title: دانشگاه کوئینز (ابهام‌زدایی)

text: دانشگاه کوئینز ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:


title: میاگی

text: میاگی ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:


title: لوسرن (ابهام‌زدایی)

text: لوسرن ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:


title: افنباخ

text: افنباخ ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:


title: چلمزفورد (ابهام‌زدایی)

text: چلمزفورد ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:


title: خوی (ابهام‌زدایی)

text: خوی از شهرهای استان استان آذربایجان غربی است.


title: خوی (ابهام‌زدایی)

text: خوی همچنین ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:


title: تتو (ابهام‌زدایی)

text: تتو ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:


title: جنگ عراق (ابهام‌زدایی)

text: جنگ عراق ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:


title: کونا (ابهام‌زدایی)

text: کونا ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:


title: هانوور (ابهام‌زدایی)

text: هانوور ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:


title: کارولین

text: کارولین ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:


title: تمپست

text: تمپست ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:


title: الدترافورد (ابهام‌زدایی)

text: الدترافورد ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:


title: نادر (ابهام‌زدایی)

text: نادرشاه افشار، پادشاه ایران و بنیانگذار دودمان سلطنتی افشاریه بود.


title: نادر (ابهام‌زدایی)

text: نادر همچنین ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:


title: رئیس‌جمهور بوش

text: جورج ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:


title: کاونتری (ابهام‌زدایی)

text: کاونتری ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:


title: کوئنکا (ابهام‌زدایی)

text: کوئنکا ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:


title: رومئو (ابهام‌زدایی)

text: رومئو ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:


title: کینزی (ابهام‌زدایی)

text: کینزی ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:


title: آزادی بیان (ابهام‌زدایی)

text: آزادی بیان به حق بیان آزادانهٔ افکار و عقاید برای افراد گفته می‌شود؛ همچنین ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:


title: برکن (ابهام‌زدایی)

text: برکن ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:


title: تنیسون (ابهام‌زدایی)

text: آلفرد تنیسون ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:


title: محمدعلی (ابهام‌زدایی)

text: محمدعلی نامی برای مردان است.


title: محمدعلی (ابهام‌زدایی)

text: محمدعلی همچنین ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:


title: میک (ابهام‌زدایی)

text: میک ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:


title: پوئبلا (ابهام‌زدایی)

text: پوئبلا ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:


title: اینداستری (ابهام‌زدایی)

text: اینداستری ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:


title: هیپاتیا (ابهام‌زدایی)

text: هیپاتیا ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:


title: سهره (ابهام‌زدایی)

text: سهره ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:


title: مسکو (ابهام‌زدایی)

text: مسکو پایتخت روسیه است. مسکو هم‌چنین ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:


title: نپالی

text: نپالی ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:


title: فرای (نام خانوادگی)

text: فرای یک نام خانوادگی‌ست. افراد شاخص با این نام عبارت‌اند از:


title: ماهواره (ابهام‌زدایی)

text: ماهواره ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:


title: گوانتانامو (ابهام‌زدایی)

text: گوانتانامو ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:


title: حسی (ابهام‌زدایی)

text: حسی ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:


title: آپاستروف (ابهام‌زدایی)

text: آپاستروف ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:


title: پولیتزر (ابهام‌زدایی)

text: پولیتزر ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:


title: فرودگاه منطقه‌ای مارینگا

text: فرودگاه منطقه‌ای مارینگا (به زبان بومی: Aeroporto Regional Sílvio Name Júnior) یک فرودگاه همگانی ۵۰۹۲۹۰ با کد یاتا MGF است که یک باند فرود بله دارد و طول باند آن آسفالت متر است. این فرودگاه در شهر مارینگا کشور برزیل قرار دارد و در ارتفاع ۵۴۵ متری از سطح دریا واقع شده‌است.


title: فرودگاه مارین کروپس اوتلاینیگ کمپ دیویس

text: مرین کر ووتلیینگمیدان هوایی کمپ دیویس یک فرودگاه نظامی است که یک باند فرود بتن دارد و طول باند آن ۱۵۲۴ متر است. این فرودگاه در کشور ایالات متحده آمریکا قرار دارد و در ارتفاع ۱۸ متری از سطح دریا واقع شده‌است.


title: کلیرواتر

text: کلیرواتر ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:


فرودگاه مارین کروپس اوگزیلیری لندینگ بوگ یک فرودگاه نظامی است . این فرودگاه در کشور ایالات متحده آمریکا قرار دارد و در ارتفاع ۶ متری از سطح دریا واقع شده‌است.


title: پایگاه نیروی هوایی، دریایی یوما

text: پایگاه نیروی هوایی، دریایی یوما یک فرودگاه نظامی و غیرنظامی است که یک باند فرود بتن دارد و طول باند آن ۴۰۵۴ متر است. این فرودگاه در شهر یوما، آریزونا کشور ایالات متحده آمریکا قرار دارد و در ارتفاع ۶۶ متری از سطح دریا واقع شده‌است.


title: آزتک (ابهام‌زدایی)

text: آزتک ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:


پایگاه نیروی هوایی، دریایی سانتا باربارا (به زبان بومی: Goleta Field) یک فرودگاه نظامی است که یک باند فرود آسفالت دارد. این فرودگاه در شهر سنتا باربارا، کالیفرنیا کشور ایالات متحده آمریکا قرار دارد .


title: پایگاه نیروی هوایی، دریایی نیوریور

text: پایگاه نیروی هوایی، دریایی نیوریور (به زبان بومی: McCutcheon Field) یک فرودگاه نظامی است که یک باند فرود آسفالت دارد و طول باند آن ۱۴۶۰ متر است. این فرودگاه در کشور ایالات متحده آمریکا قرار دارد و در ارتفاع ۸ متری از سطح دریا واقع شده‌است.


title: شناور (ابهام‌زدایی)

text: شناور ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:


title: پایگاه نیروی هوایی، دریایی میرامار

text: پایگاه نیروی هوایی، دریایی میرامار (به زبان بومی: Mitscher Field) یک فرودگاه نظامی با کد یاتا NKX است که یک باند فرود بتن دارد و طول باند آن ۳۶۵۸ متر است. این فرودگاه در کشور ایالات متحده آمریکا قرار دارد و در ارتفاع ۱۴۶ متری از سطح دریا واقع شده‌است.


title: پایگاه نیروی هوایی، دریایی کانیوهو بی

text: پایگاه نیروی هوایی، دریایی کانیوهو بی یک فرودگاه نظامی است که یک باند فرود آسفالت دارد و طول باند آن ۲۳۶۹ متر است. این فرودگاه در کشور ایالات متحده آمریکا قرار دارد و در ارتفاع ۷ متری از سطح دریا واقع شده‌است.


title: پایگاه نیروی هوایی، دریایی ایواکونی

text: پایگاه نیروی هوایی، دریایی ایواکونی یک فرودگاه نظامی است که یک باند فرود بتن دارد و طول باند آن ۲۴۴۰ متر است. این فرودگاه در شهر ایواکونی، یاماگوچی کشور ژاپن قرار دارد .


title: قبرس (ابهام‌زدایی)

text: قبرس ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:


title: پایگاه نیروی هوایی، دریایی فوتنما

text: پایگاه نیروی هوایی، دریایی فوتنما یک فرودگاه نظامی است که یک باند فرود آسفالت و بتن دارد و طول باند آن ۲۷۴۰ متر است. این فرودگاه در شهر اوکیناوا کشور ژاپن قرار دارد .


title: پایگاه نیروی هوایی، دریایی ال تورو

text: پایگاه نیروی هوایی، دریایی ال تورو یک فرودگاه نظامی است که یک باند فرود آسفالت دارد و طول باند آن ۱۱۸۹ متر است. این فرودگاه در شهر شهرستان اورنج، کالیفرنیا کشور ایالات متحده آمریکا قرار دارد و در ارتفاع ۱۱۷ متری از سطح دریا واقع شده‌است.


title: پارامونت (ابهام‌زدایی)

text: پارامونت ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:


پایگاه نیروی هوایی، دریایی ایگل ماونتن لیک یک فرودگاه نظامی است که یک باند فرود بتن دارد. این فرودگاه در کشور ایالات متحده آمریکا قرار دارد .


title: پایگاه نیروی هوایی، دریایی چری پوینت

text: پایگاه نیروی هوایی، دریایی چری پوینت (به زبان بومی: Cunningham Field) یک فرودگاه نظامی با کد یاتا NKT است که یک باند فرود آسفالت دارد و طول باند آن ۲۳۰۲ متر است. این فرودگاه در کشور ایالات متحده آمریکا قرار دارد و در ارتفاع ۹ متری از سطح دریا واقع شده‌است.


title: ژنو (ابهام‌زدایی)

text: ژنو ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:


title: پایگاه نیروی هوایی، دریایی پندلتن

text: پایگاه نیروی هوایی، دریایی پندلتن (به زبان بومی: Munn Field) یک فرودگاه نظامی است که یک باند فرود آسفالت دارد و طول باند آن ۱۸۳۰ متر است. این فرودگاه در شهر اوشن ساید، کالیفرنیا کشور ایالات متحده آمریکا قرار دارد و در ارتفاع ۲۴ متری از سطح دریا واقع شده‌است.


title: پایگاه نیروی هوایی، دریایی بیوفورت

text: پایگاه نیروی هوایی، دریایی بیوفورت (به زبان بومی: Merritt Field) یک فرودگاه نظامی با کد یاتا BFT است . این فرودگاه در کشور ایالات متحده آمریکا قرار دارد و در ارتفاع ۱۱ متری از سطح دریا واقع شده‌است.


title: شامیر

text: شامیر ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:


title: تسهیلات هوایی شرکت مرین

text: تسهیلات هوایی شرکت مرین (به زبان بومی: Turner Field) یک فرودگاه نظامی با کد یاتا NYG است . این فرودگاه در کشور ایالات متحده آمریکا قرار دارد و در ارتفاع ۳ متری از سطح دریا واقع شده‌است.


title: فرودگاه ماریندوک

text: فرودگاه ماریندوک (به زبان بومی: Paliparan ng Marinduque) یک فرودگاه همگانی مسافربری با کد یاتا MRQ است که یک باند فرود آسفالت دارد و طول باند آن ۱۴۰۰ متر است. این فرودگاه در کشور فیلیپین قرار دارد و در ارتفاع ۵ متری از سطح دریا واقع شده‌است.


title: مالویناس (ابهام‌زدایی)

text: مالویناس ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:


title: فرودگاه شهری مرینا

text: فرودگاه شهری مرینا یک فرودگاه همگانی بهره‌برداری هوایی با کد یاتا OAR است که یک باند فرود آسفالت دارد و طول باند آن ۱۰۶۲ متر است. این فرودگاه در شهر مارینا، کالیفرنیا کشور ایالات متحده آمریکا قرار دارد و در ارتفاع ۴۲ متری از سطح دریا واقع شده‌است.


title: فرودگاه مرینا دیکمپو

text: فرودگاه مرینا دیکمپو (به زبان بومی: ) یک فرودگاه همگانی و نظامی با کد یاتا EBA است که یک باند فرود آسفالت دارد و طول باند آن ۹۴۹ متر است. این فرودگاه در شهر الب (جزیره) کشور ایتالیا قرار دارد و در ارتفاع ۹ متری از سطح دریا واقع شده‌است.


title: فرودگاه شهرستان مارین

text: فرودگاه شهرستان مارین (به زبان بومی: Gnoss Field) یک فرودگاه است که یک باند فرود آسفالت دارد و طول باند آن ۱۰۰۶ متر است. این فرودگاه در شهر شهرستان مارین کشور ایالات متحده آمریکا قرار دارد و در ارتفاع ۰٫۶ متری از سطح دریا واقع شده‌است.


title: پیزلی (ابهام‌زدایی)

text: پیزلی ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:


title: فرودگاه ماریلیا

text: فرودگاه ماریلیا (به زبان بومی: Aeroporto Estadual Frank Miloye Milenkowichi) یک فرودگاه همگانی مسافربری با کد یاتا MII است که یک باند فرود آسفالت دارد و طول باند آن ۱۷۰۰ متر است. این فرودگاه در کشور برزیل قرار دارد و در ارتفاع ۶۴۷ متری از سطح دریا واقع شده‌است.


title: فرودگاه مارینخوف

text: فرودگاه مارینخوف یک فرودگاه نظامی است که یک باند فرود بتن دارد و طول باند آن ۲۰۰۰ متر است. این فرودگاه در کشور روسیه قرار دارد و در ارتفاع ۵۸ متری از سطح دریا واقع شده‌است.


title: بنف (ابهام‌زدایی)

text: بنف ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:


title: فرودگاه ماریاهام

text: فرودگاه ماریاهام (به زبان بومی: ) یک فرودگاه همگانی مسافربری با کد یاتا MHQ است که یک باند فرود آسفالت دارد و طول باند آن ۱۹۰۳ متر است. این فرودگاه در شهر ماریهام کشور فنلاند قرار دارد و در ارتفاع ۵ متری از سطح دریا واقع شده‌است.


title: فرودگاه ماری-گالانت

text: فرودگاه ماری-گالانت یک فرودگاه همگانی با کد یاتا GBJ است که یک باند فرود آسفالت دارد و طول باند آن ۱۲۴۰ متر است. این فرودگاه در شهر جزیره گوادلوپ کشور فرانسه قرار دارد .


title: زولا (ابهام‌زدایی)

text: زولا ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:


title: فرودگاه جزیده مری لویز

text: فرودگاه جزیده مری لویز یک فرودگاه خصوصی است که یک باند فرود بتن دارد و طول باند آن ۵۴۰ متر است. این فرودگاه در کشور سیشل قرار دارد و در ارتفاع ۳ متری از سطح دریا واقع شده‌است.


title: فرودگاه ماریدی

text: فرودگاه ماریدی یک فرودگاه همگانی، غیرنظامی است که یک باند فرود سنگفرش دارد. این فرودگاه در کشور سودان جنوبی قرار دارد و در ارتفاع ۷۰۰ متری از سطح دریا واقع شده‌است.


title: فرودگاه ماریکا

text: فرودگاه ماریکا (به زبان بومی: Aeroporto de Maricá) یک فرودگاه همگانی مسافربری است که یک باند فرود آسفالت دارد و طول باند آن ۱۱۹۰ متر است. این فرودگاه در کشور برزیل قرار دارد و در ارتفاع ۴ متری از سطح دریا واقع شده‌است.


title: وید

text: وید ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:


title: فرودگاه ماریبر ادوارد روسجان

text: فرودگاه ماریبر ادوارد روسجان (به زبان بومی: Letališče Edvarda Rusjana Maribor) یک فرودگاه همگانی با کد یاتا MBX است که یک باند فرود آسفالت دارد و طول باند آن ۲۵۰۰ متر است. این فرودگاه در شهر ماریبور کشور اسلوونی قرار دارد و در ارتفاع ۲۶۷ متری از سطح دریا واقع شده‌است. The listed airlines provide scheduled and charter flights in and out of Maribor Edvard Rusjan Airport:


title: فرودگاه شهری ماریانا

text: فرودگاه شهری ماریانا یک فرودگاه همگانی بهره‌برداری هوایی است که یک باند فرود آسفالت دارد و طول باند آن ۱۴۹۲ متر است. این فرودگاه در شهر ماریانا، فلوریدا کشور ایالات متحده آمریکا قرار دارد و در ارتفاع ۳۴ متری از سطح دریا واقع شده‌است.


title: گیجگاهی (ابهام‌زدایی)

text: گیجگاهی ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:


title: فرودگاه ماریانا گراجا لس

text: فرودگاه ماریانا گراجا لس یک فرودگاه همگانی با کد یاتا GAO است که یک باند فرود آسفالت دارد و طول باند آن ۲۳۵۸ متر است. این فرودگاه در کشور کوبا قرار دارد و در ارتفاع ۱۷ متری از سطح دریا واقع شده‌است.


title: فرودگاه ماریا ریچه نیومن

text: فرودگاه ماریا ریچه نیومن (به زبان بومی: Aeropuerto María Reiche Neuman) یک فرودگاه با کد یاتا NZA است که یک باند فرود آسفالت دارد و طول باند آن ۱۰۰۴ متر است. این فرودگاه در کشور پرو قرار دارد و در ارتفاع ۵۶۷ متری از سطح دریا واقع شده‌است.


title: نش

text: نش ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:


title: فرودگاه بین‌المللی ماریا مونتز

text: فرودگاه بین‌المللی ماریا مونتز (به زبان بومی: ) یک فرودگاه همگانی مسافربری با کد یاتا BRX است که یک باند فرود آسفالت دارد و طول باند آن ۳۰۰۰ متر است. این فرودگاه در کشور جمهوری دومینیکن قرار دارد و در ارتفاع ۳ متری از سطح دریا واقع شده‌است.


title: فرودگاه ماریا کریستینا

text: فرودگاه ماریا کریستینا (به زبان بومی: Paliparan ng Maria Cristina) یک فرودگاه همگانی با کد یاتا IGN است . این فرودگاه در کشور فیلیپین قرار دارد و در ارتفاع ۳۹۶ متری از سطح دریا واقع شده‌است.


title: سخن‌پراکنی (ابهام‌زدایی)

text: سخن‌پراکنی ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:


title: فرودگاه مارگیت

text: فرودگاه مارگیت یک فرودگاه همگانی با کد یاتا MGH است . این فرودگاه در شهر مارگیت کشور آفریقای جنوبی قرار دارد و در ارتفاع ۱۵۱ متری از سطح دریا واقع شده‌است.


title: فرودگاه مارگارت لیک

text: فرودگاه مارگارت لیک یک فرودگاه خصوصی است که یک باند فرود چمن دارد و طول باند آن ۱۲۱۹ متر است. این فرودگاه در کشور کانادا قرار دارد و در ارتفاع ۸۳۸ متری از سطح دریا واقع شده‌است.


title: فرودگاه بین‌المللی مارگارت اکپو

text: فرودگاه بین‌المللی مارگارت اکپو یک فرودگاه همگانی با کد یاتا CBQ است که یک باند فرود آسفالت دارد و طول باند آن ۲۴۵۱ متر است. این فرودگاه در کشور نیجریه قرار دارد و در ارتفاع ۶۴ متری از سطح دریا واقع شده‌است.


title: وان آلن

text: وان آلن یک نام خانوادگی‌ست. افراد شاخص با این نام عبارت‌اند از:


title: فرودگاه مارگاری

text: فرودگاه مارگاری یک فرودگاه همگانی است که یک باند فرود آسفالت دارد و طول باند آن ۷۶۲ متر است. این فرودگاه در کشور کانادا قرار دارد و در ارتفاع ۵۵ متری از سطح دریا واقع شده‌است.


title: فرودگاه شهری مارفا

text: فرودگاه شهری مارفا یک فرودگاه همگانی بهره‌برداری هوایی با کد یاتا MRF است که یک باند فرود آسفالت دارد و طول باند آن ۱۸۹۴ متر است. این فرودگاه در شهر مارفا، تگزاس کشور ایالات متحده آمریکا قرار دارد و در ارتفاع ۱۴۷۸ متری از سطح دریا واقع شده‌است.


title: وان در والس (ابهام‌زدایی)

text: وان در والس ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:


title: فرودگاه مارک فارمز

text: فرودگاه مارک فارمز یک فرودگاه خصوصی است که یک باند فرود چمن دارد و طول باند آن ۶۱۰ متر است. این فرودگاه در کشور کانادا قرار دارد و در ارتفاع ۷۴۶ متری از سطح دریا واقع شده‌است.


