title: Maramba

text: Maramba ni jina la kata ya Wilaya ya Mkinga katika Mkoa wa Tanga , Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 10,961 waishio humo.


title: Daluni

text: Daluni ni jina la kata ya Wilaya ya Mkinga katika Mkoa wa Tanga , Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 6,905 waishio humo.


title: Kigongoi

text: Kigongoi ni jina la kata ya Wilaya ya Mkinga katika Mkoa wa Tanga , Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 7,318 waishio humo.


title: Gombero

text: Gombero ni jina la kata ya Wilaya ya Mkinga katika Mkoa wa Tanga , Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 6,302 waishio humo.


title: Ngomeni

text: Ngomeni ni kata ya Wilaya ya Muheza katika Mkoa wa Tanga, Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 9,190 Msimbo wa posta ni 21417


title: Kigombe

text: Kigombe ni kata ya Wilaya ya Muheza katika Mkoa wa Tanga, Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 5,678 Msimbo wa posta ni 21418


title: Jinsia

text: Jinsia ni hali ya viumbe hai wengi kuwa wa kiume au wa kike, jambo muhimu katika mpango wa kuendeleza uhai kupitia uzazi. Hata hivyo, si viumbe vyote vinaendeleza uhai kwa njia ya uzaliano kijinsia:


title: Jinsia

text: Kuna pia njia ya kujizalisha ambayo ni namna ya pekee ya uzalioni kijinsia. Mimea kama karanga na pia wanyama kadhaa mfano vyawa na samaki kadhaa wanaweza kuanzisha wadogo bila manii ya kiume. Wanyama kama mategu ni huntha wanaobeba manii pamoja na vijiyai mwilini na wanazaa ndani yao.


title: Jinsia

text: Kati ya wanadamu hali ya kuwa mwanamume au mwanamke inategemea nukta ya utungaji mimba na kudumu moja kwa moja.


title: Jinsia

text: Inatokana na milioni za mbegu zilizomo kwa kawaida katika shahawa ya mwanamume, ambazo baadhi yake ni za kiume (zenye chembeuzi Y) na baadhi za kike chembeuzi X.


title: Jinsia

text: Kijiyai cha mwanamke hakichangii uainishaji wa jinsia ya mtoto, kwa kuwa kina pea ya chembeuzi X tu.


title: Jinsia

text:
Ikiwa mbegu inayowahi kujipenyeza katika kijiyai cha mwanamke ni ya kiume, mimba itakuwa ya kiume (XY), kumbe ikiwahi moja ya kike, mimba itakuwa ya kike (XX).
Kulingana na tofauti hiyo, binadamu huyo mpya atazidi kukua na kutokeza viungo maalumu vya uzazi kama:


title: Jinsia

text: Viungo hivyo vitakomaa wakati wa ubalehe.


title: Jinsia

text: Ni pia muhimu kazi ya chachu za jinsia (homoni za jinsia) zilizo tofauti kwa mwanamume na mwanamke.


title: Jinsia

text: Sehemu fulani ya tofauti kati ya jinsia mbili hutegemea pia utamaduni.


title: Jinsia

text: Katika kila jamii, hasa zilizoendelea, kuna idadi fulani ya watu ambao utambuzi wa jinsia si wa kawaida kutokana na hali ya pekee ya chembeuzi (hasa XYY na XXY) au uwepo wa homoni za jinsia nyingine ndani yao au uwepo wa viungo vya uzazi mchanganyiko au visivyo kamili au visivyoeleweka. Hata hivyo chembeuzi Y inathibitisha kuwa mhusika ni wa kiume.


title: Jinsia

text: Watu wengine wana tatizo la utasa, ambalo linazidi kuongezeka hasa katika nchi zilizoendelea hata kuvuka asilimia 10 ya wakazi.


title: Jinsia

text: Wengine, kwa sababu zisizoelezeka vya kutosha na biolojia wala saikolojia, hawajisikii ipasavyo na jinsia yao (hasa ubaridi wa kijinsia na elekeo la ushoga na usagaji).


title: Jinsia

text: Siku hizi watu huongea mara nyingi juu ya usawa wa jinsia mbili. Hakika kuna usawa wa hadhi kati ya mwanamke na mwanamume. Kwa mfano, Biblia inatangaza usawa huo wa binadamu wote tangu sura yake ya kwanza (Mwa 1:26-30). Humo tunajifunza kwamba: wote wameumbwa na Mungu, tena kwa sura na mfano wake, wote wametiwa roho, wote wana akili na utashi, wote wamepata baraka yake ili kuongezeka na wote wamepewa uwezo wa kutawala dunia pamoja na vyote vilivyomo. Hata hivyo, kila mmoja ni sura na mfano wa Mungu kwa namna fulani tu, hivi kwamba mwanamke anafanana zaidi na Mungu katika baadhi ya sifa zake na mwanamume vilevile katika sifa nyingine.


title: Jinsia

text: Kutambua tofauti za maumbile ya mwanamke na mwanamume ni msaada mkubwa kwa ajili ya kuelewana na kushirikiana vizuri. Ujuzi huo unamwezesha mtu kufahamu kwa nini mwingine anawaza, anasema na kutenda tofauti naye. Mradi ujuzi wa udhaifu wa kila upande usimfanye yeyote ajikuze na kumdharau mwenzake, wala ajisikie mnyonge, bali uamshe ndani yake juhudi za kukamilika kwa kushinda udhaifu alionao. Hata hivyo mwenzake aelewe kwamba juhudi hizo haziwezi kufaulu mia kwa mia kutokana na umbile lilivyo.


title: Jinsia

text: Tofauti za maumbile na tabia kati ya wanawake na wanaume zinajitokeza tayari katika mbegu za kike na za kiume, ambazo zote zinatengenezwa na mwili wa mwanamume, lakini za kwanza ni fupi zaidi, zinakwenda polepole zaidi ila zinadumu kirefu kuliko za pili baada ya kutoka mwilini mwa baba. Ni hizo mbegu ambazo zinamiminwa kwa mamilioni ndani ya mwili wa mama na kushindana ili ziwahi kufikia kijiyai kilichoiva, ambacho kwa kawaida ni kimoja tu na kinasubiri mgeni wake.


title: Jinsia

text: Mbegu yoyote ya mwanamume, iwe ya kike au ya kiume, inapopenya kijiyai cha mwanamke, mara inapatikana mimba ya seli moja ambayo tayari ina jinsia yake isiyoweza kubadilika tena kwa namna yoyote ile, hata baada ya mtoto kuzaliwa, kukua na hatimaye kufa. Seli zake zote zitakuwa daima za jinsia ile. Utambulisho huo wa msingi unasababishwa na baba tu.


title: Jinsia

text: Kadiri seli ya kwanza inavyozidi kujigawa, viungo vya mwili vinazidi kupatikana na tofauti zifuatavyo zinazidi kutokea upande wa jinsia kulingana na mbegu ilivyokuwa:


title: Jinsia

text: Kutokana na tofauti hizo na nyinginezo, wanawake wanafaa zaidi kwa kazi kadhaa na wanaume kwa kazi nyingine. Mwanamke hawi bora anapofaulu kufanana na mwanamume, bali anapokuwa mwenyewe kama alivyo, yaani alivyoumbwa na Mungu kwa ajili ya umoja wa wawili tofauti. Si suala la ubaguzi, bali ni maumbile, hivyo ni hekima ya Mungu.


title: Jinsia

text: Jinsia mbili zinaposhirikiana kwa upendo na heshima bila kushindana, familia na jamii zinakwenda vizuri kwa michango maalumu ya jinsia zinazokamilishana. Kinyume chake, pale ambapo wanawake wanataka kushindana na wanaume ili washike nafasi yoyote, sisi sote tunakosa ule mchango maalumu wa jinsia ya kike hata kuliko wanapobaguliwa na kuzuiwa wasiutoe.


title: Jinsia

text: Kwa msingi huo unaweza ukaeleweka uamuzi wa Yesu wa kuteua wanaume tu kuwa mitume ingawa aliwaheshimu sana wanawake, kuanzia Mama yake, Bikira Maria. Huyo, aliye kielelezo cha wanawake wote, kwa upendo wake kamili alichangia na anazidi kuchangia ustawi wa Kanisa na wa ulimwengu kuliko mtume yeyote yule. Kwa kuwa Yesu ametuonyesha kuwa jambo bora si kutawala, bali kupenda na kutumikia kama mwenyewe alivyofanya akiongozwa na Roho Mtakatifu, ambaye ndani ya Mungu ni Upendo-Nafsi, ni Zawadi-Nafsi anayekamilisha umoja wa Baba na Mwana. Ndiyo sababu anatusukuma kupenda na kujitoa badala ya kutaka kutawala. Katika hilo wanawake wanaelekea zaidi.


title: Jinsia

text: Kimsingi zaidi, inafaa tujitahidi kuelewa fumbo la Mwana wa Mungu kujifanya mwanamume awe bwanaarusi wa Kanisa linalokusudiwa kumzalia watu wote kabisa. Ingawa Mungu hana mwili, na kwa sababu hiyo hana jinsia, Yesu Mwanae ni mwanamume na ametushirikisha uhusiano wake na Mzazi wa milele aliyemuita Baba. Hilo si bure: ndiye aliyetangulia kutupenda na ndiye anayetuwezesha kufanya lolote. Kazi yetu ni hasa kuwa tayari kupokea upendo wake na utendaji wake wowote ili uzima ustawi ndani mwetu na kandokando yetu.


title: Pande

text: "Hii ni makala ya Pande ya Wilaya ya Muheza, Tanga. Kwa makala ya Pande ya Wilaya ya Kilwa, tafadhali fungua hapa."


title: Pande

text: Pande ni jina la kata ya Wilaya ya Muheza katika Mkoa wa Tanga, Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2002, kata ina wakazi wapatao 7,688 waishio humo.


title: Bwembwera

text: Bwembwera ni kata ya Wilaya ya Muheza katika Mkoa wa Tanga, Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 5,557 Msimbo wa posta ni 21424


title: Nkumba

text: Nkumba ni kata ya Wilaya ya Muheza katika Mkoa wa Tanga, Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 6,473 Msimbo wa posta ni 21425


title: Songa

text: Songa ni kata ya Wilaya ya Muheza katika Mkoa wa Tanga, Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 5,769 Msimbo wa posta ni 21422


title: Potwe

text: Potwe ni kata ya Wilaya ya Muheza katika Mkoa wa Tanga, Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 5,812 Msimbo wa posta ni 21429


title: Mkinga

text: Mhinduro ni jina la kata ya Wilaya ya Mkinga katika Mkoa wa Tanga , Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 6,989 waishio humo.


title: Duga

text: Duga ni jina la kata ya Wilaya ya Mkinga katika Mkoa wa Tanga , Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 9,444 waishio humo.


title: Mwakijembe

text: Mwakijembe ni jina la kata ya Wilaya ya Mkinga katika Mkoa wa Tanga , Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 6,515 waishio humo.


title: Kwale (Mkinga)

text: Kwale ni jina la kata ya Wilaya ya Mkinga katika Mkoa wa Tanga , Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 2,430 waishio humo.


title: Mtimbwani

text: Mtimbwani ni jina la kata ya Wilaya ya Mkinga katika Mkoa wa Tanga , Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 3,103 waishio humo.


title: Moa

text: Moa ni jina la kata ya Wilaya ya Mkinga katika Mkoa wa Tanga , Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 4,339 waishio humo.


title: Mbaramo (Muheza)

text: Mbaramo ni kata ya Wilaya ya Muheza katika Mkoa wa Tanga, Tanzania yenye Postikodi namba 21405. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 2,795 Msimbo wa posta ni 21405


title: Masuguru (Muheza)

text: Masuguru ni kata ya Wilaya ya Muheza katika Mkoa wa Tanga, Tanzania yenye Postikodi namba 21403. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 3,824 Msimbo wa posta ni 21403


title: Majengo

text: Majengo ni jina la mitaa mbalimbali katika miji ya Afrika ya Mashariki.


title: Majengo

text:
Kihistoria ilikuwa jina la makazi kwa wafanyakazi Waafrika katika miji ya kikoloni.
Waingereza walifuata mpangilio katika miji iliyoundwa nao katika Afrika ya Mashariki kuwa na sehemu tatu:


title: Majengo

text: Mifano ya "majengo" ni wilaya zifuatazo


title: Majengo

text: ambako "Majengo" imekuwa hata jina la kata.


title: Misozwe

text: Misozwe ni kata ya Wilaya ya Muheza katika Mkoa wa Tanga, Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 6,606 Msimbo wa posta ni 21433


title: Manza

text: Manza ni jina la kata ya Wilaya ya Mkinga katika Mkoa wa Tanga , Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 3,613 waishio humo.


title: Mhinduro


title: Zirai

text: Zirai ni kata ya Wilaya ya Muheza katika Mkoa wa Tanga, Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 9,289 Msimbo wa posta ni 21432


title: Kwafungo

text: Kwafungo ni kata ya Wilaya ya Muheza katika Mkoa wa Tanga, Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 11,943 Msimbo wa posta ni 21421


title: Tingeni

text: Tingeni ni kata ya Wilaya ya Muheza katika Mkoa wa Tanga, Tanzania yenye Postikodi namba 21411. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 2,709 Msimbo wa posta ni 21411


Masista Watersiari Wakapuchini wa Familia Takatifu ni watawa Wafransisko wanaounda shirika la Kipapa lililoanzisha na Luis Amigo (1854-1934).


title: Masista Watersiari Wakapuchini wa Familia Takatifu

text: Ufupisho wake ni H.T.C.F.S. (kwa Kihispania "Hermanas Terciarias Capuchinas de la Sagrada Familia").


text: Masista walianza kuishi kijumuia mwaka 1878 kwenye patakatifu pa Nuestra Señora de Montiel huko Benaguacil (Hispania mashariki).


text: Kisha kupata kibali cha askofu wa Valencia, tarehe 11 Mei 1885 masista wa kwanza waliweka nadhiri zao.


text: Padri Amigó aliwapa kanuni ya Utawa Hasa wa Tatu wa Mtakatifu Fransisko na katiba maalumu aliyoiandika mwenyewe.


text: Muda mfupi baadaye masista walijitosa kuhudumia wagonjwa wa kipindupindu huko Massamagrell, mji alipozaliwa mwanzilishi wao: wanne kati ya masista hao waliambukizwa wakafa.


text: Tarehe 6 Machi 1902 Papa Leo XIII alikubali shirika ambalo likaja kuhusianishwa na lile la mwanzilishi (Ndugu Wadogo Wakapuchini tarehe 15 Septemba 1905.


text: Masista wanafuata mtindo wa maisha ya Familia Takatifu ya Yesu, Bikira Maria na Yosefu (mume wa Maria). Hasa wanamfuata Yesu Kristo aliyeishi kwa useja. ufukara na utiifu kwa Baba.


text: Masista wanaishi katika nchi 30 duniani, kuanzia Ulaya (Ubelgiji, Ujerumani, Italia, Polandi, Slovakia, Hispania), Afrika (Benin, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, Guinea ya Ikweta, Tanzania), Asia (Korea ya Kusini, Ufilipino) na katika nchi nyingi za America ya Kilatini.


text: Tarehe 31 Desemba 2005 walikuwa 1.347 katika nyumba 223, zikiwa ni pamoja na Dar es Salaam, Morogoro na Msolwa (wilaya ya Kilosa).


text: Masista wanatoa hasa huduma za:


text: Shirika lilizaa wenye heri 3: Rosario de Soano, Serafina de Ochovi na Francesca de Rafelbuol waliofia dini kwao Hispania mwaka 1936.


