title: Tamthilia

text: Zilikuwa na mwamko mpya. Zilichunguza jamii za Afrika Mashariki kwa mkondo mpya. Zilizungumzia: ukoloni mamboleo, uongozi, siasa na matatizo mengine kama vile ufisadi, unyanyasaji, uporaji n.k. Kwa mfano; Aliyeonja Pepo (Faruk Topan), Mashetani (Ibrahim Hussein), Kilio cha Haki (Alamin Mazrui).


title: Veto

text: Veto (kwa Kilatini "nakataza") ni haki ya kukataza azimio lisipite wala kutekelezwa hata kama limekubaliwa na wengi.


title: Veto

text: Katika nchi nyingi rais au kiongozi wa taifa kwa manufaa ya taifa ana haki ya kukataza maazimio au sheria zilizokubaliwa na bunge akiona kasoro au hasara ndani yake.


title: Veto

text: Kwa mfano nchini Marekani rais ana haki ya kukataza kila sheria iliyokubaliwa na bunge katika kipindi cha siku 10 baada ya azimio la bunge. Akipiga veto sheria inarudi bungeni. Hapo bunge linaweza kufuta veto kwa theluthi mbili za kura zake au bunge linaweza kubadilisha sheria hadi kupatana na mapenzi ya rais.


title: Veto

text: Mataifa matano yana haki ya veto katika Baraza la Usalama la UM: ni China, Marekani, Ufaransa, Uingereza na Urusi. Kila moja kati ya hayo linaweza kuzuia maazimio yoyote ya baraza la usalama.


title: Veto

text: Asili ya neno "veto" iko katika lugha ya Kilatini. Katika Roma ya Kale kulikuwa na afisa mmoja mwenye kuwakilisha wananchi wa kawaida mbele ya senati ya Roma. Kama maseneta ambao wote walitoka katika familia za makabaila walitoa maamuzi ya kuathiri vibaya hali ya raia huyu mwakilishi alikuwa na haki ya kupiga veto, na hivyo kuzuia azimio.


title: Nestroy Kizito

text: Joseph Nestroy Kizito (amezaliwa 27 Julai 1982 Uganda) ni mchezaji wa mpira wa miguu wa kulipwa kutoka nchini Uganda, ambaye kwa sasa anaichezea klabu ya FK Vojvodona nchini Serbia tangu Januari mwaka 2005. Yeye pia ndio kapteni wa Timu ya Taifa ya Uganda.


title: Nestroy Kizito

text: Kizito alifunga goli dhidi ya wa pinzani wao wa kuu FK Crevena Zvezda katika Ligi kuu ya Serbia katika msimu wa mwaka 2005/2006 mechi hiyo ilichezeka nyumbani kwao. Goli hilo lilivunja rekodi ya kukaa muda mrefu bila kuwafunga wapinzani wao wa jadi FK Crvena Zvezda zaidi ya miaka kumi.


title: Dennis Oliech

text:
Dennis Oliech (amezaliwa tar. 2 Februari 1985 mjini Nairobi, Kenya) ni mchezaji wa mpira wa miguu wakulipwa kutoka nchi ya Kenya, ambaye kwa sasa anaichezea klabu ya AJ Auxerre katika Ligi ya kwanza ya Ufaransa. Ligi hiyo hujulikana zaidi kwa jina la Ligue 1.
AJ Auxerre ni klabu mashuhuri Ufaransa na ulimwenguni kwa wafatilia soka duniani.


title: Dennis Oliech

text:
Bwana Oliech alianza kuichezea Timu ya taifa ya soka ya Kenya tar 4 mei 2002.
Alianza kucheza mpira katika umri wake mdogo katika klabu ndogo huko Kenya iitwayo Dagoretti Santos, baada ya hapo akajiunga na klabu mashuhuri Kenya Mathare United.


title: Dennis Oliech

text:
Oliech baadae alitokea kua mfungaji mabao wakutegemewa katika Timu ya Taifa ya Kenya mashuhuri kwa jina la Harambee Stars kwa kila mechi nyingi za taifa alikua akifunga magoli.
Ni mchezaji alieingia katika kipindi cha pili na alifunga goli la kusaidia Kenya ili kupata tiketi ya kuingia katika Kombe la Mataifa ya Afrika na mechi hiyo ilikua ni ya mwisho dhidi ya Cabo Verde. Alicheza katika Kombe la Mataifa ya Afrika huko Tunisia mwaka 2004. Na huo mwaka ndio alichaguliwa kua miongoni mwa wachezaji chipukizi bora wenye kipaji pamoja na Wayne Rooney wa Manchester United


title: Dennis Oliech

text: Alianza kucheza mechi ya kimataifa katika Timu ya Taifa ya Kenya na ilikua dhidi ya timu ya Nigeria na mechi hiyo walifungwa 3-0.


title: Dennis Oliech

text: Mwaka 2003 baada ya kuonekana mchezaji mzuri, klabu aina mbali mbali zilipendelea kumnunua lakini mchezaji huyo aliamua kujiunga na klabu ya Qatar iitwayo Al-Arabi na aliichezea hadi mwaka 2005. Katika mwaka 2004 nchi ya Qatar ilimpka Ksh 200 milioni ili kubadili uraia nakuchukua uraia wa Qatar lakini alikataa. Wapenzi wake huko Kenya walifurahi sana baada ya yeye kukataa kuchukua uraia huo na akachukuliwa kua ni mtu anaependa nchi yake kuliko pesa.


title: Dennis Oliech

text:
Baada ya hapo Oliech alipata fursa yakujiunga na klabu ya FC Nantes katika Ligi ya kwanza (Ligue 1) mwaka 2005, lakini alianza kuichezea hiyo klabu vizuri mwaka 2006, mwaka 2007 klabu hiyo ya FC Nantes iliporomoka Ligi ya pili(Ligue 2) baada ya kukokota mkia katika ligi ya kwanza.
Oliech aliuzwa kwakuazimwa katika klabu ya AJ Auxerre ambayo ilikua inahitaji mshambuliaji wakuisaidia kufunga mabao baada ya timu hiyo kuanza vibaya katika Ligi ya kwanza ya Ufaransa katika msimu wa 2007.


title: Dennis Oliech

text: Katika Januari 2007 AJ Auxerre ilimnunua moja kwa moja kutoka FC Nantes.


title: Bayburt

text: Bayburt (Kiarmenia: Բաբերդ, Baberd) ni mji mkuu wa Mkoa wa Bayburt katika nchi ya Uturuki.


title: Bayburt

text: Bayburt ulikuwa mji muhimu kabisa wakati wa zama za Barabara ya Hariri na pia mji ulipatwa kutembelewa na mpelelezi Marco Polo na msafiri wa Kituruki Bw. Evliya Celebi. Huko pia kuna mabaki ya mangome ya Ufalme wa Byzantini ambayo hadi leo hii bado yapo.


title: Bayburt

text:
Kuna misikiti kibao ya kuvutia, kuna mamawe kadhaa ya kituruki ikiwa sambamba kabisa na Miji ya Chini ya Catalcesme na pamoja na Mapolomoko ya Maji ya Sirakayalar.
Tarehe kamili ya kuanzishwa kwa mji huu wa Bayburt bado haijulikani. Ingawa, kuwa inakisiwa kwamba utakuwa umeanzishwa kunako mwaka 100 KK. Mji wa Bayburt unafahamika zaidi kwa kuwa ulishawahi kumilikiwa na Dola la Roma na baada ya mgawiwo wa miji ukaja kuwa moja kati ya miji ya Roma ya Mashariki.


title: Bayburt

text: Wakati wa zama za Byzantini, Bayburt ulikuwa moja kati ya majimbo ya kujitawa ya Byzantine na uliitwa Heldia ukiwa kama wa 4 katika migawiwo yao ya miji saba iliyotengwa.


title: Bayburt

text: Mji pia unajulikana kwa ngome iliyorekebishwa na mfalme wa Byzantine maarufu kama Mfalme Justinia I, lakini baadaye mji ulipolwa na Waarabu. Waturuki walishikiria madaraka ya mji huo kwa mara ya kwanza mnamo 1054, na baada ya miaka 200 baadaye mji ukawa unashikiriwa na madola tofauti-tofauti.


title: Bilecik

text: Bilecik ni mji mkuu wa Mkoa wa Bilecik katika nchi ya Uturuki.


title: Bilecik

text: Ukiwa sambamba kabisa na na wilaya zake mji huu ni mashuhuri sana kwa kuwa hapa ndipo alipozaliwa Osmani Dynasty, ambao ni wanachama na waanzilishi wa Dola la Osmani.


title: Bingöl

text: Bingöl (Kizazaki: Çolig) (Kiswahili: maziwa elfu) ni mji uliopo mjini Mashariki mwa nchi ya Uturuki. Hadi kufikia 1950, mji ulikuwa ukifahamika kwa jina la Çabakcur, ikiwa na maana ya maji madhalimu kwa Kiarmenia. Huu ni mji mkuu wa Mkoa wa Bingöl.


title: Bingöl

text: Mji umezungukwa na milima na Mito ya Barafu, na kufanya liwe jina la kibiashara. Hivi karibuni, mji umepata kuwa kituo mashuhuri cha watalii. Mnamo mwaka wa 2000, mji ulikuwa na idadi ya wakazi wapatao 68,876 waishio huko kwa mjibu wa sensa zao.


title: Bitlis

text: Bitlis (Kikurdi: Bilîs au Bedlîs kwa Kirmenia: Baghaghesh, baadaye waliita Baghesh) ni mji ulipo Mashariki ya nchi ya Uturuki na ndiyo mji mkuu wa Mkoa wa Bitlis. Kwa wingi wa watu Wakurdi wanaonekana kuwa na idadi kuwa ya watu, ambayo ilikuwa 65,169 (ikijumlisha na vijiji vilivyouzunguka mji huo) sensa ya mwaka wa 2000.


title: Bitlis

text: Jina la kiasili linaelezea jina la Bitlis, bila ya kuwa na historia ya misingi ya wali ya jina, ni kwamba linatokana na neno "Bedlis", ambalo ni jina la kamanda aliyemuriwa ajenge ngome ya Bitlis na Alexander Mkuut, ambaye ni Mfalme wa Macedonia.


title: Malezi

text: Malezi ni kazi maalumu ya muda mrefu ambayo binadamu anamsaidia mwingine kukabili maisha kwa jumla au sehemu yake mojawapo.


title: Malezi

text: Ni kazi inayowapasa kwanza wazazi, ambao wanahitaji msaada wa ukoo, kabila, taifa, dini n.k.


title: Malezi

text: Ni kazi inayohitaji moyo mkuu na ustahimilivu mkubwa.


title: Malezi

text: Nchi za Afrika zilipojikomboa zilikazania elimu ili kupata mapema wataalamu kwa kazi na huduma za jamii.


title: Malezi

text: Hasa siku hizi wengi wameona umuhimu wa kusoma ili kukabili maisha. Ila mara nyingi juhudi hizo hazilengi kujua ukweli, bali kufanikiwa katika kazi na uchumi, na zinaweka pembeni maadili yaliyokuwa muhimu katika malezi ya kimila.


title: Malezi

text: Hayo yalikusudiwa kuwaandaa watoto na vijana kwa maisha, wawe washiriki wa ukoo na kabila ambao wamekomaa kiasi cha kuweza kuchukua majukumu yao.


title: Malezi

text: Hata leo bila ya hayo ujuzi na ufundi vinaweza kuongezeka, lakini ukomavu haufikiwi.


title: Malezi

text: Hivyo vijana wanachelewa kushika nafasi yao katika ujenzi wa jamii, k.mf. kwa njia ya ndoa.


title: Malezi

text: Badala yake unaenea uhuni (uasherati, bangi, wizi n.k.).


title: Malezi

text: Kwa kuwa ujana ni kipindi cha mabadiliko ya haraka pande zote, ni vigumu kuumudu sawasawa na kuwa na msimamo.


title: Malezi

text: Hasa mijini kuna mchanganyiko wa watu (makabila, dini n.k.) pamoja na njia hasi za kuishi zinazotokana na ushindani mkubwa, utepetevu katika maadili na upotovu.


title: Malezi

text: Katika hali hiyo dini ya ukoo si kinga tena: kijana mwenyewe anajichagulia aamini nini na aishi vipi badala ya kufuata tu mazoea ya nyumbani kama alivyofanya utotoni.


title: Malezi

text: Anahitaji kusaidiwa ajibu maswali makuu ya maisha: “Mimi ni nani? Nimetoka wapi? Ninakwenda wapi? Nafikiriwa kuwa wa namna gani?”


title: Malezi

text: Kumbe watu wazima wengi wanamsema badala ya kujihusisha naye katika matatizo yasiyoepukika ya umri wake.


title: Malezi

text: Anahitaji kueleweka na kuthaminiwa, lakini akitafuta hayo anaitwa jeuri, mwenye kiburi n.k.


title: Malezi

text: Hasa siku hizi kati ya wazee na vijana umbali ni mkubwa kutokana na mabadiliko ya nyakati (upande wa elimu, afya, uchumi, mawasiliano, tunu za maisha n.k.).


title: Malezi

text: Vijana wanaonelea miundo asili ni mambo ya zamani, hata wakadharau utamaduni wa mababu kama kwamba mambo yake yote yamepitwa na wakati.


title: Malezi

text: Kinyume chake wanapokea kwa urahisi mkubwa mawazo mengi ya kigeni kupitia vyombo vya upashanaji habari na mitindo mipya inayozuka mijini.


title: Malezi

text: Halafu wanatumia muda mwingi kijiweni au katika burudani, kumbe ule wa kukaa na wazee ni mfupi mno: hilo ni pengo lisilozibika, kwa kuwa linawafanya wasifaidi mang’amuzi ya vizazi vilivyotangulia, kutegemezwa na mashauri wanayoyahitaji, kuungana na ndugu zao katika kukabili maisha.


title: Malezi

text: Wanakuwa jamii tofauti, wageni kati ya watu wao! Maisha ya vijana kwa mtazamo wa sasa yanazidi kuwa tofauti na vijana wa zamani. Nyakati hizi kuna matatizo mengi yawapatayo vijana pamoja na wakati wa ubalehe, uzururaji mitaani, wizi, uvutaji bangi pamoja na kutumia aina nyingine za madawa ya kulevya.


title: Malezi

text: Wazee wengi wanaona vijana wakiungana ni nafasi tu ya kujenga urafiki mbaya, si haja halisi ya nafsi na ya maisha.


title: Malezi

text: Hivyo badala ya kuwasaidia kuchambua mambo wanazidisha hali ya kutoelewana nao.


title: Malezi

text: Basi, hatuna budi kulea kwa kuoanisha ujuzi na ukomavu ili tupate watu tunaowahitaji: watu ambao ni huru kwa ndani na wanaweza kuwajibika kwa uadilifu.


title: Malezi

text: Ili kijana azidi kukomaa kiutu anahitaji kusaidiwa ajifahamu ili kustawisha vipawa vyake na kupunguza kasoro zake.


title: Malezi

text: Utu ndio msingi ambao juu yake yanajengwa maisha yote.


title: Malezi

text: Mwenye matatizo nafsini mwake anasumbuka na kusumbua watu anaofungamana nao.


title: Malezi

text: Basi, ni muhimu awahi kujirekebisha kama inavyobidi kuwahi ili kunyosha mti ukiwa bado mbichi.


title: Malezi

text: Ni lazima aifanyie kazi nafsi yake kwa ustadi na bidii nyingi kuliko mkulima anavyoshughulikia shamba lake ili lizae sana.


title: Elimunafsia

text: Elimunafsia (pia: saikolojia kutoka Kigiriki ψυχολογία "psikhologia") ni fani ya elimu jamii inayolenga kujua nafsi ya binadamu ili kurahisisha ukomavu wake na uhusiano wake na wenzake.


title: Elimunafsia

text: Hakuna mtu wa jana, leo au kesho aliye sawasawa na mwingine: kila mmoja ni wa pekee. Mungu ametufanya tofauti ili tutimilizane. Kila mmoja anahitaji wengine, na kila mmoja ni muhimu kwa wenzake. Katika maisha ya jamii kuna sehemu ambayo yeye tu anaweza kuijaza. Wazo hilo linaweza kumsaidia kijana ambaye ni mwepesi kukata tamaa na kujitupa. Daima uhai ni zawadi nzuri kwa mhusika na kwa wenzake wote. Kijana ni zawadi yenye nguvu na wema hata kwa taifa, kiasi kwamba kujali ustawi wa kijana ni kujenga taifa.


