title: مجموعه تاریخی ماهابالی پورام

text: این سایت دارای ۴۰۰ بنای باستانی و معابد مذهبی تامیل است از جمله یکی از بزرگترین نقش برجسته‌های سنگی در فضای باز در جهان: Descent of the Ganges یا "شبه جزیره آرژونا". این گروه شامل چندین دسته از بناهای تاریخی است: معابد "روتا" با ارابه‌های یکپارچه، بین ۶۳۰ و ۶۶۸ ساخته شده‌است. معابد غار با روایاتی از کتیبه‌های "مهاباراتا" و شیواپرستی، شاکتی‌پرستی و ویشنوپرستی در تعدادی از زبان‌ها و یادداشت‌های هندی؛ نقش‌برجستههای صخره ای معابد سنگی که بین سالهای ۶۹۵ تا ۷۲۲ ساخته شده و کاوش‌های باستان‌شناسی مربوط به قرن ششم و قبل از آن می‌شود.


title: مجموعه تاریخی ماهابالی پورام

text: این بناها در زمان دودمان پالاوا ساخته شده‌اند. در بسیاری از انتشارات دوره استعماری معروف به هفت پاگوداس، در ادبیات معاصر نیز از معابد ممالاپورام یا معابد مهابالی پورام نامیده می‌شوند. این مکان که پس از سال ۱۹۶۰ احیا شده‌است توسط سازمان باستان‌شناسی هند اداره می‌شود.


title: مجموعه تاریخی ماهابالی پورام

text: معابد ماهابالی پورام در ایالت جنوب شرقی هند تامیل نادو، حدود جنوب غربی چنای در ساحل کوروماندل قرار دارد. این بناها توسط جاده‌های تقسیم شده از ساحل شرقی و راجیو گاندی سالای (بزرگراه‌های دولتی ۴۹ و 49A) قابل دسترسی هستند. نزدیکترین فرودگاه در چنای (کد فرودگاه MAA) است. این شهر از طریق شبکه ریلی به بقیه هند وصل شده‌است.


title: مجموعه تاریخی ماهابالی پورام

text: این مجموعه در قرن هفتم و هشتم توسط پادشاهان پالایا بنا شده‌اند، این آثار روی صخره‌های واقع در امتداد سواحل کوروماندل تراشیده و کنده کاری شده‌اند. این آثار در سال ۱۹۸۴ در میراث جهانی یونسکو ثبت گردید. اگرچه تاریخ باستانی ماهابالی پورام نامشخص است، اما شواهد اعدادی و اپیگرافیک و معابد آن حاکی از آن است که قبل از ساخته شدن بناهای تاریخی مکان قابل توجهی بوده‌است. گمانه زنی می‌شود که این بندر سوپاتما است که در حاشیه قرن اول از دریای اریتره یا بندر بطلمیوس ملانژ در "جغرافیای" قرن دوم خود ذکر شده‌است. یکی دیگر از نظریه معتقد است که بندر نیرپیارو در پرومپاناروپادا از قرون اولیه دوران ذکر گردد ممکن است ماهابالی پورام یاا کانچیپورام باشد.


title: مجموعه تاریخی ماهابالی پورام

text: معماری معابد سنگی بریده شده، به ویژه "راتاها"، الگویی برای معابد جنوبی هند شد. ویژگی‌های معماری، به ویژه مجسمه‌ها، به‌طور گسترده در معابد جنوبی هند، کامبوج، آنامزی و جاوه تأثیر گذار بوده‌است.


title: دانشگاه سینت جوزف (آمریکا)

text: دانشگاه سینت جوزف یک دانشگاه خصوصی‌ست که در پنسیلوانیا قرار دارد. این دانشگاه در سال ۱۸۵۱ پایه‌گذاری شد.


title: واشه (شازند)

text: واشه روستایی در استان مرکزی و از توابع شهرستان شازند است که در میان شهر اراک و شازند واقع شده‌است. این روستا بیش از هزار نفر جمعیت دارد؛ عمده شغل مردمان آن کشاورزی می‌باشد. محصولات کشاورزی این روستا شامل گندم، جو، انگور، بادام و گردو است.


title: واشه (شازند)

text: از نظر جغرافیایی، سه طرف این روستا از طریق کوه احاطه شده و بلندترین کوه آن که در جنوب روستا واقع شده،


title: واشه (شازند)

text: همسایه‌های این روستا، از جنوب بازنه و از غرب باغ بر آفتاب و از شمال سیرکند است.


title: واشه (شازند)

text: واشه از سال ۱۳۹۱ یکی از روستاهای تابع شهر جدید شهباز قرار گرفت.


title: واشه (شازند)

text: واشه دارای ۱۵۰۰ تن جمعیت و ۲۵۲ خانواده است. ارتفاع روستا از سطح دریا ۲۱۶۸ متر است.


title: واشه (شازند)

text: تصاویر مربوط به دهه ۵۰ از واشه


title: واشه (شازند)

text: تصویر دیگری از دهه ۵۰ روستای واشه


title: واشه (شازند)

text: لغت نامه دهخدا؛ ذیل کلمه واشه


title: نمودار میله‌ای

text: نمودار میله‌ای، نموداری است که در آن برای نشان دادن مقدار روی محور xها (محور طول‌ها) مستطیل‌هایی به کار می‌رود.معمولا برای اندازه‌گیری بارندگی‌ها از این نمودار استفاده می‌شود. همچنین این نمودار در ریاضی و در درس آمار و احتمال کاربرد‌های زیادی دارد و کاربرد اصلیش این است که زیادو کم بودن و مقایسه نمودار‌های دیگر با خود را میکند. همچنین نمودار میله‌ای متقارن نوعی از نمودار است که همه چیز را به صورت متقابل و الگویی روی خود ظاهر مینماید.


title: هامپی

text: مجموعه تاریخی هامپی در دهکده‌ای تاریخی هامپی در ناحیهٔ کارناتاکا واقع در کشور هندوستان است که ویرانه‌های باستانی ویجایاناگارا، یکی از پایتخت‌های امپراتوری ویجایاناگارا و معبد باستانی مشهور ویروپاکشا را در خود جای داده و در حال حاضر نیز یکی از مراکز مذهبی مهم هندوها محسوب می‌شود.


title: هامپی

text: این مجموعه در سال ۱۹۸۶ در فهرست میراث جهانی یونسکو قرار گرفت.


title: پاتاداکال

text: مجموعه تاریخی پاتاداکال مجموعه‌ای از معابد تاریخی با معماری معابد هندو است که در ۱۹۸۷ در میراث جهانی یونسکو ثبت شد.


title: گفتار فلسفی مدرنیته

text: گفتار فلسفی مدرنیته: دوازده درس‌گفتار کتابی از یورگن هابرماس است. هابرماس در این کتاب این ادعای پست-مدرنهایی مانند لیوتار، دریدا، فوکو و دیگران مبنی بر این که پروژهٔ مدرنیته به پایان رسیده و عقلِ روشنگری دیگر کارگشا نیست را مورد اعتراض قرار داده و از این نظریه دفاع کرده که ما همچنان در مدرنیته هستیم زیرا مدرنیته پروژه‌ای بلند-مدت و بی‌پایان است که همچنان ادامه دارد و اصول آن اگر در جایی هم خدشه برداشته باشد، همچنان قابل دفاع است.


title: گفتار فلسفی مدرنیته

text: هابرماس در آغاز کتاب می‌گوید مدرنیته، در معنایی که من از آن بحث می‌کنم، و مدرنیته، در معنای واقعی خود، با هگل آغاز شد، یعنی در سدهٔ نوزدهم. به گفتهٔ وی، با آمدن هگل، مسئله دیگر تأسیس ِ مدرنیته نیست، بلکه خود ِ تأسیس ِ مدرنیته به مسئله تبدیل شد است و موضوع فلسفه، فهم ِ مدرنیته از خودش است. یکی از مباحثی که هابرماس برای توضیح این حرفش به آن استناد می‌کند، عبارت بسیار مهمّی از هگل است که در یکی از نوشته‌های اولیه‌اش (۱۸۰۱) پیش از پدیدارشناسی روح آمده است. هگل در این رساله گفته بود یکی از مسائل بسیار مهم فلسفه، نسبت عقل و ایمان است. همینجا هم هگل این بحث را مطرح می‌کند که ما در دوران جدیدی وارد شده‌ایم که حتیٰ بحث عقل و ایمان هم در حوزهٔ عقل مطرح می‌شود و نه در بیرون حوزهٔ عقل. به عبارت دیگر، دوره‌ای آغاز شده است که در آن همه‌چیز حتیٰ شرع و ایمان داخل در حوزهٔ عقل است، بنابراین، هیچ مؤمنی نمی‌تواند ادعا کند که من در بیرون عقل بحث می‌کنم و حوزهٔ من حوزهٔ بیرون عقل است. هگل شرع یا ایمان مسیحیت را هم تابع قوانین و احکام عقل دانست. هابرماس می‌گوید از زمان روشنگری سدهٔ هیجده و تثبیت مبانی عقل، یا به قول کانت استقلال و خودمختاری عقل، همه‌چیز در درون حوزهٔ عقل است و هگل متوجه این مسئله شده بود، بنابراین گفت ایمان هم دیگر نمی‌تواند به طور مستقل خود را مطرح کند. پس این که مدرنیتهٔ واقعی با هگل آغاز شد اشاره به این گسلی است که در این دوره ایجاد شد و در پی آن مدرنیته به موضوع ِ مدرنیته تبدیل شد.


title: حاکمیت قانون

text: حاکمیت قانون قاعده‌ای کلی در حقوق عمومی است که به موجب آن تصمیمات حکومتی بر اساس اصول شناخته‌شدهٔ حقوقی (اثبات گرایی حقوقی) یا (حقوق طبیعی) گرفته می‌شوند.


title: حاکمیت قانون

text: بحث از قانون، چه به‌عنوان ابزار حکومت و چه به‌عنوان ابزاری برای کنترل حکومت، دغدغه مشترک صاحب‌نظران حوزه‌های فلسفی، حقوقی و سیاسی بوده‌است. در سنت حقوقی-سیاسی غرب، حاکمیت قانون در تقابل با حکومت شخص معنا شده‌است. بر این اساس حاکمان باید بر مبنای نظریه مشروطه‌خواهی و در حیطه نظم مبتنی بر قانون اساسی، به شیوه‌ای رفتار کنند که رفتار آنان سازگار با قانون اساسی و محدود به رویه‌هایی باشد که عموم مردم از آن مطلع‌اند. نکته حایز اهمیت در اینجا منشأ قانون است. قانون، حسب گرایش‌ها مختلف منشأ گوناگون دارد. برای مثال چنان‌که بیان شد، طرفداران حقوق تحققی یا حقوق وضعی یا حقوق اثباتی بر آنند که قانون اراده حاکم است و چیزی والاتر از آن نیست. هر چه حاکم بخواهد قانون است و لازم‌الاجرا. اما طرفداران مکتب حقوق طبیعی بر آنند که برخی حقوق لاینفک برای انسان به واسطه انسان بودنش وجود دارد که بر تمامی حکام حاکم است و وظیفه اصلی حاکم کشف این مقررات و اجرای آن است. در دوران معاصر اثر این نظر را در ایجاد حقوق بشر جهانی می‌توان یافت یعنی حداقل قواعدی که انسان امروزی به واسطه بشر بودنش دارد مانند آن که شهروندان باید از بازداشت خودسرانه و تفتیش بی‌دلیل منازل یا مصادره اموالشان در امان باشند. شهروندان متهم به جنایت، سزاوار محاکمه سریع و علنی هستند و حق دارند که با شاکیانشان مخالفت یا از ایشان سؤال نمایند. اگر این افراد محکوم شوند، مجازات بی‌رحمانه و غیرمعمول برای آنان در نظر گرفته نمی‌شود. شهروندان را نمی‌توان به اجبار وادار به شهادت بر ضد خودشان نمود. این اصل، از شهروندان در برابر اعمال فشار، سوء استفاده یا شکنجه حمایت می‌کند و اقدام پلیس را به چنین رفتارهایی به شدت کاهش می‌دهد.


title: حاکمیت قانون

text: به هر حال، حاکمیت قانون دارای یک معنای عام است و یک معنای خاص. در معنای عام، یعنی وجود نظم در کشور؛ به عبارت دیگر، وقتی افراد جامعه به گونه‌ای مشابه و با رعایت هنجارهای مشترک رفتار نمایند، به معنای آن است که قانون حاکم است. در معنای مضیق تر به معنای اجرای قوانین موضوعه و قوانینی که مجلس و مقامات صالح کشور وضع کرده‌اند، به نحوه درست و در راستای اجرای هدف آن قانون. در عمل، حاکمیت قانون بدان معنا است که هیچ فردی، چه رئیس‌جمهور و چه یک فرد عادی از قانون بالاتر نیست. حکومت‌های مردم سالار، قدرت را از طریق قانون به کار می‌بندند و خود ملزم به اطاعت از آن هستند. قوانین باید در جهت خواسته‌های مردم و نه هوس شاهان، زورگویان، مقامات نظامی، رهبران مذهبی یا احزاب خود گماشته باشد. مردم در حکومت‌های مردم سالار مشتاق پیروی از قانون هستند، چرا که از قواعد و دستورها خودشان اطاعت می‌کنند. هنگامی که قانون توسط مردمی گذاشته می‌شود که باید از آن اطاعت کنند به نطر می‌رسد عدالت به بهترین نحو ممکن برقرار می‌شود. میزان آزادی یک جامعه را می‌توان با درصد جمعیتی که زیر حاکمیت قانون هستند، سنجید. برای مثال در انگلستان حتی ملکه نیز خود را فرا تر از قانون نمی‌بیند و برای به کرسی نشاندن حرف خود به دنبال راهکارهای قانونی می‌گردد. برای حاکمیت قانون، یک دستگاه قدرتمند و مستقل قضایی لازم است که دارای اختیار، اقتدار، دارایی و اعتبار لازم جهت زیر سؤال بردن مقامات حکومتی و حتی سران عالی‌رتبه در برابر قوانین و دستورها مملکتی باشد. (لذا اهمیت تفکیک قوا که یادگار برجسته منتسکیو می‌باشد در این‌جا مشخص می‌شود) از این رو قضات باید بسیار تعلیم دیده، متبحر، مستقل و بی‌طرف و البته هنرمندانی ماهر باشند. هنر قاضی در نحوه تفسیر درست قوانین و اجرای مناسب آن نمایان خواهد شد. البته آنان برای انجام وظیفه ضروری شان در نظام قانونی و قضایی باید به اصول مردم سالاری پایبند باشند. قوانین حکومت مردم سالار ممکن است سرچشمه‌های گوناگونی از قبیل: قانون‌های اساسی مکتوب، مصوبات و قواعد، تعالیم مذهبی و اخلاقی و آداب و رسوم فرهنگی داشته باشند. قوانین، بدون در نظر گرفتن منشأهایشان باید برای حفاظت از حقوق و آزادی‌های مردم پیش‌بینی‌های لازم را به عمل آورند: از آن جا که شرط قانون، حمایت یکسان از همگان است، نمی‌تواند تنها برای یک فرد یا گروه قابل اجرا باشد.


title: حاکمیت قانون

text: شکلر در مقاله «نظریه سیاسی و حاکمیت قانون»، سابقه تاریخی طرح ایده‌های نظام‌مند مربوط به حاکمیت قانون را از زمان ارسطو می‌داند. بدین ترتیب، سنت حاکمیت قانون منشعب از سنت مشروطه عهد باستان است. در برخی نظرات سیاسی حاکمان بالاتر از قانون قرار داشتند چنان‌که افلاطون برای مثال فلاسفه را در شهر فرضی خود بالاتر از قانون می‌دانست یا ژان بدن نه دقیقاً بلکه دربرداشت غالب چنین نظری داشت. اما دوران درازی از تاریخ بشریت، حاکمان و قانون در یک ردیف قرار داشتند ــ قانون به سادگی چیزی بود که حاکم می‌خواست. (این امر به مکتب اثباتی حقوق معروف است که برخی آغازگر آن را در دوران جدید هابز می‌دانند) لیکن در گرایش سوم و مدرن تر حاکم در بند قانون بود. نخستین گام در جهت فاصله گرفتن از استبداد حاکمان، نظر حاکمیت به وسیله قانون بود که مفهوم پایین‌تر بودن حاکم از قانون و الزام او برای حاکمیت از راه‌های قانونی را شامل می‌شد. حکومت‌های مردم سالار با ایجاد حاکمیت قانون، در این راه فراتر رفتند. هرچند هیچ جامعه‌ای بدون مشکل نیست، اما حاکمیت قانون از حقوق سیاسی، اجتماعی و اقتصادی حمایت می‌کند.


title: دختر شاه پریون (فیلم ۱۳۸۹)

text: دختر شاه پریون فیلمی به کارگردانی کامران قدکچیان، تهیه‌کنندگی عبدالله علیخانی و حسین فرح‌بخش و نویسندگی احمد رفیع‌زاده ساخته سال ۱۳۸۹ است، که در ۲۵ خرداد ۱۳۸۹ بر روی پرده سینما رفت.


title: دختر شاه پریون (فیلم ۱۳۸۹)

text: مرد کارخانه دارِ ثروتمندی به نام ارژنگ در یک تصادف وارد خانه دختری دزد که قبلاً ساعت او را در مترو دزدیده بود می‌شود و می‌فهمد که آن دختر و خانوادهٔ او از شخص او متنفرند و چون مرد از دختر خوشش آمده خود را شخص دیگری معرفی می کند و گرفتاری‌هایی برایش پیش می‌آید. این فیلم در بیست و نهمین دوره جشنواره فیلم فجر (۱۳۸۹) شرکت کرده‌است.


title: زمهریر (فیلم)

text: زمهریر فیلمی به کارگردانی و نویسندگی علی روئین‌تن و تهیه‌کنندگی سید ضیاء هاشمی ساخته سال ۱۳۸۸ است. این فیلم توقیف شده و هنوز اکران نشده‌است. موسیقی متن فیلم زم‌هریر از ساخته‌های مجید انتظامی است. انتظامی برای ساخت موتیف تکرارشونده‌ی این اثر از قطعه‌ی مشهور «لب کارون» از ساخته‌های نعمت‌الله آغاسی استفاده کرده‌است.


title: زمهریر (فیلم)

text: این فیلم داستان دختر یکی از کشته‌شدگان نظامی زمان جنگ ایران و عراق است که بعد از سال‌ها به وصیت پدرش به سراغ فرمانده و هم‌رزم وی می‌رود.


title: نوکیا سری ۶۸۰۰

text: نوکیا ۶۸۰۰ یک‌نمونه از گوشی‌های تلفن همراه سری ۶۰۰۰ شرکت نوکیا می‌باشد که توسط همین شرکت به بازار عرضه شده‌است. گوشی‌های مشابه آن عبارتند از: نوکیا ۶۸۱۰، نوکیا ۶۸۲۲ و نوکیا ۶۸۲۰.


title: قفقاز غربی

text: قفقاز غربی یک ناحیه در غرب قفقاز جنوب روسیه است که از دریای سیاه تا البروس کشیده شده‌است.


title: قفقاز غربی

text: این ناحیه به خاطر بکر بودن به عنوان یکی از میراث جهانی یونسکو (در گروه طبیعی) قرار گرفته‌است. این نقطه در پنجاه کیلومتری شهر سوچی قرار دارد.


title: آموزش مختلط

text: آموزش مختلط به معنی آموزش مردان و زنان یا پسران و دختران در کنار یکدیگر است و در برابر آموزش تک‌جنسیتی قرار می‌گیرد.


title: دم‌اسب صحرایی

text: دم‌اسب صحرایی از جمله گیاهان دارویی است که از قدیم در اروپا و چین بکار می‌رفته‌است. در فارسی به آن «دم اسبی»، «دم اسب» نیز می‌گویند. درکتب طب سنتی با نام‌های «ذنب الخیل» و «ذنب الفرس» از آن نامبرده شده‌است. به فرانسوی آن را Prele des Queue do cheval , Queue do renard , champs , Bottle brush Equisetum می‌نامند. گیاهی است از تیره Equisetaceae نام علمی آن Equisetum arvense L. می‌باشد. دم اسب چون دارای مقدار زیادی سیلیس می‌باشد بنام سیلیس Silica نیز معروف است. دم اسب گیاهی علفی، دائمی، بند بند و ریزوم دار است و ریزوم آن حامل دو نوع ساقه هوایی است: ساقه‌ای که به رنگ قرمز است و در اوایل بهار ظاهر می‌شود و ساقه دیگری که به رنگ سبز است و نازا می‌باشد و بعد از ساقه قرمز رشد می‌کند. مصرف طبی دم اسب به ساقه سبز آن محدود می‌شود.


