute, Nakuru (2009) kwa somo la uhasibu.


title: Kimani wa Mbogo

text: Kimani alifunza Kiswahili na Kiingereza katika shule mbalimbali zikiwemo Vineyard Joy Academy (2005) na Gatei Joyland Academy (2006-2008) alikokuwa naibu wa mwalimu mkuu. Baadaye aliajiriwa na shirika moja lisilo la kiserikali na kufanya kazi mjini Nakuru (Oktoba 2008 - Julai 2010), mjini Kisii (Agosti 2010 - Juni 2011), Gatundu (Julai 2011- Februari 2012) na Thika (Machi 2012)


title: Kimani wa Mbogo

text: Aliomba dua tungo zake zichapiswe kutwa moja kwenye majarida, magazeti, vitabu na redioni, jambo ambalo limetimia kwa sasa licha ya kujaribu jambo hili kwa muda mrefu tangu alipokuwa mwanafunzi shuleni Mbichi. Kwa sasa amechangia kwenye redio (zikiwemo QFM, KBC na Sauti ya Amerika) , majarida na magazeti mbalimbali(ikiwema Taifa Leo)kwa utunzi na uandishi wake.


title: Ndoero

text: Ndoero ni ndege wa jenasi "Dromas", jenasi pekee ya familia Dromadidae. Spishi hii inafanana na kiluwiluwi mwenye miguu mirefu lakini ina domo refu na nene. Rangi zake ni nyeupe na nyeusi. Hula kaa, kombe na makoa ya bahari. Ndege hawa hupenda kuzaa katika makoloni ya ndege wengi, hadi 1500. Huchimba mashimo ndani ya kando za mchanga. Jike hulitaga yai moja jeupe tu, pengine mayai mawili. Tofauti na viluwiluwi kinda la ndoero hatembei sasa hivi akitoka yai.


title: Ndoero

text: Nasaba za ndoero hazielei. Wataalamu wengine hufikiri kwamba spishi hii ina mnasaba na chekehukwa au bwabwaja, wengine hufikiri kwamba ina mnasaba zaidi na alka na shakwe.


title: Rolfes Dhlomo

text: Rolfes Robert Reginald Dhlomo (1906 - 1971) alikuwa mwandishi wa Afrika Kusini. Pamoja na kaka yake Herbert Dhlomo, alifanya kazi kama mhariri kwa gazeti "Bantu World" na gazeti "Ilanga laseNatali". Hasa aliandika riwaya kwa lugha ya Kizulu. Pia aliandika hadithi kwa gazeti "The Sjambok".


title: Felista Mtakatifu

text: Felista (kutoka Kilatini "Felicitas" - " Heri ") ni mmoja wa mashahidi wa imani ya Kikristo waliouawa tarehe 7 Machi 203 mjini Karthago wakati wa dhuluma dhidi ya Wakristo chini ya serikali ya Kaisari Septimius Severus (193-211).


title: Felista Mtakatifu

text: Anaheshimiwa kati ya watakatifu wafiadini wanaojulikana zaidi kama mashahidi Wakristo wa Afrika ya Kaskazini.


title: Felista Mtakatifu

text: Mama huyo kijana anakumbukwa pamoja na rafiki yake mtakatifu Perpetua na wengine 4 wanaume.


title: Felista Mtakatifu

text: Felista alikuwa kati ya watumwa wa familia ya Perpetua sawa na Revocatus. Pamoja nao na Saturninus alikuwa mmoja wa wanafunzi wa imani ya kikristo mjini Karthago waliojiandaa kubatizwa. Kundi lote likakamatwa pamoja na kutupwa jela. Jinsi ilivyokuwa kawaida walipewa nafasi ya kuachana na Ukristo lakini wote walisimama imara wakabatiwza gerezani.


title: Felista Mtakatifu

text: Walihukumiwa adhabu ya kifo katika uwanja wa michezo mbele ya watu wengi. Hukumu ilitekelezwa kwa njia ya wanyamapori.


title: Felista Mtakatifu

text: "Matendo ya Perpetua na Felista" ni maandishi ya pekee kwa sababu kuna kumbukumbu ambazo zinasimulia habari zake gerezani na wataalamu huamini ya kwamba zimeandikwa na Perpetua mwenyewe (sura III-X). Kama hii ni kweli, ni maandiko ya kale kabisa ya mwanamke Mkristo katika historia iliyotunzwa.


title: Matendo ya Perpetua na Felista

text: "Matendo ya Perpetua na Felista" (kwa Kilatini: "Acta Perpetuae et Felicitatis") ni maandishi ya pekee kwa sababu yanatunza kumbukumbu ambazo zinasimulia habari za wafiadini hao wa Ukristo gerezani na wataalamu huamini ya kwamba zimeandikwa na Perpetua Mtakatifu mwenyewe (sura III-X). Kama hii ni kweli, ni maandiko ya kale kabisa ya mwanamke Mkristo katika historia iliyotunzwa.


title: Matendo ya Perpetua na Felista

text: Kitabu kiliandikwa muda mfupi tu baada ya akina mama hao vijana kuuawa tarehe 7 Machi 203 mjini Karthago wakati wa dhuluma dhidi ya Wakristo chini ya serikali ya Kaisari Septimius Severus (193-211).


title: Matendo ya Perpetua na Felista

text: Pamoja na wanaume 4 walihukumiwa adhabu ya kifo katika uwanja wa michezo mbele ya watu wengi. Hukumu ilitekelezwa kwa njia ya wanyamapori.


title: Matendo ya Perpetua na Felista

text: Jinsi maandishi hayo yalivyoheshimika inadhihirika katika maonyo ya Agostino wa Hippo (karne mbili baadaye) ya kwamba yasiheshimiwe sawa na Biblia.


title: Matendo ya Perpetua na Felista

text: Pamoja na hayo, mvuto wa habari hizo haujaisha hata leo.


title: Saturus

text: Saturus ni mmoja wa mashahidi wa imani ya Kikristo waliouawa tarehe 7 Machi 203 mjini Karthago wakati wa dhuluma dhidi ya Wakristo chini ya serikali ya Kaisari Septimius Severus (193-211).


title: Saturus

text: Anaheshimiwa kati ya watakatifu wafiadini pamoja na watakatifu Perpetua na Felista wanaojulikana zaidi kama mashahidi Wakristo wa Afrika ya Kaskazini.


title: Saturus

text: Pamoja na akina mama hao vijana na wanaume wengine 3 walikamatwa pamoja na kutupwa jela. Jinsi ilivyokuwa kawaida walipewa nafasi ya kuachana na Ukristo lakini wote walisimama imara wakabatiwza gerezani.


title: Saturus


title: Saturninus

text: Saturninus ni mmoja wa mashahidi wa imani ya Kikristo waliouawa tarehe 7 Machi 203 mjini Karthago wakati wa dhuluma dhidi ya Wakristo chini ya serikali ya Kaisari Septimius Severus (193-211).


title: Saturninus


title: Saturninus


title: Saturninus


title: Sekondinus

text: Sekondinus ni mmoja wa mashahidi wa imani ya Kikristo waliouawa tarehe 7 Machi 203 mjini Karthago wakati wa dhuluma dhidi ya Wakristo chini ya serikali ya Kaisari Septimius Severus (193-211).


title: Sekondinus


title: Sekondinus


title: Sekondinus


title: Elisabeth Eybers

text: Elisabeth Eybers (16 Februari 1915 - 1 Desemba 2007) alikuwa mwandishi wa Afrika Kusini. Hasa aliandika mashairi kwa lugha ya Kiafrikaans. Tangu mwaka wa 1961 alikaa nchini Uholanzi.


title: Kamwangi

text: Kamwangi ni eneo la makazi Kenya Mkoa wa kati. Ni mji mdogo katika barabara ya Thika - Naivasha. Inapatikana magharibi ya mji wa Thika. Vilevile, kuna barabara inayounganisha mji huu na ule wa Gatundu kupitia Kang'oo.


title: Kamwangi

text: Shughuli kuu inayofanyika hapa ni biashara. Kuna soko kubwa la Jumanne na Ijumaa kila wiki. Maduka makubwa pia yanawavuta wateja kutoka kwa vijiji vilivyoko karibu. Mji huu unakosa mashirika ya kifedha isipokuwa Tai Sacco iliyoko katika barabara Gatundu. Kuna vituo viwili vya mafuta.


title: Kamwangi

text: Mji huu una ofiso za Eneo-bunge la Gatundu Kaskazini na tarafa ya Kamwangi. Ofisi za Dioo zapatikana yapata kilomita mbili kutoka mjini ku. Kwa sasa mji huu uko katika eneo-bungeCurrently la Gatundu Kaskazini linalowakilishwa na Mhe. Clement Kung'u Waibara, aliyeng'atua Patrick Kariuki Muiruri katika uchaguzi mkuu wa 2007.


title: Kamwangi

text:
Mji huu unapatikana kwenye barabara ya Thika - Naivasha, kwa hivyo unaunganishwa na mji mingine kwa kutumia matatu (daladala). Bodaboda (pikipiki) ziko kwa wingi kuwaabirisha watu hadi vijijini. Vilevile kuna posta inayoitwa. Kanjuku, ingawa Kanjuku ni mji mwingine mdogo karibu na Kamwangi.
Watu wengi Kamwangi ni Wakikuyu. Pia hakukosi wawili watatu kutoka makabila mengine. Wengi pia ni Wakristo. Makanisa yalioko ni kama Katoliki, Restoration, CLFF, nk. Wengi wakazi katika mji huu ni wapangaji.


title: Kamwangi

text:
Hakuna hospistali ya umma isipokuwa kliniki za kibinafsi. Wenyeji huenda hospitali ya Gatundu, Igegania au Gakoe.
Shule za kibinafsi pia zinapatikana kama Wise Shepherd na Good Luck.


title: Shingo

text: Shingo ni sehemu ya mwili wa mnyama au binadamu inayounganisha kichwa na kifua.


title: Kifua

text: Kifua (pia: Kidari, Kigiriki: θώραξ, Kirumi: thorax) ni sehemu ya mwili inayounganisha shingo na fumbatio.


title: Fumbatio

text: Fumbatio (pia: tumbo au kiwambotao) ni sehemu ya mwili inayounganisha kifua na fupanyonga.


title: Utumbo

text: Utumbo (pia matumbo) ni ogani ya mwili inayounganisha tumbo na mkundu. Ni sehemu ya mfumo wa mmeng'enyo wa chakula.


title: Nyonga

text: Nyonga ni sehemu ya mwili kati ya kiuno na paja.


title: Muundi

text: Muundi ni mfupa wa mguu pia unayoitwa kwa Kilatini tibia.


title: Kichwa

text: Kichwa ni sehemu ya mwili ambayo kwa mwandadamu na vetebrata huwa na ubongo, macho, masikio, pua na kinywa ambazo hutumiwa kwa kuona, kusikia, kunusa, na kuonja.


title: Kichwa

text: Kichwa ni sehemu iliyo tofauti na kiwiliwili. Maumbile ya kichwa yametokea kwa njia ya mageuko ya uhai. Katika mchakato huu milango ya fahamu, mdomo na kitovu cha neva zilianza kukaa pamoja kwenye sehemu ya mbele ya viumbe. Kwa vertebrata mkusanyo huu umepata kinga cha mifupa ya fuvu kinachviringisha mkusanyiko wa neva ulioendelea kuwa ubongo.


title: Kichwa

text: Kwa binadamu kichwa huwa kimefunikwa na nywele.


title: Kichwa

text: Evolution of the human head


title: Chuchu

text: Chuchu ni kichirizi kinachounganisha kwa viwele. Mamalia wa kike (wakiwemo wanawake) hutumia chuchu kwa ajili ya kunyonyesha watoto wadogo.


title: Chuchu

text: Ziwa la mamalia wa kike na wa kiume limetengenezwa kwa muundo mmoja. Uzalishaji wa maziwa kwa ajili ya kunyonyesha unadhibitiwa na homoni. Hii ina manaa kwamba wanaume hawawezi kutumia matiti kuzalisha maziwa (isipokuwa ikiwa wana matatizo na homoni zao).


title: Titi

text: Matiti au maziwa ni sehemu za kifua zilizotutumka zenye machuchu. Baada ya kuzaa hujaa na maziwa (kiowevu) na hutumika ili kunyonyesha mtoto mchanga.


title: Kiuno

text: Kiuno ni sehemu ya mwili kati ya fumbatio na manyonga. Hivyo inapatikana upande wa nyuma wa mwili, chini ya mgongo.


title: Kiuno

text: Maumivu ya kiuno ni tatizo la kawaida na lenye gharama.


