title: مسجد لنبان

text: مسجد لنبان یکی از آثار دوره صفوی در اصفهان است که در محله قدیمی لنبان واقع شده‌است. این مسجد در زمان شاه سلیمان صفوی بر خرابه‌های مسجدی بنا شده که در قرن هشتم احداث شده بود. این مسجد در خیابان بهشتی، خیابان مسجد لنبان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۹۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.


title: مسجد لنبان

text: برخی گفته‌اند اولین مسجدی که در اصفهان بنا شده مسجد لنبان بوده‌است.


title: مسجد لنبان

text: در رساله «محاسن اصفهان» ـ تألیف مافروخی ـ نام محله لُنبان بارها آمده و مخصوصاً از مسجد و عمارتی توصیف شده که یکی از ارکان نامی اصفهان، آن را در قرن هشتم هجری ساخته بوده‌است و مترجم رساله محاسن ـ حسین بن محمد بن ابی‌الرضا علوی آوی ـ از او به این ترتیب نام می‌برد: «صاحب معظم قدوه اعاظم الامم جلال الوزراء جمال الدوله والدین محمد دیلم دستجردی الاصفهانی». مترجم رساله محاسن در بنیادگذاری این عمارت شخصاً حضور داشته‌است و نام آن را «عمارت جمال‌الدین» می‌گوید.


title: مسجد لنبان

text: مسجد مزبور در دوره صفویه بازسازی شده و در دوره‌های بعدی نیز تعمیراتی کلی در آن صورت گرفته‌است، به‌طوری‌که از آثار قدیمی آن به غیر از چند قطعه گچ بری مربوط به قبل از صفویه و چند لوح کاشی کاری از دوره صفویه که در تالار جدید مسجد برجای مانده، چیز دیگری مشهود نیست. خطوط باقی‌مانده بر دو لوح کاشی به خط ثلث سفید بر زمینه لاجوردی و مورخ ۱۰۸۰هـ. ق است. در بالای در ورودی مسجد به خط نستعلیق سفید بر زمینه کاشی لاجوردی، اشعاری نوشته شده که حاکی از تعمیر مسجد در دوره شاه سلیمان صفوی است. کتیبه سردر مسجد لنبان، از اضافات قرن سیزدهم هجری، مورخ ۱۲۵۶ است. در زیر تالار بزرگ مسجد، نهر آبی جریان دارد و سردابه‌ای بنا شده‌است. منبر مسجد معروف به منبر صاحب الزمان، مورخ ۱۱۱۴هـ. ق، از نفیس‌ترین منبرهای عهد صفوی است.


title: مسجد لنبان

text: از «علامه محمدتقی مجلسی» نقل است که حسن مجتبی به هنگام عزیمت به گرگان، مدتی را در اصفهان اقامت داشته و در این مسجد نماز خوانده.


title: امامزاده شاه زید

text: امامزاده شاه زید مربوط به اوایل دوره صفوی است و در اصفهان، خیابان بزرگمهر، خیابان شاه زید واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۹۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.


title: امامزاده شاه زید

text: بقعه امامزاده شاهزید را می‌توان از جمله بقعه‌های مذهبی و تاریخی اصفهان دانست که به سبب داشتن معماری و نقاشی‌های دیواری‌اش، آن را می‌توان از بقاع متبرکه منحصر به‌فرد اصفهان دانست. دور تا دور دیوارهای داخل مقبره این امامزاده مزین به نقاشی صحنه‌های مختلف از وقایع روز عاشورا و حوادث بعدی مرتبط با آن است. این دیوارنگاره‌ها در نیمه اول سده چهاردهم هجری قمری اجرا شده و گفته می‌شود که نقاشی‌های آن اثر سید عباس آقامیری، نقاش مشهور دوره چهاردهم است. قدمت ساختمان فعلی بقعه از دوره صفویه است. سنگ‌نوشته‌ای که در بالای سکوی سمت راست بقعه وجود داشته، بیانگر تعمیر و بازسازی بنا در سال ۱۰۹۷ در دوره شاه سلیمان صفوی است. یکی از ویژگی منحصر به‌فرد این بقعه، که آن را به زیارتگاهی شاخص در میان زیارتگاه‌های شهر اصفهان تبدیل می‌کند، همین نقاشی‌های دیواری است و از نکات مهم این نقاشی‌ها این است که مجالس مختلف این نقاشی دیواری که روایت دایره واری نیز دارد از یکدیگر تفکیک نشده‌اند.


title: مدرسه و کاروانسرای گنجعلیخان

text: مدرسه و کاروانسرای گنجعلیخان مربوط به دوره صفوی است و در کرمان، مجموعه گنج‌علی خان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۹۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: امامزاده هفده تن

text: بنای امامزاده هفده تن در دوره صفوی است که دستور سردار امام قلی خان گرجی ساخته شده و در گلپایگان، خیابان هفده تن واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۹۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: دخمه سنگی دو دختر (داو دور)

text: دخمه سنگی مادر دختر (دی دور) منتسب به کورش اول شاه آنزان می باشد و در شهرستان رستم، روستای کوپن واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۹۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: دخمه سنگی دو دختر (داو دور)

text: والتر هینتس این مقبره را متعلق به کورش کوچک می‌داند که احتمالا به دست مادرش پروشات ساخته شده است.


title: آرامگاه سید علاءالدین حسین

text: مقبره سید علاءالدین حسین مربوط به سدهٔ ۱۰ ه.ق است و در شیراز، فلکه آستانه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۰۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. این زیارتگاه و آستانه دارای گنبدی بلند است که با آیینه‌کاری آذین یافته‌است. ساختمان بنای کنونی مربوط به سده دهم ه.ق است که بعدها چندین بار بازسازی و تزیین شده‌است. تاریخ ساخت بنا ۹۴۳ ه.ق است که بر پایه دستور قتلغ خان حاکم ایلخانی بنیاد نهاده شده‌است. از برون و درون آرامگاه و سنگ‌نبشته های آن آشکار می‌گردد که در دوره شاه طهماسب یکم صفوی نیز تعمیراتی در این مکان انجام گرفته‌است. گنبد کنونی آن در سال ۱۳۳۱ خورشیدی ساخته شده‌است.


title: آرامگاه سید علاءالدین حسین

text: کتیبه بالای حرم به خط ثلث است و نام نگارنده آن سیاوش است و سروده‌ای نیز در بالای آن بدین صورت وجود دارد: بنای اصلی بقعه را قتلغ خان ساخته که در عهد مغول و تیموریان یعنی اواخر قرن هشتم یا اوایل قرن نهم والی شیراز بوده است. این بنا در اواسط دوران صفویه احیا شد.


title: آرامگاه سید علاءالدین حسین

text: در زمان صفویه فردی به نام میرزاعلی که اهل مدینه بوده نسبت به احداث بنا اقدام می‌کند که دوباره تخریب می‌شود. بنای اصلی فعلی توسط خلیل سلطان ذوالقدر حاکم فارس (891 تا 926 هـ.ق) در زمان سلطنت شاه اسماعیل صفوی احداث و به استناد کتیبه تاریخی موجود در حرم سال 923 هـ.ق تزئینات ساختمان به پایان رسید.


title: امامزاده هفتاد و دو تن

text: امامزاده هفتاد و دو تن مربوط به سدهٔ ۶ ه.ق است و در شهرستان اراک، روستای ساروق واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۰۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: مسجد جامع قائن

text: مسجد جامع قاین مربوط به سدهٔ ۸ ه. ق است و در قائن، مرکز شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۹۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. به استناد کتیبه موجود در ایوان مسجد جامع، این بنا در سال ۷۹۶ هـ. ق به دستور امیر جمشید قارنی ساخته شده‌است؛ بنابراین مسجد جامع قائن از آثار ساخته شده در اواخر دوره ایلخانی و اوایل دوره تیموری است.


title: مسجد جامع قائن

text: این مسجد بنایی است بسیار قدیمی و در نهایت شکوه و جلال که علاوه بر روحانیت معنوی دارای ظاهری دلچسب و فرح‌انگیز است. امروز با گذشت ۶۴۰ سال همچنان این بنا پابرجاست؛ و تا چند سال پیش، قبل از احداث مجتمع مسکونی هزار واحدی مسکن مهر، بلندترین عمارت قائن بود.


title: مسجد جامع قائن

text: درمورد بنای اولیه آن اختلاف نظر وجود دارد. استقرار یکی از پایه‌های مسجد بر روی آتشکده ساسانیان گویای تاریخ کهن آن است. اغلب مورخان و جهانگردان در بیان و معرفی شهر قائن به مسجدجامع صراحتاً اشاراتی داشته‌اند.


title: مسجد جامع قائن

text: صوره الارض ابن حوقل (۳۳۱ ه. ق) می نوسید: «قائن وسعت آن چند سرخس است و بناهای آن از گل و دارای قهندژ (کهندژ) است که خندقی درپیرامون دارد و مسجد جامع و دارالاماره در قهندژ است.»


title: مسجد جامع قائن

text: ناصر خسرو قبادیانی در اواسط قرن پنجم هجری از این شهر دیدن کرده و آن را چنین توصیف کرده‌است: «قائن شهری بزرگ و حصین است گرد شهر خندقی دارد و مسجد آدینه به شهر اندر است و آنجا که مقصوره است تاقی عظیم و بزرگ چنان‌که در خراسان از آن بزرگتر ندیدیم و آن تاق نه در خور مسجداست و عمارت همه شهر به گنبد است»


title: مسجد جامع قائن

text: از آنجایی که اصطخری مسجد جامع را در قهندژ (ارگ) قائن و در کنار دارالاماره دانسته در حالی که صد سال بعد ناصر خسرو، مسجد را در قسمت اماکن عمومی شهر توصیف می‌کند، احتمال دارد مسجد کنار دارالاماره در طی صد سال بر اثر زلزله ویران شده و مسجد جامع بعدی بر جای نیایشگاه ساسانی ساخته شده باشد.


title: مسجد جامع قائن

text: از کتیبه‌های متعدد مسجد جامع می‌توان نتیجه گرفت که این بنا بارها بر اثر زلزله صدمه کلی دیده و مرمت شده‌است.


title: مسجد جامع قائن

text: در یکی از کتیبه‌های ایوان بسال ۷۹۶ هجری قمری نوشته شده :این بنا به فرمان جمشید قارن از خاندان معروف قارن که در دوره امیر تیمور جهانگشا حاکم قائن و مدتی حاکم ساری و دامغان بود تعمیر و مرمت شد.


title: مسجد جامع قائن

text: لوحه‌ای به خط رقاع در داخل رواق پنجم درضلع شمالی حیاط مسجد می‌باشد و تاریخ آن اول رجب سال ۹۲۱ است. مضمون کلی آن مربوط به زمان فرمانروایی امیر سلطانی است که در (۹۱۹–۹۲۱) هجری از سوی شاه اسماعیل صفوی در قائن به این مقام منصوب شد. سنگ لوحی در سمت راست ورودی ایوان مسجد به ابعاد ۱۲۰×۵۰ سانتی‌متر و با خط بسیار زیبای رقاع که شاه سلیمان صفوی امر به بازسازی مسجد داد بتاریخ ۱۰۸۰ هجری قمری کرده‌است.


title: مسجد جامع قائن

text: در کاوشهای شبستان شمالی به سال ۱۳۵۴ستونهای سنگی با درازا و پهنای یک متر در یک متر از سنگ و لاشه و ملات و ساروج کشف شده که پایه‌های کنونی بر روی آن‌ها بنا گردیده وجود یک ستون چهار قلو در شبستان مشابه ستونهای مسجد جامع اصفهان قدمتی از دوره سلجوقی را نشان می‌دهد که احتمالاً در دوره تیموری تجدید بنا گردیده گمانه زنی در این محل به عمق ۶۰سانتی‌متر وکشف قطعاتی از آجر و سفالهای سلجوقی نشان داد که مسجد در یک زلزله شدید خراب گردیده‌است. بسیاری معتقدند از قلعه کوه قائن تا دژ مرکزی شهر و مسجد جامع یک تونل زیر زمینی وجود داشته و مورد استفاده بوده. احتمال دارد این معبر با مسیر کاریز جعفرآباد یکی باشد که در نزدیکی قلعه کوه معبرش مجزا می‌گردد. اگر کاوشهای باستان‌شناسی انجام شود شاید بتوان بسیاری از شگفتی‌ها را شناسایی و معرفی نمود.


title: مسجد جامع قائن

text: مسجد جامع دارای دو محراب است. گرچه این مسجد جزو قدیمی‌ترین مساجد ایرانی می‌باشد ولی محرابهای آن ربطی به تغییر قبله از مسجد الاقصی به مکه ندارد احتمالاً یا ناشی از اختلاف اهل سنت و تشیع در محاسبات قبله یابی بوده یا محراب انتهایی ایوان یک نیایشگاه می‌باشد.


title: مسجد جامع قائن

text: مسجد جامع قائن ۲۴۷۰ متر مربع وسعت داشته که ۱۰۵۰ متر مربع آن زیر بنای ایوان، شبستانها و حجره‌ها و ۱۲۰ متر مربع عرصه داخلی می‌باشد. حیاط مسجد محوطه‌ای به درازای ۳۳ و پهنای ۲۸ متر است. در اطراف حیاط حجره‌هایی به عمق ۲ متر قرار دارد از شاهکارهای معماری مسجد ایوان آن است که به طرز با شکوهی به زیبایی مسجد گوهر شاد با ارتفاع ۱۸ متر، عرض ۱۱ متر و طول ۲۲ متر ساخته شده‌است. قبلاً دو مناره در دو سمت ایوان به ارتفاع ۵ متر داشته که باعث زیبایی بیشتر مسجد می‌شد و تا قبل از ویرانی صدای مؤذن از آن بلند بود. سقف ایوان چهار طاق و سه گنبد دارد که به طرز زیبایی رنگ آمیزی و تزیین شده و معرق کاریهایش بسیار ظریف و زیباست نقاشی‌های ایوان به شیوه اصفهانی بوده و در دوره صفویان انجام شده و در زمان‌های بعد روی آن‌ها را رنگ زده‌اند. دو شبستان در دو سمت ایوان علاوه بر این که در فصل زمستان استفاده خوبی دارند برای جلوگیری از رانش دیوارهای اطراف ایوان تأثیر بسزایی دارند.


title: آرامگاه مولانا زین الدین ابوبکر تایبادی

text: آرامگاه مولانا زین الدین ابوبکر تایبادی مربوط به سدهٔ ۹ ه.ق است و در حاشیه تایباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۰۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. این بنا در جنوب غربی شهر تایباد قرار دارد. کار ساختمان آن در سال ۸۴۸ ه. ق، هم‌زمان با سلطنت شاهرخ پسر تیمور به پایان رسیده‌است. معماری بنا به شیوه آذری و ساخت آن به دستور پیر احمد خوافی وزیر شاهرخ انجام شده‌است. کتیبه ایوان اصلی که با خط ثلث بسیار زیبا با آجر تراشیده در زمینه کاشی فیروزه‌ای قرار دارد، در خراسان بی‌نظیر است. بر روی نمای بیرون مسجد با ایوان رفیع آن (به ارتفاع ۲۵ متر) کاشی کاری و آجرکاری‌های ظریف به چشم می‌خورد که با خطوط معرق و تزئینات گل و بوته اسلیمی و خطایی بر روی کاشی‌های معرق نقش بسته‌اند، جلوهٔ خاصی به این بنا داده‌اند. معماری این بنا به عهدهٔ خانواده هنرمند شیرازی، قوام الدین و غیاث الدین بوده‌است.


title: مدرسه دودر

text: مدرسه دودر مربوط به سدهٔ ۹ ه.ق است و در مشهد، مجاورحرم امام رضا (ع) واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۰۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این بنا در جوار حرم مطهر و مقابل مدرسه پریزاد واقع است و بر اساس کتیبه سردر آن به سال ۸۴۳ هجری قمری در دوران حکومت شاهرخ تیموری به همت غیاث الدین خواجه بهار ساخته شده است. این مدرسه ۴ ایوانی بوده و مشتمل بر غرفه‌ها و حجره‌هایی در دو طبقه، دو گنبد فیروزه‌ای رنگ و تزئینات کاشی‌های معرق و یکرنگ است. این بنا در عصر صفوی ۱۰۸۸ مرمت گردیده است.


title: نقش‌برجسته سنگی (نقش شیخ خان)

text: نقش برجسته سنگی (نقش شیخ خان) مربوط به هزاره سوم و ۲ قم است و در سرپل ذهاب، شمال غربی شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۰۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: آتشکده جره

text: آتشکده جره مربوط به دوره ساسانیان است و در بخش جره و بالاده، استان فارس در روستای جره واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۱۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.


