title: نبرد مسکو

text: "استاوکا" به شکل پر شتابی آرایش‌های ذخیره را از خاور دور، سیبری، آسیای مرکزی و سایر مناطق نظامی برای پیوستن به جبهه غربی، گسیل داشت و دستور به ایجاد ۹ ارتش ذخیره شامل ۵۹ لشکر تفنگ‌دار، ۱۳ لشکر سواره‌نظام، ۷۵ تیپ تفنگ‌دار و ۲۰ تیپ تانک داد. "استاوکا" انتظار داشت تهاجم اصلی آلمانی‌ها از وولوکولامسک و سرپوخوف آغاز شود؛ بنابراین، ارتش‌های شانزدهم، پنجم، سی و سوم، چهل و سوم، چهل و نهم و پنجاهم جبهه غربی که بیشتر آن‌ها در نبردهای گذشته شدیداً آسیب دیده بودند، در مواضع دفاعی جدید از شمال وولوکولامسک تا جنوب تولا جهت حفاظت از مسکو چیده شدند. ارتش‌های بیست و دوم، بیست و نهم، سی و یکم و سی‌ام جبهه کالینین شوروی در جناح راست جبهه غربی، مسئول متوقف ساختن نیروهای آلمانی از اوستاخوف تا جنوب کالینین بودند. نهایتاً ارتش‌های سوم و سیزدهم جبهه جنوب غربی شوروی نیز می‌بایست راه پیشروی آلمانی‌ها در جنوب از طریق یفرموف یا یلتس به سمت مسکو را سد می‌کردند. "استاوکا" همچنین فرمان به استقرار شبه‌نظامیان و نیروهای امنیتی در مواضع دفاعی داخل و اطراف شهر مسکو و شرق آن صادر کرد. تا اواخر نوامبر ۶۵ هزار نفر از خود شهر مسکو دفاع می‌کردند که عموماً شامل شبه‌نظامیان مردمی بودند. دفاع شهر شامل سه ناحیه دفاعی حول آن می‌شد که خارجی‌ترین آن در شعاع ۳۰ کیلومتری قرار داشت. در داخل شهر نیروهای امنیتی شبکه پیچیده‌ای از موانع و نقاط مستحکم را ایجاد کرده و در آن مستقر بودند. مدافعان مسکو به شکل گسترده‌ای در حال استفاده از تجربیات مدافعان لنینگراد بودند. روز ۱۲ نوامبر ارتش شانزدهم که از محور بسیار پراهمیت وولوکولامسک در غرب مسکو دفاع می‌کرد، با دریافت ۵ لشکر سواره‌نظام تقویت شد. با وجود همه این تهمیدات، جهبه غربی با کشیده شدن در خط مقدمی به طول ۶۰۰ کیلومتر، عمق بسیار کمی داشت. این جبهه روز ۱۵ نوامبر ۴۵ لشکر عموماً بسیار ضعیف با مجموعاً ۲۴۰ هزار نفر نیرو، ۱۲۰۰ توپ در اختیار داشت.


title: نبرد مسکو

text: بر مبنای گزارش‌های اطلاعاتی دریافت شده، با وجود تردید و اعتراض ژوکوف مبنی بر بی‌تاثیر بودن آن‌ها، ۱۴ نوامبر استالین به او به عنوان فرمانده جبهه غربی دستور داد چندین حمله اختلال‌آفرین جهت برهم زدن آماده‌سازی تهاجمی آلمانی‌ها اجرا کند. بر این مبنا به دستور ژوکوف ارتش‌های شانزدهم و چهل و نهم جبهه غربی شوروی حملاتی را در شمال وولوکولامسک و شرق سرپوخوف علیه جناحین ارتش چهارم ورماخت صورت دادند.


title: نبرد مسکو

text: ارتش چهل و نهم شوروی در جناح جنوبی جبهه غربی، روز ۱۴ نوامبر با پنج لشکر تفنگ‌دار به چهار لشکر پیاده‌نظام از سپاه‌های ۱۲ و ۱۳ ورماخت در شمال شرقی سرپوخوف حمله برد. پس از حصول رخنه‌های کوچکی در شمال و جنوب ووردنینو، سپاه ۲ سواره‌نظام و لشکر ۱۱۲ تانک شوروی اقدام به بهره‌گیری از این شکاف‌ها کردند اما توسط لشکرهای ۲۶۳ و ۲۶۸ پیاده‌نظام ارتش چهارم ورماخت متوقف شدند. با ضد حمله این دو لشکر آلمان، خط مقدم به شرایط پیشین بازگشت.


title: نبرد مسکو

text: ارتش شانزدهم شوروی در جناح شمالی جبهه غربی، روز ۱۶ نوامبر با تهاجم از جناح راست خود توسط لشکرهای ۱۲۶ تفنگ‌دار، ۱۷ و ۲۴ سواره‌نظام و ۵۸ تانک، لشکرهای چهاردهم پیاده‌نظام موتوریزه و هفتم زرهی ورماخت را که خود در حال آماده‌سازی جهت تهاجم بودند، هدف گرفت. با وجود این که مهاجمان با تلفات سنگین پس از تنها ۳ تا ۴ کیلومتر پیشروی متوقف گشتند، به دستور ژوکوف، لشکرهای ۲۰ و ۴۴ سواره‌نظام شوروی نیز وارد میدان نبرد شدند. عواقب این عمل فاجعه‌بار بود. لشکر ۴۴ سواره‌نظام شوروی با حمله در پهنه بازِ پوشیده از برف، در مقابل آتش توپخانه و مسلسلهای آلمانی، بدون این که هیچگونه تلفاتی به لشکر ۱۰۶ پیاده‌نظام ورماخت در مقابل خود وارد کند، دو هزار نفر از نیروهای خود را از دست داد. بدین شکل، ژنرال روکوسوفسکی، فرمانده ارتش شانزدهم شوروی ۱۷ نوامبر دستور به عقب‌نشینی نیروهایش به مواضع دفاعی جدید داد.


title: نبرد مسکو

text: مطابق نظر ژوکوف، این حملات با وارد آوردن تلفات سنگین به نیروهای ارتش سرخ، فایده‌ای حاصل نکردند و تنها موجب به‌هم‌ریختگی و تضعیف دفاع شوروی در هنگام آغاز تهاجم آلمانی‌ها شدند. به هر صورت، این حملات نشان‌گر آمادگی ارتش سرخ برای مبارزه بر سر خاک خود در مسیر مسکو بود و بهره‌برداری از موقعیت‌های تاکتیکی را برای آلمانی‌ها دشوارتر از پیش ساخت.


title: نبرد مسکو

text: روز ۱۰ نوامبر فرماندهی گروه ارتش مرکز با صدور فرمانی تحت عنوان «دستورالعمل رزم زمستانه و ویژگی‌های خاص زمستان روسیه» خواهان شروع بلافاصله آماده‌سازی‌ها برای فصل زمستان از جمله ایجاد مراکز تدارکات و امنیت‌بخشی به تأسیسات ترابری در پشت خط مقدم شد. به هر صورت تصادم بین تمهیدات این فرمان و لازمه‌های تاکتیکی در میدان‌های نبرد مشکل آفرین گشت و فرسایش حاصل از درگیری‌ها به نیروهای آلمانی اجازه عمل مؤثر به این تمهیدات را نداد. با فرا رسیدن زمستان کاهش هر چه بیشتر دما از میانه ماه نوامبر با وجود منجمد کردن گل و لای و تسهیل و افزایش سرعت پیشروی آلمانی‌ها، مشکلات دیگری پدیدآورد. یخبندان هر چه نصیب آلمانی‌ها کرد چیز بیشتری از آن‌ها ستاند. این وضعیت تأثیری مخربی بر روحیه نیروهای خط مقدم داشت. عدم دریافت به موقع اقلام تدارکاتی نظیر ضدیخ برای خودروها و البسه زمستانی، بار مشکلات آلمانی‌ها را تشدید ساخت. ارتشبد گودریان در خاطرات خود دمای هوا در روز ۱۲ نوامبر را ۱۵− درجه سانتیگراد، روز بعد آن ۲۲− درجه سانتیگراد و روز ۴ دسامبر ۳۵− درجه سانتیگراد و در کمترین میزان ۵۰− درجه سانتیگراد ثبت کرده‌است و اضافه نموده در این شرایط سربازان همچنان البسه سبک به تن داشتند. رئیس بخش تدارکات نیروی زمینی آلمان اصرار داشت البسه زمستانی ارسال شده‌است اما بعداً مشخص شد محموله در اثر نبود قطار و خرابکاری پارتیزان‌های دشمن در خطوط آهن، برای چند هفته در ایستگاه ورشو گیر کرده‌است. در این حال سربازان آلمانی وادار شده بودند لباس گرم را از تن سربازان مرده و اسیر شوروی درآورده و بپوشند.


title: نبرد مسکو

text: کاهش دما تأثیر تسلیحات آلمانی‌ها از جمله ادوات توپخانه را نیز کاهش داده بود. نیروهای ورماخت جهت فعال نگاه داشتن خودروها و تانک‌های خود مجبور به گشودن آتش زیر موتور آن‌ها بودند که موجب اتلاف سوخت ارزشمندی می‌گشت که آلمانی‌ها در مضیقه آن بودند. سرمای هوا با سفت‌تر کردن روغن موتور و سخت‌تر روشن شدن هواگردها، عملیات‌های "لوفت‌وافه" را نیز با اختلال مواجه ساخته بود. در این حال، نیروی هوایی شوروی با در اختیار داشتن پایگاه‌های هوایی مجهز و گرم در وضعیت بسیار بهتری به سر می‌برد.


title: نبرد مسکو

text: تهاجم ورماخت با نیروهایی از رمق افتاده و منابعی اندک، از ۱۵ نوامبر مجدداً از سر گرفته شد. در جناح شمالی درگیری‌های شدیدی بر سر بزرگراه کالینین–مسکو درگرفت. تهاجم اولیه نیروهای آلمانی با هدف گرفتن ضعیف‌ترین نقطه در دفاع دشمن، اتصال بین ارتش‌های شانزدهم و سی‌ام شوروی را شکست. ارتش سی‌ام شوروی که با فاصله کمی توسط ارتش نهم ورماخت تعقیب می‌شد، به مواضع دفاعی در طول رود ولگا در شمال سد ولگا عقب نشست. ارتش نهم ورماخت با دستیابی به گذرگاه‌هایی در کرانه شمالی ولگا، از روز ۱۹ نوامبر حالت تدافعی گرفت تا از جناح چپ گروه زرهی ۳ که به سمت شرق پیش می‌رفت، محافظت کند. سرلشکر زاخاروف، به دستور ژوکوف، با دو لشکر سواره‌نظام، یک لشکر موتوریزه و دو تیپ تانک مسئول پوشش دادن شکاف ایجاد شده در نزدیکی کلین شد. ژوکوف که تقریباً تمام نیروی ذخیره خود را صرف حملات پیش‌دستانه کرده بود، دیگر قادر به اجرای ضد حملات در زمان و مکان مناسب نبود. نیروهای راینهارت در گروه زرهی ۳ با پیشروی مداوم، روز ۲۳ نوامبر به کلین دست یافتند. در جناح راست این گروه زرهی، لشکر دوم زرهی سولنچنوگورسک در ۲۰ کیلومتری جنوب کلین را نیز تصرف کرد. با رسیدن سپاه ۵ به کلین، راینهارت می‌توانست به سمت کانال مسکو–ولگا پیش برود یا مستقیماً راه مسکو در جنوب شرقی را پیش بگیرد.


title: نبرد مسکو

text: در این شرایط "استاوکا" و ژوکوف در تلاش برای اجرای بلافاصله تهمیداتی جهت دفع خطر از مسکو بودند. به روکوسوفسکی فرمان داده شد ارتش شانزدهم شوروی را به خط دفاعی جدید از جنوب سولنِچنوگورسک تا شهر ایسترا در طول رود ایسترا در امتداد مواضع ارتش پنجم شوروی منتقل کند. با بهره‌گیری از عقب‌نشینی ارتش شانزدهم شوروی، راینهارت در مقابل مقاومت ضعیف، از کلین به سمت شرق پیش رفت. با این حرکت جناح چپ ارتش سی‌ام شوروی وادار به عقب‌نشینی به سمت شمال شد تا شکاف دیگری در مواضع ارتش سرخ پدیدار شود. با استفاده از این شکاف، لشکرهای چهاردهم پیاده‌نظام موتوریزه و هفتم زرهی ورماخت تا روز ۲۹ نوامبر خود را در یاخروما و جنوب آن در ۳۵ کیلومتری شمال مسکو، به کرانه غربی کانال مسکو–ولگا رساندند و بر چندین گذرگاه کوچک بر آن مسلط شدند. تا این زمان تنها ۳۶ تانک عملیاتی برای لشکر هفتم زرهی ورماخت باقی مانده بود.


title: نبرد مسکو

text: در مرکز خط مقدم، سه لشکر تفنگ‌دار، دو لشکر سواره‌نظام و یک تیپ تانک شوروی در تلاش برای جلوگیری از پیشروی نیروهای هوپنر در گروه زرهی ۴ ورماخت بودند. حرکت هوپنر آهسته و به شکل پر خسارتی دنبال می‌شد. نیروهای او در مقابل مقاومت شدید، در عرض ۳ روز تنها ۴ تا ۶ کیلومتر پیشروی نمودند. به هر صورت، گروه زرهی ۴ در نهایت قادر به نفوذ در کمربند اصلی دفاعی ارتش نوزدهم شوروی شد. هوپنر با نارضایتی از کندی حرکت، ۱۹ نوامبر هر سه سپاه خود را به کار گرفت و توانست بن‌بست را بشکند و تا پایان روز ۲۰ نوامبر ۱۸ تا ۲۳ کیلومتر دیگر پیش برود. نیروهای هوپنر با درهم‌شکستن دفاع ارتش شانزدهم شوروی در سولنِچنوگورسک و ایسترا به سمت مسکو یورش بردند. روز ۲۷ نوامبر ایسترا به تصرف مهاجمان درآمد. روز ۳۰ نوامبر لشکر دوم زرهی گروه زرهی ۴ کراسنایا پولیانا را در ۳۰ کیلومتری شمال مسکو به سلطه خود درآورند تا این شهر در برد توپخانه ورماخت قرار گیرد. از این نقطه افسران آلمانی با دوربین‌های خود قادر به مشاهده پایتخت شوروی بودند. در این زمان، با نزدیک شدن سپاه‌های ۴۶ و ۴۰ موتوریزه و ۵ پیاده‌نظام گروه زرهی ۴ به شهر، درگیری‌های سنگینی از دریوکوو تا ددوفسک در دروازه‌های شمال غربی مسکو به پا شد. با وجود فرمان اکید بر حفظ موقعیت، نیروهای ارتش شانزدهم شوروی قدم به قدم عقب رانده می‌شدند.


title: نبرد مسکو

text: "استاوکا" روز ۳۰ نوامبر برای بازگرداندن ورق، ارتش‌های یکم شوک و بیستم را از ذخیره راهبردی خود به جبهه غربی ملحق ساخت. ژوکوف موظف شد خط کانال مسکو–ولگا را حفظ کند. ژوکوف بلافاصله هر دو ارتش را وارد شکاف بین ارتش سی‌ام و شانزدهم شوروی کرد. او ارتش یکم شوک را مسئول دفع آلمانی‌ها از کانال مسکو–ولگا و ارتش بیستم را مسئول دفاع از ناحیه کراسنایا پولیانا نمود.


title: نبرد مسکو

text: در این شرایط فن بک و هادر عمیقاً به این نتیجه رسیده بودند که یک تلاش پایانی دشمن پیشروی آن‌ها را منهدم خواهد کرد و «پیروزی نصیب طرفی خواهد شد که بیشتر پایداری کند». با اطمینان از ضعیف بودن دفاع شوروی در غرب مسکو و فرارسیدن زمان تهاجم تعیین‌کننده نهایی، فیلدمارشال فن بک اواخر ماه نوامبر به ارتش چهارم ورماخت دستور داد به منظور حمله مستقیم به سمت مسکو از جانب غرب، مواضع ارتش سرخ در جنوب زونیگورود و نارو-فومینسک را مورد یورش قرار دهد و با پیشروی متمرکز به سمت کوبینکا و گولیتسینو، ارتش‌های پنجم و سی و سوم شوروی را به محاصره درآورد. متعاقب این تهاجم، نیروهای فیلدمارشال فن کلوگه در ارتش چهارم می‌بایست در طول بزرگراه‌های مینسک و کیف وارد مسکو می‌شدند.


title: نبرد مسکو

text: با آغاز این تهاجم، "استاوکا" نیروی کمکی بیشتری به منطقه نظامی مسکو فرستاد تا در دفاع بیرونی شهر قرار گیرند. ارتش چهارم با تشکیل سه گروه شوک، از ۱ دسامبر به گولیتسینو حمله برد. این حمله از پشتیبانی زرهی چندانی برخوردار نبود و مستقیماً با مواضع آماده دفاعی دشمن برخورد کرد. ارتش پنجم شوروی لشکر دویست و شصت و هفتم پیاده‌نظام ورماخت را دفع نمود و تا نقطه آغاز حرکت عقب راند. لشکر یکم تفنگ‌دار موتوریزه محافظ شوروی در نارو-فومینسک مقاومت جانانه‌ای از خود نشان داد؛ با این وجود، لشکرهای دویست و پنجاه و هشتم پیاده‌نظام و سوم پیاده‌نظام موتوریزه ورماخت توانستند ۴ تا ۹ کیلومتر در دفاع شمالی و جنوبی آن نفوذ کرده و خود را به جنوب گولیتسینو برسانند. این مسئله سبب شد روز ۲ دسامبر فن بک به فرماندهان ارتش‌های خود اعلام کند دشمن در آستانه فروپاشی است. در همین حال نیروی کوچکی از ارتش سی و سوم شوروی شامل تیپ ۱۸ تفنگ‌دار، تیپ‌های ۵ و ۲۰ تانک و گردان‌های ۲۳ و ۲۴ اسکی، جناحین نیروهای نفوذ کننده آلمانی را مورد حمله قرار داده و آن‌ها را در نزدیکی آپرلفکا تقریباً محاصره کردند. به هر صورت، روز بعد دو لشکر آلمانی خود را از محاصره بیرون کشیده و به مواضع ارتش چهارم در طول رود نارا بازگشتند. در همین حین درگیری شدید هوایی نیز بر فراز نبردگاه در جریان بود. روز ۲ دسامبر جنگنده‌های شوروی از ساقط ساختن ۱۷ هواگرد دشمن گزارش دادند. با این حال طبق اعلام "لوفت‌وافه" تنها ۴ هواگرد آلمانی در این روز از دست رفتند.


title: نبرد مسکو

text: "استاوکا" روز ۳ دسامبر «حوزه دفاعی مسکو» را با ارتش‌های بیست و چهارم و شصتم به عنوان لایه دوم راهبردی پشت سر جبهه غربی، پدیدآورد. "استاوکا" همچنین ارتش‌های سی‌ام و پنجم را تقویت کرد.


title: نبرد مسکو

text: در همین حال، هوپنر که تلاش می‌کرد از سد ارتش‌های شانزدهم و بیستم شوروی بگذرد، از شمال غربی مسکو گزارش کرد توان گروه زرهی ۴ کاملاً تحلیل رفته‌است و توصیه به صدور فرمان جهت برقراری مواضع دفاعی در طول رود ایسترا کرد. پیش از آن که پاسخی از مراتب بالاتر دریافت شود، هوپنر با مشاهده وضعیت نیروهای خود و قوای دشمن، به ابتکار خود دست به این اقدام زد. در همین زمان، در جناح شمالی گروه ارتش مرکز، گروه زرهی ۳ در درگیری با ارتش یکم شوک شوروی، به مرور در حال عقب نشستن از جنوب غربی یاخروما بود. تا ۵ دسامبر پیشروی هر دو گروه زرهی ۳ و ۴ ورماخت که با حملات مکرر هوایی دشمن به ستون‌های تدارکات آن‌ها فاقد سوخت و مهمات شده بودند، به‌ناچار و نهایتاً در ۱۵ تا ۲۸ کیلومتری خطوط اصلی دفاعی مسکو، کاملاً متوقف شد.


