title: چهارشنبه سیاه خرمشهر

text: حدود دو هفته پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، محمد طاهر آل شبیر خاقانی با توجه به اینکه یکی از روحانیون باسابقه و از مراجع تقلید خرمشهر بود توانست با نظارت بر کمیته انقلاب که ترکیبی از عرب‌ها و غیر عرب‌های منطقه بود، تا حدود فراوانی زمام امور منطقه را در دست گیرد. یکی از مهم‌ترین فرمان‌هایی که شیخ شبیر در جهت حفظ تمامیت ارضی کشور صادر کرد بستن همه مناطق مرزی خرمشهر اعم از زمینی و دریایی تا اطلاع ثانوی بود و کنترل مرزها را به عشایر عرب ساکن نوار مرزی خرمشهر محول کرد. از سوی دیگر، چند روز پس از تشکیل کمیته، عده‌ای از شیوخ منطقه با اشغال ساختمان کنسولگری آمریکا در خرمشهر، کمیته مستقلی بنام کمیته عربها یا ستاد رزمندگان خلق عرب را تشکیل دادند که پس از مدتی بنام سازمان سیاسی خلق عرب خوزستان موسوم شد و گفته می‌شود تمام کسانی که آنجا رفت‌وآمد می‌کردند باید لباس محلی می‌پوشیدند. کمیته اول شهر بعلت اختلاف‌های درون آن منحل شد (در کمیته اول تمام سران عشایر در شورای مرکزی کمیته عضو بودند) و کمیته دوم هم به این علت که تنها دو نفر از سران عشایر در آن عضو بودند مورد مخالفت شیخ شبیر قرار گرفت و اعلام نمود که ۵۰٪ از اعضای کمیته باید عرب و ۵۰٪ عجم باشند که سرانجام شورای جدید شهر و کمیته دوم انقلاب در مورخه ۴ فروردین ۱۳۵۸ اعلام انحلال نمود. در کنار این تحولات نیروهای انقلابی همراه با محمد جهان‌آرا، «کانون فرهنگی نظامی جوانان مسلمان خرمشهر» را تشکیل دادند و سعی نمودند در اموری چون "انتظامات شهری و مرزی و دستگیری عوامل رژیم سابق" و دیگر مسائل مختلف سیاسی و اجتماعی استان به فعالیت بپردازند.


title: چهارشنبه سیاه خرمشهر

text: در کنار سازمان سیاسی خلق عرب، گروهی با عنوان «روشنفکران انقلابی عرب» با در دست گرفتن ساختمان سازمان زنان در خرمشهر «کانون فرهنگی خلق عرب مسلمان ایران» را تشکیل دادند. این کانون قشر روشنفکر را هدف تبلیغات خود داشت. این کانون طی اعلامیه‌هایی مبارزه علیه «ارتجاع عرب و فارس»، احیای فرهنگ عرب، رشد سیاسی مردم و ایجاد محل تجمع برای اقوام عرب که مسایل خود را مطرح کنند، را جزء اهداف خود بیان کردند. در ۱۸ اسفند ۱۳۵۷ سید علی خامنه‌ای به همراه فرمانده لشکر خوزستان به منظور رسیدگی به مسئله تشکیل خلق عرب ایران در خرمشهر با شیخ شبیر خاقانی ملاقات کردند و چندی بعد نیز مهندس بازرگان و هیئت همراه وی در ۲۹ اسفند به دیدار شیخ شبیر خاقانی در خرمشهر رفته و با وی مذاکره کردند.


title: چهارشنبه سیاه خرمشهر

text: سازمان سیاسی خلق عرب و کانون فرهنگی خلق عرب از زمان پیروزی انقلاب بارها با راه‌اندازی تجمع از انقلاب اسلامی و دولت موقت حمایت کرده بودند. کانون فرهنگی خلق عرب، سه شعار اساسی را محور حرکت خود قرار داده بود: اول این که دروس مدارس خوزستان باید به زبان عربی باشند، دوم آن که نفت باید ابتدا در خوزستان مصرف و سپس به بیرون ارسال شود و سوم این که مسؤولان استان خوزستان باید همگی از عرب زبانان باشند.


title: چهارشنبه سیاه خرمشهر

text: دریادار مدنی استاندار وقت خوزستان در دیدار با شیخ شبیر خاقانی و جمعی از مقامات محلی آبادان و خرمشهر گفت: «هرکس نغمه تجزیه طلبی در این استان ساز کند به شدت او را سرکوب می‌کنیم» وی افزود «برای حفظ امنیت و انتظامات شهر با توجه به محدودیت پرسنل شهربانی قرار است عده‌ای از جوانان پاسدار به استخدام دولت در آیند و انتظامات شهر را با ضوابط نظامی به عهده بگیرند. وی با اشاره به مشکلات منطقه گفت در گذشته سیاست استعماری مبتنی بر تحقیر خلق‌ها بود و تنها خلق عرب نبود که زیربار ستم بود» در پی اظهارات دریادار مدنی و دخالت‌های بی‌رویه کمیته‌های انقلاب که از خارج از شهر به خرمشهر آمده بودند، شیخ شبیر خاقانی در دوم اردیبهشت ۱۳۵۸ با انتشار اعلامیه‌ای تهدید کرد که به عنوان اعتراض کشور را ترک خواهد کرد. در پی این واقعه روح‌الله خمینی از محمود طالقانی و احمد خمینی خواست با شبیر خاقانی مذاکره کرده و از وی بخواهند در این وضعیت بحرانی کشور را ترک نکند. احمد خمینی در تماس تلفنی با شیخ شبیر خاقانی مراتب تأسف امام خمینی را از شنیدن خبر تصمیم شیخ شبیر خاقانی در مورد ترک ایران ابلاغ کرده و از او خواست که «در این اوضاع بحرانی کشور را ترک نکند زیرا در این صورت احتمال وقوع رویدادهای ناخوشایندی در خوزستان می‌رود» در پی تصمیم شیخ شبیر خاقانی مبنی بر ترک ایران عناصر سازمان سیاسی خلق عرب در حمایت از محمد طاهر آل شبیر خاقانی و درخواست از دولت که برای جلوگیری از خروج ایشان تظاهراتی برپا کردند. شیخ شبیر خاقانی پس از دریافت پیامهای سید محمدکاظم شریعتمداری و محمود طالقانی و ملاقات با نماینده روح‌الله خمینی از تصمیم خود منصرف شد


title: چهارشنبه سیاه خرمشهر

text: مهندس بازرگان در تلاش برای قانونی نمودن مطالبات گروه خلق عرب طی نامه‌ای از محمد طاهر آل شبیر خاقانی خواست تا هیئتی از منتخبان عرب خوزستان را جهت ارائه خواسته‌های خود و مذاکره با دولت موقت و لحاظ کردن این خواسته‌ها در قانون اساسی به تهران اعزام کند. در مورخه سوم اردیبهشت ۱۳۵۸و به دنبال دعوت رسمی نخست‌وزیر دولت موقت، «هیئت اعزامی خلق عرب مسلمان ایران» متشکل از سی نفر از روشنفکران عرب وارد تهران شدند تا ضمن مذاکره بامهندس بازرگان خواسته‌های خود را مطرح کنند. هیئت اعزامی ضمن مذاکره با دولت موقت با محمود طالقانی نیز دیدار و گفتگو کرد. در اوائل اردیبهشت ۱۳۵۸ «هیئت نمایندگان خلق عرب مسلمان ایران اعزامی به تهران» طی نامه‌ای خواسته‌های خود را در چندین بند اعلام نمود که شامل درخواستهای زیر بود: مهندس بازرگان، در پاسخ اعلام نمود که خواستهای عرب‌های ایران در قانون اساسی آینده منظور خواهد شد. سفر هیئت اعزامی خلق عرب به تهران و برگزاری کنفرانس مطبوعاتی دربارهٔ اهداف و خواسته‌های خلق عرب بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های خارجی از جمله یونایتدپرس و رادیو لندن داشت.


title: چهارشنبه سیاه خرمشهر

text: در شانزدهم فروردین ۵۸، بدنبال تظاهراتی که به دعوت سازمان سیاسی خلق عرب ایران در پشتیبانی از ملت فلسطین و محکوم کردن موافقت‌نامه بگین - سادات در خرمشهر برگزار شد به سمت تظاهر کنندگان تیراندازی گشت که این تیراندازی متقابلاً توسط افراد سازمان سیاسی خلق عرب پاسخ گفته شد. در اثر این درگیری سه نفر مجروح شدند، پس از این حادثه اعلامیه‌ای توسط کانون نظامی- فرهنگی در خرمشهر منتشر شد. درحالی‌که عده‌ای براین عقیده بودند که در آن به شیخ شبیر و فرزندش اهانت‌هایی شده‌است. این اعلامیه که به اسم بازاریان خرمشهر منتشر شده بود خشم اکثریت مردم را اعم از فارس و عرب که آیه الله شیخ شبیر خاقانی را به عنوان یک روحانی و مجتهد مبارز می‌شناختند برانگیخت و باعث تظاهرات و تجمع در مسجد امام صادق شد. تظاهر کنندگان ضمن محکوم کردن منتشر کنندگان اعلامیه حمایت خود از آیه الله شیخ شبیر خاقانی را اعلام نمودند. آیه الله شیخ شبیر خاقانی طی سخنرانی در مسجد، استاندار خوزستان و ناخدا خوشنام فرمانده پایگاه دریایی خرمشهر را مورد انتقاد قرار داد و اعضای کانون فرهنگی نظامی را وابسته به بیگانگان خواند و آن‌ها را متهم به تحریک مردم کرد. جمعیت پس از اجتماع، با توصیه شیخ شبیر خاقانی مبنی بر حفظ اتحاد و یگانگی، پراکنده شدند. اعضای سازمان سیاسی خلق عرب با عبور از کنار ساختمان کانون نظامی -فرهنگی، به سویشان چند تیر شلیک می‌شود که این افراد متقابلاً به تیراندازی پاسخ و درگیری آغاز می‌شود. منابع دیگر که در سال‌های اخیر منتشر شده‌اند معتقدند اعضای سازمان خلق عرب با شعار فلیٙسقط الکانون (کانون باید نابود گردد)، با اعضای این گروه درگیر می‌شوند. در نتیجه ساختمان سازمان نظامی - فرهنگی که محل اقامت مستشار آمریکایی در خرمشهر بود و بعد از انقلاب ۵۷ توسط این گروه اشغال شده بود، طعمه حریق شد و ۱۶ نفر از اعضای مستقر در کانون که جهان آرا در میان آنان بود توسط اعضای سازمان سیاسی خلق عرب دستگیر می‌شوند. علاوه بر این سه نفر از کارمندان ساواک که در کانون فرهنگی نظامی زندانی بودند به دست افراد سازمان سیاسی خلق عرب افتادند. تعداد ۸ نفر از دوطرف نیز مجروح شدند. در پی این تحولات علوی فرماندار خرمشهر جلسه‌ای با حضور فرمانده پایگاه دریایی خرمشهر، رئیس شهربانی، فرمانده ژاندارمری و روحانیون تشکیل داد و از روحانیون خواست برای آزادی دستگیر شده‌ها اقدام کنند که پس از رای زنی با سازمان خلق عرب دستگیر شده‌ها در ساعت یک بعد از نیمه شب بعد از گذراندن چهار ساعت آزاد و مجروحین به بیمارستان انتقال داده شدند.


title: چهارشنبه سیاه خرمشهر

text: به دنبال این تحولات دریادار مدنی اظهار داشت که تمام کانون‌ها و کمیته‌ها باید منحل شود و در این‌باره با شیخ شبیر خاقانی و دولت مذاکره خواهد شد. وی بعد از خاتمه جلسه به اقامتگاه شبیر خاقانی رفت و با او به توافق رسید که به جز سازمان سیاسی خلق مسلمان عرب تمام کانون‌های موجود منحل شود و مقامات دولتی با مشارکت این سازمان امور انتظامی را تحت نظر بگیرند. ولی درست در زمانی که این مذاکرات جریان داشت، عده‌ای به شهربانی حمله و آنجا را خلع سلاح کردند. مدنی در یک مصاحبه اختصاصی با روزنامه اطلاعات در روز ۲۶ اردیبهشت اعلام کرد از جمعه ۲۸ اردیبهشت خلع‌سلاح در خوزستان آغاز خواهد شد و به مدت یک هفته پایان می‌پذیرد. همچنین شورای تأمین خرمشهر در یک روز سه اعلامیه مبنی بر تخلیه اماکن دولتی و انحلال کلیه کمیته‌ها و گروه‌ها داد. در این اعلامیه‌ها همچنین به خلع سلاح عمومی از جمعه مورخه ۲۸ اردیبهشت تأکید شده بود.


title: چهارشنبه سیاه خرمشهر

text: پس از آن فرماندار خرمشهر اعلام کرد تعدادی از واحدهای پاسداران انقلاب وارد شهر خرمشهر شده‌اند و به زودی تعدادی دیگر نیز وارد خواهند شد. علاوه براین اعلام شد که نیروهای ارتش نیز برای حفظ نظم و مقابله با هر نوع عمل ضدانقلابی به خرمشهر آمده‌اند همچنین دریادار مدنی در مصاحبه با روزنامه آیندگان گفت:


title: چهارشنبه سیاه خرمشهر

text: همچنین افزود:  همزمان با مباحثی که بین مقامات دولتی و گروه‌های مخالف در مورد اجرای مفاد بیانیه‌های سه‌گانه فرمانداری خرمشهر جریان داشت کانون فرهنگی خلق عرب در اعلامیه‌ای خواهان اعطای خود مختاری به عربستان-خوزستان، محکومیت اتهام تجزیه طلبی، اجرای برنامه‌های عربی در صدا و سیما و انتصاب استاندار بومی شد


title: چهارشنبه سیاه خرمشهر

text: در سحرگاه ۷ خرداد سه نفر مسلح، از سازمان سیاسی خلق عرب، که برای خوردن صبحانه به بازار رفته بودند، به وسیله کماندوهای نیروی دریایی در شهر، غافلگیرانه خلع‌سلاح شدند و اسلحه‌های آنان ضبط و یک نفرشان نیز دستگیر شد. پس از آزاد نمودن آنها، افراد مذکور که بازگشت بدون اسلحه را به سازمان، نوعی سرشکستگی تلقی می‌کنند، به اداره بندر رفته و با حمله به گمرک، یک نفر پاسدار و یک نفر نگهبان مأمور گارد گمرک را به قتل رسانده و سه تن دیگر را زخمی می‌کنند، دو نفر از ایشان هم زخمی می‌شود که پس از انتقال به بیمارستان توسط افراد نیروی دریایی دستگیر می‌شوند. بلافاصله پس از این واقعه، دریادار مدنی به خرمشهر آمد و جلسه‌ای چند جانبه با فرماندار، شهردار، برخی روحانیان و برادر آل شبیر خاقانی انجام گردید. نمایندگان آل شبیر، مصر بودند که سران قبایل گفته‌اند، ۲۴ ساعت دیگر مهلت لازم است تا قضایا به‌طور مسالمت‌آمیز حل و فصل شود؛ بنابراین توافق شد که ضرب الاجل خلع سلاح تا روز ۱۰ خرداد تمدید شود. در همین روز شیخ شبیر خاقانی که برای دیدار با امام از چند روز قبل در قم بودند وارد خرمشهر شدند. وی که در این سفر با امام خمینی، نخست‌وزیر و محمود طالقانی ملاقات کرده بود اعلام داشت مرکز قول داده‌است در قبال خلع سلاح به خواسته‌های آن‌ها ترتیب اثر بدهد


title: چهارشنبه سیاه خرمشهر

text: از این زمان، سازمان سیاسی و کانون فرهنگی خلق عرب شروع به سنگربندی اطراف ساختمانها نمودند و تعداد زیادی عناصر مسلح از سایر نقاط به شهر وارد شدند. در بامداد ۹ خرداد ۱۳۵۸ و حدود دو ساعت پس از توافق مدنی و نمایندگان شیخ شبیر خاقانی، چهار فرد مسلح با اتومبیل به محل تحصن مخالفان سازمان سیاسی خلق عرب آمده و اقدام به تیراندازی نمودند. این گروه همچنین با شلیک تیر به سوی شهربانی فضای شهر را ملتهب کردند. نظر جهان آرا، مخالف این نظر است و گفته:  به دنبال این تحولات دریادار مدنی در شهر حالت فوق‌العاده اعلام کرد. توافق تمدید ضرب الاجل ۲۴ ساعته برای خلع سلاح عمومی نقض و بلافاصله پاسداران انقلاب و تکاوران ارتش وارد عمل شده و مرکز سازمان سیاسی خلق عرب و کانون فرهنگی خلق عرب را محاصره و بعد از پاره‌ای درگیری‌ها آنجا را تصرف کردند. در این درگیری ۳ نفر از سازمان سیاسی خلق عرب کشته و ۱۰ نفرمجروح و ۳۷ نفر دستگیر می‌شوند. به درخواست دریادار مدنی از وزیر کشور علاوه بر اعزام پاسدار از نیروی هوایی دزفول، خواسته شد که با رشته پروازهایی به نمایش قدرت بپردازد. روزهای چهارشنبه و پنج شنبه صدای گلوله در همه جای شهر شنیده می‌شد. آمار کشته بسیار بالا بود. در اواسط روز جمعه صدای گلوله و درگیری کمتر شد.


title: چهارشنبه سیاه خرمشهر

text: ساعت ۸ صبح، ساختمان‌های پست و تلگراف و چندین مغازه به آتش کشیده شد. همچنین ساختمان دخانیات طعمه حریق شد. به‌علت آتش‌سوزی، برق و تلفن قسمت‌هایی از شهر قطع شد و نیروهای دولتی در آبادان به‌حالت آماده‌باش درآمدند. در همین روز، روزنامه اطلاعات نوشت: «سازمان سیاسی خلق عرب اقدام به سنگربندی در خیابان‌ها کرده‌است و صدای رگبار لحظه‌ای در شهر قطع نمی‌شود. از عشایر خوزستان و سایر نیروهای خلق عرب برای کمک دعوت شده و آنها وارد شهر شده‌اند. ساعت ۹ صبح، حمله به کلانتری یک خرمشهر توسط افراد آن دفع گردید. در سه‌راه شلمچه واقع در جاده مرزی، نیروهای سازمان خلق عرب قسمتی از تأسیساتی را که قابل استفاده نبود، به آتش کشیدند». علاوه بر این، در ساعت ده و سی دقیقه صبح، افراد خلق عرب از طریق کارون و اروندرود به پایگاه دریایی خرمشهر حمله کردند. جایگاه پمپ بنزین و نمایندگی جنرال موتورز و یک سوپرمارکت به آتش کشیده شد. هنگام ظهر، سه کشتی هزارتنی تجاری را آتش زدند. روزنامه بامداد مورخه ۱۰/۳/ ۱۳۵۸ دربارهٔ حمله به پایگاه دریایی خرمشهر نوشت: «پیش از ظهر، خلق عرب از طریق رودخانه کارون و اروندرود با موتور لنج و دوبه (بارج) که در آنها سنگر گرفته بودند، به پایگاه نیروی دریایی خرمشهر حمله کردند؛ و پایگاه به دفاع پرداخت. این حمله و دفاع به مدت سه ساعت ادامه داشت که در نتیجه با عقب‌نشینی نیروهای خلق عرب مرتفع شد».


