title: Thomas Aquinas Mtakatifu

text: Kwa agizo lake, Thoma alitunga au kupanga matini ya liturujia yote ya sikukuu mpya ya "Corpus Domini" (Mwili na Damu ya Kristo) iliyoanzishwa tarehe 8 Septemba 1264. Kati ya matini hayo, ambamo zinajitokeza imani na hekima yake, maarufu zaidi kimataifa mpaka leo ni utenzi "Pange Lingua", hasa sehemu ya mwisho inayoanzia na maneno "Tantum Ergo" ("Sakramenti Kubwa Hiyo").


title: Thomas Aquinas Mtakatifu

text: Waliomfahamu walisisitiza heshima yake kwa fumbo la Ekaristi; pengine alikuwa akiegemeza kichwa chake penye tabenakulo, kama kwa kusikia mapigo ya Moyo wa Yesu na kupata majibu ya maswali magumu aliyojiuliza. Akiadhimisha Misa aliweza akalia machozi ya huruma, furaha na shukrani kwa Bwana aliyejitoa kafara kwa ajili ya binadamu. “Kwa kuwa hii ndiyo sakramenti ya Mateso ya Bwana wetu, ndani yake ina Yesu aliyeteseka kwa ajili yetu. Basi, tokeo lolote la Mateso ya Bwana wetu ni pia tokeo la sakramenti hii.”


title: Thomas Aquinas Mtakatifu

text: Halafu alihamia Roma (1265-1268) ili kuongoza chuo cha Mt. Sabina; ila katikati, mwaka 1267 Papa Clemens IV alimuita kwake Viterbo, alipohubiri mara nyingi katika kanisa la Santa Maria Nuova.


title: Thomas Aquinas Mtakatifu

text:
Akiwa Italia ndipo alipoandika vitabu vingi kama vile "Summa contra gentiles", "De regimine principium", "De unitate intellectus contra Averroistas" na sehemu kubwa ya kazi yake bora, "Summa Theologiae", inayotumika hadi leo katika teolojia kama ilivyoagizwa na Mtaguso II wa Vatikano katika hati mbili, Optatam Totius na Gravissimum Educationis.
Mwaka 1269 alirudishwa Paris; huko wanafunzi wake walikuwa wengi hata kujaza kabisa ukumbi; mmojawao alishuhudia kwamba, “kumsikiliza kulimjaza heri ya dhati”. Hata waliompinga walikiri mafundisho yake ni bora na yanasahihisha yale ya walimu wengine.


title: Thomas Aquinas Mtakatifu

text: Huko akaanza pia kutetea kiteolojia mashirika ya ombaomba na kupinga Uplato mpya wa Waagustino.


title: Thomas Aquinas Mtakatifu

text: Mwaka 1272, akiitwa na mfalme Karolo I wa Angiò, alirudishwa Napoli na kupanga upya masomo ya teolojia kwenye chuo kikuu karibu na konventi yake asili. Huko alijitosa pia kuhubiria watu wa kawaida, nao walimiminika kumsikiliza. Mahubiri ya Kwaresima yake ya mwisho, aliyoyatoa katika kanisa la San Domenico Maggiore, yametunzwa kwa jina la “Opusculi” (yaani “Vijitabu”). Humo tunasoma alivyofafanua kwa usahili Kanuni ya Imani ya Mitume, [[sala++ ya [[Baba Yetu]], [[Amri Kumi]] na sala ya [[Salamu Maria]].


title: Thomas Aquinas Mtakatifu

text: Kwa mfano, kuhusu imani, alieleza thamani yake: kwa njia yake roho inaungana na Mungu na kuzaa [[uzima wa milele]]; maisha yanapata mwelekeo wa kufaa, nasi tunashinda vishawishi kwa urahisi.


title: Thomas Aquinas Mtakatifu

text: Dhidi ya hoja ya kwamba imani ni [[upumbavu]] kwa sababu inamfanya mtu asadiki kitu kisichofikiwa na [[hisi]] zake, Thoma alijibu kwamba akili yetu ina mipaka, haiwezi kujua yote. Ingeweza kufahamu kikamilifu mambo yote yanayoonekana na yasiyoonekana, hapo tu ingekuwa upumbavu kukubali ukweli fulani kwa imani. Kumbe hatuwezi kuishi bila kutegemea [[ushahidi]] wa wengine kila tunaposhindwa kujua kitu wenyewe. Kama ni hivyo, basi, inafaa tumsadiki Mungu anayejifunua na pia ushahidi wa [[Mitume wa Yesu]]. Ni kati ya maajabu ya historia kwamba mapema watu wengi wenye [[mali]] na hekima waliwasadiki hao watu wachache, [[fukara]] na wanyofu waliovunjwa [[moyo]] na [[kifodini]] cha mwalimu wao. Lisingetokea kama wasingekutana naye mfufuka.


title: Thomas Aquinas Mtakatifu

text: Thoma alieleza pia kwamba [[tafakuri]] juu ya [[umwilisho]] wa [[Mwana wa Mungu]] inaimarisha imani na [[tumaini]] kwa wazo la [[ujio]] wake kati yetu kama mmojawetu kwa lengo la kuwashirikisha watu [[umungu]] wake; pia inachochea [[upendo]] kwa sababu hakuna [[ishara]] wazi zaidi ya upendo wa Mungu kuliko kumuona [[Muumba]] wa ulimwengu kujifanya [[kiumbe]] kama sisi; hatimaye inawasha [[hamu]] ya kumfikia [[Kristo]] katika [[utukufu]]: “Kama [[ndugu]] wa [[mfalme]] angeishi mbali sana naye, bila shaka angetamani kuishi karibu naye. Basi, Kristo ni ndugu yetu; kwa hiyo tunapaswa kutamani tuwe naye na kuwa moyo mmoja naye”.


title: Thomas Aquinas Mtakatifu

text: Akifafanua Baba Yetu, alionyesha ni sala kamili kutokana na kuwa na [[sifa]] tano zinazohitajika: tumaini tulivu, maombi ya kufaa, [[mpangilio]] mzuri wa maombi, [[ari]] ya upendo na [[unyofu]] wa [[unyenyekevu]].


title: Thomas Aquinas Mtakatifu

text: Kuhusu [[Bikira Maria]], alimuita “Triclinium totius Trinitatis”, yaani “mahali ambapo [[Utatu Mtakatifu]] unastarehe”, kwa maana [[Nafsi]] tatu za Mungu hazifurahii kukaa ndani ya mtu yeyote kuliko ndani ya roho yake iliyojaa neema.


title: Thomas Aquinas Mtakatifu

text: Miezi ya mwisho ya maisha yake iliathiriwa na [[tukio]] la pekee lililofanya azidi kuzama katika tafakuri. Ni kwamba tarehe [[6 Desemba]] [[1273]], katika kanisa la Mt. Dominiko, alitoka nje ya nafsi yake na tangu siku hiyo aliacha kuandika, akimueleza kwa unyenyekevu ndugu [[Reginaldo wa Piperno]], msaidizi na muungamishi wake: «Yale yote niliyoyandika naona ni fungu dogo la majani makavu kulingana na yale ambayo nimeyaona na kufunuliwa. Ndio mwisho wa kuandika kwangu na natumaini umekaribia pia mwisho wa maisha yangu».


title: Thomas Aquinas Mtakatifu

text: Ndiyo sababu "Summa Theologiae" haikukamilika (inaishia kwenye mada ya [[Kitubio]]) baada ya kukabili ma[[suala]] 512 katika hoja 2,669 kwa kuchimba mafundisho ya [[Biblia]] na ya ma[[babu wa Kanisa]], hasa [[Augustino wa Hippo]]).


title: Thomas Aquinas Mtakatifu

text:
[[Picha:SummaTheologiae.jpg|right|thumb|200px|Ukurasa wa "Summa theologiae"]]
Humo Thoma anazingatia kwanza kwamba Mungu yupo kwa namna tatu: 1) ndani mwake, akiwa [[asili]] na [[lengo]] la vyote, hivi kwamba viumbe vyote vinatokana naye na kumtegemea; 2) kwa njia ya [[neema]] katika [[uhai]] na [[utendaji]] wa watu anaowatakasa; 3) kwa namna ya pekee kabisa katika nafsi ya Kimungu ya [[Mwana]] iliyounganika kweli na ubinadamu wa Yesu na inayotenda katika sakramenti zinazotokana na kazi yake ya [[ukombozi]].


title: Thomas Aquinas Mtakatifu

text: Ndiyo sababu kitabu hicho kikubwa kimegawanyika katika sehemu tatu: “Kwa kuwa lengo kuu la teolojia ni kufundisha [[ujuzi]] wa Mungu, si tu jinsi alivyo mwenyewe, bali pia kama asili na lengo kuu la vitu, na hasa la viumbe wenye akili, ilivyo wazi katika yale tuliyoyasema tayari, basi tutafafanua: 1) Mungu; 2) [[maendeleo]] ya kiumbe mwenye akili kumuelekea Mungu; 3) Kristo ambaye kama mtu ndiye [[njia]] yetu kwa Mungu”.


title: Thomas Aquinas Mtakatifu

text: Ni kama [[duara]] inayorudi ilipoanzia: Mungu alivyo anajitokeza kwa nje na kutushika [[mkono]] hivi kwamba pamoja na Kristo tumrudie yeye na kuungana naye awe yote katika wote.


title: Thomas Aquinas Mtakatifu

text: Sehemu ya kwanza ya Summa Theologiae inamchunguza Mungu mwenyewe, fumbo la Utatu na kazi yake ya kuumba. Humo tunakuta tafakuri ya dhati juu ya mtu pia, kama kiumbe aliye [[tunda]] la upendo wake. Uhai wetu unamtegemea Mungu, lakini ni wa kweli kwa sababu yeye ametaka kututia thamani.


title: Thomas Aquinas Mtakatifu

text: Sehemu ya pili inazidi kumzingatia mtu ambaye, akisukumwa na neema, anatamani kumjua na kumpenda Mungu ili awe na heri sasa na milele. Thoma anafafanua kiteolojia matendo maadilifu, ambayo yanachangiwa na akili, [[utashi]] na [[maono]] ya mtu, pamoja na [[uwezo]] wa neema ya Mungu kupitia maadili na [[vipaji vya Roho Mtakatifu]], mbali ya msaada wa [[sheria]] yake. Kwa msingi huo, Thoma anamchora mtu ambaye anaongozwa na [[Roho Mtakatifu]] na hivyo kuwa mfano wa Mungu. Hapo anasimama kufafanua maadili matatu ya Kimungu na zaidi ya maadili hamsini ya kiutu, yanayotegemea ma[[adili bawaba]] manne. Hatimaye anatakari juu ya miito mbalimbali yaliyopo ndani ya Kanisa.


title: Thomas Aquinas Mtakatifu

text: Sehemu ya tatu inachunguza fumbo la Kristo, aliye njia na ukweli, ambalo linatuwezesha kumfikia [[Mungu Baba]]. Humo Thoma anaeleza vizuri ajabu umwilisho na Mateso ya Yesu, akiongeza maelezo marefu kuhusu sakramenti ambazo Kristo anatushirikisha faida ya ukombozi. Akitumia vitu alivyochagua, anatugusa mpaka ndani.


title: Thomas Aquinas Mtakatifu

text: [[Asubuhi]] moja, Thoma alipokuwa anasali mbele ya [[msalaba]] wa [[kikanisa]] cha [[Nikolasi wa Myra|Mt. Nikola]] mjini Napoli, mtunza[[sakristia]] Dominiko wa [[Caserta]] alisikiliza maongezi yake na Yesu. Thoma alikuwa anauliza kwa [[fadhaiko]] kama aliyoyaandika kuhusu mafumbo ya imani ni sahihi au sivyo. Msulubiwa alimjibu: “Umeandika vema juu yangu, Thoma. Unataka [[tuzo]] gani?” Hapo Thoma alisema, “Si kitu kingine, ila wewe mwenyewe”.


title: Thomas Aquinas Mtakatifu

text: Mnamo Januari [[1274]] [[Papa Gregori X]] alimuagiza ashiriki [[Mtaguso wa pili wa Lyon]], na Thoma akafunga safari ingawa hali yake haikuwa nzuri.


title: Thomas Aquinas Mtakatifu

text: Alilazimika kusimama kwenye ngome ya [[Maenza]], lakini alipoona hali inazidi kuwa mbaya asiweze kufikia konventi ya shirika, akitaka kufia [[monasteri]]ni, aliagiza aletwe kwenye [[abasia]] ya [[Citeaux|Wasitoo]] ya Fossa Nuova (leo [[Fossanova]], karibu na [[Priverno]]), ambapo alifariki baada ya wiki chache.


title: Thomas Aquinas Mtakatifu

text: Masalia yake yanatunzwa katika konventi ya Wadominiko des Jacobins huko [[Tolosa]] ([[Ufaransa]]).


title: Thomas Aquinas Mtakatifu

text:
[[File:Tommaso - Super Physicam Aristotelis, 1595 - 4733624.tif|thumb|"Super Physicam Aristotelis", 1595]]
[[Sababu]] si mafundisho yake tu, bali [[mbinu]] alizozitumia katika kusanisi falsafa na teolojia bila kuzichanganya kama ilivyotokea kabla yake. Falsafa kama ile ya Aristotle iliweza kujitegemea katika hoja zake, badala ya kumezwa na teolojia ambayo ilitegemea imani katika Ufunuo wa Mungu na kuja kukamilisha falsafa pale ambapo hiyo haiwezi kufika.


title: Thomas Aquinas Mtakatifu

text: [[Msingi]] wa hakika hiyo ya Thoma ni kwamba falsafa na teolojia vilevile zinatokana na chanzo cha kweli zote, ambacho ni [[Neno wa Mungu]], aliyehusika na kazi ya uumbaji na ya ukombozi pia. Ingawa [[fani]] hizo zinafuata [[taratibu]] tofauti katika kulenga ujuzi sahihi, hazitakiwi kutengana, bali kushirikiana.


title: Thomas Aquinas Mtakatifu

text: Kadiri yake, kwa mfano, akili ya binadamu kwa njia ya hoja inaweza kufikia hakika kuhusu uwepo wa Mungu mmoja, ila imani tu, kwa kupokea Ufunuo kutoka juu, inaweza kuchota katika fumbo la Upendo wa Mungu Utatu.


title: Thomas Aquinas Mtakatifu

text: Wakati imani inakamilisha ujuzi wa akili, hoja pia inasaidia imani kwa namna tatu: “kwa kuthibitisha kweli zinazoandaa kusadiki; kwa kufafanua wazi zaidi kweli za imani kwa njia ya mifano kadhaa; kwa kupinga wale wanaosema dhidi ya imani, ama kwa kuonyesha [[kauli]] zao ni za [[uongo]], ama kwa kuonyesha si hakika kuwa za kweli”.


title: Thomas Aquinas Mtakatifu

text: Ulinganifu huo wa msingi kati ya hoja za akili na imani ya Kikristo unajitokeza tena katika wazo lingine muhimu la Thoma: kwamba neema ya Mungu haibatilishi [[umbile]] la binadamu, bali inalitumia na kulikamilisha. Hiyo ni kwa sababu, hata baada ya kutenda [[dhambi]], umbile hilo halijaharibika kabisa, ila limejeruhika na kudhoofika. Neema ambayo tunakirimiwa na Mungu na kushirikishwa kwa njia ya Neno aliyefanyika mwili, ni [[zawadi]] tu ya [[hiari]] yake ambayo umbile letu linaponywa, linatiwa nguvu na kusaidiwa lifikie heri ile linayotamani tu kwa dhati, hata bila kutambua na kuamua. Vipawa vyote vya mtu vinatakaswa, vinageuzwa na kuinuliwa na neema ya Mungu.


title: Thomas Aquinas Mtakatifu

text: Fundisho hilo juu ya [[uhusiano]] wa umbile na neema ndani mwetu linatumiwa hasa katika [[maadilidini]] ya Thoma. Kiini chake ni [[sheria mpya]] ya [[Injili]], ambayo ni Roho Mtakatifu, yaani neema yake wanayopewa wale wanaomuamini Kristo. Mafundisho yote ya Kanisa kuhusu imani na maadili yameunganika na neema hiyo ambayo ni ya msingi katika kuishi kwa [[uadilifu]]: kutoka kwake yanapatikana maadili ya Kimungu na ya kiutu. Hivyo Wakristo wote wanaweza kufikia [[ukamilifu]] uliopendekezwa na Yesu katika [[hotuba ya mlimani]], ikiwa wanaishi naye katika uhusiano wa imani na wako wazi kupokea kazi ya Roho Mtakatifu.


