title: بادخان چندسویه

text: بادخان‌های چند-سویه را معمولاً به گونه‌ای طراحی می‌کردند که دارای دو یا چند کانال عمودی باشد، کانال‌ها از این مزیت افزوده برخوردار بودند: باعث بروز پدیده مکش در طرف باد- پشت برج می‌شدند و در یک طرف بادخان را قادر به مکیدن هوا می‌کردند و در همین زمان در طرف دیگر به عنوان سیستم مکش و خروجی عمل می‌کنند. فضای گشودگی‌های ورودی و خروجی بادخان، ۵٪-۳٪ فضای کف را شکل می‌دهد.


title: بادخان چندسویه

text: قرن هاست که از بادخان در اقلیم‌های گرم و خشک خاورمیانه استفاده می‌کنند. از گذشته، این برج‌های تهویهٔ طبیعی برای خنک کردن درون ساختمان متکی به بادهای خارجی بوده، معمولاً به وسایلی برای خنک کردن هوای تازه تجهیز می‌شوند. در اقلیم گرم و خشک خاورمیانه، هوایی که وارد بادخان می‌شود از رطوبت پایینی برخوردار است. اگر حوضچه خاکی بدون شیشه و سرشار از آب یا لباس و زغال خیسی در ورودی هوا قرار گیرد، هوای تازه، به هنگام تبخیر آب، خنک می‌شود.


title: بادخان چندسویه

text: طرح بادخان به ویژگی‌های باد منطقه وابسته است. اگر جهت‌های باد کمابیش قابل پیش‌بینی باشند، می‌توان بادخان را یک- سویه طراحی کرد. چنانچه جهت‌های باد آشفته باشند، بادخان را چند- سویه طراحی می‌کنیم. بادخان‌های چند-سویه را معمولاً به گونه‌ای طراحی می‌کردند که دارای دو یا چند کانال عمودی باشد، کانال‌ها از این مزیت افزوده برخوردار بودند: باعث بروز پدیده مکش در طرف باد- پشت برج می‌شدند و در یک طرف بادخان را قادر به مکیدن هوا می‌کردند و در همین زمان در طرف دیگر به عنوان سیستم مکش و خروجی عمل می‌کنند. فضای گشودگی‌های ورودی و خروجی بادخان، ۵٪-۳٪ فضای کف را شکل می‌دهد.


title: بادخان چندسویه

text: وقتی هیچگونه بادی در کار نیست، هر گونه بادخان به عنوان دستگاه تهویه عمل می‌کند زیرا فرایند حرکت هوا بر عکس اثر مکیدن است. فشار هوای بیرونی کمتر از فشار هوای درون ساختمان است، در نتیجه هوای گرم درونی، به وسیله اثر دودکشی، به بیرون برج کشیده می‌شود. با وجود این، اثر دودکشی به تنهایی کمتر از اثر باد کاراست. سکون کامل باد نادر است و معمولاً دو اثر در هم می‌آمیزند.


title: تنگه مسینا

text: تنگه مسینا معبر دریایی باریکی در شرق سیسیل و غرب کالابریا در جنوب ایتالیا است. این تنگه که در منطقه مدیترانه مرکزی قرار دارد، دریای تیرنی را به دریای یونان متصل می‌کند. عرض تنگه ۵٫۱ کیلومتر و میانگین عمق این دره حدود ۲۵۰ متر است.


title: تنگه مسینا

text: در ۱۹۵۷ میلادی یک خط انتقال هوایی در طول تنگه مسینا ایجاد شد.


title: روستای کلیسا

text: روستای تاریخی کلیسا در استان زنجان شهرستان ماهنشان و در مسیر رودخانهٔ قلعه چای واقع شده‌است. قلعهٔ موجود در این روستا بعنوان یکی از آثار تاریخی شهرستان ماهنشان و ایران ثبت شده‌است.


title: روستای کلیسا

text: دلیل نامگذاری این روستا به کلیسا وجود بنایی در بلندترین نقطهٔ مسکونی آن است که از آن با نام کلیسا نام برده می‌شود.


title: روستای کلیسا

text: آثار به جا مانده تنها یک چهار دیواری است که قسمت‌هایی از آن نیز خراب شده‌است و سنگ‌ها ی استفاده شده در دیوارها در سال‌های گذشته توسط اهالی برای ساخت خانه و… مورد استفاده قرار می‌گرفته‌است.


title: روستای کلیسا

text: وجود راهروهای زیر زمینی در یکی از خانه‌های همجوار این روستا از اسراری است که هنوز به وضوح روشن نشده‌است، به عقیده اها این راهرو به زیر زمین بنا متصل است هر چند سازمان میراث فرهنگی تحقیقاتی در بارهٔ بنای کلیسا داشته‌است اما در خصوص وجود راهروهای زیر زمینی سخنی به میان نیامده است.


title: روستای کلیسا

text: مردم این روستا به کشاورزی و دامداری مشغول هستند. وجود رودخانه قلعه چای باعث شده‌است کشاورزی در اطراف رودخانه شکل بگیرد.


title: روستای کلیسا

text: زبان مردم روستای کلیسا ترکی آذربایجانی است و گویش آنها بیشتر از زنجانی به استان همجوار خود یعنی آذربایجان غربی نزدیکتر است. تمامی اهالی این روستا و روستاهای همجوار مسلمان و شیعه هستند.


title: روستای کلیسا

text: تمام توضیحات رسمی دربارهٔ این بنا در تصویر موجود است:


title: والت بلامی

text: والت بلامی (؛ زاده درگذشته ) یک بازیکن بسکتبال اهل ایالات متحده آمریکا بود.


title: رالف بیرد

text: رالف بیرد (؛ زاده درگذشته ) یک بازیکن بسکتبال اهل ایالات متحده آمریکا بود.


title: کیلوگرم-نیرو

text: کیلوگرم نیرو (kgf یا kg), یا کیلوپوند (kp, از کلمه لاتین "pondus" به معنی "وزن") یک یکای نیرو است. این مقدار برابر است با نیرویی که بر یک کیلوگرم جرم در یک میدان گرانشی با شتاب (شتاب متوسط گرانشی در زمین) وارد می‌شود. بنابرین یک کیلوگرم-نیرو برابر است با . به طور مشابه یک گرم نیرو برابر است با , و یک میلی‌گرم نیرو برابر است با .


title: شین باتیر

text: شین باتیر (؛ زاده ) یک بازیکن بسکتبال اهل ایالات متحده آمریکا است.


title: مایک بارت (بسکتبال)

text: مایک بارت (؛ زاده درگذشته ) یک بازیکن بسکتبال اهل ایالات متحده آمریکا بود.


title: کلیف بارکر

text: کلیف بارکر (؛ زاده درگذشته ) یک بازیکن بسکتبال اهل ایالات متحده آمریکا بود.


title: مایک بانتم

text: مایک بانتم (؛ زاده ) یک بازیکن بسکتبال در پست‌های فوروارد قدرتی و سنتر اهل ایالات متحده آمریکا است.


title: مایک بانتم

text: از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به فینیکس سانز، سیاتل سوپرسانیکس، بروکلین نتس، ایندیانا پیسرز، فیلادلفیا سونتی‌سیکسرز و ویرتوس رم اشاره کرد.


title: مایک بانتم

text: وی در مسابقات کشوری و بین‌المللی در مجموع برندهٔ ۱ مدال نقره شده‌است.


title: چاک دارلینگ

text: چاک دارلینگ (؛ (زادهٔ – درگذشتهٔ ۱ مهٔ ۲۰۲۱) یک بازیکن بسکتبال اهل ایالات متحده آمریکا بود.


title: نیک کولیسون

text: نیک کولیسون (؛ زاده ) یک بازیکن بسکتبال اهل ایالات متحده آمریکا است.


title: گوردون کارپنتر

text: گوردون کارپنتر (؛ زاده درگذشته ) یک بازیکن بسکتبال اهل ایالات متحده آمریکا بود.


title: کارل کین

text: کارل کین (؛ زاده ) یک بازیکن بسکتبال اهل ایالات متحده آمریکا است.


title: لاشیس جکسون

text: لاشیس جکسون (؛ زاده ) یک بازیکن بسکتبال اهل ایالات متحده آمریکا است.


title: لری جانسون (بسکتبال، زاده ۱۹۶۹)

text: لری جانسون (؛ زاده ) یک بازیکن بسکتبال اهل ایالات متحده آمریکا است.


title: والاس جونز

text: والاس جونز (؛ زاده ) یک بازیکن بسکتبال اهل ایالات متحده آمریکا است.


title: کوین جویس (بسکتبال)

text: کوین جویس (؛ زاده ) یک بازیکن بسکتبال در پست‌های پوینت گارد و شوتینگ گارد اهل ایالات متحده آمریکا است.


title: کوین جویس (بسکتبال)

text: از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به ایندیانا پیسرز اشاره کرد.


title: کوین جویس (بسکتبال)


title: آلن کلی

text: آلن کلی (؛ زاده ) یک بازیکن بسکتبال اهل ایالات متحده آمریکا است.


title: مل پترسون

text: مل پترسون (؛ زاده ) یک بازیکن بسکتبال اهل ایالات متحده آمریکا است.


title: دن پیپین

text: دن پیپین (؛ زاده درگذشته ) یک بازیکن بسکتبال اهل ایالات متحده آمریکا بود.


title: جو فورتنبری

text: جو فورتنبری (؛ زاده درگذشته ) یک بازیکن بسکتبال اهل ایالات متحده آمریکا بود.


title: پاتریک اوینگ

text: پاتریک اوینگ (؛ زاده ) یک بازیکن بسکتبال اهل ایالات متحده آمریکا بود.


title: بیل ادواردز (بسکتبال)

text: بیل ادواردز (؛ زاده ) یک بازیکن بسکتبال اهل ایالات متحده آمریکا است.


title: شام (مجموعه تلویزیونی)

text: شام (به زبان انگلیسی: Dinner) نام سریالی است که در سال ۲۰۱۳ میلادی از شبکه فوجی تلویژن کشور ژاپن پخش شد. این سریال از اول فروردین سال ۱۳۹۳ خورشیدی از شبکه تماشا سیمای جمهوری اسلامی ایران به روی آنتن رفت.داستان این مینی سریال در مورد رستورانی ایتالیایی به نام "ستاره دریایی" است که توسط هیدئو تاتسومی به عنوان سرآشپز و دخترش سائوری تاتسومی به عنوان مدیر رستوران اداره می‌شود. تاتسومی آشپزی را در یکی از مدارس مشهور آشپزی در ایتالیا به نام "ترزا" آموخته که افراد معدودی قادر به تحصیل در آنجا بوده‌اند و رستوران او هم‌اکنون از بهترین و محبوب‌ترین رستوران‌های توکیو به شمار میرود. اما ناگهان تاتسومی دچار ضایعه مغزی شده و به کما میرود و دخترش به ناچار برای ادامه کار رستوران اقدام به استخدام یک سرآشپز ماهر دیگر به نام موتومو ازاکی می‌کند.


title: امیک اوکافور

text: امیک اوکافور (؛ زاده ) یک بازیکن بسکتبال اهل ایالات متحده آمریکا است.


title: بوردت هادروسون

text: بوردت هادروسون (؛ زاده ) یک بازیکن بسکتبال اهل ایالات متحده آمریکا است.


title: چارلی هوگ

text: چارلی هوگ (؛ زاده درگذشته ) یک بازیکن بسکتبال اهل ایالات متحده آمریکا بود.


title: مایکل چیمینو

text: مایکل چیمینو کارگردان، نویسنده، تهیه‌کننده و مؤلف آمریکایی بود که بیشتر به واسطه کارگردانی، تهیه‌کنندگی و نویسندگی مشترک فیلمنامهٔ فیلم برنده جایزه اسکار ۱۹۷۸، "شکارچی گوزن" که در مورد جنگ ویتنام ساخته شده بود و همین‌طور کارگردانی و فیلم‌نامه‌نویسی فیلم "دروازه بهشت" (۱۹۸۰) که با شکست تجاری سنگین روبرو شد در دنیای فیلم‌سازی شناخته می‌شد.


title: پیت مک‌کفری

text: پیت مک‌کفری (؛ زاده درگذشته ) یک بازیکن بسکتبال اهل ایالات متحده آمریکا بود.


title: استن مک‌نزی

text: استن مک‌نزی (؛ زاده ) یک بازیکن بسکتبال اهل ایالات متحده آمریکا است.


title: درک مک‌کی

text: درک مک‌کی (؛ زاده ) یک بازیکن بسکتبال اهل ایالات متحده آمریکا است.


title: کربی مینتر

text: کربی مینتر (؛ زاده درگذشته ) یک بازیکن بسکتبال اهل ایالات متحده آمریکا بود.


title: نظریه کپی قاتل

text: نظریه کَپی قاتل یا فرضیه کَپی قاتل نظریه‌ای است که بیان می‌کند جنگ و پرخاشگری عامل اصلی تکامل انسان بوده‌است. این نظریه ابتدا بدست ریموند دارت در دهه ۱۹۵۰ مطرح شد و بعدها بدست روبرت آردری در "پیدایش آفریقایی" گسترش داده شد.


title: نظریه کپی قاتل

text: به گفته این نظریه، اجداد انسان‌های امروزین به خاطر پرخاشگری زیاد خود از دیگر نخستی‌سانان متمایز بودند و همین پرخاشگری در غریزه‌های انسان امروزی باقی مانده‌است.


title: نظریه کپی قاتل

text: این نظریه به این دلیل که خشونت را بخشی پایه‌ای از روان‌شناسی انسان‌ها می‌داند بدنام شده‌است. فرضیه شکار را غالباً با این نظریه مرتبط می‌دانند چون هم شباهت‌هایی دارند و هم اینکه روبرت آردری در توسعه هر دو دست داشته‌است.


title: نظریه کپی قاتل

text: منظور از «کَپی قاتل» یک نمونه بسیار پرخاشگر از کَپی نیست بلکه این اصطلاح به آنالیز باستان‌شناختی پرخاشگری در انسان‌ها مربوط است و به موشکافی رفتارهای بشر همچون دفاع از سرزمین خود یا حتی قتل در اجداد بشر می‌پردازد. بنابراین، کَپی قاتل گونه‌ای بسیار پرخاشگر بوده‌است که توانسته خود را بر پایه پرخاشگری‌اش متمایز کند.


title: نظریه کپی قاتل

text: ریموند دارت، پایه‌گذار این نظریه، در مقاله تخصصی‌اش با نام "«انتقال شکارچی از کَپی به انسان»" در سال ۱۹۵۳ به این مسئله پرداخته‌است.


title: دوقلوهای بلا

text: بریانا مونیک دنیلسون و استفنی نیکول گارسیا کول ایس دوقلوهای مدل و کشتی‌گیر حرفه‌ای آمریکایی هستند. آن‌ها با نام‌های بری بلا و نیکی بلا در گروه دوقلوهای بلا در دبلیو دبلیو ای کار می‌کنند. بری بلا همسر دنیل برایان و نیکی بلا نامزد سابق جان سینا است. هر دو آن‌ها از قهرمانان سابق دیواز هستند. نیکی بلا با ۳۰۱ روز قهرمانی توانست عنوان طولانی‌ترین قهرمان دیواز را به خود کسب کند. همچنین نیکی بلا به عنوان بهترین دیوای سال ۲۰۱۵ از سوی مردم انتخاب شد، نام فینیشر نیکی بلا:رک اتک، نام فینیشر بری بلا:بلا باستر .


title: دوقلوهای بلا

text: دوقلوها با فاصله ۱۶ دقیقه از کتی کول ایس و جون گارسیا متولد شدند. بریانا و نیکول در آریزونا بزرگ شدند و دارای نژاد ایتالیایی و مکزیکی هستند. در سال دوم مدرسه به دلیل علاقه شدید به فوتبال، در باشگاه اسکاتسدیل بازی می‌کردند. در سال سوم، با درخواست مادرشان در کلاس‌های جداگانه قرار گرفتند تا از هم مستقل شوند. دوقلوها در سال ۲۰۰۲ از دبیرستان چاپارال فارغ‌التحصیل شدند. سپس هر دو برای دانشگاه به سن دیگو رفتند اما یک سال بعد به لس آنجلس نقل مکان کردند. در این مدت در یک هتل پیش خدمتی می‌کردند تا آژانسی استعدادیابی پیدا کنند.


title: دوقلوهای بلا

text: سپس شروع به مادلینگ، بازیگری و کارهای دیگر کردند. اولین حضور تلویزیونی آن‌ها در برنامه واقع گرایانه فاکس بنام «ملاقات با مردم من» بود. در همین راستا آن‌ها استخدام شدند تا دوقلوهای جام جهانی بادویزرباشند و چندین عکس گرفتند. سپس در مسابقات «جستجوی دوقلوها» در سال ۲۰۰۶ شرکت کردند. هم چنین در «جستجوی دیوا» در سال ۲۰۰۶ شرکت کردند اما موفق نشدند.


title: دوقلوهای بلا

text: آنها در ژوئن ۲۰۰۷ با دبلیو دبلیو ای قراردادی وسیع بستند و وارد اف سی دبلیو شدند. در ۱۵ سپتامبر ۲۰۰۷، کارشان را با نام دوقلوهای بلا در مسابقه‌ای مقابل ناتالیا نایدهارت و کریسی وین با داوری ویژه ویکتوریا کراوفورد شروع کردند و پیروز شدند. بعد از آن ماجرایی با نایدهارت و کراوفورد آغاز کردند و در اکتبر ۲۰۰۷ مسابقات زیادی با آن‌ها داشتند. در ماجرای مسابقاتشان وقتی یکی از آن‌ها آسیب می‌دید، بدون اطلاع داور جایشان را با هم عوض می‌کردند. آن‌ها هم چنین در مسابقات تیمی مختلط در کنار کشتی گیران مرد زیادی از جمله کوفی کینگستون و روبرت آنتونی داشتند. هم چنین در برنامه‌های هیث اسلتر بنام «ساعت شادی» شرکت کردند.


title: دوقلوهای بلا

text: در دسامبر ۲۰۰۷ دوقلوها مدیریت دریک لینکین را به عهده گرفتند. اما وقتی در ژانویه ۲۰۰۸ لینکین از کمپانی رفت، این ماجرا تمام شد. سپس دوباره به دشمنی با نایدهارت و کرافورد پرداختند و در سال ۲۰۰۸ مسابقات زیادی با آن‌ها داشتند. بعد از اینکه در آوریل ۲۰۰۸، نایدهارت به بخش اصلی کمپانی منتقل شد، میلنا روکو جایش را در دشمنی با دوقلوها گرفت. دوقلوها در مسابقات بیکینی هم شرکت کردند و در برابر کسانی چون کیتی لی برچیل و دیزی کشتی گرفتند. آخرین حضور آن‌ها در اف سی دبلیو در دو سپتامبر بود. وقتی که در بتل رویال دیواها شرکت کردند و موفق نشدند.


title: دوقلوهای بلا

text: در ۲۹ اوت ۲۰۰۸ در اسمکدان، بریانا با نام بری بلا توانست ویکتوریا را شکست دهد. سپس سریعاً دشمنی با ویکتوریا و ناتی نایدهارت (با نام جدید ناتالیا) را شروع کرد. در هر مسابقه بری از رینگ خارج می‌شد و به زیر رینگ می‌رفت. سپس با نیروی تازه حارج می‌شد و برنده می‌شد. در ۳۱ اکتبر وقتی بری به زیر رینگ رفت، ویکتوریا پایش را گرفت ولی یک جفت پای دیگر به او لگد زد و معلوم شد شخص دیگری زیر رینگ است. همان هفته در اسمکدان بری در برابر ویکتوریا پیروز شد و بعد برای فرار از دست ناتالیا و زیر رینگ را گشتند و بری و نیکول را بیرون کشیدند. دوقلوها سپس حمله کردند و پیروزیشان را جشن گرفتند. نیکول با نام نیکی معرفی شد. آن‌ها اولین مسابقه‌شان به عنوان تیم را در ۲۱ نوامبر برگزار کردند و ویکتوریا و ناتالیا را شکست دادند. آن‌ها برای چند ماه بعد هم تیمی مسابقه دادند.


