title: Nimonia

text: Nimonia hutambuliwa hasa kwa msingi wa mchanganyiko wa ishara zinazoonekana na kwa eksirei ya kifua.Hata hivyo, inaweza kuwa vigumu kudhibitisha kisababishi hasa, kwa sababu hakuna kipimo mahususi kinachoweza kutofautisha kati ya nimonia itokanayo na bakteria na isiyotokana na bakteria. Shirika La Afya Duniani limefafanua kiafya nimonia ya watoto kwa msingi wa kikohozi au upumuaji mgumu na kiwango cha haraka cha kupumua, kujivuta ndani kwa kifua, au kiwango kilichopungua cha fahamu. Kiwango cha haraka cha kupumua hufafanuliwa kama zaidi ya pumzi 60 kwa kila dakika kwa watoto chini ya umri wa miezi 2, pumzi 50 kwa dakika kwa watoto wa umri wa miezi 2 hadi mwaka 1, au zaidi ya pumzi 40 kwa dakika kwa watoto wa umri wa mwaka 1 hadi miaka 5. Kwa watoto, kiwango kilichoongezeka cha kupumua na kujivuta ndani kwa sehemu ya chini ya kifua ni vyepesi kuhisi kuliko kusikiza milio ya kifua kwa stethoskopu.


title: Nimonia

text: Kwa watu wazima, uchunguzi hauhitajiki katika visa visivyo vikali: kuna hatari ndogo sana ya nimonia iwapo ishara muhimu zote na oskalitesheni ni za kawaida.


title: Nimonia

text: Kwa watu wanaohitaji kulazwa hospitalini, oksimetiri ya mpwito wa ateri,  radiografia ya kifua na vipimo vya damu—vikiwemo hesabu kamili ya damu, elektroliti za seramu , kiwango cha protini inayoathiri C na hata vipimo vya utendaji kazi wa ini—vimependekezwa. Utambuzi wa maradhi mithili ya influenza unaweza kufanywa kwa msingi wa ishara na dalili; hata hivyo, udhibitishaji wa maambukizi ya influenza huhitaji kupima. Kwa hivyo, matibabu mara nyingi hutegemea kuwepo kwa influenza katika jamii au kipimo cha haraka cha influenza.


title: Nimonia

text: Uchunguzi wa mwili wakati mwingine unaweza kuonyesha shinikizo la chini la damu, udundaji wa kasi wa moyo kuliko kawaida au kiwango cha juu sana cha oksijeni kidogo. Kiwango cha kupumua kinaweza kuwa haraka kuliko kawaida na hii inaweza kutokea siku moja au mbili kabla ya ishara zingine. Kipimo cha kifua kinaweza kuwa cha kawaida lakini kionyeshe upanukaji uliopungua wa kifua kwenye upande ulioathiriwa. Sauti kali za pumuzi kutoka kwa njia kubwa za hewa zinazopitishwa kwenye pafu lililovimba huitwa upumuaji wa bronkioli, na husikika kwa oskalitesheni kwa stethoskopu. milio (miparuzo) inaweza kusikika kwenye sehemu iliyoathiriwa wakati wa uvutaji pumzi. ugongaji unaweza kutoa sauti iliyofifia kwenye pafu lililoathiriwa, na rizonansi ya sauti iliyoongezeka badala ya iliyopungua hutofautisha nimonia na efusheni ya plura.


title: Nimonia

text: Radiografu ya kifua hutumiwa mara kwa mara kwa utambuzi. Kwa watu walio na ugonjwa usio mkali, upigaji picha huhitajika kwa wale tu walio na uwezekano wa kupata matatizo, wale ambao hawajapata nafuu bada ya matibabu, au wale ambao kisababishi hakijulikani. Iwapo mtu ni mgonjwa kiasi kwamba anahitaji kulazwa hospitalini, radiografu ya kifua imependekezwa. Matokeo hayalingani na ukali wa ugonjwa kila wakati na hayatofautishi kikamilifu kati ya maambuki ya bakteria na ya virusi.


title: Nimonia

text: Nimonia inavyoonyeshwa kwa eksirei inaweza kuainishwa kama nimonia ya lobu, nimonia ya bronko, na nimonia ya tishu za mapafu. Nimonia isababishwayo na backeria, inayoambukiza kwa jamii huonyesha konsolidesheni ya pafu ya moja ya lobu ya vipande vya pafu inayojulikana kama nimonia ya lobu.Hata hivyo, matokeo yanaweza kuwa tofauti, na mitindo mingine hutokea sana katika aina zingine za nimonia. Nimonia ya aspiresheni inaweza kujitokeza na hali ya kutopitisha mwanga kwenye pande zote mbili hasa kwenye sehemu ya chini ya mapafu na upande wa kulia. Radiografu za nimonia ya virusi zinaweza kuonekana kuwa kawaida, zimepanuka zaidi, zina sehemu za madoa pande zote mbili, au zinajitokeza sawa na nimonia ya bakteria yenye konsolidesheni ya lobu. Huenda matokeo ya radiolojia yasiwepo mwanzoni mwa ugonjwa huo hasa kukiwa na ukosefu wa maji mwilini; au huenda ikawa vigumu kufasiliwa kwa wale walio na unene sana, au historia ya ugonjwa wa mapafu. Picha za kuchanganua zinaweza kutoa habari zaidi katika visa visivyo dhahiri.


title: Nimonia

text: Kwa wagonjwa wanaotibiwa katika jamii, kutambua ajenti inayosababisha hugharimu sana na hakubadilishi matibabu. Kwa watu wasiopata nafuu baada ya matibabu, ukuzaji wa vimelea vya makohozi unafaa kuzingatiwa, na ukuzaji wa "maikobakteria za Kifuakikuu" unafaa kufanywa kwa watu walio na kikohozi sugu chenye makohozi . Kupimwa kwa vimelea vingine mahususi kunaweza kupendekezwa wakati wa milipuko ya maradhi kwa mujibu wa afya ya umma. Kwa wale waliolazwa hospitalini kutokana na ugonjwa mkali, ukuzaji wa vimelea vya makohozi na vya damu umependekezwa, na vile vile kupima mkojo kwa antijeni za "Legionella" na "Streptokokasi". Maambukizi ya virusi yanaweza kudhibitishwa kupitia ugunduzi wa virusi au antijeni zake kwa kukuza vimelea au tishu au kipimo cha msururu wa athari za polima, miongoni mwa mbinu zingine. Ajenti inayosababisha hali hii hubainishwa katika asilimia 15 tu ya visa kwa vipimo vya mara kwa mara vya mikrobiolojia.


title: Nimonia

text: Nimonitisi ni inflamesheni ya pafu; nimonia ni nimonitisi, huwa kutokana na maambukizi lakini wakati mwingine huwa isiyo ya kuambukiza iliyo na hali zaidi ya konsolidesheni ya mapafu.Nimonia mara nyingi huainishwa kulingana na ilipopatikana au jinsi ilivyopatikana: inayopatikana kwa jamii,aspiresheni, inayohusiana na huduma za afya, inayoambukiza hospitalini, na nimonia inayohusiana na chombo cha kupitisha hewa. Pia inaweza kuainishwa kulingana na sehemu ya pafu iliyoathiriwa: nimonia ya lobu, nimonia ya bronkasi na nimonia kali ya tishu za mapafu; au kulingana na kimelea kinachosababisha. Nimonia kwa watoto inaweza pia kuainishwa kulingana na ishara na dalili kama isiyo kali, kali, au kali sana.


title: Nimonia

text: Magonjwa kadhaa yanaweza kujitokeza kwa ishara na dalili sawa na za nimonia kama: ugonjwa sugu wa kufunga kwa mapafu, pumu, edema ya mapafu, bronkektasisi, saratani ya mapafu, na emboli ya mapafu. Tofauti na nimonia, pumu na ugonjwa sugu wa kufunga kwa mapafu hujitokeza hasa kwa mkoromo, edema ya mapafu hujitokeza kwa elektrokadiogramu isiyo ya kawaida, saratani na bronkektasisi hujitokeza kwa kikohozi cha kipindi kirefu, na emboli ya mapafu hujitokeza kwa mauvimu makali ya mwanzo ya kifua na upungufu wa pumzi.


title: Nimonia

text: Uzuiaji huhusisha uchanjaji, hatua za kimazingira na matibabu yafaayo ya matatizo mengine ya kiafya. Huaminika kuwa kama hatua zinazofaa za uzuiaji zingekuwa zimeanzishwa kote ulimwenguni, vifo vya watoto vinaweza kupunguzwa kwa 400,000 na kama matibabu yafaayo yangepatikana kwa wote, vifo vya utotoni vinaweza kupunguzwa kwa vifo 600,000 zaidi.


title: Nimonia

text: Uchanjaji huzuia dhidi ya nimonia fulani za bakteria na za virusi kwa watoto na watu wazima. Chanjo ya influenza ni bora dhidi ya influenza A na B. Taasisi ya Udhibiti na Uzuiaji wa Magonjwa imependekeza uchanjaji wa kila mwaka kwa kila mtu aliye na umri wa miezi 6  na zaidi. Kuwapa wahudumu wa afya kingamaradhi hupunguza hatari ya nimonia ya virusi miongoni mwa wagonjwa wao. Milipuko ya influenza inapotokea, dawa kama vile amantadine aurimantadine zinaweza kusaidia kuzuia ugonjwa huo. Haijulikani kama zanamivir au oseltamivir ni bora kwa sababu kampuni inayotengeneza oseltamivir imedinda kutoa data ya majaribio kwa uchanganuzi wa kibinafsi.


title: Nimonia

text: Chanjo dhidi ya "Hemofilasi influenzae" na "Streptokokasi nimoniae" zina ushahidi dhabiti wa kuunga mkono matumizi yake. Kuwapa watoto chanjo dhidi ya "streptokokasi numoniae" kumepelekea kupungua kwa visa vya maambukizi haya kwa watu wazima kwa sababu wengi wao hupata maambukizi kutoka kwa watoto. Chanjo ya " Streptokokasi nimoniae" ya watu wazima ipo na imeweza kupunguza hatari ya ugonjwa vamizi wa numokokasi. Chanjo zingine zinazokinga dhidi ya nimonia ni: kifaduro, tetekuwanga, na ukambi.


title: Nimonia

text: Kusitisha uvutaji wa sigara na kupunguza uchafuzi wa hewa vyumbani, kama vile kupika kwa kuni vyumbani ausamadi, yote yamependekezwa. Uvutaji wa sigara unaonekana kuwa ndicho kisababishi kikuu cha nimonia ya numokokasi kwa watu wazima wenye afya. Usafi wa mikono na kukohoa kwenye mkono wa nguo kunaweza pia kuwa njia bora ya uzuiaji. Uvaaji wa barakoa za upasuaji kwa walio wagonjwa pia unaweza kuzuia maradhi.


title: Nimonia

text: Kutibu maradhi fiche (kama vile VVU/UKIMWI, kisukari melitasi, na utapiamlo) ipasavyo kunaweza kupunguza hatari ya nimonia.Kwa watoto wa umri wa chini ya miezi 6 kunyonya bila kupewa chakula kingine chochote hupunguza hatari na ukali wa ugonjwa. Kwa walio na VVU/UKIMWI na idadi ya CD4 chini ya seli 200 kwa kila uL, antibiotiki iitwayo trimethoprim/sulfamethoxazole hupunguza hatari ya "Nimonia ya numosisitisi"huenda ikawa ni ya kufaa kwa walio na kingamwili dhaifu lakini wasio na VVU.


title: Nimonia

text: Kuwachunguza wanawake wajawazito kwa Streptokokasi ya kundi B na "Klamidia trakomatisi", na kutoa matibabu kwa antibiotiki, ikihitajika, hupunguza viwango vya nimonia kwa watoto wachanga; mbinu za kuzuia maambukizi ya VVU kutoka kwa mama hadi kwa mtoto huenda zikafaa pia.Efusheni ya mdomo na koo la watoto wachanga waliochafuliwa kwa kiowevu cha amnioni chenye mekoniamu haijaweza kupunguza kiwango cha nimonia ya aspiresheni na huenda ikasababisha madhara, hivyo basi, tendo hili halipendekezwi katika hali nyingi. Kwa wazee wadhaifu, huduma nzuri ya afya ya mdomoni inaweza kupunguza hatari ya nimonia ya aspiresheni.


title: Nimonia

text: Kwa kawaida, antibiotiki za mdomoni, kupumzika, dawa za analijesiki, na viowevu ni bora kwa afueni kamili. Hata hivyo, walio na matatizo mengine ya kiafya, wazee au walio na tatizo kubwa la kupumua wanaweza kuhitaji utunzaji wa hali ya juu. Ikiwa dalili zitaendelea kuzorota, nimonia hiyo haiwezi kuisha kwa matibabu ya nyumbani, au matatizo yatokee, huenda kulazwa hospitalini kukahitajika. Kote ulimwengumi, takriban asilimia 7-13 ya visa kwa watoto hupelekea kulazwa hospitaliniilhali katika nchi zilizostawi, kati ya asilimia 22 na 42 ya watu wazima walio na nimonia waliyopata katika jamii hulazwa. Matokeo ya CURB-65 ni muhimu kwa kuamua hitaji la kulazwa kwa watu wazima. Ikiwa matokeo ni 0 au 1 watu wanaweza kudhibitiwa nyumbani kikamilifu, yakiwa 2, kulazwa hospitalini kwa muda mfupi au utunzaji zaidi wa kufuatilia wa karibu unahitajika. Yakiwa 3-5, kulazwa hospitalini kunapendekezwa. Kwa watoto walio na tatizo la kupumua au kiwango cha oksijeni chini ya asilimia 90 wanafaa kulazwa hospitalini. Manufaa ya fiziotherapi ya kifua kwa nimonia bado hayajabainishwa. Uingizaji hewa kwa barakoa huenda ukawanufaisha waliolazwa kwenye kitengo cha wagonjwa mahututi.Dawa ya kikohozi ya kununuliwa madukani haijaweza kusaidiaref wala matumizi ya zinki kwa watoto.Hakuna ushahidi wa kutosha wa mukolitiki.


title: Nimonia

text: Antibiotiki huboresha matokeo kwa walio na nimonia ya bakteria. Aina ya antibiotiki mwanzoni hutegemea hali ya mtu aliyeathiriwa, kama vile umri, afya yake wakati huo, na eneo ambapo maambukizi yalipatikana. Nchini Uingereza matibabu ya jarabati pamoja na amoxicillin yamependekezwa kama awamu ya kwanza ya nimonia inayoambukiza katika jamii, pamoja na doxycycline au clarithromycin kama aina mbadala. Kaskazini mwa Marekani, ambapo aina mahususi za nimonia inayoambukiza katika jamii hutokea sana, macrolide (kama vile azithromycin auerythromycin), na doxycycline zimechukua mahali pa amoxicillin kama awamu ya kwanza ya matibabu kwa watu wazima wasiolazwa hospitalini. Kwa watoto walio na dalili ndogo au kiasi, amoxicillin husalia katika awamu ya kwanza. Matumizi ya fluoroquinolones katika visa visivyo tata yamewekewa vikwazo kwa sababu ya madhara yake na kusababisha upinzani kwa mujibu wa kutokuwa kwao na faida kubwa ya kimatibabu.Muda wa matibabu kikawaida umekuwa siku saba hadi kumi, lakini ushaidi unaoongezeka unaonyesha kuwa yale ya muda mfupi (siku tatu hadi tano) vile vile ni bora. Iliyopendekezwa kwa nimonia inayoambukiza hospitalini ni awamu ya tatu na ya nne ya cephalosporins, carbapenem, fluoroquinolones, aminoglycosides, navancomycin.Mara kwa mara antibiotiki hizi hupewa ndani ya mshipa na kutumiwa kwa mchanganyiko.kwa wale wanaotibiwa hospitalini, zaidi ya asilimia 90 hupata nafuu baada ya antibiotiki za kwanza.