title: چهارشنبه سیاه خرمشهر

text: در این شرایط، عده‌ای از نیروهای مسلح خلق عرب خارج از شهر، به طرف این شهر حرکت کردند؛ یا در شهرهایی همچون اهواز و آبادان به تحرکاتی دست زدند. در اهواز، مسئله بدون حادثه خاتمه یافت؛ اما در آبادان، تعدادی از اتومبیل‌هایی که در گوشه و کنار پارک شده بودند، آسیب دیدند؛ و ساختمان شرکت نفت نیز که در ایستگاه ۱۰ و در کنار بهمن‌شیر قرار گرفته بود، مورد تهاجم مسلحانه واقع شد و خساراتی به آن وارد آمد. در همین روز، شیخ شبیر طی یک مصاحبه مطبوعاتی تهدیدآمیز گفت: «ما خواهان تفاهم با دولت هستیم و اگر دولت تفاهم نشان ندهد، عواقب وخیم این وضع قابل پیش‌بینی نیست. من خواهان تغییر احمد مدنی (استاندار خوزستان) هستم، زیرا حضور او در این شهر اوضاع منطقه را پرآشوب‌تر می‌کند». در این میان، رادیو صوت‌الجماهیر عراق و رادیو عربی کویت با نقل اخبار به گونه‌ای تحریک‌آمیز، ادامه درگیری‌ها تا تحقق خودمختاری عربستان را نوید دادند؛ و رادیو کویت در بخش اخبار عربی خود گزارش داد: «اعراب ایران اعلام کردند که سلاح‌های خود را تحویل نخواهند داد، مگر پس از این‌که دولت خواسته‌های آنها در مورد خودمختاری را تأمین کند». از سوی دیگر، رادیو بغداد به زبان عربی به‌طور مرتب برای مردم عرب خوزستان، پیام می‌فرستاد. نیروهای عراقی نیز در مقابل پاسگاه‌های مرزی به تجمع نیرو و اقدامات تحریک‌آمیز دست زدند و بالگردهای آن‌ها در خسروآباد به پرواز درآمدند. علاوه بر این، سیل سلاح از آن سوی مرز ایران و عراق به‌داخل خوزستان سرازیر شد. تا دو سه روز اول شروع درگیری خرمشهر، عراق اسلحه زیادی در منطقه توزیع کرد و شاید حدود بیست تا سی هزار قبضه اسلحه در نوار مرزی خرمشهر تخلیه نمود؛ یعنی کامیون، کامیون اسلحه می‌آوردند و کنار نهر خین خالی می‌کردند؛ و هرکس می‌خواست می‌آمد از نهر عبور می‌کرد و اسلحه می‌گرفت، به‌صورتی مانند صف آرد و برنج، صف می‌کشیدند تا اسلحه دریافت کنند». دریادار مدنی (استاندار خوزستان) نیز در همین رابطه گفته‌است: «از جانب عراق توطئه‌هایی می‌شود، صد قبضه کلاشینکف از منطقه جمع‌آوری شده‌است. عراق مذبوحانه اسلحه قاچاق وارد ایران می‌کند و نمایش قدرت در مرزها را آغاز کرده‌است.» وی افزود: «در روزهای اخیر، ما سلاح‌هایی به‌دست آورده‌ایم که مارک عراق دارد».


title: چهارشنبه سیاه خرمشهر

text: روزنامه کیهان مجموعه تلفات انسانی درگیری‌های اخیر خوزستان را تا عصر امروز ۴۹ کشته و ۱۶۹ مجروح اعلام کرد همچنین درگیری‌های خرمشهر بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های خارجی از جمله در رادیو آمریکا، رادیو کلن و رادیو بی.بی. سی داشت. سرلشکر غلامعلی رشید جانشین رئیس ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران در گفتگو با ویژه‌نامه روزنامه ایران بر شرکت نیروهای مردمی (بسیج) و نیروهای کانون فرهنگی - نظامی می‌گوید:


title: چهارشنبه سیاه خرمشهر

text: در روز ۱۲ خرداد تعداد زیادی از عناصر خلق عرب و کانون خلق عرب مسلمان پس از یک راهپیمایی، در مسجد امام جعفر صادق (ع) تحصن کردند و با صدور قطعنامه‌ای، خواستار برکناری مسببین اصلی حوادث شدند و همین‌طور، شناسایی و محاکمه سایر مسئولین و حمله‌کنندگان به منزل شبیر خاقانی، جمع‌آوری سلاح‌هایی که ادعا می‌شد در بامداد چهارشنبه قبل از درگیری بین افراد غیرمسئول لباس شخصی در مسجد جامع توزیع گردیده بود، روشن شدن اخبار سه روز اخیر که مغرضانه پخش شده بود، حمایت کامل از شبیر خاقانی به‌عنوان رهبر مذهبی خوزستان، نفی تجزیه‌طلبی و محکومیت تبعیض و رسیدگی به کشتار را طی ۴۸ ساعت آینده، از نخست‌وزیر خواستند. به‌دنبال آن، شیخ شبیر خاقانی نیز اعلام کرد: «روشی که دولت در خوزستان انتخاب کرده، خطرناک است و ادامه اعمال آن بدین شدت، عواقب وخیمی برای دولت و ملت خواهد داشت.» وی تأکید کرد: «من موارد ۱ تا ۱۲ قطعنامه۱۲ ماده‌ای متحصنین را تأیید می‌کنم. تیمسار مدنی باید منتقل شود؛ و در قطعنامه (مورد بند۱۲) برای این کار به دولت پنج روز وقت می‌دهم.». در روز ۱۳ خرداد پس از فروکش شدن درگیری در شهر کانون فرهنگی ـ نظامی طی اطلاعیه‌ای خلع سلاح خود را اعلام نمود. در این روز همچنین هیئتی مرکب از نمایندگان مطبوعات، جبهه دمکراتیک ملی ایران، جمعیت حقوق‌دانان، کانون وکلا و چند گروه سیاسی جهت بررسی اوضاع از تهران وارد خوزستان شدند. در همین روز، سازمان سیاسی خلق عرب با نام سازمان سیاسی خلق عرب محمره و به نمایندگی از خلق عرب، دبیرکل سازمان ملل را دعوت کرد. در روز ۱۵ خرداد به دنبال لغو حالت فوق‌العاده در شهر توافق‌نامه هشت ماده‌ای بین شیخ شبیر خاقانی و استاندار خوزستان امضا شد.. بندهای این توافق‌نامه عبارت بود: متحصنین مسجد امام صادق اظهار داشتند تنها «زمانی دست از تحصن برمی‌داریم که ابتدا دولت اسرای عرب را آزاد نماید و پاسداران انقلاب از خرمشهر بیرون رانده شوند.» متحصنان برای اجرای خواسته‌های خود تا هجدهم همان ماه مهلت دادند؛ ولی در ۱۸ خرداد در پی سخنرانی حجت‌الاسلام گلسرخی نماینده محمدکاظم شریعتمداری به تحصن خود پایان دادند و بدنبال آن شبیر خاقانی و فرماندار خرمشهر، هر یک به صورت جداگانه اعلامیه‌هایی دادند و خواهان حفظ برادری و اتحاد شدند.


title: چهارشنبه سیاه خرمشهر

text: اصولاً موضوع خوزستان جزو یکی از بندهای مرامنامه حزب بعث است. مدنی، استاندار خوزستان، ۱۵/۲/ ۱۳۵۸ نامه‌های به وزیر کشور نوشت و در این‌باره تصریح کرد: کنسول عراق در خرمشهر با بعضی از عناصر مشکوک محلی رابطه دارد. وی افزود: این مسلم شده که کنسول عراق در خرمشهر یکی از فعالان دستگاه جاسوسی است و در خرابکاری دست دارد. اخیراً نام‌برده سفارش کرده‌است در نقاط مختلف خرمشهر، برای وی خانه اجاره کنند و اکنون خانه‌ها مهیاست. علاوه بر این گفته می‌شود که کارمندان حساس کنسولگری عراق از۴ نفر به۱۴ نفر که همه یا اغلب آن‌ها افسر می‌باشند، افزایش یافته‌است. وی در مورد مدرسه عراقی‌ها می‌نویسد: مدرسه عراقی‌ها در خرمشهر نیز کانون جاسوسی است. مسئول مدرسه عراقی‌ها، ولید سامرایی رایزن فرهنگی کنسولگری عراق می‌باشد که قبلاً مسئول جبهه‌التحریر خوزستان در عراق بوده‌است و فعالیت‌های خود را از بصره اداره می‌کرد و از جاسوسان شناخته شده می‌باشد. صدام حسین که تازه به مقام ریاست جمهوری عراق دست یافته بود، در نامه‌ای به شورای انقلاب ادعا کرد، شرکت خرابکاران عراقی در خوزستان به تلافی مداخله ایران در کردستان عراق بوده‌است.


title: شبه‌جزیره تایمیر

text: شبه‌جزیره تایمیر ، شبه‌جزیره‌ای در شمالی‌ترین نقطهٔ اوراسیا در شمال مرکزی سیبری در سرزمین کراسنویارسک در شمال مرکزی روسیه است که دماغه چلیوسکین، شمالی‌ترین نقطهٔ این شبه‌جزیره را تشکیل می‌دهد. این شبه‌جزیره همچنین شمالی‌ترین نقطهٔ سرزمین اصلی آسیاست و تنگه ویلکیتسکی و جزایر سورنایا زملیا در شمال آن واقعند. دریای کارا و خلیج ینی‌سئی در غرب و دریای لاپتف و خلیج خاتانگا در شرق شبه‌جزیرهٔ تایمیر قرار دارند. این شبه‌جزیره همچنین در مدخل دو رود ینی‌سئی و خاتانگا وقع شده و تا اقیانوس منجمد شمالی گسترش یافته‌است.


title: شبه‌جزیره تایمیر

text: شبه‌جزیرهٔ تایمیر مساحتی در حدود ۴۰۰ هزار کیلومتر مربع را در بر می‌گیرد که بیشترش توسط توندرا پوشیده شده‌است. کوه‌های بیرانگا با ارتفاعی بین ۵۰۰ تا ۱۱۵۰ متر در مرکز تایمیر قرار گرفته‌اند و زمین‌های پست توندرایی شمال و جنوب آن‌ها را در بر می‌گیرند. همچنین رود تایمیر در این شبه‌جزیره جاری است.


title: شبه‌جزیره تایمیر

text: شهر دودینکا مرکز شبه‌جزیرهٔ تایمیر است و اقتصاد منطقه به مواردی همچون استخراج معادن و نفت، ماهیگیری، تولید محصولات لبنی و خز در کنار فعالیت‌های سنتی‌ای همچون پرورش و به دام‌اندازی گوزن شمالی وابسته است.


title: سیر حکمت در اروپا

text: سیر حکمت در اروپا کتابی از محمدعلی فروغی است که جلد اول آن در سال ۱۳۱۰ منتشر شد. جلد دوم و سوم به ترتیب در سال‌های ۱۳۱۸ و ۱۳۲۰ انتشار یافت. این کتاب نخستین اثر دقیق و منظم از فلسفه غرب در ایران است.


title: سیر حکمت در اروپا

text: در مقدمه سیر حکمت در اروپا، فروغی انگیزه خود را از تالیف این کتاب اینگونه توضیح میدهد: « ملاحظه فرمایید كه در مشرق‌زمین و ممالك اسلامی از چندین قرن به این‌طرف جریان امور معارفی كاملاً مانند اوضاع اسكولاستیك اروپا بوده است و این حالت بیشتر ازاین‌جهت شگفت‌آور است كه شرع مقدس اسلام بنیاد احكام و كلیه‌ی امور را بر عقل گذاشته و تعلیمات هیچ حكیم و فیلسوفی را ضروری دین نشمرده است. بااین‌همه، فضلای ما هم جمود و ركورد اصحاب اسكولاستیك را داشته‌اند و نتیجه یك‌سان بوده است و عجیب‌تر اینكه مردم كشور ما در علم و حكمت نسبت به اروپائیان پیش‌قدم بودند و مغربیان اسكولاستیك را برچیده، وارد مراحل جدید شده، هفت شهر علم را گشتند و ما هنوز اندر خم یك كوچه‌ایم.» در همین مقدمه فروغی میگوید که « کوشیده‌ام تا افكار اروپایی را به شیوه‌ی بیان ایرانی ارائه دهم و اصطلاحاتی را كه در زبان و بیان ما سابقه نداشته است، از نو بسازم. اگر قصوری رفته ما را معذور دارند كه در این راه پیش از ما كسی قدم نگذاشته و جاده كوبیده نشده بود.»


title: سیر حکمت در اروپا

text: این کتاب شامل سه جلد و یک ضمیمه‌است.


title: سیر حکمت در اروپا

text: فروغی فایدهٔ تألیف سیر حکمت در اروپا را دو چیز می‌داند که یکی آشنایی دانش‌اندوزان با افکار حکمای باختر است و «دیگر این‌که مفتاح و روش نگارش فلسفهٔ جدید را به زبان فارسی امروزی به دست» می‌دهد.


title: قحطی در روسیه (۱۶۰۳–۱۶۰۱)

text: قحطی در روسیه (۱۶۰۳-۱۶۰۱) بدترین قحطی به وجود آمده در تاریخ روسیه می‌باشد. این قحطی بر زندگی مردم اثری مستقیم گذاشت و در زمان مشکلات روسیه، زمانی که کشور به لحاظ سیاسی آشفته بود و بعد از مدتی توسط دولت مشترک‌المنافع لهستان به روسیه حمله شد، ۲ میلیون نفر کشته‌شدند. مرگ و میر بسیاری از مردم منجر به اختلال‌های اجتماعی و سقوط حکومت بوریس گودونف شد که به عنوان تزار در دوران فترت انتخاب شده‌بود. در زمان قحطی زمستان‌های بسیار سرد آتشفشانی که مانع رشد زراعات می‌شدند، به ثبت رسید؛ که در سال ۲۰۰۸ زمین شناسان آن را به فوران آتشفشان هوآیناپوتینا در پرو ربط دادند.Wikipedia contributors، "Russian famine of ۱۶۰۱-۱۶۰۳،" Wikipedia، The Free Encyclopedia، http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Russian_famine_of_1601–1603&oldid=447719306 (accessed August ۳۱، ۲۰۱۱).


title: تازی (ابهام‌زدایی)

text: تازی:عرب، ایرانیان قبیله ٔطی از قبایل یمن را که با آنان تماس بیشتر داشتند (در عهد انوشیروان، یمن مستعمره ٔ ایران شد) «تاژ» و منسوب بدان را «تاژیک» می‌گفتند و سپس این اطلاق را بهمه ٔ عرب تعمیم دادند، چنانکه یونانیان و رومیان «پرسیا»


title: گونتر رال

text: گونتر رال متولد ۱۰ مارس ۱۹۱۸ سومین خلبان برجسته لوفت وافه است که در ۶۲۱ مأموریت خود به ۲۷۵ پیروزی دست یافته است. او هشت بار مورد هدف قرار گرفت و سه بار زخمی شد. گونتر رال در شهر گاگناو در منطقه جنگل سیاه متولد شد و پدرش یک تاجر بود در سال ۱۹۳۶ به دانشکده افسری درسدن رفت و به تشویق یکی از دوستانش به نیروی هوایی پیوست و در دو سال بعد فارغ التحصیل شد وی نخستین رزم خود را در نبرد فرانسه تجربه نمود بعد از موفقیت های او در نبرد فرانسه او به عنوان فرمانده اسکادران هشتم در نبرد بریتانیا شرکت کرد ولی موفق نبود سپس او را به جبهه شرق منتقل کردند و او بسیار موفق کار کرد و نقش های تعیین کننده ای برای تسخیر جزیره کرت و مبارزه با نیرو های شوروی و طی پنج روز اسکادران به فرماندهی او موفق به نابودی ۵۰ هواپیمای روسی شد.در ۲۸ نوامبر ۱۹۴۱ ۳۷امین پیروزی خود را به دست آورد اما خود نیز به شدت مجروح شد او بسیار سعی کرد تا فرود بیاید ولی نتوانست و سقوط کرد خدمه ی یک تانک آلمانی او را از میان لاشه های هواپیما نجات دادند عکس برداری از او نشان می داد که کمر او از سه نقطه شکسته است و دیگر نمی‌تواند به خلبانی ادامه دهد اما پس از یک سال او دوباره به صحنه ی نبرد بازگشت و موفق به افزایش رکورد های خود به ۱۰۱ پیروزی رساند و در سپتامبر همان سال او مفتخر به دریافت صلیب شوالیه و در ماه نوامبر موفق به دریافت برگ بلوط از طرف شخص آدولف هیتلر نایل شد.سپس او در طی چند سال موفق به رسیدن به درجه ی سرگردی و کسب نشان شمشیر طلا شد او در یکی از نبرد ها با نیروی های آمریکایی درگیر شد و موفق به ساقط کردن هواپیمای یکی از خلبانان معروف آمریکا شد ولی خود نیز آسیب دید و برای مدت ها بستری شد. بعد از جنگ وی به اسارت نیرو های آمریکایی در آمد و پس از آزادی به آلمان برگشت و چون کاری نتوانست پیدا کند مدتی هیزم فروشی کرد و سپس در شرکت زیمنس مشغول به کار شد در سال ۱۹۵۶ به ارتش پیوست و به درجه ی ژنرالی رسید.سرانجام او در ۴ اکتبر ۲۰۰۹ درگذشت.


title: گونتر رال

text: ویکی‌پدیا انگلیسی


title: دیکین

text: دیکین نام دهی است از دهستان رودبار الموت شرقی بخش معلم کلایهٔ شهرستان قزوین. این ده در مسیر قلعه الموت و دریاچه اوان واقع شده‌است. بر اساس سرشماری سال ۱۳۸۵ جمعیت روستا ۳۳۴ نفر می‌باشد.


title: دیکین

text: دیکین یکی از مهم‌ترین روستاهایی است که مردمش به فارسی و مراغی که از گویش‌های زبان تاتی است، سخن می‌گویند.


title: شیوا بلوریان

text: شیوا بلوریان (زاده ۱۴ مهر ١٣٥٨) نویسنده، تهیه‌کننده فیلم، بازیگر و کارگردان ایرانی تئاتر و تلویزیون و سینماست.


title: شیوا بلوریان

text: شیوا بلوریان دارای مدرک فوق لیسانس کارگردانی تئاتر از دانشگاه هنر و معماری و لیسانس مترجمی زبان انگلیسی است. همچنين او دانش آموخته فيلمنامه نويسی حرفه ايی سينما نزد استاد ناصر تقوايی در حوزه هنري، دوره‌های فيلمسازی حرفه ايي از انجمن فيلمسازان جوان، همچنين گذراندن دوره کامل فیلمبرداری و کارگردانی تخصصی و فوق تخصصی سینما نزد استاد سعید پور اسماعیلی در هیلاج فیلم به مدیریت امیرشهاب رضویان می باشد.


title: شیوا بلوریان

text: آغاز فعالیت هنری او از دوران کودکی با صداپیشگی در رادیو در گروه خردسالان شروع شد و با رفتن به کلاسهای بازیگری کودکان، آغازی متفاوت در بازیگری تئاتر  برای او رقم خورد.خیلی زود در نمایشهای کودکان و در جشنواره های مختلف تئاتر کودک و نوجوان با بازیهای روان و اثر گذار توانست نگاههای بسیاری را به خود جلب کند و جوایز متعددی را به دست بیاورد.او در آغاز نوجوانی در کنار بازیگری، نویسندگی و کارگردانی چندین  تئاتر کودک را نیز در کارنامه کاری خود ثبت کرده است که تماما شایسته تقدیر و جایزه از جشنواره سراسری کودک و نوجوان امید شناخته شدند. کم کم نویسندگی و کارگردانی به صورت جدی به فعالیت او در تئاتر افزوده شد. کارگردانی و‌بازیگری  چندین تئاتر موفق و پر جایزه همچون: شهر سوخته، نقل زنان سنگی، حدیث آصف، که در تئاتر شهر اجرا شدند روزهایی درخشان برای او در تئاتر و درفعالیت تئاتری او محسوب شد.