title: نبرد مسکو

text: در جناح جنوبی، نیروهای گودریان در ارتش دوم زرهی تهاجم خود را پس از تأخیر ایجاد شده در اثر حملات پیش‌دستانه شوروی، از روز ۱۸ نوامبر آغاز کردند. قوای گودریان به اندازه‌ای فرسوده شده بودند که او نیروهای باقیمانده زرهی خود را تنها در یک تیپ در لشکر تضعیف‌شده چهارم زرهی متمرکز ساخت. تا میانه ماه نوامبر این تیپ تنها ۵۰ تانک در اختیار داشت؛ با این حال می‌بایست نقش سرنیزه زرهی کل ارتش دوم زرهی ورماخت را ایفا می‌نمود.


title: نبرد مسکو

text: با هدف گرفتن مواضع بین جبهه غربی و جنوب غربی شوروی، قوای زرهی گودریان به آهستگی راه خود را در میان نیروهای ارتش سرخ در جنوب تولا باز کردند. این نیروها قصد داشتند به عنوان جای پایی در مسیر مسکو، تولا را از جانب شرقی به محاصره درآوردند. روز ۱۸ نوامبر ددیلوفو در ۴۰ کیلومتری جنوب شرقی تولا به سلطه سپاه ۲۴ موتوریزه ورماخت درآمد. همزمان، لشکر هفدهم زرهی ورماخت شروع به پیشروی به سمت ونیوف و کاشیرا کرد. در این وضعیت، ارتش دوم ورماخت تمامی توان خود را بر محافظت از جناح شمالی گروه ارتش جنوب در کورسک و پیشروی آن به سمت وورونژ، متمرکز ساخته بود. این مسئله سبب شد بیشتر سپاه ۴۷ موتوریزه گودریان مصروف حفظ اتصال با ارتش دوم ورماخت شود. سپاه ۲۴ موتوریزه روز ۲۱ نوامبر محل اتصال ریلی در اوزلوفایا بر خط مسکو–روستوف-نا-دونو را تصرف و از رود شات عبور کرد. روز ۲۴ نوامبر در حالیکه لشکر بیست و نهم پیاده‌نظام موتوریزه از سپاه ۴۷ موتوریزه در حال محافظت از جناح طولانی راست گودریان بود، میخائیلوف در صد کیلومتری شرق تولا، به تصرف لشکر دهم پیاده‌نظام موتوریزه از سپاه ۲۴ موتوریزه در جناح چپ ارتش دوم زرهی درآمد.


title: نبرد مسکو

text: در این زمان، "استاوکا" ۲۳ تا ۲۵ نوامبر به ارتش‌های دهم، بیست و ششم و شصت و یکم شوروی دستور داد به ترتیب در ریازان، ریاژسک و راننبورگ (خطی در ۵۰ کیلومتری شرق میخائیلوف) مستقر شوند تا از هر گونه پیشروی بیشتر دشمن به سمت شرق جلوگیری نمایند. ارتش پنجاهم شوروی در تولا، خط مقدم و جناح چپ گودریان را آماج ضد حملات خود قرار داده بود. با کاهش شدید دما و اتمام سوخت، مهمات و خودروهای عملیاتی، پیشروی نیروهای آلمانی در این قسمت رفته‌رفته در حال متوقف شدن بود. گودریان مکرراً خواهان پایان یافتن عملیات تهاجمی بود اما فرماندهی عالی نیروی زمینی آلمان نمی‌توانست بدون موافقت هیتلر، چنین فرمانی صادر کند. به هر حال به نظر می‌رسد هالدر با دریافت گزارش‌هایی از موفقیت‌های نیروهای گودریان، تصور می‌کرد تهاجم به خوبی پیش می‌رود و نیازی به جدی گرفتن شرایط نیروها نیست. از این رو، با توصل به این عقیده که پیشروی در هر صورت و در هر حالتی باید ادامه یابد، درخواست ۲۴ نوامبر گودریان برای عقب کشیدن یگان‌های متحرک جهت بازسازی که موجب توقف رزم متحرک نیروهای او می‌گردید، رد شد. بدین ترتیب، با توجه به شرایط، گودریان در حال از دست دادن امید نسبت به امکان تحقق مأموریت نیروهایش در دستیابی به گذرگاهی بر رود اوکا در کاشیرا در ۹۰ کیلومتری شمال تولا، بود. با این وجود، ارتش دوم زرهی با ادامه حملات خود موجب انهدام دو لشکر شوروی در منطقه و عقب رانده شدن دشمن از استالینوگورسک گشت. گودریان در نهایت روز ۲۵ نوامبر در تضاد با فرمان دریافت شده از گروه ارتش، در اثر ضد حملات شدید دشمن پیشروی به سمت کاشیرا را متوقف کرد و به نیروهای خود دستور به ایجاد مواضع دفاعی پیشین در طول رودهای دن، شات و اوپا داد. روز ۲۷ نوامبر فن بک ناچار با این تصمیم موافقت نمود. مأموریت اصلی گودریان در تصرف کاشیرا و قطع خط‌آهن مسکو–روستوف به انهدام مؤثر این خط توسط یک «گروه تخریب» تقلیل یافت که به هر صورت آن نیز محقق نگشت. تنها هدف عملیاتی بااهمیت باقیمانده برای گودریان تسخیر تولا بود.


title: نبرد مسکو

text: اواخر ماه نوامبر، درحالیکه تولا تقریباً محاصره شده بود، ژوکوف به سپاه ۲ سواره‌نظام شوروی فرمان داد به هر قیمتی که شده شرایط را در جناح جنوبی جبهه غربی به سامان کند. از میزان بسیار اندک نیروهای ذخیره در دسترس، نیمی از لشکر ۱۱۲ تانک، دو گردان مستقل تانک، مقداری توپچی ضدهوایی، یک هنگ مهندسی رزمی، یک یگان از راکت‌اندازهای جدید "کاتیوشا" و مدرسان و دانشجویانی از چندین دانشکده نظامی به این سپاه ملحق گشتند. روز ۲۶ نوامبر این نیروی مرکب «سپاه ۱ سواره‌نظام محافظ» نام گرفت و موظف به حمله به سرنیزه زرهی گودریان در مسیر کاشیرا شد. نیروهای جلودار آلمانی به اندازه‌ای پراکنده شده بودند که این سپاه شوروی تقریباً بدون این که شناسایی شود از خط مقدم آن‌ها عبور نمود. ضد حمله سپاه ۱ سواره‌نظام محافظ شوروی از روز ۲۷ نوامبر، نیروهای ورماخت را عقب راند و فشار بر تولا را تا حدودی بر طرف کرد.


title: نبرد مسکو

text: به هر صورت، گودریان همچنان به دنبال یافتن راهی برای به محاصره درآوردن ارتش پنجاهم شوروی در تولا بود. بدین منظور تمامی زره‌پوش‌های باقیمانده ارتش دوم زرهی شامل تنها ۳۲ تانک در دو گروه شوک کوچک در سپاه ۲۴ موتوریزه متمرکز شدند. این دو گروه شوک موظف گشتند در شمال تولا با حمله به جانب غرب، جاده مسکو–تولا را قطع کنند و به سومین گروه شوک که با نیروهای لشکرهای ۳۱ و ۲۹۶ پیاده‌نظام از سپاه ۴۳ ارتش چهارم ورماخت تشکیل شده بود و می‌بایست از شمال غربی شهر به سمت شرق حمله می‌کردند، متصل گردند. با آغاز تهاجم از روز ۲ دسامبر، دو گروه شوک موفق گشتند جاده حیاتی مذکور را قطع کنند اما با ضد حملات شدید از جانب قوای شوروی مواجه گردیدند. در این زمان دمای هوا در حوالی تولا به ۳۵ درجه زیر صفر رسید و دیگر امکان تأمین پشتیبانی هوایی برای نیروهای آلمانی وجود نداشت. همزمان لشکرهای تفنگ‌دار شوروی حمله لشکر ۳۱ پیاده‌نظام ورماخت از جانب غرب را دفع کردند تا تلاش آلمانی‌ها برای محاصره تولا به نتیجه نرسد و گودریان وادار شود نیروهای فرسوده‌اش را عقب بکشد و حالت دفاعی بگیرد. بدین ترتیب عملیات ارتش دوم زرهی روز ۵ دسامبر جهت حفظ باقیمانده توان نیروها کاملاً متوقف شد.


title: نبرد مسکو

text: درگیری‌های سنگین هر دو طرف را تا پایان ماه نوامبر متحمل خسارات فراوانی کرد. موفقیت تهاجم آلمانی‌ها وابسته به فروپاشی سریع دفاع شوروی بود اما ارتش سرخ با تحمل حملات دشمن همچنان پایداری می‌کرد و با اجرای ضدحملات برخی دستاوردهای ورماخت را از بین برد. بدتر از همه برای آلمانی‌ها این که نیروی هوایی شوروی از اوایل دسامبر برتری هوایی را نیز در آسمان در اخیار گرفته بود. هواگردهای ارتش سرخ بین ۱۵ نوامبر تا ۵ دسامبر ۱۵٬۸۴۰ پرواز انجام دادند که حدوداً پنج برابر پروازهای "لوفت‌وافه" بود.


title: نبرد مسکو

text: تا پایان ماه نوامبر، عملیات "تایفون" به اندکی بیش از درگیری‌های پراکنده بدون انسجام راهبردی بدل گشت. برای یک ماه تمام در تدارکات دریافتی توسط گروه ارتش مرکز مهمات و سوخت بر هر چیز دیگری از جمله لباس، اولویت یافته بود. رسیدن به مسکو آخرین ذخایر نیروهای ورماخت را نیز به پایان رساند. دیگر هیچ نیروی کمکی و جایگزینی برای گروه ارتش مرکز قابل تصور نبود. در این موقعیت ورماخت در عمق ۱۰۰۰ کیلومتری اراضی شوروی متوقف شده، جنگ تحرک آن در دروازه‌های مسکو گیر کرده و تهاجم همه‌جانبه آن برای تصرف پایتخت دشمن به شکل قطعی شکست خورد. نیروهای ورماخت از منظر جسمی و روانی به حد تاب‌آوری خود رسیده و آب‌وهوای سرد، البسه ناکافی، کمبود مواد غذایی، سختی مراقبت از بیماران و مجروحان و تلفات سنگین تأثیر بدی بر اتکاپذیری و آمادگی رزمی آن‌ها گذاشته بود. اغلب این موارد به اضافهٔ خسارات جدی وارد آمده به تسلیحات و تجهیزات، ورای اقدامات دشمن بودند. در این شرایط پیاده‌نظام ارتش چهارم در نارو-فومینسک در غرب شهر ۷۰ کیلومتر و یگان‌های زرهی گروه زرهی ۴ در کراسنایا پولیانا در شمال شهر ۳۲ کیلومتر همچنان با مرکز مسکو فاصله داشتند. روز ۲۹ نوامبر فیلدمارشال فن بک در مواجهه با توان زیاد ارتش سرخ در مقابل خود و با نگرانی از بدل شدن مسکو به «وردون دوم»، به هالدر گزارش کرد تهاجم نیروهای ورماخت می‌بایست متوقف گردد مگر این که در روزهای آینده تصمیم مؤثری گرفته شود. او معتقد بود گل‌ولای پاییز، مشکلات خطوط آهن و دست کم گرفتن طاقت دشمن ورماخت را به این وضعیت بهرانی کشانده‌است. فن بک که شک داشت گزارش‌های او دربارهٔ وضعیت نیروهایش به درستی به هیتلر مخابره می‌شود، روز ۱ دسامبر با ارسال پیام دیگری به قرارگاه فرماندهی عالی نیروی زمینی ضمن تشریح شرایط سخت نیروهای خود از جمله فرسودگی آن‌ها و کاهش شدید دما، از آن خواست یا برای او نیروی کمکی و تدارکات ارسال نموده تا به پیشروی ادامه دهد یا در غیر این صورت گروه ارتش مرکز وادار خواهد شد جهت دستیابی به خط مقدمی کوتاه‌تر و قابل دفاع‌تر عقب بنشیند. با این حال، هالدر در پاسخ، با وجود ابراز همدلی، از او خواست فشار خود بر دشمن را حفظ کند و به آن در شرایطی دشوار فرصت بازیابی ندهد. از این رو، ۴ دسامبر فن بک به ستاد عملیات‌های فرماندهی عالی ورماخت اطلاع داد با وجود این که توان نیروهایش تقریباً به پایان رسیده‌است، او به حمله در تمامی طول خط مقدم ادامه خواهد داد و با «چنگ و دندان» مقاومت نموده و عقب‌نشینی نخواهد کرد. با این حال فن بک خاطر نشان کرد او می‌داند که نقطه توقف نزدیک است و در آن هنگام تغییر به حالت تدافعی بسیار دشوار خواهد بود.


title: نبرد مسکو

text: دقیقاً همان روز دمای هوا در اطراف مسکو با تشدید شرایط رقت‌بار نیروهای آلمانی، به ۳۵ درجه سانتیگراد زیر صفر رسیده بود. تا این زمان برای همه روشن بود ورماخت به نقطه بهرانی رسیده و به هیچ وجه قادر به ادامه تهاجم نیست. در این شرایط درحالیکه توان نیروهای آلمانی هر لحظه تحلیل می‌رفت و از زمان آغاز عملیات "تایفون" حتی یک لشکر به عنوان نیروی کمکی به گروه ارتش مرکز ارائه نگشته بود، در طرف مقابل، با ایجاد و استقرار یگان‌هایی معادل ۷۵ لشکر و تأمین بیش از ۲۷۰ هزار نفر نیروی جایگزینی، توان ارتش سرخ در حال رشد بود. ایجاد و کاربرد نیروهای ذخیره راهبردی بر اساس فرامین ۲۴ و ۲۵ نوامبر "استاوکا"، نقشی تعیین‌کننده در شکست آلمان در دروازه‌های مسکو بازی کرد. در همین مدت ضد حملات ارتش سرخ به جناحین نیروهای آلمانی در تمامیت جبهه شرقی، امکان یاری‌رسانی توسط گروه ارتش‌های شمال و جنوب به جناحین راهبردی گروه ارتش مرکز آن را نیز از بین برده بود.


title: نبرد مسکو

text: درحالیکه عده‌ای در آلمان تصور می‌کردند ورود امپراتوری ژاپن به جنگ با متفقین، شوروی را وادار خواهد کرد نیروهای زیادی را در خاور دور حفظ و حتی نیروهایی را از اروپا به آن‌جا منتقل نماید و این مسئله موجب کاهش فشار بر ورماخت در جبهه شرقی خواهد شد، میانه ماه اکتبر، با آگاهی اطلاعاتی از قصد امپراتوری ژاپن در تهاجم به جنوب و عدم تمایل آن به درگیر شدن با شوروی در شمال، شوروی شروع به انتقال نیروهای خود از خاور دور به مناطق غربی کرد. تا پایان ماه ۱۳ لشکر تفنگ‌دار و ۵ تیپ تانک در مواضع جدید حوالی مسکو مستقر گردیدند. سرویس اطلاعاتی آلمان کاملاً از این آماده‌سازی بی‌اطلاع بود. با این وجود هواگردهای شناسایی برد بلند "لوفت‌وافه" گزارش از مشاهده «تحرکات ترابری وسیع در خطوط آهن منتهی به پایتخت شوروی از سمت شرق» می‌دادند. با این حال هیچ اقدامی از سوی هواگردهای آلمانی علیه این تحرکات صورت نگرفت.


title: نبرد مسکو

text: در تمامی مدتی که سایر نیروهای شوروی در مناطق غربی متحمل خسارت فراوانی شدند، نیروهای خاور دور آن دست نخورده باقی مانده بودند. این نیروها آب‌دیده شرایط بد جوی بودند و با تسلیح متناسب، به رزم در سخت‌ترین سرما عادت داشتند. درحالیکه آلمانی‌ها تصور می‌کردند بدون داشتن ذخیره چندانی، ارتش سرخ قادر به اجرای ضد حمله در برابر گروه ارتش مرکز نیست، ترکیب این قوا و آرایش‌های تازه تشکیل شده، تا انتهای ماه نوامبر نیروی ذخیره‌ای با ۵۸ لشکر برای شوروی ایجاد کرد. یگان‌های به شدت آسیب‌دیده نیروی هوایی شوروی در ناحیه مسکو نیز نیروی کمکی فراوانی از جمله دو لشکر هوایی از جبهه شمال غربی دریافت کردند.


title: نبرد مسکو

text: "استاوکا" از اوایل ماه نوامبر پس از توقف موقت تهاجم ورماخت، شروع به برنامه‌ریزی جهت اجرای ضد حمله کرد. هنگامی که گروه ارتش مرکز ورماخت از میانه ماه نوامبر تهاجم خود را از سرگرفت، "استاوکا" موقتاً این ضد حمله را به تعویق انداخت و قوای ذخیره را جهت متوقف ساختن آلمانی‌ها به کار برد. در همین حال، ستاد کل ارتش سرخ طرح‌ریزی مربوط به تمامی جوانب ضد حمله را به انجام رساند. روز ۲۹ نوامبر ژوکوف درخواست مجوز آغاز ضد حمله را کرد. او معتقد بود نیروهای آلمانی مستهلک شده‌اند اما اگر رخنه آن‌ها به دفاع مسکو هم‌اینک از بین نرود، قادر خواهند شد نیروهای مرکزی خود را به کمک ذخایر بزرگی از جناحین تقویت نمایند که می‌تواند وضعیت جدی دربرداشته باشد. "استاوکا" با این درخواست موافقت و همان روز مأموریت جبهه‌های غربی و جنوب غربی در این رابطه را مشخص کرد. روز بعد دستور به الحاق جبهه کالینین به ضد حمله داده شد.


title: نبرد مسکو

text: سه جبهه کالینین، غربی و جنوب غربی ارتش سرخ با ۱۵ ارتش، ۳ سپاه سواره‌نظام و یک سپاه هوابرد مجموعاً شامل ۱۰۴ لشکر آماده اجرای ضد حمله بودند. جبهه غربی نقش اصلی را ایفا می‌نمود. بر اساس طرح "استاوکا"، جناحین راست و چپ جبهه غربی، در همکاری با جبهه‌های کالینین و جنوب غربی، می‌بایست نیروهای اصلی دشمن را که قصد محاصره مسکو از شمال و جنوب را دشتند، منهدم می‌کردند. شوروی با به‌کارگیری نسل جدیدی از فرماندهان جوان‌تر که جایگزین فرماندهان بی‌کفایت پیشین شده بودند، در حال پیاده کردن آموزه‌های تجربیات نبردهای شش ماه گذشته بود. این ضد حمله بر خلاف ضد حملات پیشین ارتش سرخ، نه یک تهاجم مستقیم محض بلکه یک ترکیب عملیاتی از حملات مستقیم و جناحی به حساب می‌آمد که هدف آن به محاصره درآوردن نیروهای آلمانی در مقابل مسکو بود. در مقیاس گسترده عملیات نیروهای ارتش سرخ به دنبال محاصره گروه ارتش مرکز ورماخت در یک ناحیه بسیار وسیع توسط یک انبر شمالی از طریق اوستاشکوف به سمت ویتبسک و یک انبر جنوبی از طریق اریول و بریانسک به سمت اسمولنسک بود. اگر این طرح موفق می‌شد ارتش سرخ را قادر می‌ساخت پشت سر دو گروه ارتش دیگر ورماخت را نیز مورد تهاجم قرار دهد. با این حال بیشتر نیروهای شوروی همچنان آموزش ضعیفی دیده و به شکل ناقصی تسلیح شده بودند و آمادگی کاملی جهت عملیات تهاجمی نداشتند.