title: فرودگاه صحرایی ماریبا

text: فرودگاه صحرایی ماریبا (به زبان بومی: Mareeba Airport) یک فرودگاه همگانی با کد یاتا MRG است که یک باند فرود آسفالت دارد و طول باند آن ۱۵۰۵ متر است. این فرودگاه در کشور استرالیا قرار دارد و در ارتفاع ۴۷۵ متری از سطح دریا واقع شده‌است.


title: سنت جرج

text: سنت جرج ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:


title: فرودگاه بین‌المللی مارشال روندو

text: فرودگاه بین‌المللی مارشال روندو (به زبان بومی: Aeroporto Internacional Marechal Rondon) یک فرودگاه همگانی مسافربری با کد یاتا CGB است که یک باند فرود آسفالت دارد و طول باند آن ۲۳۰۰ متر است. این فرودگاه در کشور برزیل قرار دارد و در ارتفاع ۱۸۸ متری از سطح دریا واقع شده‌است.


title: فرودگاه بین‌المللی مارشال کونیا ماچادو

text: فرودگاه بین‌المللی مارشال کونیا ماچادو (به زبان بومی: Aeroporto Internacional Marechal Cunha Machado (Tirirical)) یک فرودگاه همگانی مسافربری با کد یاتا SLZ است که یک باند فرود آسفالت دارد و طول باند آن ۲۳۹۳ متر است. این فرودگاه در کشور برزیل قرار دارد و در ارتفاع ۵۴ متری از سطح دریا واقع شده‌است.


title: فرودگاه ماردین

text: فرودگاه ماردین (به زبان بومی: Mardin Havaalanı) یک فرودگاه همگانی با کد یاتا MQM است . این فرودگاه در شهر ماردین کشور ترکیه قرار دارد .


title: فرودگاه صحرایی ماردن

text: فرودگاه صحرایی ماردن (به زبان بومی: RAF Marden) یک فرودگاه تعطیل است که یک باند فرود چمن دارد و طول باند آن ۶۴۰ متر است. این فرودگاه در کشور انگلستان قرار دارد و در ارتفاع ۲۷ متری از سطح دریا واقع شده‌است.


title: فرودگاه صحرایی مارسی

text: فرودگاه صحرایی مارسی یک فرودگاه همگانی بهره‌برداری هوایی است که یک باند فرود چمن دارد و طول باند آن ۷۲۸ متر است. این فرودگاه در کشور ایالات متحده آمریکا قرار دارد و در ارتفاع ۳۰۰ متری از سطح دریا واقع شده‌است.


title: فرودگاه نیوآرک

text: فرودگاه نیوآرک ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:


title: پایگاه نیروی هوایی مارکولستی

text: پایگاه نیروی هوایی مارکولستی (به زبان بومی: Aeroportul İnternatıonal Marculeşti) یک فرودگاه همگانی است که یک باند فرود بتن دارد و طول باند آن ۲۵۱۲ متر است. این فرودگاه در کشور مولداوی قرار دارد و در ارتفاع ۱۰۱ متری از سطح دریا واقع شده‌است.


title: فرودگاه مارکو آیلند

text: فرودگاه مارکو آیلند (به زبان بومی: Marco Island Executive Airport) یک فرودگاه همگانی بهره‌برداری هوایی با کد یاتا MRK است که یک باند فرود آسفالت دارد و طول باند آن ۱۵۲۴ متر است. این فرودگاه در شهر مارکو آیلند، فلوریدا کشور ایالات متحده آمریکا قرار دارد و در ارتفاع ۲ متری از سطح دریا واقع شده‌است.


title: سن پدرو

text: سن پدرو ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:


title: پایگاه هوایی مارکو فیدل سوارز

text: پایگاه هوایی مارکو فیدل سوارز (به زبان بومی: ) یک فرودگاه نظامی است که یک باند فرود آسفالت دارد و طول باند آن ۱۹۰۰ متر است. این فرودگاه در کشور کلمبیا قرار دارد و در ارتفاع ۹۶۵ متری از سطح دریا واقع شده‌است.


title: پایگاه هوایی مارس جوینت ایر ریسرو

text: پایگاه هوایی مارس جوینت ایر ریسرو یک فرودگاه است . این فرودگاه در شهر ریورساید کشور ایالات متحده آمریکا قرار دارد .


title: ماربل ماونتن ایر فسیلیتی

text: ماربل ماونتن ایر فسیلیتی یک فرودگاه نظامی است . این فرودگاه در کشور ویتنام قرار دارد .


title: سیلور اسپرینگز

text: سیلور اسپرینگز ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:


title: فرودگاه ماربل کنین

text: فرودگاه ماربل کنین یک فرودگاه همگانی است که یک باند فرود آسفالت دارد و طول باند آن ۱۱۳۲ متر است. این فرودگاه در کشور ایالات متحده آمریکا قرار دارد و در ارتفاع ۱۰۹۸ متری از سطح دریا واقع شده‌است.


title: فرودگاه ماراو

text: فرودگاه ماراو یک فرودگاه با کد یاتا RUS است. این فرودگاه در کشور جزایر سلیمان قرار دارد.


title: پایگاه هوایی ماراتون

text: پایگاه هوایی ماراتون یک فرودگاه همگانی با کد یاتا YSP است که یک باند فرود آسفالت دارد و طول باند آن ۱۱۹۹ متر است. این فرودگاه در کشور کانادا قرار دارد و در ارتفاع ۳۱۵ متری از سطح دریا واقع شده‌است.


title: فرودگاه منطقه‌ای مارانا

text: فرودگاه منطقه‌ای مارانا یک فرودگاه همگانی بهره‌برداری هوایی با کد یاتا AVW است که یک باند فرود آسفالت دارد و طول باند آن ۱۱۸۷ متر است. این فرودگاه در شهر مارانا، آریزونا کشور ایالات متحده آمریکا قرار دارد و در ارتفاع ۶۱۹ متری از سطح دریا واقع شده‌است.


title: پایگاه هوایی مارامبیو

text: پایگاه هوایی مارامبیو یک فرودگاه است . این فرودگاه در کشور آرژانتین قرار دارد .


title: فرودگاه ماراکی

text: فرودگاه ماراکی یک فرودگاه همگانی با کد یاتا MZK است که یک باند فرود مرجان دارد و طول باند آن ۹۳۰ متر است. این فرودگاه در کشور کیریباتی قرار دارد و در ارتفاع ۳٫۰۵ متری از سطح دریا واقع شده‌است.


title: فرودگاه مارادی

text: فرودگاه مارادی یک فرودگاه همگانی با کد یاتا MFQ است . این فرودگاه در کشور نیجر قرار دارد .


title: فرودگاه مارابا

text: فرودگاه مارابا (به زبان بومی: Aeroporto de Marabá) یک فرودگاه همگانی مسافربری با کد یاتا MAB است که یک باند فرود آسفالت دارد و طول باند آن ۲۰۰۰ متر است. این فرودگاه در کشور برزیل قرار دارد و در ارتفاع ۱۰۹ متری از سطح دریا واقع شده‌است.


title: فرودگاه مارا سرینا

text: فرودگاه مارا سرینا یک فرودگاه همگانی، غیرنظامی با کد یاتا MRE است که یک باند فرود سنگفرش دارد و طول باند آن ۸۲۰ متر است. این فرودگاه در کشور کنیا قرار دارد و در ارتفاع ۱۷۰۷ متری از سطح دریا واقع شده‌است.


title: فرودگاه بین‌المللی مار دکورتس

text: فرودگاه بین‌المللی مار دکورتس (به زبان بومی: Aeropuerto Internacional del Mar de Cortés) یک فرودگاه همگانی با کد یاتا AMC است که یک باند فرود بتن دارد و طول باند آن ۲۵۶۰ متر است. این فرودگاه در کشور مکزیک قرار دارد و در ارتفاع ۲۱٫۷۵ متری از سطح دریا واقع شده‌است.


title: فرودگاه ماکوهو

text: فرودگاه ماکوهو (به زبان بومی: Aeropuerto Maquehue) یک فرودگاه همگانی با کد یاتا ZCO است که یک باند فرود آسفالت دارد و طول باند آن ۱۷۰۰ متر است. این فرودگاه در کشور شیلی قرار دارد و در ارتفاع ۹۳ متری از سطح دریا واقع شده‌است.


title: فرودگاه بین‌المللی ماپوتو

text: فرودگاه بین‌المللی ماپوتو یک فرودگاه همگانی با کد یاتا MPM است که یک باند فرود آسفالت دارد و طول باند آن ۳۶۶۰ متر است. این فرودگاه در شهر ماپوتو کشور موزامبیک قرار دارد و در ارتفاع ۴۴ متری از سطح دریا واقع شده‌است.


title: فرودگاه شهری میپل لیک

text: فرودگاه شهری میپل لیک یک فرودگاه همگانی بهره‌برداری هوایی است که یک باند فرود آسفالت دارد و طول باند آن ۸۵۲ متر است. این فرودگاه در کشور ایالات متحده آمریکا قرار دارد و در ارتفاع ۳۱۳ متری از سطح دریا واقع شده‌است.


title: فرودگاه میپل کریک

text: فرودگاه میپل کریک یک فرودگاه همگانی است که یک باند فرود آسفالت دارد و طول باند آن ۹۴۰ متر است. این فرودگاه در کشور کانادا قرار دارد و در ارتفاع ۷۶۹ متری از سطح دریا واقع شده‌است.


title: فرودگاه میپل

text: فرودگاه میپل یک فرودگاه تعطیل است که یک باند فرود آسفالت دارد و طول باند آن ۱۱۰۰ متر است. این فرودگاه در کشور کانادا قرار دارد .


title: فردودگاه تک‌بانده میپل

text: فردودگاه تک‌بانده میپل یک فرودگاه همگانی و غیرنظامی است که یک باند فرود سنگفرش دارد و طول باند آن - متر است. این فرودگاه در کشور سودان جنوبی قرار دارد.


title: فرودگاه ماوتا

text: فرودگاه ماوتا یک فرودگاه همگانی با کد یاتا MXS است . این فرودگاه در کشور ساموآ قرار دارد .


title: فرودگاه ماو

text: فرودگاه ماو یک فرودگاه همگانی با کد یاتا AMO است . این فرودگاه در کشور چاد قرار دارد .


title: فرودگاه مانژولی ضیاجیاو

text: فرودگاه مانژولی ضیاجیاو یک فرودگاه با کد یاتا NZH است . این فرودگاه در کشور چین قرار دارد .


title: فرودگاه بین‌المللی منیول مارکوز دلیون

text: فرودگاه بین‌المللی منیول مارکوز دلیون یک فرودگاه همگانی مسافربری با کد یاتا LAP است که یک باند فرود بتن دارد و طول باند آن ۲۵۰۰ متر است. این فرودگاه در شهر لا پاس، باخا کالیفرنیا سور کشور مکزیک قرار دارد و در ارتفاع ۲۱ متری از سطح دریا واقع شده‌است.


title: لیگ برتر کشتی آزاد ایران

text: لیگ برتر کشتی آزاد ایران یک لیگ حرفه‌ای کشتی و بالاترین سطح لیگ کشتی در ایران است که هرساله برگزار می‌شود. این رقابت‌ها از سال ۱۳۸۲ به صورت رفت و برگشت برگزار می‌شود. تعداد تیم‌ها در بیشترین دوره ۱۱ تیم و در کمترین آن ۶ تیم بوده‌است و در زمان فعلی این مسابقات با ۹ تیم برگزار می‌شود. قهرمان آخرین دوره این مسابقات باشگاه بازار بزرگ تهران بوده که برای نخستین بار این عنوان را کسب کرده‌است. باشگاه‌های بیمه رازی با ۵ قهرمانی و نفت تهران با ۴ قهرمانی پرافتخارترین تیم تاریخ این رقابت‌ها می‌باشند.


title: دبیرستان دانشگاه ملی

text: دبیرستان دانشگاه ملی، نخستین دبیرستان مختلط تهران با مدیریت ایرانی و معیارهای دانشگاهی بود. برای گزینش دانش آموزان مستعد، بعد از دانشگاه شیراز، دانشگاه ملی ایران اقدام به تأسیس دبیرستانی مختص به خود در سال ۱۳۵۳ کرد. طرح ایجاد این دبیرستان با حمایت فرخ‌رو پارسا، که مدتی نیز عهده‌دار سِمَت مدیر کلی دبیرخانه دانشگاه ملی ایران بود، روبرو شد.


title: دبیرستان دانشگاه ملی

text: دبیرستان دانشگاه ملی یک نمونه و طرح موفّق از آموزش و پرورش مختلط در ایران را نشان می‌داد.


title: دبیرستان دانشگاه ملی

text: محمد نوری از چهره‌های ماندگار موسیقی از جمله دبیران این دبیرستان بود که به تدریس زبان انگلیسی می‌پرداخت.


title: دبیرستان دانشگاه ملی

text: علی جعفری از سال ۱۳۷۲ به مدت ۴سال و سپس پرویز شهبازیان و پس از وی عبدالرضا طالبی به مدت ۱۷ سال مدیریت دبیرستان را عهده‌دار بودند.


title: دبیرستان دانشگاه ملی

text: دبیرستان دانشگاه ملی در سال ۱۳۵۳ با مدیریت دکتر مسعود آروین تأسیس شد. سالانه حدود ۲۰۰۰ نفر از فارغ التحصیلان دوره راهنمایی که معدل بالای ۱۷ داشتند در آزمون ورودی دبیرستان شرکت می‌کردند. از میان شرکت کننده گان ۲۰۰ نفر اجازه تحصیل در دبیرستان را می‌یافتند.


title: دبیرستان دانشگاه ملی

text: دبیرستان دانشگاه ملی سال ۱۳۵۳ را با ۱۰۰ دانش آموز در منطقه یک آموزش و پرورش آغاز کرد. در سال ۱۳۵۴، محل دبیرستان به منطقه ۱۲ انتقال یافت.


title: دبیرستان دانشگاه ملی

text: اداره کل آموزش و پرورش استان تهران پانزدهم تیرماه ۱۳۵۹ در ارتباط با فرمان امام خمینی اطلاعیه‌ای در ۱۳ ماده صادر کرد. در این اطلاعیه ضمن تأکید به لزوم رعایت موازین اسلامی در مدارس، از مسئولان مدارس خواسته شد که هرچه زودتر آموزش و پرورش را با موازین اسلامی و اهداف جمهوری اسلامی منطبق کنند. در بیانیه مذکور آمده بود که مدارس مختلط در تمامی مقاطع به‌طور کلی برچیده شود.


title: دبیرستان دانشگاه ملی

text: در سال ۱۳۵۸ دبیرستان به دو قسمت پسرانه و دخترانه تقسیم شد. به دنبال آن قسمت دخترانه از سال ۱۳۵۹ منحل شد. از سال ۱۳۶۲ نام دبیرستان پسرانه به دبیرستان شهید باهنر تغییر کرد.


title: دلفین رودخانه‌ای

text: دلفین‌های رودخانه‌ای چهار گونه زنده از دلفین هستند که در آب‌های شیرین چندین رودخانه جهان زندگی می‌کنند. این دلفین‌ها در مناطقی از آسیا و آمریکای جنوبی پراکنده‌اند. آن‌ها اعضای بالاخانواده روددلفین‌واران به شمار می‌روند. سه گونه از این دلفین‌ها در آب رودخانه‌ها، و چهارمی یعنی دلفین لاپلاتا در آب‌های شور کرانه‌ای و نزدیک به کرانه اقیانوس زندگی می‌کند.


title: دلفین رودخانه‌ای

text: چهار عضو بالاخانواده روددلفین‌واران به ترتیب زیر رده‌بندی شده‌اند:


title: فرگشت آب‌بازسانان

text: آب‌بازسانان بزرگ‌ترین گروه از پستانداران دریایی هستند که شامل نهنگ‌ها، دلفین‌ها، و گرازماهی‌ها می‌شوند. این گروه از پستانداران نزدیک به هشتاد و هشت عضو دارد و اعضای آن در بیشتر آب‌های آزاد جهان و چند رودخانه بزرگ حضور دارند.


title: فرگشت آب‌بازسانان

text: گاودریاییان و آب‌بازسانان قدیمی‌ترین و نخستین جانوران شناخته شده در میان دیگر پستانداران دریایی هستند. نیاکان این هر دو گروه در ۵۴–۵۳ میلیون سال پیش در دوره ائوسن پا به درون آب گذاشتند تا از جانوران و گیاهان درون آن تغذیه کنند و این آغاز فرگشت (تکامل) آن‌ها در دریاها بود. نیاکان اعضای راسته گاودریاییان گیاه‌خوار بودند و دو گروه عمده باقی‌مانده از این راسته – گاوهای دریایی و داگونگ – از گیاهان دریایی نزدیک به سطح آب تغذیه می‌کنند. نیاکان گوشت‌خوار آب‌بازسانان را اما جفت‌سمانی تشکیل دادند که ظاهری همچون گرگ‌های امروزی داشتند و برای خوردن ماهی و سخت‌پوستان به درون آب‌های شیرین رفتند.


title: فرگشت آب‌بازسانان

text: نخستین آب‌بازسانان نزدیک به ۵۰ میلیون سال پیش در کناره‌های اقیانوس باستانی تتیس در جایی که امروزه هند و پاکستان قرار دارند پدیدار شدند. با گذشت نزدیک به ۲ میلیون سال، آن‌ها توانایی زندگی در هر دو محیط خشکی و آبی را داشتند. نزدیک به ۵ میلیون سال بعد و در ۴۵ م.س.پ. آب‌بازسانان آغازین, به‌طور کامل با زندگی در آب خو گرفته بودند و فرزندان خود را در آن به دنیا آورده و شیر می‌دادند. تا ۳۵ م.س.پ. این جانوران پاهای عقبی خود را از دست داده بودند و برای تغذیه و مکان‌یابی از پژواک بهره می‌گرفتند. نیاز خو گرفتن بیشتر این گروه با حرکت در آب و روش‌های شکار در آن باعث تغییرات بسیار در ساختار بدنی آن‌ها شد. این‌ها شامل صاف شدن کامل ستون مهره‌ها، از دست دادن پاهای عقبی به شکل کامل و به دست آوردن دم‌باله به عنوان وسیله پیش‌رانشی، چرخش حفره بینی به سوی بالای سر و پدید آمدن سوراخ تنفسی، و بسیاری دیگر دگرگونی‌های ریختی می‌شوند.


title: فرگشت آب‌بازسانان

text: از لحاظ تاریخی، در گذشته تصور بر این بود که آب‌بازسانان انواعی از ماهی هستند. اگرچه ارسطو به این اشاره کرده بود که نهنگ‌ها برای تنفس به سطح آب می‌آیند، این باور حتی تا هنگام لینه و در چاپ نخست "سیستما ناتوره" نیز وجود داشت. فلاور (۱۸۸۳) نخستین کسی بود که پیشنهاد داد آن‌ها در واقع گونه‌ای پستاندار هستند که رابطه نزدیکی با جفت‌سم‌سانان دارند. این ایده بعدها از روی شواهد دندانی و جمجمه‌ای توسط دانشمندانی چون ون والن (۱۹۶۶) و زالای (۱۹۶۹) پشتیبانی شد.