title: دوقلوهای بلا

text: با آغاز نوامبر آن‌ها رابطه‌ای نمایشی با کولون‌ها (کارلیتو و پریمو) آغاز کردند. در فوریه ۲۰۰۹ ماجرا به جان موریسون و میز کشیده شد که با دوقلوها لاس می‌زدند و در روز ولنتاین با آن‌ها قرار داشتند. این قرار باعث دشمنی بین موریسون و میز با کارلیتو و پریمو شد. آن‌ها برای جلب علاقه دوقلوها با هم مبارزه می‌کردند چون ظاهراً دوقلوها نمی‌توانستند بین آن‌ها انتخاب کنند. در ۱۷ مارس کارلیتو و پریمو که هدفشان موریسون و میز بود، تصادفاً روی صورت بری، سیب تف کردند. نیکی به اتفاق خندید و مبارزه‌ای بین دوقلوها درگرفت. نهایتاً نیکی با موریسون و میز رفت و بری با پریمو و کارلیتو ماند. همان هفته بری اولین مسابقه اش در برابر نیکی را برد. در ۳۱ مارس نیکی با کمک میز و موریسون توانست بری را شکست دهد.


title: دوقلوهای بلا

text: در ۱۵ آوریل ۲۰۰۹، دوقلوها به راء منتقل شدند. در ۲۷ آوریل، بری در مسابقه ۸ نفری تیمی شرکت کرد که گروهش برد. نیکی هم در اتحاد دوباره با بری، زیر رینگ می‌رفت و در مسابقات به بری کمک می‌کرد. سپس همان ماه، نیکی در بتل رویالی شرکت کرد اما توسط بث فینیکس حذف شد.


title: دوقلوهای بلا

text: در ۲۹ ژوئن ۲۰۰۹ هر دو به برند ای سی دبلیو رفتند. همان شب در برنامه آبرهام واشینگتن به عنوان مهمان ویژه شرکت کردند. سپس سریعاً دشمنی با کیتی لی برچیل را شروع کردند؛ زیرا نیکی در طول مسابقه بدون اطلاع داور جایش را با بری عوض کرد و برنده شد. همان هفته بری توانست در یک حابجایی دیگر برچیل را شکست دهد. نهایتاً وقتی نیکی در سپتامبر برچیل را شکست داد، این دشمنی پایان یافت.


title: دوقلوهای بلا

text: در ۱۲ اکتبر، دوقلوها دوباره به راء برگشتند. آن‌ها عموماً در پشت صحنه‌ها ظاهر می‌شدند. در ۴ ژانویه ۲۰۱۰ بری در مسابقه افتتاحیه کمربند دیواز شرکت کرد ولی در دور اول به ماریس باخت. در ژوئن ۲۰۱۰ آن‌ها شروع به دشمنی با جیلیان هال کردند زیرا بری با تغییر حایش با نیکی توانست او را شکست دهد. همان هفته نیکی با جایگزینی بری دوباره هال را شکست داد. این دشمنی وقتی شدت یافت که دوقلوها داور ویژه یکی از مسابقات هال شدند. در طول مسابقه هال به دوقلوها حمله کرد اما در نهایت نیکی با انجام سریع شمارش، باعث شکست هال در برابر گیل کیم شد. هفته بعد دوقلوها هال و ماریس را شکست دادند و دشمنی به پایان رسید.


title: دوقلوهای بلا

text: در ۳۱ آگوست دوقلوهای بلا اعلام کردند بخشی از فصل ۳ ان اکس تی خواهند بود و جیمی را هدایت می‌کنند. جیمی اولین کسی بود که در ۵ اکتبر از مسابقات حذف شد. در نوامبر دشمنی دوقلوها داستانی با دنیل برایان آغاز کردند و بری او را در در ورود به رینگ همراهی کرد. بعد از برد برایان، نیکی وارد شد و با خواهرش سر جلب توجه برایان دعوا کرد. اما در نهیت برایان هردو را بغل کرد. آن‌ها در طول دو ماه بعد شروع به مدیریت و همراهی برایان کردند. در ژانویه ۲۰۱۰ دوقلوها شرور شدند زیرا برایان را در حال بوسیدن گیل کیم دیدند. آن‌ها به مقابله و حمله به کیم ادامه دادند و در ۷ فوریه با ملینا در برابر کیم، ایو تورس و تامینا شکست خوردند.


title: دوقلوهای بلا

text: در ۱۴ فوریه دوقلوها به عنوان لامبرجک در مسابقه قهرمانی ایو تورس و ناتالیا شرکت کردند و این باعث آغاز دشمنی بین آن‌ها و تورس شد. در ادامه این مسابقه آن‌ها در پشت صحنه به تورس حمله کردند تا اینکه کیم و ناتالیا متوقفشان کردند. هفته بعد آن‌ها در مسابقه‌ای تیمی تورس و کیم را شکست دادند. همان هفته نیکی توانست بتل رویالی را ببرد و فرصت رویارویی در برابر تورس برای قهرمانی دیواز را کسب کند. در ۱۷ مارس این مسابقه انجام شد ولی نیکی باخت. در ۱۱ آوریل بری با شکست تورس قهرمان دیواز شد و این اولین باری بود که این دوقلو در دبلیو دبلیو ای قهرمان شد. بری با موفقیت توانست با جابجایی اش با نیکی در برابر کلی کلی کمربندش را حفظ کند. در ۲۰ ژوئن کلی کلی با رأی مردم انتخاب شد و دربرابر بری قرار گرفت اما باخت. در ۱۷ ژوئن کلی کلی نهایتاً بری را شکست داد و قهرمان شد. بعداً در ریمچ این دو مقابل هم قرار گرفتند اما بری ناموفق بود.


title: دوقلوهای بلا

text: دوقلوها بقیه سال را به صورت تگ تیم سپری کردند و معمولاً با کلی کلی و تورس روبرو می‌شدند. بعد از اینکه هردو در مسابقاتشان به‌ای جی باختند، برای دومین بار از آغاز ورودشان به کمپانی شروع به اختلاف با هم کردند. بعد از مسابقه بری با ای جی، نیکی فاش کرد که بری برای تیم جانی و خودش برای تیم تدی در رسلمینیای ۲۸ کار خواهد کرد.


title: دوقلوهای بلا

text: در ۶ آوریل نیکی توانست قهرمان دیواز، بث فینیکس را با کمک کلی کلی شکست دهد. در ۲۳ آوریل نیکی در مسابقه‌ای لامبرجک فینیکس را شکست داد و قهرمان دیواز شد. بعد از تنها یک هفته، در مسابقه قهرمانی با لیلا نیکی جایش را با بری عوض کرد ولی بری باخت و کمربند نیکی به لیلا رسید. شب یعد، در آخرین مسابقه‌شان برای ان کمپانی در برابر لیلا در مسابقه‌ای سه‌گانه باختند. همان شب در سایت کمپانی اعلام شد مدیر اجرایی، ایو تورس، دوقلوها را اخراج کرده‌است.


title: دوقلوهای بلا

text: در ۱ می ۲۰۱۲ دوقلوها در اولین نمایش مستقلشان در نیویورک ظاهر شدند. سپس در ۱۵ سپتامبر در CTWE ظاهر شدند درجالیکه هر کدام یک کشتی‌گیر را همراهی می‌کردند.


title: دوقلوهای بلا

text: در ۱۱ مارس ۲۰۱۳ دوقلوها به کمپانی برگشتند و در پشت صحنه با تیم رودز اسکولارز (کودی رودز و دمین ساندو) روبرو شدند. در ۱۵ مارس دوقلوها به گروه فانکاداکتیلز (کامرون و نائومی) حمله کردند. همان هفته هم در مسابقه بین تیم رودز اسکولارز و برودوس کلی و تنسای دخالت کردند اما کامرون و نائومی به آن‌ها حمله کردند. در ۲۷ مارس دوقلوها در برابر فانکاداکتیلز با دخالت رودز بردند. قرار بود دوقلوها در مسابقه ۸ نفره تیمی در کنار تیم رودز اسکولارز دربرابر کلی و تنسای و فانکاداکتیلز در رسلمینیای۲۹ قرار گیرند. اما این مسابقه به دلیل کمبود وقت کنسل شد. در عوض این مسابقه در راء برگزار شد و تیم تنسای، کلی و فانکاداکتیلز بردند. دوقلوها به دشمنی با فانکاداکتیلز ادامه دادند و در مسابقه ۶نفره تیمی از آن‌ها بردند. در ژوئن ۲۰۱۳ نیکی دچار شکستگی درشت نی زانو شد.


title: دوقلوهای بلا

text: در ژوئیه ۲۰۱۳ با شروع برنامه توتال دیواز دوقلوها شروع به دشمنی با همکارشان در این برنامه، ناتالیا، کردند. سپس بازیگران توتال دیواز طی داستانی شروع به دشمنی با قهرمان دیواز، ای جی، کردند زیرا او این برنامه و بازیگرانش را مسخره کرده بود. بری در مسابقه‌ای ۴ نفره شامل ناتالیا و نائومی برای قهرمانی دیواز مقابل ای جی قرار گرفت اما موفق نبود. بعد از نامزدی واقعی بری با دنیل برایان، رابطه آن‌ها در تلویزیون کمپانی تصدیق شد. با ادامه دشمنی در اکتبر، بری و ای جی برای قهرمانی بارها مقابل هم قرار گرفتند اما بری موفق نبود. در ۲۵ اکتبر نیکی برگشت و به‌ای جی باخت. در سروایور سیریز، دوقلوها به عنوان عضوی از گروه توتال دیواز برنده شدند.


title: دوقلوهای بلا

text: در رسلمینیای ۳۰ دوقلوها در مسابقه ۱۴ نفره ویکی گررو برای قهرمانی دیواز شرکت کردند ولی موفق نبودند.


title: دوقلوهای بلا

text: نیکی بلا در یکی از مسابقاتش در سال ۲۰۱۵ مصدوم شد و همین مصدومیت وی شایعاتی مبنی بر اینکه وی دیگر توان مسابقه دادن را ندارد پخش کرده. بری بلا هم در سال ۲۰۱۶ از دنیای کشتی کج کناره‌گیری کرد.


title: دوقلوهای بلا

text: نیکی و بری در سال 2018 در مسابقات رویال رامبل زنان 2018 شرکت کردند و توانستند خیلی‌ها را حذف کنند . در آخر مسابقه دوقلوهای بلا و آسکا باقی ماندند که بری به دلیل خیانت نیکی حذف شد . و آسکا موفق شد نیکی را حذف کند و به رسلمنیای 34 راه پیدا کند


title: دوقلوهای بلا

text: در اکتبر ۲۰۱۲ بری و نیکی به عنوان مهمان در برنامه‌ای در شبکه MTV ظاهر شدند. در می ۲۰۱۳ دوقلوها در برنامه‌ای جدید در شبکه یوتیوب کمپانی با مجریگری جان بردشاو لیفیلد و مایکل کول حضور داشتند. نیکی در مراسم دوشیزه آمریکا ۲۰۱۳ به عنوان یکی از داورها ظاهر شد. بری و نیکی در فیلم مستقل «اعتراف‌های مرد زن پرست» حضور داشتند. هم چنین صداپیشگی فیلم عصر حجر را عهده‌دار هستند. در سال ۲۰۱۴ آن‌ها به عنوان دوتا از مجری‌های برنامه MTV Ema حاضر شدند. آن‌ها جزء بازیگران برنامه توتال دیواز هستند.


title: دوقلوهای بلا

text: در سپتامبر ۲۰۱۳، بریانا و دوست پسرش کشتی‌گیر حرفه‌ای، دنیل براین، نامزدی خود را اعلام کردند. این زوج در ۱۱ آوریل ۲۰۱۴ ازدواج کردند. نیکول در برنامه توتال دیواز فاش کرد که یک مأمور املاک واجد شرایط است. بری بلا در آخرین مسابقه خود را در رسلمنیا۳۲ انجام داد و بعد از ان اعلام کرد که برای اینکه می‌خواهد مادر بشود از دنیای کشتی کج کناره‌گیری کرد.


title: سوفی لیبکنشت

text: سوفی لیبکنشت (۱۹۶۴–۱۸۸۴) فمینیست و سوسیالیست آلمانی متولد روسیه است. او همسر دوم کارل لیبکنشت است. کارل سه فرزند از همسر اولش جولیا لیبکنشت داشت. سوفی در روستف اون دون زاده شد و در امپراتوری آلمان تحصیلاتش را انجام داد و در آنجا با متفکر مارکسیست، کارل لیبکنشت، که بعد تبدیل به رهبر انقلابی شد در ۱۹۱۲ ازدواج نمود. او که در ابتدا عضو حزب سوسیال دموکرات آلمان بود او همراه با شوهرش هنگامی که در ۱۹۱۸ حزب کومونیست گرمانین را بنا نهاد، به آن منتقل شد. کارل در ۱۹۱۹ بعد از شورش ناکام اسپارتاسیست به قتل رسید. سوفی پیش از بازگشت به آلمان در زمان وایمار به لندن رفت. با قدرت گرفتن نازی‌ها در دههٔ ۳۰ اعضای خانواده لیبکنشت از ترس جان تصمیم گرفتند در تبعید زندگی کنند. سوفی به روسیه رفت و باقی عمرش را در آنجا گذراند. او در سال ۱۹۶۴ فوت نمود و پسران کارل در مراسم تشییع جنازه او شرکت نمودند. دولت شوروی برای او مراسمی عمومی برگزار نمود و سرباز افتخاری گماشت. مکاتبات او با رزا لوکزامبورگ به چاپ رسیده است.


title: سید محمد حسینی زنجانی

text: سید محمد حسینی الموسوی زنجانی (زاده ۱۳۲۶ شمسی - قم) فقیه شیعه، از مراجع تقلید اهل ایران و تولیت مسجد و مدرسه علمیه سید زنجان است.  سید محمد حسینی زنجانی در فروردین ماه سال ۱۳۲۶ شمسی در شهر قم در خاندان علم و فقاهت به دنیا آمد.


title: سید محمد حسینی زنجانی

text: پدر وی سید عزالدین حسینی زنجانی از شاگردان سید محمد حجت کوه‌کمری و سید حسین بروجردی در فقه و اصول و از شاگردان سید روح‌الله خمینی و سید محمد حسین طباطبایی در فلسفه بود.


title: سید محمد حسینی زنجانی

text: جد وی میرزا محمود حسینی زنجانی بود که در فقه و اصول از شاگردان میرزای نائینی، آقا ضیاء عراقی، شیخ الشریعه اصفهانی، سید محمدکاظم یزدی و محمدحسین غروی اصفهانی بود. وی با محمدحسین غروی اصفهانی مکاتبات عرفانی داشت. وی با حکومت پهلوی مبارزه و مخالفت کرد و در مجلس مؤسسان با به سلطنت رسیدن رضاخان مخالفت کرد. جد اعلای او فقیه مورد احترام و با نفوذ زنجان در عصر قاجار سید محمد مجتهد سردانی مشهور به سید مجتهد بود.


title: سید محمد حسینی زنجانی

text: لازم است ذکر شود جد مادری وی محمدکاظم فائق طهرانی از علمای تهران و بنیان‌گذار مسجد فائق بود و نیز دائی او مصطفی فائق از علمای تهران بوده‌است.


title: سید محمد حسینی زنجانی

text: پنج تن از پدران وی از فقها و مراجع تقلید زمان خود و نیز امام جمعه زنجان بودند. نسب خاندان او با بیست و هفت واسطه به امام چهارم شیعیان علی بن حسین می‌رسد. شجره‌نامهٔ وی عبارت است از:


title: سید محمد حسینی زنجانی

text: محمد بن عزالدین بن محمود بن ابوالفضائل بن عبدالواسع بن محمد بن قاسم بن عزالدین محمد بن جعفر بن حسین بن عباس بن محمد بن ابراهیم بن حسن بن علی بن خلیل بن محمد بن علی بن اسماعیل بن جعفر بن محمد الفرو بن احمد بن ابوالفضل العباس بن یحیی بن یحیی بن حسین ذوالدمعه بن زید بن علی بن حسین بن علی بن ابی طالب.


title: سید محمد حسینی زنجانی

text: سید محمد حسینی زنجانی در کودکی همراه پدر خود به زنجان برگشت و مقدمات و سطوح اولیه دروس حوزوی را نزد پدر و در حوزه علمیه زنجان فراگرفت. در سال ۱۳۴۳ به قم عزیمت کرده و بخش عمده سطوح عالیه را نزد مرتضی بنی فضل و سید ابوالفضل موسوی تبریزی تحصیل کرد. در اواخر سال ۱۳۴۵ به جهت فعالیت‌های انقلابی و انتقال پیام‌ها و مسائل مربوط به نهضت روح‌الله خمینی به پدر خود از طرف ساواک مورد تعقیب قرار گرفت و مجبور به ترک شهر قم شد.


title: سید محمد حسینی زنجانی

text: وی پس از ترک قم، به شهر مشهد رفته و بخش دیگری از سطوح عالیه را نزد سید ابراهیم علم الهدی سبزواری و غلامرضا نمائی تحصیل کرد.


title: سید محمد حسینی زنجانی

text: او پس از اتمام دروس سطح، در دروس خارج فقه و اصول سید محمدهادی میلانی، سید ابراهیم علم الهدی سبزواری و سید عزالدین حسینی زنجانی حاضر شد و مدت طولانی از دروس این سه فقیه بهره‌مند گردید؛ و سپس به قم بازگشته و به مدت شش سال در درس خارج اصول حسین وحید خراسانی حضور یافته و از دروس او بهره‌مند گردید.


title: سید محمد حسینی زنجانی

text: او در فلسفه عمدتاً از دروس پدر خود بهره برده و «شرح منظومه» حکیم سبزواری و «نهایة الحکمه» سید محمد حسین طباطبایی را نزد عزالدین حسینی زنجانی تحصیل کرد.


title: سید محمد حسینی زنجانی

text: حسینی زنجانی پس از اتمام تحصیلات به زنجان برگشته و به نیابت از پدر خود تولیت مسجد و مدرسه سید را به عهده گرفته و در مسجد جامع زنجان (مسجد سید) به اقامه نماز و سخنرانی و بیان احکام شرعی پرداخته و حوزه علمیه سید را مطابق برنامه مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه فعال کرده و طلاب علوم دینی از سطح هفت تا سطح ده تحت مدیریت وی در این حوزه مشغول تحصیل هستند.


title: سید محمد حسینی زنجانی

text: وی در حوزه علمیه زنجان یک دوره «کفایه الاصول»، یک دوره کامل خارج «کتاب الصوم»، یک دوره کامل خارج «کتاب الخمس» و یک دوره کامل خارج «کتاب الحج» را بر مبنای جواهر الکلام (مجموعاً به مدت پانزده سال) و تفسیر قرآن (به شیوه‌ای نو و بر اساس ترتیب نزول سوره‌ها) تدریس کرده‌است.


title: سید محمد حسینی زنجانی

text: برخی منابع "مدعی شده‌اند" او در سال‌های اخیر پیشنهادهای مختلف برای پذیرش امامت جمعه زنجان را رد کرده و ترجیح داده‌است که به مشاغل حوزوی اکتفا کند. این در جایی است که حتی مردم شهر زنجان برای پذیرفتن امامت جمعه این شهر توسط وی طومار نوشتند.


title: سید محمد حسینی زنجانی

text: وی پس از درگذشت سید عزالدین حسینی زنجانی و به درخواست جمعی از روحانیون حوزه علمیه مشهد و همچنین عده‌ای از مقلدین پدرش و مردم مشهد به این شهر هجرت کرده و در آنجا فعالیت‌های علمی و اجتماعی خود را پی گرفته‌است و فعلاً درس خارج فقه او در مدرسه خویی در مشهد برقرار است.