title: شیوا بلوریان

text: پس از بازی در فیلم سینمایی کمکم کن ساخته رسول ملاقلی‌پور و کاندید شدن او برای جایزه بازیگری در همین فیلم، او رسما وارد حیطه بازیگری به شکل حرفه ایی شد و تا به امروز  در نمایشها، سریالها و فیلمهای متعهدی ایفای نقش کرده است. با وجود اینکه  بازیگری در فیلم سینمای” کمکم کن” به کارگردانی رسول ملاقلی‌پور، اتفاق درخشانی در کارنامه کاری شیوابلوریان محسوب میشود اما عمده محبوبیت او‌به واسطه بازی کردن در سریالهای پر بیننده و پر طرفداری همچون “قطار ابدی“ به تهیه کنندگی بیژن بیرنگ و مسعود رسام، “روزهای زندگی” به کارگردانی سیروس مقدم، “سایه آفتاب” به کارگردانی محمدرضا آهنج، “جوانی “ به کارگردانی سعید سلطانی، ”زیر آسمان شهر۳” به کارگردانی مهران غفوریان، “نقطه چین” به کارگردانی مهران مدیری و “ستاره های سربی” به کارگردانی محمدرضا آهنج است.


title: شیوا بلوریان

text: در کارنامه هنری او کارگردانی و نویسندگی چند فیلم کوتاه، مدیریت آموزشگاه سینمایی و تدریس بازیگری و کارگردانی نیز به چشم می‌خورد. در زمینه اجرا، اجرای برنامه های تلویزیونی پر مخاطب مانند دختران، یخ در بهشت، صبح بخیر ایران و شب مهتاب را از اجراهای او می‌توان نام برد.


title: شیوا بلوریان

text: او صداپیشگی در رادیو را با  برنامه “جمعه ایرانی“ ادامه داد و همچنین در زمینه تئاتر تلویزیونی بازی در چندین تئاتر تلویزیونی مانند “پنج دقیقه تا مرز”، “سکوت” ، “دروازه ساعت“ را در کارنامه هنری خود دارد.


title: شیوا بلوریان

text: بازی در فیلمهای تلویزیونی هم از دیگر تجربه های وی به شمار میرود. فیلمهایی نظیر: “ تب پنهان”، “حضور” ، “مادرم باش”، “بالا بلند”، “مادرم باش” ، “جشن وحشت” ، “اعتراف”، “بازی شبانه” ، “تکیه بر خورشید” و “رها”.


title: شیوا بلوریان

text: او در سال ۱۳۹۰ ازدواج کرد حاصل این ازدواج یک فرزند دختر به نام “ نانیا ” متولد ۲۰۱۳ وین، و یک فرزند پسر به نام “برایان” متولد ۲۰۱۹ که او هم متولد شهر وین در اتریش است. شیوا بلوریان هم اکنون ساکن هر دوشهر تهران و وین است.


title: برخورد آسمانی

text: برخورد آسمانی برترین بازی سال ۲۰۰۵ از سوی سایت اطلاع رسانی گیم اسپورت بود و دارای بهترین تکنولوژِی گرافیکی در زمان خودش بود.


title: برخورد آسمانی

text: به نسخه فارسی این بازی نیروی هوائی ارتش جمهوری اسلامی ایران نیز اضافه گردیده‌است و در نسخه فارسی امکاان استفاده از جنگهای نوین و قابلیت استفاده از دو هواپیمای مدرن ایرانی با نامهای صاعقه و شفق نیز افزوده شده‌است.


title: آرپی‌ام (ابهام‌زدایی)

text: RPM می‌تواند به موارد زیر اشاره داشته باشد:


title: آشپزی بختیاری

text: در بین بختیاری‌ها غذا آن‌چنان ارزشمند است که به آن سوگند هم یاد می‌کنند. غذاهای بختیاری را می‌توان به دوگروه تقسیم کرد: الفه‌ها و نذری‌ها و غذاهای معمول.


title: آشپزی بختیاری

text: الفه‌ها و نذری‌ها در میان بختیاری‌ها جایگاه ویژه‌ای دارند این غذاهای خاص که در زمان خاص یا به مناسبت‌هایی تهیه می‌شوند معمولا به همراه بقیهٔ افراد فامیل یا طایفه خورده می‌شوند از معمول‌ترین این غذاها می‌توان به حلوا و آشِ بَلگ اشاره کرد، معمولاً در تهیهٔ این غذاها فامیل و همسایگان همکاری می‌کنند.


title: آشپزی بختیاری

text: بختیاری‌ها بنا بر یک سنت قدیمی‌در آخرین پنجشنبهٔ هر سال، برای شادی روح درگذشتگانشان الفه می‌پزند. اَلِـفِـه به‌طور خاص نوعی حلوا است که با خرما تهیه می‌شود. ابتدا زنان به اندازهٔ کافی نان (نان تیری) پخته و سپس حلوا را می‌پزند که بنا بر همان عادت قدیمی، اَلِفِه حتماً باید با روغن محلی تهیه شود. پس از آن مقداری حلوا را در بین دو یا سه عدد نان گذاشته و بین همسایگان و آشنایان پخش می‌کنند. افراد هم پس از خوردن الفه، برای شادی روح درگذشتگان دعا می‌کنند.


title: آشپزی بختیاری

text: این گروه از غداها معمولاً به نیت شادی روح رفتگان، دوری بلا یا ادای نذر تهیه می‌شوند. پختن غذاهای نذری آداب و شرایط خاصی دارد.


title: آشپزی بختیاری

text: گاهی برای ادای نذری که فرد کرده یا تحت عنوان قربانی، گوسفندی ذبح شده و به صورت خام بین چند خانواده از فامیل توزیع می‌شود.


title: آشپزی بختیاری

text: رژیم غذایی بختیاری‌ها به‌طور سنتی معمولاً برپایهٔ گوشت قرمز، نان و میوه‌جات است و کمتر در آن برنج استفاده می‌شود. میوه‌هایی مانند گردو، بادام، بلوط، انار و زردآلو در بسیاری از غذاهای بختیاری تکرار می‌شود. همچنین از میان فراورده‌های لبنی، ماست و کشک مصرف زیادی دارد. در هنگام کوچ گوشت از رژیم غذایی آن‌ها خارج شده قارچ و کشک به همراه میوه‌ها نقش پررنگی در رژیم غذایی بختیاری‌ها پیدا می‌کنند ولی در دیگر روزهای سال، گوشت قرمز محور اصلی غذاهای آنهاست. با این توضیح غذای بختیاری‌ها را باید به دو بخش یکجانشینی و کوچ نشینی تقسیم کرد.


title: آشپزی بختیاری

text: دستهٔ نخست یکجانشین‌ها ساکن روستا بوده و دامپروری و کشاورزی دارند و غذای آن‌ها عمدتاً محصولات کشاورزی یا دامی‌ای است که در محل به دست می‌آید. دستهٔ دوم کوچ‌نشین‌ها که وضعیت غذایی کوچ نشین‌ها هم باید در دو زمان مورد نظر باشند، در سردسیر یا گرمسیر که تقریباً ساکن هستند و در زمان کوچ. در سردسیر یا گرمسیر وضعیت غذایی کوچ نشین‌ها مانند یکجانشین‌ها است با این تفاوت که فراورده‌های دامی بیشتری در اختیار دارند. اما در زمان کوچ با توجه به نیاز به سرعت بیشتر در عبور از موانع طبیعی، وقت کمتری برای تهیهٔ غذا و پختن نان دارند در نتیجه غذاهای آن‌ها شکل خاصی به خود می‌گیرد.


title: آشپزی بختیاری

text: یکجانشین‌ها ساکن روستا بوده و دامپروری و کشاورزی دارند. غذای آن‌ها عمدتاً محصولات کشاورزی یا دامی است که در محل به دست می‌آید، آردشان تأمین بوده و برای آرد کردن گندم، مشکل زیادی ندارند. غذاهای آن‌ها شامل انواع غذاهای گوشتی و کبابی، انواع نان، انواع آش و محصولات لبنی و بسیاری از غذاهای برپایهٔ میوه‌ها و گیاهان است. آن‌ها در رژیم غذایی خود شیر، ماست، دوغ و نیز کشک ساییده شده را به تنهایی یا به صورت شُله مصرف می‌کنند. ماست موسیر (تِلیکِه موسیر) به همراه نان از جملهٔ خوراک‌های معمول است. آش توله از دیگر غذاهای بختیاری‌ها است. توله گیاهی است که در پاییز و زمستان در خوزستان می‌روید و از پختهٔ آن به همراه برنج یا به تنهایی استفاده می‌شود. در اواخر بهار و اوایل تابستان که فصل برداشت محصولات صیفی است، غذاها متنوع‌تر می‌شود. ترشی ناردون یا تمر هندی را می‌پزند و در آن کمی هم مغز گردو و تَفتاله ریخته، تَلیت (تَرید) کرده و با پیاز می‌خورند. خورش قارچ که نان‌های تیری نازک را در آن تَلیت می‌کنند، همیشه مورد علاقهٔ بختیاری‌ها است. مثلی است که می‌گوید بختیاری‌ها همهٔ غذاها حتی تَلیت را نیز با نان می‌خورند. روستانشینان ماکیان را نیز برای استفاده از گوشت و تخم آن‌ها نگهداری می‌کنند.


title: آشپزی بختیاری

text: وضعیت غذایی کوچ نشین‌ها باید در دو زمان مورد نظر باشد، در سردسیر یا گرمسیر که تقریباً ساکن هستند و در زمان کوچ، بختیاری‌های کوچ‌نشین در هریک از این حالات رژیم غذایی متفاوتی دارند.


title: آشپزی بختیاری

text: در سردسیر یا گرمسیر وضعیت غذایی کوچ نشین‌ها مانند یکجانشین‌ها است با این تفاوت که فراورده‌های دامی بیشتری در اختیار دارند. غذاهای عمدتا خوراک‌های گوشتی و کبابی به همراه انواع نان، انواع آش، محصولات لبنی و بسیاری از غذاهای بر پایهٔ میوه‌ها و گیاهان است. می‌توان گفت که رژیم غذایی آن‌ها عمدتاً محصولات دامی و برخی محصولات کشاورزی است که در محل به دست می‌آید. عشایر در سردسیر علاوه بر دامداری، گندم، جو و گاهی نیز حبوباتی چون عدس، گِندی و لوبیا می‌کارند که محصول آن‌ها در پایان سردسیر به دست می‌آید. غذاهایی که از حبوبات درست می‌شوند از جمله اَو عدسی، اَو گِندی، اَو ماشی و دال از غذاهای بختیاری‌ها است. در تابستان مقداری موسیر جمع‌آوری و خشک می‌کنند و در بقیهٔ فصول با آن ماست موسیر (تِلیکِه موسیر) درست می‌کنند. عشایر در سردسیر قارچ‌های تازه را چیده و خشک می‌کنند. مقداری از این قارچ را فروخته یا به رسم هدیه برای اقوام در گرمسیر آورده و بقیه را برای تغذیه استفاده می‌کنند. اَوِ قارچ که نان‌های تیری نازک را در آن تَلیت (تَرید) می‌کنند، همیشه در یاد بختیاری‌ها است. ترشی ناردون و تمبر هندی را پخته، ک‌می هم مغز گردو و تَفتالِه در آن ریخته، تَلیت (تَرید) کرده و با پیاز می‌خورند. خرما و شیرهٔ خرما (سِلون یاسیلون) به تنهایی یا به همراه اَردِه نیز از غذاهای آنان است. آش توله، آش ماست، آش بلگ و آش کاردین از انواع آش بختیاری‌ها است. نگهداری ماکیان در بین عشایر به علت شرایط خاص زندگی آن‌ها، کمتر رواج دارد.


title: آشپزی بختیاری

text: در زمان کوچ و نیاز به سرعت بیشتر در عبور از موانع طبیعی، وقت کمتری برای تهیهٔ غذا و پختن نان دارند. برخی اقلام غذایی مانند خرما یا آرد را به میزان محدود تهیه کرده و همراه می‌برند. مشکل کمبود وقت در کوچ به سردسیر بیشتر است در این دوره احشام شیر نداشته یا شیر کمی دارند و در نتیجه خانوارها لبنیات کمتری خواهند داشت. به عکس در برگشت به گرمسیر مواد لبنی بیشتری در اختیار داشتند. شیر، ماست، دوغ و نیز کشک ساییده شده را به تنهایی یا به صورت شُله مصرف کرده و از سبزی‌های محلی مانند کاردین کرفس کوهی و ترهٔ کوهی که به صورت خودرو سبز می‌شود به عنوان چاشنی استفاده می‌کنند. مغز گردو و بادام و بلوط نیز از جملهٔ غذاهای آنهاست. خرما و دیگر موادغذایی که در سردسیر یا گرمسیر خریده می‌شود تا مدتی از کوچ، بخشی از غذای افراد را تأمین می‌کند. از آنجا که در عشایر خرید و فروش گوشت مرسوم نیست، یک گوسفند هم برای یک خانواده زیاد است، در زمان گذشته که وسیله‌ای برای نگهداری گوشت نداشتند و مهم‌تر از این‌ها فرصتی هم برای توقف نداشتند، کمتر اتفاق می‌افتاد که گوسفندی سربریده شده و به مصرف غذا برسد مگر اینکه از بلندی پرت شده یا به دلایلی در حال مردن بود. به همین دلایل گوشت کمتر مصرف می‌شد.


title: آشپزی بختیاری

text: در فهرست زیر برخی از غذاهای خاص بختیاری‌ها آورده شده‌است.


title: آشپزی بختیاری

text: نان بخش اصلی غذای بختیاری و در هنگام کوچ در بسیاری موارد تنها غذای این مردم بود.


title: آشپزی بختیاری

text: زنان بختیاری نان‌های بسیار نازکی می‌پزند که نان تیری نامیده می‌شوند. این نان شبیه به نان لواش است و ضخامت آن تا ۲ میلی‌متر، قطر آن بین ۳۵ تا ۴۰ سانتی‌متر وشکل آن دایره‌ای است. وزن تقریبی یک عدد نان تیری حدود ۱۵۰ گرم است. این نان از آرد گندم تهیه می‌شود.


title: آشپزی بختیاری

text: برای تهیه این نان ابتدا آرد را از هور (خورجین مخصوص نگهداری آرد) خارج کرده و به اندازه مورد نیاز در سفره‌ای گلیم بافت آن را الک می‌کنند. سپس آن را درون ظرفی فلزی خمیر می‌کنند. خمیر در مدتی کمتر از نیم ساعت آماده است؛ و سپس خمیر چانه شده را با چوبی بنام تیر بر روی سکویی چوبی که توسی نام دارد پهن کرده و سپس خمیر نازک شده را بر روی سینی پهن آهنی بنام تاوه، که بر روی شعله آتش قرار دارد برای پخت قرار می‌دهند.


title: آشپزی بختیاری

text: به‌طور سنتی زن بختیاری صبح زود برخاسته و ابتدا خمیر کرده و پس از نظافت منزل، به همراه چند تن دیگر از زنان شروع به پختن نان می‌کردند. یکی چانه می‌گرفت، دیگری به کمک تیرچوبی چانه‌ها را روی تَوسی پهن کرده و نفر بعدی نان‌ها را روی تاوه می‌انداخت و پس از برشته شدن، آن‌ها را برداشته و در سینی یا سفره‌ای قرار می‌داد. نان پختن زنان در صبح زود، منظرهٔ آشنای روستاها بود.


title: آشپزی بختیاری

text: توه:تاوه و چری:ریختن از چیزی. خمیر نسبتاً روانی از آرد ماک درست کرده و روی تاوهٔ داغ می‌ریزند وبا پارچه پهن می‌کنند. نان حاصل را که چند برابر نازکی یک پتیر (گردهٔ نان تیری را پتیر می‌نامند) نان تیری است، تکه‌تکه کرده و با روغن محلی و عسل یا شکر و یا شیره خرما مخلوط کرده و می‌خورند.


title: آشپزی بختیاری

text: برای تهیه این نان، ابتدا گندم را در آسیاب دستی که به آن «آسک» می‌گویند، آرد می‌شود. آرد مورد نیاز برای پختن برکوه باید خشن تر از آرد گندم معمولی باشد و تهیه آن باید طوری باشد که گندم کاملاً گرد و نرم نشود. سپس این آرد را خمیر کرده و در ظرفی قرار می‌دهند. این خمیر را در حدود ۱۲ ساعت به حال خود می‌گذارند تا مقداری ترشیده شود. سپس آن را برای پختن مصرف می‌کنند.


title: آشپزی بختیاری

text: میوه بلوط توسط زنان ومردان از درخت چیده می‌شود. میوه‌ها را با چاقویی بنام «ورنجوک» پوست می‌گیرند. عمل پوست‌گیری میوه بلوط را «کیکه» می‌گویند. بلوط‌های پوست گرفته شده را درون چاله‌ای بنام «لهه» که در آن آتش افروخته‌اند می‌ریزند. پس از قرار گرفتن بلوط در لهه، مقداری آتش نیز روی بلوط‌ها می‌ریزند تا حرارت حاصل از بالا و پایین، آن را کاملاً بپزد. پس از گذشت مدتی لهه را خاموش می‌کنند و بلوط‌ها را از آن بیرون می‌آورند و در آفتاب پهن می‌کنند تا کاملاً خشک شود. سپس بلوط‌ها را در آسیاب دستی بنام «برد ار» (bard ar)که نوعی آسیای بسیار ساده و ابتدایی است، آرد می‌کنند. به این عمل «تلو» می‌گویند. پس از اینکه بلوط‌ها آرد شد ماده حاصله را با آب جوش خمیر می‌کنند. خمیر کردن آرد بلوط ممکن است در تغار یا کیسه صورت گیرد. خمیر بدست آمده را سه روز گرم نگه می‌دارند تا کاملاً به عمل بیاید و به اصطلاح محلی تب کند.


title: آشپزی بختیاری

text: پس از گذشت سه روز، خمیر بلوط را درون کیسه ویا گونی ریخته و آن را در جریان آب جاری قرار می‌دهند. در صورت نبودن آب جاری خمیر بلوط را با آب سرد می‌شویند. در اثر شسته شدن خمیر بلوط با آب سرد، مزه گس آن از بین رفته و خمیر ترش می‌شود.


title: آشپزی بختیاری

text: آرد بلوط را پس از شسته شدن، هنگامی که هنوز آب دارد در آسیاب دستی آسیا می‌کنند. آرد حاصل را روی دستمالی بنام «ریگو» قرار می‌دهند تا آب آن گرفته شود. اکنون خمیر بلوط برای تهیه نان بلوط آماده است. نان بلوط پس از پخته شدن به رنگ قهوه‌ای سوخته و کمی متمایل به سیاهی در می‌آید. نان بلوط را به زبان بختیاری «کلگ بلوط» می‌گویند.


title: آشپزی بختیاری

text: نان ورچاله نوعی نان بختیاری است که برخلاف نان تیری، اولاً در تهیه آن از مایه خمیر یا خمیر ترش استفاده می‌شود، ثانیاً ضخامت آن بیشتر از نان تیری است. برای تهیه نان ورچاله، ابتدا در ظرفی که می‌خواهند در آن خمیر تهیه کنند، به مقدار مورد نیاز آب می‌ریزند و سپس یک چانه خمیر در آن حل می‌کنند. این محلول را با دست بهم می‌زنند تا کلیه خمیر در آب حل شود. سپس تفاله‌های موجود را از آن خارج می‌کنند و در محلول بدست آمده به مقدار مورد نیاز آرد اضافه کرده و خمیر تهیه می‌کنند. خمیر حاصل را به مدت حداقل ۳ ساعت به حال خود می‌گذارند تا وربیاید. بعد آن را پشت تابه‌ای که بر روی اجاق قرار داده شده‌است، با ضخامتی در حدود یک سانتیمتر پهن کرده ومی پزند. گاهی بعد از پخته شدن یک طرف، طرف دیگر آن را نیز پشت تابه قرار داده و حرارت می‌دهند. این نان به شکل دایره ویا بیضی شکل تهیه می‌شود.