title: نبرد مسکو

text: طرح ضد حمله یک پیشروی اولیه ۶۰ کیلومتری در شمال و ۱۰۰ کیلومتری در جنوب مسکو را پیش‌بینی می‌کرد. ارتش‌های سی‌ام، یکم شوک، بیستم و شانزدهم جبهه غربی از روزهای ۳ و ۴ دسامبر و ارتش‌های بیست و نهم و سی و یکم جبهه کالینین از روزهای ۵ و ۶ دسامبر تهاجم را آغاز می‌نمودند. ارتش‌های جناحین راست و مرکز جبهه کالینین می‌بایست به صورت «فعالانه» از ناحیه سلیژارفو–تورژوک محافظت می‌کردند و ارتش‌های جناح چپ آن می‌بایست در همکاری با جناح راست جبهه غربی، به تجمع نیروهای دشمن در کلین یورش برده و آن را منهدم می‌نمودند. در همین زمان، نیروهای جبهه جنوب غربی موظف بودند تجمع نیروهای دشمن در یلتس–لیونی را محاصره و منهدم، پشت سر ارتش دوم زرهی ورماخت را تهدید و در همکاری با جناح چپ جبهه غربی نیروهای آلمانی را منهدم می‌کردند. همزمان ارتش‌های پنجم، سی و سوم، چهل و سوم و چهل و نهم در مرکز خط مقدم جبهه غربی، می‌بایست نیروهای دشمن را درگیر نگاه می‌داشتند و اجازهٔ کمک‌رسانی توسط آن‌ها به جناحین را نمی‌دادند.


title: نبرد مسکو

text: بر اساس آمار رسمی شوروی، تا روز ۶ دسامبر این سه جبهه شوروی ۲۷ لشکر دیگر دریافت کردند و مجموع توان آن‌ها به ۱٫۱ میلیون نفر با پشتیبانی ۷۶۵۲ توپ و خمپاره‌انداز، ۷۷۴ تانک و هواگرد رسید. بر مبنای همان آمار، این نیروها ۱۷۰۸۰۰۰ نفر قوای آلمانی مجهز به ۱۳۵۰۰ قطعه توپ، ۱۱۷۰ تانک و ۶۱۵ هواگرد را در مقابل خود داشتند. این آمار به روشنی توان نیروهای آلمان و شوروی را بیش از واقع و به نادرستی آلمانی‌ها را در هر زمینه‌ای جز تعداد هواگردها برتر نشان می‌داد. در حقیقت توان رزمی مؤثر ارتش سرخ در ۵ دسامبر حدود ۳۸۸ هزار نفر با پشتیبانی ۵۶۳۵ قطعه توپ، ۵۵۰ تانک و توان نیروهای آلمانی حدود ۲۴۰ هزار نفر با پشتیبانی ۵۳۵۰ توپ و ۶۰۰ تانک بود. این آمار نشان‌گر این است که هر دو طرف در پایان توان خود بودند و اسکلتی از توان پیشین نیروهای تقابل‌گر باقی مانده بود.


title: نبرد مسکو

text: در طول این مدت در شرایط آب‌وهوایی تغییرات عمده‌ای پدید آمد. دمای هوا که در ماه نوامبر بر اساس استانداردهای روسیه «معتدل» به حساب می‌آمد، اوایل ماه دسامبر افت قابل ملاحظه‌ای کرد. نیروهای ورماخت که عموماً در فضای باز قرار داشتند، دیگر نمی‌توانستند کاری بکنند. بدین ترتیب ابتکار عمل به دست شوروی افتاد. شوروی در این ناحیه تانک و هواگرد کمتری نسبت به گروه ارتش مرکز ورماخت در اختیار داشت اما نیروهای آن تازه‌نفس و دارای تجهیزات مناسب زمستان و وضعیت تدارکاتی بهتری بودند. در طرف مقابل، نیروهای آلمانی بیش از حد پراکنده، بدون تسلیحات مناسب زمستان، بدون نیروی ذخیره و مستقر در مواضع غیر آماده بودند. درحالیکه نیروهای شوروی موقتاً بر تعداد اندکی از نقاط حساس متمرکز شده بودند. بدین ترتیب ژوکوف در جناح راست خود در شمال مسکو به برتری عددی دو به یک در تعداد نیروها و برتری کمتری در زمینه توپخانه دست یافته بود. به همین ترتیب، در شرایطی که "لوفت‌وافه" در وضعیت زیرساختی و تدارکاتی بسیار بدی به سر می‌برد، نیروی هوایی ارتش سرخ از مزیت پایگاه‌های هوایی مجهز و قرار گرفتن در مجاورت مرکز ارتباطات ریلی و جاده‌ای شوروی بهره‌مند بود.


title: نبرد مسکو

text: آلمانی‌ها تصور می‌کردند سه ماه دیگر طول می‌کشد تا ارتش سرخ بتواند نیروی جدیدی ایجاد کند. در نتیجه ضد حمله شوروی آلمانی‌ها را غافلگیر کرد. در شرایطی که توان رزمی نیروهای ورماخت همچنان در حال تقلیل بود و هیچ امیدی برای دریافت به موقع نیروی جایگزین وجود نداشت، با آگاهی یافتن از انتقال نیروی کمکی برای ارتش سرخ در ناحیه مسکو و در مواجهه با حملات اولیه دشمن، جهت قرار گرفتن در مواضع زمستانی و کاهش تلفات، فیلدمارشال فن بک از ۵ دسامبر شروع به کار بر روی طرحی جهت عقب‌نشینی به مواضع دفاعی بهتر کرد. روز بعد هیتلر با اکراه با این عقب‌نشینی که پیش‌بینی می‌شد دو روز به طول بینجامد، جهت «کوتاه‌تر کردن خط مقدم» موافقت نمود. با این حال، ضد حمله شوروی در میانه این عقب‌نشینی و پیش از این که نیروهای آلمانی بتوانند در مواضع دفاعی قرار بگیرند، آغاز شد. بیشتر عقب‌نشینی‌های نیروهای آلمانی به گونه‌ای زیر فشار شدید دشمن بود که فرماندهان میدانی ورماخت آزادی اندکی در انتخاب خطوط دفاعی مناسب داشتند.


title: نبرد مسکو

text: ضد حمله ارتش سرخ سپیده دم روز ۵ دسامبر در قسمت جبهه کالینین آغاز شد و در عرض دو روز به تمامی خط مقدم گسترش یافت. این ضد حمله در قسمت شمالی خط مقدم هنگامی آغاز گردید که دمای هوا ۲۶ درجه زیر صفر و عمق برف روی زمینی بیش از یک متر بود. ارتش‌های بیست و نهم و سی و یکم جبهه کالینین جناح شمالی منطقه محدب کلین را مورد حمله قرار دادند. ارتش پنجم شوروی نیز همان روز به تهاجم پیوست. ضد حمله ارتش سرخ در شمال مسکو توسط ارتش‌های سی‌ام، بیستم و یکم شوک از ۶ دسامبر آغاز شد. همان روز ارتش‌های ارتش‌های دهم و سیزدهم شوروی نیز در جنوب مسکو به قوای گودریان حمله بردند. نیروهای مرکز خط مقدم و جناح شمالی ارتش شانزدهم شوروی و جناح جنوبی گروه عملیاتی "کوستنکو" از روز ۷ دسامبر به نیروهای ورماخت حمله کردند. در نهایت مابقی نیروهای ارتش شانزدهم شوروی، گروه عملیاتی "بلوف" و ارتش‌های سوم و پنجاهم شوروی نیز از ۸ دسامبر وارد معرکه شدند. تا این زمان، درگیری‌ها در محورهای کالینین، کلین، سولنِچنوگورسک، ایسترا، تولا و التس به پا گشته بود.


title: نبرد مسکو

text: اوایل ماه دسامبر بالاترین اولویت "استاوکا" از بین بردن انبرهای شمالی و جنوبی ورماخت که مسکو را تهدید می‌کردند، بود. با وجود مقداری موفقیت اولیه، نیروهای ارتش سرخ تا اواخر روز ۸ دسامبر، در خط مقدمی به طول ۲۹۰ کیلومتر، تنها ۳ تا ۲۰ کیلومتر، به شکل نابرابری در قسمت‌های مختلف، پیش رفتند. از این رو، ژوکوف روز ۹ دسامبر با صدور فرمانی رزم مستقیم با دشمن را «قاطعانه ممنوع» اعلام کرد و از نیروهای خود خواست با باقی گذاشتن نیروی اندکی در مقابل دشمن، آن‌ها را با حملات «شبانه‌روزی»، در عمیق‌ترین حالت ممکن، به محاصره درآوردند. او همچنین خواهان ایجاد گروه‌های شوک جهت عمل در عمق اراضی دشمن شد. تاکتیک گروه‌های شوک ژوکوف مؤثر واقع گشت و به آهستگی دفاع آلمانی‌ها را از هم گسیخت. در حالیکه یگان‌های دیگر ورماخت در حال گریز از دام دشمن بودند، آلمانی‌ها نیروهای ذخیره اندک خود را مداوما عقب و جلو می‌فرستادند تا شرایط قسمت‌های مورد تهدید را بهبود ببخشند.


title: نبرد مسکو

text: ارتش‌های بیست و نهم و سی و یکم شوروی بامداد روز ۵ دسامبر از سمت غرب و شرق کالینین به دشمن یورش بردند اما در مقابل دفاع آماده ارتش نهم ورماخت تنها پیشروی محدودی انجام دادند. ارتش سی و یکم شوروی با حمله از شرق کالینین، گذرگاهی بر رود ولگا به دست آورد و جاده کالینین–تورگینوفو را قطع نمود تا نیروهای آلمانی را در خطر محاصره از جانب شرق قرار داد. روز ۶ دسامبر، ارتش‌های سی‌ام، یکم شوک و بیستم شوروی از مواضعی در شمال و جنوب دمیتروف به سمت کانال مسکو–ولگا حمله کردند. با نفوذ در دفاع گروه زرهی ۳، ارتش سی‌ام شوروی از جانب شمال شرقی به کلین نزدیک شد. آلمانی‌ها مقاومت شدیدی در کلین از خود نشان می‌دادند چرا که سلطه بر نقطه اتصال جاده‌ای در آن جهت پدیدآوردن امکان عقب‌نشینی نیروهای جلودار گروه زرهی ۳ حیاتی بود. از این رو، روز ۶ دسامبر پس از اطلاع به فن بک، راینهارت به پنج لشکر زرهی و موتوریزه خود دستور داد با اجرای مبارزه در حین عقب‌نشینی، به کلین بازگردند. ارتش‌های یکم شوک و بیستم شوروی از روز ۷ دسامبر از یاخروما و کراسنایا پولیانا رو به غرب پیش رفتند. با وجود پیشروی بسیار آهسته این نیروها، فشار آن‌ها موجب ایجاد راهبندان بزرگی در بین یگان‌های راینهارت که در تلاش بودند پیش از قطع شدن مسیر عقب‌نشینی، خود را به کلین برسانند، شد. آلمانی‌ها هنگام عقب‌نشینی با عجله، برخی از ادوات خود از جمله چندین تانک و هویتزر سنگین را پشت سر باقی گذاشتند. لشکر یکم زرهی ورماخت در شرایطی که در خطی به طول ۴۰ کیلومتر کشیده شده بود و سوخت اندکی در اختیار داشت، موظف گشت با چرخش مجدد به سمت شرق پیشروی نیروهای ارتش سرخ به سمت کلین را سد کند.


title: نبرد مسکو

text: با ورود نیروهای ارتش شانزدهم شوروی به درگیری از روز ۷ دسامبر، شرایط بد آلمانی‌ها در جناح شمالی تشدید شد. حمله نیروهای شوروی به دفاع لشکر ۳۵ پیاده‌نظام ورماخت در جناح راست گروه زرهی ۳، خطر گسسته شدن اتصال آن با گروه زرهی ۴ را پدیدآورد. درگیری شدید از ۸ دسامبر در اطراف کلین درگرفت. ارتش سی‌ام شوروی موفق به قطع کردن خط آهن کلین–کالینین شد. به دستور فیلدمارشال فن بک گروه زرهی ۳، با وجود اعتراض راینهارت، تحت امر گروه زرهی ۴ قرار گرفت تا هوپنر و فن کلوگه مسئولانه‌تر در قبال نیروهای راینهارت عمل کنند. در این زمان، مأموریت هر سه فرمانده بیرون کشیدن گروه زرهی ۳ از ناحیه کلین بود تا گروه زرهی ۴ نیز بتواند عقب‌نشینی کند و از جناح راست ارتش چهارم محافظت نماید.


title: نبرد مسکو

text: روزهای بعدی جناح راست جبهه غربی کمند خود دور کلین را تنگ‌تر کرد. تا اواخر روز ۱۲ دسامبر ارتش بیستم شوروی سولنِچنوگورسک و ارتش شانزدهم آن ایسترا را از آلمانی‌ها پس گرفتند. در این حال نیروهای آلمانی سد ایسترا بر رود ولگا را منفجر کردند تا جریان آبی به عرض ۶۰ متر ایجاد و به حائلی بین نیروهای ورماخت و ارتش سرخ بدل گردد. این سیل پیشروی ارتش شانزدهم شوروی را متوقف ساخت. در این وضعیت، در حالی که دیگر لشکرهای گروه زرهی ۳ به دشواری خط دفاعی شرقی را حفظ می‌نمودند، لشکر دوم زرهی ورماخت در تلاش بود راه عقب‌نشینی به غرب را باز نگاه دارد. راینهارت قصد داشت نیروهایش را تا خط دفاعی وولوکولامسک–روسا که در حال ایجاد بود، عقب ببرد. ارتش‌های سی‌ام و یکم شوک شوروی با ایجاد یک گروه متحرک، به دنبال قطع کردن راه گریز آلمانی‌ها در غرب بودند. این نیروها موفق شدند تا پایان روز ۱۴ دسامبر به دیاتلوو در ۳۵ کیلومتر غرب کلین نفوذ کنند اما پیش از رسیدن به جاده کلین–وولوکولامسک در فاصله ۵ کیلومتری، توسط نیروهای ورماخت متوقف گشتند. با این وجود، در نهایت، ساعت ۲ بامداد روز ۱۵ دسامبر کلین به تصرف ارتش سرخ درآمد. با سقوط کلین، روز بعد ارتش نهم ورماخت کالینین را نیز رها کرد تا نیروهای جبهه کالینین شوروی وارد آن شوند.


title: نبرد مسکو

text: در این شرایط، ارتش شانزدهم شوروی همچنان قادر به عبور از مانع سیل ایجاد شده نگردیده بود؛ از این رو سعی کرد با ایجاد دو گروه محترک، سد ایسترا را از شمال و جنوب دور بزند. به دستور ژوکوف ارتش پنجم نیز وارد تهاجم شد. او با الحاق سپاه ۲ سواره‌نظام محافظ به همراه دو گردان مستقل تانک، یک گروه متحرک دیگر نیز ایجاد نمود. روز ۱۳ دسامبر ارتش‌های شانزدهم و پنجم شوروی با سه گروه محترک خود حمله را ادامه دادند. ارتش پنجم شوروی سه لشکر تفنگ‌دار و چند تیپ تانک را در خط مقدمی باریک، به سمت روسا گسیل داشت. با ایجاد شکاف در خط مقدم آلمانی‌ها، سپاه ۲ سواره‌نظام محافظ وارد شکاف گردید. نیروهای این سپاه در عرض ۲ روز ۱۶ کیلومتر پیش رفتند و راه عقب‌نشینی آلمانی‌ها را ۱۵ دسامبر در غرب زونیگورود قطع کردند. گروه زرهی ۴ در این حال وادار به تسریع عقب‌نشینی خود شد. گروه محترک ارتش سی‌ام شوروی خود را به ۱۷ کیلومتری شمال شرقی وولوکولامسک رساند. با رها کردن بیشتر تسلیحات و محدود شدن به جاده‌ها در اثر بارش شدید برف، گروه زرهی ۴ با سرعت زیادی در حال عقب‌نشینی بود. این نیرو در حین عقب‌نشینی راه‌ها و پل‌های پشت سر خود را تخریب می‌نمود.


title: نبرد مسکو

text: در عرض ۱۱ روز ارتش‌های جناح راست جبهه غربی ۳۰ تا ۶۵ کیلومتر و ارتش‌های جبهه کالینین ۱۰ تا ۲۲ کیلومتر پیشروی نمودند. بدین ترتیب با وجود محدودیت در مقیاس، ضد حمله ارتش سرخ نیروهای ورماخت را از محدوده شمالی و شمال شرقی مسکو عقب راند و گروه‌های زرهی ۳ و ۴ آن را وادار به عقب‌نشینی در آشفتگی بی‌سابقه به مواضع دفاعی جدید در غرب کرد. اواخر ماه دسامبر ارتش‌های جبهه کالینین شوروی در حال نزدیک شدن به استاریتسا و رژف و ارتش‌های جناح راست جبهه غربی شوروی در حال عقب راندن گروه‌های زرهی ۳ و ۴ به سمت غرب در شمال و جنوب وولوکولامسک بودند. وولوکولامسک روز ۲۰ دسامبر به تصرف ارتش سرخ درآمد و آغاز سال ۱۹۴۲ نیروهای جبهه کالینین شوروی خود را به استاریتسا و حومه رژف و زوبتسوف رساندند. با عقب‌نشینی ۱۰۰ تا ۱۲۵ کیلومتری، نیروهای آلمانی در اراضی شمالی هم‌اینک جهت حفظ مواضعی که میانه ماه نوامبر از آن تهاجم به سمت مسکو را آغاز کرده بودند، تحت فشار شدید بودند. ارتش سرخ توانست تا روز ۷ ژانویه سال ۱۹۴۲ ناحیه شهر رژف را از سه طرف احاطه کند و ارتش نهم ورماخت را در حوزه علیای رود ولگا در خطر محاصره قرار دهد.


title: نبرد مسکو

text: با وجود پیشروی ۱۵۰ کیلومتری در جناح شمالی، به هر صورت آنچه جناح راست جبهه غربی و جبهه کالینین شوروی در نهایت نتوانستند از عهده آن برآیند انهدام طبق برنامه نیروهای مقابل خود و ایجاد انبر شمالی محاصره کلی بخش اصلی نیروهای گروه ارتش مرکز ورماخت بود.


title: نبرد مسکو

text: در محور جنوبی نیروهای ارتش سرخ موفقیت‌های بزرگ‌تری کسب کردند. در این محور ارتش‌های جناح چپ جبهه غربی نیز در تلاش بودند حرکت انبری مشابهی علیه ارتش دوم زرهی گودریان به اجرا بگذارند. ژوکوف با متمرکز کردن نیروهای خود در شرقی‌ترین نقطه پیشروی گودریان، برتری عددی بیش از سه برابری در آن برای ارتش سرخ پدیدآورده بود. یک گروه سواره‌نظام-مکانیزه متشکل از نیروهای ارتش‌های پنجاهم و دهم شوروی حمله متمرکزی را صورت دادند تا مسیر عقب‌نشینی عناصر پیشتاز گودریان در ناحیه ونیوف و استالینوگورسک را قطع و آن‌ها را محاصره کنند. در این حال، نیروهای گودریان در منطقه محدب شرق تولا در موقعیت آسیب‌پذیری قرار داشتند و تنها چهار لشکر از جناح طولانی راست آن محافظت می‌کردند. تهاجم غافلگیرانه ارتش جدید دهم شوروی علیه نیروهای گودریان، موجب آشفتگی بین نیروهای آلمانی شد. با حمله از روز ۶ دسامبر، این نیروها در عرض دو روز مبارزه سنگین، میخائیلوف و را از دشمن پس گرفتند و ۳۰ کیلومتر در عمق دفاع گودریان پیش رفتند تا یک سوم از نیروهای او را در معرض محاصره قرار دهند. ژوکوف به ارتش پنجاهم شوروی دستور داد از تولا به جانب جنوب و جنوب شرقی یورش ببرد و محاصره را تکمیل کند. گودریان به برخی از نیروهای خود فرمان داد تا رودهای شات و دن عقب بنشینند؛ درحالیکه مابقی می‌بایست نیروهای در حال پیشروی شوروی را متوقف می‌ساختند. با بهره‌گیری از تحرک‌پذیری بهتر، چهار لشکر گودریان ۱۷ تا ۲۵ کیلومتر عقب‌نشینی کردند و خود را به ناحیه ددیلوفو رساندند. حمله ارتش پنجاهم شوروی به سمت جنوب با برخورد به لشکر ۲۹۶ پیاده‌نظام ورماخت، بدون دستاورد چنداتی متوقف شد. در همین حال، گردان‌های اسکی ارتش سرخ نیروهای گودریان را در حال عقب‌نشینی، زیر حملات خود گرفته بودند. به هر حال، نیروهای اصلی شوروی بسیار ضعیف‌تر و کندتر از آن بودند که منطقه محدب را پیش از عقب‌نشینی نیروهای گودریان از آن، کاملاً به محاصره درآوردند.