text: Tovuti ya shirika kwa lugha mbalimbali


title: Majengo (Tanga)

text: Majengo ni jina la kata ya Tanga Mjini katika Mkoa wa Tanga , Tanzania yenye Postikodi namba 21107. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 7,482 waishio humo.


title: Chumbageni

text: Chumbageni inaweza kumaanisha


title: Usagara

text: Usagara inaweza kumaanisha


title: Makorora

text: Makorora ni jina la kata ya Tanga Mjini katika Mkoa wa Tanga , Tanzania yenye Postikodi namba 21109. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 16,664 waishio humo.


title: Msambweni

text: Msambweni ni jina la kata ya Tanga Mjini katika Mkoa wa Tanga , Tanzania yenye Postikodi namba 21111. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 9,610 waishio humo.


title: Tongoni

text: Tongoni ni jina la kata iliyopo ndani ya eneo la Jiji la Tanga katika Mkoa wa Tanga, Tanzania yenye Postikodi namba 21207. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 4,594 waishio humo.


title: Tongoni

text: Tongoni iko takriban kilomita 14 upande wa kusini wa kitovu cha jiji kando ya barabara inayokwenda Pangani, ikitazama Bahari Hindi.


title: Tongoni

text: Ni mahali pa kihistoria jinsi inavyoonekana kwenye magofu ya Tongoni yenye msikiti na takriban makaburi 20. Takriban miaka 600 iliyopita kulikuwepo hapa mji wa Tangata (pia: Mtangata) iliyokuwa mahali muhimu pa biashara. Mahali pake kwenye mdomo mpana wa mto unaoishia hapa palileta nafasi salama ya kutia nanga kwa jahazi. Inasemekana ya kwamba nahodha Mreno Vasco da Gama alipumzika hapa kidogo wakati wa safari yake ya kwanza kuelekea Bara Hindi mnamo mwaka 1498. Magofu ni pamoja na msikiti na makaburi yenye nguzo jinsi ilivyokuwa kawaida kwenye makaburi ya Waswahili.


title: Marungu

text: Marungu ni jina la kata ya Tanga Mjini katika Mkoa wa Tanga , Tanzania yenye Postikodi namba 21209. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 3,025 waishio humo.


title: Duga (Tanga)

text: Duga ni jina la kata ya Tanga Mjini katika Mkoa wa Tanga , Tanzania yenye Postikodi namba 21114. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 18,704 waishio humo.


title: Mabokweni

text: Mabokweni ni jina la kata ya Tanga Mjini katika Mkoa wa Tanga , Tanzania yenye Postikodi namba 21204. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 5,433 waishio humo.


title: Kirare

text: Kirare ni jina la kata ya Tanga Mjini katika Mkoa wa Tanga , Tanzania yenye Postikodi namba 21210. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 4,756 waishio humo.


title: Kiomoni

text: Kiomoni ni jina la kata ya Tanga Mjini katika Mkoa wa Tanga , Tanzania yenye Postikodi namba 21203. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 6,587 waishio humo.


title: Chongoleani

text: Chongoleani ni jina la kata ya Tanga Mjini katika Mkoa wa Tanga , Tanzania yenye Postikodi namba 21205. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 4,737 waishio humo.kutokana na mpango wa serikali wa usambazaji umeme vijijini, chongoleani ni moja ya kijiji kilichopo kwenye wilaya ya Tanga mjini kimefaidika na huduma ya umeme toka mwaka 2015,kwa sasa karibu nusu ya wakazi wake wana huduma ya umeme.Kwa upande wa huduma ya maji bado wanategemea maji ya visima na kutokana na wakazi wake wengi kukosa huduma ya vyoo inapelekea maji ya kisima kuwa sio salama sana. Shughuli kubwa ya uchumi ni uvuvi wa samaki, ukulima wa chumvi na kwa kiasi kidogo ukulima wa mazao ya chakula kama mihogo na mchele na ufugaji wa wanyama kama mbuzi,kuku na ng`ombe.


title: Pangani Mashariki

text: Pangani Mashariki ni jina la kata ya Wilaya ya Pangani katika Mkoa wa Tanga , Tanzania yenye Postikodi namba 21302. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 2,975 waishio humo.


title: Pangani Mashariki

text: Pangani Mashariki ni sehemu ya mji wa Pangani na mji wa kihistoria wa Waswahili iko katika kata hii.


title: Pangani Mashariki

text: Kuhusu historia ya Pangani angalia hapa: Pangani (mji).


title: Pangani Magharibi

text: Pangani Magharibi ni jina la kata ya Wilaya ya Pangani katika Mkoa wa Tanga, Tanzania na sehemu ya mji wa Pangani yenye Postikodi namba 21301. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2002, kata ina wakazi wapatao 4,949 waishio humo.


title: Pangani Magharibi

text: Pangani Magharibi huitwa pia Myongeni ni sehemu ambako wafanyakazi wa mashamba makubwa wa katani walipanga nyumba zao nje ya mji wa kihistoria ya Pangani.


title: Bweni (Pangani)

text: Bweni ni jina la kata ya Wilaya ya Pangani katika Mkoa wa Tanga , Tanzania yenye Postikodi namba 21303. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 1,263 waishio humo.


title: Madanga

text: Madanga ni jina la kata ya Wilaya ya Pangani katika Mkoa wa Tanga , Tanzania yenye Postikodi namba 21306. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 3,298 waishio humo.


title: Kimanga

text: Kimang'a ni jina la kata ya Wilaya ya Pangani katika Mkoa wa Tanga , Tanzania yenye Postikodi namba 21305. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 3,876 waishio humo.


title: Bushiri (kata)

text: Bushiri (kata) ni jina la kata ya Wilaya ya Pangani katika Mkoa wa Tanga, Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2002, kata ina wakazi wapatao 4,348 waishio humo.


title: Bushiri (kata)

text: Eneo la Bushiri ilikuwa nyumbani kwa Abushiri ibn Salim al-Harthi (au "Bushiri") aliyekuwa kiongozi wa mapambano ya watu wa pwani dhidi ya ukoloni wa Kijerumani mwaka 1888/1889. Alikuwa hapa na shamba lake.


title: Mwera

text: Mwera inaweza kumaanisha


title: Tungamaa

text: Tungamaa ni jina la kata ya Wilaya ya Pangani katika Mkoa wa Tanga , Tanzania yenye Postikodi namba 21310. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 2,583 waishio humo.


title: Kipumbwi

text: Kimang'a ni jina la kata ya Wilaya ya Pangani katika Mkoa wa Tanga , Tanzania yenye Postikodi namba 21311. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 3,876 waishio humo.


title: Kipumbwi

text: Katika kata ya Kipumbwi, shughuli kubwa ya uchumi ni uvuvi. Wakazi wa Kipumbwi hujishughulisha na shughuli kadhaa za uzalishaji mali kama vile uvuvi, kilimo, biashara na usafirishaji. Pia kata hii ina vitongoji vinne ambavyo ni Serewani, Kipumwbwi mtoni na Kipumbwi mji mpya.


title: Mikunguni

text: Mikunguni inaweza kumaanisha


title: Ubangaa

text: Ubangaa ni jina la kata ya Wilaya ya Pangani katika Mkoa wa Tanga , Tanzania yenye Postikodi namba 21308. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 2,112 waishio humo.


title: Mkwaja

text: Mkwaja ni jina la kata ya Wilaya ya Pangani katika Mkoa wa Tanga , Tanzania yenye Postikodi namba 21312. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 4,217 waishio humo.


title: Mkalamo (Pangani)

text:
Mkalamo ni jina la kata ya Wilaya ya Pangani katika Mkoa wa Tanga , Tanzania yenye Postikodi namba 21313. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 5,565 waishio humo.
Kijiji chenyewe kipo kusini ya barabara kuu B1 karibu na Mombo kando la mto Pangani.


title: Kujiua

text: Kujiua (kwa Kiingereza "suicide" kutoka neno la Kilatini "suicidium", lililotokana na "sui caedere", "kujiua") ni kitendo cha mtu kujisababishia kifo kwa makusudi ama kwa kufanya kitu kinachoharibu uhai wake au kwa kuacha yale yanayohitajika kuuendeleza kama kula au kunywa.


title: Kujiua

text: Kuna sababu mbalimbali kwa nini watu wanajiua, kama vile


title: Kujiua

text: Mara nyingi, watu hujiua kufuatia hali ya kukata tamaa iliyosababishwa na tatizo la kiakili kama vile fadhaiko, maradhi ya hisia mseto, skizofrenia, ulevi au matumizi ya dawa za kulevya.


title: Kujiua

text: Vipengele vya dhiki kama vile matatizo ya kifedha au matatizo katika mahusiano ya kijamii huchangia sana.


title: Kujiua

text:
Juhudi za kuzuia kujiua hujumuisha kupunguza uwezekano wa kufikia bunduki, kutibu magonjwa ya akili, kuzuia matumizi mabaya ya dawa na kuboresha hali ya uchumi.
Mbinu za kujiua ni nyingi na upendeleo hutegemea mazingira na utamaduni. . Inayotumika zaidi hutofautiana katika nchi mbalimbali na huhusishwa kwa kiasi na mbinu zinazopatikana. Mara nyingi hujumuisha: kujinyonga, kunywa sumu na kutumia bunduki. Kwa jumla wanaume hutumia zaidi mbinu kali kama silaha au kujinyonga, wanawake njia ambazo ni pole zaidi kama kunywa sumu au kujizamisha kwenye maji.


title: Kujiua

text: Shirika la Afya Duniani linakadiria ya kwamba duniani kote kila baada ya sekunde 39 mtu mmoja anajiua, maana yake takriban watu 800,000 hadi milioni 1 hujiua kila mwaka.


title: Kujiua

text: Kwa hiyo tendo la kujiua ni kati ya sababu muhimu za kifo cha watu, ni kisababishi kikuu cha 10 cha vifo vyote ulimwenguni. Idadi ya wanaume wanaojiua kwa jumla inazidi mara nne ile ya wanawake. Wazee hujiua kushinda vijana.


title: Kujiua

text: Pamoja na wale wanaofaulu, kila mwaka kuna majaribio kati ya milioni 10 hadi 20. Majaribio hayo mara nyingi huwa ya watoto na wanawake.


title: Kujiua

text: Waganga wa kisasa huona kujiua kama tatizo la afya ya nafsi; mara nyingi watu wanaojaribu kujiua hawataki kufa bali kuepukana na matatizo na kama wangeona njia ya kuachana na tatizo wasingejiua. Hivyo majaribio ya kujiua inaweza kuwa ya kuwaonyesha watu wa mazingira ya kwamba kuna tatizo zito na kuomba msaada.


title: Kujiua

text:
Watu wanaorudia mara nyingi majaribio ya kujiua wanafaulu hatimaye kama hali yao haibadiliki.
Katika mafundisho ya dini nyingi tendo la kujiua linatazamwa kama dhambi au kosa.


title: Kujiua

text: Dini za Kiibrahimu zinachukulia kujiua kuwa dhambi kwa sababu ya imani juu ya utakatifu wa uhai, heshima na thamani ya maisha.


title: Kujiua

text: Katika Ulaya hadi karne ya 19 watu waliojiua hawakuzikwa makaburini pamoja na watu wengine lakini kando. Nchi mbalimbali zilikuwa na sheria dhidi ya wale waliojiua na jaribio lilitazamwa kama kosa la jinai.


title: Kujiua

text: Ingawa kosa la kujiua au kujaribu kujiua lilichangia adhabu ya kisheria hapo awali katika mataifa ya magharibi, kwa sasa haliadhibiwi. Kosa hili limesalia kuwa hatia katika mataifa mengi ya Kiislamu.


title: Kujiua

text: Kuna pia jamii ambako hatua ile inaheshimiwa kama azimio la kila mtu.


title: Kujiua

text: Katika utamaduni wa enzi za samurai nchini Japani kujiua kulitazamwa kama nafasi ya mkabaila kujirudishia heshima yake kama ameshindwa au kuonekana na kosa kubwa. Hivyo seppuku iliheshimiwa kama mbinu ya kulipia kosa la kushindwa au njia ya utetezi.


title: Kujiua

text: Katika utamaduni wa Uhindi mjane alisifiwa kama alijiua baada ya kifo cha mume wake hasa kwa kujichoma pamoja na maiti ya marehemu. Sati katika mazishi ya Kihindi, ambayo sasa imeharamishwa, ilimhitaji mjane kujitoa kafara kwa kujichoma katika kimbwi cha mazishi ya mumewe, kwa hiari au kwa kushinikizwa na familia na jamii.


title: Kujiua

text: Katika karne ya 20 na 21, kujiua kwa mbinu ya kujitoa kafara kumetumika kama mbinu ya utetezi, na kamikaze na kujiua kwa bomu kama harakati za kijeshi au kigaidi.


title: Kujiua

text: Hivyo katika vita vilivyopita askari walisifiwa kama waliamua kujiua kwa kutumia miili yao kama silaha dhidi ya adui. Mfano mashuhuri ni marubani wa kamikaze wa Japani waliojirusha pamoja na ndege zao dhidi ya meli za Marekani wakati wa vita kuu ya pili ya dunia.


title: Kujiua

text: Wanamgambo wa Tamil Tiger nchini Sri Lanka walishambulia jeshi la serikali mara nyingi kwa mabomu hai yaani askari waliobeba bomu na kujilipua karibu na maadui.


title: Kujiua

text:
Mbinu hiyohiyo inatumiwa pia katika dunia ya Kiislamu na wanamgambo na magaidi mbalimbali, hasa katika nchi kama Palestina, Irak au Afghanistan. Ilitumiwa pia na magaidi kutoka Checheniya dhidi ya Warusi.
Kujiua ni kitendo cha "kujitoa uhai".


title: Kujiua

text: Kujaribu kujiua au hatua isiyochangia kujiua ni kitendo cha kujidhuru kwa lengo la kujiangamiza, bila kufanikiwa kujiua.


title: Kujiua

text: Usaidizi wa kujiua ni pale mtu anapomsaidia mwingine kujiua kwa njia isiyo ya moja kwa moja; kupitia ushauri au mbinu za kujiua. Hii ni tofauti na eutenasia ambapo mtu mwingine huhusika zaidi katika kusababisha kifo cha mwingine.


title: Kujiua

text: Mawazo ya kujiua ni kuwaza jinsi ya kujiangamiza.


title: Kujiua

text: Vipengele vinavyoathiri hatari ya kujiua hujumuisha ugonjwa wa akili, matumizi mabaya ya dawa, hali ya kisaikolojia, kiutamaduni, familia na vitengo vya kijamii na jenetikia. Ugonjwa wa akili na matumizi mabaya ya dawa mara nyingi hutokea kwa pamoja. Vipengele vingine vya hatari ni pamoja na jaribio la kujiua la hapo awali, uwepo wa mbinu za kujiua, historia ya kujiua katika familia au uwepo wa jeraha kuu la ubongo. Kwa mfano, viwango vya kujiua vimetambulika kuwa vya juu katika familia zilizo na bunduki kuliko zisizo nazo. Vipengele vya kijamii na kiuchumi, kama vile ukosefu wa ajira, umaskini, kukosa makazi na ubaguzi vinaweza kusababisha fikira za kutaka kujiua. Takriban 15-40% ya watu huacha ujumbe wa kujiua. Jenetikia huonekana kuhusika kwa kati ya 38% na 55% ya mitindo ya kujiua. Wakongwe wa vita wana hatari zaidi ya kujiua kufuatia viwango vya juu vya magonjwa ya akili na matatizo ya kiafya yanayohusishwa na vita.