title: فرگشت آب‌بازسانان

text: تا سال ۱۹۹۹ میلادی، باور دانشمندان بر این بود که آب‌بازسانان به تک‌سم‌سانان نزدیک‌تر هستند و جفت‌سم‌سانان شاخه پایه‌ای کلادی از سم‌داران هستند. تا آن هنگام گمان بر این بود که میان‌پنجه‌سانان، که گروهی منقرض‌شده از پستانداران سم‌دار گوشتخوار یا همه‌چیزخوار بودند، گروه خواهر آب‌بازسانان به‌شمار می‌روند.


title: فرگشت آب‌بازسانان

text: ون والن و زالای نشان داده بودند که پیوند مشخصی میان این گروه از پستانداران و آب‌بازسانان وجود دارد. آن‌ها بخش‌هایی از بدن همانند گرگ داشتند؛ کناره‌ای بلند، توانایی راه رفتن بر پا و انگشتان پا، و به احتمالی سُم. به علاوه، بیشتر آن‌ها دندان‌هایی بزرگ و خردکننده داشتند که بر خلاف بیشتر جفت‌سم‌سانان، نشان از رژیم غذایی گوشتخواری داشت. ارتباط میان میان‌پنجه‌سانان و آب‌بازسانان از بررسی ریخت‌شناسانه جمجمه، دندان، و استخوان پساجمجمه تعدادی از ابتدایی‌ترین نهنگ‌ها با نام‌های پروتوستوس، پاکیستوس، رودوستوس، و آمبولوستوس سرچشمه می‌گیرد. در آن هنگام اغلب پژوهشگران مخالف این ایده بودند که آب‌بازسانان نوعی جفت‌سم باشند چرا که آب‌بازسانان و جفت‌سم‌سانان دارای تفاوت‌های ظاهری بنیادین بودند؛ پاهای پشتی آن‌ها از میان رفته و تنها چند اندام زائدمانده کوچک باقی‌مانده‌اند، بدنشان همانند ماهیان شده و سوراخ بینی آن‌ها به بالای سر رفته‌است. قوزک پا که از جمله بخش‌های بارز بدن در جفت‌سم‌سانان است در هیچ‌یک از آب‌بازسانان کنونی وجود ندارد و سنگواره‌های یافت شده از نهنگ‌های باستانی تا آغاز دهه نخست هزاره سوم میلادی یا بخش پای عقبی نداشتند یا اندک استخوان‌های باقی‌مانده از آن‌ها آنچنان تحلیل رفته بودند که امکان شناسایی قوزک پا و دیگر ویژگی‌های استخوانی مربوط به آن بخش وجود نداشت. دهه ۲۰۰۰ میلادی اما این باور را به کلی دگرگون کرد؛ هنگامی که انبوه داده‌های علمی به دست آمده از آزمایش‌های مولکولی و نیز یافته‌های جدید زیست‌باستان‌شناسی نشان دادند که آب‌بازسانان نه تنها در راسته جفت‌سم‌سانان قرار دارند که نزدیک‌ترین گروه به آن‌ها تیره اسب‌آبیان است. اگرچه حتی تا پیش از آن دهه، آزمایش‌های مولکولی، وجود ارتباط میان جفت‌سم‌سانان و آب‌بازسانان را با اطمینان پشتیبانی می‌کرد، تا نخستین سال‌های سده ۲۱ میلادی هیچ نشانه‌ای از همانندی ریخت‌شناسانه این دو گروه در دست نبود تا آنکه دو گروه پژوهشی مستقل با یافتن قوزک‌های پای پروتوستوس و پاکیستوس توانستند ویژگی‌هایی در قاپ و استخوان پاشنه آن‌ها بیابند که تا پیش از آن تنها در جفت‌سم‌سانان دیده شده بودند. این ویژگی‌ها شامل وجود سامانه استخوانی با کارکردی همچون کارکرد دو قرقره متصل به هم در قوزک پای نهنگ‌های نخستین و نیز دیگر شباهت‌های ریختی قوزک پا با جفت‌سم‌سانان بودند؛ چیزی که تنها نشان از ارتباط نزدیک آب‌بازسانان با این گروه از پستانداران داشت. همچنین، بررسی‌ها بر روی بیش از ۱۶٬۰۰۰ شاخه درخت فیلوژنتیکی با بهره‌گیری از داده‌های مولکولی ارتباط نزدیک سه گروه آب‌بازسانان، اسب‌آبیان، و گروه منقرض رائوایان، را ثابت می‌کند. ۸٬۲۳۹ شاخه از این تعداد گویای آن هستند که اسب‌آبیان و رائوایان دو گروه خواهر به‌شمار می‌روند. به همین تعداد شاخه نیز خواهر بودن رائوایان و آب‌بازسانان را نمایش می‌دهند. از این رو می‌توان چنین نتیجه گرفت که این سه گروه از جفت‌سم‌سانان دارای نیای مشترک هستند.


title: فرگشت آب‌بازسانان

text: پژوهش‌های علمی بسیاری از این نگره که آب‌بازسانان تک‌نیا هستند پشتیبانی می‌کنند. به نسبت دیگر پستانداران، کاریوتیپ این جانوران بسیار دست‌نخورده مانده و در طول فرگشت خود تفاوت آنچنانی نکرده‌اند. عدد کروموزوم برای بیشتر آب‌بازسانان ۲N=۴۴ است. امروزه اگرچه ارتباط این گروه فراگیر (مونوفیلتیک) پستانداران با جفت‌سم‌سانان میان‌پنجه‌سان مشخص است، ولی هنوز آشکار نیست که آیا آن‌ها آرایه‌ای خواهر از نیاکان آب‌بازسانان بوده‌اند یا آب‌بازسانان خود از درون گروهی هم‌نیای میان‌پنجه‌ایان برخاسته‌اند. در هر دو صورت، ارتباط نزدیک این جانوران با جفت‌سم‌سانان دوره پالئوسن از شواهد انبوه دیگری از جمله داده‌های ایمنی‌شناسی، دورگه‌سازی دی‌ان‌ای، توالی دی‌ان‌ای میتوکندریایی، و توالی دی‌ان‌ای هسته‌ای اثبات شده‌است.


title: فرگشت آب‌بازسانان

text: کهن‌آب‌بازسانان آرایه‌ای پرتعداد از نیاکان نهنگ‌های امروزین هستند که مشخصه‌های اصلیشان عبارتند از پوزهٔ کشیده، حفره مغزی باریک، جمجمه‌ای با گودال گیجگاهی بزرگ، و نوک سر پیکانی مشخص. تفاوت عمده این جانوران با آب‌بازسانان کنونی در میزان جلوآمدگی استخوان‌های جمجمه است؛ چیزی که در آب‌بازسانان امروزین به شکل تلسکوپی و متمرکز رو به جلو دیده می‌شود. قدیمی‌ترین عضو این آرایه نزدیک به ۵۰ میلیون سال پیش پا بر زمین گذاشت و واپسین آن‌ها تا پایان دوران ائوسن منقرض شد، اگرچه نهنگ‌ها و دلفین‌های امروزین از آن پدید آمدند و به زندگی ادامه دادند.


title: فرگشت آب‌بازسانان

text: نزدیک‌ترین جاندار امروزین به آب‌بازسانان اسب آبی است. خط فرگشتی نیای اسب‌های آبی و نهنگ‌ها در حدود ۵۰ تا ۶۰ میلیون سال پیش از هم جدا شد. تخمین‌های کنونی بر پایهٔ تغییرات ملکولی دی‌ان‌ای این جدایی خط فرگشتی اسبان آبی و نهنگ‌ها را در تقریباً ۵۴٫۹ میلیون سال پیش تخمین می‌زنند. نیای مشترک این دو گونه‌ای پستاندار نیمه‌آبزی بوده‌است که بازماندگان آن بعدها به دو گروه کامل آبزی (نهنگ‌ها) و گروه دیگر بزرگی شامل چهارپایان زغال‌دد تقسیم شدند. زغال‌ددان برای مدت ۴۰ میلیون سال روی زمین زیستند و ۳۷ سرده گوناگون پدیدآوردند، ولی واپسین آن‌ها نزدیک به ۲٫۵ میلیون سال پیش منقرض شد و تنها جانور باقی‌مانده ازشان اسب آبی است.


title: فرگشت آب‌بازسانان

text: نخستین پستانداری که با عنوان "نهنگ" شناخته می‌شود هیمالیاستوس نام دارد که سنگوارهٔ آن در سازند کوتار نالا (مربوط به ایپرزین) در هند به دست آمده‌است. هیمالیاستوس در ۵۲٫۵ میلیون سال پیش می‌زیست و اگر چه سازند کوتار نالا مربوط به رسوب‌های اقیانوسی بوده‌است، اما بررسی بر روی میزان ایزوتوپ اکسیژن در مینای دندان این جانور نشان از زندگی آن در محیط دارای آب شیرین دارد. چنین چیزی به معنای آن است که هیمالیاستوس یا در محیط آب شیرین با دسترسی گاه به گاه به محیط اقیانوسی زندگی می‌کرد یا نمونهٔ یافت شده در کنار رودخانه مرده و جسدش توسط آب به اقیانوس برده شده‌است.


title: فرگشت آب‌بازسانان

text: کلادنمای زیر روند فرگشت آب‌بازسانان از پستاندارانی خشکی‌زی و چهارپا به جانورانی دریازی و باله‌دار را نشان می‌دهد. تاریخ‌های نوشته شده در این کلادنما تقریبی هستند.


title: فرگشت آب‌بازسانان

text: پاک‌نهنگان نخستین نهنگ‌های روی زمین بودند که در ائوسن آغازین در نزدیک ۵۰ میلیون سال پیش در منطقه‌ای که امروزه پاکستان نامیده می‌شود، زندگی می‌کردند. سنگواره‌های بسیاری از آنان در کرانه‌های اقیانوس تتیس پیشین یافت شده‌اند. بقایای سنگواره و استخوان‌های پاک‌نهنگان در سازند معروف به کولدانا در شمال‌شرقی پاکستان و بعدها شمال‌غربی هند به وفور پیدا شده‌اند و ویژگی‌های این سازند دانشمندان را به این باور رسانده‌است که پاک‌نهنگان در محیطی رودخانه‌ای زندگی می‌کردند. در میلیون‌ها سال پیش، مکان زندگی این جانوران خشک با رودهای فصلی و سیلاب‌های زودگذر بوده‌است. در آن هنگام، این جانوران از آب شیرین تغذیه می‌کردند. رژیم غذایی آن‌ها به گمانی شامل جانورانی می‌شد که برای نوشیدن آب به رودخانه‌ها نزدیک می‌شدند و نیز جانوران آبزی که درون آب زندگی می‌کردند. آن‌ها قدیمی‌ترین نیاکان آب‌بازسانان به‌شمار می‌روند و سازندهای قدیمی‌تر از و زیر کولدونا نشانی از آب‌بازسانان آغازین در خود ندارند.


title: فرگشت آب‌بازسانان

text: پاک‌نهنگ‌ها توانایی زیادی برای زندگی در آب نداشتند؛ پاهای عقبی آن‌ها بسیار بزرگ بود، چندین مهره به‌هم‌چسبیده در لگن خاصره داشتند و شنوایی‌شان در آب بسیار ضعیف بود. این‌ها ویژگی‌هایی بودند که کمابیش در راهرونهنگان و رمینگتون‌نهنگان نیز دیده می‌شوند؛ از این رو، به این سه گروه از آب‌بازسانان کهن، «آب‌بازسانان آغازین» می‌گویند. سنگواره آب‌بازسانان آغازین تنها در منطقه هند–پاکستان امروزین یافت شده‌است و همه آن‌ها دارای فرمول دندانی بودند.


title: فرگشت آب‌بازسانان

text: آنچه که پاک‌نهنگان را استثنایی می‌کند پیدا شدن تعدادی از استخوان‌های قوزک پای پاکیستوس – در کنار همین استخوان‌ها از آنِ رودوستوس – در سال ۲۰۰۱ میلادی بود که نشان داد این جانوران همانند خویشاوندان جفت‌سم کنونی نهنگ‌ها دارای قوزک پای دوقرقره‌ای بوده‌اند. پیدا شدن این حلقه ارتباطی اثبات کرد که نهنگ‌های امروزین دارای نیاکان جفت‌سم بوده‌اند. پاکیستوس پوزه دراز و دندان‌های قوی‌ای داشت که نشان از رژیم غذایی به شدت وابسته به گوشت دارد. حفره صماخی آن همانند همه دیگر نهنگ‌ها تصلب استخوانی داشت و کاسه چشم آن به سوی عقب چرخیده بود؛ چیزی که نشان می‌دهد امکان چرخش چشم به اطراف و دیدن آن در هنگام فرورفتن کامل در آب وجود داشته‌است. فرورفتن کامل در آب همچنین به آن‌ها امکان دوری از پرتو فرابنفش خورشید را – در صورتی که همچون اسب‌های آبی کنونی موی چندانی نداشتند – می‌داد.


title: فرگشت آب‌بازسانان

text: دسته دیگری از نهنگان آغازین که خاستگاهشان همانند پاک‌نهنگان در پاکستان امروزین بود، راهرونهنگان بودند. نام علمی این تیره از آب‌بازسانان نخستین از دو بخش "Ambulo–" به معنای "متحرک" و "جابجاشونده" و "cete" به معنای "نهنگ" آمده‌است؛ نامی که اشاره به نخستین تلاش این جانوران برای سازش بیشتر با زندگی در آب و راه رفتن آسان در آن دارد. این جانوران در ۴۹ میلیون سال پیش در آغاز ائوسن میانی زندگی می‌کردند و دوزیست بودند. آن‌ها همچنین همانندی بسیاری به تمساح‌های امروزین داشتند و در هنگام شکار در کنارهٔ رودخانه‌ها و آبگیرها منتظر جانوران خشکی‌زی می‌ماندند تا در هنگام نوشیدن آب شکارشان کنند. بررسی بر روی دو ایزوتوپ ΔO و ΔC موجود در استخوان‌های این جانوران نشان داده‌است که بعضی از آن‌ها در هر دو محیط آب شور اقیانوس و آب شیرین رودخانه‌ها زندگی می‌کردند بعضی نیز هیچ آب شوری مصرف نکرده بودند. از این رو، امروزه باور بر این است که راهرونهنگان حلقه میان ورود آب‌بازسانان از آب شیرین به آب شور بوده‌اند.


title: فرگشت آب‌بازسانان

text: راهرونهنگان پاهای عقبی دراز و نیرومندی به ویژه در بخش‌های درشت‌نی و نازک‌نی داشتند که در انتها به انگشتانی بلند می‌رسیدند. دمشان نیز بلند بود ولی نشانه‌ای از دم‌باله در آن‌ها دیده نمی‌شود. این دم کوتاهتر از پاهای عقبیشان بود. لگن خاصره به خوبی شکل گرفته و استخوان خاجی بارزی حضور دارد. این بدان معناست که آن‌ها توانایی حرکت در هر دو محیط خشکی و آب را داشتند؛ اگرچه شواهد نشان می‌دهند که نمی‌توانستند در هیچ‌کدام با سرعت به پیش روند. ماهیچه‌های کمری قدرتمند آن‌ها نشان از آن دارند که راهرونهنگان با حرکت دادن ستون فقرات و پاهای عقبی در سطحی افقی (همچون شنگ‌های دریایی) به جلو پیش می‌رفتند. همچنین، کانال عصبی استخوان خاجی بزرگشان و نیز مهره‌های دمی آن‌ها حکایت از وجود دمی قوی دارند که هماهنگ با دیگر اعضای شناکننده بدن حرکت می‌کرد. اگرچه ریخت واپسین مهره دمی بیان‌گر آن است که دم تا آن هنگام هنوز به خوبی شکل باله به خود نگرفته بوده و تنها عامل پیش‌برندهٔ جانور به جلو به‌شمار نمی‌رفته‌است.


title: فرگشت آب‌بازسانان

text: آن‌ها وزنی میان ۱۴۱ تا ۲۳۵ کیلوگرم داشتند و به نظر می‌رسد که پاهای عقبی کشیده امکان تحرک بیشتری به آن‌ها در محیط آب می‌داده‌است و همچون پارو از آن‌ها بهره گرفته می‌شده‌است. همچنین از آن‌ها برای جهت گرفتن و حفظ تعادل در هنگام شنا استفاده می‌شده‌است. این پاها در آب‌بازسانان پسین با رشد دم‌باله ناپدید می‌شوند و کارکرد خود را از دست می‌دهند.


title: فرگشت آب‌بازسانان

text: رمینگتون‌نهنگان کلادی از کهن‌آب‌بازسانان بودند که عمری کوتاه در آغاز ائوسن میانی داشتند. این کلاد دارای پنج سرده بود که مشخصه‌شان جمجمه‌های بلند و باریک و فک‌ها و پاهای عقبی قوی بود. ریخت‌شناسی سنگواره‌های این جانوران نشان می‌دهد که رژیم غذایی آن‌ها از جانداران دریاییِ سریع و چابک تشکیل می‌شد. گوش میانی آن‌ها بزرگ بود و نشانه‌هایی از تطبیق برای شنیدن بهتر در محیط آب داشت. به دلیل داشتن کیسه‌های هوایی در استخوان تریگویدشان، در گذشته گمان بر این بود که آن‌ها نیاکان نهنگ‌های دندان‌دار بودند، اما امروزه به عنوان نسبی از آب‌بازسانان آغازین شناخته می‌شوند.


title: فرگشت آب‌بازسانان

text: بقایای این نهنگ‌ها در مناطق مرکزی پاکستان و غرب هند یافت شده‌اند. بررسی ویژگی‌های خاک بستری که رمینگتون‌نهنگان در آن پیدا شده‌اند نشان می‌دهد که رمینگتون‌نهنگان آغازین مناطق کرانه‌ای نزدیک به آب شیرین را، همانند آنچه در راهرونهنگان وجود داشت، اشغال می‌کردند. رمینگتون‌نهنگان پس از این دوره همانندی بیشتری به پیش‌نهنگان داشتند و بقایایشان در سازند دوماندا در مرکز پاکستان و هارودی در شمال‌غربی هند پیدا شده‌اند. در سازند هارودی، انواع گوناگون پیش‌نهنگ‌ها در سازند درازیندا، که از دید چینه‌شناسانه درست بالای سر هارودی قرار دارد، یافت شده‌اند.


title: فرگشت آب‌بازسانان

text: بدن بلند و پوزه و آرواره کشیده آن‌ها شباهت آنان به تمساح‌ها را حتی بیشتر از راهرونهنگان می‌کرد. همانند پاک‌نهنگان و راهرونهنگان، رمینگتون‌نهنگ‌ها نیز دارای چهار مهره خاجی جوش خورده بودند. پاهای عقبی، گردال‌های لگن خاصره، و اسکلت محوردار آن‌ها نشان از توانایی‌شان در حرکت در هر دو محیط آب و خشکی دارند. هم بررسی‌های ایزوتوپی و هم چینه‌شناسانه نشان داده‌اند که رمینگتون‌نهنگ‌ها از جانداران اقیانوسی تغذیه می‌کرده‌اند.