title: آتشکده جره

text: این آتشکده بنای چهارتاقی ساسانی است که بر روی بلندای زمینی که مشرف بر رودخانه جره است، از سنگ و گچ ساخته شده‌است و در پیرامون آن برماندهای ساختمان‌هایی به نظر می‌رسد.


title: مسجد چهار پادشاهان

text: مسجد چهار پادشاهان یا چهار پادشاه یکی از آثار تاریخی شهر لاهیجان و مدفن چهار تن از شاهان کیایی بیه پیش است. این اثر با شماره ۳۲۲ در تاریخ ۱۳۱۷/۰۸/۲۱ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. این مسجد در ابتدای خیابان کاشف و روبروی مسجد جامع شهر لاهیجان و حمام گلشن قرار دارد.


title: مسجد چهار پادشاهان

text: این محل در ابتدا مرقد سید خور کیا (مقتول در سال ۶۴۷ ه. ق) بود و بقعه‌ای برای او ساخته شد که متصل به مسجد است و پس از آن سید علی کیا سال ۷۹۱ یعنی ۴۴ سال بعد رحلت کرد و در طرف چپ آن حجره، حجره‌ای دیگر ساختند و وی را در آن به خاک سپردند. پس از آن ۳۸ سال بعد رضا کیا پسر سید علی کیا را در کنار پدرش دفن کردند و چون در همان روز سید رضی کیا پادشاه گیلان رحلت کرده بود وی را در همان حجره دفن کردند.


title: مسجد چهار پادشاهان

text: نسبت این سادات به علی ابن الحسین (ع) امام چهارم شیعیان بازمی‌گردد. بخش اصلی بقعه توسط سید هادی کیا فرمانروای تنکابن که برادران اش را در سال ۷۹۱ در آن دفن کرد ساخته شده‌است. دومین تابوت‌دان قدیمی متعلق به سید رضی کیا، فرمانروای گیلان است که در ۸۲۹ درگذشت.


title: مسجد چهار پادشاهان

text: از اینجا این بقعه به نام چهار پادشاهان معروف است چون یکی از آنها سید رضی کیا پادشاه گیلان و سه نفر دیگر از اولیای مشایخ دین بودند و در ایران خصوصاً گیلان مرسوم بود که پیشوایان دین را پادشاه می‌نامیدند؛ لذا این سه نفر را نیز پادشاه خواندند و بدین جهت نام چهار پادشاه بر این مکان برگزیده شد.


title: مسجد چهار پادشاهان

text: بنابراین بقعه چهار پادشاه، مزار ۴ تن از بزرگان لاهیجان بدین ترتیب است:


title: مسجد چهار پادشاهان

text: ۱- سید خور کیا ۶۴۷ ه.ق


title: مسجد چهار پادشاهان

text: ۲- سید علی کیا ۷۹۱ ه.ق


title: مسجد چهار پادشاهان

text: ۳- سید رضا کیا ۸۲۹ ه.ق


title: مسجد چهار پادشاهان

text: ۴- سید رضی کیا ۸۲۹ ه.ق


title: مسجد چهار پادشاهان

text: البته عده‌ای دیگر از سادات کیایی در این محل دفن شده‌اند.


title: مسجد چهار پادشاهان

text: در وصل رسیدیم و دعا کارگر آمد المنه الله که خورشید برآمد


title: مسجد چهار پادشاهان

text: بنای اصلی بقعه به شکل مستطیل با چهار اتاق و ایوان در جهت شمالی است ایوانی به طول ۲۹/۷۴ متر و پهنای ۵/۳۳ متر است.


title: مسجد چهار پادشاهان

text: ورودی بنا از دو طرف است. بنای اصلی آن در ضلع جنوبی حیاط واقع شده‌است. ایوان بزرگی با شش ستون در ضلع شمالی بنا قرار گرفته، ستونهای آن به ارتفاع ۸۰ سانتی‌متر کاشیکاری شده که کاشی‌های استفاده شده در این بنا مربوط به دوره قاجاریه است. کاشی کاری دوران قاجار


title: مسجد چهار پادشاهان

text: اتاق و ایوان از سفال و ستونها نمایی از سنگ دارند. داخل بقعه تاریک است و این امر بر حالت عرفانی و روحانی آن می‌افزاید.


title: مسجد چهار پادشاهان

text: این بنا بامی سفالین دارد و صندوق‌های چوبی قبور به زیباترین شکل منبت کاری و گره چینی و متبرک به آیات الهی شده‌اند. در ضمن درهای چوبی و قدیمی بقعه به دست هنرمندان بنامی چون علی نجار تبریزی، عبدالکتاب خواجکی کرمانی، محمدبن داود کیا و حسین بن علی صالحی جیلانی ساخته شده‌اند.


title: مسجد چهار پادشاهان

text: در حاشیه بالایی ایوان اشعار ترجیح بند محتشم کاشانی به شکل گچ بری به خط نستعلیق نوشته شده است. بر روی دیوار ایوان نیز مراسم مذهبی به تصویر درآمده است. در اطراف اتاق سید خورکیا نقاشی‌هایی زیبا از میدان رزم کربلا و سواران آن حادثه دیده می‌شود. کاشی کاری‌های هفت رنگ و با نقوش گل و مرغ از دیگر زیبایی‌های این بناست.


title: مسجد چهار پادشاهان

text: جالب است که در نقوش دیوارها از نمادهای مختص گیلان و نقوش دیواری استفاده شده است. در نقوش کاشی کاری‌های ایوان نیز از نقوش گیاهی و جانوری الهام گرفته شده است.


title: مسجد چهار پادشاهان

text: روی صندوق‌ها و درها کتیبه‌هایی دیده می‌شود که این بقعه را به قرون هفتم تا نهم نسبت می‌دهند. این بقعه به دوران صفویه مربوط می‌شود.


title: مسجد چهار پادشاهان

text: کتیبه‌های صندوق‌ها، خوش خط و متعلق به قرن هشتم و اوایل قرن نهم ه.ق است. درهای ورودی چوبی است و کنده کاری دارد. تاریخ کتیبه یکی از آنها ۱۰۱۵ ه.ق است. این مزار دو قرآن قدیمی دارد که به خط کوفی است و چند صفحه‌ای از اول و آخر آن افتاده‌است و قرآن دیگر مورخ سال ۸۸۳ ه.ق است. در ضلع شرقی بنای چهارپادشاه اتاقی جداگانه وجود دارد که دارای صندوقی چوبی و سنگ قبرهای مرمر زیادی است. بقعه یکی از پادشاهان مربع شکل با چهار صفحه در چهار جهت اصلی می‌باشد و سقف آن صاف و چوبی است. ضریح چوبی بزرگی در وسط آن بقعه نصب شده‌است. در بقعه دیگر، دو پادشاه به خاک سپرده شده‌اند و دو صندوق چوبی در وسط این اتاق مستطیلی در امتداد یکدیگر قرار دارد که یک صندوق آن دارای منبت کاری بسیار ظریف و کتیبه‌هایی در وسط و دور تا دور آن به خط کوفی است. در جنوبی این اتاق منبت کاری و دارای کتیبه‌است. از اتاق کناری آن که کنار مقبره می‌باشد اکنون به عنوان مسجد استفاده می‌کنند.


title: مدرسه جده کوچک

text: مدرسه جده کوچک مربوط به سدهٔ ۱۱ ه.ق است و در اصفهان، میدان نقش جهان، بازار قهوه کاشیها، کوچه ساروتقی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۱۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.


title: مدرسه جده کوچک

text: مدرسه دیگری به نام مدرسه جده بزرگ نیز وجود دارد.


title: مدرسه جده کوچک

text: مدرسه جَدِّه کوچک، از مدارس دورهٔ صفوی در اصفهان که در زمان شاه عباس دوم (۱۰۵۲–۱۰۷۷ق/۱۶۴۲–۱۶۶۶م) به دستور جدهٔ بزرگ شاه، «دلارام خانم» در بازار قهوهٔ کاشی‌ها، از انشعابات بازار بزرگ اصفهان بنا شد. تاریخ برپایی آن در کتیبهٔ سر در مدرسه، به خط محمدرضا امامی ۱۰۵۶ق ذکر شده، و کتیبهٔ سنگی وقف نامهٔ مدرسه تاریخ رجب ۱۰۵۷ را نشان می‌دهد.


title: مدرسه جده کوچک

text: مدرسهٔ جدهٔ کوچک در زمینی مستطیل شکل به ابعاد ۲۴×۴۲ متر در دو طبقه و به صورت دو حیاطی بنا شده‌است. عناصری چون ایوان، حجره‌هایی در دو طبقه، پیش طاق، پلکان، وضوخانه و نمازخانه از اجزاء ساختمانی بنا است که پیرامون دو حیاط احداث شده‌اند. نقشهٔ بنا به شیوهٔ دو ایوانی در دو جبههٔ شمالی و جنوبی، و حجره‌هایی در جبههٔ شرقی و غربی که پیرامون حیاط اصلی و حیاط دوم با یک فضای مستقل ـ نمازخانه ـ برپا شده‌است. ورودی بنا در جانب جنوبی ساختمان، عمود بر محور معبر (بازار) است.


title: مدرسه جده کوچک

text: این مدرسه دارای دو حیاط است، یک حیاط اصلی و یک حیاط فرعی. فضاها و اجزاء ساختمان مدرسه پیرامون حیاط اصلی، و به شکل مستطیل به‌اندازهٔ ۱۳×۱۹ متر ترتیب یافته‌اند. کف حیاط ۵۰ سانتی‌متر از کف ایوان جنوبی و در مجموع ۱۶۰ سانتی‌متر از کف معبر (بازار) پایین‌تر است. این حیاط که همهٔ عناصر و اجزاء بنا به نحوی به آن منتهی می‌شود، با تقسیم مسیرها، ارتباط بین فضاهای اصلی بنا را میسر می‌سازد. چهار باغچه در چهار بخش حیاط و یک حوض سنگی در میان، طراوت و زیبایی فضای داخلی مدرسه را فراهم کرده‌است. دسترسی به حیات فرعی از طریق ایوان شمالی است و به‌اندازهٔ ۱۰×۱۱/۵ متر در منتهاالیه جبههٔ شمالی مدرسه قرار دارد. ایوانِ واقع در جبههٔ شرقی این حیاط به فضای نمازخانهٔ (مسجد) مدرسه راه می‌یابد. معمار بنا برای حفظ تقارن در ضلع مقابل این ایوان در جبههٔ غربی با ایجاد یک پس نشست ۱/۵ متری در دیوار سعی در القای شکل ایوان کرده‌است. در جبههٔ شمالی این ایوان دو طاق نمای کور مجاور هم، قرینهٔ جبههٔ جنوبی قرار دارد.


title: مدرسه جده کوچک

text: این مدرسه با نقشهٔ دو ایوانی ساخته شده‌است، از این رو با مدارس دیگر این دوره در اصفهان که همه چهار ایوانی‌اند، تفاوت دارد. کف این ایوان ۶۰ سانتی‌متر بالاتر از حیاط اصلی است و با ۴ پلکان به آن راه می‌یابد. پشت ایوان باز و متصل به حیاط دوم مدرسه است. در اینجا شکل ایوان فقط جنبهٔ کالبدی دارد. کف این ایوان ۳۵ سانتی‌متر بالاتر از حیاط اصلی است و با دو پلکان سنگی به حیاط هدایت می‌شود. در بخش داخلی ایوان بر بدنهٔ دیوارهای طرفین دو ایوانچه وجود دارد که هر یک به فضای یک حجره راه می‌یابند. درگاه مدرسه در بدنهٔ مقابل دهانهٔ ایوان قرار گرفته‌است. در واقع ایوان بدون هیچ گونه عامل ثانوی مانند دالان یا هشتی، به‌طور مستقیم از طریق یک درگاه به فضای پیش طاق ورودی متصل می‌شود؛ بنابراین با توجه به پیوند آن به مجموعهٔ ورودی کاربری عبوری-ارتباطی دارد.


title: مدرسه جده کوچک

text: این مدرسه مجموعاً دارای ۳۸ حجره است، ۱۶ حجره در بخش هم کف و ۲۲ حجره در طبقهٔ اول قرار دارند. هر حجره مرکب از یک ایوانچه، درگاه و اتاق اصلی است؛ فضای داخلی حجره‌ها را با چند طاقچه تجهیز کرده‌اند، اما جایی برای بخاری و همچنین پستو پیش‌بینی نشده‌است. اندازهٔ حجره‌ها متفاوت، اما بیشتر آن‌ها به‌طور میانگین به‌اندازهٔ ۲/۵×۳ متر هستند. مجموعهٔ ورودی در ضلع جنوبی و عمود بر محور معبر (بازار) که جهت آن شرقی ـ غربی است، قرار دارد. این مجموعه شامل پیش طاق، پلکان، درگاه و ایوان است. افزون بر تفاوت جنس مصالح به کار گرفته در بخش پیش طاق با سطوح مجاور (بازار) و حریم، مجموعهٔ ورودی با اختلاف سطحی برابر ۹۰ سانتی‌متر پایین‌تر از سطح کف معبر، و به‌طور کامل از سطوح مجاور تفکیک شده‌است؛ به همین منظور ۴ پلهٔ سنگی فضای پیش طاق را به بازار مرتبط می‌کند. دوسوی درگاه پیش طاق دو سکوی سنگی قرار دارد. درگاه بنا به‌طور مستقیم به ایوان جنوبی باز می‌شود.


title: مدرسه جده کوچک

text: تنها تزیین این ایوان‌ها تلفیق بسیار ساده‌ای از آجر و کاشی در پشت بغل‌ها ست. این تزیین که با استفاده از آجر و کاشی‌های فیروزه‌ای و سیاه اجرا شده‌است، چند طرح سادهٔ هندسی مانند لوزی و ذوزنقه را نشان می‌دهد. در گوشهٔ فوقانی پشت بغل‌ها نام «علی» به شیوهٔ کوفی بنایی با کاشی ساده دیده می‌شود. بر میانهٔ اسپر یکی از طاق نماهای جبههٔ شمالی کتیبهٔ بنیاد مدرسه بر لوحی از سنگ مرمر به خط ثلث در ۸ سطر نوشته شده‌است که عبارت پایانی آن به خط نستعلیق است. این کتیبه حاوی نام بانی، مباشر بنا «ولی آقا» و تاریخ ماه رجب ۱۰۵۷ است.


title: مدرسه جده کوچک

text: مدرسه از ۳ طرف به بافت شهری پیوسته‌است و فقط در بخش پیش طاق ورودی در مجاورت معبر دارای نما و تزیین است. نمای پیش طاق عبارت از یک قاب مستطیل شکل که دهانه‌ای با طاق جناغی را دربر گرفته‌است. بخش داخلی آن با کتیبهٔ بنیاد بنا که در وسط بدنهٔ آن نصب شده، به دو قسمت پایین و بالا تقسیم شده‌است. کتیبهٔ کاشی سردر به خط ثلث سفید بر زمینهٔ لاجوردی، شامل دستور ساختن بنای مدرسه، وقف آن بر طالبان علم شیعهٔ اثنا عشری، و راقم محمدرضا امامی و تاریخ ۱۰۵۶ق است.


title: مدرسه جده کوچک

text: در جبههٔ شرقی حیاط فرعی بزرگ‌ترین فضای سرپوشیدهٔ مدرسه به‌اندازهٔ ۵×۱۱ متر قرار گرفته‌است. در جبههٔ شرقی آن یک طاق نمای بزرگ و دو طاق نمای کوچک، و در ضلع جنوبی یک محراب قرار دارد. با توجه به اینکه ایوان‌های مدرسه فاقد جنبهٔ کارکردی‌اند و فقط جنبهٔ نمایی و بصری دارند، از فضای نمازخانه به عنوان مَدرس و محل تشکیل حلقه‌های درس هم استفاده می‌شده‌است. دالان طویل و باریکی که در غرب ایوان شمالی قرار دارد، به وضوخانه و آبریزگاه مدرسه ختم می‌شود.


title: مدرسه جده کوچک

text: بنای مدرسهٔ جدهٔ کوچک در ۲۱/۸/۱۳۱۷ش به شمارهٔ ۳۱۴ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده‌است.