title: Kitovu

text: Kitovu (kwa Kilatini: ) ni kovu lililopo katikati ya fumbatio baada ya uzi wa mshipa unaounganisha mimba na mama tumboni kukatwa na kukauka.


title: Kitovu

text: Kutokana na maana hiyo asili, neno kitovu linatumika kwa jambo lolote ambalo ni chimbuko la kitu.


title: Kigasha

text: Kigasha ni sehemu ya chini ya mkono kati ya kisugudi na kiganja.


title: Goti

text: Goti ni sehemu ya mguu inayounganisha paja na muundi.


title: Paja

text: Paja ni sehemu wa mguu inayounganisha nyonga na goti.


title: Mguu

text: Mguu ni sehemu ya mwili chini ya kiwiliwili.


title: Mguu

text: Binadamu huwa na miguu miwili na anaitumia kwa kutembea amesimama wima. Wanyama wengi wana miguu minne na kuitumia yote pamoja kwa kutembea.


title: Mguu

text: Mguu ni moja ya sehemu zenye umuhimu mkubwa katika jamii.


title: Mguu

text: Kati ya shida zilizo za kawaida kwa miguu ya binadamu ni kama kuibuka vidonda vya fungi, gout, maumivu kwa kuvalia viatu vinavyobana, kuubuka ngozi na miguu kuwa kombo hasa unapopata ajali.


title: Mguu

text: Shida hizo zafaa ziangaliwe kadiri zinapochipuka. Inafaa pia uvalie viatu visivyobana na kama miguu inakwenda kombo uvalie arch braces.


title: Kinena

text: Kinena ni sehemu ya mwili inayounganisha mapaja na fumbatio.


title: Werner von Siemens

text: Ernst Werner Siemens, tangu 1888 von Siemens, (* 13. Desemba 1816 kwenye kijiji cha Lenthe karibu na Hannover, Ujerumani; † 6 Desemba 1892 Berlin) alikuwa mvumbuzi Mjerumani, muhandisi na mwenye kampuni ya viwanda. Anajulikana kama mwanzilishaji muhimu wa teknolojia ya vifaa vya umeme.


title: Werner von Siemens

text: Kampuni ya Siemens iliyoanzishwa naye bado ni moja ya makampuni makubwa ya Ujerumani na kwenye soko la kimataifa. Jina lake latumiwa kwa kipimo cha SI pitisho la umeme.


title: Werner von Siemens

text: Alikuwa mtoto wa 4 wa mkulima mkubwa. Hakumaliza shule lakini alipata mafunzo ya kisayansi kwenye chuo cha jeshi la Prussia alipopanda ngazi hadi kuwa luteni. Baada ya kumaliza miaka 14 jeshini alijaribu kujipatia riziki yake kwa kubuni au kuboresha vifaa mbalimbali. Alifaulu mara ya kwanza kiuchumi alipobuni teknolojia mpya ya kupakia vijiko kwa dhahabu au fedha kwa njia ya umeme galvania.


title: Werner von Siemens

text: Kati ya uvumbuzi zake za kwanza ilikuwa modeli mpya ya telegrafi iliyokuwa bora kuliko zile zilizotangulia. Kwa teknolojia hii alifaulu kupata mikataba mbalimbali ya kujenga simu za telegrafi katika nchi nyingi kama Ujerumani na Urusi. Kazi kubwa ya telegrafi ilikuwa simu kutola London hadi Kalkota (Uhindi) yenye urefu wa kilomita 11,000..


title: Werner von Siemens

text: Aliendelea kubuni au kuboresha vifaa vingi akajenga injinireli ya umeme ya kwanza, mfumo wa kwanza wa taa za umeme wa kuangaza barabara (mjini Berlin), eleveta ya umeme ya kwanza na tramu ya kwanza ya umeme.


title: Werner von Siemens

text: Kutokana na mafanikio yake alipewa cheo cha dokta wa heshima na 1888 Kaisari Wilhelm I wa Ujerumani alimpandisha katika cheo cha mkabaila tangu mwaka ule jina lake likawa "von" Siemens.


title: Bega

text: Bega la binadamu ni sehemu ya mwili ambapo mkono unaunganika na kiwiliwili. Ina mfupa wa kilimbili, mfupa wa bega na mtulinga (kwa Kilatini: humerus, scapula na clavicula) pamoja na misuli, mishipa na tendons zinazohusiana. Mchanganyiko kati ya mifupa ya bega hufanya viungo vya bega.


title: Bega

text: Maungio ya bega pia hujulikana kama maungio ya glenohumeral, ni kiungo kikuu cha bega, lakini kinaweza kuunganisha kwa pamoja na acromioclavicular. Katika anatomia ya binadamu, pamoja na bega inajumuisha sehemu ya mwili ambapo humerus inahusisha na scapula.


title: Bega

text: Ni mpira na tundu la pamoja ambayo inaruhusu mkono kugeuka kwa mtindo wa mviringo au kupiga kitu mbali. Capsule ni bahasha ya tishu laini inayozunguka pamoja na glenohumeral na inahusisha na scapula, humerus, na kichwa cha biceps. Inakabiliwa na membrane nyembamba, laini ya synovial. Vikombe vya rotator ni kundi la misuli minne inayozunguka pamoja na bega na kuchangia utulivu wa bega. Misuli ya kabati ya rotator ni supraspinatus, subscapularis, infraspinatus, na teres ndogo. Kamba inaambatana na capsule ya glenohumeral na inajumuisha kichwa cha kumbe.


title: Bega

text: Bega lazima iwe simu ya kutosha kwa vitendo vingi vya silaha na mikono, lakini pia imara kuruhusu vitendo kama vile kuinua, kusukuma na kuvuta.


title: Mkono

text: Mkono ni kiungo cha mwili kinachoanza penye bega na kuishia penye kiganja na vidole. Huwa na sehemu mbili ambazo ni mkono wa juu na kigasha zinazounganishwa kwa kiwiko au kisugudi.


title: Mkono

text: Mkono huwa na vidole vitano ambavyo ni: kidole gumba, kidole cha kuonyesha, kidole cha kati, kidole che pete na kidole cha mwisho. Vidole vyote huweza kufanya kazi pamoja.


title: Mkono

text: Baadhi ya anatomists ya mageuzi hutumia mkono huo kutaja kielelezo cha tarakimu kwa ujumla kwa ujumla - kwa mfano, katika mazingira ya kama tarakimu tatu za mkono wa ndege zinahusika na hasara sawa ya homologous ya tarakimu mbili kama katika mkono wa dinosaur.


title: Mkono

text: Kwa kawaida mkono wa binadamu una tarakimu tano vidole vinne na kidole kimoja . Kwa lugha nyingine, mkono wa binadamu unasema kuwa na vidole vitano, ikiwa ni pamoja na kidole kama kidole. Ina mifupa 27, ikiwa ni pamoja na mfupa wa samoid, idadi ambayo inatofautiana kati ya watu, 14 kati yake ni phalanges karibu, kati na distal ya vidole na kidole. Mifupa ya metacarpal huunganisha vidole na mifupa ya kamba ya mkono. Kila mkono wa binadamu una metacarpals tano na mifupa nane ya carpal.


title: Mkono

text: Miongoni mwa wanadamu, mikono inafanya kazi muhimu katika lugha ya mwili na lugha ya ishara. Vile vile tarakimu 10 za mikono miwili, na phalanges 12 ya vidole vidogo vinavyotokana na kidole vimeongezeka kwa mifumo ya idadi na mbinu za hesabu.


title: Kisugudi

text: Kisugudi (pia: kiwiko; kwa Kiingereza: "elbow") ni kifundo cha mkono kinachounganisha mkono wa juu na kigasha.


title: Eleveta

text: Eleveta (kutoka Kiing. "elevator"), pia: lifti, kipandishi, kambarau ni chombo cha kupandisha na kushusha watu au mizigo.


title: Eleveta

text: Mara nyingi eleveta hutumiwa katika majengo ya ghorofa. Zinatokea pia nje ya majengo kwa mfano katika migodi ambako zinaweza kufika mamia ya ya mamita chini ya ardhi.


title: Eleveta

text: Kwa kawaida eleveta ni chumba chenye mlango kinachovutwa kwa kamba au kupandishwa kwa namna ya jeki kati ya ghorofa inapofika. Watu huingia ndani wanapoweza kuchagua ni ghorofa ipi wanapotaka kufika kwa kubofya kitufe ukutani. Milango inafungwa na chumba cha eleveta hupanda au kushuka jinsi inavyotakiwa.


title: Eleveta

text: Siku hizi eleveta huendeshwa kwa msaada wa injini ya umeme unaovuta kamba au kuendesha pampu ya jeki. Katika historia kuna mifano ya eleveta zilizoendeshwa kwa nguvu ya kibinadamu au kinyama. Mfano wa kwanza unaojulikana ni eleveta iliyotengenezwa na mtaalamu wa Ugiriki wa Kale o reported Archimedes (mnamo 287 KK – 212 KK) mjini Sirakusa.


title: Eleveta

text: Eleveta ndefu duniani ziko ndani ya migodi zinazofikia kimo cha mita maelfu. Eleveta ndefu katika jengo ni ile ndani ya ghorofa la Burj Khalifa la mjini Dubai inayopanda mita 504.


title: Lifti

text: Lifti inaweza kumaanisha


title: Kiganja

text: Kiganja (pia: kitengele) ni sehemu ya mwisho ya mkono inayoishia kwa vidole. Inaunganishwa kwa kiwiko na kigasha.


title: Kiganja

text: Binadamu huwa na viganja viwili, kila kimoja huwa kwa kawaida na vidole 5. Mtu hutumia kiganja na vidole kwa kushika vitu na kutumia vifaa vingi.


title: Kiganja

text: Sehemu ya ndani ya kiganja ni kofi.


title: Kiganja

text: Mtu akikunja vidole pamoja na kiganja ngumi (sumbwi) inapatikana inayotumiwa kwa kupiga kwa ukali kwa mfano wakati wa mchezo wa ngumi.


title: Mgongo

text: Mgongo ni upande wa nyuma wa mwili wa binadamu na wanyama kuanzia kiungio cha shingo na mabega hadi kiunoni.


title: Mboo

text: Mboo au mboro (pia: uume) ni kiungo cha uzazi cha kiume ambacho hupitisha shahawa yenye mbegu kutoka mapumbu kupitia kifuko cha akiba kwa kuingizwa katika kuma.


title: Mboo

text: Mboo pia hutumika kupitisha mkojo.


title: Mboo

text: Muundo wa uume ni misuli aina ya sifongo yenye neva nyingi. Kukiwa na msisimko damu inajaa nafasi zilizomo na kusababisha uume utanuke na kusimama imara na wima.


title: Mboo

text:
Ingawa kila mtu ni mwanamume au mwanamke tangu atungwe (kadiri alivyo na kromosomu Y au la), kabla ya kubalehe tofauti hazionekani sana, isipokuwa katika viungo vya uzazi. Baadaye muda hufika wa watoto kuanza kukomaa kijinsia: na tofauti hujitokeza wazi.
Kutoka utotoni kuingia utu uzima kuna mabadiliko ya haraka katika viungo, hisia na roho. Kama ilivyo kwa viumbe hai wote, ustawi huo unaweza ukawahi au kuchelewa, lakini kwa kawaida unatokea kati ya umri wa miaka 12 na 16. Wasichana wanawahi kuliko wavulana, na Wazungu kuliko Waafrika, lakini mabadiliko ni yaleyale, nayo yanafanyika hatua kwa hatua.


title: Mboo

text: Katika hayo, mengine yanamfurahisha kijana, lakini mengine hayampendezi, anayonea aibu hata kuyafadhaikia hasa asipoyaelewa. Bila ya shaka anahitaji msaada wa walezi aweze kukabili hayo yote bila ya kuvurugika kiasi cha kupotoka.


title: Mboo

text: Kwanza mvulana anajikuta akirefuka haraka na kupata misuli mikubwa; kifua kinapanuka. Papo hapo sauti yake inaanza kupasuka na kuwa nzito, ndevu zinaweza zikaota, na vilevile malaika sehemu za siri, kwapani na pengine kifuani. Hali ya ngozi inakuwa ikikwaruzakwaruza hasa usoni, na chunusi hujitokeza.


title: Mboo

text: Katika hatua ya mbele mabadiliko yanahusu zaidi viungo vya uzazi vinavyokua na kuanza kazi ambayo kwa kawaida itaendelea moja kwa moja, kumbe kwa [[msichana itakoma kati ya miaka 40 na 50.