title: Thomas Aquinas Mtakatifu

text: Pamoja na hayo, “ingawa neema ina nguvu kuliko umbile, hata hivyo umbile linamhusu mtu zaidi, na kwa hiyo ni la kudumu zaidi”. Ndiyo maana kuna nafasi kwa hoja za akili katika kutambua maadili yanayodaiwa na [[utu]] kwa jinsi ulivyo. Akili inaweza kuyatambua kwa kutofautisha yanayofaa na yasiyofaa kufikia ile heri inayotamaniwa na mioyo yetu.


title: Thomas Aquinas Mtakatifu

text: Hayo yanahusika pia na ma[[jukumu]] kwa ajili ya wengine, mmojammoja na kwa jumla ([[ustawi wa jamii]]). Watungasheria wanapaswa kuzingatia hayo katika kazi yao ya kuratibu [[maisha ya jamii]]. Ndio msingi wa kuorodhesha na kutetea [[haki za binadamu]]. Si ajabu kwamba fundisho la [[hadhi]] ya nafsi ya mtu, inayomfanya kila mmoja awe na [[haki]] za msingi kwa sababu tu ni mtu, lilistawi kwanza kati ya waliozingatia [[urithi]] wa Thoma katika kuthamini umbile letu: “ndilo lililo kamili kuliko yote yanayopatikana ulimwenguni, yaani mmoja anayeishi akiwa na akili”.


title: Thomas Aquinas Mtakatifu

text: Basi, Thoma alipendekeza mtazamo mpana na lenye tumaini kuhusu akili ya binadamu. Mpana kwa sababu hauishii katika ujuzi wa [[sayansi]] zinazotegemea [[upimaji]] wa vitu vinavyoonekana, bali unakabili yote yaliyopo, kuanzia Mungu, na hivyo unahimizwa kutafuta maana ya maisha yetu. Lenye tumaini kwa sababu akili, hasa ikiangazwa na imani ya Kikristo, inapigania ustaarabu ambao unathamini hadhi ya kila mtu, unatetea haki zake pamoja na kumhimiza kuwajibika kwa wengine.


title: Thomas Aquinas Mtakatifu

text: Dhati ya mawazo ya Thoma ilitokana daima na maisha yake ya imani na sala yaliyojitokeza katika maneno kama haya: “Ee Bwana, Mungu wangu, unijalie akili ya kukufahamu, moyo wa kukutafuta, hekima ya kukupata, [[mwenendo]] wa kukupendeza, [[udumifu]] mwaminifu katika kukutarajia, na tumaini la kukukumbatia mwisho”.


title: Thomas Aquinas Mtakatifu

text:
Mungu wa wema wote, utujalie tutamani motomoto, tutafute kwa busara, tujue kwa hakika na kutekeleza kikamilifu matakwa yako matakatifu kwa utukufu wa jina lako.[[Jamii:Waliozaliwa 1224]]
[[Jamii:Waliofariki 1274]]
[[Jamii:Wadominiko]]
[[Jamii:Mapadri]]
[[Jamii:Wanafalsafa wa Italia]]
[[Jamii:Wanateolojia wa Italia]]
[[Jamii:Watakatifu wa Italia]]
[[Jamii:Walimu wa Kanisa]]


title: Austen Chamberlain

text: Austen Chamberlain (16 Oktoba 1863 – 16 Machi 1937) alikuwa mwanasiasa kutoka nchi ya Uingereza. Kuanzia 1924 hadi 1929 alikuwa Waziri wa Mambo ya Nje. Mwaka wa 1925, pamoja na Charles Dawes alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel kwa Amani kwa ajili ya kazi yake ya kupitisha Maafikiano ya Lokarno.


title: Charles Dawes

text: Charles Gates Dawes (27 Agosti 1865 – 23 Aprili 1951) alikuwa mwanasiasa kutoka nchi ya Marekani. Kuanzia 1925 hadi 1929 alikuwa Kaimu Rais chini ya Rais Calvin Coolidge. Mwaka wa 1925, pamoja na Austen Chamberlain alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel kwa Amani.


title: Aristide Briand

text: Aristide Briand (28 Machi 1862 – 7 Machi 1932) alikuwa mwanasiasa kutoka nchi ya Ufaransa. Kati ya 1906 na 1932 alikuwa Waziri Mkuu mara 11. Mwaka wa 1926, pamoja na Gustav Stresemann alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel kwa Amani.


title: Gustav Stresemann

text: Gustav Stresemann (10 Mei 1878 – 3 Oktoba 1929) alikuwa mwanasiasa kutoka nchi ya Ujerumani. Mwaka wa 1923 alikuwa Waziri Mkuu na kuanzia 1924 hadi 1929 alikuwa Waziri wa Mambo ya Nje. Mwaka wa 1926, pamoja na Aristide Briand alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel kwa Amani.


title: Norman Angell

text: Sir Ralph Norman Angell Lane (26 Desemba 1872 – 7 Oktoba 1967) alikuwa mtaalamu wa uchumi na mwandishi wa habari kutoka nchi ya Uingereza. Hasa alijitahidi kutekeleza amani ya kimataifa. Anajulikana sana kwa kitabu chake “Uwongo Mkubwa” (kwa Kiingereza "Great Illusion") kilichotolewa mwaka wa 1910. Mwaka wa 1931 alipewa cheo cha "Sir" cha Uingereza. Mwaka wa 1933 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel kwa Amani.


title: Cordell Hull

text: Cordell Hull (2 Oktoba 1871 – 23 Julai 1955) alikuwa mwanasheria na mwanasiasa kutoka nchi ya Marekani. Kuanzia 1933 hadi 1944 alikuwa Waziri wa Mambo ya Nje. Mwaka wa 1945 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel kwa Amani kwa ajili ya kazi yake ya kuanzisha Umoja wa Mataifa.


title: Ralph Bunche

text: Ralph Johnson Bunche (7 Agosti 1904 – 9 Desemba 1971) alikuwa mwanasiasa kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 1950 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel kwa Amani kwa vile aliwasaidia Waarabu na Waisraeli kusimamisha vita yao kwa muda kule Palestina mwaka wa 1949.


title: Léon Jouhaux

text: Léon Jouhaux (1 Julai 1879 – 28 Aprili 1954) alikuwa kiongozi wa chama cha wafanyakazi kutoka nchi ya Ufaransa. Alisaidia kuanzisha mashirika mbalimbali kwa ajili ya wafanyakazi. Mwaka wa 1951 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel kwa Amani.


title: Kigali

text: Kigali ni mji mkuu wa Rwanda na pia mji mkubwa kuliko mingine yote nchini.


title: Kigali

text: Iko karibu sana na mstari wa ikweta kwenye kimo cha 1400 - 1600 m juu ya UB. Hali ya hewa ni ya wastani hakuna baridi kali wala joto kali.


title: Kigali

text: Kigali ina wakazi 600,000.


title: Kigali

text:
Kigali ilianzishwa wakati wa ukoloni wa Kijerumani mwaka 1907 kama kituo cha mwakilishi wa Afrika ya Masharikiy a Kijerumani Richard Kandt.
Wakati wa Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia ilivamiwa na Wabelgiji ikawa sehemu ya eneo la kukabidhiwa la Ruanda-Urundi chini ya utawala wa Ubelgiji.


title: Kigali

text: Baada ya kugawa kwa Ruanda-Urundi kuwa nchi mbili za Rwanda na Burundi Kgali ikawa mji mkuu wa Rwanda mwaka 1962.


title: Kigali

text: Mauaji ya Watutsi ya mwaka 1994 yalianza Kigali. Mji ulipungukiwa wakazi 100,000 wakati ule.


title: Kigali

text: Misingi ya uchumi ya Kigali ni biashara ya kahawa, mifugo na stani.


title: Kigali

text:
Kigali ina uwanja wa ndege wa kimataifa uitwao Kigali International Airport. Kuna barabara kwenda Burundi na Uganda.
Bildung


title: Ruanda-Urundi

text: Ruanda-Urundi ni jina la zamani kwa ajili ya nchi za Rwanda na Burundi. Zote mbili zilikuwa sehemu ya Afrika ya Mashariki ya Kijerumani hadi 1916. Baadaye zilikabidhiwa na Shirikisho la Mataifa kama eneo la kuhifadhiwa kwa Ubelgiji.


title: Ruanda-Urundi

text: Ubelgiji ilitawala nchi zote mbili kama eneo moja la "Ruanda - Urundi". Wakati wa mwisho wa utawala wa kikoloni sehemu zote mbili ziliachana tena na kuingia katika uhuru kama nchi mbili za Rwanda na Burundi.


title: El Aaiún

text: El Aaiún (pia Laâyoune, (العيون =al-ʿUyūn) ni mji mkubwa wa Sahara ya Magharibi kwenye bonde la "Saguia el Hamra" karibu na mwambao wa Atlantiki.


title: El Aaiún

text: Hadi 1976 ilikuwa makao makuu ya utawala wa kikoloni wa Hispania. Baadaye mji ulivamiwa na Moroko pamoja na sehemu kubwa ya Sahara ya Magharibi.


title: El Aaiún

text: Idadi ya wakazi ni takriban 200,000 wengi wao ni walowezi kutoka Moroko walioingia tangu mwisho wa 1976.


title: El Aaiún

text: Katika muundo wa utawala wa Moroko El Aaiun ni makao makuu ya wilaya ya Laâyoune-Boujdour-Sakia El Hamra. Machoni pa wafuasi wa Jamhuri ya Sahara ya Kidemokrasia ya Kiarabu mji unstahili kuwa mji mkuu wa nchi hii ikipata uhuru wake.


title: El Aaiún

text: "El Aaiún" ni umbo la maandishi ya Kihispania kwa ajili ya jina la Kiarabi kinchomaanisha "chemchemi". Maandishi katika kawaida ya Kifaransa ni "Laâyoune" yanatumika zaidi kwa upande wa Moroko.


title: Libreville

text: Libreville ni mji mkuu na mji mkubwa nchini Gabon. Iko kwenye pwani la Atlantiki kiasi ndani ya mdomo wa mto Komo au mto Gabon. Kuna bandari.


title: Libreville

text: Libreville ina wakazi 578,000 (2005). Jina la “Libreville” lina maana ya “mji huru” au “mji wa watu huru” kutokana na historia yake.


title: Libreville

text:
Libreville ilianzishwa na Wafaransa kama kituo cha biashara kwa jina la Gabon kufuatana na mto uliopo baada ya kununua ardhi tangu 1839 BK. Wakati ule wenyeji wa eneo walikuwa hasa Wampongwe. 1843 Wafaransa walijenga boma la Fort Aumale kama bandari ya kijeshi.
Mwaka 1848 idadi ya wakazi iliongezeka ghafla kwa watumwa waliowekwa huru. Wakati ule meli za kijeshi za Ufaransa zilishirikiana na Waingerezea katika majaribio ya kukomesha biashara ya watumwa. Walikamata meli ya L'Elizia na kupeleka mzigo wake wa watumwa Gabon walipopewa uhuru. Wakati ule kituo kilipanuka kuwa mji mdogo ukapewa jina la Libreville kwa kuiga mji wa “Freetown” huko Sierra Leone ambako Waingerezea waliwahi kupangisha watumwa waliopewa uhuru.


title: Libreville

text: Tangu 1866 ikawa makao makuu ya jimbo la Gabon. katika karne ya 20 ikawa bandari kuu ya Afrika ya Ikweta ya Kifaransa ikaendelea kukua polepole. Tangu uhuru wa Gabon mwaka 1960 imekuwa mji mkuu wa nchi hii.


title: Libreville

text: Kuna mitaa ndani ya mji ya Batterie IV, Quartier Louis, Mont-Bouët, Nombakélé, Glass (Uzunguni), Olaumi (mtaa wa viwanda) na Lalala. Mtaa wa Owendo kusini ya mji pana bandari na kituo cha reli.


title: Libreville

text:
Libreville ina makumbusho ya kitaifa yenye vinyago vingi vya utamaduni wa wananchi. Soko kuu ni Marché du Mont-Bouët mashariki ya kitovu cha mji.
Libreville kuna vyuo vikuu vya Université Omar Bongo (UOB), Université des Sciences de la Santé, Chuo cha Ufundi Omar Bongo Ondimba Technical School na taasisi mbalimbali ndogo.
Uwanja wa ndege wa kimataifa kiko nje ya mji.


title: Wilhelm Ostwald

text: Friedrich Wilhelm Ostwald (Kilatvia: "Vilhelms Ostvalds"), (Riga, Latvia, 2 Septemba 1853 – 4 Aprili 1932) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Ujerumani. Mwaka wa 1909 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia kwa ajili ya utafiti wake kuhusu uchocheaji.


title: Otto Wallach

text: Otto Wallach (27 Machi 1847 – 26 Februari 1931) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Ujerumani. Hasa alichunguza michanganyiko kama terpini. Mwaka wa 1910 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Victor Grignard

text: François Auguste Victor Grignard (6 Mei 1871 – 13 Desemba 1935) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Ufaransa. Alitafiti usanisi na hasa uunganishaji wa kaboni. Mwaka wa 1912, pamoja na Paul Sabatier alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.


title: Malabo

text: Malabo ni mji mkuu wa Guinea ya Ikweta mwenye wakazi 90,000 - 100,000. Iko mwambaoni wa Atlantiki kwenye pwani la kaskazini ya kisiwa cha Bioko (zamani: Fernando Po).


title: Malabo

text: Mji ulianzishwa kwa jina la Port Clarence kuanzia 1827 na Waingereza waliokuwa wamekodi kisiwa cha Fernado Po kutoka kwa Hispania. Uingereza ulitumia kisiwa kama kituo cha jeshi la uanamaji lilizozunguka Atlantiki kwa shabaha ya kukomesha biashara ya watumwa. Waingereza walipeleka hapa watumwa waliopatikana kwenye meli za bishara ya watumwa. 1843 Waingereza walihamisha kituo chao ch kijeshi kwenda Sierre Leone na sehemu ya watumwa wa zamani waliopewa uhuru wao walibaki wengine wakafuatana na Waingereza kwenda Sierra Leone.


title: Malabo

text: Wahispania walirudi polepole wakabadilisha jina la mji kuwa Santa Isabel.


title: Malabo

text: Tangu uhuru wa Guinea ya Ikweta mwaka 1968 Santa Isabel ikawa mji mkuu. Wakati wa udikteta wa rais Francisco Macías Nguema jina lilibadilishwa kuwa Malabo. Idadi ya wakazi ilipungua sana kutokana na utawala wa kidikteta, wengi walikimbia kama wanachi kwa ujumla. Tangu mwisho wa Macias Nguema idadi imeongezeka tena lakini bado dalili ya uharibifu zinaonekana.


title: Malabo

text: Pamoja na hasara hizo Malabo ni kitovu cha kiuchumi cha nchi. Mazao ya kakao, kahawa na ubao yanapelekwa hapa kwa meli na kuuzwa nje.


title: Harare

text: Harare (zamani: Salisbury) ni mji mkuu wa Zimbabwe pia mji mkubwa nchini ikiwa kwenye kimo cha 1,500m juu ya UB. Idadi ya wakazi imekadiriwa kufika 1,600,000, pamoja na mitaa ya nje hadi 2,800,000. Harare ni kitovu cha utawala pia cha uchumi nchini. Mtaa wa nje ulio mkubwa ni Chitungwiza yenye wakazi 340,000 kusini ya uwanja wa ndege wa kimataifa.


title: Harare

text:
Mji ulianzishwa mwaka 1890 BK kama kambi la jeshi la binafsi la Cecil Rhodes. Tangu kuwa makao ya kudumu mji ulipewa jina la Salisbury kutokana na Lord Salisbury aliyekuwa waziri mkuu wa Uingereza miaka ile akamsaidia Cecil Rhodes kazika mipango yake ya kupanusha ukoloni katika Afrika ya Kusini. Salisbury ilipata cheo cha mji mwaka 1935 ikawa mji mkuu wa Maungano ya Rhodesia na Unyasa mwaka 1953 hadi 1963.
Baada ya uhuru wa Zimbabwe jina la Salisbury ilibadilishwa mwaka 1982 kwa heshima ya chifu wa Washona Neharawa kuwa Harare.