title: مدرسه پریزاد

text: مدرسه پریزاد مربوط به دوره تیموریان است و در مشهد، مجاور حرم امام رضا واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۳۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: مدرسه پریزاد

text: این مدرسه که به پریزاد خانم، ندیمه گوهرشاد و همسر میرزا محمد میرک حسینی منسوب است. گوهرشاد همسر شاهرخ تیمورى (850 -807 ق) بود. هنگامى كه گوهرشاد آغا، مسجد گوهرشاد را در كنار مرقد امام رضا (ع) بنا كرد، پریزاد خانم نیز مدرسه‌اى دینى در مشهد ساخت و املاكى براى آن وقف نمود و در حدود بیست الى سى طلبه در آن تحصیل مى‌كردند. در زمان شاه سلیمان صفوى (1105 -1077 ق)، یكى از خوانین قندهار به نام نجفعلى خان مدرسه را تعمیر كرد و آقا محمد بیگ و میرزا شكراللَّه نیز در تجدید بناى آن اهتمام نمودند. این مدرسه در بازار مشهد قرار داشته و تا سه دهه‌ى گذشته‌ى موجود بوده است به سال ۸۲۳ هجری قمری در نزدیکی مسجد گوهرشاد ساخته شده است. پریزاد مدرسه‌ای کوچک و ۴ ایوانی مشتمل بر غرفه‌ها و حجره‌هایی می‌باشد و تزئینات آن عبارت است از: آجرکاری سردر ایوان‌ها و کاشیکاری با نقوش اسلیمی بر سردر غرفه‌های همکف مدرسه. آخرین متولی مدرسه، حاج سید ابوالقاسم موسوی حجازی از عالمان و بزرگان مشهد بود که پس از فوت ایشان در ۲۰ اسفند ماه ۱۳۴۱ هجری شمسی فرزند ذکور ارشد ایشان به نام حاج آقا مرتضی متولی مدرسه بودند. در حال حاضر تولیت این مدرسه با آستان قدس رضوی میباشد .


title: مدرسه بالاسر

text: مدرسه بالاسر مربوط به دوره تیموریان است و در مشهد، مجاور حرم امام رضا (ع) واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۳۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: خرابه‌های دوره ساسانی هرسین

text: خرابه‌های دوره ساسانی هرسین مربوط به دوره ساسانیان است و در هرسین، سراب هرسین واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۲۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: مسجد بزرگ گز

text: مسجد بزرگ گز مربوط به دوره سلجوقیان است و در گز، مرکز شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۲۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: امامزاده سهل بن علی

text: امامزاده سهل بن علی مربوط به دوره صفوی است و در آستانه، ۴۵ کیلومتری جنوب غربی اراک واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۲۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: امامزاده سهل بن علی

text: پس از ویرانی روستای آستانه در زمان حمله مغول به ایران، وجود این امامزاده مهمترین دلیل توجه صفویان به آستانه و بازسازی این شهر و نوسازی آن به حساب می‌آید. در شهر آستانه، ۳ امامزاده تاریخی سهل بن علی، جعفر بن علی و طالب بن علی وجود دارد که از نوادگان امام سجاد محسوب می‌شوند که بنابر دلایل نامعلومی به ایران مهاجرت کرده‌اند و در کرج ابودلف فوت کرده‌اند. بر روی سنگ قبر امامزاده سهل بن علی، تاریخ ۷۷۲ هجری قمری درج شده است که تاریخ وفات سهل بن علی می‌باشد. بنای این امامزاده دارای صحن، رواق، گنبد بزرگ و کتیبه‌ای است که بالای در ورودی وجود دارد و متعلق به اوایل سده ۱۲ هجری قمری می‌باشد. مجموعه تزئینات این بنا، نقاشی، قطارسازی نیم‌گنبدی‌ها، دو کتیبه گچ‌بری و چند عدد پنجره چوبی مشبک بزرگ است که دارای کتیبه‌هایی به خط نسخ می‌باشد.


title: آرامگاه حمدالله مستوفی

text: آرامگاه حمدالله مستوفی مربوط به دوره ایلخانی است و در قزوین، خیابان طالقانی، خیابان ملک‌آباد سابق، کوچه مستوفی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۳۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. بنای آرامگاه حمدالله مستوفی برج آجری کوچکی است متعلق به قرن هشتم قمری که پلان برج به صورت مربع توسط ۴ فیل پوش، ۸ ضلعی شده و با گنبد مخروطی پوشیده شده‌است.


title: آرامگاه حمدالله مستوفی

text: محوطه آرامگاه ۲۸۰ متر مربع است که تنها از این میزان ۴۰ متر مربع به زیربنا اختصاص دارد. سردر آرامگاه با جمله لااله الاالله الملک الحق المبین و محمد رسول‌الله الصادق البار الامین تزیین شده، داخل بنا دارای کاشی فیروزه‌ای ساده و در زیر پایه‌های گنبد دور تا دور کتیبه‌ای است که سوره مبارکه هل اتی به خط نسخ گچبری و قسمت پایین دولنگه در ورودی آرامگاه نیز به صورت گل درهم و منبت کاری است.


title: آرامگاه حمدالله مستوفی

text: از یک جفت در منبت کاری آرامگاه، یک لنگه آن از میان رفته و لنگه دیگر هم به موزه ایران باستان انتقال داده شده‌است و به جای آن اکنون درِ تازه ساختی و در بقعه کار گذاشته شده‌است.


title: آرامگاه حمدالله مستوفی

text: نمای بنا آجری و مطابق سبک ایلخانی دارای بندهای مهری است، گنبد مخروطی نیز پیشتر آجری بوده که در دوره‌های بعد کاشیکاری شده‌است و مقرنس‌سازی دور تا دور دایره پایین گنبد تعمیر شده‌است.


title: آرامگاه حمدالله مستوفی

text: گنبد و زیرسازی آن که از بناهای مجلل و زیبای عهد مغول است، با کتیبه‌ای از کاشی لاجوردی است که به خط نستعلیق چگونگی زندگانی حمدالله مستوفی، نیاکان و تألیفات وی به اختصار بیان شده‌است.


title: آرامگاه حمدالله مستوفی

text: این آرامگاه در محله پنبه ریسه در شرق میدانگاه میان امامزاده علی و آمنه خاتون شهر قزوین واقع شده‌است که به آن گنبد دراز نیز می‌گویند.


title: آرامگاه حمدالله مستوفی

text: در قرن چهاردهم شمسی عده‌ای از مردم محله، دیواری دور محوطه بقعه که به صورت ویرانه‌ای درآمده بود، کشیدند و تعمیر مختصری در بقعه انجام دادند ولی در سال ۱۳۱۹ این بنای آرامگاهی تاریخی مرمت اساسی شد.


title: آرامگاه حمدالله مستوفی

text: در ورودی محوطه در سمت جنوب غربی است و آرامگاه درمیان حیاط قرار دارد و شکل آن از کف حیاط به بالا مربع و قسمت بالاتر ۸ ضلعی و بقیه تا زیر گلویی گرد، گنبد آن مخروطی شکل و همه بنا از آجر است که فاصله‌های آن بندکشی شده‌است.


title: آرامگاه حمدالله مستوفی

text: درگوشه شمالی بقعه نیز دو اتاق و دو زیرزمین برای نگهبانان آرامگاه با حوض و آب انبار احداث شده‌است. این مقبره به سبک معماری ایرانی بنا شده است.


title: مسجد جامع کاج

text: مسجدجامع کاج مربوط به دوره ایلخانی است و در شهرستان اصفهان، روستای کاج واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۲۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.


title: مسجد جامع کاج

text: مسجدجامع کاج دارای گنبد آجری نوک تیز و سنگ‌نبشته‌هایی از کاشی معرق و خط ثلث است که در سده هشتم هجری بنا شده‌است. این مسجد دارای گلدسته‌هایی بوده‌است که امروزه اثری از آنها دیده نمی‌شود.


title: مسجد ملک زوزن

text: مسجدملک زوزن مربوط به سدهٔ ۷ ه.ق است و در شهرستان خواف، بخش جلگه زوزن ـ روستای متروکه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۴۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: مسجد ملک زوزن

text: مسجد زیبا و منحصر به فرد ملک زوزن با معماری به سبک اسلامی خود ، به مدت ۹۰۰ سال است که در یک دشت سوزان سرپا ایستاده است و به راحتی هرچه تمام تر می‌تواند چشمان بیننده‌ی هنردوستان و عاشقان گردشگری را به سوی خود جذب می‌کند. کاشی‌های لعابی به رنگ‌های لاجوردی و فیروزه‌ای آن زبان هر فردی را به تحسین می‌گشاید . شوربختانه امروز از این اثر فاخر چیزی جز دو ایوان جدای از هم باقی نمانده است.  پایه های اصلی ایوان ها مربعی غول آسا است و قالب آجرهای به کار رفته در این اثر تاریخی ۲۵ در ۳۵ سانتی متر است؛ این مسجد یکی از قدیمی ترین بناهای ایرانی است که در تزئین نمای خارجی آن از کاشی هایی دو رنگ بهره گرفته شده است


title: مسجد ملک زوزن

text: این مسجد یکی از قدیمی ترین بناهای ایرانی است که در تزیین نمای خارجی آن از کاشی هایی دو رنگ استفاده شده و بنا به دلایلی برخی از محققان این مسجد را متعلق به کاخ ملک زوزن می دانند؛ “قوام الدین موید الملک ابوبکر علی الزوزنی یکی از رجال نامدار دوران سلطنت خوارزمشاه است، علاء الدین محمد بن تکش که از ۵۹۶ تا ۶۱۷ هجری قمری سلطنت کرده بود هنگامی که ایالت کرمان به نام خوارزمشاه فتح شد ملک زوزن حکمران آن جا شد و چند سال بعد درگذشت، او در زوزن یک قصر باشکوه بنا کرد.


title: مصلای طرق

text: مصلی (طرق) مربوط به سدهٔ ۹ ه.ق است و در مشهد، محله طرق واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۳۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: مصلای طرق

text: در جنوب شرقی مشهد در روستای طرق، بنای مصلی طرق مشتمل بر یک ایوان بلند مرکزی، ایوانچه‌هایی بر طرفین، محراب و اتاق‌های گوشواره واقع شده است. تزئینات این بنا منحصر به کتیبه خط ثلث، قاب‌ها و کار بندی‌های گچی بر سقف ایوان می‌باشد. این مصلی تاریخی در سال ۸۳۷ قمری بنیان گردیده است.


title: گورستان شمی

text: گورستان شمی مربوط به دوره اشکانیان است و دردهستان پيان از شهرستان ایذه، روستای شمی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۶۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: آتشکده میل‌اژدها

text: میل‌اژدها یا آتشگاه یا دیمه‌میل یا میل آزاد مربوط به دوره اشکانیان است و در شهرستان ممسنی، نورآباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۵۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.


title: آتشکده میل‌اژدها

text: این بنا در هفت کیلومتری باختر شهر نورآباد ممسنی در شمال باختری استان فارس واقع شده‌است که در دره‌ای در کنار کوه تنگ کلاغی واقع است و در این بخش هیچ آبادی‌ای وجود ندارد.


title: آتشکده میل‌اژدها

text: این میل در کنار یکی از راه‌های مهم باستانی و در دامنه کوهی سنگلاخ و کمابیش سرسبز جای دارد. میل اژدها یکی از اندک مناره‌هایی است که از دوران پیش از اسلام بجای مانده و در زمان اشکانیان ساخته شده‌است.


title: آتشکده میل‌اژدها

text: این اثر از دید آرایه و نما مانند کعبه زردشت و برج زندان پاسارگاد، چهارگوش است. بلندای برج بیش از هفت متر و پهنای هر دیواره آن در پایین چهار متر و در بالا ۴۰/۳ متر است و از سنگ رگه سفید به درازای گوناگون (برخی ۴۴ و برخی ۱۹ سانت) بسیار دقیق، سامانمند و با چیره‌دستی ساخته شده‌است.


title: آتشکده میل‌اژدها

text: در درون بخش بالایی برج، پلکانی به بلندای ۱۰/۵ و پهنای ۵۹ سانتی‌متر وجود دارد. این بخش در سوی جنوب و در بلندی سه متری واقع شده و چنین به نظر می‌رسد که با نردبان به این بخش می‌رسیدند و سپس از پلکان بالا می‌رفتند. در این برج آتش مقدس نگهداری می‌شد و از آنجا آتش را به جاهای دیگر می‌بردند. آتشدانی نیز بر فراز برج وجود داشت. واندنبرگ باستان‌شناس، برآن است که برج نورآباد تنها به روی دین مداران باز بود و نیایش کنندگان، تنها می‌توانستند آتش را ببینند؛ بنابراین آتشدان‌ها و آتشکده‌ها سرباز بودند. در دوره پهلوی دوم، میله فلزی از میان تکه سنگ‌های برج نور آباد گذراندند تا از فروپاشی آن پیشگیری شود.


title: آتشکده میل‌اژدها

text: روی هم رفته میل‌ها در زمان اشکانیان و ساسانیان کاربرد فراوان داشته و پس از آن در دوران اسلامی نیز این میلها را در مناره‌ها نیز می‌توان مشاهده کرد. از کاربردهای میل اژدها می‌توان در راهنمای کاروانان و آگاهی رسانی و دیده‌بانی و شاید آتشکده و… نام برد.


title: آتشکده نویس

text: آتشکده نویس یا آتشکده بُرزو یا چهارطاقی بُرزو سازه‌ای مربوط به دوره ساسانی است و در شهرستان قم، بخش خلجستان، روستای نویس (دوازه کیلومتری راهجرد) واقع شده‌است. این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۳۴۴ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: آتشکده نویس

text: ویژگی‌های کالبدی و عناصر معماری و سازه بنا نشانگر آن است که همروزگار با دیگر چهارطاقی‌های جداگانه ایران است و دیرینگی نزدیک به ۲۰۰۰ سال دارد. تاریخ ساخت این بنا را می‌توان به پایان دوره اشکانی (پارتی) و به احتمال کمتر به آغاز دوره ساسانی شناسایی کرد. این چهارطاقی در کوهدشت به نام «دشت بروز» در دامنه بلندی‌های باختری روستای نویس در ۱۷ کیلومتری شمال شرق تفرش (به خط مستقیم)، در بخش خلجستانِ استان قم جای دارد. مردم محلی این بنا را به‌طور سنتی با نام «چارطاق» یا «چارطاقی» می‌شناسند. چهارطاقی نویس یکی دیگر از نمونه‌های چهارطاقی‌های یگانه در ایران با دیسه متقارن چهار سویه و با قاعده چهارگوش است. بنا از چهارپایه با چهار طاق ساخته شده که گنبدی با میانجی چهار فیلپوش بر روی آن‌ها ساخته شده‌است. مصالح بنا منحصراً عبارت است از قلوه سنگ و لاشه‌سنگ‌های بدون تراش با ملات گچ. چهار سوی بنا، چشم‌اندازی باز و بی هیچ در یا پنجره و مانعی است.


title: آتشکده نویس

text: از دید ساختمانی چهارطاقی همانند این بنا در استان فارس و دیگر مناطق ایران دیده می‌شود.


title: امامزاده حسین و امامزاده ابراهیم

text: امامزاده حسین و امامزاده ابراهیم مربوط به دوره سلجوقیان است و در اصفهان، مقابل پل شهرستان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۵۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.


title: ایوانی تکیه گنبد سبز

text: بنای ایوانی تکیه گنبد سبز مربوط به دوره سلجوقیان است. این اثر در کرمان، خیابان شریعتی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۵۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: کاروانسرای مهیار

text: کاروانسرای مهیار مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان شهرضا، بخش مرکزی ـ روستای مهیار واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۵۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. جلو کاروانسرای مزبور بازار، مسجد، قهوه‌خانه و نانوایی ساخته شده است. این مشخصات در کمتر کاروانسرایی دیده می‌شود. کاروانسرا مستطیل شکل به ابعاد۸۲*۸۹متر و به شکل چهار ایوانی بنا شده است. حیاط مرکزی بنا نیز به شکل مستطیل، با ابعاد حدود۳۸*۴۸متر است. جمعاً سی اتاق در اطراف حیاط بنا شده که هر یک از اتاق‌ها دارای ایوانی در قسمت ورودی است. اتاق‌ها مساوی است و هر یک پنج متر طول و چهار متر عرض دارد.


title: گنبد دشتی

text: گنبد دشتی مربوط به دوره ایلخانی است و در شهرستان اصفهان، بخش کرارج، روستای دشتی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۴۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.


title: کاروانسرای پاسنگان

text: کاروانسرای پاسنگان مربوط به دورهٔ صفوی است و در شهرستان قم، بخش مرکزی، کیلومتر ۲۰ جادهٔ کاشان واقع شده است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۵۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: کاروانسرای پاسنگان

text: این اثر زیر نظر میراث فرهنگی توسط سعید ابراهیمی پور مرمت و بازسازی شده است .


title: مسجد سرکوچه

text: مسجد سرکوچه محمدیه مربوط به سدهٔ ۴ و ۵ ه.ق است و در محمدیه (نائین)، و درست در مرکز بافت قدیم این محل قرار دارد. این بنا فاقد صحن یا حیاط بوده، پلان آن به صورت مستطیل شکل با گنبدی در مرکز ساخته شده است.


