title: شهرستان

text: در بخش‌بندی‌های کشوری ایران، شهرستان یکایی کوچک‌تر از استان و بزرگ‌تر از بخش است. هر استان به چندین شهرستان و هر شهرستان به چندین بخش بخش‌بندی می‌شود.


title: شیر

text: شیر ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:


title: طبرستان

text: طبرستان، تبرستان، تپوریه، تپورستان یا تپوران (به فارسی میانه: ) به بخشی از سرزمین‌های میان کوه‌های البرز و دریای مازندران گفته می‌شده‌است. نام «طبرستان» معرب واژه «تپورستان» بوده و به نام قوم تپور، یکی از قبایل ایرانی‌تبار دوران باستان، بازمی‌گردد که در جنوب دریای مازندران سکونت داشتند و پس از اسلام طبری نام گرفتند. برای ریشه نام طبرستان، غیر از قوم تپور، حدس‌های دیگری نیز زده می‌شود و در زبان‌های مختلف واژگانی مشابه وجود دارد.


title: طبرستان

text: سرزمین طبرستان در عصر اسلامی از سمت غرب با دیلم و از سمت شرق با جرجان همسایه بود و شامل شهرهای «آمل، ساریه، مامطیر، ترنجه، ربست، میلا، هزارگریب، مهروان، تمیش، تمار، ناتیل، چالس، رویان و کلار» می‌شد؛ هرچند طبرستان در اوج قدرت گرگان و دیلمان را شامل می‌شده‌است به گونه‌ای که مورخان اسلامی همچون زکریای قزوینی در "آثار البلاد و اخبار العباد" و ابن عبدالحق بغدادی طبرستان را ناحیه‌ای بین عراق و خراسان توصیف نموده‌اند، که در کنار دریای خزر واقع شده‌است و شهرها و دهات بسیار دارد و محمد بن محمود بن احمد طوسی طبرستان را اقلیمی دانست که حد آن از بلاد اران تا جرجان و حدی تا دریای خزر تا طالقان و حمزه اصفهانی، مورخ قرن سوم، دیلم را بخشی از طبرستان ذکر نموده‌است. یوزف مارکوارت طبرستان را همان پتشخوارگر می‌داند و ابن فقیه همدانی پتشخوارگر را بخشی از طبرستان و از شهرهای رویان می‌داند. طبق نظر ابن فقیه همدانی رویان از کوره‌های طبرستان است و از شهرهای رویان: چالوس، لارز، شرز و بذشوارجر است.


title: طبرستان

text: سرزمین طبرستان پیش از اسلام جزئی از پتشخوارگر بود. این سرزمین پس از اسکندر، مدتی تحت اداره دولت یونانی بلخ و اشکانیان قرار گرفت و در زمان اشکانیان و ساسانیان جزئی از پتشخوارگر بود و تا سال ۵۳۱ میلادی توسط گشنسب شاهان اداره می‌شد و در سال ۵۳۱ میلادی تحت اداره ساسانیان درآمد و کاووس ساسانی به مدت ده سال به عنوان پتشخوارگرشاه بر طبرستان حکومت نمود و پس از وی زرمهرشاهیان تا سال ۶۴۲ میلادی بر طبرستان به حکومت پرداختند، پس از نابودی ایرانشهر در برابر حمله اعراب مقاومت کرد و سرزمین طبرستان تا زمان خلافت عباسی توسط خاندانی ساسانی‌تبار به نام دابویگان اداره می‌شد. پس از فتح جلگه‌های طبرستان هم مناطق کوهستانی به مقاومت علیه مسلمانان ادامه دادند و دین مزدیسنا تا اواخر قرن سوم هجری و اوایل قرن چهارم هجری بخشی از پیروان خود را حفظ کرده‌بود. پس از این دوره داعیان و مبلغان مذهب اسلامی زیدیه در میان اهالی نفوذ کرده و با تبلیغات گسترده پیروانی کسب نموده و حکومت علویان طبرستان را در سال ۲۵۰ قمری شکل دادند که منجر به تحولات زیادی در منطقه شد. رافع بن هرثمه از سرداران طاهری در سال ۲۷۷ قمری موفق به فتح طبرستان، دیلم و گیلان گردید ولی در اثر شکست از خلافت عباسی نفوذ خود را در طبرستان، دیلم و گیلان از دست داد و احمد سامانی در سال ۲۸۷ قمری موفق به فتح طبرستان گردید و به مدت ۱۴ سال طبرستان تحت نفوذ سامانیان درآمد و سپس علویان طبرستان در سال ۳۰۱ قمری توانستند بار دیگر بر طبرستان تسلط یابند. پس از فروپاشی علویان طبرستان، سرداران دیلمی علویان توانستند حکومت‌های زیاریان، بوییان و سلاریان را ایجاد کرده و بخش قابل ملاحظه‌ای از قلمروهای اسلامی را به تبعیت خویش درآورند. طبرستان تا زمان ایجاد سلطنت سلجوقیان، در کنترل امیران زیاری باقی ماند و در این دوره خاندان قدیمی باوندیان که به‌طور سنتی حاکم سوادکوه بودند احیا گردیدند و در شرق طبرستان به تبلیغ آیین شیعه امامیه پرداختند؛ این در حالی بود که پادوسپانیان، حاکمان محلی قدیمی رویان در غرب طبرستان، به مذهب تسنن درآمدند. در اثر حمله مغول شهرهای طبرستان آسیب فراوان دیدند، ولی حکومت‌های محلی خودمختار باقی ماندند. در دوره ملوک‌الطوایفی اندیشه‌های شیعه امامیه و تصوف با تلاش‌های روحانیون آملی و خراسانی به تدریج در هم تنیده شد و جنبش سربداران در کومس پدید آمد که به واسطه دولت مرعشیان در طبرستان نیز تسلط و حکومت یافت. مرعشیان بیش از دو قرن بر شرق طبرستان حکومت داشتند و در این دوره، پادوسپانیان در غرب طبرستان به دو شاخه محلی تجزیه شدند. با روی کار آمدن دودمان صفویان، مرعشیان متحد این خاندان شده و با آن‌ها پیوند خانوادگی ایجاد کردند ولی همین پیوندها موجب اختلاف میان دو حکومت شده و در زمان شاه عباس صفوی بهانه حمله شاه به طبرستان شد و با شکست مرعشیان و پادوسپانیان از لشکریان قزلباش، طبرستان پس از آن به عنوان بخشی از ایران صفوی تبدیل گردید. سیاستمداران مازندرانی از آن پس در سیاست‌های ملی ایران نقش‌های پررنگی ایفا کردند. ایل قاجار از خاندان‌های مهاجر ترک در شرق مازندران بودند که در ۱۱۷۵ شمسی به قدرت رسیدند و پس از صد و سی سال، در ۱۳۰۴ شمسی توسط رضا پهلوی حکومتشان منحل گردید. در این دوره قیام‌هایی مسلحانه در شمال ایران روی داد که همگی توسط رضا پهلوی سرکوب شدند. رضا شاه خود از اهالی شهرستان سوادکوه در استان مازندران بود و اقداماتی جدی جهت نوسازی کشور انجام داد. طبرستان به مرور نام «مازندران» به خود گرفت و امروزه هسته اصلی این سرزمین، با این نام شناخته می‌شود هرچند طبق گزارش مورخین مازندران تنها بخشی از طبرستان را شامل می‌شد.