title: Harare

text: Tangu 2002 mji uliathiriwa vibaya na matatizo ya kisiasa nchini Zimbabwe. Vyama vya upinzani vilipata kura nyingi mjini kushinda serikali ya Robert Mugabe katika chaguzi za kisiasa. Serikali ikalipiza kisasi kwa kufuta Halmashauri ya Mji. Mwaka 2005 serikali ilibomoa mitaa ya vibanda katika kempeni ya Operation Murambatsvina (Mradi wa "kuondoa takataka"). Lakhi za watu walifukuzwa katika nyumba zao na biashara zao zikabomolewa. Wapinzani waliona kempeni hii kama jaribio la kupunguza idadi ya wafuasi wa upinzani katika mji mkuu.


title: Luanda

text: Luanda (kirefu: "São Paulo de Luanda": pia "Loanda") ni mji mkuu pia mji mkubwa wa Angola ikiwa na wakazi 2,487,484 (katika rundu la jiji 7,805,000) wanaongezeka haraka kutoka ndani na nje ya nchi na ya bara la Afrika.


title: Luanda

text: Mji wa Luanda uko mkoani Luanda, kaskazini ya mdomo wa mto Cuanza mwambaoni pa Atlantiki.


title: Luanda

text: Mji ulianzishwa na Wareno mwaka 1575 BK kwa jina la "São Paulo de Luanda". Umekuwa mji mkuu wa Angola tangu mwaka 1627.


title: Luanda

text: Hadi mwaka 1850 Luanda ilikuwa kitovu cha biashara ya watumwa kwenda Brazil.


title: Luanda

text:
Wakati wa uhuru mwaka 1975 walowezi wengi Wareno waliondoka mjini.
Vita ya wenyewe kwa wenyewe katika Angola kati ya miaka 1974 - 2002 ilileta hasara pia kwa mji mkuu.


title: Luanda

text: Kati ya wakazi, walio wengi kabisa ni Waafrika wa makabila kama vile Waovimbundu, Wakimbundu na Wakongo.


title: Luanda

text: Lugha rasmi ni Kireno lakini lugha nyingi za Kibantu zinatumika pia.


title: Luanda

text: Luanda ni bandari muhimu nchini pia mwanzo wa reli kwenda Malange.


title: Kwanza (mto)

text:
Kwanza (Kireno: Cuanza, pia Coanza, Quanza au Kuanzani) ni mto katika Angola. Chanzo chake ni katika Nyanda za Juu za Bie ambako mito mingi mikubwa inaanza.
Jina la mto limekuwa pia jina la mikoa miwili ya Cuanza Norte (kaskazini ya mto) na Cuanza Sul (kusini ya mto).


title: Kwanza (mto)

text: Tawimito muhimu ni Kuiva, Luando na Lucala.


title: Kwanza (mto)

text: Mwanzoni inaelekea kaskazini halafu kaskazini-magharibi ikiwa mpaka kati ya mikoa ya Bie na Malange, baadaye kati ya mikoa Cuanza Sul na Malange, halafu kati ya mikoa ya Cuanza Sul na Bengo. Ikielekea magharibi inapita mkoa wa Cuanza Norte hadi kufikia Atlantiki kusini ya Luanda mji mkuu wa Angola.


title: Kwanza (mto)

text: Kwanza inatumika na meli kwa mwendo wa takriban 250 km kuanzia mdomo wake kungia barani. Kwa sababu hiyo ilikuwa pia njia ya Wareno ya kupeleleza Angola walipofika na kujenga utawala wao.


title: Kwanza (mto)

text: Kwanza inatumika kwa kutengeneza umeme kwa njia ya lambo la Capanda mkoani Malanje lililoanza kufanya kazi mwaka 2004.


title: Kwanza (mto)

text: Bado inatumika kama njia ya kusafirisha mizigo pia maji yake humwagilia mashamba.


title: Kwanza (mto)

text: Watersheds of Africa: A03 Cuanza


title: Bié (mkoa)

text:
Bié ni mkoa wa Angola mwenye eneo la 70,314 km² na wakazi wanaokadiriwa kuwa kati ya lakhi nane na milioni moja.
Makao makuu ya mkoa uko mjini Kuito (Cuito).


title: Bié (mkoa)

text: Hali ya hewa haina joto kali kutokana na milima na mvua ya mara kwa mara. Hayo yote huwezesha kilimo cha mahindi, karanga, miwa, kahawa na mpunga.


title: Bié (mkoa)

text: Mkoa ni sehemu ya Nyanda za Juu za Bie. Kuna njia ya reli kati ya mkoa na pwani.


title: Bié (mkoa)

text: Miji mikubwa zaidi mkoani ni:


title: Bié (mkoa)

text: Nyumbani ya mwenyekiti wa chama cha UNITA Isaias Samakuva iko mkoani kwenye mji wa Kunji.


title: Nyanda za Juu za Bie

text: Nyanda za Juu za Bie ziko kwenye kitovu cha nchi Angola. Zinapanda hadi ya kuwa na kimo cha 2,619 m juu ya UB.


title: Nyanda za Juu za Bie

text: Kutokana na kiasi kikubwa cha mvua kinachopatikana hapa eneo ni chanzo cha mito mingi muhimu ya Afrika ya Kusini na Afrika ya Kati.Mji mkubwa katika eneo ni Huambo (zamani: Lisbon mpya)


title: Kunene (mto)

text: Kunene (au Cunene) ni mto wa Afrika ya kusini-magharibi.


title: Kunene (mto)

text: Chanzo chake kiko Angola katika Nyanda za Juu za Bie, unaelekea kusini hadi kufikia mpaka wa Namibia kwenye mji wa Ruacana.


title: Kunene (mto)

text: Kuanzia hapo mto ni mpaka kati ya Angola na Namibia hadi kufikia bahari ya Atlantiki. Mdomo wa mto baharini ni delta yenye upana wa km 30.


title: Kunene (mto)

text: Mwendo wote ni wa km 1207, beseni lina km² 109,832 .


title: Kunene (mto)

text: Kunene ina maporomoko huko Ruacana, pia Epupa.


title: Kunene (mto)

text: Serikali ya Namibia ilipanga kutengeneza lambo kwenye maporomoko ya Epupa. Mipango hii imepingwa vikali kwa sababu inaonekana kuhatarisha ekolojia ya eneo pamoja na hali ya maisha ya Wahima walio wenyeji.


title: Kunene (mto)

text: Jina la mto unarudia katika jina la mkoa wa Namibia wa Kunene.


title: Bloemfontein

text:
Bloemfontein (tamka: "Blumfontain" - Kiholanzi/Kiafrikaans "chemchemi ya maua") ni kati ya miji mikuu mitatu ya Afrika Kusini pamoja na Pretoria na Cape Town. Jina la Kisotho ni Mangaung linalomaanisha "kwa duma".
Bloemfountain ni makao ya Mahakama Kuu ya Afrika Kusini pia mju mkuu wa mkoa wa Vrystaat (au: Free State - "Dola huru").


title: Bloemfontein

text: Mji uko kwenye uwanja wa juu wenye kimo cha 1,395 m juu ya UB.


title: Bloemfontein

text: Mji mwenyewe una takriban wakazi 500,000. Kuna mji wa pili wa Mangaung wa wakazi 650,000 uliojengwa wakati wa utawala wa ubaguzi wa rangi kwa ajili ya watu weusi.


title: Mwarobaini

text: Mwarobaini ("Azadirachta indica") ni mti unaofahamika kwa uwezo wake wa kutibu magonjwa ya aina mbalimbali. Inaaminika kuwa mti huu umetoka huko India na Burma. Mwarobaini hushamiri zaidi katika nchi za tropiki na una uwezo mkubwa wa kuhimili ukame.


title: Mwarobaini

text: Jina “mwarobaini” linatokana na imani kuwa mti huu una uwezo wa kutibu magonjwa yapatayo arobaini. Majani na mbegu ya mwarobaini imekuwa ikitumiwa kama tiba kwa miaka maelfu huko nchini India na hivi sasa inatumiwa katika sehemu mbalimbali duniani likiwemo bara la Afrika.


title: Mwarobaini

text: Wanasayansi wa nchi za Magharibi hutumia pia mti huu kwenye tiba na utafiti. Mwanzoni mwa mwaka 2005, serikali ya India ilipeleka kesi mahakamani kupinga hatua ya mamlaka ya leseni ya Ulaya (European Patent Office) kutoa leseni kwa Wizara ya Kilimo ya Marekani na kampuni ya kimataifa ya WR Grace kumiliki haki ya kutengeneza na kuuza dawa ya ukungu inayotokana na mwarobaini.


title: Mwarobaini

text: Kati ya magonjwa ambayo mti huu umetumika kutibu au kupoza ni matatizo ya kusaga chakula tumboni, kisukari, kansa, magonjwa ya ngozi, malaria, ukungu (fungus), n.k. Matawi yake hutumiwa kama mswaki na magome yake hutumiwa kama dawa ya kusafisha meno.


title: Mwarobaini

text: Mafuta ya mbegu ya mwarobaini hutumika kutengenezea vipodozi na sabuni. Kiziduo cha mbegu au mafuta yake hutumiwa kama dawa ya kuulia wadudu wanaoharibu mimea shambani.


title: Pretoria

text:
Pretoria ni moja kati ya miji mikuu mitatu ya Afrika Kusini na makao makuu ya serikali. Miji mikuu mingine ni Cape Town kama makao ya Bunge na Bloemfontein kama makao ya Mahakama Kuu.
Pretoria iko kaskazini mwa jimbo la Gauteng katika bonde la milima ya Magalies kwenye kimo cha m. 1,370. Umbali na Johannesburg ni km. 56. Ni sehemu ya Jiji la Tshwane.


title: Pretoria

text: Jina la Pretoria ni la kumkumbusha jenerali wa Makaburu Andries Pretorius aliyeshinda Wazulu kwenye mapigano ya Mto wa Damu (Blood River) mwaka 1838. Kuna majadiliano kama jina la Pretoria libadilishwe pia kuwa "Tshwane".


title: Pretoria

text: Pamoja na ofisi za serikali kuna vyuo vikuu, hasa . ni chuo kikubwa cha masomo kwa njia ya barua.


title: Pretoria

text: Pretoria ndio mji pekee wenye watu weupe (Wazungu) wengi kuliko mji wowote duniani nje ya Ulaya.


title: Biolojia

text: Biolojia ni sayansi asilia inayohusu utafiti wa uhai na viumbehai, kama vile mimea, wanyama, kuvu (kama uyoga), bakteria na virusi, na jinsi vinavyohusiana kati yao na katika mazingira yao, pamoja na muundo wao, kazi, ukuaji, asili, mageuko, uenezi, na nadharia ya uainishaji.


title: Biolojia

text: Biolojia ni somo kubwa mno lenye matawi, mada na masomo mengi. Miongoni mwa mada muhimu zaidi kuna kanuni unganishi tano ambazo zinasemekana kuwa misingi yenye hakika na dhahiri ya biolojia ya kisasa:Masomo madogo ya biolojia yanatumika kwenye msingi wa kipimo kinachotumiwa kufanya utafiti wa viumbe na mbinu zinazotumika kwa utafiti wao:


title: Biolojia

text: Tena kuna matawi mengine, kwa mfano:


title: Biolojia

text: Lugha ya kisayansi katika biolojia inatumia maneno mengi ya asili ya Kigiriki na Kilatini. Lugha nyingi zimeingiza maneno haya tu katika msamiati wao; katika lugha kadhaa wataalamu wametafsiri sehemu ya maneno haya kwa lugha zao lakini kwa ujumla sehemu kubwa na majina ya kisayansi hufuata utaratibu wa Kigiriki na Kilatini.


title: Biolojia

text: Wataalamu wengi huona ya kwamba viumbehai vyote hugawiwa katika sehemu au milki kubwa tatu:


title: Biolojia

text:
Neno "biolojia" katika maana yake ya kisasa linaonekana kuwa lilianzishwa na Karl Friedrich Burdach (1800), Gottfried Reinhold Treviranus "(Biologie oder Philosophie der lebenden Natur," 1802), na Jean-Baptiste Lamarck "(Hydrogéologie," 1802).
Ni mchanganyiko wa zamani wenye wahyi ya neno la Kigiriki , "bios," "uhai" na kiambishi tamati ",-logia," "utafiti wa."


title: Biolojia

text: Ingawa biolojia katika mtindo wake wa kisasa ni maendeleo ya hivi karibuni, sayansi zinazohusiana na zinazojumuishwa ndani yake zimechunguzwa tangu kale. Falsafa ya maumbile ilisomwa tangu siku za ustaarabu wa kale wa Mesopotamia, Misri, Bara Hindi na China.


title: Biolojia

text: Hata hivyo, asili ya biolojia ya kisasa na mtazamo wake kwa utafiti wa viumbe mara nyingi hupata asili yake kwa Ugiriki wa kale. Huku mafunzo rasmi ya udaktari yakiwa yalianza wakati wa Hippokrates (460 KK hivi - 370 KK hivi), ni Aristotle (384 KK - 322 KK) ambaye alichangia sana ustawisho wa biolojia. Muhimu hasa ni "Historia ya Wanyama" na kazi zake nyingine ambazo alionyesha mwelekeo wa mwanaviumbe, na baadaye kazi za kijarabati zilizolenga usababisho wa kibiolojia na tofauti za uhai.


title: Biolojia

text: Theophrastus, mrithi wa Aristotle katika Lyceum, aliandika mfululizo wa vitabu juu ya botania ambavyo vilisalia kama mchango muhimu zaidi wa mambo ya kale kwa sayansi za mimea, hadi Karne za Kati.


title: Biolojia

text: Maendeleo muhimu katika utafiti na ustawisho wa biolojia yalikuzwa kwa juhudi za madaktari Waislamu kama vile msomi Mwafrika na Mwarabu al-Jahiz (781-869) katika zuolojia, mwanabiolojia wa Kikurdi Al-Dinawari (828-896) katika botania, na daktari wa Kiajemi Rhazes (865-925) katika anatomia na fiziolojia. Wanafalsafa hao walifafanua, kupanua, na kuboresha nadharia na utaratibu wa Kigiriki wa biolojia. Udaktari ulisomwa vizuri zaidi na wasomi wa Kiislamu waliofanya kazi katika mila za kifalsafa za Kigiriki, huku historia ya asili ikivutiwa sana na mawazo ya Aristotle, hasa katika kuunga mkono mfumo thabiti wa ngazi wa uhai.


title: Biolojia

text: Biolojia ilianza kuendelea na kukua haraka baada ya uboreshaji mkubwa wa darubini na Antony van Leeuwenhoek. Hapo ndipo wasomi waligundua manii bakteria, infusoria na ugeni tu na tofauti ya maisha ya hadubini. Uchunguzi wa Jan Swammerdam ulileta maslahi mapya katika entomolojia ikajenga mbinu za msingi za kuchangua na kutia madoa kwa hadubini.


title: Biolojia

text: Maendeleo katika somo la hadubini pia yalikuwa na athari kubwa kwa kufikiri kibiolojia kwenyewe. Mapema katika karne ya 19, wanabiolojia kadhaa waliashiria umuhimu mkuu wa seli. miaka ya 1838 na 1839, Schleiden na Schwann walianza kuendeleza mawazo kuwa (1) kitengo muhimu cha viumbe ni seli na (2) seli za binafsi zina sifa zote bainifu za uhai, ingawa walipinga wazo kwamba (3) seli zote hutokana na mgawanyiko wa seli nyingine. Kwa msaada wa kazi ya Robert Remak na Rudolf Virchow, hata hivyo, katika miaka ya 1860 wanabiolojia wengi walikubali kanuni zote tatu za kile kilichojulikana kama nadharia ya seli.


title: Biolojia

text: Wakati huohuo, taksonomia na uainishaji vikawa viini katika utafiti wa historia ya asili. Carolus Linnaeus alichapisha taksonomia ya msingi kwa ajili ya ulimwengu wa asili mwaka wa 1735 (mabadiliko yake yametumika tangu wakati huo), na miaka ya 1750 ilileta majina ya kisayansi ya spishi zake zote. Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon, walielezea spishi kama vikundi bandia na viumbe hai kama vya kufulika - hata wakipendekeza uwezekano wa asili ya pamoja. Ingawa alikuwa anapinga mageuko, Buffon ni kielelezo muhimu katika historia ya mawazo ya mageuko; kazi yake ilishawishi nadharia za mageuko za Lamarck na Darwin.