title: دم‌اسب صحرایی

text: به‌طور کلی گیاهان جنس دم اسب از گیاهان بی گل و نهانزادان آونددار چند ساله هستند. همه آن‌ها دارای برگهای کوچک رشد نکرده می‌باشند به طوری که ساقه هوایی آن‌ها ظاهراً بدون برگ است ولی وقتی خوب دقت شود در گره‌ها و بندهای متعددی که ساقه دارد برگهای رشد نکرده‌ای به صورت فلس‌های کوچک سیلیسی و لخت دیده می‌شود. دم اسب دو نوع ساقه هوایی دارد، ساقه‌های بارور که در اوایل بهار ظاهر می‌شوند و رنگ آن‌ها قرمز بدون سبزینه و دیگری ساقه‌های نازا که پس از آن ظاهر می‌شوند و رنگ آن سبز و کمی قطورتر است.


title: دم‌اسب صحرایی

text: وجود مقادیر زیاد ترکیبات سیلیس در این گیاه موجب شده تا ساقه‌های آن زبر و خشن باشد. از اینرو از دیرباز، برای تمیز کردن ظروف آشپزخانه و حتی تراشیدن زبری‌های چوب، از ساقه‌های آن استفاده می‌شده‌است. گیاه دم اسب دارای ساقه زیرزمینی بسیار دراز، افقی و بندبند است و در هر بند تورمی غده‌ای شکل دیده می‌شود و ریشک‌های آن که بر ساقه زیرزمینی اتصال دارند در خاک فرورفته‌اند. دم اسب از علف‌های هرز لجوج و مبرم است که معمولاً در نقاط مرطوب در جوی‌ها و باتلاقها می‌روید. بلندی آن ۶۰–۵۰ سانتی‌متر است و در طب سنتی از ساقه‌های نازای گیاه که سبزرنگ و قطورتر است به عنوان دارو استفاده می‌شود. این گیاه در اروپا و آسیا انتشار دارد. در فرانسه و برخی کشورهای اروپایی از داروهای مورد توجه‌است. در هند در ارتفاعات هیمالیا و در ایران در مناطق شمال ایران، در گرگان، بندرگز، و پیربازار رشت و در آذربایجان، تبریز و رنجناب به‌طور خودرو دیده می‌شود.


title: دم‌اسب صحرایی

text: در گیاه دم اسب وجود روغن چرب، اسید سیلیسیک، اسید لینولئیک، اکیستونین، اسید اکیستیک اسید و اکیستین تأیید شده‌است]چیو[. بعلاوه در گیاه یک ماده تلخ و مقدار کمی اسید اُگزالیک، اسید مالیک، نوعی ساپونین و… وجود دارد. در گیاه تازه ۱۵–۳ درصد و در خاکستر گیاه تا ۷۰ درصد سیلیس یافت می‌شود.


title: دم‌اسب صحرایی

text: دم اسب در طب سنتی جهت درمان ناخن‌های شکننده، ریزش مو، سل، بیماری‌های روماتیسمی، نقرس و در بهبود خونریزی‌های شدید قاعدگی، خونریزی بینی، ریه و معده استفاده می‌شود. از دم اسب به عنوان ضد التهاب، ضد اسپاسم، مدر جهت دفع سنگ کلیه و مثانه و همچنین برای بهبود زخم و سوختگی استفاده می‌گردد. یکی دیگر از کاربردهای رایج عصاره دم اسب، استفاده از آن برای تقویت و مرطوب‌کنندگی ناخن‌های شکننده است. استفاده از محلول عصاره دم اسب بر روی ناخن باعث خون رسانی بهتر به موضع شده و در نتیجه اکسیژن و مواد غذایی بیشتری به ناخن می‌رسد. ترکیبات سیلیسی موجود در این عصاره خاصیت کراتئولیتیک داشته و موجب از بین رفتن سلول‌های بافت مرده پوست می‌شود. از این رو ناخن‌های آسیب دیده، شکننده و شیار دار ترمیم شده و اسباب استحکام و براق شدن مجدد آن‌ها فراهم می‌گردد، به گونه‌ای که در فاصله زمانی اندکی شادابی و رشد ناخن نمایان می‌شود. بررسی‌ها نشان داده که استفاده از عصاره این گیاه می‌تواند حتی مشکلات ناشی از پسوریازیس روی ناخن‌ها را نیز برطرف نماید.


title: دم‌اسب صحرایی

text: سیلیس موجود در عصاره دم اسب از شکنندگی، ترک خوردگی، ورقه شدن و پوسته شدن ناخن‌ها جلوگیری کرده و سبب استحکام و تقویت آن‌ها می‌شود. سیلیس موجود در این گیاه با تسهیل رسوب کلسیم و سایر املاح معدنی و با کاهش تعداد سلول‌های استئوکلاست، تحریک فعالیت سلول‌های استئوبلاست، تحریک سنتز کلاژن و تسهیل سنتز گلیکوزآمینوگلیکان و کلاژن موجب تشکیل استخوان و بافت همبند می‌گردد. سیلیس با اتصال زنجیره‌های چندقندی گلیکوزآمینوگلیکانی به یکدیگر به تشکیل چارچوب ساختاری و انعطاف‌پذیری بافت همبند کمک می‌کند. همچنین آنزیم‌های وابسته به سیلیس موجب اتصال اسید آمینه به رشته‌های کلاژن در بافت همبند می‌شوند. مواد مؤثر موجود در گیاه دم اسب با افزایش بقا و تکثیر استئوبلاستها و مهار تولید استئوکلاستها به سلامت بافت استخوان کمک کرده و از پوکی استخوان پیشگیری می‌نمایند. سیلیسیم موجود در این گیاه در کلسیفیکاسیون و معدنی سازی ماتریکس استخوان و نیز جذب و متابولیسم عناصر ضروری بدن مانند مس، کلسیم و منیزیم که در سنتز کلاژن و استخوان دخیل هستند نقش مهمی دارد. همچنین سیلیسیم به سنتز کلاژن نوع I، ایجاد اتصال در درون و بین زنجیره‌های پلی ساکاریدی گلیکوز آمینو گلیکانی ماتریکس استخوان و همچنین اتصال این مولکول‌ها به پروتئین‌های مربوطه کمک می‌نماید. از این رو سیلیسیم به تشکیل چارچوب ساختاری بافت پیوندی، استخوان و غضروف کمک نموده و از پوکی استخوان جلوگیری می‌نماید.


title: می‌خوام برم

text: «می‌خوام برم» آهنگ سوم از هفتمین آلبوم خواننده پاپ آمریکایی بریتنی اسپیرز با نام زن افسونگر که در ۲۱ ژوئن ۲۰۱۱ منتشر شد. این ترانه مقام اول را در بین آهنگ‌های دنس در آمریکا بدست آورد. همچنین مقام هفتم را در بیلبورد ۱۰۰ بدست آورد.


title: کاپیتان آمریکا: نخستین انتقام‌جو

text: کاپیتان آمریکا: نخستین انتقام‌جو نام پنجمین فیلم دنیای سینمایی مارول است که توسط مارول استودیوز تولید و پارامونت پیکچرز در سال ۲۰۱۱ توزیع شده است. این فیلم بر اساس سری داستان‌های کامیک شخصیت کاپیتان آمریکا از مارول کامیکس می‌باشد. جو جانستون کارگردانی فیلم را برعهده داشته است. کریس ایوانز، تامی لی جونز، هوگو ویوینگ، هایلی اتول، سباستین استن، دومینیک کوپر، نیال مک‌دوناف، درک لوک و استنلی توچی از بازیگران این فیلم هستند.


title: کاپیتان آمریکا: نخستین انتقام‌جو

text: ایدهٔ ساخت "کاپیتان آمریکا: نخستین انتقام‌جو" اولین بار در سال ۱۹۹۷ مطرح شد و قرار بود تا آرتیسان اینترتیمنت توزیع آن را عهده‌دار باشد. اما یک پروندهٔ حقوقی که نهایتاً در سال ۲۰۰۳ حل و فصل شد، پروژه را لغو کرد. در سال ۲۰۰۵، مارول استودیوز از مریل لینچ وام دریافت کرد و تصمیم گرفت تا این فیلم را از طریق پارامونت توزیع کند. جان فاورو و لویس لتریر پیش از منتصب شدن جانستون در سال ۲۰۰۸، برای ساخت این فیلم ابراز علاقه‌مندی کردند. بین مارس و ژوئن ۲۰۱۰ بازیگران این فیلم انتخاب شدند. فیلمبرداری آن در ژوئن ۲۰۱۰ آغاز شد. لوکیشن‌های فیلم شامل لندن، منچستر، کرونت و لیورپول در بریتانیا و لس آنجلس در ایالات متحده بودند. این فیلم در مراحل پس‌تولید به فیلم سه‌بعدی تبدیل شد.


title: کاپیتان آمریکا: نخستین انتقام‌جو

text: فرش قرمز "کاپیتان آمریکا: نخستین انتقام‌جو" در ۱۹ ژوئیه ۲۰۱۱ در هالیوود برگزار شد و ۲۲ ژوئیه ۲۰۱۱ در ایالات متحده اکران گردید. این فیلم در گیشه و نظر منتقدین موفق بود و بیش از ۳۷۰ میلیون دلار در سرتاسر دنیا فروخت. دیسک‌های دی‌وی‌دی و بلو-ری فیلم در ۲۵ اکتبر ۲۰۱۱ به بازار آمد. دنباله‌ای به نام "" در ۴ آوریل ۲۰۱۴ اکران شد و دنبالهٔ سومی نیز به نام "" در ۶ مهٔ ۲۰۱۶ به نمایش درآمد.


title: کاپیتان آمریکا: نخستین انتقام‌جو

text: در عصر حاضر، دانشمندان در قطب شمال، هواپیماهای قدیمی یخ زده را کشف می‌کنند. در مارس ۱۹۴۲، شهر تنسبرگ در اشغال آلمان می‌باشد، یوهان اشمیت، افسر نازی، و نیروهایش شیء مرموزی بنام تسرکت را می‌دزدند، که دارای قدرت بی‌حد و حصر است.


title: کاپیتان آمریکا: نخستین انتقام‌جو

text: در نیویورک، استیو راجرز در استخدام ارتش برای جنگ جهانی دوم به دلایل مختلف بهداشتی و مشکلات جسمی رد می‌شود. راجرز که به نمایشگاه فناوری‌های آینده به همراه دوست خود، گروهبان جیمز «باکی» بارنز می‌رود، دوباره تلاش می‌کند تا به ارتش بپیوندد. دکتر آبراهام ارسکین با شنیدن مکالمه راجرز با بارنز در مورد کمک او به جنگ، به راجرز این اجازه را می‌دهد تا به ارتش کمک کند. ارسکین او را به عنوان بخشی از آزمایش خود، ابر سرباز، استخدام می‌کند و سرهنگ چستر فیلیپس و پگی کارتر، مأمور بریتانیایی، او را می‌پذیرند. فیلیپس ارسکین را متقاعد می‌کند که راجرز فرد مناسبی برای این کار نیست، اما بعد که او را امتحان می‌کند متوجه می‌شود که راجرز آدم فداکاری است، شب قبل از درمان، ارسکین به راجرز می‌گوید که اشمیت روش ناقصی از نسخه را آزمایش کرده‌است و از عوارض دائمی آن رنج می‌برد.


title: کاپیتان آمریکا: نخستین انتقام‌جو

text: اشمیت و دکتر آرنیم زولا می‌خواهند انرژی تسراکت را مهار کنند، و از قدرت او برای سوخت اختراعات زولا استفاده کند، و همین‌طور استفاده از قدرت حمله تسراکت که جهان تغییر خواهد کرد. اشمیت محل ارسکین را کشف می‌کند و یک قاتل به نام هاینز کروگر را می‌فرستد تا او را بکشد. ارسکین افرادش را برای درمان راجرز و تبدیل او به ابر سرباز مأمور می‌کند، او یک سرم ویژه را به راجرز با «اشعه ویتا» تزریق می‌کند. راجرز پس از آزمایش بلندتر و عضلانی تر می‌شود، کروگر ارسکین را می‌کشد و فرار می‌کند. راجرز به دنبال کروگر می‌رود، اما قاتل برای اجتناب از بازجویی او اقدام به خودکشی با یک کپسول سیانور می‌کند. بعد از مرگ ارسکین و از دست رفتن فرمول ابر سرباز، سناتور برنت از ایالات متحده راجرز را در لباسی رنگارنگ به عنوان کاپیتان آمریکا در تور ملت برای ترویج روابط جنگی می‌برد در حالی که دانشمندان به او برای مطالعه و تلاش برای کشف فرمول نیاز دارند.


title: کاپیتان آمریکا: نخستین انتقام‌جو

text: در سال ۱۹۴۳، راجرز در حالی که در تور نظامی در ایتالیا مشغول انجام نمایش است، متوجه می‌شود که واحد بارنز در یک نبرد با نیروهای اشمیت مفقودالاثر شده‌اند. راجرز از این باور که بارنز مرده‌است امتناع می‌کند، او کارتر و هاوارد استارک را سوار بر یک بالگرد می‌کند و به پشت خطوط دشمن می‌رود. راجرز به قلعه نازی هایدرا تحت هدایت اشمیت نفوذ می‌کند و بارنز و دیگر زندانیان را آزاد می‌کند. راجرز با اشمیت مواجه می‌شود، که ماسک اشمیت کنده می‌شود و چهره قرمز او نمایان می‌شود، چهره او جمجمه مانند است که لقب «جمجمه قرمز» را بدست می‌آورد. اشمیت فرار می‌کند و راجرز سربازان آزاد شده را به پایگاه سرهنگ فیلیپس برمی‌گرداند.


title: کاپیتان آمریکا: نخستین انتقام‌جو

text: راجرز بارنز، دوم دوم دوگان، گیب جونز، جیم موریتا، جیمز مونتگومری فالسورت و ژاک درنیر را برای حمله به دیگر پایگاه‌های هایدرا استخدام می‌کند. استارک لباس راجرز را با تجهیزات پیشرفته، به ویژه یک سپر ساخته شده از ویبرانیوم (یک فلز تقریباً غیرقابل تخریب) آماده می‌کند. راجرز و تیمش عملیات‌های مختلف هایدرا را خراب می‌کنند. بعد، تیم به قطار حامل زولا حمله می‌کند. راجرز و بارنز درگرفتن زولا موفق می‌شوند، اما بارنز از قطار سقوط می‌کند و همه فرض می‌کنند که او مرده‌است. با استفاده از اطلاعات گرفته شده از زولا، قلعه نظامی نهایی هایدرا مشخص می‌شود و راجرز منجر به یک حمله برای جلوگیری از استفاده سلاح‌های کشتارجمعی در شهرها توسط اشمیت می‌شود. راجرز به هواپیمای اشمیت می‌رود تا تسراکت را خاموش کند، و در طول مبارزه ظرف تسراکت آسیب می‌بیند. اشمیت دسته تسراکت را می‌گیرد که باعث می‌شود او در یک نور روشن سقوط کند. تسراکت از طریق هواپیما می‌سوزد و در اقیانوس سقوط می‌کند. راجرز وقتی می‌بیند راهی برای فرود هواپیما بدون خطر انفجار سلاح‌ها نیست، آن را درون قطب شمال می‌اندازد. استارک بعد تسراکت را در کف اقیانوس پیدا می‌کند اما قادر به پیدا کردن راجرز یا هواپیما نمی‌شود، فرض می‌کند که او مرده‌است.


title: کاپیتان آمریکا: نخستین انتقام‌جو

text: راجرز در یک اتاق بیمارستان به سبک سال ۱۹۴۰ بیدار می‌شود. استنباط نادرستی از پخش رادیو می‌کند و فکر می‌کند چیزی اشتباه است، او فرار می‌کند و خود را در میدان تایمز می‌یابد، که در آنجا او نیک فیوری، رئیس شیلد، را می‌بیند و او به راجرز می‌گوید نزدیک به ۷۰ سال «خواب» بوده‌است.


title: کاپیتان آمریکا: نخستین انتقام‌جو

text: "بازیگران"


title: طالب‌آباد (مهدی‌شهر)

text: طالب آباد نام یکی از نواحی شهر مهدی‌شهر است. این ناحیه در جنوبی‌ترین نقطه سنگسر واقع شده و در گذشته، آبادی مستقل بوده‌است. اما بتدریج با گسترش سنگسر، به بخشی از شهر بدل شده‌است. نخستین کارخانجات سنگسر که در دهه ۵۰ شمسی بدست هژبر یزدانی بنا شد، در طالب آباد قرار دارد.


title: طالب‌آباد (مهدی‌شهر)

text: همچنین، زادگاه سردار اسماعیل خان، از سرداران فتحعلی شاه این ناحیه بوده‌است.


title: ییلاق شیوه

text: شیوه یا شیوا یکی از بزرگ‌ترین ییلاق‌های ولایت بدخشان افغانستان است که دارای وسیع‌ترین مرتع‌ها و علفچرهای تابستانی برای دامداران مردم بدخشان و ولایت‌های شمال‌شرقی افغانستان می‌باشد. این منطقه با دشت‌های گسترده در مرتفع‌ترین بخش‌های از هندوکش شرقی می‌باشد، زمستان نهایت سرد و پوشیده از برف و تابستان معتدل و بارانی دارد. از آنجایی که شیوا در سطح بلند قرار گرفته‌است، به نسبت ریزش و پایش برف زیاد، به مدت شش ماه کاملاً پوشیده از برف بوده و مدت شش ماه سال فقط از آن به عنوان چراگاها استفاده می‌شود.


title: ییلاق شیوه

text: این ساحه با آنکه مربوط ولایت بدخشان می‌باشد، اما در سال‌های پیش از جنگ در افغانستان، حکومت‌های وقت اسناد مالکیت به کوچی‌ها (چادرنشینان دامدار که از قبایل مربوط به پشتون‌های افغانستان می‌باشند) توزیع نموده بود که مردم بومی و محلی این ولایت از آن استفاده کرده نمی‌توانستند، اما با سقوط نظام‌های قبیله‌ای و شاهی در افغانستان، اسناد این کوچی‌ها از سوی مردم بدخشان باطل اعلان شده و به مالکیت طبیعی این مردم مبدل شد. در حال حاضر کوچی‌های مربوط به ولایت‌های تخار، بغلان و کندز نیز ازین دشت‌ها به عنوان علفچر استفاده می‌کنند، اما حق استفاده از آن به رضایت مردم محل بوده و عمدتاً به مردم محلی بدخشان در مقابل استفاده ازین مرتعه‌های پول پرداخت می‌کنند.


title: ییلاق شیوه

text: شیوه که در قسمت شمال‌شرقی آن جهیل زرقول نیز موقعیت دارد، افزون‌بر استفاده دامداری از دشت‌ها و کوهای پهناور آن، بیشتر مردم بدخشان قسمت‌های نسبتاً گرم آن را به زمین‌های زراعتی مبدل نموده‌اند که در آن زمین‌ها تنها جو، سیب زمینی، و در بعضی قسمت‌های هموار آن نوع خاص گندم نیز زرع می‌کنند، اما در بیشتر قسمت‌های آن به نسبت کوتاهی فصل گرما و سردی هوا گندم نمی‌تواند به ثمر برسد.


title: ییلاق شیوه

text: مرتعهٔ شیوا، دارای دریاچه‌های زیاد بوده که نوع خاص ماهی در آن به وفور یافت شده و به همین جهت در تابستان میله بزکشی (یکی از بازی‌های ملی افغانستان امروزی و خراسان کهن) تمام مردم شمال و شمال‌شرق افغانستان در دشت شیوه خرد برگزار می‌شود.