title: Nimonia

text: Vizuia nuraminidesi vinaweza kutumiwa kutibu nimonia ya virusi inayosababishwa na virusi vya influenza (influenza A nainfluenza B). Hakuna tiba za kinzavirusi maalum zinazopendekezwa kwa aina zingine za nimonia za virusi zinazoambukiza katika jamii vikiwemo virusi vya korona vya SARS, virusi vya adeno, virusi vya hanta, na virusi vya parainfluenza. Influenza A inaweza kutibiwa kwa rimantadine au amantadine, ilhali influenza A au B inaweza kutibiwa kwa oseltamivir, zanamivir au peramivir.Dawa hizi zina matokeo bora zikianzishwa katika saa 48 za kuanza kwa dalili. Aina nyingi za influenza A ya H5N1, ambayo pia hujulikana kama homa ya ndege zimeonyesha ukinzani kwa rimantadine na amantadine. Matumizi ya antibiotiki kwa nimonia ya virusi yanapendekezwa na baadhi ya wataalam kwa kuwa ni vigumu kufutilia mbali maambukizi yanayotatiza ya bakteria Shirika la Kifua la Uingereza linapendekeza kuwa antibiotiki zisitumiwe kwa ugonjwa usio mkali. Matumizi ya kotikosteroidi yana utata.


title: Nimonia

text:
Kwa ujumla, numonitisi ya aspiresheni hutibiwa kwa kiasi kwa antibiotiki za nimonia ya aspiresheni tu. Aina ya antibiotiki itakayotumiwa itategemea mambo kadhaa, yakiwemo kimelea kinachodhaniwa kusababisha na iwapo nimonia iliambukiza kwenye jamii au katika mazingira ya hospitali. Aina zinazotumika sana ni clindamycin, mchanganyiko wa beta-lactam nametronidazole, au aminoglycoside.
Kotikosteroidi hutumika wakati mwingine kwa nimonia ya aspiresheni, lakini kuna ushahidi mdogo wa kuthibitisha ubora wazo.


title: Nimonia

text: Kwa matibabu, aina nyingi za nimonia ya bakteria zitadhibitiwa katika siku 3-6 .Huchukua majuma machache kabla ya dalili nyingi kuisha.


title: Nimonia

text: Matatizo yanaweza kutokea hususan kwa wazee na walio na matatizo mengine ya kiafya. Haya yanaweza kuwa haya miongoni mwa mengine: empiema, usaha kwenye mapafu, kuvimba na kuziba kwa bronkioli, sindromu ya matatizo makali ya upumuaji , sepsisi, na kuzorota kwa matatizo mengine ya kiafya.


title: Nimonia

text: Kanuni za utabiri wa kiafya zimewekwa ili kutabiri kwa usahihi zaidi matokeo katika nimonia. Kanuni hizi hutumika katika kuamua iwapo mtu huyo atalazwa hospitalini au la.kutabiri


title: Nimonia

text: Katika nimonia kujikusanya kwa kiowevu inaweza kutokea kwenye nafasi inayozingira pafu. Wakati mwingine, vimelea vitaambukiza kiowevu hiki na kusababisha empiema. Ili kutofautisha empiema na efusheni ya paranimonia, kiowevu hicho kinaweza kuchukuliwa kwa sindano (thorasentesisi), na kuchunguzwa. Ikithibitishwa kuwa kuna empiema, ufyonzaji kikamilifu wa kiowevu ni muhimu, mara nyingi kwa katheta ya ufyonzaji. katika visa vikali vya empiema huenda upasuaji ukahitajika. Kiowevu chenye maabukizi kisipofyonzwa, maambukizi yanaweza kukithiri kwa sababu antibiotiki hazipenyi vizuri kwenye kaviti ya plura. Ikiwa kiowevu hakina maambukizi, kinahitaji kufyonzwa ikiwa kinasababisha dalili au kinabaki kilivyo tu.


title: Nimonia

text: Kwa hali nadra sana, bakteria kwenye pafu zitatengeneza kibonge cha kiowevu chenye maambukizi kiitwacho jipu la pafu. Jipu kwenye pafu huonekana kwa eksirei ya kifua lakini mara kwa mara huitaji uchunguzi wa kielektroniki wa CT ya kifua ili kuthibitisha utambuzi.Kwa kawaida jipu hutokea katika nimonia ya aspiresheni, na mara kwa mara huwa na aina nyingi tofauti za bakteria. Antibiotiki za muda mrefu hufaa mara nyingi kwa kutibu jipu la pafuni, lakini wakati mwingine ni lazima jipu hilo lifyonzwe kwa mpasuaji aumrediolojia.


title: Nimonia

text: Nimonia inaweza kusababisha matatizo ya upumuaji kwa kuchochea sindromu ya matatizo makali ya upumuaji, inayotokana na mchanganyiko wa maambukizi na inflamesheniMapafu hujaa kiowevu kwa haraka na kushupaa. Kushupaa huku pamoja na ugumu mkubwa wa kuchukua oksijeni kutokana na kiowevu cha tundu la mapafu kunaweza kuhitaji vipindi virefu vya uingizaji hewa kwa mitambo ili kuongoka.


title: Nimonia

text: Sepsisi ni tatizo linaloweza kutokea katika nimonia lakini hutokea tu kwa watu walio na kingamwili dhaifu aukiwango cha chini cha splenizimu. Vimelea vinavyohusika sana ni "Streptokokasi numoniae", "Haemofilasi influenzae" na " Klebsiela Numoniae". Visababishi vingine vya dalili vinavyopaswa kuzingatiwa ni kama infakti ya miokadia au kuziba kwa ateri za mapafu.


title: Nimonia

text: Nimonia ni maradhi yanayotokea sana yanayoathiri takriban milioni 450  za watu kwa mwaka na yanayotokea katika kila sehemu ya dunia.Ni kisababishi kikubwa cha vifo katika kila rika ambapo husababisha milioni 4  (asilimia saba ya vifo vyote duniani) kila mwaka. Viwango ni vya juu zaidi kwa watoto chini ya miaka mitano na watu wazima walio na umri wa zaidi ya miaka 75 . Hutokea takriban mara tano zaidi katika ulimwengu unaostawi kuliko katikaulimwengu uliostawi. Nimonia ya virusi huchangia takriban visa milioni 200 . Nchini Marekani, katika mwaka wa 2009, nimonia ilikuwa cha 8 kati ya visababishi vinavyoongoza vya vifo.


title: Nimonia

text: Katika mwaka wa 2008, nimonia ilitokea katika takriban watoto milioni 156  (milioni 151  katika ulimwengu unaostawi na milioni 5  katika ulimwengu uliostawi). Ilisababisha vifo milioni 1.6   au asilimia 28-34 ya vifo vya waliokuwa chini ya miaka mitano, ambapo asilimia 95 vilitokea katika ulimwengu unaostawi.Nchi zilizoathiriwa pakubwa na ugonjwa huu ni: India (milioni 43 ), Uchina (milioni 21 ) na Pakistan (milioni 10 ). Ndicho kisababishi kikuu cha vifo vya watoto katika nchi zenye mapato ya chini.Vingi vya vifo hivi hutokea katika kipindi cha uchanga. Shirika la Afya Duniani linakadiria kuwa kimoja kati ya vifo vitatu vya watoto wachanga hutokana na nimonia. Takriban nusu ya vifo hivi vinaweza kuzuiliwa kinadharia, kwa sababu husababishwa na bakteria ambayo chanjo yake thabiti ipo.


title: Nimonia

text: [[Image:WPA Pneumonia Poster.jpg|thumb|alt=Bango lililo na papa katikati na lenye maandishi "Nimonia Hushambulia Kama Papa Mla Watu Akiongozwa na Samaki Rubani wake ambaye ni Mafua"|kushoto| bango la [[Utawala wa Maendeleo ya Kazi|UMK]], 1936/1937]


title: Nimonia

text: Nimonia imekuwa ungonjwa wa kawaida katika historia ya binadamu. Dalili zilielezwa na [[Hippocrates]] (c. 460 BC – 370 BC):"Kwa hivyo athari za perinimonia na kuvimba kwa plura zinapaswa kuchunguzwa: Ikiwa kiwango cha juu cha joto ni kikali, na ikiwa kuna maumivu kwa mojawapo ya pande au pande zote, na ikiwa kuna kikohozi akipumua nje, na sputa ya inayotolewa ni ya rangi ya kimanjano au samawati au vile vile iwe nyepesi, yenye povu na yenye rangi nyingi, au kuwa na sifa nyingine yoyote tofauti na za kawaida... Nimonia inapofikia upeo wake, hali hiyo huwa imezidi utatuzi asipotibiwa na ni mbaya akiwa na disnia na mkojo mwepesi na wenye harufu kali, na jasho likitoka shingoni na kichwani, kwani jasho kama hili ni baya, inavyotokana na ukosefu wa hewa, miparuzo na ukali wa ugonjwa unaokithiri". Hata hivyo, Hippocrates aliita nimonia ugonjwa "uliopewa jina na watu wa kale". Pia aliripoti matokeo ya efusheni ya ufyonzaji wa empiema. [[Maimonides]] (1135–1204 AD) alitoa wazo: "Dalili za kimsingi zinazotokea katika nimonia na zisizo na upungufu ni kama zifuatazo: kiwango cha juu cha joto kisicho kikali, maumivu ya mchomo [[ya plura]] kwenye upande, pumzi fupi za haraka, [[mpwito wa ateri]] usio wa kawaida na kikohozi". Maelezo haya ya kiafya yanafanana na yale yaliyo katika vitabu vya kiada vya kisasa na yaliangazia ukubwa wa maarifa ya kitabibu kupitia[[Enzi za kati]] hadi katika karne 19.


title: Nimonia

text: [[Edwin Klebs]] ndiye aliyekuwa wa kwanza kuchunguza na kuona bakteria kwenye njia za hewa za watu waliofariki kutokana na nimonia katika mwaka wa 1875. Utafiti wa kwanza uliotambua visababishi viwili vikuu vya nimonia ya bakteria"Streptokokasi numoniae" na "Klebsiela numoniae " ulifanywa na [[Carl Friedländer]] na [[Albert Fränkel (1848-1916)|Albert Fränkel]] katika mwaka wa 1882 na 1884 mtawalia. Utafiti wa kwanza wa Friedländer ulitanguliza [[upakaji wa gram|Doa la gram]], uchunguzi wa kimsingi wa maabarani ambao bado unatumiwa kutambua na kuainisha bakteria. Makala ya [[Christian Gram]] yaliyoeleza utaratibu huu katika mwaka wa 1884 yalisaidia kutofautisha hizo bakteria mbili na kudhibitisha kuwa nimonia inaweza kusababishwa na zaidi ya kimelea kimoja.+/` 3


title: Nimonia

text: Bwana [[William Osler]], anayejulikana kama, "baba wa uganga wa kisasa", alitambua vifo na ulemavu unaosababishwa na nimonia huku akiieleza kama "nahodha wa visababishi vya vifo" katika mwaka wa 1918 kwa sababu ilikuwa imezidi [[kifua kikuu]] kama mojawapo ya visababishi vikuu vya vifo wakati huo. Msemo huu ulianzishwa na [[John Bunyan]] akirejelea "uharibifu" (kifua kikuu) Osler pia alieleza nimonia kama "rafiki ya mzee" kwa sababu mara nyingi kifo kilikuwa cha haraka na kisicho na maumivu kulipokuwa na njia nyingi za kufa polepole zenye maumivu.


title: Nimonia

text: Uvumbuzi zaidi katika miaka ya 1900 uliboresha matokeo kwa waliokuwa na nimonia. Kwa majilio ya [[penicillin]] na antibiotiki zingine, mbinu za kisasa za upasuaji, na uangalizi makini wa wagonjwa katika karne 20, vifo vitokanavyo na nimonia vilivyokuwa vimefika asilimia 30 vilipungua sana katika ulimwengu uliostawi. Uchanjaji wa watoto wachanga dhidi ya "[[Haemofilasi influenzae]]" B ulianza katika mwaka wa 1988 na kusababisha kupungua pakubwa kwa visa baadaye. Uchanjaji dhidi ya "Streptokokasi numoniae" kwa watu wazima ulianza katika mwaka wa 1977 na kwa watoto katika mwaka wa 2000, na kusababisha kupungua sawa."


title: Nimonia

text:
Kutokana na ongezeko la ugonjwa katika nchi zinazostawi na kiwango cha chini cha uhamasishaji mdogo kuhusu ugonjwa huo katika nchi zilizostawi, jamii ya afya ya kimataifa imetenga tarehe Novemba kuwa [[Siku ya Nimonia Ulimwenguni]], siku ambapo wananchi wanaojali na watunga sera huchukua hatua dhidi ya ugonjwa huo. Gharama ya kiuchumi ulimwenguni ya nimonia inayoambukiza kutoka kwa jamii imekadiriwa kuwa dola bilioni 17 .[[jamii:magonjwa ya kuambukiza]]
[[jamii:mapafu]]


title: Jeraha la moto

text:
Jeraha la moto ni aina ya jeraha kwa nyama au ngozi linalosababishwa na moto, stima, kemikali, msuguano, au mnururisho. Majeraha yanayoathiri juu ya ngozi hurejelewa kama majeraha madogo au viwango vya kwanza vya majeraha. Wakati madhara yatapenya ndani ya baadhi ya safu za ngozi, hurejelewa kama jeraha kubwa kiasi au kiwango cha pili. Katika jeraha kubwa au kiwango cha tatu, jeraha hili hupenya safu zote za ngozi. Kiwango cha nne cha jeraha inahusisha jeraha kwa tishu zilizondani, kama vile misuli au mfupa.
Matibabu yanayohitajika hutegemea ukubwa wa jeraha. Jeraha ndogo linaweza kudhibitiwa na yanayopunguza maumivu ya kawaida, ilhali majeraha makubwa yanaweza kuhitaji matibabu zaidi katika vituo vya majeraha ya moto. Kutia ndani ya maji baridi inaweza kutuliza maumivu na kupunguza madhara; hata hivyo, ukiacha wazi inaweza kusababisha halijoto ya chini mwilini. Majeraha makubwa kiasi yanahitaji kusafishwa kwa sabuni na maji, kisha ufunge. Udhibiti wa malengelenge haujulikani, lakini ni muhimu uuache. Majeraha makubwa huhitaji huduma ya upasuaji, kama vile kupandikiza ngozi. Majeraha makubwa huhitaji viowevu vingi vya kudunga kwa mshipa mara nyingi kwa sababu matokeo ya inflamesheni baadaye yatakuwa na kapilari uvujaji wa viowevu na uvimbe. Matatizo mengi ya majeraha huhusiana maambukizi.
Jeraha la moto likiwa kubwa ni hatari, lakini matibabu ya kisasa yaliyoendelezwa tangu 1960 yameimarisha udhibiti, hasa kwa watoto na vijana. Dunia nzima, angalau watu milioni 11 hutafuta matibabu, na 300,000 hufa kutokana na kuchomeka kila mwaka. Nchini Marekani, takriban asilimia 4 ya waliolazwa katika vituo vya majeraha ya moto hufa. Matokeo huhusiana na ukubwa wa jeraha na umri wa mwathiriwa.
Hali ya jeraha hutegemea undani wake. Majeraha madogo husababisha maumivu ya siku mbili au tatu, kisha ngozi kutoka kwa siku chache zinazofuata. Watu wanaouguza majeraha makali hukosa utulivuna hulalamikia shinikizo bali sio uchungu. Walio na majeraha makubwa wanaweza kukosa hisia linapoguswa au linapodungwa. Jeraha ndogo la moto huwa nyekundu, ilhali marejaha makali yanaweza kuwa rangi ya waridi, nyeupe au nyeusi. Majeraha karibu na kinywani au nywele yaliyoungua ndani ya mapua yanaweza kuonyesha uchomekaji wa njia ya hewa, lakini matokeo hayana uhakika. Dalili zinazotia wasiwasi zaidi ni pamoja na: upungufu wa hewa, mkwaruzo wa sauti, na strida au ukoromaji. Mwasho ni kawaida wakati inapona, hutokea kwa asilimia 90 ya watu wazima na karibu kwa watoto wote. Kufa ganzi au kuhisi mchonyoto unaweza kuendelea kwa muda baada ya kupata jeraha la umeme. Majeraha pia yanaweza kusababisha mfadhaiko wa kihisia na kisaikolojia.