title: نبرد مسکو

text: در همین حال، ارتش دوم ورماخت در جناح جنوبی گودریان، نیز در وضعیت خوبی قرار نداشت. این ارتش که تا روز ۶ دسامبر مداوما در حالت تهاجمی بود، تا هنگام آغاز ضد حمله جبهه جنوب غربی شوروی علیه آن، قادر به اتخاد مواضع دفاعی مناسبی نشده بود. روز ۶ دسامبر حمله پوششی ارتش سیزدهم شوروی به مواضع پیشین ارتش دوم ورماخت در یلتس، موجب انحراف نیروهای ذخیره این ارتش از نقطه اصلی تهاجم جبهه جنوب غربی گشت. صبح روز بعد گروه عملیاتی "کوستنکو" شوروی دفاع تضعیف‌شده ارتش دوم ورماخت در محور کاستورنویه–لیونی در جنوب یلتس را هدف گرفت. ارتش سیزدهم شوروی ۹ دسامبر یلتس را تصرف و روز بعد کوستنکو با ایجاد یک حفره ۲۵ کیلومتری بین لشکرهای ۳۵ و ۹۵ پیاده‌نظام ورماخت، راه عقب‌نشینی سپاه ۳۴ ارتش دوم ورماخت به لیونی را قطع کرد. دو لشکر این سپاه در حالی به محاصره افتادند که سرمای هوا، بارش برف و اتمام سوخت اجازه استفاده و جابه‌جا کردن ادوات توپخانه را از آن‌ها گرفته بود. روزهای بعدی ارتش چهلم شوروی نیز از جنوب یلتس وارد تهاجم شد. در این شرایط ارتش دوم ورماخت در حال تقسیم شدن به دو نیم در حوالی اریول و کورسک توسط دشمن بود. با این حال، این ارتش به شدت تلاش می‌کرد شکاف در حال ایجاد بین خود نیروهای گودریان را پوشش دهد. روز ۱۴ دسامبر والتر فن براوخیچ، فرمانده کل نیروی زمینی آلمان ارتش دوم ورماخت را تحت امر ارتش دوم زرهی قرار داد و به گودریان اجازه داد تا جایی که امکان حفظ اریول وجود دارد، عقب‌نشینی نماید. درحالیکه مهمات، سوخت و غذا در ناحیه تحت محاصره به اتمام رسیده و تدارکات‌رسانی هوایی وعده داده شده به سپاه ۳۴ ورماخت در بارش برف و باران محقق نگردید، تا روز ۲۱ دسامبر نیروهای ارتش سرخ سپاه آلمانی در محاصره را تقریباً از بین بردند.


title: نبرد مسکو

text: روز ۸ دسامبر ارتش دوم زرهی گزارش کرد در یکی از سپاه‌های آن ۱۵۰۰ مورد سرمازدگی اتفاق افتاده‌است که در ۳۵۰ مورد از آن نیاز به قطع عضو می‌باشد. این ارتش زرهی همچنین اعلام نمود درحالیکه روحیه نیروها به شدت افت کرده و تدارکاتش رو به پایان است، هنگام عقب‌نشینی چاره‌ای جز رها کردن بسیاری از خودروها و توپ‌های خود ندارد.


title: نبرد مسکو

text: با حمله گروه "بلوف" از روز ۸ دسامبر، ونیوف در ۹ دسامبر و استالینوگورسک در ۱۱ دسامبر به سلطه ارتش سرخ درآمد. با این حال، تا اواخر روز ۹ دسامبر لشکر ۱۱۲ پیاده‌نظام ورماخت و سایر نیروهای در حال عقب‌نشینی، ارتش دهم شوروی را در طول رود شات و دن متوقف کردند. پیگیری حملات ارتش سرخ از ۱۱ دسامبر نیز به جایی نرسید چرا که ارتش پنجاهم شوروی پس از نبرد بریانسک و درگیری‌های اطراف تولا به شدت تضعیف شده بود. تا این زمان نیروهای ارتش دهم شوروی ۶۰ کیلومتر پیشروی کرده بودند اما در برابر مقاومت آلمانی‌ها، دیگر نمی‌توانستند بیش از این حرکت کنند. به هر صورت، نیروهای گودریان نیز به آستانه تحمل خود رسیده بودند و در تلاش بودند از فاجعه جلوگیری کنند. ژوکوف مجدداً به بلوف و بولدین دستور داد، به ترتیب، با حرکت به سمت پلافسک و جنوب تولا، آلمانی‌ها را محاصره کنند. ارتش سرخ نیروهای خود را از استالینوگورسک متوجه پلافسک ساخت تا محاصره بزرگ‌تری علیه آلمانی‌ها ایجاد نماید. به هر صورت بازسازماندهی این نیروهای شوروی سه روز به طول انجامید و نیروهای ارتش پنجاهم نیز با مقاومت شدیدی مواجه گشتند. با این حال، تا ۱۶ دسامبر ددیلوفو توسط گروه "بلوف" و بوگورودیتسک توسط ارتش دهم شوروی تصرف شدند. ارتش چهل و نهم شوروی نیز با پیوستن به تهاجم در شمال تولا، ۵ تا ۵۰ کیلومتر در جناح راست ارتش پنجاهم شوروی پیشروی کرد و با رسیدن به رود اوکا، توانست شهر تاروسا و آلکسین را تصرف نماید. با ادامه حملات ارتش پنجاهم شوروی شچکینو در ۲۰ کیلومتری جنوب تولا روز ۱۷ دسامبر به سلطه ارتش سرخ درآمد.


title: نبرد مسکو

text: تا این زمان نیروهای گودریان در تمامی طول خط مقدم در حال عقب‌نشینی بودند و با عبور از رود اوپا موفق به گریز از محاصره شدند. روز ۱۹ دسامبر، بر خلاف مجوز پیشین فن براوخیچ جهت عقب‌نشینی، هیتلر به گودریان فرمان داد همان جایی که هست مقاومت کند. با گشوده شدن یک شکاف بین ارتش دوم زرهی و ارتش چهارم در شمال و جنوب کالوگا، یکپارچگی خط مقدم آلمان به خطر افتاد. گروه ارتش مرکز موظف شد با هر نیرویی که در اختیار دارد این شکاف خطرناک در جناح جنوبی خود در غرب تولا را پوشش دهد. با این حال، آلمانی‌ها که برای حرکت به جاده‌های اصلی محدود شده بودند، قادر به بستن این شکاف نبودند. گودریان ۲۰ دسامبر به راستنبورگ رفت تا وضعیت مستاصلانه خود را به پیشوا توصیف کند. او به هیتلر گفت نیروهایش البسه، تجهیزات و پناهگاه ندارند و می‌بایست به خطوط قابل دفاع‌تری عقب بنشینند. به هر صورت، پس از آن که بدون اطلاع به قرارگاه فرماندهی گروه ارتش مرکز، نیروهای خود را تا خط اوکا–شوسا عقب کشید، به درخواست فن کلوگه، فرمانده جدید گروه ارتش و تأیید بلافاصله هیتلر، گودریان روز ۲۵ دسامبر از مقام خود در فرماندهی ارتش دوم زرهی ورماخت عزل شد.


title: نبرد مسکو

text: نیروهای آلمانی در محور جنوبی در مجموع تا پایان ماه دسامبر ۲۵۰ کیلومتر به طرف غرب عقب‌نشینی کردند. این موقعیت بسیار فرا تر از جایی بود که این نیروها تهاجم میانه ماه نوامبر خود به سمت مسکو را آغاز کرده بودند. با این وجود با شکست در انهدام بخش عمده نیروهای ارتش‌های دوم زرهی و دوم ورماخت، انبر جنوبی ارتش سرخ جهت محاصره گروه ارتش مرکز ورماخت نیز در نهایت پیش از دستیابی به هدف راهبردی متوقف گشت.


title: نبرد مسکو

text: لشکر نهم محافظ از ارتش شانزدهم شوروی روز ۷ دسامبر با آغاز ضد حمله، ضربه سختی به دفاع لشکر موتوریزه "رایش" اس‌اس در اسنگیری در ۴۰ کیلومتری غرب مسکو وارد آورد و پس از یک روز مبارزه خونین در جناحین آن نفوذ کرد تا لشکر آلمانی وادار به عقب‌نشینی شود. هوپنر تنها توانست بخشی از لشکر دهم زرهی را جهت تقویت این بخش راهی آن کند؛ مابقی لشکر جهت کمک به راینهارت در حفظ کلین، راهی شمال شد.


title: نبرد مسکو

text: اواخر ماه دسامبر، در اوج درگیری‌های جناحین شمالی و جنوبی، به دستور ژوکوف دو ارتش باقیمانده سی و سوم و چهل و سوم شوروی نیز در مرکز خط مقدم تهاجم خود به سمت غرب مسکو را آغاز کردند. ارتش چهارم ورماخت استحکام بالایی در مقابل حملات این ارتش‌های شوروی نشان داد. این دو ارتش شوروی که به منظور این عملیات نیروی کمی دریافت نکرده بودند، پیشروی کندی صورت دادند؛ به وجهی که تصرف نارو-فومینسک در نزدیکی خط مقدم اولیه برای ارتش سی و سوم شوروی تا ۲۶ دسامبر و تصرف مارویاروسلاوتس برای ارتش چهل و سوم شوروی تا ۲ ژانویه سال ۱۹۴۲ به طول انجامید.


title: نبرد مسکو

text: روز ۸ دسامبر هیتلر با صدور فرمان شماره ۳۹ پیشوا با اشاره به «زمستان زود هنگام» و مشکلات تدارکاتی حاصل از آن، بر لزوم پایان عملیات تهاجمی و گرفتن حالت تدافعی اذعان نمود. با این وجود، فن بک به هالدر گزارش کرد گروه ارتش مرکز در هیچ نقطه‌ای از خط مقدم قادر به متوقف ساختن حملات گسترده ارتش سرخ نیست. شدت ضد حمله ارتش سرخ، او را وادار ساخت روز ۱۶ دسامبر درخواست مجوز عقب‌نشینی بیشتر و اصلاحات لازم در مواضع نیروهای خود را بکند. هیتلر یک عقب‌نشینی کلی را غیرقابل قبول می‌دانست. روز ۱۸ دسامبر فن بک که نمی‌خواست مسئولیت و عواقب سربرتافتن از فرمان پیشوا گریبان‌گیر او شود، فرماندهی گروه ارتش مرکز را به ظاهر به جهت مشکلات سلامتی به گونتر فن کلوگه، فرمانده ارتش چهارم سپرد. هیتلر هر گونه عقب‌نشینی عمده را ممنوع اعلام کرد و از گروه ارتش مرکز خواست جهت برگرداندن ورق، تا هنگام رسیدن نیروی کمکی «مقاومت متعصبانه» نشان دهد.


title: نبرد مسکو

text: در مجموع، با مبارزه سنگین یک‌ماهه قوای شوروی موفق شدند دشمن را ۱۰۰ تا ۲۴۰ کیلومتر عقب برانند و پایتخت را سایه تهدید آن‌ها خارج سازند. موفقیت نسبی ضد حمله شوروی در اثر غافلگیری ورماخت و مشکلات عمیق تدارکاتی آن حاصل گشت. نیروهای آلمانی در این درگیری‌ها متحمل تلفات سنگینی شدند و گروه ارتش مرکز ورماخت در آستانه فروپاشی قرار گرفت. به هر صورت، همین میزان عقب‌نشینی خطوط ارتباطی ورماخت را کوتاه‌تر کرد و برخی مشکلات تدارکاتی آن را بهبود بخشید. با وجود موفقیت‌های عمده تاکتیکی و رخنه در مواضع دفاعی ورماخت در برخی نقاط، ارتش سرخ قادر به حصول هدف راهبردی نهایی خود در محاصره و انهدام گروه ارتش مرکز ورماخت نشد. با افزایش مقاومت نیروهای آلمانی، تا اواخر ماه ژانویه سال ۱۹۴۲، شوروی به مرور دست بالا را از دست داد و تهاجم آن، با گرفتاری به مشکلات فرماندهی و تدارکاتی، رفته‌رفته در نهایت متوقف شد و گروه ارتش مرکز ورماخت خط مقدم خود را در خط رژف–غرب استاریتسا–یوخنوف–سوچینیتسی–بلیوف–چرن، بسیار شرق‌تر از حدود پیش‌بینی شده توسط شوروی، تثبیت کرد.


title: نبرد مسکو

text: با هر احتسابی، شکست نیروهای آلمانی در نبرد مسکو حقیقی و شکه‌کننده بود و به افسانه شکست‌ناپذیری ورماخت پایان داد. ارتش سرخ در این نبرد عملیات بارباروسا را بی‌نتیجه گذاشت و ابتکار عمل راهبردی را لااقل برای مدتی، در دست گرفت. نبرد مسکو جنگ بین آلمان و شوروی را پایان نداد اما ورماخت را به شکست نهایی خود بسیار نزدیک‌تر کرد. با وجود این که تاکتیک «جنگ برق‌آسا» در ناحیه مسکو در نهایت متوقف شد اما آلمانی‌ها در ادامه جنگ همچنان از آن به‌خصوص در نبردهای حوزه رود دن در تابستان سال ۱۹۴۲ استفاده کردند.


title: نبرد مسکو

text: ورماخت در جریان تهاجم به مسکو در طول ماه‌های اکتبر و نوامبر سال ۱۹۴۱ متحمل ۱۴۵ هزار نفر تلفات شد. حدود ۴۸ هزار نفر این مقدار مربوط به نبردهای مناطق ویازما–بریانسک بود. مجموع تلفات گروه ارتش مرکز ورماخت در تمامی طول نبرد مسکو، از ۱ اکتبر سال ۱۹۴۱ تا ۳۱ ژانویه سال ۱۹۴۲ حدود ۳۷۰٬۰۰۰ نفر بود.


title: نبرد مسکو

text: در طرف مقابل، طبق آمار رسمی، از ۱ اکتبر تا ۳۱ دسامبر سال ۱۹۴۱، ارتش سرخ مجموعاً ۱٬۶۵۶٬۵۱۷ را در تمامی طول خط مقدم از دست داده‌است. این میزان شامل ۶۳۶٬۳۸۳ کشته، اسیر و مفقود می‌باشد. به هر صورت، این آمار بسیار کم‌تر از واقع به نظر می‌رسد؛ چرا که تلفات شوروی تنها در نبردهای ویازما–بریانسک حدود یک میلیون نفر برآورد می‌شود. میزان واقعی تلفات ارتش سرخ در این مدت احتمالاً بیش دو نفر بوده‌است.


title: لوکی (خواننده)

text: کریم دنیس (Kareem Dennis) (زادهٔ ۲۳ مه ۱۹۸۶ در بریتانیا)، خواننده و فعال سیاسی بریتانیایی-عراقی و مشهور به لوکی (Lowkey) است. مادر او اصالتاً عراقی و پدرش انگلیسی است. طرفدارانش او را بیشتر با نام مستعارش Lowkey می‌شناسند. محتوای آهنگ‌های لوکی اغلب سیاسی و ضدامپریالیسم است.


title: لوکی (خواننده)

text: او اعلام کرده که به دلیل نیاز به تمرکز روی تحصیلاتش دیگر در زمینه ی موسیقی فعالیت نخواهد کرد. همچنین گفته که شاید روزی دوباره به این عرصه بازگردد.


title: نظم خودجوش

text: نظم خودجوش یا نظم خودانگیخته مفهومی اقتصادی است که نخستین‌بار مایکل پولانی آن را طرح کرد و البته هایک بسط داد. در نگاهی ساده و خلاصه می‌توان گفت به لحاظ اقتصادی نظم برنامه‌ریزی شده چهارچوبی است که دولت یا هر نهاد دیگر قدرت برای اقتصاد تعیین می‌کند اما نظم خودجوش یا خودانگیخته برایند رفتار تک‌تک آدمیان و نهادهای ریز و درشتی است که در بازار فعالیت می‌کنند. در خلاصه‌ترین شکل ممکن، نتایج مفید اقتصاد بازار همان‌طور که آدام فرگوسن می‌گوید، «نتیجه کنش‌های انسان‌ها است ولی نتیجه طراحی انسان نیست.»


title: نظم خودجوش

text: در نظریهٔ اجتماعی هایک، یافتن نقطه‌ای که بتوان از آن نظری جامع در مورد جامعه به صورت یک کل بدست آورد و برحسب آن زندگی اجتماعی را فهمید و احتمالاً طرحی نو برایش درافکند محال است. همان‌گونه که هایک با زبانی قاطع و نافذ می‌گوید: «جنبه‌های خاص یک فرهنگ را فقط می‌توان در بستر آن فرهنگ وارسی کرد. ما هرگز نمی‌توانیم نظام و سیستمی از قواعد یا همه ارزش‌ها را به صورت یک کل و ساختاری هدفمند فروکاهیم.»


title: نظم خودجوش

text: محال بودن برنامه‌ریزی اجتماعی متمرکز، در وهلهٔ نخست مبتنی بر خصلت عمدتاً عملیِ قسمتِ اعظمِ شناختی است که زندگی اجتماعی وابسته بدان است. چنین شناختی را نمی‌توان در مغز واحدی اعم از طبیعی یا مکانیکی، متمرکز کرد. اما علاوه بر این، محال بودن برنامه‌ریزیِ اجتماعیِ کلی ناشی از این واقعیت است که چون ما تحت فرمان قواعدی هستیم که هیچ شناختی از آن‌ها نداریم، حتی خود ذهن و عقل هدایتگر هم در معرض حاکمیت این قواعد است. پس ساده‌لوحانه و تقریباً تناقض‌آمیز است که فرض کنیم که جامعه‌ای بتواند خودش را صرفاً با اتکا به تلاش‌های خودش بازسازی کند، زیرا این اندیشه که هر جمع برگزیده‌ای از اذهان می‌تواند چنین کاری بکند یاوه و مهمل است. نظمی که ما در زندگی اجتماعی می‌بینیم، به همین دلایل، نمی‌تواند محصول هیچ طرح عقلانی باشد و هرگز هم نمی‌تواند چنین شود. نظم اجتماعی صورتی خودانگیخته‌است و همواره هم باید چنین باشد.


title: نظم خودجوش

text: به اعتقاد هایک ساختار فعالیت‌های انسانی پیوسته خود را جرح و تعدیل می‌کند و از طریق همین جرح و تعدیل‌ها و تطبیق خود با میلیون‌ها واقعیتی که در کلیتشان بر هیچ‌کس معلوم نیستند کار می‌کند. هایک با کار بست گزارهٔ «همه چیز را همه می‌دانند» و ارائه نظریهٔ تقسیم معرفت معتقد است نظم اجتماعی خود انگیخته می‌تواند از شناخت تکه‌تکه، شناختی که در میان میلیون‌ها نفر توزیع شده‌است، به نحوی استفاده کند که از عهدهٔ نظم برنامه‌ریزی شده کل‌گرا (اگر اصلاً چنین نظمی بتواند وجود داشته باشد) خارج است. تقسیم معرفت بدین معنا است که هر فردی از معلوماتی هم که در اختیار ندارد سود می‌برد. نظریهٔ تقسیم معرفت یکی از پایه‌های نظری نقد برنامه‌ریزی متمرکز و سوسیالیسم را تشکیل می‌دهد. در اقتصاد متمرکز، برنامه‌ریز به هیچ روی قادر به جمع‌آوری کلیه اطلاعات ضروری و مفید در جامعه، به منظور تخصیص مطلوب منابع نیست، از این رو کارایی و بازدهی آن بسیار ناچیز است.