title: Mboo

text: Mabadiliko ya mwili yanaendana na mengine ya nafsi yanayofanya [[tabia]] iwe tofauti na ile ya awali. Hisia zinabadilika kadiri mwili unavyozidi kutengeneza [[chachu]] ([[homoni]]) zinazomfanya kijana aelekee namna ya [[baba]] au mama zake.


title: Mboo

text: Mvulana anajikuta akivutiwa na uzuri wa wasichana, na kupenda kuwajua zaidi, kuongea nao n.k. Anapenda kuwagombeza na kuwaonea ili aonyeshe uwezo na [[nguvu]] alivyonavyo. Katika hatua hiyo anakuwa [[mvivu]] na mzito katika kutembea na mara nyingi hajali [[unadhifu]]. Kumbe msichana anazidi kupenda [[sifa]] na kujiremba.


title: Mboo

text: [[Akili]] pia inapevuka na kumfanya kijana apende kuwa na maoni maalumu kuhusu mambo mbalimbali, hata kubishana na wengine. Pia apende mabadiliko, [[ujuzi]] mpya n.k. Ndiyo sababu kijana si mwepesi kupokea ma[[shauri]] na maoni ya wakubwa, asije akajisikia tena [[mtoto]] huku akipenda kutambulika amekuwa [[mtu mzima]]. Kwa ajili hiyo anatamani kufanya yale wanayoyafanya wakubwa (kuvuta [[sigara]], kurudi nyumbani [[usiku]] n.k.), kushirikiana na [[rika]] lake na hata kujiunga na makundi ya wanaomzidi katika shughuli zao ([[genge]], [[timu]] n.k.) ingawa pengine hazifai ([[uhuni]], [[bangi]] n.k.).


title: Mboo

text:
Hatimaye kuna mabadiliko upande wa roho: kati ya mawazo mengine, kijana anajitafutia msimamo mpya kuhusu maswali makuu ya maisha: anataka kuwa na [[falsafa]] na [[dini]] yake. Shida ni kwamba [[usahihi]] wa majibu unategemea sana [[uadilifu]] wa maisha: kijana akifuata [[anasa]], akili inapofuka na [[imani]] inapotea.
[[Uume]] (mboo) wa [[mvulana]] unakua, lakini kwa kiasi tofauti kati ya mtu na mtu. Ni muhimu kila mmoja ajipokee alivyo hata katika kiungo hicho, bila ya kuhangaika wala kuona [[aibu]] kwa sababu, eti ni kidogo. Hata hivyo uume unaweza kukarabatiwa ili kuzidisha [[urefu]] au [[upana]] kwa njia tofautitofauti ikiwemo kufanyiwa operesheni, pampu za kuvuta, kundungwa sindano na hata kutumia dawa za kumeza kama tembe au kupaka, ingawa ukarabati huu umeibua hisia tofauti.


title: Mboo

text: Kusimika kwa uume si jambo jipya kwa kuwa [[utotoni]] limeshatokea kawaida kutokana na [[kibofu]] kujaa [[mkojo]]. Ila sasa linaweza kutokea kwa sababu mpya, yaani [[jinsia]].


title: Mboo

text: Kusimika kunajitokeza na kupotea haraka kutegemeana na hali iliyopo. Hali hiyo inaweza kutokea bila ya mtu kutaka, kwa mfano [[usiku]] au pia [[mchana]] kati ya watu ikimfanya aone [[haya]].


title: Mboo

text: Kukosa kusimika kunaweza kuwa ishara ya [[ukosefu wa nguvu za kiume]]. Hali hii inaweza kusababishwa na mambo mengi ikiwemo [[maradhi]], majeraha, utumizi wa [[dawa za kulevya]], wingi wa [[mafuta]] mwilini, [[shinikizo la damu]], [[tiba]] ya magonjwa kama vile [[saratani]] ya [[tezi]] [[kibofu]] na mengine mengi. Ukosefu wa nguvu za kiume unaweza kutibiwa kwa njia tofauti kama vile kwa kutumia dawa mbalimbali za kuongeza nguvu za kiume.


title: Mboo

text: Upande wa [[maadili]] pengine tunahimizwa tusisababishe hali ya kusimika bila ya lengo jema, kama vile kumtibu [[mgonjwa]], kutoa [[ushauri nasaha]] au kujielimisha kuhusu [[jinsia]]. Kwa hiyo tukwepe kwa kawaida yale yote yanayoweza kusisimua, kama vile mawazo, maneno, masomo, mitazamo na vitendo mbalimbali kuhusu jinsia. Mvulana anahitaji kujifunza [[nidhamu]] ya namna hiyo.


title: Mboo

text: Mashauri mengine ni kutovaa [[kaptura]] wala [[suruali]] zinazobana, na kuficha kwa [[adabu]] hali hiyo ikitokea, lakini bila ya kuiogopa wala kudhani ni [[dhambi]].


title: Mboo

text: [[Mapumbu]] yanaanza kutengeneza [[mbegu za kibinadamu]] kwa wingi sana: hizo ni ndogondogo na zina umbo kama la [[viluwiluwi]] vya [[chura]], yaani vina vichwa na mikia tu.


title: Mboo

text: Vichwa ndivyo vinavyoleta [[viini vya urithi]] wa baba. Mikia kazi yake ni kusaidia tu kusukuma mbegu ndani ya [[tumbo la uzazi]] mpaka zikutane na [[kijiyai]] cha [[mama]], halafu inapotea ndani ya kijiyai. Mbegu zikiwa tayari zinahifadhiwa kwanza katika [[kifuko cha akiba]], karibu na kibofu, zikisubiri msisimko wa kijinsia ili zitoke kwa njia ya uume na kuanza mashindano ya kutafuta kijiyai, zikisaidiwa na majimaji ambayo yanaitwa [[shahawa]] na kutengenezwa ndani ya kifuko. Shahawa inafuata [[mshipa wa mkojo]] bila ya kuchanganyikana nao.


title: Mboo

text: Shahawa inaweza ikatoka hata nje ya tumbo la uzazi la [[mke]], lililo [[shabaha]] yake, kwa kuwa inalenga [[uzazi]] hasa. Inaweza ikatokea k.mf. kutokana na [[ndoto]] za usiku, bila ya mtu kukusudia; huyo anaweza akazinduka mara au kutambua [[asubuhi]] tu kilichotokea. Kwa vyovyote asihangaike kwa kuwa hilo ni jambo la kawaida lililopangwa na [[Mungu]] ili kumsaidia [[mwanamume]] asiye na mwenzi. Maana mbegu zake kadiri zinavyoongezeka katika kifuko cha akiba zinataka kutoka, hivyo zinamuelekeza kwenye matendo ya kijinsia. Basi, kwa ndoto hizo mbegu zinapungua bila ya dhambi, na [[vishawishi]] vinakosa ukali wake. Ni suala la kusubiri tu na kuwa na hakika kwamba havitadumu muda mrefu kwa nguvu ileile.


title: Mboo

text: Mvulana anapotokwa na shahawa kwa mara ya kwanza ni dalili ya kuwa si mtoto tena, bali ana [[uwezo wa kuzaa]]: kwa hiyo awajibike kama [[mtu mzima]] kuhusu uwezo mpya aliojaliwa. Hasa azingatie kuwa uwezo wake huo bado ni mbichi: ingawa unaweza kusababisha mimba, mimba hiyo itaendelea kwa shida au kufa kabisa.


title: Mboo

text: Ubichi ni mkubwa zaidi upande wa [[nafsi]], kwa kuwa mvulana hajawa tayari kubeba mzigo wa [[familia]] mpya. Ndiyo sababu asichezee uwezo huo, bali ajiandae kuwa [[baba]] safi siku za mbele: ajipatie [[elimu]] au [[ufundi]] fulani, akomae kiutu na kutunza afya yake ya mwili na ya nafsi.


title: Mboo

text:
Kumbe akijiingiza mapema katika masuala ya [[ngono]], anahatarisha [[heshima]] yake pamoja na afya, kwa kuambukizwa maradhi yanayoweza yakasababisha [[utasa]] au kwa kuzaa kwa shida kabla ya wakati wa kufaa.
[[Jamii:Mwili]]
[[Jamii:Viungo vya mwili]]
[[Jamii:Jinsia]]


title: Kuma

text: Kuma (pia: uke) ni kiungo cha kike kilicho na matumizi kadha wa kadha, mojawapo ikiwa ufunguzi wa kupitishia mkojo, kiungo cha uzazi na halikadhalika kiungo cha ngono.


title: Mdomo

text: Midomo ni sehemu ya uso wa binadamu na wanyama ambayo hutumiwa kwa ajili ya: kulia chakula, kuongea au kutoa sauti, kupiga miayo, kuimba n.k.


title: Mdomo

text: Mdomo umeundwa kwa lipizi mbili: ya kwanza huwa juu na nyingine huwa chini; labda yatokee mabadiliko katika uumbaji wa Mwenyezi Mungu.


title: Mdomo

text: Viumbe wenye mdomo ni kama: binadamu, paka, panya, mbwa, simba n.k.


title: Mdomo

text: Neno mdomo linatumiwa pia kwa sehemu ya mto ambako unaishia kwa kuingia katika bahari, ziwa au kama tawimto katika mto mkubwa zaidi.


title: Kinywa

text: Kinywa ni uwazi ndani ya kichwa mwenye shughuli tofauti kwa binadamu na wanyama wengi wenye uti wa mgongo. Kinapatikana kwa karibu wanyama wote wenye seli nyingi lakini kwa wanyama sahili kazi yake ni kuingiza chakula pekee.


title: Kinywa

text: Sehemu za kinywa cha binadamu ni pamoja na: meno, ulimi na fizi.


title: Zeu

text: Zeu (pia Zeus kutoka Kigiriki: Ζεύς "Zeus") ni mkuu wa miungu katika dini ya Ugiriki ya Kale. Analingana na Jupiter katika dini ya Roma ya Kale. Katika imani ya Wagiriki alikalia kilele cha mlima Olimpos pamoja na miungu wenzake alkini alikuwa mkuu na mwenye nguvu kushinda wengine.


title: Zeu

text: Katika masimulizi ya Wagiriki alikuwa mtoto wa miungu Kronos na Rhea na mdogo wa Hestia, Demeter, Hera, Hades na Poseidon. Huyu baba-mungu Kronos alimeza watoto wake wote mara baada ya kuzaliwa akihofia ya kwamba watampindua sawa jini yeye mwenyewe aliwahi kumpindua babake mungu Uranos. Zeu alipoelekea kuzaliwa mamake Rhea alimficha pangoni akampa Kronos badale yake jiwe lililofunikwa na nguo akameza. Zeu alikua haraka akawa mkubwa na hapo alitumia mbinu wa dawa kumlazimisha baba kutapika watoto wote aliowahi kumeza. Baadaye aliungana na wakubwa zake na pamoja walimshambulia Kronos na kumshinda. Sasa miungu waliamua kugawana madaraka; Zeu alikuwa mungu mkuu wa mbinguni, Poseidon mkuu wa bahari na vilindi vyake na Hades mkuu wa dunia ya chini.


title: Zeu

text: Zeu alimwoa dadake Hera akazaa watoto naye lakini alitoroka mara kwa mara kufanya mapenzi na miungu wa kike wengine au na mabinti wa kibinadamu; mitholojia ya Wagiriki ilitaja zaidi ya majina 30 ya miungu au mabinti aliozaa nao.


title: Zeu

text: Aliheshimiwa na Wagiriki wote na kuabudiwa katika mahali pa pekee; pamoja na mahekalu kulikuwa na sehemu za misitu penye miti iliyotazamiwa kuwa miti mitakatifu yake. Kisiwani Kreta waliabudu kwenye mipango aliposemekana kufichwa na mamake.


title: Kwapa

text: Kwapa ni sehemu ya mwili chini ya mkono.


title: Tako (anatomia)

text: Tako ni sehemu ya mwili inayounganisha mgongo na paja.


title: Shavu la mkono

text: Shavu la mkono ni musuli wa kilimbili.


title: Siklopsi

text: Katika mitholojia ya Kigiriki na mitholojia ya Kirumi, Siklopsi (Kigiriki: Κύκλωψ, "Kuklōps") alikuwa mwanachama wa mbegu ya asili ya majitu yenye chongo kati ya paji.


title: Urano

text: Urano au Uranos (kwa Kigiriki Οὐρανός, ouranos) alikuwa mungu wa mbingu katika dini ya Ugiriki ya Kale. Mama yake alikuwa mungu wa kwanza Gaya ambaye ni ardhi yenyewe.


title: Urano

text: Baadaye alianza kuzaliana na mamake kizazi cha pili cha miungu katika Mitholojia ya Kigiriki: kati hao kundi walioitwa Titani.