title: مسجد سرکوچه

text: از ویژگی‌های مهم بنای تاریخی مسجد سرکوچه محمدیه کتیبه‌های کوفی متعدد در قسمت فوقانی دیوارها و گنبد مسجد بوده که کل کتیبه‌های آن با رنگ لاجوردی روی گچ و با خط کوفی ترسیم شده و سرتاسر بخش بالایی دیوارهای درونی مسجد را در بر می‌گیرد. قسمت ساقه گنبد کوچک آن آیه ۱۸ سوره توبه ترسیم شده است.


title: مسجد سرکوچه

text: در قسمتی از مسجد نام عشره مبشره به اضافه بسم الله الرحمن الرحیم نمایان است. روبروی محراب تاریخ کتیبه‌ها به خط عربی به سال ۴۶۹ هجری قمری دیده می‌شود.


title: مسجد سرکوچه

text: این مسجد پلانی کاملاً متفاوت از دیگر مساجد تاریخی داشته و آن به صورت مستطیل شکل با گنبدی خشتی در وسط بنا ساخته شده است. مسجد کاملاً ساده و کوچک ساخته شده که بر اساس شواهد از جمله نوع پلان، مصالح موجود، کتیبه‌های کوفی و محراب کاه‌گلی موجود در زیر کتیبه‌ها، تاریخ ساخت آن متعلق به قرون اولیه هجری می‌باشد و قدیمی‌ترین مسجد نائین نیز محسوب می‌شود.


title: مسجد سرکوچه

text: این بنا فاصله چندانی با مسجد جامع محمدیه ندارد اما در حال حاضر در کوچه پس کوچه‌های محمدیه قرار گرفته و کمتر مورد بازدید گردشگران قرار گرفته است.و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۵۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.۲. مسجد تاریخی سرکوچه محمدیه نائین + عکس


title: گنبد شیخ جنید

text: گنبدشیخ جنید مقبره یکی از عارفان بلند پایه توران پشت به نام «جنید بن عمار بن علاء» است که در سال 543 قمری وفات یافته است.


title: گنبد شیخ جنید

text: از میان آموزه های این عارف بزرگ، بیت زیر از همه نامبردارتر است:


title: گنبد شیخ جنید

text: گنبد شیخ جنید در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۶۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.


title: امامزاده نور

text: امامزاده نور مربوط به سدهٔ ۹ ه.ق است و در شهرستان گرگان، بخش مرکزی، محله سرچشمه گرگان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۴۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.


title: امامزاده نور

text: باستان شناسان میراث فرهنگی استان گلستان در سال ۱۳۸۴ه.ش یک گمانه به اندازه ۱*۱/۵ متر در شمال بنای امامزاده نور (ع) حفر نمودند که در آن آثاری متعلق به: ۱-اواخر دوره ساسانی- اوایل اسلام ۲-سده‌های سوم و چهارم هجری ۳- سده‌های پنجم تا هفتم هجری کشف شد. داده‌های فرهنگی بدست آمده شامل سازه‌های معماری، قطعه‌های آبگینه، سفال … بوده‌است.


title: امامزاده نور

text: عباسی، قربانعلی: ۱۳۹۵ دستاوردهای باستان‌شناسی دشت گرگان بزرگ (ورکان)، تهران، نشر ایرانگار، صص ۱۹۱ تا ۱۹۸


title: معبد بردنشانده

text: معبد بَردنشانده بزرگترین نیایشگاه و آتشکده روباز ایرانیان مربوط به دوره هخامنشیان می‌باشد که در نزدیکی شهرستان مسجدسلیمان واقع شده است.۱


title: معبد بردنشانده

text: بَرد نشانده در ۱۶ کیلومتری مسجدسلیمان، جاده اندیکا و سد شهید عباسپور واقع شده است. این اثر در تاریخ ۲اسفند۱۳۲۷ با شمارهٔ ثبت ۳۷۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.


title: معبد بردنشانده

text: بردنشانده قدیمترین عبادتگاه روباز ایرانی و مربوط به دوره هخامنشیان می‌باشد، که برای قرن‌ها تشریفات مذهبی، در هوای آزاد آن انجام می‌شد که نقوش برجستهٔ روی سنگهای آن مربوط به عهد اشکانیان می‌باشد و دارای سه رشته پلکانی و فرورفتگی غرفه مانند است. حدود ۷۰۰ متر طول و ۲۵۰۰ متر عرض دارد.


title: معبد بردنشانده

text: این مجموعه گسترده و طویل، شامل سه قسمت: کاخ محل اقامت رئیس، نیایشگاه (در شرق کاخ) و یک قصبه در شمال است.


title: معبد بردنشانده

text: ساختمان آن متعلق به دوره پارس‌ها و هخامنشیان است و نقوش برجسته روی آن به عهد اشکانی بر‌می‌گردد. اشیایی چند که هنگام حفاری به دست آمده نشان می‌دهند که پایه اصلی در دوره هخامنشی ساخته شده است. از این رو این باستانی‌ترین عبادتگاه کیش دیرین ایرانیان است.۱


title: معبد بردنشانده

text: ظروف سفالی، سکه‌های قدیمی، مجسمه‌های باستانی و آثار کهنی که از این بنای تاریخی بدست آمده‌است که در موزه‌های داخل و خارج کشور نگهداری می‌شود.


title: معبد بردنشانده

text: مجسمه هراکلیوس یا هرکول (خدای قهرمان) به ارتفاع بیش از دو متر، در حالی که شیر نئومه را خفه می‌کند، در این معبد از خاک بیرون آورده شده‌است، که در موزه شوش قابل بازدید می‌باشد.


title: معبد بردنشانده

text: رومن گیرشمن، باستان‌شناس نامدار فرانسوی بردنشانده را از «اسلاف» تخت جمشید نامیده و معتقد است که بردنشانده معبدی برای مهر و ناهید در دورهٔ پارتیان (اشکانی) است.


title: معبد بردنشانده

text: هیئت باستانشناسی فرانسه در بهار سال ۱۳۴۲ شمسی در «بردنشانده»، آتشکده ای را شناسایی کردند. معبد در ۲۵ کیلومتری محلی که پلکانی به سطح بالای کوه هدایت می‌کند واقع شده و عبارت از یک پایه مربع پنج متری است، که از سنگ‌های بزرگ بنا شده می‌باشد.


title: معبد بردنشانده

text: یک ستون سنگی ایستاده در منطقه‌ای در جنوب غربی مسجدسلیمان بر نقطه مرتفعی از دشت قرار دارد و در کنار آن بناهایی از عهد هخامنشی دیده می‌شود.


title: معبد بردنشانده

text: این محل بر دشت مرتفعی که آن را احاطه کرده‌است تسلط دارد و دشت نیز توسط رشته کوه‌های مرتفع سنگی دیوار مانندی محاصره شده‌است و چشم‌انداز منحصر به فردی ساخته‌است.


title: معبد بردنشانده

text: در زمان هخامنشیان معابد در فضای باز ساخته می‌شدند. اولین معبدی که مسقف بوده در زمان اردشیر دوم ساخته شد. معبد «بردنشانده» یکی از معابد فضای باز هخامنشی است.


title: معبد بردنشانده

text: معنی نام محل «سنگ ایستاده» است. زیرا بَرد به گویش بختیاری به معنی سنگ است. https://www.irna.ir/amp/84196471/.


معبد بردنشانده


title: بقعه شهشهان

text: بقعه شهشهان در محله شهشهان از نواحی بزرگ دردشت شهر اصفهان بنا شده‌است. این بقعه بر فراز آرامگاه یکی از عرفای قرن نهم هجری قمری به نام «شاه علاء الدین محمد» که در سال ۸۵۰ هجری قمری به امر شاهرخ تیموری کشته شده، بنا گردیده‌است و کتیبه‌های گچبری زیبایی در داخل آن وجود دارد. سردر آرامگاه، تزیینات کاشی کاری دارد. گنبد آن تجدید ساختمان شده‌است. خطوط ثلث زیبای داخل آرامگاه شهشهان، کار خط نویسان مشهور قرن نهم هجری قمری اصفهان است.


title: بقعه شهشهان

text: بقعه علاءالدین شهشهان یکی از بناهای تاریخی اصفهان و مربوط به دوره تیموریان است. این بقعه در شمال شهر اصفهان در کنار مسجد جامع در خیابان ابن سینا، کوچه مسجد صفا، فلکه شهشهان واقع شده و بمهین مناسبت کوی أطراف آن را محله شهشهان می‌گویند. شاردن فرانسوی در سفرنامه خود بعد از شرح مسجد جامع که در محله حسینیه قرار گرفته، اشاره می‌کنند که نام محله حسینیه که این مسجد در آن ساخته شده بمناسبت خانواده ایست که از زمان قدیم در این ناحیه سکونت داشته و خود را از نواده‌های حسین فرزند علی و نوه محمد می‌دانند.


title: بقعه شهشهان

text: این بقعه آرامگاه شاه علاء الدین محمد فرزند شاه قطب الدین محمد سر سلسله خاندان شهشهانی و شاه علائی است. شاه علاءالدین از بزرگان سادات حسینی و اشراف و نقیب النقباست که نسب او با بیست و چهار واسطه به علی ابن ابیطالب می‌رسد. شاه علاءالدین محمد علاوه بر ارشاد، نقیب النقباء بوده که پس از مقام سلطنت مقامی به آن نمی‌رسیده و به واسطه این دو مقام به شهشهان یا شاه شاهان شهرت یافته‌است. در دوران سلطنت شاهرخ تیموری (۸۵۲–۸۰۷)، شاه علاءالدین مورد تکریم و تعظیم امراء وقت و مورد توجه عامه مردم و خاصه مورد علاقه سلطان محمد فرزند بایسنقر نواده شاهرخ بود. شرح حال شاه علاءالدین در اغلب کتابهای تاریخ ایران و تذکرهها مندرج است.


title: بقعه شهشهان

text: به‌طور خلاصه، هنگامی که شاهرخ میرزا در هرات بود و سلطان محمد از طرف او حاکم اصفهان بود، چون سلطان محمد هوس سلطنت کرد و از اطاعت شاهرخ سر باز زد، مورد غضب شاهرخ قرار گرفت. شاهرخ بقصد سرکوبی او از هرات به اصفهان لشکر می‌کشد و سلطان محمد بدون آن که با لشکر شاهرخ مواجه شود به شیراز و بعداً به لرستان می‌رود. شاهرخ پس از ورود به اصفهان جمعی از بزرگان سادات و علماء را به اتهام همدستی با سلطان محمد دستگیر و تبعید می‌نماید؛ و از آن جمله شاه علاءالدین محمد و امیر احمد چوپان و خواجه افضل الدین ترکه را توقیف و به شهر ساوه تبعید می‌کند. سرانجام شاهرخ به اغواء و تحریک گوهر شاد بیگم، زوجه سنی خود و بانی مسجد گوهر شاد درمشهد، این عده را در روز سیزدهم رمضان ۸۵۰ هجری قمری (یازدهم دسامبر ۱۴۴۶) در ساوه به زاری زار بدار آویخته و می‌کشد.


title: بقعه شهشهان

text: بعد از این عمل شنیع طولی نکشید که به فاصله هشتاد روز شاهرخ در شهر ری فوت کرد. پس از آن سلطان محمد به اصفهان مراجعت و به سلطنت بر قرار و دستور می‌دهد که به جبران این قتل، شاه علاءالدین را از ساوه به اصفهان آورده و در حسینیه خود او یعنی شهشهان فعلی بخاک می‌سپارند. سلطان محمد بپاس احترام شاه علاءالدین، بر آرامگاه او بقعه فعلی را بنا کرد. آثار این بقعه مخصوصاً کتیبه آن که تا کنون از حوادث روزگار محفوظ مانده دارای اهمیت تاریخی بسیار است.


title: بقعه شهشهان

text: گچ بری و خطوط: داخل و خارج بقعه با تزئیناتی از نوع گچ بری و کاشیکاری آراسته شده‌است و گنبد آن را که در سالهای اخیر رو به ویرانی نهاده بود تجدید بنا کرده‌اند. داخل بقعه تزئینات گچی دارد و کاشیکاری‌های آن از اقدامات جدید است. در اطراف بقعه کتیبه زیبائی بخط کوفی در سلام علی آل یس تکرار شده و کتیبه دیگری با خط ثلث در چهارده شعر عربی، شجره نامه شاه علاءالدین و واقعه بدار آویختن او را نوشته و در آخر کتیبه نام سید محمود نقاش است. او همان خطاط سال ۸۵۱ هجری قمری است که در آخر کتیبه سر در مسجد جامع اصفهان را نیز امضاء کرده‌است. پس از آن در اوائل قرن یازدهم نیز از این بنا تعمیر بعمل آمده که کتیبه‌ای از کاشی معرق مورخ ۱۰۱۳ هجری قمری در داخل بقعه حاکی از آن است.


title: بقعه شهشهان

text: بر دیوار شمال داخل بقعه شهشهان یک کتیبه پنج سطری گچ بری شده‌است که حاکی از اقدام بانوی نیکو کاری در دوره شاه عباس اول بنام خانم سلطان نسبت به تعمیر بقعه است. بطوری که این کتیبه حکایت دارد قرار بوده او در این بقعه دفن شود ولی بعداً به مشهد منتقل شده‌است.


title: بقعه شهشهان

text: گلدان خط: بر دیوار ضلع شرقی داخل بقعه شهشهان صورت یک گلدان نقاشی شده که هیکل گلدان را از پائین ببالا اشعار زیر از سعدی بخط نستعلیق سفید درهم روی زمینه سبز روشن گچی تشکیل می‌دهد:


title: بقعه شهشهان

text: کاشیکاری: قسمت بالای ورودی بقعه در ایوان غربی کاشیکاری شده و در وسط و کنار کاشیکاری معرق این ایوان که از آثار نفیس کاشیکاری در قرن نهم هجری قمری است، نام استاد کاشیکار آن بخط نستعلیق سفید معرق بر زمینه لاجوردی آمده‌است.


title: بقعه شهشهان

text: در منبت کاری: در سالهای ۱۳۲۵–۱۳۳۰، در اواسط تصدی حسین شهشهانی، برای بقعه یک جفت در منبت کاری شده کار اصفهان بسبک درهای قدیم تهیه و نصب گردید. کتیبه روی این در بخط ثلث مشگی برجسته همان‌طور که در نگارخانه می‌بینید خوانده می‌شود. علاوه بر این در منبت کاری که در ورودی بقعه شهشهان نصب شده، درهای جدید منبت کاری دیگری نیز در پشت نصب شده‌است.


title: بقعه شهشهان

text: سلطان محمد بپاس احترام به شاه علاءالدین، بعد از اتمام بقعه در سال ۸۵۲ هجری قمری، قراء اصفهانک و درزیان واقع در بلوک کرارج اصفهان، در سه فرسنگی اصفهان، و همچنین قریه ولاسان واقع در فریدن را وقف بقعه نمود. تاریخ فرمان سلطان محمد در وقف این قراء ۱۲ ربیع‌الثانی ۸۵۲ است. سلطان محمد وقفنامه را به امضاء بزرگان و علمای وقت از جمله مولانا جلال الدین دوانی می‌رساند.


title: بقعه شهشهان

text: علاوه بر این، وقفنامه بقعه متضمن دستخط وامضای شیخ بهاالدین عاملی است، و توسط بزرگان دیگری از جمله مولانا محمد ترکه، مولانا خلیفه سلطان و مولانا محمد مؤمن الخنجی در دوره سلاطین صفویه مورد تأیید و تسجیل قرار گرفته‌است.


title: بقعه شهشهان

text: اسناد مربوط به بقعه شهشهان و خاندان شاه علاءالدین محمد در مجموعه اسناد و فرمانهای تاریخی حسین شهشهانی از بازماندگان دودمان بوده که ژان اوبن ایرانشناس معاصر فرانسوی آنها را نزد او مطالعه کرده و در دو مقاله از نوشته های خود در سلسلهٔ Archives Persanes Commentees در سال ۱۳۳۴ خورشیدی (۱۹۵۵ میلادی) معرفی کرده‌است. فهرست اجمالی این اسناد عبارتنداز:


title: بقعه شهشهان

text: موقوفات بقعه شهشهان را عمدتاً مزارع کشاورزی و باغات میوه تشکیل می‌دادند. نیت واقف بر اساس مندرجات وقفنامه این است که درآمد این املاک صرف نگهداری و تعمیر بقعه شده، و از آن برای فقراء و مستمندان استفاده شود.


title: بقعه شهشهان

text: در سالهای اخیر، بخصوص بین سالهای ۱۳۱۰ تا ۱۳۴۰ خورشیدی، بنای تاریخی شهشهان تحت سرپرستی حسین شهشهانی که آرامگاه او در همین بقعه است و همکاری برادر وی مرتضی شهشهانی که از خانواده شاه علاءالدین محمد هستند، مورد تعمیر و ترمیم قرار گرفت.


