title: کردی اردلانی

text: در دسته‌ای از زبان‌های ایرانی، الگوی کُنایی در زمان گذشته به‌وسیله حالت نمایی کُنایی بر روی فاعل متعدی و حالت فاعلی بر روی مفعول نمایان می‌شود. در این الگو فعل به‌صورت کامل (در مشخصه‌های شخص، شمار و جنس) با مفعول مطابقه می‌کند. نمونه‌های زیر این الگو را در بند متعدی گذشته به ترتیب در کردی شمالی (کُرمانجی)، تاتی کرینی و بلوچی نشان می‌دهند:


title: کردی اردلانی

text: ۲. عدم مطابقه فعل با مفعول: حضور واژه‌بست


title: کردی اردلانی

text: نظام کُنایی در دسته‌ای دیگر از زبان‌های ایرانی همچون دشتی، لارستانی، کردی مرکزی (اردلانی)، تاتی دروی، تاتی کهلی و تاتی گیلوانی صورتی متفاوت دارد. بخش دوم تعمیم ناظر بر این الگو است. نمونه‌های زیر بند متعدی گذشته را، به ترتیب، در دشتی، کردی میانی (اردلانی) و لارستانی نشان می‌دهد:


title: کردی اردلانی

text: در این الگو، فاعل بند متعدی در حالت بی‌نشان قرار دارد و هیچگونه تمایز ساختواژی را نشان نمی‌دهد. این فاعل به‌صورت اجباری با یک واژه‌بست غیرفاعلی مضاعف‌سازی می‌شود که در غالب موارد مفعول را به عنوان میزبان ساختواژی خود انتخاب می‌کند (در خصوص توزیع و میزبان گزینی واژه‌بست‌ها در ساخت کُنایی ر.ک. به کریمی، ۲۰۱۰). مفعول در این الگو در حالت فاعلی (بی‌نشان) قرار دارد اما چنانچه از مثال‌ها پیداست با فعل وارد مطابقه نمی‌شود. به بیانی دیگر، آنجا که فاعل متعدی به‌وسیله واژه‌بست غیرفاعلی مضاعف سازی می‌شود، فعل با مفعول مطابقه نمی‌کند بلکه همیشه دارای شناسه پیش‌فرض (سوم شخص مفرد) است. البته باید خاطرنشان کرد که این صورت دستوری هنوز ویژگی‌های ساخت کُنایی را دارد بدین مضمون که مفعول بند متعدی و فاعل بند لازم دارای رفتار مشابه هستند و این شباهت رفتاری در حالت فاعلی (بی‌نشان) بر روی این دو گروه اسمی هویداست. در طرفی دیگر، فاعل بند متعدی با مظاعف شدن توسط واژه بست غیرفاعلی خود را از آن دو متمایز می‌کند. اگر به قرابت جغرافیایی این زبان‌ها نگریسته شود این نکته محرز می‌گردد که تنوع در الگوی کُنایی از نوع خُرد است


title: کردی اردلانی

text: نتیجه‌گیری


title: کردی اردلانی

text: در این مورد، به بررسی نظری دو الگوی غالب کُنایی در زبان‌های ایرانی پرداخته شد. در الگوی اول، فاعل بند متعدی دارای حالت نمایی کُنایی/ غیرفاعلی است و فعل متعدی در مطابقه کامل با مفعول است (که توسط وند/ شناسه بر روی فعل تجلی می‌یابد). در الگوی دوم، فاعل بند متعدی توسط یک واژه بست غیرفاعلی مضاعف‌سازی می‌شود و فعل با مفعول مطابقه ندارد. این دو الگو را می‌توان به‌صورت تعمیمی توصیفی این‌گونه بیان کرد که در ساخت‌های کُنایی، واژه بست (مضاعف‌ساز) و وند (مطابقه فعلی) در توزیع تکمیلی هستند. با بدست دادن تحلیلی کمینه‌گرا از ساخت کُنایی در زبان‌های ایرانی، استدلال شد که مطابقه فعل با مفعول در الگوی اول نتیجه تطابق نحوی هسته زمان و مفعول است در حالی‌که نبود مطابقه فعلی در الگوی دوم که گویش اردلانی جز آن است به این سبب است که واژه بست مضاعف‌ساز به‌صورت تداخل ناقص مانع ایجاد تطابق نحوی بین هسته زمان و مفعول می‌گردد. در تحلیل تنوع ساختاری الگوی کُنایی در زبان‌های عمده ایرانی را می‌توان نشانه‌ای از کفایت تبیینی ساز وکارهای مفروض در برنامه کمینه‌گرا قلمداد کرد.


title: کردی اردلانی

text: ازجمله مواردی که گویش اردلانی را با گویش سورانی (اربیلی و مُکریانی) در یک گروه قرارنخواهد داد و باید با تردید به آن نگاه کرد ارگاتیو بودن گویش اردلانی سنندج و غیر ارگاتیو بودن گویش سورانی (اربیلی و مکریانی) در محور مهاباد تا اربیل است.


title: کردی اردلانی

text: مثال من نان خوردم///


title: کردی اردلانی

text: لهجه مُوکریانی: من نانی خواردم. min nani xwardm/


title: کردی اردلانی

text: گویش اردلانی: من نانم خوارد. men nanm xward


title: کردی اردلانی

text: در این زمینه هم گویش اردلانی و کرمانجی مانند پهلوی ساسانی ارگاتیو می‌باشد.


title: کردی اردلانی

text: * زمانی که ضمایر نهادپیوسته فعل (شناسه) با آنها مطابقت می‌کند .(رک) ارگاتیو


title: کردی اردلانی

text: من آنها را خوردم. .men avanm xwārd


title: کردی اردلانی

text: تو آنها را خوردی. . to avano xwārd


title: کردی اردلانی

text: او آنها را خورد. .av avani xwārd


title: کردی اردلانی

text: ما آنها را خوردیم. .ema avanman xwārd


title: کردی اردلانی

text: شما آنها را خوردید. .ewa avantan xwārd


title: کردی اردلانی

text: ایشان آنها را خوردند. .awan avanyan xwārd


title: کردی اردلانی

text: صرف فعل nûsî در زمان گذشته در لهجه اردلانی


title: کردی اردلانی

text: (past stem of the verb is "nûsî". (from یکی دیگر از نشانه‌های اصالت و خالص بودن گویش اردلانی این است که طرز کاربرد شناسه‌ها به‌طور دقیق منطبق با نوع کاربرد شناسه‌ها در پارسی باستان می‌باشد که گاهی شناسه قبل از فعل بکار می‌برند که برای نمونه متن زیر از پارسی باستان می‌باشد.


title: کردی اردلانی

text: paruvā xšāyaθiyā yata āha avaišām avā naiy astiy kartam


title: کردی اردلانی

text: paruvā قبل از، اردلانی بر له وا، بلوا،barlava,balava


title: کردی اردلانی

text: xšāya+θiyā شاه، اردلانی شا sha


title: کردی اردلانی

text: yata تا، اردلانی تا، ta


title: کردی اردلانی

text: āha، که، اردلانی که، ka


title: کردی اردلانی

text: avaišām، آنها، اردلانی اوانیش، avanish


title: کردی اردلانی

text: avā آن، اردلانی اوا، ava


title: کردی اردلانی

text: نمونه زیر شناسه فعلها در گویش اردلانی است.


title: کردی اردلانی

text: naiy astiy kartam نکرده‌اند، اردلانی، نی شیان کرد


title: کردی اردلانی

text: ام دی: am di دیدم // ات دی: at di دیدی // او دی: av di دید


title: کردی اردلانی

text: امان دی: a man di دیدیم // اتان دی: a tan di دیدید // آشیان دی: a šyan di دیدند


title: کردی اردلانی

text: نشانه جمع در گویش اردلانی:


title: کردی اردلانی

text: نشانه جمع در گویش اردلانی نشانه جمع در لهجه اردلانی «کان»kan می‌باشد که به واژه‌های مفرد اضافه می‌شود. (اسم+ ه + ک+ ان)


title: کردی اردلانی

text: مثال:ان+ک+ ه+ سگ=سگه کان (سگها)


title: کردی اردلانی

text: در گویش اردلانی همچنین از پسوندهای یل (yel) و گل (gal) و در مواردی از آن (ان an) به صورت محدود استفاده می‌شود اما در گویش سُورانی (اربیلی و مُکریانی) مانند زبان فارسی از (ان) استفاده می‌کنند در پهلوی ساسانی از نشانه (گان) و در مواردی از نشانه (ان) برای جمع استفاده می‌شد


title: کردی اردلانی

text: در اردلانی مناله کان (بچه‌ها)


title: کردی اردلانی

text: در سُورانی (اربیلی و مُکریانی) مندالان


title: کردی اردلانی

text: ضمیرهای پسوندی برای حالت مفرد:


title: کردی اردلانی

text: در گویش اردلانی از پسوند/aka/ که پسوند اسم در زبان‌های ایرانی باستان است استفاده می‌شود


title: کردی اردلانی

text: نمونه‌هایی برای حالت مفرد ("Kur" در کردی یعنی پسر):


title: کردی اردلانی

text: نمونه‌هایی برای حالت جمع:


title: کردی اردلانی

text: همگرایی زبانی بین ایلات و عشایر کرد و زبان مردم هَورامی ساکن در استان و همچنین زبان ادبی و شعری گُورانی که به پارتی اشکانی و زبان‌های شمال غربی نزدیک است در گذشته بین فرهیختگان زبان و ادبیات مکتوب عامه مانند شاهنامه‌های کردی، خورشید و خاور، اسکندر نامه که همگی به گُورانی سروده شده بودند در واقع زبان گورانی بر شیوه مکالمه اردلانی سنندجی تأثیرگذار بوده‌است اما این تاثیر زیاد نبوده است و در حد مبادله و قرض دادن واژگان بین گویش اردلانی و زبان گورانی در طول سالیان دراز بوده است. اما همچنانکه گفته شد در محدوده جغرافیایی نفوذ گویش عمومی سنندجی و فرایندهای واجی لهجهٔ اردلانی در چارچوب نظریهٔ بهینگی تفاوت‌هایی در لحن بیان واژه‌ها دیده می‌شود. به‌طور مثال در بسیاری از روستاهای سنندج و شهرستان‌های استان کردستان "د"و "گ" دارای تلفظ خاصی است و تا بحال هم نشانه ای الفبایی برای بیان اینگونه تلفظ د و گ ایجاد نشده‌است. مولوی شاعر که خود از طایفه جاف بوده‌است این ویژگی ادای د و گ را در اشعارش لحاظ نموده‌است و لذا در تلفظ صحیح اشعار مولوی باید به این نکته توجه داشت. قرابت جغرافیایی لهجه اردلانی با گویشوران گویش‌های جنوبی کردی کَلهری و لَکی، لری و گورانی سبب تأثیر این گویشها نیز به ویژه در نواحی مجاور خود بوده‌است و آن بیشتر در اضافه شدن کسره "ی" در تلفظ برخی واژگان است مانند دویر بجای دور، لویل بجای لول، قویل بجای قول (عمیق) یا "یل" علامت جمع بجای" گل " مانند "کوره یل " بجای "کورگه ل" (پسرها) البته این نوع جمع بستن در زبانهای مرکزی ایران و زبان لری دیده می‌شود کاربرد آن در گویش اردلانی محدود و بسیار کم است؛ بنابراین ریشه شیوه فعلی سنندجی را باید در همگرایی کلامی اقوام و طایفه‌هایی با اصالت هَورامی، ژاورودی، جافی و ایلات موسوم به کرد و نیز کَلهری و لَکی جستجو نمود؛ و حتی ردپایی از اثر کردی شمالی بادینانی نیز وجود دارد؛ که البته این فقط یک نظر شهودی است و این ارتباط ممکن است ریشه در ساختارهای قدیمی تر خود زبان داشته باشد. در این لهجه واژگان متعددی وجود دارد که در سایر لهجه‌های کردی میانی مصطلح نیست. مانند تاسه (تامه زرو، یاد کسی یا چیزی)، مامر (مریشک - مرغ)، هه نگور (تری – انگور)، هاله (غوره)، کتک (گربه-پشیله)، کیف (کوه-کیو)، که نیشک (دختر- کچ)، گه ره ک بوون (ویستن- خواستن)، چه په ل (کثیف-پیس)، له ته ک (له گه ل – با)، رمیان –روخیان (روخان- خراب شدن)، کوچک (سنگ – به رد) و … همچنین افعال در شیوه ته لهجه سنندجی به گه ختم می‌شوند مانند کردگه بجای کردیه، چوگه بجای چووه، رژیاگه بجای رژیایه


title: کردی اردلانی

text: همچنین حرف د در وسط واژه در لهجه منطقه اردلان اگر قبل از صدای (ی) یا کسره قرار گرفته باشد یا پس از (د) مصوت قرار گرفته باشد میل به حذف شدن دارد. مانند دیه بجای "دیده"، "گِا" با تأکید بر مصوت آخر بجای "گدا" و مانند (میدان) حرف پس از (د) مصوت است (د) خوانده نمی‌شود و واژه (میان) تلفظ می‌شود. از مهم‌ترین شاخص‌ها خواندن حروف (ت، پ، ک) پس از یک مصوت به ترتیب در زبان پارسیگ ساسانی (د، ب، گ) و در پارتی اشکانی (د، ب، گ) است. در مقابل، (د، ب، گ) پس از مصوت، در زبان پارسیگ ساسانی (ی، و، ی) و در پارتی (ذ δ، ب β، غ γ) خوانده می‌شده‌است.


title: کردی اردلانی

text: همچنین در لهجه اردلانی این تمایل وجود دارد که (ن و گ) در واژه ترکیبی تلفظ شود مانند تلفظ (ن و گ) در "هنگوین" و "رنگین" و آهنگ که مانند صدای /ŋ/ در زبان آلمانی که در فارسی معادلی به صورت یک حرف برای آن وجود ندارد. این صدا را از تلفظ دو حرف «ن» و «گ» پشت سر هم می‌سازند (مثل دو حرف انتهایی واژه «نهنگ» یا “آهنگ”). صدای /ŋ/ در زبان آلمانی معمولاً به صورت ترکیب حروف “NG” نوشته می‌شود. lang /laŋ که این ویژگی در لهجه اردلانی مانند زبان ژرمنی و اوستا است.


title: کردی اردلانی

text: خوشه‌های غیر چاکنایی (حذف پذیر) در لهجه اردلانی شامل[zd]-[mb]-[st]-[nd]-[sd] می‌باشد.


title: کردی اردلانی

text: خوشه [st] هست، هس/ماست/ماس


title: کردی اردلانی

text: خوشه[zd] دزد، دز نزدیک، نزیک


title: کردی اردلانی

text: خوشه[mb]بمبbomb، بمbom


title: کردی اردلانی

text: خوشه[nd]دندانdandan ددانdadan


title: کردی اردلانی

text: خوشه[sd] در این خوشه پس از حذف (د) به (و) تبدیل می‌شود. مراد(murad) به مراو(murav)


title: کردی اردلانی

text: تلفظ د در "قه د" که نزدیک به "قه" در سنندج و در اطراف سنندج قه (د) تلفظ د داخل پرانتز خاص حوزه زبانی سنندج است. مانند اصطلاح " قه د قه د دائه رزیام ." برای بیان خجالت کشیدن و پشیمانی از کاری ناپسند.


title: کردی اردلانی

text: همچنین در لهجه اردلانی تمایلی به حذف د در آخر اسماء وجود دارد. مانند "یه ز" (یز) بجای "یه زد" (یزد) در مثل " "یه ز دوره گه ز نزیک" " همچنین تبدیل ب به و بسیار وجود دارد. مانند " "ئه یان بات"" که به " "ئه یان وات"" تبدیل شده‌است.


title: کردی اردلانی

text: در لهجه اردلانی همخوان‌های تیغه ای [d],[t]در پایان یا وسط واژه در دو خوشه همخوانی به عنوان عضو دوم خوشه حذف می‌شود این ویژگی در سُورانی وجود ندارد.


title: کردی اردلانی

text: یزد، یز // دزد، دز//دست، دس//نزدیک،نزیک


title: کردی اردلانی

text: راست، راس// مست، مس//دوست، دوس


title: کردی اردلانی

text: حذف[n] یا [d]از خوشه[nd] در لهجه اردلانی به دو شکل است.


title: کردی اردلانی

text: ۱-در لهجه اردلانی در دو خوشه [nd] هم خوانی به عنوان عضو اول خوشه هستند حذف می‌شوند که این ویژگی با قدمت بیشتر در زبان پارسی هخامنشی بوده‌است. مانند بدک (بنده).


title: کردی اردلانی

text: خوشه[nd] دندانdandan / ددانdadan


title: کردی اردلانی

text: ۲-در لهجه اردلانی هرگاه(d) پس از(n)واحدواجی(n)مشخصه خیشومی خود را را به(d)گسترش می‌دهد و همین امر سبب می‌شود(d)به‌طور کامل با (n)همگون شوددر حالی که این ویژگی در سُورانی وجود ندارد.


title: کردی اردلانی

text: dande دنده dani /danig


title: کردی اردلانی

text: Zindeg زنده zinig/zine


title: کردی اردلانی

text: Mande مانده mani /manig


title: کردی اردلانی

text: در گویش اردلانی و زبان‌های کردی در صورتی که بعد از صدای (و) حرف صامت (خ) قرار گرفته باشد (خ) حذف می‌شود که این ویژگی در پارسی هخامنشی بوده‌است. مانند تخم (توم)، دروغ (درو).


title: کردی اردلانی

text: سوختنsoxtan، سوتنsotan/ تخمtoxm، توم Tom


title: کردی اردلانی

text: روغنroxan، رون Ron/دروغdrox، دروdro


title: کردی اردلانی

text: همچنین استفاده محدود از پسوند گل (gal) و (yal) و در مواردی(an) استفاده می‌شود در جمع بستن اسماء که البته گل (gal) مخصوص جمع بستن در گوش سنندجی کامل تلفظ می‌گردد اما در اغلب روستاها گ آن به روش معمول منطقه و گنگ به صورت یل و ئل تلفظ می‌گردد در لهجه کرمانشاهی شامل کَلهری و لَکی و لری بختیاری و تعدادی از زبانهای مرکزی ایران دیده می‌شود که از تأثیرات زبان‌های مرکزی بر گویش اردلانی است. این gal (گل) به‌صورت (یل) yel یا al (ئل) با توجه به محیط جغرافیایی متکلمان تلفظ می‌گردد. این از مشابهت‌های بارز لحن سنندجی و کرمانشاهی و لری بختیاری و زبانهای مرکزی ایران است و در اردلانی علاوه بر gal، از نشانه (کان)(k+an) ,(kan+ صفت یا اسم )برای جمع کردن اسامی استفاده می‌شود که تنها در این لهجه وجود دارد و مربوط به زبان پارسیگ ساسانی می‌باشد که به صورت (gan) در گویش کردی کرمانشاهی نیز استفاده می‌شود. همچنین در گویش کرمانشاهی از پسوند (یل)yal هم برای جمع اسامی مکان و انسان و حیوانات و غیره استفاده می‌شود اما در سایر گویش‌های کردی مرکزی یا سورانی ادات جمع (ان) که مانند زبان فارسی نو است استفاده می شود و به‌طور کلی بیشتر اسامی و واژگان مصطلحی که در لهجه اردلانی سنندجی وجود دارند اما در سایر گویش‌های متعلق به خوشه میانی وجود ندارد اما در خوشه لهجه‌های کردی کرمانشاهی (کَلهری، لَکی ،فَیلی) موجود است.