title: سید محمد حسینی زنجانی

text: حسینی زنجانی پس از گذشت مدتی از درگذشت پدرش و بنابر درخواست عدهٔ زیادی از اهالی زنجان و مشهد اقدام به انتشار رساله عملیه نمود.


title: سید محمد حسینی زنجانی

text: چاپ اول منتخب رساله توضیح المسائل وی در دی ماه ۱۳۹۲ شمسی بوده و تاکنون به چاپ چهارم رسیده‌است. این در حالی است که شاگردان و نزدیکانش او را چندین سال است که به عنوان مجتهد و فقیه می‌دانستند حتی در زمان حیات پدرش. وی از سید ابراهیم علم الهدی سبزواری (شاگرد برجسته و صاحب اجازه از سید محمدهادی میلانی)، سید محمدباقر شیرازی، عبدالکریم حقیقت ارسنجانی، فاطمی ابهری و پدرش سید عزالدین حسینی زنجانی اجازه اجتهاد مطلق دارد.


title: سید محمد حسینی زنجانی

text: برخی از آثار منتشر شده و در دست انتشار وی به شرح زیر است:


title: تل ابیض

text: تل ابیض ، ، , ، مرکز منطقه تل ابیض از توابع استان رقه در سوریه است. این شهر در کنار مرز ترکیه قرار گرفته و گذرگاه مرزی تل ابیض نیز در این شهر است. جمعیت شهر نزدیک به ۳۰ هزار نفر می‌باشد. اعراب و کردها ساکنان این شهر را تشکیل می‌دهند.


title: تل ابیض

text: در جنگ داخلی سوریه بین کردها و نیروهای تندروی سلفی بنیادگرا برای تسلط بر این شهر جنگی درگرفت. متعاقب آن گروه‌های تندروی سلفی در قتل‌عامی ۴۵۰ تن از کردهای تل ابیض را کشتند که ۱۲۰ تن آنان کودک بودند. در سال ۲۰۱۲ این شهر به کنترل سلفی‌ها درآمد. داعش در ۳۰ ژوئن ۲۰۱۴ کنترل شهر را به دست گرفت. پس از تسلط داعش بر شهر، بسیاری از کردها مجبور به مهاجرت شدند.


title: تل ابیض

text: نیروهای کرد مورد حمایت آمریکا در ۱۶ ژوئن ۲۰۱۵، داعش را از تل ابیض بیرون راندند.


title: تل ابیض

text: در ۱۳ اکتبر ۲۰۱۹ ارتش ترکیه و جبهه آزادی‌بخش ملی سوریه در جریان عملیات چشمه صلح کنترل شهر تل ابیض را به دست گرفتند.


title: آسترا

text: آسترا (مخفف: Anonima Sarda Trasporti) یک شرکت ایتالیایی می‌باشد که کامیون، کمپرسی، خودروهای ترابری سنگین و نیز خودروهای نظامی تولید می‌کند. این شرکت خصوصی در سال ۱۹۴۶ میلادی در شهر کالیاری تأسیس شده و از ۱۹۸۶ میلادی یکی از شرکت‌های تابعه صنایع فیات ایتالیا بود. اما اکنون شرکت تابعه ایوکو است.


title: آسترا

text: آسترا در سال ۱۹۵۱ به شهر پیاچنزا منتقل شد و از سال ۱۹۴۱ تا سال ۱۹۸۶ میلادی این شرکت به خانوادهٔ برتوزی در پیاچنزا تعلق داشت.


title: کتیران پایین

text: کتیران پایین، یکی از روستاهای بخش زالیان شهرستان شازند استان مرکزی است. این روستا در دهستان نهرمیانو در ۱۱ کیلومتری شهر آستانه واقع شده‌است.


title: پارسیان مغولستان

text: پارسیان مغولستان یکی از جوامع زرتشتیان خارج از ایران هستند که طی مهاجرت ایرانیان پس از حمله اعراب به ایران به این کشور مهاجرت کردند.


title: پارسیان مغولستان

text: آگاهی از حضور جماعت پارسیان هند به زمان جنگ بین‌الملل و اسارت یکی از اهالی مغولستان به نام بهرام پور کیقباد پورجهانگیر به دست متحدین باز می‌گردد. این اسیر به خوبی به فارسی صحبت می‌کرده و اوستا را از بر بوده. بنا به گزارش رشید شهمردان مرکز حضور زرتشتیان مغولستان شهر اولان‌باتور بوده و تحت رهبری فردی به نام وانگ تهمورث بوده‌اند. گویا آنان به زیان پارسی دری صحبت کرده که به آن دازه می‌گفتند و به همین زبان نیز می‌نوشتند.


title: پارسیان مغولستان

text: مزدیسنا


title: پارسیان مغولستان

text: ایرانیان زرتشتی


title: پارسیان مغولستان

text: پارسیان هند


title: کتیبه داریوش بزرگ در آپادانا

text: کتیبهٔ سه زبان پارسی، ایلامی، بابلی منقور بر یک لوح زرین و یک لوح سیمین مکشوف در پایهٔ کاخ عمومی داریوش کبیر مشهور به آپادانا:داریوش شاه، شاه بزرگ، شاه شاهان، شاه کشورها، پسر ویشتاسب، هخامنشی. داریوش شاه گوید: این است شهریاری که من دارم از سکاها که آنها آن طرف سغد هستند، از آنجا تا به حبشه از هند از آنجا تا به سارد که آن را اهورامزدا که بزرگترین خدایان است به من ارزانی فرمود. اهورامزدا مرا و خانوادهٔ شاهی مرا بپایاد!


title: برایان جی. وایت

text: برایان جی. وایت (زاده ۲۱ آوریل ۱۹۷۵) بازیگر آمریکایی است.


title: برایان جی. وایت

text: از فیلم‌های معروف او می‌توان به بازی در فیلم نقشه بازی، خانواده استون و نانسی درو اشاره کرد.


title: مسعود امینی (ترانه‌سرا)

text: مسعود امینی (زادهٔ ۲۷ تیر ۱۳۲۸ تهران) شاعر، ترانه‌سرا، روزنامه نگار و شخصیت تلویزیونی ایرانی-آمریکایی است.


title: مسعود امینی (ترانه‌سرا)

text: وی مقیم شهر لوس آنجلس میباشد.


title: مسعود امینی (ترانه‌سرا)

text: محبوبیت مسعود امینی بیشتر در همکاری های او با خوانندگانی همچون معین، ابی، دایوش، شاهرخ، عارف، حمیرا، شهره و بسیاری از خوانندگان موسیقی ایران میباشد.


title: مسعود امینی (ترانه‌سرا)

text: وی شاعر ترانه "من عاشق عاشق شدنم" که با صدای معین و هایده و عارف اجرا شده میباشد.


title: مسعود امینی (ترانه‌سرا)

text: ترانه "کعبه" با صدای معین، ترانه "قبله" با صدای ابی و ترانه"سرتو بذار روشو نه هام" با صدای امید جایگاه ویژه ای در بین شنوندگان ایرانی دارند.


title: مسعود امینی (ترانه‌سرا)

text: وی متولد خیابان شهباز (۱۷ شهریور) است. خانواده او اصلیت تهرانی دارند و اهل خیابان امیریه و خیابان باغ فردوس مولوی بودند.


title: مسعود امینی (ترانه‌سرا)

text: در دوران نوجوانی به همراه دوستانش داریوش خواجه نوری و بیژن قادری گروه موسیقی "The Cat" را راه اندازی و در کلاب کاکوله در تهران به اجرای موسیقی میپرداختند. وی نوازنده درامز گروه بوده است.


title: مسعود امینی (ترانه‌سرا)

text: در همان دوران شعرها و دست نوشته های او مورد توجه دوستان و اطرافیان قرار گرفت و حاصل این توجه همکاری مسعود و فریدون فروغی را فراهم می آورد. فریدون توسط مسعود امینی به جامعه موسیقی ایران معرفی و ترانه هایی همچون "قوزک پا" و "خاک" محصول دوران نوجوانی مسعود امینی و فریدون فروغی می باشد.


title: مسعود امینی (ترانه‌سرا)

text: امینی در سال ۱۳۵۴ با دینامیک ازدواج نمود.


title: مسعود امینی (ترانه‌سرا)

text: زندگی هنری مسعود امینی به دو بخش تقسیم میشود.


title: مسعود امینی (ترانه‌سرا)

text: مجموعه صفحات صوتی منتشر شده شامل


title: مسعود امینی (ترانه‌سرا)

text: مسعود امینی بعد از انقلاب از ایران خارج شده و نهایتاً بعد از چند سال جابه جایی بین کشورهای مختلف در کشور آمریکا و شهر لوس آنجلس ساکن میشود. مهاجرت بسیاری از آهنگسازان و خواننده گان ایرانی به آمریکا و حضور آن ها در شهر لوس آنجلس و ایالت کالیفرنیا فرصت همکاری بین مسعود و بسیاری از هنرمندان ایرانی مقیم آمریکا را فراهم می آورد. وی در کنار ترانه سرایی به فعالیت های روزنامه نگاری و ژورنالیستی پرداخته است. در طول فعالیت های هنری خود چندین روزنامه، هفته نامه، نشریه منشر نموده است. در زمینه مدیا مسعود امینی تلویزیون ""مردم " و شبکه رادیو "رادیوخونه" را راه اندازی کرده است. وی در بسیاری از تلویزیون های ایرانی-آمریکایی و اروپایی فعالیت و همکاری داشته و برنامه های مختلفی در ژانر های هنری، سیاسی، اجتماعی تولید و اجرا کرده است.


title: مسعود امینی (ترانه‌سرا)

text: مسعود امینی افزون بر ۲۰۰ ترانه شناخته شده در موسیقی ایرانی سروه است.


title: مسعود امینی (ترانه‌سرا)

text: در ترانه‌هایش او به عشق، دوری از عزیزان، سنت، مادر، مهاجرت، محله قدیم، ضرب المثل، کشور، میهن دوستی و بسیاری دیگر از دغدغه های انسانی میپردازد. سادگی کلام و لحن خوش آمیخته با کلمات نوستالژیک تهرانی هویت شعری خاصی رو ایجاد نموده که شنوندگان عمیقاً با کارهای او ارتباط حسی برقرار میکنند.


title: مسعود امینی (ترانه‌سرا)

text: امینی در ترانه هایش به یپشینه و هویت تاریخی تهران و تاریخ بصری دوران کودکی خود می پردازد. ادبیات او کاملاً با مکان زندگی او و محل رشد و نمو او هماهنگ میباشد. او شاعر مردمی است و ترانه هایش مورد پسند آهنگسازان و موسیقی دان های ایرانی است.


title: مسعود امینی (ترانه‌سرا)

text: "یکی را دوست میدارم ولی افسوس او هرگز نمی‌داند. نگاهش میکنم شاید بخواند از نگاه من که او را دوست میدارم. ولی افسوس که او هرگز نگاهم را نمی‌خواند." "من به خاکستر نشینی عادتی دیرینه دارم. سینه مالآمال درد اما دلی بی کینه دارم. پاک بازم ولی در آرزویم عشق بازی است مثل هر جنبنده ای من هم دلی در سینه دارم. من عاشق عاشق شدنم."


title: مسعود امینی (ترانه‌سرا)

text: "بهش بگو پلنگه، پلنگه چش قشنگه. بجون چشات هزارتا دل مثه دل من بجون تو جونش بنده. علی‌الخصوص وقتی چشات از ته دل جلوی چشام میخنده، نگی جاییا، مال ماییا پلنگه، پلنگه چشم قشنگه" "تو مال کجایی بانو؟ تاج سر مایی بانو. یه جور دیگس مرامت، بی بی شاهی بانو"


title: مسعود امینی (ترانه‌سرا)

text: "تو مکه عشقی و من عاشق رو به قبلتم. من اولین قربونیه عیدای فطر کعبتم. میمیرم از عشق چشات اگه ندی تو حاجتم."


title: مسعود امینی (ترانه‌سرا)

text: "پشت دیوار شب یه راهی داره که میره یه راست در خونه ستاره. چار قدم از ور دل ما که رد شی، میبینی ماه شب چارده داره خورشید خانمو ابروشو ور میداره."


title: بنجامین برت

text: بنجامین برت (زاده ۱۶ دسامبر ۱۹۶۳) بازیگر آمریکایی است. او در انیمیشن "من نفرت‌انگیز ۲" و "کوکو" به عنوان گوینده حضور یافته‌است و همچنین در فیلم "تهدید فوری و آشکار" و "شست‌خور" بازی کرده‌است.


title: نگلیریا فاولری

text: نِگلیریا فاولِری ("به انگلیسی: Naegleria Fowleri") یا «آمیب مغزخوار»، گونه‌ای آمیب تک‌یاخته‌ای است که در آب‌های شیرین و گرم زندگی می‌کند و در انسان موجب بروز التهاب حاد پرده‌های مغز و نخاع می‌گردد که به آن «مننگوانسفالیت آمیبی اولیه» می‌گویند و ظرف چند روز منجر به مرگ می‌گردد.


title: نگلیریا فاولری

text: این آمیب در طول چرخهٔ حیات خود، به سه صورت مختلف می‌تواند درآید:


title: نگلیریا فاولری

text: نوع کیستی آن تنها زمانی ایجاد می‌شود که شرایط محیطی برای ادامه زندگی این تک‌یاخته، دشوار باشد (همانند کمبود مواد مغذی) و در واقع این تک‌یاخته با تبدیل شدن به فرم کیستی، خود را از شرایط ناهموار و نامناسب محیط، حفظ می‌کند. در بدن انسان هرگز نوع کیستی یا تاژک‌دار دیده نمی‌شوند و تنها نوع تروفوزوئیت آن است که می‌تواند منجر به بیماری گردد. نگلیریا از باکتری‌های دیگر تغذیه می‌کند.


title: نگلیریا فاولری

text: نگلیریا فاولری نسبت به گرما مقاوم است و به‌طور معمول در دمای ۴۵ درجه سانتی‌گراد رشد و نمو می‌یابد و حتی قادر است دماهای بیشتر را برای مدتی کوتاه تحمل کند و به زندگی ادامه دهد.


title: نگلیریا فاولری

text: نگلیریا فاولری در آب‌های شیرین و گرم زندگی می‌کند و در بسیاری از نقاط دنیا دیده می‌شود. این آمیب به وفور در دریاچه‌ها، رودخانه‌ها و چشمه‌های آب گرم، برکه‌ها، استخرهای شنا و حتی منابع آب شهری که بخوبی ضدعفونی نشده باشند و دستگاه‌های گرمایشی آبی، وجود دارد و از آنجایی که «گرما دوست» است، در آب‌های طبیعی مناطق گرمسیر و حاره هم حضور دارد و احتمال ابتلا به آن در فصول گرم سال، بیشتر است.


title: نگلیریا فاولری

text: بیشتر افرادی که دچار بیماری حاد «مننگوانسفالیت آمیبی اولیه» با این تک یاخته‌ای شده‌اند، کودکان، نوجوانان و جوانانی بوده‌اند که یک هفته قبل از بروز نشانه‌ها، در آب‌های شیرین طبیعی یا استخر به آب‌تنی و شنا پرداخته‌اند. عوامل خطرزا برای ورود این آمیب به بدن انسان، تنها محدود به شناکردن نیست و هرگونه فعالیت تفریحی ویا حضور در آب‌های شیرین (حمام کردن، آب‌تنی، شیرجه، پریدن بداخل آب و اسکی روی آب و غیره) می‌تواند خطر ابتلا به آن را به همراه داشته باشد.


title: نگلیریا فاولری

text: دانستن دو نکته دربارهٔ عفونت ناشی از نگلریا حائز اهمیت است: اول آنکه نگلیریا فاولری بر خلاف برخی تک‌یاخته‌های دیگر، می‌تواند در افراد کاملاً سالم نیز که دستگاه ایمنی قوی و طبیعی دارند، باعث بروز بیماری گردد. دوم آنکه این تک‌یاخته هرگز از طریق «آشامیدن» آب آلوده به آن، منجر به بیماری نمی‌شود و راه ورود آن به بدن انسان، تنها از طریق بینی و مخاط آن است. عفونت ناشی از نگلریا فاولری از طریق انسان به انسان نیز انتقال نمی‌یابد.


title: نگلیریا فاولری

text: عفونت با نگلیریا نادر است اما «میزان کشندگی» این بیماری بسیار بالاست.


title: نگلیریا فاولری

text: وقتی که نگلیریا فاولری وارد حفره و مخاط بینی شد، از طریق مخاط بویایی و صفحه غربالی در استخوان پرویزنی، از جمجمه عبور کرده و وارد مغز می‌شود و در آغاز به لوب پیشانی و پیاز بویایی می‌رود و موجب آسیب گسترده در آن نواحی می‌گردد. سپس با گسترش به قاعده مغز، ساقه مغز و مخچه و فضای تحت‌چادرینه‌ای و احتمالاً با ترشح آنزیم‌هایی، به این مناطق هم آسیب وارد می‌کند.


title: نگلیریا فاولری

text: گرچه عفونت ناشی از نگلیریا فاولری در بیشتر موارد محدود به دستگاه عصبی مرکزی است، اما بروز میوکاردیت (التهاب پرده قلب)، برونکوپنومونی (سینه‌پهلو و التهاب راه‌های هوایی) و اسپلینیت (التهاب طحال) هم با آن گزارش شده‌است.


title: نگلیریا فاولری

text: علت مرگ در اثر ابتلا به نگلریا فولری، تخریب بافت مغز و تورم و التهاب پرده‌های مغز است.


title: نگلیریا فاولری

text: دوره نهفتگی یا کمون این تک‌یاخته در بدن انسان، حدود ۵-۲ روز است. برخی بیماران در آغاز، دچار تغییر در حس بویایی و چشایی بوده‌اند، اما نشانه‌های مهم در بیشتر بیماران، سردرد ناگهانی شدید، تب بالا، استفراغ، سفتی گردن، نورگریزی، فلج اعصاب سوم و چهارم و ششم مغزی و لتارژی (گیجی و خواب‌آلودگی) است که به سرعت به تشنج، کاهش سطح هوشیاری و اغما می‌انجامد و بیشتر آنان ظرف یک هفته از شروع نشانه‌ها، فوت می‌کنند.


title: نگلیریا فاولری

text: یافته‌های حاصل از بررسی مایع مغزی-نخاعی در این بیماران، بسیار شبیه به یافته‌های مشابه در مننژیت باکتریایی است: گلبول‌های سفید بیش از ۱۰۰۰ عدد که گاهی تعدادشان به ۲۰۰۰۰ در میلی لیتر هم می‌رسد، افزایش پروتئین و کاهش قند.


title: نگلیریا فاولری

text: در همهٔ افرادی که نشانه‌های بالینی و آزمایشگاهی مننژیت را دارند اما در رنگ‌آمیزی گرم و کشت مایع مغزی-نخاعی و ردیابی آنتی‌ژنی چیزی یافت نمی‌شود، باید به این بیماری شک کرد و دربارهٔ سابقهٔ تماس بیمار با آب‌های شیرین در ۲-۱ هفته گذشته هم سؤال نمود.


title: نگلیریا فاولری

text: حضور تروفوزوئیت نگلیریا در مایع مغزی-نخاعی برای اثبات این بیماری، نشانه‌ای قطعی (پاتوگنومونیک) است؛ هرچند در بیشتر موارد، مایع مغزی-نخاعی استریل است و چیزی در آن یافت نمی‌شود. متأسفانه آزمایش‌های سرولوژیک در تشخیص عفونت‌های حاد نگلیریا، کمک‌کننده نیست و ارزش تشخیصی چندانی ندارند.


title: نگلیریا فاولری

text: لازم به ذکر است که تنها، فرم «تروفوزوئیت» نگلیریا، قادر است به بافت مغز تهاجم کند و فرم «کیست» آن بیماری‌زا نیست.