title: ییلاق شیوه

text: از آنجایی که هوای این منطقه فوق‌العاده سرد می‌باشد، در آن درختان مثمر و غیرمثمر نمو کرده نمی‌تواند، و به این سبب با آنکه سکنه دایمی ندارد و همیشه آب به وفور در آن جاری است، فاقد جنگلات می‌باشد، اما بعضاً بته‌های کوچک خاص در آن رشد می‌کند که عمر بیشتر از شش ماه ندارد. به نسبت وفوری آب و برف، انواع مختلف گیاهان سبز دران می‌روید که بعضاً «بهشت دامداران» نیز به این محل لقب می‌زنند.


title: ییلاق شیوه

text: در قسمت‌های پایانی شیوا که به قاق دشت منتهی می‌گردد، بعضی از قبایل شغنی به صورت پراکنده سکونت دایمی دارند که شغل آن‌ها نیز فقط دامداری است.


title: ییلاق شیوه

text: شیوه به صورت سنتی به تمام مردم بدخشان تلعق دارد که هیچ منطقه از بدخشان مالکیت اسنادی نداشته بلکه مالکیت بومی و سنتی دارند.


title: مجموعه آرامگاه‌های گوگوریو

text: مجموعه آرامگاه‌های گوگوریو در کره شمالی قرار دارد و در ژوئیهٔ سال ۲۰۰۴ به‌عنوان نخستین مکان در آن کشور در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید. این مجموعه از ۳۰ آرامگاه جداگانه مربوط به پادشاهی گوگوریو، یکی از سه پادشاهی کره، تشکیل شده است که در شهرهای پیونگ یانگ و نامپو قرار دارند. گوگوریو که در شمال شرقی چین و شبه‌جزیره کره واقع شده بود، یکی از قدرتمندترین پادشاهی‌های کره در فاصلهٔ صده‌های پنجم و هفتم میلادی به‌شمار می‌آمد. این پادشاهی در مکان کنونی کرهٔ شمالی در ۳۲ سال پیش از میلاد مسیح پایه‌گذاری شد و پایتخت آن در سال ۴۲۷ میلادی به پیونگ یانگ انتقال یافت.


title: مجموعه آرامگاه‌های گوگوریو

text: بسیاری از آرامگاه‌های این مجموعه همچون آرامگاه شمارهٔ ۳ آناک دارای نقاشی‌های دیواری هستند. این آرامگاه‌ها تقریباً تمام آن چیزی هستند که از این فرهنگ بر جای مانده است. در مجموعه بیش از ۱۰٬۰۰۰ آرامگاه متعلق به پادشاهی گوگوریو در چین و کره کشف شده‌است اما تنها ۹۰ مورد از آنها دارای نقاشی‌های دیواری هستند. مجموعه آرامگاه‌های گوگوریو که در فهرست میراث جهانی به ثبت رسیده است مهمترینِ این آرامگاه‌های دارای نقاشی دیواری را در بر می‌گیرد. این مجموعه احتمالاً برای دفن اجساد پادشاهان، شهبانوها و دیگر اعضای خانوادهٔ سلطنتی مورد استفاده قرار می‌گرفته است. همچنین نقاشی‌های درون این آرامگاه‌ها تصویری منحصربه‌فرد از زندگی روزمره در دوران پادشاهی گوگوریو می‌دهد. این دیوارنماها دارای رنگ‌هایی پررنگ بوده و اساطیر کره‌ای آن دوران را نیز به نمایش می‌گذارد.


title: مجموعه آرامگاه‌های گوگوریو

text: دلایلی که سبب شد یونسکو مجموعه آرامگاه‌های گوگوریو را در فهرست میراث جهانی قرار دهد به شرح زیر است:


title: مجموعه آرامگاه‌های گوگوریو

text: در مهٔ ۲۰۰۶، ۲٬۳۶۰ آرامگاه جداگانه در مکان گوگوریوی باستان کشف گردید. همچنین ویرانه‌های شهری باستانی نیز در این هنگام هویدا شد. در میان این ویرانه‌ها دیواری به‌بلندای ۱٬۵ و عرض ۴ متر وجود داشت و بر طبق شواهد به‌دست آمده باید خندقی نیز در آن مکان می‌بود. ۱۲ مقبرهٔ دیگر نیز در داخل این شهر کشف گردید.


title: معابد بزرگ لیوینگ چولا

text: معابد بزرگ لیوینگ چولا، یک مجموعه میراث جهانی یونسکو برای گروهی از معبد هندو دودمان چولا در هند تامیل نادو است. در اوایل قرن یازدهم و دوازدهم میلادی، این بناهای تاریخی شامل نیایشگاه بریهادیسوارار در تانجاوور، معبد گانگایکوندا چولاپورام و معبد ایراواتسوارا در داراسورام است. معبد بریادیسوارا در سال ۱۹۸۷ شناخته شد. معبد گانگایکوندا چولاپورام و معبد ایراواتسوارا در سال ۲۰۰۴ به سایت اضافه شدند.


title: معابد بزرگ لیوینگ چولا

text: معبد بریادیسوارا در شهر تانجاوور، در حدود جنوب غربی چنای و معبد گانگایکوندا چولاپورام و معبد ایراواتسوارا حدود و به ترتیب به شمال شرقی آن قرار دارند. شهر تانجاوور به شبکه راه‌آهن هند، خدمات اتوبوس تامیل نادو و بزرگراه‌های ملی ۶۷، ۴۵C، ۲۲۶ و ۲۲۶ متصل می‌شود. این مکان دارای فرودگاه نزدیک انجمن بین‌المللی حمل‌ونقل هوایی است که سرویس هوایی معمولی ندارد. نزدیکترین فرودگاه با خدمات منظم فرودگاه تیروچیراپالی، حدود سایت واقع است.


title: معابد بزرگ لیوینگ چولا

text: معبد گانگایکوندا چولاپورام بریادیسوارا یک معبد هندو است که در گانگایکوندا چولاپورام حدود از معبد تانجاور بریادیسوارا قرار دارد. در سال ۱۰۳۵ میلادی توسط راجندرا چولا یکم به عنوان بخشی از پایتخت جدید وی تکمیل شده است، این معبد از لحاظ طراحی مشابه به دوران سلسله چولا است و دارای اسم مشابه قرن یازدهم است، و گاهی اوقات فقط معبد گانگایکوندا چولاپورام نامیده می‌شود.


title: اچ‌تی‌سی دیزایر اچ‌دی

text: اچ‌تی‌سی دیزایر اچ‌دی یک گوشی تلفن هوشمند است که توسط کمپانی اچ‌تی‌سی در روز ۱۵ سپتامبر ۲۰۱۰ در لندن رونمایی شد.


title: اچ‌تی‌سی دیزایر اچ‌دی

text: این گوشی دارای طرح بدنهٔ آلومینیومی به همراه قابلیت اچ‌تی‌سی سِنس است، در پشت گوشی دو درب پوشش پلاستیکی یکی برای باتری و دیگری برای ورودی سیم‌کارت و کارت حافظه است، در پشت گوشی یک دوربین ۸ مگاپیکسلی به‌همراه فلاش دوگانهٔ ال‌ای‌دی وجود دارد. در جلوی گوشی هم یک نمایشگر با رزولیشن WVGA (۸۰۰×۴۸۰ پیکسل) در اندازهٔ ۴٬۳ اینچ است. در این گوشی دارای سیستم عامل اندروید از یک پردازندهٔ ۱ گیگاهرتزی MSM8255 Scorpion استفاده شده‌است، این گوشی دارای ۷۶۸ مگابایت حافظهٔ رم و ۱٬۵ گیگابایت حافظهٔ فلاش و یک پورت کارت حافظهٔ میکرو اس‌دی با قابلیت ارتقاء تا ۳۲ گیگابیات است.


title: پارک باستان‌شناسی چامپانر-پاواگاه

text: پارک باستان‌شناسی چامپانر-پاواگاه در گجرات، هند واقع شده‌است، این مکان شامل کاخ‌ها، قلعه‌ها، ساختمان‌های مذهبی، مناطق مسکونی و سازه‌های کشاورزی و تأسیسات ابی است.پارک باستان‌شناسی چامپانر-پاواگاه در سال ۲۰۰۴ در میراث جهانی یونسکو ثبت گردید.


title: پارک ملی کازیرانگا

text: پارک ملی کازیرانگادر مرکز ایالت آسام هند قرار دارد، این پارک یکی از نواحی انتهایی شرق هندوستان بوده که هنوز به صورت بکر و دست نخورده باقی‌مانده و جز مناطق حفاظت شده‌است.پارک ملی کازیرانگا بیشترین جمعیت کرگدنهای تک شاخ دنیا را در خود جای داده، همچنین زیستگاه پستانداران بسیاری از جمله ببر، فیل، پلنگ و خرس، گاومیش، ببر، گوزن، و هزاران پرنده به شمار می‌رود و دارای جنگل‌های گرمسیری و مرطوب با درختان پهن برگ و چهار رودخانه از جمله رودخانه برهماپوترا است.


title: اچ‌تی‌سی دیزایر

text: اچ‌تی‌سی دیزایر یک گوشی تلفن همراه ساخت کمپانی اچ‌تی‌سی است که در ۱۶ فوریهٔ سال ۲۰۱۰ رونمایی شد و در نیمهٔ دوم همان سال در اروپا و استرالیا پخش شد.


title: اچ‌تی‌سی دیزایر

text: اچ‌تی‌سی دیزایر از یک پردازندهٔ ARMv7 Snapdragon یک گیگاهرتزی استفاده کرده، این گوشی دارای یک دوربین ۵ مگاپیکسلی با فوکوس اتوماتیک و فلاش است. در جلوی گوشی یک نمایشگر ۳٬۷ اینچی AMOLED موجود است، دیزایر قابلیت پخش و ضبط فیلم اچ‌دی را داراست.


title: اچ‌تی‌سی دیزایر

text: دیزایر دارای سیستم عامل اندروید نسخهٔ ۲٬۱ است و آپدیت آن به ورژن ۲٬۲ در تاریخ‌های زیر قابل دسترسی شد:


title: پارک ملی مناس

text: پارک ملی مناس یا پناهگاه حیات وحش مناس در ایالت آسام هند قرار دارد و در کوهپایه‌های هیمالیا واقع شده‌است این منطقه در سال ۱۹۸۵ در میراث جهانی یونسکو ثبت شد.


title: جانتر مانتر

text: جانتر مانتر مجموعه‌ای از ابزارهای معماری نجومی است، که توسط مهاراجه (پادشاه) جی سینگ دوم ساخته شد.این سازه به عنوان مهارت‌های نجومی و مفاهیم کیهان شناختی بعد از پایان دوره مغول در سال ۲۰۱۰ در میراث جهانی یونسکو ثبت گردیده‌است.


title: رکن‌الدین همایون‌فرخ

text: رکن‌الدین همایون‌فرخ (مهرماه ۱۲۹۷-بهمن‌ماه ۱۳۷۹) پژوهشگر ایرانیِ حوزه ایران‌شناسی و ادبیات فارسی است.


title: رکن‌الدین همایون‌فرخ

text: رکن‌الدین همایون‌فرخ در سال ۱۲۹۷ در تهران متولد شد. وی از خاندان شیبانی ایران بود. جد او ابونصر فتح‌الله خان شیبانی شاعر و نویسنده بزرگ دوران قاجار بود و پدرش عبدالرحیم همایون‌فرخ نیز از استادان ادبیات فارسی به شمار می‌رفت. در چهارده سالگی به نظم شعر پرداخت و نخستین اثر نظمش را در شانزده سالگی به نام سوز دل منتشر کرد. از ۱۳۲۰ش به کار نویسندگی پرداخت. همچنین روزنامه رخ را منتشر کرد.


title: رکن‌الدین همایون‌فرخ

text: همایون‌فرخ پس از طی تحصیلات ابتدایی و متوسطه در تهران و ارومیه به آمریکا رفت و درجه دکترای خود را در رشته ایران شناسی و هنر با پایان‌نامه‌ای دربارهٔ «هشت هزار سال شعر ایرانی» دریافت کرد. وی با مسافرت به فرانسه و ایتالیا اطلاعات خود را در رشته‌های هنر و ایران‌شناسی گسترش داد. او به تصحیح و شرح حال شاعرانی که نامشان در محافل ادبی زمان مهجور مانده‌بود پرداخت. وی بیش از ۵۲ اثر تحقیقی از خود به جای گذاشت. وی در بهمن ماه ۱۳۷۹ در گذشت و در بهشت زهرای تهران قطعه ۷۹، ردیف ۱۷۳، شماره ۱۰ به خاک سپرده شد.


title: رکن‌الدین همایون‌فرخ

text: تصحیح دیوان عماد فقیه کرمانی


title: دانشگاه آزاد اسلامی واحد خمینی‌شهر

text: دانشگاه آزاد اسلامی واحد خمینی‌شهر روز ۲۷ اردیبهشت سال ۱۳۶۷ تأسیس شد و در ابتدا با پذیرش ۶۰۰ نفر دانشجو در رشته‌های تک درس کار خود را آغاز کرد. پس از آن به علت موقعیت ممتاز این واحد دانشگاهی به لحاظ مکانی و قرارداشتن در مجاورت دانشگاه صنعتی اصفهان و نزدیکی مسافت با شهر و دانشگاه‌های اصفهان توانست به سرعت هیئت علمی مجرب و کار آزموده‌ای را جذب و رشته‌های متعددی را که از نظر نیاز جامعه و محتوای علمی دارای پویایی و توجیه منطقی بود، تأسیس نماید.


title: دانشگاه آزاد اسلامی واحد خمینی‌شهر

text: هم اینک این واحد دانشگاه دارای ۱۱۰ رشته تحصیلی در مقاطع کاردانی، کارشناسی و کارشناسی ارشد و دکتری بوده که قریب به ۸٬۰۰۰ دانشجو در آن مشغول به تحصیل می‌باشند و تاکنون نزدیک به ۲۹٬۷۰۰ نفر نیز فارغ‌التحصیل گردیده‌اند. اکثر دانشجویان این دانشگاه در رشته‌های فنی و مهندسی و جمع قابل توجهی نیز در رشته‌های علوم انسانی شاغل به تحصیل هستند. بر این اساس کل دانشجویان دانشگاه در چهار دانشکده فنی و مهندسی و مکانیک و عمران و همچنین در دو دانشکده علوم انسانی و حقوق و اقتصاد جای گرفته‌اند. این دانشگاه دارای ۴۹٬۰۳۶ متر مربع فضای آموزشی و زمینی به مساحت ۷۰ هکتار بوده و علاوه بر دانشکده‌های یادشده، ساختمان‌های متعددی نظیر: مجموعه غذاخوری و سلف سرویس ـ سایت اینترنت ـ خوابگاه دانشجویی برادران ـ مجتمع اداری و کتابخانه مرکزی ـ مجموعه ورزشی و کارگاه‌ها و آزمایشگاه‌ها در آن جای دارد.


title: دانشگاه آزاد اسلامی واحد خمینی‌شهر

text: پس از تغییرات اعمال شده در هسته دانشگاه آزاد اسلامی پس از فوت اکبر هاشمی رفسنجانی و انتصاب ولایتی، تغییرات سیاسی در انتخاب ریاست واحدهای دانشگاه‌های آزاد اسلامی در سراسر کشور آغاز گرید. در ادامهٔ این تغییرات مسعود کثیری پس از دوره ای کوتاه ریاست بر این واحد به صورت ناگهانی برکنار و مسعود جعفری نژاد، که از اعضای حزب موتلفه اسلامی و هم گرایش با علی اکبر ولایتی می‌باشد، طی حکمی در تاریخ ۸ اسفند ۱۳۹۶ به عنوان رئیس دانشگاه آزاد اسلامی واحد خمینی‌شهر منصوب گردید.


title: دانشگاه آزاد اسلامی واحد خمینی‌شهر

text: دانشگاه آزاد اسلامی واحد خمینی‌شهر در طی سال‌های اخیر در همایش‌های بین‌المللی کشوری، تحقیقات و پژوهش‌های هیئت علمی جایگاه ویژه‌ای را به خود اختصاص داده است. فعالیت‌های علمی در این دانشگاه جایگاه ویژه‌ای دارد. بر این اساس ده انجمن علمی دانشجویی در رشته‌های برق، مهندسی پزشکی، کامپیوتر، مکانیک، اقتصاد، حقوق، مشاوره، مددکاری اجتماعی، عمران، هوافضا و نفت مشغول به فعالیت می‌باشد.


title: دانشگاه آزاد اسلامی واحد خمینی‌شهر

text: ابداعات و اختراعات استادان و دانشجویان این دانشگاه توانسته است در سطح کشور و جهان رتبه‌های مهمی را به دست آورد که برای نمونه می‌توان از کسب مدال جهانی نقره توسط دو نفر از دانشجویان در ساخت طرح پژوهشی «یکسان‌سازی میکروسکوپی سطوح به روش نفوذی» در سی و سومین نمایشگاه دستاوردها و اختراعات جهانی ژنو در سال میلادی جاری نام برد.


title: دانشگاه آزاد اسلامی واحد خمینی‌شهر

text: علاوه بر موارد فوق برخی از نهادهای دانشگاه نظیر باشگاه پژوهشگران جوان و هسته‌های علمی تشکل‌های دانشجویی نیز جمع زیادی از دانشجویان علاقه‌مند به فعالیت‌های پژوهشی را گردآوری و گام‌های مؤثری را در راه اعتلای علمی دانشگاه برداشته‌اند.


title: تاریخ افغانستان

text: تاریخ افغانستان به حدود ۵۰۰ سال پیش از میلاد مسیح، زمانی که افغانستان تحت شاهنشاهی هخامنشی قرار داشت، اشاره می‌کند. اگرچه شواهد نشان می‌دهد که درجه‌ای پیشرفته از فرهنگ زندگی شهرنشینی حدود ۳۰۰۰ تا ۲۰۰۰ سال پیش از میلاد مسیح هنگام ورود این مهاجرین به فلات ایران در این سرزمین وجود داشت. اگر چه افغانستان به عنوان یک کشور قدمت زیادی ندارد و با تأسیس امپراتوری درانی در سال ۱۷۴۷ تشکیل شده‌است. اما سرزمین افغانستان از لحاظ قدمت تاریخی یکی از کهن‌ترین سرزمین‌های جهان به‌شمار می‌رود.


title: تاریخ افغانستان

text: افغانستان، به عنوان یکی از بخشهای امپراتوری شاهنشاهی هخامنشی و در مسیر جاده ابریشم قرار گرفتن، محل پیوندگاه تمدن‌های بزرگ جهان بوده و یکی از مهم‌ترین مراکز بازرگانی عصر باستان به‌شمار می‌رفته‌است. این موقعیت مهم و حساس ژئواستراتژیکی و ژئوپولیتیکی افغانستان در شکل‌دادن موزائیکی غنی از فرهنگ‌ها و تمدن‌های بزرگ همچون ایرانی، یونانی، بین‌النهرینی و هندی در این کشور نقش مهمی داشته‌است. از عصر پارینه‌سنگی و طی دوره‌های تاریخی، مردم افغانستان جایگاه عمده‌ای در معرفی و گسترش ادیان جهانی و نقش مهمی در بازرگانی و دادوستد داشته و گهگاه کانون مسلط سیاسی و فرهنگی در آسیا بوده‌اند. از این رو افغانستان در طول تاریخ گلوگاه یورش مهاجمان و جهانگشایانی بوده که ردپای آن‌ها هنوز در گوشه و کنار این سرزمین دیده می‌شود.


title: تاریخ افغانستان

text: همان‌طور که از میان‌رودان (بین‌النهرین؛ عراق امروزی) به سبب تمدن‌های کهن و باستانی‌اش به‌عنوان ""گهوارهٔ تمدن""، و از مصر باستان به سبب اهرام باستانی‌اش به‌عنوان ""عجایب دنیای باستان"" خوانده می‌شود، از افغانستان نیز به سبب موقعیت مهم و حساس ژئواستراتژیکی و ژئوپولیتیکی‌اش و حضور موزائیکی غنی از فرهنگ‌ها و تمدن‌های بزرگ در تاریخ هزاران سالهٔ این سرزمین به‌عنوان ""چهارراهِ فرهنگ‌های باستان"" یاد می‌شود.