title: کردی اردلانی

text: در لهجه اردلانی هم خوانهای انسدادی دو لبی (b) بین دو واکه یا در پایان واژه در صورتی که واکه (مصوت) قبلی پیشین باشد به هم خوان سایشی لب و دندانی (v) تبدیل می‌شود این فرایند در زبان لری و زبان‌های مرکزی ایران دیده می‌شود در حالی که این ویژگی در سُورانی وجود ندارد.


title: کردی اردلانی

text: Nabat نبات/ navat نوات


title: کردی اردلانی

text: Tabar تبر /tavar تور


title: کردی اردلانی

text: Taberiz تبریز/ taveriz توریز


title: کردی اردلانی

text: Taban تابان/ tavan تاوان


title: کردی اردلانی

text: Shaban شبان (چوپان)/ shuvan شوان


title: کردی اردلانی

text: Sabad سبد/ savat سوت


title: کردی اردلانی

text: beaban بیابان /beavan بیاوان


title: کردی اردلانی

text: هم خوانهای انسدادی دو لبی (b) هرگاه در بافت پایان واژه یا پایان هجا بعد از واکه (مصوت) هسته یا بین دو واکه (مصوت) قرار بگیرد و این ویژگی در سُورانی وجود ندارد.


title: کردی اردلانی

text: Xarib غریب xariv


title: کردی اردلانی

text: Ab آب av


title: کردی اردلانی

text: Xrab خراب xrav


title: کردی اردلانی

text: در لهجه اردلانی هم خوانهای گرفته واک دار که به (d، د) و (ž، ژ) و (ت،t) ختم می‌شود و واکه (مصوت) قبل از آنها واکه کشیده‌است هم خوان پایانی آنها حذف می‌شود.


title: کردی اردلانی

text: امروژ، امرو / توت، تو


title: کردی اردلانی

text: بود، بو / سود، سو


title: کردی اردلانی

text: قلب در خوشه دو هم خوانی یا توالی دو هم خوان که هم خوان دوم یک هم خوان روان است.


title: کردی اردلانی

text: قفل ghofl قلف gholf


title: کردی اردلانی

text: قلب در خوشه دو همخوانی که هم خوان اول غیر تیغه ای و هم خوان دوم تیغه ای باشد.


title: کردی اردلانی

text: عکس aks /عسک ask


title: کردی اردلانی

text: همچنین در لهجه سُورانی و مُوکریانی بر خلاف گویش اردلانی حروف برخی واژه‌ها از (ف) به (و) تغییر می‌کند.


title: کردی اردلانی

text: اردلانی هفت haft / سُورانی (مُکریانی) حوت / فارسی هفت


title: کردی اردلانی

text: اردلانی جفت jeft / سُورانی (مُکریانی) جوت / فارسی جفت


title: کردی اردلانی

text: اردلانی کفت kaft / سُورانی (مُکریانی) کوت / فارسی افتاد


title: کردی اردلانی

text: اردلانی خفت xaft / سُورانی (مُکریانی) خوت / فارسی خوابید


title: کردی اردلانی

text: اردلانی نفت naft / سُورانی (مُکریانی) نوت / فارسی نفت


title: کردی اردلانی

text: در لهجه اردلانی بر خلاف سُورانی (مُکریانی) در برخی واژه‌ها از حرف (م) به جای (و) استفاده می‌شود یا برعکس در بعضی از واژگان به جای (و) از صامت (م) استفاده می‌شود.


title: کردی اردلانی

text: زمستان زمسان «اردلانی» / زوستان سُورانی (مُکریانی)


title: کردی اردلانی

text: زبان / زووان «اردلانی» / زمان سُورانی (مُکریانی)


title: کردی اردلانی

text: رودخانه / چم «اردلانی» / چوم سُورانی (مُکریانی)


title: کردی اردلانی

text: مهمان / میمان «اردلانی» / میوان سُورانی


title: کردی اردلانی

text: تفاوت آشکاری نیز بین گویش اردلانی سنندج و روستاهای اطراف سنندج قدیم ودر واقع اطراف قلعه حسن‌آباد ("حسن‌آباد، کانیمشکان، دروه نه، مربزان" ...) با سایر مناطق شهرستان سنندج وجود دارد. این تفاوت در گفتار را قبلاً به شوخی تفاوت بین "شه‌که‌ره سنه یی " و "زڕه‌سنه یی" می‌گفتند. در گویش سنندجی و چند روستای ذکر شده اطراف آن لهجه ای حاکم است که توان نوشتاری آن بیشتر یا اصطلاحاً لفظ قلم است و نوعی تشخص شهری در آن دیده می‌شود. این شیوه محاوره درته لهجه سنندجی امروز به دلیل تأثیر مهاجرت‌ها کم رنگتر شده‌است. تفاوت آشکار آن در تلفظ گ آخر افعال است؛ که در کردی سورانی و مکریانی و هورامی wa (وه) ودر گویش روستاها و شهرهای دیواندره، کامیاران، دهگلان، روانسر، روستاهای مریوان و بیجار، سقز (تیلکو) از پسوند ya (یه) استفاده می‌شود مانند "خواردگه" بجای "، خواردیه ،" "رژیاگه" بجای "، رژیایه" همچنین تفاوت‌های آشکار دیگر آن در تلفظ نکردن گ در "گل" مخصوص جمع اسماء است. همچنین در روستاهای سنندج بجای ب در بسیار موارد و تلفظ می‌شود مانند "ئه م به ر" که "ئه م وه ر" تلفظ می‌گردد. در روستاهای سنندج گ آخر افعال کامل تلفظ نشده و تلفظ آن به وه نزدیک می‌گردد مانند "رژیاًگ""ه که "گ" تلفظی بین د و گ دارد. اخیرا در ضبط ضرب المثل‌ها و اصطلاحات گویش سنندجی اشتباهاتی مشاهده می‌شود. مثلا واژه "ناگیرگی" غلط بوده و در سنندج ناگیریی تلفظ می‌گردد. یا مثلا گاوه سن (گاوآهن) در سنندج هم هیچوقت گاوه سنگ تلفظ نمی‌گردد. مثلا ضبط مثل ""به ده سی دو هه نی هه ل ناگیرگی"" غلط است و ناگیریی درست است یا در جای دیگری نوشته‌اند ""درگای شار ئه وسگی …"" که "ئا وسیی" درست است و ئه وه سگی مجعول است. تفاوت‌های دیگری نیز وجود دارد در شهر سنندج مثلاً بجای ئیره (اینجا) ئه گره گفته می‌شد که امروزه کمتر شنیده می‌شود؛ بنابراین گفته شد که لحن ایلات و عشایر موسوم به کرد و به ویژه جاف‌ها با لهجه اردلانی علیرغم سنخیت ساختاری دارای تفاوت‌هایی است. این تفاوت‌ها در تلفظ گ و د در وسط واژه‌ها و گ در آخر افعال است که در لحن غیر شهری به‌صورت صدایی گنگ برآمده از کام است.


title: کردی اردلانی

text: بنظر می‌رسد که شیوه گفتاری لهجه‌ها در دورانی طولانی دارای معیاری نوشتاری بوده که در حد فاصل لهجه‌های کَلهری، لَکی، هَورامی و جافی و اردلانی قرار داشته‌است؛ و مردم موسوم به گُوران با آن لهجه معیار صحبت نمی‌کرده‌اند بلکه همانند امروز دارای گویش‌های متعدد بوده‌اند. اما گُورانی معیار زبان نیایش، شعر و آواز گروه‌های وسیعی از مردم غرب ایران شامل کردها و لرها بوده و شاید با پهلوی زمان ساسانی دارای پیوند بوده‌است. در استان کرمانشاه امروزه به اشتباه گُوران و آیین اهل حق یا یارسان مترادف گرفته می‌شود که این صحیح نیست؛ و بروز یارسان بسیار جدیدتر از گُوران است. به‌طور خلاصه خوشه متنوع لهجه میانی کردی که اردلانی شعبه ای از آنست از حدود چهارصد سال قبل و در داخل امارت محلی اردلان و پس از ایجاد رونق اقتصادی و امنیت نسبی در حوزه فعلی گویشوران این لهجه به مرور لهجه‌های شمالی و جنوبی کردی را پس رانده و به عنوان لهجه ای معیار و با نام سربرآورده است.


title: کردی اردلانی

text: لطافت و نرمی لهجه اردلانی


title: کردی اردلانی

text: نمونه هائی از اصطلاحات و امثال و حکم خاص منطقه سنندج را ارائه می‌نمایم که در عین سادگی بسیار زیبا، گویا، و از نظر فرم زبانی نیز اصیل و سالم می‌باشند.


title: کردی اردلانی

text: به‌رم که‌نه‌و پشتم که‌نه‌ڵان - بوێ ئه‌چه‌لێ - پرسیان له قنڵاشک مه‌نزڵت کوێنه‌س وتی با ئه‌زانێ—پڕکێشی ناکات - پێشهٔ پرتووکیاگه - په‌رمیاگم پیا - په‌شوکیاگه - تا ئه‌یژێ هاڵه هه‌نگوور پێ ئه‌گه‌ێ - تروشکه له خوهٔ دوو شکه - ته‌ک ئاو گه‌نیاگه هه‌ڵ ئه‌کات - تا ڕیوی قه‌واڵهٔ خوهٔ خوه‌ند که‌وڵیان کرد - ته‌ڕه هه‌سه هه‌ر ئه‌مه‌سه - ته‌ڵ کریاگه - به که‌ر ناوێرێ به کوپان شێره - چما ئه‌یژی عیسی گرتیه‌و مووسا خانییه - چه هه‌ڕگێ بنیشم - حاشا له‌و قه‌وره مڕومشتی تیا نیه—خاسی که و بیه ده‌م ئاوه‌و – خاڵو زیااخان زیایهٔ خوه‌ت بو خوه‌ت سه‌ر وه سه‌ر ده‌ربێ – چێو هه‌ڵگره سه‌گ دز دیاره - چاوه چاو ئه‌کات – چنگه کڕێ ئه‌کات – به دوسم دوسم کای کرده پوسم – به دوعای کتک باران ناوارێ – به کشێ هات و به فشێ چوو – ترسیاگ لێ ڕه‌سیاگ – تا خان بڕازێ له‌شکه‌ر ئه‌ترازێ—و خوشبختانه چندین هزار از این ساختارهای سالم زبانی را می‌توان ارائه کرد.


title: کردی اردلانی

text: گرچه پارسی باستان زبانی مربوط به ۲۵۰۰ سال قبل می‌باشد اما حجم وسیع واژگان هخامنشی که هنوز در گویش اردلانی باقی مانده‌است و در سایر گویش‌های کردی و حتی زبان فارسی امروزی نیز وجود ندارد گویش اردلانی نزدیکی زیادی به زبان هخامنشی دارد، مهم‌ترین ویژگی زبان پارسی هخامنشی مانند لهجه اردلانی شروع فعل با تک واژه /a/ می‌باشد که فقط مختص گویش اردلانی است.


title: کردی اردلانی

text: zūrakara āham naiy adam naimaiy taumā upariy arštām upariyāyam


title: کردی اردلانی

text: zūra+kara زورگر، فریبکار، اردلانی زورکار zurkar


title: کردی اردلانی

text: ā+ham، بودن هستن، در اردلانی ham هم (āham naiy)نیستم


title: کردی اردلانی

text: adam، من، کردی (من، ام، امن)am,ضمیر اول شخص، در کرمانجیezو پهلوی اشکانی az، اوستا، ازم azem


title: کردی اردلانی

text: na+imaiy نه ما، در اردلانی، نه ایما na ima


title: کردی اردلانی

text: taumā تخم، نژاد، خاندان در اردلانی توم و توو به معنی نژاد و تخم tum


title: کردی اردلانی

text: upariy دوری و بالاتر، در اردلانی، اوپریupary


title: کردی اردلانی

text: arštām راستی، حقیقت، در اردلانی راستن، lراسن


title: کردی اردلانی

text: upariy+āyam رفتار کردن، احترام گذاشتن، در اردلانی، دمو پیریdam uperiy، پیری


title: کردی اردلانی

text: 𐎱𐎫𐎡𐎱𐎹𐎢𐎺𐎠 𐏐 𐎶𐎼𐎫[𐎡𐎹 𐏐 𐏃𐎹 𐏐 𐎭𐎼𐎢]𐎩𐎴 𐏐 𐎠𐏃𐎫𐎡𐎹 𐏐 𐎠𐎺𐎶 𐏐 𐎢𐎳𐎼𐏁𐎫𐎶 𐏐 𐎱𐎼𐎿𐎠 𐏐 𐎹/𐎮𐎡𐎹


title: کردی اردلانی

text: p-t-i-p-y-u-v-a : m-r-t-[i-y : h-y : d-r-u]-j-n: a-h-t-i-y : a-v-m : u-f-r-š-t-m : p-r-s-a : y-/di-i-y


title: کردی اردلانی

text: patipayauvā: martiya: hya: draujana: ahatiy: avam: ufraštam: parsā: yadiy


title: کردی اردلانی

text: pati+payauvā محافظت از بدی و خطر، گویش اردلانی (بی یوا بی)beva be دور از بلا و مصیبت


title: کردی اردلانی

text: martiya مرد، اردلانی مرد mard


title: کردی اردلانی

text: hya، که، در اردلانی کهka


title: کردی اردلانی

text: draujana دروغگو، اردلانی دروزنه druzena


title: کردی اردلانی

text: a+ha(n)tiy هستند، اردلانی، هن han، هیه


title: کردی اردلانی

text: ava+m آن، اردلانی، اوه، اوان avan


title: کردی اردلانی

text: ufraštam parsā "yadiy" مورد پرس و جو، مجازات اردلانی او فره شیان لی پرسیا ua fri"š"ean persya


title: کردی اردلانی

text: از ویژگی زبان هخامنشی حذف صامت n قبل از d یاt می‌باشد.


title: کردی اردلانی

text: Line: 32 𐏐 𐎴𐎡𐎹 𐏐 𐎠𐏀𐎭𐎠 𐏐 𐎠𐎲𐎺 𐏐 𐎫𐎹 𐏐 𐎲𐎼𐎮𐎡𐎹 𐏐 𐎠𐎺𐎩𐎫 𐏐 𐎱𐎿𐎠𐎺 𐏐 𐎣𐎲𐎢𐎪𐎡𐎹 𐏐 𐎸𐎢𐎭𐎼𐎠𐎹𐎶


title: کردی اردلانی

text: naiy az(n)dā ندانستن، نفهمیدن، در اردلانی (نی ازانی) nay azania


title: کردی اردلانی

text: عیلامی یا خوزی turna و dona به معنی دانستن، دانا


title: کردی اردلانی

text: avaمی‌شود، اردلانی، بوآ، اوی، ابی،abi,beva


title: کردی اردلانی

text: ava+ja(n)ta، کشتن، در اردلانی جنین، انجن، اجن، اجنی به معنی کشتن و بریدن و زخمی‌کردنajene


title: کردی اردلانی

text: همچنین از واژه akuženبه معنی کشتن استفاده می‌شود


title: کردی اردلانی

text: pas+āva پس از آن، پاشان pashan


title: کردی اردلانی

text: Bardiya بردیا، مصرMudrāyam,کمبوجیهKabūjiya


title: کردی اردلانی

text: ašiyava yaθā Kabūjiya Mudrāyam ašiyava pasāva kāra arika abava


title: کردی اردلانی

text: ašiy+ava می‌رود اردلانی اچیتوا، اچی achitava


title: کردی اردلانی

text: yaθā وقتی که، هنگامی، , کاتی kati (دگرگونی yبه kوθبهt) در کرمانجیgava (دگرگونی y به g و θ به v)


title: کردی اردلانی

text: Kabūjiyaکمبوجیه، مصر Mudrāyam


title: کردی اردلانی

text: n)a+rika)نافرمان نامنظم، اردلانی ناریک، نامیزان


title: کردی اردلانی

text: ab+ava می‌شود، اردلانی، ابی ابن، بوآ، beva,abi,aben


title: کردی اردلانی

text: Line: 44 𐏐 𐎠𐎢𐎼𐎶𐏀𐎭𐎠𐏃 𐏐 [𐎼]𐎥𐎶 𐏐 [𐎺]𐎼𐎮𐎡𐎹𐎡𐎹 𐏐 𐎹𐎰𐎠 𐏐 𐎡𐎶 𐏐 𐏃𐏁𐎡𐎹𐎶 𐏐 𐎴𐎡𐎹 𐏐 𐎯𐎢𐎽𐎢/𐎧𐎫𐎶


title: کردی اردلانی

text: : a-u-r-m-z-d-a-h : [r]-g-m : [v]-r-di-i-y-i-y: y-ϑ-a : i-m : h-š-i-y-m : n-i-y : du-u-ru-u-/x-t-m


title: کردی اردلانی

text: Aura+maz(n)dāha اهورا، هور، خور به معنی خدا و مزدا به معنی بزرگ،


title: کردی اردلانی

text: ragam سرعت عجله، در اردلانی، راکه راکان،rakan,raka


title: کردی اردلانی

text: vartaiyaiy چرخش برگشتن، اردلانی، گرایه،garaiy) ورگریای، گریایvargaryai


title: کردی اردلانی

text: yaθā وقتی که، kata کات، در کرمانجی گاوا gava


title: کردی اردلانی

text: ima این اردلانی ama,ema


title: کردی اردلانی

text: hašiyam naiy، درست خوب hašiya در اردلانی xasiya خاسیه، تبدیل و دگرگونی hبهxو تبدیلš به s به سورانی (چاک،chak)، زبان تاتی (چوک chok)


title: کردی اردلانی

text: naiy نهhašiyam naiy درست نیست، خوب نیست


title: کردی اردلانی

text: duruxtam دروغ گفتن اردلانی درو وتن druvten


title: کردی اردلانی

text: agarbāyatā pasāva Kabūjiya uvāmaršiyuš amariyatā


title: کردی اردلانی

text: agar+bāyatā گرفتن در اردلانی ایگریت،aegrit


title: کردی اردلانی

text: pas+āvaپس از آن، پاشان pašan


title: کردی اردلانی

text: Kabūjiya کمبوجیه


title: کردی اردلانی

text: uv+āmaršiy+uš مردن به دست خودش، امری ameri مردن، خویشuš


title: کردی اردلانی

text: amariyatāمی‌میرد، در اردلانی امریت amrit


title: کردی اردلانی

text: dauštā biyā utātaiy taumā vasiy biyā utā dargam jīvā


title: کردی اردلانی

text: dauštā دوست اردلانی دوسا، دوست dusa


title: کردی اردلانی

text: biyā باشد اردلانی بیت، بی bit


title: کردی اردلانی

text: utā+taiy شما ضمیر دوم شخص اردلانی ایوا


title: کردی اردلانی

text: taumā تخم نژاد اردلانی توم توو tum


title: کردی اردلانی

text: vasiy همه، در اردلانی گشت،gišt گشتی،gištiy، در هورامی vis ویس، به سورانیhamu همو، gištiy از دگرگونیs به šو v به g


title: کردی اردلانی

text: ویس –ویس پا: در پارسی باستان به معنی «همه» است. در اردلانی «gişt» به معنی «همه» است. v «و» در پارسی باستان و پهلوی ساسانی بسیاری از واژه‌ها تبدیل به g «گ» شده‌است. مثلاً «وراز» در اوستا و پهلوی تبدیل به گراز شده‌است یا «ویشتاسپ» تبدیل به «گشتاسپ» شده‌است. در گویش‌های شمال غربی مانند زازاکی تاتی و هورامی حرف (و) تغییری آوایی صورت نمی‌گیرد