title: آشپزی بختیاری

text: نان گرده ابتدایی‌ترین طریقه تهیه نان است که هنوز هم متداول است. برای تهیه این نان نیازی به وسایل پخت‌وپز نیست. در این نوع پخت نان، تنها وسیله مورد نیاز ظرف تهیه خمیر است. شاید در بعضی مواقع، به علت نبودن ظرف، در چیز دیگری از جمله پوست بز (تکه‌ای از مشک) یا سفره هم می‌شود خمیر را تهیه کرد.


title: آشپزی بختیاری

text: برای تهیه این نان، ابتدا روی زمین آتش بر پا می‌کنند. سپس آرد را با افزودن آب به خمیر تبدیل می‌کنند. خمیر این نوع نان را سفتر از سایر اقسام نان درست می‌کنند. بعد از اینکه خمیر آماده شد، آتش را از روی زمینی که بر روی آن افروخته‌اند، کنار می‌زنند و در بستر داغ آتش، خمیر را که قبلاً با دست شکل داده به صورت ورقه‌ای دایره‌ای درآورده‌اند، پهن می‌کنند. پس از قرار دادن خمیر بر بستر دلغ آتش، مقداری از آتش گل انداخته را بر روی خمیر می‌ریزند. بدین ترتیب خمیر از بالا و پایین پخته می‌شود.


title: آشپزی بختیاری

text: برزگران یا چوپانان که دور از خانه بودند مقدار کمی آرد را خمیر کرده و همهٔ آن را یکجا روی آتش می‌گذاشتند تا بپزد و سپس می‌خوردند. به این نان که بسیار حجیم هم بود، گِردِه می‌گفتند. همچنین در هنگام کوچ در زمان‌هایی که امکان پختن نان نبود، گِرده نان مصرفی آنان بود. در این مواقع گاهی نیز مقداری گندم را برشته کرده و می‌خوردند.


title: آشپزی بختیاری

text: بختیاری‌ها گندم را با بَردَ ار (bard ar) به صورتی درشت خرد می‌کنند. بلغور ریز بدست آمده را مانند برنج دم کرده و می‌خورند و یا در شیر و دوغ می‌پزند. این خوراک هنوز هم در بین بختیاری‌ها بسیار هواخواه دارد. اکنون بلغور کردن دانه گندم در مکینه‌های آرد انجام می‌شود. در بوشهر و آن صفحات به این؛ للک (lalak)می‌گویند وبا ماهی بریان ویا قلیهٔ ماهی می‌خورند. آرد زیر الک گمنه را در بختیاری سرشته وبا آن نان گور(gever) می‌پزند.


title: آشپزی بختیاری

text: آشی مانند آش رشته‌است. عدس یا گندی(gendi)، نخود و لوبیا را می‌پزند. خمیر گندم را رشته رشته کرده و داخل آن می‌ریزند. گیاهان محلی و ترشی قرا به آن افزون می‌کنند. از این آش در الفه‌ها و نذری‌ها بسیار استفاده می‌شود.


title: آشپزی بختیاری

text: آش کاردین، در فصول سرد سال با استفاده از سبزی کاردین یا کُهلیٍر (KOHLIYER)پخته می‌شود.


title: آشپزی بختیاری

text: میوهٔ درخت کُنار (سِدر) را پس از خشک شدن، در جون(javan) که کندهٔ درخت ست خرد کرده؛ هسته اش را می‌گیرند و در ظرفی ریخته و نگهداری می‌کنند. این گرد را خشکاخشک و یابه همراه آب یا روغن محلی می‌خورند که بسیار سیری آورست. همچنین در شکم روش و خشکی شکم بجای دارو می‌خورند.


title: آشپزی بختیاری

text: حلواها را به نیت شادی روح اموات و با خرما یا آرد، عصر روزهای پنجشنبه تهیه کرده و بین آشنایان پخش می‌کنند.


title: آشپزی بختیاری

text: خرما یکی از خوراک پایهٔ بختیاری‌ها در زمستان گرمسیر است. در گذشته خرما را در سبدهایی که از لیف‌های خرما بافته شده و لُرت نامیده می‌شد می‌فروختند که هر لرت، حداقل ده کیلو وزن داشت. خرما را درون کیسه‌ای از آرد ریخته و در خانه نگه می‌داشتند. چون خرما با آرد مخلوط می‌شد وبه دانه‌های خرما می‌چسبید، شیرهٔ آن کمتر بیرون می‌ریخت. در بختیاری خرما را با نان ویا با اَردِهٔ کنجدمی خورند و نیز ارده را با قندک خرما که سلون یا سیلون ویا شیرهٔ چکیدهٔ آن قاتی می‌کنند؛ نان و سِلون اَردِه یا شیره ارده از جملهٔ خوراکهای زمستانی بختیاری ست.


title: آشپزی بختیاری

text: مغز میوهٔ درخت بلوط را کلگ می‌گویند که خوراک عشایر بود. بختیاری‌ها در زمان کوچ و گاهی هم در سردسیر و گرمسیر، نان بلوط مصرف می‌کردند. مغز بلوط را به وسیلهٔ بَردَر یا بَرداَر خرد کرده سپس روی آن آب جوش می‌ریختند. پس از سه شب آن را در سبدی ریخته و در مسیر آب روان می‌گذاشتند تا مزهٔ تلخی که داشت، از بین برود. سپس زن‌ها آن را روی سنگ صافی خمیر کرده و به همان اندازه نیز خمیر آرد گندم به آن افزوده و با وسیله‌ای چوبی به نام تیر، پهن کرده و می‌پختند. اگر خمیر بلوط زیادتر بود، با تیر پهن نمی‌شد و به همین دلیل با دست آن را پهن کرده و می‌پختند. گاهی هم که فرصت نداشتند، بلوط‌های رسیده را که قهوه‌ای رنگ هستند در درون خاکسترهای داغ آتش گذاشته و پس از پخته شدن می‌خوردند.


title: آشپزی بختیاری

text: یک خوراک ساده بختیاری در استان اصفهان می‌باشد که از تکه‌تکه (در زبان لری= قَل قَل) کردن سیب زمینی، قارچ، فلفل دلمه و پیاز و سرخ کردن و مخلوط کردن درست می‌شود که نمک، فلفل سیاه و سرخ به آن افزوده شده و پس از آماده کردن سس گوجه‌فرنگی که پیاز و فلفل دلمه ریز شده در آن هست روی مخلوط ریخته و مدتی زمان داده تا سس جذب مخلوط بشود. این خوراک با انواع نان و بدون گوجه و خیارشور سرو می‌شود.


title: سرعت دورانی

text: سرعت دورانی ، که گاهی سرعت چرخش هم نامیده می‌شود، کمیتی است برای بیان تعداد دوران یک جسم در واحد زمان. بنابراین، این کمیت، از جنس بسامد بوده و در سامانهٔ SI برحسب هرتز (دور بر ثانیه) بیان می‌شود. در کاربردهای متداول مهندسی، بیشتر از یکای دور بر دقیقه (RPM) برای سرعت دورانی استفاده می‌شود.


title: سرعت دورانی

text: گاهی کمیت‌های سرعت دورانی و بسامد زاویه‌ای به‌عنوان یک کمیت یکسان در نظر گرفته می‌شوند. ولی این دو کمیت با یکاهای مختلفی بیان می‌شوند. بسامد زاویه‌ای بیان‌کنندهٔ نرخ تغییرات زاویه بر واحد زمان بوده و در سامانهٔ SI، برحسب رادیان بر ثانیه بیان می‌شود. با توجه به اینکه هر دور کامل ۳۶۰ درجه یا ۲π رادیان است، سرعت دورانی و بسامد زاویه‌ای با استفاده از روابط زیر به یکدیگر قابل تبدیل‌اند: formula_1


سرعت دورانی


title: سرعت دورانی

text: که:


title: سرعت دورانی

text: به عنوان مثال، یک استپ موتور که در هر ثانیه یک دور می‌چرخد، بسامد زاویه‌ای ۲π رادیان بر ثانیه یا ۳۶۰ درجه بر ثانیه دارد، در حالی که سرعت دورانی آن، ۶۰ دور بر دقیقه است.


title: زن سرخ‌پوش (میدان فردوسی)

text: زن سرخ‌پوش یا یاقوت (متولد ۱۳۰۵) لقب زنی است مجهول الهویه از اهالی تهران که حدوداً ۳۰ سال، هر روز، ساکت و آرام با لباس، کفش، کیف و جوراب قرمز رنگ در میدان فردوسی و اغلب ضلعِ شمال شرقی آن ایستاده و انتظار می‌کشید. او تا حدود سال‌های ۶۲–۶۱ هر روز به این کار ادامه می‌داد و به گفته مردم، یک‌باره از صحنه محو شد. روایات دربارهٔ این زن زیاد است و کلاً بر این باورند که او در عشق شکست خورده بود و در انتظار معشوق گم گشته در آن مکان به انتظار می‌ایستاده‌است. تنها مستند و تصویری که از آن زن وجود دارد، صحنه‌هایی از زن سرخ‌پوش در فیلم مستند «تهران امروز» ساخته خسرو سینایی (محصول ۱۳۵۶) است. همچنین مسعود بهنود در سال ۱۳۵۵ خورشیدی با او مصاحبه‌ای انجام داده‌است. خود شخص مصاحبه‌شونده (زن مشهور به سرخ‌پوش) در مصاحبه چندین بار عاشق بودن و روایت‌های گفته‌شده دربارهٔ خود را انکار می‌کند.رحیم معینی کرمانشاهی ترانه‌ای بنام «تو شهری که تو نیستی خیابون شده خالی» را در وصف زن سرخ‌پوش سروده‌است.


title: زن سرخ‌پوش (میدان فردوسی)

text: سناریوی موزیک ویدیو «هفته عشق» از بنیامین بهادری اشاره مستقیم به زن سرخ‌پوش میدان فردوسی دارد.محمدعلی سپانلو در منظومه «خانم زمان»، با شعری از او یاد می‌کند. فریدون فروغی نیز ترانه «همیشه غایب» را از زبان یاقوت خوانده‌است.


title: زن سرخ‌پوش (میدان فردوسی)

text: اکرم بهرامیان در مستندی به نام «بگذار تا همیشه» به زندگی یاقوت می‌پردازد.


title: زن سرخ‌پوش (میدان فردوسی)

text: در سراسر تهران امروز هر از گاهی نمایی از زن سرخ‌پوش میدان فردوسی تهران پخش می‌شود و کارگردان می‌کوشد داستان فیلم را با بودن او واگویی کند.


title: زن سرخ‌پوش (میدان فردوسی)

text: آناهیتا نعمتی در فیلم کوتاهی به‌نام «مثل همیشه» ساخته محمد حمزه‌ای در نقش این زن سرخ‌پوش به ایفای نقش پرداخت.


title: زن سرخ‌پوش (میدان فردوسی)

text: به گزارش روزنامه شرق در پنج شنبه ۲۱ مهر ماه ۱۳۹۰، پنجاه زن با لباس قرمز بر تن، به یاد «زن سرخ‌پوش» در میدان فردوسی تجمع کرده بودند تا با روش فلش ماب و طی یک پرفورمنس یاد او را زنده نگاه دارند. بر طبق اعلام مرکز اطلاع‌رسانی فرماندهی انتظامی تهران بزرگ این حضور صرفاً برای تهیه یک برنامه مستند با عنوان پنج عصر میدان فردوسی، به تهیه کنندگی و کارگردانی جابر انصاری و حسینی بوده‌است.


title: زن سرخ‌پوش (میدان فردوسی)

text: نمایش


title: زن سرخ‌پوش (میدان فردوسی)

text: قصه زندگی زن سرخ‌پوش میدان فردوسی در مرداد ماه ۱۳۹۵ به کارگردانی رضا قنبرزاده فرید با نام "«"فیشر آباد و دو داستان دیگر » در یکی از سالن‌های نمایش تهران به روی صحنه رفت.


title: دینا بنت عبدالحمید

text: شریفه دینا بنت عبدالحمید (زاده ۱۵ دسامبر ۱۹۲۹ – درگذشته ۲۱ اوت ۲۰۱۹) ملکه سابق اردن، زاده ۱۹۲۹ میلادی، اولین همسر ملک حسین و مادر بزرگ‌ترین فرزند او یعنی علیه بنت الحسین است. او و ملک حسین در سال ۱۹۵۵ با هم ازدواج کردند. این ازدواج دو سال بعد در سال ۱۹۵۷ میلادی به جدایی انجامید. دینا در سال ۱۹۷۰ با یکی از اعضای عالی‌رتبه سازمان آزادی‌بخش فلسطین ازدواج کرد. دینا بنت عبدالحمید در قاهره به دنیا آمد. پدرش عبدالحمید بن محمد عبدالعزیز و مادرش فخریه براو بودند. او به دلیل اینکه از نوادگان حسن بن علی بوده که سومین عموزاده خوانده پدرش بود، ملقب به عنوان افتخاری شریفه مکه شد. عموهای او ادعا کرده‌اند که نزدیک به ۲۰۰۰ فدان وقف کرده‌اند.


title: دینا بنت عبدالحمید

text: شریفه دینا و ملک حسین برای اولین در سال ۱۹۵۲ در دوران تحصیل در لندن، در منزل یکی از بستگان عراقی با هم ملاقات کردند. در حالی که او در گیرتون کالج کمبریج درس می‌خواند حسین در هاروو اسکول مشغول به تحصیل بود. بعد از آن ملک حسین بار دیگر در المعادی او را ملاقات کرد. او لیسانس هنر را با درجه ممتاز کسب کرد و قبل از ازدواج در دانشگاه قاهره به تدریس ادبیات انگلیسی پرداخت. امور کشور داشت، نامزدی پسرش و دینا را اعلام کرد. این رابطه بعدها به شدت از سوی جمال عبدالناصر تحسین شد. در ۱۸ آوریل ۱۹۵۵ میلادی در حالی که حسین ۱۹ سال و دینا ۲۶ سال سن داشتند، با هم ازدواج کردند. او بعد از این ازدواج به ملکه اردن مبدل گشت ولی در روز عروسی، ملک حسین در مصاحبه با عزیز فهمی نویسنده اردنی گفت که دینا هیچ نقش سیاسی نخواهد داشت. عزیز فهمی گفت که ملک حسین، شخصیت قوی دینا را تهدیدی برای اقتدار مادرش می‌دانست. مشکلات شاه و ملکه بزودی خود را نشان داد. در ۱۳ فوریه ۱۹۵۶ میلادی اولین فرزند آنها، ملکه علیه، به دنیا آمد ولی تولد این کودک نیز نتوانست کمکی به بهبود روابط در این ازدواج سلطنتی بنماید. در یکی از روزهای تعطیل مصر در سال ۱۹۵۶ ملک حسین قصد خود برای جدایی را با دینا در میان گذاشت. آنها در تاریخ ۲۴ ژوئن ۱۹۵۷ از یکدیگر جدا شدند و ملکه تا مدتی اجازه ملاقات دخترش را نداشت.


title: ایل بارزانی

text: ایل بارزانی ایلی است کرد، برآمده از شهر بارزان در ناحیه قدیمی حکاری - بادینان در شمال عراق، ایشان در اصل از پیروان طریقت نقشبندیه بوده‌اند اما امروزه کمتر آگاهی‌ای از این امر در میان‌شان باقی مانده‌است. این ایل پنج تیره دارد:نزاری. بَروژی، مزوری، شیروانی و دوله مَری.


title: ایل بارزانی

text: دربارهٔ ایشان اطلاعات کتبی و مستند مهم در دست نیست، آنچه هست بیشتر شفاهی است و سینه به سینه نقل شده و مخلوط به افسانه و حماسه است.


title: ایل بارزانی

text: کهن‌ترین جایی که نام بارزان مورد اشاره واقع شده، در کارنامه اردشیر بابکان است که می‌گوید:


title: ایل بارزانی

text: اگرچه مکان مورد اشاره مشخصاً‌در منطقهٔ کرمان در ایران قرار دارد، اما محمدعلی سلطانی خاستگاه اصلی ایل بارزان را از منطقهٔ کارزار در جبال بارز در کرمان دانسته و اشاره کرده‌است که اهالی جبال بارز در بیشتر منابع کرد دانسته شده‌اند.


title: ایل بارزانی

text: شرف خان بدلیسی در ۱۰۰۵ هجری از باریزان به عنوان قریه‌ای در تملک امرای بهدینان نام برده‌است. در اوایل قرن سیزدهم این قریه به اقامت گاه مشایخ طریقه نقشبندیه تبدیل شد. همین طریقه از مهم‌ترین علل تشکل کردان بارزانی است. مروج طریقه در میان طوایف کرد مولانا خالد نقشبندی شهرزوری و خلفای وی بودند، شیخ تاج الدین بارزانی، شیخ بارزان که از پیروان وی بود، در میان طوایف کرد پیروانی یافت. همین سبب افزایش جمعیت طایفه بارزانی و قریه بارزان شد. این طایفه که در اوایل سده سیزدهم تنها از ۷۵۰ خانوار تشکیل می‌شد در چهل سال بعد شمارش به ۱٬۸۰۰ خانوار یعنی حدود ۹٬۰۰۰ نفر رسید.


title: ایل بارزانی

text: شیخ رشید لولان، رهبر برادوست‌ها و عده‌ای دیگر، شیخ احمد بارزانی را به دلیل تغییر دین از اسلام به یهودیت، بدعت‌گذار نامیدند.


title: ایل بارزانی

text: در سال ۱۹۸۳ و در جریان نسل‌کشی کردها توسط حکومت حزب بعث عراق به رهبری صدام حسین، نزدیک به ۸ هزار نفر از قبیلهٔ بارزانی قتل‌عام شدند. بهانهٔ این قتل‌عام، مشارکت و حمایت بارزانی‌ها از نیروهای ایران در عملیاتی بود که در ژوئیهٔ ۱۹۸۳ علیه ارتش بعث عراق انجام شده‌بود. به دستور صدام حسین، اردوگاه‌های قوش‌تپه و دیانا در نزدیکی اربیل محاصره شد. دستور داده شده‌بود که هر مرد ۱۲ سال به بالایی را از سالم یا معلول و تن‌درست و بیمار که دستار سرخ (نشان وابستگی به ایل بارزانی) بر سر داشته‌باشد، به‌طور سوار کامیون کرده و به بغداد بفرستند. تمام این افراد سپس به جنوب عراق و از آنجا به اردوگاهی در مرز عراق و اردن فرستاده شدند و از سرنوشت آنان هرگز خبری به دست نیامد. چند هفته پس از این قتل‌عام، به دستور صدام حسین، سه پسر مصطفی بارزانی بازداشت و اعدام شدند. در جریان گفتگوهای ناموفق صلح که بعدها میان جلال طالبانی و صدام حسین صورت گرفت، طالبانی به سرنوشت این ۸ هزار نفر اشاره کرده‌بود، و صدام پاسخ داده‌بود که: «چرا یک طالبانی باید نگران و دلواپس احوال یک بارزانی باشد؟»


title: رادیان بر ثانیه

text: رادیان بر ثانیه، که با rad·s یا rad/s نشان داده می‌شود، یکای سرعت زاویه‌ای در سامانهٔ SI است. رادیان بر ثانیه، همچنین یکای بسامد زاویه‌ای نیز هست.


title: رادیان بر ثانیه

text: رادیان بر ثانیه، به‌صورت تغییر جهت‌گیری یک جسم بر حسب رادیان در هر ثانیه تعریف می‌شود. با توجه به اینکه رادیان بدون دیمانسیون است، از نظر ابعادی معادل با هرتز است.