title: Kujiua

text: Matatizo ya akili mara nyingi huwepo wakati wa kujiua, huku kadirio zikiwa kati ya 27% hadi zaidi ya 90%. Katika wagonjwa waliolazwa katika kitengo cha magonjwa ya akili, hatari yao ya kujiua kikamilifu katika maisha yao yote huwa takriban 8.6% Nusu ya watu wote wanaofariki kutokana na kujiua wanaweza kuwa na tatizo kuu la fadhaiko; uwepo wa hali hii au mojawapo ya matatizo ya kihisia, kama vile maradhi ya hisia mseto huongeza hatari ya kujiua kwa mara 20. Hali nyingine zinazochangia kujiua ni pamoja na skizofrenia (14%), matatizo ya nafsi (14%), maradhi ya hisia mseto, na tatizo la dhiki baada ya kiwewe. Takriban 5% ya watu wenye skizofrenia hufa kutokana na kujiua. Matatizo ya kula ni hali nyingine yenye hatari ya juu.


title: Kujiua

text: Historia ya jaribio la awali la kujiua ni ishara kuu ya kujiua kikamilifu baadaye. Takriban 20% ya visa vya kujiua hutanguliwa na jaribio la kujiua. 1% ya watu waliojaribu kujiua hufaulu kujiua katika mwaka mmoja, na zaidi ya 5% hufaulu kujiua baada ya miaka 10 . Ingawa vitendo vya kujidhuru havichukuliwi kama majaribio ya kujiua, kuwepo kwa mtindo wa kujidhuru huhusishwa na hatari zaidi ya kujiua.


title: Kujiua

text: Kwa takriban 80% ya visa vya kujiua kikamilifu, mwathiriwa huwa amemtembelea daktari katika mwaka huo kabla ya kujiua, ikijumuisha 45% ya visa katika mwezi uliotangulia. Takriban 25%-40% ya watu wanaojiua huwa wamepokea huduma ya afya ya kiakili katika mwaka uliotangulia.


title: Kujiua

text:
Kutumia vileo ni kipengele cha hatari cha pili kikuu kinachopelekea kujiua, baada ya mfadhaiko mkuu na maradhi ya nafsi mseto. Ulevi wa muda mrefu na ulevi wa muda mfupi huhusishwa na kujiua. Ikiwa hali hii itaambatana na masikitiko ya kibinafsi, kama vile kufiwa, hatari huongezeka zaidi. Hali kadhalika, kutumia dawa za kulevya huhusishwa na matatizo ya afya ya kiakili.
Watu wengi huwa wameathiriwa na dawa za kutuliza na kuwezesha usingizi (kama vile pombe au benzodiazepines) wakati wa kujiua ,huku ulevi ukiwepo katika 15%-61% ya visa. Nchi zilizo na viwango vya juu vya ulevi wa pombe na idadi kubwa ya baa pia huwa na viwango vya juu vya kujiua. Uhusiano huu huhusishwa hasa na matumizi ya vinywaji vikali vilivyotoneshwa kuliko pombe kamili. Takriban 2.2-3.4% ya watu waliotibiwa kutokana na ulevi katika wakati fulani maishani mwao hufa kwa kujiua. Walevi wanaojaribu kujiua kwa kawaida huwa wanaume wazee na ambao wamejaribu kujiua hapo awali.Kati ya 3% na 35% ya vifo vya watu wanaotumia heroini hutokana na kujiua (takriban mara 14 zaidi ya wale wasiotumia).
Matumizi mabaya ya kokeini na methamphetamine huhusiana pakubwa na kujiua. Katika watumizi wa kokeini, hatari huwa ya juu zaidi katika awamu ya kusitisha. Waliotumia dawa za kuvuta pia huwa katika hatari, na takriban 20% yao hujaribu kujiua wakati fulani, huku zaidi ya 65% wakikusudia kujiua. Hata hivyo, bangi haitambuliki kuongeza hatari ikitumika pekee.


title: Kujiua

text: Uvutaji tumbaku huhusishwa na hatari ya kujiua. Kuna ushahidi mdogo kuhusu kuwepo kwa uhusiano huu; hata hivyo, imedhaniwa kuwa watu waliohatarishwa kwa moshi pia huhatarishwa kwa kujiua. Uvutaji husababisha matatizo ya afya yanayomfanya mtu kutaka kujiua. Pia, uvutaji huathiri kemia ya ubongo na kusababisha uwezekano wa kujiua.


title: Kujiua

text: Kubahatishia matatizo huhusishwa na ongezeko la mawazo ya kujiua na majaribio ikilinganishwa na watu wa kawaida. Kati ya 12% na 14% ya wabahatishi wa kipatholojia hujaribu kujiua. Kiwango cha kujiua cha wake zao huwa mara tatu zaidi ya kile cha umma. Vipengele vingine vinavyoongeza hatari kwa wanaobahatishia matatizo hujumuisha ugonjwa wa akili, ulevi wa pombe na dawa.


title: Kujiua

text: Kuna uhusiano kati ya uwezekano wa kujiua na matatizo ya afya, ikijumuisha:maumivu ya muda mrefu, jeraha la ubongo lenye kiwewe, saratani, watu wanaofanyiwa hemodialisi, wenye VVU, erithematosasi ya kitaratibu ya lupusi miongini mwa hali zingine. Utambuzi wa saratani huongeza hatari ya kujiua baadaye kwa takriban mara mbili. Ukithiri wa ongezeko la uwezekano wa kujiua ulijikita hata baada ya kurekebishwa kutokana na maradhi ya mfadhaiko na ulevi. Hatari katika watu wenye hali nyingi za kimatibabu huwa juu zaidi. Matatizo ya afya nchini Japan yanaorodheshwa kama sababu kuu ya kujiua.


title: Kujiua

text: Matatizo ya usingizi kama vile insomnia na apnea ya usingizi ni vipengele vya hatari vya mfadhaiko na kujiua. Wakati mwingine, masumbufu ya usingizi yanaweza kuwa vipengele vya hatari ya kujiua bila kutegemea mfadhaiko. Hali nyingine za kimatibabu zinaweza kuwepo, huku zikiwa na dalili sawa na matatizo ya kihisia, ikiwa ni pamoja na:hipouthiroidi, Alzheimer, kansa ya ubongo, erithematosasi ya kitaratibu ya lupusi na madhara ya dawa (kama vile viziba beta na steroidi).


title: Kujiua

text: Baadhi ya hali za kimawazo na kijamii huongeza hatari ya kujiua, ikujumuisha: kukosa matumaini, kupoteza furaha katika maisha, fadhaiko na wasiwasi. Uwezo duni wa kusuluhisha matatizo, ukosefu wa uwezo aliokua nao mtu na udhibiti duni wa hisia pia unaweza kuchangia kujiua.Katika watu wazima, wazo la kuwa mzigo kwa watu wengine ni kipengele kikuu.


title: Kujiua

text: Dhiki za awali, kama vile kifo cha jamaa au rafiki, kupoteza kazi au kujitenga na jamii (kama vile kuishi pekee) huongeza hatari. Watu ambao hawajawai kuoa pia wana hatari ya juu zaidi. Kujihusisha na dini kunaweza kupunguza hatari ya kujiua . Hali hii imehusishwa na msimamo hasi wa dini dhidi ya kujiua, na uhusiano mkuu ulioko katika dini. Waislamu, wakilingashwa na watu wa dini zingine, huwa na kiwango cha chini zaidi cha kujiua.


title: Kujiua

text: Baadhi ya watu wanaweza kujiua ili kuepuka ukatili au ubaguzi. Historia ya dhuluma za kimapenzi dhidi ya watoto u na muda aliokaa mtu kwenye utunzaji wa walezi pia huwa vipengele vya hatari. Dhuluma za kimapenzi huaminika kuchangia hadi takriban 20% ya hatari ya kijumla.


title: Kujiua

text: Maelezo ya saikolojia ya mageuko kuhusu kujiua ni kwamba kunaweza kuboresha uwezo wa kimalezi. Hii inaweza kutokea iwapo mtu anayejiua hawezi kupata watoto wengine na anaendelea kutumia raslimali za jamii kwa kuendelea kuishi. Pingamizi ni kuwa vifo vya watu waliobaleghe wenye afya mara nyingi haviongezi uwezo wa kimalezi. Utohozi katika mazingira tofauti na aliyozaliwa mtu unaweza kupelekea marekebisho mabaya katika mazingira anayoishi mtu kwa sasa.


title: Kujiua

text: Umaskini huhusishwa na hatari ya kujiua.Ongezeko la umaskini ukilinganishwa na watu walio karibu huongeza hatari ya kujiua. Zaidi ya wakulima 200,000 nchini India wametekeleza kujiua kuanzia 1997 kwa sababu ya deni. Nchini China, uwezo wa kujiua ni mara tatu zaidi katika maeneo ya mashambani kuliko mijini, kufuatia matatizo ya kifedha katika maeneo hayo.


title: Kujiua

text: Vyombo vya habari, ikiwa ni pamoja na mtandao, huchangia pakubwa. Jinsi vyombo hivi vinavyowasilisha kujiua inaweza kuwa na athari mbaya, huku habari zilizotiliwa mkazo, kusisitizwa na kurudiwa huku zikisifia matukio ya kujiua zikiwa na athari kuu zaidi. Mbinu moja ya kujiua inapoangaziwa kwa kina, umaarufu wake unaweza kuongezeka kwenye umma.


title: Kujiua

text: Kichochezi cha kusambaza hisia za kujiua au uigaji kujiua hujulikana kama athari ya Werther kutokana na mhusika mkuu katika kitabu cha Johann Wolfgang von Goethe "The Sorrows of Young Werther" aliyejiua.Hatari hii ni kubwa zaidi katika vijana wanaosifia kifo. Inaonekana kuwa, ingawa vyombo vya habari vina ushawishi mkubwa, ushawishi wa vyombo vya burudani ni wa kupotosha. Kinyume cha athari ya Werther ni ile inayoitwa athari ya Papageno, ambapo kuwasilisha habari kuhusu mbinu mwafaka za ukabilianaji kunaweza kupelekea matokeo bora ya kinga. Neno hili linatokana na mhusika katika tamthilia ya [[Wolfgang Amadeus Mozart] iitwayo "[[The Magic Flute]]". Mhusika huyu alitaka kujiua kwa kuogopa kumtopeza mpenzi wake hadi marafiki zake wakamshawishi asijiue. Hatari ya kujiua inaweza kupungua iwapo vyombo vya habari vitafuatilia miongozo inayofaa ya kuripoti. Inaweza kuwa vigumu kupata uwajibikaji wa wataalamu wa [[mawasiliano]], hasa katika muda mrefu wa usoni.


title: Kujiua

text: Kujiua ki[[razini]] ni kujiua baada ya kufanya uamuzi kwa [[akili timamu]], ingawa baadhi ya watu husema kuwa kujiua hakuwezi kuwa jambo la [[busara]].Kitendo cha kujiua ili kuwanufaisha watu wengine hujulikana kama [[kujiua kiutu]]. Mfano wa aina hii ni mzee akijiua ili kuwaachia watoto wake mali nyingi katika jamii. Katika baadhi ya tamaduni za [[Eskimo]], hatua ya kujiua kiutu imeonekana kama kitendo cha heshima, ujasiri au hekima.


title: Kujiua

text: [[Shambulio la kujiua]] ni kitendo cha kisiasa ambapo mshambulizi huwavamia watu wengine akifahamu kuwa kitendo hicho kitapelekea kifo chake. Baadhi ya watu wanaojiua kwa bomu hufanya hivyo ili kupata umaarufu wa [[ufiadini]]. Mashambulizi ya [[Kamikaze]] yalitekelezwa kama wito mkuu au wajibu wa kimaadili. [[Kujiua baada ya mauaji]] ni kitendo cha [[uuaji wa binadamu]] kinachofuatiwa punde na mtu aliyetekeleza mauaji hayo kujiua mwenyewe. [[Mauaji ya halaiki]] mara nyingi hutekelezwa chini ya [[ushawishi wa rika|ushawishi wa kijamii]] ambapo washirika humpa kiongozi mamlaka ya kuwafanyia atakavyo. Mauaji ya watu wengi yanaweza kutekelezwa na hata watu wawili tu, maarufu kama [[mkataba wa kujiua]].


title: Kujiua

text: Katika hali za kujaribu kuhalalisha, ambapo kuendelea kuishi kutapelekea mateso, watu wengi hutumia kujiua kama mbinu ya kuepuka. Baadhi ya wafungwa katika [[kambi za mkusanyiko]] waliripotiwa kujiua kimakusidi kwa kugusa ua za umeme.


title: Kujiua

text:
[[File:SuicideCFR.png|thumb|upright=1.35|Uchunguzi vifo kwa kujiua nchini Marekani.]]
Mbinu maarufu ya kujiua hutofautiana katika nchi mbalimbali. Mbinu inayoongoza katika maeneo tofauti ni pamoja na [[kujia kwa kujinyonga|kunyonga]], [[kunywa sumu]] na kujiua kwa [[bunduki]]. Tofauti hizi zinaaminika kusababishwa na upatikanaji wa mbinu mbalimbali kulingana na kila eneo. Mapitio ya nchi 56 yalionyesha kuwa mbinu ya kujinyonga ilikuwa maarufu zaidi katika idadi kubwa ya nchi hizi, ikihasibia 53% ya visa vya kujiua kwa wanaume na 39% katika wanawake.


title: Kujiua

text: Kote ulimwenguni, 30% ya visa vya kujiua hutokana na kunywa sumu. Visa vya kutumia mbinu hii, hata hivyo ni tofauti sana, kutoka 4% bara Uropa hadi zaidi ya 50% katika eneo la Pasifiki. Mbinu hii pia ni maarufu [[Marekani Kusini]] kwa sababu ya hali rahisi ya kupatikana kwa sumu za ukulima. Katika nchi nyingi, kuzidisha kipimo cha dawa husababisha takriban 60% ya visa vya kujiua miongoni mwa wanawake na 30% katika wanaume. Idadi kubwa ya vifo hivi hutokea bila mpango, na hutokea katika kipindi kikali cha mashaka. Kiasi cha vifo hutofautiana na mbinu iliyotumika; bunduki: 80-90%, kuzama: 65-80%, kujinyonga: 60-85%, mivuke ya gari: 40-60%, kujirusha: 35-60%, [[kujiua kwa moshi wa makaa|kuchoma makaa]]: 40-50%, sumu ya kuua wadudu: 6-75%, kuzidisha kiasi cha dawa: 1.5-4%. Mbinu za kujiua zilizojaribiwa zaidi hutofautiana na mbinu kuu zaidi, huku kukiwa na 85% ya majaribio ya kuzidisha kiasi cha dawa katika mataifa yaliyostawi.


title: Kujiua

text: Nchini Marekani, 57% ya visa vya kujiua vimehusisha kutumia bunduki, huku mbinu hii ikitumiwa zaidi na wanaume kuliko wanawake. Mbinu iliyofuatia kwa umaarufu ni kujinyonga katika wanaume na kunywa sumu katika wanawake. Mbinu hizi kwa pamoja zilichangia 40% ya visa vya kujiua nchini Marekani. Nchini Uswisi, ambapo takriban kila mtu humiliki bunduki, idadi kubwa zaidi ya visa vya kujiua ni kwa kujinyonga. Visa vya kujiua ni maarufu nchini [[Hong kong ]] na [[Singapore]] huku vikiwa 50% na 80% mtawalia. Nchini Uchina, mbinu kuu zaidi ni kunywa sumu. Nchini Japani, kujitoa matumbo, yaani [[seppuku]] au hara-kiri, bado hutokea, ingawa kujinyonga ndiyo njia kuu zaidi.