title: طبرستان

text: نام طبرستان را معرب عبارت «تاپورستان» (به فارسی میانه: ) دانسته‌اند که اشاره به سرزمین سکونت قوم تپور دارد. به گفته کتزیاس قوم تپور مطیع نی‌نوس، حاکم آشور، بودند. به گفته آریان گروهی از قوم تپور در عصر هخامنشی و اسکندر در میان هیرکانیا و آمارد حضور داشتند و اسکندر سرزمین آمارد را به قلمرو فرادات حاکم تپور ضمیمه کرد. به گفته ویلفرد مادلونگ، تپورها که در ابتدا در قسمت جنوب شرقی منطقه زندگی می‌کردند، در اوایل تحت تسلط هخامنشیان قرار گرفتند، آماردها توسط اسکندر بزرگ و بعداً توسط پارتیان شکست خوردند و در قرن دوم پیش از میلاد آنها را در اطراف ری اسکان دادند. قلمرو سابق آماردها توسط تپورها اشغال شده بود. بطلمیوس در ناحیه شرق دیلم در ساحل دریای مازندران تنها از تپورها یاد می‌کند. دیلم بخش کوهستانی گیلان بود. احسان یارشاطر در کتاب "تاریخ ایران کمبریج" تپوری‌ها قومی خوانده است که در دوران فرهاد یکم اشکانی، از پرثوه (Parthyene) به مناطق مرکزی جنوب دریای خزر (مازندران کنونی و حوالی آن) کوچانده شدند و تپورها با قوم آمارد، در همسایگی غربی‌شان، درآمیخته شد و با هضم در جوامع آریایی، قومیت کنونی مازندرانی را تشکیل دادند.


title: طبرستان

text: نام تاریخی سرزمین شمالی ایران در دوران باستان بصورت تپوش‌آری و تپوری و تپورستان بوده‌است که ریشه در نام قوم تپور دارد. به گفته اسدالله عمادی نخستین بار نام این سرزمین در کتیبه‌های آشوری بصورت تپوش‌آری ذکر شده‌است.اسدالله عمادی ادعای کوچ قوم تپور از پرثوه به مازندران را رد می‌نماید و می‌گوید پیش از آنکه اشکانیان به قدرت برسند تپورها در مازندران ساکن بودند و کراتر فرمانده یونانی از سرزمین آنها گذشت. نظر مورخین یونانی نیز موافق با نظر اسدالله عمادی می‌باشد و کتزیاس مورخ یونانی عصر هخامنشی سرزمین تپوری را همان مازندران می‌داند و سرزمین تپوری را سرزمینی ما بین هیرکانی و کادوسی معرفی می‌کند و پولیبیوس نیز کوه‌های تپوری را همان کوه‌های مازندران می‌داند و به این کوه بین دروازه کاسپین (گرمسار) و دریای هیرکانی اشاره می‌کند و استرابون به سرزمین تپوری در نزدیکی ری و دروازه کاسپین (گرمسار) اشاره می‌کند و آریان و کوینت کورس در شرح جنگ های اسکندر مقدونی و هخامنشیان به یک ساتراپ به نام ساتراپ تپوری در حاشیه دریای مازندران اشاره می‌کنند که سرزمین آمارد نیز به آن ضمیمه شده بود. "دانشنامه ایرانیکا" نیز در مقاله مردمان باستانی ایران، در ارتباط با قوم تپور به گزارش‌های بطلمیوس و استرابون و آریان یونانی و کوینت کورس، مورخ رومی، استناد کرده‌است.


title: طبرستان

text: چینی‌ها تپورستان را «ثو په سه تان» می‌نامیدند.مورخین ارمنی عصر ساسانی همچون موسی خورنی و سبئوس به این سرزمین با عنوان تپرستان یاد کرده‌اند. نام این سرزمین در سکه اسپهبدان طبرستان بصورت تپورستان ذکر شده است.


title: طبرستان

text: البته نظرات دیگری نیز در باب وجه تسمیه طبرستان نقل شده‌است. به‌طور مثال برخی آن را مرتبط با ابزار تبر هیزم‌شکنی دانستند یا «طبر» را به معنای کوه در زبان طبری عنوان کردند که با پسوند مکان جمع شده.


title: طبرستان

text: نخستین منابعی که از طبرستان یا تپورستان نام برده‌اند، منابع یونانی هستند. به گفته آریان گروهی از قوم تپور در عصر هخامنشی و اسکندر در میان هیرکانیا و آمارد حضور داشتند و اسکندر سرزمین آمارد را به قلمرو فرادات حاکم تپور ضمیمه کرد. دیاکونوف از تپورستان (به ضمیمه آمارد) به عنوان یکی از ساتراپ‌های اسکندر نام می‌برد. پس از کوچانیدن آماردها، وسعت و جایگاه قلمرو تپورستان پایدار شده و تا پیش از حملهٔ اعراب ثابت ماند. در منابع ایرانی نامه تنسر به گشنسب یکمین مکتوبی است که از طبرستان به عنوان خطه‌ای جغرافیایی نام برده‌است. در زمان هرمز چهارم ساسانی نیز نام طبرستان در اشاره به ناحیهٔ محدودتری بیان شده.


title: طبرستان

text: مورخان اسلامی محدوده‌هایی برای سرزمین طبرستان مطرح کرده‌اند که اختلافات جزئی با یکدیگر دارند، به‌طور مثال گرگان و استراباد را گاه جزئی از طبرستان و گاه سرزمینی مستقل دانسته‌اند. در واقع منابع اولیهٔ تاریخی و جغرافیایی، محدودهٔ طبرستان با اختلافاتی گزارش شده‌است. گاه این گزارش‌ها بر اساس قدرت سیاسی طبرستانیان و گاه بر پایهٔ وجهٔ فرهنگی منطقه بوده‌است.


title: طبرستان

text: به گفته محمدباقر امیرخانی سابقا طبرستان شامل گرگان، استرآباد، مازندران و رستمدار می‌شد یعنی سرتاسر ناحیه‌ای که بین دینار جاری در مشرق و ملاط لنگرود (واقع در گیلان) در مغرب بود را شامل می‌گشت. سرحدات قدیمی رستمدار عبارت بود از: سیسنگان یا رودخانه مانهیر در مشرق و ملاط لنگرود در مغرب. مدتی بعد این سرحدات تغییر شکل یافتند و می‌توان گفت که رستمدار ناحیه‌ای را که از آمل تا گیلان ادامه میافت شامل میشد. رویان نام اراضی مسطح بود ولی همچنین به سرتاسر رستمدار نیز اطلاق میگشت.


title: طبرستان

text: به گفته گای لسترنج طبرستان و مازندران مترادف و به یک معنی بودند، اما در همان حال که اسم طبرستان بر تمام نواحی کوهستانی و اراضی پست ساحلی اطلاق میشد اسم مازندران بر منطقه اراضی پست ساحلی که از دلتای سفیدرود تا جنوب خاوری بحر خزر امتداد دارد اطلاق می‌گردید.


title: طبرستان

text: به گفته ویلفرد مادلونگ، تپورها که در ابتدا در قسمت جنوب شرقی منطقه زندگی می‌کردند، در اوایل تحت تسلط هخامنشیان قرار گرفتند، آماردها توسط اسکندر بزرگ و بعداً توسط پارتیان شکست خوردند و در قرن دوم پیش از میلاد آنها را در اطراف ری اسکان دادند. قلمرو سابق آماردها توسط تپورها اشغال شده بود. بطلمیوس در ناحیه شرق دیلم در ساحل دریای مازندران تنها از تپورها یاد می‌کند. دیلم بخش کوهستانی گیلان بود.


title: طبرستان

text: به گفته ویلفرد مادلونگ، مرز شرقی طبرستان بین تمیشه و استرآباد، و مرز غربی آن تا چالوس بود. به نوشته منوچهر ستوده، حد مازندران از مشرق تمیشه و جنگل انجدان و حد آن در مغرب تا نمک آبرود بود که آن را از رستمدار جدا می کرد.