title: فرگشت آب‌بازسانان

text: پیش‌نهنگان نسبی بسیار گسترده از نهنگ‌های آغازین بودند که در مناطق گوناگونی از جهان از جمله هند–پاکستان، مصر، جنوب‌شرقی ایالات متحده، اروپا، و آفریقا زندگی می‌کردند. آن‌ها در آغاز ائوسن میانی در هند–پاکستان ظاهر شدند و به سرعت به مناطق دیگر جهان گسترش پیدا کردند. استخوان‌های یافت شده از تعدادی از این نهنگان آغازین نشان‌دهنده آن هستند که آن‌ها با دم‌های قوی خود در کنار پاهای عقبی نیرومند اقدام به شنا می‌کردند. طول این جانوران به صورت تقریبی به ۲ متر می‌رسید. فرمول دندانیشان همانند پاک‌نهنگان بود و در کل فاقد دندانک‌های کمکی بر روی دندان‌های جلویی خود بودند. به نسبت پاک‌نهنگان و دیگر پستانداران معمولی خشکی‌زی، روزنه آرواره‌ای و کانال‌های آرواره در این نهنگ‌ها بسیار بزرگ‌تر شده بود.


title: فرگشت آب‌بازسانان

text: استخوان‌های این گروه از کهن‌آب‌بازسانان نشان از توانایی تعدادی از آن‌ها – به استثنای ائوستوس و جرجیاستوس – در حرکت بر روی زمین دارند. هیچ پیش‌نهنگ شناخته‌شده‌ای دارای مهره‌های دمی پشتی (خلفی) که نشان از وجود باله داشته باشند، نبوده‌است. ماهیچه‌های بزرگ پاهای عقبی ائوستوس و جرجیاستوس بیانگر آن هستند که آن‌ها توانایی حرکت بر روی زمین را نداشتند و از آن پاها برای موج‌وار حرکت کردن در آب بهره می‌گرفتند. با این حال، پیش‌نهنگان به شکل کامل آبزی نشده بودند و همانند خوکان دریایی کنونی، هنوز برای جفت‌گیری و زایش به خشکی برمی‌گشتند.


title: فرگشت آب‌بازسانان

text: پیش‌نهنگان و رمینگتون‌نهنگان هر دو از نیای مشترکی از راهرونهنگان پدید آمدند که در آغاز دوره لوتتین زندگی می‌کرد. اگرچه رمینگتون‌نهنگ‌ها در نزدیک ۴۶ میلیون سال پیش منقرض شدند، پیش‌نهنگ‌ها توانستند راه خود را به سوی دیگر مناطق جهان باز کنند و نیای نهنگ‌های امروزین شوند. آن‌ها با خسروسوسماران در تعدادی از ویژگی‌ها اشتراک داشتند و این شامل استخوان خاجی تحلیل‌رفته، پاهای عقبی کوچکتر، و ورودی هوایی که بیشتر به سوی بالای سر متمایل شده بود، می‌شدند.


title: فرگشت آب‌بازسانان

text: خسروسوسماران تیره‌ای از کهن‌آب‌بازسانان هم‌نیا بودند که در زمان‌های به نسبت متاخرتری از دیگر آب‌بازسانان در میانهٔ تا پایان ائوسن و به گمانی آغاز اولیگوسن ظاهر شدند. شباهت‌هایی میان بعضی پیش‌نهنگان متاخر با خسروسوسماران آغازین دیده می‌شود، ولی ویژگی خسروسوسماران در داشتن مهره‌های دمی بسیار کشیده و فقدان کامل استخوان خاجی شناسایی آن‌ها را از پیش‌نهنگان میسر ساخته‌است. تا پایان ائوسن، همهٔ پیش‌نهنگان منقرض شده بودند. سنگواره‌های بی‌شماری از این جانداران در نیمکره شمالی، به ویژه مصر، یافت شده‌اند. آن‌ها همچنین در اروپا، شرق آمریکا، غرب آمریکای جنوبی، غرب آفریقا، و جنوبگان وجود داشتند. خسروسوسمارها جثه بزرگی داشتند و طول آن‌ها میان ۱۸–۴ متر بوده‌است. آن‌ها توانایی گذر از اقیانوس‌ها را داشتند و در شکار بسیار توانا بودند. زیرخانواده‌های سه‌گانه این آب‌بازسانان کمابیش به میزانی از تطبیق به زندگی در محیط اقیانوسی رسیده بودند که امروزه در آب‌بازسانان نوین دیده می‌شود. همه آب‌بازسانان نوین کنونی برآمده از این گروه از نهنگ‌ها هستند.


title: فرگشت آب‌بازسانان

text: این گروه از آب‌بازسانان شامل نَسَبی از پستاندارانی بزرگ‌جثه با بدنی کشیده می‌شدند که به گونه کامل وابسته به آب بودند. زیرخانواده‌ای از آن‌ها با نام دورودونتیان نیز شامل جانورانی بزرگ‌جثه، اما بی بدن کشیده بود. طول بدن بعضی از خسروسوسماران به ۲۵ متر می‌رسید. نخستین سنگواره‌های این جانوران به دلیل همانندی زیاد به سوسماران بزرگ‌جثهٔ ساکن دریاها با این نام خوانده شدند، اگرچه بعدها ریچارد اوون به درستی آن‌ها را در رده پستانداران قرار داد.


title: فرگشت آب‌بازسانان

text: خسروسوسماران از چند جهت با همه دیگر کهن‌آب‌بازسانان فرق داشتند؛ آن‌ها چندین دندانک کمکی بر روی دندان‌های آسیای بزرگ خود داشتند، استخوان خاجی خود را از دست داده بودند و لگن خاصره دیگر توسط آن به ستون فقرات متصل نبود، پاهای پشتی بسیار کوتاه شده بود، و در نهایت لگن خاصره چرخش پیدا کرده بود. پاهای جلویی به عنوان باله به کار گرفته می‌شدند و دم تنها اندام پیش‌رانشی – همانند دیگر نهنگ‌های امروزین – بوده‌است. مهره‌های دمی این جانوران صاف شده و در موازات ستون مهره‌ها قرار گرفته بودند. استخوان‌های تحلیل‌رفتهٔ پاهای عقبی بسیار صاف شده بودند و توانایی خم شدن خود را از دست داده بودند. صدها سنگواره "باسیلوسور ایزیس" در دره‌ای با نام "دره نهنگ‌ها" شواهد آشکار از ناپدید شدن تدریجی پاهای عقبی بر خود دارند. اگرچه بعضی آب‌بازسان‌شناسان بر این باورند که "B. isis" از پاهای کوچک عقبی خود برای نگه داشتن شریک جنسیش در هنگام آمیزش بهره می‌گرفته، عده‌ای دیگر آن‌ها را تنها اندام‌هایی زائده‌مانده بدون کارکرد ویژه می‌دانند.


title: فرگشت آب‌بازسانان

text: جمجمه خسروسوسمارها نشان می‌دهند که سینوس‌های تریگویدی آنان در کنار گوش به خوبی شکل گرفته بودند. در آب‌بازسانان نوین، این سینوس‌ها برای کمک به تطبیق‌پذیری با فشار آب در هنگام شیرجه رفتن به ژرفا و نیز عایق‌سازی آکوستیکی هر یک از گوش‌ها به کار می‌روند. گردن آن‌ها کوتاهتر از پیش‌نهنگان بود و نسبت به آنان جناغ پهن‌تر، ضخیم‌تر، و متراکم‌تری داشتند. پاهای عقبی آنان توانایی تحمل وزن آن‌ها را بر روی خشکی نداشتند و مهره‌های دمی خلفی آن‌ها به موازات ستون مهره‌ها صاف شده بود؛ به گونه‌ای که دم‌باله‌ای با بافت نرم در انتهای بدن پدید آمده بود که – همانند نهنگ‌های امروزین – تنها عامل پیش‌برنده به جلو به‌شمار می‌رفت. با چنین توصیفی می‌توان نتیجه گرفت که کهن‌آب‌بازسانان تا آن هنگام به شکل خسروسوسماریشان به گونه کامل آبزی شده بودند. دورودونتیان از دیدگاه رده‌بندی و بوم‌شناسانه زیرخانواده متنوع‌تری از خسروسوسماران بودند. شکل ظاهری آن‌ها همانند دلفین‌های امروزین بود و در ائوسن پسین در مصر، جنوب‌شرقی آمریکای شمالی، اروپا، و زلاندنو پدیدار شدند. دورودون یکی از اعضای این زیرخانواده و از نخستین آب‌بازسانان شناخته‌شدهٔ کاملاً آبزی است. دورودون به جای دست‌های جلویی، باله‌هایی کوتاه داشت و پاهای عقبی کوتاه شده بودند. همانند نهنگ‌های امروزین، پیش‌رانش در این کهن‌آب‌بازسان توسط باله دمی انجام می‌شد. به احتمال بسیار، نهنگ‌های امروزین، شامل هر دو گروه نهنگ‌های دندان‌دار و بی‌دندان، از دورودونتیان برآمده‌اند.


title: فرگشت آب‌بازسانان

text: از جمله همانندی‌های میان دورودونتیان و نهنگ‌های دندان‌دار و بی‌دندان امروزین نداشتن استخوان خاجی و کوچک بودن لگن خاصره به همراه پاهای عقبی است. آن‌ها همچنین افزایش در اندازه فرورفتگی زیرخاری داشتند.


title: فرگشت آب‌بازسانان

text: آب‌بازسانان نوین با نیاکان کهن‌آب‌بازشان تفاوت‌هایی دارند؛ از جمله آن‌ها می‌توان به ارتباط میان استخوان‌ها در جمجمه برای تطابق بهتر باگذار ورودی بینی (سوراخ هوا) از جلوی سر به بالای آن اشاره کرد. جمجمه نهنگ‌های امروزین استخوان‌های زبرآرواره و پیش‌زبرآرواره‌ای دارد که بسیار رو به جلو حرکت کرده‌اند و بیشتر سقف جمجمه را تشکیل می‌دهند. چنین چیزی باعث ایجاد پوزه‌ای دراز در این جانوران شده و در اصطلاح به آن «دوررفتگی» می‌گویند. تفاوت دیگر کهن‌آب‌بازسانان با نهنگ‌های امروزین در ثابت بودن فک بالایی در نهنگ‌ها است در حالی که این فک در نیاکانشان توانایی حرکت داشت و می‌توانست بچرخد.


title: فرگشت آب‌بازسانان

text: تخمین‌های زده شده دربارهٔ زمان جدایی نهنگ‌های دندان‌دار و بی‌دندان با هم تفاوت دارند چرا که هر تخمین برآمده از بررسی ویژگی‌های جداگانه‌ای از سنگواره‌های این جانداران به دست آمده‌است. بر پایه دانش سنگواره‌شناسی، این دو گروه در نزدیک به ۳۵ میلیون سال پیش از نیای کهن‌آب‌باز مشترکی جدا شدند. بررسی‌های ژنتیکی میتوکندریایی نیز چنین تخمینی را پشتیبانی می‌کند. با این حال عدم اطمینان کامل دربارهٔ این زمان به دلیل کمبود سنگواره‌های به دست آمده از مرحله انتقالی ائوسن–اولیگوسن پدید آمده‌است. کمبود چنین سنگواره‌هایی خود به دلیل کاهش یک‌باره و زیاد عمق دریاها در آن هنگام است که مانع از شکل‌گیری سنگواره نهنگ‌ها شد یا حتی آن‌هایی را هم شکل گرفته بودند شسته و نابود کرده‌است. از این رو دانشمندان تنها می‌توانند انتقال از خسروسوسماران تا نهنگ‌های نوین را مطالعه کنند.


title: فرگشت آب‌بازسانان

text: بررسی‌های ریختی و مولکولی ثابت کرده‌اند که هر کدام از دو زیرراسته کنونی نهنگ‌های دندان‌دار و بی‌دندان مونوفیلتیک هستند. همچنین، دانشمندان بر این باورند که نهنگ‌های نوین کنونی همگی از خسروسوسماران فرگشت یافته‌اند؛ چنین چیزی خسروسوسماران را تبدیل به یک گروه فراگیر می‌کند.


title: فرگشت آب‌بازسانان

text: قدیمی‌ترین عضو زیرراسته نهنگ‌های بی‌دندان "لانوستوس" است که از سازند لا مستا از ائوسن پسین در جزیره سیمور در جنوبگان به دست آمده‌است. این جانور بزرگ‌جثه جمجمه‌ای خسروسوسمارشکل داشت، با این تفاوت که پوزه‌اش پهن و صاف بود. دندان‌های آسیای آن دارای دندانک‌های کمکی بودند و همهٔ دندان توسط فضاهای میان‌دندانی به نسبت بزرگ از هم جدا شده بودند. شیارهای بارز دور کیسه‌های دندانی نشانی وجود خون‌رسانی قوی به کام دهان دارند. این جانور با «فیلتر» کردن آب دریا تغذیه می‌کرد؛ به این معنا که با فروبردن میزان زیادی از آب دریا به درون دهان و سپس بیرون دادن آن، ماهیان کوچک و جانوران ریزی چون پلانکتون‌ها را در پشت صفحه‌های شانه‌ای دهان و در نتیجه درون دهان خود گیر می‌انداخت و آن‌ها را می‌بلعید. چنین چیزی "لانوستوس" را در میان خسروسوسماران و نهنگ‌های بی‌دندان پسین قرار می‌دهد. دیگر نهنگ‌های بی‌دندان کهن که از دوره اولیگوسن در کارولینای جنوبی یافت شده‌اند نیز دندان‌ها و جمجمه کمابیش شبیه به لانوستوس و نیز سینوس‌های پیراصماخی بزرگ بدون سینوس تریگویدی داشتند.


title: فرگشت آب‌بازسانان

text: شناخته‌شده‌ترین گروه از این نهنگ‌ها در اقیانوس آرام شمالی دیده شده‌اند که شامل ۵ سرده هستند. آن‌ها دارای پوزه پهن و صاف به همراه دندان‌های آسیای کوچک با فاصله زیاد و دندانک‌های کمکی ریز بودند. ۱۱ دندان در فک بالایی این نهنگ‌های بی‌دندان کهن یکی بیشتر از ۱۰ دندان خسروسوسماران است. آن‌ها شباهت‌هایی با نهنگ‌های بی‌دندان نوین همچون وجود شیارها و دریچه‌های خون‌رسانی به دور دندان‌ها و بافت‌های پوششی دور آن‌ها – که بعدها به ساختارهای بزرگتری برای رساندن خون به صفحه‌های شانه‌ای تبدیل شدند – داشتند.


title: فرگشت آب‌بازسانان

text: نخستین نهنگ‌های بی‌دندان راستین بدون هیچ دندانی اما از اولیگوسن پسین در کارولینای جنوبی و نیوزیلند، و اولیگوسن آغازین در اورگن به دست آمده‌اند. تصور بر این است که آن‌ها دارای صفحه‌های شانه‌ای برای فیلتر کردن غذا بوده‌اند؛ اگرچه سقف دهان هیچ‌کدام از سنگواره آن‌ها به خوبی حفظ نشده‌اند.


title: فرگشت آب‌بازسانان

text: نخستین نهنگ‌های دندان‌دار از اواخر اولیگوسن آغازین در آمریکای شمالی شناخته شدند. آن‌ها از تعداد سه یا بیشتری تیره هستند که با هم تفاوت‌های بسیاری دارند. بر خلاف نخستین نهنگ‌های بی‌دندان، نهنگ‌های دندان‌دار آغازین به گونه کامل با نیاکان خسروسوسمار خود تفاوت دارند؛ استخوان فک فوقانی آن‌ها توسط بافت فوق مداری پوشیده شده‌است؛ گودال صورتی بزرگی روزنه پس‌سری زیرکاسهٔ چشمی خلفی آنان را دربر گرفته‌است؛ چاک پیش‌آرواره‌ای دارند؛ و سینوسی میانی در آن‌ها پدید آمده‌است.


title: فرگشت آب‌بازسانان

text: با این حال نهنگ‌های دندان‌دار کنونی و کهن هر دو توانایی پژواک‌یابی صوتی را داشتند. در این آب‌بازان، استخوان‌های جمجمه و گوش، شکلی گودال‌وار پیدا کرده بودند که به احتمال زیاد نشان از وجود خربزه‌ای (ملون) در آن بخش‌ها دارد. خربزه‌ای بخشی چربی‌ساخته و خربزه‌ای‌شکل در جلوی سر نهنگ‌های دندان‌دار است که توسط آن امکان تولید و دریافت امواج با بسامد بالا مهیا می‌شود. گودال‌وار بودن استخوان‌های جمجمه و گوش در سر نهنگ‌های دندان‌دار کهن نشان از وجود خربزه‌ای و در نتیجه توانایی آن‌ها در پیدا کردن طعمه و موقعیت‌یابی توسط پژواک‌یابی صوتی دارد.


title: فرگشت آب‌بازسانان

text: نخستین آب‌بازسانان برای بهره‌گیری از منابع غذایی موجود در رودخانه‌ها و دریاها پا به درون آب گذاشتند؛ اگرچه این احتمال نیز وجود دارد که برای رهایی از پرتو فروسرخ خورشید تن به آب زده باشند. به هر روی، با ورود آن‌ها به آب و آغاز تغذیه در آن، وابستگی آن‌ها به محیط آبی بیشتر و بیشتر شد و در نهایت بدن آن‌ها برای تطبیق بیشتر با زندگی در آب تغییرات بنیادین کرد.


title: فرگشت آب‌بازسانان

text: دو تفاوت بسیار آشکار میان آب‌بازسانان آغازین (پستانداران زوج‌سم) و کنونی را می‌توان در سوق تدریجی حرکت بر چهارپا به سوی حرکت محوری در آب، و نیز توانایی خوردن آب دریا دانست. این تغییرات به شکل بسیار عجیبی با سرعت بالا پدید آمدند؛ از پاکیستوس که بر روی چهار پا راه می‌رفت و آب شیرین می‌نوشید تا رودوستوس که با کمک دم‌باله شنا می‌کرد و آب دریا می‌نوشید تنها نزدیک به ۵ میلیون سال فاصله است. تا پایان ائوسن، اعضای تیره خسروسوسماران تنها بازماندهٔ کوچک زائده‌ای از پاهای عقبی خود داشتند و به نظر نمی‌رسد که به هیچ روی توانایی راه رفتن در خشکی را داشته بودند. از این رو، تا پایان ائوسن آب‌بازسانان به شکل کامل آبزی شده بودند و فرزندانشان را در آب شور به دنیا می‌آوردند. برای تطابق با چنین محیطی در طول مدت زمان به نسبت کوتاه، کهن‌آب‌بازسانان نیازمند دگرگونی‌های زیادی بودند. این دگرگونی‌ها شامل حرکت در آب، شیرجه زدن، تنظیم دمایی، و تنظیم فشار اسمزی می‌شوند. تطابق در این راستاها نیاز به هر دو دگرگونی‌های ریخت‌شناسانه و فیزیولوژیک داشتند. از دیدگاه ریخت‌شناسانه، دگرگونی‌های بسیار و گاه بنیادینی در بخش‌های اصلی بدن آب‌بازسانان، همچون جمجمه و ستون مهره‌ها و لگن، پدید آمدند. این دگرگونی‌ها در پاسخ به زندگی در آب و تنفس در آن و نیز نیاز به حرکت سریع در محیط آبی برای شکار طعمه‌ها بودند. برای نمونه، جمجمهٔ آب‌بازسانان در مقایسه با پستانداران دیگر دوررفته و محفظهٔ مغزی (در پشت پوزه) کوچک شده‌است. در طی میلیون‌ها سال، سوراخ بینی آب‌بازسانان از جلوی سر به سوی بالا حرکت کرده و اکنون در بالای سر قرار دارد. جمجمهٔ اغلب آب‌بازسانان دندان‌دار فاقد تقارن است به گونه‌ای که استخوان‌ها و ساختارهای نرم آناتومیک در بخش راست بزرگتر از بخش چپ هستند. این عدم قرینه به آب‌بازسانان دندان‌دار کمک کرده‌است تا بخش راست جمجمه‌شان را برای تولید صدا پرورش دهند و از بخش چپشان برای تنفس بهره گیرند. پوزهٔ نهنگ‌های دندان‌دار در مقایسه با بی‌دندان‌ها از استخوان‌های متراکم‌تر ساخته شده‌است. این تراکم نه تنها به محکم شدن استخوان فک کمک می‌کند که خطر آسیب‌پذیری در میان نرها به هنگام درگیری‌های میان خودشان را کاهش می‌دهد. در مقابل، پوزهٔ نهنگ‌های بی‌دندان خمیده و از فک بالایی آویزان است تا به عمل خوردن جانوران دریایی ریز و صاف کردن آب اقیانوس کمک کند.