title: Biolojia

text: Mawazo makubwa ya mageuko yalitokana na kazi ya Jean-Baptiste Lamarck. Hata hivyo, ni mwanaviumbe Mwingereza Charles Darwin, akiunganisha mtazamo wa jiografia kama inavyoathiriwa na biolojia wa Humboldt, jiolojia ya kulingana ya Lyell, maandishi ya Thomas Malthus juu ya ukuaji wa idadi ya watu, na utaalamu wake mwenyewe wa kimofolojia, aliyeunda nadharia ya mageuko iliyokuwa na mafanikio zaidi iliyotokana na uteuzi asilia; mawazo sawa na ushahidi yalimfanya Alfred Russel Wallace kufikia uamuzi sawa.


title: Biolojia

text: Ugunduzi wa uwakilishi wa kimwili wa urithi ulikuja pamoja na kanuni za mageuko na taaluma ya jenetiki inayohusu idadi ya watu. Katika miaka ya 1940 na mwanzoni mwa miaka ya 1950, majaribio yaliashiria kwa DNA kama sehemu ya kromosomu iliyoshikilia jeni. Kuzingatia viumbe vipya vya mfano kama vile virusi na bakteria, pamoja na ugunduzi muundo maradufu wa helikali wa DNA mwaka wa 1953, kuliashiria mpito kwa enzi ya jenetiki ya molekiuli.


title: Biolojia

text: Tangu miaka ya 1950 hadi sasa, biolojia imenyooshwa sana katika miliki ya molekiuli. Msimbo-jeni ulibanguliwa na Har Gobind Khorana, Robert W. Holley na Marshall Warren Nirenberg baada ya DNA kufahamika kuwa na kodoni.


title: Biolojia

text: Mwisho, Mradi wa Jenomu ya Binadamu ulianzishwa mwaka wa 1990 na lengo la kuwa na ramani ya jumla ya jenomu ya binadamu. Kimsingi, mradi huu ulikamilika mwaka wa 2003, hata hivyo uchambuzi zaidi bado unachapishwa. Mradi wa Jenomu ya Binadamu ilikuwa hatua ya kwanza katika jitihada jumla za kushirikisha elimu iliyokusanywa ya biolojia katika fasili ya molekiuli ya kutenda ya mwili wa binadamu na miili ya viumbe vingine.


title: Biolojia

text: Biolojia ya kisasa inaweza kujumuishwa ndani ya kanuni tano unganishi: nadharia ya seli, mageuko, usomi - jeni, homiostasisi, na nishati.


title: Biolojia

text: Nadharia ya seli inasema kwamba seli ni kitengo cha msingi cha maisha, na kwamba viumbe vyote hai vimetengenezwa kwa seli moja au zaidi au bidhaa zinazotoka kwenye seli hizo (mfano kauri). Seli zote hutoka kwenye seli nyingine kupitia mtengo wa seli. Katika viumbe vyenye seli nyingi, kila seli katika mwili wa kiumbe hatimaye hutoka kwenye seli moja katika yai lililorutubishwa. Seli pia inazingatiwa kuwa kitengo cha msingi katika taratibu nyingi za patholojia. Zaidi ya hayo, tukio la mtiririko wa nishati hutokea katika seli katika taratibu ambazo ni sehemu ya kazi inayojulikana kama umetaboli. Hatimaye, seli zina maelezo ya kurithiwa(DNA) ambayo hupitishwa kutoka seli hadi seli wakati wa mgawanyiko wa seli.


title: Biolojia

text: Dhana kuu ya maandalizi katika biolojia ni kwamba maisha hubadilika na kukua kwa njia ya mageuko, na kwamba viumbe vyote hai vinayojulikana vina asili ya pamoja. Jean-Baptiste de Lamarck aliingiza mageuko kwenye msamiati wa kisayansi mwaka wa 1809, na Charles Darwin akaithibitisha miaka hamsini baadaye kama nadharia yenye uwezo wa kujitegemea kwa kueleza msukumo wake kwa ufasaha: uteuzi asilia. (Alfred Wallace Russel anatambuliwa kama mgunduzi mwenzi wa dhana hii kwa vile alisaidia kufanya utafiti na majaribio na dhana ya mageuko). Mageuko sasa yanatumika kuelezea tofauti kubwa ya uhai unaopatikana duniani.


title: Biolojia

text: Darwin alitoa nadharia kwamba spishi na vizawa zilizo sitawisha kupitia taratibu za uteuzi asilia na uteuzi bandia au uzazi wa kuchagua. Mfumko wa jeni ulikubaliwa kama utaratibu wa ziada wa usitawi wa mageuko katika usanisi wa kisasa wa nadharia.


title: Biolojia

text:
Historia ya mageuko ya spishi-inayoelezea sifa bainifu za spishi mbalimbali ambapo ilitoka-pamoja na uhusiano wake wa unasaba na kila spishi nyingine hujulikana kama filojeni yake. Mitazamo mbalimbali ya biolojia hutoa maelezo kuhusu filojeni. Haya ni pamoja na ulinganishi wa mfuatano wa DNA uliofanywa ndani ya biolojia ya molekiuli au usomi-jenomu, na ulinganishi wa visukuku au rekodi nyingine za viumbe wa kale katika paleontolojia. Wana biolojia huandaa na kuchambua uhusiano wa mageuko kupitia njia mbalimbali, ikiwa ni pamoja na filojenetiki, fenetiki, na kladistiki. (Kwa muhtasari wa matukio muhimu katika mageuko ya maisha kama inavyoeleweka sasa na wana biolojia, angalia Muda wa mageuko.)
Nadharia ya mageuko inadai kwamba viumbe vyote duniani, vyote vinavyoishi na vilivyokufa, vilitoka kwa jadi moja au mrundiko wa jeni wa nasaba. Inaaminika kuwa huyu mhenga wa pamoja wa viumbe vyote alionekana miaka bilioni 3.5 iliyopita. Kwa jumla, wana biolojia wanazingatia kilimwengu na kuenea pote kwa msimbo-jeni kama ushahidi wa hakika wa kuunga mkono nadharia ya asili ya pamoja ya bakteria zote, akea, na eukariyote (angalia: asili ya maisha).


title: Biolojia

text: Jeni ni vitengo vya msingi vya urithi katika viumbehai vyote. Jeni ni kitengo cha urithi na kinafanana na sehemu ya DNA inayoathiri umbo au kazi ya kiumbehai kwa njia maalum. Viumbehai vyote, kutoka kwa bakteria hadi kwa wanyama, hushiriki utaratibu sawa wa msingi unaonakili na kutafsiri DNA kuwa protini. Seli hunakili jeni ya DNA kuwa toleo la RNA la jeni, na kisha ribosomu hutafsiri RNA kuwa protini, mfuatano wa asidi amino. Msimbo wa tafsiri kutoka kodoni ya RNA hadi asidi amino ni sawa kwa viumbehai vingi, lakini tofauti kidogo kwa baadhi. Kwa mfano, mfuatano wa DNA unaosimba kwa insulini kwenye binadamu pia utasimba kwa insulini wakati unaingizwa katika viumbehai vingine, kama vile mimea.


title: Biolojia

text: Kwa kawaida, DNA hutokea kama chromosomu ya mstari kwenye Eukaryota, na chromosomu mviringo katika prokaryota. Chromosomu ni muundo wenye mpango unaojumuisha DNA na histoni. Seti ya chromosomu katika seli na maelezo mengine yoyote ya kurithiwa yanayopatikana katika mitokondria, chloroplasti, au maeneo mengine kwa pamoja yanajulikana kama jenomu yake. Kwenye eukariyoti, DNA ya jenomu iko katika kiini cha seli, pamoja na viasi vidogo katika mitochondria na chloroplasti. Katika prokariyoti, DNA imeshikiliwa ndani ya chembe cha kasoro kisicholingana katika sitoplazimu kiitwacho nyukliodi. Maelezo ya jeni katika jenomu yanawekwa ndani ya jeni, na mkusanyiko kamili wa maelezo haya katika kiumbehai unaitwa aina-jeni yake.Ufafanuzi wa Jenotaipu - Ufafanuzi wa Kamusi ya Uuguzi


title: Biolojia

text: Homiostasisi ni uwezo wa mfumo wazi kudhibiti mazingira yake ya ndani kudumisha hali thabiti kupitia urekebishaji mwingi wa msawazo mwendo unaodhibitiwa na taratibu zinazohusiana za kanuni. Viumbehai vyote, kama vina seli moja au seli nyingi, hudhihirisha homiostasisi.


title: Biolojia

text: Ili kudumisha msawazo mwendo na kufanya kazi fulani kwa ufanisi, ni lazima mfumo wa ugundue na ujibu usumbufu. Baada ya kugundua usumbufu, kwa kawaida mfumo wa bayolojia utajibu kwa maoni hasi. Hii ina maana aidha kupunguza au kuongeza shughuli za kiungo au mfumo ili kudhibiti hali. Mfano mmoja ni kutoa glukagoni wakati viwango vya sukari ni vidogo mno.


title: Biolojia

text: Maisha ya viumbehai yanategemea pembejeo isiosita ya nishati. Mmenyuko wa kemikali zenye wajibu wa muundo na kazi yake zimerekebishwa kutoa nishati kutoka kwenye dutu zinazofanya kazi kama chakula chake na kuzibadilisha kusaidia kuunda seli mpya na kuzihimili. Katika mchakato huu, molekiuli za dutu za kemikali zilizo na chakula huwa na kazi mbili, kwanza, zina nishati ambayo inaweza kubadilishwa kwa mmenyuko wa kibaiolojia wa kemikali; pili, zinakuza miundo mipya ya molekiuli iliyotengenezwa na biomolekiuli.


title: Biolojia

text: Viumbe vyenye jukumu la kuingiza nishati katika mfumo ikolojia hujulikana kama wazalishaji au autotrofu. Karibu viumbehai hivi vyote huteka nishati kutoka kwa jua. Mimea na fototrofu nyingine hutumia nishati ya jua kupitia mchakato unaojulikana kama usanidinuru kubadili malighafi kuwa molekiuli ya ogani, kama vile ATP, yenye viunganishi vinavyoweza kuvunjwa kutoa nishati. Hata hivyo, mifumo ikolojia michache, hutegemea kabisa nishati iliyoondolewa na kemotrofu kutoka kwa methani, salfaidi, au chimbuko zingine zisizong'aa za nishati.


title: Biolojia

text: Baadhi ya nishati iliyopatikana hutumika kuzalisha uzitohai ili kuhimili maisha na kutoa nguvu kwa ajili ya ukuaji na usitawi. Nyingi kati ya nishati hii inayosalia hupotea kama molekiuli za joto na taka. Michakato muhimu zaidi kwa kugeuza nishati iliyonaswa katika dutu za kemikali kuwa nishati muhimu kwa kuhimili maisha niumetaboli na upumuaji wa seli.


title: Biolojia

text: Biolojia ya molekiuli ni utafiti wa biolojia katika kiwango cha molekiuli. Uwanja huu wa kitaaluma unalingana na maeneo mengine ya biolojia, hasa na usoni-jeni na biokemia. Biolojia ya molekiuli inajihusisha hasa na kuelewa mwingiliano kati ya mifumo mbalimbali ya seli, ikiwa ni pamoja na uhusiano baina ya DNA, RNA, na usanisi wa protini na kujifunza jinsi mwingiliano huu unadhibitiwa.


title: Biolojia

text: Biolojia ya seli inafanya utafiti wa sifa za muundo na za fiziolojia za seli, ikiwa ni pamoja na tabia zao, mahusiano, na mazingira. Hii hufanyika katika viwango vya hadubini na molekiuli, kwa viumbe vyenye seli moja kama vile bakteria pamoja na seli maalumu katika viumbe vyenye seli nyingi kama vile binadamu. Kuelewa muundo na kazi ya seli ni msingi kwa sayansi zote za biolojia. Mifanano na tofauti kati ya aina za seli ni muhimu hasa kwa biolojia ya molekiuli.


title: Biolojia

text: Anatomia huzingatia maumo ya miundo yenye kuonekana kama vile viungo na mifumo ya viungo.


title: Biolojia

text: Jenetikia ni sayansi ya jeni, urithi, na tofauti za viumbehai. Jeni husimba maelezo muhimu kwa kusanisi protini, ambayo kwa upande mwingine huwa na jukumu kubwa katika kuathiri (ingawa, mara nyingi, si kuamua kabisa) fenotaipu ya mwisho ya kiumbehai. Katika utafiti wa kisasa, usomi-jeni hutoa nyenzo muhimu katika uchunguzi wa kazi ya jeni maalumu, au uchambuzi wa mwingiliano wa jeni. Ndani ya viumbehai, maelezo ya jeni kwa jumla hubebwa katika kromosomu, ambako yanawakilishwa katika muundo wa kemikali wa molekiuli hasa za DNA.


title: Biolojia

text: Biolojia ya ustawi huchunguza utaratibu wa viumbehai wa kukua na kusitawi. Biolojia ya usitawi ya kisasa iliyopata asili yake katika embriolojia, huchunguza udhibiti wa jeni wa ukuaji wa seli, upambanuzi, na "mofojenesi," ambao ni utaratibu ambao ni chanzo cha tishu, viungo, na anatomia.


title: Biolojia

text: Viumbehai mtindo vya biolojia ya usitawi ni pamoja na nematodi " Caenorhabditis elegans," nzi-tunda "Drosophila melanogaster," samakimilia "Danio rerio," panya "Mus musculus," , na gugu "Arabidopsis thaliana." (Kiumbehai mtindo ni spishi inayochunguzwa sana kuelewa ishara maalum za biolojia, kwa matumaini kuwa uvumbuzi utakaofanywa katika kiumbehai hicho utatoa umaizi katika utendaji kazi wa viumbehai vingine).


title: Biolojia

text: Fiziolojia huchunguza utaratibu wa umakanika, kimwili, na wa biokemikali wa viumbehai kwa kujaribu kuelewa jinsi miundo yote hutenda kazi kama pamoja. Mada ya "muundo kwa kazi" ni kuu katika biolojia. Tangu jadi, utafiti wa fiziolojia umegawanyika katika fiziolojia ya mimea na fiziolojia ya wanyama, lakini baadhi ya kanuni za fiziolojia ni za kuenea pote, bila kuzingatia kiumbehai hasa kinachochunguzwaa. Kwa mfano, yale unayojifunza kuhusu fiziolojia ya seli za chachu yanaweza pia kutumika kwa seli za binadamu. Uwanja wa kitaaluma wa fiziolojia ya wanyama unaeneza zana na mbinu za fiziolojia ya binadamu hadi kwa spishi zisizo za binadamu. Fiziolojia ya mimea hukopa mbinu kutoka kwa maeneo yote ya utafiti.


title: Biolojia

text: Fiziolojia huchunguza jinsi kwa mfano mifumo ya neva, kinga, endokrini, kupumua, na usambazaji inavyofanya kazi na kuathiriana. Uchunguzi wa mifumo hii unashirikiwa na taaluma zingine mahsusi za udaktari kama vile nyurolojia na elimu ya kingamaradhi.


title: Biolojia

text: Utafiti wa mageuko unahusu asili na ukoo wa spishi, ikiwa ni pamoja na mabadiliko yao baada ya muda, na inajumuisha wanasayansi kutoka taaluma zingine mahsusi za taksonomia. Kwa mfano, kwa jumla inahusisha wanasayansi wenye mafunzo maalum katika viumbehai hasa kama vile mammalojia, ornitholojia, botania, au herpetolojia, lakini hutumia viumbehai hivyo kama mifumo ya kujibu maswali ya kawaida kuhusu mageuko.


title: Biolojia

text: Sehemu moja ya biolojia ya mageuko inategemea paleontolojia, ambayo inatumia kumbukumbu za kisukuku kujibu maswali kuhusu mtindo na mwendo wa mageuko, na sehemu nyingine maendeleo katika taaluma kama viletaaluma ya jenetiki inayohusu idadi ya watu na nadharia ya mageuko. Katika miaka ya 1980, biolojia ya usitawi iliingia upya katika biolojia ya mageuko baada ya kutngwa hapo awali kutoka kwa usanisi wa kisasa kupitia utafiti wa biolojia ya maendeleo ya mageuko. Nyuga zinazohusiana ambazo mara nyingi huzingatiwa kama sehemu ya baiolojia ya mageuko ni filojenetiki, utafiti wa mifumo, na taksonomia.