title: طبرستان

text: سرزمین طبرستان در اوج قدرت گرگان و دیلمان را شامل می‌شده‌است به گونه‌ای که مورخان اسلامی همچون زکریای قزوینی در "آثار البلاد و اخبار العباد" و ابن عبدالحق بغدادی طبرستان را ناحیه‌ای بین عراق و خراسان توصیف نموده‌اند، که در کنار دریای خزر واقع شده‌است و شهرها و دهات بسیار دارد و محمد بن محمود بن احمد طوسی طبرستان را اقلیمی دانست که حد آن از بلاد اران تا جرجان و حدی تا دریای خزر تا طالقان و حمزه اصفهانی، مورخ قرن سوم، دیلم را بخشی از طبرستان ذکر نموده‌است.


title: طبرستان

text: دهخدا در فرهنگ خود ذیل واژه تبرستان می‌نویسد: قاضی نورالله شوشتری در "مجالس المومنین"، به نقل از کتاب "ابانه" (که مؤلف آن ابوجعفر محمد بن یعقوب قرشی هوسَمی یکی از علمای زیدی است) می‌نویسد: «مسطور است که از کنار رود سفیدرود تا آنجا که از توابع تنکابن است تا جرجان، طبرستان خوانند و از آنطرف سفیدرود تا فومن جیلان گویند.» بلاذری طبرستان را شامل هشت ناحیهٔ «ساریه، آمل، نامیه، تمیشه، رویان، اللارز، الشرز و بدشوارجر» دانسته. همچنین ابن رسته از چهارده بخش طبرستان سخن گفته که هرکدام مسجد جامعی داشتند: «آمل، ساریه، مامطیر، ترنجه، ربست، میلا، هزارگریب، مهروان، تمیش، تمار، ناتیل، چالس، رویان و کلار».


title: طبرستان

text: ابن خردادبه، که معاصر با علویان طبرستان بوده، در "المسالک و الممالک" ضمن نام بردن از «الری، دنباوند، مدینه دنباوند و شلنبه» می‌گوید که «طبرستان و الرویان و آمل، ساریه، شالوس، اللارز والشرز، طمیس، دهستان، الکلار، جیلان و بدشوارجر» در پس آن هستند. ابن خردادبه گرگان را جزئی از شهرهای طبرستان عنوان نکرده‌است. ابن خردادبه شهرهای ساریه، آمل و چالوس را جزء شهرهای جلگه‌ای طبرستان و شهرهای رویان و کلار را جزء شهرهای کوهستانی طبرستان دانسته‌است.


title: طبرستان

text: ابن رسته مورخ قرن سوم، طبرستان از جانب مشرق به گرگان و قومس و از طرف مغرب به دیلم و از طرف شمال به دریا و از طرف جنوب به به بعضی از نواحی قومس و ری محدود می‌شود. به گفته ابن رسته مراکز و بخش‌های طبرستان چهارده تا است و خورهٔ آمل که کرسی و مرکز آن ناحیت است و شهرهایش عبارتند از: ساری و مامطیر و تُرنجه و روُبست و میله و مرارکدیه (کدح) و مِهروان و طَمیس و تَمار و ناتل و شالوس و رویان و کلار.


title: طبرستان

text: ابوالقاسم بن احمد جیهانی در کتاب اشکال‌العالم می‌نویسد: از شهرهای طبرستان: آمل، ناتل، سالوس، کلارودان، عین‌الهم، مامطیر، ساری، تمیشه، استرآباد، جرجان، آبسکون و دهستان است. راه آمل به دیلم، آمل تا ناتل از آنجا تا سالوس و از آنجا تا کلار و از آنجا تا دیلم است.


title: طبرستان

text: اصطخری در قرون ۳ و ۴ هجری در کتاب مسالک الممالک، برای نخستین بار نقشه‌ای از دیلم و طبرستان ارائه داده‌است. او طبرستان را زمینی هامون و قابل کشاورزی معرفی می‌کند و دیلم را شامل جبال دیلم و جلگه‌های گیلان معرفی می‌کند. در نقشهٔ اصطخری که از ابوزید بلخی نقل شده، محدودهٔ بلاد طبرستان شامل «آمل، ساریه، عین‌الهم، مهروان، آبسکون، استرآباد، گرگان و دَهستان» است. نقشهٔ اصطخری شبیه و موافق توصیفات ابن اسفندیار نیز می‌باشد. اصطخری می‌نویسد: آمل، ناتل، سالوس، کلار، رویان، میله، برجی، چشمهٔ‌الهم، ممطیر، ساری، مهروان، لمراسک و تمیشه در شمار طبرستان است. صاحب کتاب حدودالعالم، در ۳۷۲ هجری، می‌گوید: «طبرستان ناحیتی است بزرگ… و حدش از چالوس است تا حد تمیشه و این ناحیتی است آبادان و با کشت و برز و بسیار خواسته و بازرگان بسیار و طعامشان بیشترین نان برنج است و ماهی و بام خانه‌هاشان همه سفال سرخ است از بسیاری باران که آنجا آید بتابستان و زمستان.»


title: طبرستان

text: مقدسی نیز در احسن التقاسیم فی معرفة الاقالیم «جرجان، طبرستان، دیلمان و جیلان» را در اقلیم پنجم عالم معرفی کرده‌است. مقدسی همچنین طبرستان را دارای کوه‌های بسیار و باران فراوان، وصف کرده و آمل را مرکز طبرستان و چالوس، مامَطیر، تُرنجَه، ساریه، تمیشه و… را از شهرهای طبرستان دانسته‌است.


title: طبرستان

text: ابن حوقل در وصف طبرستان می‌نویسد: بزرگترین شهر طبرستان شهر آمل و در زمان ما حاکم نشین آنجاست. از پلور تا آمل یک منزل است و از آمل به شهر میله دو فرسخ و از میله تا تریجی دو فرسخ و از تریجی به ساری یک منزل و از ساری تا استرآباد چهار منزل و از استرآباد تا گرگان دو منزل راه است و از آمل تا ناتل یک منزل و از ناتل تا چالوس یک منزل و به سمت دریا تا عین الهم یک منزل است. ابن حوقل می‌نویسد: شهرهای آمل، شالوس، کلار، رویان، میله، تریجی، عین الهم، مامطیر، ساریه و طمیسه جز ولایت طبرستان است.


title: طبرستان

text: به نقل از حدود العالم تمیشه، لمراسک، ساری، مامطیر، تریجی، میله، آمل، الهم، ناتل، رودان، چالوس و کلار در شمار طبرستان هستند. به گزارش مؤلف حدود العالم ناتل، رودان، چالوس و کلار شهرک هایی‌اند اندر کوه و شکستگی‌ها و این ناحیتی است هم از طبرستان و لکن پادشاهی دیگر است و پادشاه آن استندار خوانند. در اوایل دورهٔ خلفا این ناحیه از لحاظ سیاسی چندان اهمیت نداشت، زیرا آخرین قسمتی از کشور ایران بود که به کیش مسلمانی درآمد و حکمرانان آنجا معروف به اصفهبذان یا اصپهبذانِ طبرستان بیش از یک قرن پس از فتوحات عرب در کوهستان‌های خود مستقل باقی ماندند و تا نیمهٔ دوم قرن دوم هجری هنوز روی سکه‌هایی که در آن منطقه ضرب می‌شد خط پهلوی نقش بود و مردمِ جنگل‌ها و بیشه‌های پهناور آن ناحیه بر دین زرتشت بودند.


title: طبرستان

text: ابن اسفندیار طبرستان را از شرق تا غرب، محدود به دینارجاری تا ملاط دانسته، که معادل تقریبی جرجان و رودسر کنونی هستند. ابن اسفندیار در کتاب تاریخ طبرستان از شهرهای طبرستان که دارای جامع و مصلی بودند چنین نام می‌برد: به هامون آمل، ساری، مامطیر، رودبست، تریجه، میله، مهروان، اهلم، پای‌دشت، ناتل، کنو، شالوس، بیخوری، لمراسک، طمیش و به کوهستان کلار، رویان، نمار، کجویه، ویمه، شلنبه، وفاد، الجمه، شارمام، لارجان، امیدوارکوه، پریم و هزارگری. در قرن ۸ میلادی، حمدالله مستوفی جدای از ذکر ولایت مازندران، حدود ولایت قومس و تبرستان را بیان می‌کند که شامل فریم و شهمیرزاد، دامغان، سنگسر و فیروزکوه و دماوند و خوار بوده‌است.