title: رادیان بر ثانیه

text: یکی از کاربردهای مهم یکای رادیان بر ثانیه، در محاسبهٔ توان منتقل‌شده توسط یک محور دوار است. توان منتقل‌شده توسط یک محور دوار، P، (بر حسب وات) از حاصل‌ضرب سرعت دوران محور (بر حسب رادیان بر ثانیه) در گشتاور موجود در محور (بر حسب نیوتن متر) بدست می‌آید.


title: حافظه نهان سی‌پی‌یو

text: حافظه نهان CPU یا همان کش سی پی یو نوعی حافظهٔ سخت‌افزاری است که توسط واحد پردازنده مرکزی کامپیوتر برای کاهش هزینه (زمان یا انرژی) میانگین دسترسی به دادهٔ حافظه اصلی استفاده می‌شود. در واقع کش یک حافظه کوچک‌تر و سریع تر است که در نزدیکی یک هستهٔ پردازنده قرار گرفته‌است و کپی‌هایی از داده‌هایی از مکان‌های حافظه اصلی که مکرراً استفاده می‌شوند را ذخیره می‌کند. بیشتر CPUها دارای یک سلسله مراتب از چندین سطح حافظه نهان هستند(L1، L2، گاهی L3 و بندرت L4) هستند و در سطح یک، حافظه‌های نهان مخصوص-دستورالعمل و مخصوص-داده به صورت مجزا قرار دارند.


title: حافظه نهان سی‌پی‌یو

text: انواع دیگری از کش‌ها وجود دارند (که جزو اندازهٔ کش مهمترین کش‌های ذکر شده در بالا محسوب نمی‌شوند)، همچون بافر مرجع ترجمه (translation lookaside buffer) که بخشی از واحد مدیریت حافظه است که در بسیاری از CPUها وجود دارد. به TLB گاهی کش ترجمهٔ آدرس نیز می‌گویند.


title: حافظه نهان سی‌پی‌یو

text: زمانی که پردازنده سعی می‌کند تا یک مکان در حافظه اصلی را بخواند یا در یک مکان از حافظه اصلی بنویسد، اول چک می‌کند که آیا دادهٔ مربوط به مکان مورد نظر در حال حاضر در کش وجود دارد یا خیر. اگر وجود داشت، پردازنده از روی کش می‌خواند یا در آن می‌نویسد و به سراغ حافظه اصلی که بسیار کندتر است نمی‌رود.


title: حافظه نهان سی‌پی‌یو

text: اکثر پردازنده‌های جدید رومیزی یا سرور، حداقل دارای ۳ کش مستقل هستند: یک کش دستورالعمل برای سرعت بخشیدن به واکشی دستورالعمل فایل یا برنامهٔ قابل اجرا، یک کش داده برای سرعت بخشیدن به واکشی و ذخیرهٔ داده، و یک بافر مرجع برای ترجمه(translation lookaside buffer) که برای سرعت بخشیدن به ترجمهٔ آدرس مجازی به فیزیکی، هم برای دستورالعمل‌های فایل یا برنامهٔ قابل اجرا و هم برای داده استفاده می‌شود. می‌توان فقط یک TLB برای دسترسی به دستورالعمل‌ها و داده فراهم کرد، یا اینکه دو TLB مجزا، یکی برای دستورالعمل (ITLB) و دیگری برای داده (DTLB) فراهم کرد. کش داده معمولاً به شکل سلسله مراتبی از سطوح بیشتر کش (L1، L2، و …) سازماندهی می‌شود. با این وجود، کش TLB جزئی از واحد مدیریت حافظه (MMU) است و مستقیماً به کش‌های پردازنده مربوط نمی‌شود.


title: حافظه نهان سی‌پی‌یو

text: تاریخچه اولیه فناوری کش تقریباً مصادف با ابداع و استفاده از حافظه مجازی است. به خاطر قیمت بالای نیمه رساناها در دهه ۱۹۶۰ کامپیوترها به سمت استفاده از حافظه مجازی سوق پیدا کردند. در روزهای اولیه سرعت دسترسی به حافظه تنها مقدار کمی با رجیستر فرق داشت ولی در دهه ۱۹۸۰ با ساخت پردازنده‌های پرسرعت شکاف سرعت بین پردازنده و حافظه بسیار بیشتر شد که این موضوع باعث پدید آمدن حافظه‌های میانی از جمله کش شد.


title: حافظه نهان سی‌پی‌یو

text: داده بین حافظه و کش به شکل بلوک‌هایی با اندازه ثابت با نام خطوط کش یا بلوک‌های کش جابجا می‌شود. زمانی که یک بلوک کش از حافظه به داخل کش کپی می‌شود، یک مدخل (entry) کش به وجود می‌آید. یک مدخل کش حاوی دادهٔ کپی شده و همچنین مکان حافظهٔ درخواست‌شده (تگ یا همان برچسب) است.


title: حافظه نهان سی‌پی‌یو

text: زمانی که پردازنده نیاز به خواندن یا نوشتن در مکانی از حافظه دارد، ابتدا یک مدخل مرتبط را در کش چک می‌کند. کش، محتویات مکان حافظهٔ مورد درخواست را در هر خط از کش که ممکن است حاوی آدرس مذکور باشد، چک می‌کند. اگر پردازنده دریابد که مکان مورد نظر حافظه در کش وجود دارد، آنگاه یک اصابت درست (cache hit) رخ می‌دهد. از سوی دیگر، اگر پردازنده مکان مورد نظر حافظه را در کش پیدا نکند، یک خطای کش (cache miss) رخ داده‌است. اگر اصابت درست رخ دهد، پردازنده بلافاصله دادهٔ موجود را در خط‌کش می‌خواند یا می‌نویسد. اگر یک خطای کش رخ دهد، کش مورد نظر، مدخل جدیدی را اختصاص می‌دهد و داده را از حافظهٔ اصلی در آن کپی می‌کند. سپس، درخواست مورد نظر با استفاده از محتویات کش برآورده می‌شود.


title: حافظه نهان سی‌پی‌یو

text: هنگامی که یک خطای که رخ می‌دهد، کش مجبور است تا برای ایجاد فضا برای مدخل جدید یکی از مدخل‌های موجود را اخراج کند. روشی را که کش برای انتخاب مدخل موردنظر برای اخراج انتخاب می‌کند، سیاست جایگزینی نام دارد. مسئله اساسی در رابطه با هر سیاست جایگزینی این است که کش باید پیش‌بینی کند که کدام مدخل موجود با احتمال کمتری در آینده استفاده خواهد شد. پیش‌بینی آینده دشوار است، بنابراین هیچ روش کاملی در بین انواع مختلف سیاست‌های موجود وجود ندارد. یک سیاست جایگزینی رایج، ال از یو(least-recently used) نام دارد که به معنی موردی است که اخیراً کمتر از همه استفاده شده‌است و با استفاده از آن، مدخلی که اخیراً کمتر از همه مورد استفاده قرار گرفته‌است جایگزین می‌شود. با تبدیل برخی از محدوده‌های حافظه به شکل نواحی غیرقابل کش، می‌توان با اجتناب از کش کردن بخش‌هایی از حافظه که به ندرت مجدداً استفاده می‌شوند، کارایی را بالا برد. این کار باعث اجتناب از بارگذاری چیزی به داخل کش می‌شود که مجدداً استفاده نخواهد شد. همچنین بسته به زمینه، مدخل‌های کش ممکن است غیرفعال یا قفل شوند.


title: حافظه نهان سی‌پی‌یو

text: اگر داده‌ای در کش نوشته شود، بالاخره باید در حافظه اصلی نیز نوشته شود. زمانبندی این نوشتن، سیاست نوشتن نام دارد. در نوشتن فوری(write-through)، هر نوشتن در کش بلافاصله موجب نوشتن در حافظه اصلی می‌شود. از سوی دیگر، در کش نوع نوشتن تاخیری(write-back) یا همان کش نوع کپی تاخیری(copy-back)، نوشتن‌ها بلافاصله در حافظه اصلی نمایان نمی‌شوند، بلکه کش مشخص می‌کند که در کدام مکان‌های کش عمل نوشتن انجام شده‌است و آنها را برچسب کثیف می‌زند. دادهٔ موجود در این مکان‌ها فقط زمانی در حافظه اصلی نوشته خواهد شد که از کش اخراج شود. به همین دلیل، یک خطای خواندن در یک کش از نوع نوشتن تأخیری، ممکن است گاهی نیازمند دو دسترسی به حافظه برای خدمات‌گیری باشد: اولی، برای نوشتن مکان‌های کثیف در حافظه اصلی، و سپس دومی، برای خواندن مکان جدید از حافظه. همچنین نوشتن در یک مکان حافظه اصلی که هنوز در کش نقش بندی نشده‌است ممکن است باعث اخراج یک مکان هم‌اکنون کثیف شود و بدین وسیله این فضای کش را برای مکان جدید حافظه خالی کند.


title: حافظه نهان سی‌پی‌یو

text: سیاست‌های بینابینی نیز وجود دارند. کش مورد نظر ممکن است از نوع نوشتن فوری باشد اما نوشتن‌ها ممکن است به‌طور موقت در یک صف ذخیره‌سازی داده نگه داشته شوند معمولاً با این هدف که چندین ذخیره را بتوان با یکدیگر پردازش کرد (می‌تواند منجر به کاهش زمان‌های گردش گذرگاه و بهبود بهره بری از گذرگاه شود).


title: حافظه نهان سی‌پی‌یو

text: داده‌های کش شده از حافظه اصلی ممکن است توسط ماهیت‌های دیگر تغییر پیدا کنند (مثلاً ابزارهای جانبی با استفاده از دسترسی مستقیم به حافظه یا هسته‌های دیگر در یک پردازنده چند هسته ای)؛ در این حالت کپی موجود در کش ممکن است به روز نباشد یا اصطلاحاً قدیمی شود. در حالت دیگر، زمانی که یک پردازنده اصلی در یک سیستم چند پردازنده ای داده موجود در کش را به روز می‌کند، کپی‌های داده در کش‌های مربوط به پردازنده‌های دیگر قدیمی می‌شود. پروتکل‌های ارتباط بین مدیرهای کش که موجب ثبات داده می‌شوند را اصطلاحاً پروتکل‌های یکپارچگی کش می‌نامند.


title: حافظه نهان سی‌پی‌یو

text: روش‌های اندازه‌گیری عملکرد کش در سال‌های اخیر اهمیت پیدا کرده‌است زیرا خلأ سرعت بین عملکرد حافظه و عملکرد پردازنده به‌طور تصاعدی در حال افزایش است. کش برای کاهش این خلأ سرعت ارائه شد؛ لذا دانستن اینکه چگونه و تا چه حدی کش می‌تواند این خلاء بین سرعت پردازنده و حافظه را، خصوصاً در سیستم‌های دارای کارایی بالا پر کند اهمیت پیدا کرده‌است. مقدار اصابت درست در کش و مقدار خطای کش نقش مهمی در تعیین این کارایی ایفا می‌کند. برای بهبود کارایی کش کاهش نرخ خطا یکی از قدم‌های اساسی است. همچنین کاهش زمان دسترسی به کش نیز باعث افزایش کارایی می‌شود.


title: حافظه نهان سی‌پی‌یو

text: زمان لازم برای واکشی یک خط‌کش از حافظه (تأخیر خواندن ناشی از یک خطای کش) اهمیت دارد زیرا پردازنده در هنگامی که منتظر یک خط‌کش است، کاری برای انجام دادن ندارد. زمانی که پردازنده در این وضعیت قرار می‌گیرد اصطلاحاً می‌گوییم که دچار معطلی(stall) شده‌است. از آنجایی که پردازنده‌ها در مقایسه با حافظه اصلی سریعتر شده‌اند، معطلی‌های ناشی از خطای کش موجب از دست رفتن پردازش‌های بالقوه بیشتری می‌شود. پردازنده‌های جدید می‌توانند صدها دستورالعمل را در فاصله زمانی واکشی فقط یک خط‌کش از حافظه اصلی انجام دهند.


title: حافظه نهان سی‌پی‌یو

text: تکنیک‌های مختلفی به کار گرفته شده تا در طی این زمان پردازنده را مشغول نگه دارد، از جمله اجرای خارج از نوبت که در آن پردازنده تلاش می‌کند تا بعد از اینکه دستورالعملی که منتظر کش است داده را از دست می‌دهد، دستورالعمل‌های مستقلی را اجرا کند. تکنولوژی دیگر که توسط بسیاری از پردازنده‌ها استفاده می‌شود، چند ریسه ای همزمان است که در آن به ریسه دیگر اجازه داده می‌شود تا در زمانی که ریسه اول منتظر منابع مورد نیاز پردازنده است، از هسته پردازنده استفاده کند.


title: حافظه نهان سی‌پی‌یو

text: وقتی پردازنده نیاز دارد که داده‌ای را بخواند یا بنویسد ابتدا چک می‌کند که در کش موجود است یا نه، این کار به وسیله مقایسه آدرس مکان حافظه با همه تگ‌های موجود در کش که ممکن است حاوی آدرس باشد صورت می‌پذیرد. اگر پردازنده آدرس مکان مورد نظر حافظه را در کش بیابد می‌گوییم که یک "برخورد کش" رخ داده در غیر این صورت گوییم که یک "خطای کش" روی داده‌است. در صورت برخورد پردازنده به سرعت داده‌ها را از خط‌کش می‌خواند یا می‌نویسد. نسبتی از دسترسی‌ها که منجر به برخورد می‌شود را "نرخ برخورد" گویند و مقیاسی است برای اندازه‌گیری کارایی یک الگوریتم یا برنامه. در صورت بروز خطا کش مدخلی دیگر را در نظر می‌گیرد. اگر داده‌ای در کش نوشته شود باید در حافظه اصلی نیز نوشته شود. زمان این نگارش به وسیله "سیاست نگارش" کنترل می‌شود.


title: حافظه نهان سی‌پی‌یو

text: سیاست قراردهی مشخص می‌کند که یک کپی از یک مدخل خاص از حافظه اصلی درکجای کش باید قرار گیرد. اگر سیاست قرار دهی آزاد باشد تا برای نگه داشتن کپی هر مدخلی از کش را انتخاب کند، آنگاه مثلاً گفته می‌شود که کش مرتبط سازی کامل(fully associative) است. از سوی دیگر، اگر هر مدخل در حافظه اصلی بتواند فقط در یک مکان از کش برود آن گاه گفته می‌شود که کش دارای نگاشت مستقیم است. بسیاری از کش‌ها روش بینابینی را انتخاب می‌کنند که در آن هر مدخل در حافظه اصلی می‌تواند به هر کدام از N مکان موجود در کش برود و به این روش نگاشت مجموعه N سویه گویند. برای مثال کش داده سطح-یک در AMD Athlon در واقع یک کش نگاشت مجموعه دو سویه است به این معنی که هر مکان خاص در حافظه اصلی در هر یک از دو مکان موجود در کش داده سطح یک می‌توانند کش شوند.


title: حافظه نهان سی‌پی‌یو

text: انتخاب تعداد درست میزان مرتبط سازی مستلزم یک سبک‌سنگین کردن است. اگر ده مکان وجود داشته باشد که سیاست قرار دهی بتواند یک مکان حافظه را در آن‌ها نگاشت کند آنگاه برای اینکه ببینیم آیا مکان مذکور در کش قرار دارد یا خیر، باید در بین ده مدخل کش جستجو کنیم. جستجو کردن مکان‌های بیشتر به معنی مصرف انرژی بیشتر و مساحت چیپ بیشتر و به‌طور بالقوه زمان بیشتر است. از سوی دیگر، کش‌هایی که دارای ارتباط بیشتری هستند دچار خطای کمتری می‌شوند بگونه‌ای که پردازنده زمان کمتری را برای خواندن از حافظه اصلی که کندتر است تلف می‌کند. دستورالعمل کلی این است که دو برابر کردن میزان ارتباط از نگاشت مستقیم به مجموعه دو سویه یا از مجموعه دو سویه به مجموعه چهار سویه تقریباً اثری مشابه با دو برابر کردن اندازه کش روی افزایش میزان اصابت صحیح دارد. با این حال افزایش دادن ارتباط به بیش از مجموعه‌های چهار سویه چندان باعث افزایش میزان اصابت‌های صحیح نمی‌شود و به‌طور کلی به دلایل دیگر انجام می‌شود. برخی پردازنده‌ها می‌توانند به صورت پویا میزان ارتباط کش‌های خود را در وضعیت‌های کم مصرف کاهش دهند که روشی برای کاهش مصرف انرژی است.


title: حافظه نهان سی‌پی‌یو

text: در زیر به ترتیب بدترین و ساده‌ترین تا بهترین و پیچیده‌ترین آمده‌است:


title: حافظه نهان سی‌پی‌یو

text: در این سازماندهی کش، هر مکان در حافظه اصلی می‌تواند فقط به یک مدخل در کش برود بنابراین یک کش دارای نگاشت مستقیم را می‌توان یک کش ارتباطی تک سویه نیز نامید. این روش به معنی دقیق کلمه فاقد سیاست قراردهی است زیرا هیچگونه انتخابی در رابطه با محتویات مدخلی از کش که باید بیرون شود وجود ندارد. این بدان معنی است که اگر دو مکان در یک مدخل نگاشت شوند ممکن است به صورت مداوم یکدیگر را بیرون اندازند. اگرچه یک کش دارای نگاشت مستقیم ساده‌تر است اما باید نسبت به یک کش ارتباطی خیلی بزرگتر باشد تا بتواند کارایی مشابهی داشته باشد و همچنین نوع کش غیرقابل پیش‌بینی تر است. فرض کنید x شماره بلاک در کش است و y شماره بلاک در حافظه باشد و n تعداد بلاک‌ها در کش باشد، آنگاه عمل نگاشت با کمک معادله انجام می‌شود.


title: حافظه نهان سی‌پی‌یو

text: اگر هر مکان در حافظه اصلی را بتوان در یکی از دو مکان در کش نگاشت کرد آنگاه سؤال منطقی این است که: کدام یک از این دو باید انتخاب شود؟ ساده‌ترین و رایج‌ترین طرح مورد استفاده که در دیاگرام سمت راست در بالا نشان داده شده‌است استفاده از کم ارزش‌ترین بیت‌های اندکس مکان حافظه به عنوان اندکس برای حافظه کش می‌باشد و اینکه برای هر اندکس دو مدخل داشته باشیم. یک مزیت این طرح این است که برچسب‌های ذخیره شده در کش لازم نیست تا دربرگیرنده آن بخشی از آدرس حافظه اصلی که توسط اندکس حافظه کش به صورت غیر مستقیم مشخص می‌شود باشند. از آن جایی که برچسب‌های کش بیت‌های کمتری دارند بنابراین نیازمند ترانزیستورهای کمتری هستند، فضای کمتری در برد مدار پردازنده یا چیپ ریزپردازنده می‌گیرند و قابل خواندن و مقایسه به صورت سریع تر هستند. همچنین LRU نیز مخصوصاً ساده می‌شود زیرا فقط لازم است تا یک بیت به ازای هر جفت ذخیره شود.


title: حافظه نهان سی‌پی‌یو

text: یکی از مزایای کش نگاشت مستقیم این است که امکان گمانه زنی ساده و سریع را فراهم می‌کند. هنگامی که آدرس مورد نظر محاسبه شد آنگاه اندکسی از کش که ممکن است حاوی کپی آن مکان حافظه باشد مشخص است. این مدخل کش را می‌توان خواند و پردازنده قبل از اینکه به‌طور کامل چک کند آیا برچسب مورد نظر واقعاً با آدرس درخواست شده همخوانی دارد می‌تواند با داده مورد نظر کارش را ادامه دهد.