title: کردی اردلانی

text: utā (و) حروف ربط، اردلانی و (ua , (u


title: کردی اردلانی

text: dargam دراز اردلانی دریژه deriža


title: کردی اردلانی

text: jīvā زندگی اردلانی ژیوا، ژین živ, žina


title: کردی اردلانی

text: Line: 22 𐏐 𐎠𐎲𐎼𐎶 (𐏐) 𐏃𐎹 𐏐𐎠𐎼𐎡𐎣 𐏐 𐎠𐏃 𐏐 𐎠𐎺𐎶 𐏐 𐎢𐎳𐎼𐎿𐎫𐎶 𐏐 𐎠𐎱𐎼𐎿𐎶 𐏐 𐎺𐏁𐎴[𐎠] 𐏐 𐎠𐎢𐎼𐎶𐏀𐎭𐎠/𐏃


title: کردی اردلانی

text: : a-b-r-m (:) h-y : a-r-i-k : a-h : a-v-m : u-f-r-s-t-m : a-p-r-s-m : v-š-n-[a] : a-u-r-m-z-d-a-/h


title: کردی اردلانی

text: "abaram دادن، پاداش دادن اردلانی ابه، برو، aba, baru"


title: کردی اردلانی

text: n)arika)نافرمان، بی وفا اردلانی ناریک، نامیزان narik


title: کردی اردلانی

text: "ava+m آن، اردلانی، اوا ava"


title: کردی اردلانی

text: "ufrastam: aparsamپرس و جو و مجازات، اردلانی اوفرشیان اپرسیا ufraišyan apersia"


title: کردی اردلانی

text: "vašnā رضایت، وش در گویش اردلانی (بش) معادل واژه بختbaxt در اوستا و کرمانجی، وشنا اهورا مزدا به اردلانی (بش خوا) اشاره به قضا و قدر، بش bash در گویش اردلانی به معنای قسمت و سهم نیز می‌باشد. (بش خورا، بش خوا، قوروان بشت بم)"


title: کردی اردلانی

text: فره ایزدی و مسئله اختیاربا توجه به اعتقاد به فرّه کیانی (فره شاهی) که پادشاهی را برای برخی از افراد به ارمغان می‌آورد، مسئله اختیار و قضا و قدر الهی بررسی شدنی است. در کتیبه‌های پارسی باستان، پنجاه واژه وشنا(vašna) در معنای» اراده «به کار رفته‌است و در همه آنها به اراده اهورامزدا اشاره می‌شود. داریوش شاه چندین بار تأ کید می کندکه به اراده اهورامزدا، شاه است و هرچه می‌کند به لطف اوست، اما جکسون (Jackson)این مسئله را نشان دهنده باور سخت پارسیان به وابستگی شدید آنان به اراده می‌داند. نشانی از تقدیر وزروان باوری (اندیشه یا آیینی دربردارنده اعتقاد به جبر)


title: کردی اردلانی

text: جایگاه اختیار و جبر (زروان باوری) در نگرش ایرانیان باستان صورت مفعولی بخت(baxta)در اوستا، در معنای بی‌اراده به کار می‌رود که از(bhag)آریایی؛ یعنی اختصاص دادن و مختص بودن (هندی باستان :bhajati» تقسیم کردن «،bhakta» قسمت کردن آمده و در قالب نامی خنثیبه معنا ی سرنوشت تخصیص دادهشده یا تقدیر حکم شده به کار رفته‌است.


title: کردی اردلانی

text: ۲اهورامزدا"Aura+maz(n)dāha اهورا مزدا (خدا)"


title: کردی اردلانی

text: Line: 10 𐏐 𐎧𐏁𐎠𐎹𐎰𐎡𐎹𐎠 𐏐 𐎠𐏃 𐏐 𐎠𐎭𐎶 𐏐 𐎴𐎺𐎶 𐏐 𐏒𐏒𐏒𐏒𐏑 𐏐 𐎯𐎢𐎻𐎡𐎫𐎠𐎱𐎼𐎴𐎶 [𐏐 𐎺𐎹𐎶 𐏐] 𐎧𐏁𐎠𐎹𐎰𐎡/𐎹𐎠


title: کردی اردلانی

text: : x-š-a-y-ϑ-i-y-a : a-h : a-d-m : n-v-m : 2-2-2-2-1 : du-u-vi-i-t-a-p-r-n-m [: v-y-m :] x-š-a-y-ϑ-i-/y-a


title: کردی اردلانی

text: "xšāya+ϑiyā شاه، اردلانی شا"


title: کردی اردلانی

text: "adam ضمیر من، کردی مرکزی (ام، امن، من am) پهلوی اشکانی az، کرمانجی ez، اوستا azem"


title: کردی اردلانی

text: "nava+ma نهم، در اردلانی، نوا، نو noa"


title: کردی اردلانی

text: "duvi(n)tā+paranam دربارهٔ معنی این واژه دو نظر متفاوت وجود دارد که البته نظر دوم درست به نظر می‌رسد."


title: کردی اردلانی

text: "۱- به معنی دو تا بال، در pariyana به معنی بال،duvi(n)tā به اردلانی دوانهduvana(دو تا)"


title: کردی اردلانی

text: 2-"duvitāparanam به معنی (از اول) در اردلانی دوا و برن به معنی اول تا آخر، paranam برن، به معنی اول جلو duvitā دوایت، دوا به معنی عقب، پشت سر، دنبال، آخر"در زبانهای شمال غربی مانند هورامی، لکی، تاتی به صورت دما، دوما، در فارسی نو دنبال (دمبال)


title: کردی اردلانی

text: "vayamشدن رسیدن، اردلانی، بم بیوم، گین bevem,gayen,bem"


title: کردی اردلانی

text: جدول شماره ۱: مقایسه لغوی گویش اردلانی با زبان هخامنشی جدول شماره ۲: مقایسه لغوی گویش اردلانی با زبان هخامنشی در گویش اردلانی علاوه بر نزدیکی با زبان پارسی باستان دارد بعضی از واژه‌های زبان اوستایی در پارسی باستان هم دیده می‌شود. وجود واژه‌های اوستایی در گویش اردلانی به دلیل زرتشتی بودن اهالی منطقه در قبل اسلام می‌باشد البته بسیاری از واژگان اوستا و پارسی باستان مشترک هستند و با هم تفاوت‌های دارند. کتاب اوستا اولین بار در دوره هخامنشیان تدوین شد که به اوستا قدیمی و دومین بار در دوره اشکانیان تدوین شد لذا دوقسمت اوستا تفاوت‌های از لحاظ لغوی دارد و در اوستای دوره اشکانی لغات زیادی از زبان اشکانی وارد اوستا شده‌است. از بررسی زبان اوستا می‌توان گفت فارسی جدید تأثیر فراوانی از آن گرفته‌است. مهم‌ترین تأثیر زبان اوستایی در گویش اردلانی صامت ژ ž است.


title: کردی اردلانی

text: زبان اوستا در کل ۳۷ همخوان و ۱۶ واکه دارد. شیوهٔ لاتین‌نویسی حروف به صورت «هوفمان» (Hoffmann) از سال ۱۹۹۶ میلادی است. Younger Avesta


title: کردی اردلانی

text: - āsu-aspīm daδāiti Miθrō yō vouru-gaoyaoitiš yōi miθrəm nōiṯ aiβi-družinti razištəm pantąm daδāiti ātarš mazdå ahurahe yōi miθrəm nōiṯ aiβi-družinti ašaonąm vaŋuhīš sūrå spəntå fravašayō daδāiti āsnąm frazaintīm yōi miθrəm nōiṯ


title: کردی اردلانی

text: āsu-aspīm اسب سواری، اردلانی اسپ asp


title: کردی اردلانی

text: aiβi-družinti دروغگو، اردلانی دروزنdruzen


title: کردی اردلانی

text: razištəm راستی، اردلانی راس، راستras


title: کردی اردلانی

text: gaoyaoitiš گاو، اردلانی گا ga


title: کردی اردلانی

text: vouru گسترده، بزرگ، در اردلانی گورا gura


title: کردی اردلانی

text: ātarš آتش، اردلانی آگر،ager، آیر ayer از ریشهatar تبدیل tبهy در پهلوی ساسانی اگر پس صامت d مصوت باشد (ی) خوانده می‌شود


title: کردی اردلانی

text: daδāiti دادن، اردلانی دا da


title: کردی اردلانی

text: sūrå قوی قدرتمند، اردلانی zur زور زوردار


title: کردی اردلانی

text: vaŋuhīš خوب اردلانی باش، اورامی وه ش


title: کردی اردلانی

text: - mərəncaite vīspąm daiŋ́haom mairyō miθrō-druxš Spitama yaθa satəm kayaδanąm avavaṯ ašava-jaciṯ miθrəm mā janyå Spitama mā yim drvataṯ pərəsåŋhe mā yim xādaēnāṯ ašaonaṯ vayå zī asti miθrō drvataēca ašaonaēca


title: کردی اردلانی

text: vīspąm همه، اردلانی گشت vis/višt/gišt تبدیل و دگرگونی vبهg


title: کردی اردلانی

text: ویس –ویس پا: در پارسی باستان و اوستا به معنی «همه» است. در اردلانی «gišt» به معنی «همه» است. v «و» در پارسی باستان، اوستا و پهلوی بسیاری از واژه‌ها تبدیل به g «گ» شده‌است. مثلاً «وراز» در اوستا و پهلوی تبدیل به گراز یا براز شده‌است یا «ویشتاسپ» تبدیل به «گشتاسپ» شده‌است.


title: کردی اردلانی

text: kayaδanąm اعمال بد، اردلانی قیزن، قیزه ونqezin


title: کردی اردلانی

text: janyå کشتن، اردلانی جنیا، اجنی، کشتن و تکه‌تکه کردن و بریدن،jenya


title: کردی اردلانی

text: aša+onaṯراستی و درستی خاسن، خاس xasiya و haši+yam در پارسی باستان که xasiyaدر اردلانی مانند زبان پارسی باستان و زبان اوستا است، درست خوب hašiya در اردلانی xasiya تبدیل و دگرگونی hبهxو تبدیلš به s


title: کردی اردلانی

text: asti است، اردلانی هس has


title: کردی اردلانی

text: drvataēca دروغ گفتن اردلانی درو ایژی،druezi


title: کردی اردلانی

text: avavaṯخیلی، این اندازه، این مقدار، اردلانی آونهauna


title: کردی اردلانی

text: Old Avestan


title: کردی اردلانی

text: aṯ tā vaxšyā išəntō yā mazdāθā hyaṯ-cīṯ vīdušē staotā-cā ahurāi yesnyā-cā vaŋhə̄uš manaŋhō humązdrā ašā ye-cā yā raocə̄bīs darəsatā urvāzā


title: کردی اردلانی

text: yā چه اردلانی چه cha


title: کردی اردلانی

text: vaxšyāمی‌گوید اعلام می‌کند، بیژی، در گویش کرمانشاهی و لکی بوشی


title: کردی اردلانی

text: išəntō تلاش کردن رسیدن، اچینو achno


title: کردی اردلانی

text: mazdāθā مزن به معنای بزرگ در لهجه‌های سورانی و کرمانجی


title: کردی اردلانی

text: hyaṯ-cīṯ هنگامی که، بنابراین، کات kat در سورانی


title: کردی اردلانی

text: yesnyā ستایش، اردلانی یاد yad به معنی ستایش و پرستش


title: کردی اردلانی

text: manaŋhō ماه، در اردلانیmang مانگ، که در این مورد به اوستا نزدیک است، در بلوچی و کرمانجی ماه و در پارسی باستان ماهیا، تلفظ ngدر لهجه اردلانی مانند اوستا و زبان‌های ژرمنی و اروپای شمالی به صورت ŋ می‌باشد


title: کردی اردلانی

text: ašā راستی، درستی اردلانی xasiya خاسیه


title: کردی اردلانی

text: raocə̄bīs روشن، روچن در هورامی اردلانی روشن


title: کردی اردلانی

text: da+rəsatāزیبا، قشنگ، اردلانی رازیا، دی رازنتrazand رازاندوه


title: کردی اردلانی

text: جدول شماره ۱ مقایسه لغوی اوستا با گویش اردلانی


title: کردی اردلانی

text: جدول شماره۲


title: کردی اردلانی

text: *واژه دختر و دوت در گویش اردلانی وجود ندارد


title: کردی اردلانی

text: جدول شماره ۴ مقایسه لغوی اوستا با گویش اردلانیزبان‌های فلات مرکزی یا گویش‌های مرکز ایران به دسته ای از زبان‌های ایرانی شاخهٔ شمال غربی گفته می‌شود که در گذشته در استان اصفهان و استان مرکزی رایج بوده‌است. بیشتر این گویش‌ها در حال انقراض است و در میان نسل جدید جای خود را به فارسی داده‌است. گویش‌های مرکزی ایران: گویش‌هایی هستند که می‌توان به، محلاتی، وانشانی و خوانساری اشاره نمود. گویش قدیم کرمان و یزد که توسط زرتشتیان و یهودیان این دو شهر حفظ شده گویش قدیم اصفهان که در اشعار برخی شاعران مانند اوحدی اصفهانی نشانه‌هایی از آن بدست آمده توسط کلیمیان این شهر و روستایهای مجاور شهر مانند زاینده رود و گز باقی مانده‌است. این زبان مرکزی که گاهی زبان راجی نیز نامیده می‌شود در گذشته در شهرهای ری و قم و همدان نیز تکلم می‌شده‌است بیشتر زبانهای مرکزی ایران ریشه آن به زبان مادی باستان برمیگرد. بیشتر زبانهای کردی مانند سورانی و اردلانی تأثیراتی را از زبانهای مرکزی ایران گرفته‌اند اما زبان هورامی از زبانهای نزدیک به زبان‌های مرکزی ایران و شرق دریای خزر بوده واین نظر مورد تأیید تمام زبان شناسان و شرق شناسان غربی بوده‌است.


title: کردی اردلانی

text: گویشهای شمال غربی به گویشهای مانندتاتی، تالشی، لکی، هورامی، گیلکی مازندرانی، بلوچی، آذری کهن، دیلمی و تا حدودی گویش کردی سورانی نیز ریشه آن به دریای خزر و شرق آن یعنی پهلوی اشکانی برمیگرد.


title: کردی اردلانی

text: جدول مقایسه نام حیوانات (جانوران، پرندگان و حشرات) در گویش اردلانی با زبان هورامی که زبان هورامی بیشتر به زبانهای مرکزی ایران و کناره دریای خزر نزدیک است. به نظر می‌رسد واژه ملوچک (گنجشک) در گویش اردلانی واژه ای قرضی از هورامی است که وارد گویش اردلانی شده‌است این واژه در زبانهای مرکزی ایران هم دیده می‌شود.


title: کردی اردلانی

text: مقایسه اعداد زبان تاتی از زبانهای شمال غربی با گویش اردلانی


title: کردی اردلانی

text: زبان تاتی از زبانهای مرکزی و شمال غربی ایران که به اعتقاد بیشتر زبان شناسان زبانهای ایرانی زبان تاتی جز زبان باستانی ماد می‌باشد در این بخش به مقایسه اعداد در زبان تاتی و هرزنی آذربایجان و گویش کردی اردلانی می‌پردازیم. از مقایسه اعداد زبان تاتی و گویش کردی اردلانی و همچنین تمام گویش و لهجه‌های کردی به جز زازا و گوران و هورامی می‌توان نتیجه گرفت اعداد کردی به زبان پارسی و دسته جنوب غربی نزدیک است تا دسته زبانهای شمال غربی و مرکزی ایران


title: کردی اردلانی

text: اشتراکات زبانی میان کردی گویش اردلانی و پارسی باستان و پهلوی


title: کردی اردلانی

text: بررسی ریشه شناختی واژه‌های گویش اردلانی پیوستگی این گویش را با دیگر زبان‌ها و گویش‌های ایرانی، به ویژه گویش‌های جنوب غرب (پارسیگ ساسانی) و شمال غرب ایران (پهلوی اشکانی) و زبان‌های مرکز ایران (ماد) در دوره‌های تاریخی باستان، میانه و نو آشکار می‌سازد و نه تنها سیر تحول واج‌ها و ساختار واژگان گویش‌ها را به روشنی بازمی نماید، بلکه می‌تواند نشان دهنده ظرفیت واژگانی گویش و دیگر زبان‌های مرتبط با آن نیز باشد از این رو شایسته‌است که زبان‌ها و گویش‌های ایرانی، هریک از نقطه نظر علم زبان‌شناسی تاریخی و قواعد دانش زبان‌شناسی مورد بررسی موشکافانه قرار گیرند و بدین ترتیب راهی فراهم خواهد ساخت جهت حفظ و نگهداری این گنجینه‌های ارزشمند که به واسطه سایه سنگین زبان‌های دیگراندک اندک در حال فراموشی هستند.


title: کردی اردلانی

text: بسیاری از واک‌های موجود در پارسی باستان و پهلوی ساسانی که بعدها تحت تأثیر الفبا و دستور زبان عربی متروک شدند در کردی امروز زنده‌اند. از جمله تفاوت‌هایی که میان واژگان هم ریشهٔ کردی اردلانی و فارسی امروزی وجود دارد جابجایی حروف و قلب و تبدیل هاست که در این گونه موارد غالباً صورت مورد استفاده در کردی اردلانی به صورت کهن واژه نزدیک تر است. این تغییرات در زبان فارسی را امروزه تحت عناوین زیر بررسی می‌کنند.


title: کردی اردلانی

text: ۱- یاء و واو مجهول: در پارسی باستان بیش از یک نوع یائ و واو وجود داشته که امروزه تنها صورت باقی مانده در فارسی را یاء و واو معلوم و دیگر گونه‌ها را مجهول می‌خوانند. یاء معلوم چون: تیر، جاوید، رهی، بید و واو معلوم چون: تموز، آهو، توت. صورت مجهول واو و یاء در فارسی از میان رفته و در کردی با علامت «ی» و «و» از شکل معلوم آن‌ها متمایز می‌شوند و در واژگانی چون: شیر، دلیر، زور، شور و… وجود دارند.


title: کردی اردلانی

text: «بعد از اسلام که خط پهلوی به عربی بدل شد و در حروف هجای عربی برای تلفظ واو و یاء مجهول حروف خاصی موجود نبود به مرور زمان تفاوت میان آنها از میان برخاست و همه معروف خوانده شدند.» (جهانگیر، ۱۳۸۵: ۲۱)


title: کردی اردلانی

text: ۲ - ابتدا به سکون: در زبان‌های ایرانی باستان گروه‌های صامت، یعنی اجتماع دو صامت در آغاز کلمه وجود داشته‌است اما بعدها از میان برخاسته است (خانلری، ۳۵۱:۱۳۶۵) این تغییر نیز باز به دلیل نفوذ و تأثیر دستور زبان عربی اتفاق افتاده که در آن ابتدا به ساکن محال است؛ بنابراین کلماتی که دارای چنین ترکیبی بودند به دو صورت تغییر کردند:


title: کردی اردلانی

text: الف- افزودن مصوت میان دو صامت آغازی


title: کردی اردلانی

text: Barardar-----brad(ar)---------bratar (برادر)


title: کردی اردلانی

text: ب- الحاق مصوت به آغاز کلمه


title: کردی اردلانی

text: در گویش کردی اردلانی کلمات با همان سیاق باستانی و با صامت آغازین به کار می‌روند


title: کردی اردلانی

text: Bra, bro,fra, dro


title: کردی اردلانی

text: ج- تبدیل صامتها:


title: کردی اردلانی

text: ۱- صامت j=ج در آغاز کلمات در پارسی مرحلهٔ باستان، و پهلوی ساسانی در فارسی جدید به ز= z تبدیل یافته، همین واژگان در کردی اردلانی بدل به ژ =ž شده‌اند و در بعضی واژه‌ها ج باقی مانده‌است.