title: Biolojia

text:
Matukio mbalimbali ya uibukaji wa spishi mpya huunda mfumo wenye muundo wa mti wa uhusiano kati ya spishi. Wajibu wa utafiti wa mifumo ni kuchunguza uhusiano huu na hivyo tofauti na mifanano kati ya spishi na vikundi vya spishi.
Hata hivyo, utafiti wa mifumo ulikuwa uga hai wa utafiti muda mrefu kabla ya mawazo ya mageuko hayajakuwa ya kawaida.
Uainishaji, taksonomia, na utaratibu wa majina wa viumbehai vya biolojia unasimamiwa na Kanuni ya Kimataifa ya Utaratibu wa majina ya Kizoolojia, Kanuni ya Kimataifa ya Utaratibu wa majina ya Kibotania, na Kanuni ya Kimataifa ya Utaratibu wa majina ya Bakteria kwa wanyama, mimea, na bakteria, mtawalia. Uanishaji wa virusi, viroidi, prioni, na ajenti wengine wote wadogo wa virusi wanaoonyesha sifa bainifu za kibiolojia unafanywa na Kanuni ya Kimataifa ya Uainishaji na Utaratibu wa majina ya Virusi. Hata hivyo, mifumo mingine kadhaa ya uainishaji wa virusi ipo.


title: Biolojia

text: Kimapokeo, viumbe hai vimegawanywa katika jamii tano: Monera; Protista; Fungi; Plantae; Animalia.


title: Biolojia

text: Hata hivyo, wanasayansi wengi sasa wanafikiria kuwa mfumo huu wa jamii tano umepitwa na wakati. Mifumo mbadala ya kisasa ya uainishaji kwa jumla huanza na mfumo wa miliki tatu: Akea (awali Akeabakteria); Bakteria (awali yukabakteria); Yukariyota (ikiwa ni pamoja na protisti, kuvu, mimea, na wanyama) Miliki hizi huakisi kama seli zina viini au la, pamoja na tofauti katika vijenzi vya kemikali vya nje ya seli.


title: Biolojia

text:
Aidha, kila jamii inavunjwa mara kwa mara hadi kila spishi tofauti inaainishwa mbali mbali. Utaratibu ni:
Miliki, Jamii; Ukoo, Kategoria, Aina, Familia, Jenasi; Spishi.


title: Biolojia

text: Pia kuna mfululizo wa vimelea vya ndani ya seli vilivyo kwenye "ukingo wa maisha" katika shughuli za metaboli, kumaanisha kuwa wanasayansi wengi hawaainishi miundo hii kama hai, kutokana na ukosefu wao wa moja au zaidi ya kazi za msingi ambazo huelezea sifa bainifu za maisha. Vinaainishwa kama virusi, viroidi, prioni, au setilaiti.


title: Biolojia

text: Jina la kisayansi la kiumbehai linatoka kwenye jenasi na spishi yake. Kwa mfano, binadamu wataorodheshwa kama "Homo sapiens." "Homo" itakuwa jenasi na "sapiens" ni spishi. Unapoandika jina la kisayansi la kiumbehai, ni sahihi kuandika herufi ya kwanza katika jenasi kwa herufi kubwa na kuandika spishi zote kwa herufi ndogo. Zaidi ya hayo, neno lote litapigwa chapa kwa herufi mlazo au litapigwa mstari.


title: Biolojia

text: Mfumo wa kutawala wa uainishaji unaitwa taksonomia ya Linnaean, ambayo ni pamoja na vyeo na utaratibu wa majina wa vipeo. Jinsi ya kupatia viumbehai majina inadhibitiwa na mikataba ya kimataifa kama vile Kanuni ya Kimataifa ya Utaratibu wa majina ya kibotaniki (ICBN), Kanuni ya Kimataifa ya Utaratibu wa majina ya Kizoolojia (ICZN), na Kanuni ya Kimataifa ya Utaratibu wa majina ya Bakteria (ICNB).


title: Biolojia

text: Rasimu unganishi, BioCode, ilichapishwa mwaka wa kusanifisha utaratibu wa majina katika maeneo haya matatu, lakini bado haijakubaliwa rasmi. Rasimu ya BioCode imepokea usikivu mdogo tangu mwaka wa 1997; tarehe yake ya utekelezaji iliyopangwa awali ya 1 Januari 2000, imepita bila kutambuliwa. Hata hivyo, jarida la mwaka wa 2004 juu ya sianobakteria linatetea kukubaliwa kwa Kanuni za Biolojia na hatua za muda zinazojumuisha kupunguza tofauti baina ya kanuni. Kanuni ya Kimataifa ya Uainishaji na Utaratibu wa majina ya Virusi (ICVCN) bado haijajumuishwa ndani ya Kanuni za Biolojia.


title: Biolojia

text: Ikolojia inachunguza uenezi na wingi wa viumbehai, na uhusiano kati ya viumbehai na mazingira yao. Makazi ya kiumbehai na yanaweza kuelezwa kama sababu za vitu visivyo hai za mahali maalum kama vile hali ya hewa na ikolojia, pamoja na viumbehai vingine na sababu za vitu hai vinavyoshiriki mazingira yake. Sababu moja kwamba mifumo ya kibiolojia inaweza kuwa migumu kuchunguza ni kwamba uhusiano mwingi na viumbehai wengine na mazingira yanawezekana, hata kwa mizani midogo kabisa. Bakteria ya hadubini inayovutika kwa mwinamo wa sukari wa karibu inavutika kwa mazingira yake kama vile simba anavutika kwa mazingira yake wakati anapotafuta chakula katika savana ya Afrika. Kwa spishi ya aina yoyote, tabia zinaweza kuwa za ushirika, uchokozi, unyonyaji, au za kutegemeana. Mambo huwa magumu zaidi wakati spishi mbili au zaidi tofauti huathiriana katika mfumo wa ikolojia. Utafiti wa aina hii uko ndani ya taaluma ya ikolojia.


title: Biolojia

text: Mifumo ya ikolojia huchunguzwa katika ngazi kadhaa tofauti, kutoka kwa watu binafsi na idadi ya watu hadi mifumo ikolojia na bayongahewa. Neno biolojia ya idadi mara nyingi hutumika kwa kubadilishana na ikolojia ya idadi, ingawa "biolojia ya idadi" mara nyingi zaidi hutumika wakati wa kuchunguza maradhi, virusi, na vijiumbe maradhi, ilhali ikolojia ya idadi kwa kawaida hutumiwa wakati wa kuchunguza mimea na wanyama. Kama inavyoweza kukisiwa, ikolojia ni sayansi inayotumia taaluma kadhaa.


title: Biolojia

text: Etholojia huchunguza tabia ya wanyama (hasa ile ya wanyama wa kijamii kama vile mamalia wa hali ya juu na kanidi), na wakati mwingine inazingatiwa kama tawi la zoolojia. Wana etholojia wamejishughulisha na mageuko ya tabia na ufahamu wa tabia katika misingi ya nadharia ya uteuzi asilia. Kwa maana nyingine, mwana etholojia wa kwanza wa kisasa alikuwa Charles Darwin, ambaye kitabu chake, "Kudhihirisha Hisia za Mtu na Wanyama," kiliwavutiwa wana etholoja wengi waliofuata.


title: Biolojia

text: Yafuatayo ndiyo matawi muhimu ya biolojia:


title: Porto Novo

text: Porto Novo (Kireno: "Bandari mpya" - inaitwa na wenyeji pia Hogbonou na Adjache) ni mji mkuu rasmi wa Benin. Ni mji wa bandari kwenye kidaka cha Atlantiki.


title: Porto Novo

text: Mwaka 2002 Porto Novo ilikuwa na wakazi 223,552 (sensa 2002) na mji wa pili katika Benin. Hapa ni ikulu ya rais na makao ya bunge lakini wizara nyingi zina ofisi zao mjini Cotonou.


title: Porto Novo

text: Jina la kihistoria ni Ajache. Kwa jina hili mji ulikuwa mji mkuu wa ufalme wa Aja. Wareno walijenga kituo cha biashara ya watumwa wakaiita "Porto Novo - bandari mpya". Mwaka 1863 ufalme ulikubali ulinzi wa Ufaransa kwa hofu ya Waingerezea. 1883 eneo lake likawa sehemu ya koloni ya Kifaransa ya Dahomey na mwaka 1900 mji mkuuw a koloni yote.


title: Porto Novo

text: Wafalme wa Porto Novo waliendelea kuwa na makao mjini hadi kifo cha mfalme wa mwisho Alohinto Gbeffa mwaka 1976.


title: Porto Novo

text: Tangu mwisho wa utumwa huko Brazil Waafrika wa Brazil walirudi wakifika Porto Novo na kukaa hapa. Hivyo athira za Brazil zimeonekana katika utamaduni wa mji, hasa katika ujenzi na chakula.


title: Vilnius

text: Vilnius ni mji mkuu wa Lituanya. Kuna wakazi 558 165 (mwaka 2009). Mji ulianzishwa 1387.


title: Vilnius

text: Eneo lake ni 401 km².


title: Kaunas

text: Kaunas ni mji wa Lituanya.


title: Cape Town

text: Cape Town (yaani "Mji wa rasi", kwa Kiafrikaans: Kaapstad; kwa Kixhosa: iKapa) ni mji mkubwa wa tatu wa Afrika Kusini na mmoja kati ya miji mikuu mitatu ya nchi ikiwa ni makao ya Bunge. Pia ni mji mkuu wa jimbo la Rasi Magharibi (Western Cape / Wes-Kaap). Ni sehemu ya Jiji la Cape Town. Eneo lake ni km² 1,644 lenye wakazi 2,375,910 (mwaka 2005).


title: Cape Town

text: Jina la mji limetokana na Rasi ya Tumaini Jema iliyoko karibu na mji upande wa kusini.


title: Cape Town

text: Cape Town ni mji ambako bahari ya Hindi hukutana na Bahari ya Atlantiki. Uko kwenye latitudo ya 33.55° S (sawa na Sydney na Buenos Aires) na longitudo ya 18.25° E.


title: Cape Town

text: Ishara ya mji ni Mlima wa Meza unaotazama hori ya Cape Town ukitenganisha kitovu cha mji na makazi ya Cape Flats. Kitovu cha mji kiko kati ya mlima na bahari, sehemu yenye umbo kama la bakuli. Upande wa kusini iko rasi yenyewe, kama ulimi wa nchi wenye milimamilima kwa urefu wa kilomita 40.


title: Cape Town

text: Ng'ambo ya mlima kuna tambarare ya Cape Flats na hapo ni sehemu maskini zaidi za mji zenye wakazi wengi.


title: Cape Town

text: Cape Town ina uwanja wa ndege wa kimataifa mkubwa wa pili nchini. Ni mji wa Afrika Kusini unaotembelewa na watalii kushinda miji mingine yote. Wengi wanaona iko kati ya miji inayopendeza hasa kote duniani.


title: Cape Town

text: Kisiwa cha Robben Island kilikuwa mahali pa gereza alikofungwa Nelson Mandela; leo ni makumbusho yanayotembelewa na maelfu wa watalii kila mwaka.


title: Cape Town

text: Cape Town ni mji pekee Afrika ya Kusini wenye muingiliano mkubwa wa watu kutoka sehemu mbalimbali duniani, hivyo kuufanya mji wenye mchanganyiko wa tamaduni nyingi kuliko yote Afrika Kusini.


title: Cape Town

text: Ukipita mitaa ya Wynberg utakutana na watu wengi wanaoongea lugha ya Kiswahili kutoka Tanzania, Kenya, Burundi na Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Kiswahili ndiyo lugha kubwa ya kigeni ya Kiafrika inayozungumzwa sana Cape Town.


title: Cape Town

text: Ni mji wa kwanza ulioanzishwa katika eneo la Afrika Kusini hivyo huitwa mara nyingi "Mji Mama" wa nchi. Kihistoria mji ulianzishwa kama kituo cha mapumziko kwenye njia ya safari za meli kati ya Uholanzi na makoloni yake huko Asia, hasa Indonesia ya leo.


title: Cape Town

text: Kutoka zamani za historia ya awali kuna ushuhuda wa kiakiolojia wa kuwepo kwa watu waliopamba mapango ya makazi kwenye zama za mawe.


title: Cape Town

text: Taarifa za kihistoria zinaanza baada ya Vasco da Gama kugundua njia ya kupita Afrika upande wa kusini kutoka Atlantiki kwenda Bahari Hindi mwaka 1497.


title: Cape Town

text: Katika karne iliyofuata mabaharia Wareno, Wafaransa, Wadenmark, Waholanzi na Waingereza walipumzika katika hori ya Table Bay wakisafiri kati ya Ulaya na Asia. Walikuta huko Khoikhoi waliovua samaki, kuwinda sili, kukusanya konokono za baharini na kufuga ng'ombe. Walitafuta vyakula hasa nyama kutoka wenyeji hao wakibadilishana nao chuma, shaba au tumbaku.


title: Cape Town

text: Kampuni ya Kiholanzi ya India ya Mashariki iliamua kuanzisha hapa kituo kwa jahazi zilizopita kwenye rasi katika safari ndefu. Kampuni hiyo ilimtuma Jan van Riebeeck kusudi aanzishe kijiji ambako vyakula vitalimwa kwa ajili ya mabaharia njiani.


title: Cape Town

text: Walowezi Waholanzi pamoja na Wajerumani na Wafaransa walifuata. Mwanzoni ilikuwa vigumu kupata walowezi na Waholanzi waliona wenyeji Khoikhoi wakikataa kuwafanyia kazi. Hivyo waliamua kuleta watumwa kutoka visiwa vya Indonesia na Madagaska. Ndio mwanzo wa jumuiya muhimu ya Waislamu wa Cape Town.


title: Cape Town

text: Van Riebeeck na magavana waliomfuata walipeleka mimea mingi, hasa mazao kutoka Ulaya na Asia kwa eneo la rasi. Mimea hii ya nje ilibadilisha uoto asilia hadi leo. Kati ya mimea hii kuna mizabibu, nafaka, karanga, viazi na miti ya matunda kama mitofaa au milimau.


title: Cape Town

text: Utawala wa Waholanzi ulidumu miaka 150. Mnamo 1795, wakati wa vita zilizofuata mapinduzi ya Ufaransa, jeshi la Kifaransa liliingia Uholanzi. Jamhuri mpya ya Kiholanzi ilifuata siasa ya Ufaransa na baadaye ya mtawala wake Napoleon Bonaparte.


title: Cape Town

text: Hapo Uingereza, adui wa mapinduzi, ilichukua hatua za kutwaa maeneo ya ng'ambo yaliyokuwa chini ya Ufaransa. Hivyo jeshi la Uingereza lilivamia Cape Town. Tangu mwaka 1814 rasi ilikuwa koloni la Uingereza. Mji wa Cape Town ulikuwa mji mkuu wa Koloni ya Rasi.


title: Cape Town

text: Tangu mwaka 1853 Cape Town ilikuwa pia mahali pa bunge la kwanza wakati koloni la Rasi ilipewa haki ya kujitawala. Kila mwanamume, bila ubaguzi wa rangi, mwenye mali ya thamani ya pauni 25 aliweza kupiga kura. Baadaye sharti la elimu ya msingi liliongezwa.


title: Cape Town

text: Katika karne ya 20 haki hiyo ilifutwa kwa Waafrika wakati wa kuanzishwa kwa siasa ya Apartheid.


title: Cape Town

text: Cape Town ulikuwa mji mkubwa wa Afrika Kusini hadi kupatikana kwa dhahabu katika eneo la Johannesburg kuanzia 1887.


title: Cape Town

text: Mwaka 1910 Muungano wa Afrika Kusini ulianzishwa baada ya ushindi wa Uingereza juu ya jamhuri za Makaburu. Hapo Cape Town ilikuwa mji mkuu wa bunge la Muungano.


title: Cape Town

text: Baada ya ushindi wa Chama cha NP, siasa ya apartheid ilianzishwa pia katika jimbo la Rasi na Cape Town. Serikali mpya ililenga hasa kuunda mitaa ndani ya mji iliyotenganishwa kufuatana na rangi na mbari za watu. Hivyo kama eneo lilitangazwa "nyeupe" Waafrika, Wamalay na Wahindi walipaswa kuondoka, nyumba zao zikabomolewa.


title: Cape Town

text: Mfano mashuhuri wa siasa hii ulikuwa historia ya District Six. Mwaka 1965 ilitangazwa eneo kwa watu weupe tu nyumba zote zikabomolewa na watu 60,000 walifukuzwa.