title: بقعه شهشهان

text: حسین شهشهانی طی خدمات قضائی خود با زحمات زیاد و پس از سالیان دراز و مبارزه طولانی در دادگستری توانست موقوفات بقعه شهشهان را که حیف و میل می‌شد از دست متصرفین خارج کرده و قریه اصفهانک را به وقفیت تثبیت و درآمد آن را با نظر اداره باستان‌شناسی صرف تعمیرات اساسی بقعه و سایر مصارف تصریح شده در وقفنامه کند. علاوه بر این، شهشهانی درمانگاهی بنام درمانگاه شهشهان در مجاورت بقعه شهشهان زیر نظر دکتر سید احمد ابطحی تأسیس کرد که در هر روز متجاوز از ۶۰ نفر از فقراء و مستمندان مراجعه و داروی رایگان دریافت می‌کردند.


title: بقعه شهشهان

text: این اثر به همت شهشهانی در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۶۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت اداره کل باستان‌شناسی رسیده‌است.


title: بقعه شهشهان

text: متأسفانه در سالهای بعد از انقلاب ۱۳۵۷، سازمان میراث فرهنگی که محل آن در اصفهان در همسایگی فلکه شهشهان قرار دارد توجهی به تعمیر و ترمیم این بنای تاریخی نکرده‌است.


title: چارطاقی خیرآباد

text: چارطاقی خیرآباد یا چهارتاقی خیرآباد مربوط به (گچساران) دوره ساسانیان است و در جادهٔ گچساران به لیشتر، خیرآباد و دهدشت، در منطقهٔ خیرآباد علیا واقع شده‌است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۷۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.


title: چارطاقی خیرآباد

text: چهارطاقی خیرآباد در ساحل رود خیرآباد و در کنار بازمانده‌های پل ساسانی خیرآباد قرار دارد. هر چهارپایه و چهارطاق این بنا سالم هستند. مصالح اصلی به‌کار رفته در ساخت این بنا، سنگ، گچ و لاشه است که در طول صدها سال گنبد بزرگ و حجیم بنا را حفظ کرده‌است. چهارطاقی خیرآباد با چهار فیل‌گوش پوشیده و طاق روی آن احیا شده‌است علاوه براین بنا، در اطراف آن تأسیسات دیگری نیز دیده می‌شود. همچنین در بررسی‌های باستان‌شناسی بر روی تپه‌های اطراف، در عمق حدود ۵۰ تا ۶۰ سانتی‌متری تپه‌ها سوخته‌هایی بدست آمده که به نظر می‌رسد علاوه بر آتشکدهٔ چهارطاقی و انجام مراسم مذهبی در آن، بر فراز تپه‌ها نیز گودال‌هایی برای افروختن آتش تعبیه شده‌است.


title: چارطاقی خیرآباد

text: بنا به پژوهش‌هایِ آندره گدار، این چارتاقی در مسیر جادهٔ تاریخی و باستانیِ فارس به خوزستان قرار دارد. گدار این راه را که چارتاقی مشرف بر آن است را جادهٔ شاهی می‌داند.


title: چارطاقی خیرآباد

text: طول اضلاع بیرونی چهار طاقی ۱۱٫۰۷ متر، ابعاد درونی زیر گنبد ۶٫۲۶ متر، ارتفاع طاق‌ها تا زیر قوس ۴٫۵ متر، ارتفاع تا منشوری از کف ۶٫۷۰ متر و از کف تا آخرین نقطهٔ باقی‌مانده به گنبد ۹٫۲۰ متر است. طول هر ستون یا پایه طاق ۳٫۶۰ متر و جنس بنا از سنگ و گچ است. گنبد این بنا به‌شکل گردچین ساخته شده‌است. پایه‌های آن با سنگ‌های چکش‌کاری‌شده و فضای زیر گنبد با خطوط هندسی ساده تزیین شده‌اند.


title: چارطاقی خیرآباد

text: در مورد کاربرد این بنا روایات مختلفی وجود دارد. اردشیر بابکان در آخرین جنگ خود با اردوان پنجم وی را در دشت رامهرمز شکست می‌دهد و به‌همین مناسبت بناهای یادمانی در طول این مسیر می‌سازد. عده‌ای بر این باورند که چهارطاقی خیرآباد نیز از جمله بناهای یادمانی اردشیر است.


title: چارطاقی خیرآباد

text: چهارطاقی خیرآباد در اثر بارندگی‌های شدید سال ۱۳۷۰ و همچنین زمین لرزه‌ایی که در این سال به‌وقوع پیوست، دچار صدماتی از ناحیهٔ پایه‌ها و بدنه شد. علاوه بر این، گذشت زمان باعث شده بود شکاف‌های بزرگی در سقف و پایه‌های بنا ایجاد شود، از این روی در شهریور ۱۳۹۰، مرمت‌گران وابسته به ادارهٔ میراث فرهنگی استان کهگیلویه و بویراحمد پایه‌های این بنا را با ملات سیمان بازسازی کرده‌اند که موجب آسیب رسیدن به این چارتاقی شده‌است.


title: چهارطاقی ساسانی ایزدخواست

text: چهارطاقی ساسانی مربوط به دوره ساسانیان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در ۷ کیلومتری شمال ایزدخواست در شهرستان آباده و در در ۷۵ کیلومتری شمال شهر آباده واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۷۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.


title: چهارطاقی ساسانی ایزدخواست

text: مسجدی بر اسکلت این چهارطاقی ساسانی بنا شده و پایه‌های سنگی ساسانی دیوارهای آن هنوز موجود است. این بنا در مجموعه قلعه ایزدخواست قرار دارد.


title: چهارطاقی ساسانی ایزدخواست

text: دژ باستانی ایزدخواست بر فراز صخره بزرگی بنا نهاده شده‌است و در درون آن برماندهایی از آتشکده دوره ساسانیان بر جای مانده‌است. این چهارطاقی هم‌اکنون به صورت یک مسجد درآمده است، با این همه در درون دژ آثاری از زمان اصلی ساختمان دیده می‌شود. بر پایه دیدگاه کارشناسان باستان‌شناسی چگونگی معماری ساختمان‌های قلعه به دوران پیش از اسلام و دوره ساسانیان بازمی‌گردد.


title: چهارطاقی ساسانی ایزدخواست

text: سازندگان این دژ باستانی از عوامل طبیعی بیشترین بهره را برده‌اند و شهر خود را روی یک صخره رسوبی بزرگ بر پا ساخته‌اند که از سه سوی رو به پرتگاهی با بلندای ۶ تا ۱۵ متر دارد و تنها از یک سو که کمابیش همسطح زمین است و تنها راه درونشد به به دژ را در خود جای داده‌است که دری کوچک در ضلع جنوبی دژ است. همین عامل مایه آسودگی و امنیت دژ و دژنشینان درون آن شده و راه دستیابی دشمن به درون دژ را را نشدنی می‌کرده‌است.


title: کاخ سلیمانیه

text: کاخ سلیمانیه مربوط به دوره قاجار بوده و امروزه در محوطه دانشکده کشاورزی کرج واقع شده‌است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۷۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. در مجاورت این کاخ برج چهار طبقه‌ای متعلق به دوران صفویه موجود بوده که اکنون تنها طبقه همکف آن باقی مانده‌است.


title: کاخ سلیمانیه

text: این بنا در دوره فتحعلی شاه قاجار و به دستور وی برای اقامت تابستانی در باغ بزرگی که هم‌اکنون دانشکده کشاورزی است بنا شده‌است. کاخ سلیمانیه و باغ زیبای مقابل آن و نیز ساختمان‌هایی که جهت ملازمین موکب شاهی تعبیه شده بودند، مجموعه اقامتی و فرماندهی کوچک و بسیار زیبایی را ایجاد کرده بودند که در حال حاضر ساختمان‌های ملازمین شاهی از بین رفته‌است.


title: کاخ سلیمانیه

text: علت نامگذاری این ساختمان به پاس تولد سی و چهارمین پسر فتحعلی شاه با نام سلیمان میرزا ذکر شده‌است. در تالار این بنا، دو نقاشی از عبدالله خان نقاش باشی روی دیوارها کشیده شده که یکی تصویر آقا محمدخان و دیگری تصویر فتحعلی شاه و اطرافیانشان است. در تابلوی بارعام فتحعلی شاه، سلیمان میرزا به صورت کودکی در کنار تخت طاووس تصویر شده‌است.


title: کاخ سلیمانیه

text: فرهاد میرزا زمان احداث بنا را در سنهٔ یک هزار و دویست و بیست و شش دانسته و از حاجی محمد حسین خان صدر اعظم اصفهانی به عنوان سازندهٔ بنا نام برده‌است.


title: کاخ سلیمانیه

text: گاسپار دروویل، افسر فرانسوی که در همان سال‌های ساخت این ساختمان در ایران به سر می‌برده است، در سفرنامه خود روایت متفاوتی ارائه می‌کند. به گفته او محمدعلی میرزا دولتشاه پسر بزرگ فتحعلی‌شاه که از تعیین عباس میرزا به ولیعهدی خشمگین بود، برای اثبات لیاقت خود، با سلیمان پاشا والی بغداد وارد جنگ شد و او را شکست داد و غرامت جنگی هنگفتی از او گرفت. او تمام پول را برای فتحعلی‌شاه فرستاد تا به این ترتیب نزد او محبوبیتی کسب کند. فتحعلی‌شاه با پولی که دست آورده بود، این کاخ را بنیان گذاشت و نام آن را سلیمانیه نهاد تا خاطره شکست سلیمان پاشا را زنده نگاه دارد.


title: کاخ سلیمانیه

text: ساختمان کاخ آجری است و نمای آن تزیینات ویژه‌ای ندارد. بنای این کاخ روی پیلوت ساخته شده که در زمان خود نوعی نوآوری به‌شمار می‌رود. در شرق ساختمان کاخ برجی در ۵ طبقه ساخته شده بوده که هم‌اکنون تنها ویرانه‌های طبقه هم‌کف آن باقی‌مانده‌است.


title: محراب مسجد محله ده

text: محراب مسجد محله ده مربوط به دوره ایلخانی است و در قمصر، داخل شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۶۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: آرامگاه بابا افضل

text: بقعه بابا افضل مربوط به دوره ایلخانی است و در کاشان، بخش برزک ـ روستای مرق واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۷۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: امامزاده اظهربن علی

text: امامزاده اظهر بن علی مربوط به دورهٔ ایلخانی است و در شهرستان درگزین، روستای درجزین واقع شده است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۶۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این بنا در سال ۱۳۹۰ به دلایل نامعلومی دچار آتش‌سوزی شد و فرش‌ها و ضریح چوبی و باستانی آن به شدت آسیب دید، ولی در سال ۱۳۹۳ به دست ناصر عسگری، از اعضای شورای اسلامی درجزین، تعمیر شد و در زمستان ۱۳۹۳ با حضور مقامات افتتاح شد و ضریح قدیمی آسیب‌دیدهٔ آن به موزه گنبد علویان همدان انتقال یافت. امامزاده اظهر بن علی (ع) از نوادگان حضرت علی ابن موسی الرضا (ع) امام هشتم شیعیان است. بر اساس اظهارات متولی بقعه (مصاحبه شخصی، 1 تیر 92) از آخرین مرمت اساسی آن حدود 60 سال می گذرد و دیوار های داخلی و سطح زیرین آهیانه به دلیل آتش سوزی ناشی از روشن کردن شمع سیاه گشته و (در حال حاضر - زمان مصاحبه) ضریح چوبی آن نیز در دست مرمت است. بنا بر پایه ای سنگی در مرکز قبرستانی به همین نام در شهر قروه درجزین از توابع شهرستان رزن واقع است. پلان بنا ستاره ای شکل و نوزده پر است و گنبدخانه ای آجری و مدور به قطر 4/9 متر در وسط آن قرار دارد که بر روی سکویی به ارتفاع 1 متر قرار گرفته است. گنبد آجری دو پوسته گسسته رک به قطر دهانه 70/ 8 متر و ارتفاع 40/15 متر با عقب نشینی 3/1 متری برفراز گنبدخانه خودنمایی می کند. بنای آجری، نمای هشت گیر، چفد های آجری بین پاپیل ها و حرکات متنوع آجری بنا تعلق آن را به سبک رازی غیر قابل انکار می کند. سه نورگیر دارای 20 روزنه در سه جهت (شمال شرقی، شمال غربی و جنوب شرقی) و در پایین ترین قسمت بیرونی گنبد تعبیه شده است. چند گربه رو نیز در قسمت پایین ازاره دیده می شود. مدفن امامزاده در سردابی زیر بنا قرار دارد. بنا داراي سردابى مربع شكل به ابعاد 7/6 متر است. تنها از يك در ورودي كه در خارج بنا و در جنوب شرقى آن واقع شده، به سرداب مى‌توان راه يافت. پوشش سرداب از 4 چشمه طاق و تويزه تشكيل مى‌شود. تويزه‌ها از يك سو بر ديوارهاي جانبى استوار است و از سوي ديگر بر پايه‌اي كه در مركز سرداب واقع است، فرود مى‌آيد. مزاري كه محدوده و سطح آن آجرچينى شده بوده، در پاي ديوار جنوبى سرداب قرار داشته است. صندوقی چوبی در مرکز گنبد خانه قرار دارداین صندوق از دو بخش پایه و بدنه تشکیل می‌شود، پایه بدون تزیین در واقع سکویی است برای بدنه که بر روی آن قرار گرفته است. کتیبه‌ای منبت به قلم ثلث در دو خط، شامل‌سوره فتح در حاشیه بالا و پایین، بدنه صندوق را دور می‌زند. در ضلع جنوب غربی محراب و در جدار مقابل طاقچه مستقر است.


title: امامزاده هود

text: امامزاده هود مربوط به دورهٔ ایلخانی است و در شهرستان رزن، روستای ینگی‌قلعه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۶۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: امامزاده هود

text: این بنای آجری تاریخی به شکل یک برج ۱۲ گوش بسیار متناسب ساخته شده و مربوط به سدهٔ هشتم قمری است. گنبد مخروطی شکل این بنا ویران شده و هم‌اکنون دارای سقف ضربی است. آثار کتیبه‌ای به خط کوفی به همراه کاشی معرق در کناره‌های بنا باقی مانده است. آرامگاه در سرداب زیر بنا جای گرفته و سقف آن با تیرهای چوبی پوشیده شده‌است. این برج در زمان آبادی دارای پشت بغل‌های کاشی و زیبایی خاصی بوده‌است و هم‌اکنون نمونهٔ کوچکی از روکش‌های رنگین آجری و کاشی در بدنهٔ بنا دیده می‌شود.


title: تپه معبد سلوکی

text: تپه معبد سلوکی مربوط به دوره سلوکیان است و در نهاوند، خیابان فجر اسلام، محله پای قلعه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۷۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: آرامگاه پیر (تاکستان)

text: بقعه معروف به پیر مربوط به دوره سلجوقیان است و در واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۸۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: آرامگاه پیر (تاکستان)

text: برجی با نمایی آجری به شکل مربع مستطیل در ابعاد 65/6 در 45/6 متر، یک چهار طاقی را تشکیل می دهد. از تمام تزئینات فراوان و کهن به کار رفته در این بنا، دو رج طاق نماهای کوچک سه کولی تزئینی که به کمک آجرکاری و بندکشی های نقش دار از زیبایی خاصی برخوردار است باقی مانده است. بنای بقعه ی پیر تاکستان در اوج سادگی در ظاهر خود، شیوه ی معماری استوار و مستحکمی دارد و از هنرمندی معماران دوره ی سلجوقی بهره مند شده است. این هنرمندی ها در نمای ورودی و نیز در قسمت داخلی هشت وجهی زیر گنبد به خوبی نمایان است. در این قسمت نگاره هایی به شکل صلیب شکسته و تکه های کوچک گچبری نمایان شده است. با توجه به همین موضوع که به هنگام حفاری نقشه ی اصلی بنا از این مکان به دست آمده و نوع معماری و مصالح به کار رفته در آن می توان این بنا را متعلق به دوره ی سلجوقی دانست."۲.مقاله بررسی کاربرد مصالح سنتی بقعه پیر شهرستان تاکستان. 1399"


title: کاروانسرای گز

text: کاروانسرای گز مربوط به دوره سلجوقیان است و در دهستان برخوار، دهستان گز، شمال شهرستان اصفهان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۷۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.


title: کاروانسرای گز

text: در تاریخ بیست و شش دیماه نودو چهار کاروانسرای گز با مزایده‌ای که توسط صندوق احیاء و بهره‌برداری از آثار تاریخی و فرهنگی سازمان میراث فرهنگی و صنایع دستی و گردشگری کشوربرگزار گردید به رضا برادران اصفهانی در بخش خصوصی واگذار گردید.