title: تاریخ افغانستان

text: در این نوشتار، تاریخ افغانستان به سه دوره تقسیم شده‌است:


title: تاریخ افغانستان

text: دورانی که به سبب نبود خط و کتابت در آن معلومات زبادی از آن در دسترس نیست و فرضیات دانشمندان از این دوره تنها بر آثار به‌دست آمده از کاوش‌های باستان‌شناسی و مطالعات زبان‌شناسی استوار است؛ این دوران از دورهٔ پارینه‌سنگی زیرین که در این دوره نخستین شواهد باستان‌شناسی از حضور انسان در شمال کوهپایه‌های هندوکُش در حدود ۱۰۰٫۰۰۰ پیش از میلاد به دست آمده، آغاز می‌شود، و تا پایان عصر بُرُنز و عصر آهن در اوایل سدهٔ هفتم پیش از میلاد (پیدایش خط) را در بر می‌گیرد؛ دوران پس از پیدایش خط، که معلومات زیادی از آن در نوشته‌های کهن به جای مانده، و از دورهٔ فرمانروایی مادها و هخامنشیان در اوایل سدهٔ هفتم پیش از میلاد آغاز می‌شود، و تا حملهٔ تازیان (اعراب) به افغانستان در سدهٔ هفتم میلادی را در بر می‌گیرد.


title: تاریخ افغانستان

text: که از سلطهٔ اعراب بر افغانستان (خُراسان و سیستان بزرگ تاریخی) آغاز می‌شود، و تا تشکیل حکومت افغان بدست احمدشاه دُرانی در سال ۱۷۴۷ میلادی را در بر می‌گیرد.


title: تاریخ افغانستان

text: که از تأسیس پادشاهی دُرانی در سال ۱۷۴۷ میلادی آغاز می‌شود، و تا شکل‌گیری افغانستانِ مدرن در اواخر سدهٔ نوزدهم و اوایل سدهٔ بیستم میلادی را در بر می‌گیرد؛ که از شکل‌گیری افغانستانِ مدرن در اواخر سدهٔ نوزدهم و اوایل سدهٔ بیستم میلادی آغاز می‌شود، و تا پایان نظام پادشاهی در افغانستان در سال ۱۹۷۳ میلادی را در بر می‌گیرد؛ که از پایان نظام پادشاهی و تأسیس نظام جمهوریت در افغانستان در سال ۱۹۷۳ میلادی آغاز می‌شود، و تا امروز را در بر می‌گیرد.


title: تاریخ افغانستان

text: دوران پیشاتاریخ یا "دوران پیش از تاریخ" یا "ماقبل تاریخ" از پیدایش انسان آغاز می‌شود و به پیدایش خط و کتابت منتهی می‌گردد. در آن دوران تجربه‌ها و دستاوردهای مردم به سرعت از بین می‌رفت و دانش انتقال پیدا نمی‌کرد.


title: تاریخ افغانستان

text: دوران پارینه‌سنگی یا عصر حجر (سنگ) کهن، نخستین، ابتدایی‌ترین و طولانی‌ترین مرحله زندگی انسان است؛ از دو میلیون و پانصد هزار تا دورهٔ نوسنگی (عصر حجر نو)، زمانی که انسان با کشاورزی آشنا شد، در حدود دوازده هزار سال پیش را در بر می‌گیرد. این دوران خود به سه زیر دوره تقسیم می‌گردد:


title: تاریخ افغانستان

text: فاصلهٔ زمانی زیاد، دیدگاهمان را راجع به پیدایش نخستین مردمان در افغانستان، که در تراس‌های رودخانه‌ها و غارهای زیستگردار و پناهگاه‌های صخره‌ای در شمال و شرق این کشور امروزی می‌زیستند تار می‌کند. صدها ابزار سنگی در ساحه‌های متعدد در دشت و صحرا پراکنده شده‌اند - ابزاری چون ابزار کوارتزی متعلق به دورهٔ پارینه‌سنگی زیرین (تبرهای دستی، چاقوهای دسته‌دار و تراشه‌ها) با قدمتی بیش از ۱۰۰٫۰۰۰ ساله - گواهی است بر موجودیت فعالیت‌های منظم انسان در ابتدایی‌ترین بُرهه‌های تاریخی. اسکلت انسان نِئاندِرتال در طی اواسط دههٔ هفتاد میلادی در درهٔ کور در بدخشان، و همچنین استخوان گیجگاهی بزرگی یافت شده‌اند که به عقیدهٔ دانشمندان می‌بایست متعلق به انسان امروزی با ویژگی‌های نئاندرتالی باشد. لوئی دوپری، باستان‌شناس دانشگاه پنسیلوانیا راجع به کشف درهٔ کور می‌گوید: در شمال افغانستان، از بلخ تا سرحد پاکستان، شواهدی روشن بر فرهنگ‌های عصر حجر، عصر نوسنگی و عصر بُرُنز اولیه موجود است. در یک پناهگاه صخره‌ای در قَره‌کَمَر، در ۱۴ مایلی شمال سمنگان ابزاری متعلق به عصر حجر با قدمتی حدود ۳۰٫۰۰۰ پیش از میلاد بدست آمده‌اند. (نگارهٔ ۱) بیشتر از ۲۰٫۰۰۰ ابزار سنگی بدست‌آمده از آق‌کُپرُک (در ولایت بلخ) آنچنان ماهرانه ساخته شده‌اند که باستان‌شناسان اغلب از سازندگان این ابزار در آق‌کُپرُک به عنوان «میکل‌آنجلوهای دورهٔ پارینه‌سنگی فوقانی» یاد می‌کنند. آثار بدست‌آمده از آق‌کُپرُک متعلق به یک دورهٔ فرهنگی است که ۵۰۰۰ سال، از حدود ۲۰٫۰۰۰ تا ۱۵٫۰۰۰ سال پیش طول کشید. در دوره‌ای که هنرمندی ناشناس چهرهٔ یک مرد (یا یک زن؟) بر روی سنگ آهک کوچکی تراشیده - و یکی از نخستین ترسیم‌های چهرهٔ انسان ساخت دست است که به ما رسیده‌است. (نگارهٔ ۲)


title: تاریخ افغانستان

text: اگرچه ترسیم‌هایی دیگر از استخوان و سفال در چکسلواکیا و فرانسه در دوره‌ای مشابه ساخته شده‌اند، اما بقایای حجاری‌های آق‌کُپرُک هنوز یکی از قدیمی‌ترین ترسیم‌های شناخته‌شده از چهرهٔ انسان است که تا به کنون کشف شده‌است. اما چرا این کنده‌کاری صورت گرفته؟ شاید پاسخ این پرسش را هرگز نیابیم.


title: تاریخ افغانستان

text: دورهٔ پارینه‌سنگی زیرین افغانستان ابزارهای مربوط به دورهٔ پارینه‌سنگی زیرین با قدمت بیش از ۱۰۰ هزار سال پیش در دشت ناوُر در غرب غزنی پیدا شده‌است. این ابزار شامل تعدادی ابزار سنگی ساخته شده از کوارتز است که شامل تراشه، ساطور، رنده، تیشه و تبر ابزار هستند. این آثار نخستین شواهد بدست‌آمده از دورهٔ پارینه‌سنگی زیرین در افغانستان هستند.


title: تاریخ افغانستان

text: دورهٔ پارینه‌سنگی میانی افغانستان (۳۰٫۰۰۰–۵۰٫۰۰۰ پیش از میلاد): آثار بدست‌آمده از درهٔ کور (کُر)، در غرب بدخشان، نخستین شواهد آشکار زیستگاه‌های انسان را در افغانستان نشان می‌دهد. طی کاوش‌هایی در درهٔ کور در سال ۱۹۴۴ توسط لوئی دوپری و همکارانش، ابزارهای موسترین و جمجمهٔ انسان نئاندرتال به‌دست آمده که مربوط به دورهٔ میان‌سنگی بوده و عمر آن را ۳۰ هزار سال پیش تخمین زده‌اند. از دیگر پایگاه‌های باستان‌شناسی مربوط به این دوره می‌توان از درهٔ چخماخ (در ولایت بلخ)، درهٔ دادِل (در ولایت بلخ)، دشت ناوُر (در ولایت غزنی)، غارِ مُرده‌گوسفند (در ولایت فاریاب)، حَیرَتان (در ولایت سمنگان)، قَرَه‌کَمَر (در ولایت سمنگان)، کِشم (در ولایت بدخشان)، سَرِ نمک (در ولایت سمنگان) و زَمبوکَن (در ولایت بلخ) نام برد.


title: تاریخ افغانستان

text: دورهٔ پارینه‌سنگی فوقانی افغانستان (۱۰٫۰۰۰–۱۵٫۰۰۰ پیش از میلاد): آثار بدست آمده از این دوره در آق‌کُپرُک (در ولایت بلخ)، درهٔ کلان (در ولایت سمنگان)، حَیرَتان (در ولایت سمنگان)، اسلام‌پنجه (در ولایت جوزجان)، کِلِفت (در ولایت بلخ)، کوک‌جَر (در ولایت سمنگان)، و سَرِ نمک (در ولایت سمنگان) یافت شده‌اند.


title: تاریخ افغانستان

text: دورهٔ فراپارینه‌سنگی افغانستان (۸٫۰۰۰–۱۰٫۰۰۰ پیش از میلاد) آثار بدست آمده از این دوره در آق‌کُپرُک (در ولایت بلخ)، باد آسیا؟ (در ولایت بدخشان)، بهارک؟ (در ولایت بدخشان)، برخَنِ زادیان (در ولایت بلخ)، درهٔ کلان (در ولایت سمنگان)، هزارسُم (در ولایت سمنگان)، قَرَه‌کَمَر (در ولایت سمنگان)، لَنگارکیش؟ (در ولایت بدخشان)، رحمان‌گُل (در ولایت بدخشان)، سَندوکتی (در ولایت جوزجان)، شاه‌تپه (در ولایت سمنگان)، سیاه‌ریگان (در ولایت سمنگان)، تاش‌گُذر (در ولایت فاریاب)، تاشقورغان (در ولایت سمنگان) و اوچ‌تپه (در ولایت بلخ) یافت شده‌اند.


title: تاریخ افغانستان

text: دورهٔ نوسنگی واپسین مرحلهٔ عصر حجر است و قبل از عصر فلزات یعنی عصر مس (Chalcolithic)، عصر بُرُنز (۴۰۰۰–۸۰۰۰ پیش از میلاد) و عصر آهن (۷۰۰–۱۵۰۰ پیش از میلاد) آغاز می‌گردد. در دورهٔ نوسنگی، در برخی نواحی خاور میانه، انسان در حدود ۱۱ هزار سال پیش، از مرحله جمع‌آوری و شکار به مرحله کشت و اهلی کردن برخ. کس نکو مؤمن نتقال یافت. به این خاطر دورهٔ نوسنگی را «عصر کشاورزی» نیز دانسته‌اند.


title: تاریخ افغانستان

text: در سال ۱۹۶۵ دکتر لوئی دوپری در نتیجه کاوش‌های خود در آق‌کُپرُک، در جنوب مزار شریف و کنار بلخ‌آب، آثاری را به دست آورد که براساس شواهد اهلی‌ساختن حیوانات در این دوره، متعلق به دورهٔ نوسنگی است.


title: تاریخ افغانستان

text: از دیگر پایگاه‌های باستان‌شناسی مربوط به دورهٔ نوسنگی می‌توان از چاش‌بابا (در ولایت جوزجان)، چیلیکِ قُل (در ولایت جوزجان)، چیلیکِ یَلدَش (در ولایت جوزجان)، چیلیکِ یاس‌خان (در ولایت جوزجان)، گورزیوان (در ولایت فاریاب)، هزارسُم (در ولایت سمنگان)، جَرقودوق (در ولایت جوزجان)، کَوک (در ولایت جوزجان)، خواجه دوکوه (در ولایت فاریاب)، خواجه دوکوه نو (در ولایت فاریاب)، کیلیفت (در ولایت بلخ)، لَیرو؟ (در ولایت زابل)، قاق (در ولایت فاریاب)، قاقِ نظارآغا (در ولایت فاریاب)، قره‌قُل (در ولایت جوزجان)، قَره‌تپه (در ولایت سمنگان)، قورقودوق (در ولایت جوزجان)، سَفَروال (در ولایت جوزجان) و سیدآباد (در ولایت جوزجان) نام برد.


title: تاریخ افغانستان

text: زمین‌های کشاورزی با قدمتی ۲۰٫۰۰۰–۳۰٫۰۰۰ پیش از میلاد، که در هزار سُم و در کوهپایه‌های هندوکش یافت شده‌اند، این واقعیت را تأیید می‌کنند که شمال افغانستان یکی از نخستین جایگاه‌های حیوانات و گیاهان خانگی بوده‌است؛ و بعدها، روستاهای زراعی، با قدمتی ۵٫۰۰۰–۷٫۰۰۰ سال پیش از میلاد، در نزدیکی تپهٔ دِه‌مُراسی (پشتو: دِه‌مُراسی غوندَی) در ولایت قندهار، دورهٔ تحول انسان را نشان می‌دهد که روستاهایی با زمین‌های کشاورزی پدیدار شده و جایش را به شهرهای کوچک داده‌است. در این دوران، شواهدی از فرهنگ عصر بُرُنز به وفور پدیدار می‌شود.


title: تاریخ افغانستان

text: در این دوره، در حدود ۷۰۰۰ سال پیش از میلاد، دهقانان و چوپانانی در جلگه‌های حاصلخیز پیرامون هندوکُش زندگی می‌کردند. این مردمان صنعت ابتدائی خانه‌سازی با خشت خام و سفالگری را با خود به همراه آوردند و بعدها، در عصر مس (Chalcolithic)، از فروش لاجورد (Lapis lazuli) که در سواحل و بستر رودخانه‌ها می‌یافتند و تجارت آن به کشورهای اولیه باختری از طریق فلات ایران و میان‌رودان ثروتمند می‌شدند.


title: تاریخ افغانستان

text: فرهنگ عصر بُرُنز (عصر مِفرَغ) اولیه در شمال و شرق افغانستان پدید آمد. در عصر برنز سه تمدن باختر-مرو (که گاه 'تمدن آمودریا' نامیده می‌شود)، درهٔ سِند و جیرُفت (تمدنی نیاعیلامی) در افغانستان تأثیرگذار بودند. (نقشهٔ ذیل را ببینید). نخستین شواهد واقعی شهری‌سازی در تپهٔ دِه‌مُراسی (پشتو: دِه‌مُراسی غوندَی) و مندیگَک (در نزدیکی قندهار امروزی) پدیدار گشت، که پایتخت‌های محلی تمدن دره سند بودند. اقتصاد بر اساس گندم، جو، دامداری و معدن‌کاری استوار بود. سنگ لاجوَرد که در گورهای پادشاهان اور در جنوب عراق، پیرامون ۲۵۰۰–۲۶۰۰ پیش از میلاد، بکار رفته بود از بدخشان در شمال‌شرق افغانستان در همان دوره استخراج شده بود. همچنین شبکهٔ راه زمینی بازرگانی دوربردی با میان‌رودان (بین‌النهرین) و مصر ایجاد شده بود. با اینکه بسیاری از آثار ساحه‌های چون دشت دَشلی به غارت رفته، آثار بسیار زیاد دیگری نیز کشف شده، و آثار بیشتری انتظار می‌رود در این ساحه‌ها پیدا شوند. در طی جستجوهای باستان‌شناسان برای یافتن تمدن، آن‌ها در مُندیگک (در نزدیکی قندهار امروزی) شواهدی از یک شهر واقعی پیدا کردند، و شواهدی از بناها و اشیائی که شهرهای واقعی برجای می‌مانند: بناهای مذهبی و آثار هنری حجاری‌شده و نقاشی شده. در مندیگک، باستان‌شناسان بنای ستون‌دار بزرگی متعلق به هزارهٔ سوم پیش از میلاد کشف کردند که درگاهش با خط سرخ ترسیم شده بود، و احتمالاً برای اهداف مذهبی بنا شده بود. در تپهٔ دِه‌مُراسی، باستان‌شناسان مجموعه‌ای از یک زیارتگاه را پیدا کردند که حاوی اشیایی بود متعلق به مراسم مذهبی همچون شاخ‌های بُز، یک کاسه، مُهر مِسی، لولهٔ مسی توخالی، جام کوچکی از سنگ مرمر، و یک تندیس سفال‌گری‌شده و کنده‌کاری‌شده از یک ایزدبانوی مادر (نگارهٔ ۳) و تندیسی که نشانهٔ فراوانی بوده و مشابه تندیس‌هایی بود که در مندیگک نیز یافت شده بودند. عاقبت تپهٔ دِه‌مُراسی در حدود ۱۵۰۰ پیش از میلاد متروکه شد، شاید به دلیل تغییر مسیر رودخانه به‌سوی غرب که تپهٔ دِه‌مُراسی آنجا بنا شده بود. مندیگک برای ۵۰۰ سال دیگر نیز دوام پیدا کرد. دو هجوم پیاپی قومی کوچ‌نشین از سوی شمال باشندگان این ساحه‌ها را بعد از ۲۰۰۰ سال زیست مداومشان در این شهر مجبور به ترک آن شدند. زمانیکه باستان‌شناسان در افغانستان تمدن‌های باستانی را در مندیگک و دِه‌مُراسی کاوش می‌کردند، نزدیک به سه هزار کیلومتر آنطرفتر در غرب، در شهر باستانی اور در جنوب عراق، یک تیم دیگر از باستان‌شناسان زمانی که جواهر و آثار کشف‌شدهٔ دیگر یافت‌شده از مقبره‌های شاهی (حدود ۲۴۰۰ پیش از میلاد) را مطالعه می‌کردند، به آثار چشمگیر دیگری برخوردند. بیش از بیست هزار مُهره‌های ساخته‌شده از سنگ لاجوَرد از مقبره‌های شاهی بیرون کشیده شده بودند که همگی دقیقاً ترکیب معدنی یکسانی داشتند؛ بدین معنا که همگی از یک معدن استخراج شده بودند. در واقع، پس از بررسی‌های گسترده، به این نتیجه رسیدند که تقریباً هر یک از این لاجوردهای بکاررفته در جواهرات شاهانِ خاور نزدیک باستان (نگارهٔ ۴) - که هزاران کیلو سنگ لاجوَرد بود - همگی از یک رشته‌کوه آمده بودند، معدن سرِ سنگ در اعماق هندوکش افغانستان.


title: تاریخ افغانستان

text: انتقال این همه سنگ لاجورد از افغانستان تا میان‌رودان (بین‌النهرین)، و حتی تا مصر (جایی که این سنگ آبی‌رنگ به عنوان اوج مُد انگاشته می‌شد)، و حمل اجناس قیمتی از آنطرف (همچون طلا، مس، سنگ‌های قیمتی، چوب و حیوانات غیر بومی) بدون تدارکات لجستیکی پیشرفته و مجموعه‌ای از امکانات و تأسیسات بین راهی امکان نداشت. همان‌طور که شواهد باستان‌شناسی نشان می‌دهد، تمدن دوران هزارهٔ چهارم و سوم پیش از میلاد هیچ خلأئی را در پهناوری دنیای ارتباطی و تجاری که میان‌رودان را با هند و چین وصل می‌کرده، باقی نگذاشته‌است. در ۴۰۰۰ پیش از میلاد، شکل‌های اولیه از زندگی شهری با فرهنگ‌های خاص در بازه‌های زمانی منظم رونق پیدا کرد، که نمونهٔ آن جاپاهای سنگی، در سرتاسر آسیای میانه است؛ بنابراین لاجوَردی که از معادن سرِ سنگ در افغانستان به شهرهای بزرگی چون اور در ۲۴۰۰ پیش از میلاد می‌رسید و در امتداد راه‌های تجاری حمل می‌شد، مبادلهٔ آن هزاران سال پیش از آن فعال بوده‌است. برعکس تمدن‌های میان‌رودان، مصر یا درهٔ سند، در تمدن‌های آسیای میانه، رودهای برتری برای تمرکز دادنِ مردم، منابع و مبادلات در مسیر کوه تا اقیانوس وجود نداشت. با این وجود، آمیزشی بزرگ از مردمان متنوع و جوامع مستقل در این سرزمین‌های دورافتاده برخاستند - یک شهرنشینی ناپیوسته که در آن کمبود آب و شرایط اقلیمی سخت معمول بوده‌است.