title: طبرستان

text: شمس‌الدین دمشقی در کتاب نخبة الدهر فی عجائب البر و البحر می‌نویسد: جرجان، استرآباد، دهستان، کش، جاجرم، فراوه، آبسکون از شهرهای مازندران است و آمل، ناتل، کلار، رویان، ساری، چالوس، عین الهم از شهرهای طبرستان شمرده شده‌است.


title: طبرستان

text: ظهیرالدین مرعشی در کتاب تاریخ طبرستان و رویان و مازندران می‌نویسد: حد طبرستان از طرف شرقی دیناره‌جاری و از طرف غربی ملاط که آن قریه شهر هوسم که اکنون به فرضه روده‌سر اشتهارد دارد. حد مازندران از طرف شرقی بیشه انجدان می‌باشد و از طرف غربی ملاط می‌باشد. حد گرگان حالیا که به استرآباد مشهور است و اصلاً دهستان می‌گفتند شرقی دیناره جاری است که حد شرقی تمام طبرستان است و غربی انجدان که حد شرقی مازندران است. به گفتهٔ ظهیرالدین مرعشی مازندران بخشی از طبرستان است و سرزمین طبرستان، گرگان و مازندران هر دو را در بر می‌گرفت.


title: طبرستان

text: پس از حمله مغول‌ها، در قرن دهم نام "مازندران" بر این سرزمین گذاشته شد. بنا بر نظر بخشی از مورخان، تا پیش از این دوره، مازندران سرزمینی نیمه اساطیری محسوب می‌شد که در "شاهنامه" و دیگر حماسه‌ها و اساطیر ایران نامش رفته بود. اما طبرستان همیشه خطه‌ای تاریخی محسوب می‌شده‌است. برخی دیگر از مورخان این دیدگاه را نمی‌پذیرند و این دو اسم، یعنی طبرستان و مازندران، را همواره به یک معنی دانستند و معتقدند در همان حال که اسم طبرستان بر تمامی نواحی کوهستانی و اراضی پست ساحلی اطلاق می‌شد، کلمهٔ مازندران بر منطقهٔ ارضی پست ساحلی از دلتای سپیدرود تا جنوب شرقی بحر خزر امتداد دارد، اطلاق می‌گردید.


title: طبرستان

text: علاوه بر مناطقی که در غالباً در قلمرو فرمانروایان طبرستان بودند و به عنوان محدودهٔ «طبرستان عام» شناخته شده‌اند، برخی مؤلفان مناطق دیگری که تحت حاکمیت طبرستانیان نبوده‌اند را نیز در قلمرو فرهنگی طبرستان دانستند. این مناطق بیشتر شامل نواحی شمال ایران و منطبق بر تعریف پتشخوارگر بوده‌است. مناطقی مانند گرگان، دهستان، آبسکون، سمنان، کومس، دامغان، بسطام، ری و طالقان که از لحاظ رسوم اجتماعی و فرهنگ مسلط تحت نفوذ طبرستان بودند و برخی از این تأثیرات هنوز هم قابل لمس است.


title: طبرستان

text: برخی منابع عصر اسلامی طبرستان و رویان را دو سرزمین منفک دانسته‌اند که توسط رود هراز جدا شده‌بودند. در این دیدگاه طبرستان محدود به سرزمین‌های میان تمیشه و هراز بود. اما اغلب منابع این دیدگاه را نمی‌پذیرند و رویان را بخشی از طبرستان دانسته‌اند که گرچه دارای حاکمیت جداگانهٔ پادوسپانیان بوده، لیکن همچنان از خاک طبرستان شناخته می‌شد.


title: طبرستان

text: رویان خود سرزمینی آباد در غرب مازندران بود که شامل بخش‌های کجور، کلارستاق، لنگا، تنکا، سختسر، هوسم، الموت، طالقان، لورا، ارنگه، رودبار قصران و لارقصران می‌شد. به گفته دانشنامه ایرانیکا، منطقه رویان کهن از نواحی غربی طبرستان بود که شامل نواحی کجور، کلارستاق و تنکابن می‌شد.


title: طبرستان

text: سرزمین رویان از گذشته‌ها، زیستگاه دو قوم آمارد و تپور بود.این منطقه پس از حمله مغول، به نام رستمدار نیز شناخته شد. پادوسپانیان مدت مدیدی در این منطقه حکومتی مستقل داشتند. رویان یا رستمدار، شامل کوهستان و دشت‌هایی در غرب طبرستان بود و میان نمک‌آبرود و کرج از یک‌سو و رود هراز از دیگر سو محدود بوده و شامل شهرهای ناتل، چالوس، کلار، سعیدآباد و کجور می‌شده و حاکم‌نشین آن کجور بود. مردم رویان کهن به زبان طبری و گویش طبری رویانی که زبان اسپهبدان طبرستان نیز بود سخن می‌گفتند. به گفته علی‌اصغر یوسفی‌نیا اولیالله آملی مرز غربی رویان را کلار (کلارآباد فعلی) ذکر می‌کند. دمشقی مؤلف کتاب نخبه الدهربین رویان را شامل دیلمان و شرق گیلان می‌داند. ظهرالدین مرعشی سرزمین رویان و رستمدار را از مشرق به سیسنگان و از مغرب به ملاط لنگرود محدود می‌داند.


title: طبرستان

text: از شیوه حکومت و حاکمان طبرستان پیش از اسلام اطلاعات محدودی وجود دارد. طبق آنچه در کتب تاریخی یونانیان آمده، فرادات در زمان حمله اسکندر حاکم تپورستان بوده و اسکندر مقدونی او را به مقام خویش ابقا کرد ولی آماردها حاضر به اطاعت نشدند و به کمک درختان در جنگل پنهان می‌شدند و در برابر سپاهیان اسکندر مقاومت نمودند و حتی اسب محبوب اسکندر، بوسفال، را ربودند؛ ولی سرانجام اسکندر با تهدید و به آتش کشیدن بخش‌هایی از جنگل توانست آنان را مطیع ساخته و حکومتشان را به اتو فرادات سپارد. پس از اسکندر، در زمان سلوکیان اسماً آماردها جزئی از ولایات سلوکی بودند منتهی هیچ جنگی میان آنان رخ نداد و به احتمال زیاد آماردها به استقلال دست یافته بودند. پس از این در زمان اشکانیان است که فرهاد یکم به جنگ آماردها رفت و آن‌ها را به اجبار به ناحیهٔ دربند کوچاند. آن گونه که از نامه تنسر به گشنسب پیداست، سلسلهٔ دیگری علیه سلوکیان در کرانه‌های دریای مازندران شکل گرفت که در عصر اردشیر ساسانی به گشنسب به ارث رسیده بود. گشنسب و اخلاف او تا زمان حکومت قباد ساسانی بر سراسر پتشخوارگر فرمانروایی نمودند و جزئی از ناحیهٔ شمالی امپراتوری ساسانی بودند. پس از گشنسب‌شاهان، کیوس، شاهزادهٔ ساسانی و برادر بزرگتر انوشیروان، در سال ۵۲۹ میلادی عازم طبرستان شد و فرمانروایی این نواحی را برای مدتی، تا سال ۵۳۶ میلادی، در دست داشت. پس از کیوس، به دستور انوشیروان خاندان زرمهر به تبعیت از ساسانیان در منطقه مستقر شدند و تا سال ۶۸۵ میلادی، در سراسر پتشخوارگر فرمان می‌راندند. در این سال مقارن با حمله عرب‌ها به ایران، شاهزاده‌ای به نام گیل گاوباره توانست با مسالمت آذر ولاش، واپسین زرمهرشاه، را کنار راند و سراسر پتشخوارگر را به دست گرفت.