title: Cape Town

text: Gereza la Robben Island ambalo lipo kwenye kisiwa baharini kilomita kadhaa nje ya Cape Town ilikuwa mashuhuri kwa sababu viongozi wengi wa mapambano ya kupinga ubaguzi wa rangi walifungwa hapa, pamoja na Nelson Mandela.


title: Cape Town

text: Tangu 1994 mji huu ulipambana na matatizo ya madawa ya kulevya na jinai. Wakati huohuo utalii umepanuka sana na Cape Town ikawa inatembelewa na wageni wengi kutoka pande zote za dunia.


title: Cape Town

text: Kufuatana na sensa ya mwaka 2011 jiji lote lina wakazi 3,740,026. Tangu sensa ya 2001 idadi hii imekua asilimia 2.6 kila mwaka.


title: Cape Town

text:
Uhusiano wa jinsia ni 69 maana yake kuna wanawake wengi kidogo kuliko wanaume.
Asilimia 42.4 ya wakazi wanajiita "Coloured" (yaani mchanganyiko au chotara), asilimia 38.6 Waafrika weusi, asilimia 15.7 "White South African" na 1.4% kuwa "Indian South African".


title: Cape Town

text: Mwaka 1944 ni asilimia 47 waliohesabiwa kuwa watu weupe na 46 kuwa "Coloured", chini ya 6% Waafrika Weusi na 1% Waasia.


title: Cape Town

text: Wakiulizwa kuhusu lugha ya kwanza 35.7% walisema Kiafrikaans, 29.8% Kixhosa na 28.4% Kiingereza.


title: Cape Town

text: 24.8% za wakazi wote ni watoto chini ya umri wa miaka 15 ilhali 5.5% ni wazee wenye miaka 65 au zaidi.


title: Robben Island

text:
Robben Island ni kisiwa kidogo 12 km mbele ya mji wa Cape Town (Afrika Kusini) katika Atlantiki.
Kisiwa kina eneo la hektari 547, urefu ni 4.5 km na upana hadi 1.5 km.


title: Robben Island

text: Kisiwa kimejulikana kutokana na gereza lake na mfungwa mashuhuri Nelson Mandela. Wafungwa pamoja naye walikuwa Walter Sisulu, Govan Mbeki na Robert Sobukwe.


title: Robben Island

text: Siku hizi kisiwa ni makumbusho na hifadhi la kimazingira. Watimishi wanaoongoza wageni ni wafungwa wa zamani. Kipo kwenye orodha ya UNESCO ya Urithi wa Dunia.


title: Hektari

text: Hektari ni kipimo cha eneo lenye upana na urefu wa mita mia moja. Hektari moja ina mita za mraba (=m²) 10,000.


title: Hektari

text: Kifupi chake ni ha.


title: Hektari

text: Msingi wake ni kipimo cha urefu cha mita (m).


title: Hektari

text: 1 ha = 0,01 km² = 100 Ar = 100 m × 100 m = 10.000 m²


title: Hektari

text:
1 km² = 1.000 m × 1.000 m
1 ha = 100 m × 100 m
1 a = 10 m × 10 m
1 m² = 1 m × 1 m


title: Hektari

text: 100 ha = 1 km²


title: Hektari

text: Hektari ni kipimo kinachotumika hasa kupimia maeneo ya kilimo.


title: Mlima wa Meza

text: Mlima wa Meza (kwa Kiingereza: Table Mountain) ni mlima wenye sehemu ya tambarare juu na mtelemko mkali upande.


title: Mlima wa Meza

text: Mlima wa Meza unaojulikana zaidi ni ule wa Cape Town (Afrika Kusini), ambao urefu wake unafikia mita 1,085 juu ya usawa wa bahari. Lakini umbo hili linapatikana sehemu nyingi duniani.


title: Mlima wa Meza

text: Asili yake ni volkeno iliyojitokeza chini ya barafuto. Kama kutokea kwa volkeno kunaendelea bila shindikizo mno yaani bila mlipuko, basi zaha (lava) yake huyeyusha barafu ya barafuto kuwa maji. Maji yapoza zaha haraka na kusababisha umbo la pekee la mlima unaokua.


title: HA

text: HA au ha ni kifupi cha:


title: Banjul

text: Banjul ni mji mkuu wa Gambia. Mji wenyewe una wakazi 34,828 pekee lakini pamoja na mitaa ya nje ni zaidi ya nusu milioni.


title: Banjul

text: Banjul iko kwenye kisiwa cha Mt. Mariamu (au: Kisiwa cha Banjul) mdomoni mwa mto Gambia unapoishia katika bahari ya Atlantiki.


title: Banjul

text: Waingereza walianzisha mji mwaka 1816 BK kama kituo cha biashara na kituo cha kijeshi cha kukomesha biashara ya watumwa. Jina la mji lilikuwa "Bathurst" kufuatana na Henry Bathurst aliyekuwa waziri wa makoloni wakati ule.


title: Banjul

text:
Mwaka 1965 Bathurst ilikuwa mji mkuu wa nchi huru ya Gambia. Mwaka 1973 jina lilibadilishwa kuwa Banjul.
Tarehe 22 Julai 1994 palikuwa na mapinduzi wa kijeshi yaliyoanzisha utawala wa Rais Yahaya Jammeh. Geti la mji "Arch 22" lilijengwa kama kumbukumbu ya mapinduzi haya.


title: Banjul

text: Banjul ni kitovu cha utawala na biashara katika Gambia.


title: Banjul

text: Mawasiliano ndani ya nchi ni hasa kwa njia ya feri kwenye mto Gambia hadi mji wa Barra.


title: Banjul

text: Msingi wa uchumi ni kilimo, hasa karanga, nta, mawese na ngozi zinasafirishwa kutoka bandari ya Banjul.


title: Banjul

text: Banjul ina uwanja wa ndege wa kimataifa.


title: Niamey

text: Niamey ni mji mkuu wa Niger. Iko mwambaoni wa mto Niger. Ikiwa na wakazi 674,950 (sensa ya 2002) Niamey ni mji mkubwa wa Niger na kitovu cha kiutawala, kiuchumi na kiutamaduni.


title: Niamey

text:
Kilimo katika mazingira yya mji kina karanga kama mazao ya sokoni; kuna viwanda vya matofali, saruji na nguo.
Niamey ilikuwa kijiji kikaanza kukua tangu Ufaransa ulijenga hapa kituo cha kijeshi tangu miaka ya 1890 BK. Mwaka 1926 ikawa mji mkuu wa koloni ya Niger. Mwaka 1930 ilikuwa na wakazi 3,000, wakati wa uhuru mwaka 1960 na wakazi 30,000 na mnamo 1980 na wakazi 250,000.


title: Bamako

text: Bamako ni mji mkuu wa Mali pamoja na kuwa mji mkubwa nchini ikiwa na wakazi milioni moja na nusu. Iko mwambaoni wa mto Niger katika kusini ya nchi.


title: Bamako

text: Bamako ilianzishwa kama mji katika karne ya 17 BK na machifu wa kabila la Niare Seribadian Niaré na Soumba Coulibaly. Jina la asili lilikuwa "Bammako" (Kibambara: ""bwawa la mamba""). Bamako ilikuwa soko muhimu pamoja na mji wa elimu ya Kiislamu katika Dola la Mali. Wakati wa karne ya 19 sifa zake zilikuwa zimepungua. Mwaka 1883 Wafaransa walikuta kijiji kikubwa cha watu 600 chenye kuta za ulinzi.


title: Bamako

text: Wakati wa ukoloni Bamako ikawa makao makuu ya koloni la Senegal ya Juu-Niger mwaka 1899 halafu mji mkuu wa Sudan ya Kifaransa mwaka 1920. Ikulu ya Koulouba ilijengwa 1907 kama makao makuu ya gavana ikawa ikulu ya rais baada ya uhuru.


title: Bamako

text: Mwaka 1904 Bamako iliunganishwa na reli ya Dakar - Niger. Majengo mengine ya siku zile yalikuwa kanisa kuu la katoliki mwaka 1927, daraja la kwanza juu ya mto Niger 1947 na misikiti mkuu mwaka 1948.


title: Bamako

text: Mwaka 1955 Bamako ilipewa cheo cha mji kufuatana na sheria ya kifaransa. Meya mwafrika wa kwanza alikuwa Modibo Keïta mwaka 1956.


title: Bamako

text: Tarehe 22 Septemba 1960 Mali ikapata uhuru wake Bamako ikawa mji mkuu wa jamhuri.


title: Bamako

text: Majengo mazuri mjini ni maktaba ya kitaifa, mnara ya Tour BCEAO, msikiti kuu na daraja la mfalme Fahd (Pont du Roi Fahd). Hata makumbusho ya kitaifa, makumbusho ya Muso Kunda, makumbusho ya mkoa wa Bamako, zoo ya Bamako na kilima cha "Point G" chenye uchoraji wa mwambani zinapendeza vilevile.


title: Bamako

text: Kuna uwanja wa ndege cha kimataifa na reli ya kwenda Koulikoro katika mashariki ya Mali na Dakar (Senegal).


title: Matatu

text: Matatu ni neno la kawaida nchini Kenya na Uganda la kutaja gari aina ya daladala linalotumika kama usafiri wa umma.


title: Matatu

text: Jina "matatu" labda lilitokana na nauli ya sarafu tatu iliyokuwa kawaida kwa safari moja matatu yalipoanza.


title: Matatu

text: Matatu huhudumia njia maalumu yenye namba yake.


title: Matatu

text: Dereva anafanya kazi yake pamoja na msaidizi anayeitwa "manamba" mwenye kazi ya kukusanya pesa na kufungua au kufunga mlango.


title: Matatu

text:
Mara nyingi ni magari ya Kijapan yenye ruhusa ya kubeba abiria 14.
Hadi mwaka 2003 matatu hayakufuata utaratibu huu wala taratibu nyingine. Ilikuwa kawaida kuingiza zaidi ya watu 20 katika gari moja lenye viti 15. Maafisa wa polisi ya barabarani (trafiki) walizoea kupokea rushwa za matatu kila siku, hivyo walishindwa kuwaambia neno.


title: Matatu

text: Serikali mpya ya Rais Mwai Kibaki iliweza kubadilisha hali hiyo tangu mwaka 2003, hasa waziri wa usafiri John Michuki aliyelazimisha wenye matatu kukubali utaratibu ambao haukuwa mpya lakini ulipuuzwa miaka mingi hadi kusahauliwa isipokuwa wazee walikumbuka siku za kale.


title: Matatu

text: Tangu mwanzo wa mwaka 2004 matatu yanatakiwa kuonyesha nje kanda ya rangi ya njano; dereva na manamba wawe na sare, kila kiti kinapaswa kuwa na kanda, na matatu kama mabasi yanatakiwa kuwa na "spidigavana" yaani chombo cha kukata mkasi wa gari likipita 80 km/h.


title: Matatu

text: Utaratibu huu umeanza kuvurugika tena, lakini bado hali ni afadhali kuliko zamani, hasa idadi ya vifo imepungua.


title: Kiafrikaans

text: Kiafrikaans (Afrikaans) ni lugha ya Afrika Kusini iliyotokea katika karne nne zilizopita kwenye msingi wa Kiholanzi pamoja na athari za lugha mbalimbali. Imekuwa lugha rasmi katika Afrika Kusini tangu mwaka 1925 badala ya Kiholanzi. Hata kama ni lugha iliyozaliwa Afrika kitaalamu ni kati ya lugha za Kigermanik.


title: Kiafrikaans

text: Kiafrikaans ina wasemaji wa lugha ya kwanza milioni sita na milioni kumi wasemaji kama lugha ya pili.


title: Kiafrikaans

text: Kiasili kimetokea kama lugha ya makaburu ya Afrika Kusini lakini imekuwa pia lugha ya wakazi chotara katika jimbo la Rasi Magharibi ("Cape Coloureds"). Leo hii wasemaji wa asili ya Ulaya ni chini ya nusu ya wasemaji wote wa Kiafrikaans.


title: Kiafrikaans

text: Ni lugha rasmi mojawapo Afrika Kusini pamoja na lugha 9 nyingine. Ni pia kati ya lugha ya kitaifa huko Namibia.


title: Tunis

text: Tunis (kwa Kiarabu: تونس ) ni mji mkuu wa Tunisia na mji mkubwa nchini ikiwa na wakazi 728,463 (mwaka 2004) ambao pamoja na wakazi wa mitaa ya nje wanafikia jumla ya milioni 1.6.


title: Tunis

text: Mji uko ufukoni mwa Mediteranea, karibu na Karthago ya Kale.


title: Rabat

text: Rabat (Kiarabu الرباط "Ar-Ribat") ni mji mkuu wa Moroko na mji mkubwa wa pili nchini baada ya Casablanca ikiwa na wakazi 1,622,860 (2004) pamoja na Sale. Jina lenyewe la "ribat" linadokeza kwa asili ya mji kuwa boma la kijeshi.


title: Rabat

text:
Rabat iko mwambanoni wa Atlantiki kwenye mdomo wa mto Bou Regreg. Ng'ambo ya mto iko Sale ambayo ni mji pacha.
Miji yote miwili ina viwanda vya nguo, vyakula na za ujenzi. Utalii pamoja na mabalozi ya nchi nyingi walioko Rabat kwa mfalme wanaongeza misingi ya uchimu wa mji.


title: Rabat

text: Mji wa kwanza katika eneo la Rabat ya leo ulikuwa Chellah. Maghofu yake ni kando la mji wa kisasa ufukoni wa mto Bou Regreg. Mwaka 40 KK Waroma wakauvamia na kkufanya mji wa Kiroma wa Sala Colonia. Kuanzia mnamo mwaka 250 BK mji ulikuwa chini ya watawala wa Kiberber.


title: Rabat

text: Hadi mwaka 1146 mji wa kale ulikuwa umeshapungua sana labda hata bila watu kwa sababu mwaka ule mtawala wa Wamuwahid Abd al-Mu'min alijenga "ribat" yaani boma la mpakani kilomita kadhaa kutoka majengo ya Chellah yaliyotumika kama machimbo ya mawe ya kujengea.


title: Rabat

text: Mjukuu wake Ya'qub al-Mansur alihamisha mji mkuu wake hapa. Alianzisha majengo makubwa lakini alikufa labla ya kuyatimiza. Mnara wa Hassan umebaki hadi leo. Baada ya kifo chake makao ya mfalme yalihamishwa kwenda Fez mji ulipungua hadi kuwa na nyumba pekee yenye watu 100 mwaka 1515 BK.


title: Rabat

text: Katika karne ya 17 BK miji ya Rabat na Sale ilijitegemea kuwa pamoja dola ndogo la Jamhuri ya Bou Regreg 1627 hadi 1818. Maisha ya wenyeji ilikuwa hasa uharamia baharini wakishambulia hasa jahazi za Wakristo hadi kuingizwa kwa eneo katika Ufalme wa Moroko.


title: Rabat

text: Wafaransa walipovamia Moroko 1912 na kuifanya nchi lindwa wakapeleka makao makuu tena Rabat kwa sanbabu za usalama. Sultani Moulay Yusef aliwafuata na kuhamisha ikulu yake Rabat vilevile.


title: Rabat

text: Wakati wa uhuru mwaka 1956 Mfalme Mohammed V aliamua Rabat iwe mji mkuu wa kudumu.


title: Bou Regreg

text: Bouregreg (Kiarabu أبورقراق ou abou rāqrāq) ni mto wa Moroko mwenye urefu wa 240 km. Chanzo chake ni katika milima ya Atlas karibu na mlima wa Jebel Mtourzgane kwenye kimo cha 1627 m juu ya UB. Mdomo uko kati ya mji ya Rabat na Sale. Pande zote mbili za mdomo wa mto palikuwa eneo la Jamhuri ya Bou Regreg iliyojumlisha mjiji ya Rabat na Sale.


title: Bou Regreg

text: Bouregreg ni kati ya mito mikubwa wa Moroko.


title: Sale (mji)

text: Salé ni mji wa Moroko.


title: Sale (mji)

text: Uko ufukoni wa Atlantiki kwenye mdomo wa mto Bou Regreg ng'ambo ya Rabat mji mkuu.


title: Sale (mji)

text: Salé ilianzishwa katika karne ya 11 BK.


title: Sale (mji)

text: Mwaka 1162 Jamhuri ya Kiitalia ya Genua ilijenga hapa bandari na kituo cha kijeshi. Mji ulivamiwa na mfalme wa Wamuwahid Abd al-Mu'min. Katika karne ya 17 BK Salé ilikuwa mji mkuu wa Jamhuri ya Bou Regreg.