title: تاریخ افغانستان

text: آثار بدست آمده از عصر بُرُنز در افغانستان (۱۵۰۰–۴۰۰۰ پیش از میلاد) در اکرم‌قلعه (در ولایت هلمند)، علی‌آباد (در ولایت کُندوز)، آق‌کُپرُک (در ولایت بلخ)، اَرَنجی (در ولایت جوزجان)، اَیَتان‌تپه (در ولایت سمنگان)، باد سه‌غوندَی (در ولایت قندهار)، باغِ پول‌غوندی (در ولایت قندهار)، بَرَگ‌توت (در ولایت فراه)، باسیز (در ولایت کُندوز)، بوئینه‌قره (در ولایت بلخ)، چادُرتپه (در ولایت بلخ)، چارسنگ‌تپه (در ولایت قندهار)، چولِ آبدان (در ولایت کُندوز)، دَم (در ولایت نیمروز)، درهٔ کور (در ولایت بدخشان)، دَشلی ۱ (در ولایت جوزجان)، دشلی ۳ (در ولایت جوزجان)، دشلی شرقی (در ولایت جوزجان)، دشلی جنوبی (در ولایت جوزجان)، تپهٔ دِه‌مُراسی (در ولایت قندهار)، ده نو (در ولایت سمنگان)، فرخ‌آباد (در ولایت بلخ)، گردان‌ریگ (در ولایت نیمروز)، هیردای‌تپه (در ولایت فاریاب)، قندهار، خوش‌بای (در ولایت تخار)، خوش‌تپه (تپه فُلول) (در ولایت بغلان)، کهنه قلعه طالقان (در ولایت تخار)، لَیرو (در ولایت زابل)، مُندیگَک (در ولایت قندهار)، مُندی‌حصار (در ولایت قندهار)، قونسای (در ولایت کُندوز)، قورغان‌تپه (در ولایت تخار)، سعید قلعه‌تپه (در ولایت قندهار)، سسماق (در ولایت تخار)، شهر صفا (در ولایت زابل)، شیرآباد (در ولایت سمنگان)، شورتوغَی (در ولایت تخار)، سیاه‌ریگان (در ولایت سمنگان)، اِسپیروَن (در ولایت قندهار)، تیکَر (در ولایت فاریاب) و اورته‌بُز (در ولایت تخار) یافت شده‌اند. (نقشهٔ بالا را ببینید)


title: تاریخ افغانستان

text: عصر برنز جدید و عصر آهن، مهاجرت آریایی‌ها و تمدن باختر-مَرو


title: تاریخ افغانستان

text: بعد از ۲۴۰۰ پیش از میلاد، رشد جوامع شهرنشین در آسیای میانه به‌شدت به چالش کشیده شد. در طی یک مدت‌زمان ۳۰۰ ساله، هیچ‌کدام از مراکز عمده‌ای که در نیمهٔ اول هزارهٔ سوم پیش از میلاد به وجود آمده بودند، دیگر دارای سکنه نبودند. دلایل دقیق برای این «فروپاشی مدنی» همچنان یک راز مانده‌است. با اینحال در اواخر هزارهٔ سوم پیش از میلاد، در شمال افغانستان و جنوب ترکمنستان و ازبکستان، مجموعه‌ای از وقایع منجر به ظهور شهرها و زیستگاه‌هایی شد که از آن پس می‌رفت تا تأثیر عمده‌ای برجای بگذارد.


title: تاریخ افغانستان

text: شمار زیادی از مهاجمان و مهاجران کوچ‌نشین، مردمان دامدار بدون شهر که سوار بر اسب یا با ارابه سفر می‌کردند، و از قبل بنام آریایی‌ها (برگرفته از واژهٔ سانسکریت، به معنای «مردمان نجیب و شریف») شناخته می‌شدند، از منطقهٔ دریای مازندران به‌سوی جنوب مهاجرت کرده و از آمودریا (Oxus) گذشته و طی اوایل هزارهٔ دوم (حدود ۱۷۰۰ پیش از میلاد) وارد افغانستان امروزی شدند. (نگارهٔ ۵) هیچ گونه آثار هم‌عصر با سفر آریایی‌ها یافت نشده‌است. اما نظر به افسانه‌ها، آریایی‌ها هم‌زمان با مهاجرتشان سروده‌هایی سروده‌اند که دهان به دهان از یک نسل از موبدان (روحانیون) به نسلی دیگر منتقل می‌شده تا اینکه در حدود ۱۲۰۰ پیش از میلاد، زمانی که این سروده‌ها در مجموعه‌ای چند جلدی جمع‌آوری شد که بنام ریگ‌وِدا (۱۱۰۰–۱۷۰۰ ق. م) مشهور است. این نوشته‌ها، راجع به قومی هستند، که قرن‌ها پیش از آن، از هندوکش برخاسته و در ۱۵۰۰ پیش از میلاد از رود کوبها، یا رود کابل، گذشتند (نگارهٔ ۶) و بدین‌ترتیب تقریباً می‌توان سفر این کوچ‌نشینان را که وسعت آسیای میانه را پشت سر می‌گذاشتند، تجسم کرد.


title: تاریخ افغانستان

text: اقوام آریایی از آسیای میانه ('مهاجرت آریایی‌ها') به شمال و غرب افغانستان رسیدند؛ برخی از آن‌ها در این مناطق مستقر شدند و بقیه بطرف شرق بسوی شمال هند و غرب بسوی فلات ایران رهسپار شدند. شواهد نخستین زیستگاه کوچ‌نشینان عصر آهن در آق‌کُپرُک ۴ (Aq Kupruk IV) یافت شده‌است. مردمان آریایی به شکل قبیله‌های کوچک در مناطق شرقی فلات ایران (شامل افغانستان امروزی)، در مغرب فلات پامیر و در شمال کوه‌های هندوکش می‌زیستند. اینان زبان و آداب و رسوم مشترکی داشتند. در دوران باستان، اقوام هندی و ایرانی (آنان که به زبان‌های هندوایرانی سخن می‌گفتند) خود را «آریایی» می‌نامیدند. نمونهٔ این اشاره‌ها را می‌توان در اوستا، سنگ‌نبشته‌های هخامنشی و متن‌های کهن هندو (مانند ریگ‌ودا) دید.


title: تاریخ افغانستان

text: با رشد و رونق کشتزارها و روستاها مردمان ساکن جلگه‌های حاصلخیز پیرامون هندوکُش به‌تدریج شیوه‌های ابتدائی آبیاری را ابداع کردند که به آن‌ها اجازه می‌داد تا به کشت غلات در دشت‌های شمالی افغانستان روی آورند. این مناطق شمالی همان سرزمین باختر است که بعدها در نوشته‌های غربی بنام «باکتریا» (Bactria) یاد می‌شود. در سرزمین باختر مجموعه‌ای از واحه‌های مصنوعی دلتامانند توسط سیستم‌های گسترده آبیاری در ۴۰۰۰ سال پیش پدید آمد. باشندگان این آبادی‌ها زیستگاهایشان را در برابر مهاجمان مستحکم می‌کردند. شیوهٔ معماری که امروزه هنوز در شمال افغانستان مورد استفاده‌است. می‌نماید که فرهنگ این مردمان باشنده در واحه‌ها با فرهنگ همسایگان میان‌رودانیشان (بین‌النهرین) مشترکاتی داشته، از قبیل: صنعتگری هنرمندانه، وجود طبقهٔ نخبگان و رسوم همگانی پیچیده. با این وجود، به دلیل فقدان خط و نوشتار در این تمدن، نام بومی تمدن آن‌ها مشخص نیست. محققان امروزه این تمدن گمنام را «مجموعهٔ باستان‌شناسیِ بلخ-مرو» (BMAC)، یا «تمدن آمودریا» (Oxus Civilization) می‌نامند. مدرک علمی بر موجودیت تمدنی پیشرفته در شمال افغانستان با قدمتی در حدود ۱۸۰۰–۲۱۰۰ پیش از میلاد از حفریات در بیشتر از دوازده ساحهٔ باستان‌شناسی در طی دههٔ هفتاد میلادی در BMAC بدست آمد. گنجینهٔ تپه فُلول در شمال افغانستان آثار به جای مانده از این تمدن است و نشان می‌دهد که مردم افغانستان در عصر بُرُنز در تجارت جهانی آن زمان سهیم بودند. تمدن آمودریا در فاصله زمانی ۲۲۰۰ پیش از میلاد تا ۱۸۰۰ پیش از میلاد به سرزمین‌های شرقی گسترش می‌یابد و به کرانه‌های غربی رود سند رسیده و تمدن دره سند آنجا را منقرض می‌کند. گمان می‌رود، با افزایش تعداد اعضا، این مردمان ناچار به مهاجرت شدند و به نواحی شرق و غرب و جنوب سرزمین اصلی خود کوچ کردند. دلیل اصلی مهاجرت آن‌ها مشخص نیست، اما به نظر می‌رسد دشوار شدن شرایط آب و هوایی و کمبود چراگاه‌ها، از دلایل آن باشد.


title: تاریخ افغانستان

text: پیرامون ۱۱۰۰–۱۷۰۰ پیش از میلاد: ریگ‌وِدا یکی از کهن‌ترین متون شناخته‌شده به یک زبان هندواروپایی، در دوره ودایی که ایرانیان و هندیان با هم می‌زیستند، در سَپته سِندو (Sapta Sindhu) ('سرزمین هفت رود')، که احتمالاً پنجاب یا درهٔ کابل باشد، نگاشته شد.


title: تاریخ افغانستان

text: پیرامون ۱۳۵۰ پیش از میلاد: مهاجرت دسته‌هایی از اقوام ایرانی از مجموعهٔ باستان‌شناسیِ بلخ-مرو (BMAC) به‌سوی فلات ایران و غرب ایران.


title: تاریخ افغانستان

text: پیرامون ۱۱۰۰–۵۵۰ پیش از میلاد: زرتشت یک آیین یکتاپرستی - مَزدَیَسنا - را در بلخ (Bactra) معرفی می‌کند که در سرتاسر فلات ایران منتشر می‌شود. از دیدگاه افسانوی (که در شاهنامه فردوسی در حدود سال ۱۰۰۰ میلادی آمده)، زرتشت در بلخ بدست یک تورانی بقتل می‌رسد. تورانیان یکی از چندین اقوام کوچ‌نشینی هستند که بین سال‌های ۱۱۰۰ و ۵۵۰ پیش از میلاد به شمال افغانستان یورش آوردند، یا در آنجا ماندند یا از آنجا گذر کردند. (تاریخ زرتشت مورد بحث است و از حدود ۱۲۰۰ تا حدود ۶۰۰ پیش از میلاد تخمین زده می‌شود)


title: تاریخ افغانستان

text: قراری که از روی اوستا معلوم می‌شود، باشندگان بومی افغانستان و سرزمین‌های مجاور که خود را «آریایی» می‌نامیدند بخاطر سرما و کمبود چراگاه‌ها مجبور به مهاجرت به سرزمین‌های دیگر در گوشه و کنار افغانستان و سرزمین‌های مجاور می‌شوند. نسک‌های وَندیداد و یَشت از اوستا به محدودهٔ جغرافیایی اشاره دارد که نخستین منزلگاه‌های آریاییان را تشکیل می‌دادند و حدود آن سرزمین‌های شرقی فلات ایران تا سرحد ایران باستان و هند باستان بوده‌است.


title: تاریخ افغانستان

text: در این میان فَرگَرد یکم وندیداد به فهرستی از شانزده سرزمین آفریدهٔ اهوره مزدا اشاره دارد که انگره‌مَینیو دربرابر آفرینش اهوره مزدا دست به آفرینش مخرب می‌زند. این فهرست عبارت است از:


title: تاریخ افغانستان

text: اگر ما بخش نخست وندیداد را با اشاره‌های یَشت‌ها به جغرافیای زیستگاه مردم اوستایی مقایسه کنیم خواهیم دید که رشته‌کوه هندوکش در مرکز جغرافیای اوستا قرار می‌گیرد. حدود غربی جغرافیای اوستا را سرزمین‌های مرو، هرات و زرنگ، و حدود شرقی آن را مناطق سرحدی مانند گنداره، بونیر و سرزمین «هفت رود» تشکیل می‌دهند. سُغد و احتمالاً خوارزم حدود شمالی آن و سرزمین‌های سیستان و بلوچستان حدود جنوبی آن را تعیین می‌کنند. بدین ترتیب افغانستان امروزی قلب جغرافیای اوستا را تشکیل می‌داده‌است. گفتنی است که برخی از مورخان یونان باستان همچون اراتُستِن و استرابون از مجموعه سرزمین‌هایی بنام «آریانِه» (یونانی: Αρειανή، به لاتین: «آریانا» / "Ariana") یاد کرده‌اند که مابین سرزمین‌های پارس باستان و هند باستان بوده‌است، و کشور افغانستان امروزی را در بر می‌گرفته‌است.


title: تاریخ افغانستان

text: اسکندر مقدونی فرزند فیلیپ مقدونی پادشاه مقدونیه بود. وی در هنگام مرگ پدر ۲۰ سال بیش نداشت. اسکندر در طی دوران نوجوانی تحت نظر دانشمندان عصر خود، از جمله ارسطو پرورش یافت و به تدریج ضمن فراگیری علوم و فلسفه رایج، در مسائل جنگی و نظامی و کشورداری تبحر یافت. او پس از استیلای بر یونان، با فکر جهانی کردن فرهنگ یونانی به تدارک ارتشی وسیع پرداخت تا به آسیا حمله‌ور شود.


title: تاریخ افغانستان

text: با شکست داریوش سوم، آخرین پادشاه هخامنشی، در جنگ با یونانی‌ها و سقوط تخت جمشید به دست اسکندر (۳۳۱ پ. م) امپراتوری هخامنشی نیز در هم شکسته شد و خزاین هخامنشی در شوش، تخت جمشید، پاسارگاد، هگمتانه و سایر شهرهای هخامنشیان به تسخیر اسکندر درآمد.


title: تاریخ افغانستان

text: بعد از شکست قطعی داریوش در سال ۳۳۰ پیش از میلاد، و فرار او بسوی مشرق، در حدود دامغان، بسوس ساتراپ (والی) باختر و برادرزاده داریوش که از آمدن اسکندر مطلع شده بود، شاه را به قصد کشتن، زخم مهلکی زد و به سوی باختر گریخت و خود را به عنوان اردشیر چهارم، شاه خواند.


title: تاریخ افغانستان

text: اسکندر پس از تسخیر گرگان (Hyrcania) از پایتخت آن زادراکرته حرکت کرده در شهر سوسیا (Susia) یکی از شهرهای ساتراپی هرات (Areia) رسید. ساتی‌برزن ساتراپ آن به استقبال اسکندر آمد و اعلام اطاعت و وفاداری کرد. اسکندر نیز او را به حکمرانی ساتراپی (ولایت) هرات که در دورهٔ سابق داشت مجدداً منصوب کرد و اسکندر آناکسیپ را با چهل کماندار سواره مأمور کرد که این ولایت را از آزار قشون مقدونی در موقع عبورش از اینجاها حفظ کند.


title: تاریخ افغانستان

text: پس از شنیدن خبر اعلان پادشاهی بسوس، اسکندر تمام قشون خود را جمع کرده و برای سرکوبی بسوس بسوی باختر راند. بعد به اسکندر خبر رسید که ساتی‌برزن آناکسیپ و دستهٔ او را کشته و هراتی‌ها را شورانیده و آن‌ها در پایتختشان آرتاکوانا (Artacoana) گرد آمده‌اند. اسکندر که نزدیک بود به بسوس برسد تصمیم گرفت اول کار ساتی‌برزن را یکسره کند. قسمتی از لشکرش را در محل گذاشت و خود با پیاده‌نظام و سواره‌نظام سبک اسلحه تمام شب را به سوی هرات راند و به آرتاکوانا رسید. ساتی‌برزن از سرعت حرکت اسکندر بوحشت افتاد، دو هزار سوار برداشت و به باختر در پناه بسوس گریخت و باقی سپاهیان او در شهر آرتاکوانا که مستحکم شده بود آمادهٔ جنگ ایستادند. اسکندر آن شهر را گشود و آن را ویران کرد. وی سپس در نزدیکی ارتاکوانا شهری آباد کرد و نامش را "اسکندریه آریانا" (Alexandria in Ariana) نهاد که همان هرات امروزی است. اسکندر در آنجا دژی برای نظامیان خود ساخت که بقایای آن هنوز باقی است. هدف از ساختن این دژ، حفظ نظامیان از شورش احتمالی مردم شهر بود. وی آرزاسِس (Arzaces) را به جای ساتی‌برزن والی هرات (Areia) کرد.


title: تاریخ افغانستان

text: پس از آن اسکندر بسوی سیستان (Drangiana) شتافت و سپس به طرف مردم اِوِرگِت (Evergetes) معروف به آریماسپ (Arimaspes) یا آگریاسپ که در جنوب شرقی سیستان می‌زیستند راند. مردم با آغوش باز او را پذیرفتند و او هدایای فراوان به آن‌ها داد. اهالی گدروزی (بلوچستان کنونی) که در همسایگی مردم آریماسپ سکنی داشتند نیز اسکندر را خوب پذیرفتند. اسکندر از آنجا به سرزمین رُخّج (Arachosia) عازم شد و قبل از حرکت آمِنید (Amenides) را که دبیر داریوش بود والی اورگت‌ها کرد. رُخّجی‌ها را به اطاعت درآورده و کاپیشه‌کانیش (Kāpišakāniš) پایتخت رُخَج را به نامش "اسکندریه" (Alexandropolis) تغییرنام داد که همان قندهار امروزی است. اسکندر این ولایت را به مِمْنُن (Memnon) داد. بعد شنید که ساتی‌برزن با دو هزار سوار به هرات آمده‌است، بر اثر این خبر سپاهی مرکب از شش هزار پیادهٔ یونانی و ۶۰۰ سوار به سرداری اریگیوس (Erygius) و ارته‌باذ (Artabazus) بدانجا فرستاد و با وجود دلیری‌های ایرانیان اریگیوس موفق به سرکوب ساتی‌برزن در ۳۲۸ ق.م.شد.


title: تاریخ افغانستان

text: اسکندر با وجود برف‌های بسیار و نبودن آذوقه و خستگی‌ها، هندی‌های سرحدی را مطیع کرد و رهسپار کوه‌های هندوکش که تاریخ‌نویسان یونانی آن را «پاراپامیز» (Parapomisus یا Paropamisadae) یا «قفقاز هند» (Caucasus Indicus) گفته‌اند شد و در آنجا به سرزمینی رسید که حتی همسایگانشان آن‌ها را نمی‌شناختند زیرا مردم مزبور از هرگونه روابطی با مردمان دیگر دوری می‌جستند، این قوم «پاراپامیز» (Paropamisadae) نام داشت. اسکندر با وجود سختی آب و هوای این سرزمین بدرون آن راند و لشکر مقدونی دچار قحطی و سرمای سخت و درد و رنج بسیار گردید و عدهٔ زیادی از سرما تلف شدند. اسکندر خود را به کابل و از آنجا به پروان رسانید و زمستان را در آنجا به سربرد. او در نزدیکی مدخل درهٔ سالنگ، دژی را به نام خود ساخت. اسکندر این شهر را برای پاسداری از شهر کاپیسی (کاپیسا) در نخستین شیب‌های جبل‌السراج کنونی (پروان کهن) برپا نمود که به نام "اسکندریهٔ قفقاز" (Alexandria on the Caucasus) شناخته شد که همان بگرام امروزی می‌باشد. تعداد زیادی از مقدونی‌ها و یونانی‌های لشکر اسکندر در آنجا ماندند. هدف از بنای شهر استقرار قرارگاهی برای عملیات آتی در آنسوی کوه‌های هندوکش بود.


title: تاریخ افغانستان

text: بسوس در باختر همچنان خود را اردشیر می‌نامید و شاه می‌خواند. سپاهیان بسوس در ابتدا تصور می‌کردند که بخاطر آب و هوای سخت باختر، اسکندر به آن سرزمین نخواهد رفت و راه هند را پیش خواهد گرفت ولی بعد که شنیدند اسکندر دارد نزدیک می‌شود از دور بسوس بپراکندند. در این احوال بسوس با مشتی از سپاهیان وفادار خویش از آمودریا بقصد سغد گذشت و پس از عبور از رود مزبور تمام کشتی‌ها را بسوخت تا بدست اسکندر نیفتد. پس از آن اسکندر از کوه‌های پاراپامیز (هندوکش) گذشت و بسوی سرزمین باختر راند. در این راه فقدان غله باعث گرسنگی گردید زیرا بومی‌ها در انبارهای زیرزمین آذوقه‌شان را پنهان کرده و آن‌ها را چنان ساخته بودند که کسی جز سازندگان نمی‌دانست این انبارها کجاست.