title: نگلیریا فاولری

text: ضدعفونی کردن آب‌های آشامیدنی شهری و استخرهای شنا به مقدار کافی و با روش‌های صحیح، امری ضروری است. متأسفانه از آنجایی که چنین کاری برای سایر آب‌های شیرین (مثل دریاچه‌ها و رودخانه‌ها و سدها) وجود ندارد، باید حتی‌الامکان از شنا در آن‌ها (بویژه در مناطق گرمسیر) خودداری کرد. غواصی بدون تجهیزات، شنا زیر آب و شیرجه زدن، می‌تواند احتمال ورود این آمیب به بدن را افزایش دهد.


title: نگلیریا فاولری

text: عدهٔ انگشت شماری از بیماران که از این عفونت کشنده نجات یافته‌اند با «آمفوتریسین بی» اینتراتکال (تزریق درون کانال نخاعی)، «فلوکونازول»، «میکونازول»، «ریفامپین» و «دگزامتازون» درمان شده بودند.


title: نگلیریا فاولری

text: پیش‌آگهی بیماری بسیار ضعیف است و اغلب بیماران یک هفته پس از آغاز نشانه‌ها، می‌میرند. از دهه ۶۰ میلادی که این بیماری شناسایی و تعریف شد، حدود ۲۰۰ مورد از ابتلا به آن، گزارش شده که تنها دو نفر(یک نفر در آمریکا و یک نفر در مکزیک) جان سالم بدر برده و زنده مانده‌اند.


title: ادبیات زرتشتی

text: ادبیات زرتشتی به مجموعه متون و نوشته‌های مربوط به دین مزدیسنا اشاره دارد. کتاب دینی زرتشتی‌ها اوستا نام دارد و بدین جهت، زبانی را که این کتاب بدان نوشته شده‌است، اوستایی نامیده‌اند. جز کتاب اوستا و آثار وابسته به آن، هیچ اثر دیگری به این زبان در دست نیست و در خود کتاب اوستا اشاره‌ای به نام اصلی این زبان نشده و حتی کلمه اوستا نیز در متون اوستایی نیامده است. تنها از دوره ساسانی و در کتاب‌های پهلوی است که به کلمه اَبِستاگ (در عربی ابستا و در فارسی ابستا، اوستا، وستا و غیره) برمی‌خوریم. در این کتاب گاه زبان اوستا را زبان دینی نیز نامیده‌اند. معنی دقیق کلمه روش نیست، تنها احتمال داده شده که به معنی ستایش باشد. از بررسی‌های زبان‌شناسی و مقایسه زبان اوستایی با فارسی باستان از سویی و مقایسه این زبان با زبان‌های شرقی دوره میانه از سوی دیگر، مسلم می‌گردد که اوستایی زبانی متعلق به مشرق ایران بوده‌است. بنا به روایت اوستا و کتاب‌های پهلوی، همه مطلب‌های این کتا را اورمزد (اهوره مزدا) به زرتشت الهام و ابلاغ کرده‌است و در مورد زمان قدیم‌ترین بخش‌های اوستا به یقین نمی‌توان اظهار نظر کرد. به احتمال زیاد وی در حدود ۱۰۰۰ سال پیش از میلاد می‌زیسته‌است. این زمان سلسله‌ای به اسم کوی (یا کی، جمع آن کیان به زبان پهلوی) از اهالی سیستان بر ایرانویچ فرمانروایی می‌کردند که آخرین شاه آن وِشتاسپَه (گشتاسب) نام داشته‌است. زرتشت در زمان وی ظهور کرد ودین خود را بر او عرضه داشت.


title: ادبیات زرتشتی

text: واژه‌ها و جمله‌های اوستایی در فرهنگ اویم، شایست نشایست، پرسشنیها، وجرکرد دینی، روایات فرنبغ سروش و غیره آمده‌است.


title: ادبیات زرتشتی

text: همه اوستا از نظر زبان یک دست نیست، بعضی قسمت‌ها دارای سبکی کهته تر و از نظر دستوری دارای زبانی است که با قواعد دستوری صحیحِ اوستا بیشتر مطابقت دارد. در برابر، در برخی بخش‌ها قواعد دستوری چندان مراعات نشده‌است. علت تفاوت زبانی میان متون اوستایی را می‌توان به دو عامل نسبت داد. یکی این که قدمت بعضی از آثار بیشتر از دسته دیگر است و دیگر این که شاید اختلاف لهجه میان این دو دسته آثار وجود داشته‌است.


title: ادبیات زرتشتی

text: اوستایی که اکنون در دست است، تنها یک چهارم کتابی است که در دوره ساسانیان وجود داشته‌است. چنین نظری مبتنی بر مقایسه‌ای است میان خلاصه‌ای از اوستای ساسانی به پهلوی که در کتاب هشتم دینکرد آمده، با آنچه اکنون موجود است. اوستای موجود شامل متونی است که خصوصاً در مراسم دینی و عبادی از آن‌ها استفاده می‌شود و آن را به پنج بخش نقسیم می‌کنند: یَسن‌ها، ویسَپَرد، وَندیداد، یَشت‌ها و خرده اوستا. از سوی دیگر، متون اوستایی را براساس ویژگی‌ها وقدمت زبانی می‌توان به دو دسته متون گاهانی و متون اوستایی متاخر تقسیم کرد.


title: ادبیات زرتشتی

text: اوستا نخستین و کهن‌ترین کتابی است که روایت‌های ایرانی و داستان‌های ملی و حماسی این سرزمین در آن تدوین شده‌است. در این کتاب از نبرد میان عنبر نیکی و بدی - ایرانی‌ها و دیوهای مازندران و دروغ پرستان ورَنَ (در زبان اوستایی، نام سرزمینی است) و از پهلوان‌های ایران و توران - حکایت شده و بیشتر این جنگ‌ها در میدان معین و مشخصی روی داده‌است.


title: ادبیات زرتشتی

text: این روایت‌ها اصولاً به ساکنان شمال شرقی ایران و وطن اوستا یعنی ایرانویچ تعلق داشتند و از افسانه‌ها و داستان‌های غرب و جنوب ایران که در آثار مورخ‌های یونانی بدان اشاره شده‌است، در این کتاب اثری دیده نمی‌شود.


title: ادبیات زرتشتی

text: سروده‌های اوستایی حاوی مضمون‌های ادبی است که در دوران هند و ایرانی و حتی هند و اروپایی می‌توان آن‌ها را پی گرفت. شروو ساختار اصلی اشعار را به ساختار نخستین یونان، یعنی اشعار هومری، تشبیه کرده‌است و حتی بخش‌های مختلف این دو گروه شعری مانند مقدمه یا بخش حماسی - مشتمل بر توصیف کردارهای خدایان یا انسان‌ها - را کاملاً قابل انطباق بر یکدیگر دانسته‌است.


title: ادبیات زرتشتی

text: سنجش اوستا و ودا (کتاب مقدس هندوها) نیز از وجود پهلوان‌های مشترک ایرانی‌ها و هندوها، پیش از جدایی دو قوم از یکدیگر، حکایت دارد. پهلوانانی مانند جم و آبتین و نظایر این‌ها که برای هر یک از آن‌ها داستانی خاص تداول داشته‌است.


title: ادبیات زرتشتی

text: جم شخصیتی اسطوره‌ای و هندوایرانی و بنابر باورهای نیاکان مشترک این دو قوم، نخستین انسان و در یشت‌های کهن نخستین شاه است. در اوستا با دو تصویر ناسازگار و ناهماهنگ از این شخصیت افسانه‌ای روبرو می‌شویم: بدین ترتیب، در ایران، در زمان تدوین اوستا، مجموعه‌ای از افسانه‌ها، داستان‌ها و روایت‌های تاریخی با نظم و ترتیب نسبی در افواء رواج داشت که تاریخ ملی و روایی ایران را از آغاز آفرینش تا زمان ظهور زرتشت تبیین می‌کرد. این تاریخ داستانی به هنگام تألیف و تدوین اوستا مورد استفاده قرار می‌گرفت و در نتیجه افسانه‌های کهن ایرانی و قدیم‌ترین گزارش دربارهٔ تاریخ اساطیری و افسانه‌ای ایران، نخستین بار در این کتاب صورت مدون یافتند.


title: ادبیات زرتشتی

text: در اوستا نام اشخاص اساطیری بسیاری ذکر شده که برخی از آن‌ها را (نظیر فهرست نام‌های مذکور در آبان یشت) بعدها، در هیچ مورد دیگری نمی‌بینیم. اما تعداد بسیاری از این اسامی و اشخاص بار دیگر در ترجمه عربی داستان‌های فارسی و در شاهنامه مشاهده می‌شوند. این مطلب حکایت از آن دارد که تدوین کنندگان متن مقدس این افسانه و قهرمان‌های اساطیری آن‌ها را، از آغاز جهان تا ظهور زرتشت، مانند تاریخی مسلسل با ترتیبی معین می‌شناختند. بررسی کتاب اوستا و ادبیات دینی به زبان پهلوی فرایند رشد و نشو و نمای این تاریخ افسانه‌ای را تا آن هنگام که در شاهکار فردوسی راه می‌یابد، نشان می‌دهد.


title: ادبیات زرتشتی

text: گاهان، سروده زرتشت، از نظر سبک، کهن‌ترین بخش اوستا به‌شمار می‌آید اما یشت‌ها که مجموعه‌ای از سرودهایی در ستایش برخی ایزدان پیش-زرتشتی است، از دورانی بسیار پیشتر از زرتشت بر جای مانده‌است.


title: ادبیات زرتشتی

text: گرچه سرایش آن‌ها در شکل کنونی ممکن است پس از روزگار زرتشتی بوده باشد، ناگفته نماند که نسخه موجود یشت‌ها رنگ و صبغه زرتشتی دارد، اما پیداست که این افسانه‌ها در روزهای شرک و بت‌پرستی و نیز در دوره پهلوانی پیش از زرتشت در ایران نواحی شرق محبوبیت داشته‌اند. در این اسطوره‌ها و افسانه‌ها که سراینده‌های ناشناس یشت‌ها سروده‌اند و خنیاگرهای دوره‌های مختلف سینه به سینه انتقال داده‌اند، هسته و چهارچوب کلی تاریخ روایی ملی و حماسه ملی ایران و پی آیی شخصیت‌ها با ترتیبی زمانی بیان شده‌است. در اوستا نام اشخاص اساطیری بسیاری ذکر شده که برخی از آن‌ها را (نظیر فهرست نام‌های مذکور در آبان یشت) بعدها، در هیچ مورد دیگری نمی‌بینیم. اما تعداد بسیاری از این اسامی و اشخاص بار دیگر در ترجمه عربی داستان‌های فارسی و در شاهنامه مشاهده می‌شوند. این مطلب حکایت از آن دارد که تدوین کنندگان متن مقدس این افسانه و قهرمان‌های اساطیری آن‌ها را، از آغاز جهان تا ظهور زرتشت، مانند تاریخی مسلسل با ترتیبی معین می‌شناختند. بررسی کتاب اوستا و ادبیات دینی به زبان پهلوی فرایند رشد و نشو و نمای این تاریخ افسانه‌ای را تا آن هنگام که در شاهکار فردوسی راه می‌یابد، نشان می‌دهد.


title: ادبیات زرتشتی

text: پس از تدوین بخش‌های مختلف یشت‌هاکه مشحون است از داستان‌های حماسی و ملی ایران، دنباله این روایت‌ها یک باره قطع نشده و از شمال شرق و مشرق ایران در سایر نقاط ایران رواج یافته و به صورت تازه‌ای درآمده و عناصر ساسانی و اسلامی دیده می‌شود. برای نمونه از داستان هخامنش نیای شاه‌های هخامنشی می‌توان یاد کرد که بنابر گزارش آئلیان، مورخ یونانی، شاهینی او را تربیت کرده و در شاهنامه همین مضمون در داستان زندگی پدر رستم که او را سیمرغ پرورده‌است، دیده می‌شود و با شباهت بساری که میان داستان زندگی کوروش و کیخسرو و حتی مضمون شباهتی چون انتقام گرفتن آن‌ها از جد مادری شان به چشم می‌خورد.


title: ادبیات زرتشتی

text: دوره حماسی کیانی ادبیات برجسته‌ترین دوران پهلوانی را در روایت‌های ایرانی در بر می‌گیرد. این ادبیات احتمالاً ریشه در شعرهایی داشته که در ستایش دلاوری‌ها و ماجراهای پادشاه‌های کیانی بوده و خنیاگرانی که به دربارهای ایشان آمد و شد می‌کردند، آن‌ها را می‌خواندند. گرچه سندی تاریخی یا مدرکی تأییدکننده برای رویدادهای این دوره و تاریخ، یا میهن دقیق کیانیان در دست نداریم، اما دلیلی برای تردید در درستی اساس کرده‌های ایشان آنگونه که در اوستا، یا بعدها در شاهنامه، روایت شده‌است، در دست نیست. با مطالعه تطبیقی ادب پهلوانی به درک و دریافتی از محیط و ماهیت انتقال افسانه‌های کیانی می‌توان دست یافت.


title: ادبیات زرتشتی

text: از خلاصه‌ای که دینکرد از اوستا به دست می‌دهد، آشکار است که داستان‌های کیانی کم و بیش به صورتی که بعدها در خدای نامه آمده، در اوستا وجود داشته‌است.


title: ادبیات زرتشتی

text: گسترش آیین زرتشتی از عوامل مهم توسعه و تعمیم این داستان‌ها در ایران بوده و به ویژه داستان‌های نقاط دیگر، پس از پذیرش این کیش، به صورت داستان‌های دیویَسنان و فرهنگ مطرود درآمده و به سرعت نابود شده‌است. چنان‌که هنگام به شاهی رسیدن ساسانیان، ایرانی‌ها از تاریخ خود، کم و بیش همان مطالبی را می‌دانستند که بعدها در خدای نامه ثبت شد و بازنمون آن در شاهنامه دیده می‌شود.


title: ادبیات زرتشتی

text: تاریخ حماسی روزگار پیش از زرتشت، در این مجموعه به دو بخش تقسیم شده‌است: در بخش نخست با اساطیری روبرو می‌شویم که صبغه تاریخ به خود گرفته‌است و در بخش دوم به داستان‌های مرتبط با کیانیان پرداخته شده‌است. کریستن‌سن داستان کیانیان را در اوستا، تاریخ ایران شرقی می‌داند که با تصوری افسانه‌ای پرداخته شده‌است.


title: ادبیات زرتشتی

text: در یشت‌ها از هشت کوی، به شرح زیر نام برده شده‌است: کی قباد، کی اپیوه، کی کاووس، کی آرش، کی پشین، کی ویارش، کی سیاوش، و کی خسرو (یشت ۱۳، بند ۱۳۲؛ یشت ۱۹، بند ۷۱).


title: ادبیات زرتشتی

text: این سلسله شاهی که نام آن‌ها همواره با لقب کی (=کوی، یعنی شاه در ایران شرقی) همراه می‌آید شخصیت‌هایی اند که نخستین بار رنگ تاریخی به افسانه‌های حماسی می‌دهند. در داستان‌های پراکنده‌ای که در یشت‌ها نقل شده‌است، طرحی از نوعی ترتیب تاریخی مشاهده می‌شود. پس از داستان‌های مربوط به هشت کوی نام برده، خلأیی دیده می‌شود تا هنگام ظهور زرتشت که در آن هنگام زمام امور در دست چند کوی به صورت ملوک الطوایفی است و گشتاسب حامی زرتشت یکی از آن چند شاه است.


title: ادبیات زرتشتی

text: روحانی‌هایی که به آئین زرتشت گرویدند به هنگام استنساخ یشت‌ها، سروده‌هایی به شیوه شعرهای حماسی باستان سرودند و ضمن آن چگونگی گسترش آئین زرتشت و کارکیایی‌های گشتاسب را شرح دادند و سروده‌های حماسی پیش از زرتشت را نیز بر آن‌ها افزودند و به تلفیق عقاید پیش-زرتشتی و زرتشتی پرداختند. پس از ظهور زرتشت آخرین دوره حماسی با دلاوری‌های گشتاسب و پسرش اسفندیار و برادرش زریر، و پسر زریر - بستور - در نبرد علیه دشمنان آیین نو آغاز می‌شود (یشت ۱۷). عصر گشتاسب پایان دوره از تاریخ جهان و آعاز دوره‌ای دیگر است. پیش از او، هشت کوی یاد شده، پیوسته با ترتیبی معین آمده‌اند. تسلسل و جانشینی فرمانرواهای دوره‌های نخستین و پهلوان‌ها بنابر ترتیبی که در کتاب اوستا به هنگام اجرای مراسم یزش و قربانی کردن برای ایزدان از آنان نام برده می‌شود تا حدودی تثبیت شده‌است. به نظر کریستین سن، نوعی برداشت کیهانی، در ورای این نظم و توالی تاریخی که طی آن نخستین تاریخ جهان و سپس تاریخ ایران، از آغاز تا ظهور زرتشت، مطرح شده‌است، دیده می‌شود.


title: ادبیات زرتشتی

text: تاریخ شش هزار ساله این جهان با آمدن زرتشت به دو دوره سه هزار ساله بخش می‌شود. ناگفته نماند که پیش از پیدایش این جهان سه هزار سال از عمر عالم گذشته بود و هزاره آخر آن با آفرینش و مرگ کیومرث، نمونه نخستین انسان مشخص شده‌است.


title: ادبیات زرتشتی

text: هزاره نخست تاریخ جهان با شهریاری جم آغاز می‌شد اما بعدها هوشنگ و تهمورث مقدم شمرده شدند و هزاره نخست به دوران پادشاهی این سه تن بخش شد. هزاره بعدی، هزاره شوم ضحاک است و هزاره سوم با شهریاری فریدون آغاز می‌شود. در یشت‌ها پس از فریدون، از گرشاسب نام برده می‌شود که به نظر می‌رسد در شمار شاهان به حساب نمی‌آید. پس از او شاهی هشت کوی یاد شده‌است تا پادشاهی گشتاسب و ظهور زرتشت و هزاره سوم به پایان می‌رسد. در پایان هر هزاره از دوران سه هزار ساله فرجامین یکی از سوشیانت‌ها که از تبار زرتشت اند، ظهور می‌کند تا ستیزه نهایی میان نیک و بد را به فرجام رسانند.


title: ادبیات زرتشتی

text: در یشت سیزدهم (فروردین یشت) از فروهرهای همه پاکان از کیومرث تا زمان سوشیانت یاد شده و بدین طریق تصویری از این برداشت تاریخ جهان ارائه شده‌است و در یشت نوزدهم (زامیاد یشت) تاریخ اجمالی پادشاهی ایران آمده‌است که دارمستتر آن را با تلخیص شاهنامه برابر می‌داند. در یشت نه، پانزده و هفده و نیز در متن متاخز اوستایی ائوگمدثه‌چه (به معنی «بر زبان می‌آوریم، بیان می‌داریم») اشارت پراکنده‌ای به شخصیت‌های تاریخ ملی ایران شده‌است.


title: ادبیات زرتشتی

text: در اوستای مکتوب دوره ساسانی که به صورت سه کتاب بزرگ تدوین شده و هر یک شامل هفت نَسک (بخش) بود، آگاهی بیشتری دربارهٔ این مطالب وجود داشت. خلاصه‌ای از این بیست و یک نَسک در کتاب هشتم و نهم دینکرد و خلاصه‌ای از تاریخ اساطیری ایران در کتاب هفتم دینکرد به زبان فارسی میانه آمده‌است. از مطالب دینکرد چنین برمی آید که دامداد نسک و چهرداد نسک و سودگر نسک از اوستای کهن اختصاص به مسایل آفرینش، رستاخیز و کارنامه پهلوان‌های ملی داشته‌است. فهرستی از نام‌های همه پادشاهان پیشدادی و کیانی به همان ترتیبی که بعدها در منابع اسلامی ظاهر می‌شوند در چهردادنسک وجود داشته که خلاصه آن در دینکرد (کتاب هشتم) آمده‌است.