title: مدرسه نیماور

text: مدرسه نیماور مربوط به دوره صفوی است و در اصفهان، خیابان عبدالرزاق، بازارچه نیماور واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۷۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.


title: مسجد آقا، کاشان

text: مسجد آقا مربوط به دوره پهلوی اول است و در کاشان، محله طاهر و منصور واقع شده و این اثر در تاریخ ۱۳۷۹/۱۲/۲۵ با شمارهٔ ثبت ۳۳۳۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: آرامگاه امامزاده سلطان محمد عابد

text: بقعه امامزاده سلطان محمد عابد مربوط به سدهٔ ۱۰ هجری قمری است و در شهر کاخک از توابع شهرستان گناباد واقع شده است.


title: آرامگاه امامزاده سلطان محمد عابد

text: سلطان محمد عابد فرزند  موسی کاظم و برادر علی بن موسی الرضا است.


title: آرامگاه امامزاده سلطان محمد عابد

text: می‌گویند این بنا در اواخر دوره سلجوقی توسط امیر عبدالله تونی بر روی یک سکو ساخته شده و در دوره‌های تیموری و صفوی مورد تعمیر قرار گرفته است. بر سر در ایوان شمالی، کتیبه‌ای با کاشی معرق و به خط علیرضا عباسی است که نام شاه اسماعیل صفوی را دربردارد. تاریخ کتیبه سنه ثمانین و تسمائیه (۹۸۰۰) است. این بنا در زلزله شهریور سال ۱۳۴۷ هجری شمسی صدمه دید و بعدها تجدید بنا شد.


title: آرامگاه امامزاده سلطان محمد عابد

text: بنای این مقبره عبارت است از یک تالار مربع به ضلع ۸/۵ متر با درگاهی در وسط هر ضلع، دو تالار مستطیل در شرق و غرب تالار به طول ۲۴ و عرض ۲۷/۲۵ متر؛ یک ایوان در وسط جبههٔ شمالی و دو ایوانچه در طرفین و یک فضای بدون سقف در جلوی ایوان و دو ایوانچهٔ مذکور. پلکان در غرب ایوان شمالی واقع است. فرم کلی مقبره از خارج مکعب مستطیل به نظر می‌رسد که ارتفاع آن از ازارهٔ پایین در حدود ۶ متر است. بالای این مکعب، با زدن گوشواره‌ها و طاق‌نماها به کثیرالاضلاع تبدیل شده و گنبد بر آن قرار گرفته است.


title: آرامگاه امامزاده سلطان محمد عابد

text: مصالح عمدهٔ بنا را آجر و گچ و ساروج تشکیل می‌دهد و در تعمیرات اخیر، سیمان نیز به کار رفته است. تالارهای مستطیل طرفین تالار مربع، فعلاً با گچ سفید اندود شده‌اند.


title: آرامگاه امامزاده سلطان محمد عابد

text: بر فراز بقعه، گنبدی باشکوه و زیبا که از بیرون نیز دارای تزئیناتی است قرار گرفته است. اول، ساقه آن که با یک حلقه کتیبه مشتمل بر سوره دهر با خط ثلث به رنگ سفید و خط کوفی به رنگ فیروزه‌ای مزین شده است. دوم، پوشش پیازی، شکل که با کاشی‌های خوشرنگ پوشیده شده است. در وسط تالار مربع، زیر ضریح امامزاده صندوق زیبایی بر روی قبر سلطان محمد عابد قرار دارد که از پایین به بالا با یک ازاره و یک سطح مشبک و یک کتیبه مزین گردیده است.


title: آرامگاه امامزاده سلطان محمد عابد

text: دکتر عباس زمانی، با ذکر دلایلی از جمله شباهت نقشهٔ بنا با بناهای قبل از اسلام مانند کاخ بیشابور و تالار مربع جنوبی مسجد جامع اصفهان و… معماری بنا را الهام یافته از معماری بناهای پیش از اسلام و اوایل دورهٔ اسلامی می‌داند.


title: آرامگاه امامزاده سلطان محمد عابد

text: این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۸۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: تکیه میرچخماق

text: تکیه میرچخماق مربوط به سدهٔ ۸ و ۹ ه.ق است و در یزد، میدان امیر چخماق واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۸۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.


title: آرامگاه پیرداود

text: بقعه پیرداود مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان کاشان، قمصر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۰۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: امامزاده ابراهیم (کاشان)

text: بقعه امامزاده ابراهیم مربوط به دوره قاجاریه است و در ۳ کیلومتری جنوب غربی کاشان (فین) واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۰۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: حمام و بازار ابراهیم خان

text: مجموعه ابراهیم خان در ضلع شمالی مجموعه گنجعلیخان و در جوار میدان گنجعلیخان واقع گردیده است. بانی آن ابراهیم خان ظهیرالدوله حاکم کرمان در زمان فتح علیشاه قاجار است و در سال ۱۲۳۱ ه.ق. بنا شده است. این مجموعه شامل: مدرسه، حمام، بازار و آب انبار است. مساحت مجموعه قریب ۴۵۰۰ مترمربع است.


title: حمام و بازار ابراهیم خان

text: حمام ابراهیم خان از دیگر بخش‌های مجموعه‌ی ابراهیم خان در کرمان است که سردر آن در کنج جنوب غربی فضای باز وسط بازار قیصریه قرار دارد. سازندگان این حمام آن را همانند دیگر حمام‌های قدیمی در مکانی پایین‌تر از سطح زمین احداث کرده‌اند تا با این روش، آبرسانی بهتر صورت گرفته و گرمای داخل حمام نیز تا حد قابل توجهی حفظ شود. در این حمام تزئینات کاشی‌کاری از نوع خشتی هفت‌رنگ کار شده است که در سردر حمام می‌توان آن‌ها را مشاهده کرد. همچنین طاق حمام نیز به هنر مقرنس‌کاری مزین شده است. با طی کردن راهرویی زاویه‌دار می‌توان به بخش رخت‌کن حمام رفت که دارای یک گنبد مرکزی، ایوان‌های جانبی و در مرکز نیز حوض آب قرار گرفته است. این حوض آب نه تنها به زیبایی فضای داخل حمام افزوده است، بلکه نقش پررنگی در بازتاب نور به درون رختک‌کن ایفا می‌کند. تزئینات کاربندی از عمده تزئیناتی است که در ستون‌های سنگی که سقف‌های حمام بر آن‌ها قرار گرفته است، مشاهده می‌شود. گرمخانه از دیگر قسمت‌های حمام است که برای رسیدن به آن باید راهرویی طویل و زاویه‌دار را طی کرد.


title: حمام و بازار ابراهیم خان

text: از ویژگی‌های حمام می‌توان به شکل راهروهای آن اشاره کرد که برای سه اصل محرمیت، جلوگیری از در دید بودن فضای داخلی حمام و نیز ممانعت از خارج شدن هوای گرم، اینگونه ساخته شده است. رخت‌کن دارای سقفی تقریباً کوتاه است که آن را روی ستون‌های سنگی قرار داده‌اند. جالب است بدانید که در قسمت رختکن سازنده بخشی به عنوان اعیان و اشراف بنا کرده است. حجاری‌های تماشایی و نیز تزئینات زیبا با کاشی‌های خشتی هفت‌رنگ در بخش گرم‌خانه انجام شده است. نور گرم‌خانه از طریق سقف این بخش از حمام تامین می‌شود. همچنین بهره‌مندی از الگوهای قرینه و همچنین به‌کار بردن تزئینات زیبا و تماشایی و البته خاص در سقف رختکن، از دیگر خصوصیات قابل توجه در حمام ابراهیم‌خان به‌شمار می‌رود.


title: حمام و بازار ابراهیم خان

text: بازار مجموعه‌ی ابراهیم خان به قیصریه‌ی زرگری نیز شناخته می‌شود. این قسمت از مجموعه ابراهیم خان در ضلع شرقی مدرسه و حمام ساخته شده و خوشبختانه کاربری این بخش نیز همانند مدرسه همچنان حفظ شده است. این قسمت از مجموعه نیز همانند دیگر بخش‌ها تاثیرگرفته از معماری عصر صفویه ساخته شده و کل سقف‌های آن به همت استادان سازنده کادربندی شده است. این بازارچه دارای ۴۷ باب مغازه و طولی نزدیک به صد متر است که فضای بازار قیصریه در حد فاصل آن ایجاد شده و ورودی به آب‌انبار، حمام و مدرسه نیز در این بخش قرار دارد.


title: حمام و بازار ابراهیم خان

text: قیصریه زرگری یک راسته متقاطع عمود بر بازار کلاه مالی و به موازات بازار کفاش ها است.


title: کاروانسرای عین‌الرشید

text: کاروانسرای عین الرشید مربوط به دوره ایلخانی است و در شهرستان گرمسار واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۰۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.


title: کاروانسرای عین‌الرشید

text: کاروانسرای عینالرشید در دو کیلومتری شمال کاروانسرای قصر بهرام و در قسمت میانی فاصله دریاچه نمک و کویر بزرگ قرار گرفته‌است. این کاروانسرا از خارج ۸۶ متر طول و حداکثر ۴۷ متر عرض دارد و مشتمل بر دو حیاط بزرگ است.


title: مدرسه سپهسالار قدیم

text: مدرسه سپهسالار قدیم مربوط به سدهٔ ۱۳ ه.ق است و در تهران، خیابان ناصرخسرو، کوچه مروی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۱۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: مدرسه و مسجد شیخ عبدالحسین

text: مدرسه و مسجد شیخ عبدالحسین مربوط به سدهٔ ۱۳ ه.ق است و در تهران، خیابان خیام، بازار پاچنار واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۱۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: مدرسه و مسجد شیخ عبدالحسین

text: از مدرسان و وعاظ سرشناس این مدرسه و مسجد آیت‌الله سید حسین میرپور طهرانی بوده است.


title: مسجد حاج رجبعلی

text: مسجد حاج رجبعلی مربوط به سدهٔ ۱۳ ه.ق است و در تهران، منطقه سنگلج، محله گلوبندک واقع شده و این اثر سال ۱۲۱۵ توسط استاد رستم معمار ساخته شده و در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۱۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است و تا کنون سه مرتبه مرمت شده‌است. با این حال، این مسجد هم اکنون نیمه متروکه میباشد و داربستها برای مقاوم نگه داشتن بنا نصب میباشند. هرگونه فعالیت در مسجد از جمله برگزاری نمازجماعت نیز ممنوع اعلام شده است.


title: پایه سنگی با کتیبه کوفی

text: پایه سنگی با کتیبه کوفی مربوط به سدهٔ ۴ و ۵ ه.ق است و در داخل خرم‌آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۹۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: بقعه خواجه تاج‌الدین

text: بقعه خواجه تاج الدین مربوط به سدهٔ ۹ ه.ق است و در کاشان، خیابان فاضل نراقی، کوچه مسجد آقا بزرگ واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۰۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: امامزاده سید اسماعیل (تهران)

text: بقعه سید اسماعیل مربوط به سدهٔ ۹ و ۱۳ ه.ق است و در تهران، بین خیابان های گذر جمهوری و مولوی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۰۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: امامزاده سید اسماعیل (تهران)

text: این مکان تاریخی شامل میدان ، آب انبار ، مسجد- مدرسه فیلسوف الدوله و بازار سید اسماعیل است. چهارراه مولوی خیابان مصطفی خمینی کوچه غفاری کوچه سید اسماعیل


title: امامزاده مشهد اردهال

text: امامزاده مشهد اردهال یا امامزاده سلطان‌علی‌بن محمد باقر، بنا و آرامگاهی در شهرستان کاشان، روستای مشهد اردهال واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۹۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. آرامگاه استاد سهراب سپهری در این امامزاده قرار دارد.


title: تپه و گورستان چهار دیوار

text: تپه و قبرستان چهار دیوار مربوط به دوره ساسانیان است و در مه‌آباد، منطقه منگورآباد، مه‌آباد (فیروزکوه) واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۲۳۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: دژ بلقیس

text: دژ بلقیس مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان تکاب، ۲۰ کیلومتری شمال شرق تخت سلیمان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۲۳۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: پل دوازه پله آمل

text: پل دوازه پله آمل مربوط به دوره صفوی است و در آمل، روی رود خانه هراز، جنب پل فلزی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۲۴۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: تپه لاس (گرد لاس)

text: تپه لاس (گرد لاس) مربوط به اواسط هزاره دوم قبل از میلاد است و در مه‌آباد (فیروزکوه)، منطقه منگورشرقی مه‌آباد واقع شده است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۲۴۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: چال تپه اسد کندی

text: چال تپه اسد کندی مربوط به اواسط هزاره دوم قبل از میلاد است و در شهرستان تکاب، روستای اسدکندی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۲۴۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: طاووس‌تپه

text: طاووس تپه (گورستان کاگش علیا) مربوط به اواسط هزاره دوم قبل از میلاد است و در شهرستان مه‌آباد، جنوب منطقه منگورمهاباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۲۳۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: آرامگاه ایوب انصاری

text: بقعه ایوب انصاری مربوط به سدهٔ ۹ ه.ق است این بقعه جزو زیباترین مقابر مذهبی آذربایجان به حساب می‌آید بنای مذکور از تناسبات بسیار زیبایی برخوردار است که احتمال می‌رود ۵۰ سال بعد از فوت این عالم و فقیه این بنا را به پاس داشت وی می‌سازند و در ۱۳ کیلومتری جنوب تکاب در روستای دورباش واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۲۴۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.


title: آرامگاه ایوب انصاری

text: آنچه که از اسناد مربوط به این بقعه بر می‌آید، متولّیان موقوفات از اعقاب خود ایّوب انصاری بوده‌اند، و وظیفهٔ آن‌ها حفظ و حراست بقعه و برداشت محصول از اراضی وابسته و نیز محاسبهٔ مخارج بوده‌است.


title: آرامگاه ایوب انصاری

text: متولّیان در مواقع ضروری قسمتی از عایدی موقوفات را صرف اطعام صادرین و واردین می‌کردند. با این حال هیچگاه از ظلم و ستم غارتگران در امان نبوده‌اند، و حتی غارتگران آن‌ها را بارها کتک زده‌اند و اموال‌شان را به یغما برده‌اند. در سال ۱۱۰۶ ه.ق، چند تن از آن‌ها به نام‌های شیخ علی، شیخ جمال و شیخ سعدی متولی، از فشار ظلم و تعدی به نواحی اصفهان متواری شده‌اند. در همین سال یکی از وابستگان خودشان به نام ملک زکریا که زمانی حکومت ساروقورخان را داشته‌است، چشم طمع به اراضی موقوفه دوخته، و حتی در یک مورد شیخ سعدی متولی را کتک زده است.


title: آرامگاه ایوب انصاری

text: متولیان که با خلوص نیّت به انجام کار خود مشغول بوده‌اند، بارها از دست اینگونه افراد به مرکز حکومت شکایت برده‌اند، ولی هیچگاه موفق به احقاق حق نگشته‌اند. از سال ۱۱۱۶ ه.ق به این طرف، هیچ سندی در باب وقفیّت مزار و تولیّت آن برجای نمانده‌است، و تنها سند این دوره مربوط به سال ۱۲۴۱ ه.ق است، و با توجه به محتوای آن، متولّیان بقعه در این عصر به نام‌های شیخ حسین، عبدالغفّار، شیخ فرج، کربلایی رضا و شیخ عبدالحسین بوده‌اند.


title: آرامگاه ایوب انصاری

text: در کتاب تاریخ تکاب افشار در توضیح متولیان بنای ایوب انصاری این چنین می‌نویسد:


title: آرامگاه ایوب انصاری

text: «یکی از افراد وابسته به این خاندان اظهار داشته‌است که جد بزرگ او در زمان قاجاریه با اسناد و احکام جهت عرض و دادگاهی عازم مرکز حکومت می‌شود، ولی در حوالی سلطانیه امروز بر اثر ابتلاء به بیماری درگذشت و اسناد مزبور نیز همان‌جا از بین می‌رود.»


title: آرامگاه ایوب انصاری

text: آن بقعه که روزگاری صدها نفر از اطراف و اکناف شهرستان ساروقورخان قدیم به زیارتش می‌رفتند، و چند صباحی از طعام آن برخوردار می‌شدند، به صورت بنایی متروک در بالای کوهی مرتفع همچنان ساکت و آرام برجای مانده است، و گهگاه چند از معتقدان سلطان ایّوب با سفره‌ای نان شبی را در جوار مزار متروک به صبح می‌رسانند.