title: نظم خودجوش

text: به اعتقاد هایک نظم جامعه براساس نظمی خودانگیخته پدید آمده‌است، نه به موجب طرح و نقشه‌ای قبلی و عقلی. در نظم خود انگیخته مردم در چارچوب قواعد تسهیل‌کننده همکاری که در طول قرن‌ها به محک تجربه خورده‌اند و به سنت تبدیل شده‌اند هدف‌های خویش را دنبال می‌کنند و تازه هایک بعد دیگری نیز به آن می‌افزاید، بدین معنا که در نظم خودانگیخته قواعد چون از پایه‌ای تکاملی برخاسته‌اند، سطح همکاری اجتماعی در آن‌ها به مراتب ظریف‌تر و پرمایه‌تر از همکاری در حد قواعد اختراعی و طراحی‌شده حاکمان یا روشنفکران است.


title: نظم خودجوش

text: نظم ساخته‌شده یا برساخته متعلق به خردگرایی برساختگرایانه‌است و با تصورات اقتدارگرایان از نظم ارتباط نزدیک دارد و بدین معناست که بالاترین مرجع یا مصدر قدرت به افراد دستور می‌دهد، چگونه رفتار کنند. روابط اجتماعی در آن، در قالب فرمان و فرمانبرداری خلاصه می‌شوند و حقوق و تکالیف کاملاً آشکارند. هایک این گونه نظم را تاکسیس می‌خواند؛ اما کوسموس، نظمی خودانگیخته‌است که هیچ‌کس را مشخصاً نمی‌توان پدیدآورنده آن دانست. اقتدار در تاکسیس باید متمرکز و یگانه باشد و هایک اعتراضی به این نظم در سازمان‌ها و کارخانه‌ها ندارد که وجود انضباط و دقت و وقت‌شناسی در آن‌ها ضروری است، ولی با تعمیم آن به کل جامعه مخالف است؛ زیرا آنچه موفقیت جامعه را تضمین می‌کند این است که هیچ مرکز و واحد هدایت‌کننده‌ای نباشند که همه مجبور به فرمانبرداری از او باشند. رشد و شکوفایی جامعه نه وابسته به هیچ اراده‌ای به تنهایی، بلکه محصول رقابت بسیاری اراده‌ها با یکدیگر و نشات‌یافته از بسیاری خطاها، بسیاری شکست‌ها و البته بسیاری کامیابی‌هاست. البته که باید در جامعه نظم وجود داشته باشد، ولی نظم کوسموس، نه نظم تاکسیس.


title: نظم خودجوش

text: هایک در مقابل نگاه خود، برساختگرایی را تعریف می‌کند. برساختگرایی به معنای این خطاست که گمان بریم نظمی که ما در طبیعت و در ذهن خودمان و در اجتماع کشف می‌کنیم، نظمی است که ذهنی طراح آن را در دل این چیزها جای داده‌است. مفهوم هایک از نظم خودانگیخته، در تضاد با دیدگاه برساختگرا، تجسم بینشی است که بسیار خلاف رگه حاکم سنت‌های افلاطونی و مسیحی در فرهنگ غرب است. پیامدهای نامطلوب بر ساختگرایی نهایتاً از این خطایشان نشأت می‌گیرد که وابستگی خود عقل را به نظم خودانگیخته حیات ذهنی نادیده می‌گیرند، روابط واقعی شناخت مکتوم و شناخت آشکار را وارونه می‌کنند و به عقل نقشی چشمگیر واگذار می‌کنند که اصلاً از عهدهٔ ایفای آن در ذهن یا اجتماع بر نمی‌آید.


title: نظم خودجوش

text: هایک مخالف عقل و خردگرایی در تنظیم امور جامعه نیست بلکه او به دو نوع خردگرایی معتقد است، خردگرایی تکاملی و خردگرایی بر ساخت‌گرایانه. خردگرایان تکاملی می‌خواهند بفهمند جامعه چگونه و بر پایه چه اصولی تکامل یافته‌است. به نهادها و عادت‌ها و سنت‌ها به دیده احترام می‌نگرند و معتقدند تغییرات در جامعه باید آهسته و با افزایش و کاهش تدریجی صورت پذیرد، حدود عقل و فهم آدمی را هیچ‌گاه از نظر دور نمی‌دارند و به همین دلیل به امکان طراحی و هدایت آن باور ندارند. هایک معتقد است که تنظیمات و ترتیبات موجود اجتماعی تجسم خرد نسل‌های پیاپی‌اند و نباید شتابزده حذف یا بازسازی شوند؛ اما خردگرایان برساختگرا می‌خواهند با تدبیرهای فعلی، نهادها و ترتیبات موجود را کنار بگذارند و چون همه آن‌ها را ساخته عقل و اراده آدمی می‌بینند به این اعتقاد می‌رسند که جوامع را می‌توان با تکیه برعقل نسل کنونی دگرگون و از نو طراحی کرد و به نحوی سازمان داد که آفاتی مانند فقر، جهل و خشونت یکباره رخت بربندند. هایک مخالف این گونه تکیه جزمی برعقل است و آن را نه تنها پنداری پوچ، بلکه سرچشمه بسیاری بدبختی‌ها می‌داند که بزرگترین نمونه آن کمونیسم و نازیسم است.


title: نظم خودجوش

text: اعتقاد به بازار آزاد، یکی از مهم‌ترین ابعاد اندیشهٔ هایک است که مانند بسیاری از وجوه فکری او، ریشه در مفهوم نظم خودجوش دارد. او معتقد است همه دانش و شناختی که افراد جامعه دارند، بدون دخالت دولت، در سیستم بازار آزاد جمع می‌شود و باعث تکامل تدریجی بنگاه‌های شایسته‌تر می‌شود. در نظم بازار، افراد با انگیزه‌ها و اهداف مختلف در کنار یکدیگر با مسالمت کار می‌کنند و در حالی که منافع خود را دنبال می‌کنند، باعث می‌شوند افراد دیگری نیز در مسیر کسب منفعت قرار گیرند. قواعد و رسومی که در بازار حاکم است، با اینکه طبق الگوی مشخصی است اما برنامه‌ریزی نشده و هدف واحدی ندارند زیرا افرادی که براساس این ساختار عمل می‌کنند، اهداف مشترکی ندارند.


title: نظم خودجوش

text: هایک می‌گوید از آنجا که نظم خودجوش حاکم بر بازار هدف خاصی ندارد و فقط اهداف مختلف افراد را هماهنگ می‌کند، نمی‌توان از آن انتقاد کرد. برای بازار، اهداف گوناگون افراد، هیچ‌کدام اولویتی برای برآورده شدن ندارند زیرا در این سیستم معیار واحدی برای ارزش‌ها وجود ندارد. هایک وضع قوانین برای تحویل اهداف و ارزش‌های خاصی را به بازار نادرست می‌داند به این دلیل که نمی‌توان انگیزه‌ها و نیازهای همهٔ افراد و روش‌های دستیابی به آن‌ها را در موقعیت‌های زمانی و مکانی مختلف شناسایی کرد. سیاست‌های اقتصادی در یک جامعه آزاد باید به شکلی باشد که فرصت‌های همهٔ افراد در بازار برای رسیدن به اهداف نامعلوم افزایش یابد.


title: نظم خودجوش

text: به این ترتیب به صورت خودجوش اهداف افراد را با هم هماهنگ می‌کند. هر برنامه‌ریزی مرکزی اقتصاد قبل از اینکه حتی بتواند تشخیص دهد که چه انتقالاتی باید صورت پذیرد، باید از تمامی کاربردهای کالا آگاهی داشته باشد. امابازار، تعدیل به سرعت و بدون نیاز به کشف تمامی جزئیات این اطلاعات شخصی را انجام می‌دهد.


title: نظم خودجوش

text: هایک در این مورد اصطلاح «کاتالاکسی» را به کار می‌برد. «نظمی که به واسطه هماهنگی و هم‌پذیری متقابل بسیاری از اقتصادهای فردی در بازار پیدا شده‌است. بنابراین کاتالاکسی نوع خاصی از نظم خودجوش است که به وسیله بازار و به واسطهٔ عمل افراد در قوانین مالکیت، مجازات‌ها و قراردادها ایجاد شده‌است.» به نظر او در کاتالاکسی تعقیب منافع خصوصی به تأمین خیر عام می‌انجامد.


title: نظم خودجوش

text: کاتالاکسی (Catallaxy) کلمه‌ای یونانی و به معنای «دشمن را دوست ساختن» است. هایک، با ظرافت از این کلمه در توصیف بازار آزاد و به جای «اقتصاد بازار» استفاده می‌کند. او معتقد است که کلمه «اقتصاد»(economy) همانطور که در فارسی هم اندکی چنین است، معنای «مدیریت خانه» را می‌دهد که به نوعی از وجود نوعی از کنترل و نوعی از اهداف مشخص و مشترک و بطور خلاصه از رگه‌هایی از «نا آزادی» حکایت می‌کند. اما واژهٔ کاتالاکسی علاوه بر آنکه در زبان یونانی به معنای مبادله‌است، به معنای آزادی عمل بخشیدن به آحاد اجتماع و به معنای دشمن را به دوست تبدیل کردن نیز هست. این سه معنا دقیقاً معانی هستند که او از اقتصاد بازار آزاد مراد می‌کند. بطور دقیق، بازار از نظر هایک، دشمن را به دوست تبدیل می‌کند چرا که با بسط معاملات بر اساس سود دو طرفه و بدون در نظر گرفتن رنگ و نژاد و مذهب و … سبب گسترش صلح و دوستی در میان مردمان می‌شود.


title: استحاله دگرشکلی

text: استحالهٔ دگرشکلی یا استحاله آلوتروپیک به تبدیل یکی از گونه‌های مختلف ساختار بلوری دگرشکل به گونه دیگر توسط یک استحاله درجه اول گفته می‌شود. استحاله دگرشکلی یک استحاله چندریختی در عناصر شیمیایی است.[1]


title: استحاله دگرشکلی

text: استحاله دگرشکلی انواعی دارد که به بررسی آنها میپردازیم:


title: استحاله دگرشکلی

text: بیشتر مواد موجود در جهان در سه حالت مختلف از جمله جامد ، مایع و گاز وجود دارد. فاز پایدار یک ماده در حالت جامد به خصوصیات مختلف ترمودینامیکی از جمله حجم ، فشار و دما بستگی دارد. اگر هر یک از این مقادیر ترمودینامیکی تغییر کند ، انرژی آزاد گیبس سیستم نیز تغییر خواهد کرد. گفته می شود اگر این تغییر در انرژی آزاد باعث تغییر در ساختار ماده شود ، تحول فاز اتفاق می افتد. چنین تحول فازی تنها در صورتی اتفاق می افتد که ساختار فاز جدید منجر به انرژی آزاد کمتر شود. فازی که دارای حداقل انرژی آزاد تحت مجموعه خاصی از شرایط ترمودینامیکی باشد ، فاز تعادل خواهد بود.


title: استحاله دگرشکلی

text: تبدیل فاز در مواد را می توان به دو حالت عمده که تبدیل همگن و ناهمگن است ، توصیف کرد [2]. تحولات همگن در کل حجم ماده به طور همزمان اتفاق می افتد در حالی که تبدیلات ناهمگن در مناطق مختلف با گذشت زمان اتفاق می افتد. طبقه بندی بیشتر تبدیل فاز را می توان تحت این دو حالت اصلی انجام داد. تحولات ناهمگن شامل یک هسته و روند رشد است. این فرآیند هم برای تبدیل مایع به جامد و هم برای برخی تبدیلات جامد به جامد اتفاق می افتد. دگرگونی های ناهمگن جامد به جامد را نیز می توان به دو دسته اصلی تقسیم کرد که شامل رشد فعال شده گرمایی و رشد گرمایی است. تبدیلاتی که از طریق حرارت فعال می شوند را تبدیل های نفوذی می نامند. این تحولات انتشار اکثر تغییرات فازی را که در حالت جامد اتفاق می افتد تشکیل می دهد و تقریباً می توان آنها را به پنج گروه مختلف تقسیم کرد: (الف) واکنش های بارشی ، (ب) تحولات یوتکتوئید ، (ج) واکنش نظم / بی نظمی ، (د) عظیم تحولات و (ه) تحولات چند شکلی [3]. درک پایداری فاز و تحولات فاز در علم مواد ضروری است زیرا همه خواص هر ماده به ترکیبات فاز آن بستگی دارد. با این حال ، این بخش بر روی نیروهای محرک و نمونه هایی از تحولات چند شکلی تمرکز خواهد کرد


title: استحاله دگرشکلی

text: بعضی از مواد بیش از یک نوع ساختار بلوری دارند که عمدتا به دما و گاهی اوقات به فشار یا تغییر شکل شدید بستگی دارد. چنین تحولی در ساختار کریستالی بدون تغییر در ترکیب شیمیایی می تواند رخ دهد زیرا یک آرایش خاص از اتم ها در محدوده های دمایی خاص نسبت به دیگری پایدارتر است [4]. گفته می شود موادی که این پدیده را به نمایش می گذارند ماهیتی چند شکلی دارند. چندشکلی عناصر خالص فلزی ، آلوتروپیسم نامیده می شود و بیش از 20 مورد از بیش از 70 فلز شناخته شده ، آلوتروپیسم دما دارند [5]. روند مهم در بین این تحولات این است که ، در بیشتر موارد ، تغییرات از یک ساختار بسته بندی شده نزدیک (شش ضلعی یا fcc) در دماهای پایین به یک ساختار بازتر (bcc) در دماهای بالا انجام می شود. به عنوتن مثال Zn در دمای پایین آلوتروپ α-Zr است و دارای ساختار بلوری hcp در حالی که دمای بالا آلوتروپ β-Zr است و دارای ساختار کریستال bcc است. تحول در دمای 863 درجه سانتیگراد اتفاق می افتد و از روند معمول تبدیل از یک ساختار بسته بندی شده نزدیک در دمای پایین به یک ساختار بازتر در دمای بالا پیروی می کند. با این وجود Fe از این قاعده مستثنی است و بنابراین در ادامه با جزئیات بیشتری شرح داده خواهد شد.


title: استحاله دگرشکلی

text: همانند هر تغییر فاز ، نیروی محرکه برای ایجاد تحول آلوتروپیک کاهش انرژی آزاد گیبس سیستم است. برای اینکه دو ساختار مختلف جامد در دماهای مختلف پایدارتر باشند ، انرژی آزاد گیبس از فاز پایدار باید در آن محدوده دما کمتر باشد. بنابراین ، وجود آلوتروپیسم مستلزم آن است که منحنی های انرژی آزاد برای این دو ساختار تلاقی داشته باشند [8]. این مفهوم را می توان از منحنی های انرژی آزاد شماتیک برای یک فاز جامد و مایع در شکل 1 درک کرد [3]. در زیر دمای نقطه تقاطع دو منحنی انرژی آزاد ، یعنی نقطه ذوب در این حالت ، فاز جامد پایدار است زیرا در آن محدوده دمایی انرژی آزاد کمتری دارد. با این حال ، بالاتر از نقطه ذوب ، مایع فاز پایدارتر است و بنابراین تحول در دمای بالاتر از آن نقطه اتفاق می افتد. در حالی که این طرح تغییر انرژی آزاد از حالت جامد به مایع را نشان می دهد ، اما همین اصل در مورد استحاله آلوتروپیک اعمال می شود. برای اینکه یک تحول آلوتروپیک اتفاق بیفتد ، باید تغییری ایجاد شود که در آن فاز دارای انرژی آزاد پایین تر از یک درجه حرارت خاص باشد. این بدان معناست که منحنی های انرژی آزاد در دو فاز باید با هم تلاقی کنند.


title: استحاله دگرشکلی

text: به عنوان نمونه،فلز آهن را به طور جداگانه می آوریم:


title: استحاله دگرشکلی

text: سیستم های بسیاری وجود دارد که تغییرات آلوتروپیک را نشان می دهند. اکثر آنها روند مشابهی دارند که در دمای پایین آلوتروپ بسته بندی شده نزدیک (hcp یا fcc) و در دمای بالا آلوتروپ ساختار بازتر (bcc) دارند. شاید مهمترین آلوتروپ در صنعت، آهن باشد. آهن خالص هنگام در نظر گرفتن فشار اتمسفر دارای سه آلوتروپ متفاوت است. این شامل مراحل η ، α و δ است. فاز α در زیر 911 درجه سانتیگراد وجود دارد و دارای ساختار بلوری bcc است. پس از گرم شدن بیش از 911 درجه سانتیگراد ، به فرم fcc به نام η-Fe تغییر می کند. این تغییر شکل آلوتروپیک نقش بسزایی در عملیات حرارتی و پردازش اکثر فولادها دارد بنابراین مهمترین تحول در این سیستم است. همانطور که η-Fe در دمای بالاتر از 1392 درجه سانتیگراد گرم می شود ، دوباره یکبار دیگر به شبکه مشبک تغییر می کند. این آلوتروپ با دمای بالا به عنوان فاز δ شناخته می شود. سرانجام آهن در دمای 1536 درجه سانتیگراد ذوب می شود. این دگرگونی ها و دمای تحولات در چرخه گرمایش و خنک کننده شماتیک نشان داده شده در شکل 2 نشان داده شده است [4].


title: استحاله دگرشکلی

text: یکی از دلایل اهمیت صنعتی آن این است که فاز η-Fe در دمای بالا دارای حلالیت قابل توجهی بیشتری نسبت به فاز دمای پایین برای کربن است. این واقعیت در ساخت فولاد مورد استفاده قرار می گیرد و به منظور اشباع α-Fe و سپس انجام عملیات حرارتی اضافی برای متناسب سازی ریزساختار و خواص نهایی فولادها مورد استفاده قرار می گیرد. در تئوری ، تغییرات آلوتروپیک در هر صورت باید در همان درجه حرارت هنگام گرم شدن و خنک سازی رخ دهد. با این حال ، این امر لزوماً به دلیل ضرورت خنک کاری کم ، نیست. بنابراین تغییرات در دمای پایین تر در هنگام خنک سازی نسبت به هنگام گرم شدن مناسب تر است ، همانطور که در شکل 2 برای تبدیل Fe -η به Fe-α پیشنهاد شده است. تفاوت بین دمای تبدیل آلوتروپیک هنگام گرم شدن و خنک سازی به عنوان پسماند دما شناخته می شود. با افزایش سرعت خنک سازی ، پسماند دما نیز افزایش می یابد.