title: Jeraha la moto

text: Majereha ya moto husababishwa na vyanzo mbalimbali vya nje vilivyoainishwa kama moto, kemikali, umeme, na mnururisho. Nchini Marekani, visababishi vya moto huwa: moto au miale (asilimia 44), jeraha la moto (asilimia 33), vyombo moto (asilimia 9), umeme (asilimia 4), na kemikali (asilimia 3). Mengi ya (asilimia 69) majeraha hutokea nyumbani au kazini, na mengi huwa ni ajali, na asilimia 2 ni kushambuliwa, na asilimia 1-2 hutokana na kujaribu kujiua. Vyanzo hivi vinaweza kusababisha jeraha la kuvuta hewa kwa njia ya kupumua na/au kwa mapafu, na huwa angalau asilimia 6.


title: Jeraha la moto

text: Majeraha ya moto hutokea zaidi kwa watu maskini. Uvutaji wa sigara huhatarisha, ingawa matumizi ya pombe hauhatarishi. Majereha ya moto huwa mengi wakati wa baridi. Hatari maalum katika nchi zinazoendelea ni pamoja na kupika kwa moto uliowazi au sakafuni vilevile ulemavu kwa watoto na watu wazima wanaougua magonjwa ya muda mrefu.


title: Jeraha la moto

text: Nchini Marekani, moto na viowevu moto ni visababishi vikuu vya majeraha ya moto. Kwa mioto inayosababisha vifo nyumbani, uvutaji wa sigara husababisha asilimia 20 na vifaa vya kutoa joto asilimia 22. Karibu nusu ya majeraha ni kutokana na juhudi za kupambana na moto.Kutoka kwa ngozi husababishwa na viowevu moto au gesi na mara nyingi hutokana na vinywaji moto, halijoto ya juu kwa maji ya mfereji bafu au bafu ya manyunyu, mafuta ya kupikia iliyo moto, au mvuke. Majeraha ya kutoka kwa ngozi ni mengi kwa watoto chini ya miaka mitano na, nchini Marekani na Australia, idadi hii hufikisha takribani theluthi mbili ya visa vya majeraha ya moto. Kugusa vitu moto ni kisababishi cha angalau asilimia 20-30 vya majeraha kwa watoto. Kwa kawaida, kutoka kwa ngozi ni kiwango cha kwanza au cha pili cha kuchomeka, lakini kinaweza kufikia kiwango cha tatu, hasa kikipata joto kwa muda mrefu. Fataki ni visababishi vya kawaida vya kuchomeka wakati wa likizo katika nchi nyingi. Hii ni hatari kwa vijana ambao ni wanaume.


title: Jeraha la moto

text: Kemikali husababisha kutoka asilimia 2 hadi 11 ya marejeha na huchangia kwa wingi wa asilimia 30 ya vifo vilivyosababishwa na moto. Kuchomwa na kemikali kunaweza kusababishwa na zaidi ya vitu 25,000, nyingi yakiwa kali (asilimia 55) ya bezi au (asilimia 26) ya asidi kali. Vifo vingi vilivyosababishwa na kemikali hufuata baada ya kula. Ajenti za kawaida ni pamoja na: asidi salfuriki inayopatikana kwa dawa ya kuosha choo, sodiamu hipokloridi inayopatikana kwa dawa ya klorini, na halogenated hydrocarbons inayopatikana kwa kemikali ya kutoa rangi, miongoni mwa zingine.Hydrofluoric acid inaweza kusababisha hasa majeraha makubwa ambayo dalili haiwezi kutambulika hadi yaache wazi kwa muda.Asidi fomi inaweza kuharibu idadi kubwa ya seli nyekundu za damu.


title: Jeraha la moto

text: Majeraha ya mtoto yanayosababishwa na umeme yameainishwa kama volteji ya juu (zaidi ya au sawa na 1000 volti), volteji ya chini (chini ya 1000 volti), au kama majeraha ya ghafla hufuatwa na hitilafu ya umeme. Visababishi zaidi vya majeraha ya umeme kwa watoto ni kamba za umeme (asilimia 60) ikifuatiwa na milango ya umeme (asilimia 14).Radi inaweza pia kusababisha majeraha. Hatari za kupigwa radi ni pamoja na kujihusisha na shughuli za nje kama vile kupanda milima, kucheza gofu na michezo ya uwanjani, na kufanya kazi nje. Vifo kutokana na radi ni takriban asilimia 10.


title: Jeraha la moto

text: Marejeha ya stima yakitokea, yanaweza pia kusababisha kuvunjika kwa mifupa au kuteguka huja baada ya jeraha kutokana na chombo kilichobutu au mikazo kwa misuli. Katika majeraha ya volteji ya juu, madhara mengi yanaweza kutokea ndani ya mwili na hivyo kiwango cha kuumia hakiwezi kutambulika kwa kuchunguza ngozi pekee. Ukiugusa volteji iliyo chini au juu inaweza kusababisha matatizo ya moyo au mshtuko wa moyo.


title: Jeraha la moto

text: Majeraha ya mnururisho hutokea unapopigwa na miali isiyoonekana (kutoka kwa jua, kifaa cha kutoa miali au kuchomelea kwa umeme) au kutoka mnururisho wa ioni (kutoka kwa matibabu ya mnunurisho, eksirei au cheche za mnururisho zinazotokana na mlipuko wa bomu la nyuklia). Kukaa kwa jua ni sababu ya kawaida sana ya kuchomeka kwa mnururisho na pia ya jeraha ndogo ya kuchomeka kwa jumla. Kuna umuhimu wa kutofatisha jinsi watu wanavyochomwa na jua kwa urahisi kulingana na aina ya ngozi. Madhara ya ngozi hutokana na mnururisho wa ioni kulingana na kiasi cha eneo hilo wazi, na kupoteza nywele baada ya 3 Gy  Gy, uwekundu kuonekana baada ya 10  ngozi iliyo majimaji kutoka baada ya 20 Gy  na nekrosisi baada ya 30 Gynbsp; Uwekundu, ikitokea, inaweza kukosa kutokea hadi saa zingine baada ya kuwa wazi. Majeraha ya mnururisho hutibiwa kama majeraha mengine ya moto.Jeraha la wimbi mikro hutokea kupitia moto unaosababishwa na wimbi mikro. sio kawaida, kupata jeraha ukikaa wazi kwa moto kwa sekunde mbili.


title: Jeraha la moto

text: Kwa wale waliolazwa hospitalini kutokana na utokaji wa ngozi au jeraha la moto, asilimia 3 10 hutokana na mashambulizi. Sababu ni pamoja na: unyanyasaji wa watoto, mzozano, unyanyasaji wa mpendwa, mkubwa, na kubishana biasharani. Jeraha linalotokana kuingizwa majini au kwa ngozi inaonyesha unyanyasaji wa mtoto. Hutokea wakati sehemu ya chini au mwisho wa mwili (makalio au msamba) hugusa sehemu ya chini ya maji moto. Hutoa mipaka ya juu ambayo ni kali na mara nyingi huwa sawa. Dalili zingine za unyanyasaji ni pamoja na: majeraha katika eneo mengine, kutokuwepo kwa alama za moto, jeraha lililosawia, na huhusishwa na alama zingine za kutotunza au kunyanyaswa.


title: Jeraha la moto

text: Kumchoma bi harusi, ni njia ya unyanyasaji wa kinyumbani, hutokea katika baadhi za tamaduni kama vile nchini India ambapo mwanamke huchomwa ikiwa bwana au familia yake haina mahari ya kutosha. Nchini Pakistan, kuchomwa na asidi inawakilisha asilimia 13 ya majeraha ya moto ya kimaksudi, na mara kwa mara inahusu vita vya kinyumbani. Kujiua (kujichoma kwa moto kama njia ya kulalamika) ni kawaida pia kwa wanawake wa India.


title: Jeraha la moto

text: Katika halijoto zilizozidi , protini huanza kupoteza umbo lake la umbo-tatu na kuvunjika. Hii husababisha uharibifu wa seli na tishu. Madhara mengi ya moja kwa moja ya afya huja baada ya uharibifu wa kazi ya ngozi. Hujumuisha uharibifu wa hisi za ngozi, uwezo wa kuzuia maji kutoka kwa kupitia mvukizo, na uwezo wa kudhibiti joto ya mwili. Uharibifu wa membreni za seli husababisha seli kukosa virutubishi vya potasiamu kwa nafasi ya nje ya seli na kupitisha maji na virutubishi vya sodiamu.


title: Jeraha la moto

text: Kwa majeraha makubwa (zaidi ya asilimia 30 ya sehemu ya mwili kwa ujumla), kuna mwitikio wa maana wa inflamesheni. Hii huzidisha utokaji wa viowevu kutoka kwa kapilari, na tishu zinazofutia uvimbe. Hii husababisha upotezaji wa damu, na yanayobaki kukosa umuhimu plazma, na kufanya damu ikolee zaidi. Damu chache huingia kwa viungo kama vile figo na ufereji wa utumbo inaweza kusababisha kutofanya kazi kwa figo na vidonda tumboni.


title: Jeraha la moto

text: Kuongezeka kwa viwango vya katekolamini na haidrokotisoni inaweza kusababisha hali ya haipametaboli inayoweza kukaa kwa miaka. Hii inahusishwa na ongezeko la kiwango cha damu moyo, metaboli, moyo kwenda mbio, na kazi ya kinga mwili mbaya.


title: Jeraha la moto

text: Majeraha ya moto yanaweza kuainishwa kwa undani, utaratibu wa jeraha, ukubwa, na majeraha yanayohusishwa. Uainisho unaotumiwa sana ni undani wa jeraha. Undani kwa kawaida hubainishwa kupitia uchunguzi, ingawa uchunguzi wa tishu inaweza kutumiwa. Inaweza kuwa ngumu kubaini undani wa jeraha kwa uchunguzi mmoja na inaweza kuwa muhimu utekeleze uchunguzi kadha. Kwa wale wanao umwa na kichwa au wanahisi kizunguzungu na wana majeraha yaliyosababishwa na moto, monoksidi ya kaboni wanapaswa kushughulikiwa.Sianidi pia wanapaswa kushughulikiwa.


title: Jeraha la moto

text: Ukubwa wa jeraha hupimwa kama asilimia ya sehemu yote ya mwili iliyoathiriwa na jeraha kwa sehemu kiasi au kubwa. Kiwango cha kwanza kilicho nyekundu pekee na hayana malengelenge hayakujumuishwa. Zaidi ya (asilimia 70) ya majeraha inahusisha chini ya asilimia 10 ya sehemu ya mwili kwa ujumla.


title: Jeraha la moto

text: Kuna mbinu mbalimbali za kubainisha sehemu yote ya mwili, ikiwa ni pamoja na "rule of nines", chati ya Lund na Browder, na ukadiriaji kulingana ukubwa wa kiganja cha mtu. Rule of nines ni rahisi kukumbuka lakini ni sahihi tu kwa watu waangalifu waliozidi  miaka 16. Makadirio sahihi zaidi yanaweza kufuatwa kwa kutumia chati ya Lund na Browder, ambayo huzingatia sehemu tofauti ya mwili ya mtu mzima na ya watoto. Ukubwa wa alama ya mkono (ikiwa ni pamoja na viganja na vidole) ni takriban asilimia 1 ya sehemu ya mwili kwa ujumla.


title: Jeraha la moto

text: Ili kubaini haja ya rufaa kwa kituo cha jeraha la moto, Muungano wa huduma ya jeraha la moto nchini Marekani ilitengeneza mfumo wa kuainisha. Katika mfumo huu, majeraha yanaweza kuainishwa ikiwa ni kubwa, kiasi na ndogo. Hii inatathminiwa kulingana na idadi ya vipengele, ikiwa ni pamoja na sehemu ya mwili iliyoathirika, uhusiano wa eneo maalum ya anatomia, umri wa mtu, na majeraha yaliyohusika. Majeraha madogo yanaweza kudhibitiwa nyumbani, majeraha ya wastani hudhibitiwa hospitalini, na majeraha makubwa hudhibitiwa kwa kituo cha majeraha ya moto.


title: Jeraha la moto

text: Kulingana na historia, karibu nusu ya majeraha yaliaminika kuwa yangezuiliwa. Utaratibu wa kuzuia majeraha ya moto yamepunguza viwango vya majeraha makubwa. Hatua za kuzuia ni pamoja na: kuweka mpaka kwa halijoto ya maji, kin’gora cha moshi, mfumo wa unyunyizaji, ujenzi bora, na nguo za kujikinga kutokana na moto. Wataalamu wanapendekeza vifaa vya kuchemshia maji viwekwe chini . Hatua zingine za kuzuia kutoka kwa ngozi ni pamoja na kupima maji ya kuoga kwa kutumia kipimajoto, na vizuizi vya kurushia maji vya stovu. Wakati madhara ya kudhibiti fataki haijulikani, kuna ushahidi wa faida isiyoaminika na ushauri ikiwa ni pamoja na kuweka mipaka ya kuuzia fataki kwa watoto wadogo.


title: Jeraha la moto

text: Kurudisha fahamu huanza na utathmini na uimarishaji wa njia za kupumua, upumuaji na mzunguko wa damu. Ikiwa jeraha la kuvuta hewa itashukiwa, intubesheni ya haraka inaweza kuhitajika. Hii inafuatiliwa na huduma ya jeraha la moto. Watu waliochomeka sana wanaweza kufunikwa na shuka hadi hospitalini. Kwa vile majeraha ya moto yana uwezo wa kupata maambukizi, mtu anapaswa kudungwa sindano ya pepopunda iwapo hajapata chanjo kwa miaka mitano iliyopita. Nchini Marekani, asilimia 95 ya majeraha yanayoripotiwa katika kitengo cha dharura hutibiwa na kuruhusiwa kwenda nyumbani; asilimia 5 huhitaji kulazwa. Ni muhimu kuwalisha haraka, walio na majeraha makubwa.Okisijeni ya haipabariki inaweza kuwa muhimu pamoja na matibabu ya kiasili.ref>


title: Jeraha la moto

text: Kwa walio na upitishaji duni kwa tishu, mchanganyiko wa myeyuso wa chembechembe inapeanwa. Kwa watoto waliochomeka zaidi ya asilimia 10-20  ya mwili, na watu wazima walio na zaidi ya asilimia 15  , mtindo wa urejeshaji wa maji mwilini na ufuatiliaji hufuata. Hii inapaswa kuanza kabla ya kwenda hospitalini ikiwa inawezekana kwa wale walio na majeraha zaidi ya asilimia 25  ya mwili. Fomyula ya Parkland inaweza kusaidia kuamua kiasi cha kiowevu cha mshipa kinachohitajika kwa muda wa masaa 24 ya kwanza.  . Fomyula hulingana na ukubwa wa mwili na uzito wa mwathiriwa. Nusu ya kiwango cha kiowevu kinapeanwa kwa masaa 8 ya kwanza, na kinachosalia masaa 16 yafuatayo.  Muda huhesabiwa kutoka wakati ambapo jereha lilitokea, na sio wakati wa kuanza urejelishaji wa kiowevu. Watoto huhitaji kiowevu cha ziada ikiwa ni pamoja na glukosi. Zaidi ya hayo, wale walio na majeraha kwenye mfumo wa kupumua wanahitaji kiowevu cha ziada. Ingawa upungufu wa kiowevu unaweza kusababisha matatizo, kuhusu urejeshaji wa kiowevu inaweza pia kuleta madhara. Fomyula hizi ni miongozo tu, kiasi cha kiowevu hulingana na kiasi cha mkojo zaidi ya mililita 30 kwa saa kwa watu wazima au mililita 1 kwa kilo kwa watoto na shinikizo la damu zaidi ya mmHg 60. .