title: آرامگاه ایوب انصاری

text: یداللّه‌خان افشار که اهل روستای اغولبیک (یکی از قدیمی‌ترین روستاهای شهرستان تکاب) است در متنی به قرار اطلاع و به قول میرزا یوسف انصاری، جد بزرگ انصاری‌های اغولبیگ در بالای آن کوه مدفون است.


title: آرامگاه خضر (آمل)

text: بقعه خضر (قدمگاه خضر) مربوط به سدهٔ ۹ ه.ق است و در آمل، خیابان رضوانیه، جنب کتابخانه عمومی شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۲۴۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: دژ قلات شاه

text: دژ قلات شاه مربوط به هزاره اول - دوره مادها است و در مه‌آباد، منطقه شرق منگور پیرانشهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۲۳۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: تپه گل درسی

text: تپه گل درسی مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و در ۱۲ کیلومتری جنوب غربی تکاب واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۲۴۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: دژ سارو قورقان

text: دژ سارو قورقان مربوط به هزاره اول قم است و در ۲ کیلومتری شرق تکاب واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۲۴۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: قلات کانی سیب

text: قلات کانی سیب مربوط به هزاره ۲- دوره ساسانیان است و در شهرستان مه‌آباد، روستای کانی سیب واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۲۳۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: تپه میر گرد

text: تپه میر گرد مربوط به هزاره دوم قبل از میلاد است و در ۳۰ کیلومتری غرب مه‌آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۲۴۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: محوطه دوه یاتاقی

text: محوطه دوه یاتاقی مربوط به هزاره سوم قبل از میلاد است و در شهرستان تکاب، بخش تکاب واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۲۳۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: تپه تخ تخ

text: تپه تخ تخ مربوط به هزاره سوم قبل از میلاد است و در شهرستان تکاب، بخش تکاب واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۲۳۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: تپه‌های شرقی و شمال شرقی

text: تپه‌های شرقی و شمال شرقی مربوط به اوایل دوره است و در مریوان، بالاتر از آتش‌نشانی، سه راهی قبرستان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۲۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: تپه خلیل‌آباد

text: تپه خلیل‌آباد مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و درداخل شهر شوط واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۲۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: مسجد جامع سرآور گلپایگان

text: مسجد جامع سرآور گلپایگان مربوط به دوره تیموریان - دوره صفوی است و در شهرستان گلپایگان، روستای سرآور واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۳۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.مسجد در مرکز روستا و در کنار جاده اصلی گلپایگان موته واقع شده‌است. البته سال‌ها قبل محوطه‌ای در جلوی مسجد و در همین محل عبور جاده بوده که متأسفانه با عبور جاده از وسط حیاط، تخریب گردیده است. آنچه که از این مسجد باقی مانده است طرحی بسیار ساده و به صورت مربع می‌باشد. بنابر تواریخ مندرج بر روی منبر و درب چوبی مسجد، احتمالاً این ساختمان از بناهای دوران تیموری-صفوی می‌باشد که به احتمال بسیار ساخت این مسجد در دوران تیموریان و مرمت در عهد صفویان بوده‌است. مسجد دارای سه درب ورودی است که یکی در جنوبی و دیگری غربی و در سوم درب شرقی است که به بارگاه امامزاده متصل به مسجد راه دارد. طول تنها ایوان فعلی مسجد، ۱۰متر است که دارای دو ستون چوبی به ارتفاع ۴٫۵ متر می‌باشد. در قدیم درب غربی مسجد در وسط همین ایوان بوده که بعلت ارزش تاریخی و هنری آن، به مکانی دیگر منتقل گردیده است. این در دارای ۱۹۰سانتیمتر طول و ۱۱۰ سانتیمتر عرض است که عرض هر لنگه در ۵۵ سانتیمتر می‌باشد. دور تا دور هر لنگه در به عرض ۱۰ سانتیمتر و به صورت حاشیه بسیار ظریف، منبت‌کاری شده‌است. در قسمت پایین هر دو لنگه تا وسط آن، منبتهایی به صورت گل و بوته انجام شده‌است.


title: مسجد جامع سرآور گلپایگان

text: در وسط هر دو لنگه، نام «علی» چهار بار به صورت خط بنایی به صورت مربع درآمده است. در قسمت پایین در، قفلی به صورت آویز قرار دارد.


title: مسجد جامع سرآور گلپایگان

text: در قسمت بالای لنگه چپ در، داخل دایره‌ای، چنین آمده است: «ان المساجد لله». در روی لنگه راست آیه: «فلا تدعو مع الله احدا» و نیز «عمل الاقل العبد نجار محسن» و تاریخ ساخت در سنه ۹۷۹ حک شده‌است که دوره حکومت شاه تهماسب یکم از سلسه صفوی است.


title: مسجد جامع سرآور گلپایگان

text: بنای فعلی مسجد مربعی به ابعاد ۱۰متر در ۱۰ متر و ارتفاع ۴۰۵ متر است. مصالح مصرفی برای ساخت، چوب و گل می‌باشد که در این چند سال اخیر به همت مردم و سازمان میراث فرهنگی، تعمیر شده و در نمای بیرونی از آجرهای چهار گوش که چندان مناسبتی با نمای قدیمی آن ندارد استفاده گردیده است. مساحت مسجد با وجود شبستانهایش بسیار بیشتر از این بوده که اکنون هست، ولی متأسفانه بر اثر عدم مراقبتهای لازم در سالیان قبل، تمام شبستانها و حمام بسیار بزرگ خزینه‌ای آن، تخریب گردیده است.


title: مسجد جامع سرآور گلپایگان

text: وسط مسجد، چهار ستون چوبی قوی قرار دارد که سر ستون‌ها دارای گره کاریهای بسیار زیباست. مساحت اشغالی این ستون‌ها ۴ متر مربع به صورت ۲در۲ می‌باشد که به نظر فاصله کمی از یکدیگر دارند. این چهار ستون تمام وزن سقف که متشکل از تیرها و تخته‌های جوبی بسیار می‌باشد را تحمل می‌کنند. این مسجد نیز همانند سایر بناهای تاریخی دیگر از هتاکی سوداگران تاریخ در امان نبوده و مرکز این چهار ستون، چند سال قبل بنا بر دلایلی حفر گردیده است.


title: مسجد جامع سرآور گلپایگان

text: دست نوشته‌های بسیاری بر روی تیرها و تکه‌های چوبی کار گذاشته شده در دل تخته‌های بین ستون‌های اصلی، وجود دارد. نوشته‌های روی تیرها، بیشتر اشعار مذهبی و احادیث و آیات قرآنی بوده و نوشته‌های روی تکه‌های چوبی بین چهار ستون اصلی، به نوعی شرح یک واقعه تاریخی می‌باشد که بعلت دودگرفتگی و غبار روی آن و گذر زمان، تقریباً غیرقابل خواندند.


title: مسجد جامع سرآور گلپایگان

text: مسجد یک منبر چوبی تاریخی نیز دا رد. این منبر پنج پله دارای ۲۴۰ سانتیمتر ارتفاع و ۶۰ سانتیمتر عرض می‌باشد. در تکیه گاه بالای منبر، جمله‌ای حاوی اسم «ابراهیم بن علی بن ابراهیم سرالواری (سراوری) فی التاریخ عشرین ذوالقعده سنه احدی عشر و ثمان مائه» حک شده‌است. در کناره خارجی سمت چپ منبر آیه مبارکه۲۵۵ سوره بقره در دو خط حک گردیده و در انتهای آیه شخصی بنام علی بن محمد بن علی بن احمد سراوری تقاضای بخشش و غفران از پروردگار نموده است.


title: مسجد جامع سرآور گلپایگان

text: و در سمت چپ و بالای منبر چنین آمده: «عمل استاد حاجی ابن محمد علی خانیساری»


title: مسجد جامع سرآور گلپایگان

text: لبه‌های بالایی دیواره‌های منبر شامل هنر گره چینی چوب می‌باشد و خود دیواره‌ها از تکه‌های مستطیل شکل چوب تشکیل شده‌است.


title: مسجد جامع سرآور گلپایگان

text: نخل سنگین و قدیمی روستا نیز در داخل ایوان غربی مسجد واقع شده که هر سال محرم در ایام عزاداری حسین بن علی، با انواع پارچه‌ها و نوارهای پارچه‌ای سیاه و سبز و پرچمهای محرم آذین بسته می‌شود و به یاد زینب، در کوچه‌ها و خیابان‌ها، همراه با دسته عزاداری روستا گردانده می‌شود.


title: آتشکده قلعه کهنه

text: قلعه کهنه چهارطاقی (آتشکده) یا آتشکده خرم دشت مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان کاشان، روستای خرم دشت واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۳۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.


title: بقعه شاهزاده محمد

text: بقعه شاهزاده محمد مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان تفرش، روستای محله فم واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۳۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: امامزاده ابوالفتوح

text: امامزاده ابوالفتوح مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان گلپایگان، روستای وانشان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۳۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.


title: امامزاده ابوالفتوح

text: بقعه امامزاده ابوالفتوح سلیمان بن موسی بن جعفر، در روستای وانشان (وانشون) که جاذبه‌هایش کمتر از روستای معروف ابیانه نیست، در ۱۲ کیلومتری خوانسار واقع و بنای آن با توجه به کتیبه داخل حَرم، به قرن دهم هجری مربوط می‌شود


title: امامزاده ابوالفتوح

text: بنا بر کتیبه، امامزاده از نوادگان موسی پسر جعفر است برفراز بقعه چهارگوش آجری گنبدی هرمی و دوازده ترکی کشیده شده‌است. روی صندوق آیاتی از قرآن مجید نوشته شده و کلمه «صندوق شاه حسین فریدونشکوه» دیده می‌شود.


title: امامزاده ابوالفتوح

text: کهنسالان وانشان گفته‌اند امامزاده ابوالفتوح بسیار قدیمی است و یک دلیلش، وجود درخت عظیم و فوق‌العاده قدیمی کنار دیوار آن است.


title: امامزاده ابوالفتوح

text: نوع سازه و مصالح و همچنین نوع بنای امامزاده ابوالفتح وانشان، می‌تواند بعنوان یک پروژه برای اهل هنر و دانشجویان معماری مورد استفاده قرار گیرد.


title: امامزاده ابوالفتوح

text: بنای امامزاده از نوع گنبد دوازده ترک از نوع رگ بوده و از دو بخش اصلی و الحاقی تشکیل شده‌است. بخش اصلی بنا فضای زیر گنبد است که به دوره صفویه مربوط می‌شود و بخش الحاقی مربوط به دوره قاجاریه و سال ۱۳۳۸ قمری (حدود ۱۰۰ سال پیش) است. البته در دوره معاصر نیز به آن پرداخته شده و امامزاده اکنون ضریح تازه‌ای دارد.


title: امامزاده ابوالفتوح

text: فضای داخلی گنبد دارای یک صندوق چوبی منبت کاری شده بسیار نفیس است که در حال حاضر ضریح روی آن قرار گرفته‌است. چون صندوق چوبی زیر ضریح است نمی‌توان تاریخ ساخت آنرا بررسی نمود.


title: امامزاده ابوالفتوح

text: در فضای داخلی گنبدخانه، فضایی مستطیل شکل یا آسمانه با سقفی تیرپوش و مسطح قرار دارد. زیر سقف چوبی نقاشی و خوشنویسی با خط نستعلیق دیده می‌شود؛ که کار استاد محمود نجار و استاد یوسف خوانساری است.


title: امامزاده ابوالفتوح

text: درب قدیمی امامزاده ابوالفتوح که یکبار در سال ۱۳۰۹ زراندوزان یهودی به آن طمع کردند، شاهکار منبت کاری در زمان شاه تهماسب صفوی است.


title: امامزاده ابوالفتوح

text: گفته می‌شود کتیبه روی در، کار استاد قاسم حسین خوانساری است. تاریخ اتمام کار این در، سال ۹۹۰ هجری قمری است. یعنی بیش از سه قرن قدمت دارد. بر روی در انبوهی از منبت کاری‌های نه چندان گود با نقوش اسلیمی و خطایی (با نسبتی برابر)، دیده می‌شود.


title: امامزاده ابوالفتوح

text: در متن عربی زیارت‌نامه این امامزاده (در سطر پنجم زیارت‌نامه که در حرم است)، کلمه فارسی شاهزاده به چشم می‌خورد.


title: امامزاده ابوالفتوح

text: این زیارت‌نامه قدیمی، در سال ۱۳۵۱ با خط محمد صانعی خوانساری مجدداً خوشنویسی شده‌است.


title: امامزاده ابوالفتوح

text: السلام علیک یا سیدی و ابن سیدی یا شاهزاده ابوالفتوح…


title: امامزاده ابوالفتوح

text: در سال ۱۳۰۹ هجری شمسی شخصی به نام شمعون میرزا سلیمان کلیمی برای خرید درب عتیقه شاهزاده ابوالفتوح روستای وانشان به خادم آن مراجعه می‌کند و ایشان هم حکم شرعی فروش درب‌ها را از روحانی محل (شیخ محمد صادق علامه) می‌پرسد،


title: امامزاده ابوالفتوح

text: کهنسالان نقل کرده‌اند که ایشان پاسخ می‌دهد:اگر این درب قابل استفاده نیست، فروش آن مانعی ندارد و باید پول آن را خرج تعمیر و مرمت زیارتگاه شاهزاده ابوالفتوح کنید..


title: امامزاده ابوالفتوح

text: پس از این فتوا، درب امامزاده به فروش می‌رسد. اما بعد از مدتی شمعون هنگام خروج از مرز ایران، گیر می‌افتد و در بازجویی می‌گوید که این در را از خادم زیارتگاه شاهزاده ابوالفتوح خریده‌است.


title: امامزاده ابوالفتوح

text: مأموران حکومتی به خادم شاهزاده ابوالفتوح مراجعه می‌کنند او هم می‌گوید: من به حکم مجتهد محل‌مان این درب را فروخته‌ام و سرانجام شیخ محمدصادق علامه را برای محاکمه به اراک احضار می‌کنند. این محاکمه سالها طول می‌کشد و در نهایت در تاریخ ۵ فروردین ۱۳۱۹ دادگاه استان تهران به این دلیل که معامله درب امامزاده سال ۱۳۰۹ صورت گرفته و درب امامزاده دراول آذر سال ۱۳۱۰ در فهرست آثار ملی ثبت شده، روحانی مزبور را تبرئه می‌کنند.


title: امامزاده ابوالفتوح

text: هیئت دادرسان شمس الدین امین علائی و محمدحسن خاتون آبادی بوده و پرونده مزبور در وزارت دادگستری شماره ۵۸۱۰/۱۸ دارد.


title: مسجد جامع هفت شویه

text: مسجد جامع هفت شویه مربوط به سدهٔ ۷ ه.ق است و در شهرستان اصفهان، روستای هفت شویه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۳۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. این بنا متعلق به دورهٔ سلجوقی است که بخش عمدهٔ آن ویران شده‌است. گنبد مسجد هفشویه فروریخته و دیوارهایش آسیب بسیاری دیده‌است. مصالح ساختمانی اصلی این بنا خشت خام است، ولی در نمای بیرونی آن آجر نیز به کار رفته‌است. گچبری‌هایی روی محراب و ساقهٔ گنبد ناموجود مسجد هنوز باقی است.


title: محوطه آوه

text: محوطه آوه مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان تا دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در ۳۲ کیلومتری جنوب شرقی ساوه، مجاورت روستای آوه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۳۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: تپه نور بالاجوق

text: تپه نور بالاجوق مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در روضه چای، داخل شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۴۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: بغاتپه (بغ تپه)

text: بغاتپه (بغ تپه) مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در نازلوچای، داخل شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۳۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: تپه بوزلو یا سته تپه

text: تپه بوزلو یا سته تپه مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در نازلوچای، داخل شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۴۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: تپه بالو

text: تپه بالو مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در نازلوچای، داخل شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۴۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: تپه عسکرآباد

text: تپه عسکرآباد مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در شهرستان اورمیه، بخش نازلوچای، روستای عسگرآباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۴۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: تپه کلبعلی (تپه نازلو چای)

text: تپه کلبعلی (تپه نازلو چای) مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در شهرستان اورمیه، روستای نازلو واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۳۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: تپه گیجلر (نخجوان)

text: تپه گجلار (نخجوان) مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در نازلوچای، داخل شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۴۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: تپه ساعتلو (بیگلر)

text: تپه ساعتلو (بیگلر) مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در نازلوچای، داخل شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۴۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: کرد لرتپه

text: کرد لرتپه مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان اورمیه، بخش بکشلوچای، روستای کردلر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۴۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: تپه شیخ سرمست

text: تپه شیخ سرمست مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان اورمیه، بخش نازلوچای، روستای سرمست واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۴۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: تپه للهام

text: تپه للهام مربوط به عصر مس است و در نازلوچای، داخل شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۴۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: گرد گورا (تپه بزرگ)

text: گرد گورا (تپه بزرگ) مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در حومه اشنویه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۶۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: گرد موزا (تپه موزا)

text: گرد موزا (تپه موزا) مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در حومه اشنویه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۷۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: تپه سبزعلی

text: تپه سبزعلی مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در حومه اورمیه، بخش باراندوزچای واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۵۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: تپه سمباتان

text: تپه سمباتان مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در حومه اورمیه، بخش باراندوزچای واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۶۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: عمارت مسعودیه (کرمانشاه)

text: عمارت مسعودیه (کرمانشاه) (که با نام عمارت متصل به غارهای طاق بستان در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده بود) بنایی مربوط به دوره قاجار بود که در کرمانشاه ـ محوطه تاریخی طاق بستان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده بود.