title: ادبیات زرتشتی

text: در یشت‌های آغازین که دیرتر از گاهان تصنیف شده‌اند اما پایه و اساس آن‌ها کهن تر از سرودهای گاهانی است، این شاهان و پهلوانان غالباً اساطیری ضمن عبارت‌های کلیشه‌ای معرفی شده‌اند که به ایزدان گوناگون یزش می‌برند و برای آن‌ها قربانی می‌کنند و یاری آن‌ها را برای رسیدن به هدفی خاص یا فایق آمدن بر مشکلی، که به اختصار بیان شده‌است، طلب می‌کنند. این عبارات در چند یشت متفاوت یا چندین بار در یک یشت آمده‌است. داستان‌هایی که در یشت‌ها آمده، معمولاً بسیار کوتاه است و تا پایان بیان نگردیده بلکه فقط اشاراتی ضمنی به آن‌ها شده و بیشتر به صورتی چنان مبهم است که برای ما نامفهوم باقی می‌ماند مگر آنکه با ظهور دوباره در شاهنامه یا ادبیات پهلوی روشن شود.


title: ادبیات زرتشتی

text: مشخص است که به هنگام نوشتن یشت‌ها این داستان‌ها آنچنان شناخته بودند که اشاره‌ای برای به خاطر آوردن آن‌ها بسنده بوده‌است. برای نمونه:


title: ادبیات زرتشتی

text: داستان خلاصه‌ای مثل پااوروه که روشن نیست چرا فریدون او را به شکل کرکس درآورد یا داستان آرش کمانگیر که در تیشتر یشت (بند ۶) تنها در تشبیهی بدان اشاره شده‌است. اما روایت کامل تر آن را در مآخذ پهلوی و فارسی در دست داریم. فقدان جزئیات در داستان‌های یشت‌ها به توضیح متفاوت بازمی‌گردد:


title: ادبیات زرتشتی

text: گرشویچ نظر کریستن‌سن را تا آنجا می‌پذیرد که بخشی از فرهنگ اوستایی فقط در نوشته‌های زرتشتی به زبان فارسی میانه باقی مانده‌است و نویسنده‌های آن‌ها بیشتر مطالبی را که در اوستا می‌خوانیم، تکمیل می‌کنند. اما آگاهی‌های بیشتری که گزارشگرهای پهلوی زبان دربارهٔ دوره کیانیان نقل کرده‌اند الزاماً به بخش‌های گمشده اوستا بر نمی‌گردد: بخشی از این آگاهی‌ها ممکن است از آن حلقه داستانی اخذ شده باشد که خنیاگران ساسانی سینه به سینه نقل می‌کرده‌اند و تا اندازه‌ای در شاهنامه نیز بر جای مانده‌است. حتی در دوره‌های کهن احتمال دارد که نویسندگان روحانی زرتشتی گه گاه از شاعرهای درباری الهام گرفته باشند و شاید هم شعرای درباری از آنچه روحانی‌ها قرائت می‌کرده‌اند تأثیر پذیرفته باشند؛ بنابراین می‌توان حدس زد که در تدوین یشت‌ها سنت‌های گوناگون دینی و ادبی در کار بوده‌است. اصولاً نقل روایت‌ها و اساطیر کهن به اختصار و به صورت پند و اندرز و تمثیل در کتاب‌های مقدس مانند ودا و آثار پیامبرهای بنی اسرائیل نیز رایج بوده‌است.


title: ادبیات زرتشتی

text: در فصل‌های نه تا یازده یسنا و در فرگرد دوم وندیداد بخش‌های بسیار کهن دیگری در ارتباط با افسانه‌ها و اسطوره‌های روزگار بیش از زرتشت مشاهده می‌شود. سه فصل نام برده یسنا، یشتی دربارهٔ هوم. تجسم ایزدینه افشره هستی بخش گیاه هوم، را در بر می‌گیرد. افسانه ضحاک و فریدون (یسن ۹، بند ۷) و افسانه ثریته از خاندان سام و دو پسر او اورواخشیه (هیربد و قانونگذار) و گرشاسب (پهلوان نیرمند و دارنده گرز با گیسوان مجعد و نمونه آریایی هرکول؛ یسن ۱۹، بندهای ۹–۱۰) نمونه‌هایی از افسانه‌های اوستایی اند که به عصر هندوایرانی می‌رسند.


title: ادبیات زرتشتی

text: در اوستا از هوشنگ، کشنده دیوها و براندازنده دشمنهای دین و آئین در سرزمین مازندران، نام برده شده‌است که پیشداد به معنای «نخستین آفریده» لقب دارد یا از تهمورث که اهریمن را به هیئت اسبی درآورده بود و سی سال بر پشت او گرد جهان می‌گشت (یشت ۱۹، بند ۲۶–۲۹).


title: ادبیات زرتشتی

text: در یشت‌ها از افراسیاب پادشاه تورانی و کشته شدن سیاوش به دست او یاد شده‌است (یشت ۱۹ُ، بند ۷۷؛ یشت ۱۷، بند ۴۲). افراسیاب سرانجام به دست ایزدهوم گرفتار می‌شود (یشت ۱۷، بندهای ۳۷–۳۹). حماسه کیانیان (کیان جمع کی و معادل با واژه کویان است) که بخش‌هایی از آن، به صورتی پراکنده، در یشت‌ها بازمانده‌است، با پیروزی کیخسرو و گرفتن انتقام خون پدر از جد مادریش، افراسیاب، پایان می‌پذیرد (یشت ۱۹، بندهای ۷۳–۷۷).


title: ادبیات زرتشتی

text: می‌توان گفت که در مجموع شخصیت‌های اساطیری و داستانی اوستایی و به‌طور کلی داستان‌های نقل شده در کتاب اوستا از ریشه هندوایرانی اند و به دوران بسیار کهن نیاکن مشترک هندی‌ها و ایرانی‌ها بازمی‌گردند و پس از جدایی این دو قوم از یکدیگر داستان‌ها و شخصیت‌های داستانی بومی نیز به این مجموعه افزوده شده‌است.


title: ادبیات زرتشتی

text: جم به عنوان نخستین مرد نخستین میرنده نیز محسوب می‌شد از اینرو در آرای هندی‌ها فرمانروای جهان مرده‌ها شده‌است. در ورای روایت‌های ایرانی به پنداره‌ای برمی‌خوریم که همانندش در فرهنگ عامیانه مردم‌ابتدایی نیز به چشم می‌خورد. نخستین مرد در آغاز برای جاودانگی و نامیرایی آفریده شده بود؛ ولی این افسانه ابتدایی تحولی دوجانبه پیدا کرده‌است. در اوستا نیز دو تصور ناسازگار و ناهماهنگ از این شخصیت افسانه‌ای می‌بینم. در این کتاب، جم، نخستین مرد نیست، بلکه اولین پادشاه جهان است. پدر او وی‌وهنت نخستین کسی است که افشره گیاه هوم را برای جهان مادی تهیه کرد و به پاداش، پسرش جم بدو ارزانی شد که شهریار و خوب‌رمه و خورشیددیدار لقب دارد. بنابر افسانه اصلی پادشاهی او که هزار سال انجامید زورگار بی مرگی یا بهشت این جهانی بود؛ ولی این روزگار شادکامی و خوشبختی صرف سرآمد.


title: ادبیات زرتشتی

text: برای چنین فرجام شوم و اندوهباری تنها یک توجیه می‌توان یافت. جمشید به علت ارتکاب گناهی بزرگ خوشبختی خود و همه مردم‌ها را تباه ساخت. افسانه جم آنچنان‌که در یشت ۱۹، بندهای ۳۰–۳۴ آمده‌است، چنین است. فر شاهی مزدا آفریده به جم پیوست: فر شاهی ۳ بار به صورت مرغی جمشید را ترک گفت، بار نخست ایزدمهر، بار دوم فریدون و بار سوم گشتاسب نریمان آن را گرفت و سیپیتوره که اهرمن (مینوی پلید) او را از پی جم فرستاده بود، جمشید را گرفته به دو نیم کرد و این چنین جم در پتیارگی بمرد. نکته جالبی از داستان جم در نخستین بخش فرگرد دوم وندیداد (۱–۱۹) به صورت شعری بس آشفته و مغشوش بازگو شده‌است. روایت وندیداد گزارشی از اوضاع و احوالی است که چندین بار در دوران ماقبل تاریخ رخ داده و سرانجام به مهاجرت دسته جمعی جمشید به فرمان اهوره مزدا با افزارهای جادویی سه بار زمین را که از بهر مردم‌ها، جانورها و آتش‌های مقدس تنگ شده بود، فراخ کرد.


title: ادبیات زرتشتی

text: در بخش دیگر روایت رستاخیز و آخرت به عهده جمشید واگذار شده‌است. اهوره مزدا در انجمنی از ایزدان و بهترین مردان، جم را از رسیدن زمستانی مرگبار که جهان آلوده استومند را نابود خواهد کرد آگاه می‌کند و او را فرمان می‌دهد و می‌آموزد که وَری بسازد (این ور که جایگاهش در گزارش قید نشده و نوعی پناهگاه دست نیافتنی است) و مایه و اَخیج جهان فرشگرد یعنی مردمان، جانوران، گیاهان و برگزیده‌ترین نمونه همه دام‌ها و آتش‌های سرخ را از آن جایگاه بازآورد. در این روایت ساکنان وَرِجَمکرد (پناهگاهی که به دستور جمشید ساخته شده‌است) از بی مرگی و سعادت مطلق برخوردارند و آنانند که پس از پایان زمستان پرگزند از نو جهان را پرخواهند کرد.


title: ادبیات زرتشتی

text: این افسانه که در زمان‌های بعدی استنساخ شده و پر از تحریف‌ها است و در سرتاسر ان وزن اصلی شعر اوستایی جز در مواردی نادر رعایت نشده و قدمتش از افسانه دیگر کم‌تر نیست. اندیشه ویرانی یکسره جهان به وسیله زمستانی سخت و وحشتناک در سرزمین‌های شمالی به وجود آمد و از همین نواحی است که مهاجرت‌های آریایی در ترکستان و سییری جنوبی که زمستان‌های بس دراز دارند، آغاز شده‌است.


title: ادبیات زرتشتی

text: متون گاهانی شامل گاهان (یا چنان‌که در فارسی مصطلح شده «گات‌ها» یا گاثَاها)، یسن‌های هَپتنگهایتی و چهار دعای مذکور در یسن ۲۷ است.


title: ادبیات زرتشتی

text: از نظر ساختمان، شعر گاهان شباهتی به شعرهای ودایی دارد. هر سرود دارای بندهایی است و هر بندی بیت‌هایی را با تعداد ثابتی هجا دربردارد. گاهان را به پنج بخش تقسیم کرده‌اند و هر یک از بخش‌ها دارای فصولی است که به پهلوی «هات»، یا «هاد» (مشتق از واژه اوستایی «هایتی») و به فارسی «ها «نامیده می‌شود. نام این پنج گاهان که از نخستین کلمه‌های هر بخش گرفته شده و همه صورت پهلوی دارند، عبارتند از:


title: ادبیات زرتشتی

text: اوستای متاخر شامل قسمتی از یسن‌ها، ویسپَرَد، خرده اوستا (نیایش، گاه، سی روزه، آفرینگان)، یشت‌ها، وندیداد، هادّخت نسک، اَوَگَمَدَیچا، وثانسک، آفرین پیغامبر زرتشت و وِشتاسپ (گشتاسب) یشت است و پنج ششم از کتاب دینی زرتشتیان را تشکیل می‌دهد. در این بخش‌های اوستا با دین زرتشتی متاخرتر روبرو هستیم. پس از زرتشت و شاید در همان زمان او، بسیاری از عقاید قدیم ایرانی وهندوایرانی که در نیایش‌ها و آیین‌ها و آیین‌های دینی خداهای قدیم منعکس بود، همراه با اسطوره‌ها و افسانه‌های این خداها یا آئین‌های دینی پیش از زرتشت با عقیده‌های این پیامر درآمیخت و از آن متون اوستایی متاخر حاصل شد. ایجاد این تلفیق بر اثر گسترش دین زرتشتی در نواحی مختلف ایران بوده‌است. برخی بر آن هستند که پس از زرتشت با گفته‌های او آمیخته شد، اصولاً مقبول زرتشت نبوده‌است و فقط علاقه و پای بندی به سنت قدیم، روحانیون پیرو او را بر آن داشته تا این فکرها را با عقیده‌های او بیامیزد. اما از سوی دیگر، عدم ذکر نام خداهای قدیم هندوایرانی و آئین‌های پرستش آنان در گاهان دلیل قطعی برای مخالفت زرتشت با این افکار نیست. زرتشت در گاهان بر آن است که اصول عقاید و نوآوری‌های خویش را بیان کند و آنچه مد نظر داشته، احتمالاً تغییر نظر و طرز اندیشه مردم نسبت به عالم الوهیت است، نه خاصه دخالت در آیین پرستش خداها، جز مواردی که پسند او نبوده‌است مانند قربانی‌های بیدادگرانه و افراطی. در نظر او اَهورَه مَزدا برترین خدا است که در میان شش امشاسپند قرار دارد. خداهایی که زرتشت آن‌ها را طرد کرده‌است. دَیوَه‌ها (دیوها) هستند که دسته‌ای از خداهای هندوایرانی به‌شمار می‌روند. پرستش این‌ها هرگز جایی در آئین زرتشتی پیدا نکرد و «دیوها» به حد قوای اهریمنی و شیاطین نزول کردند. اگر زرتشت با پرستش خداهایی همچون مهر یا با مراسمی همچون فشردن هوم و غیره مخالفت اساسی داشت، این‌گونه خداها و آئین‌ها مشکل می‌توانستند زمانی پس از او در قلب دین زرتشتی، که از محافظه کارترین دین‌ها است، راه یافته باشند. اوستای متاخر همچنینی شامل دعاها و ذکرهایی است که پس از زرتشت تألیف شده‌است.


title: ادبیات زرتشتی

text: دربارهٔ تاریخ تألیف و تدوین اوستای متاخر نمی‌توان به قطعیت اظهار نظر کرد. احتمالاً قدیمی‌ترین بخش‌های آن یعنی یشت‌های کهن، به صورتی که اکنون در دست است، در قرن نهم یا هشتم پیش از میلاد، حدود یک قرن پس از گاهان، تألیف و تدوین شده‌است.


title: ادبیات زرتشتی

text: یَسن تحت اللفظی به معنی «پرستش و نیایش» و از نظر اشتقاق لغوی با کلمات جشن و ایزد فارسی هم ریشه است. گاهان و یَسن‌های هفت فصل در میان یَسن‌ها قرار دارند؛ بنابراین، با محاسبه این بخش‌ها تعداد یسن‌ها ۷۲ تا است و اگر این بخش‌های قدیم تر را جداگانه به‌شمار آوریم، تعداد آن‌ها ۳۸ تا است. همه یسن‌ها را در روحان، با عنوان زوت و راسپی، در مراسم دینی یَسنا (یَزِش) که طی آن شیره گیاه مقدس هوم فشرده می‌شود و با شیر دعا خوانده مخلوط می‌گردد، می‌خوانند. مطالب یشن‌ها به‌طور کلی از این قرار است:


title: ادبیات زرتشتی

text: ویسپَرَد تحت اللفظی به معنی «همه ردان (سروَران)» است و تامی به یسن‌ها دارد و مطالب آن از این متون اقتباس شده و مکمل آن‌ها است. ویسپرد همراه با یسن‌ها و خصوصاً در مراسم دینی نوروز گاهنبارها (یا جشن‌های شش‌گانه فصلی) خوانده می‌شود. ویسپرد دارای ۲۴ «کَرده» (=تقسیر شده، بخش) است.


title: ادبیات زرتشتی

text: خرد اوستا (یا اوستای کوچک)، مجموعه‌ای است از دعاهای کوتاه خاص مردم عادی زرتشتی که آن‌ها را در موقعیت‌های خاصی می‌خوانند، در برابر دعاهایی که خواندن آن‌ها در مراسم دینی خاص روحانی‌ها است. نام این کتاب فقط به صورت پهلوی آمده‌است و دربارهٔ زمان تدوین متن‌های آن نمی‌توان اظهارنظر کرد. تدوین خرده اوستا به آذرباد مَهرَپَندان، موبدان موبد زمان شاپور دوم ساسانی (۳۰۹ تا ۳۷۹ م)، نسبت داده شده‌است.


title: ادبیات زرتشتی

text: مهم‌ترین بخش‌های خرده اوستا عبارتند از:


title: ادبیات زرتشتی

text: لغت وندیداد که صورت قدیم تر آن ویدیوداد است، اصلاً به معنی «کسی که قانونش جدایی دین و دوری از دیوان» است. «دیو» در اصل به معنی خدا بوده‌است، یعنی آن دسته از خدایان که زرتشت آن‌ها را مطرود دانسته‌است و از این رو، در اوستا دیوَیسنَه «دیوپرست» متضاد مزدَیسنَه «مزداپرست» است، و از سوی دیگر وی دیوَداتَه مترادف با مَزدَیسنَه و زَرَثوشتری «زرتشتی، پیرو، زرتشت» به کار می‌رود. بعدها در دوره ساسانی، که «دیو» از معنی اصلی خود که «خدا» و سپس «خدای مطرود» است به معنی امروزی «شیطان، عفریت» درآمد، در هنگام تدوین و تقسیم اوستا به نسک‌ها این بخش از این کتاب را، که دربارهٔ آئین پاکی و طهارت و دوری از پلیدی دیوان است، به این نام خواندند. وندیداد تنها نسک اوستای دوره ساسانی است که به صورت کامل به دست ما رسیده‌است و نوزدهمین نسک به‌شمار می‌رفته‌است.


title: ادبیات زرتشتی

text: وندیداد مجموع قوانین طهارتی و گناهان و جرائم و تاوان آن‌ها است که به صورت سؤال و جواب تدوین شده و دارای ۲۲ فرگرد (=فصل) است. به منظور سندیت بخشیدن به مطالبی که الزاماً عقاید شخص زرتشت نیست، سؤالات از زبان وی خطاب به اهوره مزدا مطرح شده و اهوره مزدا به آن‌ها پاسخ گفته‌است؛ مثلاً فصل اول دربارهٔ سرزمین‌های گوناگونی است که اهوره مزدا آفریده‌است و آفت‌هایی که اهریمن در آن‌ها به وجود آورده‌است و فصل دوم داستان جمشید و طوفانی است که در جهان اتفاق افتاده و قلعه‌ای که جمشید برای حفظ آفریدگان اورمزد ساخته‌است. داستانی که در قرن ضمن آن شرح کوشش اهریمن برای فریب زرتشت ذکر شده‌است و در فرگرد نوزدهم وندیداد قرار دارد، نیز هم آهنگی با مطالب اصلی وندیداد ندارد.


title: ادبیات زرتشتی

text: از نظر دستور زبان، متن وندیداد غالباً تحریف شده‌است و با مقایسه با یشت‌ها صورت‌های دستوری آن نادرست است. شناسه‌های اسمی و فعلی غالباً نابجا به کار رفته‌است. مؤلفین وندیداد به وفور صورت‌های دستوری و جملات را از قسمتی از کتاب به قسمت دیگر آن نقل و تکرار کرده‌اند یا کلمات و عبارات را به تقلید از بخش‌های دیگر اوستا ساخته و به متن منتقل کرده‌اند؛ مثلاً کلمه‌ای که در جمله‌ای به حالت فاعلی آمده عیناً در جای دیگر به همان شکل نقل می‌شود، در حالی که از نظر نحوی آن کلمه بایستی فی المثل حالت مفعولی با اضافی داشته باشد.


title: ادبیات زرتشتی

text: تألیف وندیداد را معمولاً به دوره پس از هخامنشیان نسبت می‌دهند. اگرچه مطالب آن بسایر کهنه تر از این زمان و حتی کهنه تر از زمان زرتشت است. احتمالاً مغان غرب ایران که علاقه‌مندی خاصی به امور طهارت داشته‌اند، پس از گرویدن به آئین زرتشت، در تدوین این بخش اوستا نقش عمده‌ای داشته‌اند.