title: حافظه نهان سی‌پی‌یو

text: ایده اینکه پردازنده قبل از اینکه چک‌کردن همخوانی برچسب تمام شود، از دادهٔ کش شده استفاده کند را می‌توان در طرح‌های ارتباطی نیز به کار برد. یک زیر مجموعه از برچسب به نام اشاره (hint) را می‌توان برای انتخاب فقط یکی از مدخل‌های احتمالی کش نگاشت شده در آدرس مورد درخواست استفاده کرد. سپس می‌توان از مدخل انتخاب شده توسط اشاره به صورت موازی با چک کردن تگ کامل استفاده کرد. تکنیک اشاره زمانی که در زمینه ترجمه آدرس استفاده می‌شود بهترین نتیجه را می‌دهد.


title: حافظه نهان سی‌پی‌یو

text: طرح‌های دیگری نیز پیشنهاد شده‌اند نظیر کش متمایل که در آن همانند بالا اندکس برای مسیر صفر مستقیم است اما اندکس برای مسیر یک، به وسیلهٔ یک تابع درهم سازی شکل می‌گیرد. یک تابع درهم سازی خوب این ویژگی را دارد که آدرس‌هایی که با نگاشت مستقیم با هم تداخل پیدا می‌کنند، زمانی که با تابع درهم سازی نگاشت می‌شوند دیگر تمایلی به تداخل ندارند و بنابراین این احتمال خیلی کمتر است که یک برنامه دچار حجم قابل پیش‌بینی زیادی از خطاهای تداخلی ناشی از الگوهای دسترسی معیوب شود. البته مشکل این روش این است که تأخیر بیشتری به خاطر محاسبه تابع درهم سازی وجود دارد. علاوه بر این زمانی که وقت آن می‌رسد که یک خط جدید بارگذاری شود و یک خط قدیمی خارج گردد ممکن است دشوار باشد تا مشخص کنیم که کدام خط موجود اخیراً کمترین استفاده را داشته، زیرا خط جدید با دادهٔ موجود در اندیس‌های متفاوت در هر مسیر تداخل پیدا می‌کند. پیگیری LRU برای کش‌های بدون تمایل معمولاً بر یک اساس به-ازای-هر-مجموعه انجام می‌گیرد. با این وجود کش‌های ارتباطی متمایل در مقایسه با کش‌های ارتباطی مجموعه ای مرسوم برتری خیلی بالاتری دارند.


title: حافظه نهان سی‌پی‌یو

text: یک کش ارتباطی مجموعه ای واقعی همه مسیرهای احتمالی را به صورت همزمان چک می‌کند و برای این کار از یک چیزی شبیه حافظه محتوای-قابل-آدرس دهی استفاده می‌کند. یک کش ارتباطی کاذب در هر لحظه یک مسیر احتمالی را به صورت جداگانه تست می‌کند. یک کش درهم سازی-دوباره درهم سازی و کش ارتباطی ستونی مثال‌هایی از کش ارتباطی کاذب هستند.


title: حافظه نهان سی‌پی‌یو

text: در حالت شایع یک اصابت صحیح در اولین مسیر تست شده، یک کش ارتباطی کاذب به اندازه یک کش نگاشت مستقیم سریع است، اما در مقایسه با یک کش نگاشت مستقیم میزان خطای تداخلی بسیار کمتری دارد که تقریباً برابر با میزان خطای یک کش کاملاً ارتباطی است.


title: حافظه نهان سی‌پی‌یو

text: مدخل‌های ردیف‌های کش معمولاً ساختار زیر را دارند:


title: حافظه نهان سی‌پی‌یو

text: قطعهٔ داده (خط‌کش) حاوی داده واقعی واکشی شده از حافظه اصلی است. قسمت برچسب حاوی (بخشی از) آدرس داده واقعی واکشی شده از حافظه اصلی است. اندازه کش در واقع همان مقدار دادهٔ حافظه اصلی است که می‌تواند نگه دارد. این اندازه را می‌توان از طریق ضرب تعداد بایت‌های ذخیره شده در هر قطعهٔ داده در تعداد قطعات ذخیره شده در کش محاسبه کرد (بیت‌های برچسب، فلگ و کد تصحیح خطا در اندازه لحاظ نمی‌شوند اگرچه روی مساحت فیزیکی کش تأثیرگذار هستند). یک آدرس مؤثر حافظه که همراه با خط‌کش (قطعهٔ حافظه) است به قسمت‌های زیر تقسیم می‌شود: به ترتیب از با ارزش‌ترین بیت‌ها تا کم ارزش‌ترین بیت‌ها: برچسب، اندکس و جابجایی (آفست) قطعه.


title: حافظه نهان سی‌پی‌یو

text: اندیس نشان می‌دهد که داده در کدام مجموعه کش قرار گرفته‌است. اگر تعداد مجموعه‌ای کش برابر باشد آنگاه طول اندیس برابر formula_1 است.


title: حافظه نهان سی‌پی‌یو

text: جابجایی قطعه مشخص کننده داده دلخواه در داخل قطعهٔ داده ذخیره شده در داخل ردیف کش است. به‌طور معمول اندازه آدرس مؤثر بر حسب بایت است به گونه‌ای که طول جابجایی قطعه برابر formula_2 بیت است که در آن تعداد بایت‌ها به ازای هر قطعه داده‌است.


title: حافظه نهان سی‌پی‌یو

text: برچسب، حاوی با ارزش‌ترین بیت‌های آدرس است که با تمام ردیف‌های موجود در مجموعه کنونی (مجموعه ای که توسط اندیس استخراج شده‌است) مقایسه می‌شود تا مشخص شود آیا مجموعه مذکور حاوی آدرس درخواست شده هست یا خیر. اگر چنین باشد یک اصابت درست کش رخ می‌دهد. طول برچسب بر حسب بیت به شکل زیر محاسبه می‌شود:


title: حافظه نهان سی‌پی‌یو

text: برخی نویسندگان برای آفست قطعه فقط اصطلاح آفست یا جابجایی را به کار می‌برند.


title: حافظه نهان سی‌پی‌یو

text: پردازنده پنتیوم ۴ اولیه دارای یک کش دادهٔ L1 ارتباطی مجموعه ۴ مسیره با اندازه ۸ کیبی بایت بود، که اندازهٔ بلاک‌های کش آن برابر ۶۴ بایت بود. از این رو تعداد بلاک‌های کش برابر 8 KiB / 64 = 128 بود. تعداد مجموعه‌ها برابر با تعداد بلاک‌ها تقسیم بر تعداد مسیرهای ارتباطی است که برابر است با 128 / 4 = 32 مجموعه و از این رو 2 = 32 اندیس مختلف. 2 = 64 آفست ممکن وجود داشت. از آنجایی که طول آدرس پردازنده برابر با ۳۲ بیت بود در نتیجه اندازه فضای تگ برابر با 32 - 5 - 6 = 21 بیت بود.


title: حافظه نهان سی‌پی‌یو

text: پردازنده اینتل پنتیوم ۴ همچنین دارای یک کش مجتمع سطح دو ارتباطی مجموعه ۸ مسیره با اندازه 256 KiB بود که اندازهٔ بلاک‌های کش آن برابر ۱۲۸ بایت بود. این به معنی است که 32 - 8 - 7 = 17 بیت برای فضای برچسب باقی می‌ماند.


title: حافظه نهان سی‌پی‌یو

text: یک کش دستورالعمل فقط به یک بیت پرچم (فلگ) در هر مدخل ردیف کش نیاز دارد: بیت معتبر. بیت معتبر نشان می‌دهد که آیا بلوک کش با دادهٔ معتبر بارگیری شده‌است یا خیر.


title: حافظه نهان سی‌پی‌یو

text: هنگام روشن شدن، سخت‌افزار تمام بیت‌های معتبر را در تمام کش‌ها روی «نامعتبر» تنظیم می‌کند. برخی از سیستم‌ها بیت معتبر را در زمان‌های دیگری نیز روی «نامعتبر» تنظیم می‌کنند، مانند زمانی که سخت‌افزار نظارت گذرگاه چند رئیسه در کش یک پردازنده، یک مخابرهٔ آدرس را از پردازنده دیگری می‌شنود و متوجه می‌شود که برخی از قطعه‌های داده در کش محلی مذکور اکنون کهنه است و باید نامعتبر شود.


title: حافظه نهان سی‌پی‌یو

text: کش داده معمولاً به دو بیت فلگ در هر خط‌کش نیاز دارد - یک بیت معتبر و یک بیت کثیف. اگر بیت کثیف ست شده باشد، به این معنی است که خط‌کش مربوطه از زمان خواندن از حافظه اصلی ("کثیف شده") تغییر کرده‌است، به این معنی که پردازنده داده‌هایی را در آن خط نوشته‌است و مقدار جدید هنوز در حافظه اصلی کپی نشده‌است.


title: حافظه نهان سی‌پی‌یو

text: خطای کش، تلاشی ناموفق برای خواندن یا نوشتن قطعه ای از داده در حافظه نهان است، که منجر به دسترسی به حافظه اصلی با تأخیر بسیار طولانی‌تر می‌شود. سه نوع از خطای حافظه پنهان وجود دارد: خطای خواندن دستورالعمل، خطای خواندن داده، و خطای نوشتن داده.


title: حافظه نهان سی‌پی‌یو

text: خطاهای خواندن کش از یک کش دستورالعمل، بیشترین تأخیر را به وجود می‌آورد، زیرا پردازنده یا حداقل ریسهٔ اجرا باید منتظر بماند (متوقف شود) تا دستورالعمل از حافظه اصلی واکشی شود. خطاهای خواندن کش از یک کش داده معمولاً تأخیر کمتری ایجاد می‌کند، زیرا دستورالعمل‌هایی که به حافظه نهان وابسته نیستند، می‌توانند آغاز شوند و تا زمانی که داده از حافظه اصلی برگردد، اجرا شوند و پس از بازگشت داده، اجرای دستورالعمل‌های وابسته از سر گرفته می‌شود. خطاهای نوشتن کش در کش داده به‌طور کلی باعث کمترین تأخیر می‌شود، زیرا نوشتن می‌تواند در صف قرار گیرد و محدودیت‌های کمی در اجرای دستورالعمل‌های بعدی وجود دارد؛ پردازنده می‌تواند تا زمان پر شدن صف ادامه دهد.


title: حافظه نهان سی‌پی‌یو

text: بیشتر پردازنده‌های دارای کاربرد عمومی نوعی حافظه مجازی را پیاده‌سازی می‌کنند. به‌طور خلاصه، یا هر برنامه ای که روی دستگاه در حال اجرا است فضای آدرس ساده شده خود را که حاوی کد و داده مخصوص آن است، می‌بیند یا اینکه، همه برنامه‌ها در یک فضای آدرس مجازی مشترک اجرا می‌شوند. یک برنامه با محاسبه، مقایسه، خواندن و نوشتن در آدرس‌های فضای آدرس مجازی خود، به جای آدرس‌های فضای آدرس فیزیکی، اجرا می‌شود و بدین گونه، برنامه‌ها ساده‌تر می‌شوند و در نتیجه نوشتن آنها آسان‌تر است.


title: حافظه نهان سی‌پی‌یو

text: در حافظه مجازی، پردازنده موظف است تا آدرس‌های مجازی تولید شده توسط برنامه را به آدرس‌های فیزیکی حافظه اصلی ترجمه کند. بخشی از پردازنده که این ترجمه را انجام می‌دهد به عنوان واحد مدیریت حافظه (MMU) شناخته می‌شود. مسیر سریع از طریق MMU می‌تواند ترجمه‌هایی را که در کش ترجمه آدرس (Translation lookaside buffer) ذخیره شده‌اند، انجام دهد. TLB نوعی کش برای نگاشت‌ها از جدول صفحهٔ سیستم عامل، جدول سگمان یا هر دو است.


title: حافظه نهان سی‌پی‌یو

text: با هدف بحث حاضر، سه ویژگی مهم در ترجمه آدرس وجود دارد:


title: حافظه نهان سی‌پی‌یو

text: برخی از سیستم‌های حافظه مجازی اولیه بسیار کند بودند زیرا نیاز به دسترسی به جدول صفحه (در حافظه اصلی) قبل از دسترسی برنامه‌نویسی شده به حافظه اصلی داشتند.


title: حافظه نهان سی‌پی‌یو

text: بدون داشتن حافظه نهان، این امر به‌طور مؤثر سرعت دسترسی به حافظه را به نصف کاهش می‌دهد. اولین حافظه نهان سخت‌افزاری مورد استفاده در سیستم رایانه ای در واقع حافظه نهان داده یا دستورالعمل نبود، بلکه TLB بود.


title: حافظه نهان سی‌پی‌یو

text: بر اساس اینکه اندیس یا برچسب با آدرس فیزیکی یا مجازی مطابقت دارد، حافظه پنهان را می‌توان به چهار نوع تقسیم کرد:


title: حافظه نهان سی‌پی‌یو

text: "کش از نوع فیزیکی فهرست شده و فیزیکی برچسب گذاری شده (Physically indexed, physically tagged)" از آدرس فیزیکی هم برای اندیس و هم برای برچسب استفاده می‌کنند. اگرچه این کار ساده است و از مشکلات نام مستعار جلوگیری می‌کند، اما کند است، زیرا قبل از جستجوی آدرس در حافظه کش، باید آدرس فیزیکی را جستجو کرد (که می‌تواند شامل خطای TLB و دسترسی به حافظه اصلی باشد). "کش از نوع مجازی فهرست شده و مجازی برچسب گذاری شده (Virtually indexed, virtually tagged)" از آدرس مجازی هم برای فهرست و هم برای برچسب استفاده می‌کند. این طرح کش می‌تواند به جستجوی سریعتر منجر شود، زیرا در ابتدا برای تعیین آدرس فیزیکی یک آدرس مجازی داده شده نیازی به مراجعه به MMU نیست. با این حال، VIVT از مشکلات نام مستعار رنج می‌برد، جایی که چندین آدرس مجازی مختلف ممکن است به یک آدرس فیزیکی ارجاع کنند. نتیجه این است که این آدرس‌ها علی‌رغم ارجاع به یک حافظه یکسان، جداگانه کش می‌شوند و باعث ایجاد مشکلات یکپارچگی می‌شوند. اگرچه راه حل‌هایی برای این مشکل وجود دارد اما آنها برای پروتکل‌های یکپارچگی استاندارد کارایی ندارند. مشکل دیگر تشابه ظاهری(homonyms) است، جایی که یک آدرس مجازی به چندین آدرس فیزیکی مختلف نگاشت می‌شود. تشخیص این نگاشت‌ها صرفاً با مشاهده اندیس مجازی بتنهایی امکان‌پذیر نیست، گرچه راه حل‌های بالقوه عبارتند از: شستشوی حافظه پنهان پس از تعویضی زمینه، الزام کردن فضاهای آدرس به ناهمپوشانی، برچسب زدن آدرس مجازی با شناسه فضای آدرس (address space ID). علاوه بر این، یک مشکل وجود دارد که نگاشت‌های مجازی به فیزیکی می‌توانند تغییر کنند، که به شستشوی خطوط کش نیاز دارد، زیرا VAها دیگر معتبر نیستند. اگر برچسب‌ها از آدرس‌های فیزیکی (VIPT) استفاده کنند، همه این مشکلات حذف می‌شوند. "کش از نوع مجازی فهرست شده، و فیزیکی برچسب گذاری شده (VIPT)" از آدرس مجازی برای فهرست بندی و آدرس فیزیکی موجود برای برچسب استفاده می‌کند. مزیت آن نسبت به PIPT تأخیر کمتر است، زیرا می‌توان به‌طور همزمان با ترجمه TLB، خط‌کش را جستجو کرد، اما تا زمانی که آدرس فیزیکی در دسترس نباشد، برچسب قابل مقایسه نیست. مزیت نسبت به VIVT این است که از آنجا که برچسب آدرس فیزیکی دارد، حافظه پنهان می‌تواند مشابهات را تشخیص دهد. از نظر تئوری، VIPT نیاز به بیت بیشتری برای برچسب دارد زیرا برخی از بیت‌های اندیس می‌توانند بین آدرس‌های مجازی و فیزیکی متفاوت باشند (به عنوان مثال بیت ۱۲ به بالا برای صفحه 4KiB) و باید هم در اندیس مجازی و هم در برچسب فیزیکی گنجانده شود. در عمل این مشکل ساز نیست، زیرا برای جلوگیری از مشکلات یکپارچگی، کش‌های VIPT طوری طراحی شده‌اند که چنین بیت‌های فهرستی ندارند (به عنوان مثال، با محدود کردن تعداد کل بیت‌های فهرست و جابجایی بلوک به ۱۲ برای صفحات 4KiB)؛ این امر باعث می‌شود تا اندازه حافظه پنهان VIPT حداکثر برابر با اندازه صفحه ضرب در میزان ارتباط حافظه پنهان شود. "کش از نوع به طریق فیزیکی فهرست شده و به طریق مجازی برچسب گذاری شده (PIVT)" اغلب در متون ادعا می‌شود که بی فایده و غیر موجود است. با این حال، MIPS R6000 از این نوع حافظه پنهان به عنوان تنها پیاده‌سازی شناخته شده استفاده می‌کند. R6000 به شکل منطق تزویج امیتری پیاده‌سازی شده‌است، که یک فناوری بسیار سریع است و برای حافظه‌های بزرگ مانند TLB مناسب نیست. R6000 با قرار دادن حافظه TLB در یک قسمت اختصاصی از حافظه نهان سطح دو، با داشتن یک «برش» TLB کوچک و با سرعت بالا روی چیپ، این مسئله را حل می‌کند. حافظه نهان با آدرس فیزیکی بدست آمده از برش TLB فهرست بندی می‌شود. با این حال، از آنجا که قطعه TLB فقط آن دسته از بیت‌های آدرس مجازی را که برای فهرست بندی حافظه پنهان ضروری هستند ترجمه می‌کند و از هیچ برچسبی استفاده نمی‌کند، ممکن است اصابت‌های کاذب در حافظه پنهانی رخ دهد که با برچسب گذاری با آدرس مجازی برطرف می‌شود.


title: حافظه نهان سی‌پی‌یو

text: سرعت این رویداد مجدد (تأخیر بار) برای عملکرد پردازنده بسیار مهم است و بنابراین اکثر کش‌های سطح ۱ جدید بطریق مجازی فهرست بندی می‌شوند، که حداقل این امکان را می‌دهد تا جستجو در TLB واحد مدیریت حافظه به موازات واکشی داده از RAM کش پیش برود.


title: حافظه نهان سی‌پی‌یو

text: اما فهرست بندی مجازی برای همه سطوح حافظه نهان بهترین گزینه نیست. هزینه مدیریت مستعارهای مجازی با افزایش اندازه حافظه نهان افزایش می‌یابد و در نتیجه بیشتر کش‌های سطح ۲ و بالاتر بطریق فیزیکی فهرست بندی می‌شوند.


title: حافظه نهان سی‌پی‌یو

text: از زمان‌های گذشته، حافظه نهان هم از آدرس‌های مجازی و هم از آدرس‌های فیزیکی برای برچسب‌های کش استفاده می‌کرد، اگرچه برچسب گذاری مجازی اکنون غیرمعمول است. اگر جستجوی TLB بتواند قبل از جستجوی RAM کش به پایان برسد، آنگاه آدرس فیزیکی به موقع برای مقایسه برچسب در دسترس است و نیازی به برچسب گذاری مجازی نیست؛ بنابراین، معمولاً حافظه‌های نهان بزرگ به‌طور فیزیکی برچسب گذاری می‌شوند و فقط حافظه‌های نهان کوچک، با تأخیر بسیار کم، به‌طور مجازی برچسب گذاری می‌شوند. در پردازنده‌های عمومی جدید، vhints جایگزین برچسب گذاری مجازی شده‌است.


title: حافظه نهان سی‌پی‌یو

text: پردازنده‌های مدرن کش‌های زیادی روی یک چیپ دارند.


title: حافظه نهان سی‌پی‌یو

text: پردازنده‌های لوله‌کشی شده از طریق نقاط مختلف روی لوله‌کشی به حافظه دسترسی دارند. این پردازنده‌ها از الگوریتم فون نیومن برای عمل استفاده می‌کنند که در هر یک از پنج مرحله یک کش اختصاصی دارند.