title: Kujiua

text: Hakuna [[pathofisiolojia]] ya kujiua au mfadhaiko iliyo bayana, unganishi na ya kimsingi. Hata hivyo, kujiua huaminika kutokana na mwingilianao wa vipengele vya kimtindo, kimazingira na kijamii na magonjwa ya akili.


title: Kujiua

text: Viwango vya chini vya [[kipengele cha neurotrofiki zitokanazo na ubongo]] (KNZU) huhusishwa moja kwa moja na kujiua na pasipo moja kwa moja jinsi vinavyochangia mfadhaiko mkuu, matatizo ya baada ya kiwewe, skizofrenia na [[matatizo ya ung’ang’anizi shurutishi]]. Uchunguzi wa [[Atopsi|Uchunguzi maiti]] umetambua viwango vya chini vya KNZU katika [[hipokampasi]] na [[koteksi ya mbele]] kwa watu walio au wasio na hali za ugonjwa wa akili. [[Serotonini]], ambayo ni [[niurotransmita]] ya ubongo, huanimika kuwa katika kiwango cha chini katika watu wanaojiua. Hii ni kwa kimsingi wa kupatikana kwa viwango vya juu vya [[kipokezi cha 5- HT2A]] vinavyopatikana baada ya kufa. Ushahidi mwingine ni pamoja na viwango vya chini vya [[asidi ya hidroksindoletisia-5]], zao linalopatikana baada ya serotonini kumeng’enywa, katika [[kiowevu cha uti wa mgongo]]. Hata hivyo, ushahidi wa moja kwa moja ni mgumu kupata. [[Epigenetikia]], somo la mabadiliko ya udhihirisho wa kijeni katika kuitikia vipengele vya kimazingira visivyobadilisha [[DNA]], pia inaaminika kuchangia katika kubaini hatari ya kujiua.


title: Kujiua

text:
[[File:suicidemessageggb01252006.JPG|thumb|Kama mpango wa kuzuia visa vya kujiua, picha hii inahamsisha kuhusu simu maalum kwenye [[Daraja la Golden Gate]] iliyounganishwa na [[simu ya dharura ya ushauri]].]]
Kuzuia kujiua ni neno linalotumika kumaanisha juhudi za pamoja za kupunguza matukio ya kujiua kupitia hatua za kuzuia. Kupunguza ufikiaji mbinu fulani za kujiua, kama vile bunduki au sumu, hupunguza hatari hii. Hatua nyingine ni pamoja na kupunguza ufikiaji makaa na kuweka vizuizi kwenye madaraja na reli za chini ya ardhi. Matibabu dhidi ya uraibu wa dawa za kulevya na pombe, mfadhaiko na majaribio ya kujiua pia yanaweza kuwa mwafaka. Baadhi ya wataalam wamependekeza ufikiaji pombe kama mkakati wa kuzuia (kama vile kupunguza idadi za baa.) Ingawa [[simu ya dharura ya ushauri]] hutumika sana, ushahidi uliopo ni mdogo wa kuunga mkono au kupinga ufanisi wake. Katika vijana ambao awali wamekusudia kujiua, [[matibabu ya kubadilisha mawazo]] yametambulika kuboresha matokeo. [[Ukuaji wa uchumi]] unaweza kupunguza viwango vya visa vya kujiua kupitia uwezo wake wa kupunguza umaskini. Juhudi za kuongeza mahusiano ya kijamii, hasa katika wanaume wazee zinaweza kuwa mwafaka.


title: Kujiua

text: Takwimu zilizopo hazitoshi kuelezea matokeo ya uchunguzi wa kimatibabu kwa umma na viwango vya hatima vya viwango vya kujiua. Kwa kuwa kuna watu wengi wasio katika hatari ya kujiua wanaopata matokeo chanya kupitia mbinu hii, kuna wasiwasi kuwa uchunguzi unaweza kuongeza kwa kiasi kikubwa utumiaji wa raslimali za huduma ya afya. Hata hivyo, inapendekezwa kuwachunguza watu walio katika hatari kuu ya kujiua. Kuuliza kuhusu uwezo wa kujiua hakuonekani kuongeza hatari hii.


title: Kujiua

text: Katika watu walio na matatizo ya akili, aina kadhaa za matibabu zinaweza kupunguza hatari ya kujiua. Watu walio na hisia za kujiua wanaweza kulazwa katika kituo cha utunzaji wa kiakili, kwa hiari au bila hiari yao. Kwa kawaida, vifaa anavyoweza kutumia mtu kujiumiza huondolewa. Baadhi ya madaktari huwaagiza wagonjwa kutia saini [[mkataba wa kuzuia kujiua]] ambapo wanaahidi kutojiumiza iwapo wataachiliwa. Hata hivyo, ushahidi hauonyeshi matokeo mengi ya hatua hii. Iwapo mtu yuko katika kiasi kidogo cha hatari, matibabu ya [[mgonjwa]] wa nje yanaweza kupangiwa. Kulazwa kwa muda mfupi hospitalini hakujatambulika kuwa na ufanisi zaidi ya utunzaji wa kijamii ili kunufaisha matokeo kwa wale walio na [[tatizo la nafsi hafifu]], ambao huwa na hisia za muda mrefu za kujiua.


title: Kujiua

text: Kuna ushahidi wa kutosha kuonyesha kuwa [[matibabu ya kisaikolojia]], hasa [[matibabu ya kitabia ya upembuzi]], hupunguza uwezo wa kujiua katika vijana baleghe pamoja na wale walio na [[tatizo la nafsi hafifu]]. Hata hivyo, ushahidi haujapata upungufu katika visa kamilifu vya kujiua.


title: Kujiua

text: Kuna utata kuhusu manufaa ya [[matibabu ya mfadhaiko]], ikilinganishwa na madhara yake. Katika vijana, matibabu mapya zaidi, kama vile [[Kizuizi chaguzi cha uchukuzi wa serotonini|KCUS]] huaminiwa kuongeza hatari ya kujiua kutoka watu 25 hadi 40 kwa kila 1000. Hata hivyo, katika watu wazee,matibabu haya yanawaweza kupunguza hatari ya kujiua. [[Lithiamu]] huaminika kuwa mwafaka katika kupunguza hatari katika watu walio na maradhi ya hisia mseto na maradhi ya mfadhaiko mkuu hadi kufikia viwango sawa na watu wengine wa kawaida.


title: Kujiua

text: [[File:Self-inflicted injuries world map - Death - WHO2004.svg|thumb|left| Vifo kutokana na majeraha ya kujidhuru kwa kila watu 100,000  mwaka wa 2004.


title: Kujiua

text: Takriban 0.5% hadi 1.4% ya watu hufikia kifo kwa kujiua. Kote ulimwenguni kufikia mwaka wa 2008/2009, kujiua ni kisababishi cha kumi kikuu , huku takriban watu 800,000 hadi milioni moja wakifa kila mwaka, ikipelekea [[kima cha vifo]] cha watu 11.6 kwa kila 100,00 kwa mwaka. Kima cha vifo kimeongezeka hadi 60% kutoka miaka ya 1960 hadi 2012, huku ongezeko hili likitambulika hasa katika [[nchi zinazostawi|mataifa yanayostawi]]. Kwa kila kisa cha kujiua, kuna majaribio mengine 10 hadi 14 ya kujiua.


title: Kujiua

text: Viwango vya kujiua hutofautiana pakubwa kati ya nchi na wakati. Takwimu kwa asilimia ya vifo mwaka wa 2008 zilikuwa: Afrika 0.5%, Kusini Mashariki mwa Asia 1.9%, Marekani 1.2 na Uropa 1.4%. Viwango kwa kila watu 100,00 vilikuwa: Australia 8.6, Canada 11.1, Uchina 12.7, India 23.2, Uingereza 7.6, Marekani 11.4. Kujiua kumerodheshwa katika nafasi ya 10 kama [[kifo|kisababishi cha kifo]] kinachoongoza nchini Marekani mwaka wa 2009, ikiwa ni takriban visa 36,000 kila mwaka. Takriban watu 650,000 hupatikana katika idara ya dharura kila mwaka kutokana na majaribio ya kujiua. Nchi za [[Lithuania]], Japani na Hangeria zina viwango vikubwa zaidi vya aina za kujiua. Nchi zilizo na idadi kuu zaidi ya visa vya kujiua ni Uchina na India, zikihasibia zaidi ya nusu yaidadi yote Nchini Uchina, kujiua ni kisababishi cha 5 kikuu cha kifo.


title: Kujiua

text: Katika mataifa ya magharibi, wanaume hufa mara 3 hadi 4 zaidi kutokana na kujiua kuliko wanawake, ingawa wanawake hujaribu kujiua mara 4 zaidi. Hali hii imesababishwa na wanaume kutumia mbinu kali zaidi za kujiua. Tofauti hii inadhihirika zaidi katika watu wa umri wa zaidi ya miaka 65, huku visa vya kujiua kwa wanaume vikiwa zaidi ya vya wanawake kwa hadi mara 10. [[Kujiua katika Jamhuri ya Watu ya Uchina|Uchina]] kuna mojawapo ya viwango vikuu zaidi vya kujiua kwa wanawake duniani, na ndiyo nchi pekee ambapo viwango vya kujiua kwa wanawake ni zaidi ya wanaume (uwiano wa 0.9). Katika [[Masharariki mwa Mediterranean]], viwango vya kujiua ni karibu sawa baina ya wanaume na wanawake. Katika wanawake, viwango vikubwa vya visa vya kujiua vinapatikana [[Korea Kusini]], ikiwa ni watu 22 kwa watu 100,000, huku kukiwa na viwango vya juu Asia ya Kusini Mashariki na Magharibi mwa Pasifiki kwa kijumla.


title: Kujiua

text: Visa vingi vya kujiua katika nchi nyingi hutokea katika watu wa umri wa makamo au wazee. Hata hivyo, idadi kamili ya visa vya kujiua ni vingi katika watu wa umri wa kati ya miaka 15 na 29, kwa sababu ya idadi ya watu iliyopo katika kikundi hiki. Nchini Merikani, visa hivi hutokea kwa wingi katika [[wanaume wa asili ya kizungu|kizungu]], hasa wa umri wa zaidi ya miaka 80, ingawa watu wa umri wa chini hujaribu kujiua mara nyingi. Kujiua ni kisababishi cha pili kikuu cha vifo katika umri wa [[kubaleghe|baleghe]] na katika wanaume wachanga ni cha pili baada ya vifo vya kiajali. Katika mataifa yaliyostawi, visa hivi ni visababishi vya 30% ya vifo vya wanaume wachanga. Katika mataifa yanayostawi, viwango vya visa hivi ni sawa, ingawa kwa ujumla huchangia idadi ndogo ya vifo vya kijumla kufuatia kiwango cha juu cha vifo kutokana na [[kiwewe (matibabu)|kiwewe]]. Kinyume na sehemu zingine, vifo kufuatia kujiua katika Kusini Mashariki mwa Asia hutokea zaidi katika wanawake wachanga kuliko waliokomaa.


title: Kujiua

text:
[[Image:106 Conrad Cichorius, Die Reliefs der Traianssäule, Tafel CVI.jpg|thumb|right|200px|Kujiua kwa Decebalus, kutoka katika [[Safu ya Trajan]].]]
Katika [[Atheni ya Kale|Atheni ya Kale]], mtu aliyejiua bila idhini ya serikali alinyimwa haki ya kuzikwa kwa njia ya kawaida. Mtu huyu alizikwa peke yake, mpakani mwa jiji, bila kiashirio chochote cha kaburi lake. Katika [[Ugiriki ya Kale]] na [[Roma ya kale]], njia ya kujiua ilikubaliwa kama njia ya kuonyesha kushindwa vitani . Ingawa kujiua kulikubalika mwanzoni katika Roma ya kale, baadaye kuliharamishwa kama kosa dhidi ya serikali kwa sababu ya gharama za kiuchumi. Amri ya uhalifu iliyotolewa na [[Louis XIV wa Ufaransa]] mwaka wa 1670 ilitoa adhabu kali zaidi: maiti ya mtu aliyejiua ilibururwa mitaani huku kichwa kikielekezwa chini, kisha kuninginishwa au kutupwa kenye biwi la takataka. Vile vile, mali yote ya mshukiwa ilichukuliwa.. Katika historia ya Ukristo, watu waliojaribu kujiua walikuwa [[kutengwa|wakitengwa]], huku waliokufa kufuatia kujiua wakizikwa nje ya eneo takatifu la makaburi. Katika miaka ya mwishoni mwa karne ya 19 nchini Uingereza, jaribio la kujiua lilifananishwa na [[jaribio la kuua]] na adhabu yake ilikuwa kunyongwa. Katika karne ya 19 barani Uropa, mtazamo wa kujiua ulibadilishwa kutoka mtazamo kuwa kulisababishwa na [[dhambi]], hadi kuwa kulisababiswa na [[wazimu]]..


title: Kujiua

text:
[[File:Wakisashi-sepukku-p1000699.jpg|thumb|A "[[tantō]]" Kisu kilichotayarishwia "[[seppuku]]".]]
Katika mataifa mengi ya Ulaya, kujiua hakuchukuliwi tena kama hatia, ingawa mtazamo huo ulikuwepo katika mataifa mengi ya Uropa kuanzia [[Enzi za Kati]] hadi angalau [[miaka ya 1800]]. Mataifa mengi ya Kiislamu huchukulia bado kujiua kama hatia.


title: Kujiua

text: Nchini [[Australia]], kujiua si hatia. Hata hivyo, ni hatia kumshauri, [[uchochezi|kumchochea]], au kumsadia na kumshawishi mtu kujaribu kujiua. Sheria inamruhusu kikamilifu mtu yeyote kutumia "kiwango chochote cha nguvu kama itakavyohitajika" ili kumzuia mwingine asijiue. Milki ya Kaskazini mwa Australia iliruhusu, kwa muda mfupi kutoka [[1996]] hadi [[1997]], kifo halali cha kusaidiwa na [[daktari]].


title: Kujiua

text: Barani Uropa, hakuna taifa lolote linalochukulia kitendo au jaribio la kujiua kama hatia kwa sasa. [[Uingereza]] na [[Wales]] ziliondoa sheria iliyoharamisha kujiua kupitia [[Sheria ya kijiua ya 1961]], nayo [[Jamhuri]] ya [[Ayalandi]] ikifuatia mwaka wa [[1993]]. Neno "kutenda" lilitumika kurejelea uharamu wa kujiua. Hata hivyo, mashirika mengi yamekoma kulitumia kwa sababu ya mtazamo mbaya ya neno hili.


title: Kujiua

text: Nchini India, kujiua ni hatia, na jamii ya mwathiriwa inaweza kushtakiwa. Nchini Ujerumani, eutenasia ni haramu na mtu anayeshuhudia mwingine akijiua anaweza kuhukumiwa kwa kutotoa usaidizi wakati wa dharura. [[Uswisi]] hivi majuzi imepiga hatua katika kuruhusu [[usaidizi wa kujiua]] kwa watu walio na ugonjwa wa muda mrefu wa akili. [[Mahakama kuu]] ya [[Lausanne]], katika hukumu moja mwaka wa [[2006]], ilimpa mtu ambaye hakutajwa jina, mwenye tatizo la kiakili la muda mrefu idhini ya kujiua.


title: Kujiua

text: Nchini Merikani, kujiua si hatia, ingawa watu wanaojaribu kujiua wanaweza kuadhibiwa. Kujiua kwa kusaidiwa na daktari ni halali katika [[jimbo]] la [[Oregon]] na Washington.