title: ادبیات زرتشتی

text: هیربدستان را معمولاً جز نیرنگستان به‌شمار آورده‌اند، زیرا در نسخه‌های خطی هیربدستان مقدم بر نیرنگستان می‌آید و نیز از این جهت که هر دو متن از نظر سبک نگارش هماننداند. هیربدستان مربوط به تحصیلات و مطالعات هیربدی و وظائف و تکالیف هیربدان است. این متن خصوصاً از جهت دربرداشتن مطالبی در مورد تحصیلات دینی زنان در خور توجه است. نیرنگستان شرح قوانین آیین‌های دینی است و در آن از هوم، درون (نان دعا خوانده)، بَرسُم (شاخه‌های مقدس که در هنگام مراسم دینی در دست می‌گرفتند)، نثارها و چگونگی فراهم آوردن و آماده کردن آنها، قربانی‌ها، موارد برگزیدگی آئین‌های دینی و دعاهای مخصوص آن‌ها به تفضیل سخن رفته‌است.


title: ادبیات زرتشتی

text: هادُخت نسک از سه قطعه از هادُخت نَسک اوستایی که ششمین نَسک از نَسک‌های اوستای عهد ساسانی بود در دست است. قطعه نخست مربوط به اهمیت و اعتبار دعای «اَشِم وُهو» است. قطعه دوم و سوم دربارهٔ سرنوشت روان پس از مرگ است، که شباهت فراوانی به فرگرد نوزدهم وندیداد (بندهای ۲۷ تا ۳۲) دارد.


title: ادبیات زرتشتی

text: تنها قطعاتی از اَوگِمَدَیچا (به معنی «بر زبان می‌آوریم، بیان می‌داریم») در دست است و به نام اولین کلمه متن آن را چنین نام نهاده‌اند. این متن احتمالاً در اصل بخشی از هادُخت نسک اوستایی بوده و در آن جمله‌های اوستایی همراه با ترجمه به سنسکریت و برگردان پازند و ترجمه پهلوی و تفسیر آمده‌است. متن شامل ۲۹ جمله اوستایی است که ۵ تای آن‌ها در جای دیگر اوستا نیز آمده‌است. موضوع اصلی آن «مرگ» است. احتمالاً اوگمدیچا آفرین یا دعایی بوده که پس از آفرینگان، پیش از سحرگاه چهارمین روز پس از مرگ، به یاد شخص درگذشته می‌خوانده‌اند. متن پهلوی آن از روی پازند در زمان متاخرتری برگردانیده شده‌است.


title: ادبیات زرتشتی

text: وَیثا (به معنی دانش) نَسک مجموعه کوچکی از قطعات اوستایی است که اتفاقی و گاه بی نظم و ترتیب، بیشتر از وندیداد (یا قطعات اوستایی نقل شده در خلال ترجمه پهلوی این کتاب) یا از فرهنگ اویم و منابع دیگر همراه با ترجمه پهلوی آن‌ها انتخاب شده‌است. در مواردی جمله‌های پهلوی به فارسی نیز ترجمه شده‌است. عبارت‌های نقل شده غالباً دچار تصحیف شده‌است. بخش عمده‌ای از این رساله به بحث دربارهٔ ارتباط یا ازدواج نامشروع یک مرد زرتشتی با زن غیرزرتشتی و فرزندی که از این ارتباط به وجود می‌آید و نیز مسئله ارث چنین مردی اختصاص دارد. اشاره‌هایی نیز به بعضی آئین‌های دینی در این کتاب شده‌است. تألیف و تدوین این رساله در زمان‌های اخیر انجام گرفته‌است و نسخه‌های خطی متعدد جدیدی از آن در دست است.


title: ادبیات زرتشتی

text: از نظر لغوی، بشت هم ریشه با کلمه یَسن است و معنی تحت اللفظی آن نیز «پرستش و نیایش» است. یشت‌ها سروده‌هایی هستند که عموماًبه ستایش خدایان قدیم ایرانی مانند مهر، ناهید و تیشتر و غیره اختصاص دارند. بیست و یک یشت در دست است. به نام‌های: ۱-هُرمزد (=اورمَزد) یشت ۲- هفت تن (=امشاسپندان) یشت ۳ اردیبهشت یشت ۴-خرداد یشت ۵- اَردوی سُور (=آبان، ناهید) یشت ۶- خورشید یشت ۷- ماه یشت ۸-تیشتر (=تیر) یشت ۹- درواسپ (گوش) یشت ۱۰- مهر یشت ۱۱- سروش یشت ۱۲- رَشن یسشت ۱۳- فروردین یشت ۱۴- بهرام یشت ۱۵- وَیو (=رام) یشت ۱۶- دین (=چیستا) یشت ۱۷- اَشی (اَرد) یشت ۱۸- اَشتاد یشت ۱۹- خُره (=کیان، زامیاد) یشت ۲۰- هوم یشت ۲۱- وَنَند یشت.


title: ادبیات زرتشتی

text: همه یشت‌ها از نظر قدمت یکسان نیستند. از میان آن‌ها یشت‌های ۱ تا ۴ و ۱۲ و ۱۸ و ۲۰ و ۲۱ در زمان نسبتاًمتاخرتری تألیف شده‌اند، گرچه بعضی از آن‌ها مطالب بسیار قدیمی تری را دربردارند. از میان یشت‌ها، ناهید (یشت ۵) و زامیاد (یشت ۱۹) به حق یشت‌های بزگ نامیده شده‌اند. از نظر سبک و مطالب، یسن ۹ (هوم) و یسن ۵۷ و یشت ۱۱ (سروش) مشخصات یشت‌های بزرگ را دارند. هم چنین درواسپ (یشت ۹)، بهرام (یشت ۱۴)، وَیو (یشت ۱۵) و دین (یشت ۱۶) در مواردی مشخصات یشت‌های بزرگ را دارا هستند، اما از نظر شکل ظاهری و گاهی مطالب، ناقص به نظر می‌رسند. احتمال دارد که این یشت‌ها بازسازی شده قطعات یشت‌های اصلی همراه با اضافاتی از متون دیگر باشند.


title: ادبیات زرتشتی

text: نام بعضی از یشت‌ها با مضون آن مطابقت ندارد؛ مثلاً اَشتاد یشت دربارهٔ فره ایرانی (یا آریایی) و زامیاد یشت (مشتق از زَم: زمین) دربارهٔ فره کیانی است. همچنین رام یشت دربارهٔ ویو (ایزد هوا و فضا) است.


title: ادبیات زرتشتی

text: تقسیم‌بندی هر یشت به بندها که در چاپ‌های کنونی اوستا معمول است و در نسخه‌های خطی دیده نمی‌شود، از ابداعات دانشمندان اوستاشناس عصر حاضر و به منظور سهولتِ استفاده ارجاع است. اما هر یک از یشت‌های بزگ در نسخه‌های خطی به بخش‌هایی تقسیم می‌گردد که اصطلاحاً «کرده» نامیده می‌شوند. کلماتی که هر بند کرده با آن شروع می‌شود و پایان می‌یابد و معمولاً از کرده دوم یا سوم آغاز می‌گردد، همه کَرده‌های یشت تا پایان ثابت می‌ماند. تعداد بیت‌ها در هر کرده ثابت نیست. بیت اول هر کرده با توصیف ایزد و عبارتی مشمتمل بر پرستش او (معملاً دربردارنده فعل «می‌پرستیم» یا «باشد که بپرستید») و بیت آخر آن با عبرت «به سبب شکوه و فره اش» آغاز می‌شود. عبارتی که در آغاز بیت اول هر کرده و عبارتی که در آغاز بیت آخر کرده می‌آید و ترجیع بندوار تکرار می‌شود دربردارنده درون مایه هر یشت است به گونه‌ای که خصوصیت‌های اصلی ایزد مورد پرستش در آن نمایان است و این یکی از خصوصیت‌های ساختاری یشت‌ها است. تکرار عین کلمه‌ها یا تکرار یک عبارت واحد در آغاز و پایان بیت‌ها به منظور اهمیت دادن به مطلب و جایگزین ساختن آن در ذهن شنونده‌ها از دیگر مشخصه‌های یشت‌ها است.


title: ادبیات زرتشتی

text: تکرار یک کلمه در حالت‌های تصریفی گوناگون، به دنبال هم، در یک بند برای اهمیت دادن به مفهوم کلمه (مانند تکرار کلمه اَناهیته «پاک، بی عیب» در حالت‌های گوناگون صرفی در بند ۸۸ یشت ۱۰) از همین گونه ابداع‌های شاعرانه است.


title: ادبیات زرتشتی

text: از دیگر مشخصه‌های ساختاری یشت‌ها قرینه‌سازی در نقل روایت‌های اساطیری و حماسی است؛ مثلاً جدال تیشتر با دیو اپوش در یشت ۸ یا ستیز آتش و اژی دهاک (=ضحاک) بر سر به دست آوردن فره در یشت ۱۹ به همین سبک به شعر درآمده‌است.


title: ادبیات زرتشتی

text: یشت‌های بزرگ از نظر محتوا دارای ساختمان خاص هستند: توصیف، مدح و ستایش به یاری خواندن ایزدی که یشت بدو اختصاص دارد، همراه با ذکر اسطوره‌ها و حوداثی که آن ایزد در آن‌ها نقشی داشته‌است. اسطوره‌ها به صورت ضمنی و غالباً فشرده به منظور اهمیت و تأثیر ایزد مورد پرستش در حوادث ذکر می‌گردد؛ مثلاً زمانی یکی از شخصیت‌های داستان ایزد معبود را با نثارِ قربانی به یاری خوانده و او به فریاد وی رسیده‌است. به عنوان نمونه، ترجمه قسمتی از آبان یشت را که در آن توصیف اَردوی سُور ناهید و آمدنِ او به یاری پااوروَه کشتی‌ران ذکر شده، نقل می‌کنیم: داستان‌هایی که در یشت‌ها آمده، غالباً کوتاه‌اند و فقط اشاره‌ای به آن‌ها شده‌است؛ زیرا مخاطب‌ها، همه آن‌ها را می‌دانسته‌اند. داستانی که نقل شده، تنها به این صورت خلاصه ضبط شده و از جزئیات آن اطلاعی نداریم؛ مثلاً نمی‌دانیم که پااوره مذکور در این یشت چه کسی بوده و چرا فریدون او را به شکل کرکس دراورده بود. در جای دیگر نیز در اوستا به این حادثه اشاره‌ای شده‌است (در رساله پهلوی پُرسشنی‌ها (بند ۳۲) در تشبیهی آمده‌است که، پااوروه که کارها را با یک دست و پا انجام می‌داد…). ولی متأسفانه اطلاع بیشتری از آن به دست نمی‌آید. اما بسیاری از داستان‌های دیگر که خلاصه وار در یشت‌ها آمده، در روایت‌های بعدی، مانند ادبیات پهلوی یا شاهنامه یا منبع‌های اسلامی مربوط به ایران، به صورت کامل تر و مفصل تر ذکر شده‌است. اما روایت کامل تر آن در مآخذ پهلوی و فارسی در دست داریم. اگر همه اوستا امروز برجای بود، مسلماً داستان‌های بیشتری را در دست داشتیم، زیرا در ادبیات پهلوی به داستان‌هایی برمی‌خوریم که از سبک جمله‌بندی آن‌ها در می‌یابیم که مأخوذ از اوستا است، در حالی که اصل اوستایی آن‌ها را اکنون در دست نداریم. مانند داستان گرشاسب در کتان نهم دینکرد و رایت‌های پهلوی و داستان برخورد فریدون با ماَزندَرها در کتاب نهم دینکرد.


title: ادبیات زرتشتی

text: روی داده‌هایی که در یشت‌ها ذکر شده و در آن خدایان نقش اساسی داشته‌اند، بسیار کم است. از باب نمونه داستان جدال تیشتر (=شعرای یمانی و ایزد باران) با اَپُوش (به معنی «بازدارنده آب»؛ دیو خشک سالی) که در تیشتر یشت آمده و داستان جدال آتش و اَژی (مار) که بر سر فره می‌جنگند و سرانجام اَپام‌نپات آن را از آسیب رهایی می‌بخشد (زامیاد یشت) قابل ذکر است. روی دادهایی را که در آن‌ها نقش اساسی بر عهده اشخاصی جز خدایان است، می‌توان به سه دسته تقسیم کرد:


title: ادبیات زرتشتی

text: از میان یشت‌های بزرگ، آبان یشت (۵)، درواسپ (۹)، ویو (۱۵) و زامیاد (۱۹) از نظر زبان و طرز بیان مطالب مشترک‌هایی دارند. از سوی دیگر، در چند یشت بزرگ دیگر، یعنی مهر (۱۰)، تیشتر (۸)، بهرام (۱۴) و فروردین (۱۳) نیز ویژگی‌های همانندی را می یابیمم. از جمله اینکه در گروه اول از قهرمان‌های اساطیری ایرانی و هند و ایرانی سخن رفته‌است که برای ایزدها قربانی کرده و به آرزوی خود رسیده‌اند و از این رو، فعلاً که برای ستایش آنان به کار رفته، به صورت سوم شخص مفرد ماضی (ستود) است و در این یشت‌ها است که اشاره به داستان‌ها و اسطوره‌ها شده‌است. از سوی دیگر، در گروه دوم از این قهرمان‌های دوره‌های گذشته عموماً یادی نمی‌شود و فعلی که برای ستایش ایزد به کار می‌رود، صورت اول شخص جمع مضارع اخباری (می ستاییم) دارد. این تفاوت شاید از آنجا ناشی می‌شود که ایزدانی چون مهر و تیشتر و بهرام و نیز فروهرها همیشه و هر روزه در کار جهان فعال بوده‌اند و هستند و اهمیتشان بیشتر در نقش فعالانه و دائمی آن‌ها است؛ بنابراین می‌توان حدس زد که در تدوین یشت‌ها سنت‌های گوناگون دینی و ادبی در کار بوده‌است.


title: ادبیات زرتشتی

text: ۳۳ بند دارد و در آن اسماء اهوره مزدا که هر کداام مبین خصوصیات اوست، ذکر شده‌است. دارای ۱۵ بند در ستایش امشاسپندان است. دارای ۱۹ بند در ستایش اردیبهشت است که یکی از بزرگترین امشاسپندان به‌شمار می‌رود. این یشت چنان‌که از زبان و طرز بیان آن بر می‌آید، از یشت‌های متاخر است. بندهای ۱ تا ۴ در ستایش این امشاسپند است و بقیه یشت به ستایش دعای ایریما ایشیو و خطاب به اریامَن، ایزد شفابخشی، اختصاص دارد. اردیبهشت بشت در آیین‌هایی که برای شفا بیمارها برپا می‌گردد، خوانده می‌شود. دارای ۱۱ بند است در ستایش این امشاسپند و دچار تحریف بسیار شده‌است. دارای ۳۰ کرده و ۱۳۳ بند است و از جهت تفصیل، (پس از فرودین یشت و مهر یشت) سومین به‌شمار می‌رود. آبان (=آب‌ها) نام متاخر این سرود است. این یشت به اَردوی سورا اَناهیتا، ایزدبانوی آب‌ها و نعمت و برکت و آبادانی، که در اصل رودخانه‌ای بوده و بعدها جنبه الوهیت یافته‌است، اختصاص دارد. بندهای ۱ تا ۱۵ در توصیف و مدح و ثنای این ایزدبانوست. در بندهای ۱۷ تا ۱۹ آمده‌است که اهوره مزدا او را ستایش کرده‌است. در بندهای ۲۱ تا ۸۳ از شاه‌های اساطیری و پهلوان‌هایی که پیش از زرتشت این ایزدبانو را ستایش کرده و مشمول لطف او شده‌اند، سخن رفته‌است و بندهای ۸۴ تا ۹۶ دربارهٔ آناهیتا و چگونگی ستایش او است و بندهای ۹۷ تا ۱۱۸ در ستایش نامدارهای معاصر زرتشت است که اردوی سور ناهید را ستایش کرده‌اند و بندهای ۱۱۹ تا ۱۳۳ در تعریف و توصیف در خواست یاری از او است.


title: ادبیات زرتشتی

text: در این یشت، همانند یشت‌های دیگر، اعتقادات پیش از زرتشت با عقاید زرتشتی درآمیخته است. در بندهای ۳ تا ۵ و ۹۶ و ۱۳۲ مشخصات پیش زرتشتی این ایزدبانو و نیروی حیات بخشی او دیده می‌شود. در بندهای دیگر خصوصیت زرتشتی شده وی آشکار است به گونه‌ای که اهوره مزدا به او حیات بخشیده‌است تا در سیتز آفریده‌های نیک با بدی یاور آن‌ها باشد (مانند بندهای ۱ و ۶ و ۹۴ و ۹۵ و ۱۰۴ تا ۱۱۸). این بندها همه قدیمی است و احتمالاً به دوره‌های پیش از هخامنشیان تعلق دارد. بعضی بندهای دیگر حاصل انطباق و یکسان شمردن اَناهیتا با اَنائیتس، ایزدبانوی سامی است (بندهای ۱۲۳ و ۱۲۸)؛ به نحوی که گویی سراینده مجسمه‌ای را در پیش داشته‌است. این بخش شاید در زمان اردشیر دوم (۴۰۵/۴ تا ۳۵۹/۸ پ. م)، که مجسمه‌های اَنائیتیس در سراسر شاهنشاهی هخامنشی برپا شده بود، سروده شده‌است. بخش‌های متاخرتری نیز وجود دارد که تحت تأثیر عقاید زرتشتی قرار دارد و از آن جهت است که برای پرستش او اهمیت بیشتری قائل شوند. مانند بند ۱۷ که ظاهراً تقلیدی از بند ۱۰۴ است و در آن آمده‌است که اهوره مزدا برای اَناهیتا قربانی می‌کند. بخش‌هایی از این یشت که در ستایش که در ستایش شاه‌های اساطیری و قهرمان‌های باستانی است، ویژگی‌های حماسی و شاعرانه دارد و در یشت‌های دیگر مانند رام یشت (۱۵) و زامیاد یشت (۱۹) نیز دیده می‌شود. بخش‌هایی از آبان یشت احتمالاً از اردیشت (۱۷) گرفته شده‌است. محبوبیت آناهیتا موجب شده بود که از اهمیت اَشی، ایزدبانوی برکت، کاسته شود و خصوصیات وی به آناهیتا منتقل گردد. بندهای ۱۳۰ و ۱۰۲ و ۱۲۷ قابل انطباق با بندهای ۶ تا ۱۱ اردیشت (۱۷) است. کریستن‌سن دکر نام بابل را در این یشت (بند ۲۹) قرینه‌ای می‌داند که این یشت در دوره هخامنشی تدوین نهایی یافته‌است. هم آهنگی کامل از نظر زبانی در همه یشت دیده می‌شود و این خود نمایانگر آن است که مطالب بسیار قدیمی و متاخر با مهارت با یکدیگر تلفیق شده‌است. دارای ۷ بند در ستایش خورشید است. به مناسبت ارتباط نزدیک خورشید با مهر، بند ۵ این یشت به ستایش این ایزد اختصاص دارد. دارای ۷ بند در ستایش ماه است. دارای ۱۶ کرده و ۶۲ بند است. بند ۱ تا ۱۲ در وصف ستاره تیشتر، ایزد باران است که به احتمال قوی همان شعای یمانی است و ظهور آن نویدبخش فرود آمدن باران است و در بند ۵ آمده‌است که هم چشم به راه او هستند تا به سوی دریای اساطیری فراخکرد بتازد. در بند ۸ به جدال او بر پریانی که به شکل شهاب‌های ثاقب ظاهر می‌شوند، اشاره شده‌است و در بند ۱۲ نام ستارگانی که همکار و یاور تیشتر هستند، آمده‌است: تیشتری‌هایی (کلب اصغر)، «ستاره‌ای که بعد می‌آید (دَبَران پس رونده)، پروین، هفتورننگ و وَنَند (نَسرِ واقع). بندهای ۱۳ تا ۳۴ دربارهٔ جدال تیشتر با اَپوش، دیو خشکسالی و پیروزی این ایزد بر او و نتایج حاصل از آن است. تیتشر در ده شب نخستِ این جدال به شکل جوان پانزده ساله نیرومند و در ده شب دوم به شکل گاوی زرین شاخ و در ده شب سوم به شکل اسب سپید زیبای زرینگوشِ زرین لگامی متجلی می‌شود و دیو اپوش، حریف او، به شکل اسب کَلِ گَری ظاهر می‌گردد. هر دو در دریای فراخکرد به نبرد می‌پردازند و سرانجام تیشتر پیروز می‌گردد. آنگاه میع‌ها در میان این دریا گرد می‌آیند. باد باران و ابر و تگرگ را به هفت کشور زمین می‌راند. بند ۳۵ به بعد در ستایش تیشتر و توصیف کارهای نیک اوست و توصیه شده‌است که مردم‌ها این ایزد را آنگونه که شایسته اوست، ستایش کنند تا از قحط سالی و سپا دشمن و بیماری‌ها و غیره در امان باشند.