title: طبرستان

text: پس از مرگ یزدگرد سوم و نابودی امپراتوری ساسانی، گیل گاوباره در سال ۶۵۱ میلادی، علم استقلال بیفراشتو با ایجاد گاهشماری طبری به نام «اسپهبد طبرستان، گیل گیلانشاه و پتشخوارگر پتشخوارگران» برای خود سکه ضرب کرد. پس از گیل گاوباره دو فرزند او دابویه و پادوسپان هر کدام دودمانی بنا نهادند.


title: طبرستان

text: دابویه و فرزندانش حکومت پدر را به ارث برده و با نام دابویگان حاکمان مستقل سراسر پتشخوارگر بودند. آن‌ها در زمان فرخان بزرگ پایتخت خود را از گیلان به سارویه منتقل کرده و تا سال ۷۶۱ میلادی، یعنی در زمان خلافت منصور عباسی و خودکشی اسپهبد خورشید، آخرین فرمانروای دابویی، به حکومت پرداختند. دیگر نسل گیل گاوباره با نام پادوسپانیان در قالب حکومتی محلی و کوچک در رویان باقی ماندند و در دوره‌ای طولانی میان سال‌های ۶۵۵–۱۵۹۸ میلادی بر نواحی خود مستقر بودند.


title: طبرستان

text: در زمان فرار یزدگرد به سوی خاور، یکی از همراهان او باو بود. باو از نوادگان کیوس بود و در زمان گریز با اجازهٔ یزدگرد از او جدا شده و به طبرستان آمد تا از یک آتشکده زیارت نماید. وی در طبرستان بود که خبر مرگ شاهنشاه ساسانی را شنید، فلذا در آتشکده عزلت گزید. در زمان حکومت دابویه، به علت دوری پایتخت اولیهٔ دابویگان از مرزهای شرقی طبرستان، مهاجمین از این نواحی به طبرستان هجوم می‌آوردند. به همین سبب مردم از باو خواستند تا به رهبری آنان شتابد و مهاجمان را دور سازد. باو با شروطی درخواست را پذیرفت و بدین شکل حکومت باوندیان شکل گرفت که تا سال‌ها در مرزهای شرقی طبرستان برقرار بود.


title: طبرستان

text: از دیگر حکومت‌های این دوره کارنوندیان یا سوخرائیان است که پیشینهٔ آن به هفت خاندان ممتاز ساسانی و چهار خاندان اشکانی می‌رسد. آن‌ها خود را از نسل کاوه آهنگر می‌دانستند و از زمان انوشیروان ساسانی در کوهستان‌های طبرستان حکومت داشتند. این خاندان مسبب شورش عمومی طبرستان و پس از آن قیام مازیار علیه خلافت عباسی بودند. در شورش عمومی طبرستان که از ۱۶۸ تا ۱۸۹ هجری به طول انجامید، اتحادی میان باوندیان و کارنوندیان برقرار بود و شروین باوندی چون پادشاه طبرستان بود و ونداد هرمز صاحب‌الجیش و سپهسالاری او را می‌کرد. پس از آن در مازیار، واپسین اسپهبد کارنوندی قیامی معروف به سرخ‌علمان، را ترتیب داد و با بابک خرمدین در آذربایجان متحد شد ولی او نیز نهایتاً شکست خورده و کشته شد.


title: طبرستان

text: از سال ۲۲ هجری قمری ترویج دین اسلام در طبرستان آغاز شد و در ۱۴۴ هجری شهر ساری، پایتخت دابویگان به دست مسلمانان افتاد. دستگاه خلافت مسلمانان از شرق به چین و غرب به اسپانیای کنونی ختم می‌شد ولی با وجود این شرایط مردمان طبرستان آیین مزدیسنا را حفظ کرده بودند. برخلاف دیگر نواحی ایران، مردم این خطه به صورتی تدریجی و به خواست خود اسلام را پذیرفتند و از همان ابتدا مذهب تشیع را برگزیدند. در ابتدا وجود دشمنی مشترک، یعنی خلیفه و عوامل خلافت، موجب گرویدن مردم به نادیان قیام علوی بود ولی رفته رفته به تعداد زیدیان پتشخوارگر افزوده شد. نخستین حکومت شیعی در ایران علویان طبرستان بود که در در ۲۵ رمضان ۲۵۰ هجری قمری به درخواست مردم محلی توسط حسن بن زید، معروف به داعی کبیر، ایجاد شد. داعی کبیر ابتدا با دودمان طاهریان، که پس از فتح طبرستان نایب خلافت در شمال کشور بودند، به مبارزه پرداخت و پس از اخراج آنان نبردهایی با سپاهیان خلیفه، یعقوب لیث صفاری و چندی از شورشیان داخلی داشت که نهایتاً از تمامی آن‌ها جان سالم به در برد. داعیان بعدی علوی در طبرستان دچار اختلافاتی شدند که منجر به ضعف آنان شد و سامانیان توانستند طبرستان را جزئی از قلمرو خود کنند ولی مجدداً ناصرالحق اطروش به ترویج تشیع زیدی پرداخته و مردم را علیه سامانیان متحد کرد و دودمان علویان طبرستان را بازسازی کرد.


title: طبرستان

text: پس از دو یا سه نسل علویان طبرستان و گیلان از شعارهای عدالت‌طلبانهٔ نخستین خود عدول کرده و به کنار رانده شدند. این اوضاع زمینه را برای قیام اشرافی که نسب خود را به ساسانیان می‌رساندند، فراهم نمود و در این منطقه نیاز به حکومتی بود که هر دو قشر شیعیان و زرتشتیان را اقناع کند. از سوی دیگر، در اواسط قرن سوم هجری خلافت عباسی با جنبش‌های استقلال‌طلبانه‌ای مواجه شد که ضعف سیاسی او را در پی داشت. این جنبش‌ها در میان ایرانیان، که از پیش منتظر فرصتی برای شورش بودند، با ظهور دولت‌هایی مانند سامانیان و صفاریان این روند آغاز شد و از اوایل قرن چهارم هجری در شمال ایران جنبش‌های گوناگونی علیه خلیفه آغاز شد که اسفار بن شیرویه، ماکان کاکی، سالاریان، زیاریان و آل بویه از این دسته‌اند. عده‌ای از سپاهیان بلند مرتبهٔ علویان طبرستان پس از افول این حکومت علم استقلال برافراشتند. از جمله این سپاهیان پیشین مرداویج زیاری بود که قصد احیای امپراتوری ساسانیان را داشت. او نواحی بسیاری را در سال ۳۱۹ هجری فتح کرد و سلسلهٔ زیاریان را تأسیس نمود. مرداویج در اوج قدرت خود به قتل رسید. پس از مرگ مرداویج، آل بویه که پیشتر در خدمت او بودند، قدرت یافته و جانشین مرداویج، وشمگیر، را شکست دادند و پس از آن حکومت زیاریان به طبرستان محدود شد ولی آل بویه به چنان قدرتی دست یافت که خلیفه مطیع آنان گشت.