title: کردی اردلانی

text: زن jan = zan


title: کردی اردلانی

text: زیستن jiv = zistan =živ


title: کردی اردلانی

text: در گویش کردی اردلانی:


title: کردی اردلانی

text: (در واژهٔ ژه نیار به معنای نوازنده) ژه ن = jan = žen


title: کردی اردلانی

text: ژیو/ ژین = jiv =žin


title: کردی اردلانی

text: ajne=زدن و کشتن و بریدن


title: کردی اردلانی

text: ۲- صامت نفسی ه=h که در آغاز کلمات مرحلهٔ باستانی قرار داشته در فارسی میانه باقی مانده و در جدید ساقط شده


title: کردی اردلانی

text: hanjir= انجیر


title: کردی اردلانی

text: انجمن hanjamana= hanjaman= در کردی اردلانی این شکل از کاربرد ه همچنان زنده است و در برگردان به فارسی حذف می‌شوند


title: کردی اردلانی

text: هه و رامان hawraman= اورامان به معنای محل برآمدن خورشید


title: کردی اردلانی

text: هه ور hawr = ابر


title: کردی اردلانی

text: ۳- صامت و=v آغازی هرگاه پس از آن مصوت i قرار داشته در مرحلهٔ میانه همچنان وجود داشته و در مرحلهٔ جدید به g,گ تبدیل شده (خانلری۳۴۶:۱۳۶۵)


title: کردی اردلانی

text: گشتاسپ =vištaspa=vištasp


title: کردی اردلانی

text: همه= گشت= gišt= višt= vis


title: کردی اردلانی

text: در گویش کردی اردلانی همین تبدیل در برخی موارد دیده می‌شود اما هم شکل نخستین امروز کاربرد دارد و هم شکل تغییر یافته:


title: کردی اردلانی

text: Vitn(وتن) یا گوتن به معنای گفتن


title: کردی اردلانی

text: هم وتن و هم گوتن در معنای گفتن به کار می‌رود که در اولی v باستانی به کار رفته و در دومی تبدیل شدهٔ آن به go. این go در کردی به o بسیار خفیف تلفظ می‌شود که بیشتر شبیه سکون است. به نظر می‌رسد در فارسی هم چنین بوده باشد و بعدها به دلیل پرهیز از ابتدای به سکون اینo واضح تر شده باشد.


title: کردی اردلانی

text: ۴-گروه صامت fr= ف ر در میان کلمه به رف= rf قلب شده‌است.


title: کردی اردلانی

text: برف = vafr =wafr


title: کردی اردلانی

text: در کردی اردلانی وه فر wafr یا بفر bafr عیناً تلفظ دورهٔ ساسانی است.


title: کردی اردلانی

text: ۵- مصوت میانی o یا auh در فارسی دورهٔ جدید به صامت خ بدل شده (خانلری، ۳۴۵:۱۳۶۵) و در کردی به همان صورت باقی مانده.


title: کردی اردلانی

text: تخم = tauhm = tom


title: کردی اردلانی

text: در کردی اردلانی:


title: کردی اردلانی

text: توم = tom


title: کردی اردلانی

text: ۶- تحول آغازین ایرانی/hṷ/ به /xw/آغازین ایرانی


title: کردی اردلانی

text: مصوت آغازی هو=hu یا u در به خو بدل شده (خانلری، ۳۴۲:۱۳۶۵)


title: کردی اردلانی

text: Xwarden خواندن،xwarden خوردن


title: کردی اردلانی

text: البته در تعدادی واژه مانند ورد، به معنی خورد این تحول روی نداده البته در متن پارسیگ کتیبه ساسانی کعبه زرتشت نیز به صورت وردیچ (خورد کردن) آمده‌است.


title: کردی اردلانی

text: ۷-تبدیل و دگرگونی صامت s س به ه h


title: کردی اردلانی

text: ask=aho اردلانی=آهو، پهلوی ساسانی آسگ


title: کردی اردلانی

text: Masi=mahi اردلانی=ماهی، پهلوی ساسانی ماسیگ


title: کردی اردلانی

text: Asen=ahen اردلانی=آهن، پهلوی ساسانی آسن


title: کردی اردلانی

text: خواندن خط پهلوی


title: کردی اردلانی

text: در نوشتن خط پهلوی به این صورت بوده یک صامت (حرف) رابرای چند صامت (حرف) به کار می‌بردند و این خط حروف صدادار نداشته و زبان شناسان صدا گذاری متن را بر اساس زبان فارسی حال انجام می‌دادند در حالی که پهلوی بیشتر به زبان‌های غرب ایران لری، لکی، هورامی‌کردی نزدیک بوده و شکل باستانی واژه‌ها در این زبان‌ها موجود است دومین مشکل زبان پهلوی، هزوارش بودن زبان است یعنی کلماتی را به زبان آرامی می‌نوشتند ولی در خواندن متن آن را ترجمه می‌کردند و به پهلوی می‌خواندند در اینجا نیز زبان شناسان بیشتر واژه‌های فارسی دهه دوم هجری تا هشتم یا کتب پهلوی بعد از اسلام را برمی‌گزیدند مثال


title: کردی اردلانی

text: واژه آبستن، زایمان، به صورت(pws)آمده زبان‌شناس pرا با حرف ب در نظر گرفته در حالی که در کردی p در اکثر واژه‌ها با (و) مطابقت دارد و بعد صدا گذاری واژه انجام می‌شده‌است و واژه تبدیل بهabus می‌شده‌است.


title: کردی اردلانی

text: کردی(Pws),(abus),(awasواژه پهلوی)


title: کردی اردلانی

text: واژه آهن گر، در پهلوی به صورت (synkl) آمده پس از صدا گذاری باید واژه asen باشد نه asan و پسوند واژه klنیز kar است در حالی که مکنزی از پیشوند فارسی گر استفاده کرده‌است در واقع asenkar درست‌تر است نه asangar و امروز هم از واژه آسن کار در کرمانجی استفاده می‌شود مانندکاوهٔ آسن کار (کاوه آهنگر)


title: کردی اردلانی

text: زبان کردی و گویش اردلانی از دیدگاه ریخت‌شناسی به زبانهای ایران باستان و به ویژه " زبان پهلوی دوره ساسانیان " می‌رسد که تأثیراتی را زبانهای مرکزی ایران و زبان پارتی اشکانی نیز برده‌است گویش اردلانی قدمتی به فراخنای تاریخ گسترده و کوه‌های سر به فلک کشیده سرزمین کردستان دارد. از مجموع آرا و نتایج پژوهشگران و بر اساس ویژگیهای علم زبان‌شناسی این امر مسلم است که گویش اردلانی در ساخت آوایی و دستور زبان و تلفظ و ساختمان کلمات، ویژگیهای خاص خود را داراست و یک گویش مستقل از سورانی است و خود دارای لهجه‌های متفاوتی در گستره استان کردستان و استان‌های همجوار در ایران و کشور عراق است


title: کردی اردلانی

text: مانن manen در اردلانی به معنی ماندن است. این واژه در کتاب ادبیات مانوی متنهای پارسی میانه مری بویس صفحه ۹۴ آمده‌است /


title: کردی اردلانی

text: حوش hos دراردلانی یعنی حیات خانه که در اوستا husiti از ریشه hasi به معنی خانمان است که در انگلیسی هم بصورت house خانه کوچک است /


title: کردی اردلانی

text: ایسه aeyse قید زمان در اردلانی است که به معنی حالا و اکنون است. در کتاب فرهنگ پهلوی دکتر بهرام فره وشی صفحه ۲۷۱ قید زمان هیس his در پهلوی با همین معنی بکار رفته‌است. همچنین ایسه در اوستا بصورت aizya به معنی اکنون آمده‌است. ایسه کاملاً پهلوی است ولی الان عربی است /


title: کردی اردلانی

text: هیشتن heishten در اردلانی یعنی اجازه دادن و گذاشتن و با واژه پهلوی هیشتن hishtan در نوشته‌های پهلوی ساسانی آمده‌است مثل：درفرهنگ پهلوی نیبرگ صفحه ۱۰۰ و در فرهنگ پهلوی فره وشی صفحه ۲۹۶ و در ارداویراف نامه فیلیپ ژینیو صفحه ۵۰ آمده‌است.


title: کردی اردلانی

text: نیا nea یا نیسی nesi در اردلانی معنی نیست می‌دهد و به عنوان پیشوند نفی بکار می‌رود در فرهنگ پهلوی فره وشی صفحه ۳۹۷ و واژه‌نامه شایست ناشایست دکتر محمود طاووسی صفحه ۲۳۲ و در کتاب ادبیات مانوی مری بویس صفحه ۱۰۶ و در فرهنگ پهلوی نیبرگ صفحه ۵۸ به این صورت آورده شده：ne hilam: یعنی نمی‌گذارم.


title: کردی اردلانی

text: ناتاو nataw در اردلانی یعنی چیز بدقلق و عجیب و بدرد نخور است و در پهلوی بصورت اناتاو anatav به معنی ناتوان و بی‌استعداد در فرهنگ پهلوی دکتر فره وشی صفحه ۳۵۷ و در واژه‌نامه پازند موبد رستم شهرزادی صفحه ۳۰۹ آمده‌است.


title: کردی اردلانی

text: کاکیله kakila در اردلانی یعنی دندان آسیاب و در واژه‌نامه پازند صفحه ۲۷۱ ککا به معنی دندان آمده /


title: کردی اردلانی

text: گن gan در اردلانی یعنی بد و این واژه با همین شکل و معنا در فرهنگ پهلوی مکنزی صفحه ۳۵ آمده /


title: کردی اردلانی

text: گله gela در اردلانی یعنی شکوه و گلایه که در فرهنگ پهلوی دکتر فره وشی صفحه ۲۳۲ آمده‌است.


title: کردی اردلانی

text: کوت kot در اردلانیی یعنی قسمتی از چیزی، مقداری که در فرهنگ پهلوی فره وشی صفحه ۲۹۰ با همین تلفظ و معنی کاربرد دارد؛ و در واژه‌نامه پازند صفحه ۲۷۳ نیز آمده‌است


title: کردی اردلانی

text: کرنه kerane یعنی خراشیدن و این واژه اردلانی با واژه پهلوی کرنیتن karenitan با همین معنی آمده. در فرهنگ فره وشی صفحه ۵۴ ذکر شده‌است


title: کردی اردلانی

text: بوآ boua دراردلانیی یعنی باشد که در واژه‌نامه مینوی خرد صفحه ۱۲۶ آمده‌است.


title: کردی اردلانی

text: جم و جول jam jul در اردلانی یعنی حرکت و جنبش که در فهرست واژگان مانوی اثر مری بویس صفحه ۸۵ آمده


title: کردی اردلانی

text: مانگ mang به معنی ماه است که در واژه‌نامه پازند صفحه ۲۹۷ آمده‌است.


title: کردی اردلانی

text: دنگ dang در اردلانی یعنی صدا و صوت که در پهلوی بصورت rang و در انگلیسی بصورت ding آمده /


title: کردی اردلانی

text: درو derou واژه ای پهلوی و اردلانی به معنی دروغ است که در واژه‌نامه مینوی خرد صفحه ۱۹۱ و واژه‌نامه شایست ناشایست دکتر طاووسی صفحه ۳۲۳ و فهرست واژگان مانوی مری بویس صفحه ۵۹ آمده‌است /


title: کردی اردلانی

text: دروزن derouzen در اردلانی یعنی دروغگو که با همین شکل و معنی در واژه‌نامه شایست ناشایست دکترطاووسی صفحه ۳۲۳ و ارداویرافنامه فیایپ ژینیو صفحه ۱۷ و واژه‌نامه پازند، شهرزادی صفحه ۱۷۳ آمده‌است. در کتاب مری بویس (ادبیات مانوی) به شکل drozan به معنی دروغگو در صفحه ۶۰ آمده.


title: کردی اردلانی

text: برق bargh در اردلانی یعنی درخشش که در اوستایی بصورت برج آمده


title: کردی اردلانی

text: کلک keleka انگشت کوچک دست یا پا که در فرهنگ پهلوی فره وشی صفحه ۲ بصورت kleic آمده‌است /


title: کردی اردلانی

text: کامی kami در اردلانی یعنی کدامیک و در فرهنگ اوستا صفحه ۳۷۱ بصورت کهمی kahmi و کهمیایی kahmiyai به معنی چه کس و کی است /


title: کردی اردلانی

text: کنی kane در اردلانی یعنی کندن و در پهلوی و اوستایی kan و در سانسکریت khan آمده (پارسی باستان، رولاند ج کنت، ترجمه：سعیدعریان


title: کردی اردلانی

text: کیسل kesal در اردلانی یعنی لاک پشت و در اوستا بصورت کسیپ kasyapa آمده‌است و در سانسکریت به شکل کشیپ آورده شده‌است.


title: کردی اردلانی

text: جدول شماره ۱ واژگان پارسیگ ساسانی جدول شماره ۲ زبان پارسیگ ساسانی (مکنزی) جدول شماره۳جدول شمار۴


title: کردی اردلانی

text: جدول شماره۵


title: کردی اردلانی

text: * واژه ewarag معادل واژه عصر صحیح تر است.


title: کردی اردلانی

text: *واژه فرمان آوانویسی آن / plmn/ بوده، frman صحیح تر به نظر می‌رسد با توجه به متون کهن پارسی هخامنشی به صورت frmanآمده، در فارسی نو و گویش کردی کرمانجی تبدیل به farmanآمده‌است.


title: کردی اردلانی

text: *آوانگاری واژه گندم توسط مکنزی(gnwm)بوده‌است.


title: کردی اردلانی

text: جدول شماره۶


title: کردی اردلانی

text: *ریشهٔ باستانی معادل کلیه vrd-ka در این واژه شاهد تحول rd به l هستیم که در گویش اردلانی باقی مانده‌است. در این واژه تحول آواییvبه g دوره میانه زبان پارسیگ ساسانی روی نداده که بیشتر در زبانهای تالشی تاتی زازاکی زبان کهن آذری و هورامی و تا حدودی در زبان لکی هم دیده می‌شود و در زبان تاتی که ریشه زبان مادی است به صورت ورک vrk آمده‌است در نتیجه این واژه ای استقراضی از زبان هورامی به گویش اردلانی می‌باشد


title: کردی اردلانی

text: جدول شماره۷


title: کردی اردلانی

text: مقایسه متون پهلوی ساسانی با گویش اردلانی برگرفته از کتاب شاپورگان


title: کردی اردلانی

text: از بررسی متون پهلوی ساسانی به نظر می‌رسد از لحاظ لغوی به گویش‌های لری، کلهری و به گویش اردلانی نزدیک است. واژه‌های فراوانی از زبان اورامی در پهلوی ساسانی یافت می‌شود با توجه به نزدیکی زبان هورامی با زبان اوستا یا شاید زبان مادی و نزدیکی زبان اورامی با زبان پارتی اشکانی تأثیر زیادی بر گویش اردلانی گذاشته و لغاتی از این زبان وارد گویش اردلانی شده‌است. در پهلوی ساسانی لغات زیادی از زبان پارتی اشکانی راه یافته‌است و در کل پارسیگ ساسانی با پارسی باستان تفاوت‌های زیادی دارد و پهلوی ساسانی تحت تأثیر فراوان زبان اوستا و پارتی اشکانی قرار گرفته‌است.


title: کردی اردلانی

text: بررسی متون پارسیگ ساسانی


title: کردی اردلانی

text: ʾwd šʾẖ nʾn xwrdn bzm bwd °


title: کردی اردلانی

text: ud šāh nān xwardan bazm būd. °


title: کردی اردلانی

text: Und der König saß zu Tisch. ترجمه به زبان ژرمنی


title: کردی اردلانی

text: ud، و حروف ربط در اردلانی او au


title: کردی اردلانی

text: šāh، شاه، اردلانی شا


title: کردی اردلانی

text: nan xwardan نان خوردن، اردلانی nan xwarden


title: کردی اردلانی

text: bazm,بزم مهمانی، شادی، اردلانی بزم bazm


title: کردی اردلانی

text: būd بود، اردلانی بو،bu


title: کردی اردلانی

text: ky [bwd k]ʾ ʾmẖ ʾyd ʿspʾs [p]d tw qyrd °


title: کردی اردلانی

text: ? ° kay būd, ka amāh ēd spās pad tō kird


title: کردی اردلانی

text: 'Wann war es, daß wir diesen Dienst an dir verrichteten


title: کردی اردلانی

text: kay būd چه وقتی بود، اردلانی کی بو،ke bu


title: کردی اردلانی

text: ka amah ēd که ما، اردلانی که ایما ،ka ema


title: کردی اردلانی

text: spās سپاس، اردلانی سپاس


title: کردی اردلانی

text: pad tō kird به تو کرد، اردلانی به تو کرد،ba to kirdمتن پارسیگ ساسانی (توفان چین)


title: کردی اردلانی

text: ud awēšān dōwnān, nar ud māyag


title: کردی اردلانی

text: awezmāhīd hēnd. (Acta 9, y-40


title: کردی اردلانی

text: آن دو نر و ماده شهوت ران هستند


title: کردی اردلانی

text: نمونهٔ دیگری از متن‌های پارسی میانه را از جلد نخست کتاب «سبک‌شناسی» نوشتهٔ استاد ملک‌الشعرا محمدتقی بهار، شعری به نام «در ستایش درخت نور» از یافته‌های تورفان (Turfan) متعلق به پیروان مانی که گویا بخشی از کتاب «شاهپورگان» مانی باشد. یعنی زمان آن به آغاز دوران ساسانیان (۲۴۰ م) می‌رسد:


title: کردی اردلانی

text: خورشیت ی روشن اُد پورماهٔ بَرازاگ


title: کردی اردلانی

text: روژِندا برازند از تنوار ی اوی درخت


title: کردی اردلانی

text: مُروان ی بامیوان اوی وازِند شادیها


title: کردی اردلانی

text: وازند کبوتر [اُد] فرَشَه‌مُرو ی وسپ [گونگ]


title: کردی اردلانی

text: سراویند اُد آواژند … کنیگان


title: کردی اردلانی

text: بِستایند [هماگ] تنوار ی اوی [درخت]


title: کردی اردلانی

text: – پورماه: ماه پُر. ماه کامل


title: کردی اردلانی

text: -برازند: زینت دهند


title: کردی اردلانی

text: -آواژند: آواج، آواز


title: کردی اردلانی

text: اُد:حرف ربط و، اردلانی او(u)


title: کردی اردلانی

text: هماگ: همه سورانی همو، کرمانشاهی، همگ—روژِندا:روز پارسی باستان روچ، پهلوی اشکانی روژ


title: کردی اردلانی

text: مُرو: مرغ. پرنده اردلانی مامر، مراوی (مرغ آبی) پهلوی اشکانی: مریغ سورانی مریشک، فارسی نو:مرغ


title: کردی اردلانی

text: -بَرازاگ: برادرزاده اردلانی: برازاگ


title: کردی اردلانی

text: – فرشه مرو: مرغ جنگلی، تاووس، قرقاول


title: کردی اردلانی

text: – بامیوان: بامی. بامدادی به معنای روشن و بامدادی) اردلانی: بیانی


title: کردی اردلانی

text: – وازند: واجند. از واجیدن یا واژیدن به معنای سخن گفتن. واژه از همین ریشه است. اردلانی: بیژن


title: کردی اردلانی

text: -کنیگان: دختران، اردلانی کنیشک کان


title: کردی اردلانی

text: – وسپ: ویسپ گونگ = هر گونه. (ویس هورامی: همه) اردلانی گشت،


title: کردی اردلانی

text: بازنویسی به زبان امروزی:


title: کردی اردلانی

text: خورشید روشن و ماه پُر برادرزاده هم


title: کردی اردلانی

text: روشنی دهند و زینت دهند از تنهٔ آن درخت


title: کردی اردلانی

text: مرغان بامدادی سخن گویند به شادی


title: کردی اردلانی

text: سخن گویند کبوتران و مرغان وحشی و همه گونه مرغان


title: کردی اردلانی

text: سرود گویند و آواز برکشند … دختران


title: کردی اردلانی

text: بستایند همگی تنهٔ آن درخت را.