title: تاریخ افغانستان

text: کوینت کورس، تاریخ‌نگار رومی باختر آن زمان را چنین وصف کرده:


title: تاریخ افغانستان

text: اسکندر با وجود برف عمیق و اشکالات حرکتِ بار و بنه راه خود را دنبال کرد و بسوس به سغد عقب‌نشینی کرد. پس از آن اسکندر بسوی شهر باکترا و آاُرْن (Aorne) روانه شد و در یورش اول این دو شهر عمده را گرفت. باقی سرزمین باختر پس از آن مطیع گشت. بعد اسکندر ساخلوی در اینجا به فرماندهی آرخه‌لائوس (Archelaios) گذاشته ارته‌باذ را والی کرد. بسوس نیز گرفتار شد و اسکندر سردار خائن را بی پاداش نگذاشت بدین ترتیب که فرمان داد تا اعضای وی را به شاخه‌های چند درخت که به نیرو بهم نزدیک ساخته بودند بستند و آن‌ها را ناگهان رها کردند، بدینسان هر شاخهٔ درختی عضوی از اعضای خائن را با خود برد؛ و بنا بروایتی وی را در اکباتان (همدان) به دار آویختند. در باختر اسکندر عاشق شاهدخت باختری به اسم رُخسانه (Roxane، به باختری: روشنک) گشت و با وی ازدواج کرد. اسکندر به مدت یک سال در دشت‌های آسیای میانه سرگردان بود و با تاخت‌وتاز جنگجویان این سامان‌ها روبرو می‌گشت و شماری از سپاهیانش را نیز به علت سرما و کمبود خواربار از دست داد.


title: تاریخ افغانستان

text: سپس اسکندر برای لشکرکشی به هند به باختر بازگشت. وی تدارک سفر هند را دید و در بهار ۳۲۷ ق.م. با تمام قوا عازم هند شد و پس از عبور از کوه‌های پاراپامیز (هندوکش) به شهر اسکندریه رسید و پس از تسخیر مناطقی، از سند عبور کرده به تاکسیلا وارد شد و نهایتاً قسمتی از هند را فتح کرد.


title: تاریخ افغانستان

text: اسکندر پس از فتح هند به علت کمی قشون به پارس بازگشت و به فکر تسخیر عربستان افتاد؛ بنابراین به سمت بابل حرکت کرد ولی در آنجا به علت تبی که از باتلاق‌های بابل بر او مستولی شده بود در سن ۳۲ سالگی درگذشت.


title: تاریخ افغانستان

text: از جمله اقدامات مهم و اساسی اسکندر در کشورهای تحت استیلا و تسلط خود می‌توان به موضوع دِژسازی اشاره کرد. مقدونی‌ها در قوسی بزرگ از هرات در غرب تا قندهار در جنوب و تا آمودریا (یونانی: Oxus) در شمال و آنطرفتر در قزاقستان و تاجیکستان امروزی دژهایی (تحت عنوان اسکندریه) برپاساخت. دژهایی اسکندر که تا امروز می‌شناسیم عبارتند از:


title: تاریخ افغانستان

text: پس از مرگ اسکندر مقدونی در ۳۲۳ پیش از میلاد، اغتشاشی بزرگ سراسر کشور را فرا گرفت و مهاجرنشینان و سربازان پیشین یونانی کنترل باختر را بدست گرفتند. جنرال‌های اسکندر (یونانی: Diadochi؛ یا "جانشینان") بر سر تقسیم متصرفات اسکندر با یکدیگر به نبرد پرداختند. بدین‌ترتیب چهار جنگ دیادوخوی (۳۰۱–۳۲۳ ق. م) روی داد. سرانجام، سه حکومت مقدونیه در اروپا، یونانی در مصر و سلوکی در آسیا را بنا نهادند. بدین ترتیب متصرفات مشرق‌زمین به سلوکوس رسید و این سرزمین‌ها جزء قلمرو سلوکیان درآمدند که از بابل اداره می‌شد. سلوکوس بدنبال ادامهٔ سیاست‌های اسکندر با اپامه دختر اسپیتامن یکی از دشمنان اسکندر در سرزمین باختر ازدواج کرد. تا سلسله‌ای را بنیان نهد که آمیزه‌ای از نژاد ایرانی و مقدونی باشد. او جهت ایجاد وحدت در قلمرو خود، به احداث شهرهای یونانی‌نشین پرداخت.


title: تاریخ افغانستان

text: ۳۲۳–۳۱۵ پیش از میلاد: سلوکوس یکم ملقب به نیکاتور (Seleucus I Nicator)، افسر سواره‌نظام اسکندر، سرزمین‌های مشرق‌زمین، از سوریه و عراق در غرب تا هند در شرق را تصرف می‌کند و به زیر فرمان خود درمی‌آورد.


title: تاریخ افغانستان

text: ۳۰۵ پیش از میلاد: سلوکوس برای استحکام بخشیدن به امپراتوری سلوکی تازه‌تأسیس خود در شرق، به هند یورش می‌آورد، و به قشون چندراگوپتا مائوریا برمی‌خورد؛ آنگاه سلوکوس با مائوریاها صلح می‌کند و جنوب افغانستان را به ازای ۵۰۰ فیل جنگی به آن‌ها واگذار می‌کند.


title: تاریخ افغانستان

text: وجود امکانات سیاسی، بازرگانی و هنری سبب گردید تا قشرها مختلف مردم یونان، به شهرهای تازه احداث شده، مهاجرت کرده و در کنار ساکنین بومی، سکنی گزینند و به این ترتیب زمینهٔ ترویج فرهنگ و هنر یونانی و پشتیبانی از حکومت یونانی فراهم گردید. آن‌تیوخوس فرزند و جانشین سلوکوس، سلسله‌ای را که پدر بنا نهاده بود، استحکام بخشید. سلوکی‌ها توانستند حکومت خود را در فلات ایران و سرزمین میان‌رودان (بین‌النهرین) تا اواسط قرن دوم ق.م. تثبیت نمایند.


title: تاریخ افغانستان

text: حدود سال ۳۰۴ پیش از میلاد، زمانی که جانشینان اسکندر (Diadochi) بر سر تقسیم متصرفات او در منطقهٔ مدیترانه با یکدیگر در نبرد بودند، دولتی مقتدر در هند به رهبری چندراگوپتا مائوریا تأسیس شد، که قلمرو فرمانرواییش بسوی غرب تا سرزمین‌های جنوب هندوکش افغانستان امروزی می‌رسید. مقتدرترین فرمانروای آن آشوکا بود. دین بودا در عهد این پادشاه مقتدر از حدود شبه‌قارهٔ هند تجاوز و توسط مبلغین از شمال غربی تا کشمیر و قندهار و کابل نفوذ کرد و متدرجاً به سواحل آمودریا رسید و در کناز آیین زرتشتی، آیینی مهم شد، اما در سرزمین‌های باختر و فلات ایران بازایستاد. وسعت قلمرو هخامنشیان و لزوم برقراری امنیت و ادارهٔ آن ساختن راه‌های شوسه و وسائل حمل و نقل را ایجاب می‌کرد. هخامنشیان راه شاهی را وسعت داده بودند، که کابل امروزی را به شهرهای مختلف در پنجاب و دشت گَنگ متصل می‌کرد. بدین‌ترتیب بازرگانی، هنر، و معماری رونق پیدا کرد، و بخصوص بناها با معماری بودایی و استوپه‌هایی که هنوز در شرق افغانستان بچشم می‌خورند.


title: تاریخ افغانستان

text: ۳۰۵–۱۸۵ پیش از میلاد: مائوریاها بر جنوب هندوکش افغانستان فرمانروایی می‌کنند؛ یونانی‌ها در سرزمین باختر در بلخ امروزی حکمرانی می‌کنند.


title: تاریخ افغانستان

text: ۲۷۲–۲۳۲ پیش از میلاد: آشوکای بزرگ (فرمانروایی: ۲۷۲–۲۳۲ ق. م)، فرزند چندراگوپتا شبه‌قاره هند را پس از نبردی خونین به اطاعت می‌کشد، به آیین بودایی می‌گراید، و این آیین را با گشودن استوپه‌ها در سرتاسر قلمرو فرمانروایی خود می‌گستراند، فرمان‌های بودا را منتشر می‌کند و "ستون‌های آشوکاً را با سنگ‌نوشته‌هایی بقلم امپراتور ["فرمان‌های آشوکا"] می‌افرازد؛ فرمان‌های بودا و سنگ‌نوشته‌های روی ستون‌ها در سرتاسر شاهنشاهی مائوریا، از هند تا افغانستان منتشر می‌شوند. سنگ‌نوشته‌های دوزبانهٔ یونانی و آرامی (زبان آرامی زبان رسمی هخامنشیان بوده) کشف‌شده در قندهار و لغمان به دوران فرمانروایی آشوکا برمی‌گردد.خاورترین منطقه از دنیای هِلِنی (یونانی) سرزمین باختر (یونانی: Bactria؛ در شمال افغانستان) و سرزمین‌های شمالی آن (که در عصر باستان بنام سُغد، در تاجیکستان، ازبکستان و ترکمنستان امروزی، شناخته می‌شد) - یکی از پیامدهای یورش اسکندر مقدونی به آسیا و گذر وی از افغانستان امروزی بود، که در طی این یورش لشکر وی دژهایی بنا کرده و سپاهیان یونانی و مقدونی و همه گونه کارکنان پشتیبانی - از معماران و پزشکان گرفته تا مدیران، هنرمندان، بازرگانان و حتی روسپیان - در سرزمین باختر برجای گذاشتند تا در این سرزمین برای مستقر شدن و ماندن در اواخر سدهٔ چهارم پیش از میلاد، زمانی‌که اسکندر به‌سوی شرق و هند لشکرکشی می‌کرد، آماده شوند. در دو سده پیش از یورش اسکندر در سال ۳۳۰ پیش از میلاد، سرزمین باختر یکی از ساتراپی‌های (پارسی باستان: خَشثَرپاوه، "استان") مهم امپراتوری هخامنشیان (۳۳۰–۵۵۹ ق. م) و، پیش از آن، بخشی از امپراتوری ماد (۵۵۹–۷۲۸ ق. م) بود.


title: تاریخ افغانستان

text: در دوران باستان، دشت‌های وسیع حاصلخیز باختر که از سرازیری‌های شمالی هندوکُش تا آمودریا (یونانی: Oxus) گسترده بودند، و مراکز مهم بازرگانی جاده ابریشم بوده و ذخایری غنی از طلا، نقره و لاجورد را در کوهستان‌های مجاور جای داده بودند، این سرزمین را یکی از ساتراپی‌های مهم و پُرارزش هخامنشیان تبدیل کرده بودند. در میان هیئت‌های خراج‌دهندگان در سنگ‌نگاره‌های کاخ آپادانا در تخت جمشید (یونانی: Persepolis؛ در اوایل سدهٔ پنجم ق. م)، هیئت باختری‌ها در حال ارائه جام‌های طلایی به عنوان خراج به شاهنشاه هستند. این با هیئت‌های دیگر از ساتراپی‌های دیگر بسیار متفاوت است، که هدایایی چون پوست جانوران، ظروف سفالی و دام را هدیه می‌دهند. از آنجا که اسیران یونانی که در نبردهای هخامنشیان و یونانیان در سده‌های پنجم و چهارم پیش از میلاد به اسارت گرفته می‌شدند، به سرزمین باختر تبعید می‌شدند، جمعیت بومی این سرزمین از قبل شمار زیادی از یونانیان را پیش از رسیدن اسکندر به آنجا در ۳۲۸–۳۲۹ پیش از میلاد در خود جای داده‌بود. این یونانیانِ باختری که در نبرد سخت شده بودند، اغلب توسط هخامنشیان در نبردهای بزرگ استفاده می‌شدند و توسط اسکندر در لشکرکشی‌هایش در مشرق‌زمین به‌خدمت گرفته می‌شدند، ستون اصلی نیرویی را تشکیل می‌دادند که بر سرزمین خاور در اواسط سده سوم تا نیمهٔ دوم سدهٔ دوم پیش از میلاد چیره شد. یونانیانِ باختر تحت رهبری سربازان پیشین اسکندر و بازماندگان آن‌ها یک دولت پادشاهی الهام‌گرفته‌شدهٔ هِلِنی (یونانی) در قلب آسیای میانه تأسیس کردند. در بلخ (یونانی: Bactra)، پایتخت یونانیان دژهای بجای‌مانده از عهد سلوکیان و بناهای سبک هِلِنی زیادی وجود داشت. سرستون‌های کُرینتی که برای تزئین قصرهای چند ستونه بکار برده می‌شدند، و در بلخ کشف شده‌اند، مربوط به همین دوران اولیه هستند. یونانیانِ باختر از ضعف سلوکیان حاکم بر باختر که برای دفاع از سرزمین‌هایشان در مشرق‌زمین در مصر مصروف نبرد بودند، فرصت را غنیمت شمرده و تحت رهبری دیودوت (یونانی: Diodotus)، ساتراپ (شَهرَب یا والی) باختر اعلان استقلال کردند.


title: تاریخ افغانستان

text: دیودوت در سال ۲۵۶ پیش از میلاد، آنتیوخوس دوم (Antiochus II)، امپراتور سلوکی را کنار گذاشته و پس از شنیدن اعلان استقلال متحد خود، آندروگوراس (Andragoras) در سرزمین پارت (Parthia)، خود را پادشاه خواند. اما بزودی آندروگوراس توسط اَرَشک، رهبر قوم پارت سرنگون شده و ارشک امپراتوری اشکانیان را در ایران بنیان‌گذاری کرد، که بدینصورت، کنترل باختری‌ها را بر تجارت زمینی در امتداد جاده ابریشم تضعیف می‌کرد و عملاً ارتباط یونانیان در باختر را با دنیای هِلِنی در مدیترانه قطع می‌کرد. دیودوت دوم جانشین پدرش شد، و او هم بدست اوتیدموس (Euthydemus؛ فرمانروایی: ۲۰۰/۱۹۵–۲۳۰ ق. م) برافتاد. طبق منابع تاریخی، اوتیدِموس پس از دست‌یافتن به تاج و تخت دولت یونانیِ باختر، سپاهی متشکل از ۱۰۰٫۰۰۰ سوارکار را گرد آورده و با سپاه نیرومند سلوکی در شمال‌غرب افغانستان درگیر شد. اوتیدِموس با عقب‌نشینی به دژ خود در باختر، از محاصره‌ای سه ساله (۲۰۵–۲۰۸ ق. م) توسط آنتیوخوس سوم، جان سالم بدر برد. این دشمنی سرانجام با امضای معاهدهٔ صلح که استقلال دولت یونانیِ باختر را به رسمیت می‌شناخت، خاتمه یافت. اواخر فرمانروایی اوتیدِموس در حدود ۱۹۵–۲۰۰ ق.م. تقریباً با حملهٔ باختر به هند، در دورهٔ پادشاهی فرزند و جانشینش، دِمِتریوس یکم (Demetrius I) مصادف است. هند که پس از مرگ آشوکای بزرگ (فرمانروایی: ۲۳۲–۲۷۲ ق. م) در هرج و مرج به‌سر می‌برد، پاداشی بزرگ برای یونانیانِ باختر بود. دمتریوس نخستین پادشاه یونانیِ باختر بود که به هندوکُش دست یافت، کوه‌هایی که مدت‌ها همانند یک دیوار، باختری‌ها را در شمال و فرمانروایان مائوریایِ هند را در جنوب از هم جدا می‌کرد. وی در حدود ۱۸۵ پیش از میلاد از هندوکش عبور کرده از راه کابل و قندهار رهسپار جنوب شد، و در پاکستان امروزی (جاییکه وی پایتختی در تاکسیلا تأسیس کرده و در آنجا سکه‌های فراوانی از وی یافت شده) با مائوریاهای جنگید و سپس بسوی هند تاخت. طبق سنگ‌نوشتهٔ هاتیگومفا (Hathigumpha؛ "غار فیل")، در اودایاگیری هند، که گفته می‌شود در حدود ۱۵۷ پیش از میلاد کنده‌کاری شده، پادشاه یاوانائی (یونانی) بنام دِمِتریوس سپاهیانش را عازم شرق هند، و احتمالاً تا شهر راجاگریها کرد، پیش از آنکه به‌سوی غرب عقب‌نشینی کند. دِمِتریوس که در نبرد شکست نخورده بود، پس از مرگش عنوان آنیکِتوس (Aniketos؛ "شکست‌ناپذیر") را بر روی سکه‌های ضرب‌شده توسط آگاتوکولِس (Agathokoles)، یکی از بازماندگان دولت یونانی هند خویش کسب کرد. دمتریوس در این پیشروی یونانیِ هند را در خاورترین کرانه‌های دنیای هِلِنی تأسیس کرد، و در آن یونانیان برای دوصد سال آینده فرمانروایی کردند. (حضور یونانیانِ هند در شمال‌غرب هند، شمال پاکستان، و شرق افغانستان تا سقوط آخرین امیرنشینانِ کوچک توسط کوچ‌نشینان سکائی در حدود ۲۰ پیش از میلاد دوام کرد)


title: تاریخ افغانستان

text: دِمِتریوس که قادر نبود بر تمامی سرزمین‌هایی که تصرف کرده بود فرمانروایی کند، متصرفاتش را در دره کابل و منطقهٔ قندهار (شامل شهرهایی چون دِمِتریاپولیس (Demetriapolis) و اَلِکساندروپولیس (Alexandropolis)، که احتمالاً قندهار امروزی باشد) به برادرش آنتیماخوس یکم (Antimachus I) داد. انتیماخوس در حدود ۱۷۱ پیش از میلاد در طی یک کودتا بدست فرمانروایی ستمگر بنام اوکراتید (Eucratides؛ فرمانروایی: ۱۴۵–۱۷۱ ق. م) سرنگون شد. اوکراتید پس از رسیدن به تاج و تخت، خود را، آنطور که بر روی سکه‌هایش نوشته شده، مِگاس (Megas؛ "بزرگ") خواند. سکه‌های اوکراتید یکی از بزرگترین سکه‌های ضرب‌شده در عصر باستان هستند. اوکراتید که به باختر کفایت نمی‌کرد، به‌سوی خاور و به هند لشکر کشید و برای کسب قدرتی در قلمرو دولت یونانیِ هند با این فرمانروایان یونانیِ هند درگیر شد: آپولودوتوس یکم (Apollodotus I)، آنتیماخوس دوم (Antimachus II) و مِناندِر یکم (Menander I). پیشروی‌های اوکراتید در هند بر روی سکه‌های بیشمار دوزبانه (حک شده به یونانی و پالی) دیده می‌شود. بگفتهٔ ژوستین (Marcus Junianus Justinus) وقایع‌نگار رومی در سدهٔ سوم میلادی، اوکراتید بدست فرزندش (یا اوکراتید دوم یا هِلیوکلِس یکم/Heliocles I) بقتل رسید، که به نقل از ژوستین "با ارابه از روی خون پدرش گذشت." این قتل جنگ‌های داخلی را دامن زد، که به تضعیف فرمانروایی یونانیانِ باختر منجر شد. بازماندگان اوکراتید - اوکراتید دوم و لیوکلِس یکم (۱۳۰–۱۴۵ ق. م) - آخرین پادشاهان یونانیِ باختر بودند که نتوانستند از پیشرفت قبایل یوئه‌ژی از سوی شمال جلوگیری کنند.