title: Urano

text: Kutoka wale Titani ni mdogo wao Kronos aliyempindua baba na kuwa mkuu wa miungu hadi mwenyewe alipopinduliwa na Zeu.


title: Urano

text: Analingana na Caelus katika dini ya Roma ya Kale.


title: Urano

text: Jina la mungu huyu lilichaguliwa katika karne ya 19 kuitaja sayari ya saba Uranus baada ya sayari hii kugunduliwa na mwanafalaki Herschel kwa kutumia mitambo ya kisasa ya wakati wake.


title: X-Men

text: X-Men (Kiswahili: "Watu-X") ni timu ya supa-mashujaa wa mutanti wa ulimwengu wa Marvel Comics.


title: Sili

text: Sili (Kisayansi: Phocidae) ni familia ya mamalia wenye vikono vinavyofanana na mapezi ya samaki.


title: Kapibara

text: Kapibara (kutoka Kiing.: capybara) au Nguruwe-maji (kutoka Kiyunani: , Kisayansi: "Hydrochoerus hydrochaeris") ni mgugunaji mkubwa wa Amerika ya Kusini.


title: Popo

text: Popo ni mamalia kama panya mwenye mabawa.


title: Popo

text: Spishi zake nyingi sana hula wadudu: hizi zimo katika nusuoda Microchiroptera.


title: Popo

text: Spishi kubwa za nusuoda hii hula ndege, mijusi, vyura na hata samaki.


title: Popo

text: Spishi chache za popo mnyonya damu huko Amerika ya Kusini hula damu ya mamalia au ndege.


title: Popo

text: Nusuoda Megachiroptera ina spishi kubwa hadi ukubwa wa paka na uzito wa kilogramu moja; urefu wa mabawa pamoja unaweza kufikia sentimita 150. Spishi hizi hula matunda.


title: Popo

text: Popo wengi hutumia sauti kwa kutambua mazingira yao, yaani wanatumia mwangwi wa mlio wao kukadiria umbali hadi kizuizi au hata windo pamoja na ukubwa na maumbile ya vitu vilivyopo njiani. Kwa hiyo masikio yao ni mlango wa fahamu muhimu zaidi. Kinyume chake popo wengi hawana macho mazima ingawa hakuna aliye kipofu kabisa. Lakini kuna pia aina nyingine wanaoona vizuri sana.


title: Bawa

text: Mabawa ni viungo vya kuruka angani.


title: Otariidae

text: Otariidae ni familia ya wanyama wa bahari wenye masikio ya nje.


title: Govi

text: Govi ni ngozi inayofunika ncha ya mboo.


title: Govi

text: Upasuaji unaofanyika ili kuiondoa unaitwa tohara (yaani "uangavu" au "usafi") na unaweza kuwa na sababu mbalimbali, kuanzia za afya hadi za dini.


title: Afrodita

text: Afrodita (pia anaitwa kwa Kigiriki: Ἀφροδίτη, "Afrodite") ni mungu wa kike wa upendo na uzuri katika mitholojia ya Kigiriki. Analingana na Venusi katika dini ya Roma ya Kale.


title: Miriam Tlali

text: Miriam Tlali (amezaliwa 1933 mjini Johannesburg) ni mwandishi wa riwaya kutoka Afrika Kusini. Riwaya na hadithi zake mara nyingi zahusu maisha yake Tlali katika kitongoji cha Soweto.


title: Mirtia

text: Mirtia (kutoka jina la Kigiriki: Μυρτιά, "Mertiá"; Kilatini: Myrtus) ni jenasi ya mti mdogo kama mkarafuu.


title: Mirtia

text: Myrtus, Mirtia (Myrtle)


title: Hera

text: Hera (Kigiriki Ἥρα, "Hēra", au kwa Kiionia na Kihomeri: Ἥρη, "Hērē") alikuwa dada na mke wa mfalme wa miungu Zeu na mungu wa kike wa ndoa na wanawake katika mitholojia ya Kigiriki. Analingana na Juno katika dini ya Roma ya Kale.


title: Hestia

text: Hestia (Kigiriki Ἑστία, "Hestía") alikuwa binti wa Titani Krono na Rea na mungu wa kike wa moto wa meko katika mitholojia ya Kigiriki. Analingana na Vesta katika dini ya Roma ya Kale.


title: Demetra

text: Demetra (Kigiriki: Δήμητρα, "Dḗmētra" au Δημήτηρ, "Dēmḗtēr"; Kiatika: Δημήτηρ, "Dēmētēr"; Kidoriki: Δαμάτηρ, "Dāmātēr") alikuwa mama wa Persefona na mungu wa kike wa kilimo, mimea na mavuno katika mitholojia ya Kigiriki. Analingana na Ceres katika dini ya Roma ya Kale.


title: Artemi

text: Artemi (kwa Kigiriki: Άρτεμις, "Ártemis") alidhaniwa kuwa dada wa Apolo, binti wa Zeu na Leto. Katika mitholojia ya Kigiriki alikuwa mungu wa kike wa uwindo na mwezi. Analingana na Diana katika dini ya Roma ya Kale.


title: Artemi

text: Hekalu lake mjini Efeso lilikuwa kati ya maajabu saba ya dunia.


title: Athena

text: Athena (Kiatika: Ἀθηνᾶ, "Athēnā" au Ἀθηναία, "Athēnaia"; Kihomeri: Ἀθηναίη, "Athēnaiē"; Kiionia: Ἀθήνη, "Athēnē"; Kidoriki: Ἀθάνα, "Athana") alikuwa binti wa Zeu na Meti. Katika mitholojia ya Kigiriki alikuwa mungu wa kike wa busara na hekima. Analingana na Minerva katika dini ya Roma ya Kale.


title: Richard Turner

text: Richard Turner (1942 - 8 Januari 1978) alikuwa mwanafalsafa na mwandishi kutoka Afrika Kusini. Kwa vile aliandika na kufanya utafiti dhidi ya ubaguzi wa rangi, alizuiliwa na serikali; halafu aliuawa na wanaosemekana kuwa watumishi wa serikali.


title: Muza

text: Muza ni miungu wa kike wa ushairi, nyimbo na fasihi katika mitholojia ya Kigiriki.


title: Mbingu

text: Mbingu ni upeo wa Mungu au miungu katika mafundisho ya dini nyingi. Mara nyingi humaanisha pia upeo wa kiroho ambako nafsi za wafu huweza kufikia baada ya kifo.


title: Mbingu

text: Watu walioishi zamani, wakitegemea macho yao pekee, waliona mara nyingi ya kwamba mbingu ziko juu yetu, na tukitazama anga tunaona mwanzo wa mbingu kama mahali pa Mungu.


title: Mbingu

text: Lakini tangu kale watu wengine waliona ya kwamba mbingu si mahali maalumu, bali zaidi hali au upeo ambao ni tofauti na mahali popote tunapojua au tunapoweza kutambua.


title: Mbingu

text: Katika lugha ya kila siku maneno "anga" na "mbingu" mara nyingi yanatumiwa kwa maana moja: "Mawingu yanatembea angani - mawingu yanatembea mbinguni".


title: Mbingu

text: Lakini mbingu huwa na maana ya ziada, yaani ya kidini, kwa kutaja pia upeo wa Mungu au hali inayopita maarifa ya duniani: "hapa ninajisikia kama mbinguni" ni tofauti sana na "hapa najisikia angani".


title: Mbingu

text: Kiasili "mbingu" ni uwingi wa neno "uwingu" ambalo si kawaida sana tena. Uwingu linataja uwazi juu yetu, ni upeo wa mawingu. Mbingu kama uwingi wake unatokana na dhana la kuwepo kwa tabaka mbalimbali za uwingu huu, hivyo mbingu. Mataifa ya kale yaliamini kuweko kwa mbingu saba kwa sababu waliona mianga saba angani yaliyokuwa na mwendo kati ya nyota yaani Jua, Mwezi na sayari tano zilizojulikana kabla ya kupatikana kwa darubini (Utaridi, Zuhura, Mirihi, Mshtarii na Zohali). Hapa waliwaza kuwepo kwa mbingu saba ilhali kila moja alikuwa na tabaka yake ya uwingu. Kupitia maandiko ya Waislamu mtazamo huu wa dunia ulisambaa katika nchi nyingi hadi Uswahilini.


title: Apolo

text: Apolo (Kiatika, Kiionia, na Kihomeri: Ἀπόλλων, "Apollōn" (jen.: Ἀπόλλωνος); Kidoriki: Ἀπέλλων, "Apellōn"; Kiarkadokupro: Ἀπείλων, "Apeilōn"; Kieolia: Ἄπλουν, "Aploun"; Kilatini: Apollō) ni jina la mungu wa nuru na ushairi katika mitholojia ya Kigiriki na Kirumi.


title: Apolo

text: Kiasili alikuwa mungu wa Kigiriki lakini ibada yake ilisambaza mapema katika Roma ya Kale pia. Wakati mwngine aliabudiwa kwa jina la Kiroma Phoebus.


title: Ares

text: Ares (Kigiriki: Άρης /ˈaris/; Kigiriki cha Kale: Ἄρης /árɛːs/) ni mungu wa vita na ujanadume katika mitholojia ya Kigiriki. Analingana na Mars katika dini ya Roma ya Kale.


title: Ares

text: Sawa na Waroma Wagiriki waliona sayari ya nne (yaani Mirihi) kama ishara yake angani na kuiita "Ares".


title: Mkundu

text: Mkundu ni sehemu ya mwili wa binadamu ambapo mavi hutoka utumbo.


title: Mkundu

text: Katika maumbile ya mwili ni mwisho wa mfumo wa mmeng'enyo wa chakula.


title: Dioniso

text: Dioniso (Kigiriki: Διόνυσος, "Diónysos") ni mungu wa divai na nishai katika mitholojia ya Kigiriki. Analingana na Bacchus (pia anaitwa "Liber") katika dini ya Roma ya Kale.


title: Poseidoni

text: Poseidoni (Kigiriki cha Kale: Ποσειδῶν, "Poseidōn") ni mungu wa bahari, tetemeko na farasi katika mitholojia ya Kigiriki. Analingana na Neptunus katika dini ya Roma ya Kale.


title: Hade

text: Hade (Kigiriki cha Kale: ᾍδης, "Hadēs"; kutoka Ἅιδης, "Haidēs" au Άΐδης, "Aidēs"; Kidoriki: Ἀΐδας, "Aidas") ni mungu wa kuzimu na bwana wa waliokufa katika mitholojia ya Kigiriki. Analingana na Pluto katika dini ya Roma ya Kale.


title: Herme

text: Herme (Kigiriki cha Kale: Ἑρμῆς, "Hermēs") ni mjumbe wa miungu na mungu wa biashara, wezi na njia panda katika mitholojia ya Kigiriki. Analingana na Mercurius katika dini ya Roma ya Kale.


title: Cyclops (komiki)

text: Cyclops (Kiswahili: "Siklopsi") ni supa-shujaa aliyetoka ulimwengu wa Marvel Comics. Alikuwa mwanachama wa kwanza na mkuu wa X-Men. Cyclops ni mutanti mwenye uwezo kufyatua mionzi ya nishati kutoka macho yake.


title: Mbei

text: Mbei (kutoka Kiingereza: Bay laurel; Kilatini: Laurus) ni familia ya miti fulani wa nchi za Mediteranea.


title: Mbei

text: Laurus, Mbei (Laurel)


title: Mlima Olimpos

text: Mlima Olimpos (Kigiriki: Όλυμπος, "Ólympos") ni safu ndogo ya milima yenye vilele 52. Kilele cha juu ni Mytikas kinachofikia mita 2,918 juu ya UB, kirefu kuliko milima yote ya Ugiriki.


title: Mlima Olimpos

text: Katika masimulizi ya mitholojia ya Ugiriki ya Kale mlima huu ulikuwa makao ya miungu yao.


title: Mkuki

text: Mkuki ni kitu kirefu chenye ncha kali kwa uwindo au vita.


title: Egida

text: Egida (Kigiriki: Αιγίδα, "Aigída"; Kigiriki cha Kale: Αιγίς, "Aigís") ni vazi lisilo na mikono la kuvaa mabegani kama juba.


title: Baisani

text: Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru


title: Baisani

text: Baisani (kutoka Kiing.: bison, Kisayansi: "Bison") ni jenasi ya wanyama wakubwa wa Amerika na Ulaya wanaofanana na ng'ombe.


title: Liturujia ya Vipindi

text: Liturujia ya Vipindi ni sala rasmi ya Kanisa kama inavyoadhimishwa katika madhehebu mbalimbali ya Ukristo, lakini ni jina hasa la mpangilio unaofuatwa na Kanisa la Roma baada ya Mtaguso wa pili wa Vatikano (kwa Kilatini jina ni "Liturgia Horarum").