title: Jeraha la moto

text: Ingawa mchanganyiko wa Lactated Ringer hutumika mara nyingi, hakuna ushahidi kuwa ni bora kuliko chumvi.  Viowevu vya myeyuso wa chembechembe huwa bora tu kama vile [koloidi]], na kwa vile kololidi ni ghali zaidi hazipendekezwi. Uongezaji wa damu haihitajiki sana. Hupendekezwa tu wakati kiwango cha hemoglobini kiko chini ya miligramu 60-80 kwa desilita (gramu 6-8   kwa desilita) Kutokana na hatari zinazohusishwa na matatizo. Katheta ya kiowevu cha mshipa kinaweza kuwekwa kwenye ngozi iliyochomeka ikiwa inahitajika au kiowevu kwa intraosseous inaweza kutumika.


title: Jeraha la moto

text: Kupoeza mapema (dakika 30 baada ya kuchomeka) hupunguza kina cha jeraha na maumivu, lakini uwe makini kwa sababu ikiwekwa baridi sana inaweza kusababisha hipothemia. Lazima ifanywe na maji baridi na sio barafu maana inaweza kusababisha madhara zaidi. Kuchomwa na kemikali kunaweza kuhitaji umwagiliaji zaidi. Usafishe kwa maji na sabuni, kuondoa tishu zilizokufa, na kufunika jeraha ni masuala muhimu kwa huduma ya jeraha. Ikiwa kuna malengelenge ambayo hayajapasuka, hayajawekwa wazi ya kufanya nayo. Baadhi husema ziwaachwe hivyo. Jeraha la kiwango cha pili lazima litathminiwe upya baada ya siku mbili.


title: Jeraha la moto

text: Katika udhibiti wa jeraha la kwanza na la pili, ushahidi mdogo upo wa kuamua ni aina gani ya vifaa yva kufunga vidonda vya kutumia. Ni muhimu kudhibiti jeraha la kwanza bila kulifunika. Ingawa matumizi ya antibiotiki kwa ngozi mara nyingi hupendekezwa, kuna ushahidi mdogo wa kudhibitisha matumizi yao. Silva salfadiazini (aina ya antibiotiki) haipendekezwi kwa kuwa inaweza kurefusha muda wa kupona. Kuna ushahidi wa kutosha kudhibitisha matumizi ya bidhaa za kufunika jeraha lenyewesilva au negative-pressure wound therapy.


title: Jeraha la moto

text: Majeraha ya moto yanaweza kuwa chungu sana na baadhi ya uchaguzi mbalimbali unatumika kwa kudhibiti maumivu. Hizi ni pamoja na dawa za kupunguza maumivu(kama vileibuprofen na acetaminophen) na opioids kama vile morphine.Benzodiazepines zinaweza kutumika pamoja na analijesiki ili kuondoa wasiwasi. Wakati wa mchakato wa uponaji, antihistamini, kusugua, au uchangamshaji wa neva kupitia kwa gozi zinaweza kutumika ili kuzuia mwasho. Antihistamini, hata hivyo, ni bora tu kwa hali hii kwa asilimia 20 ya watu. Kuna ushahidi unaodhibitisha matumizi ya gabapentini na matumizi yake yanaweza kuwa muhimu kwa wale hawasaidiwi na antihistamini.


title: Jeraha la moto

text: Antibiotiki kwenye mshipa hupendekezwa kabla ya upasuaji kwa walio na majeraha makubwa (zaidi ya asilimia 60 ya mwili)., miongozo hazipendekezi matumizi yao kwa kawaida kutokana na wasiwasi kuhusu kutofanya kazi kwa antibiotiki na ongezeko la hatari ya maambukizi ya fungasi. Ushahidi, hata hivyo, huonyesha kwamba inaweza kuboresha viwango vya wanaoishi kwa wale walio na majeraha makubwa na kali. Erithiropoietimu haijakuwa na ufanisi kwa kuzuia au kutibu anaemia kwa waliochomeka. Kwa majeraha yaliyosababishwa na asidi ya hidrofloriki, calcium gluconate ni antidoti maalum na inaweza kutumika kupitia kwa mshipa na/au kwa kupaka.


title: Jeraha la moto

text: Majeraha yanayohitaji kufungwa kwa grafti ya ngozi (kwa kawaida jeraha lolote zaidi ya jeraha ndogo la moto kwa ngozi) unapaswa kushughulikiwa mapema iwezekanavyo. Majeraha mengi ya kwa limbu au kifua yanaweza kuhitaji upasuaji wa haraka wa kuachanisha ngozi, inayojulikana kama, Upasuaji wa kigaga. Hii inafanywa ili kutibu au kuzuia matatizo kwa mzunguko wa damu upande wa chini, au upitishaji wa hewa. Hakuna uhakika ikiwa ni muhimu kwa jeraha kwa shingo/vidole.Fasciotomies inaweza hitajika kwa kuchomeka kwa umeme.


title: Jeraha la moto

text: Asali imekuwa ikitumika tangu zamani kusaidia uponaji wa jeraha na inaweza kuwa na manufaa kwa jeraha la kiwango cha kwanza na cha pili. Ushahidi wa Mshubiriunasifa duni. Ingawa inaweza kuwa ya manufaa kwa kupunguza maumivu, na ukaguzi wa 2007 ulionyesha ushahidi wa kuboreshwa muda wa uponajina ukaguzi wa baadaye wa 2012 haukuonyesha uboreshwaji zaidi wa uponaji kuliko silva salfadiazini.


title: Jeraha la moto

text: Kuna ushahidi mdogo kuwa vitamini E husaidia kwa keloidi au kovu. ref name=Juck2009/> Siagi haipendekezwi. Katika nchi za mapato ya chini, majeraha ya moto hutibiwa hadi mara theluthi moja ya muda na dawa za kihazili, ambayo inaweza kuwa ni pamoja na kupaka mayai, matope, majani au kinyesi cha ng'ombe. Matibabu kwa njia ya upasuaji ni mdogo kwa baadhi ya hali kutokana na ukosefu wa rasilimali za kutosha za kifedha. Kuna baadhi ya njia zingine ambazo zinaweza kutumika pamoja na dawa za kupunguza maumivu na wasiwasi kutokana na taratibu ikiwa ni pamoja na: virtual reality therapy, hipnosisi, na njia za kitabia kama vile mbinu za kumtoa kwa shuguli hiyo.


title: Jeraha la moto

text: Prognosisi huwa duni zaidi kwa waliochomeka sehemu kubwa, wazee, na wanawake. Kuwepo kwa jeraha kwa kuvuta moshi, majeraha mengine makubwa kama vile kuvunjika kwa mafupa marefu, na magonjwa mengine makali yanayoambatana (kwa mfano ugonjwa wa moyo, kisukari, ugonjwa wa akili, na nia ya kujiua) pia huchochea prognosisi. Takriban, asilimia 4 hufa, kwa waliolazwa kwa vituo vya majeraha ya moto nchini Marekani, matokeo hutegemea kiwango cha jeraha. Kwa mfano, walazwao na jeraha chini ya asilimia 10 ya mwili walikuwa na uwezekano wa kufa wa chini ya asilimia 1, ilhali walio na zaidi ya asilimia 90 walikuwa na uwezekano asilimia 85 wa kufa. Nchini Afuganistan, ni nadra kwa watu walio na majeraha zaidi ya asilimia 60 kuishi. Baux score imetumika kwa muda mrefu kuamua prognosisi ya majeraha makubwa; hata hivyo, kwa sababu ya utunzaji bora, sio hivyo tena Alama hubainishwa kwa kuongeza ukubwa wa jeraha (asilimia  ya mwili) kwa umri wa mtu ambaye huwa karibu au sawa na hatari ya uwezekano wa kifo.


title: Jeraha la moto

text: Baadhi ya matatizo yanaweza kutokea, na maambukizi yakiwa ya kawaida. Kwa utaratibu, matatizo yanayoweza kutokea ni pamoja na: nimonia , selulitisi, maambukizi katika njia ya mkojo na kushindwa kupumua. Hali hatari kwa maambukizi ni pamoja na: majeraha zaidi ya asilimia 30 ya mwili yote, umri mdogo au mkubwa sana (vijana au wazee), majeraha yanayohusiana na miguu au msamba. Nimonia hutokea kwa wale wana majeraha kwa mfumo wa kupumua.


title: Jeraha la moto

text: Ni kawaida kwa anaemia kutokea baada ya mwili kuchomeka na asilimia zaidi ya 10. Majeraha ya umeme yanaweza kusababisha compartment syndrome au rhabdomyolysis kutokana na kukatika kwa misuli Damu kuganda kwa vena ya miguu inakadiriwa kutokea kwa asilimia 6-25 ya watu Hali ya hypermetabolic inayoweza kudumu kwa miaka baada ya mchomo mkali inaweza kupunguza uzito wa mfupa na molekuli ya misuli. Keloidi zinaweza kutokea baada ya kuchomeka, hasa kwa walio na ngozi nyeusi na vijana. Kufuatia jeraha la moto, watoto wanaweza kuathirika kisaikolojia matatizo ya baadaye. Kovu linaweza pia kusababisha usumbufu kwa mwili. Katika nchi zinazoendelea, majeraha makubwa yanaweza kufanya watu wajitenge na jamii, umaskini na watotokutelekezwa.<


title: Jeraha la moto

text: Katika mwaka wa 2004, milioni 11  ya majeraha yalihitaji huduma ya kiafya kote duniani na yalisababisha vifo 300,000. Hii huifanya kisababishi kikuu cha 4 cha majeraha baada ya kugongana kwa magari, kuanguka, na vurugu. Takribani asilimia 90 ya majeraha ya moto hutokea kwa nchi zinazoendelea. Hii imehusishwa na msongamano wa watu na hali za kupikia sisizo salama. Kwa jumla, karibu asilimia 60 ya kuchomeka kali hutokea katika Kusini mashariki mwa Asia kwa kiwango cha 11.6 kwa kila 100,000.


title: Jeraha la moto

text:
Katika nchi zilizoendelea, wanaume wazima wana uwezekano mara mbili wa kufa kuliko wanawake kufuatia majeraha ya moto. Hii pengine ni kutokana na kazi zao na shughuli za hatari. Katika nchi nyingi zinazoendelea, hata hivyo, wanawake wako katika hatari mara mbili zaidi ya wanaume. Hii mara nyingi inahusiana na ajali za jikoni au vurugu za kinyumbani.
Kwa watoto, vifo kutokana na majeraha ya moto hutokea kwa kiwango cha juu zaidi ya mara kumi katika nchi zinazoendelea kuliko zilizoendelea. Kwa jumla, kwa watoto ni moja ya sababu kuu kumi na tano ya vifo. Kutoka mwakani 1980 hadi 2004, nchi nyingi viwango na ukali wa majeraha umepunguka kwa jumla.


title: Jeraha la moto

text: Takriban majeruhi 500,000 ya waliochomeka hupata matibabu kila mwaka nchini Marekani. ref name=Rosen2009/> Majeraha yalisababisha takriban vifo 3,300 mwaka wa 2008. majeraha mengi (asilimia 70) na vifo kutokana na jeraha la moto hutokea kwa wanaume. Matukio mengi ya majeraha hutokea kwa walio na miaka 1835  ikiwa tukio la juu kutoka kwa ngozi ni kwa watoto chini ya miaka mitano na watu wazima walio zaidi ya miaka 65. Majeraha ya umeme husababisha vifo 1,000 kila mwaka. Radi husababisha vifo vya watu takriban 60 kila mwaka. Barani Ulaya, majeraha ya kujitakia hutokea sana kwa wanaume wa umri ya kati.


title: Jeraha la moto

text: Nchini India, takriban watu 700,000 hadi 800,000 kila mwaka hupata majeraha ya moto, ingawa wachache hutibiwa kwa vitengo maalamu vya majeraha ya moto. Viwango vikubwa hutokea kwa wanawake wa miaka 16-35   Sababu moja ya kiwango hiki cha juu huhusiana na ukosefu wa usalama jikoni na mavasi ya nguo huru kama ilivyo kawaida India. Inakadiriwa kuwa moja kwa tatu ya majeraha yoyote nchini India hutokana na mwako wa moto wazi kushika nguo. Majeraha ya kujitakia pia ni kisababishi cha kawaida na hutokea kwa viwango vya juu kwa wanawake wa umri wa chini, kufuatia vurugu za kinyumbani na madhara ya hiari.