title: فرگشت آب‌بازسانان

text: همهٔ آب‌بازسانان ۷ مهرهٔ گردنی دارند. این مهره‌ها بسیار صاف و گاه تنها تشکیل یافته از صفحه‌های استخوانی هستند و ویژگی‌های اصلی مهره‌های ستون فقرات را از دست داده‌اند. دو یا بیشتر از این مهره‌ها به هم جوش خورده‌اند. نتیجه آن شده‌است که گردنی کوتاه و سخت پدید آمده که تعادل سر را برقرار می‌کند. بقیهٔ دیگر مهره‌های گردنی جوش‌نخورده امکان حرکت و چرخش بالایی به سر می‌دهند.


title: فرگشت آب‌بازسانان

text: استخوان‌های خاجی در طول زمان کوچک و ناپدید شده‌اند و پاهای عقبی با ناپدید شدن تدریجی، جای خود را به دم‌بالهٔ قوی به منظور ایجاد پیش‌رانش داده‌اند. صاف شدن ستون مهره‌ها امکان حرکات و خمیدگی‌های پشتی–بطنی را پدیدآورده‌است. سختی مفصل‌های میان‌مهره‌ای در میانهٔ بدن بیشتر و در دو بخش انتهایی سر و دم کمتر شده تا انعطاف‌پذیری لازم را به جانور بدهد. همچنین، ستون مهره‌های دلفین‌ها امکان ذخیره انرژی و کم کردن ارتعاش‌ها در آن و کنترل چگونگی تغییر شکل بدن در هنگام شنا را می‌دهد.


title: فرگشت آب‌بازسانان

text: در طی زمان، الگوی حرکتی آب‌بازسانان از راه رفتن بر روی چهار پا به سوی نوعی جنبش نوسانی دمی دگرگون شد. این حرکت شبیه به پای انسان در شنای پروانه، در آغاز از مرحلهٔ حرکت به جلوی چهارپایی شکل گرفت. سپس، این حرکت در راهرونهنگ‌ها تبدیل به حرکت لگنی شد، سپس لگنی موج‌دار در کوچیستوس، و در نهایت به شکل امروزین آن که در نهنگ‌ها و دلفین‌ها دیده می‌شود. آمبولوستوس بر روی زمین راه می‌رفت ولی در عین حال در دریا با کمک پدال زدن لگنی خود به جلو بخزد. این حرکت را امروزه می‌توان در شنگ‌ها نوین دید. دست‌های آمبولوستوس همچنین کوچک بودند و در پیش‌رانش نقشی نداشتند و به نظر می‌رسد که پاهایش پره‌دار بوده‌اند. کوچیستوس بیشتر وقتش را در آب می‌گذراند؛ کمر او بلند و ماهیچه‌ای بود و دمی صاف داشت. نوع حرکت او در آب همانند شنگ بزرگ آب شیرین آمریکای جنوبی بود. با پدیدار شدن پیش‌نهنگانی چون جرجیاستوس، توانایی حرکت بر روی زمین به آرامی از میان رفت. لگن جرجیاستوس به پاهای عقبی متصل نبود و این نشان از عدم توانایی پاها در پشتیبانی از حرکت بر روی زمین دارند. در این هنگام، حرکت در آب تنها توسط نوسان لگنی صورت می‌گرفته‌است. این روند بعدها با پدید آمدن دم‌باله در دورودونتیان کامل شد و آن‌ها – همانند نهنگ‌های امروزین – توسط حرکت پشتی–بطنی به پیش می‌رفتند.


title: فرگشت آب‌بازسانان

text: عوامل محیطی آب و نیاز به فرورفتن در آن، غوطه‌ور ماندن، نگه داشتن نفس، و در نهایت تنفس در بیرون از آب باعث شکل گرفتن تطابق‌های کمابیش مشابهی میان پستانداران دریایی شده‌است. نگه داشتن نفس برای جانوران زنده بسیار خطرناک است و به صورت عادی منجر به کمبود اکسیژن، افزایش کربن دی‌اکسید، و در نهایت خفگی می‌شود. روش‌هایی که اغلب پستانداران دریایی برای مقابله با این مشکل پدیدآورده‌اند شامل کاهش ضربان قلب به همراه خون‌رسانی مقطعی – که به جانور کمک می‌کند خود در گردش را به اندام‌های حساس به اکسیژن برساند – و پایین آوردن دمای هسته بدن و نرخ سوخت و ساز در مناطقی که نیاز چندانی به اکسیژن ندارند، می‌شوند. جثهٔ به نسبت بزرگ آب‌بازسانان نیز به آن‌ها امکان ذخیرهٔ بالای اکسیژن را می‌دهد. آن‌ها می‌توانند میزان متابولیسم را در بدن خود تنظیم کنند و این پدیده در بالاترین حد خود در نهنگ عنبر و دلفین پوزه‌بطری دیده می‌شود. گوش پستانداران به صورت طبیعی برای تشخیص صدا در هوا فرگشت یافته‌است. آب‌بازسانان اما در آب زندگی و در آن پژواک‌یابی و ارتباط برقرار می‌کنند. از این رو، در طی میلیون‌ها سال تغییرات بنیادینی در گوش آن‌ها و نحوه شنواییشان پدید آمده‌است. نخستین نهنگ‌ها شنوایی و توانایی تشخیص صدای خوبی در آب نداشتند. در آن‌ها همچنین گوش هنوز هنوز از جمجمه منزوی نشده بود. در رمینگتون‌نهنگ‌ها و پیش‌نهنگ‌ها همان سامانهٔ شنوایی پستانداران خشکی‌زی وجود داشت ولی سامانه دیگری نیز، همانند آنچه در نهنگ‌های نوین امروزین هست، پیدا کرده بودند. این تغییر بنیادین پدید آمدن روزنه آرواره‌ای بزرگ بود که باعث شد لایه‌ای مملو از چربی، صداها را به استخوان‌های گوشی، که در نهنگ‌های دندان‌دار برای گرفتن بسامدهای بالا بهتر تطبیق یافته بودند، هدایت کند. از جمله دیگر مهم‌ترین این دگرگونی‌ها رسیدن مستقیم صدا به گوش میانی بود. کانال‌های شبه‌چرخشی در آب‌بازان از کانال‌های حلزونی گوش بسیار کوچکتر هستند و این بدان‌ها فرصت داده تا گوششان حسی نسبت به تغییر موقعیت چرخشی نداشته باشد. این تغییر مهم برای نخستین بار در کانال‌های شبه‌چرخشی رمینگتون‌نهنگ‌های ائوسن میانی دیده شد و باعث‌گذاری بنیادین از محیط خاکی به آبی شد.


title: فرگشت آب‌بازسانان

text: در آب‌بازان دندان‌دار، صداها توسط کیسه‌های بینی درون سوراخ تنفسی تولید می‌شوند. همهٔ دندان‌داران صداهای پالس‌مانند خود را توسط ایجاد فشارهای بادی در فضاهای درون بینی ایجاد می‌کنند. مسئول چنین فرایندی بخش خربزه‌ای در جلوی سر است؛ بخشی بزرگ و نامتقارن (با اندکی تمایل به سوی راست جمجمه) ساخته شده از چربی که بر روی لایه‌ای از بافت ارتباطی صخیم بر بالای پوزه استخوانی جمجمه قرار گرفته‌است. آب‌بازان دندان‌دار با کمک خربزه‌ای سوت‌هایی با بسامد بالا تولید می‌کنند تا طعمه‌های خود را شناسایی کنند. در طی زمان، این سوت‌ها همچنین به ابزار شناسایی فردی دلفین‌ها و صدا کردن همدیگر با نام تبدیل شدند، و حتی لهجه‌های گوناگونی میان قبیله‌های مختلف نهنگ‌های قاتل و عنبر دیده می‌شوند.


title: فرگشت آب‌بازسانان

text: سنگواره‌ها نشان می‌دهند که توانایی بهره‌گیری از بسامد بالا احتمالاً در همان دوره‌های آغازین فرگشت این جانوران شکل گرفته‌است. وجود ساختارهای شنوایی بسامد بالا (همچون روزنه‌های متعدد برای سلول‌های عقده‌ای عصب‌های شنوایی) نشان می‌دهند که تغییرات مهم گوش درونی در آب‌بازسانان پیش از الیگوسن آغازین شکل گرفته‌اند. در نمونه‌ای از فرگشت همگرا، طعمه‌هایی از دلفین‌ها و نهنگ‌ها، همچون شگ‌ماهیانی چون شاه‌ماهی و شدماهی، توانایی شنیدن و حساس بودن به کلیک‌های فراصوت تا ۸۰ کیلوهرتز را دارا هستند. بررسی سنگواره‌های این ماهی‌ها نشان از آن دارند که فرگشت حساسیت به این صداها در آن‌ها از همان زمان‌های آغازین فرگشت آب‌بازسانان آغاز شده‌است. مغز آب‌بازسانان (به ویژه بعضی گونه‌های دلفین‌ها) از جمله بزرگترین مغزها در میان پستانداران به‌شمار می‌روند. آن‌ها در طی فرگشت خود رشد بزرگی در اندازه مغز داشتند. بررسی بر روی ضریب مغزی (EQ) نشان داده‌اند آب‌بازسانان آغازین اغلب دارای ضریب‌های به نسبت کوچک (۰٫۲۵ تا ۰٫۴۹) بوده‌اند. امروزه اما این ضریب در بالاترین میزان خود در میان اعضای خانواده دلفینیان به ۴٫۵۶ می‌رسد. چنین ضریب مغزی بالاتر از ضریب مغزی بسیاری از نخستیان و مقایسه‌پذیر با ضریب مغزی انسان است. وزن مغز آب‌بازسانان نیز به نسبت بسیار زیاد است. برای نمونه، در آب‌بازسان بی‌دندانی چون نهنگ آبی وزن مغز به بیش از ۷ کیلوگرم می‌رسد؛ اگرچه به دلیل وزن بسیار بالای بدن، ضریب مغزی EQ کمتر از ۱ است.


title: فرگشت آب‌بازسانان

text: یکی از بخش‌های مغز که در این جانوران با گذشت زمان کوچک شده‌است، بخش جسم پینه‌ای در مغز است که دو نیم‌کره مغزی را به هم ارتباط می‌دهد. به نظر می‌آید که این کوچک شدن جسم پینه‌ای در ارتباط با الگوی خواب ویژهٔ آب‌بازسانان کنونی باشد که در آن در هنگام خواب، نیمی از مغز به فعالیت خود ادامه می‌دهد؛ کوچک بودن بافت پیوندی دو نیم‌کره، فعالیت یک نیم‌کره را در هنگام عدم فعالیت دیگری آسان‌تر می‌کند. بخش‌های مغزی مربوط به حس بویایی و توانایی حرکتی با پاها نیز از دیگر بخش‌هایی هستند که به تدریج کوچک شده‌اند؛ اهمیت پاهای عقبی در پیش‌رانش آب‌بازسانان به تدریج در طی زمان کمتر و کمتر شد و با پدیدار شدن پیش‌نهنگان، دیگر نیازی به این پاها نبود و در نتیجه، نیازی نیز به بخشی پردازشی در مغز نهنگ‌ها مربوط به این اندام‌ها نبود. حس بویایی نیز که در جانوران خشکی‌زی به ارتباط، تعیین قلمرو، و یافتن غذا کمک می‌کند، در آب به کار نمی‌آید و از این روی، این بخش از مغز نیز در گذر زمان کوچک و کوچک‌تر شد تا جایی که به صورت کلی هیچ آب‌بازسانان کنونی دارای بخش‌های مغزی پردازش بویایی نیست.


title: فرگشت آب‌بازسانان

text: در کنار عقب‌رفتگی و کوچک شدن بعضی بخش‌های مغز، مناطقی دیگری از مغز که در ارتباط با ابزارهای حسی ویژه صوتی بوده‌اند رشدی بسیار بالا را نشان می‌دهند. چنین افزایش حجم در بخش‌های مربوط به پردازش صوت به دلیل شکل‌گیری توانایی پژواک‌یابی و اهمیت حیاتی آن برای آب‌بازسانان بوده‌است. البته بزرگ شدن بخش‌های صوتی مغز باعث کاهش حجم یا تحت شعاع قرار گرفتن توانایی بینایی نشده‌است و توانایی بینایی نیز در این جانوران به خوبی پیشرفت کرده‌است؛ استثناء در این باره دلفین‌های آب شیرین هستند که به دلیل محیط زندگیشان و گل‌آلود بودن آب رودخانه‌ها، اغلب بینایی خوبی ندارند و بیشتر از پژواک‌یابی خود برای یافتن طعمه بهره می‌گیرند.


title: بیون

text: بیون‌ها بیون‌ها جایگزین پیشنهادی برای نانوباکتری‌ها می‌باشند که توسط جان دی. یانگ و جان مارتل ارائه شده است. بیونها در اندازه‌ها و اشکال مختلف ظهور می‌کنند و می‌توانند اشکال تقلیدی مشابهی به انواع ساختارهای زنده داشته باشند. در ورای نمایش طبیعت غیر زنده نانوذرات، آنها نوید روشن شدن روش ساخت با آجر بناهای طبیعی را می‌دمند. چنین ترکیب‌های معدنی آلی می‌توانند جایگاه و محفظه ایی برای انجام فرایندهای مرتبط به حیات باشند و شاید همان مراکز تسریع برای آغاز فرایندهای حیاتی باشند.


title: بیون

text: اینجا یک احتمال وجود دارد که ما به دنبال آن هستیم. چنین ساختارهای گسترده ایی که از شکل گیری رسوبهای کلسیم در طبیعت مشاهده و در بیماری‌های مزمن زیادی شناخته شده‌اند، حداقل در قالب واکنش‌های مولکولی بین پروتئین‌ها و چربی‌ها و مواد معدنی و مولفه‌های دیگر درک می‌شوند. برعکس فرضیه نانوباکتری‌ها که در گذشته از آن حمایت می‌شد، درک کنونی از مواد معدنی آلی طبیعی به دانشمندان اجازه می‌دهد که به این سمت بروند که بفهمند این موجودات ریز چطور می‌توانند به حیات سود برسانند، حتی اگر خودشان زنده نباشند.


title: بیون

text: [1] John D. Young and Jan Martel: The Rise and Fall of Nanobacteria. Scientific American January 2010, Volume 302, Number 1, pp. 52-59


title: بیون

text: [2] Jan Martel and John D. Young: Purported nanobacteria in human blood as calcium carbonate nanoparticles. Proceedings of the National Academy of Sciences USA (PNAS) April 2008, Volume 105, Number 14, pp. 5549-5554.


title: مجموعه رفاهی تفریحی شهر سبز رامسر

text: مجموعه تله کابین رامسر در شرقی ترین نقطه استان گیلان و در منطقه سورخانی چابکسر و در کنار دریای کاسپین واقع شده مجموعه رفاهی تفریحی شهر سبز رامسر در ۵ کیلومتری غرب شهر رامسر و در ۳۷ کیلومتری شرق شهر رودسر و ۱۰۳ کیلومتری شرق کلانشهر رشت واقع شده است.


title: مجموعه رفاهی تفریحی شهر سبز رامسر

text: این مجموعه دارای بخش‌های تجاری، تفریحی و هتل می‌باشد که در دو بخش ساحلی و کوهستانی واقع شده‌اند.


title: مجموعه رفاهی تفریحی شهر سبز رامسر

text: این مجموعه تقدیرها و افتخارات بسیاری از زمان تأسیس در زمینه گردشگری دریافت کرده‌است که از آن جمله می‌توان به تندیس مدیریت کیفیت از شرکت GIC انگلستان در سال ۲۰۱۰ اشاره کرد.


title: روزشمار عملیات ستون دفاعی

text: این مقاله به روزشمار عملیات ستون دفاعی می‌پردازد.


title: روزشمار عملیات ستون دفاعی

text: عملیات در حدود ساعت ۱۶۰۰ (به‌وقت اسرائیل) با هدف قراردادن احمد الجعبری فرمانده شاخه نظامی حماس در یک حمله هوایی آغاز شد. اسامه حمدان، نماینده حماس در لبنان، اعلام کرد فرزند الجعبری نیز در این حمله کشته شده‌است که به‌سرعت مشخص شد ادعای وی کذب بوده‌است. آی‌دی‌اف نیز ویدئویی از این حمله هوایی را منتشر کرد. آی‌دی‌اف همچنین ۲۰ هدف دیگر حماس در نواز غزه، از جمله لانچرهای زیرزمینی پرتاب راکت و انبار مهمات ساخت راکت‌های دوربرد ایرانی فجر-۵ را مورد حمله قراردادند. آی‌دی‌اف اعلام کرد بسیاری از اهداف مخفیگاه‌های زیرزمینی سلاح در مناطق مسکونی بوده‌اند که نشان‌دهنده، نمونه‌ای از استفاده حماس از جمعیت انسانی غزه به عنوان سپر انسانی است. اسرائیل مدعی شد بسیاری از قابلیت‌های دوربرد شبه‌نظامیان را نابود کرده‌است. یک سنخگوی ارتش اسرائیل اعلام کرد هدف از این عملیات «بازگشت آرامش به جنوب اسرائیل و … حمله به سازمان‌های ترور است.» در همان زمان، سخنگویان اسرائیلی اعلام کردند که سعی شده از «تلفات غیرنظامیان جلوگیری شود.»


title: روزشمار عملیات ستون دفاعی

text: ۱۰ نفر ازجمله ۳ کودک در این حملات کشته‌شدند. عمر مشاراوی پسر ۱۱ ماهه جهاد مشاراوی، تدوینگر بی‌بی‌سی عربی، نیز در میان کشته‌شدگان این حملات قرار داشت. یکی از همکاران مشاراوی اعلام کرد وی گفته پسرش توسط گلوله اسرائیلی‌ها کشته‌شده درحالی که در آن زمان هیچ درگیری‌ای در محلهٔ سکونت وی وجود نداشته‌است.