title: Jamhuri ya Bou Regreg

text: Jamhuri ya Bou Regreg (pia Jamhuri ya Sale) ilikuwa dola dogo katika eneo la miji Rabat na Sale, mdomoni mwa mto Bou Regreg, lililoanzishwa mwaka 1627.


title: Jamhuri ya Bou Regreg

text: Watawala walikuwa maharamia waliounda serikali baada ya mwisho wa utawala wa ufalme wa Wasaadi.


title: Jamhuri ya Bou Regreg

text: Halmashauri ya wawakilishi ilimteua nahodha mkuu wa jahazi za haramia na pia magavana wa Rabat na Sale.


title: Jamhuri ya Bou Regreg

text:
Maharamia walishambulia hasa jahazi za nchi za Wakristo. Miji yote miwili ikatajirika. Majengo mengi ya kitovu cha kihistoria ya Rabat yalijengwa wakati ule.
Mwaka 1668 wenyeji walipaswa kukubali utawala wa wafalme Waalawi lakini hali halisi waliendelea kujitegemea hadi mwaka 1818.


title: Gaborone

text: Gaborone ni mji mkuu wa Botswana ikiwa na wakazi 186,000 (mwaka 2001). Iko kusini-mashariki ya nchi.


title: Gaborone

text: Mji huu ulianzishwa kwenye makao ya chifu Kgosi Gaborone wa BaTlokwa. Waingereza walijenga kituo kidogo cha kiutawala kando ya kijiji cha chifu. Makao haya madogo yalikua ghafla wakati wa uhuru wa Botswana ilipoamuliwa kujenga mji mkuu mpya. Botswana iliwahi kuwa na mji wake mkuu wa kikoloni ndani ya eneo la Afrika Kusini katika mji wa Mafeking ilitawaliwa na Uingereza kwa jina la "Bechuanaland Protectorate."


title: Gaborone

text: Uhuru ulipokaribia viongozi waliona haja ya kuwa na mji mkuu ndani ya Botswana wakaamua kupanua Gaborone.


title: Gaborone

text: Katika muda mfupi wa miaka mitatu mnamo 1965 - 1967 pekee mji mpya ukajengwa mwenye majengo ya bunge, serikali, kituo cha umeme, shule, hospitali, polisi, posta, benki, maduka, kanisa, hoteli, kiwanda cha bia, uwanja wa michezo na nyumba 1000.


title: Gaborone

text:
Leo hii Gaborone ni mji wa kisasa kabisa inayoonyesha maendeleo ya kiuchumi wa Botswana.
Jumuiya ya Maendeleo ya Afrika Kusini (Southern African Development Community (SADC)) ina makao makuu yake Gaborone. Kuna pia Chuo Kikuu cha Botswana.


title: Chitungwiza

text: Chitungwiza ni mji mchanga katika Zimbabwe. Iko kilometa 9 upande wa kusini wa mji mkuu Harare. Mwaka 2006 ilikuwa na wakazi 425,000. Walio wengi wanafanya kazi Harare kwa sababu kuna nafasi chache tu za ajira.


title: Chitungwiza

text: Chitungwiza ilipata cheo cha manispaa mwaka 1981. Asili yake ni mitaa mitatu ya Seke, Zengeza na St Marys iliyojengwa wakati wa ubaguzi wa rangi kama makazi ya Waafrika wasioruhusiwa kukaa Harare penyewe.


title: Chitungwiza

text: Siku hizi Chitungizwa ni mji wa kukua haraka Zimbabwe. Kiwanja cha ndege cha Harare kipo karibu. Wapiga kura wa mji walisimama kwa upande wa upinzani wa MDC ("Movement for Democratic Change") wakati wa chaguzi tangu mwaka 2000.


title: Lome

text: Lomé ni mji mkuu wa Togo katika Afrika ya Magharibi pia mji mkubwa wa nchi hii pamoja na kitovu chake cha kiutawala na kiuchumi ikiwa na wakazi wanaokadiriwa kuwa 796,000 (mwaka 2006). Iko mwambanoni wa Ghuba ya Guinea ya Atlantiki kwenye pwani fupi ya Togo yenye upana wa 52 km pekee. Mji uko karibu na mpaka wa Ghana.


title: Lome

text: Wakazi wa eneo la Lome walikuwa Waewe tangu karne ya 18 BK. Jina la Lome limetokana na neno la Kiewe la "alos" linalomaanisha mti mdogo unaokua katika misitu ya pwani. Kabla ya kukua kwa Lome kitovu cha biashara ilikuwapo mji wa Aneho.


title: Lome

text: Mwisho wa karne ya 19 wafanyabiashara walianzisha soko kwenye pwani la kupokea bidhaa kutoka meli bila kulipa ushuru kwa Waingereza katika Ghana ("Koloni ya Pwani la Dhahabu") jirani. Mwaka 1880 Waafrika Chico na Octaviano Olympio walifika kama wawakilishi wa kampuni ya biashara ya Kiingereza "A. and F. Swanzy" na kujenga ghala. Misafara ya Wahausa iliingia kutoka kaskazini kubeba bidhaa kwao wakajenga kambi la kudumu. Wafanyabiashara waliendelea kujenga makao yao hapa hivyo kuanzisha mji mwambaoni kati yao pia makampuni ya Kijerumani.


title: Lome

text: Serikali ya koloni ya Ghana ya Kiingereza haikupendezwa na mashindano ya kiuchumi. Waewe walijisikia hatarini kuvamiwa na Waingereza jirani. Baada ya jaribio la Waingereza kuvamia Aneho kutoka Kitta (Ghana) chifu Mlapa tar. 5.07. 1884 alifanya mkataba wa ulinzi na konsuli Mjerumani Gustav Nachtigal. Mkataba huu ulukiwa mwanzo wa koloni ya Togo ya Kijerumani.


title: Lome

text:
Baada ya kuimarika kwa ukoloni wao Wajerumani walipeleka makao makuu ya utawala wao Lome tarehe 6.03.1897. Wakati ule mji ulikuwa na wakazi 2,000. Tangu 1904 bandari ilipatikana iliyofuatwa na reli kwenda Aneho (1905), Kpalime (1907) na Atakpame (1909).
Hadi mwaka 1914 mji ulikuwa na wakazi 8,000 tayari wakati wa mwanzo wa Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia.


title: Lome

text: Wajerumani hawakuwa na uwezo kutetea koloni yao wakaikabidhi kwa Uingereza tar. 27. Agosti 1914 waliogawana eneo na Ufaransa mwaka 1916. Sehemu kubwa pamoja na Lome ikawa chini ya Ufaransa kama eneo la kukabidhiwa kwa amri ya Shirikisho la Mataifa. Mji uliendelea kukua haraka, ukawa na wakazi 15,000 mwaka 1930 na 30,000 mwaka 1950.


title: Lome

text: Wakati wa uhuru mwaka 1960 Lome ikawa mji mkuu wa nchi huru ya Togo ikiwa na wakazi 80,000 walioongezeka kuwa 200,000 hadi 1970.


title: Lome

text: Biashara ya nje ni hasa kahawa, kokoa, kopra na mawese. Kuna kiwanda cha petroli. Msingi wa biashara ni bandari.


title: Ghuba ya Guinea

text: Ghuba ya Guinea ni kidaka kikubwa cha bahari ya Atlantiki kwenye pwani ya magharibi mwa Afrika.


title: Ghuba ya Guinea

text: Eneo lake linahesabiwa kuanza nchini Liberia kwenye rasi ya Palmas na kwisha kwenye rasi Lopez nchini Gabon.


title: Ghuba ya Guinea

text: Jina la "Guinea" limetokana na jina la kale la sehemu kubwa ya upande wa kusini wa Afrika ya Magharibi kati ya jangwa la Sahara na Atlantiki likimaanisha "nchi ya watu weusi" kwa lugha ya Kiberber.


title: Ghuba ya Guinea

text: Kati ya mito mikubwa inayoishia kwenye ghuba hiyo ni Niger, Volta na Kongo.


title: Ghuba ya Guinea

text: Mwambao wa ghuba una vidaka viwili vidogo ambavyo ni hori ya Benin na hori ya Biafra (Nigeria imebadilisha jina hili kuwa hori ya Bonny baada ya vita vya Biafra).


title: Guinea (kanda)

text: Guinea ni jina la kihistoria kwa ajili ya kanda ya kusini ya Afrika ya Magharibi kati ya jangwa Sahara na Atlantiki. Nchi zote kuanzia Senegal hadi kaskazini ya Angola zilihesabiwa kuwa "Guinea". Waandishi wa Ulaya walitofautisha "Guinea ya Juu" (Senegal hadi Kamerun) na "Guinea ya Chini" (Kamerun hadi Angola).


title: Guinea (kanda)

text: Lugha za Ulaya zilikuwa na majina ya kihistoria kwa ajili ya sehemu mbalimbali za pwani la Guinea ya Juu: Pwani la Pilipili (ing. "Pepper Coast"), Pwani la Meno ya Ndovu (ing. "Ivory Coast"), Pwani la Dhahabu (ing. Gold Coast) na Pwani la Watumwa (ing. "Slave Coast"). Majina haya yametokana na biashara kuu katika sehemu zile. Jina la "Pwani la Meno ya Ndovu" linaendelea kutumika katika nchi ya Cote d'Ivoire (Ivory Coast). Ghana lilitwa "Gold Coast" (Pwani la Dhahabu) hadi uhuru.


title: Guinea (kanda)

text: Jina la "Guinea" limetokana na jina la kale kwa ajili ya sehemu kubwa ya upande wa kusini ya Afrika ya Magharibi likimaanisha "nchi ya watu weusi" kwa lugha ya kiberber. Maelezo mengine yasema ni umbo la jina "Ghana" kutokana na ufalme wa kale.


title: Guinea (kanda)

text: Nchi za eneo hili zilishiriki katika biashara ya kimataifa kwa kuwasiliana na Afrika ya Kaskazini na dunia ya Kiislamu kwa biashara ya misafara ya Sahara lakini pia kwa kuwasiliana na Ulaya kupitia Atlantiki.


title: Guinea (kanda)

text: Biashara ya meno ya ndovu, dhahabu na watumwa ilitajirisha falme za pwani zilizopata nafasi ya kujenga enzi yao. Nchi hizi karibu na pwani zilikuwa ndogo kuliko falme kubwa za Sahel lakini zilikuwa na watu wengi na nguvu ya kisiasa pia kijeshi.


title: Guinea (kanda)

text: Vituo vya nchi za Ulaya kwa muda mrefu zilikuwa ndogo tu za kusaidia biashara kwanza ya watumwa baadaye ya mawese kwa mahitaji ya mapinduzi ya viwanda Ulaya. Mwisho wa karne ya 19 BK eneo lote liliingia katika kipindi cha ukoloni ya Kiulaya.


title: Guinea (kanda)

text: Jina la Guinea linatumika leo kwa ajili ya nchi tatu za Guinea, Guinea-Bisau na Guinea ya Ikweta barani Afrika. Linatokea tena katika kawaida ya lugha mbalimbali kama majina ya kijiografia ya kutaja "ghuba ya Guinea", "misitu ya Guinea", "nyanda za juu za Guinea" na kadhalika.


title: Guinea (kanda)

text:
Kisiwa kikubwa cha Guinea Mpya karibu na Australia pamoja na nchi ya Papua Guinea Mpya ndani yake vimepokea jina kutokana na ile "Guinea ya awali" barani Afrika.
Kati ya mito mikubwa ya kanda Guinea kuna Niger na Kongo.


title: Graca Machel

text: Graça Simbine Machel alikuwa mke wa marehemu Rais wa Msumbiji Samora Machel na tangu 1998 mke wa Nelson Mandela.


title: Graca Machel

text: Alizaliwa tarehe 17 Oktoba 1946 nchini Msumbiji. Akiwa ni mtoto wa mwisho kati ya watoto sita wa mzee Simbine na bibi Nelly. Baba yake alifariki majuma matatu baada ya Graça kuzaliwa.


title: Graca Machel

text: Graça alianza kujihusisha na siasa baada ya kwenda masomoni Lisbon, Ureno. Akiwa Lisbon alikutana na watu wengi wenye fikra za kimapinduzi waliokuwa wakijihusisha na harakati za ukombozi wa Msumbiji kupitia chama cha FRELIMO. Serikali ya Msumbiji ilipopata taarifa za kujiunga kwake kwa siri na FRELIMO ilijiandaa kumtia jela mara tu atakaporudi nchini Msumbiji. Graça alipopata habari hizo alikimbilia nchini Uswisi. Mwaka 1973 akiwa bado Ulaya aliamua kujihusisha wazi wazi na harakati za ukombozi za FRELIMO. Chama cha FRELIMO kilikuwa na shule za sekondari katika nchi mbalimbali za Afrika zilizokuwa zikitoa elimu kwa wananchama wa chama hicho. Mwaka 1974 chama hicho kilimpeleka nchini Tanzania kuwa mwalimu wa shule ya sekondari ya FRELIMO iliyoko Bagamoyo.


title: Graca Machel

text: Akiwa Tanzania alijifunza mafunzo ya kijeshi ya kujilinda na ni katika kipindi hiki ndipo alipoweza kukutana na Samora Machelambaye alikuja kuwa mume wake na pia rais wa Msumbiji. Walifunga ndoa mwaka 1975 baada ya Msumbiji kupata uhuru wake toka kwa Wareno. Waliishi kama mume na mke hadi pale Samora Machel alipofariki kutokana na ajali ya ndege inayosadikiwa kuwa ilitunguliwa na makaburu wa Afika Kusini mwaka 1989. Kwa miaka mitano mfululizo tangu Samora Macheli afariki, Graça alivaa nguo nyeusi peke yake. Na ilipofika mwaka 1989 alistaafu wadhifa wake wa uwaziri na kujishughulisha na shughuli za maendeleo ya jamii hasa hasa watoto.


title: Graca Machel

text: Mwaka 1998 Graça alifunga pingu za maisha kwa mara ya pili na rais wa kwanza wa Afrika Kusini huru, Nelson Mandela.


title: Mawese

text: Mawese ni mafuta ya kula yanayotolewa katika matunda ya mti wa mchikichi ("Elaeis guineensis"). Ni mafuta ya kupikia ya Afrika, hasa penye asili ya mchikichi kutokana na kupatikana kwa wingi katika nchi za kanda ya Guinea.


title: Mawese

text: Kuna aina mbili za mawese; mawese hasa hutolewa na nyama ya tunda, ina rangi nyekundu na vitamini nyingi. Inatumika kama mafuta ya kupikia ama moja kwa moja ikitolewa na wakulima wenyewe na kuonyesha rangi nyekundu. Kama mawese inatengenezwa kibiashara kiwandani rangi inaondolewa kwa njia ya kusafisha mafuta kwenye vichujio. Baada ya kusafishwa huwekwa kwenye makopo au chupa na kuuzwa madukani au kupelekwa nje. Mafuta haya yanatumika pia viwandani kwa kutengeneza majarini, sabuni, mishumaa, mafuta ya kupakaa mwilini na aina mbalimbali ya madawa na urembaji.


title: Mawese

text: Mawese hutumika pia kiteknolojia tangu miaka ya nyuma kwa kutengeneza dizeli. Hasa nchini Malaysia teknolojia hii imesonga mbele. Malaysia inajaribu kupunguza gharama za kununua petroli na dizeli kwa kutengeneza kiwanda kikubwa cha kusafisha mawese kuwa dizeli. Sheria ya Malaysia inadai kuanzia mwaka 2007 ya kwamba dizeli yote inayouzwa nchini iwe na 5% dizeli ya mawese.


title: Mawese

text: Aina ya pili ni mafuta yanapatikana katika kiini cha tunda. Haya baadhi ya wenyeji huyaita mafuta ya mise. Mafuta haya yana halijoto ya kuyeyuka kwenye 26 – 28 C°. Hivyo kwa kawaida ni imara, si majimaji. Inatumika katika viwanda vya vyakula lakini pia kwa majarini. Yanatumika pia sana katika madawa ya urembaji na madawa ya kusafishia. Hata viwanda vya kutengeneza alumini hutumia aina hii ya mawese. Kuna biashara kubwa ya viini vya mchikichi (mise) kwa sababu husafirishwa bila kuharibu mafuta ndani yake.