title: Jeraha la moto

text:
Uchoraji wa pangoni kutoka zaidi ya miaka 3500  iliyopita huonyesha jeraha na udhibiti wake. Misri BCE wa 1500  Smith papyrus inaeleza matibabu kwa kutumia asali na dawa ya resin. Matibabu mengine yametumika kwa muda, ikiwa ni pamoja na majani ya chai na Wachina inayoonyeshwa katika 600 BCE, mafuta ya nguruwe na siki na Hippocrates imeandikwa kwa 400  divai  myrrh na Celsus imeonyeshwa kwa 100  CE. Kinyozi wa upasuaji wa Kifaransa AmbroiseParé alikuwa wa kwanza kuelezea viwango tofauti za majeraha mwaka wa 1500. Guillaume Dupuytren aliongezea viwango hivi sita tofauti kuwa kali mwaka wa 1832.
Hospitali ya kwanza ya majeraha ya moto ilifunguliwa mwaka wa 1843 nchini London, Uingereza na huduma za kisasa za majeraha yalianza mwisho wa miaka ya 1800 na mwanzo mwa miaka ya 1900. Wakati wa Vita ya Dunia vya 1, Henry D. Dakin na Alexis Carrel walianzia viwango vya kusafisha na uambukuaji wa majeraha kwa kutumia mchanganyiko wa sodium hypochlorite ambayo kwa kiasi kikubwa ilipunguza vifo. Katika miaka ya 1940, umuhimu wa kukata mapema ngozi iliyokufa na kuweka kipandikizi cha ngozi ilikubalika, na wakati huo, maji ya kurejesha kiowevu mwilini na miongozo ya fomyula ziliwekwa. Katika miaka ya 1970, watafiti walionyesha umuhimu wa hali za hypermetabolic zinazofuata majeraha makubwa.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Sklerosisi ya sehemu nyingi (kwa Kiingereza "multiple sclerosis") ambayo pia hujulikana kama sklerosisi iliyosambaa au enkefalomielitisi diseminata, ni ugonjwa wa kuvimba ambapo vihami za seli za neva kwenye ubongo na uti wa mgongo huharibiwa. Kuharibiwa huku hukatiza mawasiliano baina ya sehemu za mfumo wa neva, na kusababisha ishara na dalili anuwai, pamoja na za kimwili, ulemavu wa akili, na wakati mwingine magonjwa ya akili.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text:
Sklerosisi ya sehemu nyingi huwa na aina kadhaa zenye dalili mpya zinazotokea katika maambukizi yasiyoshughulikiwa (aina zinazojirudia) au zinazojijenga kwa muda (aina zinazoendelea). Baina ya maambukizi, dalili zinaweza kupotea kabisa; hata hivyo, matatizo ya kudumu ya nurolojia hutokea mara kwa mara, hasa ugonjwa unapozidi.
Ingawa kisababishi si bayana, kinakisiwa kuwa uharibifu kwa mfumo wa kingamwili au matatizo ya seli zinazotoa mielini. Visababishi vilivyopendekezwa ni visababishi vya kijenetikia na kimazingira kama vile maambukizi. Sklerosisi ya sehemu nyingi hutambuliwa kulingana na ishara na dalili zinazojitokeza na matokeo ya uchunguzi zaidi wa kitiba.
Hakuna tiba kamili ya sklerosisi ya sehemu nyingi. Tiba hujaribu kuboresha matokeo baada ya maambukizi na kuzuia maambukizi mapya. Tiba zinazotumika kutibu sklerosisi ya sehemu nyingi ingawa ni bora kwa kiasi, zinaweza kuwa na madhara na hivyo basi yasistahimilike. Watu wengi hutafuta matibabu mbadala licha ya ukosefu wa ushahidi. Matokeo ya muda mrefu ni magumu kutabiri; bali matokeo bora huonekana kwa wanawake, wanaopata ugonjwa huu mapema maishani, ambao ugonjwa hurejea na waliopata maambukizi machache hapo awali. Matarajio ya kuishi ni miaka 5 hadi 10 pungufu kuliko ya watu wasioathiriwa.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Kufikia mwaka wa 2008, kati ya watu milioni 2 na 2.5 ulimwenguni wameathiriwa huku viwango vikitofautiana pakubwa katika sehemu mbalimbali za dunia na miongoni mwa watu mbalimbali. Ugonjwa huu huanza kati ya miaka 20 na 50 na hutokea mara mbili zaidi kwa wanawake ikilinganishwa na wanaume.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Jina “sklerosisi ya sehemu nyingi” linamaanisha makovu (kwa Kigiriki "sklero" ni sawa wa ugumu) hasa katika mata nyeupe ya ubongo na uti wa mgongo. Sklerosisi ya sehemu nyingi ilielezwa kwa mara ya kwanza katika mwaka wa 1868 na Jean-Martin Charcot. Tiba mpya na mbinu za utambuzi zinaendelea kubuniwa.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Mtu anayeugua sklerosisi ya sehemu nyingi anaweza kuwa na dalili au ishara yoyote ya nyurolojia; pamoja na mfumo wa neva wa otonomiki, matatizo ya kuona, kutembea na kuhisi kuonekana sasa. Dalili maalum hutambulika kwa sehemu yenye vidonda katika mfumo wa neva na huenda zikawa ukosefu wa hisi au mabadiliko ya hisi kama vile minyweo, mwasho au kufa ganzi, udhaifu wa misuli, rifleksi dhahiri sana, spazimu za misuli, au ugumu katika kusonga; ugumu katika kupatanisha usawa (ataksia); matatizo ya kunena au kumeza, matatizo ya kuona (nistagmasi, uvimbe katika neva ya macho au kuona kitu kimoja kana kwamba ni viwili), kuhisi uchovu, kali au maumivu sugu, na matatizo ya kibofu na utumbo, miongoni mwa mengine. Matatizo ya ugumu wa kufikiria na ya hisia dipresheni au hisi zisizo thabiti pia hutokea sana. Tukio la Uhthoff's, kukithiri kwa dalili kutokana na kutangamana na kiwango cha juu cha joto na Ishara ya Lhermitte hisi ya kielektriki inayohisika kuelekea chini kwenye mgongo shingo linapokunjwa hasa ni sifa bainifu za sklerosisi ya sehemu nyingi. Kipimo kikuu cha ulemavu na ukali ni kipimo cha hali ya ulemavu ulioenea, na vipimo vingine kama vile sehemu amilifu za sklerosisi ya sehemu nyingi vinavyotumika sana katika utafiti.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Hali hii huanza katika asilimia 85 ya visa kama sindromu isiyoshughulikiwa kiafya kwa siku kadhaa huku asilimia 45 wakiwa na matatizo ya mota na hisi, asilimia 20 wakiwa na uvimbe kwenye neva za macho, na asilimia 10 wakiwa na dalili zinazohusiana na shina la ubongo kutotekeleza majukumu yake ipasavyo, ilhali asilimia 25 inayobaki ni visa vilivyo na zaidi ya tatizo moja kwa yaliyotajwa awal. Mkondo wa dalili hutokea katika mipangilio miwili mikuu mwanzoni; kama matukio mabaya ya ghafla yanayodumu siku hadi miezi michache (huitwa kurejelewa na ugonjwa, kuongezeka kwa ukali, maumivu makali ya ghafla, maambukizi au wekundu) na kufuatwa na afueni (asilimia 85 ya visa) au kama kukithiri polepole kwa muda bila vipindi vya afueni (asilimia 10-15 ya visa). Mchanganyiko wa mipangilio hii miwili unaweza pia kutokea au watu wanaweza kuanza kwa kutoweka na kurejea kwa ugonjwa ambao huendelea baadaye. Kurejea kwa ugonjwa kwa hakutabiriki, hivyo basi hutokea bila ishara. Kuongezeka kwa ukali wa ugonjwa hutokea kinadra zaidi ya mara mbili kwa mwaka. Hata hivyo, kurejea kwingine kwa ugonjwa hutangulizwa kwa vichokonozi vya kawaida na kutokea mara kwa mara zaidi wakati wa majira ya kuchipua na majira ya joto. Vile vile, maambukizi ya virusi kama vile mafua, influenza au gastronteritisi huongeza hatari. Fadhaiko pia linaweza kuchokonoa shambulizi. Ujauzito hupunguza hatari ya kurejea kwa ugonjwa; hata hivyo, katika miezi ya kwanza baada ya kuzaa hatari huongezeka. Kwa ujumla, ujauzito hauonekani kusababisha ulemavu wa muda mrefu. Matukio mengi hayajaonekana kuathiri viwango vya kurejea kwa ugonjwa yakiwemo chanjo, unyonyeshaji, majeraha ya kimwili, na tukio la Uhthoff.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Kisababishi cha Sklerosisi ya sehemu nyingi hakijulikani; hata hivyo, inaaminika kutokana na mchanganyiko wa maswala ya kimazingira kama vile ajenti zinazoambukiza na jenetiki. Nadharia zinajaribu kukusanya data hiyo katika maelezo dhahiri ya kisababishi bila mafanikio. Ingawa kuna visababishi kadhaa vya hatari vya kimazingira na ijapokuwa baadhi yavyo vinaweza kubadilishwa kwa kiasi, utafiti zaidi unahitajika ili kubaini iwapo kuondolewa kwavyo kunaweza kuzuia sklerosisi ya sehemu nyingi.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Sklerosisi ya sehemu nyingi hutokea sana kwa watu wanaoishi mbali na ikweta, ingawa si wote. Wasiohusishwa ni jamii zilizo na hatari ya chini zilizo mbali na ikweta kama vile Wasami, Waindio, Wautteriti wa Kanada, Wamaori wa New Zealand, na Wainuti wa Canada,na vile vile jamii zilizo na hatari kubwa karibu na ikweta kama vile Wasadini, Wapalestina na Wapasi.Kisababishi cha mtindo huu wa kijiografia si dhahiri. Ingawa mwinamo wa athari ya ugonjwa huu wa kaskazini-kusini unapungua, bado upo.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Sklerosisi ya sehemu nyingi hutokea sana katika sehemu zilizo na watu wa kaskazini mwa Ulaya na tofauti za kijiografia zinaweza kuonyesha kuenea kwa watu hawa wenye hatari zaidi ulimwenguni. Upungufu katika kutangamana na mwanga wa jua unaopelekea upungufu katika utengenezaji wa vitamini D pia umeainishwa kama kisababishi. Uhusiano kati ya majira ya kuzaliwa na sklerosisi ya sehemu nyingi hukubaliana na wazo hili, kwani ni watu wachache tu waliozaliwa kaskazini mwa ikweta Novemba wanaoathiriwa baadaye maishani ikilinganishwa na waliozaliwa Mei. Visababishi vya kimazingira vinaweza kuhusika utotoni, kwani tafiti kadhaa zimeonyesha kuwa watu wanaohamia eneo jingine ulimwenguni kabla ya umri wa miaka 15 hupata hatari ya sklerosisi ya sehemu nyingi ya eneo hilo jipya. Hata hivyo, ikiwa uhamiaji huo utafanyika baada ya miaka 15, mtu huyo hubakia na hatari ya nchi yake ya kuzaliwa. Kuna ushahidi kuwa hatari ya kuhama bado inaweza kuwaathiri walio na umri wa zaidi ya miaka 15.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Sklerosisi ya sehemu nyingi haizingatiwi kama ugonjwa wa kurithiwa; hata hivyo, tofauti za kijenetiki zimeonekana kuongeza hatari. Uwezekano wa kupatwa ni mkubwa kwa jamaa wa mtu aliyeathiriwa, huku hatari zaidi ikiwa kwa walio na uhusiano wa karibu sana naye kijamii. Kwa pacha wanaofanana, wote huathiriwa kwa takriban asilimia 30 ya wakati, takriban asilimia 5 kwa pacha wasiofanana na asilimia 2.5 ya ndugu huathiriwa ingawa kwa asilimia ndogo kwa ndugu wa kambo. Iwapo wazazi wote wameathiriwa, hatari kwa watoto wao ni mara 10 zaidi ya watu kwa jumla. Sklerosisi ya sehemu nyingi pia hutokea sana kwa baadhi ya jamii kuliko zingine.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Jeni maalum ambazo zimehusishwa na sklerosisi ya sehemu nyingi ni tofauti katika mfumo wa antijeni ya binadamu ya leukositi (ABL) —kikundi cha jeni kwenye kromosomu 6 zinazotumika kama kilinganishi kikuu changamani (KKC). Habari kuwa mabadiliko kwenye eneo la antijeni ya binadamu ya leukositi yanahusiana na wepesi wa kuathiriwa imejulikana kwa zaidi ya miaka thelathini, na vile vile, eneo hili limehusishwa na kuibuka kwa magonjwa ya kinga nafsia kama vileaina ya I ya kisukari na lupasi erithematosusi ya mfumo.Matokeo dhabiti sana ni uhusiano kati ya sklerosisi ya sehemu nyingi na aleli za KKC zinazofafanuliwa kama ABL-DR15|DR15]] na DQ6.Lokasi zingine zinaonyesha athari ya kikinga kama vile ABL-C554 na ABL-DRB1*11. Kwa ujumla, imekadiriwa kuwa mabadiliko ya ABL huchangia kati ya asilimia 20 na 60 ya maelekezo ya kijenetiki. Mbinu za kisasa za kijenetiki (Tafiti za uhusiano wa jenomu nzima) umetambua angalau jeni zingine kumi na mbili nje ya ABL Lokasi zinazoongeza uwezekano kutokea kwa sklerosisi ya sehemu nyingi kwa kiasi.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Mikrobu nyingi zimependekezwa kama visababishi vya sklerosisi ya sehemu nyingi lakini hakuna iliyothibitishwa.Kuhama kutoka eneo moja hadi lingine katika umri mdogo huathiri uwezekano wa mtu wa kupata hatari ya sklerosisi ya sehemu nyingi.Maelezo ya haya yanaweza kuwa kwamba aina fulani ya maambukizi yanayosababishwa na mikrobu iliyoenea zaidi kuliko iliyo nadra inahusiana na ugonjwa huo. Mbinu zilizopendekezwa ni nadharia tete ya usafi na nadharia tete ya kuenea. Nadharia tete ya usafi hudai kuwa kutangamana na ajenti fulani za maambukizi mapema maishani hukinga, kwani ugonjwa huu huwa matokeo ya kutangamana na ajenti hizi baadaye. Nadharia tete ya kuenea hudai kuwa ugonjwa huu hutokana na ajenti ya maambukizi inayopatikana sana katika maeneo ambapo sklerosisi ya sehemu nyingi ipo kwa wingi na ambapo kwa watu wengi husababisha maambukizi endelevu bila dalili. Uondolewaji wa mielini hutokea katika visa vichache tu na baada ya miaka mingi. Nadharia tete ya usafi imepigiwa upato sana kuliko nadharia tete ya kuenea.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Ushahidi wa virusi kama kisababishi ni kuwepo kwa kanda za oligokloni kwenye ubongo na kiowevu cha ubongo na uti wa mgongo kwa watu wengi walio na sklerosisi ya sehemu nyingi, uhusiano wa virusi kadhaa na uondolewaji wa mielini uvimbe wa ubongo na uti wa mgongo kwa binadamu, na uondolewaji wa mielini kwa wanyama unaotokana na maambukizi fulani ya virusi. Virusi vya hepesi ya binadamu ni kikundi cha virusi kinachoweza kusababisha. Watu ambao hawajawahi kuambukizwa na virusi vya Epstein-Barr wamo katika hatari ndogo ya kupata sklerosisi ya sehemu nyingi ilhali walioambukizwa wakiwa vijana wamo katika hatari kubwa kuliko waliopata wakiwa wadogo. Ingawa wengine huchukulia kuwa hii huenda kinyume na nadharia tete ya usafi , hasa kwa kuwa pengine wasioambukizwa wamekuzwa katika mazingira safi, wengine wanaamini kuwa hakuna utata kwa sababu ni kutangamana kwa kwanza na virusi visababishi baadaye maishani kunakosababisha ugonjwa huu. Magonjwa mengine ambayo yanaweza kuhusishwa ni ukambi, matumbwitumbwi na rubela.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Uvutaji umebainishwa kuwa kisababishi huru cha hatari cha sklerosisi ya sehemu nyingi. Mfadhaiko unaweza kuwa kisababishi cha hatari ingawa ushahidi wa kuunga mkono haya ni mchache mno. Uhusiano na kutangamana kitaaluma na toksini —hasa viyeyushi— umetathminiwa lakini hakuna mapatano dhahiri yaliyoafikiwa. Chanjo zilitafitiwa kama visababishi; hata hivyo, nyingi ya tafiti hazionyeshi uhusiano. Visababishi vingine kadhaa vya hatari vinavyoweza kutokea kama vile ulaji wa lishe na homoni vimeangaziwa, hata hivyo, ushahidi wa uhusiano wavyo na ugonjwa ni "mdogo na usioridhisha". Jongohutokea kwa kiwango kidogo kuliko inavyotarajiwa na viwango vya chini vya asidi ya mkojo vimepatikana kwa watu walio na sklerosisi ya sehemu nyingi. Hii imepelekea nandharia kuwa asidi ya mkojo ni kinga, ingawa umuhimu wake kamili bado haujulikani.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Sifa tatu kuu bainifu za sklerosisi ya sehemu nyingi ni kutokea kwa vidonda katika mfumo mkuu wa neva (pia huitwa baka), inflamesheni, na uharibifu wa mielini za nuroni. Hali hizi hutangamana kwa namna changamani na ambayo haijaeleweka kikamilifu kupelekea kuharibika kwa tishu ya neva na hatimaye ishara na dalili za ugonjwa kuonekana. Mbali na hayo, sklerosisi ya sehemu nyingi inaaminika kuwa tatizo la yatokanayo na kingamwili linalotokana na uhusiano baina ya jenetiki ya mtu na visababishi visivyojulikana vya kimazingira. Uharibifu, hasa kwa kiasi, unaaminika kutokana na mfumo wa kingamwili wa mtu huyo kuathiri mfumo wa neva.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Jina "sklerosisi ya sehemu nyingi" linarejelea kovu (sklera – zinazojulikana kama tauni au vidonda) zinazotokea kwenye mfumo wa neva. Vidonda hivi huathiri hasa mata nyeupe kwenye neva ya optiki, shina la ubongo, ganglioni msingi na uti wa mgongo, au mifumo ya mata nyeupe iliyo karibu na ventrikali wa kando. Jukumu la seli za mata nyeupe ni kupitisha ishara baina ya maeneo ya mata ya kijivu, ambapo hufasiriwa, na kisha kwa mwili wote. Mfumo wa neva wa pembeni huhusika kinadra.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Hasa, sklerosisi ya sehemu nyingi huhusisha upotezaji wa oligodendrosaiti, seli zinazojenga na kudumisha rusu yenye mafuta—inayojulikana kama mielini—ambayo husaidia nuroni kubeba zenye uwezo wa kutenda (zenye uwezo wa kutenda). Haya husababisha ukondefu au upotezaji kabisa wa mielini, na kuharibika kwa aksoni za nuroni ugonjwa unapoendelea. Mielini ikipotea nuroni haiwezi kupitisha ishara za kielektriki ifaavyo. Mchakato wa ukarabati uitwao urejeshaji wa mielini, hufanyika katika awamu za kwanza za ugonjwa, lakini oligodendrosaiti hushindwa kujenga tena kikamilifu kifuko cha mielini cha seli.Maambukizi ya mara kwa mara hukandamiza uwezekano bora wa urejeshaji wa mielini, hadi waa mithili ya kovu lijijenge kwenye aksoni iliyoharibiwa.Kovu hizi ndizo chanzo cha dalili na wakati wa maambukizi upigaji picha wa mwangwi wa sumaku huonyesha zaidi ya mawaa kumi mapya. Hii inaweza kuashiria kuwa kuna vidonda kadhaa hapo chini ambavyo ubongo unaweza kukarabati wenyewe bila kutoa athari zinazoonekana. Mchakato mwingine unaohusika katika utengezaji wa vidonda kuongezeka kwa idadi ya astrositi isiyo ya kawaida itokanayo na uharibikaji wa nuroni zilizo karibu. mitindo ya vidonda imeelezwa.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Kando na uondolewaji wa mielini, ishara nyingine ya ugonjwa huu ni inflamesheni. Sawa na maelezo ya elimu ya kingamaradhi, mchakato wa inflamesheni husababishwa na Seli T, ambazo ni aina ya limfositi zinazotekeleza jukumu muhimu katika ukingaji wa mwili. Seli T huingia ubongoni kupitia matatizo katika kizuizi cha damu na ubongo. Seli T hutambua mielini kama kitu kigeni na kuishambulia, ndiposa seli hizi huitwa "limfosaiti zenye mjibizo nafsia".