title: Elimunafsia

text: Tunataka kujifahamu tulivyoumbwa (mwili, nafsi na roho, ambavyo vyote vinafungamana ndani mwetu):


title: Elimunafsia

text: Daima ni muhimu tukubali hali ilivyo, halafu tujitahidi kuifanya bora zaidi. Tusipojikubali kwanza tutahangaika tu hata kukata tamaa. Wajue wasijue vijana wapokua wanashindwa kujikubali walivyo. Pengine wanaficha silika zao wasitambulikane na watu, hata wakashindwa kujielewa, wakapatwa na vilema vya ukuaji pia. Ni lazima waache kujifunika uso kwa vinyago hivyo; badala yake wakabili ukweli wao, wenye sifa na kasoro. Hivyo tu watapitia vizuri mabadiliko ya ujana upande wa mwili, nafsi, jamii, maadili na roho. Hatimaye watakomaa na kushika nafasi yao maishani.


title: Elimunafsia

text: Kwa kila mtu ni muhimu kuwa na marafiki; hasa kijana anahitaji kikundi. Lakini hiyo isiwe njia ya kukwepa nafsi yake mwenyewe wala ya kuficha tabia yake kwa kuzungumza, kutembea au kutenda namna fulani wanavyofanya wenzake. Kwa hiyo asijifananishe nao. Kila mtu anakua kwa namna yake, akibadilika kwa kiasi tofauti na muda tofauti. Ni lazima ajifunze kuyapokea mabadiliko hayo pia yanayomfanya geugeu sana, hasa msichana katika mzunguko wake wa kila mwezi: mara anaonekana jasiri au korofi, mara amejaa wasiwasi.


title: Elimunafsia

text: Uhai unasukuma kiumbe chochote kistawi. Mimea inakua namna yake, wanyama namna yao, na binadamu polepole zaidi kwa kuwa ndiye kiumbe bora anayehitaji kukomaa pande zake zote. Kulingana na haja yetu ya kukomaa hivyo, sio tu kufikia umri au kimo fulani, ndani mwetu zimo nguvu zinazotuhimiza tujilinde ili tuzidi kuishi wenyewe, tuendeleze uhai tulionao kwa kuzaa, tujitegemee (yaani tumiliki maisha yetu), tutawale vitu na watu ili mambo yaende tunavyotaka, n.k.


title: Elimunafsia

text: Haja iliyoota mizizi mirefu ndani mwetu ni ile ya kujikamilisha tusiwe watu wanaoishi ili mradi tu. Kadiri tunavyokua tunajisikia kuwajibika. Haja hizo zinafanya tujiwekee pia malengo katika utendaji. Basi, baada ya kujifahamu, kila mmoja wetu achague na kuazimia awe bora vipi, kwa sababu wenyewe tunaamua tuweje. Ni wajibu wetu kujipenda na kwa hiyo kujitunza na kujistawisha kimwili, kinafsi, kijamii, kimaadili na kiroho. Kazi hiyo inahitaji nia na bidii za kudumu. Tufuate taratibu za kulinda afya ya mwili, heshima ya mavazi, usafi wa mazingira. Tujiepushe na uvivu unaosababisha mawazo na matendo mabaya. Tujihadhari na maandishi, picha na maneno yasiyofaa, yasije yakatupotosha kimawazo au kusisimua ashiki. Tuhusiane vema na wengine (adabu, lugha nzuri n.k.). Hasa tufuate dhamiri na kustawisha roho iliyo sehemu bora ya utu wetu ambamo tunashirikiana na Mungu.


title: Elimunafsia

text:
Mbali ya motisha kutoka nje (yaani kupewa tuzo au adhabu), sisi binadamu tuna maarubu yanayotuongoza kwa ndani na kututia nguvu tutende namna fulani na kukwepa mambo mengine. Yanaweza kuwa ya aina mbalimbali:
Maarubu hayo yanasaidia kukua na kuelekea ukomavu, yaani hali ya kuwa jinsi Muumba alivyokusudia kisha kupitia hatua kadhaa.


title: Ukuaji wa binadamu

text: Ukuaji wa binadamu ni safari ya kutoka utotoni kuelekea utu uzima.


title: Ukuaji wa binadamu

text: Unadai tujipokee tulivyo, pamoja na mema na mapungufu yetu, tukimshukuru Mungu kwamba anatupenda tulivyo.


title: Ukuaji wa binadamu

text: Lakini ni lazima pia tupambane na mapungufu yetu ili kustawisha mema tuliyojaliwa na kufikia uhuru wa ndani.


title: Ukuaji wa binadamu

text: Kukua kiutu kweli ni kuwajibika maishani kadiri ya mpango wa Mungu aliyetuumba.


title: Ukuaji wa binadamu

text: Safari hiyo ina hatua mbalimbali, ambazo kila mojawapo ina kazi yake maalumu na ugumu wake.


title: Ukuaji wa binadamu

text:
Kazi hiyo ifanyike katika mazingira ya kufaa, la sivyo tutadumaa.
Kadiri ya Erikson kuna hatua nane zinazofuatana:
1. Mtoto mchanga (miaka 0-2)
2. Mtoto aliyeachishwa (2-4)
3. Chekechea (4-7)
4. Mwanafunzi wa shule ya msingi (7-13)
5. Kijana (13-20)
6. Mtu mzima (20-35)
7. Mtu wa makamo (35-60)
8. Mzee (60 n.k.)


title: Ukuaji wa binadamu

text: Hatua za kwanza ni fupi lakini muhimu sana, kwa sababu mambo yanayotokea wakati huo yanaathiri maisha yote. Mtoto akisaidiwa vizuri atakuwa mtu ambaye anajisikia salama, anaona mazingira kwa utulivu, anajitawala, anajiamini, haogopi kuwajibika na kuanzisha mambo.


title: Ukuaji wa binadamu

text:
Katika hatua nne za kwanza mtu anahitaji kuziba mapengo yake, katika zile nne za mwisho anahitaji kustawi.
Katika kila hatua hana budi kufanya kazi fulani na kukabili ugumu maalumu ili kukua. Vilevile anahitaji kusaidiwa kufanya hivyo (ndiyo malezi).


title: Ukuaji wa binadamu

text:
Tunapitia hatua hizohizo kila tunapoingia maisha mapya (k.mf. shuleni).
Mtoto anapozaliwa anaanza kuishi katika ulimwengu tofauti na ule aliouzoea tumboni mwa mama. Yuko kwenye hewa na mwanga badala ya kuogelea katika majimaji. Anapaswa kupumua na kutafuta mahitaji yake mwenyewe, ingawa bado anamtegemea sana mama (kwa maziwa, upendo, usalama n.k.).


title: Ukuaji wa binadamu

text: Ugumu wa kipindi hicho ni kwamba anataka kuwa naye daima, lakini wao ni watu wawili tofauti. Hivyo anapaswa kukubali ukweli huo na kuanza kujiamini. Anaanza kutambua kama anapendwa na kupokewa au la, naye anaanza kutofautisha watu wa kuwaamini na wale ambao asiwaamini.


title: Ukuaji wa binadamu

text: Anahitaji upendo, usalama na chakula toka kwa mama.


title: Ukuaji wa binadamu

text:
Mtoto wa miaka 2-4 anatembea, anasema, anacheza na kuvumbua vitu vingi, anaanza kujitambua na kutambua uhusiano wake na ndugu. Anaanza kutumia utashi ili kujitawala: miaka hiyo anasema mara nyingi, “hapana” na kugongana na mzazi.
Ugumu ni kufaulu kujitawala; akishindwa atakuwa daima na aibu na shaka, hasa akilaumiwa na kupewa adhabu kali mno.


title: Ukuaji wa binadamu

text:
Anahitaji kupokewa na kusaidiwa akuze mema anayoyafanya. Anahitaji pia unyofu na msimamo wa nidhamu kutoka kwa wazazi. Ikiwezekana wamueleze kwa ufupi lakini wazi sababu za kumkataza. Pengine anahitaji kuvumiliwa.
Mtoto wa miaka 4-7 anawaza sana kwa ubunifu. Ndio wakati wa kuuliza maswali mengi, “Kwa nini...?”. Anafyonza na kuiga lolote lile. Anaanza kutambua tofauti za jinsia, na mwenendo unaomfaa kama mtoto wa kiume au wa kike.


title: Ukuaji wa binadamu

text: Ugumu ni kwamba asipojibiwa maswali atajisikia kutupwa. Hivyo ni rahisi kuwa atajisikia daima na hatia, hata asipofanya kosa.


title: Ukuaji wa binadamu

text:
Anahitaji kupokewa, kukubaliwa, kujibiwa.
Mtoto wa miaka 7-13 anachukua majukumu ya kiadili. Kisha kutofautisha uadilifu na uovu, anachagua kutenda mema au mabaya. Anapanua mawazo, anafanya kazi za mikono, anatengeneza vitu. Pia anajenga uhusiano na wengine, anafanya kazi pamoja nao. Anahisi kuwa anaweza au hawezi. Ni umri mzuri wa kufundishwa dini na kuongozwa kiadili. Kwa kuwa ana mambo mengi ya kufanya, jinsia huwa imelala, kabla haijaamka katika ubalehe. Lakini hiyo inategemea mazingira na malezi.


title: Ukuaji wa binadamu

text: Ugumu ni kwamba asiposaidiwa sawasawa atakuwa mnyonge daima, atajiona hawezi chochote, au walau si sawa na wengine. Hivyo mazingira yanaweza kumjenga au kumbomoa.


title: Ukuaji wa binadamu

text:
Anahitaji kutiwa moyo (anapenda ukweli na sifa) ajihisi anaweza kufanya kitu, atambue mahitaji ya wengine na kuwasaidia wayapate.
Umri wa miaka 13-20 ni kipindi cha mpito chenye mabadiliko mengi yanayoathiri mwendo mzima wa kijana ili atoke utoto na kuingia utu uzima. Msichana anabalehe mapema kuliko mvulana. Mvulana ana mwamko mkubwa kuliko msichana. Kuna mvuto mkubwa kati yao, hivyo wanahitaji kuongozwa na nidhamu safi (maadili ya unyago). Ni kipindi cha [[vurugu na cha [[hisi kali]] (kulia, kucheka n.k.). [[Akili]] inapanuka sana na kupenda [[nadharia]]; hivyo ni wakati wa kujipatia [[maarifa]].


title: Ukuaji wa binadamu

text:
Ugumu ni kwamba hatambui mahitaji yake halisi (yuko wapi, naye ni nani?), anaogopa (je, atafaulu kuwa mtu mzima?), hajui kutumia [[hiari]] yake vizuri, anataka kuishi tofauti na maelekezo ya wazazi ili ajitegemee. Kutokana na hayo anayatilia shaka mafundisho ya dini (ukweli uko wapi?).
Anahitaji kujifahamu na kujipatia msimamo ([[taswira-nafsi]]) katika maisha, la sivyo atazama katika vurugu tupu.
Kati ya miaka 20 na 35 kijana anakuwa [[mtu mzima]] na kuweza kufungamana kwa dhati na wengine kwa kupenda na kupendwa, na kwa kushirikishana yaliyo muhimu. Hiyo inatakiwa sio tu katika [[ndoa]], bali hata utawani ili mtu aishi kulingana na [[umri]] wake.


title: Ukuaji wa binadamu

text: Ugumu ni kutojifahamu na kuogopa kufahamika alivyo.


title: Ukuaji wa binadamu

text:
Anahitaji kuvumilia, kuheshimiana na watu pamoja na kujali mipaka katika kupendana.
Kati ya miaka 35 na 60 mtu anapaswa kuzaa matunda, kuonyesha matokeo ya maisha yake, hasa kwa kulea wanaofuata na kwa kuwatunza waliotangulia.


title: Ukuaji wa binadamu

text:
Ndio ugumu wake; asipofanya hivyo mtu anabaki [[tasa]].
Anahitaji kukubali [[uongozi]] na kujitolea zaidi na zaidi.
Baada ya miaka 60 mtu anatakiwa kukusanya vipande vya maisha yaliyopita na kuleta [[umoja]] katika [[nafsi]] yake.


title: Ukuaji wa binadamu

text: Ugumu ni kwamba hataki kuzeeka, kumbe anapoelekea [[kifo]] sharti aendelee kuzaa matunda kwa kushirikisha [[hekima]] ambayo alijipatia na ambayo inatarajiwa kumuandaa kwa kifo.


title: Ukuaji wa binadamu

text:
Anahitaji kuyapokea [[maisha]] yalivyo sasa, pamoja na [[mipaka]] inayozidi kutokana na [[uzee]] (hadi [[ukongwe]]).
Asiporidhika atakata tamaa, na kuanza kunung’unika, kulaumu na kupatwa na wasiwasi kila mara.


title: Ukuaji wa binadamu

text:
[[Jamii:Elimu jamii]]
[[Jamii:Saikolojia]]


title: Ukomavu

text: Ukomavu wa binadamu ni hali iliyokusudiwa ifikiwe na mtu kupitia ukuaji wake.


title: Ukomavu

text:
1. Anayatambua mambo yalivyo. Anajitambua na kuwatambua wengine walivyo. Anatambua matukio pia katika sifa na kasoro. Anatambua yale anayoyaweza na yale asiyoyaweza. Hana wivu wala hofu. Anapima hali mbalimbali bila ya kufumba macho mbele ya mambo yasiyompendeza bali anatumia akili akabiliane nayo.
2. Anakubali hali ilivyo. Anajikubali na kuwakubali wengine walivyo. Akiona kasoro hachukii, bali kwanza anakubali hali ilivyo, halafu anajitahidi kuirekebisha iwezekanavyo. Hata akishindwa anakubali na kuvumilia. Vilevile anaweza kuyakubali mabadiliko na mambo mapya bila ya hofu, kwa kuwa anapima yote bila ya kufadhaika kwa kusema, “Itakuwaje?”


title: Ukomavu

text:
3. Anawajibika. Hangoji kuambiwa kila mara afanye nini na vipi, bali anaona mwenyewe anavyotakiwa kutenda, halafu anaamua kwa moyo ayatende. Ndiyo sifa kuu ya mtu aliyekomaa kweli: ana mwongozo wa maisha ndani mwake. Anazingatia pia kanuni za jamii na kusikiliza mashauri, lakini uamuzi wake unatoka ndani.
4 Anajiongoza kwa kuzingatia tunu alizojichagulia. Anaelekeza maisha yake upande fulani alivyoazimia. Katika kuamua la kufanya anafuata tunu hizo, si mkondo kama wanavyofanya kondoo.
5. Anahusiana vema na watu kwa sababu anawakubali, anawaheshimu na kuamini wanaweza kutenda mema. Anaelewa shida zao na kuwatimizia. Anawafanya wajisikie raha na kutokeza sifa zao. Mwenyewe anajisikia salama na kuwafanya washinde hofu zao na hivyo wakomae kwa urahisi zaidi.


title: Ukomavu

text: 6. Anafanikisha mipango. Ana mawazo ya kushangaza kwa kuwa mitazamo yake ni mipana na ya ndani zaidi. Mipango na miradi yake ni mingi, lakini haogopi kujaribu wala kushindwa, kwa kuwa anatambua mambo yalivyo na yanavyoweza kurekebishwa. Hivyo mara nyingi anafaulu kufanya mambo yawe alivyotaka. Mambo yaliyo magumu kwa wengine, kwake ni rahisi.


title: Ukomavu

text: 7. Anajiendeleza aishi kwa ukamilifu. Anatumia vizuri vipawa vyake vyote. Anafurahia mambo mbalimbali ya maisha na kufaidika nayo ili azidi kujiendeleza.


title: Ukomavu

text:
1. Wa maono:
• anakubali maono yake bila ya kutawaliwa nayo;
• anaweza kuyajulisha ili kusaidiwa;
• anakabili magumu bila ya kuyaepa wala kuhangaika mno;
• si mtu wa kujikinga kila mara.