title: حافظه نهان سی‌پی‌یو

text: کش قربانی کشی است که بلوک‌هایی که توسط پردازنده واکشی شده‌اند را نگه می‌دارد.


title: حافظه نهان سی‌پی‌یو

text: کشی است که در پنتیوم۴ برای افزایش پهنای باند واکشی دستورها و کاهش مصرف انرژی مورد استفاده قرار گرفت.


title: حافظه نهان سی‌پی‌یو

text: مسئله دیگر ایجاد توازن بین تأخیر کش و نرخ برخورد آن است. کش‌های بزرگ‌تر دارای نرخ برخورد بیشتر هستند ولی تأخیر بیشتری نیز دارند. به همین خاطر اکثر کامیپوترهای امروزی از چند سطح کش استفاده می‌کنند که در آن کش‌های کوچک و سریع به وسیله کش‌های بزرگ‌تر ولی کندتر پشتیبانی می‌شوند.


title: رود خاتانگا

text: رود خاتانگا رودخانه‌ای در کرای کراسنویارسک در روسیه است که از محل تلاقی دو رود کوتوی و ختا به‌وجود می‌آید. این رود ۲۲۷ کیلومتر طول داشته و حوضهٔ آبخیزی به مساحت ۳۶۴ هزار کیلومتر مربع را در بر می‌گیرد. رودخانهٔ خاتانگا از درون دره‌ای عمیق در زمین‌های پست شمال سیبری به سوی خلیج خاتانگا در دریای لاپتف جریان دارد و در آنجا تشکیل خلیجی دهانه‌ای را می‌دهد. همچنین در حوضهٔ آبخیر این رودخانه در حدود ۱۱۲ هزار جزیره وجود دارد.


title: رود خاتانگا

text: بیشتر آب رودخانهٔ خاتانگا از آب‌شدن برف‌ها تأمین می‌شود. همچنین ارتفاع سطح آب آن در طول سال متغیر بوده و تا ۸٬۵ متر نیز می‌رسد. این رودخانه در اواخر سپتامبر یا از اوایل اکتبر یخ‌بسته است و در اوایل ماه ژوئن یخ‌هایش شروع به آب‌شدن می‌کند. رود خاتانگا از نظر ذخایر ماهی غنی بوده و صید تجاری ماهیانی همچون سیسکو، سیسکوی شمالی، موسکون، نلما، هوچو و لوچ در آن رونق دارد.


title: رود خاتانگا

text: این رودخانه قابل کشتی‌رانی بوده و بندر خاتانگا بر کنارهٔ آن ساخته شده‌است.


title: خاتانگا

text: خاتانگا ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره نماید:


title: ویلما رودالف

text: ویلما رودالف (زاده ۲۳ ژوئن ۱۹۴۰ -مرگ ۱۲ نوامبر ۱۹۹۴) دونده زن آمریکایی بود. وی در دوران کودکی در آستانه فلج شدن از ناحیه کمر به پایین قرار گرفت اما با روحیه بالا نه تنها بیماری را پشت سر گذاشت که قهرمان دو ومیدانی نیز شد. ویلما رادولف نخستین زن آمریکایی است که در مسابقات المپیک رُم، موفق به کسب ۳ مدال طلا در رشته دو و میدانی زنان — دو ۱۰۰ متر سرعت ،۲۰۰ متر سرعت و ۴۰۰متر امدادی — شد. وی همچنین به جهت سبک دویدنش به «غزال سیاه» ملقب گردید. وی از سویِ آسوشیتد پرس به عنوان بهترین زن ورزشکار سالهای ۱۹۶۰ و ۱۹۶۱ شناخته شد. او از سویِ AAU جایزه یادبود ای. سولیوان را برنده شد. پس از بازنشستگی از شرکت در مسابقات قهرمانی، وی تحصیلات دانشگاهی خو را به پایان رساند و در یک برنامه ویژهٔ آموزش ورزش برایِ بچه‌های کلیمی توسط قهرمانان ورزشی، شرکت کرد.


title: مسجد جامع زواره

text: مسجد جامع زواره مربوط به دوره سلجوقیان است و در زواره، متری حسن‌آباد، کوچه پامنار واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۸۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.این مسجد اولین مسجد جامع چهار ایوانی تاریخ جهان اسلام است و دومین مسجد نیز، مسجد جامع اردستان در جوار شهر زواره است.  اولین مسجدی که اساساً با طرح چهار ایوانه ساخته شده‌است، مسجد جامع زواره می‌باشد.


title: مسجد جامع زواره

text: ساختمان این مسجد در سال ۵۳۰ هجری قمری اتمام یافت و محراب آن نیز که از زیباترین بخش‌های بنا است در سال ۵۵۱ هجری قمری ساخته شده‌است.


title: مسجد جامع زواره

text: کتیبهای که تاریخ ساختمان مسجد جامع زواره را به دست می‌دهد، بر خلاف معمول در قسمت بالای نمای رو به صحن قرار گرفته‌است. این کتیبه که به خطّ کوفی بسیار ساده نوشته شده و با آجر تراشیده ساخته شده‌است، با کتیبه‌های قرون پنجم و ششم موجود در بسیاری از بناهای اصفهان و اطراف آن شباهت کامل دارد. پس از بسم الله آیة ۱۸ از سورة ۹ خوانده می‌شود و سپس متن تاریخی آغاز شده که متأسفانه از غالب کلمات جز قطعات ناقصی بر جای نمانده‌است. به همین سبب قرائت آن بسیار مشکل است و تنها می‌توان کلمات زیر را در آن بازیافت:


title: مسجد جامع زواره

text: أمر ببناء… الفقیر الی رحمه الله… احمد… ثلثین و خمس مائه.


title: مسجد جامع زواره

text: کتیبه‌ای که در قسمت گردن گنبد شبستان محراب را دور می‌زند، از گچ ساخته شده؛ حروف آن که به خطّ کوفی مزیّن به گل‌ها و برگ‌هاست، بر زمینه‌ای از نقوش اسلیمی بسیار چشمگیر حک شده‌است. این بخش از تزیینات به شدّت صدمه دیده و ضایع شده‌است. از آنچه باقی مانده می‌توان دریافت که کتیبه شامل آیات ۱۸۷ و ۱۸۸ از سورة ۳ بوده و پس از آن متن تاریخی کتیبه آمده که ظاهراً حاوی تاریخ بوده‌است، ولی با وضع موجود چیزی از آن کشف نمی‌شود.


title: مسجد جامع زواره

text: محراب که در وضعیّتی عالی حفظ شده، حاوی کتیبه‌ای است به خطّ کوفی به همراه دو کتیبة دیگر به خطّ نسخ. قسمت بالای کتیبة خارجی شامل آیة ۵۲ از سوره ۷ است. یکی از دو کتیبه‌ای که به خطّ نسخ است، همان آیه‌ای که در کتیبة صحن آمده یعنی آیة ۱۸ از سوره ۹ را تکرار کرده‌است و کتیبة سوّم آیات ۱۸۷ و ۱۸۸ از سورهٔ ۳ یعنی همان آیاتی را که کتیبة نواری شکل گردن گنبد را آذین کرده‌اند، عرضه می‌دارد.


title: هلنا جوزفسن

text: هلنا مارین جوزفسن ، خواننده و آهنگساز سوئدی است. او در ایران به دلیل همکاری با آرش (خواننده) شناخته شده‌است. او در شش آهنگ با نام های Arash (آرش)، Pure Love (عشق خالص)، Broken Angel (فرشته شکسته)، One Day (یک روز)، Dooset Daram (دوست دارم) و One Night In Dubai (یک شب در دبی) و آهنگ Angels Lullaby با آرش لباف همکاری کرده‌است.


title: عبدالوهاب ابوالهیل

text: عبدالوهاب ابوالهیل (متولد ۲۱ سپتامبر ۱۹۷۶ در بغداد)، بازیکن بازنشسته و مربی کنونی فوتبال، اهل عراق می‌باشد.


title: عبدالوهاب ابوالهیل

text: او سابقهٔ بازی در باشگاه‌های فوتبال ایرانی استقلال اهواز، سپاهان اصفهان و فولاد خوزستان را در کارنامهٔ خود دارد.


title: عبدالوهاب ابوالهیل

text: وی در جام باشگاه‌های جهان ۲۰۰۷ در بازی مقابل ویتاکر یونایتد یک گل برای تیم سپاهان به ثمر رساند.


title: عبدالوهاب ابوالهیل

text: او مدت طولانی هم عضو تیم ملی فوتبال عراق بوده‌است و ۶۶ بازی ملی و ۸ گل ملی در کارنامهٔ خود نیز دارد.


title: عبدالوهاب ابوالهیل

text: ابوالهیل سابقهٔ هدایت تیم الطلبه عراق را به عنوان سرمربی دارد.


title: آرمناک پطروسیان

text: آرمناک آلبرتی پطروسیان (؛ متولد ۱۳ نوامبر ۱۹۷۳ در ایروان)، بازیکن سابق فوتبال در پست دروازه‌بان اهل ارمنستان می‌باشد.


title: آرمناک پطروسیان

text: او سابقهٔ بازی در باشگاه‌های آرارات ایروان، سپاهان اصفهان، ذوب‌آهن اصفهان و شهرداری بندرعباس را در کارنامهٔ خود دارد.


title: آرمناک پطروسیان

text: پطروسیان، بیشترین دوران فوتبال خود را در باشگاه سپاهان سپری کرد. او که از تیم آرارات به تیم سپاهان پیوسته بود، بازی‌های درخشانی از خود در این تیم به جا گذاشت و به یکی از ارکان اصلی این تیم تبدیل شده بود. او به همراه این تیم به مقام قهرمانی در مسابقات لیگ برتر و جام حذفی رسیده‌است.


title: آرمناک پطروسیان

text: او در لیگ برتر ۸۱–۱۳۸۰ در تیم سپاهان به مدت بیش از دو ماه (از ۲۷ آبان تا ۷ بهمن ۱۳۸۰) و ۷۰۴ دقیقه هیچ گلی دریافت نکرد و از آن زمان تا دی ماه ۱۳۹۶ نزدیک به ۱۶ سال رکورددار طولانی‌ترین زمان گل نخوردن در لیگ برتر فوتبال ایران نیز بود.


title: آرمناک پطروسیان

text: او مدتی هم عضو تیم ملی فوتبال ارمنستان بوده و هفت بازی ملی برای کشورش انجام داده‌است. پطروسیان نخستین بازی ملی خود را در یک بازی دوستانه در ۱۵ مه ۱۹۹۴ در ورزشگاه تیتان، فولرتون مقابل تیم ملی فوتبال ایالات متحده آمریکا انجام داد که دومین مسابقه تیم ملی ارمنستان پس از استقلال این کشور محسوب می‌شود. بنابراین او یکی از اولین دروازه‌بانان تیم ملی ارمنستان پس از استقلال این کشور به حساب می‌آید.


title: واقعیت افزوده

text: واقعیت افزوده یا مخفف آن اِی‌آر «AR» یک نمای فیزیکی زنده، مستقیم یا غیرمستقیم (و معمولاً در تعامل با کاربر) است، که عناصری را پیرامون دنیای واقعی افراد اضافه می‌کند. این عناصر بر اساس تولیدات کامپیوتری که از طریق دریافت و پردازش اطلاعات کاربر توسط سنسورهای ورودی مانند صدا، ویدئو، تصاویر گرافیکی یا داده‌های جی‌پی‌اس می‌باشد، ایجاد می‌شود. واقعیت رایانه‌ای مفهوم کلی واقعیت افزوده است. در واقعیت افزوده معمولاً چیزی کم نمی‌شود بلکه فقط اضافه می‌شود. همچنین واقعیت افزوده تا حدودی شبیه به واقعیت مجازی است که توسط یک شبیه‌ساز، دنیای واقعی را کاملاً شبیه‌سازی می‌کند. در واقع وجه تمایز بین واقعیت مجازی و واقعیت افزوده این است که در واقعیت مجازی کلیهٔ عناصر درک شده توسط کاربر، ساخته شده توسط کامپیوتر هستند. اما در واقعیت افزوده بخشی از اطلاعاتی را که کاربر درک می‌کند، در دنیای واقعی وجود دارند و بخشی توسط کامپیوتر ساخته شده‌اند.


title: واقعیت افزوده

text: در واقعیت افزوده، عناصر معمولاً به صورت بی‌درنگ نگاشته شده و به‌طور هوشمند مرتبط با عناصر محیطی می‌باشند. مانند نمایش امتیاز مسابقات ورزشی در زمان پخش از تلویزیون. با کمک تکنولوژی پیشرفتهٔ واقعیت افزوده (برای مثال افزودن قابلیت بینایی کامپیوتری و تشخیص اشیاء) می‌توان اطلاعات مرتبط با دنیای واقعی پیرامون کاربر را به صورت تعاملی و دیجیتالی به او ارائه کرد. همچنین می‌توان اطلاعات مرتبط با محیط و اشیاء اطراف را بر روی دنیای واقعی نگاشت. ایده اولیه واقعیت افزوده اولین بار در سال ۱۹۹۰ توسط توماس کادل کارمند بوئینگ مطرح شد.


title: واقعیت افزوده

text: در اینجا انواع مدل‌های پیاده‌سازی واقعیت افزوده بیان می‌شود:


title: واقعیت افزوده

text: واقعیت افزوده مبتنی بر نشانگر (تشخیص تصویر) از یک دوربین و نوعی نشانگر بصری مانند تصویر دوبعدی یا کد QR استفاده می‌کند و هنگامی که یک نشانگر در دنیای فیزیکی توسط یک برنامه واقعیت افزوده شناخته می‌شود، محتوای سه بعدی در بالای آن قرار می‌گیرد.


title: واقعیت افزوده

text: الگوهای ساده مانند کد QR به‌عنوان نشانگر استفاده می‌شود، زیرا آن‌ها می‌توانند به راحتی شناسایی و نیازی به پردازش زیاد برای شناخته شدن ندارند. در ضمن موقعیت و جهت نیز محاسبه و برخی از انواع محتوا و یا اطلاعات مربوط به نشانگر را نشان می‌دهد.


title: واقعیت افزوده

text: واقعیت افزوده مبتنی بر نشانگر معمولاً برای اهداف بازاریابی و خرده‌فروشی استفاده می‌شود. در واقع این نوع واقعیت افزوده بر مبنای نمایش تصاویر، مدل سه‌بعدی و ویدئو روی یک تارگت دوبعدی یا کارت ویزیت را شامل می‌شود.


title: واقعیت افزوده

text: واقعیت افزوده بدون نشانگر متنوع‌تر از واقعیت افزوده نشانگر است زیرا به کاربر اجازه می‌دهد تصمیم بگیرد که شیء مجازی را در کجا قرار دهد. در واقع شما می‌توانید سبک‌ها و مکان‌های مختلف را به‌طور کاملاً دیجیتالی امتحان کنید؛ بدون اینکه نیازی به جابجایی در محیط اطراف خود داشته باشید.


title: واقعیت افزوده

text: واقعیت افزوده بدون نشانگر به سخت‌افزار دستگاه ازجمله دوربین، GPS، قطب نمای دیجیتال و شتاب‌سنج متکی است تا اطلاعات لازم را برای نرم‌افزار AR برای انجام کار خود جمع‌آوری کند. به عنوان مثال یک ماشین مجازی بدون در نظر گرفتن فضای اطراف، می‌تواند در هر نقطه با زاویه و نمای دلخواه تنظیم شود.


title: واقعیت افزوده

text: از فناوری واقعیت افزوده بدون نشانگر بیشتر برای نقشه‌برداری مسیرها، پیدا کردن کسب‌وکارهای نزدیک و سایر برنامه‌های کاربردی با محوریت تلفن همراه استفاده می‌شود.


title: واقعیت افزوده

text: واقعیت افزوده مبتنی بر موقعیت مکانی، محتوای دیجیتال را در یک مکان خاص نمایش می‌دهد. در واقع اشیاء به گونه‌ای ترسیم می‌شوند که وقتی مکان کاربر با نقطه از پیش تعیین‌شده مطابقت دارد، روی صفحه‌نمایش داده می‌شود.


title: واقعیت افزوده

text: این نوع واقعیت افزوده از طریق مشاهده مکان مورد نظر با دوربین سیستم واقعیت افزوده (AR) و تلفیق آن با اشیاء مجازی (Virtual Objects) عمل می‌کند. در واقع می‌تواند اطلاعات مختلف را به صورت لحظه‌ای بر روی مکان‌های مختلف در دنیای واقعی مشاهده کرد و با حرکت دوربین به هر سمت می‌توان در همان جهت اطلاعات مفیدی مثل محل پمپ‌بنزین‌ها، رستوران‌ها و … را پیدا کرد.


title: واقعیت افزوده

text: بازی واقعیت افزوده Pokemon Go، نمونه‌ای از AR مبتنی بر مکان است. این بازی کاراکترهای مجازی را به دنیای واقعی اضافه می‌کند و کاربر را ترغیب به پیدا کردن کاراکترها می‌نماید.


title: واقعیت افزوده

text: واقعیت افزوده مبتنی بر تلفیق تصاویر، یک شیء را در دنیای جسمی تشخیص می‌دهد و به نوعی آن را تقویت می‌کند تا یک دید متناوب را ارائه نماید. به عنوان مثال، یک جسم مانند صندلی در محیط توسط اپلیکیشن شناسایی‌شده و همچنین قابلیت کپی از آن جسم فراهم آورده و در مکان دیگر به طور همزمان مورد استفاده قرار گیرد.


title: واقعیت افزوده

text: واقعیت افزوده مبتنی بر طرح‌ریزی، کمی متفاوت از انواع دیگر واقعیت افزوده می‌باشد. طراحی واقعیت افزوده مبتنی بر پروژکتور با کمک طراحی و ایجاد نور مصنوعی بر روی سطوحی از دنیای واقعی کار می‌کند.


title: واقعیت افزوده

text: برنامه‌های واقعیت افزوده مبتنی بر پروژکتور، برای ایجاد تعامل با ارسال نور به سطحی از دنیای واقعی انجام می‌شود. تعامل کاربر با کمک تمایز موجود بین پیش‌بینی مورد انتظار و طراحی مورد نظر، انجام می‌شود.


title: واقعیت افزوده

text: از دیگر برنامه‌های جالب، واقعیت افزوده مبتنی بر پروجکشن، استفاده از تکنولوژی لیزر پلاسما برای طراحی هولوگرام سه بعدی ۳D به صورتی تعاملی فضای اطراف می‌باشد.


title: واقعیت افزوده

text: واقعیت افزوده تشریحی، مرزها و خطوط را برای کمک به شرایطی که چشم انسان نمی‌تواند تشخیص دهد. به تشریح واقعیت افزوده، از شناخت شیء برای درک محیط فوری کاربر استفاده می‌کند. در مورد رانندگی در شرایط کم‌نور یا دیدن ساختار یک ساختمان از خارج فکر کنید.


title: واقعیت افزوده

text: این مثال از ترسیم AR دقیقاً به راننده می‌گوید که وسط خط کجاست تا آن‌ها را از صدمه دور نگه دارد. برنامه‌های مشابه شامل پارک کردن ماشین شما و داشتن مرزهای مشخص‌شده است تا بتوانید دقیقاً فضای پارکینگ را در آن ببینید.