title: تاریخ افغانستان

text: آی‌خانم (نامی است اُزبکی، «ماه‌بانو»؛ احتمالاً همان شهر باستانی اسکندریه بر روی آمودریا/Alexandria on the Oxus، و بعدها اوکراتیدیه/Eucratidia): شاید یکی از بزرگترین شهرهای «هزار شهر باختر»، که ما تا امروز می‌شناسیم، آی‌خانم باشد، که در محل پیوندگاه رودهای آمو و کوکچه در نزدیکی مرز تاجیکستان، در شمال افغانستان، بنا شده‌است. در ابتدا ساحهٔ یک دژ بنام اسکندریه بر روی آمودریا (Alexandria on the Oxus) در ۳۲۸–۳۲۹ پیش از میلاد توسط سپاهیان اسکندر مقدونی بنا شد، این ساحه بعدها مستعمره‌ای یونانی شد که در آنجا سربازان و بخشی از شمار زیاد همراهان اسکندر ماندند و مادامیکه اسکندر به لشکرکشی‌هایش در هند ادامه می‌داد، آنان در دشت‌های آسیای میانه دولتی یونانی بنیان‌گذاردند. در ۱۵۰ سال بعدی، این دژ به‌تدریج وسعت پیدا کرد تا اینکه ردیف بناهایی در امتداد سواحل جنوبی آمودریا در آن افزوده شد. نقشهٔ ساختمانی آی‌خانم شامل یک قصر شاهی، گنج‌خانه، حوض‌های آب‌بازی (استخرها) و فواره‌ها، پیش‌دروازه (Propylaea؛ سازه‌هایی به‌صورت راهرویی ستوندار و سرپوشیده متشکل از ۱۱۸ سرستون کُرینتی (Corinthian) که به‌عنوان دروازهٔ آغازین برای ورود به مکان‌های مقدس در یونان باستان ساخته می‌شد)، یک کتابخانهٔ شاهی، یک ورزشگاه (gymnasium) که وقف هراکلس (نام یونانی: Herakles؛ نام رومی: Hercules؛ نام قهرمان اسطوره‌ای یونان و روم باستان فرزند خدای زئوس و آلکمنه)، انبارخانه‌هایی برای جای‌دادن طلاها و سنگ‌های قیمتی که از کوه‌های مجاور استخراج می‌کردند. اجناس نفیس که از طریق تجارت و غنایم جنگی بدست می‍آوردند، و همچنین گورستانی (necropolis) برای تدفین مُردگانشان. ردیف بناهای ساخته‌شده در امتداد ساحل آمودریا از روی سبک یونانی آکروپولیس (Acropolis؛ به یونانی قدیم: بلندشهر یا دژشهر) و تئاتر بزرگ یونانی (بزرگترین نوع آن در مشرق‌زمین، حتی بزرگتر از همتای بابلی‌اش) بنا شده‌بودند. در آنجا یک «شهر زیرین» بود که با دیوارهای دفاعی هراس‌انگیزی (که باروی آن بیش از ۹ متر ارتفاع و ۶ تا ۸ متر ضخامت دارد) محافظت می‌شد و محلهٔ مسکونی برای نُخبگان با ۵۰ یا بیشتر خانهٔ مجلل (با سبکی یونانی و سنگ‌فرشی از معرق‌کاری (mosaic) و تسهیلات رفاهی شامل سامانه‌های گرم‌کنندهٔ آب). خانه‌ها (که به احتمال زیاد یونانیان را در برخی مناطق از غیر یونانیان جدا می‌کرده) در جنوب دامنهٔ تپه پراکنده شده‌بودند و برای اسکان دادن هزاران باشنده، سرباز، مدیر، هنرمند و هر پیشه و حرفهٔ دیگری که معمولاً در شهری پُررونق در خود یونان یافت می‌شد، بنا شده بودند. آی‌خانم خاوری‌ترین شهر یونانی در دنیای هِلِنی بود، که احتمالاً در دورهٔ فرمانروایی اوکراتید، اوکراتیدیه (Eucratidia) نامیده می‌شد. راهرو اصلی که از برج و باروی آی‌خانم می‌گذشت، بر روی خیابانی بزرگ به درازای شهر زیرین باز می‌شد. در جانب چپ، تئاتر یونانی ۵۰۰۰ تماشاگر را بر ۳۵ ردیف جای می‌داد. در فواره‌های نزدیک به تئاتر، درونمایه‌های الهام‌گرفته‌شده از هنر تئاتر همچون ماسک‌های آب‌پران (gargoyle؛ از آن‌ها در حوض‌های آب به‌عنوان فواره استفاده می‌شده) موجود بودند. در کتابخانه، باستان‌شناسان بقایای نوشته‌های سوفوکل (Sophocles؛ یکی از تراژدی‌نویسان یونان باستان) را یافتند که از یونان وارد شده‌بودند. آنطرفتر در پایین خیابان اصلی سربازخانه‌ای بزرگ که می‌توانست هزاران سرباز - نیروی حراستی برای محافظت ار سرحدات وسیع باختر - را در خود جای دهد.


title: تاریخ افغانستان

text: تختِ سنگین: در سمت شمال آمودریا چند کیلومتر در شمال سرحد تاجیکستان و افغانستان، در غرب آی‌خانم، باستان‌شناسان ساحه‌ای کوچکتر، بجای‌مانده از دورهٔ هِلِنی متعلق به سده‌های سوم و دوم پیش از میلاد، که به همان اندازهٔ آی‌خانم دارای اهمیت است کشف کرده‌اند: نیایشگاهی که در بین مردمان محلی آنجا بنام "تخت سنگین" مشهور است. این ساحه ترکیبی از معبدی یونانی و آتشکدهٔ زرتشتی بوده، که نمایانگر این واقعیت است که در باختر دورهٔ هِلِنی (یونانی) دو رسم و سنت وجود داشته‌است. در تختِ سنگین شمار زیادی سکه (هدایای اهداشده به معبد) و تندیس‌ها و سردیس‌های رئالیستی چشمگیری کشف شده‌اند: سردیس‌های رنگ‌آمیزی‌شده ساختِ محلی از مردان و موبدان، تندیس‌های مرمرین ساختِ محلیِ مردی شبیه به اسکندر مقدونی (با کلاه‌خودی با نقشی از شیر) و تندیس یونانی مارسواس (Marsyas؛ در اسطوره‌های یونان، نوازنده فلوت است)، که احتمالاً مقصود از یک آیین محلی بوده، در داخل معبد پیدا شده‌است.


title: تاریخ افغانستان

text: ۲۵۰–۱۲۵ پیش از میلاد: دیودوت یکم (Diodotus I)، والی سلوکی باختر، اعلان استقلال می‌کند؛ در آن زمان باختر به یک سرزمین شهرنشین (مدنیت) عمده تبدیل شده بود (که در نوشته‌های باستانی به عنوان 'سرزمین هزاران شهر' آمده) و یکی از ثروتمندترین شاهنشاهی‌های آسیا به‌شمار می‌رود.


title: تاریخ افغانستان

text: ۲۴۵ پیش از میلاد: در فلات ایران، اَرَشک، رهبر اشکانی ساتراپ سلوکی را شکست می‌دهد، استقلال بدست می‌آورد، و بدین‌ترتیب ارتباط یونانیان باختر را با سرزمین مادریشان یونان قطع می‌کند.


title: تاریخ افغانستان

text: ۲۳۰ پیش از میلاد: دیودوت دوم، جانشین دیودوت یکم، توسط اوتیدِموس (Euthydemus)، ساتراپ یونانی سُغد عهد سلوکیان، از اریکهٔ قدرت پایین کشیده می‌شود.


title: تاریخ افغانستان

text: ۲۱۰ پیش از میلاد: آنتیوخوس سوم (Antiochus III)، فرمانروای سلوکی، به بلخ (Bactra) حمله می‌برد؛ محاصرهٔ سه ساله پی می‌گیرد؛ اوتیدِموس، جانِ سالم بدر می‌برد.


title: تاریخ افغانستان

text: ۲۰۶ پیش از میلاد: آنتیوخوس استقلال باختر را به رسمیت می‌شناسد.


title: تاریخ افغانستان

text: ۲۰۰–۱۸۰ پیش از میلاد: دمتریوس یکم (Demetrius I)، فرزند و جانشین اوتیدِموس، قلمرو فرمانروایی را از شرق ایران تا هند می‌گستراند؛ یونانیِ هندیونانیِ هند در قلب آسیای میانه ظهور می‌کند.


title: تاریخ افغانستان

text: ۱۷۰–۱۴۵ پیش از میلاد: اوکراتید یکم (Eucratides I)، پادشاه یونانیِ باختر، سلسلهٔ اوتیدِموس را برهم می‌چیند و با هند علیه ظهور یونانیِ هند اعلان جنگ می‌کند، و در این راه منابع باختری را تا آخر مصرف می‌کند. اوکراتید عمدتاً بر روی سکه‌های پُر زرق و برق که در پایتختش اوکراتیدیه (آی‌خانم) ضرب می‌شد، ترسیم شده‌است.


title: تاریخ افغانستان

text: ۱۴۵ پیش از میلاد: پس از مرگ اوکراتید، یونانیانِ باختر بخاطر حملهٔ کوچ‌نشینان آسیای میانه (یوئه‌ژی‌ها (Yuezhi)، تُخاری‌ها (Tocharians) و سکاها (Scythians)) تضعیف می‌شوند، به‌تدریج بسوی جنوب هندوکُش و شرق بسوی پاکستان امروزی و هند مهاجرت می‌کنند، و دولت هندویونانیشان را در آنجا مستحکم می‌کنند.


title: تاریخ افغانستان

text: ۱۴۵–۱۳۰ پیش از میلاد: فرمانروایی یونانیان در باختر توسط هِلیوکلِس یکم (Heliocles I) منقرض می‌شود.


title: تاریخ افغانستان

text: هندوسکاها زیردسته‌ای از مجموعه بسیار بزرگترِ اقوام کوچ‌نشین ایرانیِ سکاها (Scythian) بودند. هندوسکاها بین اواسط سدهٔ دوم پیش از میلاد و سدهٔ چهارم میلادی از آسیای میانه از طریق آمودریا به باختر، رُخَج، گندهارا (در افغانستان امروزی)، و سپس بسوی پنجاب و کشمیر (در هند و پاکستان امروزی) و همچنین به گُجرات و راجِستان (در غرب و مرکز هند) تاختند. یورش هندوسکاها تنها یکی از رویدادها و پیامدهایی است که از یورشِ یوئه‌ژی‌ها موجب شد، یورشی که چشم‌انداز باختر، درهٔ کابل و هند را برای همیشه تغییر داد و حتی دورترین نقاط چون روم نیز از پیامد از یورش‌ها مصون نماندند. (لشکرکشی هون‌ها به روم)


title: تاریخ افغانستان

text: همین مهاجرت سکاها به منطقهٔ سیستان (از جلگهٔ رود هلمند تا جلگهٔ هامون) و تشکیل دولت هندوسکایی در آنجا بود که از آن پس سرزمین زرنگ (آنطور که در سنگ‌نوشته‌های هخامنشی آمده) سَکَستان (در صدر اسلام: "سَجِستان"؛ و امروز "سیستان") نامیده شد.


title: تاریخ افغانستان

text: ماوئِس (Maues). این پادشاه سکائی در طی فرمانروایی کوتاه‌مدتش (۶۰–۸۵ ق. م) به سرزمین‌های هندویونانیان در پاکستان امروزی حمله برده، و سیرکاپ (در نزدیکی تاکسیلا) را پایتخت خود برگزید و دولتی بنیان‌گذارد که بیشتر تمایل به آمیزش و سازش با فرهنگ یونانی داشت تا از بین بردن آن. برخی پژوهشگران برین باورند که ماوئِس (که لقب پارسیِ شاهنشاه را برگزید) احتمالاً جنرال سکائی بوده که توسط هند و یونانی‌ها بکار گمارده شده باشد. به هر روی، برخلاف یوئه‌ژی‌ها، ماوئس سیاست‌مدارا و سازش را با جوامع محلی یونانی و هندی برگزید، سیاستی که جانشینانش نیز آن را دنباله‌روی کردند.


title: تاریخ افغانستان

text: آزِس یکم و آزِس دوم (Azes). آزس یکم (احتمال فرمانروایی: ۳۵–۵۷ ق. م) تازش بر هندویونانیان را آغاز کرد و آزِس دوم (فرمانروایی در حدود ۱۲–۳۵ ق. م) کار را تمام کرده و دولت هندویونانیان را در شمال هند برانداخت. با این وجود، فرمانروایی آزس نیز با به‌قدرت‌رسیدن کوشانیان سقوط کرد. کوشانیان یکی از پنج قبایل یوئه‌ژی بودند که پس از گرفتن باختر در یک قرن پیشتر، اکنون به‌سوی هند پیشروی می‌کردند. اشکانیان (پارتیان) به مدت کوتاهی، از سوی غرب یورش آوردند. رهبر آنان گُندُفَر (Gondophares) موقتاً کوشانیان را جابجا کرد و دولت هندوپارتی را در سرتاسر شمال‌شرق افغانستان تا شمال هند بنیان‌گذارد. اما فرمانروایی وی کمتر از یک عُمر بطول انجامید و دولت وی نیز در اواسط سدهٔ نخست میلادی برافتاد.


title: تاریخ افغانستان

text: ۱۰ پیش از میلاد تا حدود ۵۰ میلادی: سکاها (Scythians) در این دوره از طریق حمله به کاروان‌ها در جاده ابریشم ثروت هنگفتی را جمع‌آوری می‌کنند، که گنجینهٔ طلاتپه بدست‌آمده از شش گور در شمال افغانستان از همین دورهٔ سکاهاست و مشتمل بر ۲۰٫۰۰۰ آرایه‌های طلایی و غیره می‌شود.


title: تاریخ افغانستان

text: ظرف طلاکاری شدهٔ بیماران: در طی یکی از نخستین کاوش‌های غیرحرفه‌ای در افغانستان در سال‌های ۳۸–۱۸۳۳ میلادی، چارلز مسون (Charles Masson)، جهانگرد بریتانیایی در پایگاهی که بنام استوپه شمارهٔ ۲، در بیماران شناخته می‌شود، در نزدیکی جلال‌آباد در شرق افغانستان، یک ظرف زرین کوچک را کشف کرد که حاوی بقایای بودایی (مرواریدهای سوخته، مُهره‌هایی که از سنگ‌های گرانبها و نیمه‌گرانبها) و سکه‌های ضرب‌شده توسط آزِس دوم (Azes II)، پادشاه سکایی بود.


title: تاریخ افغانستان

text: این ظرف کوچک زرین که سه سانتیمتر ارتفاع دارد، و بر روی جدارهٔ آن سنگ‌های قیمتی کار شده، و احتمالاً هنر دوران هندویونانی است، به عنوان شاهکار هنر یونانی بودایی از گندهارا است.


title: تاریخ افغانستان

text: اینکه پادشاهان هندویونانی هنرمندان و صنعتکاران هندویونانی را بکار می‌گرفتند چیز تعجب‌آوری نیست. نمایش بودای ایستاده بگونهٔ هِلِنی (که به صورت رئالیستی و با ژست ملایم کُنتروپُستو (controposto) اجرا می‌شود)، که در پهلوی وی برَهما و شَکرا (Śakra) دو ایزد هندی (که هر دو جواهراتی پوشیده، و نشان‌دهندهٔ آن است که آنان جلوه‌ای از بوداسف (Bodhisattva) هستند، دست‌هایشان در حالت انجالی-مودرا «ژست عبادت‌گونه» است) بر روی دیوارهٔ ظرف قاب گرفته شده و این اقتباسی است از معماری یونانی-رومی. از سکه‌هایی که در داخل ظرف پیدا شده پیداست که پیشینهٔ آن به تاریخی نه زودتر از دوران فرمانروایی آزِس دوم (Azes II؛ ۲۱–۳۵ ق. م) برمی‌گردد. تحقیقات بیشتر نشان داده که این ظرف احتمالاً بعدها باز شده و دوبارهٔ در آنجا قرار داد شده، و براساس سبک و هنر بکاررفته در این ظرف، این اتفاق احتمالاً در زمانی در حدود سدهٔ دوم میلادی رخ داده‌است. در این اواخر که این ظرف کشف شد، در صندوقچه‌ای ساخته‌شده از استیتایت (steatite) قرار گرفته بود و بر روی آن نوشته‌ای نقش شده بود.


title: تاریخ افغانستان

text: سقوط هندوسکاها در شرق به پارت‌ها این امکان را داد تا به رهبری گُندُفَر (Gondophares) از غرب حمله کرده، و کوشانیان را موقتاً به عقب رانند. فرمانروایی دولت تازه تأسیس‌یافتهٔ هندوپارتی تا اواسط سدهٔ نخست میلادی بطول انجامید، و پس از آن کوشانیان دوباره قدرت را بدست گرفته و برای دو قرن آینده بر منطقه فرمان راندند.


title: تاریخ افغانستان

text: گنجینهٔ طلای باختری در طلاتپه: در سال‌های ۷۹–۱۹۷۸ میلادی، یک تیم از باستان‌شناسان شوروی سابق به سرپرستی ویکتور ساریانیدی شش گور سکائی را در طلاتپه در نزدیکی شهر شِبِرغان، در غرب بلخ، در آستانهٔ حملهٔ شوروی به افغانستان کشف کردند.


title: تاریخ افغانستان

text: کمتر از نیم کیلومتر از شهر مستحکم شدهٔ باستانی یمشی‌تپه، این تیم شش گور دست‌نخورده را پیدا کردند که بقایای پنج زن و یک مرد را در خود جای داده بود، و پیشینهٔ آن به سدهٔ نخست میلادی می‌رسید. در پنج تا از این گورها ۲۰٫۰۰۰ پارچهٔ طلا و ابزار دیگر - جواهرات، کمربندها، سرپوش (کلاه)، اسلحهٔ سنتی و هزاران اشیای شخصی دیگر جای گرفته‌بودند. این اشیاء که کاملاً سالم و دست‌نخورده باقی‌مانده بودند و به ترتیب دقیقی که بازماندگان و فامیل این مُردگان قرار داده بودند، و از پنج گور در طلاتپه بیرون کشیده شده بودند به باستان‌شناسان این امکان را داد تا پوشاک و جواهرات این رفتگان در جزئیات دقیق آن بازسازی کنند. (نگارهٔ زیر را ببینید)


title: تاریخ افغانستان

text: تاریخ‌گذاری این گورها با مطالعهٔ سکه‌هایی که در دستان و جیب‌های این مردگان قرار داده شده بودند امکان‌پذیر بود. یک نمونه که اخیراً تاریخ‌گذاری شده سکهٔ زرینی متعلق به تیبریوس (Tiberius) امپراتور رومی است که در شهر لوگدونوم در گال (Lugdunum in Gaul؛ در کشور امروزی فرانسه) بین سال‌های ۱۶ و ۲۱ میلادی ضرب شده‌بود. با نظر داشت سالیانی که این سکه می‌بایستی از گال به شمال افغانستان در دوران باستان پیموده باشد، می‌نماید که پیشینهٔ گورهای طلاتپه می‌بایستی متعلق به رُبع دوم از سدهٔ نخست میلادی باشد.


title: تاریخ افغانستان

text: در اواسط قرن هفتم(۶۴۲–۸۷۰) و در حمله اعراب به ایران، مسلمانان عرب، امپراتوری ساسانی را در جنگ‌های ولجه، نهاوند و قادسیه شکست دادند. اعراب سپس به سوی شرق سرزمین ایران حمله‌ور شده و در سال ۶۴۲ شهر هرات را تسخیر کردند. در ۶۶۷ پس از میلاد، مناطق شرق ایران تحت تاراج اعراب قرار گرفت و شهر کابل که توسط "فرماندهی سیستان" اداره می‌شد در ۶۸۳ به‌طور کامل از هم پاشید و پس از آن تا سال ۸۷۰ تمامی مناطق شرق ایران (افغانستان کنونی) توسط اعراب فتح شد. تغییر مذهب نهایی افغانستان به اسلام، در طول دوره غزنویان در اطراف قرن یازدهم بود. البته طبق کتاب "تاریخ افغانستان"، غیرمسلمانانی نیز تا سال ۱۸۹۶ میلادی در افغانستان زندگی می‌کردند.


title: تاریخ افغانستان

text: تاخت و تاز در ایران پنج سال پس از درگذشت محمد، کامل شد و تمام مناطق امپراتوری فارس تحت کنترل عرب‌ها درآمد، اگرچه دسته‌هایی قبیلهای برای قرن‌ها در این مناطق به مقاومت ادامه دادند. در طول قرن هفتم، ارتش‌های عرب راه خود را به منطقهٔ افغانستان از راه خراسان با مذهبی جدید، «اسلام»، شروع کردند. در این مرحله از زمان منطقه‌ای که در حال حاضر افغانستان است، دارای جمعیتی چند مذهبی متشکل از بودایی، زرتشتی، هندویسم، یهودی و دیگر مذاهب بود.