title: Ukomavu

text:
2. Wa nafsi:
• anasikiliza wengine, hatimaye anaamua mwenyewe bila ya wasiwasi mkubwa mno;
• anaweza kubadili uamuzi wake akipata habari mpya;
• anasema ukweli na kuchukua jukumu la uamuzi wake;
• anapokea uamuzi wa wengine.
3. Wa jamii:
• anaona wema wa wengine, asijifanye lengo la yote;
• anafungamana vema na wengine;
• ana marafiki wa kufaa;
• hawategemei mno ndugu zake;
• anafuata taratibu za jumuia;
• analinganisha mahitaji yake na ya kikundi chake;
• yuko tayari kutimiza sheria halali hata zisipompendeza
• anafanya kazi hata ngumu kwa utulivu.
4. Wa maadili:
• anapokea mawazo mazuri na kuyaishi;
• anafuata malengo yake kwa sababu anayo ya kufaa;
• anatimiza busara, haki, nguvu na kiasi;
• yuko imara katika imani, tumaini na upendo.


title: Ukomavu

text:
5. Wa roho:
• anafungamana vema na Mungu, malaika na watakatifu;
• anamtegemea Mungu na kutimiza matakwa yake;
• anaelewa wito wake, anauthamini na kudumu kwa hiari kuuitikia.
Binadamu anakusudiwa kukomaa, lakini hafanikiwi sikuzote. Tunawaona watu waliolemaa upande wa mwili, lakini wengi zaidi wamelemaa upande wa nafsi. Sababu ni kwamba mtu akikosa haja zake za msingi hawezi kustawi. Haja hizo zina nguvu sana, nazo zisipotimizwa zinamuacha mtu kilema.


title: Ukomavu

text: Mambo yanayompata hata akalemaa kinafsi yanaelezwa na mviringo ufuatao usioelekea popote:


title: Ukomavu

text: 1. Hatimiziwi haja za nafsi, ambazo ni za msingi kama zile za mwili, hivyo zisipotimizwa yanaanza matatizo.


title: Ukomavu

text:
2. Hajisikii vizuri, hata kama ni mtoto au haelewi, kwa kuwa mtu akihisi hapendwi, hatakiwi, hayuko salama, basi anajisikia vibaya mpaka ndani.
3. Anapatwa na wasiwasi unaofanya nafsi isistawi, hata kama mwili unaendelea kukua. Ndiyo sababu anashindwa kushirikiana vizuri na watu au anajitenga nao kwa kuona hawampi anayoyahitaji.


title: Ukomavu

text:
4. Kutokana na hofu hashiriki vizuri katika mambo yote. Anatambua kwamba akibaki peke yake hapati nafasi ya kupendwa, lakini anashindwa kukabili hofu yake.
5. Matokeo yake ni kwamba anajihisi hastahili kutimiziwa haja zake. Hatimaye anaweza akajichukia kama kwamba ndiye anayesababisha watu wasimtimizie haja zake.
6. Anafadhaika asijue la kufanya mbele ya matatizo hayo. Anashindwa kupata jibu kuhusu haja zake kutimizwa kesho: ikiwa leo hapati anayoyahitaji hata kwa watu wenye wajibu kwake, je, atayapata lini?


title: Ukomavu

text: 7. Anafuata njia za kujikinga na hofu hizo kusudi asiendelee kufadhaika. Moja ya njia hizo ni kusukuma ndani kabisa mwa nafsi yake yale yasiyompendeza yasielee tena katika kumbukumbu; lakini kadiri mambo hayo yalivyoshindiliwa ndani yanamvuruga na kujitokeza kwa matendo na maneno yasiyotarajiwa. Njia nyingine ya kujikinga ni kutokubali hali halisi, yaani kukataa kukabili jambo la hatari au lisilopendeza. Njia nyingine ni kuhamisha dhihirisho la ono fulani (hasira, chuki n.k.) limlenge mtu tofauti na yule anayekusudiwa. Njia nyingine ni kuishi katika ndoto za mchana badala ya kuwazia hali halisi: mtu anajichorea akilini picha ya ulimwengu mwingine ambapo mambo yanakwenda anavyotaka, hata akaamini ndio wa kweli. Njia nyingine tena ni kujitafutia visingizio ili kutosikia aibu moyoni: mtu anaweza akafikia hatua ya kumshtaki mwenzake kwa kosa alilolifanya mwenyewe. Njia ya mwisho ni kudai kwamba wengine ndiyo wenye hali aliyonayo mwenyewe asiikubali.


title: Ukomavu

text: 8. Kwa kuwa njia hizo hazimtimizii haja zake, hazimsaidii ila zinamtuliza kijuujuu tu kwa muda, yaani zinafunika matatizo yake badala ya kuyatatua. Mtu amejikinga isivyofaa, basi shida inabaki palepale. Hivyo mviringo usioelekea popote umekamilika kwa kurudia namba moja: mtu anahitaji bado kupendwa, kukubaliwa, kuthaminiwa na kuwa salama. Nani atamsaidia?


title: Ukomavu

text:
1. Anapurukusha tu na kulipua kazi mpaka asimamiwe.
2. Hatimizi vizuri wajibu wake kwa jumla, ni mtegezi.


title: Ukomavu

text: 3. Anachekacheka na kucheza wakati usiofaa.


title: Ukomavu

text: 4. Ana kiburi cha kitoto.


title: Ukomavu

text: 5. Hajui kujiheshimu wala kuwastahi wengine.


title: Ukomavu

text: 6. Ni mbishi, pia kwa makusudi, tena mlalamishi.


title: Ukomavu

text: 7. Hajui kulinda siri za nyumbani, ni mchongezi.


title: Ukomavu

text: 8. Hajali maonyo, anayachukua kimzaha.


title: Ukomavu

text: 9. Hakubali maoni ya wengine.


title: Ukomavu

text: 10. Si mnyofu wala hajui kujieleza wazi alivyo.


title: Ukomavu

text: 11. Anaogopa kutoa mawazo yake mbele ya watu.


title: Ukomavu

text: 12. Haamui kwa utashi imara.


title: Ukomavu

text: 13. Anafuata mkumbo.


title: Ukomavu

text: 14. Katika kuwapenda wenzake ana ubaguzi.


title: Ukomavu

text: 15. Anajipendekeza na kujipendea.


title: Ukomavu

text: 16. Anadai kubembelezwa na kufarijiwa.


title: Ukomavu

text: 17. Hana [[uvumilivu wala [[moyo mkuu]].


title: Ukomavu

text: 18. Anatunza [[kinyongo]].


title: Ukomavu

text: 19. Anakata tamaa kwa urahisi.


title: Ukomavu

text:
[[Jamii:Elimu jamii]]
[[Jamii:Saikolojia]]


title: Uhuru wa nafsi

text: Uhuru wa nafsi ni hali kamili ya ndani ambayo mtu ameondolewa vifungo vyote vilivyomzuia asiwe mwenyewe kweli wala asitende anavyoona ni vema kutenda. Kadiri mtu alivyopatwa na vizuio vya namna hiyo hapo awali, anahitaji kupiga hatua nyingi ya ukombozi au uponyaji wa ndani, pengine kwa msaada wa watu wengine wanaoweza kumpatia ushauri nasaha.


title: Uhuru wa nafsi

text:
Ndani mwetu mambo mbalimbali yameunganika na kufanya kazi pamoja tuwe tulivyo. Hasa mwili na roho vimeunda kiumbe kimoja kizima, yaani binadamu. Sehemu ya kwanza, inayoonekana, ni mwili. Mwili wetu ni wa ajabu, lakini nafsi ni ya ajabu zaidi: kwa kumbukumbu tunashika yaliyopita na kwa ubunifu tunaweza kujichorea picha za mambo tusiyowahi kuyaona, pia kubuni vitu vipya. Kwa akili tunaweza kujua na kuelewa mambo mengi; akili inakusanya habari mbalimbali, inazipanga na kuzipeleka kwa utashi ili uchague na kuamua. Binadamu ni tofauti na wanyama wote hasa kwa sababu anaweza kuchagua au kukataa kitu chochote chema au kibaya, hata tunu za maadili na dini na hatimaye Mungu.
Lakini je, hiari yetu ni kamili? Tuache kwamba pengine watu wanatumia nguvu tusitende tunavyotaka. Tunachohitaji kuona ni kama ndani mwetu mna mambo yanayopunguza uhuru. Neno hilo linaelezwa na kamusi kuwa “hali ya kutotawaliwa na mtu au nchi nyingine; hali ya kufanya mambo bila ya kuingiliwa”. Je, maneno hayo yanaridhisha? Kadiri ya elimunafsia, mtu huru hasa ni yule aliyekomaa, kwa kuwa ametimia katika umbile lake asizuiwe na chochote. Mtazamo huo wa kibinadamu unakamilishwa na ule wa imani unaoonyesha kuwa mtu huru hasa ndiye mtakatifu, yaani yule anayeongozwa na ukweli na upendo katika yote. Uhuru ni kazi. Maisha yetu yote ni safari ambayo tujifunze kuwa huru kweli kuanzia ndani. Hali hiyo haipatikani ghafla, wala kimuujiza, wala kwa kukua kiumri. Kutokana na dhambi ya asili tunakuwa huru polepole, na kwa sharti la kufuata hatua zinazotakiwa. Kulingana na bidii tunazozifanya, mara tunaweza kufaulu, mara tunakuja kushindwa, kama vile mambo tunayokutana nayo mara ni ya kufurahisha na kutia moyo, mara ni ya kukatisha tamaa.
Safari hiyo ina matatu ya maana sana:
1. Uhuru kutoka vizuio.
2. Uhuru kwa ajili ya malengo.
3. Uhuru pamoja na wenzetu.
Tuanze kuona vizuio vinavyotufanya tusiwe huru kabisa; lengo letu ni kutoka katika hali hiyo.
Vizuio vya kwanza ni maelekeo ya silika tuliyorithi. Sisi ni watoto wa watu: hatukuumbwa moja kwa moja, bali kupitia wazazi. Tumerithi maumbile yao, na kwa njia yao tumerithi yale ya akina babu na bibi na ya wazee wa kale kabisa. Tutake tusitake, tangu tutungwe tunaelekea kuwa sawa nao katika mema na mabaya, hasa sawa na mmojawao kitabia.
Vizuio vingine ni mazingira tunayoishi, yale tunayoyaona na tunayoyasikia kandokando yetu kuanzia utotoni. Huo pia ni mkondo unaotusukuma tutende namna fulani bila ya kupima na kuamua wenyewe kwa uhuru. Siku hizi mazingira yanategemea sana vyombo vya upashanaji habari ambavyo vinafanya ulimwengu mzima uwe kama kijiji kimoja tu, na utamaduni wake kuelekea kuwa mmoja.
Uhuru wetu unapunguzwa pia na mazoea yetu ya kufanya mambo kadhaa, tena kuyafanya namna ileile.
Hivyo tunaweza tukashindwa kujiuliza kama ni mema au mabaya ili tuyaache yakiwa mabaya.
Tena uhuru wetu unapunguzwa na maono (kuogopa, kukasirika, kufurahi n.k.). Hayo ni hali za nafsi zinazoonekana kwa nje kupitia mwili. Ni maitikio yetu kwa mambo au watu fulanifulani ambayo hatuyaamui yatokee. Kinyume chake yenyewe yanatusukuma kutenda au kutotenda namna fulani. Maono hayo yanaonyesha tunathamini nini.
Mbali ya mambo yaliyo katika upeo wa ufahamu wetu, ndani mwetu mna mambo tusiyoweza kuyafahamu kwa kuwa yamefichika kabisa kama katika kisima kirefu. Baadhi yake ndiyo asili ya matatizo ya nafsi yetu. Tusipoyakabili kwa ukweli na kuyatoa nje hatutapona. Kweli kuna mengi kuliko macho yawezayo kuyaona.
Mifano ya vizuio vya ndani:
1. mambo ya ndani ambayo tunayatambua au la na ambayo yametokana na matatizo yasiyotatuliwa tuliyoyapata utotoni;
2. mazoea mabaya (majivuno, uroho, uasherati, uongo, ukaidi n.k.);
3. hali ya dhambi inayotutenga na Mungu;
4. kujisikia watu wasio na maana;
5. kujisikia wabaya sana, wenye makosa yote;
6. kuona haya kupita kiasi;
7. woga wa kujitokeza;
8. kuishi kijuujuu.
Mifano ya vizuio vya nje:
1. haja za mwili (chakula, kinywaji n.k.);
2. hali ya afya (vilema n.k.);
3. masharti ya mazingira na jamii (sheria, mila, desturi, miiko n.k.);
4. kutegemea wakubwa kama watoto wadogo.
Ili tuweze kuvishinda vizuio hivyo inatubidi:
Tusiendelee kujitetea kwamba, “si kosa langu, ni tabia yangu, siwezi kujishinda, sitabadilika, nashindwa kujirekebisha, huyu simpendi, bahati mbaya n.k.” La sivyo tutabaki daima “watumwa wetu wenyewe”, na matokeo yake yatakuwa kama ifuatavyo: Kama hatujatambua vizuio vya namna hiyo vinayotufanya watumwa, tukumbuke matukio yaliyopita, hisia zetu, mazoea yetu n.k. Tujiulize:


title: Uhuru wa nafsi

text:
Miguu yako inakufaa nini usipojua njia ya kwenda mahali? Vifaa vyako vina kazi gani usipofahamu nyumba ipi unataka kujenga? Utajiri wa upendo wako una faida gani ikiwa hujaamua utauelekeza kwa nani? Ina maana gani kujitawala kwa kuyashinda yasiyokufaa (maelekeo au mazoea mabaya, vizuio n.k.) usipoelekeza uhuru wako kwenye wema fulani?
Basi, baada ya kujikomboa kutoka utumwa wa nje au wa ndani, ni kazi yako kuulinda uhuru uliojipatia, usije ukatawaliwa tena kwa njia tofauti. Uhuru wako usikose lengo lenye maana na ukweli, ukingojea mambo yatokee yanavyotaka bila ya wewe kujishughulisha. Kinyume chake, utambue ubora wa kutekeleza uhuru kama changamoto inayostahili uipokee, ubunifu wa mambo mapya utakaojitokeza katika utendaji wa bidii, uwezo wa kujiamulia kadiri ya lengo jema. Uhuru ni fursa kubwa ya kujijenga sawasawa, kufuatana na tunu za maana, kutekeleza mpango kamambe kwa maisha yako, kuitikia wito toka kwa Mungu, kutambua uhuru unavyoundwa na [[wajibu wa kutumikia watu, kujitawala kwa bidii na bila ya kurudi nyuma ili uwe mwaminifu, kujali [[utu]] wako na [[dhamiri]] yako na kuweza kujitolea kadiri ya tunu unazozithamini bila ya kudai kitu. Fanya uamuzi wako wa msingi ambao uwe daima na [[kipaumbele]] katika maisha yako na kuongoza maamuzi mengine mengi madogomadogo. Uhuru wako usiwe tena kuchagua kati ya mema na mabaya, bali kuchagua mema yale yanayofaa zaidi kwa utu wako na wa wenzako. Kisha kutambua tunu za maisha yako, polepole utatambua pia kuwa chemchemi na msingi wake ni Mungu mwenyewe. Bila yake uko bado katika hatari ya kutofikia uhuru wa kweli, au kutoudumisha au kutochuma matunda yake.
Uhuru wako utakamilika hasa kwa kuwajibika kwa wengine, kutokana na kuwathamini kama watu wanaostahili [[heshima]] na [[huduma]] yako. Hapo utakuwa macho kutambua wanayoyahitaji na utakuwa tayari kujitolea na [[ujuzi]], [[mang’amuzi]] na [[vipawa]] ulivyo navyo bila ya kujali [[gharama]] (hata kama ni kutoa [[uhai]] wako) wala kurudi nyuma kwa lolote. Kielelezo cha uhuru huo ni [[Yesu]], halafu [[mtume Paulo]], aliyejichagulia tunu za maisha, halafu akajitoa mhanga kuzitekeleza. “Maana, ingawa nimekuwa huru kwa watu wote, nalijifanya mtumwa wa wote, ili nipate watu wengi zaidi... Kwa wanyonge nalikuwa mnyonge, ili niwapate wanyonge. Nimekuwa hali zote kwa watu wote, ili kwa njia zote nipate kuwaokoa watu” (1Kor 9:19,22).
Tukiongozwa bado na [[ubinafsi]] jitihada zetu hazitatosha kuondoa vizuio vyote vinavyotufanya tusifikie uhuru wa mtu aliyekomaa. Tutapata uhuru huo ikiwa tu tunafungamana vizuri na [[jumuia]]. Tutaupata pamoja na wale tunaoishi nao, tukithaminiana na kuongozana katika safari ya kuelekea uhuru wa kweli. Tusipopiga hatua hiyo ya lazima tutazidi kustawisha ubinafsi wetu na kuwa mzigo kwa jumuia. Ili kupata [[maendeleo]] ya kweli ni lazima tushirikiane na kufanya bidii jumuia nzima katika kufuata lengo maalumu la maisha, kadiri ya [[alama za nyakati]] na mahitaji ya jamii. Kwa ajili hiyo tuwe tayari kuungana na wengine kwa kuachana na mazoea ya ubinafsi, [[uvivu]] na [[starehe]], na kwa kupokea mawazo yao katika kutekeleza mipango ya jumuia. Hivyo polepole tutajisikia “sisi”, tutaonja uzuri wa kuwa kitu kimoja na kushirikiana kikamilifu pamoja na kuheshimu uhuru wa kila mmoja.[[Jamii:Elimu jamii]]
[[Jamii:Saikolojia]]
[[Jamii:Falsafa]]


title: So Sick

text: "So Sick" ni wimbo wa mwimbaji wa muziki wa R&B–pop wa Kimarekani-Ne-Yo. Wimbo ulitayarishwa na watayarishaji wa Kinorwei maarufu kama Stargate kwa ajili ya albamu ya kwanza ya In My Own Words.