title: طبرستان

text: با روی کار آمدن خاندان‌های ترک‌تبار در ایران، غزنویان توانستند امیران زیاری را مطیع خود کنند؛ منوچهر زیاری امیری بود که سکه به نام سلطان محمود غزنوی کرد و با دختر او ازدواج کرد. پس از مرگ منوچهر، باکالیجار کوهی توانست مدتی زیاریان را کنار زده و امارت را به دست گیرد ولی تلاشش برای استقلال ناموفق بود و همزمان با خلع قدرت او و روی کار آمدن انوشیروان زیاری، طغرل سلجوقی به طبرستان حمله کرد. سلجوقیان هم به سکه و خطبه کفایت کردند و پس از مدتی به باوندیان خودمختاری بخشیدند. در این دوران اسماعیلیان طرفداران بسیاری در نواحی جنوب دریای خزر جذب نمود و حسن صباح در الموت قلعه‌ای مستحکم بنا کرد. شاه غازی رستم در این دوره حکومت باوندیان را بار دیگر مستقل ساخت و آن را به دوران اوج خود رساند. وی اصلاحات اقتصادی گسترده‌ای انجام داده، اسماعیلیان را تضعیف کرد و موقوفات بسیاری در طبرستان بنا نهاد؛ ولی پس از شاه غازی دیگر اسپهبدان باوندی دارای استقلال چندانی نبودند. در زمان خوارزمشاهیان، در سال ۶۰۶ هجری، دودمان باوندیان توسط آن‌ها قلع و قمع شد و محمد خوارزمشاه هنگام حمله مغولان به ایران به جزیره آبسکون در طبرستان گریخت و در ۶۱۷ هجری، بر اثر مریضی در این جزیره درگذشت. در حمله مغول اکثر نواحی ویران شد و حاکمان محلی این بار خراج‌گزار والیان مغول و ایلخانان شدند.


title: طبرستان

text: شیخ خلیفه، از روحانیون شیعه آمل در زمان حکومت مغولان بر منطقه، در منطقهٔ سبزوار نهضتی انقلابی علیه ایلخانان را رهبری کرد که به سربداران معروف است. عدهٔ بسیاری در طبرستان نیز به پیروی از این جنبش برخاستند. پس از مرگ شیخ خلیفه جانشینان وی قلمرو حکومت سربداران را وسعت بخشیده و به سوی مازندران نیز لشکرکشی کردند که با شکست همراه بود. همزمان با این رخدادها در دوران ملوک‌الطوایفی، آخرین اسپهبد سلسلهٔ باوندیان توسط یکی از فرماندهان خود به قتل رسید و کیا افراسیاب چلاوی حکومت چلاویان را ساخت. از طرفی قوام‌الدین مرعشی، ملقب به میربزرگ، تحت تأثیر جنبش سربداران قرار داشت، پیروان بسیاری در طبرستان کسب کرد. او در ابتدا با کیا افراسیاب متحد بود ولی میانشان اختلافاتی رخ داد و نهایتاً میربزرگ در نبرد جلالک مارپرچین دودمان چلاوی را شکست داده و کیا افراسیاب را به مرگ رساند و دودمان مرعشیان را تأسیس کرد. یکی از فرزندان کیا افراسیاب به نام اسکندر شیخی، که از این معرکه جان سالم به در برد، نزد تیمور گورکانی رفته و او را ترغیب نمود تا به طبرستان لشکرکشی نماید. تیمور خرابی‌ها و قتل‌عام‌های بسیاری در طبرستان انجام داده و سادات مرعشی را تبعید کرد ولی پس از مرگ او، مجدداً مرعشیان بازگشته و حکومت طبرستان را به دست آوردند.


title: طبرستان

text: با قدرت گرفتن صفویان، امیران مرعشی مطیع آنان شده و با خاندان صفوی روابط نسبی برقرار کردند. خیرالنساء بیگم، از شاهزادگان صفوی، به ازدواج شاه محمد خدابنده درآمد و حاصل این ازدواج، شاه عباس کبیر، قدرتمندترین شاه صفوی است. شاه عباس تمامی حکومت‌های محلی شمال ایران را برانداخت و برای همیشه مازندران را جزئی از خاک رسمی ایران نمود. از جمله حکومت‌هایی که به دست شاه عباس نابود شدند مرعشیان، پادوسپانیان، مرتضویان، الوند دیو، کیاییان، اسحاقوندان و… بودند. شاه عباس کبیر پس از آن به‌آبادی مناطق مذکور همت گماشت؛ به‌طور مثال شهر اشرف را در شرق مازندران بنیان نهاد و فرح‌آباد را در شمال ساری آباد نمود.


title: طبرستان

text: تا سال‌های ۱۰۰۶/۷ قمری، ایالات مازندران و گیلان که تولیدکننده ابریشم بودند به امپراطوری صفوی ضمیمه شده بودند. در نتیجه به چنگ آوردن کنترل این منطقه به دست شاه عباس، این منطقه از آنچه مینورسکی «انبوه دودمان‌های فئودالی» می‌نامد به صورت متمرکز توسط دولت ایران اداره شد. کل ولایت مازندران به صورت خاصه درآمد. درآمد حاصله از ولایات خاصه توسط کارکنان مخصوصی اداره می شد و فقط می توانست مصروف امور خاصه شود. بنا بر مینورسکی، تولیدات مناطق خاصه به شاه تعلق داشت و عواید ناشی از فروش این محصولات به صندوق خاصه واریز می شد. این جدا از عوارض راه ها، مالیات گمرکی و دیگر مالیات ها بود.


title: طبرستان

text: با اسکان ایل قاجار در شرق مازندران، استان مازندران که آن زمان شامل شهرهایی همچون استرآباد (گرگان کنونی) می‌شد جایگاه ویژه‌ای نزد قاجاریان پیدا کرد. در این میان بسیاری از بزرگان مازندران به حمایت از آغا محمد خان قاجار پرداختند به گونه ای که اکثریت ارتش آغا محمد خان قاجار را مازندرانی‌ها تشکیل می‌دادند. شهر ساری پایگاه و پایتخت نخست آغا محمدخان و ایران کمی پیش از تاجگذاری رسمی او در تهران بوده‌است. میرزا شفیع مازندرانی ملقب به اعتمادالدوله یکی از متعمدان مازندرانی آغا محمد خان قاجار بوده که در فرماندهی و جذب قوا در مازندران برای ارتش آغا محمد خان قاجار کمک‌های شایانی کرد و در نهایت به صدر اعظمی قاجار رسید. مهدی خان خلابر یکی دیگر از معتمدان مازندرانی آغا محمد خان قاجار بود که در فتح گیلان نقش قابل توجهی داشت و حمایت او از آغا محمد خان قاجار باعث شد که او به حاکمیت تنکابن منسوب شود. در عهد مشروطیت نیز مازندرانی‌هایی همچون محمدولی‌خان تنکابنی، علی دیو سالار (سالار فاتح)، خلیل خان درویش طبرستانی، علی خان اسفندیاری، ابوالقاسم خان مصدق خواجه نوری، زهرا سلطان نوری، سردار جلیل کلبادی، سردار رفیع یانسری و … عازم تهران شدند تا به استبداد محمد علی شاه پایان دهند. محمدولی‌خان تنکابنی در عهد قاجار چند دوره به صدارت رسید. دودمان پهلوی آخرین دودمان طبری‌تبار و مازندرانی بوده که بر ایران حکومت کرده‌است. پدربزرگ رضا شاه، مراد علی خان سوادکوهی نام داشته که در جنگ هرات (افغانستان) در ارتش محمد شاه قاجار حضور داشته و در آن جنگ از خودش رشادت و شجاعت به خرج داده‌است. رضا سوادکوهی پایه‌گذار سلسله پهلوی در آلاشت سواد کوه مازندران در یک خانواده طبری‌تبار به دنیا آمد. وی به علت مرگ زود هنگام پدر دوران خردسالی را در فقر گذراند. رضا شاه از نوجوانی به نظام پیوست و مدارج ترقی را پیمود. در کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹، نیروهای قزاق (کازاک) به فرماندهی رضاخان قوای قاجار را شکست داده و تهران را اشغال کردند. رضاخان ابتدا در مقام وزیر جنگ، بسیاری از ناآرامی‌ها و راهزنی‌ها را از بین برد و از تجزیه ایران جلوگیری کرده و مناطق استقلال یافته را به خاک ایران بازگرداند. در ۳ آبان ۱۳۰۲ رضاخان با فرمان احمدشاه قاجار به نخست‌وزیری گمارده شد و ابتدا تلاش ناکامی در جهت جمهوری‌خواهی کرد؛ ولی در سال ۱۳۰۴ با رأی مجلس ایران به پادشاهی رسید. محمدرضاشاه آخرین پادشاه طبری‌تبار و همچنین آخرین شاه ایران بود که به مدت ۳۷ سال بر ایران سلطنت کرد و در سال ۱۳۵۷ به علت انقلاب از قدرت کنار رفته و نظام جمهوری اسلامی جایگزین آن گردید.