title: استحاله دگرشکلی

text: آهن یک مورد منحصر به فرد است زیرا ، بر اساس روند معمول ، فاز α-Fe با درجه حرارت پایین باید نزدیک بسته شود ، به عنوان مثال ، hcp یا fcc ، و فاز η-Fe دمای بالاتر باید یک ساختار بازتر مانند bcc باشد. این روند اما در η، به δ-Fe دنبال می شود زیرا η-Fe fcc است و δ-Fe bcc است. انحراف از این تمایل در دماهای پایین با تغییر در خاصیت مغناطیسی آهن به جای بازآرایی اتمی همراه است. همانطور که در نمودار در شکل 2 نشان داده شده است ، تغییری در دمای 769 درجه سانتیگراد هنگام گرم شدن و خنک سازی رخ می دهد. زیر این دما α-Fe فرومغناطیسی است در حالی که بالاتر از این دما پارامغناطیس است. به دمایی که این انتقال در خصوصیات مغناطیسی اتفاق می افتد ، دمای کوری گفته می شود. در ابتدا تصور می شد که این آهن(آهن-مغناطیسی) آلوتروپ دیگری از آهن باشد و آن را Fe-β می نامند. با این حال ، اکنون به عنوان یک انتقال مغناطیسی شناخته شده است تا یک ساختار. بنابراین ، می توان با در نظر گرفتن تأثیر ترکیبی انرژی آزاد الکترونیکی و مغناطیسی بر روی انرژی آزاد کلی سیستم ، دمای پایین آلوتروپ α-bcc را توضیح داد [7].[1] "Introduction to Alloy Phase Diagrams" in "ASM Metals handbook", Vol. 3, Alloy Phase Diagrams, Hugh baker (Ed.), ASM International, 1992, p 1.1


title: استحاله دگرشکلی

text: [2] Murugan, R. “Phase Transformations in Solids.” (2010): 1-6. Print.


title: استحاله دگرشکلی

text: [3] Porter, D.A., Easterling, K.E., and Sherif, M.Y. Phase Transformations in Metals and Alloys. Boca Raton, FL: CRC (2009). Print.


title: استحاله دگرشکلی

text: [4] Tisza, M. Physical Metallurgy for Engineers. Materials Park, OH: ASM International (2001). Print.


title: استحاله دگرشکلی

text: [5] Savitskii, E.M. “Polymorphous Metals.” Metal Science and Heat Treatment 7.7 (1966): 427-431. Print.


title: استحاله دگرشکلی

text: [6] Grimvall, G., and Ebbsjö, I. “Polymorphism in Metals I.” Physica Scripta 12.3 (1975): 168- 172. Print.


title: استحاله دگرشکلی

text: [7] Grimvall, G. "Polymorphism in Metals II." Physica Scripta 12.3 (1975): 173-176. Print.


title: استحاله دگرشکلی

text: [8] Villars, P., Okamoto, H., and Cenzual, K. “Pure Metal Melting Points and Allotropic Transformations.” ASM Alloy Phase Diagrams Center. ASM International (2007). Print.


title: تمام حیوانات کوچک

text: «تمام حیوانات کوچک» () یک فیلم به کارگردانی جرمی توماس است که در سال ۱۹۹۸ منتشر شد. از بازیگران آن می‌توان به جان هارت، کریستین بیل، و جیمز فوکنر اشاره کرد.


title: تمام حیوانات کوچک

text: داستان فیلم در مورد مشکلات پسری احساساتی به نام بابی (کریستین بیل) است. او به خاطر بدرفتاری‌های ناپدریش (دنیل بنزالی) ملقب به چاقالو از جمله کشتن موش خانگی بابی و آزار و اذیت مادر که نهایتاً منجر به مرگ او می‌شود، از خانه فرار می‌کند. در این هنگام او خود را در یکی از جنگل‌های انگلستان و در مقابل مردی (جان هارت) که دچار سانحه شده می‌یابد. آقای سامرز خود را مردی معرفی می‌کند که دائماً در حال رفت‌وآمد است تا حیواناتی را که با ماشین کشته شده‌اند را دفن کند و او این کار را شغل خود معرفی می‌کند. بابی هم برای حیوانات احساس ناراحتی کرده و در این کار با آقای سامرز همکاری می‌کند.


title: هکلر و کخ ژ۱۱

text: هکلروکخ گِ۱۱ نام نمونهٔ اولیه یک سلاح تهاجمی است که در دهه‌های ۱۹۶۰، ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ میلادی توسط "شرکت سامانهٔ تفنگ بی‌پوکه" زیر نظر هکلر و کخ در آلمان غربی طراحی شده‌است. این اسلحه هرگز به مرحلهٔ تولید نرسیده‌است.


title: هکلر و کخ ژ۱۱

text: از این جنگ‌افزار تاکنون تنها هزار قبضه تولید شده‌است که از این تعداد چندتایی مورد استفادهٔ ارتش آلمان قرارگرفته‌است. تغییر وضعیت سیاسی در آلمان روند توسعهٔ این اسلحه را در ۱۹۹۰ میلادی دچار توقف نمود، ولی این کشور و همچنین ناتو بر تکمیل آن نظر دارند.


title: هکلر و کخ ژ۱۱

text: این سلاح از فشنگ‌های بدون پوکه استفاده می‌کرد که در آن مرمی درون بلوکی از پیشران جامد قرار داشت. این موضوع باعث می‌شد وزن مهمات بسیار کمتر (حدوداً نصف) شود و نرخ آتش آن در حالت سه تیر به ۱۸۰۰ تیر در دقیقه برسد.


title: هکلر و کخ ژ۱۱

text: Wikipedia contributors, "Heckler & Koch G11," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Heckler_&_Koch_G11&oldid=525238188 (accessed December 6, 2012).


title: پروپوفول

text: پروپوفول این دارو در سال ۱۹۷۷ ساخته شد. پروپوفول دارویی است که به روش تزریق وریدی کوتاه اثر کاربرد دارد و باعث کاهش سطح هوشیاری یا بیهوشی می‌شود. از این دارو برای شروع بیهوشی و همچنین نگهداری بیهوشی در حین عمل جراحی و در مقدار کمتر جهت ایجاد آرامبخشی در بخش ویژه برای افراد بزرگسالی که در حال تنفس مکانیکی می‌باشند استفاده می‌شود. حداکثر زمان اثر بخشی این دارو حدود دو دقیقه و در بعضی موارد بین پنج تا ده دقیقه زمان می‌باشد.


title: پروپوفول

text: بعضی از اثرات جانبی این دارو عبارت است از کاهش ضربان قلب (برادیکاردی)، افت فشار خون، احساس سوزش در محل تزریق و توقف تنفس (آپنه) می‌باشد. از عوارض جدی دیگر می‌توان به عفونت در صورت استفاده از داروی قبلاً باز شده یا استفاده نادرست، اعتیاد و سندرم تزریق طولانی پروپوفول اشاره کرد. این دارو اثرات ضد درد ندارد بنابراین باید به همراه داروهای مخدر مانند مورفین استفاده شود. پروپوفول دارای اثرات ضد تشنجی و ضد تهوع میباشد و ریکاوری بسیار سریعی دارد


title: پروپوفول

text: به نظر می‌رسد این دارو مشکلی برای زنان باردار ندارد اما هیچگونه مطالعه‌ای در این گروه بیماران انجام نشده است، به هر حال این دارو برای اعمال سزارین توصیه نمی‌شود.


title: پروپوفول

text: این دارو در لیست داروهای ضروری سازمان بهداشت جهانی بوده و جز داروهای مهم در نظام سلامت می‌باشد. گفته شده مرگ مایکل جکسون به دلیل استفاده از این دارو بوده است.


title: پروپوفول

text: از این دارو جهت القا بیهوشی و همچنین جهت نگهداری بیهوشی استفاده می‌شود، پروپوفول به صورت گسترده جایگزین داروی تیوپنتال سدیم شده است.


title: پروپوفول

text: از این دارو در دوز کمتر برای آرام‌بخشی (سدیشن) افرادی که در بخش‌های ویژه توسط ونتیلاتور تنفس مصنوعی داده می‌شوند استفاده می‌شود.


title: پروپوفول

text: از این دارو معمولاً برای سدیشن استفاده می‌شود، که در مقایسه با میدازولام ریکاوری سریعتری دارد. معمولاً می‌توان این دارو را با مخدرها و بنزودیازپینها استفاده کرد. همچنین از این دارو برای آرامبخشی کودکان و اطفالی که به MRI می‌روند استفاده می‌شود. معمولاً استفاده همزمان دو داروی کتامین و پروپوفول باعث کاهش اثرات جانبی هر دو دارو می‌شود.


title: پروپوفول

text: دیوان عدالت میسوری اجازه اعدام محکومین به اعدام به وسیله پروپوفول را صادر کرد. اما به هرحال استفاده از دوز کشنده پروپوفول در ۱۱ اکتبر ۲۰۱۳ به دستور فرماندار متوقف شد به این دلیل که اتحادیه اروپا تهدید کرد در صورت استفاده از این دارو با هدف اعدام صادرات دارو را کاهش خواهد داد.


title: پروپوفول

text: نمونه‌هایی از سوء مصرف این دارو گزارش شده است. اثرات سوءمصرف این دارو در کوتاه مدت عبارت است از شادی ملایم، توهم و عدم رازداری است. گزارش شده است حالت نشاط ناشی از استفاده از پروپوفول با حالت استفاده از سایر داروهای بیهوشی تفاوت دارد.


title: پروپوفول

text: مایکل جکسون به دلیل تزریق همزمان پروپوفول(در دوز بالا) و داروهای بنزودیازپین از قبیل لورازپام و دیازپام توسط دکتر شخصی وی فوت کرد.


title: پروپوفول

text: پروپوفول دارای اثرات جانبی مختلفی از جمله درد در هنگام تزریق (به دلیل فعال شدن گیرنده‌های درد) می‌باشد، به ویژه زمانی که از عروق کوچک برای تزریق استفاده شود. لازم است ذکر شود که می‌توان این درد را با استفاده از لیدوکائین قبل از تزریق پروپوفول کاهش داد. برای کاهش درد می‌توان از سرعت تزریق کاست یا از عروق بزرگتر استفاده کرد.


title: پروپوفول

text: سایر اثرات این دارو عبارت است از: این دارو اثرات همودینامیک برجسته تری نسبت به سایر داروهای وریدی بیهوشی دارد. میزان افت فشار خون ناشی از تزریق پروپوفول بسته به میزان دوز استفاده شده و همچنین استفاده همزمان از داروهای مخدر دارد. همچنین گزارش شده است که استفاده مداوم از این دارو موجب تغییر رنگ ادرار به سبز می‌شود. آپنه ناشی از پروپوفول به چندعامل وابسته است از جمله میزان دوز داروی استفاده شده و داروهای قبل از القا بیهوشی (پره مد)، این وقفه تنفسی ممکن ار بیش از ۶۰ ثانیه هم به طول بی انجامد. این اختلال در تنفس در نتیجه اختلال مرکز تنفس می‌باشد که ممکن است باعث کاهش تعداد تنفس، کاهش تنفس دقیقه‌ای، کاهش حجم جاری و در نهایت کاهش ظرفیت باقیمانده ریه شود.


title: پروپوفول

text: پروپوفول باعث کاهش جریان خون مغزی، کاهش میزان مصرف اکسیژن مغز و کاهش فشار مغز می‌شود.


title: پروپوفول

text: همچنین این دارو باعث کاهش ۵۰ درصدی در فشار چشم می‌شود.


title: پروپوفول

text: هوشبری


title: نمایشگاه کیک ژاپن

text: نمایشگاه کیک ژاپن بزرگترین نمایشگاه و مسابقهٔ هنر شیرینی‌پزی و تزیین کیک در کشور ژاپن است. این مسابقه هر ساله یکبار در ماه سپتامبر به مدت سه روز شهر توکیو برپا می‌شود.


title: ای‌تی ۴

text: ای‌تی ۴ یک جنگ‌افزار ۸۴میلی‌متری بی‌خانِ بی‌لنگرِ تک‌تیرِ قابل حمل غیر هدایت‌شوندهٔ ساخت ساب بوفورس دینامیکس سوئد می‌باشد. ای‌تی ۴ یکی از محبوب‌ترین و شناخته‌شده‌ترین جنگ‌افزارهای ضد تانک قابل حمل جهان می‌باشد.


title: ای‌تی ۴

text: ای‌تی ۴ حاصل تکمیل جنگ‌افزار ضد تانک مینیمان در اواخر دههٔ ۱۹۶۰ میلادی در کارلشتهٔ سوئد می‌باشد.


title: ای‌تی ۴

text: Wikipedia contributors, "AT4," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=AT4&oldid=522499539 (accessed December 6, 2012).


title: سییرا انترتینمنت

text: سییِرا انترتینمنت یک شرکت طراحی و تولید بازی‌های رایانه‌ای است که مقر آن در اوکهرست، کالیفرنیا است.


title: دو ۵۰۰۰ متر

text: دو ۵۰۰۰ متر یا دو ۵ کیلومتر یکی از رشته‌های ورزش دو و میدانی است که در بازی‌های المپیک تابستانی و مسابقات جهانی دو و میدانی برگزار می‌شود.


title: دو ۵۰۰۰ متر

text: بهترین رکورد به‌دست آمده در این رشته ورزشی ۱۲:۳۷٫۳۵ (دوازده دقیقه و سی هفت ثانیه و سی و پنج صدم ثانیه) توسط کننیسا بکله ورزشکار اهل کشور اتیوپی است.


title: استیو هوفلین

text: استیون ام. هوفلین دارای مدرک دکترای پزشکی، عضو کالج جراحان آمریکا و جراح پلاستیک است. وی را بیشتر برای انجام جراحی زیبایی بر روی مایکل جکسون و الیزابت تیلور می‌شناسند. هوفلین نزدیک به سی سال است که در سنتا مونیکا، کالیفرنیا مشغول جراحی زیبایی است.


title: موتاون ۲۵: دیروز، امروز، برای همیشه

text: موتاون ۲۵: دیروز، امروز، برای همیشه نام برنامهٔ ویژه تلویزیونی است که به تهیه‌کنندگی سوزان دو پاس و منتشر شده در سال ۱۹۸۳ است. این برنامه برای بزرگداشت بیست و پنج امین سالگرد موتاون انجام شد. تنظیم این برنامه نیز توسط سوزان دو پاس و روث ادکینز رابینسون انجام شده‌است. این برنامه توسط شبکه ان‌بی‌سی در ۱۶ می ۱۹۸۳ پخش شد. معروفیت این برنامه بیشتر برای اجرای آهنگ بیلی جین توسط مایکل جکسون و اولین اجرای رقص معروف وی با نام رقص مون‌واک می‌باشد.


title: دورآخور

text: دورآخور(به زبان محلی: دولاخور) نام منطقه‌ای در شرق شهرستان فراهان کنونی است. در کتاب تاریخ اراک از ده‌های تابعه این منطقه خورزن، سهل آباد، احمد آباد، ابراهیم آباد، ملک آباد، عمروآباد، ورزنه و شهوه نام برده شده که همگی اکنون در شهرستان اراک قرار دارند.


title: نماد مهندسی

text: نماد مهندسی روشی است برای نوشتن اعدادی که خیلی بزرگ یا خیلی کوچکند و نمی‌توان به سادگی آن‌ها را در نماد ده‌دهی نوشت که معمولاً در رشته‌های عمران، مکانیک و علوم رایانه برای نمایش اعداد کاربرد دارد.


title: نماد مهندسی

text: در نماد مهندسی به عنوان مثال برای نمایش سرعت نور که دقیقاً برابر است با ۲۹۹٬۷۹۲٬۴۵۸ متر/ثانیه به صورت یا نمایش می‌دهند که بیانگر آن است که عدد در میان ۲۹۹/۵۰۰ و کیلومتر/ثانیه است ولی زمانی که ، یا یا به صورت غیرمتعارف نمایش می‌دهند، عدد بیان‌کننده این نیست که مابین دو عدد دیگر است.


title: نماد مهندسی

text: نماد مهندسی که در رشته‌های عمران و مکانیک کاربرد دارد (در سیستم آمریکایی) به صورت زیر نیز نمایش داده می‌شود:


title: نماد مهندسی

text: ۳٫۰ × ۱۰


title: نماد مهندسی

text: 3.0 × 10


title: نماد مهندسی

text: یا به صورت زیر


title: نماد مهندسی

text: 3.0E−9 or 3.0e−9


title: نماد مهندسی

text: توجه باید داشت که "E" یا "e" نباید با عدد e اشتباه گرفته شود و کاملاً دو چیز متفاوت هستند در مورد اخیر به صورت 3e ≈ ۰٫۰۰۱ ۰۰۶ هم نوشته می‌شود.


title: دیوید گیلمور (آلبوم)

text: دیوید گیلمور نام اولین آلبوم سولوی گیتاریست و خوانندهٔ انگلیسی،دیوید گیلمور، است که بیشتر به عنوان یکی از اعضای گروه موسیقی پینک فلوید شناخته می‌شود.


title: دیوید گیلمور (آلبوم)

text: این آلبوم در ماه می و ژوئن ۱۹۷۸ در بریتانیا و ایالات متحده امریکا منتشر شد؛ در بریتانیا تا جایگاه ۱۷اُم و در جدول‌های بیلبورد ایالات متحده نیز تا جایگاه ۲۹اُم بالا آمد. در ایالات متحده توانست گواهی‌نامهٔ طلایی را توسط آرآی‌ای‌ای دریافت کند.


title: مسابقات جهانی دو و میدانی

text: مسابقات جهانی دو و میدانی مسابقات دو و میدانی است که توسط اتحادیه بین‌المللی فدراسیون‌های دو و میدانی هر دو سال یک بار برگزار می‌شود.


title: مسابقات جهانی دو و میدانی

text: اولین دورهٔ این مسابقات در سال ۱۹۸۳ میلادی در شهر هلسینکی فنلاند با حضور بیش از ۱۳۰۰ ورزشکار از ۱۵۴ کشور برگزار شده‌است.


title: بریکینگ بد

text: برِیکینگ بَد یا اَفسار گُسیخته مجموعه تلویزیونی درام آمریکایی است که سازنده و تهیه‌کنندهٔ آن وینس گیلیگان است. این مجموعه در شهر البوکرکی در ایالت نیومکزیکوی آمریکا ساخته و تهیه شده‌است. "بریکینگ بد" داستان والتر وایت (برایان کرانستون) دانشمند شیمی زحمتکش و بی‌حاشیه‌ای را به تصویر می‌کشد که دبیر دبیرستان است. وایت در ابتدای داستان متوجه می‌شود که مبتلا به سرطان ریه است. او پیش از فرارسیدن مرگش، برای تأمین مالی خانواده‌اش به همراه دانش‌آموز رفوزه پیشین خود، جسی پینکمن شروع به تولید و پخش مت‌آمفتامین (شیشه) می‌کند اما رفته رفته به این کار آلوده شده و تبدیل به سرکردهٔ یکی از بزرگترین گروه‌های مافیای مواد مخدر در جنوب ایالات متحده می‌شود.


title: بریکینگ بد

text: در ۲۰ ژانویه ۲۰۰۸، نخستین قسمت مجموعه و در ۲۹ سپتامبر ۲۰۱۳ قسمت آخر آن از طریق شبکه کابلی ای‌ام‌سی در آمریکا و کانادا پخش شد. در ۱۴ اوت ۲۰۱۱ ای‌ام‌سی اعلام نمود که این سریال برای فصل پنجم و پایانی در ۱۶ قسمت تمدید شده‌است. فصل آخر این مجموعه به دو بخش ۸ قسمتی تقسیم شد که در دو سال پخش می‌شود. بخش اول فصل آخر در ۱۵ ژوئیهٔ ۲۰۱۲ آغاز شد و در ۲ سپتامبر ۲۰۱۲ پایان یافت و بخش دوم آن نیز در تابستان ۲۰۱۳ پخش شد.


title: بریکینگ بد

text: "بریکینگ بد" تحسین گسترده منتقدان را به دست آورد. این مجموعه توانست شانزده جایزه امی ساعات پربیننده از مجموع سی نامزدی را به دست بیاورد. از جمله این جوایز می‌توان به دو جایزه امی بهترین سریال درام، یک جایزه امی بهترین نویسندگی، یک جایزه امی بهترین کارگردانی، چهار جایزه امی بهترین بازیگر نقش اول مرد درام برای کرانستون، سه جایزه امی بهترین بازیگر نقش مکمل مرد درام برای پاول و دو جایزه امی بهترین بازیگر نقش مکمل زن درام برای آنا گان در نقش اسکایلر وایت اشاره کرد. این سریال در جایزه گلدن گلوب توانسته دو بار نامزد بهترین سریال درام و چهار بار نامزدی بهترین بازیگر نقش اول مرد درام برای کرانستون هر کدام با یک برد شود. همچنین آرون پال یا همان جسی پینکمن، یک بار نامزد بهترین بازیگر نقش مکمل مرد شده‌است. بازیگران این سریال در جایزه انجمن بازیگران فیلم نیز حضور موفقی داشتند. در این جوایز کرانستون توانسته از پنج نامزدی بهترین بازیگر نقش اول مرد درام صاحب دو جایزه شود، و مجموعه بازیگران نیز توانستند جایزه بهترین مجموع بازیگران سریال درام را تصاحب کنند.