title: So Sick

text: Wimbo huu ulitoka ukiwa kama wimbo wa pili kutoka katika albamu hiyo ya In My Own Words. Hii ilifanya vyema katika chati za muziki duniani, kwa kufikia namba moja katika Marekani na Uingereza. Na pia ndiyo kibao pekee cha Ne-Yo kilichofanya vyema dunia nzima.


title: So Sick

text: Video ya wimbo huu wa "So Sick", uliongozwa na Bw. Hype Williams, imeonekana kuwa na mzunguko mkubwa sana katika BET na MTV. Video mbili zilipigwa kwa ajili ya wimbo huu. Toleo halisi la video hii ilishia ikiwa bado na marekebisho kadha wa kadha. Toleo jipya la video ya wimbo huu linaonekana kupigiwa wakati wa baridi kali na ilipigiwa katika milima ya theluji.


title: When You're Mad

text: "When You're Mad" ni wimbo wa tatu kutoka katika albamu ya kwanza ya mwimbaji-mtunzi wa muziki wa R&B-pop wa Kimarekani Ne-Yo. Wimbo unatoka katika albamu ya In My Own Words. Wimbo ulipata kushika nafasi ya 15 katika chati za Billboard Hot 100 bora na kufikia hadi katika tano bora ya chati ya muziki wa R&B. Wimbo huu ni wa pili katika moja kati ya nyimbo za Ne-Yo ambazo hazikutolewa katika Uingereza.


title: When You're Mad

text: Wimbo unazungumzia jinsi Ne-Yo anavyoweza kuongea sana na wasichana wengine, kitendo ambacho kinamtia wazimu mno mpenzi aliyenaye. Ne-Yo aligundua pale mpenzi wake akiwa amekasirika anakuwa na mvuto wa ajabu, na anafanya vyovyote awezavyo ili aweze kumkera mpenzi wake huyo. Pale wale wote wakiwa na wazimu, halafu baadaye wanaonekana wakiwa wamelala pamoja, huku wakiwa wamesahau kile kilichowafanya wawe na wazimu.


title: Because of You (wimbo wa Ne-Yo)

text: "Because of You" ni wimbo wa mwaka wa 2007 uliotolewa na mwimbaji-mtunzi wa muziki wa R&B - Ne-Yo. Huu ni wimbo kwanza kutoka katika albamu yake iujulikanayo kwa jina hilohilo la Because of You. Wimbo umeanza kupigwa katika vituo vya maredio kunako tarehe 4 Februari ya mwaka wa 2007.


title: Saed Kubenea

text:
Saed Kubenea ni mbunge wa jimbo la Ubungo baada ya kushinda uchaguzi wa tarehe 25 Oktoba 2015 kupitia
chama cha CHADEMA.


title: Saed Kubenea

text: Anaendelea kuwa mmiliki na mkurugenzi mtendaji wa kampuni ya Kitanzania Hali Halisi Publishers Ltd., inayochapisha magazeti ya MwanaHALISI, MwanaHALISI Online, MwanaHALISI Forum na MSETO.


title: Saed Kubenea

text: Anafahamika sana kwa kutoa habari nyingi za msingi wa makatazo na machukio dhidi ya watu walio mafisadi katika serikali ya watu wa Tanzania. Ni mwandishi mwenye malumbano makubwa kabisa katika nchi ya Tanzania.


title: Saed Kubenea

text: Tarehe 5 Januari 2008 alivamiwa ofisini mwake na kumwagiwa tindikali na watu wasiofahamika (saedkubenea.blogsport.com) ikambidi apelekwe nchini India kwa matibabu.


title: Sexy Love

text: "Sexy Love" ni wimbo wa nne na wa mwisho kutolewa kwa U.S. na ni wimbo wa pili kutolewa kimataifa kutoka kwa msanii wa muziki wa R&B na pop Ne-Yo, kutoka katika albamu ya kwanza. Wimbo huu ulipata kushika nafasi ya 7 katika chti za Billboard Hot 100 bora. Katika Uingereza, wimbo ulishika nafasi ya ishirini na moja katika kudownload peke yake. Uliinukia katika sehemu 16 na kushika nafasi ya tano pale wimbo kamili ulipoachiwa..


title: Yohane wa Kapestrano

text: Yohane wa Kapestrano alizaliwa tarehe 24 Juni 1386 katika kijiji kinachoitwa kwa Kiitalia Capestrano (wilaya ya L'Aquila), akafa Ilok (katika Korasia ya leo) tarehe 23 Oktoba 1456.


title: Yohane wa Kapestrano

text: Alikuwa padri wa Kanisa Katoliki na mtawa wa shirika la Ndugu Wadogo ambalo alichangia kulirekebisha kufuatana na nia za mwanzilishi, Fransisko wa Asizi.


title: Yohane wa Kapestrano

text:
Alitangazwa kuwa mtakatifu na Papa Aleksander VIII tarehe 16 Oktoba 1690.
Anaheshimiwa hasa kama msimamizi wa mapadri wanaohudumia wanajeshi.


title: Yohane wa Kapestrano

text: Alisomea Perugia alipopata digrii za sheria ya nchi na ya Kanisa.


title: Yohane wa Kapestrano

text: Baada ya kupata umaarufu kama wakili, alichaguliwa kuwa gavana wa mji huo hadi ulipotekwa na ukoo wa Malatesta ambao walimfunga.


title: Yohane wa Kapestrano

text: Gerezani aliongoka, akakubaliwa ndoa yake itangazwe ni batili akaingia utawani kwa Wafransisko.


title: Yohane wa Kapestrano

text: Kama padri alihubiri katika sehemu kubwa ya Ulaya, hasa upande wa Kaskazini na Mashariki, na kwa namna ya pekee Hungaria.


title: Yohane wa Kapestrano

text: Lengo la hotuba na kazi zake zote lilikuwa kurekebisha maisha ya Wakatoliki, kupambana na uzushi (hasa Fraticelli, Wajesuati na Wahusi) pamoja na kuwafanya Wayahudi wamuamini Yesu Kristo.


title: Yohane wa Kapestrano

text: Mwaka 1456 aliagizwa na Papa, akahubri pamoja na ndugu wengine Vita vitakatifu dhidi ya Waturuki waliovamia Ulaya Kusini Mashariki.


title: Yohane wa Kapestrano

text: Akizunguka Ulaya Mashariki alifaulu kukusanya maelfu ya waamini aliowaongoza kulinda mji wa Beograd (Serbia) mwezi Julai mwaka huo: jeshi la Uturuki lilikimbia na sultani mwenyewe (Mohamed II) alijeruhiwa.


title: Can We Chill

text: "Can We Chill" ni wimbo wa tatu kutoka katika albamu ya Because of You ya mwimbaji-mtunzi wa muziki wa R&B na pop - Ne-Yo. Wimbo ulitoka mnamo tarehe 29 Septemba ya mwaka wa 2007. Wimbo ulitayarishwa na Eric Hudson.


title: Can We Chill

text: Wimbo umekuwa mmoja kati ya nyimbo za Ne-Yo, ambazo zimepata chati hafifu katika Marekani, na wa pili kwa kudorola katika chati za Uingereza. Katika chati za U.S., "Can We Chill" umefeli kabisa kuingia katika chati za Billboard Hot 100 bora. Yaani umeshika nafasi ya 52 kwa chati ya Nyimbo Bora za Billboard Hot R&B/Hip-Hop.


title: Can We Chill

text: CDza UK:


title: Can We Chill

text: Promo za UK:


title: Dudumizi

text: Dudumizi ni ndege wakubwa kadiri wa jenasi "Centropus", jenasi pekee ya nusufamilia Centropodinae katika familia Cuculidae. Wana macho mekundu na mkia mrefu, na ukucha wa kidole kikabilicho nyuma ni mrefu sana. Jina “Centropus” linatoka maneno ya Kiyunani: κεντρον = mwiba na πους = mguu. Spishi nyingi zina mabawa kahawianyekundu na kichwa cheusi. Dudumizi hula wadudu, mijusi, nyoka na wanyama wadogo, na mayai, makinda, matunda na mizoga pia. Tago lao hujengwa katika uoto mzito na mara nyingi juu yake imefungwa. Jike hutaga mayai 2-5, lakini dume, ambaye ni mdogo zaidi, huatamia na hutunza makinda.


title: Christina Milian

text: "Christina Milian imeelkezwa hapa. Kwa albamu, tafadhali tembelea Christina Milian (albamu)"


title: Christina Milian

text: Christine Flores (amezaliwa tar. 26 Septemba 1981) ni mtunzi, mwimbaji wa muziki wa pop na R&B, mtayarishaji, mnenguaji, na mwigizaji wa filamu kutoka nchini Marekani. Anafahamika zaidi kwa jina lake la kisanii kama Christina Milian. Alizaliwa mjini Jersey City, New Jersey, halafu baadaye akahamia zake mjini Los Angeles. Akiwa na umri wa miaka ipatayo kumi na tatu, Milian akaanza kutamani kuwa mwigizaji.


title: Christina Milian

text: Milian alipata kutoa albamu yake ya kwanza ya muziki iliyokwenda kwa jina lake mwenyewe, yaani Christina Milian, na wimbo maarufu kutoka katika albamu hiyo ni "AM to PM" na "When You Look at Me".


title: Christina Milian

text: Nyimbo zote mbili zilipata kushika nafasi ya tatu katika chati bora za muziki wa Ufalme wa Muungano, lakini albamu yake haijapata kuuza nakala nyingi. Albamu ya pili ya Milian ni It's About Time, nayo haijafanikiwa kimauzo, lakini ilipokea Tuzo ya Grammy ikiwa kama albamu bora ya muziki wa R&B.


title: Christina Milian

text: Wimbo maarufu kutoka katika albamu hiyo ni "Dip It Low", imekuwa nyimbo ya kwanza kwa umaarufu na kutunukiwa na Recording Industry Association of America kuwa kama wimbo bora kwa mauzo ya mtandaoni.


title: Albamu na Nyimbo za Christina Milian

text: Albamu na Nyimbo za Christina Milian ni orodha ya nyimbo na albamu za mwimbaji na mtunzi - mwigizaji kutoka nchini Marekani, almaarufu kama Christina Milian. Orodha hii imekusanya albamu zake tatu, zikiwa sambamba kabisa na single zake saba pamoja na nyimbo mchanganyiko za mwanadada huyu.


title: Kasi

text: Kasi ya gimba ni umbali uliotembewa nalo kwa muda fulani. Gimba lenye kasi kubwa linapita njia kwa muda mdogo; kama kasi yake inapungua gimba litahitaji muda zaidi kwa njia hiyohiyo. Kasi ni kipimo cha mwendo wa kitu.


title: Kasi

text: Katika fizikia alama ya kasi ni v (kutoka Kilatini "velocitas").


title: Kasi

text: Hesabu yake hufuata fomula Kasi "v" ni umbali "d" gawa kwa wakati "t":


title: Kasi

text: Kuongezeka kwa kasi huitwa mchapuko (au mchapuo, kwa Kiingereza: "acceleration)". Kupungua kwa kasi ni mchapuohasi (kwa Kiingereza: "deceleration").


title: Kasi

text: Mfano: Gari linatembea kwa muda wa saa moja bila kikwazo chochote kwa mwendo usiobadilika. Kama limepita njia ya kilomita 80 katika kipindi hiki tunasema kasi ya gari ni kilomita 60 kwa saa au 60 km/h.


title: Kasi

text: Kipimo sanifu cha SI kwa kasi ni mita kwa sekunde (m/s).


title: Kasi

text: Kwa miendo ya kila siku, hasa ya vyombo vya usafiri, kipimo cha kawaida ni km/h.


title: Kasi

text: Katika nchi zinazotumia kipimo cha maili kuna pia maili kwa saa.Tofauti na kasi (kwa Kiingereza: "speed") ni kasimwelekeo (pia: velositi; ing. "velocity"); hiyo inataja kasi pamoja na mwelekeo wake. Alama yake ni formula_2.


title: Christina Milian (albamu)

text: Christina Milian ni jina la kutaja albamu ya mwimbaji/mwigizaji wa Kimarekani Bi. Christina Milian. Albamu hii ameipa jina lake kwa kuwa ni albamu yake ya kwanza.


title: Christina Milian (albamu)

text: Hilo ni la kawaida kwa wanamuziki wengi duniani. Albamu hii ilitolewa chini ya studio ya Def Soul Record kwa nje ya Marekani na mpango wa kuitoa albamu hii nchini humo ulifeli kufuatia shambulio la kigaidi la tar. 11 Septemba, 2001 kutokea.


title: Christina Milian (albamu)

text: Katika albamu hii, Christina amepata kushirikiana na moja kati ya wasanii wa The Inc. akiwemo pamoja na baadhi ya marapa kama vile Ja Rule na Charli Baltimore. Albamu ilifanya vizuri katika UK, kwa kufikia kiwango cha platinamu.


title: Christina Milian (albamu)

text: Single ya kwanza kutoka katika albamu ni "AM to PM," ilipata kuingia katika kadhaa za ulimwenguni ikiwa na mafanikio makubwa kabisa kwa kushika nafasi ya 27 katika Billboard Hot 100 Bora na nafasi ya 3 katika UK.


title: Christina Milian (albamu)

text: "When You Look at Me," single ya pili kutoka katika albamu, kimepata kuwa kibao mashuhuri katika nchi za Ulaya, ikiwemo Ufaransa, Ujerumani, Sweden, na Uingereza (ambamo ilishika nafasi ya tatu).


title: Christina Milian (albamu)

text: "Get Away," akishirikiana na Ja Rule, ilitakiwa iwe single ya tatu, lakini haikutolewa licha ya kuwa na muziki wake wa video, lakini bado ikawa sio toleo rasmi la mfululizo mzima wa single za albamu hii.


title: Mark (pesa)

text: Mark ilikuwa jina la pesa ya Ujerumani pamoja na nchi kadhaa za Ulaya kwa kipindi kirefu hadi kuja kwa Euro mwaka 2002.


title: Mark (pesa)

text: Kiasili "mark" ilikuwa jina la kipimo cha dhabau na fedha katika Ulaya. Asili ya jina ni Kilat. "marca" iliyomaanisha alama ya kipimo iliyothebitisha ya kwamba kipande cha dhahabu au fedha ilikuwa na uzito uliotakiwa. Ilianza kutumiwa pia kama jina la sarafu katika maeneo mbalimbali za Ulaya hasa Ujerumani ikilingana na kiasi cha dhahabu cha gramu 200 - 280, hasa mnamo gramu 230.


title: Mark (pesa)

text: Baada ya maungano ya Dola la Ujerumani mwaka 1871 mark ilianzishwa kama pesa ya Ujerumani yote kuanzia 1873. Mwanzoni ilikuwa sarafu ya dhahabu; ilikuwa na Pfennig 100. Tangu vita kuu ya kwanza ya dunia pesa hii haikutolewa tena kama dhahabu au fedha.


title: Mark (pesa)

text: Sarafu zilipatikana kama mark 1, 2, 3, 5, 10 na 20. Pesa ya karatasi ilitolewa kwa mark 5, 10, 20, 50, 100 na 1000.


title: Mark (pesa)

text: Sarafu za nusu mark (Pfenning 50) hadi mark 5 zilikuwa za dhahabu. Pesa za mark 10 na 20 zilikuwa za dhahabu.