title: طبرستان

text: در نمودار زیر کلیت سلسله‌ها و حکومت‌های فرمانروا در طبرستان یا بخش‌هایی از آن را مشاهده می‌کنید. از برخی جزئیات در این نمودار چشم‌پوشی شده‌است. به حاکمان طبرستان بدشخوارگرشاه می‌گفتند. حمزه اصفهانی مورخ قرن سوم در شرح دیوان ابونواس می‌گوید:


title: طبرستان

text: در عصر ساسانی حکمرانان گیلان عنوان گیل گیلان و حکمرانان طبرستان عنوان بدشخوارگرشاه را داشتند. از اواسط دوره ساسانی نواحی جنوبی دریای خزر را به شاهزادگان ساسانی داده بودند چنانچه که بهرام اول پیش از سلطنت حکمران گیلان بود و گیلانشاه لقب داشت و نیز کواد حکمرانی طبرستان را به پسر خود کاووس داد و بدشخوارگرشاه لقب گرفت.


title: طبرستان

text: پس از انقراض ساسانیان و قدرت گرفتن حکومت‌های مستقل طبرستان، سازمان حکومتی سلسله‌های محلی مبتنی بر نوعی دیوانسالاری و اقطاع بود. در این دوره اقطاع به صورت اقطاع نظامی و اقطاع دیوانی بود و از جانب دولت مرکزی به امیران و حکام ایالتی قسمت‌هایی واگذار می‌شد تا در قبال آن زمین‌ها، خراج سالانه بپردازند و در صورت لزوم قشون نظامی در اختیار دولت مرکزی بگذارند. سازمان دیوانی شامل یک وزیر، یک معتمد، چند سپهسالار، چند دبیر، چند محتسب و چند محصل خراج بود. روستاییان هم وابسته به زمین بوده و مطیع و مقید به مالک بودند و کشت عمدهٔ ایشان برنج، سیر، کتان، پنبه و مرکبات بود. در سامانهٔ حکومتی شهریاران طبرستانی در واقع اسپهبدان بزرگ اقطاع‌داران و تیول‌داران بودند و زمین‌هایشان را میان خراج‌گذاران خود تقسیم می‌کردند.


title: طبرستان

text: پس از ورود عرب‌ها، اقطاع زمین به شکل فئودالی در منطقه رواج یافت و مقارن با حکومت علویان طبرستان، مناسبات فئودالی در منطقه برقرار شد و روستائیان به حالت «سرف» درآمدند. علاوه بر خراج سالانه که در زمان برداشت محصول رخ می‌داد، حاکمان گاه و بی‌گاه باج‌هایی هم طلب می‌کردند و جنگ‌ها هزینه‌های سنگینی بر دوش تودهٔ ضعیف جامعه تحمیل می‌کرد. علاوه بر این شیوهٔ جمع‌آوری مالیات هم عامل رواج گستردهٔ رشوه و فساد مالی شده‌بود. حاکم هر شهر پس از جمع کردن خراج، با کسر درصدی از آن برای هزینه‌های دیوانی و مستمری افراد تحت نظرش، باقی‌مانده را نزد حکمران ایالتی یا اسپهبدان می‌فرستاد و این روند در سطوح بالاتر هم ادامه داشت و در برخی دوره‌ها به خلیفه ختم می‌شد. مشکلات وصول خراج و فساد موجود گاه موجب شورش‌های متعددی می‌شد. جماعت روستاییان در تحولات اجتماعی نقش پررنگی داشتند و مانع از افزایش بیش از حد خراج می‌شدند؛ در یکی از موارد والی طاهری دستور به جمع کردن خراج سه برابر کرد، که منجر به قیام بزرگ داعی کبیر شد. تغییرات علویان در سیاست‌های اجتماعی موافقان و مخالفانی داشت. ابوریحان دربارهٔ سیاست‌های ناصر کبیر (حسن اطروش) می‌گوید: «دهقانان را شاه ایران، فریدون، مستقر ساخت و اکنون حسن اطروش می‌خواهد آنان را برکنار کند تا هر عاصیتی نیز، مانند مردم محترم، صاحب زمین شود.» از سویی ابودلف در سفرنامه‌اش در حدود سال ۳۴۱ هجری، از دادگستری و عدالت در حق رعایا گزارش داده. شیوه خراج‌گذاری در دوران علویان دگرگون شده و عوارض فئودالی که از نظر مذهبی نامشروع بودند، حذف گردیدند ولی اطلاعات دقیق‌تری از این سیاست‌ها در دست نیست.