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Maambukizi ya mielini huanzisha mchakato wa inflamesheni ambao huchochea seli zingine za kinga na utoaji wa vitu mumunyifu kama vile sitokini na antibodi. Kuharibika zaidi kwa kizuizi cha damu na ubongo kisha husababisha athari zingine za uharibifu kama vile kuvimba, uamilishaji wa makrofeji na uamilishaji zaidi wa sitokini na protini zingine haribifu. Inflamesheni inaweza kupunguza upitishaji wa ishara baina ya nuroni kwa angalau njia tatu. Vitu mumunyifu vilivyotolewa vinaweza kuzifanya nuroni zisizoambukizwa zisiweze kupitisha ishara baina yazo. Vitu hivi vinaweza kusababisha au kuzidisha uondolewaji wa mielini, au kusababisha kuvunjika kabisa kwa aksoni.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Kizuizi cha damu na ubongo ni sehemu ya mfumo wa kapilari unaozuia seli T kuingia katika mfumo mkuu wa neva. Huenda seli hizi zikapenya na kuingia baada ya maambukizi ya virusi au bakteria. Baada ya kujikarabati, hasa baada ya maambukizi kupona, huenda seli T zikabaki ndani ya ubongo.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Sklerosisi ya sehemu nyingi hutambuliwa kulingana na ishara na dalili zinazojitokeza, zikiungwa mkono na upigaji picha wa kitiba na uchunguzi wa maabarani. Inaweza kuwa vigumu kuthibitisha, hasa mapema kwa sababu ishara na dalili zinaweza kuwa sawa na za matatizo mengine ya kiafya. Vigezo vya McDonald, ambavyo huangazia ushahidi wa kiafya, maabara na rediolojia kuhusu vidonda kwa wakati na maeneo tofauti ndiyo mbinu inayotumiwa sana ya utambuzi, huku Schumacher na vigezo vya Poser vikiwa hasa na umuhimu wa kihistoria. Ingawa vigezo vilivyo hapo juu vinaruhusu utambuzi usioathiri ngozi, wengine wanadai kuwa ushahidi bora wa pekee ni otopsi au biopsi ambapo vidonda vinavyoashiria sklerosisi ya sehemu nyingi hutambulika.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Data za kiafya pekee zinaweza kutosha kwa utambuzi wa sklerosisi ya sehemu nyingi iwapo mtu amekuwa na matukio tofauti ya dalili za kinurolojia zinazoashiria ugonjwa huu. Kwa wanaotafuta matibabu baada ya kuambukizwa mara moja tu, uchunguzi mwingine unahitajika kwa utambuzi. Vifaa vya utambuzi vinavyotumika sana ni upigaji picha wa nuroni, uchambuzi wa kiowevu cha uti wa mgongo na ubongo na evoked potential. Upigaji picha wa mwangwi wa sumaku wa ubongo na uti wa mgongo unaweza kuonyesha maeneo ambapo mieleni iliondolewa (vidonda au waa). Gadoliniamu inaweza kuingizwa kupitia ndani ya mshipa kama ajenti tofauti ili kuonyesha mawaa, na kwa kuondolewa kuonyesha kuwepo kwa vidonda vya kitambo visivyohusiana na dalili wakati wa utathmini huu. Uchunguzi wa kiowevu cha ubongo na uti wa mgongo kinachotolewa kwa sindano ya uti wa mgongo unaweza kutoa ushahidi wa inflamesheni sugu katika mfumo mkuu wa neva. Kiowevu cha uti wa mgongo huchunguzwa kutambua kanda za oligokloni za imunoglobulini G kwenyeelektroforesi, ambazo ni viashiria vya inflamesheni inayopatikana katika asilimia 75-85 ya watu walio na sklerosisi ya sehemu nyingi. Mfumo wa neva katika sklerosisi ya sehemu nyingi unaweza kuonyesha mwitikio duni kwa kuchochewa kwa neva ya optiki na neva za hisi kutokana na uondolewaji wa mielini kwenye njia hizi. Miitiko hii ya ubongo inaweza kuchunguzwa kwa kutumia wa kuona na uwezekano unaoletwa na hisia.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Aina ndogo au mitindo kadhaa ya uendeleaji, imeelezwa. Aina ndogo hutumia mwenendo uliopita wa ugonjwa kujaribu kutabiri mwenendo ujao. Ni muhimu, si kwa prognosi, bali pia kwa uamuzi wa matibabu. Katika mwaka wa 1996 Shirika la Kitaifa la Sklerosisi ya Sehemu nyingi nchini Marekani lilieleza mienendo minne ya kiafya:


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text:
Aina ndogo ya vipindi inayotoweka na kurejea inajulikana kwa vipindi vya kuugua visivyotabirika vikifuatwa na vipindi vitulivu vya miezi hadi miaka ya (kutoweka kwa ugonjwa) bila ishara mpya za kuwepo kwa ugonjwa. Upungufu unaotokea wakati wa maambukizi unaweza kumaliza au kuacha matatizo, ya pili ikitokea katika takriban asilimia 40 ya maambukizi na kutokea sana kulingana na urefu wa muda ambao mtu huyo ataishi na ugonjwa huu. Hii inaeleza mwenendo wa kwanza wa asilimia 80 ya walio na sklerosisi ya sehemu nyingi. Upungufu unapomalizika kila mara kati ya maambukizi, hii mara nyingine hujulikana kama "Sklerosisi hafifu ya sehemu", ingawa watu bado watapata kiwango fulani cha ulemavu katika kipindi cha muda mrefu. Kwa upande mwingine, jina "sklerosisi malignanti ya sehemu nyingi" hutumiwa kueleza watu walio na sklerosisi ya sehemu nyingi wanaofikia kiwango kikubwa cha ulemavu katika kipindi kifupi cha muda. Aina ndogo ya vipindi inayopungua na kuongezeka huanza kwa sindromu iliyotengwa kiafya. Katika sindromu iliyotengwa kiafya, mtu hupata maambukizi yanayoashiria uondolewaji wa mielini, bali hayatimizi vigezo vya sklerosisi ya sehemu nyingi.Asilimia 30 hadi 70 ya watu walio na sindromu iliyotengwa kiafya hupata sklerosisi ya sehemu nyingi baadaye.
Aina ndogo endelevu ya baadaye ya sklerosisi ya sehemu nyingi hutokea kwa takriban asilimia 65 ya walio na sklerosisi ya sehemu nyingi ya vipindi inayotoweka na kurejea, ambao hatimaye hupata upungufu endelevu wa nurolojia kati ya maambukizi makali bila vipindi dhahiri vya kutoweka kwa dalili. Huenda akaugua tena mara kwa mara na kupata nafuu kidogo. Muda wa kawaida sana kati ya kuanza kwa ugonjwa na ubadilikaji kutoka vipindi vya kutoweka na kurejea hadi sklerosisi ya sehemu nyingi endelevu ya baadaye ni miaka 19 .
Aina ndogo endelevu ya kwanza hutokea kwa takriban asilimia 10-20 ya watu, bila upunguaji baada ya dalili za kwanza. Hujitokeza kwa uendelevu wa ulemavu tangia mwanzo, bila, au na upunguaji mdogo wa mara chache na upataji nafuu. Umri wa kawaida wa mwanzo wa aina ndogo ya kwanza endelevu ni zaidi ya ule wa aina ndogo ya vipindi inayotoweka na kurejea. Ni sawa na umri inapoanza aina ndogo ya pili endelevu katika sklerosisi ya sehemu nyingi inayotoweka na kurejea, karibu umri wa miaka 40.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Sklerosisi ya sehemu nyingi endelevu inayorejea ni kwa watu ambao tangu mwanzo wamekuwa na upungufu wa nurolojia bali pia wana maambukizi zaidi juu yake. Hii ndiyo aina ndogo isiyotokea sana kwa zote.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Aina za kawaida za sklerosisi ya sehemu nyingi yameelezwa; nayo ni Ugonjwa wa Devic, Sklerosisi ya ukatikati mmoja ya Balo, Sklerosisi inayosambaa ya Schilder na Sklerosisi ya sehemu nyingi ya Marburg. Kuna mjadala kuhusu iwapo ni aina za sklerosisi ya sehemu nyingi au ni magonjwa tofauti. Sklerosisi ya sehemu nyingi hujitokeza tofauti kwa watoto, ikichukua muda zaidi kufika kiwango cha uendelevu. Hata hivyo, wao bado hufikia kiwango hicho katika umri mdogo kiwastani kuliko watu wazima.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Ingawa hakuna tiba inayojulikana ya sklerosisi ya sehemu nyingi, baadhi ya matibabu yamethibitisha kusaidia. Malengo makuu ya matibabu ni kurejesha hali ya kawaida baada ya maambukizi, kuzuia maambukizi mapya na kuzuia ulemavu. Jinsi ilivyo katika matibabu yoyote ya kiafya, tiba zinazotumika kwa udhibiti wa sklerosisi ya sehemu nyingi zina madhara mabaya. Tiba mbadala zinatafutwa na watu fulani licha ya uhaba wa ushahidi wa kutosha.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Wakati wa maambukizi yenye dalili, kutolewa kwa vipimo vikubwa vya kotikosteroidiza ndani ya mishipakama vile methylprednisolone ndiyo tiba ya kawaida,pamoja na kotikosteroidi za kinywani zinazoonekana kuwa na ubora na usalama sawa. Ingawa kwa jumla ni bora kwa kupunguza ukali wa dalili kwa muda mfupi, matibabu ya kotikosteroidi hayaonekani kuleta mabadiliko bora kwa uponaji wa muda mrefu. Athari za maambukizi makali yasiotibika kwa kotikosteroidi zinaweza kutibiwa kwa kufyonza plazma.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Tiba nane zinazobadilisha ugonjwa zimeidhinishwa na mashirika ya udhibiti kwa sklerosisi ya sehemu nyingi inayotoweka na kurejea zikiwemo: interferon beta-1a, interferon beta-1b, glatiramer acetate, mitoxantrone, natalizumab, fingolimod, teriflunomide na dimethyl fumarate. Ubora wa bei ya tiba hizi kufikia mwaka wa 2012 haujulikani.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Katika sklerosisi ya sehemu nyingi inayotoweka na kurejea, dawa hizi ni bora kwa kiasi katika kupunguza idadi ya maambukizi. Interferons na glatiramer acetate ni tiba za awamu ya kwanza na ni karibu sawa, kwani zote hupunguza kurejea kwa ugonjwa kwa takriban asilimia 30. Matibabu ya muda mrefu yaliyoanzishwa mapema ni salama na huboresha matokeo. Natalizumab hupunguza kiwango cha kurejea zaidi ya tiba za awamu ya kwanza; hata hivyo, kutokana na athari mbaya inazosababisha, imetengwa kama tiba ya awamu ya pili kwa wasiopata nafuu kwa tiba zingine au walio na ugonjwa mkali. Mitoxantrone, ambayo matumizi yake yamekandamizwa kwa athari kali mbaya, imetengwa kama ya awamu ya tatu kwa wasiopata nafuu kwa matibabu mengine. Kutibu sindromu isiyoshughulikiwa kiafya kwa interferon hupunguza uwezekano wa kuendelea hadi katika kiwango cha sklerosisi ya sehemu nyingi ya kiafya. Ubora wa interferons na glatiramer acetate kwa watoto umekadiriwa kuwa takriban sawa na ilivyo kwa watu wazima. Jukumu la baadhi ya tiba mpya kama vile fingolimod, teriflunomide, na dimethyl fumarate kufikia mwaka wa 2011 bado halijajulikana kikamilifu.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Hakuna tiba inayoonekana kuweza kubadilisha mwelekeo wa sklerosisi endelevu ya kwanza ya sehemu nyingi na kufikia mwaka wa 2011 ni dawa moja tu, mitoxantrone, iliyokuwa imeidhinishwa kwa sklerosisi endelevu ya baadaye ya sehemu nyingi. Wakati huu ushahidi wa kujaribia huunga mkono mitoxantrone kupunguza kwa kiasi kuendelea kwa ugonjwa huu na kupunguza viwango vya kurejea kwa miaka miwili.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Tiba zinazobadilisha ugonjwa huu zina athari kadhaa mbaya. Mojawapo ya athari zinazotokea sana ni mwasho kwenye sehemu iliyodungwa sindano ya glatiramer acetate na interferons (hadi asilimia 90 kwa sindano za chini ya ngozi na asilimia 33 kwa sindano za ndani ya misuli). Baada ya muda, kibonyeo kinachoonekana kwenye sehemu iliyodungwa sindano kutokana na kuharibiwa kwa tishu za mafuta ziitwazo lipoatrofia, kinaweza kutokea. Interferons zinaweza kuleta dalili kama za mafua; watu wengine wanaotumia glatiramer hukumbwa na athari za baada ya kudungwa sindano ambazo ni wekundu usoni, kubana kwa kifua, mpapatiko wa moyo, kukosa pumzi, na wasiwasi, ambazo hudumu chini ya dakika thelathini. Dalili zingine hatari sana ingawa zisizotokea sana niuharibifu wa ini kutokana na interferons, utendakazi mbaya wa sistoli (asilimia 12), utasa, na leukemia kali ya mieloidi (asilimia 0.8) kutokana na mitoxantrone, na lukoensefalopathia endelevu ya utazamouwingi kutokeakea kutokana na natalizumab (hutokea kwa mtu 1 kati ya kila watu mia 600 waliotibiwa).