title: Mark (pesa)

text: Mark ilikuwa pia pesa halali katika koloni za Ujerumani isipokuwa katika Afrika ya Mashariki ya Kijerumani ambako Wajerumani walitoa pesa iliyoitwa rupia. Rupia 15 zilingana na mark 20.


title: Mark (pesa)

text: Jina la Mark ya dhahabu ilibadilihswa kuwa "Reichsmark" (yaani "mark ya dola") hadi 1948. Tangu kugawiwa kwa Ujerumani katika nchi mbili katika kipindi cha vita baridi baada ya vita kuu ya pili ya dunia kila sehemu ilikuwa na mark yake. Shirikisho la Jamhuri ya Ujerumani ilikuwa na "Deutsche Mark" iliyojulikana kimataifa kama D-Mark. Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kijerumani ilikuwa na "Mark der DDR" hadi kuungana na Shirikisho mwaka 1990.


title: Mark (pesa)

text: Mark ilikwisha 2002 wakati Ujerumani ilipojiunga na pesa mpya ya pamoja ya Ulaya Euro.


title: Mark (pesa)

text: Jina la mark (Kifini: markka; Kiswidi: mark) ilitumiwa pia kwa pesa ya Ufini tangu 1860 hadi 2002 nchi ilipojiunga Euro.


title: AM to PM

text: "AM to PM" ni wimbo wa dansi-pop uliorekodiwa na mwimbaji wa muziki wa R&B-pop wa Kimarekani Bi. Christina Milian. Wimbo ulitungwa na Milian, Christian Karlsson na Pontus Winnberg, na kutayarishwa na Bloodshy na Avant kwa ajili ya albamu ya kwanza ya mwanadada huyo iliyokwenda kwa jina la Christina Milian, ambayo imetolewa 2001 na kuuufanya wimbo huu kuwa kama wimbo mkuu kutoka katika albamu hiyo.


title: AM to PM

text: Wimbo umepata kuwika kimataifa kwa kuweza kuingia katika kumi bora za baadhi ya nchi ikiwemo Ubelgiji, Denmark, Ireland, Uholanzi, Norwei na Uingereza. Kwa upande wa Marekani, ilipata kushika nafasi ya 27 katika chati za Billboard Hot 100 Bora. Wimbo huu ulifuatana sambamba kabisa na video yake iliyoongozwa na Bw. Dave Meyers.


title: When You Look at Me

text: "When You Look at Me" ni wimbo mwimbaji wa Kimarekani - Christina Milian. Wimbo huu uliandikwa na Milian, Christin Karlsson, Nina Woodford, Fredrik Odesio na Henrik Jonback, na kutayarishwa na Bloodshy a Avant kwa ajili ya albamu ya kwanza ya mwanadada huyu iliyokwenda kwa jina la Christina Milian, iliyotoka kunako mwaka wa 2001.


title: When You Look at Me

text:
Wimbo ulitolewa ukiwa kama wa pili kutoka katika albamu hiyo kwa nje ya Marekani, na kuja kuwa kibao mashuhuri kwa nchi ya Australia na Ulaya kwa ujumla, kwa kufikia kumi bora katika Australia, Ubelgiji, Ireland, Uholanzi na Uingereza.
Huu muundo mzima wa matoleo na orodha ya nyimbo hizi za "When You Look at Me."


title: Liemba (meli)

text: MV Liemba (MV kwa Kiing. "motor vessel") ni meli ya Kitanzania inayohudumia pwani za Ziwa Tanganyika. Ni chombo cha usafiri kwa maji chenye umri mkubwa kipo tangu mwaka 1914. Meli inasukumwa na injini ya diseli na urefu wake ni mita 67, upana mita 10 na ukubwa unatajwa ama kuwa tani 1500 au 1200. Ina nafasi ya kubeba abiria hadi 600 pamoja na mzigo tani 200 kati ya mabandari ya Ziwa Tanganyika upande wa Tanzania na mabandari ya Mpulungu (Zambia), Kalemie (J.K. Kongo) na Bujumbura (Burundi).


title: Liemba (meli)

text: Liemba ilijengwa Ujerumani mwaka 1913 kwa jina la "Graf von Goetzen" kwenye kiwanda cha meli cha Meyer huko Papenburg ikikusudiwa kwa huduma ya mizigo na abiria kwenye Ziwa Tanganyika. Baada ya kukamilika meli iliondolewa tena na vipande vyote hadi ribiti zake 160,000 vilifungwa katika masanduku 5,000 na kubebwa kwa meli kubwa hadi Daressalaam. Ilifika mwaka 1914 muda kidogo kabla ya mwanzo wa vita kuu ya kwanza ya dunia. Mafundi 3 kutoka Papenburg waliongozana na masanduku ya meli kwa njia ya reli hadi Kigoma. Hapa sehemu zote za meli ziliunganishwa tena kwa msaada wa wafanyakazi Waafrika 250 na Wahindi 20. Tar. 5 Februari 1915 "Graf von Goetzen" iliingizwa katika maji ya Ziwa Tanganyika.


title: Liemba (meli)

text: Kwa sababu ya vita iliongezwa mizinga kutoka manowari SMS Koenigsberg ikawa meli kubwa yenye silaha ziwani. Mwaka 1916 Waingereza na Wabelgiji walishambulia koloni ya Kijerumani kwa nguvu wakafaulu kuzunguka ziwa kwa njia ya nchi kavu na kukata njia ya reli kutoka Kigoma kwenda Tabora. Hapa Wajerumani waliamua kujiondoa ziwani na kuungana na jeshi lao ndani ya nchi.


title: Liemba (meli)

text: Mafundi Wajerumani kutoka Papenburg waliopaswa kubaki Afrika shauri ya vita walipewa amri kuzamisha meli. Hao waliamua kwa hiari yao kutoharibu meli lakini kuizamisha kwa njia itakayowezesha kufufuka kwake. Hivyo walipaka mashine zote kwa mafuta mazito wakajaza vyumba vya mizigo kwa mchanga na kuzamisha meli polepole tar. 26 Julai 1916 kwenye sehemu ya ziwa isiyo na kina kubwa karibu na mdomo wa mto Malagarasi.


title: Liemba (meli)

text: Hivyo waliwawezesha Waingereza washindi wa vita kufufusha meli mwaka 1924 na kuitumia tena wakikuta mashine zote zilifanya kazi tena baada ya kusafishwa.


title: Liemba (meli)

text: Meli ilipewa jina MV Liemba kutokana jina la kale la Kifipa kwa ajili ya ziwa ikaendelea kufanya huduma ziwani.


title: Liemba (meli)

text: Tangu 1961 ilikuwa meli ya Jamhuri ya Tanganyika na baadaye Tanzania.


title: Liemba (meli)

text: Injini ya mvuke ya awali imebadilishwa mara kadhaa sasa ni injini ya diseli. Hadi leo imeendelea kutoa huduma bila ajali kutokana na uimara wake.


title: Kaspar Capparoni

text: Kaspar Capparoni (amezaliwa tar. 1 Agosti 1964) ni mwigizaji wa filamu kutoka nchini Italia.


title: Kaspar Capparoni

text:
Capparoni alizaliwa mjini Roma, Italia.
Kaspar Capparoni ameanza kujishughulisha na msuala ya ugizaji tangu akiwa na umri wa miaka 18. Alipata kushiriki katika moja kati ya filamu zilizoongozwa na Bw. Giuseppe Patroni Griffi. Kunako mwaka wa 1984, pia alipata kuonekana katika filamu ya Phenomena, iliyoongozwa na mtaalamu Dario Argento. Kaspar, pia amepata kucheza katika mafilamu kibao yaliyomaarufu katika ulimwengu huo. Filamu hizo ni pamoja na:Pia amepata kufanya kazi katika vipindi kadhaa vya televisheni, ambavyo vinajumlisha: tamthiliya ya "Ricominciamo" (2000, mfululizo mdogo wa katika TV), "Piccolo mondo antico" (mfululizo mdogo wa katika TV), "Incantesimo 4" (2001), "Elisa di Rivombrosa" (2003), "La caccia" (2005, mfululizo mdogo wa katika TV uliongozwa na Massimo Spano, akiwa kama adui wa Alessio Boni), na Capri (2006,mfululizo mdogo wa katika TV).


title: Kaspar Capparoni

text: Kunako 2007, amecheza kama mhusika mkuu katika mfululizo mdogo wa "Donna Detective" ambayo imeongozwa na Cinzia TH Torrini. Mnamo mwaka wa 2008, pia alishiriki katika filamu ya "Inspector Rex, ikiwa chini ya uongozi wake Marco Serafini, pia katika mfululizo wa "Capri 2" iliyoongozwa na Andrea Barzini na Giorgio Molteni.


title: Martin Weinek

text: Martin Weinek (amezaliwa 1964) ni mwigizaji, mtengenezaji mvinyo, kabaila na mburudishaji kutoka nchi Austria. Huenda akawa anafahamika zaidi kwa kucheza katika tamhiliya ya "Inspector Rex" (akiwa kama "Inspector Fritz Kunz"). Pia anatengeneza pombe nchini Austria.


title: Martin Weinek

text:
Weinek alisomea masuala ya maigizo kuanzia 1983 hadi 1986.
Kuanzia 1986, aliapta kucheza katika moja ya sehemu ya "Group 80" katika maonyesho yaliyofanyika mjini Vienna na pia alipata kucheza katika sehemu ndogo ya filamu ya "Nachsaison" ("Baada ya msimu a"), ambamo alicheza kama mhusika wa katika lifti.
Katika mwaka wa 1987, alicheza katika tamasha la Recklinghausen akiwa chini ya uongozi wake Bw. Georg Mittendrein katika seti ya "The Lechner Edi looks into Paradise" na pia kacheza kama mfagiaji wa mtaa katika filamu ya "Müllomania" ikiwa chini ya uongozi wake Dieter Berner.


title: Martin Weinek

text:
Alipata kuigiza katika maonyesho ya Jura Soyfertheater Vienna kuanzia 1988 hadi 1989, vilevile katika baadhi ya maonyesho mengine ya jukwaani. Pia alishawahi kufanya kazi kama mwongozaji, kushiriki katika maigizo na utayarishaji, ambavyo vilifutiwa na kuwa kiongozi wa wasanii wa Hernalser City Theater kuanzaia 1990 hadi 1991.
Katika hali ya kuwa mwigizaji, Weinek akaja kuwa mwigizaji zaidi wa katika televisheni, na alipata kucheza katika tamthilia moja ya mwaka wa 1989 iliyojulikana kwa jina la "Calafati Joe".
Mbali na uigizaji, Weinek pia ni mkuzzaji wa mvinyo, akiwa anasaidiana sambamba kabisa na mke wake, Bi. Eva. Eva awali alikuwa akifanya kazi ya uigizaji baada ya kusomea masuala ya maigizo. Wawili hao waliianza kazi ya ukuzaji wa mvinyo ikiwa kama upenzi kunako mwaka wa 1993. Wana shamba kubwa la mizabibu lenye hekta kadhaa karibu kidogo na Heiligenbrunn.


title: Giordano Bruno

text: Giordano Bruno alizaliwa Nola mwaka 1548 akauawa tarehe 17 Februari 1600 mjini Roma.


title: Giordano Bruno

text: Alikuwa kasisi, mtawa wa shirika la Wadominiko, mwanafalsafa na mshairi nchini Italia.


title: Giordano Bruno

text: Anakumbukwa katika falsafa hasa kwa sababu ya mafundisho yake kuwa ulimwengu hauna mwisho wala mipaka.


title: Giordano Bruno

text: Alihukumiwa na mahakama ya Papa adhabu ya kifo na kuchomwa motoni kama mzushi na mchawi.


title: Giordano Bruno

text: Mwaka 2000 kamati ya Vatikano ilitangaza kwamba hukumu ile ilikuwa kosa.


title: Paul Kagame

text: Paul Kagame (amezaliwa 23 Oktoba 1957) ni Rais aliyepo madarakani nchini Rwanda.


title: Paul Kagame

text: Ijapokuwa ni mmoja kati ya mwanajumuiya ya Watusi, ameonekana kuuanganisha Utusi wake. Huyu ndiye mhusika mkuu wa kuondosha Uhutu na Utusi na vita vya wenyewe kwa wenyewe nchini humo (Mauaji ya kimbari ya Rwanda).


title: Paul Kagame

text: Hata hivyo, mara nyingi anatazamwa kama dikteta kwa kuwa na rekodi mbaya ya ukiukaji wa haki za binadamu.


title: Paul Kagame

text: Kagame ameweka kipaumbele katika maendeleo ya taifa, akilenga kufanya Rwanda isiwe tena kati ya nchi maskini kufikia mwaka 2020. Kweli nchi imepiga hatua kubwa katika masuala mengi, kama vile afya, teknolojia na elimu. Kati ya miaka 2004 na 2010 pato liliongezeka 8% kwa mwaka.


title: Paul Kagame

text: Uhusiano na Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo si mzuri, hata baada ya vita kusimamishwa rasmi mwaka 2003; asasi za kutetea haki za binadamu zinadai Rwanda inaendelea kutegemeza makundi ya waasi ili kufaidika na maliasili ya nchi hiyo jirani, ingawa Kagame anakanusha.


title: Kalemie

text: Kalemie ni mji wa J.K. Kongo uliopo kando ya ziwa Tanganyika upande wa magharibi kwa kimo cha mita 785 juu ya UB pale ambako mto Lukuga unapotoka ziwani. Mwaka 2005 Kalemie ilikuwa na wakazi 147,000. Kuna bandari muhimu yenye mawasiliano kwa meli na Kigoma (Tanzania) na Bujumbura (Burundi).


title: Kalemie

text: Kalemie iliundwa kama kituo cha kijeshi tarehe 30 Desemba 1891 upande wa kusini wa chanzo cha mto Lukuga ziwani na kapteni Mbelgiji Jacques de Dixmude kwa jina la Albertville kwa heshima ya mfalme mtarajiwa Albert wa Ubelgiji. Mji ulikua baada ya kufika kwa reli ya Kongo.


title: Kalemie

text: Kalemie ni mwisho wa reli; mipango ya kale ya ukoloni ilikuwa kwamba njia ya reli kutoka Atlantiki ingeishia hapa itakayoounganishwa kwa feri na bandari ya Kigoma penye chanzo cha reli ya Tanganyika kwenda Dar es Salaam. Kutokana na miaka mingi ya fujo reli ya Kongo haikukamilishwa kamwe: haifiki hadi Atlantiki lakini kuna njia ya reli kuanzia Kalemie hadi jimbo la Katanga.


title: Kalemie

text: Kuna viwanda vya nguo na saruji.


title: Kalemie

text: Mwaka 2005 mji uliathiriwa na tetemeko la ardhi lililosababisha uharibifu.


title: Tycho Brahe

text: Tycho Brahe (aliyezaliwa kama Tyge Ottesen Brahe 14 Desemba 1546 – 24 Oktoba 1601) alikuwa mtaalamu wa astronomia nchini Denmark aliyejenga paoneaanga (kituo cha kuangalia nyota) cha Uraniborg.


title: Tycho Brahe

text: Brahe alizaliwa katika familia ya makabaila wa Denmark akaendelea kuwa mtaalamu mashuhuri wa astronomia ya siku zake.


title: Tycho Brahe

text: Alikuwa na uwezo mkubwa wa kuangalia nyota na kuelewa miendo yao. Alitumia muda mwingi kupima kikamilifu mahali pa nyota angani; hadi wakati ule wataalamu bado walikuwa wakitegemea orodha ya nyota ya Klaudio Ptolemaio ya miaka 1400 iliyopita iliyojulikana Ulaya kupitia tafsiri za Kiarabu. Tycho alifanya vipimo vyote bila darubini ambayo ilikuwa haijagunduliwa bado, akitumia vifaa kama roboduara ("").


title: Tycho Brahe

text: Orodha yake ilichapishwa baada ya kifo chake tu. Ilikuwa pia msingi kwa atlasi ya nyota ya Uranometria iliyotolewa na Johann Bayer mnamo 1603.


title: Tycho Brahe

text: Mwaka 1572 aliona nyota mpya iliyoonekana kwa muda wa mwaka mmoja. Alichoona kilikuwa nyota nova yaani nyota iliyolipuka, hivyo kuonekana kun'gaa kwa ghafla. Alitambua ya kwamba hiyo nyota aliyoiona kuwa mpya haikuwa sayari.