title: Kujiua

text:
[[File:A Hindoo Widow Burning Herself with the Corpse of her Husband.jpg|thumb|Mjane [[Mhindu]] akijichoma pamoja na maiti ya mumewe, miaka ya 1820.]]
Katika [[madhehebu]] mengi ya [[Ukristo]] kujiua huchukuliwa kama [[dhambi]], kwa msingi wa [[maandishi]] ya [[wanateolojia]] wenye ushawishi mkuu kama vile [[Agostino wa Hippo]] na [[Thomas Aquinas]]. Hata hivyo, kujiua hakukuchuliwa kama dhambi katika [[kanuni za Justiniani]] za [[Milki ya Bizanti]], kwa mfano.


title: Kujiua

text: Katika [[Kanisa Katoliki]], suala la kujiua liko kwenye msingi wa [[Amri Kumi|amri]] "Usiue" (iliyoidhinishwa na Yesu katika [[Agano Jipya]]; taz. [[Injili ya Mathayo|Math 19:18]]), pamoja na dhana kuwa [[uhai]] ni [[zawadi]] kutoka kwa Mungu, hivyo haufai kudhalilishwa au kuchezewa. Vile vile, kuua ni kinyume cha "amri asilia", hivyo huathiri mpango mkuu wa Mungu hapa duniani.


title: Kujiua

text: Hata hivyo, inaaminiwa kuwa ugonjwa wa akili au woga mkuu wa kuteseka hupunguza jukumu la mtu anayejiua.


title: Kujiua

text: Hoja pinzani ni pamoja na ifuatayo: kuwa [[Amri Kumi|Amri ya tano]] imefasiliwa kifasaha kama "usitekeleze mauaji", ambayo hailengi moja kwa moja mtu binafsi; yaani Mungu amempa uhuru kila binadamu kujichagulia; ya kuwa mtu akijiua hajavunja Sheria za Mungu, sawa na kuponya ugonjwa; na kuwa visa kadhaa vya watu waliojiua vimesimuliwa katika Biblia bila kuambatana na laana yoyote.


title: Kujiua

text: Desturi za Kiyahudi huzingatia umuhimu wa kudhamini maisha yaliyopo, hivyo kujiua huchukuliwa kuwa sawa na mtu kujinyima wema wa Mungu duniani. Licha ya hayo, katika hali mbaya ambapo hakuna chaguo lingine ila kuuawa au kulazimishwa kuisaliti dini yao, Wayahudi walijiua binafsi au [[kujiua kwa umati]] (tazama [[Masada]], [[Mateso ya kwanza ya Wayahudi nchini Ufaransa]], na [[York Castle]], kwa mifano). Kwa ukumbusho wa tahadhari, kuna [[sala]] katika [[liturujia]] ya Kiyahudi ya "kisu kiwapo kooni" kwa watu wanaokufa "kulitukuza jina la Mungu "(tazama [[kifodini]]). Matendo haya yamepokewa kwa njia mbalimbali na watawala wa Kiyahudi, huku yakichukuliwa na baadhi ya watu kama mfano bora wa wafiadini mashujaa, huku wengine wakiyachukulia kama hatia kwa watu kujiua kwa kutazamia ufiadini.


title: Kujiua

text: [[Uislamu]] haukubali kujiua.


title: Kujiua

text: Katika [[Uhindu]] kwa jumla, kujiua hakukubaliwi, hivyo huchukuliwa kuwa dhambi sawa na kumuua mtu mwingine katika jamii ya kisasa ya Kihindu. [[Maandiko ya Kihindu]] yanasema kuwa mtu anayejiua huingia katika ulimwengu wa pepo, akitangatanga duniani hadi wakati ambapo angekufa iwapo hangejiua. Hata hivyo, Uhindu hukubali [[haki ya kujiua]] kupitia njia isiyo na dhuluma ya kujinyima chakula hadi kufa, inayojulikana kama "[[Prayopavesa]]". Hata hivyo, Prayopavesa hukubalika tu kwa watu wasiokuwa na hamu au matarajio, wala majukumu maishani.


title: Kujiua

text: [[Ujaini]] una desturi sawa na hii, iitwayo "[[Santhara]]". Desturi ya [[Sati]], au kujitoa kafara kwa wajane, ilikuwepo katika [[Karne za Kati]].


title: Kujiua

text: Maswali mengi yameulizwa katika falsafa ya kujiua, ikiwa ni pamoja na fasili ya kujiua, ikiwa kujiua ni chaguo la busara au la, na kuruhusika kimaadili. Mitazamo ya kifalsafa inayohusu kujiua kama jambo linaloweza kukubalika kimaadili hutofautiana kutoka upinzani, (kwa kuchukulia kujiua kama mwiko) hadi kuchukulia kujiua kama haki ya [[Kimungu]] ya mtu yeyote (hata mtoto mwenye afya njema) anayeamini kwamba amefikia, kwa busara na [[dhamiri]], uamuzi wa kukatisha maisha yake.


title: Kujiua

text: Wapinzani wa kujiua ni pamoja na wanafalsafa Wakristo kama vile [[Agostino wa Hippo]] na [[Thomas Aquinas]], [[Immanuel Kant]] na, kwa njia moja [[John Stuart Mill]] – malengo ya Mill kuhusu umuhimu wa [[uhuru]] na [[kujitawala]] yalipelekea yeye kupinga chaguo ambazo zingemzuia mtu kufanya uamuzi wa kibinafsi katika siku za usoni.


title: Kujiua

text: Watu wengine huchukulia kujiua kama jambo halali la kujichagulia kibinafsi. Waafiki wa dhana hii husisitiza kuwa mtu yeyote hafai kushurutishwa kuteseka kinyume na mapenzi yake, hasa kutokana na hali kama vile ugonjwa usiotibika, ugonjwa wa akili na uzee usiokuwa na uwezekano wa kuimarika. Waafiki hawa hupinga imani ya kwamba, kila wakati, kujiua ni jambo lisilo la busara, badala yake wakihimiza kuwa linaweza kuwa chaguo halali la mwisho, kwa watu wanopitia maumivu makali au dhiki. Dhana nyingine yenye msimamo mkali inahimiza kuwa watu wanapaswa kuruhusiwa wajichagulie kufa bila kuzingatia iwapo wanateseka au la. Waafiki mashuhuri wa [[dhana]] hii ni pamoja na mwanafalsafa [[Mskoti]] [[David Hume]] na Mmarekani mwana bayojilia na maadili [[Jacob M. Appel|Jacob Appel]].


title: Kujiua

text:
[[Image:Alexandre-Gabriel Decamps - The Suicide - Walters 3742.jpg|thumb|Katika picha hii iliyochorwa na Alexandre-Gabriel Decamps, kisufugutu, bastola na daftari iliyolazwa sakafuni zinaashiria kwamba tukio hili la kutisha limetendeka; mchoraji amejiua.]]
Utetezi wa kujiua umetokea katika tamaduni nyingi. [[Jeshi la Japani]], katika Vita vya pili vya dunia, liliruhusu na kutukuza mashambulizi ya [[kamikaze]]. Haya yalikuwa mashambulizi ya kujiua yaliyotekelezwa na wanajeshi [[wanahewa]] wa Milki ya Japani dhidi ya vyombo vya majini vya Majeshi ya Muungano katika awamu za mwisho za uhamasisho wa Pasifiki wa Vita II vya Dunia. Jamii ya Japani kwa jumla imechukuliwa kama "inayoruhusu" kujiua.


title: Kujiua

text: Pekuzi mtandaoni kuhusu kijiua hutoa kurasa za mtandao ambazo huruhusu au kuwezesha majaribio ya kujiua kwa kiwango cha 10-30%. Kuna maoni kuwa kurasa kama hizo zinaweza kuchochea watu walio hatarini hadi wakajiua.Baadhi ya watu hutia [[mkataba wa kujiua]] mtandaoni, wakiwa na marafiki waliokuwa wakijuana mbeleni au waliopatana katika [[vyumba vya majadiliano]] au [[vikao vya mtandao|majojpo ya habari]]. Hata hivyo, mtandao pia unaweza kusaidia kuzuia kujiua kupitia vikundi vya mahusiano kwa watu waliotengwa.


title: Kujiua

text: Baadhi ya maeneo yamekuwa maarufu kwa visa vingi vya majaribio ya kujiua. Haya ni pamoja na [[Daraja la Golden Gate]], Jimbo la [[San Francisco]]; [[msitu wa Aokigahara]], Japani; [[Beachy Head]], Uingereza; na [[Bloor Street Viaduct]], jijini [[Toronto]].


title: Kujiua

text:
Kufikia mwaka wa 2010, Daraja la Golden Gate limekuwa na zaidi ya visa 1300 vya kujiua kwa kuruka tangu daraja hilo kujengwa mnamo [[1937]]. Maeneo mengi ambapo visa vingi vya kujiua hutokea yana vizuizi vilivyojengwa ili kuzuia visa hivi. Maeneo haya ni pamoja na [[Luminous Veil]] jijini Toronto,na vizuizi katika [[mnara wa Eiffel]] jijini Paris na [[Jengo la Empire State]] jijini New York. Tangu mwaka wa 2001, kizuizi kinaendelea kujengwa katika daraja la Golden Gate
Vizuizi vimeonekana kuwa mwafaka sana.


title: Kujiua

text: Baadhi ya watu hudhani kuwa kujiua hakuwezi kutokea katika [[viumbehai]] wengine, kwa sababu kujiua huhitaji jaribio la hiari la kufa. Mitindo inayohusishwa na kujiua imetambulika katika [[salmonela]] zinazojitahidi kushindana na [[bakteria]] kwa kuchochea [[mfumo wa kingamwili]] dhidi ya bakteria hizi. Hatua za kujikinga kwa kujiua zimetambulika katika aina ya [[mchwa]] wa [[Brazil]], "Forelius pusillus", ambapo kikundi kidogo cha mchwa huacha [[usalama]] wa [[kiota]] kila [[usiku]], baada ya kufunga milango wakiwa nje.


title: Kujiua

text: [[Afidi ya choroko]], anapotishwa na [[mbawakawa]], anaweza kujilipua na kutapakaa ili kuwakinga wengine, na hata wakati mwingine anaweza kuwaua mbawakawa hao. Baadhi ya spishi za [[mchwa]] wana walinzi wanaojilipua hivyo kuwafunika adui zao na michozo inayoshikamanisha.


title: Kujiua

text: Kumekuwa na ripoti zisizotegemewa za [[mbwa]], [[farasi]] na [[pomboo]] wanaojiua, ingawa ushahidi uliopo ni mdogo na hauaminiki. Kumekuwa na utafiti mdogo wa kisayansi kuhusu kujiua kwa wanyama.


title: Kujiua

text: Mfano wa kujiua kwa halaiki ni [[kujiua kwa kidini]] mwaka wa [[1978]] mjini [[Jonestown]], ambapo wanachama 918 wa [[Peoples Temple]], wa [[madhehebu]] ya Kimarekani, wakiongozwa naye [[Jim Jones]], walijiua kwa kunywa [[Flavor Aid]] ya [[zabibu]] iliyochanganywa na [[Sianidi ya potasiamu|sianidi]]. Mwaka wa 1944, zaidi ya Wajapani 10,000 walijiua katika siku za mwisho za [[Vita vya Saipan]], baadhi yao wakiruka kutoka "Suicide Cliff" na "Banzai Cliff".


title: Kujiua

text: Mgomo wa kususia chakula, nchini Ayalandi mwaka 1981, ulioongozwa na [[Bobby Sands]], ulisababisha vifo vya watu 10. Kisababishi cha vifo hivi kilirekodiwa na [[coroner]] kama "njaa ya kujitakia," badala ya kujiua. Kisababishi hiki kilibadilishwa na kuwa "njaa" kwenye vyeti vya kifo baada ya familia za waathiriwa kulalamika. Katika Vita vya II vya Dunia [[Erwin Rommel]] aligunduliwa kufahamu mbeleni kuhusu [[Njama ya Julai 20]] kuhusu maisha ya Hitler, hivyo akatishwa kwa [[hukumu ya umma]], kuuawa na jeshi na pia familia yake kulipiziwa kisasi iwapo hatajua.


title: Kujiua

text:
[[Jamii:Magonjwa]]
[[Jamii:Saikolojia]]
[[Jamii:Maadili]]
[[Category:Tiba]]
[[Category:Sheria]]
[[Category:Dini]]


title: Tenno

text: Tenno ni cheo cha mfalme au kaisari wa Japani. Kufuatana na katiba ya nchi yeye ni "ishara wa dola na wa umoja wa taifa".


title: Tenno

text: Tenno wa sasa ni Akihito aliyepokea cheo baada ya kifo cha babake Hirohito mwaka 1989.


title: Tenno

text: Historia ya Japani inamkumbuka tenno wa kwanza kabisa aliyekuwa Jimmu mnamo 660 KK. Wataalamu wengine huwa na mashaka lakini wanakubali ya kwamba watawala hawa walikuwepo angalau tangu karne ya 5 BK. Hadi karne ya 19 ikulu yao ilikuwa mjini Kyoto, tangu Meiji iko Tokyo.


title: Tenno

text: Nasaba ya watawala wa Japani ni nasaba ya kale duniani.


title: Tenno

text: Katika historia ndefu matenno walikuwa na madaraka tofautitofauti. Hata kama walitazamiwa kama wakuu wa taifa hali halisi madaraka yao yalikuwa madogo wakati mwingine. Lakini kulikuwa pia na matenno walioamua kabisa juu ya siasa ya nchi kwa mfano Meiji tangu 1868.


title: Segera

text: Segera ni jina la kata ya Wilaya ya Handeni Vijijini katika Mkoa wa Tanga , Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 23445 waishio humo.


title: Ndolwa

text: Ndolwa ni jina la kata ya Wilaya ya Handeni Vijijini katika Mkoa wa Tanga , Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 23317 waishio humo.


title: Mazingara

text: Mazingara maana zake ni:


title: Kwamsisi

text: Kwamsisi ni jina la kata ya Wilaya ya Handeni Vijijini katika Mkoa wa Tanga , Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 11351 waishio humo.


title: Kwasunga

text: Kwasunga ni jina la kata ya Wilaya ya Handeni Vijijini katika Mkoa wa Tanga , Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 8257 waishio humo.


title: Kwaluguru

text: Kwaluguru ni jina la kata ya Wilaya ya Handeni katika Mkoa wa Tanga , Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 11347 waishio humo.


title: Kang'ata

text: Kang'ata ni jina la kata ya Wilaya ya Handeni Vijijini katika Mkoa wa Tanga , Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 9099 waishio humo.


title: Kwamkonje

text: Kwamkonje ni jina la kata ya Wilaya ya Handeni katika Mkoa wa Tanga, Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2002, kata ina wakazi wapatao 16,063 waishio humo.


title: Vibaoni

text: Vibaoni ni jina la kata ya Handeni mjini katika Mkoa wa Tanga , Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 6,078 waishio humo.


title: Sindeni

text: Sindeni ni jina la kata ya Wilaya ya Handeni Vijijini katika Mkoa wa Tanga , Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 16790 waishio humo.


title: Misima

text: Misima ni jina la kata ya Wilaya ya Handeni Vijijini katika Mkoa wa Tanga , Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 13366 waishio humo.


title: Kiva

text: Kiva ni kata ya Wilaya ya Handeni vijijini katika Mkoa wa Tanga, Tanzania.


title: Kiva

text: Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 9972 waishio humo.