title: عمارت مسعودیه (کرمانشاه)

text: «عمارت مسعودیه»، یک بنای دو طبقه زیبا با تزیینات گچ‌بری و آیینه‌کاری منحصر به فردی بود که به دستور عمادالدوله، حکمران وقت کرمانشاه، در کنار سراب طاق بستان و نزدیک به نقوش برجسته این محوطه تاریخی در استان کرمانشاه ساخته شده بود. این بنا با وجود زیبایی هنری فاقد ارزش تاریخی بود. طاق بستان، محوطه تاریخی و دارای یک سراب و نقوش برجسته ساسانی است که احتمالاً این منطقه شکارگاه و محل تفریح پادشاهان ساسانی در روزگاران گذشته بوده‌است.


title: عمارت مسعودیه (کرمانشاه)

text: بر پایه داده‌های مستندنگارانی که در روزگار برپایی ساختمان از آن دیدن کرده‌اند، این سازه ۲۰ متر طول، ۱۲ مهر پهنا و پیرامون ۱۱ متر بلندا داشته و در کانون طبقه همکف دهانه چشمه قرار گرفته بود. آب از دو سو به این تالار گنبدی شکل روان بود که از سوی جنوب با دهانه طاقی، رو به بیرون داشت. همه مساحت سالن مرکزی از یک حوضچه آب تشکیل‌یافته بود ... بامِ ساختمان تخت بوده و تنها دارای یک خرپشته است. در مرمت‌ها و بازسازی‌های پسین سقف بنا شیروانی می‌شود.


title: عمارت مسعودیه (کرمانشاه)

text: تا دوره قاجار در منطقه طاق بستان اثری از هیچ بنایی در این منطقه دیده نمی‌شود. در نقاشی‌هایی اوژن فلاندن که در دوره محمدشاه قاجار از طاق بستان کشیده‌است، اثری از این بنا نیست. در میانه‌های دوره قاجاریه این بنا که به نام عمارت مسعودیه شناخته می‌شد توسط امام قلی میرزا عمادالدوله حاکم وقت کرمانشاه ساخته شد.


title: عمارت مسعودیه (کرمانشاه)

text: دستیابی به تاریخی روشن برای ساخت سازه نیازمند بررسی بیشتر است. بر پایه تصویرهایی که هرتسفلد، فلاندن، کیست و سپس هینز به دست می‌دهند سازه قاجاری در ۱۲۱۹ خورشیدی هنوز ساخته نشده بود. امام قلی میرزا عمادالدوله در ۱۲۳۰ خورشیدی به فرمانروایی کرمانشاه می‌رسد و در ۱۲۳۳ خورشیدی، پترمن (H.Peterman) در گزارش روشنی که از طاق‌بستان دارد از این سازه یادی نمی‌کند. تاریخ دیگری که می‌توانیم به دست آوریم از گزارش سفر شوالیه لیک لاما آنیژه هولت (Chevalier T.M. Lycklama a Nijeholt) است. او در ۱۲۵۵ خورشیدی از طاق‌بستان دیدن کرده و نخستین کسی است که درباره بنا سخن گفته است. بر پایه نوشته‌هایی که در دست است تاریخ ساخت بنا را می‌توان میان سال‌های ۱۲۳۳ تا ۱۲۴۶ خورشیدی دانست.


title: عمارت مسعودیه (کرمانشاه)

text: در سال ۱۳۴۲ به منظور نمایان ساختن آثار باستانی و آزادسازی چشمهٔ آناهیتا تخریب شد. رومن گیرشمن و هیئت همراه وی بر پایه فرضیه‌های باستان‌شناسی بنای مسعودیه کرمانشاه در کنار طاق بستان را تخریب کردند.


title: عمارت مسعودیه (کرمانشاه)

text: "خبرگزاری میراث فرهنگی" در سال ۱۳۸۲ این ادعا را طرح کرد که عمارت مسعودیه کرمانشاه، به دلیل نادرستی فرضیه‌های باستان‌شناسی «رومن گیرشمن» در سال ۱۳۴۲ (۱۹۶۳ میلادی) تخریب شده‌است. در این مورد اسناد مستندنگاری یک مورخ آلمانی به نام «لوشای» وجود دارد.


title: عمارت مسعودیه (کرمانشاه)

text: این گروه گمانه‌زنی کرده بودند که زیر این عمارت قاجاری، آثار ساسانی گوناگونی وجود داشته باشد. همچنین بر این باور بودند که این عمارت، دهانه‌های اصلی سرچشمه سراب را کور کرده‌است و دهانه‌های چشمه آناهیتا (الهه آب) در زیر این بنا وجود دارد. اما با تخریب این اثر هیچ‌یک از نظرات گیرشمن و هیئت همراه وی، اثبات نشد.


title: عمارت مسعودیه (کرمانشاه)

text: پروفسور هایز لوشای آلمانی که هم‌روزگار با زمان ویران‌سازی سازه قاجاری در ایران بوده و با دست‌اندرکاران این کار آشنایی داشته است، به‌عنوان تنها مستند نگار این بنا می‌نویسد: «این بنا در محوطه تاریخی همانند یک موزیک متن و نوایی همراه کننده می‌بود. در ماه می ۱۹۶۳ نگرانی من درباره این بنا آغاز شد، زیرا در آن زمان در جلسه شورای عالی باستان‌شناسی که رومن گیرشمن، رائول کوریل و دیوید استروناخ نیز در آن شرکت داشتند، افتخار حضور یافتم و در آنجا آگاهی یافتم که قصد ویران کردن عمارت قاجاری طاق‌بستان را دارند ... در آن زمان نمی‌توانستم اعتراضی علیه تخریب عمارت قاجاری انجام دهم و تنها با شتاب خواستار به تعویق انداختن کار تخریب شدم تا اینکه هینز که کارشناس محوطه‌های معماری در انستیتوی ما بود بتواند بنا را برداشت نماید. باوجودآنکه مسئول فرهنگ و هنر طی تلگرافی دستور توقف تخریب بنا را تا زمان رسیدن ما به آنجا داده بود، در کرمانشاه اهمیتی به این درخواست نداده، تخریب را آغاز و ادامه داده بودند. هینز هنگام ورود (۲۵ می ۱۹۶۳) تنها خرابه طبقه همکف را می‌یابد. چند روز بعد تنها کاری که توانستم انجام دهم نجات دادن یکی از سرستون‌های ساسانی بود که در بین خرابه‌ها و نخاله‌های ساختمان تخریب شده افتاده بود. با ازبین‌رفتن بنای قاجاری نتیجه چندانی هم از نظر باستان‌شناسی عاید نگردید ...» در آبان ۱۳۹۸، نقش‌برجستۀ جدیدی در محوطۀ چشمۀ طاق‌بستان کشف شده‌است. سنگ‌نگاره تصویری شبیه به یک انسان را نشان می‌دهد که دستانش را به سوی آسمان باز کرده و شیئی در دست دارد. چند حرف نیز در کنار این سنگ‌نگاره وجود دارد که به گفتۀ باستان‌شناسان به حروف لاتین شبیه بوده و ناخوانا است. قدمت این سنگ‌نگاره به درستی مشخص نیست. علاوه بر این نقش‌برجستۀ‌دیگری نیز در کنار پلکان سنگی جنب چشمه وجود دارد که شباهت بسیاری به نقش‌ّبرجستۀ تازه‌مکشوف دارد.


title: مناره کبیر

text: مناره کبیر مربوط به دوره سلجوقیان است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران در طبس به ثبت رسیده است.


title: امامزاده حسین بن موسی کاظم

text: امامزاده حسین بن موسی کاظم از فرزندان موسی کاظم و از برادران علی بن موسی الرضا است و ارامگاه وی هم‌اکنون در طبس، داخل شهر واقع شده . این بنا در زلزله سال ۱۳۵۷ ویران شد که دوباره بازسازی شد. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۳۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. بنا بر نقل قول های مختلف آرامگاه وی در شیراز مشهور به حسین بن موسی و در کنار برادرش احمد بن موسی است.


title: تپه بیات (تپه مجلل)

text: تپه بیات (تپه مجلل) مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در حومه اورمیه، بخش باراندوزچای واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۵۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: تپه هنگروان

text: تپه هنگروان مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در حومه اورمیه بخش، صومای برادوست واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۵۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: تپه سه گرد

text: تپه سه گرد مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در حومه اورمیه بخش، صومای برادوست واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۵۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: تپه بالانج (لیلی تپه)

text: تپه بالانج (لیلی تپه) مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در شهرستان اورمیه، روستای بالانج واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۵۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: تپه بالانج (لیلی تپه)

text: لیلی تپه، نام تپه‌ای در شمال شرقی روستای بالانج می‌باشد که از یک سمت به خانه‌های روستاییان چسبیده و از سه سمت دیگر در محاصره باغ‌های سیب است که منظره‌ای زیبا و دلنشین را پدیدآورده است.


title: تپه خان بابا (جلبر)

text: تپه خان بابا (جلبر) مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در شهرستان اورمیه، روستای جلبر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۶۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: تپه ثمرتو

text: تپه ثمرتو مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در شهرستان اورمیه، روستای جلبر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۶۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: تپه بلیس (تپه ابلیس)

text: تپه بلیس (تپه ابلیس) مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در شهرستان بردسیر، روستای سلطان آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۹۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: تپه انگنه

text: تپه انگنه مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در حومه اورمیه، بخش نازلوچای واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۴۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: تپه بروه

text: تپه بروه مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در حومه اورمیه، بخش بکشلوچای واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۵۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: گرد قلعه لر

text: گرد قلعه لر مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در حومه نقده واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۷۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: تپه سارالان

text: تپه سارالان مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در باراندوزچای، داخل شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۸۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: گرد دیلنچی آرخی

text: گرد دیلنچی آرخی مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در نقده، داخل شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۷۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: تپه محمد شاه

text: تپه محمد شاه مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در نقده، داخل شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۸۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: تپه ژارآباد

text: تپه ژارآباد مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان ارومیه، بخش سیلوانه، مرگود واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۸۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: تپه دیزج تکیه

text: تپه دیزج تکیه مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان اورمیه، بخش بازاندوزچای، روستای دیزج تکیه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۵۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: گرد کویک

text: گرد کویک مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان نقده، بخش مرکزی، روستای سلدوز واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۷۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: گرد میرآباد (تپه قلیه)

text: گرد میرآباد (تپه قلیه) مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان نقده، روستای میرآباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۷۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: گرد گورا (تپه کوچک)

text: گرد گورا (تپه کوچک) مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان -هزاره ۱ قبل از میلاد است و در حومه اشنویه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۷۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: تپه نظام‌آباد

text: تپه نظام آباد مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان نقده، روستای نظام آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۸۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: گرد حسنعلی بانو

text: گرد حسنعلی بانو مربوط به عصر مس است و در حومه اشنویه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۷۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: گرد کندوانه (تپه قبرستان)

text: گرد کندوانه (تپه قبرستان) مربوط به عصر مس است و در حومه اشنویه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۷۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: تپه ربط

text: تپه ربط مربوط به عصر آهن است و در حومه اورمیه بخش، صومای برادوست واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۵۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: تپه امامزاده (گودین تپه)

text: تپه امامزاده (گودین تپه) مربوط به هزاره ۷ تا هزاره اول قم است و در شهرستان کنگاور، روستای گودین واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۸۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: گرد دینخواه

text: گرد دینخواه مربوط به اوایل هزاره دوم قبل از میلاد است و در حومه نقده واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۷۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: قلعه و معبد صخره‌ای کل خرابه

text: قلعه و معبد صخره‌ای کل خرابه مربوط به هزاره اول - سدهٔ ۷ ه.ق است و در شهرستان اورمیه، بخش سرو واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۶۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.


title: گرد حسن‌آباد

text: گردحسن آباد (تپه حسن‌آباد) مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و در حومه اشنویه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۷۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: تپه نرگی

text: تپه نرگی مربوط به هزاره دوم است و در حومه اورمیه، بخش مرکزی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۶۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: تپه مملو

text: تپه مملو مربوط به هزاره دوم قبل از میلاد است و در شهرستان نقده، روستای مملو واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۸۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: تپه ملا احمد (گردملا احمد)

text: تپه ملا احمد (گردملا احمد) در حومه اشنویه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۶۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: تپه موجا

text: تپه موجا در حومه اشنویه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۶۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: تپه توپوزآباد

text: تپه توپوزآباد در حومه اورمیه، بخش باراندوزچای واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۵۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: تپه کلار

text: تپه کلار مربوط به هزاره دوم پیش از میلاد است و در شهرستان کلاردشت، روستای لاهو واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۸۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. تپه مذکور امروزه در ضلع شرقی دشت مرکزی کلاردشت واقع است، این تپه با پستی بلندیهای موجود در آن از سطح دشت بین ۷تا۱۲متر ارتفاع دارد و بیضی شکل به نظر می‌رسد. مساحت آن در حدود ۵هکتار وقطر آن ۳۰۰متر است و تپه کوچکی که گویا بقایای قصری بوده، در جنوب غربی آن، با مساحت یکصد متر مربع که «گل گمبه» یا گنبد گلی نامیده می‌شود، به چشم می‌خورد. بر روی این تپه حفاریهایی نیز صورت گرفته است که آثار شهر قدیمی را تأیید می‌نماید.


title: دیواردفاعی قلعه‌وساختمان منظم به آن

text: دیواردفاعی قلعه‌وساختمان منظم به آن مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان دالاهو، بخش مرکزی، روستای بانزرده واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۶۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: تپه قلعه لنگر

text: تپه قلعه لنگر مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در جنوب شرقی کرمان، لنگر ماهان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۰۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: تپه علی‌آباد

text: تپه علی‌آباد مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در بردسیر، داخل شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۹۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: تپه شیله گرگی الف

text: تپه شیله گرگی الف مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در بردسیر، داخل شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۹۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: تم قلعه کوچک (تپه قلعه کوچک)

text: تم قلعه کوچک (تپه قلعه کوچک) مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در جیرفت، غرب کوه سلیمان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۱۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: تپه علی‌آباد سربند

text: تپه علی‌آباد سربند مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در شهرستان بردسیر، روستای نجف آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۹۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: تپه دشنکار

text: تپه دشنکار مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در شهرستان بردسیر، دشتکار واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۹۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: گورخانه (آرامگاه امیر حیدر)

text: گورخانه (مقبره امیر حیدر) مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در شهرستان جیرفت، بخش مرکزی ـ روستای دولت‌آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۳۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: تپه عنبرآباد

text: تم عنبرآباد (تپه عنبرآباد) مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در شهرستان عنبرآباد، روستای عنبر آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۱۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.


title: تپه کنار صندل الف

text: تپه کنار صندل الف مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در شهرستان جیرفت، روستای کنار صندل واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۰۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.


title: تپه کنار صندل الف

text: کاوش‌هایی در سال‌های ۲۰۰۷ و ۲۰۰۸ در منطقه جیرفت، دامان هلیل رود در کنار صندل به سرپرستی باستان‌شناس ایرانی، یوسف مجیدزاده انجام شده‌است. این اکتشافات، شگفتی‌های بزرگی را موجب شده‌است. یافتن گنجینه‌ای از تمدن ۵۰۰۰ ساله جیرفت که کهن تر از تمدن عیلامی بوده و در مدارک سومریان، از آن به نام آراتا و تمدنی بزرگ یاد شده‌است. به نظر یوسف مجیدزاده، این تمدن ممکن است از تمدن میان‌رودان و مصر نیز دیرین‌تر باشد.


title: تم کنار صندل ب (تپه توجا)

text: تم کنار صندل ب (تپه توجا) مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در شهرستان جیرفت، روستای کنار صندل واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۱۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.


title: تم کنار صندل ب (تپه توجا)


title: تم داروی

text: تم داروی مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در شهرستان عنبرآباد، روستای حسن‌آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۱۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.