title: Tycho Brahe

text: Kati ya wanafunzi wake alikuwepo mwanaastronomia mashuhuri wa baadaye Johannes Kepler. Baada ya kifo cha Brahe, Kepler alirithi kumbukumbu yake juu ya miendo ya sayari ikamsaidia kutunga nadharia mpya ya mwendo wa sayari.


title: Bolu

text: Bolu (Kigiriki: Βιθύνιον /Vithinion, Kilatini Bithynium au "Claudiopolis") ni mji ulipo nchini Uturuki, na ndiyo mji mkuu wa Mkoa wa Bolu. Idadi ya wakazi wa mji huo wanafikia 84,565 (kwa mujibu wa sensa ya mwaka wa 2000).


title: Bolu

text: Bolu ipo katika njia ya zamani itokayo mjini Istanbul hadi Ankara, ambayo inapanda kuelekea juu ya Mlima Bolu, wakati njia mpya ya gari imepita chini ya Pango la Mlima Bolu.


title: Silika

text: Silika ya nafsi ni jumla ya maelekeo ya ndani ya mtu yanayotokana na urithi, mazingira na utashi na ambayo yanaonyesha namna yake maalumu ya kuwaza na kujitokeza.


title: Silika

text: Silika ni nyingi, kiasi kwamba toka zamani wataalamu wamejaribu kuzipambanua wasikubaliane. Baadhi yao wanasisitizia mwili kama msingi wa silika (k.mf. ya watu warefu wembamba, ya watu wafupi wanene, ya watu wenye umbo la wastani). Mtazamo huo una ukweli fulani, yaani umoja wa binadamu kama changamano la mwili na roho, lakini nafsi inaundwa zaidi na matukio ya maisha, hasa ya utotoni: ndiyo yanayomuathiri mtu zaidi, pamoja na kwamba anapaswa kurekebisha daima silika yake. Kwa ajili hiyo ni muhimu ajifahamu ili akuze sifa njema na kupunguza kasoro zake. Katika kazi hiyo ategemee sana msaada wa Mungu: neema ina nguvu kuliko maelekeo yoyote ya umbile na inatenda maajabu, tunavyoona katika maisha ya waliofikia utakatifu kuanzia silika tofauti kabisa. Neema haikomeshi umbile, bali inalikamilisha.


title: Silika

text:
Hapa tutadokeza aina mbalimbali za upambanuzi, kuanzia ya zamani zaidi, kwa kufuata tu maelezo makuu yanayokubaliwa na wengi. Kila aina inafaa zaidi kwa baadhi ya watu, yaani wale wanaolingana wazi na taswira yake mojawapo; kumbe ni vigumu zaidi kutambua na kupanga wale wenye silika za wastani. Hapo ni afadhali kukimbilia aina nyingine ya upambanuzi. Kwa vyovyote si rahisi kupata mtu anayelingana na taswira fulani kwa asilimia mia: kwa kiasi fulani kila mmoja anaelekea taswira nyingine pia.
Labda asili ya upambanuzi huu ni mganga Hipokrate (aliyekufa mwaka 377 K. K.). Zamani walidhani silika nne za msingi walizoziainisha zinategemea kile kinachotawala mwili wa mtu, yaani nyongo, neva, damu au limfu. Dhana hiyo haikubaliki tena, lakini wengiwengi wanafuata bado upambanuzi huo kadiri ya jambo linalojitokeza zaidi katika silika ya mtu, yaani hasira, huzuni, uchangamfu au upole.


title: Silika

text: Msingi wake ni jinsi yanavyochanganyikana kwa namna tofauti mambo mawili: wepesi wa kuhemka na elekeo la kutenda.


title: Silika

text: Aliye na yote mawili kuliko kawaida ni mtu wa hasira. Aliye na lile la kwanza kuliko kawaida lakini la pili kidogo kuliko kawaida ni mtu wa huzuni. Aliye na lile la kwanza kidogo kuliko kawaida lakini la pile kuliko kawaida ni mtu wa uchangamfu. Hatimaye aliye na yote mawili kidogo kuliko kawaida ni mtu wa upole.


title: Silika

text: Kwa kujibu maswali kadhaa tunaweza kujua tunayo kwa asilimia ngapi, na hivyo tunalingana na taswira mojawapo kwa kiasi gani.


title: Silika

text:
Kila silika inapakana na nyingine mbili ambazo zinafanana nayo upande wa wepesi wa kuhemka au upande wa elekeo la kutenda, kumbe ni kinyume cha ya nne ambayo hailingani nayo wala upande wa wepesi wa kuhemka wala upande wa elekeo la kutenda.
Upambanuzi huu pia ni wa zamani, ila mwishoni mwa karne XX imechunguzwa na kutengenezwa upya na wanasaikolojia waliouita enneagram, yaani mchoro wa silika tisa, ambazo zinaitwa kwa tarakimu fulani na kupangwa katika duara. Hizo zinahusiana kwa namna mbalimbali, lakini hasa ni kwamba tatu (5, 6, 7) zinafuata zaidi mawazo ya kichwa, tatu (2, 3, 4) hisi za moyo, na tatu (8, 9, 1) misukumo ya matumbo. Kila mtu anaweza kutumia vitovu vyote vitatu, lakini polepole amependelea kimojawapo hata kikatawala vingine. Hivyo kwa kutegemea urithi na mazingira amepoteza uwiano.


title: Silika

text: Hakuna namba nzuri au mbaya zaidi: kila moja ina utajiri na udhaifu wake. Tusichague namba fulani kwa sababu tunaipenda, bali tujaribu kujua na kupokea ukweli juu yetu.


title: Silika

text: Kati ya michango mikubwa aliyoitoa mtaalumu huyo wa Uswisi (1875-1961), mmojawapo ni kuainisha makundi mawili ya watu kadiri wanavyoelekeza nguvu za nafsi yao ndani mwao (wandani) au nje yao (wasondani).


title: Silika

text:
Watu wa makundi hayo yote mawili katika utendaji wana kawaida ya kutumia zaidi ama mawazo (mantiki), ama miguso (hisi za moyoni), ama hisi za nje (milango ya fahamu) ama machale (kuona mbali). Hivyo tunapata aina nane za silika (2x4).
Wataalamu wengine hawakubali aina hizo za upambanuzi wa silika, wakidai zinalinganisha watu bila ya kujali tofauti nyingi zilizopo kati ya kila mmoja na wengine wote. Hao wanasisitiza kuwa watu ni mbalimbali kama alama za vidole vyao, yaani silika ya kila mtu ni ya pekee. Kazi yetu ni kuitambua kinaganaga, badala ya kuilazimisha ndani ya fremu fulani. Mwenendo mzima wa mtu, hasa asipotenda kwa [[makusudi, unamtambulisha (k.mf. [[mwendo]] wake wa [[kasi]] au wa [[taratibu]], wa kelele au wa kimyakimya, n.k.).


title: Silika

text: Tangu zamani sana, watu kadhaa wa [[China]], [[India]], [[Ugiriki]] na [[Italia]] walivutiwa na jinsi [[mwandiko]] wa kila mmoja ulivyo tofauti na ule wa wengine, wakaona unadokeza nafsi yake. Kuanzia [[karne XVII]] vilianza kutungwa vitabu kuhusu suala hilo, mpaka ikakubalika [[sayansi ya mwandiko]] ([[grafolojia]]) inayochunguza uhusiano kati ya mwandiko wa mtu na undani na nafsi yake (akili, maelekeo, vipawa, [[umbo]], [[maradhi]] n.k.). Msingi wake ni kwamba hatuandiki kwa [[mkono]] tu, kwa kuwa huo unaongozwa na [[ubongo]]. Mtu anapoacha kuiga [[herufi]] alizofundishwa kwa kuwa amezoea kuandika, anakuja kutokeza nafsi yake mwenyewe katika upekee wake. Tunaweza kusema mtu anapoandika bila ya kuzingatia usanifu wa herufi anajichora jinsi alivyo.


title: Silika

text: [[Jamii:Saikolojia]]


title: Basilika

text: Basilika ni jina la heshima kwa ajili ya kanisa maalumu katika kanisa katoliki.


title: Basilika

text: Kwa asili lilikuwa jengo rasmi lililotumika Roma ya Kale kama mahali pa mikutano ya hadhara na maamuzi ya kimahakama.


title: Basilika

text: Jina ni la Kigiriki ("aulè basilikè", yaani ukumbi wa kifalme), hivyo linaelekeza kuona asili ya majengo hayo upande wa mashariki wa Bahari ya Kati


title: Basilika

text: Kuanzia mwaka 313, Dola la Roma liliporuhusu raia kufuata Ukristo, basilika ziligeuzwa kuwa mahali pa ibada ya dini hiyo, kuanzia Kanisa kuu la Roma, maarufu kwa jina la Mt. Yohane huko Laterani.


title: Basilika

text: Baadaye zikajengwa Basilika la Mt. Petro huko Vatikani, Basilika la Bikira Maria Mkuu na Basilika la Mt. Paulo nje ya kuta za jiji.


title: Basilika

text: Baadaye, cheo cha Basilika kilitolewa kwa makanisa mengi mengi kutokana na umuhimu wake upande wa historia, dini na sanaa.


title: Basilika

text: Hata hivyo, kuna basilika kuu na basilika dogo.


title: Basilika

text: Katika fani ya historia ya usanifu ni jina kwa ajili ya kanisa liliyojengwa kwa kufuata mfumo wa pekee. Hapu kanisa huwa na ukumbi kuu na kando lake sehemu ya pembeni inayotengwa kwa nguzo. Mara nyingi muundo huu ulikuwa na kumbi mbili za kando lakini kuna pia basilika kubwa zenye kumbi 2 za kando kila upande kwa hiyo jumla 5.


title: Burdur

text: Burdur (zamani ulikuwa ukiitwa Buldur), ni mji ulipo mjini kusini-magharibi mwa nchi ya Uturuki na ndiyo mjii mkuu wa Mkoa wa Burdur katika Uturuki. Mji upo katika pwani ya Ziwa Burdur. Mji unakadiriwa kuwa na wakazi wapatao 67,097 kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2007.


title: Carl Gustav Jung

text: Carl Gustav Jung (mara nyingi hutajwa kwa kifupi zaidi C.G. Jung; 26 Julai 1875 – 6 Juni 1961) alikuwa tabibu na mtaalamu wa saikolojia kutoka Uswisi aliyeandika kwa Kijerumani.


title: Carl Gustav Jung

text: Alifanya utafiti wa tiba ya magonjwa ya akili akaunda nadharia mbalimbali zinazoendelea kutumiwa hadi leo. Ndiye aliyeanzisha mafundisho ya saikolojia ya kichambuzi (analytical psychology).


title: Carl Gustav Jung

text: Kwa miaka kadhaa alikuwa ameshirikiana na Sigmund Freud kuendeleza mafundisho ya tiba nafsia (psychoanalysis) lakini baadaye waliachana kwa sababu Jung hakukubaliana na mawazo kadhaa ya Freud, hasa nadharia yake juu ya libido.


title: Carl Gustav Jung

text: Kati ya mafundisho yake yanayoendelea kutumiwa ni mpangilio wa aina za silika ndani ya nafsi ya watu alipotofautisha watu wenye tabia ya mdani au msondani.


title: Carl Gustav Jung

text: Jung alifundisha pia kama Sigmund Freud ya kwamba kuna sehemu ndani ya akili isiyofikiwa na fahamu ya mtu mwenyewe lakini ina athira kubwa juu ya mawazo na matendo yake. Ndani ya hiyo akili isiyofikika Jung alitofautisha kati ya sehemu ya binafsi, inayotunza maarifa yaliyokusanywa na kila mtu katika maisha yake, na sehemu nyingine ya kijamii, inayotunza maarifa ya binadamu yaliyokusanywa na watu katika historia yao na kuendelezwa kwa karne nyingi ndani ya roho za watu kupitia vizazi vingi.


title: Shahada

text: Shahada inaweza kumaanaisha


title: Carl Linnaeus

text: Carl Linnaeus (tamka: Karl Lineus; pia kwa umbo la Kilatini Carolus Linnaeus na baadaye Carl von Linné; 23 Mei 1707 – 10 Januari 1778) alikuwa mwanasayansi nchini Uswidi aliyeweka misingi ya biolojia ya kisasa kwa kuunda utaratibu wa taksonomia au uainishaji wa mimea na wanyama katika vikundi mbalimbali na kuvipa majina ya kisayansi.


title: Carl Linnaeus

text: Linnaeus alizaliwa kama mtoto wa mchungaji wa Kilutheri katika Uswidi ya kusini.


title: Carl Linnaeus

text: Akasoma tiba, botania na zoolojia kwenye chuo kikuu cha Uppsala akawa anafundisha botania kuanzia 1730.


title: Carl Linnaeus

text: Mwaka 1732 alifanya safari katika Uswidi ya kaskazini alipokusanya mimea mingi na kuipanga katika vikundi. Katika kazi hizi alitambua kasoro za uainishaji jinsi ilivyokuwa kawaida wakati ule akaanzisha mpangilio mpya.


title: Carl Linnaeus

text: Miaka 1735-1738 alikaa Uholanzi alipochukua shahada ya daktari.


title: Carl Linnaeus

text: Alisafiri pia Uingereza na Ufaransa alipofanya utafiti wa mimea kutoka pande zote za dunia aliyoona kwa wafanyabiashara waliokuwa na bustani ya sampuli kutoka makoloni ya nchi hizo.


title: Carl Linnaeus

text: Wakati huo alitoa toleo la kwanza la kitabu chake juu ya "Systema Naturae" au muundo wa utaratibu wa viumbe alimopanga aina za mimea, wanyama na mawe.


title: Carl Linnaeus

text: Baada ya kurudi Uswidi alipata nafasi ya profesa ya botania kwenye chuo kikuu cha Uppsala alipoendelea kufundisha na kuandika. Alizidi kuboresha kitabu cha "Systema Naturae", akatoa kitabu cha pili kilichokuwa muhimu kwa wanafuNzi wake "Species Plantarum" (aina za mimea).


title: Carl Linnaeus

text: Mwaka 1757 Linnaeus alipewa na mfalme wa Uswidi cheo cha mkabaila akajiita Carl von Linné.


title: Carl Linnaeus

text: Akaendelea kufundisha hadi alipogonjeka mnamo 1774 na kiharusi.


title: Carl Linnaeus

text: Aliaga dunia tarehe 10 Januari 1778 mjini Uppsala akazikwa katika kanisa kuu la mji huo.


title: Carl Linnaeus

text: Utaratibu wa uainishaji wa Linnaeus unaendelea kufuatwa hadi leo, na kila mmea au mnyama unapewa jina la kisayansi yenye sehemu mbili: sehemu ya kwanza inataja jenasi na sehemu ya pili spishi. Kwa kawaida linafuatwa na herufi ya kwanza ya jina la mtaalamu aliyeeleza spishi hiyo kwa mara ya kwanza katika maandiko ya kisayansi.


title: Carl Linnaeus

text: Hadi leo aina za mimea au wanyama zilizoainishwa na Linnaeus inatajwa kwa herufi "L." baada ya jina la kisayansi, kwa mfano mpunga ni mmea wa jenasi inayotajwa kwa jina la kisayansi kama Oryza (L.) na "L." katika mabano inaonyesha jenasi hii ilielezwa mara ya kwanza na Linnaeus. Jina la kisayansi ya simba Panthera leo L. kwa sababu pia mnyama huyu aliwekwa na Linnaeus katika utaratibu wa uainishaji wa kisayansi.


title: Carl Linnaeus

text: Pesa ya Uswidi inaonyesha picha yake kwenye noti ya krona 100."Maisha"


title: Carl Linnaeus

text: "Vyanzo"


title: Carl Linnaeus

text: "Picha"


title: Carl Linnaeus

text: "Vinginevyo"


Shirika la Kimataifa la Nishati ya Nyuklia (International Atomic Energy Agency (IAEA)) ni mamlaka ya kujitawala ya kimataifa inayoshirikiana na Umoja wa Mataifa (UM). Ilianzishwa tar. 29 Julai 1957 na nchi 81 wanachama wa UM.


title: Shirika la Kimataifa la Nishati ya Nyuklia

text: Hata kama si moja kwa moja chini ya katiba ya UM inatoa taarifa zake kwa Mkutano Mkuu wa UM na Baraza la Usalama la UM.