title: Kiva

text: Kata hii inajumuisha jumla ya vijiji vitatu ambavyo ni Zavuza, Kwedibangala na Kweditiribe. Makao makuu ya kata ya Kiva yako kijiji cha Zavuza.


title: Kiva

text: Katika vijiji hivyo kuna jumla ya shule za msingi nne pamoja na shule moja ya elimu ya sekondari iliyoanzishwa mwaka 2009.


title: Kiva

text: Pamoja na yote hayo kata ya Kiva haina hospitali, ila wananchi wa kata hii wanategemea zahanati chache zilizopo. Wengine wanasema hospitali moja ipo katika kijiji cha Zavuza.


title: Kabuku

text: Kabuku ni jina la kata ya Wilaya ya Handeni Vijijini katika Mkoa wa Tanga , Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 12222 waishio humo.


title: Kwamatuku

text: Kwamatuku ni jina la kata ya Wilaya ya Handeni Vijijini katika Mkoa wa Tanga , Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 11219 waishio humo.


title: Kwedizinga

text: Kwedizinga ni jina la kata ya Wilaya ya Handeni Vijijini katika Mkoa wa Tanga, Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 7,500 waishio humo.


title: Mgambo

text: Mgambo inaweza kumaanisha


title: Komkonga

text: Komkonga ni jina la kata ya Wilaya ya Handeni Vijijini katika Mkoa wa Tanga , Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 16262 waishio humo.


title: Mkata

text: Mkata ni jina la kata ya Wilaya ya Handeni Vijijini katika Mkoa wa Tanga , Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 31879 waishio humo.


title: Chanika (Handeni)

text: Chanika ni jina la kata ya Handeni mjini katika Mkoa wa Tanga , Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 10,994 waishio humo.


title: Lwande

text: Lwande ni jina la kata ya Wilaya ya Kilindi katika Mkoa wa Tanga , Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 8,793 waishio humo.


title: Kikunde

text: Kikunde ni jina la kata ya Wilaya ya Kilindi katika Mkoa wa Tanga , Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 10,468 waishio humo.


title: Kikunde

text: Wakazi wake ni wakulima na wafugaji wakiwa Wakaguru, Wanguu na Wamasai. Mazao ya chakula ni mahindi, maharage, mihogo na mbaazi. Kata hii ni maarufu kwa matunda aina ya maembe.


title: Kikunde

text: Kata ya Kikunde inajumuisha vijiji vya Kikunde, Tunguli, Mafulila, Ludewa, Mjimpya na Lusane. Kata ya Kikunde ya awali imegawanywa na kufanya kuwa kata mbili tofauti, ambapo kata mpya ya Tunguli imeanzishwa, mnamo mwaka 2011, na kata hiyo ina vijiji vifuatavyo, Tunguli, Manyinga, Mtolo, Msamvu, na Lusane.


title: Kikunde

text: Kata ya Tunguli ina shule za msingi nne, ambazo ni, Mjimpya, Lusane, Manyinga, na Tunguli. Pia ina shule moja ya sekondari ya Tunguli, lakini bado jitihada zinaendelea ili kuongeza shule ya pili..


title: Kikunde

text: Kituo cha afya cha Tunguli kinachomilikiwa na kanisa la Anglikana kinahudumia kata nzima na nyingine.Shule za msingi zipo kila kijiji na Kikunde ipo shule ya sekondari.


title: Kikunde

text: Wananchi wa kata hii hawana zao maalum za biashara isipokuwa maharagwe na maembe wakati wa msimu. Kwa wafugaji huuza mifugo yao katika mnada wa kila mwezi mara moja uliopo Kikunde.


title: Kikunde

text: Madini ya dhahabu ni utajiri uliogunduliwa hivi karibuni katika vijiji vya Mafulila na Tunguli. Kata hii ina misitu ya hifadhi na miti ya mbao.


title: Songe

text: Songe ni jina la kata ya Wilaya ya Kilindi . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 14,801 waishio humo.


title: Pagwi

text: Pagwi ni jina la kata ya Wilaya ya Kilindi . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 11,518 waishio humo.


title: Masagalu

text: Masagalu ni jina la kata ya Wilaya ya Kilindi katika Mkoa wa Tanga, Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2002, kata ina wakazi wapatao 7,964 waishio humo.


title: Kimbe (Kilindi)

text: Kimbe ni jina la kata ya Wilaya ya Kilindi katika Mkoa wa Tanga , Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 14,249 waishio humo.


title: Kilindi (Kilindi)

text: Kilindi ni jina la kata ya Wilaya ya Kilindi katika Mkoa wa Tanga , Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 11,093 waishio humo.


title: Negero

text: Negero ni jina la kata ya Wilaya ya Kilindi . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 10,000 waishio humo.


title: Mkindi

text: Mkindi ni jina la kata ya Wilaya ya Kilindi 10,774 waishio humo.


title: Mvungwe

text: Mvungwe ni jina la kata ya Wilaya ya Kilindi. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 20,100 waishio humo.


title: Kwediboma

text: Kwediboma ni jina la kata ya Wilaya ya Kilindi katika Mkoa wa Tanga , Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 17,748 waishio humo.


title: Saunyi

text: Saunyi ni jina la kata ya Wilaya ya Kilindi . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 3,231 waishio humo.


title: Jaila

text: Jaila ni jina la kata ya Wilaya ya Kilindi katika Mkoa wa Tanga , Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 12,319 waishio humo.


title: Msanja

text: Msanja ni jina la kata ya Wilaya ya Kilindi 17,233 waishio humo.


title: Kisangasa

text: Kisangasa ni jina la kata ya Wilaya ya Kilindi katika Mkoa wa Tanga , Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 9,591 waishio humo.


title: Eukaryota

text: Eukaryota ni kundi kubwa la viumbehai ambavyo vina seli zenye kiini cha seli na utando wa seli. Mimea, wanyama na fungi wote tunaoona huhesabiwa humo.


title: Eukaryota

text: Zinahesabiwa kwa jumla kama domeni kati ya viumbehai na domeni nyingine ni bakteria na archaea ambavyo ni viumbe vidogo sana vinavyoonekana kwa hadubini tu.


title: Eukaryota

text: Eukaryota walio wengi wana seli nyingi lakini hasa protisti na sehemu za fungi zina seli moja tu.


title: Eukaryota

text: Seli za eukaryota ni kubwa kuliko seli za bakteria na archaea. Ndani ya seli zao kuna oganeli ambazo ni kama viungo vya mwili lakini vina shughuli maalumu ndani ya seli.


title: Eukaryota

text: Oganeli inayojulikana zaidi ni kiini cha seli inayotunza sehemu kubwa ya DNA yake.


title: Eukaryota

text:
Seli za eukaryota huwa pia na kitu kinachofanana na kiunzi cha mifupa kwenye mwili kinachojengwa kwa vimirija vya protini za pekee ambazo ni gumu kiasi kuliko ektoplasma inayojaza seli.
Kimsingi seli za eukaryota huwa na


title: Biokemia

text: Biokemia ni elimu ya michakato ya kikemia ndani ya viumbehai. Inachunguza muundo na shughuli za sehemu za seli kama vile protini, kabohidrati, lipidi, homoni, vimeng'enya na mengine.


title: Biokemia

text: Kuna molekuli nyingi zinazounda mwili wa binadamu. Biokemia inazichunguza na kuzifanyia utafiti.


title: Tim Berners-Lee

text: Tim Berners-Lee (* 18 Juni 1955 mjini London, Uingereza) alianzisha wavuti wa walimwengu (WWW) au intaneti ya dunia zima. Wavuti ni mfumo unaowezesha watu kutazama habari, picha na kurasa kutoka dunia yote kwenye tarakilishi yao.


title: Tim Berners-Lee

text: 1991 Berners-Lee alikuwa mtaalamu wa kompyuta kwenye CERN (taasisi ya kinyuklia ya Ulaya). Maabara ya CERN ziko pande zote mbili za mpaka wa Uswisi na Ufaransa. Haikuwa rahisi kupata mawasiliano kati ya kompyuta pande zote mbili za mpaka kwa sababu kila nchi ilikuwa na utaratibu wake.


title: Tim Berners-Lee

text: Berners-Lee alitunga lugha ya programu HTML (inayotumiwa leo hii kuandika kila karibu kila ukurasa kwenye toovuti hata wikipedia). Alianzisha pia mpango wa kuweka kompyuta kando kama seva kwa watumiaji wengine. Alitunga mipangoy a kupanusha wavuti kote duniani akasisitiza ya kwamba programu zote ziwe programu huria.


title: Tim Berners-Lee

text: Kwa kazi hizi alikuwa baba wa wavuti.


title: Tim Berners-Lee

text: Leo hii anaishi Marekani akiwa profesa kwenye chuo kikuu cha MIT mjini Boston.


title: Nicolaus Copernicus

text: Nicolaus Copernicus (kwa Kijerumani Nikolas Koppernigk,kwa Kipolandi: Mikołaj Kopernik; 19 Februari 1473 – 24 Mei 1543) alikuwa mtaalamu wa fani mbalimbali.


title: Nicolaus Copernicus

text: Ni maarufu hasa kwa kuwa ndiye aliyeeleza muundo halisi wa ulimwengu kwa kusema dunia inazunguka jua, kinyume cha fundisho lilotawala awali kuwa jua linazunguka dunia. Ndiyo yanayoitwa "Mapinduzi ya Kikoperniki" ambayo ni ya msingi kwa ustawi wa sayansi ya kisasa.


title: Nicolaus Copernicus

text: Alizaliwa Toruń, mji wa Hansa huko Poland, katika familia yenye damu ya Kijerumani.


title: Nicolaus Copernicus

text: Alisoma theolojia, sheria na tiba huko Poland na Italia, akawa |padri wa Kanisa kuu la Frauenburg-Fromburg, ambapo alifariki mwaka 1543 akazikwa chini ya sakafu yake.


title: Nicolaus Copernicus

text: Muda mfupi tu kabla hajafa alitoa kitabu chake "De revolutionibus orbium coelestium" (kuhusu mizunguko ya magimba ya angani), ambacho kina mafundisho makuu ya elimu ya nyota ya siku zile, kama vile mpangilio wa sayari zinazolizunguka Jua na mzunguko wa Dunia kwenye mhimili wake kila siku.


title: Nicolaus Copernicus

text: Copernicus hakuwa mtu wa kwanza aliyewaza ya kwamba Dunia inazunguka Jua: miaka 2000 kabla yake wanafalsafa kadhaa wa Ugiriki waliwahi kufundisha hivyo. Lakini tangu maandiko ya Ptolemaio wataalamu wa nyota pamoja na walimu wa dini za Ukristo na Uislamu walikubaliana kwamba Dunia ni kitovu cha Dunia na Jua pamoja na sayari zote zinaizunguka. Kitabu cha Copernicus kilikuwa cha kwanza kilichoondoa Dunia katika kitovu cha Dunia na kwa ujumla alipingwa na wataalamu wengi.


title: Nicolaus Copernicus

text: Hata hivyo mafundisho yake yalikuwa na kasoro zilizojulikana baadaye kwa maendeleo ya utafiti: kwa mfano. alidhani njia za sayari kuzunguka jua zina umbo la duara kamili. Pia alifikiri ya kwamba jua liko kwenye kitovu cha ulimwengu.


title: Nicolaus Copernicus

text: Mafundisho yake yaliathiri wanasayansi wengine kama Galileo Galilei na Kepler, ambao waliyathibitisha na kuyaboresha.


title: Volti

text: Volti ni kizio cha umeme tuli au kani mwendoumeme ambao ni tofauti ya utuli baina ya mahali pawili kwenye waya kipitishio na huchukua mkondo usiobadilika wa ampea 1 kama nguvu kati ya sehemu pawili ni wati moja.


title: Volti

text: Kifupi chake ni V.


title: Volti

text: Fomula yake ni


title: Volti

text:
Maana yake volti moja ni sawa na hisa ya wati 1 gawanya kwa ampea 1.
Volti ni kipimo cha SI. Jina limetolewa kwa heshima ya mwanafizikia Alessandro Volta kutoka Italia.


title: Hisa (hisabati)

text: Hisa katika hisabati ni tokeo la mgawanyo au hesabu ya kugawanya namba moja kwa nyingine.


title: Hisa (hisabati)

text: Kama swali ni 6 ÷ 3 basi hisa yake ni 2. Katika mfano huu 6 na 3 huitwa vigawanyo.


title: Kiukraine

text: Kiukraine (kwa Kiukraine: українська (мова), ukrajins'ka mova) ni lugha ya Kislavoni cha Mashariki. Lugha hii ni moja kati ya familia ya Lugha za Kihindi-Kiulaya.


title: Kiukraine

text: Kiukraine ni lugha ya pili inayozungumzwa sana katika orodha ya lugha za Kislavoni. Ni lugha rasmi nchini Ukraine. Kuna waongeaji milioni 37 wanaongea lugha hii nchini Ukraine.


title: Kiukraine

text: Wengi wao ni wenyeji wa lugha hii. Kwa hesabu ya dunia nzima, kuna waongeaji wapatao milioni 47 wanaoongea lugha hii.


title: Kiukraine

text: Lugha ya Kiukraine huandikwa kwa herufi za Kikyrili.


title: Kiukraine

text: Alfabeti ya Kiukraine kwa tafsiri ya maelezo kuelekea Kijerumani:


title: Jicho

text: Jicho ni sehemu ya mwili inayowezesha kuona. Ni ogani inayotambua mwanga na kutuma habari zake kwa ubongo.


title: Jicho

text: Kuna mifumo mbalimbali ya macho kati ya aina mbalimbali za wanyama.


title: Jicho

text: Macho ya kimsingi kwa viumbehai vidogo yanatambua tu kama mazingira yana mwanga au la. Hata kati ya viumbehai wenye seli moja kuna wenye protini zinazotofautisha giza na nuru. Kuna konokono ambao hawawezi "kuona" picha ya mazingira lakini wanatambua mwanga na uwezo huu unawawezesha kuepukana na mwanga wa jua ambao ungewakausha.


title: Jicho

text: Macho yaliyoendelea kiasi yana umbo kama kikombe na hii inawezesha kutambua upande gani nuru inatokea.


title: Jicho

text:
Wanyama wengi huwa na macho yaliyoendelea zaidi: yana uwezo wa kuona picha halisi ya mazingira pamoja na rangi na mwendo.
Wadudu na arthropoda huwa na macho ya kuungwa na vijicho vingi vidogo vinavyoitwa omatidi; kila kijicho huwa na umbo la kijiti na kwenye mwisho wake kuna lenzi ya chitini. Mdudu anaweza kuwa na vijicho elfu kadhaa na picha ya mazingira inaunganishwa na picha nyingi ndogo za kila kijicho.


title: Jicho

text: Macho haya ya kuungwa yanamwezesha mdudu kuangalia asilimia kubwa ya mazingira yake: kwa aina kadhaa hata nyuma yake. Macho ya kuungwa yanaweza kufunika hadi asilimia 80 ya eneo la kichwa. Mdudu haoni vikali kama mtu lakini anaona mabadiliko na mwendo haraka sana.


title: Jicho

text: Wanyama wanaoishi katika vilindi vya bahari penye giza nene huwa na macho ambamo fuwele ziko kama kioo na kupazia nuru hafifu.


title: Jicho

text: Kuna wanyama wanaoweza kuona nuru ambayo ni nje ya upeo wa kibinadamu; kwa mfano nyuki huona mnururisho wa infraredi.


title: Jicho

text: Macho ya binadamu kama ya mamalia huwa na lenzi moja tu. Lakini muundo wa jicho unaruhusu kuona rangi, umbali na mengi madogo.