title: روزشمار عملیات ستون دفاعی

text: شبه‌نظامیان غزه به شلیک راکت به سوی شهرهای اسرائیلی بئرشبع، اشدود، اوفاغیم و شوراهای منطقه‌ای شاعر هنگیف و اشکول ادامه دادند. سیستم دفاع موشکی گنبد آهنین ۱۳۰ راکت را رهگیری کرد. در عصر ۱۴ نوامبر در حدود ۵۵ راکت از جمله یک راکت گراد به سمت مرکز تحقیقات هسته‌ای نگب در نزدیکی دیمونا شلیک شد. در شامگاه ۱۴ نوامبر بنیامین نتانیاهو اعلام کرده کابینه اسرائیل اجازه احضار بخشی از نیروهای ذخیره را در صورت نیاز به یک عملیات وسیع زمینی، صادر کرده‌است.


title: روزشمار عملیات ستون دفاعی

text: منابع نظامی مصر، شلیک سه فروند راکت از شبه‌جزیره سینا به‌سوی اسرائیل توسط گروه‌های جهادی شبه‌نظامی منطقه تاییدکردند.


title: روزشمار عملیات ستون دفاعی

text: سازمان ملل تاییدکرد، مروان ابوالقمسان یک معلم آژانس امدادی این سازمان در نزدیکی صحنه یک حمله هوایی در خودرواش جان‌باخته و برادرش نیز که همراه وی بوده به‌شدت زخمی شده‌است.


title: روزشمار عملیات ستون دفاعی

text: اسرائیل به تهاجم خود در طول شب ادامه داد و بیش‌از ۱۰۰ حمله به اهدافی در غزه انجام‌داد. سخنگوی آی‌دی‌اف اعلام کرد ۷ شبه‌نظامی در حملات شبانه کشته‌شده‌اند.


title: روزشمار عملیات ستون دفاعی

text: ۱۳ اسرائیلی مجروح در طول صبح تحت درمان قرار گرفتند. سه اسرائیلی، ازجمله دو مرد و یک زن بر اثر اصابت موشک به یک ساختمان چهار طبقه در کریات ملاخی کشته‌شدند. امدادگران اسرائیلی در همان محل، ۵ نفر از جمله یک نوزاد ۱۱ ماهه را که به‌شدت زخمی شده بود تحت درمان قراردادند. در حالی که امدادگران در تلاش برای نجات مابقی افرادی به دام‌افتاده در زیر آوار ساختمان مذکور بودند، ۵ موشک دیگر به سمت شهر شلیک شد. یک شهرک در اشدود و یک مدرسه در اوفاغیم مورد اصابت راکت قرار گرفتند. در طول صبح نیروی هوایی اسرائیل به سورتی پروازهای شناسایی و تهاجمی خود در غزه ادامه‌داد. این حملات شامل حمله به خان یونس در جنوب غزه هم شد که به گفتهٔ منابع فلسطینی به زخمی‌شدن چهار نفر ازجمله یک زن و دو کودک انجامید.


title: روزشمار عملیات ستون دفاعی

text: نیروی هوایی اسرائیل با پخش اعلامیه‌هایی در غزه از مردم (ساکن نوار غزه) خواستند تا از نیروهای فلسطینی و تأسیسات آن‌ها فاصله بگیرند.


title: روزشمار عملیات ستون دفاعی

text: همچنین در ۱۵ام نوامبر، حداقل دو راکت فجر به حومهٔ اطراف تل آویو اصابت کرد که اعلام شد تلفات و خسارتی دربر نداشته‌است. این اولین باری بود که غوش دان (حومه شهر تل آویو) پس از جنگ خلیج فارس و حمله صدام حسین با موشک‌های اسکاد به اسرائیل مورد اصابت موشک قرار می‌گرفت. در همین شب، نیروی هوایی اسرائیل برای آنچه که نابودی لانچرهای زیرزمینی راکت‌های میان‌برد اعلام شد سلسله عملیاتی، مشتمل بر ۷۰ بار بمباران مناطق مختلف را به مرحلهٔ اجرا گذاشت. منابع فلسطینی اعلام کردند در نتیجه این حملات هوایی ۱۵ فلسطینی، ازجمله پنج شبه‌نظامی و دو کودک جان خود را از دست‌داده‌اند.


title: روزشمار عملیات ستون دفاعی

text: در ۱۶ام نوامبر، هشام قندیل نخست‌وزیر مصر به دیدار از نوار غزه پرداخت. هدف رسمی وی از این دیدار «نشان‌دادن همبستگی با مردم اسرائیل» عنوان شد. وی ترتیب آتش‌بسی ۳ ساعت را بین طرفین ترتیب داده بود نا بتواند دیدار خود از نوار غزه را به مرحله اجرا بگذارد. در همین مدت بیش از ۵۰ راکت از نوار غزه شلیک شد. حماس دلیل این اقدام خود را بمباران خانهٔ یکی از فرماندهان خود توسط آی‌دی‌اف اعلام کرد، اما ارتش اسرائیل این ادعا را رد کرد و حماس را به نقض آتش‌بس متهم کرد.


title: روزشمار عملیات ستون دفاعی

text: محمد سعدالله یک کودک چهار ساله ساکن غزه در پی انفجاری در شهر نزله کشته‌شد. حماس در ابتدا اعلام کرد این کودک در اثر انفجار یک بمب اسرائیلی جان خود را از دست داده است. با این حال، کارشناسان مرکز حقوق بشر فلسطین پس از بررسی محل حادثه معتقد بودند انفجار بر اثر اصابت یک فروند راکت فلسطینی به وقوع پیوسته است. مادر این کودک نیز اذعان کرد هر کدام از این دو مورد می‌تواند علت انفجار مذکور باشد. به‌گفته نیویورک تایمز، "آسیب محل حادثه ابداً به اندازه‌ای شدید نبوده که بر اثر بمباران اف-۱۶های اسرائیلی حاصل شده باشد که همین امر امکان مرگ این کودک را بر اثر انحراف و سقوط راکت‌های شلیک شده توسط شبه‌نظامیان فلسطینی بالا می‌برد."" اسرائیل نیز انجام هرگونه عملیات نظامی در آن محل و در همان زمان را تکذیب کرد. آسوشیتد پرس گزارش داد «به‌نظر نمی‌رسد که شخصی شاهد علت انفجار بوده باشد» و «مقامات محلی نیز بلافاصله بقایای آثار انفجار را از محل جمع‌آوری کردند که همین امر امکان بررسی و تشخیص دقیق عامل انفجار را غیرممکن ساخته‌است.» نخست‌وزیر مصر پیش از تعهد به دفاع از مردم فلسطین در این باره گفت «این پسر شهید … موضوعی است که ما نمی‌توانیم در مورد آن سکوت کنیم.»


title: روزشمار عملیات ستون دفاعی

text: در عصر ۱۶ام نوامبر، در حدود ۵۰۰ راکت از نوار غزه شلیک شد. گنبد آهنین ۱۸۴ راکت را رهگیری کرد. در این مرحله اسرائیل در حدود ۵۰۰ هدف در غزه را بمباران کرد. شبه‌نظامیان فلسطینی یک فروند راکت را به‌سمت اورشلیم شلیک کردند که باعث به صدا درآمدن آژیر خطر (آژیر حمله هوایی) در این شهر شد و جبهه‌ای جدید را به‌وجود آورد. پنج اسرائیلی در اثر اصابت یک فروند راکت به خانه‌ای در اشدود زخمی‌شدند.


title: روزشمار عملیات ستون دفاعی

text: در عصر همین روز، کابینه اسرائیل گسترش احضار نیروهای ذخیره از ۳۰٬۰۰۰ به ۷۵٬۰۰۰ را مورد تأیید قرار داد. لیبرمن وزیر امورخارجه اسرائیل اعلام کرد دولت اسرائیل سرنگونی دولت حماس در غزه را در نظر ندارد.


title: روزشمار عملیات ستون دفاعی

text: آی‌دی‌اف اهداف خود را گسترش داد و بعد از انهدام ساختمان دفتر اسماعیل هنیه نخست‌وزیر دولت حماس در غزه در یک حمله هوایی، علاوه بر اهداف نظامی حملات تهاجمی خود را شامل زیرساخت‌های غیرنظامی و سیاسی نیز کرد. هنیه در زمان حمله به دفترش در ساختمان حضور نداشت، اما ۳۰ نفر از زیر آوارهای ساختمان مذکور بیرون کشیده‌شدند.


title: روزشمار عملیات ستون دفاعی

text: سازمان بهداشت جهانی اعلام کرد «بیمارستان غزه مملو از مجروحان ناشی از بمباران اسرائیل است و با بحران کمبود دارو و تجهیزات پزشکی مواجه‌است.» به گفتهٔ مقامات وزارت بهداشت غزه «۳۸۲ نفر ازجمله ۲۴۵ فرد بالغ و ۱۳۷ کودک در حملات اسرائیل زخمی شده‌اند.» وزارت دفاع اسرائیل اعلام کرد که گذرگاه کرم شالوم باز خواهد گذاشت و اجازه خواهد داد تا تدارکات و تجهیزات غیرنظامی به غزه برسد.


title: روزشمار عملیات ستون دفاعی

text: ایلی یشای وزیر کشور اسرائیل، در سخنانی هدف از حمله را «بازگرداندن غزه به قرون وسطی» به‌وسیله هدف قراردادن و نابودی زیرساخت‌ها توصیف کرد.


title: روزشمار عملیات ستون دفاعی

text: بیش از ۷۰ راکت به مناطق جنوبی اسرائیل شلیک شد. به گزارش سازمان امداد اسرائیل، ۱۶ اسرائیلی مجروح و ۲۰ اسرائیلی دیگر نیز که بر اثر حملات شوکه شده‌بودند، تحت درمان قرار گرفتند. دو راکت فجر-۵ به‌سمت تل آویو شلیک شد که توسط گنبد آهنین رهگیری گردید. دو راکت نیز در خارج از بیت المقدس سقوط کردند. پنج اسرائیلی بر اثر اصابت مستقیم راکت به خانه‌ای در اشدود زخمی شدند. دو راکت به‌سمت ریشون لتسیون شلیک شد، اصابت راکت، به چند خانه در اشکول و بئر توییا آسیب رساند؛ یک راکت نیز در نزدیکی روستایی در کرانه باختری سقوط کرد که به املاک منطقه خساراتی وارد ساخت.


title: روزشمار عملیات ستون دفاعی

text: به گزارش سی‌ان‌ان دولت اسرائیل در حال نقل و انتقال تانک‌ها و سربازان خود به‌منظور تهاجم زمینی احتمالی به غزه‌است. چندین تظاهرات در حمایت از غزه در کرانه باختری رخ‌داد که به زخمی‌شدن ده‌ها معترض و بازداشت تعدادی دیگر توسط نیروهای اسرائیلی منجرگشت.


title: روزشمار عملیات ستون دفاعی

text: اسرائیل به بمباران نوار غزه ادامه داد و برای نخستین بار از آغاز عملیات، شناورهای جنگی اسرائیل نیز اقدام به گلوله‌باران غزه کردند. منابع اسرائیلی مدعی شدند، نیروهای آی‌دی‌اف یحیی بییا رئیس برنامه موشکی حماس که مسئولیت بسیاری از حملات راکتی را بر عهده داشته، کشته‌اند. دو ساختمان (برج) متعلق به مقر خبرنگاران در غزه مورد حمله اسرائیل قرار گرفت. ساختمان اول به اسکای نیوز و ساختمان دوم به خبرنگاران بین‌المللی تعلق داشت که اعلام شد در این حملات هیچ‌کس مجروح نشده‌است. یک برج رسانه‌ای دیگر در غزه مورد حمله قرار گرفت که در نتیجه آن ۶ خبرنگار فلسطینی زخمی شدند. دفاتر رسانه‌های چون، تلویزیون القدس، اسکای نیوز، پرس تی‌وی، ای‌آردی، تلویزیون کویت، آرای‌آی و آی‌ان‌تی در این برج قرار داشتند و بی‌بی‌سی نیز قبلاً از این برج استفاده می‌کرده‌است. اسرائیل اعلام کرد دو ساختمان (برج رسانه‌ای) که تجهیزات مخابراتی حماس بر روی پشت‌بام آن‌ها قرار داشته را هدف حمله قرار داده‌است و استفاده حماس از خبرنگاران به عنوان سپر انسانی را محکوم کرد. در حالی که گزارشگران بدون مرز این حمله را نقض کنوانسیون ژنو دانسته و آن را محکوم کردند. اسرائیل مدعی شده که قصد داشته با حمله موشکی یحیی ربیح یکی از فرماندهان ارشد موشکی حماس را هدف قرار دهد، که موشک به اشتباه به خانهٔ پلیسی به نام محمد دلو در همسایگی هدف موردنظر اصابت می‌نماید که در نتیجه آن تمام اعضای خانوادهٔ ۱۲ نفره وی کشته می‌شوند. در حملات این روز در مجموع ۱۴ نفر دیگر نیز جان خود را از دست‌دادند.


title: روزشمار عملیات ستون دفاعی

text: راکت‌هایی از غزه به سمت تل آویو شلیک شد که گنبد آهنین تل آویو آن‌ها را رهگیری کرد. به‌گزارش تلویزیون حماس، گردان‌های عزالدین قسام مسئولیت این حملات را بر عهده داشته‌اند. چندین راکت به جنوب اسرائیل شلیک شد، که یکی از آن‌ها به ساختمانی در اشکلون اصابت کرد و باعث زخمی‌شدن دو نفر گردید. دو راکت دیگر که به سمت این شهر شلیک شده‌بودند توسط گنبد آهنین رهگیری شدند. بر اثر اصابت راکت در منطقه نگب یکی از پرسنل خدمات امداد و نجات به‌شدت مجروح شد. سه راکت به شهر بئرشبع و خانه‌ای در سدروت اصابت کرد. در موشک‌بارانی بزرگ دو راکت به اشدود اصابت کرد. در اوفاغیم، یک راکت به خودرویی اصابت کرد که منجر به زخمی‌شدن ۵ نفر ازجمله یک زن و شوهر و دختربچه ۲ سالهٔ آن‌ها شد. یک زن سالمند نیز بر اثر انفجار راکتی که به یک ساختمان اصابت کرده‌بود زخمی‌شد. سه راکت نیز در منطقه اشکول سقوط‌کردند.


title: روزشمار عملیات ستون دفاعی

text: اسرائیل عبور ۸۰ کامیون حامل تجهیزات پزشکی و موادغذایی از طریق گذرگاه کرم شالوم را تسهیل کرد. وزارت امورخارجه اسرائیل گزارش داد حماس به ۲۲ تبعه خارجی ازجمله نه شهروند ایتالیایی، یکی کانادایی، یک کره‌ای (کره جنوبی)، یک فرانسوی و شش خبرنگار ژاپنی اجازه خروج از نوار غزه را نداده‌است. از خروج دو تن از اعضای هلال احمر ترکیه نیز از غزه جلوگیری به‌عمل آمده‌است. وزارت امورخارجه تلاش «حماس» برای دست‌کاری و اعمال فشار بر مطبوعات را مورد انتقاد قرار داد.


title: روزشمار عملیات ستون دفاعی

text: بنیامین نتانیاهو به کابینه‌اش گفت نیروهای دفاعی اسرائیل «برای گسترش قابل توجه عملیات» آماده شده‌است. ویلیام هگ وزیر امورخارجه انگلیس به اسکای نیوز گفت اسرائیل با حمله زمینی حمایت بین‌المللی زیادی را از دست خواهدداد، اما حماس برای تحریک درگیری مقصر شناخت و از آن‌ها خواست تا حملات راکتی خود را متوقف سازند.


title: روزشمار عملیات ستون دفاعی

text: آی‌دی‌اف اعلام کرد از آغاز این عملیات بیش از ۵۲۰ راکت از سوی غزه شلیک شده‌است که ۲۹۰ تای آن در حین پرواز برفراز مناطق مسکونی اسرائیل مورد رهگیری قرار گرفته‌است.


title: روزشمار عملیات ستون دفاعی

text: بیش از ۱۳۵ راکت از غزه به سوی مناطق جنوبی اسرائیل شلیک شد. دوباره آژیر حملات راکتی (متعدد) در اشکلون به‌صدا درآمد، بسیاری از آن‌ها رهگیری شدند اما یک راکت به حیاط یک خانه و دیگری به پارکینگ یک مدرسه اصابت کرد. سه نفر بر اثر شوک حادثه تحت درمان قرار گرفتند. ۷ راکت شلیک شده به اشکلون و اشدود و راکتی به سمت بئرسبع رهگیری شدند. مردی ۶۳ ساله بر اثر انفجار در منطقه بنی شیمون مجروح گردید. مناطق سدروت و اشکول زیرآتش سنگین قرار گرفتند و راکت‌ها به نزدیکی شاعر هنگیف اصابت کردند. زنی در اشکول بر اثر حمله خمپاره‌ای زخمی شد که تحت عنوان یک گزارش خبری به‌صورت زنده از شبکه الجزیره عربی پخش گردید. رگباری از راکت‌ها به شهرهای اشدود و گان یافنه اصابت کردند. پس از آن که در بعدازظهر اشکلون با رگباری از راکت‌ها هدف قرار گرفته شد، یک فروند راکتی به مدرسهٔ دیگری اصابت کرد که باعث تخریب ساختمان آن گردید. شهردار منطقه اعلام کرد «راکت پس از تخریب سقف، گچ‌کاری کلاسی را به‌طور کامل از بین برده‌است. صدها تکه (خردریز) فلز در صحن حیاط مدرسه پراکنده شده‌است. اگر مدارس در این‌جا باز باشند، ما شاهد رخ‌داد فجایع خواهیم بود.» امدادگران اسرائیلی ۱۶ تن را مداوا کردند که شمار افرادی را که توسط سازمان امداد و نجات تحت‌درمان قرار گرفته بودند را به ۲۵۲ نفر رساند. راکت‌هایی نیز در نزدیکی اوفاغیم منفجر شدند.


title: روزشمار عملیات ستون دفاعی

text: در ساعت ۲ صبح به‌وقت محلی دومین مقر بزرگ پلیس در غزه هدف حمله هوایی اسرائیل قرار گرفت. این حمله هوایی تحت عنوان گزارش خبری از شبکه‌های سی‌ان‌ان و الجزیره انگلیسی به‌صورت زنده پخش گردید.


title: روزشمار عملیات ستون دفاعی

text: مرکز رسانه‌ای غزه، برج الشروق، دوباره هدف حمله قرار گرفت. جهاد اسلامی فلسطین اعلام کرد، رامز حرب یکی از اعضای ارشد و مدیر دفتر رسانه‌ای این گروه در این حمله کشته شده‌است.


title: روزشمار عملیات ستون دفاعی

text: دو کودک در حمله هوایی به اردوگاه جبالیا جان خود را از دست‌دادند.