title: Liturujia ya Vipindi

text: Kwa njia yake wakleri, watawa na waamini wote wa Yesu wa madhehebu hayo wanaungana naye katika sala yake ya kudumu, na wanasaidiwa kuishi kitakatifu saa zote za siku kwa kumkumbuka Mungu mara kwa mara.


title: Liturujia ya Vipindi

text: Inaitwa hivyo kwa sababu inafanyika kwa vipindi mbalimbali kadiri ya mwendo wa siku (usiku na mchana): muhimu zaidi ni vipindi vya asubuhi (Masifu ya asubuhi) na jioni (Masifu ya jioni), lakini kuna pia vipindi vya usiku kati au alfajiri (Kipindi cha masomo), mchana (Sala ya kabla ya adhuhuri, Sala ya adhuhuri na Sala ya baada ya adhuhuri) na kabla ya kulala (Sala ya mwisho).


title: Liturujia ya Vipindi

text: Katika Kanisa la Kilatini hiyo sala ya Kanisa inategemea hasa Biblia ya Kikristo kwa kutumia Zaburi na masomo kutoka kwake.


title: Liturujia ya Vipindi

text: Matini yake yote yamekusanywa pamoja katika kitabu kimoja ambacho kwa sababu hiyo kilizoeleka kuitwa breviari (yaani: "matini kwa ufupi", badala ya kuzagaa katika vitabu mbalimbali kama zamani).


title: Ufufuko

text: Ufufuko (kutoka kitenzi "kufufua") ni hali ya mwili kurudi kuishi baada ya kufa, kwa mfano wa kuamka kutoka usingizini.


title: Ufufuko

text: Dini mbalimbali zinasadiki uwezekano wake, ingawa kwa misingi na mitazamo tofauti.


title: Ufufuko

text: Kuna visasili kuhusu miungu kufa na kufufuka mara kwa mara, kwa mfano wa uhai wa uasilia katika mzunguko wa majira, hasa katika majira ya kuchipua baada ya majira ya baridi.


title: Ufufuko

text: Tofauti na hadithi hizo, Biblia inafundisha uwezo wa Mungu juu ya kifo cha binadamu, kwamba kupitia manabii kama Elia na Elisha, yeye aliwarudishia uhai watu waliokufa tangu muda mfupi.


title: Ufufuko

text: Baada ya nabii Ezekieli kupata njozi kuhusu ufufuko wa mifupa mikavu iliyozagaa bondeni, Wayahudi walizidi kukubali kwamba Mungu atafufua wafu wote.


title: Ufufuko

text: Injili zinasimulia jinsi Yesu Kristo alivyofufua vijana watatu kwa nyakati tofauti: binti Yairo, mvulana wa Nain na Lazaro wa Bethania.


title: Ufufuko

text: Lakini jambo kuu la vitabu hivyo ni kwamba mwenyewe aliweza kufufuka siku ya tatu baada ya kufa msalabani, tena si kwa kurudia maisha ya duniani, bali kwa kuingia uzima wa milele akiwa na mwili mtukufu.


title: Ufufuko

text: Yesu alitabiri kwamba atarudi kutoka huko siku ya mwisho ili afufue wafu wote na kuwahukumu. “Ndipo watakapomwona Mwana wa Adamu akija katika wingu pamoja na nguvu na utukufu mwingi” (Lk 21:27). “Saa yaja ambayo watu wote waliomo makaburini wataisikia sauti yake. Nao watatoka; wale waliofanya mema kwa ufufuko wa uzima, na waliotenda mabaya kwa ufufuo wa hukumu” (Yoh 5:28-29). “Na hao watakwenda zao kuingia katika adhabu ya milele; bali wenye haki watakwenda katika uzima wa milele” (Math 25:46).


title: Ufufuko

text: Mwili utakaofufuliwa ni huuhuu tulionao sasa, lakini katika hali tofauti, alivyoeleza Mtume Paulo: “hupandwa katika uharibifu; hufufuliwa katika kutokuharibika” (1Kor 15:42).


title: Ufufuko

text: Uislamu pia unafundisha kwamba mwishoni kutakuwa na ufufuo wa wafu wote (Yawm al-Qiyāmah, kwa Kiarabu: يوم القيامة). Siku hiyo imepangwa na Mungu lakini haijafunuliwa kwa binadamu.


title: Ufufuko wa Yesu

text: Ufufuko wa Yesu ndio tukio kuu lililotangazwa daima na Kanisa lake lote kuhusu mwanzilishi wake, Yesu Kristo, kuanzia ushuhuda wa Mitume wa Yesu na maandiko ya Agano Jipya, hususan Injili, hadi leo.


title: Ufufuko wa Yesu

text: Kadiri ya imani hiyo, siku ya tatu baada ya kuuawa msalabani Ijumaa kuu, Yesu alifufuka mtukufu akiacha kaburi lake na vitambaa vyote vilivyotumika kumzikia.


title: Ufufuko wa Yesu

text: Tangu Jumapili hiyo na kwa muda wa siku arubaini (kadiri ya Matendo ya Mitume 1:3), yeye aliendelea kuwatokea mara kadhaa wanafunzi wake, hadi alipoonekana nao akipaa mbinguni huku akiwabariki.


title: Ufufuko wa Yesu

text: Tukio hilo linaadhimishwa kila mwaka kwenye Pasaka ya Kikristo na kila wiki kwenye Dominika.


title: Ufufuko wa Yesu

text: Kwa Wakristo, ufufuko wa Yesu ndiyo sababu na kielelezo cha ufufuko wa waadilifu wote siku ya kiyama.


title: Ufufuko wa Yesu

text: Kadiri ya Injili, kaburi la Yesu lilikuwa karibu na Golgotha-Kalivari, nje kidogo ya ngome ya Yerusalemu.


title: Ufufuko wa Yesu

text: Injili hazitaji tarehe wala mwaka wa tukio hilo. Wataalamu wengi, kwa kulinganisha habari zake na za vyanzo vingine vya historia ya Dola la Roma na vya dini ya Uyahudi, wanakadiria siku hiyo kuwa tarehe 9 Aprili mwaka 30.


title: Ufufuko wa Yesu

text: 16:1 Hata sabato ilipokwisha kupita, Mariamu Magdalene na Mariamu mamaye Yakobo, na Salome walinunua manukato wapate kwenda kumpaka. 2 Hata alfajiri mapema, siku ya kwanza ya juma, wakaenda kaburini, jua lilipoanza kuchomoza; 3 wakasemezana wao kwa wao, Ni nani atakayetuvingirishia lile jiwe mlangoni pa kaburi? 4 Hata walipotazama, waliona ya kuwa lile jiwe limekwisha kuvingirishwa; nalo lilikuwa kubwa mno.


title: Ufufuko wa Yesu

text: 5 Wakaingia kaburini wakaona kijana ameketi upande wa kuume, amevaa vazi jeupe; wakastaajabu. 6 Naye akawaambia, Msistaajabu; mnamtafuta Yesu Mnazareti, aliyesulibiwa; amefufuka; hayupo hapa; patazameni mahali walipomweka. 7 Lakini enendeni zenu, mkawaambie wanafunzi wake, na Petro, ya kwamba awatangulia kwenda Galilaya; huko mtamwona, kama alivyowaambia. 8Wakatoka nje, wakakimbia kutoka kaburini; kwa maana wameingia tetemeko na ushangao; wala hawakumwambia mtu neno, maana waliogopa.


title: Ufufuko wa Yesu

text: 9 Naye alipofufuka alfajiri siku ya kwanza ya juma, alimtokea kwanza Mariamu Magdalene, ambaye kwamba alimtoa pepo saba. 10 Huyo akashika njia akawapasha habari wale waliokuwa pamoja naye, nao wakali wanaomboleza na kulia. 11 Walakini hao waliposikia kama yu hai, naye amemwona, hawakusadiki.


title: Ufufuko wa Yesu

text: 12 Baada ya hayo akawatokea watu wawili miongoni mwao, ana sura nyingine; nao walikuwa wakishika njia kwenda shamba. 13 Na hao wakaenda zao wakawapa habari wale wengine; wala hao hawakuwasadiki.


title: Ufufuko wa Yesu

text: 14 Baadaye akaonekana na wale kumi na mmoja walipokuwa wakila, akawakemea kwa kutokuamini kwao na ugumu wa mioyo yao, kwa kuwa hawakuwasadiki wale waliomwona alipofufuka katika wafu. 15 Akawaambia, Enendeni ulimwenguni mwote, mkaihubiri Injili kwa kila kiumbe. 16 Aaminiye na kubatizwa ataokoka; asiyeamini, atahukumiwa. 17 Na ishara hizi zitafuatana na hao waaminio; kwa jina langu watatoa pepo; watasema kwa lugha mpya; 18 watashika nyoka; hata wakinywa kitu cha kufisha, hakitawadhuru kabisa; wataweka mikono yao juu ya wagonjwa, nao watapata afya.


title: Ufufuko wa Yesu

text: 19 Basi Bwana Yesu, baada ya kusema nao, akachukuliwa juu mbinguni, akaketi mkono wa kuume wa Mungu. 20 Nao wale wakatoka, wakahubiri kotekote, Bwana akitenda kazi pamoja nao, na kulithibitisha lile neno kwa ishara zilizofuatana nalo.


title: Ufufuko wa Yesu

text: Yesu alipokufa, nafsi yake ya Kimungu iliendelea kushikamana na roho na mwili vilivyotengana: kwa hiyo mwili wake uliozikwa haukuweza kuoza kaburini; roho yake ilishukia kuzimu kuwatoa waadilifu waliomtangulia awaingize pamoja naye mbinguni. “Mwili wake aliuawa, bali roho yake akahuishwa, ambayo kwa hiyo aliwaendea roho waliokaa kifungoni, akawahubiri” (1Pet 3:19). “Roho yake haikuachwa kuzimu, wala mwili wake haukuona uharibifu” (Mdo 2:31).


title: Ufufuko wa Yesu

text: Siku ya tatu roho ya Yesu ilirudi mwilini mwake na kudhihirisha utukufu wa ufufuko. Tangu mwanzo Wakristo wanakiri kwa ufupi “ya kuwa alizikwa; na ya kuwa alifufuka siku ya tatu, kama yanenavyo Maandiko” (1Kor 15:4).


title: Ufufuko wa Yesu

text: Ufufuko wa Yesu siku ya Jumapili ulishuhudiwa na malaika waliowaambia wanawake waliofika kaburini: “Kwa nini mnamtafuta aliye hai katika wafu? Hayupo hapa, amefufuka” (Lk 24:5-6). Halafu Maria Magdalena, Petro na Mitume wenzake, hata watu zaidi ya mia tano walimuona na kumsikia, walimgusa na kula pamoja naye.


title: Ufufuko wa Yesu

text: Yesu hakurudia maisha ya duniani: tofauti na watu aliowafufua warudie maisha haya, Yesu mfufuka ameshaingia utukufu wa milele: “amekwenda zake mbinguni” (1Pet 3:22), “hafi tena” (Rom 6:9), ana “funguo za mauti, na za kuzimu” (Ufu 1:18).


title: Ufufuko wa Yesu

text: Ufufuko wa Yesu ni muhimu kwetu pia, kwa sababu kwa njia yake tu tunatiwa uzima: sasa rohoni kwa kuondolewa dhambi, na siku ya mwisho mwilini pia kwa kufufuliwa. Mwenyewe alisema, “Mimi ndimi huo ufufuo, na uzima. Yeye aniaminiye mimi ajapokufa, atakuwa anaishi; naye kila aishiye na kuniamini hatakufa kabisa hata milele” (Yoh 11:25-26). “Kristo amefufuka katika wafu, limbuko lao waliolala. Maana kwa kuwa mauti ililetwa na mtu, kadhalika na kiyama ya wafu ililetwa na mtu” (1Kor 15:20-21). “Alitolewa kwa ajili ya makosa yetu, na kufufuka ili tupate kuhesabiwa haki” (Rom 4:25).


title: Kolibri

text: Kolibri (kutoka Kitaino: kolibrí, kupitia Kijerumani: ) ni ndege wadogo wazuri wa familia Trochilidae ambao wanatokea Amerika tu. Wako miongoni mwa ndege wadogo kabisa. Wengi wana urefu kati ya sm 7.5 na 13, lakini ndege mdogo kabisa duniani, kolibri-nyuki, ana urefu wa sm 5 tu. Ndege hawa wanaweza kuangama hewani wakipapatika mabawa yao mara 12-80 kwa sekunde. Hii inatoa sauti ya uvumi (Kiing. "humming", kwa hivyo jina lao la hummingbird).