title: بریکینگ بد

text: در سال ۲۰۱۳، رکوردهای جهانی گینس رکورد «تحسین برانگیزترین سریال تلویزیونی تاریخ جهان» را به خاطر دریافت ۹۹ درصدی رأی مثبت منتقدان به نام "بریکینگ بد" ثبت کرد.


title: بریکینگ بد

text: در سال ۲۰۱۵ مجموعهٔ تلویزیونی "بهتره با ساول تماس بگیری" از شبکهٔ ای‌ام‌سی پخش شد که سال‌های قبل از شروع به کار والتر وایت و جسی پینکمن را نمایش می‌دهد.


title: بریکینگ بد

text: "بریکینگ بد" اثری از وینس گیلیگان است که سال‌ها نویسنده مجموعه پرونده‌های اکس پخش شده از شبکه فاکس بوده‌است. گیلیگن می‌خواست مجموعه‌ای بسازد که شخصیت اصلی آن از فردی خوب به نقشی منفی تبدیل شود. «تلویزیون به صورت خودخواسته‌ای شخصیت‌های مثبت را در حالتی از سکون نگه داشته که این موضوع می‌تواند برای سال‌ها و حتی دهه‌ها ادامه پیدا کند». او گفت: «وقتی متوجه این موضوع شدم گام منطقی بعدی این بود که فکر کنم چگونه می‌توان تغییری اساسی در این موضوع داد.» او همچنین افزود که هدفش برای شخصیت والتر وایت این است که او را از آقای چیپس به صورت زخمی تبدیل کند. او می‌گوید آنقدر شخصیت والتر وایت تیره و از لحاظ اخلاقی پرسش برانگیز است که نوشتن در مورد او سخت می‌باشد. «وقتی این مجموعه تمام شود، دلم برایش تنگ می‌شود. اما خوبی‌اش این است که دیگر لازم نیست به فکر وایت باشم.» در حالی که مجموعه در حال تکمیل است، گیلیگن و دیگر نویسنده‌ها شخصیت والتر را به گونه‌ای ساخته‌اند که نمی‌توان با او همدردی نمود. گیلیگن می‌گوید: «والتر از شخصیتی خوب به شخصیتی بسیار منفی تبدیل می‌شود. ما می‌خواهیم که مردم از خود بپرسند که چه کسی آنها را به آن سمت کشاند و چرا؟» کرانستون در زمان فصل چهارم گفت که: «به نظر من والت این را فهمیده که بهتر است گرگ باشد تا گوسفند. او در راهی است که باید سرسخت باشد.» گیلیگن واژه "بریکینگ بد" را «برپایی جهنم» معنا می‌کند.


title: بریکینگ بد

text: در حالی که مجموعه در حال ارائه به شبکه بود، مجوعه‌ای با نام علف منتشر شد که به دلیل برخی شباهت‌های داستانی با "بریکینگ بد" موجب دلسردی گیلیگن شد. در ادامه تهیه داستان او دریافت که داستان مجموعه‌اش آنقدر با آن مجموعه متفاوت هست که بتواند موفق باشد. وی بعدها ادعا کرد اگر از وجود مجموعه Weeds اطلاع می‌داشت این مجموعه را آغاز نمی‌کرد.


title: بریکینگ بد

text: شبکه در ابتدا دستور ساخت ۹ قسمت برای فصل اول را داد. اما به دلیل اعتصاب نویسندگان آمریکایی در سال ۲۰۰۷–۲۰۰۸ تعداد قسمت‌های مجموعه در فصل اول به هفت کاهش پیدا کرد. مجموعه در البوکرکی تهیه و ساخته شده و با دوربین ۳۵ م‌م فیلمبرداری شده‌است. بر اساس گزارش‌ها تهیه "بریکینگ بد" در حدود ۳ میلیون دلار هزینه برای هر قسمت داشت که بالاتر از میانگین برنامه‌های شبکه‌های کابلی می‌باشد.


title: بریکینگ بد

text: وینس گیلیگن اعلام نموده که قصد دارد "بریکینگ بد" را در پنج فصل به پایان برساند. در اوایل اوت ۲۰۱۱، مذاکراتی برای ساخت فصل پنجم و پایانی "بریکینگ بد" میان شبکه ای‌ام‌سی و سونی پیکچرز تلویژن شرکت تهیه‌کننده مجموعه انجام شد. ای‌ام‌سی پیشنهاد داد که برای کاهش هزینه‌ها فصل پنجم کوتاه باشد. (بین شش تا هشت قسمت) به همین دلیل سونی به دیگر شبکه‌های کابلی نزدیک شد تا در صورتی که بین آن‌ها و ای‌ام‌سی توافقی صورت نگرفت مجموعه را به شبکه دیگری واگذار کند. در ۱۴ اوت ۲۰۱۱، توافقی مبنی بر پخش فصل پنجم و پایانی در ۱۶ قسمت صورت گرفت.


title: بریکینگ بد

text: دلیلی اینکه گیلیگن برایان کرانستون را برای بازی در نقش والتر وایت انتخاب نمود، همکاری او در یک قسمت از فصل ششم مجموعه علمی تخیلی پرونده‌های اکس بود. کرانستون در آن قسمت در نقش یک مرد ضدیهودی دارای بیماری لاعلاج ظاهر شد که نقش اول مجموعه، فاکس مولدر را به گروگان گرفته بود. گیلیگن می‌گوید این شخصیت می‌بایست هم نفرت‌انگیز و هم قابل ترحم باشد و برایان تنها بازیگری بود که می‌توانست این نقش را بازی کند. مدیران شبکه ای‌ام‌سی ابتدا در مورد این انتخاب دچار تردید بودند. گیلیگن در ابتدا قصد داشت تا شخصیت آرون پاول در نقش جسی پینکمن در انتهای فصل اول کشته شود. در حقیقت گیلیگن می‌خواست تا جسی در صحنه معامله مواد مخدر کشته شود و عذاب وجدان آن برای والتر باقی بماند. اما با این حال آن گونه که می‌گوید با دیدن قسمت دوم آن فصل تحت تأثیر بازی پاول قرار گرفت و برایش مشخص شد که کشتن جسی در مجموعه اشتباه بزرگی است. یک مجموعه تلویزیونی کلمبیایی است که نسخه بازسازی شده سریال "بریکینگ بد" می‌باشد. در این سریال حوادث اصلی بریکیگ بد از ایالات متحده آمریکا به کلمبیا انتقال یافته‌است. این مجموعه در ۵ فصل تهیه شده و دارای استثنائات و تکه‌های اضافه شده کمی نسبت به نسخه اصلی می‌باشد.این مجموعه در سایت imdb امتیاز ۲٫۲ از ۱۰ را کسب کرده‌است.


title: بریکینگ بد

text: بهتره با ساول تماس بگیری یک مجموعه تلویزیونی ساخته شبکه ای‌ام‌سی آمریکا است که در رابطه با مجموعهٔ قبلی همین شبکه، بریکینگ بد است و پخش آن از ۸ فوریه ۲۰۱۵ در شبکه ای‌ام‌سی آغاز شد. این مجموعه تلویزیونی توسط وینس گیلیگان و پیتر گولد خلق شده‌است.


title: بریکینگ بد

text: یک برنامه تلویزیونی پس از پخش "بریکینگ بد" می‌باشد که توسط کریس هاردویک در ۸ قسمت میزبانی می‌شد در این برنامه دربارهٔ قسمت‌های سریال "بریکینگ بد" بحث صورت می‌گرفت. مهمانان این برنامه بازیگران، خدمه و طرفداران مشهور این سریال بودند.


title: بریکینگ بد

text: Breaking Bad: Criminal Elements (به فارسی: "بریکینگ بد: عناصر جنایی") یک بازی جنایی بر پایه مجموعه تلویزیونی "بریکینگ بد" است. این بازی در سال ۲۰۱۹ برای پلتفرم‌های آی او اس و اندروید منتشر شد


title: بریکینگ بد

text: یک مجموعه مستند کوتاه است که با الهام از به یادماندنی‌ترین شخصیت‌ها و موقعیت‌های "بریکینگ بد" و بهتره با ساول تماس بگیری ساخته شده‌است. میزبانی این برنامه برعهده جانکارلو اسپوزیتو (بازیگر نقش گوستاوو فرینگ) می‌باشد. این مجموعه در ۶ قسمت و در سال ۲۰۲۰ بر روی پلتفرم دیجیتال شبکه amc قرار گرفت.


title: جنگ روسیه و لهستان (۱۶۵۴–۱۶۶۷)

text: جنگ روسیه و لهستان ۱۶۵۴-۱۶۶۷ که جنگ سیزده ساله، اولین جنگ شمالی و جنگ برای اوکراین نیز نامیده می‌شود، آخرین برخورد مهم میان روسیه تزاری و مشترک‌المنافع لهستان-لیتوانی بود. میان سالهای ۱۶۵۵ تا ۱۶۶۰ میلادی، دومین جنگ شمالی نیز در مشترک‌المنافع لهستان-لیتوانی رخ داد.


title: جنگ روسیه و لهستان (۱۶۵۴–۱۶۶۷)

text: طی این جنگ‌ها، لهستان-لیتوانی نبردهای بسیاری را با پیروزی به پایان رساند اما اقتصاد آن به اندازه‌ای نیرومند نبود تا بتواند در یک جنگ طولانی شرکت کند. بنابراین به صلح رضایت داد. عاقبت جنگ در ۱۶۶۷ به پایان رسید ؛ در حالی که، روسیه توانست مناطق مهمی نظیر کیف را بدست آورد و تبدیل شدن به یک ابر قدرت در اروپای شرقی را آغاز نماید.


title: ساخت ژاپن

text: ساخت ژاپن نام یک آلبوم زنده و دودیسکه از گروه موسیقی راک انگلیسی دیپ پرپل است که در طی اولین تور آن‌ها در ژاپن در اوت ۱۹۷۲ ضبط شد. این در اصل در دسامبر ۱۹۷۲ در بریتانیا و در آوریل ۱۹۷۳ نیز در ایالات متحده انتشار یافت. در نظرسنجی مجله رولینگ استون و به رای خوانندگان این مجله، ساخت ژاپن ششمین آلبوم زندهٔ برترِ همهٔ زمان‌ها انتخاب شده‌است.


title: ساخت ژاپن

text: گروه پراگرسیو متالِ امریکایی با نام دریم تیتر این آلبوم را دو بار در سال ۲۰۰۶ در ژاپن باخوانی کرده‌است.


title: زاگروتی

text: دژ زاگروتی (Zakrûti) یا مادهای نیرومند، چنین حدس زده می‌شود که ناحیهٔ دیاکو به مرکزیت دژ زاگروتی بوده است که لشکرکشی تیگلات-پیلسر سوم در سال - ۷۴۴ پ. م. - به آنجا خاتمه یافت. اصطلاح زاگروتی به ظاهر لغت اکدی است. شاید لازم باشد که این کلمه را با زیکرتوی منقول در سالنامه‌های سارگون دوم مربوط بدانیم. ناحیهٔ زیکرتو در آن زمان با ناحیهٔ دیاکو همسایه بوده.


title: زاگروتی

text: دولت کوچک دیاکو هستهٔ پادشاهی آتی ماد در سال - ۷۴۴ پ. م. - محتملا وجود داشته ولی در متون تیگلات-پیلسر سوم ذکری از آن نرفته است! متأسفانه مدارک کافی برای ادای پاسخ صریح به این پرسش در دست نیست. چنانکه ادعا شده دیاکو حاکمی بود منصوب از طرف ماننا و تیگلات-پیلسر سوم و لشکریان وی مراقب بودند که با ماننا مدارا کنند. بدین سبب شاید اصلاً به ناحیهٔ دیاکو وارد نشده باشند. ثانیاً نام خاص ناحیهٔ دیاکو را نمی‌دانیم و شاید بدین سبب نتوانیم آن را مشخص سازیم و سرانجام، نباید از یاد برد که بر روی هم دوران حکومت دیاکو فقط پس از مرگ تیگلات-پیلسر سوم که در سال - ۷۲۷ پ. م. - بود، آغاز شده باشد.


title: زاگروتی

text: اگر سرزمین دیاکو در شمال کوه‌های گیزیل بوندا و در بخش جنوبی جلگهٔ ماننا قرار داشته، پس دولت ماد نیز در همانجا پدید آمده و رونق گرفته و سلالهٔ دیوکیان در همان خطّه حکومت می‌کرده‌اند. ولی می‌دانیم که پاشاهی ماد در این سرزمین تشکیل نشد در اکباتان تشکیل شد. از دیگر سو مسلّم است که در دوران لشکرکشی‌های تیگلت‌پیلسر سوم قدرت ماننا، از سمت جنوب، آنسوتر از گیزیل بوندا بسط نیافت. ولی هیچ دلیلی در دست نیست که بگوییم دیاکو هم در عهد تیگلت‌پیلسرسوم از طرف ماننا به حکومت منصوب شد.


title: زاگروتی

text: متن سارگون دوم دیاکو را حاکم منصوب از طرف ماننا می‌خواند. اما بعد یعنی در فاصلهٔ سال‌های - ۷۳۷ تا ۷۱۹ پ. م. - ممکن است قدرت ماننا آنسوتر به طرف جنوب گسترش یافته بوده و در همان دوره دیاکو خویشتن را تحت حمایت ماننا قرار داده باشد و چون در دورهٔ بعد اکباتانا همدان کنونی تختگاه پادشاهان ماد گشت، محتمل است که سرزمین دیاکو را باید در مسیر قزل اوزن میان میانه و ناحیهٔ شمالی همدان جستجو کرد.


title: زاگروتی

text: شاید قلمرو دیاکو بعدها در اوضاع و احوال مساعد - بعد از مرگ تیگلات-پیلسر سوم - تا خود همدان بسط یافته باشد یا بر عکس از ناحیهٔ همدان به زاگروتی بسط یافته باشد. ولی مورد ثانی مستلزم آن بوده‌است که تیگلات-پیلسر از ناحیهٔ دیاکو یا خطّه‌ای که بعدها جزو ناحیهٔ دیاکو شد عبور کرده باشد، و این امر به هر تقدیر هنگام لشکرکشی سال - ۷۳۷ - تیگلات-پیلسر سوم صورت گرفته باشد. ممکن است که شاه آشور در لشکرکشی مزبور از بخش اصلی درهٔ قزل اوزن احتراز کرده و آشوریان از طریق قسمت علیای رود مزبور با یک حرکت دَوَرانی به سوی سیبار رفته باشند.


title: جنگ کالمار

text: جنگ کالمار (۱۶۱۱-۱۶۱۳) جنگی میان سوئد و دانمارک-نروژ بود. با وجود این که دانمارک خیلی زود توانست دست بالا را بگیرد اما نتوانست به طور کامل حملات سوئد را دفع کند. جنگ کالمار آخرین بار بود که دانمارک توانست با موفقیت سوئد را شکست دهد. همچنین این جنگ اهمیت قدرت‌های دریایی را در سیاست کشورهای بالتیک کاملاً مشخص کرد.


title: وی‌ایکس (عامل اعصاب)

text: وی‌ایکس نوعی ماده شیمیایی مرگبار اعصاب است که در جنگ‌افزارهای شیمیایی به کار می‌رود و جزو عوامل عصبی دسته V قرار می‌گیرد. چون وی.ایکس بسیار سمی و مرگبار است، تاکنون به شکل گسترده از آن استفاده نشده است، ولی علایمی حاکی از استفاده آن توسط ارتش عراق، در جریان جنگ ایران و عراق و نیز در بمباران شیمیایی حلبچه علیه مردم غیرنظامی وجود دارد.


title: وی‌ایکس (عامل اعصاب)

text: دوز کشنده متوسط وی ایکس ۳۰ میلی گرم در متر مکعب بر دقیقه است و بنابراین درجه سمیت آن از تابون،سارین و سومان بیشتر است.


title: وی‌ایکس (عامل اعصاب)

text: در مقایسه با عوامل شیمیایی سری G، وی ایکس عاملی بسیار پایدارتر است و می‌تواند برای روزها و حتی هفته‌ها در شرایط آب و هوای معتدل باقی بماند. برای مثال فراریت سارین (GB) در ۲۵ درجه سانتی گراد ۲۲۰۰۰ میلی گرم بر متر مکعب است، درحالیکه این میزان در همین دما برای وی ایکس تنها ۱۰٫۵ میلی گرم بر متر مکعب است. وی ایکس در هوای آفتابی می‌تواند بین ۳ تا ۲۱ روز در خاک باقی بماند. اگر وی ایکس به صورت قطرات ریز مایع منتشر شود بیشترین مدت زمان تأثیر را برای ایجاد تلفات خواهد داشت. شرایط جوی اثر کمی روی کاربرد عامل وی ایکس دارد، البته باد قوی ممکن است روی میزان توزیع این عامل اثر بگذارد و باران شدید ممکن است عامل را شسته یا از بین ببرد.


title: استفاده عراق از سلاح‌های شیمیایی

text: حکومت عراق در زمان صدام حسین به طرز گسترده‌ای از سلاح‌های شیمیایی برای مقابله با مخالفان و جنگ ایران استفاده کرد. از حدود سال ۱۳۵۵، رژیم عراق با جمع‌آوری برخی از استادان دانشگاه و صرف بودجه لازم به جمع‌آوری اطلاعات دربارهٔ سلاح‌های شیمیایی ـ میکروبی و رادیواکتیو پرداخت و در هر سه زمینه، موفقیت‌هایی را به دست آورد.


title: استفاده عراق از سلاح‌های شیمیایی

text: صدام حسین از سال ۱۹۸۴ به بعد به‌طور گسترده از تابون استفاده می‌کرد، اما این ماده گران بود و پیدا کردن مواد لازم برای ساخت آن هم سخت بود. او بعدها بیشتر به سراغ گاز وی ایکس رفت که قدرت و دوام بیشتری داشت. او در سال ۱۹۸۸ حدود ۴ تن از این گاز را در اختیار داشت اما ماده شیمیایی که در حجم وسیع‌تری در دسترس او قرار داشت، گاز سارین بود صدام حسین به گاز خردل هم علاقه داشت، چرا که این گاز اثرات درازمدتی نظیر کوری، انواع سرطان، ناباروری و نقص عضوهای پیش از تولد داشت.


title: استفاده عراق از سلاح‌های شیمیایی

text: از سال ۱۳۶۳ استفاده گسترده عراق از گاز اعصاب، گاز تاول‌زا و گازهای عامل خون آغاز شد. تنها در یکی از موارد استفاده عراق از این قبیل سلاح‌ها علیه شهروندان عراقی حامی ایران در اسفند ۱۳۶۶، متجاوز از ۵۰۰۰ نفر غیرنظامی کشته و ۷۰۰۰ نفر دیگر مجروح شدند. این در حالیست که نخستین حمله شیمیایی عراق (به ایران) که توسط سازمان ملل در جنگ ثبت شده بود، مربوط به ۲۳ دی سال ۱۳۵۹ می‌شد که در منطقه‌ای واقع در پنجاه کیلومتری غرب ایلام بود که در آن عراق علیه نیروهای ایرانی به کار برد و نهایتاً بر اثر این حمله شیمیایی، ۱۰ نفر کشته شدند.