title: Jicho

text: Shida za macho ni nyingi kama vile upofu, kutoona rangi, macho kujiliza, wekundu uliokithiri pamoja na kutoa majimaji. Shida hizo huletwa na vumbi, kuzaliwa ukiwa kipofu, jua jingi bila kuvalia miwani vizuia jua.


title: Kiunzi nje

text: Kiunzi nje ni ganda au ngozi imara inayobeba na kulinda mwili wa mnyama kwa nje si kwa ndani kama kiunzi cha mifupa.


title: Kiunzi nje

text: Ni hasa wanyama wa ngeli ya arthropodi kama vile wadudu, buibui na kaa wenye kiunzi nje imara ya chitini.


title: Kiunzi nje

text: Kwa mnyama mdogo kiunzi hiki bado ni laini lakini kinaendelea kuwa kigumu. Baada ya muda kama mnyama anaendlea kukua ganda hili gumu linakuwa dogo. Hapo wanyama wenye kiunzi nje hutupa ganda na kukuza ngozi mpya itakayokuwa gumu tena.


title: Kiunzi nje

text: Watu wameanza kuiga mfumo wa wadudu kwa kujijengwa aina ya kiunzi nje.


title: Kiunzi nje

text: Tangu kale wanajeshi waliwahi kuvaa suti za chuma au bapa mbalimbali za metali zilizokinga kifua, kichwa na tumbo.


title: Kiunzi nje

text: Katika tiba kama mguu umevunjika unafunikwa bendeji ya plasta itakayokuwa mgumu; kwa muda ni ganda la nje linalobeba uzito wa mwili badala ya mfupa unaoendelea kupona.


title: Kiunzi nje

text: Katika teknolojia ya kisasa muhandisi wanachunguza suti za kuvaa kwa wajeruhiwa au walemavu zitakazowezesha kutembea tena.


title: Dangerously in Love

text: Dangerously in Love - ni jina la kutaja albamu ya R&B ya msanii Beyoncé.


title: Filimbi

text: Filimbi (pia: kipenga, nai, kikorombwe; kwa Kiingereza "whistle") ni ala ya muziki inayopigwa kwa kupulizwa. Hewa inapulizwa ndani kwa mdomo kupitia shimo.


title: Filimbi

text: Inatumika kutoa sauti kali inayositisha shughuli au kuvuta usikivu. Ni maarufu hasa ile ya refa katika mechi.


title: Leonard Euler

text: Leonhard Euler (tamka "oiler") (15 Aprili 1707 – 7 Septemba 1783) alikuwa mtaalamu wa hisabati na fizikia kutoka nchini Uswisi. Sehemu kubwa ya maisha yake alikaa Ujerumani na Urusi.


title: Leonard Euler

text: Alitunga maneno mengi yanayoendelea kutumiwa hadi leo na wanahisabati alianza kutumia alama kama π kama namba ya duara au ∑ kwa jumla ya hesabu.


title: Brandy

text: Brandy Rayana Norwood (amezaliwa 11 Februari 1979) ni mwimbaji kutoka nchi ya Marekani.


title: Thomas Edison

text: Thomas Alva Edison (11 Februari 1847 - 18 Oktoba 1931) alikuwa mvumbuzi mashuhuri na mfanyabiashara nchini Marekani. Aliboresha vifaa kama balbu ya umeme, mikrofoni na kugundua gramafoni. Utafiti na uvumbuzi wake ulihusu hasa mitambo ya umeme. Akajishughulisha pia na mtandao wa ugawaji wa umeme.


title: Thomas Edison

text: Edison alizaliwa katika familia ya Ohio kama mtoto wa saba akasoma miezi michache tu shuleni alipofukuzwa kwa sababu hakupenda kutulia na kusikiliza akafundishwa na mamake nyumbani. Aligonjeka mara kadhaa na tokeo moja ilikuwa ya kwamba kuanzia umri wa miaka 15 alikuwa karibu kiziwi.


title: Thomas Edison

text: Alipata kazi yake ya kwanza kwenye kampuni ya telegrafu. Kazi hii ilimwachia nafasi ya kujisomea na kutengeneza vifaa vyake vya kwanza. Alipokuwa na umri wa miaka 21 alitengeneza machine ya kuhesabu na kukadiria kura kwenye chaguzi.


title: Thomas Edison

text: Mwaka 1877 alibuni mashine ya kushika sauti ikaitwa "phonograph" na kuwa mashine mama wa gramofoni.


title: Thomas Edison

text: Akaendelea kuboresha balbu ambayo hakuvumbua lakini hadi kwake balbu zilidumu muda mdogo tu; mwaka 1879 alifaulu kutengeneza balbu iliyotoa mwanga masaa 40 na baada ya miaka mitatu ya kuboresha balbu hii tena alifikia kwa masaa 1,000.


title: Thomas Edison

text: Edison alivumbua mengi; mapato kutokana na mauzo ya mitambo yeke yalimruhusu kujenga maabara makubwa na kuwaajiri muhandisi na wasidizi wengi.


title: Thomas Edison

text: Alitambua mapema ya kwamba kufaulu kwa mitambo ya umeme kulihitaji mtandao wa usambazaji wa umeme. Aliendelea kutengeneza swichi na mita ya kuhesabu matumizi ya umeme.


title: Thomas Edison

text: Tangu mwaka 1881 kampuni ya Edison ilianza kuweka waya za umeme mjini New York na 1882 alimaliza kituo cha umeme cha kwanza. Hadi 1911 kampuni yake ilkuwa na vituo 33 vilivyotoa umeme kwa balbu milioni 4.6 na wateja 108,500.


title: Thomas Edison

text: Kampuni yake iliendelea kuwa kampuni kubwa ya General Electric.


title: Ekaristi

text: Ekaristi ni sakramenti iliyowekwa na Yesu Kristo wakati wa karamu ya mwisho, usiku wa kuamkia Ijumaa Kuu, siku ya mateso na kifo chake msalabani.


title: Ekaristi

text: Jina linatokana na neno la lugha ya Kigiriki εὐχαρίστω ("eukharisto": "nashukuru") lililotumiwa na Mtume Paulo na Wainjili katika kusimulia karamu hiyo ya mwisho ya Yesu na Mitume wake, na muujiza uliotangulia ambao Yesu alidokeza nia yake ya kushibisha binadamu wote, yaani ule wa kuzidisha mkate na samaki kwa ajili ya umati.


title: Ekaristi

text: Jina linaonyesha mazingira ya sala ya matukio hayo, ambapo Yesu alimuelekea Mungu akimshukuru kwa vyakula na kinywaji alivyoshika mikononi kabla hajawagawia wanafunzi wake.


title: Ekaristi

text:
Shukrani ilikuwa msimamo wa msingi wa Yesu kwa Baba maisha yake yote, hasa alipofikia wakati wa kutolewa awe kafara ya wokovu wa watu. “Bwana Yesu usiku ule aliotolewa alitwaa mkate, naye akiisha kushukuru akaumega, akasema, ‘Huu ndio mwili wangu ulio kwa ajili yenu; fanyeni hivi kwa ukumbusho wangu’. Na vivi hivi baada ya kula akakitwaa kikombe, akisema, ‘Kikombe hiki ni agano jipya katika damu yangu; fanyeni hivi kila mnywapo, kwa ukumbusho wangu’” (1Kor 11:23-25).
Ndiyo maandishi ya kale zaidi tuliyonayo juu ya tukio hilo.


title: Ekaristi

text: Yesu alitumia mkate na divai kwa sababu vilikuwa vya maana sana katika utamaduni wa taifa lake na katika Agano la Kale. Vilikuwa chakula cha kawaida na kinywaji cha karamu. “Divai imfurahishe mtu moyo wake... na mkate umburudishe mtu moyo wake” (Zab 104:15). Vilitokana na chembe za ngano na matunda ya mzabibu ambavyo Yesu alijifananisha navyo. “Amin, amin, nawaambia: Chembe ya ngano isipoanguka katika nchi, ikafa, hukaa hali iyo hiyo peke yake; bali ikifa, hutoa mazao mengi” (Yoh 12:24). “Mimi ni mzabibu, ninyi ni matawi; akaaye ndani yangu nami ndani yake, huyo huzaa sana; maana pasipo mimi ninyi hamwezi kufanya neno lolote” (Yoh 15:5). Baada ya kulimwa, vilihitaji kusagwa au kushinikizwa, matendo yanayodokeza tena mateso yake pamoja na kazi ya binadamu. Pia wingi wa chembe na wa zabibu zinazoungana ziwe mkate na divai unamaanisha umoja wa waamini ndani ya Kristo. Kwa hiyo ni lazima vitumike daima mkate na divai, si vitu vingine.


title: Ekaristi

text: Mara nyingine Wakatoliki wanapokea umbo la mkate tu kwa lengo la kukwepa umwagaji wa Damu ya Kristo na kurahisisha ibada, hasa kama washiriki ni umati (hata milioni 4 katika misa moja ilivyotokea Manila (Ufilipino)). Yesu mwenyewe alizungumzia mkate kuliko divai, kwa sababu chakula ni muhimu kuliko kileo. “Mimi ndimi chakula chenye uzima kilichoshuka kutoka mbinguni; mtu akila chakula hiki, ataishi milele. Na chakula nitakachotoa mimi ni mwili wangu, kwa ajili ya uzima wa ulimwengu” (Yoh 6:51). “Kwa kuwa mkate ni mmoja, sisi tulio wengi tu mwili mmoja; kwa maana sisi sote twapokea sehemu ya ule mkate mmoja” (1Kor 10:17). Kwa Wakatoliki anayekula umbo la mkate hapokei sehemu tu ya Yesu, bali anampokea mzima, Mwili, Damu, Roho na Umungu. Pamoja na hayo, daima ni lazima walau padri anywe umbo la divai.


title: Ekaristi

text: “Melkizedeki mfalme wa Salemu alileta mkate na divai, naye alikuwa kuhani wa Mungu aliye juu sana” (Mwa 14:18), “amefananishwa na Mwana wa Mungu” (Eb 3:7). “Bwana wa majeshi atawafanyia mataifa yote karamu ya vitu vinono, karamu ya divai iliyokaa juu ya urojorojo wake, karamu ya vinono vilivyojaa mafuta, karamu ya divai iliyokaa juu ya urojorojo wake, iliyochujwa sana” (Isa 25:6). “Njoo, ule mkate wangu, ukanywe divai niliyoichanganya” (Mith 9:5-6). Yesu alishiriki karamu nyingi na katika mojawapo ndipo alipoanza miujiza yake kwa kugeuza mapipa ya maji kuwa divai bora. “Kila mtu kwanza huandaa divai iliyo njema; hata watu wakiisha kunywa sana ndipo huleta iliyo dhaifu; wewe umeiweka divai iliyo njema hata sasa” (Yoh 2:10). “Mwana wa Adamu amekuja, anakula na kunywa, nanyi mwasema, ‘Tazama, mlafi huyu, na mnywaji wa divai, rafiki wao watoza ushuru na wenye dhambi” (Lk 7:34).


title: Ekaristi

text: Hatimaye Yesu alitumia divai kuachia ishara ya damu yake ili wafuasi wake waweze kushiriki mateso yake. “Je, mwaweza kunywea kikombe nitakachonywea mimi?” (Math 20:22). Kisha kushiriki kila mwaka karamu ya Pasaka, ambapo wote walikunywa divai mara nne, safari ya mwisho alikamilisha miujiza yake kwa kuigeuza iwe damu yake. “‘Nimetamani sana kuila Pasaka hii pamoja nanyi kabla ya kuteswa kwangu; kwa maana nawaambia ya kwamba siili tena hata itakapotimizwa katika ufalme wa Mungu’. Akapokea kikombe, akashukuru, akasema, ‘Twaeni hiki, mgawanywe ninyi kwa ninyi; maana nawaambia ya kwamba tangu sasa sinywi mazao ya mzabibu hata ufalme wa Mungu utakapokuja’. Akatwaa mkate, akashukuru, akaumega, akawapa, akisema, ‘Huu ndio mwili wangu unaotolewa kwa ajili yenu; fanyeni hivi kwa ukumbusho wangu’. Kikombe nacho vivyo hivyo baada ya kula, akisema, ‘Kikombe hiki ni agano jipya katika damu yangu, inayomwagika kwa ajili yenu’” (Lk 22:15-20). “Kikombe kile cha baraka tukibarikicho, je, si ushirika wa damu ya Kristo?” (1Kor 10:16).


title: Ekaristi

text: Agano Jipya linasimulia mara nne matendo na maneno ya Yesu ambayo alianzisha ibada hiyo na kuwakabidhi Mitume wake.


title: Ekaristi

text: Simulizi la zamani zaidi ni lile la 1Kor 11:23-25. Likafuata lile la Mk 14:22-24; halafu yale ya Math 26:26-28 na Lk 22:19-20.


title: Ekaristi

text: Kadiri ya ushuhuda huo, Yesu, katika karamu ya mwisho aliwagawia mitume wake mkate na divai akisema ndio mwili wake na damu yake vitakavyotolewa kama kafara kwa ondoleo la dhambi za umati, akawaagiza wafanye vilevile kwa ukumbusho wake.


title: Ekaristi

text: Hivyo Kanisa tangu hapo, linaendeleza ibada hiyo maalumu na ya msingi katika mazingira mbalimbali.


title: Ekaristi

text: Simulizi la Paulo linafanana na lile la Mwinjili Luka na kufuata jinsi ekaristi ilivyoadhimishwa kati ya Wakristo wa mataifa; kumbe Mwinjili Marko na Mwinjili Mathayo waliripoti adhimisho lilivyokuwa kati ya Wakristo wa Kiyahudi.


title: Ekaristi

text: Karne zilizofuata ibada ilizidi kubadilika, hasa ilipotenganishwa na mlo wa kawaida ulioendana nayo awali. Badala ya mlo huo, ibada iliunganishwa na masomo ya Neno la Mungu.


title: Ekaristi

text: Ekaristi inaadhimishwa kwa mpangilio wa kupanda: waamini wanalishwa Neno la Mungu katika mimbari, halafu Mwili na Damu ya Kristo katika altare. Vilevile sehemu ya kwanza (liturujia ya Neno) inaleta masomo yakiwa na kilele katika Injili. Halafu katika sehemu ya pili (liturujia ya ekaristi) padri anafuata alichofanya Yesu katika karamu ya mwisho: anatwaa mkate na divai (kuandaa dhabihu), anashukuru juu yake (sala kuu ya ekaristi inayogeuza dhabihu) na kuwapa waamini (komunyo, kilele cha yote, inayowageuza ndani ya Kristo). Yesu mfufuka “aliwaeleza katika Maandiko yote mambo yaliyomhusu yeye mwenyewe... Ikawa alipokuwa ameketi nao chakulani, alitwaa mkate, akaubariki, akaumega, akawapa. Yakafumbuliwa macho yao, wakamtambua” (Lk 24:27,30-31). “Wakawa wakidumu katika fundisho la mitume, na katika ushirika, na katika kuumega mkate, na katika kusali” (Mdo 2:42). “Siku ya kwanza ya juma, tulipokuwa tumekutana ili kumega mkate, Paulo akawahutubu... akamega mkate, akala” (Mdo 20:7,11). Usipofuata vizuri hatua za awali, hutafaidika kweli na sakramenti: ndiyo sababu ni muhimu uwahi ibada.


title: Ekaristi

text: Kati ya namna mbalimbali za kuiadhimishwa, yalijitokeza mapokeo ya mashariki na ya magharibi. Kwa jumla mapokeo ya mashariki yanahusisha milango ya fahamu na ni ya fahari kuliko yale ya magharibi.