title: کردی اردلانی

text: جدول مقایسه اعداد گویش اردلانی با زبان پارسیگ ساسانی


title: کردی اردلانی

text: مقایسه متون پهلوی اشکانی (پارتی) با گویش اردلانی


title: کردی اردلانی

text: زبان پارتی، پهلوانی از زبان‌های میانه شمال غربی ایران که با زبان‌های سغدی، خوارزمی، سکایی ختنی، سکایی تمشقی و بلخی (شاخه شرقی) هم خانواده است. پهلوی اشکانی نزدیکی زیادی با زبان‌های شمال غربی کناره دریای خزر مانند تالشی و گیلکی و مازندرانی و سمنانی و هورامی و زازایی در ترکیه و از بعضی جهات به گویش سورانی و کرمانجی و بلوچی و لکینزدیک است مهم‌ترین تأثیر زبان اشکانی بر گویش اردلانی صامت ž می‌باشد.در زبان لکی بجای برله اردلانی ورژه گفته می شود و همچنین بجای ضمیر له لی به معنی از او ضمیرهای ارن که ل به ر تبدیل شده و همچنین در بعضی مواقع از ضمیر اژن استفاده می شود همچنین پسوند کلمات بجای ش که در حوزه زبانهای جنوب غربی است از پسوند ژ استفاده می شود مانند ووژ بجای خودش


title: کردی اردلانی

text: بررسی متون پهلوی اشکانی


title: کردی اردلانی

text: rahy rōšn ahēnd bar ō šahrδārīft šādžan niwāg čē až hawīn zaxsēd(Boyce, 1975: 117).


title: کردی اردلانی

text: ahēnd هستند، هن han


title: کردی اردلانی

text: šahrδārīft، شهریار، در سورانی و کرمانجی شارزا šarezā, که ریشه واژه به زبان اشکانی برمی گردد، در حالی که در گویش اردلانی، شالیار، از ریشه شهریار shahryar به پهلوی ساسانی بر می‌گردد


title: کردی اردلانی

text: در پهلوی ساسانی و گویش اردلانی تبدیل(d به i)در صورتی که پس از d مصوت قرار گرفته باشد صامت d(د) بهٔ تبدیل می‌شود، ولی در پهلوی اشکانی به جای صامت d از صامت (z (δ استفاده می‌شود از جمله در گویش سورانی اربیلی بسیاری از واژه اصیل پارتی اشکانی باقی مانده‌است.


title: کردی اردلانی

text: شاد،shad، گویش سورانی اربیل، شازه shaza


title: کردی اردلانی

text: دل del, گویش سورانی اربیل، زیل، zel


title: کردی اردلانی

text: až حرف اضافه (از)، در زبان شکاکی و کرمانجی از این واژه مانند زبان پهلوی اشکانی استفاده می‌شود. ژی، že,až،iž


title: کردی اردلانی

text: در متنی به زبان پارتی اشکانی(M 5569) دربارهٔ پیامبر مانی اشاره شده‌است.


title: کردی اردلانی

text: čawāγōn šahrδār kē zēn ud padmōžan frāmōžēd ud an iž šāhwār padmōžan padmōžād awāγōn frēštag rōšn frāmōxt (Boyce, 1975: 47).


title: کردی اردلانی

text: (چونان شهریاری که سالح و جامه از تن به درآورد و دیگر نیز جامهٔ شاهوار درپوشد همانگونه فرشتهٔ روشنی/


title: کردی اردلانی

text: čawāγōn چنان، کرمانجی چاوا


title: کردی اردلانی

text: šahrδārشاره زا در سورانی و کرمانجی


title: کردی اردلانی

text: iž ژی در کرمانجی


title: کردی اردلانی

text: aδyān waxd až dūr pad zānūg awištād .(Acta 9, e-6)


title: کردی اردلانی

text: آنگاه خود از دور به زانو ایستاد


title: کردی اردلانی

text: zānūgمکریانی اژنو، اردلانی دانوی danui (خم کردن)


title: کردی اردلانی

text: awištād سورانی دوستا، وستا، ایستادن


title: کردی اردلانی

text: نکته، طبق قانون بارتولومه/z/* ایرانی آغازینپیش از/t/*، در زبانهای ایرانی شمال غربی باید به صورت/št/ درآید (قریب۱۳۸۴: ۱۱)، اما در همه گویش‌های کردی معمولاً خوشه */št/ تبدیل به/st/ و یا/s/ می‌شود؛ که از این جهت گویش اردلانی به دسته زبانهای جنوب غربی یعنی پارسی نزدیک استمانند:ang'ʊsa*anguštā->*ang'ʊsta> انگشت


title: کردی اردلانی

text: جدول مقایسه اعداد پهلوی اشکانی با گویش اردلانی مقایسه اعداد گویش اردلانی با زبان زازایی( zazaki )


title: کردی اردلانی

text: مقایسه پهلوی اشکانی از لحاظ دستوری و "اتیمولوژی"


title: کردی اردلانی

text: (ریشه‌شناسی) و تحول آوایی با گویش اردلانی و سایر گویش‌های کردی


title: کردی اردلانی

text: ۱- ازجمله تغییرات در زبان اشکانی تبدیل dz زبان‌های باستانی بهz است.


title: کردی اردلانی

text: دل/زیل در گویش سورانی اربیلی، در گویش اردلانی دیلdil, کرمانجی dil


title: کردی اردلانی

text: شادی / شازه در گویش سورانی اربیلی در گویش اردلانی و کرمانجی شاهی یا شایی


title: کردی اردلانی

text: درد/ زیره از ریشه زرد(zard) به معنی درد کشیدن، تیره/tira از ریشه واژه درد


title: کردی اردلانی

text: dida /diz در پارسی باستانdida به معنی قلعه و در گویش سورانی اربیلی به دز diz تبدیل شده مانند قلا دزه، روان دز


title: کردی اردلانی

text: دریا /زره، در گویش‌های سورانی، حتی واژه زریوار، نیز واژه ای متعلق به دسته زبان پارتی اشکانی است که در گویش اردلانی دریا می‌باشد،


title: کردی اردلانی

text: خدمت، در سورانی خزمت xezmat در اردلانی خمتxemat


title: کردی اردلانی

text: ۲- تحول خوشه آوایی (ia) به(ay)در پهلوی ساسانی


title: کردی اردلانی

text: خوشه آوایی (ia)در بعضی از واژه‌های ایرانی آغازین، در زبان‌های ایرانی مانند پهلوی ساسانی تبدیل به-āy- و در زبان‌های ایرانی شمال غربی مانند پهلوی اشکانی تبدیل به-āw- می‌شود (ابوالقاسمی۱۳۸۷ :۱۶۸)، سورانی و هورامی نیز تحولی همچون زبان اشکانی را متحمل شده‌اند، مانند :sāṷaia->sāw-* ساییدن که در پهلوی اشکانی تورفانی نیزبه صورتsāw-(باغ بیدی۱۳۸۸ :۲۰۱)، اما در پارسیگ ساسانی به صورتsāy- (مکنزی۷۸:۱۹۸۶) درآمده است.


title: کردی اردلانی

text: مثال ساییدن/ اردلانی:say بی سایه سورانی saw، بی ساوه


title: کردی اردلانی

text: کرد/ اردلانی کردیه سورانی کردوه


title: کردی اردلانی

text: خورد/ اردلانی خواردیه سورانی خواردوه


title: کردی اردلانی

text: مانده/ اردلانی، مایه سورانی ماوه


title: کردی اردلانی

text: ۳- تحول صامت (ج j)و (چ ch)و (گg)تغییر آن به (ژ ž)


title: کردی اردلانی

text: ازجمله تأثیرات زبان پهلوی اشکانی بر همه زبان‌های ایرانی صامت ژ است مخصوصاً شمال غرب ایران البته این تأثیر در گویش سورانی محور مهاباد تا اربیل عراق بیشتر است.


title: کردی اردلانی

text: روچ (روز) در فارسی باستان و اوستا (روچ) در کردی روژ کرمانجی روج، بلوچی روچ


title: کردی اردلانی

text: جیر، به معنی زیر در کردی به ژیر


title: کردی اردلانی

text: گیان giyan به معنی جان و زندگی در سورانی ژیان، کرمانجی جان، اردلانی گیان


title: کردی اردلانی

text: جوان در سورانی ژوان به معنای زیبا


title: کردی اردلانی

text: واژه جوان در گویش سورانی مانند پهلوی اشکانی واژه yavan می‌باشد و در پهلوی ساسانی از واژه juwan استفاده می‌شد، تغییر و دگرگونیy بهl تبدیل به لاوان، lavan در گویش سورانی مکریانی دیده می‌شود.


title: کردی اردلانی

text: دختر، در اردلانی کنیشک در هورامی کناچی، و در مازنی و گیلکی کیجا، در لکی کنیوژ و در گویش سورانی مکریانی کیژ،kiža که واژه ای اشکانی می‌باشد به صورت kanižag آمده‌است.


title: کردی اردلانی

text: ud pad hamag tanbar ho kanižag drust bud.


title: کردی اردلانی

text: همه تن آن دخترک تندرست (خوب) شد.


title: کردی اردلانی

text: ۴- خوشه آواییxwدر پهلوی ساسانی و خوشه wxدر پهلوی اشکانی


title: کردی اردلانی

text: این خوشه درابتدای واژه‌ها و افعال قرار می‌گیرد در پارسی باستان (hu) و در پارسیگ ساسانی از خوشه آوایی Xwاست که در اکثر گویش‌های کردی به این صورت می‌باشد ولی در گویش بلوچی، هورامی، زازاکی از خوشه wx است و مربوط به زبان پارتی اشکانی می‌باشد.


title: کردی اردلانی

text: Wxاز خوشه باستانی hu، در هورامی وردن ،vardan حذف صامت x قبل از صدای wوv


title: کردی اردلانی

text: Wxardan/wardan


title: کردی اردلانی

text: بلوچی می‌خوابم، (وپسن)، خوردن بلوچی، وردن، وردگ vardg


title: کردی اردلانی

text: در هورامی خوش wxshحذف صامت xکه قبل از صدایwواژه به wash تبدیل می‌گردد.


title: کردی اردلانی

text: ۵- جمع بستن عدد با اسم در جمله در زبان پهلوی اشکانی


title: کردی اردلانی

text: (دستور زبان پهلوی اشکانی حسن رضایی‌باغ‌بیدی).


title: کردی اردلانی

text: طریقه جمع عدد با اسم در جمله، در گویش سُورانی (اربیلی و مُکریانی) به پهلوی اشکانی بر می‌گردد چون با آمدن عدد در جمله اسم هم جمع می‌شود.


title: کردی اردلانی

text: من دو لباس خریدم.


title: کردی اردلانی

text: واژه‌های پهلوی اشکانی *در گویش اردلانی واژه بژی وجود ندارد این واژه اشکانی است.


title: کردی اردلانی

text: *پور. (اِ) در اوستا و پارسی باستان پوثره و در سانسکریت پوتره و در پهلوی پوس و پسر و پوهر و پور و در کردی کورkur، در زازاکی پسpes


title: کردی اردلانی

text: واژه‌های مربوط به وابستگی خویشاوندی که در گویش اردلانی رواج دارند: ویژگی‌های منحصربه فرد گویش گویش اردلانی


title: کردی اردلانی

text: ۱-حفظ پیشوند فعل / a/پارسی هخامنشی از «*اَتَـ» زبان ایران باستانی را به عنوان نشان استمرار


title: کردی اردلانی

text: ۲-حفظ (گ g)پسوند دوره میانه زبان‌های ایرانی


title: کردی اردلانی

text: ۳- حفظ خوشه آوایی(ay) در پایان افعال زبان پارسیگ ساسانی


title: کردی اردلانی

text: ۴-حفظ (ت) دوره پارسی هخامنشی


title: کردی اردلانی

text: ۵- تحول آوایی و دگرگونی صامت (د) به (ی) در پارسی هخامنشی و ساسانی


title: کردی اردلانی

text: * /z/* ایرانی آغازین که باقی مانده/ģ/* هندواروپایی است؛ در پارسی باستان تبدیل به/d/ شده و در زبانهای ایرانی جنوب غربی، مانند فارسی، و همچنین گویش‌های کردی اردلانی و کرمانجی در موقعیت میان واکه ای تبدیل به/y/ و یا/h/ می‌شود؛ اما در اوستایی و زبانهای ایرانی شمال غربی، از جمله گویشهای گورانی، سورانی و زازا به همانصورت/z/ باقی مانده است (پاول۱۷۰:۱۹۹۸)


title: کردی اردلانی

text: ۶- تحول نشان جمع gan زبان ساسانی به کانkan


title: کردی اردلانی

text: ۷- تحول آوایی rd به l


title: کردی اردلانی

text: ۸- تحول آوایی v به g در دوره میانه زبان پارسیگ ساسانی


title: کردی اردلانی

text: اگر مصوت پس از و (v)آغازی یا ə یا u یا a باشد در تحول تاریخی به گ (g) تبدیل گردد و مصوت بعد ازv به o بدل می‌شود؛ مانندgo=vi ,go =vu ,go =və.


title: کردی اردلانی

text: اتیمولوژی (ریشه‌شناسی) و تحول آوایی گویش اردلانی


title: کردی اردلانی

text: ۱-هیشتنhishten، اهیلی، ایلیaely، بلاbelaبه معنی اجازه دادن


title: کردی اردلانی

text: ریشهٔ باستانی *hardz- در زبان‌های ایرانی به معنی «رها کردن» و «به پیش فرستادن» است. این ریشه در زبان اوستایی به صورت harz- ضبط شده‌است و در زبان فارسی باستان به صورت hard- (دقّت شود به تمایز z در زبان‌های شمال غربی و d در بان‌های جنوب غربی ایرانی). ریشهٔ مزبور به مرور زمان دستخوش تغییرات معناشناختی گردیده و معانی مزبور را در زبان‌های مختلف ایرانی نوین به خود می‌گیرد: «عفو کردن»، «روانه کردن»، «اجازه دادن» و «پرتاب کردن».


title: کردی اردلانی

text: در این میان معنای «اجازه دادن» یا «گذاردن» نمود بیشتری دارد. در پارسی هخامنشی هیشتن به معنای دستور دادن و اجازه دادن و در پارسیگ ساسانی به عنوان زادهٔ مستقیم زبان پارسی باستان، این ریشه با تحول rd به l، که به زعم زبان شناسان مخصوص زبان‌های ایرانی جنوب غربی است، از hard- به صورت hil- درآمده و در فارسی کلاسیک (متون ادبی قرون اولیهٔ پس از اسلام) به صورت «هلـ» از ریشهٔ «هلیدن» یا «هشتن» حفظ می‌گردد در گویش اردلانی نیز اهیلی و ایلی به معنای اجازه دادن می‌باشد.


title: کردی اردلانی

text: در کردی گویش اردلانی «بِلا» و مازنی «بهِل» (به معنی «اجازه بده»، «بگذرا») و بلوچی «ایلَگ» به معنی «گذاشتن» است.


title: کردی اردلانی

text: همچنین هیشن(hishten) در کرمانجی و گویش اردلانی به معنی اجازه دادن است. در این میان ولی زبان‌هایی شمال غربی نزدیک به زبان‌های مادی- اشکانی که کم‌تر با پارسی سر و کار داشته‌اند یا به نحوی ایزوله بوده‌اند صورت اصیل باستانی این فعل را حفظ کرده‌اند: زازایی «اَرزهَ»، به معنی «پرتاب کن»، هورامی «بازهَ»، به معنی «اجازه بده» و تالشی «هَرزـ» در مقام ریشهٔ مضارع، سورانی «واز» به معنی اجازه دادن همچنین در زبان فارسی نو نیز ریشه واژه (بزار، وزار، گذار) به معنی گذاشتن، قرار دادن و اجازه دادن، که ریشه آنها به دسته زبانهای شمال غربی ایران یعنی (پارتی اشکانی _ مادی) برمی گردد.


title: کردی اردلانی

text: ۲- awas: آبستن


title: کردی اردلانی

text: فارسی میانهābus» آبستن «(مکنزی۱۳۷۳ :۳۲) > فارسی باستان*ā-puça-، از ایرانی‌باستان*ā-puθra-» پسردار، با پسر «بسنجید با: اوستاییpuθra-» پسر «فارسی باستانpuça-، سنسکریت.putrá- در گویش اردلانیāw فارسی میانه و āw تحول یافته ازāb بهawتبدیل شده‌است، مانند فارسی میانه *ābūd < گویش اردلانیawī» شد «awas در گویش اردلانی بازمانده صورت پارسی باستان است که صورت جنوب غربی واژه محسوب می شود و در لری لرستانی به صورتowes و در لری بختیاری(awosایزدپناه1381 :40)و در خوانساری به صورتōwis (آ یلرس1976 :198)با همین معنی باقی مانده است. اما معادل شمال غربی واژه را که از صورت*ā-puθra- تحول یافته است، در برخی از گویش‌های شمال غربی می بینیم : نایینی‌āur»آبستن «(ستوده1365 :1) ، هورامی‌āwir »آبستن «( هر دو> *ābuhr > *ā-puθra-).ساخت دیگری از این واژه را در پارتی به صورتbrbwhr [barabuhr] »آبستن« ( هنینگ1937) می‌بینیم، که بازمانده ایرانی باستان*bara-puθra- »برنده پسر، پسردار« است و در ختنیbaravirna- و در سغدیβrpšh (قریب1374 :2767)شده است. بازمانده این واژه در زبان آذری هرزنی به صورتbaravör »آبستن «(کارنگ1333 :38) باقی مانده است.


title: کردی اردلانی

text: ۳_ gyan :جان


title: کردی اردلانی

text: فارسی میانه gyān» جان «(مکنزی۱۳۷۳ :۸۲) > ایرانی باستان*ṷi̭ānā-» جان «اسم از پیشوند u̯ i- و ریشهan-» دم زدن، نفس کشیدن، «بسنجید با: ریشه سنسکریتan-» نفس کشیدن «اوستاییviyānā-» جان «، ånti-» دم، دم زدن «)(بارتلمه۱۹۰۴: ۳۵۸، ۱۴۷۸). صورت پارتی واژه نیزgiyān» جان «است (بویس۱۹۷۷ :۴۳)که برابر آن در برخی از گویش‌های شمال غربی باقی مانده‌است: هورامی giān (مکنزی۱۹۶۶ :۹۶)، در گویش اردلانی و سورانیgyān، خوانساریgiyun(اشرفی خوانساری۱۳۸۳ :۳۰۸)، (آیلرس۱۹۸۸ :۳۱۶)، آذری هرزنیgun همه به معنای» جان «(کارنگ۱۳۳۳ :۴۹)


title: کردی اردلانی

text: ۴_ dâyek :مادر


title: کردی اردلانی

text: > ایرانی باستان*dāi̭a-، اسم از ریشه(*dai)-» شیر دادن «سنسکریتdhā/dhay-» شیرمکیدن «در اوستایی از این ریشه صفتdaēnu-» ماده «داریم که در واژه مرکبuštra.daēnu-» شتر ماده «به کار رفته‌است. برابر این صورت را در ختنی dīnū-» گاوماده «و خوارزمی(δyn)» زن «می‌بینیم (مایرهفر۱۹۹۲ :۷۷۵). صورت فارسی میانه dāyag وفارسی» دایه «بازمانده ایرانی باستان*dāi̭a-ka- هستند. هم ریشه‌های واژه در دیگرزبان‌های هندواروپایی چنین هستند :لتویاییdêju» می‌مکم «اسلاوی کلیسایی‌کهنdojǫ» شیر دادن «لاتینی fēlāre» شیر دادن «،fēmina» زن «یونانی‌θησθαι» مکیدن «،


title: کردی اردلانی

text: نورسی کهنdīa» مکیدن «(همان‌جا؛ پوکورنی ۱۹۴۹ :۲۴۱) برابر واژه را در دیگر گویش‌های ایرانی نیز می‌بینیم: در گویش کردی اردلان سنندج دایکdayek، در گویش لکی و کلهری کرمانشاه دالگ لری لرستانیdâ» مادر «(ایزدپناه ۱۳۸۱ :۹۴) لری بویراحمدی dey» مادر «هورامیada» مادر «کردی سورانیdāēk» مادر «.