title: ادبیات زرتشتی

text: از نکته‌های درخور توجه این یشت، اشاره به تیراندازی آرش (بند ۶ و ۷ و ۳۷ و ۳۸) است و این قدیمی‌ترین منبعی است که در آن، نام این قهرمان آمده‌است. دارای ۷ کرده و ۳۳ بند است. بند ۱ و ۲ در توصیف این ایزدبانو است که ایزدِ مسئول تندرستی اسب‌ها است. در بند ۳ تا ۳۳ از شاه‌ها و پهوان‌ها و شخصیت‌هایی یاد شده‌است که برای او قربانی کرده و از او یاری خواسته‌اند مانند هوشنگ و جمشید و فریدون و هوم (هم اشاره به ایزد هوم و هم به صورت شخصیت یافنه او در داستان کیخسرو و افراسیاب)، کیخسرو و زرتشت. این بخش از بندهای ۲۷ تا ۵۲ ارد یشت (یشت ۱۹) اقتباس شده‌است. از این رو، بویس بر آن است که در واسپا در اصل صفتی برای اَشی بوده و بعدها ایزد مستقلی محسوب شده‌است. ارتباط این ایزدبانو با اسب در بُندَهِشن نیز مشاهده می‌شود. دارای ۳۵ کرده و ۱۴۶ بند و پس از فروردین یشت (۱۳) مفصل‌ترین یشت است. این یشت در توصیف مهر (ایزد پیمان) است که عاوه بر آن وظیفه حفظ تمامیت سرزمین‌های ایرانی را بر عهده دارد و سروَر جنگجوها است. بند ۱ در توصیف این خدا و در ذم پیمان‌شکن‌ها است. در این یشت مهر با صفت‌هایی چون دارای چراگاه‌های فراخ، دارای هزارگوش، دارای ده هزار چشم و کسی که هرگز خواب به چشمش نمی‌آید، توصیف شده‌است. این ایزد ارتباط نزدیکی با خورشید دارد، بدین گونه که پیش از برآمدن آفتاب، سر برمی‌آورد (بند ۱۳) و از اینجا است که در ادبیات پهلوی و فارسی مهر به معنی خورشید به کار رفته‌است. او گردونه‌ای باشکوه دارد و با آن در همه جا در حرکت است (بند ۶۷ و ۶۸). حتی پس از فرورفتن خورشید نیز به زمین می‌آید و از یک کرانه آن به کرانه دیگر، برای نظارت بر پیمان‌ها حرکت می‌کند (بند ۹۵). در سراسر این یشت بر وفاداری بر عهد و پیمان، اعم از پیمان میان دو کشور، میان زن و شوهر یا میان دو شریک و انباز، تأکید شده‌است. مهر در مجازات پیمان‌شکن‌ها سخت گیر است و در بخش‌هایی از این یشت خصوصیت جنگ آوری او در مبارزه با پیمان‌شکن‌ها و دشمن‌هایش توصیف شده‌است. بهرام، ایزد پیروزی، همچون گرازی تیزدندان، در پیش او در حرکت می‌کند (بند ۷۰ تا ۷۲). مهر جنگجویی است که گررز و نیزه و سپر و تازیانه دارد و گردونه‌ای دارد که در آن انواع این گونه سلاح‌ها نهاده شده‌است. یشت با ستایش مهر پایان می‌گیرد (بندهای ۱۳۶ تا 140).


title: ادبیات زرتشتی

text: در این یشت، همچون یشت‌های دیگر، تأثیر تلفیق ماهرانه میان اعتقادهای ایرانی قدیم پیش از زرتشت و عقاید زرتشتی را می‌یابیم (مانند بندهای ۲ و ۳ و ۶ و ۲۰ و ۲۱ و ۵۰ و ۵۱ و ۶۸ و ۷۳ و ۸۹ و ۹۰ و ۱۰۳ و ۱۱۵ و ۱۲۱ و ۱۲۲ و ۱۳۴ و ۱۳۷ تا ۱۳۹). مهر یشت از زمره یشت‌های کهن و شاید قدیمی‌ترین آن‌ها باشد. دارای ۵ کرده و ۲۳ بند در توصیف و ستایش سروش، ایزد نظر و انضباط و شرح قدرت او و ایزدان همکار او، مانند مهر و اَشتاد و اَشی است. دارای ۳۸ بند است. رَشن ایزد عدالت است و از این رو، در این بند از انواع وَر (=آزمایش دینی) که برای معلوم کردن گناهکار از بی گناه به کار گرفته می‌شده، سخن رفته‌است. دارای ۳۱ کرده و ۱۵۸ بند و در ستایش فرَوَهرها یا فروشی‌ها است، که ارواح نگهبان آدمی به‌شمار می‌روند. این یشت مفصل‌ترین یشت است. در بندهای ۱ تا ۸۴ به توصیف فروهرها و نقش آن‌ها در تکوین جهان و پاسبانی آن‌ها از موجودات جهان اختصاص دارد. در بند ۱۱ به نقش فروهرها در بسته شدن نطفه در زهدان مادر و نقش آن‌ها در حفظ آن تا هنگام تولد اشاره شده‌است. بندهای ۴۹ تا ۵۲ متضمن عقیده قدیمی فرود آمده فروهرها در پایان سال به خانه‌هایی است که در هنگام حیات صاحب آن بدان تعلق داشته‌است. در بندهای ۴۵ تا ۴۸ و ۶۹ تا ۷۲ به نقش جنگاوری فروهرها و پیروز گردانیدن فرمانروهایی که او را پرستش می‌کنند، اشاره رفته‌است و در بنه‌های ۶۵ تا ۶۸ از نقش فروهرها در تقسیم آب و جلوگیری از خشک سالی سخن رفته‌است. در بندهای ۳۷ و ۳۸ سخن از جنگ‌های اولیه ایرانی‌های زرتشتی با قبیله‌های تورانی در میان است که نشانی از آن‌ها در جای دیگری از اوستا وجود ندارد. از صور خیال در خور توجه در این بخش از یشت تشبیه آسمان به پرنده‌ای است که زمین را همانند تخمی دربر گرفته‌است (بند ۲) و نیز تشبیه آسمان به جامه ستاره نشان، که اهوره مزدا آن را در برکرده‌است.


title: ادبیات زرتشتی

text: بخش بعدی این یشت به ستایش هفت دسته از فروهرهای قهرمان‌های دینی زرتشتی از گیومرث، نمونه نخستین انسان تا سوشیانس اختصاص دارد: فروهر خدایان، گیومرز، زرتشت و میدیوماه (نخستین پیرو زرتشت؛ بندهای ۸۵ تا ۹۵)، فروهرهای نخستین پیروان زرتشت مانند پسرهای زرتشت و گشتاسب و زریر و بستور (۹۶ تا ۱۰۰)، فروهرهای خاندان پوروذاخشتی (بندهای ۱۱۱ تا ۱۱۷)، فروهرهای قهرمان‌های سرزمین غیرایرانی (۱۱۸ تا ۱۲۸)، فروهر سوشیانس (۱۲۹)، فروهرهای شخصیت‌های اساطیری (۱۳۰ تا ۱۳۸) و فروهرهای زن‌های پارسای زرتشتی (۱۳۹ تا 142). دارای ۲۲ کرده و ۶۴ بند در ستایش بهرام، ایزد پیروزی است. بند ۱ تا ۲۷ دربارهٔ جلوه گر شدن بهرام به ده کالبد مختلف است: باد، وَرزا، اسب، شتر، گراز، جوان پانزده ساله، مرغ و ارِغنه (احتمالاً شاهین)، قوج، بُز نر دشتی و مرد جنگجو. در خور توجه است که تیشتر نیز به بعضی از این شکل‌ها در می‌آید (یشت ۸، بند ۱۳، ۱۶ و ۲۰: جوان پانزده ساله، ورزا و اسب). فره نیز گاه در بعضی از این کالبدها ظاهر می‌شود (یشت ۱۹ بند ۳۵: مرغ و ارِغنَه). بند ۲۸ تا ۳۳ دربارهٔ بهره‌مندی زرتشت از لطف ایزد پیروزی است. احتمالاً این بخش از زمره بخش‌هایی است که حاصل تلفیق اعتقادات پیش از زرتشت و عقاید زرتشتی است. در بندهای ۳۴ تا ۴۶ دربارهٔ اثر معجره‌آمیز پَرِ مرغ و ارِغنه، که نماد بهرام است، سخن رفته‌است و این بخش از بخش‌های قدیمی این یشت است. بندهای ۵۷ و ۵۸ دربارهٔ هوم و بندهای ۵۹ تا ۶۳ دربارهٔ قدرت و نیروی بهرام در جنگ‌ها است.


title: ادبیات زرتشتی

text: بعضی بخش‌های این یشت احتمالاً اقتباس از یشت‌های دیگر است؛ مثلاً بند ۱ از بند ۷۰ یشت ۱۰ است. از سوی دیگر، مضمون بندهای این یشت در یشت‌های دیگر دیده می‌شود. مانند بندهای ۲۸ تا ۳۳ که در بندهای ۶ تا ۱۳ یشت ۱۶ تقلید شده‌است. دارای ۱۱ کرده و ۵۷ بند در مدح وَیو (=وای)، ایزد فضا است و تألیف آن متاخر به نظر می‌رسد. در بند ۱ ستایش و تمجید و توصیف این ایزد آمده و در بنده‌های ۲ تا ۴۱ از کسانی که این ایزد را ستوده و از او درخواست کمک کرده‌اند مانند اَهورَه مَزدا، هوشنگ، تهمورث، جمشید، ضحاک، فریدون، گرشاسب، کیخسرو، هوتوس (یا هُتوس، همسر گشتاسب)، و دوشیزه‌های عموماً یاد شده‌است و این بخش شباهت به یشت ۵ دارد. بندهای ۴۲ تا ۵۸ دربارهٔ ستایش این ایزد و کارهای اوست و ابهامات بسیار دارد.


title: ادبیات زرتشتی

text: تألیف این یشت متاخر به نظر می‌رسد، گرچه مطالب آن قدیمی است. به نظر کریستن‌سن بندهای ۱ تا ۵ و نیز بندهای ۳۸ تا ۵۸ تألیف سستی است. اما بخش‌هایی که حاوی ستایش و مدح قهرمان‌های قدیم در پیشگاه ویو است (بندهای ۷ تا ۳۷) از دورهه‌ای بسیر متاخر نیست. دارای ۷ کرده و ۲۰ بند در توصیف و ستایش چیستا است که در این یشت با صفاتی مانند «کسی که به راه نیک رهنمون می‌شود» و «کسی که به گذرگاه نیک راهبر است» توصیف شده‌است.


title: ادبیات زرتشتی

text: از این توصیف‌ها چنین به نظر می‌رسد که وی ایزدبانوی راه و سفر بوده‌است. موهبت‌هایی نیز که از وی خواسته می‌شود مانند «گذر از راه‌های خوب (برای رسیدن به مقصد)»، «راه‌های خوب در کوهستان‌ها» و «راه‌های خوب از میان جنگل‌ها» و «گذرگاه‌های خوب از میان رودخانه» (بند ۳) و «نیرومند پا و شنوایی گوش و قوت بازو» (بند ۷) این نظر را تأیید می‌کند. این ایزدبانو با دین (در اوستا دینا) ارتباط نزدیک دارد. هر دو این ایزدبانو هدایت به راه راست را، چه در این جهان و چه در جهان دیگر، بر عهده دارند. این احتمال نیز وجود دارد که چیستا به معنی «درخور توجه، آنکه مورد توجه است» در اصل صفت دین (دینا) بوده‌است. بندهای ۱ تا ۴ به توصیف و ستایش این ایزدبانو اختصاص دارد. بندهای ۵تا ۱۳ دربارهٔ ستایش زرتشت از این ایزدبانو است و در بندهای ۱۴ تا ۲۰ سخن از ستایش هووی (همسر زرتشت) روحانیِ به (سفر) دور فرستاده شده و رئیس کشور است.


title: ادبیات زرتشتی

text: به نظر کریستین‌سن، کوتاهی جملات و سبک انشای خشک دلیل متاخر بودن این یشت است. به نظر او بندهای ۷ تا ۱۳ از نظر جوهر شعری تا حدی شبیه به یشت‌های کهن است و بندهای ۶ و ۷ با تغییرات مختصری در یشت ۱۴ بندهای ۲۸ تا ۳۳ ملاحظه می‌شود و شاید تقلیدی از آن باشد. دارای ۱۰ کرده و ۶۲ بند و در ستایش اَشی، ایزدبانوی ثروت و برکت است. بندهای ۱ تا ۵ در ستایش و معرفی این ایزدبانو و در بندهای ۶ تا ۱۴ از ثروت‌های مادی که اَشی می‌بخشد، سخن رفته‌است. بندهای ۱۵ تا ۲۲ دربارهٔ ملاقات زرتشت با اَشی است.


title: ادبیات زرتشتی

text: در بندهای ۳۲ تا ۵۲ سخن از شاه‌های اساطیری و پهلوان‌ها و شخصیت‌هایی در میان است که این ایزدبانو را ستوده‌اند و از او یاری خواسته‌اند. مانند هوشنگ، جمشید، فریدون، ضحاک، هوم، کیخسرو، زرتشت، گشتاسب (بندهای ۳ تا ۳۱ یشت ۹). بندهای ۵۳ تا ۶۲ در ستایش اَشی و آیین‌های پرستش وی است. در بند ۵۳ فهرست کسانی ذکر شده‌است که از نثارهایی که به اَشی هدیه می‌شود، محروم‌اند. در بندهای ۵۵ و ۵۶ به اسطوره‌ای اشاره شده‌است که بر طبق آن اشی در هنگامی که تورانی‌ها او را تعقیب می‌کردند، خود را در زیر پای گاو و بعد زیر گردن قوچی پنهان کرد، اما پسرهای جوان و دوشیزه‌های شوی ناکرده جای او را نشان دادند و اَشی از این رفتار گله مند است. در بندهای بعد سه گله او از گناهکارها ذکر شده‌است.


title: ادبیات زرتشتی

text: اردیشت از جهت زبانِ توصیفی، غنی است. خانه‌های مردهایی که از لطف اَشی برخوردارند، زن‌های آن‌ها که بر بالش‌های تزئین شده تکیه زده‌اند و مرکب‌های این مردها به خوبی توصیف شده‌است. دارای ۹ بند است. اَشتاد صورت پهلوی اَرشتات اوستایی به معنی «درستی، عدالت» است. نام این یشت با مطالب آن مناسب نیست و حتی این واژه در متن این یشت نیامده است. بندهای ۱ و ۲ دربارهٔ فره ایرانی و غلبه آن بر دیوهای گوناگون و کشورهای غیر ایرانی است. در بندهای ۳ و ۴ و در بند ۸ دعای اهونَوَر ستایش شده‌است و یشت با ستایش مجدد فره ایرانی پایان می‌پذیرد. دارای ۱۵ کرده و ۹۶ بند است و به دو بخش اصلی تقسیم می‌شود: بندهای ۱ تا ۸ فهرستی از کوه‌های سرزمین ایران است و بندهای ۹ تا ۹۶ ستایش فره (در اوستا خورنَه) است؛ بنابراین، این یشت پیش از آن که مربوط به زمین (در اوستا زَم) باشد، مربوط به فره است. در بنده‌های ۹ تا ۱۳ فره اهوره مزدا ستوده شده که به کمک آن آفریدگان خوب را آفریده‌است و تا پایان جهان آن‌ها را نگاه می‌دارد. در بندهای ۱۴ تا ۲۰ فره امشاسپندان ستوده شده‌است. بندهای ۲۱ تا ۲۴ به ستایش فره ایزدان و منجیان بشر اختصاص دارد. بندهای ۲۵ تا ۷۷ اختصاص به فره شاه‌ها و قهرمان‌های اساطیری و اعمال آنان دارد. در این قسمت از هوشنگ (پادشاهی او بر هفت کشور جهان و برانداخت دو سوم دیوها)، تهمورث (چیرگی او بر دیوها و مردم‌ها و جادوگرها و پری‌ها، درآوردن اهریمن به پیکر اسب و سوار شدن بر او به مدت سی سال) سخن رفته‌است. در مورد جمشید، به تفضیل بیشتری سخن رفته‌است: او بر هفت کشور زمین فرمانروا بود، هم نیکبختی و هم شهرت، هم گله و هم رمه و هم حرمت را از دیوها برگرف، در دوران پادشاهی او خوردنی‌ها کاهش نمی‌یافت، چهارپاها و مردم‌ها نمی‌مردند و گیاه‌ها خشک نمی‌شدند، در آن هنگام سرما و گرما و پیری و مرگ و رشک وجود نداشت و این پیش از آن بود که او دروغ بگوید. پس از آن، فره به صورت مرغی از پیش او به بیرون شتافت (بندهای ۳۰ تا ۳۴). به دنبال آن آمده‌است که فره سه بار به صورت مرغ و ارغنه درآمد. بار نخست ایزدمهر و بارد دوم فریدون (شکست دهنده ضحاک) آن را به دست آوردند. بار سوم آن را گرشاسب تصاحب کرد. از قهرمانی‌های گرشاسب و اژدهاهایی که کشته، به تفضیل سخن رفته‌است و متن خصوصیات حماسی دارد (۳۵ تا ۴۴). آنگاه شرح ستیز سپند مینو و اهریمن بر سر به دست آوردن فره آمده‌است.. هر یک از این دو، پیک‌های خویش را فرستادند: یپندمینو بهمن و اردیبهشت (دو تن از امشاسپندان) و آتش را فرستاد و اهریمن، اَکومن و خشم و ضحاک و سپیتور (اره‌کننده جمشید) را روانه کرد. سرانجام، آتش توانست ضحاک را پس براند و فره از مهلکه گریخت و به دریای فراخکرد جست و اَپام نپات، ایزد آب‌ها، توانست آن‌ها را به دست آورد (۴۵ تا ۵۱). بندهای ۵۲ و ۵۳ در ستایش این ایزد است. در بندهای ۵۲ تا ۵۴ از موهبت‌هایی سخن رفته‌است که کسی که فره با او باشد، به دست می‌آورد. بندهای ۵۵ تا ۶۴ شرح کوشش افراسیاب برای به دست آوردن فره است. بدین منظور او سه بار بره شده و به دریای فراخکرد رفت ولی هر سه بار ناموفق بود و ناسزاگویان از آن دریا بیرون آمد. در بندهای ۶۵ تا ۶۹ ظاهراً از فره رودخانه هیرمند (یا به تعبیری فره سوشیانس) سخن رفته‌است و در بندهای ۷۰ تا ۷۷ از فره کیفباد و کی اَپیوه و کی کاووس و کی پشین و کی بیارش و سیاوش و کی خسرو یاد شده‌است. در بندهای ۷۸ تا ۸۲ از فره زرتشت و در بندهای ۸۳ تا ۸۷ از فره گشتاسب و در بندهای ۷۸ تا ۸۲ از فره زرتشت و در بندهای ۸۳ تا ۸۷ از فره گشتاسب و در بندهای ۸۸ تا ۹۰ از فره سوشیانس سخن در میان است و در دو بند اخیر توصیفی از پایان جهان و فرشگرد (=کامل شدن جهان در پایان آن) شده‌است. بندهای ۹۱ تا ۹۶ به اَستوت ارته که همان سوشیانس یا آخرین منجی است؛ و ظهور او از دریای کانسه در سیستان و پیروز نیروهای خیر بر شر اختصاص دارد.