text: Shabaha ya IAEA imekuwa tangu mwanzo matumizi ya nishati ya nyuklia yanayolingana na amani. Hapa imepewa madaraka ya kuangalia vituo vya kinyuklia katika nchi zote, kusaidia upanuzi wa teknolojia ya kinyuklia isiyo ya kijeshi na usalama wa matumizi ya nishati ya nyuklia. Shabaha muhimu ni pamoja na kuzuia uenezaji wa silaha za nyuklia.


text: IAEA ni shirika la kimataifa linalopaswa kuangalia masharti ya mkataba wa kuzuia usambazaji wa silaha za nyuklia wa 1968.


text: IAEA ina mikono mitatu:Kazi inatekelezwa katika idara sita za utawala, sayansi ya nyuklia na matumizi yake, nishati nyuklia, usalama wa nyuklia, ushirikiano wa kiteknolojia na usimamizi wa vituo vya kinyuklia duniani.


text: Makao makuu yapo kwenye Jiji la UM huko Vienna (Austria). Ofisi za kanda zipo Toronto and Tokyo, halafu kuna ofisi ndogo kwenye makao ya UM huko New York na Geneva. IAEA ina pia maabara ya uchunguzi katika Seibersdorf (Austria) na Monako.


text: Udhaifu mmojawapo wa IAEA ni katiba ya kwanza inayodai kibali cha nchi wanachama kwa uchunguzi wa hali ya vituo vya nyuklia katika nchi hizi. Kwa njia hii nchi kadhaa ziliweza kuficha jitihadi zao za kuunda silaha za kinyuklia. Kwa sababu hiyo kuna mapatano mapya inayoruhusu wachunguzi wa IAEA kuingia katika maabara na taasisi ziote zinazoshughulikia mambo ya nyuklia wakati wowote. Ila tu haya mapatano mapya yalikuwbaliwa na nchi 73 pekee hadi 2006.


text: IAEA pamoja na mkurugenzi Mohamed ElBaradei ilipokea tuzo ya Nobel ya Amani mwaka 2005. Tuzo hili lilitolewa kwa sababu IAEA ilijitahidi kuzuia uvamizi wa Irak mwaka 2001.


text: Wataalamu wa UM walikuwa wametambua maabara ya kinyuklia nchini Irak yaliyofichwa kinyume na masharti ya mkataba wa kuzuia usambazaji wa silaha za nyuklia. Katika miaka kabla ya uvamizi wa Irak na Marekani IAEA ilifaulu kuchunguza maabara na ofisi nyingi hadi Irak haikuwa tena na utafiti wa kuunda silaha za nyuklia isipokuwa serikali ya Marekani haikuamini taarifa za IAEA na kushambulia Irak hata hivyo. Kamati ya Nobel iliamua ya kwamba IAEA ilijitahidi kuzuia matumizi ya kijeshi ya nishati ya nyuklia na kujenga matumizi salama ya nishati hii.


text: Tovuti rasmi ya IAEA


title: Injini ya mvuke

text: Injini ya mvuke ni injini inayotumia nguvu ya mvuke kwa kufanya kazi. Nguvu ya mvuke ni nishati ya joto iliyomo ndani yake. Nishati hii inabadilishwa kuwa mwendo.


title: Injini ya mvuke

text: Ndani ya mashine maji hupashwa moto kuyageukia kuwa mvuke. Mvuke unaingizwa katika silinda ambako unasukuma pistoni ndani yake. Mwendo wa pistoni unabadilishwa kuwa mwendo wa kuzunguka kupitia fitokombo.


title: Injini ya mvuke

text: Injini za kwanza za mvuke zilitengenezwa kwa kuendesha pampu za kuvuta maji kwenye migodi ya makaa huko Uingereza. Kuanzia miaka ya 1780 mafundi waliongeza gia na fitokombo na hivyo injini ya mvuke ilitumiwa hata viwandani kuendesha mashine mbalimbali zilizowahi kutumia awali nguvu ya wanadamu au ya wanyama. Mhandisi James Watt anakumbukwa kwa uboreshaji wa injini za kwanza.


title: Injini ya mvuke

text:
Injini ya mvuke ilikuwa uti wa mgongo wa upanuzi wa viwanda na mapinduzi ya viwanda yaliyoendelea kubadilisha maisha na jamii kwanza huko Uingereza, halafu Ulaya na kote duniani.
Injini za mvuke ziliendelea kusukuma magari ya kwanza ama barabarani au kwenye reli. Jina la "gari la moshi" bado linakumbuka asili hii hata kama leo injini za reli ni za diseli au umeme si tena mvuke. Siku hizi injini za mvuke karibu zimepotea kiwandani na pia kwenye magari. Lakini kutokana na uhaba wa mafuta ya petroli unaotarajiwa kwa miaka ujao kuna majarabio mapya kutengeneza magari yanayoendeshwa tena kwa injini za kisasa za mvuke.


title: Injini ya mvuke

text: Kwa jumla kuna bado matumizi ya aina ya injini ya mvuke katika vituo vya umeme. Mara nyingi umeme hutengenezwa kwa kuchemsha maji ama kwa mafuta au makaa au nyuklia na kutumia nishati ya joto ndani ya mvuke wa maji kuzungusha tabo au jenereta.


title: Tohara

text: Tohara (kutoka Kiarabu: طهارة "tahara" - safi, tahiri) ni upasuaji mdogo wa kukata na kuondoa govi, yaani ngozi inayofunika ncha ya uume.


title: Tohara

text: Wakati mwingine ukeketaji huitwa "tohara ya mwanamke", lakini matumizi hayo si sahihi, kwa sababu ni aina tofauti za upasuaji, ingawa zote mbili zinahusu viungo vya uzazi.


title: Tohara

text: Tohara inaweza kufanyika katika umri wowote na kwa sababu za kiutamaduni, za kidini au za kiganga. Mara nyingi desturi za kutahiri zinachanganya sababu za kidini na za kiutamaduni. Kwa mfano, Waislamu wa Misri huamini ya kwamba wanatahiri watoto wao kama amri ya kidini lakini Wakristo Wakopti wa nchi hiyo hutahiri watoto vilevile. Ukweli ni kwamba tohara ilikuwa desturi ya Wamisri tangu kale.


title: Tohara

text: Tohara inafanyika hasa mara baada ya kuzaliwa kwa mtoto au wakati wa kubalehe.


title: Tohara

text: Kufuatana na Shirika la Afya Duniani takriban 30% za wanaume wote duniani wametahiriwa, wengi wao wakiwa Waislamu.


title: Tohara

text: Katika makabila mengi ya Afrika mvulana anatahiriwa ili kuingizwa katika kundi la wanaume wanaopaswa kuwajibika katika jamii.


title: Tohara

text: Desturi hiyohiyo inaonekana pia kati ya watu wa Pasifiki k.mf. Wapolinesia wa Samoa, Tonga na Niue, vilevile kati ya Wamelanesia wa Fiji na Vanuatu. Wakazi asilia wa Australia huwa pia na tohara ya wavulana.


title: Tohara

text: Kwa Wayahudi tohara ni ishara ya agano lao na Mungu na inapaswa kufanyika siku ya nane baada ya mtoto wa kiume kuzaliwa ili kumwingiza mapema katika taifa la Mungu.


title: Tohara

text: Kufuatana na habari za Biblia (Mwanzo 17), Ibrahimu alikuwa mtu wa kwanza kupokea amri ya kutahiriwa kama alama ya agano.


title: Tohara

text:
Yesu mwenyewe alitahiriwa siku ya nane kama Wayahudi wote wa kiume. Tohara ya Yesu inakumbukwa kwa sikukuu maalumu katika makanisa mengi duniani hasa Waorthodoksi, pia kwa sababu ilikuwa ndiyo siku ya kupewa rasmi jina lake hilo.
Agano Jipya linaonyesha jinsi gani suala la tohara lilikuwa motomoto mwanzoni mwa Kanisa, wakati Wakristo wengi walitoka katika Uyahudi.


title: Tohara

text: Kufuatana na kitabu cha Matendo ya Mitume (15:23-29) Mtaguso wa Mitume uliofanyika Yerusalemu uliamua Wakristo kutoka mataifa wasilazimishwe kutahiriwa.


title: Tohara

text: Hasa Mtume Paulo alisisitiza kwamba jambo hilo si muhimu tena, cha maana ni kuwa watu wapya kwa imani.


title: Tohara

text: "Kwa sababu kutahiriwa si kitu, wala kutokutahiriwa, bali kiumbe kipya" (Waraka kwa Wagalatia 6:15).


title: Tohara

text: "Maana sisi tu tohara, tumwabuduo Mungu kwa Roho, na kuona fahari juu ya Kristo Yesu, wala hatuutumainii mwili" (Waraka kwa Wafilipi 3:3).


title: Tohara

text: Hata hivyo Wakopti wa Misri na Ethiopia wameendelea kutahiri watoto wao.


title: Tohara

text: Katika Uislamu tohara hufundishwa kama wajibu wa kidini kwa kila mwanamume.


title: Tohara

text: Hakuna amri katika Kurani kuhusu tohara lakini inatazamwa kama sunna ya mtume Muhamad. Kwa imani hiyo ni ishara ya mitume ya kwamba walizaliwa bila govi katika hali ya kutahiriwa tayari.


title: Tohara

text: Utekelezaji wa tohara huwa tofauti kati ya nchi na nchi; mara nyingi mtoto hutahiriwa akiwa na umri wa miaka 5 hadi 10. Katika mazingira ya mjini wazazi wanawahi kumtahiri mapema.


title: Tohara

text: Siku hizi hata mataifa yasiyokuwa na desturi hiyo yanaanza kuijali kwa sababu za usafi na afya.


title: Tohara

text: Ni kwamba tohara inapunguza hatari ya mtoto kupatwa na fimosis.


title: Tohara

text: Imethibitishwa kuwa inapunguza uwezekano wa kuambukizwa ukimwi pamoja na hatari ya magonjwa mengine kama kansa ya uume.


title: Tohara

text: Katika nchi kadhaa sehemu kubwa ya watoto wa kiume wanatahiriwa mara baada ya kuzaliwa kwa sababu hizo za kiganga. Kwa mfano, huko Marekani asilimia 56 za wavulana waliozaliwa mwaka 2005 walitahiriwa katika hospitali walikozaliwa. Hata hivyo katika nchi hiyo kuna kampeni dhidi ya tohara kutokana na hoja ya kwamba mara nyingine upasuaji hauendi vizuri na kusababisha madhara ya kudumu kwa viungo vya uzazi.


title: Ubalehe

text: Ubalehe (pia: Ubaleghe) ni jumla ya mabadiliko ya mwili na ya roho yanayomfanya mtoto kuwa kijana halafu mtu mzima.


title: Ubalehe

text:
Ingawa kila mtu ni mwanamume au mwanamke tangu atungwe (kadiri alivyo na kromosomu Y au la), kabla ya kubalehe tofauti hazionekani sana, isipokuwa katika viungo vya uzazi. Kumbe muda unafika wa watoto kuanza kukomaa kijinsia: ndipo tofauti zinapojitokeza wazi.
Kutoka utotoni kuingia utu uzima kuna mabadiliko ya haraka katika viungo, hisia na roho. Kama ilivyo kwa viumbe hai wote, ustawi huo unaweza ukawahi au kuchelewa, lakini kwa kawaida unatokea kati ya umri wa miaka 12 na 16. Wasichana wanawahi kuliko wavulana, na Wazungu kuliko Waafrika, lakini mabadiliko ni yaleyale, nayo yanafanyika hatua kwa hatua.


title: Ubalehe

text: Katika hayo, mengine yanamfurahisha kijana, lakini mengine hayampendezi, anayonea aibu hata kuyafadhaikia hasa asipoyaelewa. Bila ya shaka anahitaji msaada wa walezi aweze kukabili hayo yote bila ya kuvurugika kiasi cha kupotoka.


title: Ubalehe

text: Kwanza mvulana anajikuta akirefuka haraka na kupata misuli mikubwa; kifua kinapanuka. Papo hapo sauti yake inaanza kupasuka na kuwa nzito, ndevu zinaweza zikaota, na vilevile [[malaika [[sehemu za siri]], [[kwapa]]ni na pengine kifuani. Hali ya [[ngozi]] inakuwa ikikwaruzakwaruza hasa [[uso]]ni, na [[chunusi]] hujitokeza.


title: Ubalehe

text: Katika hatua ya mbele mabadiliko yanahusu zaidi viungo vya uzazi vinavyokua na kuanza kazi ambayo kwa kawaida kwa mvulana itaendelea moja kwa moja, kumbe kwa [[msichana]] itakoma kati ya miaka 40 na 50.


title: Ubalehe

text: Huyo vilevile anabadilika ili kujiandaa kuwa [[mama]]. [[Mwili]] unastawisha [[maziwa]], ukubwa na [[uzuri]] wa [[umbo]], malaika sehemu za siri na kwapani, mabadiliko ya [[rangi]] ya uso. Hatimaye “anavunja ungo”, yaani anaanza kutokwa na [[damu]] katika [[tumbo la uzazi]]. Kwa kawaida itatokea mara moja kwa [[mwezi]], lakini itaweza ikawahi au kuchelewa kutokana na hali yake ya mwili na ya [[nafsi]] ([[shughuli]] nyingi, ma[[hangaiko]], [[uhamisho]] n.k.).


title: Ubalehe

text:
Sababu ya damu kutoka ni kwamba, [[kijiyai]] kilichokomaa na kutoka nje ya [[kifuko cha vijiyai]] kisipopata [[mbegu ya mwanamume]] baada ya siku moja kinaharibika harakaharaka; hapo [[ngozi nyembamba ya tumbo la uzazi]], iliyotanuka kwa damu ili kupokea na kulisha mimba, inachanikachanika na kutoa damu. Kumbe mbegu ikikifikia kijiyai, mimba inapatikana na kujishikiza kwenye kuta za tumbo la uzazi ili iendelee kukua; hapo damu haitoki na mama anaweza kujihisi [[mja mzito]].
Mabadiliko ya mwili yanaendana na mengine ya nafsi yanayofanya [[tabia]] iwe tofauti na ile ya awali. Hisia zinabadilika kadiri mwili unavyozidi kutengeneza [[chachu]] ([[homoni]]) zinazomfanya kijana aelekee namna ya [[baba]] au mama zake.


title: Ubalehe

text: Mvulana anajikuta akivutiwa na uzuri wa wasichana, na kupenda kuwajua zaidi, kuongea nao n.k. Anapenda kuwagombeza na kuwaonea ili aonyeshe uwezo na [[nguvu]] alivyonavyo. Katika hatua hiyo anakuwa [[mvivu]] na mzito katika kutembea na mara nyingi hajali [[unadhifu]]. Kumbe msichana anazidi kupenda [[sifa]] na kujiremba.


title: Ubalehe

text: [[Akili]] pia inapevuka na kumfanya kijana apende kuwa na maoni maalumu kuhusu mambo mbalimbali, hata kubishana na wengine. Pia apende mabadiliko, [[ujuzi]] mpya n.k. Ndiyo sababu kijana si mwepesi kupokea ma[[shauri]] na maoni ya wakubwa, asije akajisikia tena [[mtoto]] huku akipenda kutambulika amekuwa [[mtu mzima]]. Kwa ajili hiyo anatamani kufanya yale wanayoyafanya wakubwa (kuvuta [[sigara]], kurudi nyumbani [[usiku]] n.k.), kushirikiana na [[rika]] lake na hata kujiunga na makundi ya wanaomzidi katika shughuli zao ([[genge]], [[timu]] n.k.) ingawa pengine hazifai ([[uhuni]], [[bangi]] n.k.).


title: Ubalehe

text:
Hatimaye kuna mabadiliko upande wa roho: kati ya mawazo mengine, kijana anajitafutia msimamo mpya kuhusu maswali makuu ya maisha: anataka kuwa na [[falsafa]] na [[dini]] yake. Shida ni kwamba [[usahihi]] wa majibu unategemea sana [[uadilifu]] wa maisha: kijana akifuata [[anasa]], akili inapofuka na [[imani]] inapotea.
[[Uume]] ([[mboo]]) wa [[mvulana]] unakua, lakini kwa kiasi tofauti kati ya mtu na mtu. Ni muhimu kila mmoja ajipokee alivyo hata katika kiungo hicho, bila ya kuhangaika wala kuona [[aibu]] kwa sababu, eti ni kidogo. Hata hivyo, udogo wa uume unaweza kurekebishwa kwa kutumia [[vifaa]] maalumu za kuurefusha na kuongeza ukubwa wake au kufanyiwa [[upasuaji]].