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Fingolimod inaweza kupelekea hipatensheni na bradikadia, edema ya makula, kiwango cha juu cha enzaimu za ini upungufu wa seli za limfositi. Ushahidi wa kujaribia unaunga mkono ubora wa muda mfupi wa teriflunomide, huku ikiwa na madhara kama: maumivu ya kichwa, uchovu, kichefuchefu, kupoteza nywele, na maumivu kwa miguu na mikono. Pia kumekuwa na ripoti za ini kutofanya kazi na lukoensefalopathia endelevu ya utazamouwingi kutokana na matumizi yake, na ni hatari kwa ukuaji wa fetasi. Mengi ya madhara yanayotokea sana ya dimethyl fumarate ni wekundu usoni na matatizo ya tumbo na utumbo mdogo. Ingawa dimethyl fumarate ingeweza kusababisha upungungu wa kiwango cha seli nyeupe za damu hakukuwa na visa vya maambukizi nyemelezi vilivyoripotiwa wakati wa majaribio.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Tiba na ukarabati wa mfumo wa neva yameonekana kuboresha dalili zingine ingawa hakuna inayobadilisha mwelekeo wa ugonjwa huu. Dalili zingine kama vile kibofu kisicho thabiti na mkazoghafla huitika vizuri kwa tiba ilhali zingine hubaki zilivyo. Kwa matatizo ya nurolojia, mtazamo wa nyanja mbalimbali ni muhimu kwa kuendeleza ubora wa maisha; hata hivyo, ni vigumu kueleza bayana 'kikundi halisi' kwa sababu huduma nyingi tofauti za afya zinaweza kuhitajika wakati tofauti. Programu za nyanja mbalimbali za kukarabati huongeza shughuli na kuhusika kwa watu walio na sklerosisi ya sehemu nyingi bali haziathiri kiwango cha kudhoofika. Kuna ushahidi mdogo sana wa ufaafu wa jumla wa kila fani ya matibabu, ingawa kuna ushahidi bora kuwa mitazamo mahususi kama vile mazoezi, na matibabu ya saikolojia, hasa mitazamo tambuzi ya mienendo hufaa.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Zaidi ya asilimia 50 ya watu walio na sklerosisi ya sehemu nyingi wanaweza kutumia tiba ya kutimizana na mbadala, ingawa asilimia hubadilika kulingana na jinsi tiba mbadala zinavyofafanuliwa. Ushahidi wa ufaafu wa matibabu kama haya kwa hali nyingi ni duni au haupo.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Matibabu ya faida isiyothibitishwa yanayotumiwa na watu walio na sklerosisi ya sehemu nyingi ni: virutubishi vya ziada kwenye lishe na mazoezi kwa ajili ya kuleta afya, mbinu za kupunguza mikazo ya mwili kama vile yoga, miti shamba (ikiwemo tiba ya bangi), tiba ya oksijeni ya haipabariki, kujiambukiza minyoo ya safura, refleksolojia na akupancha. Kulingana na sifa bainifu za wanaotumia, mara nyingi ni wanawake ambao wamekuwa na sklerosisi ya sehemu nyingi kwa muda mrefu, na hukumbwa na ulemavu na viwango vya chini vya kuridhishwa kwa huduma za kawaida za afya.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Mwelekeo unaotarajiwa baadaye wa ugonjwa huu hulingana na aina ndogo ya ugonjwa huu; jinsia ya mtu, umri, na dalili za kwanza; na kiwango cha ulemavu alio nao mtu huyo. Kwa jinsia ya kike, aina ndogo inayotoweka na kurejea, dalili za nuritisi ya optiki au hisi mwanzoni maambukizi katika miaka ya kwanza na hasa mapema mwanzoni, huhusishwa na mwelekeo bora.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Muda wa wastani wa kutarajiwa kuishi ni miaka 30 tangu mwanzo, ambao ni miaka 5 hadi 10 chini ya muda wa watu wasioathiriwa. Takriban asilimia 40 ya watu walio na sklerosisi ya sehemu nyingi hufikia muongo wa saba wa maisha. Hata hivyo, thuluthi mbili za vifo huhusiana moja kwa moja na athari za ugonjwa huu Kujiua hutokea sana, huku maambukizi na matatizo mengine yakiwa hatari hasa kwa walio na ulemavu mkubwa. Ingawa watu wengi hupoteza uwezo wa kutembea kabla ya kufariki, asilimia 90 wana uwezo wa kutembea bila kusaidiwa kufikia miaka 10 tangu mwanzo, na asilimia 75 kufikia miaka 15.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Idadi ya watu walio na sklerosisi ya sehemu nyingi kufikia mwaka wa 2010 ni millioni 2-2.5  (takriban watu 30 kwa kila 100,000) duniani, na viwango tofauti katika sehemu tofauti. Imekadiriwa kuwa ulisababisha vifo 18,000 mwaka huo. Katika Afrika viwango ni chini ya 0.5 kwa kila 100,000, ilihali ni 2.8 kwa kila 100,000 Kusini Mashariki mwa Asia, 8.3 kwa kila 100,000 katika mabara ya Amerika, na 80 kwa kila 100,000 Uropa. Kwa watu wengine walio kwenye bonde la Kaskazini mwa Uropa, viwango huzidi 200 kwa kila 100,000 . Idadi ya visa vipya vinavyotokea kila mwaka ni takriban 2.5 kwa kila 100,000.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Viwango vya sklerosisi ya sehemu nyingi vinaonekana vinavyoongezaka, hata hivyo, hii inaweza kuelezwa kwa urahisi kwa utambuzi bora Utafiti juu ya mitindo ya watu na ya kijiografia umeenea sana. na umepelekea nadharia kadhaa kuhusu kisababishi .


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Sklerosisi ya sehemu nyingi kikawaida hutokea kwa watu wazima mwishoni mwa miaka yao ya ishirini au mwanzoni mwa miaka yao ya thelathini bali ni nadra ianze utotoni na baada ya umri wa miaka 50. Aina ndogo ya kwanza endelevu hutokea sana kwa watu walio katika miaka ya hamsini. Sawa na magonjwa mengi ya kinga nafsia, ugonjwa huu hutokea sana kwa wanawake na huenda mkondo huu unaongezeka. Kufikia mwaka wa 2008, kote duniani, ni takriban mara mbili zaidi kwa wanawake kuliko kwa wanaume. Kwa watoto hutokea sana kwa wa kike kuliko wa kiume, ilhali kwa watu walio na zaidi ya miaka hamsini, huwaathiri wanaume na wanawake karibu sawa.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Mnurolojia wa Kifaransa Jean-Martin Charcot (1825–1893) ndiye aliyekuwa mtu wa kwanza kutambua sklerosisi ya sehemu nyingi kama ugonjwa tofauti katika mwaka wa 1868. Akiweka pamoja ripoti za awali na kuongeza ugunduzi wake binafsi wa kiafya na patholojia, Charcot aliita ugonjwa huu "sklerosisi na mawaa". Ishara tatu za sklerosisi ya sehemu nyingi ambazo kwa sasa zijulikana kama seti ya 1 ya Charcot ni nistagmasi, mtetemo wa hiari, na usemi wa kitelegrafia (kunena haraka), ingawa hizi hazitokei kwa sklerosisi ya sehemu nyingi pekee. Charcot pia alichunguza mabadiliko ya ufahamu, akiwataja wagonjwa wake kama walio na "udhaifu unaooneka wa kukumbuku" na "utungaji dhana wa polepole".


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Kabla ya Charcot, Robert Carswell (1793–1857), profesa wa Uingereza wapatholojia, na Jean Cruveilhier (1791–1873), profesa wa Kifaransa wa anatomia ya pathologia, walikuwa wameeleza na kufafanua habari nyingi za kiafya za ugonjwa huu, bali hawakuutambua kama ugonjwa tofauti. Hasa, Carswell alieleza majeraha aliyopata kama "lesheni ya uti wa mgongo isiyo kifani iliyoandamana na atrofi" Kwa hadubini, mpatholojia wa Uswizi Georg Eduard Rindfleisch mwaka wa (1836–1908) alitambua katika mwaka wa 1863 kuwa lesheni zinazohusiana na inflamesheni zilikuwa zimeenea katika mishipa ya damu. Katika karne ya 20 nadharia kuhusu kisababishi na pathojenesisi zilitolewa na matibabu bora yakaanza kutolewa katika mwaka wa 1990.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Kuna maelezo kadhaa ya kihistoria ya watu walioshi kabla au muda mfupi baada ya ugonjwa huu walioelezwa na Charcot na huenda walikuwa na sklerosisi ya sehemu nyingi.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Mwanamke aitwaye Halldora aliyeishi Iceland karibu mwaka wa 12000 alipoteza uwezo wake wa kuona na kutembea kwa ghafla lakini baada ya kuwaomba watakatifu, aliweza kupata tena uwezo wake wa kuona na kutembea. Mtakatifu Lidwina wa Schiedam (mwaka wa 1380–1433), aliyekuwa mtawa wa kike Mholanzi anaweza kuwa mmoja wa watu waliojulika bayana kuwa na sklerosisi ya sehemu nyingi. Tangu umri wa miaka 16 hadi kifo chake akiwa na umri wa miaka 53, alikuwa na vipindi vya maumivu, udhaifu wa miguu na kupoteza uwezo wa kuona—dalili zinazoashiria sklerosisi ya sehemu nyingi. Visa vyote viwili vimepelekea pendekezo la nadharia tete ya "jeni ya Viking" kwa uenezaji wa ugonjwa huu.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Augustus Frederick d'Este (1794–1848), mwanawe Mwana wa mfalme Augustus Frederick, Mwana mfalme mtawala wa Sussex na Binti Augusta Murray na mjukuwe George  wa III wa Uingereza, bila shaka walikuwa na sklerosisi ya sehemu nyingi. D'Este aliacha shajara yenye maelezo kwa kina juu ya jinsi alivyoishi na ugonjwa huu kwa 22. Shajara yake ilianza mwaka wa 1822 na ikaisha mwaka wa 1846 ingawa ulifichika hadi mwaka wa 1948. Dalili zake zilianza akiwa na umri wa miaka 28 kwa kupoteza uwezo wa kuona kwa ghafula kwa muda mfupi (kutoweza kuona kwa macho yote kwa wakati mmoja kwa muda mfupi) baada ya mazishi ya rafiki yake. Katika mwelekeo wa ugonjwa wake, alikumbwa na udhaifu wa miguu, uzito wa mikono, ganzi, kizunguzungu, matatizo ya kibofu na matatizo ya mdiso. Katika mwaka wa 1844, alianza kutumia kiti cha magurudumu. Licha ya ugonjwa wake, bado alikuwa na tumaini maishani. Maelezo mengine ya jadi ya sklerosisi ya sehemu nyingi yaliyokusanywa na mwandishi wa shajara wa Uingereza W. N. P. Barbellion, nom-de-plume ya Bruce Frederick Cummings (1889–1919), aliyehifadhi nakala ya kina ya utambuzi na matatizo yake. Shajara yake ilichapishwa mwaka wa 1919 kama "Jarida la mwanamume mwenye masikitiko".


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Kuna utafiti unaoendelea unaotafuta tiba bora, inayofaa, na yenye kustahimilika kwa sklerosisi ya sehemu nyingi inayotoweka na kurejea; kubuni tiba za aina ndogo endelevu; mbinu za kukinga nuro; na matibabu bora ya dalili.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Katika miaka ya 2000 na 2010 kumeidhinishwa dawa kadhaa za kumeza zinazotarajiwa kupata umaarufu na utumiaji wa mara kwa mara. Dawa zaidi za kumeza zinaendelea kufanyiwa utafiti, mojawapo ikiwa laquinimod, iliyotangazwa Agosti 2012 na iko katika awamu ya III ya majaribio baada ya matokeo tofauti katika awamu za awali. Vivyo hivyo, tafiti zilizolenga kuendeleza utendakazi na utumiaji rahisi wa tiba zilizoko unaendelea. Hii ni pamoja na utumiaji wa dawa mpya kama vile PEGylated ambayo ni aina ya interferon-β-1a, ambayo inatarajiwa itatolewa kwa vipimo vidogo na iwe na matokeo sawa. Ombi la kuidhinisha"peginterferon beta-1a" linatarajiwa katika mwaka wa 2013.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Antibodi za monoklonali pia zimevutia sana. Alemtuzumab, daclizumab na antibodi za monoklonali za CD20 kama vile rituximab, ocrelizumab na ofatumumab zote zimeonyesha manufaa kiasi na zitafitiwa kama tiba zinazoweza kutumiwa. Matumizi yazo pia yameambatana na athari mbaya zinazoweza kuwa hatari, hasa maambukizi nyemelezi. Kinachohusiana na chunguzi hizi ni kutokea kwa kipimo cha antibody za virusi vya JC kinachoweza kusaidia kutambua aliye katika hatari kubwa zaidi ya kupata lukoensefalopathia endelevu ya utazamouwingi akitumia natalizumab. Ingawa antibodi za monoklonali zinaweza kuwa na jukumu katika matibabu ya ugonjwa huu siku zijazo, inaaminika kuwa litakuwa dogo kutokana na hatari zinazohusiana nazo.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Mkakati mwingine wa utafiti ni kutathmini ubora wa mchanganyo wa dawa mbili au zaidi. Sababu kuu ya kutumia tiba kadhaa katika sklerosisi ya sehemu nyingi ni kuwa matibabu yanayohusishwa hulenga taratibu tofauti na kwa hivyo huenda zisiweze kutumika bora zikiwa pekee. Utendaji kazi kwa ushirikiano, ambapo dawa moja huongeza athari ya nyingine pia inawezekana, lakini pia kunaweza kuwa na ukandamizaji kama vile dawa moja kuzuia utenda kazi wa nyingine au kuzidisha madhara. Kumekuwa na majaribio kadhaa ya matibabu ya mchanganyiko na bado hakuna yaliyoonyesha matokeo ya kuridhisha kuweza kuzingatiwa kama tiba ifaayo ya sklerosisi ya sehemu nyingi.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Utafiti juu ya kinga ya neva na tiba za kubadilisha, kama vile tiba ya shina la seli, ingawa la muhimu zaidi ni kushughulikia mwanzoni. Vilevile, hakuna tiba bora kwa aina endelevu za ugonjwa huu. Nyingi za dawa mpya zaidi pamoja na zile zinazoendelea kutengenezwa huenda zikatathminiwa kama tiba za sklerosisi endelevu ya kwanza ya sehemu nyingi.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Ijapokuwa njia za utambuzi hazitarajiwi kubadilika hivi karibuni jitihada za kubuni biyoishara zinazosaidia katika utambuzi na ubashiri wa kuendelea kwa ugonjwa zinaendelea. Mbinu mpya za utambuzi ambazo zinachunguzwa ni utumiaji wa antibodi kinza-mielini, na tafiti zinazohusisha seramu na kiowevu cha ubongo na uti wa mgongo , bali hakuna uliotoa matokeo ya kutegemewa.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Kwa sasa hakuna uchunguzi wa maabara unaoweza kutabiri prognosisi. Mitazamo kadhaa inayoonyesha matumaini imependekezwa ikiwemo:interleukin-6, oksidi ya naitrojeni na sinthesi ya oksidi ya nitrojeni, osteopontini, na fetuin-A. Kwa kuwa kuendelea kwa ugonjwa huu hutokana na kuharibika kwa nuroni, majukumu ya protini zinazoonyesha kupoteza tishu ya neva kama vile filamenti za neva, tau na N-acetylaspartate zinafanyiwa uchunguzi. Athari zingine ni kutafuta biyoishara zinazotofautisha kati ya watakaopata nafuu kutokana na tiba hizi na wasiopata nafuu.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Kuboresha mbinu za kupiga picha za neva kama vile picha ya kompyuta ya miale ya gama au mwangwi wa sumaku wa upigaji picha huwa na tumaini la utambuzi bora na utabiri wa prognosisi, ingawa athari ya maendeleo kama haya katika shughuli za kawaida za kitiba inaweza kuchukua miongo kadhaa. Kuhusu mwangwi wa sumaku wa upigaji picha, kuna mbinu kadhaa ambazo zishaonyesha umuhimu wazo katika Nyanja za utafiti na zinaweza kuanzishwa katika shughuli za kitabibu kama vile utaratibu wa kujipindua mara mbili kwa mpwito wa ateri, uhamisho wa utiaji sumaku, tensa ya msambao, na mwangwi wa sumaku wa upigaji picha tendaji. Mbinu hizi ni mahususi zaidi kwa ugonjwa huu kuliko zilizoko, lakini bado hazina itifaki halisi za kupata na hata maadili sanifu hayajabuniwa. Kuna mbinu zingine zinazoendelea kubuniwa zinazohusisha ajenti tofauti zinazoweza kupima viwango vya makrofeji za ukingoni, inflamesheni, au kuathirika kwa utendaji kazi wa nuroni, na mbinu zinazopima kuwepo kwa ayoni inayoweza kusaidia kutambua jukumu la dalili hii katika sklerosisi ya sehemu nyingi, au la pefusheni ya ubongo.Vilevile, vifuatiliaji vinururishi vipya vya picha za kompyuta za miale ya gama vinaweza kutumika kama viashiria vya michakato iliyotatizwa kama vile inflamesheni ya ubongo, patholojia ya koteksi, apoptosisi, au utengenezaji tena wa mielini.