title: Mawese

text: Nchi zinazopanda michikichi hasa ni Malaysia na Indonesia zenye mavuno ya 80% ya mawese yotr duniani. Brazil na Kolumbia ziemanza vilevile kupanda michikichi kwa wingi. Uthai, Papua–Guinea Mpya na nchi za Afrika ya Magharibi zinachangia asilimia ndogo kwenye soko la dunia ya mawese.


title: Mawese

text:
Kwa jumla mawese ina nafasi ya pili duniani kati ya mafuta kutokana na mimea inayotumika zaidi baada ya mafuta ya soya.
Mawese ilikuwa muhimu sana katika uchumi na historia ya Afrika ya Magharibi wakati wa karne ya 19 BK. Ulaya iliingia katika mapinduzi ya viwandani ikahitaji mafuta ya kutia grisi kwa ajili ya mashine za viwanda vyake. Mafuta haya yalipatikana katika nchi za Guinea hasa eneo la delta ya Niger.


title: Mawese

text: Kiuchumi kwa nchi za Afrika ya Magharibi biashara ya mawese ilichukua nafasi ya biashara ya watumwa; hadi mwanzo wa karne ya 19 falme za pwani zilitajirika kwa kuwauzia wafanyabiashara Wazungu watumwa kwa ajili ya masoko ya Amerika.


title: Mawese

text: Biashara hii ya watumwa ilipigwa marufuku polepole. Mabadiliko ya sheria katika Uingereza yalitangulia. Mapatano ya kimataifa kwenye Mkutano wa Vienna mwaka 1815 yalipakana biashara hii ikapungua hadi kwisha.


title: Mawese

text: Umuhimu mpya wa Afrika ya Magharibi kwa ajili ya Ulaya ulikuwa mafuta ya mawese. Hasa viini vilipelekwa Ulaya kwa sababu mawese asilia huharibika haraka. Kabla ya kuwepo kwa viwanda Afrika kwenyewe viini viliweza kusafirishwa mbali bila kuharibu mafuta ndani yake. Mawese ya tunda lenyewe linaharibika kama haitengenezwi kwa kufuata mbinu mbalimbali zinazopatikana kiwandani lakini si rahisi kuzitumia katika uzalishaji wa kienyeji.


title: Yaunde

text: Yaoundé ni mji mkuu na mji mkubwa wa pili nchini Kamerun baada ya Douala. Ina wakazi milioni 1,3.


title: Yaunde

text:
Mji uko kwenye kimo cha 730 m juu ya UB katika vilima vya Kamerun ya magharibi takriban 160 km kutoka mwambao wa Atlantiki.
Hali ya hewa ni ya kitropiki; halijoto ina wastani ya 23.3 C°. Mvua hunyesha Septemba / Oktoba na Aprili / Mei.


title: Yaunde

text: Yaounde ilianzishwa mwaka 1888 BK na wanfanya biashara Wajerumani. Baada ya Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia na mgawanyo wa nchi ikawa sehemu ya Kamerun ya Kifaransa na mji mkuu wa koloni kuanzia mwaka 1922. Wakati wa uhuru mwaka 1961 ilikuwa mji kuu wa Kamerun yote pamoja na sehemu zilizokuwa chini ya Uingereza.


title: Yaunde

text: Yaounde ni kitovu cha usafiri na mawasiliano ya nchi. Kuna viwanda vya tumbako, vyakula, vioo na ubao. Yaounde ni kitovu cha biashara kwa ajili ya kilimo cha kahawa, kakao, nguta na raba katika mazingira ya mji. Kuna pia migodi ya dhahabu na metali ya titani.


title: Douala

text: Douala ni mji mkubwa wa Kamerun ukiwa na wakazi 1,338,144 (2005).


title: Douala

text: Iko kilometa 24 kutoka bahari kwenye mdomo mpana wa mto Wouri unaokomea kwenye Ghuba ya Guinea ya Atlantiki. Bandari yake inaifanya kuwa kitovu cha uchumi wa Kamerun.


title: Douala

text: Wakati wa ukoloni wa Kijerumani ulikuwa mji mkuu wa Kamerun hadi mwaka 1907.


title: Mbabane

text: Mbabane ni mji mkuu wa Uswazi ikiwa na wakazi 70,000 (2003). Ofisi za serikali ziko hapa lakini bunge na jumba la mfalme ziko mjini Lobamba.


title: Mbabane

text: Mji uko kwenye milima ya Mdimba kwenye kimo cha 1200m juu ya UB.


title: Mbabane

text: Mji ulianzishwa na Waingereza mwaka 1902 BK baada ya vita dhidi ya makaburu ukawa makao makuu ya kiutawala wa eneo la Uswazi. Jina limetokana na chifu Mbabane Kunene aliyekuwa mkuu wa sehemu ile wakati wa kuunda mji.


title: Mbabane

text: Nguvu ya kiuchumi ya Mbabane ni migodi ya karibu ya bati na dhahabu.


title: Bendera ya Gambia

text: Bendera ya Gambia ni ya milia mitatu sambamba ya nyekundu, buluu ny kijani kibichi inyotenganishwa na kanda nyembamba za nyeupe.


title: Bendera ya Gambia

text: Mlia wa nyekundu juu humaanisha nchi ya mbuga. Buluu chini yake ni alama ya mto Gambia unaopita nchi yote, na mlia wa kijani-kibichi ni ya misitu. Kanda nyembamba nyeupe humaanisha amani.


title: Bendera ya Senegal

text: Bendera ya Senegal ina milia tatu za wima pamoja na nyota ya pembetatu katikati.


title: Bendera ya Senegal

text: Milia ni ya nyekundu, njano na kijani kibichi. Nyota ni ya kijani.


title: Bendera ya Senegal

text: Maana ya rangi ni kama zifuatazo:


title: Bendera ya Senegal

text: Asili ni bendera ya Shirikisho ya Mali ya 1959. Wakati ule Senegal na Sudan ya Kifaransa zilikuwa pamoja katika Shirikisho ya Mali hadi 1960. Bendera ya shirikisho ilikuwa ileile isipokuwa ilionyesha umbo nyeusi ya mwanadamu katikati. Senegal iliandelea na bendera lakini umbo la mtu lilibadilishwa kwa nyota.


title: Bendera ya Senegal

text: Rangi ni zilezile zinazopatikana katika bendera nyingi za kiafrika kutokana na athari ya Ethiopia kama nchi ya Afrika iliyofaulu kujitetea dhidi majaribio ya kuitawala kikoloni.


title: Bendera ya Uswazi

text: Bendera ya Uswazi ina milia ya rangi za buluu, njano na nyekundu. Katikati iko ngao ya kijeshi ya kiafrika chenye rangi za nyeusi na nyeupe pamoja na mikuki ya njano.


title: Bendera ya Uswazi

text: Upana wa milia ni katika uhusiano wa 3:1:8:1:3. Rangi zina maana ifuatayo:


title: Bendera ya Uswazi

text: Ngao ni ile ya kikosi cha jeshi cha Emasotsha inayopatikana pia ndani ya nembo ya nchi. Rangi za ngao zinasomwa kukumbusha ya kwamba watu weusi na weupe huishi pamoja kwa amani.


title: Bendera ya Uswazi

text: Bendera hii ilianzishwa wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia kama alama ya kikosi cha Waswazi waliopigania vita upande wa Uingereza.


title: Bendera ya Ethiopia

text: Bendera ya Ethiopia mara nyingi inatajwa kuwa bendera ya kwanza ya kiafrika. Rangi zake ni kijani kibichi, njano na nyekundu. Kutokana na sifa za Ethiopia za kuwa nchi ya pekee katika Afrika iliyojitetea dhidi ya uvamizi wa ukoloni. Rangi zake zilikuwa kama alama ya umoja na uhuru wa Afrika zikatumika kama rangi za Umoja wa Afrika katika bendera za nchi nyingi za Kiafrika.


title: Bendera ya Ethiopia

text: Bendera ya rangi tatu ilitumika Ethiopia tangu karne ya 19 BK. Wakati wa serikali ya kifalme ilikuwa na nembo ya simba ya Yuda. Serikali ya mapinduzi ya DERG ilifuta simba na kubadilishabadilisha nembo za katikati. Tangu 1996 bendera imekuwa na nyota ya pembetatu.


title: Bendera ya Ethiopia

text: Kama sifa hiyo ya kuwa bendera ya kwanza ya kiafrika ni kweli inategemea na namna ya kuangalia Afrika. Kwenye Afrika ya kijiografia jinsi inavyotajwa leo dola za Afrika ya Kaskazini ziliwahi bila shaka kutumia bendera tangu karne nyingi yaani muda mrefu kabla ya karne ya 19.


title: Yamoussoukro (mji)

text: Yamoussoukro ni mji mkuu rasmi wa Cote d'Ivoire tangu 1983 ilipochukua nafasi hii kutoka Abidjan inayoendelea kuwa mji mkubwa na kitovu cha kiuchumi pia kiutamaduni na makao ya ofisi nyingi za serikali. Iko takriban 230 km kutoka pwani karibu na kitovu cha nchi. Kuna wakazi 200,000 (mwaka 2005).


title: Yamoussoukro (mji)

text: Chanzo cha Yamoussoukro ni kijiji kidogo kilichoitwa N'Gokro. Imeteuliwa kuwa mji mkuu na kukua kwa sababu ni mahali pa kuzaliwa kwa rais wa kwanza wa nchi Félix Houphouët-Boigny. Mwanzo wa ukoloni wa Kifaransa kijiji cha N'Gokro ilikuwa chini ya chifu wa kike Yamousso. Mwaka 1909 kabila la eneo hili liliasi dhidi ya Wafaransa lakini sehemu ya machifu pamoja na Yamousso waliwashauri wenzao kupatana na Wafaransa tena. Tendo hili lilisababishwa Wafaransa kuhamisha kituo chao cha kiutawala wa eneo kwenda N'Gokro wakiita Yamoussoukro kwa heshima ya chifu yake.


title: Yamoussoukro (mji)

text: Aliyekuwa rais baadaye Félix Houphouët-Boigny alizaliwa Yamoussoukro mwaka 1905. 1939 akawa chifu wa mahali akaendelea kujishughulisha na siasa na kuita mikutano wa machifu akiwaalika kwake kijijini. Baada ya kuwa rais wa Cote d'Ivoire mwaka 1960 aliamuru tangu mwaka 1964 kazi nyingi zifanywe kwake nyumbani kama ujenzi wa ikulu yake ya pili, majengo mengine ya umma, barabara, kituo cha umeme, viwanda, uwanja wa michezo na mengi mengine. Kelele ya ujenzi ilikuwa Kanisa Kuu la Yamoussoukro lililojengwa kwa mfano wa Kanisa la Mt. Petro huko Roma lakini kubwa kuliko kanisa lile linalotumikwa na Papa mwenyewe.


title: Yamoussoukro (mji)

text: Mwaka 1983 ilitangazwa rasmi kuwa mji mkuu lakini ofisi nyingi za serikali na wizara bado zimebaki Abidjan.


title: Conakry

text: Conakry (pia: Konakry) ina wakazi 2,000,000 (mwaka 2002) ni mji mkuu wa Guinea. Mji una bandari mwambaoni wa Ghuba ya Guinea ya Atlantiki.


title: Conakry

text: Chanzo cha Conakry ni kwenye kisiwa cha Tombo kilicho karibu sana na rasi ya Kaloum. Mji ulianzishwa baada ya kisiwa kuhamishwa kutoka utawala wa Uingereza chini ya Ufaransa. Wafaransa waliunganisha mwaka 1887 vijiji vinne vya Conakry, Boulbinet, Krutown na Tombo. Mwaka 1889 Conakry ilikuwa makao makuu ya utawala wa koloni ya « Mito ya Kusini (Rivières du Sud) » na tangu 1891 ya Guinea ya Kifaransa ikakua kwa sababu ya bandari yake hasa baada ya kujengwa kwa reli kwenda Kankan.


title: Conakry

text: Leo kisiwa cha Tumbo kimeunganishwa na rasi ya Kaloum kwa barabara. Mji umeenea kufunika rasi yote. Kuna beledi tano mjini ambayo ni Kaloum (kitovu cha mji), Dixinn (penye chuo kikuu na balozi nyingi), Ratoma (penye vilabu na mabaa), Matam na Matoto penye uwanja wa ndege wa Gbessia.


title: Conakry

text: Mahali pa kuangalia ni makumbusho ya kitaifa, masoko, jengo la Jumba la Watu, msikiti mkuu na visiwa vya Los.


title: Bendera ya Guinea

text: Bendera ya Guinea ina milia mitatu ya kusimama yenye rangi za nyekundu, njano na kijani - kibichi. Rangi hizi ziko pia kwenye bendera ya Ethiopia na ya Ghana zinaonyesha athira za Ethiopia (nchi ya Afrika iliyofaulu kujitetea dhidi ya ukoloni) na pia Ghana (nchi ya kwanza ya Afrika ya kupata uhuru baada ya ukoloni).


title: Bendera ya Guinea

text: Mara nyingi rangi hizi huelezwa kuwa na maana kama ifuatayo:


title: Bendera ya Guinea

text: Waguinea wamependa kuzilinganisha na maneno ya wito la tauifa: Travail, Justice, Solidarité (kazi, haki, kushikamana)


title: Bangui

text: Bangui ina wakazi 531 763 ni mji mkuu wa Jamhuri ya Afrika ya Kati. Mji uko mwambanoni wa mto Ubangi ng'ambo ya mto uko mji wa Zongo katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo.


title: Bangui

text: Kuna viwanda mjini vya nguo, vyakula, bira, viatu na sabuni. Bishara ya nje inalenga wateja wa pamba, ubao, kahawa na katani.


title: Buganda

text: Buganda ni ufalme ndani ya jamhuri ya Uganda. Mfalme wa Buganda anatumia cheo cha Kabaka. Jina la nchi Uganda ni umbo la Kiswahili la neno Buganda.


title: Buganda

text: Tangu karne ya 18 BK hadi karne ya 20 Buganda ilikuwa dola lenye enzi katika eneo la Ziwa Viktoria.


title: Buganda

text: Leo hii ni sehemu ya Uganda yenye madaraka ya kiutamaduni pamoja na kuwa na bunge lake, lakini si kitengo cha kiutawala ndani ya Uganda.


title: Buganda

text: Eneo la Buganda liko kaskazini na magharibi kwa Ziwa Viktoria hadi mto Nile upande wa mashariki na ziwa Kyoga kaskazini.


title: Buganda

text: Watu wake huitwa Waganda (kwa Kiganda: ""Baganda"") wanotumia lugha ya Kibantu. Wako takriban milioni tatu ambao ni kabila kubwa la Uganda lenye 16.7% ya wakazi wote wa nchi. Kuna koo 52 kati ya Waganda.


title: Buganda

text: Makaburi ya kihistoria ya wafalme wa Buganda huko Kasubi (Kampala) imeorodheshwa na UNESCO kama Urithi wa Dunia.


title: Buganda

text: Mwisho wa karne ya 19 Buganda ilikuwa lengo la majaribio ya nchi mbalimbali ya nje ambazo zilitaka kuwa na athari hapa. Wamisionari Wakatoliki kutoka Ufaransa na Waanglikana kutoka Uingereza walishindana na Waislamu kwenye ikulu ya Kabaka Mutesa I (1856–1884) kati yao na dhidi ya wafuasi wa dini za jadi. Mashindano hayo yalisababisha kutokea kwa vyama mbalimbali vilivyoleta nchi katika hali ya vurugu.


title: Buganda

text: Mnamo 1890 Mjerumani Karl Peters alifaulu kupata mkataba wa ushirikiano na Kabaka lakini serikali za Ujerumani na Uingereza zilipatana katika mkataba wa Helgoland-Zanzibar nchi iwe eneo la athari ya Uingereza. Mwakilishi Mwingereza Frederick Lugard aliingilia kijeshi kati ya mapigano ya vikundi ndani ya Buganda na kuhakikisha utawala wa Kabaka Mwanga aliyehesabiwa kuwa upande wa Waanglikana, hivyo karibu na Uingereza. Mwaka 1894 Kabaka alikubali mkataba wa ushirikiano na Uingereza ambao machoni mwake ulikuwa mapatano ya hiari lakini hali halisi Buganda ikawa nchi ya kulindwa chini ya Uingereza.


title: Buganda

text: Polepole utawala wa Kiingereza ilibadilisha hali ya Buganda hadi kuwa sehemu tu ya Uganda yote.