title: Ubalehe

text: Kusimika kwa uume si jambo jipya kwa kuwa [[utotoni]] limeshatokea kawaida kutokana na [[kibofu]] kujaa [[mkojo]]. Ila sasa linaweza kutokea kwa sababu mpya, yaani [[jinsia]].


title: Ubalehe

text: Muundo wa uume ni [[misuli]] aina ya [[sifongo]] yenye [[neva]] nyingi. Kukiwa na [[msisimko]] [[damu]] inajaa nafasi zilizomo na kusababisha uume utanuke na kusimama imara na wima. Kusimika kunajitokeza na kupotea haraka kutegemeana na hali iliyopo. Hali hiyo inaweza kutokea bila ya mtu kutaka, kwa mfano [[usiku]] au pia [[mchana]] kati ya watu ikimfanya aone [[haya]].


title: Ubalehe

text: Upande wa [[maadili]] tusisababishe hali hiyo bila ya lengo jema, kama vile kumtibu [[mgonjwa]], kutoa [[ushauri nasaha]] au kujielimisha kuhusu [[jinsia]]. Kwa hiyo tukwepe kwa kawaida yale yote yanayoweza kusisimua, kama vile mawazo, maneno, masomo, mitazamo na vitendo mbalimbali kuhusu jinsia. Mvulana anahitaji kujifunza [[nidhamu]] ya namna hiyo.


title: Ubalehe

text: Mashauri mengine ni kutovaa [[kaptura]] wala [[suruali]] zinazobana, na kuficha kwa [[adabu]] hali hiyo ikitokea, lakini bila ya kuiogopa wala kudhani ni [[dhambi]].


title: Ubalehe

text: [[Mapumbu]] yanaanza kutengeneza [[mbegu za kibinadamu]] kwa wingi sana: hizo ni ndogondogo na zina umbo kama la [[viluwiluwi]] vya [[chura]], yaani vina vichwa na mikia tu.


title: Ubalehe

text: Vichwa ndivyo vinavyoleta [[viini vya urithi]] wa baba. Mikia kazi yake ni kusaidia tu kusukuma mbegu kwa kuogelea ndani ya [[tumbo la uzazi]] mpaka zikutane na [[kijiyai]] cha [[mama]], halafu inapotea ndani ya kijiyai. Mbegu zikiwa tayari zinahifadhiwa kwanza katika [[kifuko cha akiba]], karibu na kibofu, zikisubiri msisimko wa kijinsia ili zitoke kwa njia ya uume na kuanza mashindano ya kutafuta kijiyai, zikisaidiwa na majimaji ambayo yanaitwa [[shahawa]] na kutengenezwa ndani ya kifuko. Shahawa inafuata [[mshipa wa mkojo]] bila ya kuchanganyikana nao.


title: Ubalehe

text: Shahawa inaweza ikatoka hata nje ya tumbo la uzazi la [[mke]], lililo [[shabaha]] yake, kwa kuwa inalenga [[uzazi]] hasa. Inaweza ikatokea k.mf. kutokana na [[ndoto]] za usiku, bila ya mtu kukusudia; huyo anaweza akazinduka mara au kutambua [[asubuhi]] tu kilichotokea. Kwa vyovyote asihangaike kwa kuwa hilo ni jambo la kawaida lililopangwa na [[Mungu]] ili kumsaidia [[mwanamume]] asiye na mwenzi. Maana mbegu zake kadiri zinavyoongezeka katika kifuko cha akiba zinataka kutoka, hivyo zinamuelekeza kwenye matendo ya kijinsia. Basi, kwa ndoto hizo mbegu zinapungua bila ya dhambi, na [[vishawishi]] vinakosa ukali wake. Ni suala la kusubiri tu na kuwa na hakika kwamba havitadumu muda mrefu kwa nguvu ileile.


title: Ubalehe

text: Upande wa wasichana pia, kuna siku zenye mvuto mkubwa wa kijinsia, kuhusiana na mabadiliko ya kila mwezi yanayoendana na kijiyai kukomaa; inatosha kusubiri nao utapungua mapema.


title: Ubalehe

text: Mvulana anapotokwa na shahawa kwa mara ya kwanza ni dalili ya kuwa si mtoto tena, bali ana [[uwezo wa kuzaa]]: kwa hiyo awajibike kama [[mtu mzima]] kuhusu uwezo mpya aliojaliwa. Hasa azingatie kuwa uwezo wake huo bado ni mbichi: ingawa unaweza kusababisha mimba, mimba hiyo itaendelea kwa shida au kufa kabisa.


title: Ubalehe

text: Ubichi wake ni mkubwa zaidi upande wa [[nafsi]], kwa kuwa mvulana hajawa tayari kubeba mzigo wa [[familia]] mpya. Ndiyo sababu asichezee uwezo huo, bali ajiandae kuwa [[baba]] safi siku za mbele: ajipatie [[elimu]] au [[ufundi]] fulani, akomae kiutu na kutunza afya yake ya mwili na ya nafsi.


title: Ubalehe

text: Msichana afanye vilevile aweze kuwa mama bora; kumbe akijiingiza mapema katika masuala ya [[ngono]], anahatarisha [[heshima]] yake pamoja na afya, kwa kuambukizwa maradhi yanayoweza yakasababisha [[utasa]] au kwa kuzaa kwa shida kabla ya wakati wa kufaa.


title: Ubalehe

text:
[[Jamii:Biolojia]]
[[Jamii:Saikolojia]]
[[Jamii:Jinsia]]


title: Parafujo

text: Parafujo (kutoka Kireno "parafuso"; pia: skurubu/skrubu kutoka Kiing. "screw"; pia bolti kutoka Kiing. "bolt" kama inatumiwa pamoja na nati) ni kifaa kinachofanana na msumari kinachotumika kuunganisha vipande viwili. Tofauti na msumari nondo yake ina hesi kando lake; upande wa juu kuna kofia inayotumiwa kuikaza au kuifungua.


title: Parafujo

text: Kama vipande viwili vimeunganishwa kwa kutumia skurubu ni rahisi kuzifungua tena.


title: Parafujo

text: Kwa kawaida parafujo hutengenezwa kwa metali lakini kuna pia skurubu zilizotengenezwa kwa plastiki na ubao.


title: Parafujo

text: Kwa jumla parafujo au skurubu zinatofautiana kutokana na madhumuni yao yaani aina ya maunzi yanayoshikwa nazo. Kuna aina tatu


title: Parafujo

text: Skurubu ya ubao ina kazi ya kuunganisha vipande viwili vya ubao. Huwa na umbo la pia maana yake inaanza nyembamba na kuwa pana zaidi hadi chini ya kofia yake. Sehemu ya mwisho chini ya kofia mara nyingi haina hesi.


title: Parafujo

text: Hesi inakata njia yake katika ubao; kama ubao ni ngumu au nene mara nyingi shimo ndogo inatangulia kutobolewa kwa keekee. Shimo hili lapaswa kuwa nyembamba kuliko skrubu itakayopita baadaye. Skurubu za aina hii huwa na kofia yenye tundu ama nyoofu au yenye umbo la msalaba. Bisibisi inayolingana na tundu hutumiwa kugeuza parafujo.


title: Parafujo

text: Parafujo kubwa za kushikilia sehemu mbili inahitaji nati. Hesi yake haitakiwi kukata njia yake; pande mbili zinazotakiwa kushikwa na skrubu hii zimetobolewa shimo ambamo parafujo inapita bila tatizo; kofia inakaa upande mmoja na mwisho wa skrubu mwenye hesi unatoka upande mwingine. Hapa nati inafungwa na kukazwa.


title: Parafujo

text: Aina hii hutumiwa kushika ama vipande viwili vikubwa vya ubao au pia sehemu za mashine yenye mwendo na mtetemo. Kofia yake kwa kawaida huwa na kona sita ikigeuzwa kwa kutumia spana.


title: Spana

text: Spana ni kifaa cha ufundi kinachotumiwa kugeuza skurubu na nati ama kwa kuzikaza au kuzifungua.


title: Spana

text: Spana nyingi zinalingana na umbo la kawaida la kofia ya skurubu na nati yake yenye pande 8. Kimsingi kuna aina mbili:


title: Spana

text: Spana inatakiwa kulingana kamili na ukubwa wa kofia ya skrubu au nati yake. Kama spana ni kubwa kidogo au skurubu haina kipimo sanifu kuna hatari ya spana kuteleza na kuharibu kona za kofia au za nati.


title: Spana

text: Kuna pia spana za pekee zinazoweza kurekebiswa kulingana na kipimo cha skurubu.


title: Spana

text: Skurubu za pekee huwa na spana zao.


title: Bisibisi

text: Bisibisi ni kifaa cha ufundi kinachotumiwa kugeuza skurubu (parafujo) yenye kofia iliyo na tundu ama kwa kuikaza au kuifungua..


title: Bisibisi

text: Bisibisi huwa na shikamano upande moja inayowezesha mkono kuishika vizuri. Mwisho wake una umbo unaolingana na umbo la tundu kwenye kofia ya parafujo.


title: Bisibisi

text: Maumbo ya kawaida ni ama tundu nyoofu au tundu msalaba. Kuna aina mengine kwa maumbo mbalimbali ya kofia za parafujo za pekee.


title: Msumari

text: Msumari (pia: msumali) ni nondo nyembamba ya chuma au feleji yenye ncha na kichwa. Inatumiwa kwa kufunga kitu juu ya kitu kingine.


title: Msumari

text: Kwa kawaida hupigwa kwa kutumia nyundo na hivyo kuingizwa katika ubao au ukutani.


title: Nati

text: Nati (kutoka Kiing. "nut") ni kishikizo ambacho kimetengenezwa kwa kawaida kwa chuma au feleji. Ina uwazi wa duara ndani yake yenye hesi.


title: Nati

text: Hutumiwa kwa kukaza parafujo aina ya bolti na hesi yake sharti kulingana kabisa na hesi ya parafujo yake.


title: Nati

text: Nati nyingi huwa na pande sita na kukazwa kwa spana. Kuna pia nati zenya ala zinazozungushwa kwa mkono.


title: Pia

text: Pia ni gimba linalopatikana kama nukta zote za duara zinaunganishwa na nukta moja iliyopo juu yake.


title: Pia

text:
Kwa lugha nyingine pia inapatikana kama pembetatu mraba inazunguka kwenye upande wake mfupi.
Eneo la duara ya msingi ni tako la nia. Umbali kutoka tako hadi ncha yake ni kina cha pia.


title: Pia

text: Katika jiometria si lazima ya kwamba tako ni duara. Umbo lolote linafaa. Kwa mfano piramidi kijiometria ni aina ya pia yenye tako la poligoni kwa kawaida mraba.


title: Pia

text: Yaliyomo V (=volume) ya pia hukadiriwa kwa njia ifuatayo:


title: Pia

text: ni theluthi moja ya eneo la tako b (=base) lililozidishwa na kina h (=height):


title: Pia

text: Kama pia ina tako la mviringo fomula yake ni


title: Pia

text: theuthi moja ya pi iliyozidishwa na rediasi r mara r mara kina h.


title: Ukeketaji

text: Ukeketaji ni neno linalotokana na mzizi "keket", ambao unabeba maana ya kuharibu.


title: Ukeketaji

text: Mara nyingi tendo la ukeketaji unaitwa pia "tohara" kwa kulifananisha na upasuaji mdogo wa wanaume, lakini mambo ni tofauti kabisa.


title: Ukeketaji

text: Hapa sehemu za nje za viungo vya uzazi zinakatwa kusudi wasifurahie sana tendo la ndoa, hivyo wawe waaminifu zaidi kwa waume wao.


title: Ukeketaji

text: Ukeketaji umeenea hasa kati ya mataifa na makabila wenye asili ya bonde la Naili na majirani wao.


title: Ukeketaji

text: Kinyume na tohara ya wavulana matabibu wanaona hasara nyingi katika desturi hiyo. Ukeketaji unasababisha wasichana wengi kufa na wengine wengi kupatwa na maumivu makali wakati wa hedhi, wa tendo la ndoa na wa kujifungua.


title: Ukeketaji

text: Kwa sababu hizo serikali nyingi za dunia zimeupiga marufuku.


title: Ukeketaji

text: Pia madhehebu kadhaa yanatoa mafundisho kuwa ni kinyume cha masharti ya dini yao.


title: Ukeketaji

text: Juhudi zimefanikiwa kwa kiasi fulani katika baadhi ya nchi.


title: Malezi ya kijinsia

text: Malezi ya kijinsia ni sehemu muhimu ya malezi inayolenga kumsaidia mtoto kukabili vema hali yake ya kuwa mwanamume au mwanamke ili jinsia imjenge badala ya kumvuruga.


title: Malezi ya kijinsia

text: Wavulana wanaongelea siri zao wasitake wasichana wazijue, na wasichana wanafanya vilevile kati yao. Lakini wanahitaji kusaidiwa na watu waliokomaa.


title: Malezi ya kijinsia

text: Afrika zamani ilikuwa kawaida waziongelee na wazee (babu, bibi, n.k.). Pia kulikuwa na mafundisho rasmi katika jando na unyago.


title: Malezi ya kijinsia

text: Mara nyingi kwa njia hizo zilienea habari zisizoaminika, kwa kuwa waliotoa maelezo hawakuwa na ujuzi wa sayansi, tena pengine mtazamo wa maadili ulikuwa mpungufu.


title: Malezi ya kijinsia

text: Siku hizi tunaweza tukapotoshwa zaidi, tena kwa makusudi, na vipindi shuleni na vyombo vya upashanaji habari vinavyopuuzia msimamo sahihi upande wa jinsia na uzazi, ukiwa ni pamoja na usafi wa moyo na hata uhai wa watoto. Mkazo ni kwamba tuzini tu, mradi tukwepe matokeo yake, yaani mimba na maradhi ya zinaa.


title: Malezi ya kijinsia

text:
Hivyo watu wanaelekezwa wazidi kuzama katika ashiki badala ya kulenga ukomavu na uadilifu kwa bidii zote na kwa kujiombea msaada wa neema ya Mungu.
Wanaelekezwa kufuata anasa kwa kukwepa uzazi wasije wakaongezeka wakalazimika kujitafutia mahitaji halisi (chakula, matibabu, mavazi n.k.) badala ya vitu vya ziada vinavyoleta faida kubwa kwa wafanyabiashara matajiri (vileo, soda, tumbaku, simu n.k.).


title: Malezi ya kijinsia

text: Katika kulenga anasa bila ya kuwajibika (kwa watoto watarajiwa) wanaelekezwa na propaganda za nguvu wazitumie njia za teknolojia za kupanga uzazi ambazo (tofauti na njia zinazotegemea maumbile) zina gharama kwa watumiaji na hivyo faida kwa watengenezaji.


title: Malezi ya kijinsia

text: Vilevile wanahamasishwa kuharibu mimba, ambazo pia ni chanzo cha mapato makubwa kwa wale wanaoziua na kwa wale wanaozitumia katika maabara zao kwa majaribio na utengenezaji wa dawa na vipodozi.


title: Malezi ya kijinsia

text:
Hasa katika hali hiyo tunaona umuhimu wa kujua mapema ukweli kuhusu umbile zima la binadamu.
Kadiri mtoto anavyozidi kukua anahitaji kujifahamu kijinsia aweze kukomaa na hatimaye kuzaa kadiri ya mpango wa Mungu.


title: Malezi ya kijinsia

text: Ndiyo sababu ni muhimu mafundisho hayo yatolewe kuanzia utoto na kukamilishwa kabla mtu hajajichagulia maisha (njia ya ndoa au nyingine) ili aweze kujua anafanya nini au anaacha nini.


title: Malezi ya kijinsia

text:
Lakini nani ana haki na wajibu wa kuamua mafundisho yatolewe vipi? Kwa kuwa watoto ni wa wazazi hasa, uamuzi ni juu yao na juu ya viongozi wa dini yao. Serikali inaweza tu kuwasaidia katika kazi hiyo mradi isiiingilie maadili yao.
Katika mila nzuri za Mwafrika mojawapo inafundisha kuheshimu viungo vya uzazi kama milango ya uhai. Kwake uhai ni jambo takatifu linalotokana na Mungu ambalo binadamu anapaswa kulistawisha kwa kila namna upande wake binafsi na upande wa jamii (ukoo n.k.). Kwa msingi huo kila kitu kinachohusu uzazi kinaheshimika.