title: استفاده عراق از سلاح‌های شیمیایی

text: پروفسور گرهارد فرایلینگر استاد و رئیس سابق بخش جراحی پلاستیک دانشگاه وین، با مشاهده وضعیت نخستین گروه بیماران ایرانی که به دلیل مصدومیت ناشی از سلاح شیمیایی در سال ۱۹۸۴ به وین آورده شده بودند، راهی ایران شد و تلاش‌هایی برای اثبات استفاده صدام از سلاح شیمیایی انجام داد.


title: استفاده عراق از سلاح‌های شیمیایی

text: عراق پیش از آغاز جنگ با ایران در سال ۱۹۷۴، سابقه استفاده از تسلیحات شیمیائی علیه کردهای این کشور را در کارنامه خود داشت.


title: استفاده عراق از سلاح‌های شیمیایی

text: زمانی که در ابتدای جنگ و در مهر ۱۳۵۹ ارتش عراق از سلاح‌های شیمیایی استفاده کرد، واکنش ایران اعتراض به این اقدام غیرانسانی بود. رادیوی رسمی عراق این اتهام را انکار نمود؛ ولی در طول عملیات رمضان و خیبر بمب‍های شیمیائی تولید عراق که به کمک توپخانه و هواپیما فرو می‌ریخت به شکل گسترده‌ای مورد استفاده قرار گرفت. در واقع عراقی‌ها نه‌تنها خط دفاعی رزمندگان ایران را با سلاح‌های شیمیائی می‌شکستند، بلکه از طیف گسترده‌ای از این سلاح‌ها علیه شهروندان غیرنظامی نیز استفاده می‌کردند.


title: استفاده عراق از سلاح‌های شیمیایی

text: توسل عراق به سلاح‌های شیمیایی به‌طور محدود، از زمان آزادسازی خرمشهر بوده‌است، اما می‌توان کاربرد گسترده آن را پس از پیروزی‌های بزرگ ایران و شکست نیروهای عراق به ترتیب در عملیات‌های والفجر ۲، والفجر۴، خیبر و بدر دانست.


title: استفاده عراق از سلاح‌های شیمیایی

text: از زمستان سال ۱۳۵۹ عراق شروع به استفاده از گلوله‌های شیمیایی نمود که غالباً ترکیبات اشک‌آور و تهوع زا و عصبی بود و موارد آن بسیار محدود و به نظر می‌رسید که، بیشتر جنبه آزمایشی داشته باشد.در عملیات‌های زیر نیروهای عراقی از بمب‌های شیمیایی استفاده کردند.


title: استفاده عراق از سلاح‌های شیمیایی

text: فهرست بمب‌های شیمیایی استفاده شده توسط عراق تا سال ۱۹۸۸م:


title: استفاده عراق از سلاح‌های شیمیایی

text: بمباران شیمیایی سردشت بمبارانی بود که نیروی هوایی عراق از ۷ تیر۱۳۶۶ با استفاده از بمب‌های شیمیایی در چهار نقطه پرازدحام شهر سردشت (از توابع استان آذربایجان غربی) انجام شد. در این حمله ۱۱۰ نفر از ساکنان غیرنظامی شهر کشته و ۸۰۰۰ تن دیگر نیز در معرض گازهای سمی قرار گرفتند و مسموم شدند.


title: استفاده عراق از سلاح‌های شیمیایی

text: شهرستان «نودشه» از توابع پاوه است در نزدیکی مرز ایران و عراق در استان کرمانشاه قرار دارد. این شهر در سه نوبت هدف بمباران شیمیایی رژیم بعثی عراق قرار گرفت که بر اثر آن بیش از یکصد نفر از اهالی آن که اکثراً زن و کودک بودند کشته شدند. در این بمباران‌ها ۱۰۴ نفر کشته و تعداد زیادی از اهالی مصدوم شدند


title: استفاده عراق از سلاح‌های شیمیایی

text: در مجموع عراق در ۳۷۸ مورد حمله شیمیایی در طول هشت سال جنگ با ایران، موجب کشته و زخمی شدن بیش از ۵۰۰۰۰ نفر شد.


title: استفاده عراق از سلاح‌های شیمیایی

text: در سحرگاه ۱۹ دی ۱۳۶۵ و همزمان با آغاز عملیات کربلای ۵ در جریان جنگ ایران و عراق، رزمندگان گردان فجر بهبهان (از لشکر ۷ زرهی ولی عصر خوزستان) که در جاده شهید صفوی در نزدیکی منطقه شلمچه و در ۱۰ کیلومتری جاده خرمشهر به اهواز آماده شرکت در عملیات بودند، هدف حمله شیمیایی هواپیماهای عراقی قرار گرفتند.


title: استفاده عراق از سلاح‌های شیمیایی

text: برخی از بمب‌های حاوی گاز خردل به روی جاده و برخی در کنار جاده اصابت کردند. رزمندگان گردان فجر که در آن زمان حدود سیصد نفر بودند در داخل سنگرهای روباز کنار جاده و خاکریز حاشیه جاده مستقر بودند و فاصله بمب‌ها تا محل تجمع آن‌ها بسیار کم بود.


title: استفاده عراق از سلاح‌های شیمیایی

text: شدت و غلظت آلودگی منطقه به گاز خردل به حدی بود که بسیاری از رزمندگان این گردان در معرض مقادیر زیاد مواد شیمیایی (مایع و گاز) قرار گرفته و به شدت آسیب دیدند به‌طوری‌که برخی از آن‌ها در همان دقایق و ساعات اولیه جان خود را از دست دادند و بسیاری از آنان به نقاهتگاه سیدالشهداء اهواز و تعدادی به بیمارستان‌های تهران منتقل شدند. برخی از فرماندهان و رزمندگان گردان با وجود این‌که خود مصدوم بودند اما ساعت‌ها در منطقه آلوده ماندند تا به سایر مجروحان کمک کنند و از اعزام آن‌ها به پشت جبهه مطمئن شوند.


title: استفاده عراق از سلاح‌های شیمیایی

text: در این روز و روزهای بعد به‌تدریج تعداد بیشتری از مصدومان شیمیایی این گردان جان خود را از دست دادند و مجموعاً در اثر این حمله شیمیایی حدود ۹۰ نفر از رزمندگان این گردان در اثر شدت مصدومیت شیمیایی جان خود را از دست دادند (این یکی از موارد نادر تعداد بالای تلفات در یک حمله در اثر گاز خردل در طول جنگ ایران و عراق بود).


title: استفاده عراق از سلاح‌های شیمیایی

text: بسیاری از رزمندگان این گردان در طول سال‌های بعد دچار عوارض دیررس ناشی از مصدومیت با گاز خردل شدند و تعدادی از آن‌ها نیز در سال‌های بعد جان خود را از دست دادند، آخرین مورد از این افراد عنایت‌الله ناصری بود که در مهرماه سال ۱۳۸۸دومین نبرد ایپر در بیمارستانی در تهران در اثر عوارض ریوی گاز خردل از درگذشت. علاوه بر رزمندگان گردان فجر، برخی از رزمندگان سایر گردان‌ها و واحدهایی که در آن منطقه حضور داشتند نیز در این حمله شیمیایی آسیب دیدند.


title: استفاده عراق از سلاح‌های شیمیایی

text: اکنون سال‌هاست که بازماندگان آن حمله شیمیایی به همراه همرزمانشان، عموم مردم شهرستان بهبهان و نیز افرادی از سراسر کشور در سالروز آن واقعه در محل وقوع این حمله شیمیایی در نزدیکی خرمشهر گرد هم جمع می‌شوند تا یاد و خاطره عزیزانشان را گرامی بدارند


title: استفاده عراق از سلاح‌های شیمیایی

text: حملهٔ شیمیایی به حلبچه که به کشتار حلبچه یا جمعهٔ خونین نیز شناخته می‌شود، یک نسل‌کشی مردم کرد بود که در ۱۶ مارس ۱۹۸۸ به وسیلهٔ بمباران شیمیایی توسط نیروهای دولتی عراقی در شهر حلبچهٔ کردستان عراق در طی روزهای پایانی جنگ ایران و عراق روی داد.


title: استفاده عراق از سلاح‌های شیمیایی

text: در سال ۱۹۹۱ صدام برای سرکوب مردم شیعه نجف و کربلا از مواد عامل اعصاب و CS استفاده کرد.


title: استفاده عراق از سلاح‌های شیمیایی

text: مواد اولیه و تجهیزات تولید از منابع مختلفی تأمین شدند. دولت عراق توان بومی گسترده‌ای برای ساخت سلاح داشت. علائم موجود روی بقایای بسیاری از بمب‌هایی که در حلبچه پیدا شده‌اند، نشان می‌دهد که ساخت اتحاد شوروی سابق بوده‌اند. داده‌های موجود از مشارکت ۸۵ شرکت آلمانی، ۱۹ شرکت فرانسوی، ۱۸ شرکت بریتانیایی و ۱۸ شرکت آمریکایی حکایت دارند


title: استفاده عراق از سلاح‌های شیمیایی

text: نقل قول از خبر بی‌بی‌سی:


title: استفاده عراق از سلاح‌های شیمیایی

text: «"به نظر می‌رسد اتحاد شوروی که در زمینه جنگ‌افزارهای شیمیایی توانایی گسترده‌ای داشت، مواد لازم را در اختیار صدام حسین قرار داده باشد. دولت آلمان غربی هم در آن زمان صنایع شیمیایی این کشور را از پایبندی به موافقت‌نامه‌های بین‌المللی در زمینه ممنوعیت فروش سلاح‌های شیمیایی معاف کرد. شاید کشورهای دیگری هم در این قضیه دست داشته‌اند."» نویسنده بی‌بی‌سی به سندی اشاره نکرده.


title: استفاده عراق از سلاح‌های شیمیایی

text: یکی از بزرگ‌ترین فروشنده‌های مواد لازمه بمب‌های شیمیایی عراق، شرکت آلمانی ایمهاوزن شیمی بود و رسانه‌های اروپایی، بخصوص آلمانی مستندات بسیاری در این باره منتشر کرده‌اند.


title: استفاده عراق از سلاح‌های شیمیایی

text: فهرست کشورهای فروشنده مواد و تجهیزات جنگ‌افزار شیمیایی به عراق فهرست کشورهایی که مواد شیمیایی، تجهیزات فنی/مهندسی و محفظه (پوسته) ساخت بمب، کلاهک موشک ویژه سلاح‌های شیمیایی را به عراق صادر کرده و در تولید جنگ افزار سهیم بوده اند، تکمیل نیست و آمار ایالات متحد و انگلستان در دست تحقیق هستند. عراق در این رابطه در سال ۱۹۹۱م گزارش داد که ۱۷۶۰۲ تن مواد شیمیایی دریافت کرده‌است.


title: استفاده عراق از سلاح‌های شیمیایی

text: مشکل مردم در شهر حلبچه این است که برای ساخت ساختمان‌های جدید، پی بنا کنده می‌شود، و در این هنگام توده‌هایی از گاز خردل که در زیر ساختمان جمع شده، آزاد می‌شود که اخیراً این مسئله باعث مرگ عده‌ای شده‌است.


title: استفاده عراق از سلاح‌های شیمیایی

text: عراق موفق نشد در جنگ خلیج فارس از این سلاح‌ها استفاده کند، ولی پس از شکست در این جنگ براساس توافقنامهٔ آتش‌بس پذیرفت که همهٔ جنگ‌افزارهای شیمیایی و بیولوژیک خود را از بین برده و به بازرسان سازمان ملل اجازهٔ بازرسی از پایگاه‌های خود را بدهد. تحریم تجاری سازمان ملل تا زمانی که عراق تمامی شروط را اجرا نکرده بود، باقی می‌ماند.


title: استفاده عراق از سلاح‌های شیمیایی

text: بیانیه ۳۰ مارس ۱۹۸۴ شورای امنیت اولین واکنش شورا به کاربرد سلاح‌های شیمیایی در جنگ ایران و عراق محسوب می‌شود. و دیگر بیانیه‌ها عبارتند از


title: شیوه‌نامه آی‌تریپل‌ئی

text: شیوه‌نامهٔ آی‌تریپل‌ئی یک روش رایج پذیرفته‌شده برای نوشتن مقاله‌های تحقیقاتی در زمینهٔ فناوری، به ویژه علوم رایانه و الکترونیک است که توسط مؤسسه مهندسان برق و الکترونیک تعریف شده. کلیهٔ پیش‌نگاشت‌هایی که برای انتشارات این مؤسسه فرستاده می‌شوند باید از این شیوه‌نامه پیروی کنند.


title: شیوه‌نامه آی‌تریپل‌ئی

text: در این شیوه‌نامه لازم نیست حتماً از منبع به صورت درون‌خطی یاد شود، اما در صورت استفاده، باید یادکرد را با یک شماره درون براکت ([]) مشخص کرد. هر بخشی از یادکرد که کاربردی نباشد—مانند اطلاعاتی از منبع که در دسترس نیست—حذف می‌شود. برای نمونه اگر تاریخ نشر مقاله‌ای که در یک وب‌گاه منتشر شده مشخص نباشد، در یادکرد آن وب‌گاه هیچ تاریخی نمی‌آید. برای غلط‌یابی املایی مقاله‌ها باید از "فرهنگ دانشگاهی وبستر نیو ورلد" استفاده شود و دستور زبان باید مطابق شیوه‌نامهٔ شیکاگو باشد. برابر شیوه‌نامهٔ آی‌تریپل‌ئی، تنها باید به آثاری ارجاع داد که در یک کتابخانه، مخزن یا بایگانی برای پژوهشگران در دسترس باشند. در این شیوهٔ ارجاع‌دهی، هر منبع تنها یک شماره خواهد داشت، برای تشخیص محل دقیق ارجاع‌های درون‌خطی، باید اطلاعات بیشتری در درون براکت‌ها فراهم آورد.


title: بوبکر کبه

text: بوبکر جیدی کبه ، (زادهٔ ۱۰ می ۱۹۸۷ - اوآگادوگو) بازیکن فوتبال فرانسوی-بورکینافاسویی تیم فوتبال استقلال تهران بود.


title: بوبکر کبه

text: کبه در آذر ماه ۱۳۹۱ به داماش گیلان پیوست و در اولین بازی خود مقابل تیم استقلال تهران در ورزشگاه دکتر عضدی رشت موفق به گلزنی شد. وی در آبان ماه سال ۱۳۹۲ به تیم فوتبال استقلال تهران پیوست.


title: بوبکر کبه

text: وی پیش ازاین در لیگ دسته اول با تیم بوردو فرانسه و در تیم‌های دسته دومی لیبورن، نیمز و استراسبورگ فرانسه حضور دارد و پس از مصدومیت به عضویت یک تیم دسته سومی فرانسه درآمد و در مجموع ۱۱۵ بازی در لیگ‌های فرانسنه به میدان رفته است.


title: بوبکر کبه

text: وی در تیم ملی زیر ۲۰ سال مالی سابقه بازی و حضور در جام ملت‌های آفریقا دارد و پس از آن به عضویت تیم ملی زیر ۲۳ سال بورکینافاسو درآمد.


title: گلوبال‌پست

text: گلوبال‌پست یک وب‌گاه خبری آمریکایی است که بر مسایلی چون اخبار بین‌المللی تمرکز دارد. دفتر مرکزی گلوبال‌پست در بوستون در ایالات متحده آمریکا قرار دارد.


title: دی ایج

text: دی ایج روزنامه‌ای است که از سال ۱۸۵۴ در ملبورن، استرالیا منتشر می‌شود و مالک و ناشر آن شرکت فیرفاکس مدیا است. این روزنامه هم‌اکنون به شکل چاپی و برخط ارائه می‌شود.


title: گنجایش خروجی

text: در الکترونیک دیجیتال، گنجایش خروجی یا پهنای خروجی (Fan-out) برای یک دروازه منطقی عبارت است از تعداد ورودی‌های گیت‌ها که می‌تواند به خروجی یک گیت منطقی متصل شود. در بیشتر طراحی‌ها، گیت‌های منطقی به هم متصل شده‌اند تا مدارهای پیچیده‌ای را شکل دهند. در حالی که بیش از یک خروجی گیت منطقی به هیچ ورودی اتصال نیافته‌است، معمول است که یک خروجی به چندین ورودی متصل شود. فناوری به کار رفته در طراحی گیت‌های منطقی معمولاً این امکان را فراهم آورده‌است که یک خروجی از یک گیت منطقی به چندین ورودی بدون نیاز به مدارهای کمکی متصل شود. بیشینه گنجایش خروجی یک خروجی قابلیت راه‌اندازی-بار آن را اندازه‌گیری می‌کند که عبارت است از: بیشترین تعداد ورودی گیت‌ها از همین نوع است که می‌توان خروجی را به‌طور امن به آنها متصل کرد.


title: گنجایش خروجی

text: حداکثر گنجایش خروجی برای یک خانواده از گیتهای منطقی معمولاً در دیتاشیت (datasheet) آن قطعه بیان می‌شود. این محدودیت با این فرض است که گیت‌هایی که از خروجی این گیت به عنوان ورودی استفاده می‌کنند، از همین خانواده هستند.


title: گنجایش خروجی

text: در صورتی که دوگونهٔ متفاوت (از دو خانوادهٔ متفاوت) از دروازه منطقی به هم متصل باشند، نیاز به تحلیل پیشرفته تری از گنجایش خروجی یا گنجایش ورودی (fan-in) است. برای هر خانواده از گیت‌های منطقی، به‌طور کلی یک ورودی «استاندارد» توسط سازنده با حداکثر جریان‌های ورودی در هر سطح منطقی تعریف می‌شود، و پهنای خروجی برای یک خروجی به عنوان تعداد این ورودی‌های استاندارد که می‌توانند در بدترین حالت راه اندازی شوند، محاسبه می‌شود. (بنابراین، محتمل است که یک خروجی بتواند در واقع تعداد بیشتری ورودی را در مقایسه با آن چیزی که در گنجایش خروجی آمده‌است راه‌اندازی کند). در نهایت، اینکه گنجایش خروجی یک قطعه آیا قابلیت راه‌اندازی یک مجموعه از ورودی‌ها را دارد از طریق جمع کردن حداقل جریان قابل قبول برای آن ورودی‌ها، که در دیتاشیت آن قطعه آمده‌است، محاسبه می‌شود.


title: گنجایش خروجی

text: برای محاسبهٔ گنجایش خروجی دو روش تحلیل دی‌سی (DC) و تحلیل اِی‌سی (AC) وجود دارد. وقتی که نیاز به کلیدزنی سیگنال با سرعت بالا باشد، امپدانس ای‌سی خروجی، ورودی‌ها، و رساناهای موجود در بین ورودی و خروجی می‌تواند به‌طور قابل توجهی ظرفیت رانهٔ (drive capacity) خروجی را به‌طور قابل توجهی کاهش دهد، و در این موارد تحلیل DC ممکن است کافی نباشد.


title: گنجایش خروجی

text: برای افزایش گنجایش خروجی می‌توان این مسئله را از همان ابتدا در طراحی در نظر گرفت یا این که در مدارهایی از بافرهای میانی استفاده نمود.


title: بنی عباس، الجزایر

text: بنی عباس شهرستانی در الجزایر، واقع در ۱۲۱۰ کیلومتری جنوب غربی الجزیره و متعلق به استان بشار است. جمعیت این شهر در حدود ۱۲۰۰۰ نفر است.


title: پی‌سی مگزین

text: پی‌سی مگزین (به شکل خلاصه: PC Mag) یک مجلهٔ رایانه‌ای است که توسط شرکت زیف دیویس منتشر می‌شود. نسخه چاپی آن از سال ۱۹۸۲ تا ۲۰۰۹ ادامه داشت و نسخه برخط از سال ۱۹۹۴ تاکنون منتشر می‌شود. پی‌سی مگزین به موضوعاتی چون بررسی سخت‌افزار و نرم‌افزار رایانه و موضوعات فناوری اطلاعات می‌پردازد.


title: نقابت

text: نقابت تشکیلاتی بود که خلفای عباسی برای سرپرستی سادات و بنی هاشم پدیدآوردند.