title: Kolibri

text:
Phaetornithinae
Trochilinae


title: Storm (komiki)

text: Storm (Kiswahili: "Dhoruba"; Ororo Iqadi T'Challa, Munroe) ni supa-shujaa wa Kenya, anayetoka ulimwengu wa Marvel Comics. Alikuwa mwanachama wa timu ya pili ya X-Men na baadaye mkuu wa timu ya dhahabu. Storm ni mutanti mwenye uwezo kutawala ya hali ya hewa.


title: Gambiti

text: Gambiti (Kiingereza: "Gambit"; kutoka Kiitalia: "Gambetto") ni mwanzo wa mchezo wa sataranji.


title: Liturujia ya Kilatini

text: Liturujia ya Kilatini ni aina ya liturujia ya Ukristo iliyoenea upande wa magharibi wa Dola la Roma ambapo ilitumika lugha ya Kilatini.


title: Liturujia ya Kilatini

text: Liturujia hiyo ilistawi Ulaya magharibi na Afrika kaskazini.


title: Liturujia ya Kilatini

text: Polepole liturujia ya Roma, mji mkuu wa Walatini uliotawala dola hilo, ilienea katika maeneo mengi ya Kanisa Katoliki, hasa kutokana na juhudi za makusudi za kaisari Karolo Mkuu za kuunganisha mataifa yaliyokuwa chini ya himaya yake.


title: Liturujia ya Kilatini

text: Baadaye Mtaguso wa Trento ulizidi kudai Wakatoliki wa magharibi wafuate wote liturujia ya Roma, isipokuwa kama liturujia yao maalumu yaliendelea zaidi ya miaka 200.


title: Liturujia ya Kilatini

text: Hivyo baadhi ya liturujia nyingine za Kilatini zimedumu mpaka leo, kama vile liturujia ya Ambrosi kandokando ya Milano (Italia), liturujia ya Kimozarabu hasa huko Toledo (Hispania), liturujia ya Braga huko Ureno na kidogo liturujia ya Lyon huko Ufaransa.


title: Liturujia ya Kilatini

text: Pia baadhi ya mashirika ya kitawa yanatunza liturujia za pekee.


title: Walatini

text: Walatini ni kabila la kale linalodhaniwa kuvamia sehemu ya Italia ya kati (mkoa ambao leo unaitwa Lazio na makao makuu yake ni Roma) katika milenia ya 2 KK.


title: Walatini

text: Polepole Roma, mji wao mkuu, uliteka maeneo mengi ya Ulaya kusini, Ulaya magharibi, Afrika kaskazini na Mashariki ya kati, hata kuunda dola kubwa lililoendelea hadi mwaka 476 magharibi na 1453 mashariki.


title: Walatini

text: Kutokana na uenezi huo, utamaduni na lugha vyao vimeathiri sana dunia yote hata leo. Mfano mmojawapo ni alfabeti yao, ambayo inatumika kwa lugha nyingi duniani kote.


title: Liturujia ya Milano

text: Liturujia ya Milano ni liturujia maalumu ambayo inatumika katika sehemu kubwa ya jimbo kuu la Milano na katika parokia kadhaa za majimbo ya kandokando (Como, Bergamo, Novara, Lodi) nchini Italia hadi lile la Lugano (Uswisi).


title: Liturujia ya Milano

text: Kesi ya pekee ni parokia ya Pescocostanzo iliyopo katika Italia ya kati.


title: Liturujia ya Milano

text: Kama asili yake anatajwa babu wa Kanisa Ambrosi, aliyekuwa askofu wa jimbo hilo katika sehemu ya mwisho wa karne ya 4. Ndiyo sababu inaitwa pia Liturujia ya Ambrosi.


title: Liturujia ya Milano

text: Baada ya Mtaguso wa pili wa Vatikano liturujia hiyo imeshughulikiwa sana na wachungaji na wataalamu mbalimbali hata kupata uhai mpya.


title: Liturujia ya Milano

text: Ingawa Wakatoliki wa maeneo hayo (milioni 5 hivi) wanafuata liturujia hiyo, upande wa sheria za Kanisa hawatofautiani na wenzao wa Kanisa la Kilatini.


title: Liturujia ya Roma

text: Liturujia ya Roma ni liturujia iliyoenea katika sehemu kubwa ya Kanisa Katoliki, kutoka makao yake makuu, Roma (Italia).


title: Liturujia ya Roma

text: Kwa asili yake ni liturujia ya Kilatini, ingawa kwa sasa inaadhimishwa katika lugha nyingi duniani kote.


title: Liturujia ya Roma

text: Kilichochangia uenezi huo ni hasa heshima ya Kanisa la Roma na askofu wake, Papa.


title: Liturujia ya Roma

text: Katika baadhi ya nchi, kama vile Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, baraza la maaskofu limekubaliwa kutamadunisha liturujia hiyo, bila ya kuvunja umoja wake wa msingi.


title: Liturujia ya Braga

text: Liturujia ya Braga ni liturujia maalumu ya jimbo la Braga (Ureno) inayotumika tangu karne ya 6.


title: Liturujia ya Braga

text: Inahusiana na aina nyingine za liturujia ya Kilatini, kama vile liturujia ya Toledo na liturujia ya Roma.


title: Liturujia ya Braga

text: Baada ya Mtaguso wa pili wa Vatikano, jimbo la Braga limeamua (1971) kuendelea na liturujia hiyo pamoja na ile ya Roma.


title: Liturujia ya Lyon

text: Liturujia ya Lyon (kwa Kilatini: "ritus Lugdunensis") ni liturujia mojawapo ya Kanisa la Kilatini ambayo imeendelea kutumika katika jimbo kuu la Lyon (Ufaransa) tangu karne ya 9 hadi leo, ingawa kwa kuzidi kufifia.


title: Liturujia ya Toledo

text: Liturujia ya Toledo (au liturujia ya Kimozarabu, yaani ya kati ya Waarabu) ni liturujia ya pekee inayotumika hasa katika jimbo la Toledo (Hispania) pamoja na liturujia ya Roma.


title: Liturujia ya Toledo

text: Liturujia hiyo ilianza katika karne ya 4 na kudumu mpaka leo, ingawa kwa shida, kutokana na uenezi wa liturujia ya Roma, ambayo ni aina kubwa zaidi ya liturujia ya Kilatini.


title: Teide

text: Teide ni mlima mrefu kuliko yote ya Hispania, ya visiwa vya bahari ya Atlantiki na volkeno kubwa ya tatu katika dunia na msingi wake. Uko katika kisiwa cha Tenerife (Visiwa vya Kanari, Hispania).


title: Teide

text: Ina urefu wa mita 3,718, iko ndani ya Hifadhi ya Taifa ya Teide iliyotangazwa na UNESCO kuwa Urithi wa Dunia mwaka 2007. Hii hifadhi ya taifa ni moja ya zile ambazo wengi zaidi wanazitembelea katika dunia, pia ni moja ya Hazina ya 12 ya Hispania.


title: Teide

text: Mjerumani Hans Meyer (Mzungu wa kwanza kupaa kilele cha Kilimanjaro, Tanzania) pia alitembelea Teide katika mwaka 1894, wakati mwingine safari ya Kilimanjaro ili kuchunguza hali ya barafu ya volkeno. Baada ya kupanda kwa Teide, inajulikana kama "wafalme wawili, mmoja kupanda katika bahari na wengine katika jangwa na nyika".


title: Professor X

text: Professor X (Kiswahili: "Profesa X", Charles Francis Xavier) ni mwanazalishi wa X-Men na mkuu wa Xavier Institute for Higher Learning. Professor X ana uwezo wa ajabu wa kupeleka au kupokea fikira bila kusema kwa wala kuashiria, pia inajulikana kama telepathi.


title: Iceman (komiki)

text: Iceman (Kiswahili: "Mtu-Barafu", Robert "Bobby" Louis Drake) ni supa-shujaa wa ulimwengu wa Marvel Comics na alikuwa mwanachama wa pili wa X-Men. Iceman ana uwezo wa kriokinesi yaani uwezo wa kuganda kitu chochote na uwezo wa kuwa barafu vilevile.


title: Warren Worthington III

text: Warren Kenneth Worthington III ni mtu wa hadithi wa ulimwengu wa Marvel Comics. Angel (Kiswahili: "Malaika") na baadaye anajulikana kama Archangel ("Malaika Mkuu") alikuwa mmoja wa wanachama wa asili wa X-Men. Kwa asili Angel alikuwa na mabawa kama ndege, lakini kama Archangel alikuwa na mabawa ya metali.


title: Jean Grey

text: Jean Grey ni supa-shujaa wa ulimwengu wa Marvel Comics. Anajulikana kama Marvel Girl (Kiswahili: "Msichana-Ajabu") na baadaye kama Phoenix ("Finiksi") na Dark Phoenix ("Finiksi wa Giza") na alikuwa mmoja wa wanachama wa asili wa X-Men. Jean Grey ni mutanti mwenye uwezo wa telepathi na telekinesi.


title: Havok

text: Havok (Kiswahili: "Uangamizi"; Alexander "Alex" Summers ) ni supa-shujaa wa ulimwengu wa Marvel Comics, mwanachama wa X-Men na ndugu wa Cyclops. Havok ana uwezo wa ajabu wa kufyonza nishati ya ulimwengu ili kupiga mionzi ya utegili kutoka mikono yake.


title: Giza

text: Giza inaweza kumaanisha


Kanisa la Moravian Kusini Magharibi Tanzania (KMKMT) (kwa Kiingereza: Moravian Church in South West Tanzania - MCSWT) ni jimbo la Kanisa la Moravian Tanzania hasa katika wilaya za Mbeya, Mbozi, Chunya na Mbarali wa mkoa wa Mbeya. Pia shirika mpya za Moravian kaskazini mwa Tanzania ziko chini ya jimbo hili ambazo ni Arusha, Kilimanjaro, Tanga, Dodoma na Manyara.


title: Kanisa la Moravian Kusini Magharibi Tanzania

text: Jimbo hili lilianza rasmi tarehe 18 Desemba 1976 kutokana na kuongezeka kwa shirika na kazi ya uenezi wa Injili. Kabla ya kuanza kwa Jimbo hili Wamoravian wa Mbeya, Chunya, Mbozi , Mbarali walikuwa wakihudumiwa na Jimbo la Kusini lenye makao yake makuu Rungwe. Jimbo la Kusini Magharibi Makao yake makuu yako Mbeya.


text: Viongozi wa kwanza wa Jimbo hili waliochaguliwa mwaka huohuo 1976 walikuwa Mchungaji Tulinawo Msinjili - Mwenyekiti, Mchungaji Yohana Wavenza - Makamu wa Mwenyekiti na Mchungaji Hezron Mwalupembe - Katibu Mkuu. Wajumbe wa Halmashauri Kuu wa Kwanza walikuwa ni Mwinjilisti L. Sikana, Mchungaji Tenson Sikaponda, Mchungaji Philip Cheyo, Ndugu Zebedayo Mkisi na Ndugu Yoram Mtemi.


text: Askofu wa kwanza Yohana Wavenza aliwekwa wakfu kuwa askofu wa jimbo hili tarehe 24 Julai 1983. Askofu wa pili wa Jimbo hili Alinikisa Cheyo aliwekwa wakfu tarehe 12 Agosti 2001 katika uwanja wa mpira Sokoine Mbeya.


text: Kama majimbo yote ya kanisa la Moravian, jimbo hili linaongozwa na Kamati ya Utendaji inayochaguliwa na sinodi ya kanisa. Watendaji wakuu ni mwenyekiti, makamu wake na katibu mkuu. Wanatoa taarifa kwa halmashauri kuu inayochaguliwa pia na sinodi ikikutana kati ya mikutano ya ile bodi kuu. Watendaji wakuu wanasaidiana na makatibu wa idara mbalimbali wanaoteuliwa na halmashauri ya kanisa.


text: Jimbo hili tangu mwaka 2008 linaongozwa na watendaji wafuatao: Mchungaji Nosigwe Buya - Mwenyekiti, Mchungaji Zakaria Sichone - Makamu Mwenyekiti na Mchungaji Daudi Nsweve Katibu Mkuu.