title: Sklerosisi ya sehemu nyingi

text: Katika mwaka wa 2008, daktari mpasuaji wa mishipa Paolo Zamboni alipendekeza kuwa sklerosisi ya sehemu nyingi huhusisha kupungua kwa ukubwa wa mishipa inayoondoa damu ubongoni, hali iitwayo Uhaba sugu wa damu ya vena kwenye ubongo na uti wa mgongo. Aligundua uhaba sugu wa damu ya vena kwenye ubongo na uti wa mgongo kwa wagonjwa wote waliokuwa na sklerosisi ya sehemu nyingi katika utafiti wake, akafanya upasuaji, kisha baadaye katika vyombo vya habari akauita “utaratibu wa ukombozi” kurekebisha na akadai kuwa asilimia 73 ya wahusika walipata nafuu. Nadharia hii ilipokea umaarufu na kuzingatiwa sana katika vyombo vya habari na kwa waliokuwa na sklerosisi ya sehemu nyingi, hasa nchini Canada. Tetezi zimeibuka kuhusu utafiti wa Zamboni kwa sababu dawa iliyotumika haikuwa fiche kwake pamoja na wahusika wala haingeweza kutumiwa kama marejeleo, naa nadharia zake kuhusu kisababishi hasa cha ugonjwa huu hazikuthibitishwa na data inayojulikana. Pia, huenda utafiti zaidi haujapata uhusiano sawa au ulipata uhusiano usioridhisha, na kwa hivyo kuibua upinzani mkali kwa nadharia tete yake. “Utaratibu wa ukombozi” umekosolewa kwa kusababisha matatizo makali na vifo bila faida zinazoonekana. Kwa hivyo, kufikia mwaka wa 2013 haujapendekezwa kwa matibabu ya sklerosisi ya sehemu nyingi. Utafiti zaidi unaochunguza nadharia tete ya uhaba sugu wa damu ya vena kwenye ubongo na uti wa mgongo unafanywa.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Udhibiti wa uzazi (pia udhibiti wa uwezo wa kuzaa au kontraseptivu) ni juhudi za kuratibu uzazi kwa sababu mbalimbali. Upangaji, utoaji na utumiaji wa udhibiti wa uzazi huitwa uzazi wa mpango.Kwa kuacha nafasi kati ya mimba na mimba, udhibiti wa uzazi unaweza kuboresha matokeo ya kuzaa kwa wanawake wazima na kuishi kwa watoto wao. Katika ulimwengu unaokua mapato ya wanawake, rasilimali, uzito na elimu kwa watoto wao na afya huboreshwa kwa kupunguza idadi ya watoto. Udhibiti wa uzazi huweza kuongeza mapema ukuaji wa uchumi kwa sababu ya watoto wachache wanaokutegemea, wanawake wengi kushiriki katika utendakazi, na matumizi madogo ya rasilimali haba, ingawa idadi ya watoto ikipungua mno, baada ya muda wazalishaji wachache wanabebeshwa mzigo wa kutunza wazee wengi, inavyotokea katika nchi zilizoendelea.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Kwa kuwa suala hilo linahusu binadamu na uhai wake, linahitaji kukabiliwa kwa upana kuanzia maana ya utu, mwili, jinsia, upendo, uzazi n.k. Kumbe hapa zinazungumziwa tu mbinu au vifaa vinavyotumika pengine kuzuia au kuua mimba, yaani teknolojia katika ngono. Jambo nyeti zaidi ni suala la mimba ya binadamu kuwa binadamu tayari, kiasi kwamba nchi nyingi zinaipatia haki fulanifulani, k.mf. ile ya kurithi. Kwa msingi huo, baadhi ya watu wanatetea uhai wa binadamu kuanzia mimba ilipotungwa na kulaumu baadhi ya vifaa vya udhibiti wa uzazi kuwa viuamimba na kusababisha vifo vya mamilioni.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Mbinu za kudhibiti uzazi zimetumika tangu kale, lakini mbinu zinazofaulu zaidi zilipatikana katika karne ya 20 zikichangia mabadiliko katika jamii na utamaduni ambayo wengine wanayaita mmomonyoko wa maadili ambao unachangia hata uenezi wa ukimwi na maradhi mengine. Ni kwamba kati ya vifaa hivyo, kondomu ya kike na kondomu ya kiume zinaweza pia kupunguza maambukizi ya magonjwa ya zinaa, ukiwemo ukimwi, lakini vingine vingi sivyo. Watu wanaofanya ngono wakijua mimba haitapatikana, kwa kujisikia salama upande huo pengine wanasahau hatari ya kuambukizwa maradhi hayo. Pamoja na hayo, dini na tamaduni nyingine huchukulia mbinu hizo kuwa hazifaii kimaadili na kisiasa, na wataalamu wengine wa afya wanasisitiza madhara ya matumizi yake hasa kwa mwanamke na mazingira.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Mbinu zinazofaulu zaidi kudhibiti uzazi ni kuondoa kabisa uwezo wa kuzaa kwa kumhasi mwanamume, kwa kufunga uzazi kwa njia ya vasektomi kwa wanaume na ukataji wa neli kwa wanawake. Halafu kuna vitanzi (IUD) na vipandikizi, kontraseptivu za homoni zikiwa ni pamoja na dawa za kunywa, doa, pete ya uke, na sindano.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Mbinu nyingine zinazofaulu ni pamoja na kizuizi kama vile kondomu, daframu na sponji ya kontraseptivu na mbinu ya mafunzo ya uzazi.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Mbinu zinazofaulu kidogo zaidi ni dawa ya kuua mbegu na mbinu ya kukatiza ngono kwa mwanamume kabla hajamimina mbegu katika tumbo la uzazi.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Ufungaji uzazi, ingawa hufaulu zaidi, hauwezeshi kuurudisha tena kwa hakika; mbinu nyingine zinaweza kuurudisha, lakini mara nyingi baada ya kuziacha mwanamke anakuta utaratibu wa hedhi umeathirika.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Baada ya kuzaliwa kwa mtoto, mwanamke asiyenyonyesha tu anaweza kuwa mjamzito mapema kuanzia wiki nne hadi sita. Njia zingine za kudhibiti uzazi zinaweza kuanzishwa baada ya kuzaa, ilhali zingine hungoja hadi miezi sita. Kwa wanaonyonyesha mbinu za projestini tu hupendekezwa kuliko kontraseptivu za kunywa.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Kwa waliofikisha ukomohedhi imependekezwa kuwa waendelezwe kwa mwaka mmoja baada ya hedhi ya mwisho.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Udhibiti wa uzazi wa dharura unaweza kuua mimba hadi siku chache baada ya ngono.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Tofauti na mbinu za kiteknolojia, sayansi inawezesha kuzuia mimba bila madhara kwa mwanamke ikipendekeza mbinu zinazoelekeza kufanya tendo la ndoa wakati asipoweza kupata mimba. Kati ya mbinu hizo, ya kuaminika zaidi ni ile ya kupima ute wa uke iliyogunduliwa na John Billings katika miaka ya 1950 na kuboreshwa pamoja na mke wake Evelyn Billings hadi kifo chao (2007 na 2013).


title: Udhibiti wa uzazi

text: Wengine huchukulia kujinyima ngono kama njia ya kudhibiti uzazi kwa vijana, ila wengine wanaona mafundisho ya usafi wa moyo yatumiwapo bila vifaa yanaweza kuongeza mimba kutokana na udhaifu wa wahusikana wanadai kuwa mafunzo ya ngono kwa undani pamoja na upatikanaji wa vifaa hupunguza idadi za mimba zisizotarajiwa katika kikundi hiki.Ilhali aina zote za udhibiti wa uzazi zinaweza kutumiwa na vijana,udhibiti wa uzazi usio wa kudumu unaotenda kazi kwa muda mrefu kama vile vipandikizi, vitanzi na pete za ukeni zina manufaa maalum kwa kupunguza idadi ya mimba za vijana bila kuzuia uzazi baadaye.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Takribani milioni 222 ya wanawake wanaokusudia kuzuia mimba katika nchi zinazoendelea hawatumii teknolojia ya kudhibiti mimba. Utumiaji wa vifaa vya kudhibiti uzazi katika nchi hizo umepunguza idadi ya vifo vya kina mama kwa asilimia 40 (takribani vifo 270,000 vilizuiwa mwaka 2008) na ungezuia asilimia 70 iwapo masharti yote yangetimizwa. Kwa kuacha nafasi kati ya mimba na mimba, udhibiti wa uzazi unaweza kuboresha matokeo ya kuzaa kwa wanawake wazima na kuishi kwa watoto wao. Katika ulimwengu unaokua mapato ya wanawake, rasilimali, uzito na elimu kwa watoto wao na afya huboreshwa kwa kupunguza uzazi. Udhibiti wa uzazi huongeza ukuaji wa uchumi kwa sababu ya watoto wachache wanaokutegemea, wanawake wengi kushirikia katika utendakazi, na matumizi mdogo wa rasilimali haba.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Kufaulu kwa mbinu huelezwa kama asilimia ya wanawake wanaoshika mimba wanapoitumia njia hiyo kwa muda wa mwaka mmoja na wakati mwingine kama kiwango cha kufeli cha maisha kati ya mbinu zinazofaa zaidi, kama vile, ukataji wa neli.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Mbinu zinazofaulu kiteknolojia ni zile ambazo hutenda kazi kwa muda mrefu na hazihitaji ziara za kuendeleza utunzaji wa afya. Ufungaji wa uzazi, homoni zinazotiwa mwilini, na vifaa vinavyotiwa ndani ya uterasi huwa na kiwango cha kufeli kwa mwaka wa kwanza chini ya asilimia 1. Dawa za kontraseptivu za homoni, madoa au pete, na mbinu ya lactational amenorrhea (LAM), inapotumiwa ipasavyo pia inaweza kuwa na kiwango cha kufeli katika mwaka wa kwanza chini ya asilimia 1 (au kwa lactational amenorrhea (LAM), miezi ya sita ya kwanza). Kwa kutumia, viwango vya kufeli katika mwaka wa kwanza ni vya juu, katika kiwango cha asilimia 3-9, kwa sababu ya matumizi mabaya. Mbinu zingine kama vile mafunzo ya uzazi, kondomu, daframu, na spematosidi huwa na viwango vya juu zaidi vya kufeli katika mwaka wa kwanza hata kwa matumizi sahihi.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Ingawa mbinu zote za teknolojia ya kudhibiti uzazi zinaweza kuathiri afya, watetezi wake wanasema hatari ni chache kuliko zile za mimba hasa wakati wa kujifungua.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Baada ya kuacha au kutoa njia nyingi za kudhibiti uzazi, pamoja na kontraseptivu za kunywa, IUD, dawa za kutia mwilini na sindano, idadi ya mimba kwa miaka inayofuata ni sawa na wasiotumia udhibiti wa uzazi.


title: Udhibiti wa uzazi

text: Kwa walio na matatizo maalumu ya afya, mbinu za kudhibiti uzazi zinaweza kuhitaji uchunguzi zaidi. Kwa kina mama wenye afya, njia nyingi za kudhibiti uzazi hazipaswi kufanyiwa uchunguzi wa tiba ikiwa ni pamoja na dawa za kudhibiti uzazi, udhibiti wa uzazi unaoweza kudungwa au kutiwa mwilini, na kondomu. Hasa, uchunguzi wa pelvisi, uchunguzi wa matiti, au uchunguzi wa damu kabla ya kutumia dawa za kudhibiti uzazi hauonekani kuathiri matokeo na hivyo hauhitajiki. Shirika la Afya Ulimwenguni katika 2009 lilichapisha kwa undani orodha ya njia ya tiba ya kubaini kufaulu kwa kila aina ya udhibiti wa uzazi.


title: Udhibiti wa uzazi

text:
Kontraseptivu za homoni hutenda kazi kwa kuzuia uovuleshaji na utungaji mimba. Hupatikana kwa aina tofautitofauti ikiwa ni pamoja na tembe za kunywa, dawa za kutia mwilini chini ya ngozi, sindano, madoa, IUD na Pete ya uke. Kwa sasa zinazopatikana ni za wanawake tu. Kuna aina mbili za dawa za kunywa Tembe za kontraseptivu za kunywa zilizochanganywa na tembe zilizo na projestojeni tu.Zinapotumiwa wakati wa ujauzito, haziongezi hatari ya kuharibika kwa mimba wala kusababisha matatizo ya kuzaa.
Kontraseptivu za homoni zilizochanganywa huhusishwa kidogo na ongezeko la vena na madonge ya damu ya ateri; hata hivyo, hatari ni kidogo kuliko inayohusishwa na mimba. Kwa sababu ya hatari, hazipendekezwi kwa wanawake walio na umri wa zaidi ya miaka 35 amabao huendelea kuvuta sigara. Athari kwa hamu ya kufanya ngono hutofautiana, huku kukiwa na ongezeko au kupungua kwa wachache lakini hakuna athari kwa wengi. Kontraseptivu za kunywa zilizochanganywa hupunguza hatari ya saratani ya ovari na saratani ya endometriu na haibadilishi hatari ya saratani ya matiti. Mara nyingi hubadilisha hedhi na mkakamao wa hedhi uliyo na maumivu. Dozi za chini za estrojeni zinazopatikana kwenye pete ya ukeni zinaweza kupunguza hatari ya uchungu wa matiti, kichefuchefu, na maumivu ya kichwa yanayohusishwa na bidhaa zilizo na dozi ya juu ya estrojeni.
Tembe zilizo na projestini tu, sindano na vifaa vya kuzuia mimba vinavyotiwa ndani ya uterasi havihusishwi na ongezeko la hatari ya kuganda kwa damu na vinaweza kutumiwa na wanawake waliokuwa na mgando wa damu hapo awali katika vena zao. Kwa walio na historia ya kuganda kwa damu katika ateri, mbinu za kudhibiti uzazi zisizo na homoni au zilizo na projestini tu kando na zile za sindano zinapaswa kutumiwa. Tembe zilizo na projestini tu zinaweza kuboresha dalili za hedhi na zinaweza kutumiwa na kina mama wanaonyonyesha kwa kuwa haziathiri kutengenezwa kwa maziwa.Hedhi isiofuatana inaweza kushuhudiwa kwa kutumia njia zilizo na projestini tu, huku baadhi ya wanaotumia wakiripoti kutopata hedhi. Projestini, drospirenoni na desogestreli hupunguza athari za androjeni lakini huongeza hatari ya kuganda kwa damu na hivyo haifai sana. Kiwango cha kufeli katika mwaka wa kwanza kwa projestini ya sindano, Depo-Provera, hakijaafikiwa huku idadi ikiwa kutoka asilimia 1hadi asilimia 6.