title: تاریخ افغانستان

text: در طول قرن هشتم تا نهم، ساکنین زیادی که در حال حاضر از افغانستان و پاکستان هستند به مذهب اسلام، سنی تغییر مذهب دادند. در بعضی نقاط، مردم قیام کردند و دوباره به همان شیوه قبلی پرستیدن خود، ادامه دادند. مناطق کوهستانی نیز، هنوز به‌طور کامل تغییر مذهب نداده بودند و مردم غیرمسلمان زیادی در این مناطق پراکنده بودند. در کتابی با نام حدود العالم، که در ۹۸۲ میلادی نوشته شده‌است، دهکده‌ای را در نزدیک جلال‌آباد افغانستان، یادآور می‌شود که پادشاه منطقه، چندین زن هندو، مسلمان و افغان داشت.


title: تاریخ افغانستان

text: در قرن‌های هشتم و نهم اجداد افغان‌های ترک-زبان امروز در مناطق هندوکش (برای به دست آوردن زمین‌های بهتر) مستقر شدند و شروع به یکسان‌سازی خود با فرهنگ و زبان قبایل پشتون، که در آنجا حاضر بودند، کردند.


title: تاریخ افغانستان

text: در سال ۵۳۵ هجری قمری (۱۱۴۰ میلادی) غوریان، شهر با شکوه غزنی را که زمانی لقب عروس شهرها را داشت به تصرف خود درآوردند. علاءالدین غوری معروف به جهانسوز این شهر زیبا را به آتش کشیده؛ اجساد سلاطین غزنوی مگر محمود و پسرش مسعود را از قبرها بیرون کشید و سوزاند.


title: تاریخ افغانستان

text: غوریان که همواره خواب رسیدن به سرزمین زرخیز هندوستان را می‌دیدند، بعد از ویران ساختن غزنی در اسرع وقت رهسپار هندوستان شدند. یکی از غلامان ترک غوریان بنام قطب الدین، تخت و تاج دهلی را تصاحب کرد و پس از وی غلامان ترک به مدت یک قرن این تخت و تاج را در اختیار داشتند.


title: تاریخ افغانستان

text: در قرن هفتم هجری قمری (سیزدهم میلادی) یکی از روسای قبایل مغول بنام چنگیزخان، قوم خود را تحت نظم و انضباطی شدید به صورت نیروی جنگنده‌ای مقتدر درآورد. مهاجمان مغول سوار بر اسپهای تیزتک و ریزاندام از صحرای مغولستان به طرف جنوب سرازیر شدند و همچون گردباد توفنده کوه‌ها و دشت‌های پیش روی خود را درهم پیچیدند. سرزمین کنونی افغانستان حتی صدسال بعد نیز همچنان اسیر مغولان بود. رهبران محلی عموماً ترکانی بودند که از طرف اربابان مغول خود برای اداره امور این سرزمین‌ها گماشته شده بودند. پس از مرگ چنگیز پسرش اوکتای به جای وی نشست، و آنگاه که امپراتوری مغول تجزیه و متلاشی می‌شد، این سرزمین کوهستانی به هلاکو نوه چنگیزخان واگذار شد.


title: تاریخ افغانستان

text: پس از سقوط مغول‌ها در قرن هشتم هجری‌قمری (چهاردهم میلادی)، آل کرت هرات که بازماندگان سلسله غوریان بودند فرصت یافتند در فاصله سال‌های ۷۳۳ هجری قمری (۱۳۳۲ میلادی) تا ۷۷۲ هجری قمری/۱۳۷۰ میلادی مستقلاً بر سرزمین خویش حکومت کنند. اما حکومت مستقل ایشان به دست تیمور لنگ، از نوادگان دختری چنگیزخان که قبایل ترک تحت فرمان خود در مقرش در سمرقند به قصد جهانگشایی به حرکت درآورده بود سر نگون شد.


title: تاریخ افغانستان

text: تیمورلنگ چندین بار این سو تا آنسوی هندوکش را زیر سم ستوران خود گذراند؛ مشهورترین لشکرکشیهای وی در ۸۰۱ هجری قمری (۱۳۹۸ میلادی) انجام شد که طی آن هندوستان فتح و دهلی غارت گردید، و یکبار دیگر پس از چنگیز این نواحی دستخوش چپاول و ویرانی شد. با مرگ تیمور در سال ۸۰۷ هجری قمری (۱۴۰۵ میلادی)، پسر چهارمش شاهرخ، پس از یکسال جنگ و رقابت‌های خانوادگی، حکومت هرات و نیز ماوراءالنهر را بدست گرفت. وی هرات را به عنوان پایتخت خود برگزید، حصارهای آن را مرمت و بازسازی کرد و در آن بناهای مجللی ساخت، و این شهر به صورت مرکز مهم سیاسی و بازرگانی منطقه درآمد. در این سال‌ها معماران، نقاشان، علما و محققان و موسیقی دانان مورد تکریم و تجلیل فراوان قرار گرفتند. بزرگ‌ترین هنرمند میناتوریست استاد کمال الدین بهزاد، در حدود سال ۸۴۴ هجری قمری (۱۴۴۰ میلادی) در هرات تولد یافت و در دربار سلطان حسین بایقرا، آخرین شاهزاده‌ای تیموری، زندگی کرد.


title: تاریخ افغانستان

text: بخش اعظم دوره صدساله حکومت تیموریان در افغانستان شاهد رونق و رفاه و پیشرفت این کشور بود. اما امپراتوری تیموریان نیز تدریجاً به‌سوی زوال می‌رفت؛ و یکبار دیگر، با زوال اقتدار فرمانروایان خارجی، مردم و رهبران بومی این سرزمین امکان آن را یافتند که تجدید قوا کنند و برای به‌دست گرفتن حکومت سرزمین خود سر برآورند. یکی از این رهبران، شخصی بنام بهلول لودی بود. لودی در سال ۸۵۵ هجری قمری (۱۴۵۱ میلادی) تاج و تخت دهلی را نیز تصاحب کرد و سلسله لودی را که هفتاد و پنج سال دوام کرد تأسیس نمود.


title: تاریخ افغانستان

text: ظهیرالدین محمد بابر بزرگ‌ترین فرزند عمر شیخ شاهزاده تیموری بود که بر فرغانه حکم می‌راند. ولی پس از آن‌که بر جای پدر خود نشست، ترکان ازبک تمامی ملک و موطن وی را تصرف کردند، وی در سال ۹۱۰ هجری قمری (۱۵۰۴ میلادی)، شکست خورده و پریشان، به همراه چند صد نفر از وفادارانش سفری را به امید فتوحات احتمالی آغاز کرد که آخر مؤسس امپراتوری مغولان هند شد. ظهیرالدین مانند جدش تیمور لنگ ترک بود و به ترک بودنش مباهات می‌کرد و همچنان مدعی بود که نوه چنگیزخان است. او شهر کابل رابرای آب و هوای مطبوع و اهمیت بازرگانی و سوق جیشی آن به عنوان مرکز خویش برگزید. بعد از فتح هند دیگر هیچگاه به کابل برنگشت، اما بنا به وصیت خود، جسدش را بعد از مرگ به این شهر آورده و در باغی که خودش بنام "باغ بابر" (این باغ تا هنوز به همین نام موجود است) دایر کرده بود منتقل و دفن نمودند.


title: تاریخ افغانستان

text: پس از مرگ بابر ستاره اقبال امپراتوری تازه تأسیس یافته مغول برای مدت بیست سال در حضیض بود. یکی از بسته گان لودیها شخصی بنام فرید شیر شاه سوری تخت و تاج هند را از همایون فرزند و جانشین بابر تصاحب نمود، و سلسله‌ای را بنام سوریها را بنیان گذاشت. همایون مدت پانزده سال در تبعید به‌سر برد و عاقبت به کمک ایران قندهار و کابل را دو باره بدست آورد. در سال ۹۶۲ هجری قمری (۱۵۵۵ میلادی، دهلی را نیز دوباره به کف آورد. اکبر شاه پسر همایون بعد از پدرش به تخت نشست و امپراتوری مغولان هند را دوباره تثبیت ساخت. اکبرشاه بسال ۱۰۱۴ هجری قمری (۱۶۰۵ میلادی)، چشم از جهان فروبست، و پسرش جهانگیر بر جایش نشست. در این دوره‌است که باز رهبران محلی اینجا و آنجا سر بلند کرده از هر طرف صدای استقلال خواهی بگوش می‌رسد. در دوره حکومت شاه جهان، شاعر جنگجوی مشهور پشتون بنام خوشحال خان ختک از کوه‌های سلیمان سر برآورد. خوشحال در چندین مصاف با مغولان جنگید.


title: تاریخ افغانستان

text: شاه جهان حکومت پیشاور را به خوشحال خان بخشید، اما اورنگزیب بعد از آنکه پدرش شاه جهان را خلع و خود بر مسند امپراتوری مغول تکیه زد تمام صلاحیت‌های خوشحال را محدود نموده آخر او را به زندان افگند. حکومت طولانی اورنگزیب همراه با شورش‌های مداوم قبایل پشتون مواجه بود؛ خوشحال خان در گروگان سپاهیان مغول بود و ایشان هم همواره تلاش می‌کردند تا شورش قبایل را سرکوب نمایند، او حتی در زندان نیز عمیقترین انزجار و تنفر خود را توسط اشعارش نسبت به مغولان تبارز می‌داد. خوشحال بعد از دو سال از زندان رها شد و بقیه عمر خود را در مبارزه علیه ایشان سپری نمود، او همیشه سعی می‌کرد تا اقوام پراگنده پشتون را علیه مغولان متحد سازد. با مرور زمان شالوده‌های امپراتوری مغولان هند بر اثر سوء تدبیرهای اورنگزیب سست گشت، و این امپراتوری در فاصله کوتاهی پس از مرگ اورنگزیب در سال ۱۱۱۸ هجری قمری (۱۷۰۷ میلادی) تجزیه شد و از هم پاشید. در فروپاشی امپراتوری مغولان هند افغان‌ها بی‌تأثیر نبودند. طی دویست (دوصد) سالی که مغولان حکومت هند را در دست داشتند، شهرهای مرزی افغانستان از سه سو مورد کمکش و محل منازعه بودند: مغولها از یک سو، ایرانیها از سمت غرب، و ترکان ازبک از سمت شمال. کابل، هرات و قندهار بارها میان این مدعیان متخاصم دست به دست شدند. البته تاریخ افغانستان همواره تحریف گردیده باید توجه داشت که ساتراپ آریانا از اولین ساتراپهای سرزمین پارسی بوده‌است و نمی‌توان انکار کرد که افغانستان با توجه به فرهنگ و مخصوصاً زبانش همیشه جزئی از ایران بوده‌است که طی عهدنامه پاریس از ایران جدا شد.


title: تاریخ افغانستان

text: در سال ۱۱۲۰ هجری قمری (۱۷۰۸ میلادی) پشتونهای غلزایی سلطه‌ای ایران بر قندهار را برانداختند؛ در هرات نیز پشتونهای ابدالی همین کار را کردند. با گذشت چند سال این قبایل چنان قدرتمند گشتند که محمود افغان مشهور به شاه محمود هوتکی بر بخش‌های وسیعی از ایران نیز برای مدتی حکم می‌راند. اما از آنجاییکه ایشان قلمرو خویش را بیش از حد توانشان بسط و توسعه داده بودند حکومتشان چندان نپایید و بزودی برچیده شد.


title: تاریخ افغانستان

text: احمدخان سدوزایی، یکی از سران قبیله پشتونهای ابدالی از جمله امرای نادرشاه بود. وی چنان مورد اعتماد نادر بود که به فرماندهی نیروی ۴۰۰۰ نفره‌ای محافظ او گماشته شد. در سال ۱۱۶۰ هجری قمری (۱۷۴۷ میلادی) نادر بدست سران سپاه ایرانی خود به قتل رسید احمدخان پس ازین حادثه خود را به قندهار رساند، و در آنجا خود را امیر یعنی رئیس همه‌ای قبایل خواند و حکومت افغانستان را به‌دست گرفت.


title: تاریخ افغانستان

text: احمدشاه ابدالی، در سال ۱۷۴۷ میلادی، دولتی در محدوده افغانستان فعلی پدیدآورد.


title: تاریخ افغانستان

text: "دانشنامهٔ بریتانیکا"، که یکی از معتبرترین منابع به‌زبان انگلیسی به‌شمار می‌رود، شاهنشاهی احمدشاه درانی را آخرین امپراتوری افغان خوانده‌است. این دانشنامه می‌افزاید که شاهنشاهی احمدشاه درانی پس از امپراتوری عثمانی، دومین امپراتوری جهان اسلام در نیمهٔ دوم قرن هجده بود که حدود قلمرو آن را از مشهد تا دهلی و از آمودریا تا دریای عرب دربر می‌گرفت.


title: تاریخ افغانستان

text: الفنستون، محقق نامور انگلیسی، که از احمد شاه درانی به عنوان مؤسس افغانستان معاصر یاد کرده‌است، می‌نویسد: «احمدشاه خردمندانه، اساس یک امپراتوری بزرگ را نهاد. هنگام در گذشت او متصرفاتش از غرب خراسان تا سرهند و از آمو تا دریای هند گسترش داشت و این همه را یا با انعقاد پیمان به‌دست آورده بود یا عملاً (با زور شمشیر) تصرف کرده بود».


title: تاریخ افغانستان

text: همو می‌افزاید: «به‌راستی اگر شاهی در آسیا سزاوار احترام ملت خویش باشد، جز احمدشاه کس دیگری نیست».


title: تاریخ افغانستان

text: از سال ۱۱۶۰ هجری قمری (۱۷۴۷ میلادی به بعد حکومت مستقل افغانستان را همواره دو خانواده از طایفه ابدالی در دست داشته‌اند. از سال ۱۱۶۰هجری قمری (۱۷۴۷ میلادی) تا ۱۲۵۱ هجری قمری (۱۸۳۵ میلادی) تاج و تخت این کشور در دست سدوزایی‌ها بود؛ و از آن پس به خانواده محمدزایی که از همان طایفه بودند تعلق گرفت.


title: تاریخ افغانستان

text: احمدخان سدوزایی دست به یکپارچه ساختن مملکت زد، کابل را تصرف نمود. همهٔ سرزمین‌های واقع در غرب رود سند را، از کشمیر تا دریای عمان، با پذیرفتن انواع مشکلات از دست مغولان هند باز پس گرفت. احمدشاه (احمدخان سدوزایی) ملقب به احمدشاه بابا ۱۲ مرتبه بر هند لشکر کشید در سال ۱۱۷۰ هجری قمری (۱۷۵۶ میلادی) دهلی را تصرف کرد و خزانه‌ای خود را با ثروت سرشار که از آنجا غنیمت گرفته بود انباشت. بعد از مرگ احمدشاه در سال ۱۱۸۷ هجری قمری (۱۷۷۳ میلادی) تا چهل وپنج سال بعد همچنان رقابت و کشمکش و دسیسه چینی در میان مدعیان حکومت در طایفهٔ سدوزایی ادامه یافت؛ این وضع باعث از هم گسیختگی خاندان حاکم گشت و چیزی نمانده بود که افغانستان را نیز از هم بپاشد.


title: تاریخ افغانستان

text: پسر دوم و جانشین احمدشاه، یعنی تیمورشاه، پایتخت خود را از قندهار به کابل انتقال داد و مدت بیست سال از (۱۱۸۷ هجری قمری (۱۷۷۳ میلادی)-۱۲۰۸ هجری قمری(۱۷۹۳ میلادی)) بر قلمرو وسیع اما نا مطمئن حکم می‌راند. تیمور شاه بیست و سه پسر داشت اما نتوانست برای خویش جانشین تعین کند. طی بیست و پنج سال شاهزادگان سدوزایی مشغول توطئه و تحریک برای دست یافتن به حکومت کابل بودند و قلمرو این حکومت هم به مرور زمان از هم می‌پاشید. در این مدت از میان پسران تیمور شاه، سه برادر هر کدام برای چند صباحی و یکی از ایشان دو بار به حکومت رسیدند، و هریک از ایشان نیز بزودی قربانی توطئه‌های خانوادگی گردیدند. بعد از اینکه این برادران رئیس طایفه‌ای محمدزایی به قتل رساندند و پسر بزرگ وی فتح محمدخان (وزیر فتح خان) را کور کردند، کاسه‌ای صبر محمدزایی‌ها لبریز شد. این طایفه علم طغیان علیه سدوزایی‌ها را بلند کرد، و در سال ۱۲۳۳ هجری قمری (۱۸۱۸ میلادی) دوست محمدخان، جوانترین پسر رئیس طایفه محمد زایی، حاکم سدوزایی را در حوالی کابل شکست داد. دراین روزها از قلمرو وسیع سدوزایی چیز چندانی باقی نمانده بود. بلخ دعوی استقلال می‌کرد، مرو و کوشک به تصرف روسیه تزاری درآمده بودند، رانجیت سینگه والی ایالت پنجاب نیز اعلان حکومت نمود. انگلیس‌ها بر بلوچستان دست انداخته بودند و سند نیز در مقابل حکومت افغان‌ها تمکین نمی‌کرد.


title: تاریخ افغانستان

text: دوست محمدخان در چنین شرایط بحرانی به سال ۱۲۵۰ هجری قمری (۱۸۳۵ میلادی) خود را امیر افغانستان خواند. دوست محمد از انگلیس‌ها که عملاً از سیکها حمایت می‌کردند تقاضا نمود تا بر سر مسئله پنجاب میان ایشان میانجیگری نمایند و در ضمن به انگلیس قول داد که افغان‌ها مانع پیشروی روس‌ها از شمال به جانب جنوب شوند. دوست محمد خان وقتی زمام امور را در دست گرفت که دو امپراتوری بزرگ روسیه و انگلیس سرگرم پیش‌روی‌ها و توسعهٔ قلمرو خویش بودند. افغانستان به صورت مانع و حد فاصل طبیعی و کوهستانی در میان این دو امپراتوری، به مهره‌ای پیاده‌ای در رقابت شطرنج وار این قدرت‌های بزرگ قرن ۱۹ و دست آخر به سپری برای جلوگیری از تصادم آن دو، بدل شد.


title: تاریخ افغانستان

text: وقتی دوست محمد در مبارزه با سیکها از انگلیس کمک خواست آن‌ها حاضر نشدند که به وی کمک کنند، چه که آن‌ها آخرین حملات دوران احمدشاه بر هند را هنوز بخاطر داشتند و بخود اجازه نمی‌دادند تا افغان‌ها این مردمان کوه‌نشین و دیرآشنا و حادثه جو را تهدیدی برای سلطه‌ای خود بر هند ندانند. همین احساس خطر بالاخره باعث شد که دوست محمدخان دو سال بعد از حکومت افغانستان کنار رود. وقتی دوست محمدخان از انگلیس استمداد کرد که هرات نیز در محاصرهٔ ایران بود. انگلیس‌ها از پیش‌روی ایران و پیش‌روی روسیه در آسیای مرکزی بیشتر احساس خطر کردند. وقتی انگلیس‌ها به درخواست امیر دوست محمد جواب منفی دادند، وی نیز ناگزیر دست به دامان تزار روس زد. در این وقت انگلیس خطر را بسیار جدی تلقی نموده اعلان نمود که برای حفظ هند بریتانوی در مقابل دست درازیهای روسیه ضرورت می‌داند تا در کابل یک حکومت دوست انگلیس باشد، در این وقت شاه شجاع، شاهزاده مخلوع و بی تخت و تاج سدوزایی اعلان کرد که هرگاه انگلیس‌ها در رسیدن به حکومت کابل به وی کمک کنند، او حاضر است که پیشاور را به سیکها واگذارد.


title: تاریخ افغانستان

text: تا این هنگام ایرانی‌ها هرات تخلیه کرده بودند، اما با این حال انگلیس‌ها افغانستان را اشغال کردند، و بدین ترتیب نخستین جنگ انگلیس و افغانستان (۱۲۵۴ هجری قمری (۱۸۳۸ میلادی) - ۱۲۵۸ هجری قمری (۱۸۴۲ میلادی)) آغاز می‌شود.