title: کردی اردلانی

text: ۵- dukal:دود


title: کردی اردلانی

text: ایرانی باستان*dūta- از ریشه*dū- > هندواروپایی آغازین *dhuH-» دود کردن؛ نفس نفس زدن «ساخته شده‌است. از ریشه هندواروپایی آغازین در سنسکریتdhūmá-» دود «اوستاییdvanman-» ابر «ختنیdumä-» دود «و خوارزمی‌δwd» دود «(بنتسینگ ۱۹۸۳ :۲۶۲) باقی مانده‌است. در گویش اردلانی دود به صورت دوکل dukal که به صورت هند و اروپاییdhuh نزدیک است. واژه‌های هم ریشه آن در دیگر زبان‌های هندواروپایی چنین است: لیتوانیاییdū́mai» دود «َ، لتویاییdũmi» دود «هیتیtuhhae» دود کردن «یونانی θυμός» ذهن، نیروی ذهنی «لاتینی fūmus» دود «(مایرهفر۱۹۹۲ :۷۹۵).


title: کردی اردلانی

text: ۶_tâši ،(تاش، تاشی)، تراشیدن، کوتاه کردن


title: کردی اردلانی

text: /tâši /هرس کردن درخت>ایرانی باستان*taš-» ساختن، شکل‌دادن، بریدن «>هندو اروپایی ktet» شکل‌دادن، ساختن از طریق بریدن «(چئونگ ،۲۰۰۷ :۳۸۵ .)بسنجید با: اوستاییtaš-»، ساختن بریدن «(بارتلمه ۱۹۰۴ :۶۴۴) سنسکریتtaks-» شکل‌دادن، خلق کردن؛ بریدن «(ویتنی۱۸۸۵ :۵۹)فارسی میانهٔ زردشتیtāšīdan ,tāš-» بریدن، تراشیدن، آفریدن «(مکنزی۱۳۷۹ :۱۴۶)، ختنیttäš-» بریدن «(امریک۱۹۶۸ :۳۸)، سغدیtaš-» بریدن، تراشیدن «(قریب ۱۳۷۴ :۹۵۰۰)، فارسی» تراشیدن، تراش- «. /tâši / در گویش اردلانی و کردی در نقش در فعل tâši» پیراستن، کوتاه کردن، تراشیدن «


title: کردی اردلانی

text: ۷-tureya توریا، قهر کردن، دوری دو شخص، فرار کردن با قهر


title: کردی اردلانی

text: ماده ماضی جعلی> turəst- ماده مضارعtur>ایرانی باستان*θtur/aru*» شتاب کردن، عجلهکردن «>هندواروپاییertu*» راندن، مجبور کردن «)چئونگ ،۲۰۰۷ :۳۹۹(در گویش اردلانی توریا، توریاگ، توریاو، به معنی قهر کردن دو فرد که باعث دوری ان دو بشود، بسنجید با :اوستاییθβāša-»، شتافته ،سریع «پارتیniδfār-» شتاب کردن «) دورکین-، مایستر ارنست۲۰۰۴ :۲۵۲(سغدیpδβ’r-» شتاب کردن، شتابیدن «)، قریب۱۳۷۴ :۶۷۸۷(فارسی» توریدن «به معنی» رمیدن «این ریشه در چند گویش دیگر ایرانی نو هم دیده می‌شود: انارکیturr-، گزیtur- /turā» شروع به چرخیدن کردن «)نک :چئونگ ،۲۰۰۷:۳۹۹.(واژة کردی سورانی tura به معنی» عصبانی، «ظاهراً از همین ریشه مشتق شده‌است.


title: کردی اردلانی

text: ۸-tasa تاسه، تاسه بار، تنهایی، دوری، دلتنگی


title: کردی اردلانی

text: 《تاسه tasa 》در گویش اردلانی به معنی دلتنگی و دوری در برابر واژه 《تام مزرو، tam mazro》 در گویش سورانی قرار دارد


title: کردی اردلانی

text: /tâm /ساکت، صدا>ایرانی باستان*tam-» ضعیف شدن، خسته شدن «>هندواروپایی*tem-» ضعیف شدن، خسته شدن «(چئونگ ،۲۰۰۷ :۳۷۶). بسنجید با: پارتیtām-» خفه شدن، بندآمدن «(دورکین ـ مایستر ارنست ـ۲۰۰۴ :۳۲۱)، ختنی ـttāma» خسته «،pätem-» متحیرماندن «،bitam» شک داشتن، متحیر ماندن «(امریک۱۹۶۸ :۸۳٬۹۵)، سغدیpt’’m» بیهوش، گیج «(قریب۱۳۷۴ :۷۵۴۵) خوارزمیprc’s-» خسته شدن «(صمدی۱۹۸۶ :۱۵۱). برابر این ریشه را در فارسی در مصدر» تاسیدن «(بازمانده مادة آغازی از این ریشه ـ :tā-sa-*)برابر این ریشه در فارسی مصدر «صفت مفعولی» تاسیده «به معنی» کوفته، خسته «(دهخدا۱۳۷۷: ۴/ ۶۲۶۸)میتوان یافت. همچنین درفرهنگ‌های فارسی، یکی از معانی» تاسیدن «عبارت است از» خفه شدن صدا و به زحمت شنیده شدن آن «(انوری۱۳۸۱: ۳/ ۱۵۷۹)که بامعنای/tâm / در گیلکی و زبان‌های شمال غربی برابری دارد.


title: کردی اردلانی

text: /tâm / در گیلکی و زبانهای شمال غربی در نقش همراه در دو فعل مرکبtâm mzro» ساکت شدن «ونیزtâm-a gitən» ساکت کردن «کاربرد دارد:ساکت شو tâm bəzənبچه را ساکت کن zək-ə tâm-a gir


title: کردی اردلانی

text: قابل ذکر است که از ریشهٔ ایرانی باستان*tam -، واژه /*tā-s-aya-na> /tâsyânبه مفهوم» خالی بودن جای کسی «یا» اندوهگین شدن از نبود کسی که در گویش اردلانی این معنا به کار می‌رود در حالی که در گویش سورانی از واژه tam mazro/تام مزرو /استفاده می‌شود. واژه فوق، نیز» تاسیدن «را از ریشهٔ*tās-/tā-s-» خسته شدن «*tā- از ریشه بهٔ*tan-)> در هند و اروپایی ـ*ten-»، تنیدن، پیچیدن، کشیدن «مربوط دانسته‌است. گویش سورانی (اربیلی و مُکریانی) چه از لحاظ دستوری و چه از لحاظ واژه‌ای با گویش اردلانی و گورانی و کلهری متفاوت است به مرجع و اصل در این زبان تبدیل شده و در محافل، همایش‌ها به ویژه در رسانه‌ها از این لهجه برای سخن گفتن بهره گرفته می‌شود. همین غلبه این لهجه که از طرف قومگرایان محلی و تجزیه طلب منطقه مُکریان و مهاباد (حزب دمکرات) تغذیه می‌شوند بر دیگر لهجه‌های آن موجب شده تا حدودی آن لهجه‌ها به حاشیه بروند و این به حاشیه رفتن می‌تواند در گذشت زمان موجب کوچک‌تر شدن گستره بهره‌گیری از آن‌ها و در نهایت نابودی لهجه شود البته در این کار افرادی مانند ماجد مردوخ روحانی و سُوران کردستانی که نادانسته بیشترین تلاش را ضد گویش و لهجه‌های اردلانی و کلهری و گسترش سُورانی (اربیلی و مُکریانی) به کار بسته‌اند اشاره کرد و این سیاست در کردستان عراق توسط احزاب کرد با زبان سُورانی (اربیلی و مُکریانی) ضد زبان هَورامی و کَلهری در خانقین اعمال شد هر گونه تدریس به زبان هَورامی و خانقینی در مدارس کردستان عراق ممنوع و با افراد خاطی برخورد خشن انجام می‌گردد از جمله برنامه‌های آتی گروه‌های تجزیه طلب قوم گرا نابودی گویش اردلانی و زبان هَورامی و گورانی و کلهری تحت نام لهجه استانداردسازی زبان کردی در برنامه آن‌ها قرار گرفته تا تمام لهجه‌های اصیل کردی را نابود کنند و البته تمام برنامه‌های تلویزیونی این احزاب تجزیه طلب که به سُورانی (اربیلی و مُکریانی) است که با استقبال سرد مخاطبان اکثریت مردم کردنشین اردلان و گُوران و هَورامی روبه‌رو شده‌است.


title: کردی اردلانی

text: گویش اردلانی و ته لهجه سنه ای (سنندجی) آن از جمله لهجه‌هایی هستند که تحت تأثیر این هژمونی (فرا دستی و سلطه) نا عادلانه و نابرابرانه گویش سورانی (اربیلی و مُکریانی) قرار گرفته‌اند.


title: کردی اردلانی

text: در بسیاری محافل و آیین‌ها در شهر سنندج و سایر شهرها، مجریان برنامه‌ها به سُورانی صحبت می‌کنند و کار به جایی کشیده که برخی مهمانانی که در آن مراسم‌ها برای سخنرانی پشت تریبون می‌روند از اینکه نمی‌توانند همچون مجری برنامه با سُورانی صحبت کنند ابراز ندامت کرده و عذرخواهی می‌کنند!


title: کردی اردلانی

text: در مواردی هم دیده شده تأثیر هژمونی زبان سُورانی (اربیلی و مُکریانی) باعث شود برخی از افراد ترجیح دهند به جای کُردی اردلانی و کلهری به زبان فارسی حرف بزنند.


title: کردی اردلانی

text: در سال‌های اخیر هم شبکه استانی سیمای مرکز کردستان نیز به یاری گروه‌های قوم‌گرای تجزیه‌طلب آمده و با اینکه در استان اقلیت به سورانی صحبت می‌کنند اما بسیاری از برنامه‌های این شبکه به سُورانی است.


title: کردی اردلانی

text: در حالیکه گستره تأثیر این شبکه به خارج از استان هم بست پیدا کرده و این می‌تواند بهانه ای شده‌است که سورانی در این شبکه بیشتر استفاده شود در نتیجه باید به دیگر لهجه‌ها و گویش‌های غالب (اردلانی) این استان یا کلهری در استان کرمانشاه.


title: نارودنایا

text: قلهٔ نارودنایا بلندترین قله رشته‌کوه اورال است که ۱۸۹۵ متر (نسبت به سطح آب‌های آزاد) بلندی دارد.


title: نارودنایا

text: کوه با کوارتزیت‌ها و سنگ‌های دگرگون شده از ابردوران پروتروزویک و دوره کامبرین تشکیل شده‌است. تعدادی یخچال طبیعی در کوه وجود دارد. همچنین، جنگل‌های ناقص کاج و توس در دره‌های عمیق در پای کوه وجود دارد. دامنه‌های کوه با توندرای کوهستانی پوشیده شده‌است.


title: نارودنایا

text: ساده‌ترین مسیر برای رسیدن به قله، در دامنه با شیب متوسط شمال‌غربی قرار دارد. دیوار جنوبی شیب بیشتری دارد و برای رسیدن به قله کمتر مورد استفاده قرار می‌گیرد.


title: نارودنایا

text: ویکی‌پدیای انگلیسی


title: وولن-سور-سن

text: وولن-سور-سن یک بخش از تقسیمات شهرستان سن-ا-مرن است که در ناحیه ایل-دو-فرانس در کشور فرانسه واقع شده‌است. ساکنان آن را لوولن‌یو می‌نامند. وولن-سور-سن در ۶ کیلومتری فونتن‌بلو و در حدود ۶۵ کیلومتری جنوب شرقی پاریس قرار دارد.


title: آهنگ جنگ

text: "آهنگ جنگ " در سال ۱۹۷۲ میلادی به جهت حمایت از مبارزات انتخاباتی ریاست جمهوری جورج مک گاورن رقیب انتخاباتی ریچارد نیکسونمنتشر شد.


title: آهنگ جنگ

text: آهنگ جنگ توسط نیل یانگ و گراهام نش، در گروه استری گاتورز اجرا شد. این آهنگ در حمایت از مبارزات انتخاباتی ریاست جمهوری جورج مک گاورن در سال ۱۹۷۲ منتشر شد، که علیه ریچارد نیکسون، که نهایتاً به ریاست جمهوری آمریکا رسید اجرا شد. یونگ بیش از این دو سال پیش با «اوهی یو»، یکی از اعضاء کرازبی، استیلز، نش اند یانگ، نظرات خود را دربارهٔ نیکسون ابراز کرده بود و بار دیگر سعی کرد تا با یک ترانه اعتراضی به نظر خود را به اطلاع همگان برساند. اما با تمام تلاشش به نتیجه نرسید و این آهنگ تأثیری نداشت.


title: آهنگ جنگ

text: نهایتاً به دلیل عدم استقبال در آن قالب دیگر منتشر نشد. برادران وارنر تولیدکنندگان " "Hard Goods" " که در سال 1974 "Leader of Loss" منتشر شده‌بود، این تک آهنگ را در آن منتشر ساختند. پس از آن، در آلبوم "جنگ سحر" تا ژوئن ۲۰۰۹، زمانی که در نهایت در CD, DVD و Blu-ray منتشر شد ماند. همچنین در قالب دیگری توسط نیل یانگ به نام "The Archives Vol منتشر شد. ۱ ۱۹۶۳–۱۹۷۲".


title: وایراراپا

text: وایراراپا ( نام منطقه‌ای جغرافیایی است در نیوزیلند. این منطقه در جنوب شرقی جزیره شمالی  نیوزلند واقع شده‌است. وایراراپا در شرق کلان‌شهر ولینگتون و جنوب غربی منطقه خلیج هاوک قرار دارد. وایراراپا جمعیت کمی دارد و دارای چندین شهرک برای ارائه خدمات روستایی است که بزرگترین آن‌ها مسترتون نام دارد. نام منطقه از نام بزرگترین دریاچه آن یعنی دریاچه وایراراپا گرفته شده‌است.


title: مردمان نانای

text: مردمان نانای گروهی از مردمان تونگوز در خاور دور هستند که به‌طور سنتی در پیرامون هیلونگ‌جیانگ (رود آمور)، سونگ هوا (سونگاری) و رودخانه اوسوری در میانهٔ حوضه آبریز آمور زندگی می‌کنند. اجداد نانای‌ها مردم جورجی هستند که در شمالی‌ترین قسمت‌های منچوری می‌زیستند.


title: مردمان نانای

text: زبان نانای/هژه به گروه زبان‌های مانچو-تونگوزی متعلق است. بر اساس سرشماری سال ۲۰۱۰، ۱۲۰۰۳ نانای تا آن زمان در روسیه زندگی می‌کرده‌اند.


title: مردمان نانای

text: نامهای رایج این افراد شامل нанай / نانای (یعنی بومیان، مردم محلی، مردم سرزمین / زمین) است و نیز نامی که خودشان بر خویش اطلاق می‌کنند هژن است (به معنی "مردم شرق") و نیز در روسی: нанайцы / "nanaitsy"؛ چینی: 赫哲族 / "Hèzhézú". همچنین برخی اصطلاحات که قبلاً برای نامیدن آنان استفاده می‌شده‌است عبارتند از: گلدها، گلدی‌ها، گلدی، هژه و سامگیر.


title: مردمان نانای

text: سرشماری سال ۲۰۰۰ چین وجود ۴٬۶۴۰ نانای را در چین ثبت کرده‌است.


title: جام چین ۲۰۱۹

text: جام چین ۲۰۱۹ دوره سوم مسابقات بین‌المللی جام چین است که در شهر نان‌نینگ از ۱۸ تا ۲۶ مارس ۲۰۱۹ برگزار می‌شود.


title: جام چین ۲۰۱۹

text: مدافع عنوان قهرمانی این مسابقات اروگوئه است.


title: جام چین ۲۰۱۹

text: در ۱۱ فوریه ۲۰۱۹ اعلام شد که تایلند، اروگوئه و ازبکستان در جام چین ۲۰۱۹ شرکت خواهند کرد.


title: جام چین ۲۰۱۹

text: داوران زیر برای جام چین ۲۰۱۹ انتخاب شدند.۳ گل


title: جام چین ۲۰۱۹

text: ۲ گل


title: جام چین ۲۰۱۹

text: ۱ گل


title: باند باگ

text: باند باگ یک خودروی دو نفرهٔ کوچک انگلیسی سه چرخ است که از سال ۱۹۷۰ تا ۱۹۷۴ و در ابتدا توسط شرکت باند کارز و پس از آن توسط شرکت خودروسازی رلیانت تولید شد. باند باگ یک خودروی بسیار کوچک با بدنهٔ گوه‌شکل است که به جای درهای معمولی، از در یکپارچه‌ای استفاده می‌کند که اصطلاحاً آن را «در کانوپی» می‌نامند.


title: فضاپیمای سیگنوس

text: فضاپیمای سیگنوس ، یک فضاپیمای پشتیبانی بدون سرنشین یکبارمصرف آمریکایی است که توسط نهاد علوم دفاعیاوربیتال ساینسز کورپوریشن ساخته شده و اکنون توسط شرکت نورثروپ گرومن به عنوان بخشی از برنامهٔ خدماتی توسعهٔ حمل و نقل بین‌المللی سامانه‌های تجاری ترابری مداری (COTS) ساخته و راه‌اندازی شده‌است. . این وسیله توسط موشک انتاریس ساختهٔ نورثروپ گرومن، یا اتلس ۵ ساخته یائتلاف پرتاب و راه‌اندازی؛ برای راه‌اندازی و حمل و نقل بار به ایستگاه فضایی بین‌المللی (ISS)؛ پس از بازنشستگی شاتل فضاییِ آمریکا، طراحی شده‌است. از ماه اوت سال ۲۰۰۰ مأموریت‌های تعمیر و نگهداری ISS به‌طور منظم با استفاده از پروازهای فضایی بدون سرنشین به ایستگاه فضایی بین‌المللی توسط پروگرس روسی و همچنین فضاپیمای ترابری خودکار اروپا و خودرو انتقال اچ-۲ (H-II) ژاپنی انجام شده‌است.


title: فضاپیمای سیگنوس

text: با استفاده از فضاپیمای سیگنوس و دراگن، ناسا می‌کوشد تا مشارکت خود را در صنعت هواپیمایی تجاری و صنایع هوافضایی گسترش دهد.


title: قهرمانی جهان ورزش دوگانه ۲۰۱۹

text: قهرمانی جهان ورزش دوگانه ۲۰۱۹ () یا بیاتلون ۲۰۱۹ در تاریخ ۶ تا ۱۷ مارس ۲۰۱۹ _ ۱۵ تا ۲۶ اسفند ۱۳۹۸ در اوسترشوند، سوئد برگزار میشود.