title: روزشمار عملیات ستون دفاعی

text: بیش از ۸۰ راکت به مناطق جنوبی اسرائیل شلیک شد. شبه‌نظامیان فلسطینی ۱۸ راکت به بئرشبع شلیک کردند که دست‌کم ۹ فروند آن توسط گنبد آهنین رهگیری شد و ۳ تای دیگر آن در شهر فرود آمدند. یکی از راکت‌ها به نزدیک یک‌دستگاه اتوبوس اصابت کرد که انفجار حاصله باعث به اتوبوس خسارت وارد کرد، دومین راکت به یک‌دستگاه خودرو آسیب رساند و راکت سوم به یک زمین فوتبال اصابت کرد. اشکلون نیز مورد حمله راکتی قرار گرفت، یک راکت رهگیری شد و راکت دیگر در منطقه‌ای باز فرودآمد. مرکز درمانی شهر بارزیلای پس از انفجار راکت در نزدیکی بخش زایمان بیمارستان، بخش (اتاق) اورژانس‌اش را به زیرزمین مستحکم خود منتقل نمود. راکتی نیز به‌سوی شهر اوفاغیم شلیک شد. برای دومین بار و بر اثر شلیک دو راکت به‌سوی بیت‌المقدس آژیرخطر در این شهر به‌صدا درآمد، اما دو راکت شلیک شده به منطقه‌ای باز در حدفاصل دو روستای فلسطینی در کرانه باختری اصابت کردند. ده‌ها راکت به کریات ملاخی، سدروت و اشدود شلیک شدند. ۱۳ راکت به‌سمت شورای محلی اشکول شلیک شد که به کشته‌شدن یک سرباز اسرائیلی مستقر در نزدیکی نوار غزه و مرگ یک شهروندغیرنظامی دیگر اسرائیلی منجر گشت. پس از آن، اصابت راکتی به اشکول باعث زخمی‌شدن ۵ نفر گردید. دو راکت دیگر به‌سمت بیت‌المقدس شلیک شد. در شهر ریشون لتسیون اصابتی راکتی به یک ساختمان شش طبقه به زخمی‌شدن ۴ نفر منجر گردید.


title: روزشمار عملیات ستون دفاعی

text: جنگنده‌ها و توپخانهٔ اسرائیل ۱۱ باتری و ۳۰ لانچر پرتاب راکت در غزه را هدف حملهٔ خود قراردادند؛ که به کشته‌شدن ۳ جنگجوی حماس، که دو نفرشان در حملات راکتی دخیل بودند منجر گشت. گزارش شد که اسرائیل از ابتدای عملیات ۵۰ تونل قاچاق سلاح را نابود کرده‌است.


title: روزشمار عملیات ستون دفاعی

text: مردان مسلح حماس، در غزه شش فلسطینی را که به همکاری با اسرائیل متهم شده‌بودند، اعدام کردند. به‌نقل از گفته‌های منابع امنیتی حماس در رادیو الاقصی، این افراد «درحین ارتکاب جرم» به‌همراه دروبین و تجهیزات های-تک بازداشت‌شده‌اند. بدن فردی که به‌همدستی با این افراد متهم گردیده‌بود با زنجیر به موتورسیکلت بسته و در خیابان‌های شهر گردانده‌شد.


title: روزشمار عملیات ستون دفاعی

text: فلسطینی‌ها در نقاط مختلفی از کرانه باختری به حملات اسرائیل اعتراض کردند. در برخی موارد، معترضان اقدام به پرتاب سنگ و کوکتل مولوتف به‌سمت سربازان اسرائیلی کردند. پلیس مرزی اسرائیل نیز با تجهیزات ضداعتشاش به درگیری با آن‌ها پرداخت. یک فلسطینی پس از حمله به یک سرباز در شهر حلحول به ضرب گلوله کشته‌شد، یک فلسطینی دیگر نیز در حال پرتاب کوکتل مولوتف به محله‌ای در هبرون اسرائیل به ضرب گلوله از پای درآمد. به‌علاوه، فلسطینی‌ها به‌سمت خودروهای غیرنظامیان اسرائیلی سنگ پرتاب کرده و سعی داشتند تا با قراردادن سنگ یک جاده را مسدود سازند که به وارد آمدن خسارت به خودروهای غیرنظامیان اسرائیلی منجر گشت.


title: روزشمار عملیات ستون دفاعی

text: اسرائیل ساختمان دفتر خبرگزاری فرانسه را هدف حملهٔ خود قرارداد گزارش شد سه فروند راکت به این ساختمان اصابت کرده که تلفاتی دربر نداشته‌است. آی‌دی‌اف اعلام کرد آن‌ها یک مرکز عملیات اطلاعاتی حماس را که در طبقه ۷ام این ساختمان جای‌داشته هدف قرارداده‌اند. در یک حمله موشکی سه خبرنگار فلسطینی ازجمله دو فیلم‌بردار شبکه الاقصی در خودروهایشان کشته‌شدند. یکی از کارکنان آموزشی رادیو القدس نیز هنگام رانندگی در خودروی خود، هدف حملهٔ موشکی قرار گرفت و کشته‌شد. اسرائیل ضمن اذعان به این حملات مدعی گشت که این افراد وابسته به شبه‌نظامیان و عوامل حماس بوده و با آن‌ها ارتباط داشته‌اند.


title: روزشمار عملیات ستون دفاعی

text: هیلاری کلینتون وزیر امورخارجه ایالات متحده آمریکا، در سفر به اسرائیل به‌منظور تلاش برای برقراری آتش‌بس وارد تل آویو شد. وی با نخست‌وزیر اسرائیل بنیامین نتانیاهو به‌گفتگو پرداخت. اما به‌علت نامگذاری حماس به‌عنوان یک سازمان تروریستی توسط آمریکا، با مقامات این گروه دیدار نکرد. محمد مرسی رئیس‌جمهور مصر اعلام کرد در شب ۲۰ام نوامبر، امکان رسیدن به توافق بین طرفین وجود دارد. اما مذاکرات به شکست انجامید و خشونت‌ها ادامه پیدا کرد. یک سخنگوی حماس نیز بعداً اعلام کرد در آن شب دو طرف به توافق بسیار نزدیک شده‌بودند.


title: روزشمار عملیات ستون دفاعی

text: جنگنده‌های اسرائیل به یک سلول که در محلهٔ جبالیا آمادهٔ شلیک راکت بود حمله کردند. آن‌ها همچنین شبه‌نظامیان خان یونس را که آمادهٔ شلیک راکت به‌سمت اسرائیل بودند را هدف حمله قراردادند. در حمله هوایی به اردوگاه آوارگان نوسیرات، یک دختربچه ۴ ساله کشته و مادرش مجروح‌گردید. ۶ تن در حملات هوایی به شهر غزه جان‌باختند. در حمله به خان یونس یک پیرمرد ۸۰ ساله به‌همراه نوهٔ نوجوانش کشته‌شدند.


title: روزشمار عملیات ستون دفاعی

text: ۱۱۶ راکت از غزه به‌سمت اسرائیل شلیک‌شد. اصابت راکت به منطقه اشکول موجب زخمی‌شدن هفت نفر گردید. رگباری از راکت‌ها به‌سمت سدوت نگب شلیک‌شدند که دو فروند راکت به هوف اشکلون و شاعر هنگیف اصابت کردند. چندین راکت به بئرشبع شلیک‌شدند که یک فروند از آن‌ها به خانه‌ای اصابت کرد. بنی شیمون هدف دو راکت قرارگرفت که یک فروند آن به خانه‌ای در نتیوت اصابت کرد که به زخمی‌شدن یک تن منجر گشت. یک فروند راکت در نزدیک ساختمانی در اشدود منجر شد و فرود دو راکت در منطقه بئرتوویا به یک ساختمان آسیب رساند و به زخمی‌شدن یک زن انجامید. دفاتر خبرگزاری‌های الجزیره و آسوشیتد پرس پس از حملهٔ هوایی به نزدیکی ساختمان دولتی ابو خدرا دچار آسیب شدند. ساختمان دفتر خبرگزاری فرانسه در غزه دو بار مورد حمله قرارگرفت، که در حمله دوم کودکی ۲ ساله در همان محله جان خود را از دست‌داد.


title: روزشمار عملیات ستون دفاعی

text: هیلاری کلینتون وزیر امورخارجه آمریکا و محمد کامل عمرو وزیر امورخارجه مصر در ۲۱ نوامبر اعلام‌کردند آتش‌بس بین طرفین از ساعت ۱۹:۰۰ به‌وقت گرینویچ آغاز خواهدشد. رئیس‌جمهور آمریکا باراک اوباما موافقت خود از همکاری فی‌مابین بنیامین نتانیاهو نخست‌وزیر اسرائیل و دولت مصر دردست‌یابی به آتش‌بس را بیان نمود. پس اعلام توافق برای برقراری آتش‌بس در آینده نزدیک، شبه‌نظامیان فلسطینی رگباری از راکت‌ها را به سمت جنوب اسرائیل شلیک‌کردند که نیروهای آی‌دی‌اف با آتش توپخانه به آن پاسخ دادند.


title: روزشمار عملیات ستون دفاعی

text: یوفا بازی را که قراربود در تاریخ ۲۲ نوامبر، در چارچوب رقابت‌های لیگ یوفا ۲۰۱۲–۱۳ بین دو تیم هاپول کریات شمونه (اسرائیل) و اتلتیک بیلبائو در ورزشگاه کریات لیزر حیفا برگزار گردد را به‌دلیل شرایط امنیتی پرتنش در منطقه به‌تعویق انداخت.


title: روزشمار عملیات ستون دفاعی

text: در انفجار بمب در یک دستگاه اتوبوس در تل آویو دست‌کم ۲۸ نفر زخمی‌شدند که حال سه تن از آن‌ها وخیم گزارش گردید. انفجار اتوبوس در منطقه‌ای مملو از ساختمان‌های اداری که عابران پیاده زیادی در آن رفت‌وآمد دارند رخ‌داد. انفجار اتوبوس تلاش‌ها برای رسیدن به آتش‌بس را پیچیده کرد و اولین بمب‌گذاری قابل توجه در تل آویو بعد از سال ۲۰۰۶ به‌حساب می‌آمد.


title: روزشمار عملیات ستون دفاعی

text: سازمان ملل متحد، آمریکا، انگلیس، فرانسه و روسیه حمله علیه غیرنظامیان را محکوم کردند و اسرائیل آن را یک حملهٔ تروریستی توصیف‌کرد. بان کی‌مون دبیر کل سازمان ملل ضمن اظهار تاسف از این حمله گفت «هیچ شرایطی وجودندارد که هدف قراردادن غیرنظامیان را توجیه‌کند.» کاخ سفید اعلام کرد «حمله تروریستی امروز» و حملات علیه شهروندان غیرنظامی بی‌گناه اسرائیلی «ظالمانه» است، وزارت امورخارجه روسیه این حمله را «عملی تروریستی جنایی» نامید. وزیر امور خارجه بریتانیا پس از این حمله گفت «برای ما واضح است که به تروریست‌ها نباید اجازه‌داده شود که در دستورکار قرارگیرند.» وزیر امورخارجه فرانسه نیز به‌همین ترتیب این حمله را محکوم کرد و گفت این حمله در زمان تلاش برای آتش‌بس صورت گرفته‌است.


title: روزشمار عملیات ستون دفاعی

text: حماس بدون بر عهده گرفتن مستقیم این حمله، آن را ستود و و حملهٔ مذکور را «پاسخی طبیعی به جنایات اشغالگران و کشتار مداوم غیرنظامیان در نوار غزه» خواند و گفت سازمان این حمله را «مبارک (نعمت) می‌داند.» در بیمارستان اصلی غزه و در مراسم‌جشنی به‌همین منظور شیرینی توزیع شد. خبر بمب‌گذاری از بلندگوهای مسجد غزه پخش‌گردید و صدای شلیک هوایی (تیراندازی از روی شادی) هنگام گزارش اخبار بمب‌گذاری به گوش می‌رسید. تلویزیون حماس نیز تصاویر مردمی را که این حمله را تحسین و ستایش می‌کردند را پخش‌نمود.


title: پاتریک مور

text: سر پاتریک آلفرد کالدول-مور (زاده ۱۹۲۳-مرگ ۲۰۱۲) ستاره‌شناس آماتور انگلیسی بود که در مقام نویسنده و تهیه‌کننده برنامه‌های رادیویی و تلویزیونی در زمینه ستاره‌شناسی شهرت یافت. او بیش از ۷۰ عنوان کتاب در زمینه ستاره‌شناسی نوشت و برنامه هفتگی او به نام "آسمان در شب" پر سابقه‌ترین برنامه تلویزیونی با مجری واحد در دنیا بود.


title: تریتونال

text: تریتونال ترکیبی است از ۸۰٪ تی ان تی و ۲۰٪ پودر آلومینیوم که در مهمات گوناگون مانند بمب‌های هواپیما به کار می‌رود. این ماده برای نخستین بار در جنگ جهانی دوم به کار رفت. رنگ آن نقره ایست و چگالی آن ۱/۷۳ گرم در سانتیمتر مکعب می‌باشد. نقطهٔ ذوب و انحلال آن مانند تی ان تی است.آلومینیوم قابلیت انفجار تی ان تی را بالا برده و اشتعال زایی آن را افزایش می‌دهد و در نتیجه موج انفجار بزرگتری تولید می‌کند.


title: تریتونال

text: معروف‌ترین سلاح‌هایی که مادهٔ منفجرهٔ آن‌ها از تریتونال است عبارتند از جی بی یو-۴۳بی معروف به مادر همه بمب‌ها و همچنین مارک ۸۲ . علاوه بر این تریتونال به دلیل تولید حرارت بالا برای نابودی فسژن نیز به کار می‌رود.


title: تریتونال

text: ترکیبی از این ماده با هیکسوژن در جنگ جهانی دوم با نام تریالنه به عنوان مواد منفجره موشک وی-۱ به کار رفت.


title: تولد امید

text: تولد امید همچنین تحت عنوان تولد امید: حلقه باراهیر فیلمی مستقل فانتزی-ماجرایی در پیرامون سری ارباب حلقه‌ها است که در سال ۲۰۰۹ (میلادی) توسط طرفداران مجموعه ارباب حلقه‌ها (به کارگردانی کیت مدیسون در استودیو یونایتد کینگدام) با بودجه شخصی ساخته شده‌است.


title: تولد امید

text: ماجرا به پیش از سه‌گانه ارباب حلقه‌ها می‌پردازد:


title: تولد امید

text: سلحشوری به نام آراتورن در حین نبردهایش در غرب سرزمین میانه با اورک‌ها، خانواده‌ای را از دست اورک‌های وحشی نجات می‌دهد. آراتورن عاشق دختر این خانواده به نام گیلراین می‌شود. آن‌ها با هم ازدواج کرده و صاحب فرزندی پسر می‌شوند که نامش را آراگورن می‌نامند... تولد امید از شبکه پنج صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران پخش شده‌است.


title: آلت نری

text: آلت نری، نَره، کیر، قضیب، آلت مردانه یا ذَکَر اندامی جنسی در جانوران (به ویژه پستانداران) مذکر است که برای آمیزش جنسی و ادرار کردن به کار می‌رود. این اندام به همراه بیضه‌ها در پایین بدن، دستگاه تناسلی مردانه را تشکیل می‌دهند. آلت نری در بسیاری از حیوانات مهره‌دار و بی‌مهره وجود دارد اما جنس مذکر، در همه گونه‌های جانوری، دارای آلت نری نیست و در مواردی هم که جنس مذکر دارای آلت نری است، این آلتها لزوما یکسان و شبیه به یکدیگر نیستند.


title: آلت نری

text: مکان و اندازه آلت نری در جانوران گوناگون متفاوت است. در بسیاری جانوران، از جمله پستانداران، اندازه نره در حالت عادی کوچکتر از نره در حالت نعوظ است. در بیشتر پستانداران استخوانی در جدار لیفی اندام وجود دارد که با نام استخوان قضیب یا باکولوم خوانده می‌شود. استخوان باکولوم در انسان و اسب وجود ندارد. در میان پستانداران، قضیب به سه بخش اصلی تشکیل‌دهنده تقسیم می‌شود:


title: آلت نری

text: در آب‌بازسانان، به دلیل نیاز به کمتر شدن هرچه بیشتر اصطکاک اندام‌ها با آب، آلت تناسلی نر در درون بدن قرار دارد و در هنگام کنش جنسی به حالت نعوظ رسیده و به بیرون از بدن می‌آید. دو شکاف باریک در انتها و زیر بدن این جانوران وظیفه نگهداری اندام تناسلی و اندام تخلیه (مقعد) را دارند. خایه‌ها نیز در آب‌بازسانان مذکر درون بدن قرار گرفته‌اند.


title: آلت نری

text: آلت تناسلی نر در پستانداران وظیفه آمیزش جنسی و دفع ادرار را برعهده دارد. آلت تناسلی مذکر در انسان از دو بافت اصلی تشکیل شده است: انتهای کرپه اسفنجی وسعت یافته و ختنه‌گاه را می‌پوشاند. دور ختنه‌گاه را پیش‌پوست گرفته است؛ بخشی پوستی که می‌تواند برای آشکار ساختن ختنه‌گاه عقب بنشیند. پیش‌پوست توسط چینی از پوست به نام لگام به زیر ختنه‌گاه متصل می‌شود.


title: آلت نری

text: در میان بعضی کیسه‌داران، وجود دو مهبل (مجرای واژنی) در بدن جنس ماده باعث شده است که آلت تناسلی جنس مذکر نیز دو شاخه شود تا منی را به درون هر دو مهبل جانبی بریزد. در این حالت، میزراه پیش از رسیدن به دو شاخه به پایان می‌رسد. پدید آمدن واژن دوکاناله و قضیب دوشاخه در چنین جانورانی دلیلی فرگشتی داشته و باعث افزایش احتمال باروری ماده می‌شود. بر خلاف جفت‌داران که تنها یک مهبل دارند و جنین در آن تشکیل می‌شود، دو کانال واژنی کیسه‌داران ماده توانایی تولید دو نوزاد–جنین ناکامل را در هر زمان دارند. در انسان نیز گاه جهش‌های ژنتیکی باعث ایجاد نقص آلت دوشاخه می‌شوند.


title: یولیوس زه یر

text: یولیوس زه یر (زاده ۲۶ آوریل ۱۸۴۱ - درگذشته ۲۹ ژانویه ۱۹۰۱) شاعر و داستان‌نویس اهل جمهوری چک بود.


title: یولیوس زه یر

text: برخی از آثارش عبارتند از:


title: نوشو

text: نوشو (Nüshu) دست خط نوشتاری زنان است که ساده شده حروف چینی است. این خط به طور انحصاری در اختیار زنان روستای جیونگ جانگ در استان هونان در جنوب چین قرار داشته است.


title: نوشو

text: این خط برای نوشتن یکی از گویش‌های محلی چینی به نام ژیانگانگ توهوآ که توسط بخشی از مردم استاد هونان صحبت می‌شود , استفاده می شده است.


title: نوشو

text: این خط را زنان چینی اختراع کردند که قرن‌ها به خاطر جداسازی جنسیتی دسترسی کمتری به آموزش و خواندن و نوشتن داشتند. هنوز کاملاً مشخص نیست که زبان نوشو را چه کسی ابداع کرد و چگونه اختراع شد اما از آنجا که ریشه در خط استاندارد چینی، هانزی, دارد به طور قطع بعد از آن یعنی بعد از قرن ۳ میلادی ساخته شده‌است. به نظر می‌رسد دوران اوج استفاده از این خط در سال‌های ۱۶۴۴–۱۹۱۱ بوده‌است. با دسترسی زنان در قرن ۲۰ به آموزش رسمی و تغییرات عظیم فرهنگی و اجتماعی در چین این خط در حال انقراض قرار گرفت، زیرا که دختران جوان یادگیری این زبان را متوقف کردند و پیرترها هم فوت کردند. این خط در دهه ۳۰ و ۴۰ میلادی توسط ژاپنیها که چین را تسخیر کرده‌بودند ممنوع شد زیرا آنها از این می‌ترسیدند که چینی‌ها از این خط برای فرستادن پیام‌های مخفی استفاده‌کنند. آخرین بازمانده‌ای که به نوشتن این خط مسلط بود در دهه ۹۰ میلادی درگذشت و امروزه دانستن این زبان فقط به چند شخصیت دانشگاهی محدود شده‌است.