title: واقعیت افزوده

text: روند رشد تکنولوژی سال‌ها است با جهش روزافزون وارد زندگی مردم شده است. بسیاری از کارهایی که قبلاً فقط به صورت فیزیکی انجام می‌شد، در حال حاضر با کنار هم قرار گرفتن پیکسل‌ها و تصویرسازی‌ها انجام می‌شود. به این صورت که کاربران می‌توانند لباس روی رگال را در تن خود ببینند بدون اینکه آن را بپوشند. یا اینکه مدل مویی را روی سرخود ببیند قبل از آنکه به آرایشگاه بروند. در موزه‌ی لوور قدم بزنند بدون اینکه در آنجا حضور فیزیکی داشته باشند. تمام این کارها با استفاده از اپلیکیشن‌های واقعیت مجازی و واقعیت افزوده در گوشی‌ها انجام می‌شود.


title: واقعیت افزوده

text: ساده‌ترین نمونه واقعیت افزوده را می‌توان در برنامه‌های ورزشی تلویزیونی مشاهده نمود. برای مثال، نمایش نتیجه مسابقات فوتبال در دایره مرکز زمین، یا در زمان پخش مسابقات شنا در تلویزیون، نمایش شماره خط هر شناگر و نمایش رکورد در پشت هر شناگر (که امکان مقایسه شناگران را به بینندگان مسابقه می‌دهد) نمونه‌هایی عادی از کاربرد این سیستم است.


title: واقعیت افزوده

text: به وسیله «کارت واقعیت افزوده» برای نینتندو ۳دی‌اس و پلی‌استیشن ویتا با استفاده از دوربین مخصوص، می‌توان بازی کرد.


title: واقعیت افزوده

text: با توجه به گسترش سریع موبایل‌های هوشمند (Smart Phones) به عنوان اصلی‌ترین سخت‌افزارها برای واقعیت افزوده می‌توان به گسترش روزافزون نرم‌افزارهای کاربردی در حوزه‌های مختلف اشاره کرد.


title: واقعیت افزوده

text: در بین تمام صنایع در حال حاضر، تعداد معدودی ممکن است به اندازه صنعت مد برای نوآوری‌ها باز باشند. در واقع، صنعت n تریلیون دلاری همیشه کانونی برای روندهای جدید بوده است؛ چه در زیبایی‌شناسی و چه در تجارت الکترونیکی. استفاده از واقعیت افزوده در آموزش و پرورش در چند دهه اخیر پیشرفت چشم‌گیری داشته‌است و از طرفی با افزایش سطح استفاده از وسایل همراه در این زمینه، بهره‌برداری از این تکنولوژی به شدت رو به رشد می‌باشد. به طور معمول نیازهای اولیه نرم‌افزارهای واقعیت افزوده عبارتند از یک پردازشگر، نمایشگر خاص، سیستم ردیابی، سخت‌افزار و نرم‌افزارهایی که مورد نیاز می‌باشد. (Billinghurst, 2012) از این تکنولوژی می‌توان در سطوح مختلف آموزشی از تحصیلات ابتدایی و متوسطه که به آن‌ها اصطلاحاً K-12 گفته می‌شود، تا تحصیلات سطح بالای دانشگاهی استفاده نمود. (Lee, 2012)


title: واقعیت افزوده

text: یکی از مهم‌ترین و رایج‌ترین استفاده‌هایی که از این تکنولوژی می‌شود، در کتاب‌های واقعیت افزوده است. اصطلاحاً به این گونه کتاب‌ها، جادویی گفته می‌شود. این کتاب‌ها شباهت زیادی به کتاب‌های معمولی دارند؛ با این تفاوت که کاربر با استفاده از عینک‌های مخصوص واقعیت افزوده هنگام مشاهده صفحات کتاب، اشکال سه بعدی دیجیتالی که بیرون از کتاب ایجاد شده‌اند را نیز می‌بیند. (Andújar, 2011)


title: واقعیت افزوده

text: این کتاب‌ها در واقع مدل دیجیتالی کتاب‌های برجسته مرسوم هستند که به کاربر امکان مشاهده اشکال سه‌بعدی را در هر زاویه و جهتی می‌دهند. همچنین از این کتاب‌ها می‌توان به صورت اشتراکی استفاده نمود به این صورت که دو کاربر دید یکسان و یا متفاوتی را از یک صفحه کتاب داشته باشند و از این جهت بسیار کارآمد و مفید می‌باشند. (Lee, 2012) (Billinghurst, 2012) (Yuen, 2011)


title: واقعیت افزوده

text: یکی از مهم‌ترین کارهایی که در زمینه آموزش در سطوح بالای دانشگاهی صورت گرفته‌است، راه‌اندازی آزمایشگاه‌های راه دور مجازی با استفاده از تکنولوژی واقعیت افزوده می‌باشد. طی سالیان گذشته فعالیت‌های زیادی در زمینه آزمایشگاه‌های راه دور به صورت مجازی و الکترونیکی صورت گرفته‌است که اغلب در رشته مهندسی برق و الکترونیک کاربرد داشته‌است؛ اما این روش‌ها علاوه بر مزایای زیاد، معایبی نیز به همراه دارند که از جمله آن‌ها اینکه در روش مجازی سازی، کاربران از آنجایی که به صورت واقعی با ابزارها و وسایل آزمایش در تعامل نمی‌باشند، در نتیجه نمی‌توانند تجربه کافی حاصل از آزمایش را به دست آورند. از طرفی این شیوه آموزشی در بسیاری از حوزه‌های آزمایشگاهی کارایی لازم را ندارد؛ به عنوان مثال در صورتی که آزمایشگاه شیمی به صورت مجازی و راه دور برگزار گردد، نتیجه بخش نخواهد بود.


title: واقعیت افزوده

text: از این رو در این حوزه استفاده از قابلیت‌های واقعیت افزوده که فراتر از روش‌های مجازی مرسوم می‌باشد، می‌تواند تأثیرگزارتر باشد. از این جهت که با استفاده از این تکنولوژی، فهم مطالب و نتایج حاصل از آزمایشات در کیفیتی برابر و یا بیشتر از حالتی که در آزمایشگاه‌های واقعی صورت می‌گیرد، خواهد بود و از طرفی حل مسائل پیچیده به راحتی صورت می‌گیرد. نرم‌افزاری که بدین منظور طراحی شده‌است ARRL نام دارد که در کامپیوتر کاربر اجرا شده و از طریق ارتباط TCP/IP به شبکه آزمایشگاه مورد نظر متصل شده و شروع به کار می‌نماید. این برنامه، در واقع با استفاده از دوربین‌های ویژه که در محل اصلی نمایشگاه واقع شده‌اند و همچنین افزودن المان‌های مجازی و دیجیتال به آن‌ها با استفاده از واقعیت افزوده، به کاربر امکان تعامل با وسایل آزمایشگاهی و در نهایت مشاهده نتیجه کار خود را می‌دهد. استفاده از این شیوه آموزشی، امروزه علاوه بر رشته‌های مهندسی، در تدریس دروسی همچون تاریخ و جغرافیا نیز کاربرد دارد. (Andújar, 2011)اجزای اصلی سخت‌افزاری برای واقعیت افزوده عبارتند از: پردازنده، نمایشگر، حسگرها و دستگاه‌های ورودی. این عناصر به ویژه سی‌پی‌یو، نمایشگر، دوربین و سیستم‌های میکرو الکترومکانیکی از قبیل شتاب سنج، جی‌پی‌اس، قطب نمای جامد در اکثر تلفن‌های هوشمند مدرن وجود دارند که در آینده، پلتفرم‌های واقعیت افزوده را تشکیل می‌دهند.


title: واقعیت افزوده

text: سیستم‌های واقعیت افزوده قابل حمل مدرن از حداقل یک تکنولوژی ردیابی استفاده می‌کنند: دوربین‌های دیجیتال یا سایر سنسورهای تصویری، شتاب‌سنجها، جی‌پی‌اس، ژیروسکوپ، قطب نمای جامد، RFID و سنسورهای بی‌سیم. این تکنولوژی‌ها با سطوح متفاوتی از صحت و دقت عرضه می‌شوند. موقعیت و جهت سر کاربر بیشترین اهمیت را دارد.دستگاه‌های معروف بازی، مانند پلی‌استیشن آی، کینکت، نینتندو ۳دی‌اس، پلی‌استیشن همراه، پلی‌استیشن ویتا و برخی از دستگاه‌های قابل حمل، از دوربین، برای افزودن گرافیک کامپیوتری بر روی تصاویر زنده استفاده می‌کنند. اکثر نرم‌افزارهای واقعیت افزوده از کارت‌های ویژه‌ای برای خواندن دقیق نقاط استفاده کرده و تصویر را رسم می‌کنند.


title: واقعیت افزوده

text: بازی جدید از واقعیت افزوده استفاده می‌کند.


title: ادبیات آذربایجانی

text: ادبیات آذربایجانی (به آذربایجانی: آذربایجان ادبیاتی — Azərbaycan ədəbiyyati) به ادبیات مردمان آذربایجانی در ایران و جمهوری آذربایجان گفته می‌شود. زبان ترکی آذربایجانی از شاخه اغوز زبان‌های ترکی می‌باشد.


title: ادبیات آذربایجانی

text: یکی از اولین اشکال شناخته شده ادبیات آذربایجانی مربوط به شیخ عزالدین پورحسن اسفراینی بود که یک دیوان شامل غزلیات فارسی و ترکی آذربایجانی سروده‌بود. غزل‌های ترکی آذربایجانی خود را تحت نام حسن‌اوغلو ثبت کرده‌است.


title: ادبیات آذربایجانی

text: در قرون چهاردهم و پانزدهم میلادی آذربایجان، قفقاز و بخش‌های غربی ایران تحت سلطه حکومت‌های قره قویونلو و آق قویونلو بود. در دوران این حکومت‌ها شاعرانی مانند قاضی برهان‌الدین، حبیبی و جهانشاه قراقویونلو با تخلص "حقیقی" زندگی می‌کردند؛ که نخستین آثار ترکی آذربایجانی را در آن دوران از خود به جا گذاشته‌اند. اواخر قرن چهاردهم، زمان ظهور یکی از بزرگترین شعرای آذربایجانی، عمادالدین نسیمی بود؛ دیوان اشعار وی از بزرگترین دیوان شعرهای زبان‌های ترکی به‌شمار می‌رود. آموزه‌های صوفی و عرفانی از اواخر قرن ۱۴اُم تا اوایل قرن ۱۵اُم میلادی رواج داشت عمادالدین نسیمی یکی از برجسته‌ترین استادان دیوان ادبیات در تاریخ ادبی زبان‌های ترکی تبار بوده‌است. وی به زبان فارسی و عربی نیز آثاری داشته‌است. پس از معرفی سبک دیوان ادبیات و غزل، عمادالدین نسیمی در قرن ۱۵اُم، شاعران مشهور آذربایجانی چون شاه اسماعیل خطایی، قاسم انوار و محمد فضولی ادبیات آذربایجانی را گسترش دادند.


title: ادبیات آذربایجانی

text: کتاب دده قورقود نیز نام یکی از قدیمی‌ترین داستانهای اسطوره‌ای ترک‌های اغوز است که در حدود قرن شانزده میلادی به صورت مکتوب درآمده‌است. این مجموعه از ۱۲ داستان به نثر و نظم تشکیل شده و مجموعه پر ارزشی است که زندگی، ارزشهای اجتماعی و باورهای ایل‌های ترکی را نشان می‌دهد. قدمت داستانها مربوط به قرنهای چهاردهم و پانزدهم میلادی می‌باشد


title: ادبیات آذربایجانی

text: شاعر قرن ۱۶اُم آذربایجانی، محمد فضولی غزلهای فلسفی، تغزلی و بزمی خود را در زبان‌های ترکی آذربایجانی، عربی و فارسی می‌سرود. وی با بهره‌گیری از سنت‌های زیبای ادبی از محیط خود، و پیروی از میراث پشتیبانش، موجب شد تا فضولی به یکی از چهره‌های برجسته ادبی جامعه ادبیات آذربایجانی تبدیل شود. از محمد فضولی دیوان غزل و قصیده‌ای به یادگار مانده‌است.


title: ادبیات آذربایجانی

text: سبک شاعران آذربایجانی در ادامه قره ۱۶اُم به سمت عاشیقها رفت و قرن شانزدهم پس از تثبیت سیطره سلسله صفوی بر ایران قویاً توسعه یافت؛ و شاه اسماعیل یکم با تخلص خطایی و بعد با پیدایش «سبک گوشما» فرزند شاه اسماعیل، شاه تهماسب و بعدتر شاه عباس دوم نیز در گسترش ادبیات آذربایجانی کوشید.قوسی تبریزی از شاعران مشهور آذربایجانی‌زبان دو نسخه از دیوان ترکی آذربایجانی از وی به جا مانده‌است و صائب تبریزی شاعر تبریزی‌تبار اهل اصفهان نیز از معروف‌ترین شاعران عصر کلاسیک می‌باشند که هفده غزل به زبان ترکی آذربایجانی سروده‌است.


title: ادبیات آذربایجانی

text: دوران عصر مدرن ادبیات آذربایجانی مصادف بود با اواخر حکمرانی سلسله صفویه بر ایران که آن زمان موجب پیشرفت ادبیات در دوران کلاسیک شده‌بود؛ که پس از آن ملا پناه واقف و خسته قاسم از آخرین شاعران مشهور عهد صفویان به‌شمار می‌رفت. در دوران زندیه با حدود ۳۴ سال و افشاریان با بیش از ۶۰ سال حکمرانی، که حکومت هر دو دودمان به بیش از صد سال نینجامید، ادبیات آذربایجانی از رونق دوران صفویان برخوردار نبود و شاید بتوان از میان شاعران، نویسندگان، مترجمان، نمایش‌نامه‌نویسان تیلیم خان، حیران خانم، زین‌العابدین شیروانی، فاضل‌خان شیدا، عبدالرزاق دنبلی، جعفرقلی آقا جوانشیر و میرزا شفیع واضح تبریزی را از نامی‌ترین هنرمندان آن عصر قلمداد کرد.


title: ادبیات آذربایجانی

text: با آغاز قدرت و حکمرانی قاجارها بر ایران ادبیات آذربایجانی رونق گرفت در آن دوران علاوه بر آذربایجان و دیگر نقاط ترک‌نشین ایران، تا قبل از انعقاد قراردادهای ترکمنچای و عهدنامه گلستان آران و کل قفقاز نیز در ضمیمه خاک ایران قرار داشت که شاعران، هنرمندان، نویسندگان، نمایش‌نامه‌نویسان، طنزپردازان، مترجمان بسیاری از آن خطه بلند شدند که می‌توان به خورشیدبانو ناتوان، میرزا فتحعلی آخوندزاده، سید عظیم شیروانی، میرزا علی اکبر صابر، جلیل محمدقلی‌زاده، نریمان نریمانف، یوسف وزیر چمن‌زمینلی، عاشیق علی‌عسگر، عباس صحت، محمد سعید اردوبادی، مهدی حسین، میکائیل مشفق، صمد وورغون، ثمین باغچه‌بان، جبار باغچه‌بان، سید محمدحسین شهریار، علی آقا واحد، نگار رفیع‌بیگلی، میرزا ابراهیموف، رسول رضا، جعفر خندان، نبی خزری، محمدباقر خلخالی، میرحمزه سیدنگاری، ابراهیم ذکری اردبیلی، بالوولو میسکین، عاشیق پری، احمد جواد، امیرخسرو دارایی، بهار شروانی، بهشتی تبریزی، بیضای اردبیلی، ثابت رحمان، حبیب ساهر، حسین بوزالقانلی، سید باقر حری، عباسقلی یحیوی، علی فطرت، علی نظمی، علی‌اکبر پاکزاد، غازی بوزقورت، معجز شبستری، میرجلال پاشایف، یوسف کلانتری، رضا بهاری، میرزا احمد پرغم تبریزی و... می‌توان اشاره کرد.


title: ادبیات آذربایجانی

text: عصر معاصر ادبیات آذربایجانی از اوج و فروغی که در دوران قاجار داشت، برخوردار نبود. تسلط حکومت کمونیستی و عدم توجه به زبان ترکی آذربایجانی از سوی شوروی و جایگزین‌سازی خط سیریلیک و زبان روسی به عنوان زبان نخست ادبی در جمهوری سوسیالیستی آذربایجان شوروی. در دوره دودمان پهلوی (۱۳۰۵–۱۳۵۷) با وجود ممنوعیت تدریس ترکی آذربایجانی در مدارس و دانشگاه ها چاپ کتب و نشریات به زبان ترکی آذربایجانی انجام میگرفت. با فروپاشی شوروی و تشکیل دولت مستقل جمهوری آذربایجان در دو دهه گذشته ادبیات آذربایجانی در جمهوری آذربایجان گسترش فراوانی یافته و توجه بسیاری بدان شده‌است. در ایران نیز بعد از انقلاب اسلامی، آموزش ترکی آذربایجانی ماندد بقیه زبانهای اقوام ممنوع بوده ولی آموزش در دانشگاهها در حال افزایش است . مجوز چاپ و نشر به زبان ترکی آذربایجانی داده می‌شود.


title: ادبیات آذربایجانی

text: با این حال به هنرمندانی در نیم قرن اخیر در زمینه شعر، نویسندگی، نمایش‌نامه‌نویسی و... نظیر صمد بهرنگی، قابل امام‌وردیف، نریمان حسن‌زاده، رستم ابراهیم‌بیگ‌اف، دده کاتیب، دخیل مراغه‌ای، رافق تقی، رامیز روشن، رحیم منزوی اردبیلی، سعید سلماسی، عارف اردبیلی، علی تبریزلی، کریمی مراغه‌ای، هاشم طرلان، نصرت کسمنلی، یحیی شیدا، یدالله مفتون امینی، ناصر منظوری، اسماعیل شخلی، علی ناظم، رحیم رازقی وند و... را می‌توان اشاره کرد.


title: نیوتون-متر

text: نیوتن متر یا نیوتن-متر، یکای اندازه‌گیری گشتاور در سامانه استاندارد بین‌المللی یکاها است. این یکا با N·m یا N m یا Nm نشان داده می‌شود. یک نیوتن متر، بزرگی گشتاوری است که از نیرویی به بزرگی یک نیوتن که به‌صورت عمود بر یک بازوی گشتاور یک متری وارد شده، حاصل می‌شود.


title: نیوتون-متر

text: مشابه نیوتن متر، یکای انرژی و کار (ژول)، نیز از حاصل‌ضرب یکاهای نیرو و طول حاصل می‌شود. اما انرژی برخلاف گشتاور (که کمیتِ بُرداری است)، یک کمیت نرده‌ای است و طول مورد استفاده در تعریف انرژی و کار، طول حرکت نقطهٔ اثر نیرو در راستای اِعمال نیروست. درواقع، انرژی از حاصل‌ضرب داخلی و گشتاور از حاصل‌ضرب خارجیِ نیرو و طول حاصل می‌شوند؛ بنابراین، بااینکه ازنظر دیمانسیون، یکای گشتاور با انرژی یکسان است، اما نمی‌توان از یک یکا برای هر دوی آن‌ها استفاده کرد.


title: لوون استپانیان

text: لوون استپانیان (متولد در ایروان)، بازیکن سابق فوتبال در پست هافبک اهل ارمنستان می‌باشد.


title: لوون استپانیان

text: او سابقهٔ بازی در باشگاه‌های آرارات ایروان، آرارات تهران، سپاهان اصفهان، ذوب‌آهن اصفهان و سپاهان نوین را در کارنامهٔ خود دارد.


title: لوون استپانیان

text: استپانیان که از باشگاه آرارات، به سپاهان آمده بود، بیشترین دوران فوتبال خود را در باشگاه سپاهان سپری کرد و بازی‌های درخشانی را از خود در این تیم به جای گذاشت. در زمان حضور در تیم سپاهان، از محبوب‌ترین بازیکنان این تیم بود و هواداران سپاهان لقب «استویچکوف» را به او داده و او را «لوون استویچکوف» خطاب می‌کردند. وی به عنوان یک بازیکن غیر ایرانی، سابقهٔ کاپیتانی در تیم فوتبال سپاهان را نیز دارد.