title: Ekaristi

text: Kwa Wakristo ekaristi inahusiana sana na Pasaka, yaani kifo na ufufuko wa Yesu vilivyotokea kwenye sikukuu hiyo ya Wayahudi.


title: Ekaristi

text: Kadiri ya Injili Yesu Kristo aliweka ekaristi wakati wa kuadhimisha karamu ya Pasaka ya Kiyahudi, akaipatia maana mpya kuhusiana na kifo na ufufuko wake.


title: Ekaristi

text: Madhehebu mengi ya Kikristo yamekubali hati ya kiekumeni ya Lima (1982) inayosema "Ekaristi ni ukumbusho wa Yesu msulubiwa na mfufuka, yaani ishara hai na ya nguvu ya sadaka yake, ambayo ilitolewa mara moja tu msalabani na inaendelea kutenda kwa faida ya binadamu wote".


title: Ekaristi

text: Wakatoliki na Waorthodoksi wanaamini kwamba katika karamu ya Bwana wanakula na kunywa Mwili wa Damu ya Kristo. Katika sala kuu ya ekaristi padri anaporudia maneno ya Yesu juu ya mkate na divai na kumuomba Roho Mtakatifu, huyo anavigeuza kwa dhati: mkate si tena mkate, wala divai si tena divai, ingawa maumbo yanabaki yaleyale kwa hisi zetu. “Aulaye mwili wangu na kuinywa damu yangu anao uzima wa milele; nami nitamfufua siku ya mwisho. Kwa maana mwili wangu ni chakula cha kweli, na damu yangu ni kinywaji cha kweli” (Yoh 6:54-55). “Basi kila aulaye mkate huo, au kukinywea kikombe hicho cha Bwana isivyostahili, atakuwa amejipatia hatia ya mwili na damu ya Bwana” (1Kor 11:27).


title: Ekaristi

text: Baada ya mageuzo Yesu anabaki katika ekaristi moja kwa moja. Maumbo ya mkate na divai yanazidi kudokeza uwepo wake kama chakula na kinywaji cha watu, hata kwa faida ya wagonjwa na wengineo wasiohudhuria. Ndiyo sababu Wakristo hao wanazidi kumuabudu katika ekaristi, ingawa hawamuoni. “Tomaso alijibu, akamwambia, ‘Bwana wangu na Mungu wangu!’ Yesu akamwambia, ‘Wewe, kwa kuwa umeniona, umesadiki; wa heri wale wasioona, wakasadiki” (Yoh 20:28-29).


title: Ekaristi

text: Vilevile Wakatoliki na Waorthodoksi wanaamini ekaristi ni kafara ambayo Yesu alimtolea Baba msalabani na anaendelea kumtolea kwa wokovu wa watu. “Yeye, kwa kuwa akaa milele, anao ukuhani wake usioondoka. Naye, kwa sababu hii, aweza kuwaokoa kabisa wao wamjiao Mungu kwa yeye; maana yu hai sikuzote ili awaombee... Kila kuhani mkuu huwekwa ili atoe vipawa na dhabihu; kwa hiyo lazima huyu naye awe na kitu cha kutoa” (Eb 7:24-25; 8:3). Katika ekaristi tunajiunga naye kwa kufanya ukumbusho wa kifo na ufufuko wake, tukimtolea tena Baba sadaka ya Mwili na Damu yake iliyolinganishwa na zile za Waisraeli na za Wapagani: “Waangalieni hao Waisraeli walivyokuwa kwa jinsi ya mwili; wale wazilao dhabihu, je, hawana shirika na madhabahu? Basi niseme nini? Ya kwamba kile kilichotolewa sadaka kwa sanamu ni kitu? Au ya kwamba sanamu ni kitu? Sivyo, lakini vitu vile wavitoavyo sadaka wavitoa kwa mashetani, wala si kwa Mungu; nami sipendi ninyi kushirikiana na mashetani. Hamwezi kunywea kikombe cha Bwana na kikombe cha mashetani. Hamwezi kushirikiana katika meza ya Bwana na katika meza ya mashetani” (1Kor 10:18-21).


title: Ekaristi

text: Ekaristi inaitwa sakramenti ya upendo kwa sababu kila unapofanyika ukumbusho wa sadaka hiyo pekee waamini wanazidi kujifunza na kupokea upendo ambao siku hiyo Yesu “ali amewapenda watu wake katika ulimwengu, aliwapenda upeo” (Yoh 13:1). Hivyo wanawezeshwa kutekeleza amri mpya aliyowaachia pamoja na ekaristi. “Amri mpya nawapa: Mpendane. Kama vile nilivyowapenda ninyi, nanyi mpendane vivyo hivyo” (Yoh 13:34). Ni sharti wajitoe kama Yesu, wakijiunga na sadaka yake katika ibada na katika maisha. “Katika hili tumelifahamu pendo: kwa kuwa yeye aliutoa uhai wake kwa ajili yetu; imetupasa na sisi kuutoa uhai wetu kwa ajili ya hao ndugu. Lakini mtu akiwa na riziki ya dunia, kisha akamwona ndugu yake ni mhitaji, akamzuilia huruma yake, je, upendo wa Mungu wakaaje ndani yake huyo? Watoto wadogo, tusipende kwa neno, wala kwa ulimi, bali kwa tendo na kweli” (1Yoh 3:16-18).


title: Ekaristi

text: Katika imani ya Kanisa Katoliki na Waorthodoksi sakramenti inayokamilisha ubatizo na kipaimara ni ekaristi, iliyo kuu kuliko sakramenti zote kwa sababu ndiyo Yesu mzima, Mungu-mtu, katika maumbo ya mkate na divai. Walioshiriki kifumbo kifo na ufufuko wake wakapokea kwake paji la Roho Mtakatifu, wanaalikwa kukaribia mara kwa mara meza anapowalisha na kuwanywesha Mwili na Damu yake ili washiriki uhai wake kwa dhati zaidi na zaidi. “Aulaye mwili wangu na kuinywa damu yangu hukaa ndani yangu, nami hukaa ndani yake. Kama vile Baba aliye hai alivyonituma mimi, nami ni hai kwa Baba; kadhalika naye mwenye kunila atakuwa hai kwa mimi” (Yoh 6:56-57). Ubatizo na kipaimara havirudiwi, vinadumu ndani ya mtu kama mifupa ambayo ekaristi ya mara kwa mara inazidi kuitia mwili na damu.


title: Wainjili

text: Wainjili ni waandishi wa vitabu vya Injili vinavyoleta matendo na maneno ya Yesu Kristo.


title: Wainjili

text: Wakristo wanakubali kama Neno la Mungu vitabu vinne tu vya namna hiyo, yaani vile vilivyoandikwa wakati wa Mitume wa Yesu (karne ya 1 B.K.).


title: Wainjili

text: Waandishi wa vitabu hivyo wanatajwa kama Mwinjili Marko, Mwinjili Mathayo, Mwinjili Luka na Mwinjili Yohane.


title: Wainjili

text: Ushuhuda wa kwanza kuwataja pamoja hao wanne ni ule wa Irenei wa Lyons (karne ya 2).


title: Wainjili

text: Tangu zamani hao wanne walihusianishwa na viumbehai wanne waliotajwa katika Kitabu cha Ezekieli, halafu katika Kitabu cha Ufunuo: simba, ng'ombe, mtu, tai.


title: Kitubio

text:
Kitubio au Upatanisho ni sakramenti ya Kikristo katika Kanisa Katoliki, Makanisa ya Kiorthodoksi na madhehebu mengine machache.
Kwa njia yake Mkristo aliyetubu anapokea kwa huduma ya Kanisa msamaha wa Mungu kwa dhambi alizotenda baada ya Ubatizo.


title: Kitubio

text: Kwa sababu hiyo, pamoja na Mpako wa wagonjwa ni kati ya sakramenti mbili za "uponyaji", zinazolenga afya ya roho na mwili inayoharibiwa na dhambi na ugonjwa.


title: Kitubio

text: Kadiri ya imani hiyo, tunaweza kuona ina msingi gani katika ufunuo, hasa Agano Jipya. Ufafanuzi wake wa kichungaji unaweza kuwa kama ifuatavyo.


title: Kitubio

text: Mungu aliwapa watu amri ya kusamehe dhambi kwa njia ya Mwanae. Yesu mfufuka aliwaonyesha Mitume alama ya mateso mwilini mwake, “akawavuvia, akawaambia, ‘Pokeeni Roho Mtakatifu. Wowote mtakaowaondolea dhambi, wameondolewa; na wowote mtakaowafungia dhambi, wamefungiwa” (Yoh 20:22-23). Katika Kanisa tunafurahi kupewa msamaha wa dhambi kila tunapohitaji, mradi tutubu. Kwa njia ya mwandamizi wa Mitume, Yesu anatuambia, “Umesamehewa dhambi zako... Imani yako imekuokoa, enenda zako kwa amani” (Lk 7:48,50). Si dhana wala hisia tu, bali ni neno la hakika tunalolipokea kwa masikio yetu.


title: Kitubio

text: Mungu aliwapa watu amri ya kusamehe dhambi zote, kwa sababu upendo mtiifu wa Mwanae aliyejitoa kuwa sadaka ya wokovu wetu unampendeza kuliko dhambi zote zinavyomchukiza. Ila hatuwezi kusamehewa dhambi ya kukataa neema ambayo Roho Mtakatifu anatusukuma tuamini na kutubu, kwa sababu pasipo imani na toba hapana msamaha. “Kila dhambi na kila neno la kufuru watasamehewa wanadamu, ila kwa kumkufuru Roho hawatasamehewa” (Math 12:31). “Nasi tukitenda kazi pamoja naye twawasihi msiipokee neema ya Mungu bure” (2Kor 6:1).


title: Kitubio

text: Mungu aliwapa watu amri ya kusamehe dhambi kwa sababu amependa washiriki katika kazi zake. Ametuumba kwa njia ya wazazi na kutulea na kutusaidia kwa njia ya wengine pia. Hasa ametuokoa kwa njia ya Yesu, ambaye yupo nasi sikuzote katika Mwili wake, yaani Kanisa, na katika wale walioshirikishwa mamlaka ya Mitume. “Lakini vyote pia vyatokana na Mungu, aliyetupatanisha sisi na nafsi yake kwa Kristo, naye alitupa huduma ya upatanisho; yaani, Mungu alikuwa ndani ya Kristo, akiupatanisha ulimwengu na nafsi yake, asiwahesabie makosa yao; naye ametia ndani yetu neno la upatanisho. Basi tu wajumbe kwa ajili ya Kristo, kana kwamba Mungu anasihi kwa vinywa vyetu; twawaomba ninyi kwa ajili ya Kristo: mpatanishwe na Mungu” (2Kor 5:18-20).


title: Kitubio

text: Hivyo, tumuendee padri ili kuondolewa dhambi tulizotenda baada ya ubatizo, kwa kuwa hatuwezi kupokea msamaha tukikataa masharti yake, na Mungu ametupangia watu ambao watuondolee kwa niaba yake. “Watu wote na watoza ushuru waliposikia hayo, waliikiri haki ya Mungu, kwa kuwa wamebatizwa kwa ubatizo wa Yohane. Lakini, Mafarisayo na wanasheria walilipinga shauri la Mungu juu yao, kwa kuwa hawakubatizwa naye” (Lk 7:29-30). Yesu mwenyewe alikubali kubatizwa na Yohane ili atimize mpango wa Baba. “Yohane alitaka kumzuia, akisema, ‘Mimi nahitaji kubatizwa na wewe, nawe waja kwangu?’ Yesu akajibu akamwambia, ‘Kubali hivi sasa; kwa kuwa ndivyo itupasavyo kuitimiza haki yote” (Math 3:14-15). Je, sisi tukatae kumkimbilia padri wa Mungu ili kupokea huruma yake tunayoihitaji kuliko hewa?


title: Kitubio

text: Tumuungamie padri dhambi zetu ili aweze kutushauri na kuamua kama tuko tayari kuondolewa. Tumweleze kwa unyofu makosa yote tuliyoyafanya na nia tuliyonayo ya kuyafidia na kutoyarudia. “Tukisema kwamba hatuna dhambi, twajidanganya wenyewe, wala kweli haimo mwetu. Tukiziungama dhambi zetu, Yeye ni mwaminifu na wa haki hata atuondolee dhambi zetu, na kutusafisha na udhalimu wote. Tukisema kwamba hatukutenda dhambi, twamfanya Yeye kuwa mwongo, wala neno lake halimo mwetu” (1Yoh 1:8-10). Tukumbuke tulivyo viungo vya Mwili mmoja, hivi kwamba dhambi zetu zimewadhuru wenzetu. “Ungameni dhambi zenu ninyi kwa ninyi na kuombeana, mpate kuponywa” (Yak 5:16). Kutokuwa tayari kufanya hivyo walau sirini kwa padri ni dalili ya kiburi na ya kutotubu.


title: Kitubio

text: Hata padri akiwa mkosefu, anaweza kutuondolea dhambi kwa niaba ya Mungu aliyempa mamlaka hiyo. Hatusamehewi na utakatifu wa padri, bali na huruma ya Baba kwa njia yake. Yeye anamtumia padri yeyote ili kuturahisishia kazi, tusihitaji kuchunguza kwanza ubora wa maisha yake, wala kwenda mbali tukampate mmoja asiye na dhambi. Tungefanyeje kuhakikisha ni mtakatifu, wakati hatuwezi kusoma moyo wake? Ingekuwa hivi, tusingepata kamwe hakika ya kusamehewa. Kumbe inatutosha kujua ni padri, kwamba Mungu amempa mamlaka ya kusamehe dhambi, kama Yesu alivyowapa Mitume siku tatu baada ya kumkimbia na hata kumkana. Kila padri anaweza kukiri, “Ni neno la kuaminiwa, tena lastahili kukubalika kabisa: ya kwamba Kristo Yesu alikuja ulimwenguni awaokoe wenye dhambi, ambao wa kwanza wao ni mimi” (1Tim 1:15). Amri ya kusamehe dhambi wamepewa watu, si malaika. “Tuna hazina hii katika vyombo vya udongo, ili adhama kuu ya uwezo iwe ya Mungu, wala si kutoka kwetu” (2Kor 4:7).


title: Kitubio

text: Nje ya kitubio tunaweza kuondolewa dhambi tuliyotenda baada ya ubatizo, lakini ni vigumu zaidi, kwa sababu hatupati msaada wa sakramenti hiyo maalumu. Pamoja na nia ya kumuungamia padri mapema tunahitaji neema ya kutubu kikamilifu, si kwa kuhofia adhabu, bali kwa kumpenda Mungu tuliyemchukiza. “Amesamehewa dhambi zake ambazo ni nyingi, kwa kuwa amependa sana” (Lk 7:47).


title: Mpako wa wagonjwa

text: Mpako wa wagonjwa ni ibada maalumu kwa ajili ya wagonjwa inayotumiwa na Wakristo wa madhehebu mbalimbali kufuatana na desturi ya Mitume wa Yesu na agizo la Barua ya Yakobo.


title: Mpako wa wagonjwa

text: Kwa Kanisa Katoliki, Waorthodoksi na madhehebu mengine machache ni sakramenti iliyowekwa na Yesu Kristo, ingawa Injili haisemi.


title: Mpako wa wagonjwa

text: Pamoja na Kitubio ni kati ya sakramenti mbili za uponyaji, zinazolenga kumrudishia Mkristo afya ya roho na mwili, iliyoathiriwa na dhambi na ugonjwa.