title: نوشو

text: بر خلاف زبان چینی که هر حرف نشانه یک واژه است، در نوشو هر حرف نشانگر یک هجا است. بسیاری از این نشانه‌ها شبیه نشانه‌های استاندارد چینی هستند و اگر کمی کشیده شوند یا به صورت افقی یا از بالا به پایین جابه‌جا شوند مانند زبان چینی خواهند شد.


title: نوشو

text: Nüshu script World of Nushu


title: راه رفتن روی انگشت پا

text: راه رفتن روی انگشت پا به شرایطی اطلاق می‌شود که فرد روی انگشت پایش بدون انداختن وزن خود روی پاشنه یا دیگر بخش‌های پایش راه می‌رود. این شرایط میان کودکان نوپا معمول است و معمولاً بعد از بزرگتر شدن حل می‌شود اما اگر این موضوع ادامه پیدا کرد باید به پزشک مراجعه شود.


title: راه رفتن روی انگشت پا

text: راه رفتن روی انگشت پا انواع مختلفی دارد انواعی که از روی عادت این کار را می‌کند علت ناشناخته دارند. دلایل دیگر شامل کوتاه بودن تاندون آشیل، ضعف عضلانی (مخصوصا اگر با فلج مغزی همراه باشد) و بیماری‌های فلج عضلانی مانند دیستروفی ماهیچه‌ای دوشن هستند. راه رفتن روی انگشت پا از نشانه‌های اولیه درخودماندگی نیز محسوب می‌شود.


title: راه رفتن روی انگشت پا

text: Wikipedia contributors, "Toe walking," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Toe_walking&oldid=514935742 (accessed December 16, 2012).


title: برایان کاکس (فیزیک‌دان)

text: برایان ادوارد کاکس ، OBE (متولد ۳ مارس ۱۹۶۸) فیزیک‌دان ذرات اهل انگلستان است. وی عضو انجمن سلطنتی و استاد در دانشگاه منچستر است. وی روی آزمایش اطلس در برخورددهنده بزرگ هادرونی در سرن در نزدیکی ژنو در سوییس فعالیت می‌کند.


title: برایان کاکس (فیزیک‌دان)

text: Wikipedia contributors, "Brian Cox (physicist)," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Brian_Cox_(physicist)&oldid=528183404 (accessed December 16, 2012).


title: الدست

text: الدست (به انگلیسی: Eldest) عنوان دومین جلد از سری رمان فانتزی و حماسی وراثت نوشته کریستوفر پائولینی است که در سال ۲۰۰۵ (میلادی) به چاپ رسید.


title: الدست

text: برداشت نسخه سینمایی از روی داستان الدست همانند جلد اول سری وراثت یعنی اراگون یک سال پس از اکران آن، ابتدا در سال ۲۰۰۷ مطرح بود اما این موضوع به دلایلی کنسل شد. در سال ۲۰۱۲ یکبار دیگر بحث ساخت فیلم از سر گرفته شد.


title: یوردان یووکوف

text: یوردان استفانوف یووکوف (۹ نوامبر ۱۸۸۰–۱۵ اکتبر ۱۹۳۷)، نویسنده و داستان‌نویس اهل بلغارستان


title: آنته کوواچیچ

text: آنته کوواچیچ داستان‌نویس و شاعر کروات بود.


title: آنته کوواچیچ

text: کوواچیچ در ۶ ژوئن ۱۸۵۴ متولد و در ۱۰ مارس ۱۸۸۹ بر اثر بیماری سینه پهلو در زاگرب درگذشت.


title: آنته کوواچیچ

text: برخی از آثار کوواچیچ عبارتند از:


title: بریسینگر

text: بریسینگر ( به انگلیسی Brisingr ) عنوان سومین قسمت از سری رمان فانتزی و حماسی وراثت نوشته کریستوفر پائولینی است که در سال ۲۰۰۸ (میلادی) به چاپ رسید .


title: ماریا کونوپنیکا

text: ماریا کونوپنیکا بانوی شاعر و داستان‌نویس لهستانی به سال ۱۸۴۲ چشم به جهان گشود و در سال ۱۹۱۰ درگذشت.


title: وراثت (رمان)

text: وراثت (به انگلیسی Inheritance) عنوان چهارمین و آخرین رمان از مجموعه فانتزی / حماسی وراثت است که در سال ۲۰۱۱ (میلادی) چاپ و توزیع شد.


title: رولپلاک

text: رولپلاک قطعه‌ای از جنس فیبر یا پلاستیک است و نوعی بند محسوب می‌شود که برای ممکن‌ساختن اتصال پیچ به موادی که متخلخل یا شکننده هستند یا بدون رولپلاک وزن شیء را تحمل نمی‌کنند استفاده می‌شود. رولپلاک نوعی بَست است که برای مثال به پیچ‌ها اجازه می‌دهد در دیوارهای بنایی‌شده نصب شوند.


title: رولپلاک

text: اولین رولپلاک توسط جان جوزف رالینگز در سال ۱۹۱۱ اختراع شد و تحت نام رال‌پلاگ به فروش رسید. گفته می‌شود مشکلی که در تعمیر موزه بریتانیا وجود داشت منجر به پایه‌گذاری شرکت رال‌پلاگ شد. لازم بود لوازم الکتریکی بدون ایجاد آسیب به دیوار متصل شوند. این کار با استفاده از روش‌های قدیمی که در آن دیوار را سوراخ می‌کردند و چوبی در آن می‌گذاشتند و سپس پیچ را داخل چوب می‌بستند کار ساده‌ای نبود، جان رالینگز که یکی از پیمانکاران ساختمان بود مشکل را با اختراع رولپلاک که پیچ داخل آن می‌پیچید حل کرد. اختراع او بر پایهٔ انبساط استوار بود، به این صورت که هر پیچی یک پلاگ متناسب با خودش داشت که پس از پیچیده‌شدن پیچ در آن به بیشینهٔ اندازهٔ خود می‌رسید.


title: آمار ناپارامتری

text: آمار ناپارامتری، در برابر آمار پارامتری، به روش‌هایی آماری گفته می‌شود که سعی می‌کنند کمترین فرض‌ها را در تحلیل داده انجام دهند. به عبارت دیگر، مدل‌های آمار ناپارامتری دارای بعد نامتناهی هستند.


title: آمار ناپارامتری

text: آمار ناپارامتری به بررسی مسائل زیر می‌پردازد: formula_3


title: آمار ناپارامتری

text: برای انجام تجزیه و تحلیل‌های آمار پارامتریک نیاز به یک سری از پیش فرض‌ها می‌باشد؛ که عبارتند از: چنانچه این فرض‌ها برقرار باشد از آمار پارامتری استفاده می‌کنیم در غیر اینصورت بایستی از آمار ناپارامتری استفاده نمود.


title: ئی‌ای‌دی‌اس/نورثروپ گرومن کی‌سی-۴۵

text: ئی‌ای‌دی‌اس/نورثروپ گرومن کی‌سی-۴۵ یک هواپیمای سوخت‌رسان تاکتیکی است که به طور مشترک توسط ای‌ای‌دی‌اس و نورثروپ گرومن در حال ساخت می‌باشد.


title: پلاتر

text: پلاتر یا رسام ، یک دستگاه خروجی رایانه است که به‌طور معمول برای چاپ تصاویر یا دیگر ترسیم‌های صفحه نمایش بکار می‌رود. به دلیل توانائی رسام خط، دایره و سایر اشکال، به‌طور معمول برای تهیه ترسیم‌های فنی و معماری و نیز سایر تصویرهای بُرداری بکار می‌رود. در حال حاضر پلاترهای جوهرافشان یا پرینترهای لارج فرمت که تکنولوژی آنان مانند پرینتر جوهر افشان می‌باشد در بازار ایران بیشترین کاربرد را داشته و عموماً با برندهای اچ پی - اپسون و کانن در بازار عرضه می‌شوند.


title: پلاتر

text: دستگاه‌های رسام دارای یک مجموعه فرمان هستند که به آن‌ها امکان می‌دهد با یک فرمان، عملیات پیچیده‌ای را انجام دهند. زبان گرافیکی هیولیت پاکارد (HPGL) پر کاربردترین مجموعه‌های فرمان است. زبان ارتباطی دیگری نیز به نام DMPL موجود است.


title: پلاتر

text: اغلب از نرم‌افزارهای CAD (طراحی به کمک رایانه) برای استفاده از رسام‌ها استفاده می‌شود.


title: آزمون نسبت درست‌نمایی

text: آزمون نسبت درست‌نمایی یکی از روش‌های آزمون فرض آماری است که بین درستی یک فرضیه و متمم آن تصمیم می‌گیرد. به بیان دقیق‌تر، برای آزمودن فرضیه formula_1 در برابر متمم آن formula_2 آماره نسبت درست‌نمایی به صورت زیر تعریف می‌شود:


title: آزمون نسبت درست‌نمایی

text: که در آن formula_4 درستنمایی داده است. یک آزمون نسبت درست‌نمایی آزمونی است که فرض formula_5 را در صورت formula_6 رد می‌کند.


title: آزمون نسبت درست‌نمایی

text: لم نیمن–پیرسون بیان می‌کند که آزمون نسبت درست‌نمایی برای آزمون فرض ساده formula_7 به طور یکنواخت قوی‌ترین آزمون فرض است.


title: آزمون نسبت درست‌نمایی

text: در آمار ، آزمون نسبت احتمال ، خوب بودن تناسب دو مدل آماری رقیب را بر اساس نسبت احتمالات آنها ارزیابی می کند ، به خصوص یکی با حداکثر سازی در کل فضای پارامتر و دیگری پس از اعمال برخی محدودیت ها پیدا شده است. اگر محدودیت (یعنی فرضیه صفر) توسط داده های مشاهده شده پشتیبانی شود ، دو احتمال نباید بیش از خطای نمونه گیری متفاوت باشد. [1] بنابراین آزمون نسبت احتمال آزمایش می کند که آیا این نسبت به طور قابل توجهی با یک تفاوت دارد یا به طور معادل آیا لگاریتم طبیعی آن از صفر تفاوت معناداری دارد.


title: آزمون نسبت درست‌نمایی

text: آزمون نسبت احتمال ، قدیمی ترین روش از بین سه روش کلاسیک آزمایش فرضیه ، همراه با آزمون ضریب لاگرانژ و آزمون والد است. [2] در حقیقت ، می توان دو مورد اخیر را به عنوان تقریب آزمایش نسبت احتمال تصور کرد و از نظر مجانبی برابر هستند. [3] [4] [5] در مورد مقایسه دو مدل که هر یک از آنها هیچ پارامتر ناشناخته ای ندارند ، استفاده از آزمون نسبت احتمال را می توان با لم N نیمان-پیرسون توجیه کرد. لما نشان می دهد که این آزمون بالاترین قدرت را در بین تمام رقبا دارد. [6]


title: شب دهم (مجموعه تلویزیونی)

text: شب دهم مجموعه‌ای تلویزیونی به کارگردانی حسن فتحی است که در سال ۱۳۸۰ ساخته و به مناسبت ماه محرم در نوروز سال ۱۳۸۱ از شبکه ۱ صدا و سیما پخش شد. موسیقی این مجموعه ساخته فردین خلعتبری و خواننده تیتراژ آن علیرضا قربانی است. این مجموعه بارها از شبکه‌های مختلف سیما باز پخش شده‌است.


title: شب دهم (مجموعه تلویزیونی)

text: داستان در اواخر حکومت رضاشاه در تهران رخ می‌دهد. فردی به نام حیدر خوش‌مرام که از لات‌های تهران قدیم است، خواهان ازدواج با دختری از تبار قاجار می‌شود و آن دختر شرط ازدواج با حیدر را اجرای تعزیه در ده شب ماه محرم قید می‌کند، اتفاق‌هایی که در جریان تعزیه برای حیدر رخ می‌دهد شخصیت او را دگرگون می‌کند و انسانی پاک و با ایمان می‌شود. چون در زمان حکومت رضا شاه تعزیه قدغن بوده حیدر مجبور به اجرای تعزیه دور از چشم آژان‌ها می‌شود در این بین دوست حیدر به نام یاور به کمک او می‌آید و با کمک هم موفق به اجرای تعزیه در نه شب اول می‌شوند؛ از طرفی عمه شاهزاده قجری در پرونده ای جنایی دخیل می‌شود و در نتیجه پای یک سرگرد سنگدل تأمینات (اداره آگاهی قدیم) به ماجرا باز می‌شود. او قصد دارد حیدر را به قتل رسانده و به مراد دلش که ازدواج با آن شاهزاده قجری است برسد.


title: شب دهم (مجموعه تلویزیونی)

text: او برای این کار حاضر است هر مانعی را از سر راه خود بردارد او یاور را تهدید می‌کند که اگر به همکاری با حیدر ادامه دهی به زندان می‌روی و باید ازدواج با دختر مورد علاقه ات را فراموش کنی اما اگر در حین اجرای تعزیه حیدر را طوری به قتل برسانی کاری می‌کنم تا تو به زندان نروی و او را وادار به کشتن حیدر می‌کند یاور در این امر دو دل است و سرانجام شب دهم فرا می‌رسد و سرگرد که در میان تماشاچی‌های تعزیه است وقتی می‌بیند یاور تمایلی به کشتن حیدر ندارد به طرف او شلیک کرده و او را به قتل می‌رساند در همین حین مأموران نظمیه که از موضوع اطلاع پیدا کرده‌اند به محل تعزیه هجوم آورده و با مردم عزادار درگیر می‌شوند سرگرد برای این که کارش را تمام کند با حیدر درگیر شده و قصد شلیک به او را دارد که حیدر با شمشیر ضربه مهلکی به او وارد کرده و او را از پا درمی‌آورد اما در همین حین یکی از مأمورین نظمیه به طرف حیدر شلیک می‌کند او که در حال مرگ است برای آخرین بار شاهزاده قجر را می‌بیند و با او وداع می‌کند و حرف‌هایی می‌زند که از آن حیدر لات بعید است و فقط از دهان مؤمنی تمام عیار بیرون می‌آید و این گونه می‌شود که عاشق به معشوقش نمی‌رسد. در پایان حیدر دست در دست رفیقش یاور، جان به جان آفرین تسلیم کرد.


title: شب دهم (مجموعه تلویزیونی)

text: شخصیت یاور در این مجموعه و چرخش نهایی او یادآور شخصیت حر در واقعه کربلا می‌باشد.


title: شب دهم (مجموعه تلویزیونی)

text: نمای پایانی فیلم که عزاداری مادر حیدر، شاهزاده قجری و رفعت (همسر یاور) است به تابلوی عصر عاشورا اثر محمود فرشچیان تشبیه شده‌است.


title: شب دهم (مجموعه تلویزیونی)

text: سریال شب دهم علاوه بر ارجاعات تاریخی و با اینکه برای ایام محرم ساخته شده بود، ولی از موقعیت‌های طنز متعددی نیز بهره برد که مورد استقبال مردم قرار گرفت. از جمله این موقعیت‌ها سکانس معطل کردن مأموران نظمیه با دعوای ساختگی می‌باشد.


title: شب دهم (مجموعه تلویزیونی)

text: موسیقی متن سریال ساختهٔ فردین خلعتبری و با صدای علیرضا قربانی بر روی اشعاری از افشین یداللهی است. به دلیل استقبال از موسیقی این سریال، آلبومی نیز از قطعات آن منتشر شد.


title: شب دهم (مجموعه تلویزیونی)

text: نوازندگان: تار: علی رزمی


title: شب دهم (مجموعه تلویزیونی)

text: سنتور: امید سیاره


title: شب دهم (مجموعه تلویزیونی)

text: ویلن و آلتو: بردیا کیارس/عماد رضا نکویی/مازیار ظهیر الدینی


title: شب دهم (مجموعه تلویزیونی)

text: کمانچه: محمد مرآتی


title: شب دهم (مجموعه تلویزیونی)

text: ضرب: فرامرز نجفی تهرانی


title: شب دهم (مجموعه تلویزیونی)

text: ترومپت: عباس صالحی


title: شب دهم (مجموعه تلویزیونی)

text: آواز سوپرانو: مهسا وحدت


title: شب دهم (مجموعه تلویزیونی)

text: قطعات: آلبوم این مجموعه دارای ۱۵ قطعه، ۱۳ قطعهٔ بی کلام و ۲ قطعهٔ آوازی (باکلام) است. لازم است ذکر شود قطعهٔ «به سوگ من نشسته‌ای ولی نمرده‌ام هنوز» در سریال پخش نشده اما در آلبوم موسیقی متن این سریال منتشر شده‌است.


title: شب دهم (مجموعه تلویزیونی)

text: کنسرت: در ماه رمضان سال ۹۱ در تاریخ‌های ۵، ۶ و ۷ مرداد، کنسرتی از موسیقی این مجموعه با ارکستر ملی ایران به رهبری آرش گوران و با حضور عوامل سریال در برج میلاد برگزار شد.


title: امنیت پایگاه داده

text: امنیت پایگاه داده در رابطه با استفاده از طیف وسیعی از روش‌های کنترل امنیت اطلاعات است به منظور محافطت از پایگاه داده (شامل داده، برنامه‌های کاربردی یا توابع ذخیره شده، سیستم‌های پایگاه داده، سرورهای پایگاه داده) در برابر توافقات محرمانگی، جامعیت و در دسترس پذیری پایگاه داده. که این شامل انواع مختلف از روش‌های کنترلی مانند فنی، رویه‌ای و فیزیکی می‌باشد. "امنیت پایگاه داده" یک موضوع تخصصی در عرصه امنیت رایانه‌ای، امنیت اطلاعات و مدیریت ریسک است.


title: امنیت پایگاه داده

text: برای مثال، ریسک‌های امنیتی مرتبط با سیستم‌های پایگاه داده شامل موارد زیر می‌باشد: آسیب‌های فیزیکی وارد شده به سرورپایگاه داده که ممکن است به دلیل آتش سوزی اتاق سرور، یا سیل، گرمای بیش از حد، رعد و برق و...


title: امنیت پایگاه داده

text: خیلی از لایه‌ها و انواع روش‌های کنترل امنیت اطلاعات برای پایگاه داده مناسب هستند، از جمله:


title: امنیت پایگاه داده

text: به‌صورت سنتی پایگاه داده تا حد زیادی در برابر هکرها از طریق اقدامات امنیتی شبکه مانند فایروال ها، سامانه تشخیص نفوذ مبتنی بر شبکه، امن شده‌اند. در حالیکه کنترل‌های امنیتی شبکه همچنان در این زمینه با ارزش هستند، ایمن ساختن سیستم‌های پایگاه داده، و برنامه ها/توابع و داده‌های درون آن، به‌طور مستدل بسیار بحرانی تر شده‌اند هنگامیکه شبکه‌ها به منظور دسترسی گسترده‌تر بازتر می‌شوند، مخصوصاً دسترسی از طریق اینترنت. علاوه بر این، سیستم، برنامه، تابع و کنترل‌های دسترسی به داده، همراه با شناسایی کاربر مرتبط، تصدیق و توابع مدیریتی حقوق، همواره برای محدود کردن و در برخی موارد پیگیری فعالیت‌های مدیران و کاربران مجاز مهم است.