text: Jimbo hili lina miradi na huduma zifuatazo: Hospitali ya Mbozi, Sekondari ya Mbozi, Hostel Mbeya, Chuo cha Ualimu Mbeya,Baraka FM Radio Mbeya, Chuo Cha Ufundi Mbeya na Printing Press Mbeya. Mwaka 2011/2012 kuna mipango ya kuanzisha Chuo cha Nursing Mbozi Seminary Mbeya na Sekondari Mbeya


title: Vipaji vya Roho Mtakatifu

text: Katika Ukristo vipaji vya Roho Mtakatifu ni misimamo tunayotiwa na Roho Mtakatifu wa kuangaza, kuimarisha na kuzoesha akili na utashi wetu ili kushirikiana naye katika mambo ya utumishi wa Mungu.


title: Vipaji vya Roho Mtakatifu

text: Kusudi tujue kweli muundo wa Kiroho unaotuwezesha kuishi kama wana wa Mungu, haitoshi tuyajue maadili. Ni lazima tuzingatie pia vipaji vya Roho Mtakatifu, pasipo kusahau namna mbalimbali za kupata msaada wa Mungu.


title: Vipaji vya Roho Mtakatifu

text: Orodha ya vipaji ya Roho Mtakatifu kuanzia juu:


title: Vipaji vya Roho Mtakatifu

text:
Hekima ni kipaji cha Roho Mtakatifu cha kutusaidia tupende na kufurahia mambo ya Mungu.
Akili ni mwanga wa Roho Mtakatifu wa kutusaidia tumjue zaidi Mungu na ukamilifu wake pamoja na kuelewa ufunuo wake.
Shauri ni kipaji cha Roho Mtakatifu kinachotuelekeza kuchagua siku zote mambo yenye kufaa zaidi kwa sifa ya Mungu na kwa wokovu wetu.
Nguvu ni kipaji cha Roho Mtakatifu kinachotutia moyo wa kushika sana amri za Mungu na mambo ya utumishi wake tusiogope watu wala matukano wala mateso wala kufa.
Elimu ni kipaji cha Roho Mtakatifu kinachotutia maarifa ya mambo ya ulimwengu huu, kwa kutambua mapungufu yake pamoja na mitego, werevu na udanganyifu wa shetani akitujaribu mwenyewe au kwa kupitia vitu kama watu.
Ibada ni kipaji cha Roho Mtakatifu kinachotufanya tumpende Mungu kama Baba yetu mwema na watu wote kama ndugu; kwa msingi huo kutimiza utumishi wa Mungu na yote yale yenye kumpa Mungu sifa na heshima.
Uchaji wa Mungu ni kipaji cha Roho Mtakatifu kinachotutia hofu ya kumchukiza Mungu kwa dhambi kama vile mtoto mwema aogopavyo kumtia baba yake uchungu.


title: Vipaji vya Roho Mtakatifu

text: Ufunuo kuhusu vipaji vya Roho Mtakatifu unapatikana hasa katika dondoo la Isa 11:2 ambalo linamhusu kwanza Masiya, halafu kwa kumshiriki yeye linawahusu waadilifu wote ambao Yesu aliahidi kuwapelekea Roho Mtakatifu: “Roho ya Bwana atakaa juu yake, roho ya hekima na ufahamu, roho ya shauri na uweza, roho ya maarifa na ya kumcha Bwana”. Kipaji cha ibada hakitajwi katika lugha asili ya Kiebrania, bali katika tafsiri za Septuaginta na Vulgata. Halafu, Isaya 11:3 kwa Kiyahudi inataja tena “kumcha Bwana”, ambapo katika Agano la Kale “kumcha Bwana” na “ibada” ni maneno mawili yenye maana karibu ileile. Hivyo kuanzia karne III mapokeo yanashika idadi ya vipaji saba.


title: Vipaji vya Roho Mtakatifu

text: Katika kitabu cha Hekima tunasoma: “Naliomba, nikapewa ufahamu; nalimwita Mungu, nikajiliwa na roho ya Hekima. Naliichagua kuliko fimbo za enzi na viti vya enzi, wala mali sikudhani kuwa ni kitu ikilinganishwa nayo; wala sikuifananisha na kito cha thamani, mradi dhahabu yote ya nchi ni kama mchanga kidogo mbele yake, na fedha itahesabiwa kama udongo. Naliipenda kupita afya njema na uzuri wa sura, hata zaidi ya nuru nikataka kuwa nayo, kwa maana mwangaza wake haufifii kamwe. Na pamoja nayo nikajiliwa na mema yote jamii… ingawa sijajua ya kama yeye ndiye aliyeyazaa… Maana yeye amekuwa hazina kwa wanadamu isiyowaishia; nao wale waitumiao hujipatia urafiki na Mungu… na tangu kizazi hata kizazi huwaingilia roho takatifu, huwafanya wanadamu kuwa rafiki za Mungu na manabii” (Hek 7:7-11,12,14,27).


title: Vipaji vya Roho Mtakatifu

text:
Ufunuo wa Agano la Kale umetimilizwa na Mwokozi: “Mkinipenda, mtazishika amri zangu. Nami nitamwomba Baba, naye atawapa Msaidizi mwingine, ili akae nanyi hata milele; ndiye Roho wa kweli… anakaa kwenu, naye atakuwa ndani yenu… huyo Roho Mtakatifu, ambaye Baba atampeleka kwa jina langu, atawafundisha yote, na kuwakumbusha yote niliyowaambia” (Yoh 14:15-17,26). Mtume Yohane, akitaka kuwakinga waamini dhidi ya wazushi, akaongeza, “Nanyi mmepakwa mafuta na Yeye aliye Mtakatifu… Nanyi, mafuta yale mliyoyapata kwake yanakaa ndani yenu, wala hamna haja ya mtu kuwafundisha; lakini kama mafuta yake yanavyowafundisha habari za mambo yote, tena ni kweli wala si uongo” (1Yoh 2:20,27).
Katika Maandiko yapo pia madondoo kuhusu kipaji kimojakimoja.


title: Vipaji vya Roho Mtakatifu

text: Mababu wa Kanisa waliyafafanua mara nyingi maneno hayo na kutamka wazi kuwa vipaji saba vya Roho Mtakatifu vimo ndani ya waadilifu wote. “Hivyo vipaji vya Roho Mtakatifu kwetu ni kama chemchemi ya Kimungu tunapochota ujuzi hai wa amri za maisha ya Kikristo, na kwa njia yake tunaweza kujua pia kama Roho Mtakatifu anakaa ndani mwetu” (Katekisimu ya Mtaguso wa Trento). Ushuhuda muhimu wa Mapokeo kuhusu vipaji saba unapatikana katika liturujia ya Pentekoste: “Wape waamini wako, / wenye tumaini kwako, / paji zako zote saba” (sekwensya “Uje Roho Mtakatifu”). “Mtoa wa vipaji saba... / tia nuru akilini / na upendo mioyoni” (utenzi “Uje Roho Muumbaji”).


title: Vipaji vya Roho Mtakatifu

text: Ushuhuda huo ulielezwa vizuri na Papa Leo XIII, “Mwadilifu anayeishi kwa neema inayotia utakatifu na kutenda kwa njia ya maadili kama kwa vipawa mbalimbali, anahitaji kabisa vipaji saba, ambavyo vinaitwa kikamilifu zaidi vipaji vya Roho Mtakatifu. Kwa vipaji hivyo roho ya mtu inainuliwa na kuwezeshwa kutii kwa urahisi na mapema zaidi miangaza na misukumo ya Roho Mtakatifu. Vipaji hivyo vina nguvu kubwa hata kumwongoza mtu kwenye utakatifu mkuu; ni bora hivi hata kudumu mbinguni pia, ingawa kwa kiwango cha juu zaidi. Kwa njia yake roho inaongozwa na kuhimizwa kujipatia heri za Kiinjili, ambazo ni maua yanayochanua kwa wakati wake, dalili tangulizi za heri ya milele... Kwa kuwa vipaji ni vikubwa hivyo navyo vinaonyesha wema mkuu wa Roho Mtakatifu kwetu, vinatudai tumuonyeshe heshima na utiifu mkuu kabisa.


title: Vipaji vya Roho Mtakatifu

text: Tutafikia kwa urahisi hatua hiyo tukijitahidi zaidi na zaidi kumjua, kumpenda na kumuomba... Tunapaswa kumpenda Roho Mtakatifu kwa kuwa ni Mungu... tena kwa kuwa ni upendo wenyewe, asili, wa milele, kwa sababu hakuna kinachopendeza kuliko upendo... Yeye atatujalia kwa wingi zawadi zake za kimbingu, hasa kwa sababu utovu wa shukrani unafunga mikono ya mfadhili, lakini moyo wa shukrani unaifungua tena... Tunapaswa kumuomba mfululizo na kwa tumaini kubwa atuangaze zaidi na zaidi na kuwasha ndani mwetu moto wa upendo wake, ili kwa kutegemea imani na upendo tutembee kwa ari kuelekea tuzo la milele, kwa kuwa ndiye amana ya urithi wetu”.


title: Vipaji vya Roho Mtakatifu

text: Mwalimu wa Kanisa huyo alifundisha hasa matatu: 1° kwamba vipaji ni misimamo ya kudumu, lakini tofauti na maadili; 2° kwamba ni vya lazima kwa wokovu; 3° kwamba vinashikamana na upendo na kukua pamoja nao.


title: Vipaji vya Roho Mtakatifu

text: 1° “Ili kutofautisha vipaji na maadili mbalimbali tunapaswa kufuata lugha ya Biblia inayoviita si vipaji bali roho” kusudi tuelewe kuwa vinapatikana ndani mwetu kwa uvuvio wa Mungu au msukumo kutoka juu wa Roho Mtakatifu. Ni lazima tuzingatie kwamba binadamu ana mambo mawili yanayomuongoza: moja limo ndani mwake, yaani akili, lingine liko nje, yaani Mungu. “Ni wazi kwamba chochote kinachosukumika kinatakiwa kulingana na lile linalokisukuma; na ukamilifu wake ni urahisi wa kusukumwa nalo. Basi, kadiri hilo lilivyo bora, ni lazima kinachosukumwa kiwe kikamilifu zaidi ili kupokea msukumo wake. Hatimaye ni wazi kwamba maadili ya kiutu yanamkamilisha mtu katika kujiongoza kwa akili yake katika maisha ya ndani na ya nje. Basi unahitajika ndani mwake ukamilifu wa juu ambao umuandae kusukumwa Kimungu, na namna hizo kamilifu zinaitwa vipaji si tu kwa kuwa tunamiminiwa na Mungu, bali pia kwa sababu kwa njia yake mtu anawezeshwa kupokea mara uvuvio wa Kimungu, alivyosema Isaya (50:5): ‘Bwana Mungu amenizibua sikio langu, wala sikuwa mkaidi, wala sikurudi nyuma’. Ndiyo sababu wengine wanasema vipaji vinamkamilisha binadamu vikimuandaa kutenda mambo bora kuliko ya maadili”.


title: Vipaji vya Roho Mtakatifu

text: Hapo tunaona kuwa vipaji vya Roho Mtakatifu si matendo wala si misukumo au misaada ya kupita ya neema, bali ni misimamo ya kudumu tunayomiminiwa, inayotuweka tayari kupokea uvuvio wa Mungu, kama vile tanga zinavyowezesha chombo kwenda kwa nguvu ya upepo. Kwa utayari huo wa kupokea misukumo vinatusaidia kutenda mambo yale bora ambayo ukamilifu wake unaonyesha kwamba yanategemea vipaji kuliko maadili.


title: Vipaji vya Roho Mtakatifu

text: Mfano huo ulitolewa na Yesu Kristo mwenyewe aliposema, “Upepo huvuma upendako, na sauti yake waisikia, lakini hujui unakotoka wala unakokwenda; kadhalika na hali yake kila mtu aliyezaliwa kwa Roho” (Yoh 3:8). Hatujui vizuri upepo unaovuma umetokea wapi na utasikika mpaka wapi; vilevile hatujui vizuri uvuvio wa Kimungu unaanzia wapi, na utatufikishia ngazi gani ya ukamilifu tukiufuata kwa uaminifu. Tusiwe kama wanamaji wazembe wasiotweka tanga wakati wa kufaa.


title: Vipaji vya Roho Mtakatifu

text: Vipaji vinatofautiana na maadili kama wanavyotofautiana wanaoviongoza, yaani Roho Mtakatifu na akili iliyoangazwa na imani; hiyo ni miongozo na kanuni tofauti. Utendaji wa kibinadamu unafuata kanuni ya kibinadamu, utendaji upitao maumbile unafuata kanuni ya Kimungu, yaani uvuvio wa Roho Mtakatifu. Hata busara iliyoinuliwa na upendo inatenda kwa kuzingatia mifuatano ya mawazo, tofauti na kipaji cha shauri kinachotuandaa kupokea uvuvio maalumu usioihitaji. Kwa mfano, tukiuliziwa siri fulani, busara inasita kuona namna ya kutunza siri hiyo bila ya kusema uongo, kumbe uvuvio wa Roho Mtakatifu unaondolea wasiwasi (taz. Math 10:19). Vilevile, imani inaambatana tu na kweli tulizofunuliwa, kumbe kipaji cha akili kinatuwezesha kuona vilindi vya kweli hizo, na kile cha hekima kinatuwezesha kuonja utamu wake.