title: ادبیات زرتشتی

text: زامیاد یشت از زمره یشت‌های بزرگ قدیمی است، که در جای جای آن زبان شاعرانه و حماسی ملاحظه می‌شود، گرچه در متن آن تصحیفات بسیار راه یافته و گاه متن را دشوار کرده‌است. این یشت با سیستان ارتباط بسیار دارد. ذکر قهرمانی گشاسب به تفضیل، برشمردن رودها و دریاچه‌ها و کوه‌های این ناحیه و ظهور سوشانس از آنجا، دال بر صحت این نظر است. احتمالاً تدیون نهایی این یشت در سیستان بوده‌است. دارای ۲ بند در ستایش هوم است. یسن نهم را نیز در حقیقت می‌توان یشت خاص هوم به‌شمار آورد. دارای ۱ بند در ستایش ستاره وَنَند یا نَسر واقع است، که از همکاران تیشتر به‌شمار می‌رود.


title: ادبیات زرتشتی

text: متنی است مشتمل بر هشت فرگرد و ۶۵ بند است. در این متن زرتشت چکیده از اصول دین خود را به گشتاسب می‌آموزد، به همان شیوه‌ای که اهوره مزدا در فرگرد نوزدهم وندیداد چنین اصولی را برای زرتشت بیان می‌داد. در این یشت قطعاتی از وندیداد، که غالباً از جهت دستوری پُر از غلط است، نقل گردیده‌است. در آغاز دعای زرتشت به گشتاسب (که تقلیدی از آفرین پیغامبر است) آمده‌است. سپس به وظائف شاه نسبت به روحانیون و حمایت او از دین و رعایا اشاره رفته‌است. آنگاه به اهمیت بعضی آئین‌های دینی اشاره شده و سرانجام شرحی از سرنوشت روان پس از مرگ ذکر گردیده‌است. ویشتاسپ یشت، همانند آفرین پیغامبر زرتشت، احتمالاً متعلق به نَسک دوم از ۲۱ نسک دوره ساسانی به نام وِشتاسپ ساست بوده‌است. ترجمه پهلوی متاخری از هر دو متن در دست است.


title: ادبیات زرتشتی

text: از آنجا که یشت‌ها حاصل تلفیق اعتقادات پیش از زرتشت و عقاید زرتشتی است، بر حسب مضمون دو گونه اشعار در آن‌ها قابل تشخیص است. اشعاری که در آن‌ها از اعمال ایزدها و قهرمان‌ها و شاه‌های اساطیری با زبانی شاعرانه شخن رفته و در آن‌ها صور خیال و تشبیهات شاعرانه به کار گرفته شده‌است و اشعاری که مشتمل بر دعاها و اذکار دینی است و رنگ زرتشتی دارد. در غالب اشعار دسته اول ابیات هشت هجایی است و در اشعار دسته دوم بیشتر به ابیات هفت هجایی و نه هجایی و غیره برمی‌خوریم؛ بنابراین می‌توان احتمال داد که ابیات یشت‌ها اصولاً هشت هجایی بوده و بعدها بر اثر انتقال شفاهی اوستا از سینه به سینه، در طی قرون و اعصار، سپس به کتابت در آمدنش تغییراتی در تعداد در تعداد هجاها راه یافته‌است. علاوه بر این، تدوین کنندگان نهایی یشت‌ها نیز، که در پی تلفیق عقاید زرتشتی با مطالب ایرانی قدیم متعلق به پیش از زرتشت بوده‌اند، گاه نتوانسته‌اند قواعد عروض یشت‌ها را مراعات کنند. احتمال نیز می‌رود که جملات منثور نیز در میان قطعات موزون راه یافته باشد. از این روست که در بخش‌های متاخر یشت‌های قدیمی نیز به بیت‌های غیر هشت هجایی برمی‌خوریم. بررسی و مقایسه دقیق یشت‌ها و اشعار فارسی میانه و پارتی این نظر را که وزن یشت‌ها بر اساس تکیه بوده‌است، تأیید نمی‌کند و نظریه هجایی بودن این سروده‌ها هم چنان به قوت خود باقی است.


title: ادبیات زرتشتی

text: متن کوتاهی است که در آن از زبان زرتشت به گشتاسب دعا شده و در ضمن آن خصوصیات و صفت‌های شاه‌ها و قهرمات‌های باستانی و ایزدها ذکر گردیده‌است.


title: ادبیات زرتشتی

text: بنابر روایتی که در بعضی از کتاب‌های پهلوی آمده‌است، زرتشت به فرمان گشتاسب کتاب اوستا را همراه با تفسیر آن (=زَند) بر روی پوست گاو یا بر الواح زرین نوشت و آن را در گنج شاهی یا خزانه آتشکده سمرقند نهاد. روایت دیگری که احتمالاً بازتاب نظر روحانیان زرتشتی جنوب ایران است، در کتاب چهارم دینکرد آمده‌است و بر طبق آن دارا پسر دارا (یعنی داریوش سوم ۳۳۶/۵ تا ۳۳۰ پ. م) دستور داد که همه اوستا و زند را در دو نسخه، یکی در خزانه شاهی و دیگری در دز نبشت، نگاه دارند. در روایتی دیگر از دینکرد آمده‌است که به دستور گشتاسب تعلیمات زرتشت به کتابت درآمد و نسخه اصلی آن را در گنج شاهی نهادند و رونویس‌هایی از آن پخش گردید. پس از آن، نسخه‌ای را نیز در دزِ نبشت فرستادند. با آمدن اسکندر نسخه‌ای که در دزِ نبشت بود، به دست یونانی افتاد و آن را به زبان یونانی ترجمه کردند.


title: ادبیات زرتشتی

text: بلاش اشکانی (احتمالاً بلاش اول: حدود ۵۱ تا ۷۶/۸۰ م) به نواحی مختلف فرمانی فرستاد که آنچه از اوستا و زند به صورت مکتوب یا شفاهی از گزند در امان بود، نگاه دارند. بعدها اردشیر بابکان (۲۲۶ تا ۲۴۱ م) به راهنمایی توسر (مشهور به تنسر) همه آن تعلیمات پراکنده را به دربار خواست. آنچه معتبر بود، پذیرفت و بقیه را کنار گذاشت. در مرحله بعد، شاپور پسر اردشیر (شاپور اول: ۲۴۱ تا ۲۷۲ م) کتاب‌هایی را، که در اصل منشعب از دین (یعنی کتاب اوستا) بودند، یعنی کتاب مربوط به پزشکی، ستاره‌شناسی، حرکت، زمان، مکان، جوهر، آفرینش، کون، فساد، تغییرِ عَرَض، منطق و دیگر صنایع و فنون در هندوستان و روم و دیگر سرزمین‌ها پراکنده بودند، بازگردآوری کرد و آن‌ها را با دین (=مطالعات کتاب اوستا) تطبیق داد و به دستور او، نسخه‌ای از هرچه در دست بود، به گنج شاهی سپرده شد. بعدها، شاپور پسر هرمز (شاپور دوم: ۳۰۹ تا ۳۷۹ م) دستور داد که، برای اطمینان و ایمان مردم به دین، در مورد اقوال و افکار تحقیق شود؛ و از همین رو، آذرباد مَهرَسپنَدان، رئیس موبدان زمان، متحمل آزمایش دینی شد و بر طبق روایات بر سینه او روی گداخته ریختند و از آزمایش پیروز به درآمد. وی اهل قرق و نحل گوناگون و نیز کسانی که به تحقیق در نسک اوستا می‌پرداختند، از بددینی و انحراف برحذر داشت. خسرو پسر قباد (انوشیروان: ۵۳۱ تا ۵۷۹ م) آگاهی و تفکر دربارهٔ هر گونه بدعت در میان چهار طبقه اجتماعی را افزایش داد. وی بر آن بود که زبان اوستایی از طریق سنت شفاهی و کتاب‌ها و رساله‌ها حاوی مطالب فراوانی است، و از همه روحانیون خواست که به تفکر دربارهٔ اوستا و زند بپردازند و از یافته‌های خود بر دانش مردم جهان بیفزایند. در روایت دیگری، به ارتباط انوشیروان، با سرگذشت کتاب اوستا اشاره شده‌است: مجمعی از موبدان زرتشتی به ریاست وِه شاپور موبدان موبد زمان خسروانوشیروان، بیست یک نَسک اوستا را تعیین کرد و به اتفاق نظر، بر رأی خود مهر نهاد.


title: ادبیات زرتشتی

text: از روایات مذکور چنین مستفاد می‌شود که در نظر مؤلفان کتاب‌های پهلوی، که در قرن سوم هجری می‌زیستند، ولی روایات ساسانی را منعکس می‌کردند، صورت مکتوب اوستا و زند و خط آن به خود زرتشت بازمی‌گردد که پس از پراکنده شدن اوستا بر اثر حمله اسکند، چندین شاه ایرانی در زمان‌های گوناگون در صدد جمع‌آوری و تدوین مجدد آن برآمدند. همین نظر را در کتاب‌های عربی و فارسی قرون اولیه اسلامی، که مطالبشان مبتنی بر گفته‌ها و نوشته‌های زرتشتیان است، نیز می‌یابیم. در نامه تنسر آمده‌است که اسکندر کتاب دین (=اوستا) را که بر دوازده هزار پوست نوشته شده بود، در اصطخر (فارس) سوزانید و یک سوم آن در دل‌ها ماند. طبری می‌نویسد که زرتشت کتابی را بر گشتاسب عرضه داشت که ادعا می‌کرد خدا بر او وحی کرده‌است. آن را بر دوازده هزار پوست گاو نوشتند و به صورتی که (نوشته‌ها) بر پوست کنده و با زر منقش شده بود. گشتاسب آن را در محلی در اصطخر به نام دزِ نبشت نهاد و هیربدان را بر آن گماشت و عموم مردم را از فراگیری آن منع کرد. ثعالبی، مسعودی، مقدسی، ابن مسکویه، و ابن بلخی نیز روایتی نظیر آن را آورده‌اند.


title: ادبیات زرتشتی

text: آنچه در روایات مذکور دربارهٔ کتابت اوستا به خط اوستایی در زمان زرتشت ذکر شده، افسانه‌آمیز است. از سوی دیگر، از روایات خارجی چنین بر می‌آید که پیروان ادیان دیگر زرتشتیان را دارای کتابی که در زمان زرتشت به کتابت آمده باشد، نمی‌دانستند. در یکی از روایات مانوی نقل شده در کتاب کفالایا آمده‌است: «زرتشت کتاب ننوشت، بلکه شاگردان او پس از مرگش (سخنان او را) به خاطر سپردند و به صورت کتاب‌هایی درآوردند که امروز می‌خوانیم. از این گفته می‌توان استنباط کرد که در قرن سوم میلادی زرتشتیان کتاب‌های دینی داشته‌اند، اما معلوم نیست منظور کدام نوشته هاست. احتمال می‌رود که مقصود از این کتاب‌ها، نوشته‌هایی باشد که از دیرباز در بین‌النهرین به نام زرتشت معروف بوده‌است و نه نوشته‌های خود زرتشت. باسیلیوس (در حدود ۳۷۷ م) گفته مغان کتاب نداشتند… بلکه پسران از پدران خود تعلیم می‌گرفتند؛ بنابراین، هیچ سندی در دست نیست که بر ما روشن سازد که کتاب اوستا پیش آنکه به خط کنونی درآید، به چه خطی مکتوب بوده‌است. اهمیت سنت شفاهی و حفظ آثار دینی به صورت سینه به سینه در ایران، دلالت بر این دارد که کتاب اوستا بیشتر بدین صورت حفظ می‌شده‌است تا به شکل مکتوب. چنان‌که در نامه تنسر نیز آمده‌است که پس از اسکند فقط یک سوم اوستا در دل‌ها مانده بود. حتی از نوشته‌های پهلوی و عربی و فارسی مذکور، که در آن‌ها سخن از اوستای مکتوب شده‌است، چنین استنباط می‌شود که نسخه‌های اوستا کم بوده‌است؛ بنابراین گفته‌ها، فقط ۲ نسخه، یکی در دزِ نبشت، و دیگری در خزانه شاهی، نگهداری می‌شده‌است. در نتیجه، بعید می‌نماید که تا پیش از تدوین اوستا و نگارش آن به خط اوستایی موجود، این کتاب، به صورت مجموعه واحدی به تمام و کمال، به خطی نوشته شده باشد. البته احتمال اینکه در زمان‌هایی (از جمله بلاش اشکانی) کوشش برای کتابت آن شده باشد، منتفی نیست. همچنین بعید نیست که در دوره ساسانی، پیش از آنکه آن را به خط کنونی نوشته باشد، کوشش شده که به خط پهلوی نیز برگردانند.


title: ادبیات زرتشتی

text: منظور از جمع‌آوری اوستا به دستور شاهان در زمان‌های گوناگون، ظاهراً گردآوری روایات سینه به سینه بوده‌است. در رساله شگفتی‌های سیستان آمده‌است که نسک‌های اوستا در میان دودمان‌های نیکان (=زرتشتیان) پیوسته بر جای ماند… پس از اسکندر، این نسک‌ها نزد زنان بود و یکی از آن‌ها را به نام بَغ نَسک، جوانی سیستانی به خاطر سپرد و بدین گونه دین (=کتاب دینی) به سیستان بازگشت… جز در سیستان، جاهای دیگر آن را در سینه نسپردند. مسعودی نیز به سنت حفظ سینه به سینه اوستا در سیستان اشاره کرده‌است. حتی پس از به کتابت درآمدن اوستا نیز موبدان آن را از حفظ می‌خواندند. در کتاب دینکرد آمده‌است که: «منطقی است که سخن زنده شفاهی را از آنچه مکتوب است، مهم‌تر به‌شمار آوریم.» و در جای دیگر همین کتاب اشاره شده‌است که اثر مکتوب، صورت کامل نیست. در کتاب‌های پهلوی مکرراً به موبدانی اشاره شده‌است که همه اوستا و ترجمه و تفسیر (=زند) را از حفظ داشته‌اند.


title: ادبیات زرتشتی

text: کتاب اوستا تا مدت‌ها اساساً سینه به سینه حفظ می‌شد. احتمالاً در دوره اشکانی در زمان بلاش اول یا در اوایل ساسانی کوشش شد که آن را به خطی از نوع خطوط مشتق از آرامی متداول در ایران، مانند خط پهلوی بنویسند. در این گونه خطوط برای مصوت‌ها در خط عامت خاصی وجود ندارد و گاهی از صامت‌ها برای نشان دادن بعضی مصوت‌ها استفاده می‌شود؛ مثلاً برای ـُ (کوتاه) و اُو (بلند) در خط علامتی نیست و برای ضبط این دو صدا و خصوصاً اُو (بلند) گاهی از حرف واو استفاده می‌شود. علاوه بر آن، این گونه خطوط واحد حروف کافی برای نشان دادن همه صامت‌های اوستایی نیستند. نگارش کلمات اوستایی به خط پهلوی، که گاه گاه در کتاب‌های پهلوی آمده‌است، به خوبی نقص این خط را برای ضبط آواهای کتاب دینی نشان می‌دهد. از این رو، ضبط کتاب اوستا به خطی از این‌گونه بی تردید رضایت بخش نبوده‌است، زیرا موبدان زرتشتی مانند همه روحانیون دیگر معتقد بودند و هستند که کتاب دینی باید با تلفظی درست و با مراعات تجوید خوانده شود. مسلماً هیچ‌یک از خطوط موجود آن زمان نمی‌توانست این نیاز را برآورده سازد؛ بنابراین، موبدان از روی خط پهلوی، که خود از آرامی اقتباس شده بود و به علت اینکه یک حرف نشانه چندین آوا بود ابهام فراوانی داشت، خطی را اختراع کردند و اوستا را با آن نوشتند. در اختراع این خط بسیار دقت و زمان صرف شده‌است و احتمالاً هیئتی از روحانیان و دبیران در آن دست داشتنه‌اند. این دانشمندان برای جلوگیری از هر گونه ابهامی در ضبط اوستا، بر آن شدند که برای هر آوای اوستایی حرف واحدی را در نظر بگیرند و بدین منظور با اعمال تغییراتی در حروف پهلوی، که نشانگر چندین آوا بود، حروف جدیدی را اختراع کردن که هر یک نشانگر یک آوا باشد؛ مثلاً حرف الف پهلوی نشان دهنده چهار آوای ـَ، آ، ه، خ است. مخترعان خط اوستایی این حرف را برای نمایاندن آوای ـَ اوستایی اختصاص دادند و با افزودن دندانه‌ای به آخر آن حرفی را ساختند که نشانگر آوای آ باشد و با افزودن حلقه‌ای بدان حرف ه و با افزودن دنباله‌ای بدان حرف خ اوستایی ایجاد کردند. علاوه بر آن کوشش شد که همه جزئیات و ظرائف تلفظ کلمات با اختراع حروف خاصی نشان داده شود.


title: ادبیات زرتشتی

text: خط موجود اوستایی دارای ۵۳ حرف است، ولی از مطالعه نسخه‌های موجود اوستا ۵۸ حرف اوستایی به دست می‌آید که بعضی‌ها در آن‌ها گونه‌های خطی یک حرف هستند و این رفم نزدیک به رقم ۶۰ است که مسعودی برای خط اوستا ذکر کرده‌است. نام این خط در کتاب‌های پهلوی دین دبیریه، به معنی خط دین است که در کتاب‌های عربی به صورت دین دفیریه، دین دبیره و دین دویره ضبط شده‌است. دقیقاً معلوم نیست که در چه تاریخی این خط اختراع و اوستا بدان نوشته شده‌است. از فعالیت دو شاه ساسانی در توجه به دین در منابع پهلوی و عربی سخن رفته‌است، یکی شاپور دوم و دیگری انوشیروان است؛ بنابراین، شاید بتوان تاریخی میان قرن چهارم و ششم میلادی را زمان نگارش اوستا به خط کنونی آن دانست. می‌توان احتمال داد که این کتاب در قرن چهارم میلادی به کتابت درآمده و در قرن ششم میلادی تدوین نهایی یافته باشد. پس از به کتابت درآمدن اوستا باز هم موبدان آن را از حفظ می‌کردند و از بر می‌خواندند و صورت شفاهی را مهم‌تر از متن مکتوب می‌دانستند.


title: ادبیات زرتشتی

text: از اوستا نسخه‌های خطی متعددی در دست است، اما هیچ‌یک از آن‌ها به تنهایی متن کامل اوستا را در برندارد. بعضی از نسخه‌های اوستا همراه با ترجمه‌های پهلوی است و ترجمه پهلی زیر هر سطر متن اوستایی نوشته شده‌است. قدیمی‌ترین نسخه اوستایی موجود، نسخه K7 (محفوظ در دانشگاه کپنهاگ) است. این نسخه که به صورت عکسی منتشر شده و فقط ویسپَرَد را دربردارد در سال ۶۳۷ یزگردی برابر با ۱۲۶۸ میلادی (یا ۱۲۸۸ میلادی) است. نسخه‌های قدیمی دیگر از قرن چهاردهم میلادی و در ایران به کتابت درآمده‌اند و نسخه‌های متاخرتر از قرن هفدهم میلادی به بعد در هندوستان استنتاخ شده‌اند. اما از انجامه‌های کاتبان این نسخه‌ها می‌توان به وجود یک نسخه خطی مادر در قرن سوم/چهارم هجری (نهم/دهم میلادی) کتابت شده بوده، پی برد.