title: قهرمانی جهان ورزش دوگانه ۲۰۱۹

text: در مجموع ۱۲ مسابقه انجام می‌شود. دو سرعت، تعقیب، فردی، استارت گروهی، و مسابقات امدادی برای مردان و زنان و ۲ مسابقه امدادی مختلط. امدادی مختلط تک برای اولین بار در برنامه مسابقات قهرمانی جهان اجرا میشود. تمام امتیازها در این مسابقات قهرمانی نیز برای جام جهانی بیاتلون فصل ۱۹-۲۰۱۸ به حساب می آیند.


title: نیک پین

text: نیک پین (؛ زادهٔ ۱۹۸۴) یک نمایش‌نامه‌نویس و فیلم‌نامه‌نویس اهل بریتانیا است.


title: نیک پین

text: از جمله آثار او می توان به مجموعهٔ تلویزیونی وندرلاست اشاره کرد.


title: لوک اسنلین

text: لوک اِسنلین (؛ زادهٔ ) یک کارگردان فیلم، و فیلم‌نامه‌نویس اهل بریتانیا است.


title: لوک اسنلین

text: از جمله آثار او می‌توان به سریال تلویزیونی وندرلاست اشاره کرد.


title: آناستازیا هیلی

text: آناستازیا هیلی (؛ زادهٔ ) بازیگر اهل بریتانیا است. وی از سال ۱۹۹۲ میلادی تاکنون مشغول فعالیت بوده‌است.


title: آناستازیا هیلی

text: از فیلم‌ها یا برنامه‌های تلویزیونی که وی در آن نقش داشته‌است، می‌توان به "سفیدبرفی و شکارچی"، "هاوکینگ"، "آرکی‌او ۲۸۱"، "بیداری"، "تعدی بر ما" و "یک پادشاهی متحد" اشاره کرد.


title: ویلیام اش

text: ویلیام اَش (؛ زادهٔ ) یک هنرپیشه اهل بریتانیا است.


title: ویلیام اش

text: از جمله آثار او می‌توان "بی‌حیا" و "وندرلاست" اشاره کرد.


title: رویس پیرسون

text: رویس پیرسون (؛ زادهٔ ) یک هنرپیشه اهل انگلستان است.


title: رویس پیرسون

text: از آثار او می‌توان به ""، "وندرلاست"، "شهر هالبی"، "آدمکشان میدسامر"، "جودی" اشاره کرد.


title: توزیع تعمیم‌یافته گاما

text: توزیع تعمیم‌یافته گاما دارای سه پارامتر است: formula_3، formula_4، و formula_5. برای "formula_6" غیر منفی، تابع چگالی احتمال گامای تعمیم‌یافته عبارت است از:


توزیع تعمیم‌یافته گاما


title: توزیع تعمیم‌یافته گاما

text: در اینجا formula_8 تابع گاما را نشان می‌دهد.


title: توزیع تعمیم‌یافته گاما

text: تابع توزیع تجمعی برابر است با:


title: توزیع تعمیم‌یافته گاما

text: در اینجا formula_10 تابع گاما ناقص پایین را نشان می‌دهد.


title: توزیع تعمیم‌یافته گاما

text: اگر formula_11 آنگاه توزیع تعمیم‌یافته گاما به توزیع وایبول تبدیل می‌شود. همچنین اگر formula_12 آنگاه توزیع تعمیم‌یافته گام به توزیع گاما تبدیل می‌شود.


title: توزیع تعمیم‌یافته گاما

text: اگر "formula_13" یک توزیع تعمیم‌یافته گاما باشد گشتاورهای آن عبارت خواهند بود از:


title: توزیع تعمیم‌یافته گاما

text: اگر formula_15 و formula_16 توابع چگالی احتمال دو توزیع تعمیم یافته گاما باشند، آنگاه معیار واگرایی کولبک-لایبلر آنها برابر خواهد بود با:


title: توزیع تعمیم‌یافته گاما

text: در اینجا formula_18تابع دایگما است.


title: موتور چهارسیلندر خطی

text: موتور چهار سیلندر خطی یا موتور چهار سیلندر همراستا یک گونه موتور خطی درون‌سوز چهار سیلندر است که هر چهار سیلندر آن در یک خط مستقیم قرار گرفته‌اند. مجموعهٔ سیلندرها در این موتور ممکن است به‌صورت عمودی یا مایل قرار بگیرند؛ اما همه پیستون‌ها به یک میل‌لنگ متصل بوده و وظیفهٔ به حرکت درآوردن آن را بر عهده دارند. موتورهای خطی که آرایش سیلندرهای آن به صورت مایل باشد، گاهی اوقات به نام «موتور اریب» نیز شناخته می‌شوند. در جدول‌ها و فهرست مشخصات خودروها، یا در جاهایی که نیاز به استفاده از نام اختصاری باشد، از این نوع موتور با نام آی۴ (I4) یا ال۴ (L4) یاد می‌شود. (حرف L نشانگر کلمهٔ "longitudinal" به معنی طولی بوده و برای جلوگیری از اشتباه گرفته‌شدن عدد ۱ با حرف I به کار می‌رود)


title: موتور چهارسیلندر خطی

text: امروزه تقریباً همه تولیدکنندگان موتورهای چهار سیلندر برای خودروها، طرح چهار سیلندر خطی را تولید می‌کنند، در این میان موتورهای چهار سیلندر تخت استفاده شده در خودروهای سوبارو و پورشه ۷۱۸ از این قاعده مستثنی هستند. در حالی که کلمات ۴ سیلندر و ۴ سیلندر خطی هردو به یک نوع پیشرانه اشاره دارند، اما اصطلاح ۴ سیلندر دارای کاربرد بیشتری است. موتور چهار سیلندر خطی معمول‌ترین و محبوب‌ترین موتور و موتور وی۶ نیز دومین نوع موتور محبوب استفاده شده در خودروهای مدرن است. در اواخر دههٔ ۲۰۰۰ میلادی، با توجه به مقررات سختگیرانه‌ای که دولت‌ها برای کاهش آلاینده‌های موتور و بهینه‌سازی مصرف سوخت وضع کردند، سهم خودروهای جدید با موتورهای چهار سیلندر (عمدتاً از گونه چهار سیلندر خطی) از بازار ایالات متحده، به ویژه در کلاس خودروهای متوسط، که شمار خریدارانی که خودروهای این کلاس را با گزینهٔ قدرتمندتر وی۶ انتخاب می‌کردند رو به کاهش بود، در سال‌های ۲۰۰۵ تا ۲۰۰۸ از ۳۰ درصد به ۴۷ درصد از کل بازار افزایش پیدا کرد. کارکرد موتورهای چهار سیلندر خطی بسیار نرمتر از موتورهای یک یا دو سیلندر است و این موضوع باعث شده که این نوع موتور طی سالیان به گزینهٔ منتخب برای اکثر خودروهای اقتصادی بدل شود. از مزیت‌های برجستهٔ این نوع پیشرانه، می‌توان به نبود لرزش‌های حاصل از کارمرد موتور و عدم نیاز به وزنه‌های آونگی سنگین اشاره کرد که این مشخصات این موتور را به یک موتور ایدئال برای خودروهای اسپورت (به دلیل چابکی در دورگیری و افت دور موتور) تبدیل می‌کنند. با این حال، این موتور تمایل زیادی به نشان دادن بی‌ثباتی ثانویه در دور موتورهای بالا دارد، زیرا دو عدد از پیستون‌ها همیشه همزمان با یکدیگر حرکت می‌کنند، و باعث افزایش دوبرابری بی‌تعادلی نسبت به انواع دیگر پیشرانه می‌شوند.


title: اندی واتسون (بازیکن فوتبال، زاده ۱۹۷۸)

text: اندی واتسون (؛ زادهٔ ) بازیکن فوتبال اهل بریتانیا است.


title: اندی واتسون (بازیکن فوتبال، زاده ۱۹۷۸)

text: از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به باشگاه فوتبال دونکستر راورز، باشگاه فوتبال تاموورث و باشگاه فوتبال فارست گرین راورز اشاره کرد.


title: اندی واتسون (بازیکن فوتبال، زاده ۱۹۶۷)

text: اندی واتسون (؛ زادهٔ ) بازیکن فوتبال در پست مهاجم اهل انگلستان است.


title: اندی واتسون (بازیکن فوتبال، زاده ۱۹۶۷)

text: از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به باشگاه فوتبال سوانزی سیتی، باشگاه فوتبال والسال، باشگاه فوتبال هروگیت تاون، باشگاه فوتبال بلکپول، باشگاه فوتبال کارلایل یونایتد، باشگاه فوتبال هالیفاکس تاون و باشگاه فوتبال دونکستر راورز اشاره کرد.


title: اندی واتسون (بازیکن فوتبال، زاده ۱۹۵۹)

text: اندی واتسون (؛ زادهٔ ) بازیکن فوتبال اهل اسکاتلند است.


title: اندی واتسون (بازیکن فوتبال، زاده ۱۹۵۹)

text: از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به باشگاه فوتبال هیبرنین، باشگاه فوتبال آبردین، باشگاه فوتبال لیدز یونایتد و باشگاه فوتبال هارت آف میدلوتیان اشاره کرد.


title: اندی واتسون (بازیکن فوتبال، زاده ۱۹۵۹)

text: وی همچنین در تیم ملی فوتبال زیر ۲۱ سال اسکاتلند بازی کرده‌است.


title: اندی واتسون

text: اندی واتسون ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:


title: تیراندازی مسجدهای کرایست‌چرچ

text: تیراندازی به دو مسجد در نیوزیلند دو حملهٔ متوالی و تیراندازی کور بود که در ۱۵ مارس ۲۰۱۹ (۲۴ اسفند ۱۳۹۷) و در ۱۳:۴۰ به وقت نیوزیلند (۰۰:۴۰ جهانی) در مسجد النور و پس از آن در ۱۳:۵۲ در مرکز اسلامی لینوود واقع در کرایست‌چرچ، نیوزیلند رخ داد. بنا به آمارهای رسمی اولیه در پی تیراندازی به دو مسجد نور و مسجد لینوود در شهر کرایست‌چرچ حداقل ۴۰ نفر جان خود را از دست داده‌اند. تعداد جان‌باختگان در آمار بعدی به ۴۹ نفر افزایش یافت. آمار نهایی قربانیان، ۵۱ کشته و ۴۰ زخمی، اعلام شد. پلیس همچنین پیدا شدن چندین خودرو انفجاری را تأیید کرده‌است که تمام این خودروها با موفقیت خنثی شدند. این حمله از زمان تیراندازی سال ۱۹۹۷، نخستین تیراندازی بزرگ در نیوزیلند است. جاسیندا آردرن، نخست‌وزیر نیوزیلند این رخداد را تروریستی توصیف کرده و آن را از تیره‌ترین روزهای تاریخ نیوزیلند نامیده‌است.


title: تیراندازی مسجدهای کرایست‌چرچ

text: این دو حمله توسط یک مرد استرالیایی ۲۸ ساله و راست‌گرای آلترناتیو به‌نام بنتون هریسون تارنت انجام شد که ساعتی پس از این حادثه دستگیر شد. او علائم نئونازی و نیز چهارده کلمه مرتبط با برترپنداری نژاد سفید بر روی اسلحه‌ها و پست‌های آنلاین خود داشته‌است. او تصاویر حملهٔ نخست خود را در فیس‌بوک، به‌صورت پخش زنده، منتشر کرد. پخش این ویدئو در نیوزیلند و استرالیا ممنوع اعلام شد. در سال ۲۰۲۰، او به جرم ۵۱ مورد قتل و ۴۰ مورد اقدام به قتل و همچنین شرکت در یک عملیات تروریستی، به حبس ابد بدون امکان آزادی مشروط، محکوم شد.


title: جان رابرتس (بازیکن فوتبال، زاده ۱۸۵۷)

text: جان رابرتس (؛ ۱۸۵۷) بازیکن فوتبال اهل بریتانیا بود.


title: جان رابرتس (بازیکن فوتبال، زاده ۱۸۵۷)

text: وی همچنین در تیم ملی فوتبال ولز بازی کرده‌است.


title: جان رابرتس (بازیکن فوتبال، زاده ۱۸۵۸)

text: جان رابرتس (؛ زادهٔ ۱۸۵۸) بازیکن فوتبال اهل بریتانیا است.


title: جان رابرتس (بازیکن فوتبال، زاده ۱۸۵۸)


title: جان رابرتس (بازیکن فوتبال، زاده ۱۸۸۵)

text: جان رابرتس (؛ زادهٔ ۱۸۸۵) بازیکن فوتبال در پست مهاجم اهل انگلستان است.


title: جان رابرتس (بازیکن فوتبال، زاده ۱۸۸۵)

text: از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به باشگاه فوتبال ولورهمپتون واندررز اشاره کرد.


title: جان رابرتس (بازیکن فوتبال، زاده ۱۸۸۷)

text: جان رابرتس (؛ زادهٔ – بعد از ۱۹۱۵) بازیکن فوتبال اهل بریتانیا است.


title: جان رابرتس (بازیکن فوتبال، زاده ۱۸۸۷)

text: از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به باشگاه فوتبال جنوآ، باشگاه فوتبال آ.ث. میلان و باشگاه فوتبال جنوآ اشاره کرد.


title: جان رابرتس (بازیکن فوتبال، زاده ۱۸۹۱)

text: جان رابرتس (؛ زادهٔ ۲ نوامبر ۱۸۹۱) بازیکن فوتبال اهل اسکاتلند است.


title: جان رابرتس (بازیکن فوتبال، زاده ۱۹۴۴)

text: جان رابرتس (؛ زادهٔ ) بازیکن فوتبال اهل استرالیا است.


title: جان رابرتس (بازیکن فوتبال، زاده ۱۹۴۴)

text: از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به باشگاه فوتبال برادفورد سیتی، باشگاه فوتبال بلکبرن روورز، باشگاه فوتبال چسترفیلد، باشگاه فوتبال نورث‌همپتون تاون و باشگاه فوتبال ساوتند یونایتد اشاره کرد.


title: جان رابرتس (بازیکن فوتبال، زاده ۱۹۴۴)

text: وی همچنین در تیم ملی فوتبال استرالیا بازی کرده‌است.


title: جان رابرتس (ابهام‌زدایی)

text: جان رابرتس (زاده ۱۹۵۵) هفدهمین قاضی ارشد ایالات متحده آمریکا است.


title: جان رابرتس (ابهام‌زدایی)

text: جان رابرتس همچنین ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:


title: ژولین لکلرک

text: ژولین لکلرک (زادهٔ ۷ اوت ۱۹۷۹) کارگردان، فیلمنامه‌نویس و تهیه‌کنندهٔ فرانسوی است.


title: آشپزی مالدیوی

text: آشپزی مالدیوی ()، آشپزی ملی در کشور مالدیو و جزیره مینیکوی هند است. نارگیل، ماهی، نشاسته و مشتقات آن ها سه ماده غذایی اصلی در آشپزی سنتی مالدیوی است.


title: شخصیت‌های شیطان هم می‌گرید

text: "شیطان هم می‌گرید" یک مجموعه بازی ویدئویی است که توسط کپ‌کام توسعه داده شده و توسط هیدکی کامیا ساخته شده‌است. این بازی‌ها در زمان حال اتفاق می‌افتند. موفقیت این مجموعه منجر به انتشار کتاب‌های کمیک، رمان‌ها، یک مجموعه انیمه، راهنماها، اشیای قابل جمع‌آوری و چندین اکشن فیگور شده‌است.


title: شخصیت‌های شیطان هم می‌گرید

text: مأموریت‌های دانته، محور داستان مجموعه است که در آن، دانته برای گرفتن انتقام مرگ مادرش ایوا، شیاطین را نابود می‌کند. در ادامه، او با برادر دوقلوی گم‌شده‌اش ورژیل رو به رو می‌شود که با او رابطه ناکارآمدی دارد. با جلو رفتن مجموعه، یک امپراتور شیطان با نام ماندوس به عنوان مسبب مرگ مادر دانته و فساد برادرش شناخته می‌شود. با وجود این‌که دانته اغلب در نقش شخصیت قابل‌بازی اصلی ظاهر می‌شود، بازیکن کنترل شخصیت‌های دیگری را هم به دست می‌گیرد.


title: شخصیت‌های شیطان هم می‌گرید

text: شخصیت‌های "شیطان هم می‌گرید" توسط یک طراح بازی ویدئویی با نام هیدکی کامیا و با همکاری کپ‌کام و کلاور استودیو طراحی شدند. نرو و چندین شخصیت دیگر در "شیطان هم می‌گرید ۴" توسط تاسویا یوشیکاوا طراحی شدند. از نظر او، طراحی نرو یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های دوران کاری‌اش بوده‌است. هر کدام از بازی‌های مجموعه، هماورد و شخصیت‌های جانبی جدیدی را معرفی می‌کند.


title: شخصیت‌های شیطان هم می‌گرید

text: دانته، قهرمان اصلی مجموعه، مزدوری است که در کارهای فراطبیعی تخصص دارد. وی شخصیت قابل‌بازی اصلی سه "شیطان هم می‌گرید" ۱ تا ۳ است. او به وسیله لباس‌های قرمز، موهای نقره‌ای کوتاه، بذله‌گویی، شوخ‌طبعی تیره و نگرش مغرورانه خود قابل شناسایی است. دانته معمولاً از دو کلت ام۱۹۱۱ شدیداً سفارشی‌شده (با نام‌های آبنوس و عاج)، یا یک شمشیر سنگین با نام شورش استفاده می‌کند.


title: شخصیت‌های شیطان هم می‌گرید

text: صداگذاری این شخصیت در "شیطان هم می‌گرید" اول توسط درو کومبز و در "شیطان هم می‌گرید ۲" توسط متیو کامینسکای انجام شده‌است. روبن لنگدون در "" این نقش را بر عهده گرفت و برای ایفای این نقش در "شیطان هم می‌گرید ۴" و چند مجموعه بعد از آن بازگشت. توشییوکی موریکاوا هم در صداگذاری ژاپنی دانته در چندین مجموعه نقش داشته‌است.


title: شخصیت‌های شیطان هم می‌گرید

text: نرو یکی از قهرمانانی است که در "شیطان هم می‌گرید ۴" و "شیطان هم می‌گرید ۵" حضور داشته‌است. نرو نوزادی است که توسط محفل شمشیر، از پیروان اسپاردا، به فرزندی پذیرفته‌شده و در نهایت، تبدیل به شوالیه مقدس محفل گشته‌است. او به راحتی با دیگران کنار نمی‌آید و ترجیح می‌دهد به‌تنهایی کار کند، به همین دلیل، معمولاً «مأموریت‌های ویژه» محفل به او محول می‌شود. این شخصیت در "" توسط جانی یونگ بوش به زبان انگلیسی و توسط کایتو ایشیکاوا به زبان ژاپنی صداگذاری شده‌است. نرو به عنوان یکی از قهرمانان اصلی در "شیطان هم می‌گرید ۵" بازگشت.


title: شخصیت‌های شیطان هم می‌گرید

text: لوسیا، همراه با دانته، یکی از دو قهرمان اصلی "شیطان هم می‌گرید ۲" است. او مبارزی چابک است و از دو خنجر حکاکی‌شده گران‌قیمت استفاده می‌کند. همانند دانته، او قابلیت استفاده از «ماشه شیطان» (تبدیل شدن به یک دیو درنده‌خو) را داراست. لوسیا توسط فرانکویز گرالسکی صداگذاری شده‌است.