title: Vipaji vya Roho Mtakatifu

text: 2° Vipaji vya Roho Mtakatifu ni vya lazima kwa wokovu wa milele. “Maana Mungu humpenda yeye tu akaaye na Hekima” (Hek 7:28). “Miongoni mwa ndugu awatawalaye ana heshima, bali machoni pa Bwana ni wao wamchao” (YbS 10:20). Sasa kipaji bora ni hekima, na cha mwisho ni uchaji wa Mungu.


title: Vipaji vya Roho Mtakatifu

text: Maadili ya Kimungu yanajilinganisha na namna ya kibinadamu ya akili na utashi wetu, na hivyo yanatuacha katika hali isiyotosha kwa lengo letu kuu lipitalo maumbile, ambalo tunahitaji kulijua kwa namna hai, ya kuchimba na kuonja, na ambalo tunatakiwa kulilenga kwa ari zaidi. Imani hata ikiwa kubwa inaendelea kuwa na upungufu kwa sababu tatu za msingi: 1) yale inayoyaamini ni giza kwake, haiyaoni moja kwa moja, ila “kwa kioo kwa jinsi ya fumbo” (1Kor 13:12); 2) inayafikia kwa njia ya matamko mbalimbali ya Kanisa, kumbe Mungu ni sahili kabisa; 3) inayafikia kinadharia, kwa kukiri au kukanusha maneno fulanifulani, kumbe Mungu aliye hai anatakiwa kujulikana kama kwa mang'amuzi. Tumaini linashiriki upungufu wa imani, na vilevile upendo, kwa kuwa imani ndiyo inayoupatia la kupenda. Zaidi tena busara ina upungufu, kwa kuwa inahitaji kufuata mawazo, kutafuta sababu za kutenda, ili kuelekeza maadili ya kiutu; mara nyingi inasita isijue la kufanya, ikihitaji mwanga kutoka juu, k.mf. ili kushinda vishawishi visivyotambulikana au vikali na vya muda mrefu.


title: Vipaji vya Roho Mtakatifu

text: “Akili ya binadamu, hata baada ya kukamilishwa na maadili ya Kimungu, haiwezi kujua yale yote inayohitaji kuyajua, wala haiwezi kuepuka kila upotovu. Mungu tu aliye na ujuzi wote na enzi zote anaweza kufidia ujinga na upumbavu, ugumu wa moyo na kasoro nyinginezo tulizo nazo. Ili kutuondolea kasoro hizo tumejaliwa vipaji vya Roho Mtakatifu, vinavyotuwezesha kupokea vizuri uvuvio wa Kimungu... Kwa njia ya maadili ya Kimungu na ya kiutu, binadamu hajakamilika kuhusu lengo lake kuu linalopita maumbile asihitaji daima kusukumwa na Roho Mtakatifu kutoka juu”. Haja hiyo ni ya kudumu, ndiyo sababu vipaji ni misimamo ya kudumu tunayomiminiwa.


title: Vipaji vya Roho Mtakatifu

text: Sisi tunatumia vipaji kwa mfano wa utiifu, ili kupokea na kutekeleza vizuri agizo kutoka juu, lakini hatuwezi kuwa na uvuvio huo kila tunapotaka. Upande huo vipaji vinatufanya tusitende wenyewe, bali kwa Roho Mtakatifu. Hivyo ni wazi kuwa vipaji, kama vile utiifu, ni misimamo ya kudumu ya mwadilifu.


title: Vipaji vya Roho Mtakatifu

text: 3° Kwa kuwa vipaji ni vya lazima kwa wokovu, vinashikamana na upendo. Roho Mtakatifu haji ndani mwetu pasipo vipaji vyake, ambavyo vinaendana na upendo na kupotezwa pamoja nao kwa dhambi yoyote ya [[mauti]. Basi, vipaji ni sehemu ya muundo wa Kiroho wa neema inayotia utakatifu, ambayo kwa sababu hiyo inaitwa “neema ya maadili na vipaji”. Kama vile [[maadili ya kumiminiwa]] yanavyokua pamoja kwa mfano wa vidole vya [[mkono]], vipaji pia vinakua pamoja. Hakuna mwenye kiwango kikubwa cha upendo wa Mungu, inavyotakiwa na ukamilifu, asiye na vipaji vya Roho Mtakatifu kwa kiwango hichohicho.


title: Vipaji vya Roho Mtakatifu

text: Huo muundo wa Kiroho, ambao ni chanzo cha uzima wa milele, una thamani kubwa kuliko ile ya macho, ya [[afya]] na ya akili kwa maana mwadilifu akipotewa navyo hapotewi na hazina hiyo ambayo [[kifo]] chenyewe hakiwezi kumnyang'anya. Ni thamani kubwa kuliko ile ya [[karama]] (kufanya miujiza n.k.) kwa kuwa hizo ni alama za nje tu ambazo zinaweza kuelekeza njia ya kumfikia Mungu, lakini haziwezi kutuunganisha naye inavyofanya [[neema ya utakaso]].


title: Vipaji vya Roho Mtakatifu

text:
[[Jamii:Roho Mtakatifu]]
[[Jamii:Maisha ya kiroho]]
[[Jamii:Maadili]]


title: Ruth First

text: Ruth First (4 Mei 1925 - 17 Agosti 1982) alikuwa mwanaharakati na mwandishi wa Afrika Kusini. Mwaka wa 1963, kwa vile aliandika dhidi ya ubaguzi wa rangi alikamatwa na kutiwa ndani bila kesi. Alikuwa mhariri wa magazeti mbalimbali zilizopigwa marufuku, kama "The Guardian", "New Age" na "Fighting Talk". Alihamia Uingereza na baadaye Msumbiji ambapo alifundisha katika Chuo Kikuu cha Maputo. Aliuawa na bomu lililofichwa ndani ya kifurushi cha posta.


title: Athol Fugard

text: Athol Fugard (amezaliwa 11 Juni 1932) ni mwandishi wa Afrika Kusini. Hasa ameandika tamthiliya. Baadhi ya tamthiliya zake zimetumiwa kwa kubuni filamu. Naye pia aliigiza katika filamu mbalimbali, k.m. katika "Gandhi" Fugard aliigiza Jenerali Jan Smuts.


title: Kakakuona

text: Kakakuona ni wanyama wa familia Manidae ambao wamepambika na magamba na wana mkia mrefu. Wakitaka kujikinga dhidi ya wanyama mbuai wanajikunja.


title: Kakakuona

text: Huishi katika kishimo cha kina cha hadi mita 3.5 au katika mti mvungu.


title: Kakakuona

text: Hula mchwa na sisimizi na pengine wadudu wengine ambao huwakamata kwa ulimi wao mrefu wa kunata.


title: Kakakuona

text: Huzaa kidogo sana, na hiyo imechangia kufanya wapungue sana. Sababu nyingine ni ushirikina unaodai wanaleta bahati njema, hasa magamba yao. Ndiyo sababu nchini Tanzania wanalindwa na sheria kali hata wasikamatwe.


title: Kabila

text: Kabila ni jamii ya binadamu yenye umoja fulani upande wa lugha na utamaduni, si lazima upande wa eneo na utawala wa siasa.


title: Kabila

text: Kwa mfano, katika nchi ya Tanzania kuna makabila zaidi ya 120, kama vile kabila la Wachaga, la Waluguru n.k. Nchini Kenya kuna Wakikuyu, Waribe n.k.


title: Kabila

text: Wengine wanaeleza kwamba makabila yalitokea kabla ya madola na yanaendelea kujitegemea kwa kiasi fulani ndani ya dola.Lakini wengine wanatumia neno hilo kwa upana zaidi.


title: Kalivari

text: Kalivari au Golgotha ni mahali nje ya Yerusalemu wa zamani panaposadikiwa Yesu alisulubiwa akazikwa.


title: Kalivari

text: majina hayo mawili yana maana moja: "mahali pa fuvu la kichwa", ambapo paliitwa kutokana na sura ya mwinuko wake.


title: Kalivari

text: Jina la pili ni jina la Kiaramu lilivyotoholewa katika Kigiriki (Γολγοθᾶ[ς], Golgotha[s], kutoka golgolta; kwa Kiebrania gulgōleṯ), la kwanza ni tafsiri ya Kilatini (Calvariæ Locus, kutoka ufafanuzi wa neno asili uliotolewa na wainjili Marko na Mathayo: Κρανίου Τόπος, Kraníou Tópos).


title: Elisha

text: Elisha (kwa Kiebrania אֱלִישַׁע, "Elisha", yaani "Mungu wangu ni wokovu", kwa Kigiriki Ἐλισσαῖος, "Elissaios" au Ἐλισαιέ, "Elisaie", kwa Kiarabu الْيَسَع "Elyasaʿ") alikuwa nabii anayetajwa katika Biblia na katika Qur'an.


title: Elisha

text: Elisha alifanya unabii wake katika ufalme wa kaskazini wa Israel wakati wa wafalme Yoram, Yehu, Yehoahaz na Yehoashi


title: Elisha

text: Elisha alikuwa mwana wa Shaphat kutoka Abel-meholah aliyepata kuwa mfuasi wa nabii Elia (Kitabu cha kwanza cha Wafalme 19:16–19).


title: Elisha

text: Baada ya huyo kuchukuliwa mbinguni katika kisulisuli (Kitabu cha pili cha Wafalme 2:9), Elisha alikubaliwa kama mkuu wa wanafunzi wake ("wana wa manabii") akajulikana nchini kwa karama zake, zikiwa ni pamoja na uponyaji.


title: Elisha

text: Kwa miaka karibu sitini (892 – 832 hivi KK) alikuwa nabii (2Fal 5:8), akijihusisha sana na siasa akaombwa shauri na wafalme mbalimbali hata wa nchi za nje. Kwa kumpaka mafuta Yehu alianzisha mapinduzi dhidi ya ukoo wa Ahabu na kukomesha upotoshaji wake wa imani. Mapinduzi hayo yakaenea kusini kwa kumuua Atalia, binti wa Yezebeli, aliyetawala miaka saba kisha kuua watu wote wa ukoo wa Daudi (mtoto Yoashi tu alinusurika).


title: Yeriko

text: Yeriko (kwa Kiebrania יְרִיחוֹ, kwa Kiarabu أريحا, maana yake "wenye kunukia") ni mji wa kale sana, ulioanzishwa miaka 9000 hivi KK karibu na mto Yordani.


title: Yeriko

text: Mwaka 2006 ulikuwa na wakazi 20,400


title: Yeriko

text: Umaarufu wake unatokana na kuwa chini ya usawa wa bahari kuliko miji yote duniani.


title: Yeriko

text: Unasadikiwa pia kuwa mmojawapo kati ya miji ya zamani zaidi kukaliwa mfululizo hadi leo.


title: Yeriko

text: Akiolojia imekuta chini ya ardhi zaidi ya miji 20 iliyojengwa kwa nyakati tofauti mahali pale, kuanzia miaka 11,000 iliyopita.


title: Yeriko

text: Katika Biblia unatajwa kama "Mji wa Mitende": chemchemi mbalimbali ndani na kandokando yake zilivuta binadamu tangu milenia nyingi.


title: Yeriko

text: Katika Agano la Kale unatajwa kwa namna ya pekee kuhusiana na Yoshua kuingiza Waisraeli waliotoka Misri katika nchi ya Kanaani kwa kuvuka mto Yordani mkabala wa Yeriko na kuuteka kwa maandamano ya ibada (Yos 6) kabla ya miji mingine yoyote.


title: Yeriko

text: Katika Agano Jipya unatajwa kuhusiana na Yesu ambaye huko alimuongoa mtozaushuru tajiri Zakayo (Luk 19) na kumponya kipofu ombaomba Bartimayo (Mk 10).


title: Kiongozi Kalenda

text: Kiongozi Kalenda ni kijitabu chenye chaguo cha maneno kutoka Biblia kwa kujisomea kila siku. Maneno haya hutazamiwa kama "maneno ya mwongozo wa kiroho" kwa ajili ya siku husika. Hutolewa na Kanisa la Moravian katika nchi nyingi duniani kwa lugha zisizopungua 50. Jina lake la Kiingereza ni ""Daily Watchwords"" na kwa Kijerumani ""Losungen"". Hutolewa upya kila mwaka.