title: شخصیت‌های شیطان هم می‌گرید

text: لوسیا یکی از اعضای «زیر نظران» است، قبیله‌ای از نگهبانان در وی د مارلی که خون شیاطین در رگ‌هایشان جریان دارد. او دانته را به جزیره خود دعوت می‌کند تا بدین ترتیب، مادر ناتنی آنان با نام ماتیر بتواند از او درخواست کند تا با آن‌ها در شکست آریوس (مردی که سرزمین آنان را به بهشت شیاطین تبدیل کرده) همکاری کند. دانته این درخواست را قبول می‌کند و با همکاری لوسیا، این مأموریت را شروع می‌کند. بازیکن بعدتر متوجه می‌شود که لوسیا در اصل «چی» نام دارد، دیوی که توسط آریوس پرورش داده شده اما ناتمام رها شده‌است. دانته قبل از زمانی که او با آریوس روبه‌رو می‌شود، آریوس را شکست داده و سوار بر موتورسیکلت وی به سمت دنیای شیاطین می‌رود تا دیوی باستانی را متوقف کند. پس از رفتن دانته، آریوس (که حالا تبدیل به هیولا شده) از ویرانه‌ها برمی‌خیزد و به لوسیا حمله می‌کند، اما لوسیا موفق می‌شود او را شکست دهد. پس از آن، لوسیا منتظر بازگشت دانته می‌شود.


title: شخصیت‌های شیطان هم می‌گرید

text: وی یکی از قهرمانان "شیطان هم می‌گرید ۵" است. او شخصیتی مرموز است که دانته را استخدام کرده تا به همراهش به شهر گور سرخ برود و اوریزن را به زانو درآورد. اوریزن، بخش دیومانند و تاریک ورژیل است. در نبرد، وی از سه شیطان استخراج‌شده از خاطرات نلو آنجلو برای تضعیف رقیبش استفاده می‌کند تا بتواند ضربه مهلک نهایی را بر او وارد کند. با برگرداندن ورژیل که حالا کاملاً از دیگر موجودات مستقل است، گرافون عقاب‌مانند او را به سمت سایهپلنگ‌مانند هدایت می‌کند و از کابوس درخواست می‌کند تا با اختیار خود به دانته حمله کند. هر سه آن‌ها در نبرد با او می‌میرند. صداگذاری انگلیسی و ضبط حرکت وی توسط برایان هنفورد انجام شده و کوکی اوچییاما صداگذاری ژاپنی را بر عهده داشته‌است.


title: شخصیت‌های شیطان هم می‌گرید

text: برادر دوقلوی بزرگ‌تر دانته که به بخش شیطانی پیوسته و غرق در کسب قدرت است. او یکی از هماوردان اصلی در "شیطان هم می‌گرید ۳" و شخصیتی قابل‌بازی در نسخه ویژه این عنوان است که در نهایت به نلو آنجلو، خدمتگزار موندوس در نخستین "شیطان هم می‌گرید"، تبدیل می‌شود. با وجود حضور او در "شیطان هم می‌گرید ۴" و قابل‌بازی بودنش در نسخه ویژه این بازی برای نمایش رابطه‌اش با نرو، و این‌که قسمت‌هایی از نلو آنجلو اساس به وجود آمدن شیاطینی انجلومانند توسط آگنوس برای استفاده سنکتوس بوده، ورژیل در "شیطان هم می‌گرید ۵" بازمی‌گردد و مشخص می‌شود که او پدر نرو بوده‌است. ورژیل همچنین در "مارول نهایی علیه کپ‌کام ۳" به‌عنوان شخصیتی قابل‌بازی ظاهر می‌شود. در نسخه انگلیسی، ورژیل توسط دنیل ساثورث' در "شیطان هم می‌گرید ۳"، "شیطان هم می‌گرید ۴: نسخه ویژه" و "شیطان هم می‌گرید ۵" صداگذاری شده و صداگذاری نلو انجلو در "شیطان هم می‌گرید" بر عهده دیوید کلی' بوده‌است. در نسخه ژاپنی، هیرو آکی هیراتا وظیفه صداگذاری او در چندین عنوان از جمله "شیطان هم می‌گرید ۴: نسخه ویژه" و "شیطان هم می‌گرید ۵" بر عهده داشته‌است.


title: شخصیت‌های شیطان هم می‌گرید

text: اوریزن، هماورد اصلی در "شیطان هم می‌گرید ۵"، نیمه دیومانند و تاریک ورژیل است که در زمان استفاده ورژیل از یاماتو به وجود آمده تا انسانیت ورژیل را تماماً به شخصیتی شیطانی تبدیل کند. اوریزن یک درخت کلیفوث در شهر گور سرخ می‌کارد تا بتواند از میوه‌اش استفاده کند و حاکم بدون‌شک جهان زیرزمینی شود. او در نهایت توسط دانته شکست خورده و توسط نیمه دیگر و مثبتش جذب می‌شود. اوریزن توسط دنیل ساثورث در نسخه انگلیسی و شونسوکه ساکویا در نسخه ژاپنی صداگذاری شده‌است.


title: شخصیت‌های شیطان هم می‌گرید

text: موندوس شاهزاده دیومانند جهان زیرزمینی است. او موجودی با سه چشم گوی‌مانند است که ظاهر کاملاً شکل‌داری ندارد و شبیه یک سرافی غول‌پیکر سفیدپوست با چشم سومی روی پیشانی و زخمی روی سینه به‌نظر می‌رسد. موندوس دو هزار سال قبل توسط اسپاردا شکست خورده و باعث شده تا کینه‌ای از دانته و ورژیل به دل بگیرد، تا آن‌جا که مادرشان ایوا را کشته و مداوماً شیاطینی را برای کشتن دو برادر فرستاده‌است. در پایان "شیطان هم می‌گرید ۳"، موندوس توسط ورژیل و در حالی که او را به چالش کشیده و تبدیل به نخستین شیطان انجلو کرده‌است، دستگیر می‌شود.


title: شخصیت‌های شیطان هم می‌گرید

text: به عنوان هماورد اصلی در مجموعه "شیطان هم می‌گرید"، موندوس با مخفی کردن خود در یک مجسمه، ورود به جهان انسانی را آغاز کرده و تریش را در قالب ایوا به وجود می‌آورد تا دانته را فریب دهد و به جزیره مالت بکشاند و در نهایت، او را بکشد. با این وجود، با مرگ مینیون او با نام گریفون، موندوس پس از شکست خوردن از دانته و تریش، که تصمیم به یاری دانته گرفته، مجبور به بازگشت به جهان زیرزمینی می‌شود.


title: شخصیت‌های شیطان هم می‌گرید

text: در "شیطان هم می‌گرید ۲"، اشاره‌ای به مجسمه‌ای از موندوس می‌شود. موندوس همچنین در دومین رمان "شیطان هم می‌گرید" و در یک جهان موازی ظاهر می‌شود و خود را روبه‌روی دانته، نرو و نیروهای نلو انجلو می‌بیند. نسخه‌ای جایگزین از موندوس، هماورد اصلی بازی دی‌ام‌سی است.


title: شخصیت‌های شیطان هم می‌گرید

text: هماورد اصلی "شیطان هم می‌گرید ۲" با نام آریوس، تاجری پولدار و دیوانه است که شرکتی بین‌المللی با نام اوروبوروس را اداره می‌کند. او به دنبال یافتن جسمی افسانه‌ای با نام آرکانا است، وسیله‌ای مصنوعی که به او اجازه بیدار کردن آرگوساکس از قلمرو مردگان را می‌دهد و باعث می‌شود تا آریوس بتواند از قدرت آرگوساکس در جهت کنترل جهان استفاده کند. آریوس به جادوی قدرتمندی دسترسی دارد (که به او اجازه جنگیدن با شکارچیان شیطان همچون دانته را می‌دهد) و می‌تواند شیاطین مخصوص خودش را بسازد. در نزدیکی پایان بازی و در فیلم‌نامه لوسیا، آریوس از نبرد با دانته جان سالم به در می‌برد. با به دست آوردن قدرت آرگوساکس، او به لوسیا (در ابتدا به عنوان نسخه‌ای اهریمنی از خودش) حمله می‌کند. همزمان با آغاز شکستش، آریوس تبدیل به موجودی غول‌پیکر می‌شود.


title: شخصیت‌های شیطان هم می‌گرید

text: آرگوساکس هرج و مرج خدایی دیومانند و ظالم بود که یک بار با موندوس رقابت کرده و یکی از هماوردان اصلی "شیطان هم می‌گرید ۲" است. همانند پادشاهش، آرگوساکس هم زمانی که شوالیه سرکش به یاری قبیله جزیره دوماری شتافت، توسط اسپاردا در پوچی جهان زیرزمینی زندانی شد. آریوس با استفاده از آرکاناس—آثاری مقدس که چندین سده قبل برای اخراج آرگوساکس استفاده شده بود—سعی می‌کند تا به قدرتی شیطانی دست پیدا کرده و به نوعی خدا تبدیل شود. در عوض، زمانی که دانته سکه مداگلیا را پرتاب می‌کند، مراسم ایزدشوندگی آریوس ناتمام می‌ماند و منجر به مرگ او می‌شود.


title: شخصیت‌های شیطان هم می‌گرید

text: با وجود اجرای ناقص، مراسم به‌اندازه کافی قوی بود تا بتواند درگاهی به زندان شیاطین باز کند، و همین کافی بود تا آرگوساکس، اگر زمان مناسبی می‌داشت، بتواند فرار کند. دانته برای پایان دادن به این برنامه، انتخاب کرد تا وارد درگاه شده و با خدایان دیومانند همچون پدرش روبه‌رو شود. در زمان نخستین ظاهر شدن او، شکل اولیه‌اش—تجسم یأس، نرمادهای آتشین و شاخ‌دار با بال‌های فرشته—درون یک جوانه آبستن است که توسط غول‌های "شیطان هم می‌گرید ۱" و "۲" ساخته شده‌است.


title: شخصیت‌های شیطان هم می‌گرید

text: تجسم یأس با بیرون آمدن از خرابه‌های به‌وجودآمده از نبردی طولانی، دانته را به چالش می‌کشد. او می‌تواند از انرژی و پرتابه و بال خود برای حمله استفاده کند. راه دیگر او، دورنوردی از مکانی به مکان دیگر و تغییر شکل بازویش و تبدیل آن به شمشیر (در جنس نر) و شلاق (در جنس ماده) است. پس از مقابله طولانی دیگری، بال این شیطان از شدت خستگی می‌شکند و دانته در نهایت با استفاده از عاج و شلیک گلوله‌ای نورانی، این خدای بی‌آبرو را از پای درمی‌آورد. با این وجود، از آن‌جا که درگاه در زمان نبرد بسته شده، دانته در منطقه شیطانی گرفتار می‌شود.


title: شخصیت‌های شیطان هم می‌گرید

text: آرکهام (アーカム، "آکامو") هماورد اصلی "شیطان هم می‌گرید ۳" است. وقایع این بازی پیش از بازی "شیطان هم می‌گرید" رخ می‌دهد. او همچنین پدر لیدی است که مدت‌ها قبل او را ترک کرده‌است. درون بازی، او محققی در حوزه دیوشناسی و علوم فراطبیعی است که به دنبال شکستن مُهر اسپاردا است. وظیفه مُهر اسپاردا، جلوگیری از استفاده از برج تمن نی گرو به عنوان دروازه جهنم است. همچنین آرکهام به تبدیل شدن به دیو علاقه داشت، اما تلاشش برای تبدیل شدن به دیو شکست خورد و همسرش کالینا آن در این راه فدا شد. در عوض، سمت چپ صورتش زخم برداشت و مقداری قدرت هم به دست آورد. آرکهام با فریب ورژیل، او را راضی به همکاری با خود می‌کند و با استفاده از جستر (ジェスター، "جسوتا") دانته را به سمت تمن نی گرو هدایت می‌کند تا به این وسیله، دو برادر را مقابل یکدیگر قرار دهد. همزمان با این جریان، او نقشه لیدی برای انتقام خون مادرش را هم به راه می‌اندازد و با این کار، تمام مقدمات بازگشایی تمن نی گرو را فراهم می‌آورد. پس از آن، آرکهام از راه این درگاه بازگشایی‌شده سفر می‌کند تا لبه نیرو را به دست آورد و قدرت آن را با نیمه‌های پیدا شده از طلسم ایوا ترکیب کند و به این ترتیب، قدرت اسپاردا را به دست آورد. با وجود تبدیل شدن او به یک دیو مشابه اسپاردا، بدن آرکهام توانایی پذیرش میزان زیاد قدرت را ندارد و در جریان جهش، تبدیل به موجود نفرت‌انگیز و بدون شکلی می‌شود که دانته و ورژیل با همکاری یکدیگر، او را شکست می‌دهند. با بازگشت آرکهام به جهان انسانی، او به وضعیت عادی خود بر می‌گردد و سپس توسط لیدی کشته می‌شود.


title: شخصیت‌های شیطان هم می‌گرید

text: این شخصیت، چه در حالت عادی و چه در حالت جستر، توسط آدام دی کلارک صداگذاری و ضبط حرکت شده‌است. در ابتدا قرار بود نام آرکهام، هاینه باشد، اما روبن لنگدون، که صداگذاری دانته را بر عهده داشت، فکر می‌کرد که این نام در زبان انگلیسی نامناسب به نظر می‌رسد و در نهایت توانست کپ‌کام را برای تغییر آن متقاعد کند. نام جستر هم قرار بود «جوکر» باشد، اما در نهایت به جستر تغییر کرد.


title: شخصیت‌های شیطان هم می‌گرید

text: سنکتوس، هماورد اصلی در "شیطان هم می‌گرید ۴" است، که مغز متفکر اتفاقات بازی بوده‌است. به عنوان جانشین اسپاردا و ژنرال شوالیه‌های مقدس و یکی از بزرگترین رهبران معنوی محفل شمشیر، در ظاهر سنکتوس در آغاز بازی و توسط دانته می‌میرد. اما در حقیقت، سنکتوس با استفاده از معجونی شیطانی در مراسمی مذهبی، جان سالم به در برده‌است. سنکتوس در اصل قصد داشت تا از دانته برای زندگی بخشیدن به ساویر، یک موجود غول‌پیکر در تجسم اسپاردا، استفاده کند اما بعدتر و با فاش شدن حقیقت عمل محفل توسط دست راست او یعنی آگنوس، تصمیم به استفاده از نرو گرفت. با شکست خوردن کردو در جذب نرو با استفاده از ظاهرسازی دروغ، سنکتوس با دستور به آگنوس مبنی بر سرقت کایری، مستقیماً وارد عمل می‌شود تا بتواند با استفاده از ساویر، کایری و در نتیجه، نرو را جذب کند. سپس سنکتوس پیش از پیوستن به ساویر، از یاماتو برای بازکردن دروازه جهنم استفاده می‌کند تا به این وسیله نقشه‌اش مبنی بر پاک کردن تمام شیاطین و حکمرانی بر جهان را اجرایی کند. دانته موفق می‌شود تا پیش از آزادسازی نرو جهت نجات کایری، نقشه سنکتوس را خراب کند. دانته سازه‌ای ذهنی از سنکتوس را شکست می‌دهد و سپس، نرو با استفاده از ماشه شیطان علیه ساویر، او را کاملاً نابود می‌کند. این شخصیت توسط لیام اوبرین در نسخه انگلیسی، و توسط ایکویا ساواکی در نسخه ژاپنی "شیطان هم می‌گرید ۴: نسخه ویژه" صداگذاری شده‌است.


title: شخصیت‌های شیطان هم می‌گرید

text: آگنوس، محقق و کیمیاگر اصلی محفل اسپاردا در "شیطان هم می‌گرید ۴" است که اسلحه‌های دیوکشی را برای شوالیه‌ها توسعه می‌دهد. او شخصیتی پرکار و درون‌گرا دارد و در هنگام اضطراب به لکنت زبان دچار می‌شود. به دلیل درون‌گرا بودن، بسیار کم پیش می‌آید که آگنوس از دفترش خارج شود و افراد بسیار کمی در فرقه در خصوص او می‌دانند. بعدتر مشخص می‌شود که او روی یاماتوی خراب آزمایش انجام داده و اسلحه‌هایی با اساس شیطانی، همچون انجلوس، را ایجاد کرده و حتی خودش را به آگنوس انجلو در شکل حشره تبدیل کرده‌است. دخترش نیکو در "شیطان هم می‌گرید ۵" به‌طور غیرمستقیم به او توهین کرده‌است. این شخصیت توسط تی.جی. استورم در نسخه انگلیسی و توسط یویا اوچیدا در نسخه ژاپنی "شیطان هم می‌گرید ۴: نسخه ویژه" صداگذاری شده‌است.


title: شخصیت‌های شیطان هم می‌گرید

text: تریش دیوی است که توسط موندوس طراحی شده و به طرز عجیبی شبیه ایوا، مادر دانته، است. مقاومت و چالاکی او بیش از حد معمول است و توانایی استفاده از آذرخش و بهبود سریع را داراست. تریش در نسخه انگلیسی "شیطان هم می‌گرید" توسط سارا لافلئور، در نسخه انگلیسی "شیطان هم می‌گرید ۴" و "مارول در برابر کپ‌کام ۳" توسط دنیل بورجیو، در "شیطان هم می‌گرید ۵" توسط وندی لی و در مجموعه کارتونی توسط لوسی کریستین صداگذاری شده‌است. در نسخه ژاپنی مجموعه کارتونی، "مارول در برابر کپ‌کام ۳" و "شیطان هم می‌گرید ۴: نسخه ویژه" او توسط آتسوکو تاناکا صداگذاری شده‌است.


title: شخصیت‌های شیطان هم می‌گرید

text: لیدی یک شکارچی شیطان کارمزدی است. به عنوان یک انسان، او در حرکات آکروباتیک و حملات از نزدیک و مسلحانه ماهر است. لیدی موهایی مشکی، چشمانی با ناهمرنگی عنبیه و اسلحه‌ای ویژه با نام کالینا-آن (موشک‌اندازی سفارشی) دارد. در زمان نبرد، او از یک کلت چی زیت ۷۵ سفارشی و یک اسلحه اشکورپیون همراه با سرنیزه متصل به آن استفاده می‌کند. پدر لیدی، آرکهام، نام اصلی او را ماری گذاشته بود، اما با کشتن مادرش در مراسمی در جهت به دست آوردن قدرت شیطانی، نام خود را تغییر داد. این عمل منجر به پریشانی و وسواس عملی در او شد. نخستین حضور لیدی در مجموعه در "شیطان هم می‌گرید ۳" و در زمان عدم معرفی‌اش به دانته بوده‌است. در این صحنه، دانته خطاب به لیدی می‌گوید: «هرچی، خانم!» لیدی در پایان بازی و با شلیک به آرکهام، رسماً نام خود را «لیدی» می‌گذارد و خطاب به آرکهام می‌گوید که «ماری» مرده‌است. با وجود این‌که او شخصیتی منفی نیست، در "شیطان هم می‌گرید ۳" به عنوان یکی از هماوردان حضور دارد و به دنبال متوقف کردن دانته است، تا آن‌جا که تا پیش از کنار آمدن با دانته، دو بار با او به نبرد می‌پردازد.


title: شخصیت‌های شیطان هم می‌گرید

text: اسپاردا شوالیه‌ای شیطانی است که برای حفظ بشریت، ۲۰۰۰ سال پیش از اتفاقات پیرامون ورژیل در "شیطان هم می‌گرید ۴: نسخه ویژه" شورش کرده‌است. او پیش از بستن دروازه میان جهان انسانی و شیطانی، چندین دیو و پادشاهشان، موندوس، را به قتل رسانده‌است. شجاعت اسپاردا او را در جهان انسانی تبدیل به افسانه کرده و از این رو، با نام «شوالیه افسانه‌ای تاریکی» شناخته می‌شود.