title: طبرستان

text: ساکنان مازندران کنونی در گذر قرون ابتدایی، سیر تحول باورهای نخستین همچون توتمیسم، فتیشیسم، تابوییسم، ناتوریسم، ماناییسم، آنی‌میسم، پلی تئیسم، تری نیته، ثنویت و مونوتییسم را پیمودند. کاسی‌ها، یکی از ساکنان اولیه مازندران و گرگان، به حیات پس از مرگ و جاودانگی روح باور داشتند. این قوم با اعمالی همچون خوردن مردگان و تدفین آن‌ها، می‌پنداشتند که انسان‌ها پس از مرگ مجدداً زنده شده و دارای احساسات و خواسته‌های مادی می‌شوند. کاسی‌ها سالمندان را پس از هفتاد سالگی به بیابان می‌بردند و باور داشتند اگر لاشخورها او را بخورند، سعادتمند می‌شود، اگر درندگان پستاندار آن را خوردند، کم‌سعادت‌تر خواهد بود و اگر لاشه‌اش همان‌جا باقی ماند، بخت چندانی نداشت. همچنین اینان هنگام تدفین مردگان، آنان را با گل سرخ یا اخرا یا اکسیدآهن رنگ می‌کردند تا ارواح پلید از بدن مُرده خارج شود. کاسی‌ها خدایان متعدد داشتند و به پلی‌تئیسم (چند خدایی) باورمند بودند. پس از کاسی‌ها، تپوری‌ها و آماردی‌ها به این نواحی وارد شدند که دامپروری، کشاورزی و شکار می‌کردند. خدایان این دو قوم به روش زندگی و معیشت اقتصادی آنان وابسته بود. گرچه نام و اثری از خدایان این اقوام در دست نیست، ولی آیین و رسوم خاصی داشتند که شناخت درستی از آن نداریم. پیش از ورود آریایی‌ها به منطقه، آیین دیوان نیز در این ناحیه رواج داشت. در این دین واژهٔ دیو معادل خدا بود و خورشید و روشنایی مقدس انگاشته می‌شد. به درستی مشخص نیست که ارتباط این آیین با میتراییسم و مزدیسنا چگونه بوده ولی ارتباطی میان آنان وجود داشت. دیو، که به نظر می‌رسد خدای خورشید در نواحی شمالی ایران بوده، پس از گسترش زرتشتی‌گری معنای «ضد خدا» به خود گرفت. این در حالی است که ریشهٔ این کلمه در اکثر زبان‌های هندو-اروپایی همچنان مفهوم خدا داشته‌است. در حدود ۶۰۰ پیش از میلاد زرتشت در میان آریاییان دین جدیدی آورد که مقتضای گذار جامعه از زندگی مبتنی بر دامپروری به یکجانشینی بود. در این آیین جدید اهورامزدا، به عنوان خدای روشنایی، حامی زیست کشاورزی، آبیاری، درخت‌کاری و دانایی و خرد، پرستیده می‌شد. اهالی البرز که هنوز بیشتر به دامداری متکی بودند، این مذهب جدید را در ابتدا برنتافتند و مقاومت گزیدند. بدین جهت بود که زرتشت در کتاب "اوستا" این سرزمین را «مَزِنَه» به معنای جایگاه و سرزمین دیوها، نامیده. دروازهٔ دوزخ نیز به نام «ارزوه گریوه» در میان کوه‌های البرز قرار داشت. گرچه مشخص نیست چگونه و چه دوره‌ای، لیکن ساکنان شمال البرز آیین زرتشت را نهایتاً پذیرفتند. گزارش‌هایی از گرایش این مردمان به دین زرتشتی در دوره‌های هخامنشی، سلوکی، اشکانی و ساسانی وجود دارد. این آیین تا اواخر قرن سوم هجری و اوایل قرن چهارم هجری رواج داشته و آثار بسیاری مرتبط با آن کشف شده‌است. طبرستان جزء آخرین مناطقی بود که در قلمرو مسلمانان درآمد و حدود ۱۵۰ سال پس از ظهور اسلام، جزئی از خلافت شد. تا نیمهٔ قرن دوم هجری اسپهبدان مستقل طبرستان همچنان به دین مزدیسنا باورمند بوده و سکه‌هایشان را به خط پهلوی ضرب می‌کردند. با فتح طبرستان به دست عاملان خلافت، در حالی که تا سال‌ها جنگ و شورش در منطقه ادامه داشت، تدریجاً اسلام در منطقه پیروانی یافت. ابتدا مسلمانان طبرستان (به خصوص در مناطق جلگه‌ای) به مذهب مالکی درآمدند و محمد بن جریر طبری از جمله مسلمانان این دوره است که در آمل رشد کرده و در همین شهر مقدمات علمیش را آموخت. این در حالی بود که در سال ۱۶۸ هجری شورش طبرستان رخ داد و اسپهبدان طبرستان متحده شده و تمامی اعراب مسلمان را قتل‌عام کردند. این شورش تا زمان به خلافت رسیدن هارون‌الرشید ادامه داشت. در زمان هارون الرشید یکی از پیروان زیدیه (شاخه‌ای از شیعه که به قیام علیه حکومت خلیفه شهیر بودند) که از معرکه فخ گریخته بود، به نام یحیی بن عبدالله، به دیلم رفته و با کمک اسپهبد جستانیان، در ۱۷۵ هجری، شورش نمود ولی سرکوب شد. یحیی نتوانست اهالی را به آیین زیدی درآورد و دیلمیان زرتشتی باقی مانده بودند. پس از آن در دورهٔ مأمون، با توجه به ولایتعهدی رضا، عده‌ای از علویان در فلات ایران پخش شدند و در زمان متوکل این علویان مورد خشم خلافت قرار گرفتند. با مرگ متوکل قیام‌های پیاپی علویان زیدی آغاز شد. یحیی بن عمر که در کوفه قیام کرده‌بود، فعالیت‌هایی هر چند غیرمستقیم، در گیلان داشت و یاران او پس از سرکوب قیامش، به طبرستان، ری و دیلم پناهنده شدند. در سال ۲۵۰ هجری، داعی کبیر به دعوت مردم کلار و پادوسپانیان توانست حکومت علویان طبرستان را تأسیس کند و با شکست دادن نایبان طاهریان در منطقه، تبدیل به تهدیدی جدی برای دستگاه خلافت شود. با توجه به تبلیغات وسیع این حکومت، اهالی طبرستان و دیلم رفته رفته به آیین زیدی گرویدند. همچنین با روی کار آمدن علویان، گسترش تسنن و مذهب مالکی، که توسط عباسیان و طاهریان ترویج می‌شد، متوقف گردید و آیین جدید همه‌گیر شد. از سوی دیگر، علویان بسیاری نیز از سرتاسر حجاز، عراق و شام به این منطقه می‌گریختند تا با حکومت زیدی طبرستان همراه شوند. با روی کار آمدن ناصر کبیر پذیرش مذهب جدید شدت گرفت و او به عنوان یکی از امامان شیعه زیدی، توانست عدهٔ زیادی را در غرب طبرستان و گیلان، مسلمان نماید. گرچه بیانیهٔ رسمیت تشیع در زمان داعی کبیر در دشت‌های طبرستان ابلاغ گشت و جلگه‌نشینان طبرستان به این مذهب درآمدند ولی در کوه‌ها حتی تا دو قرن بعد، هنوز نشانه‌هایی از ادیان باستانی مردم وجود دارد.


title: طبرستان

text: اسماعیلیه شاخه‌ای از شیعه است که از نیمهٔ دوم قرن دوم هجری گسترش یافت. نخستین داعی اسماعیلی ابوحاتم رازی بود که در زمان اسفار شیرویه و مرداویج به طبرستان آمد. مرداویج در ابتدا دعوت ابوحاتم را پذیرفت تا بتواند حمایت خلافت فاطمیان در مصر را جذب کند و این‌گونه با خلافت عباسی مقابله نماید ولی پس از مدت کوتاهی از ابوحاتم جدا شد. دیگر داعیان اسماعیلی که به طبرستان آمدند، ناصر خسرو قبادیانی در قرن پنجم و رئیس‌مظفر طوسی در قرن ششم بودند. اما با آمدن حسن صباح به دیلمان و ایجاد قلعه الموت در ۴۷۷ هجری، این مذهب به شکلی دیگری وارد منطقه شد و اسماعیلی‌ها برای تبلیغ و ترویج عقاید خود پیوسته با اسپهبدان و استنداران طبرستان وارد جنگ می‌شدند. تا زمان سقوط الموت در ۶۵۴ هجری، این مذهب پیروانی پراکنده در طبرستان پیدا کرده بود، که بیشتر در محدودهٔ غرب طبرستان و رویان حضور داشتند؛ ولی با روی کار آمدن ایلخانان، عرصه بر آنان تنگ شد و دیگر نشانی از ایشان باقی نماند.


title: طبرستان

text: با توجه به این که برخی از محدثان مذهب امامیه (دوازده‌امامی) و برخی یاران امامان این مذهب اهل طبرستان بوده‌اند و از آنجا راهی مراکز علمی امامیه شده بودند، می‌توان دریافت که کمابیش این مذهب در طبرستان پیروانی داشته‌است؛ اما این شیعیان امامی در انزوا به سر می‌بردند و شیعیان زیدی در مقایسه با آنان پویاتر و پرشمارتر بودند. این روند تا زمانی ادامه داشت که اسپهبدان باوندی مذهب رسمی خود را به امامیه تغییر دادند؛ لذا از حدود ۴۶۶ هجری، دوران رشد شیعه امامیه در طبرستان آغاز شد و تا ۶۰۶ هجری ادامه یافت. در این دوره اسپهبدان باوندی با حمایت از پیروان امامیه در داخل و خارج مرزهای خود، موجب ترویج بیشاپیش این آیین شدند و به عنوان نایبان مهدی سکه ضرب کردند. اولین اسپهبد امامی حسام‌الدوله شهریار بود که این مذهب را در ساری ترویج نمود. کمی بعد، در یکی از درگیری‌ها میان حکومت سلجوقیان و باوندیان، سنی‌هایی که در آمل حضور داشتند به حمایت از سلاجقه برخاستند ولی با پیروزی اسپهبدان، به اسارت درآمدند. از نکات جالب توجه این دوره دشمنی اسپهبدان باوندی با اسماعیلیان الموت بود که جنگ‌های سختی میان آنان ایجاد نمود. اوج این درگیری‌ها در زمان شاه غازی رستم روی داد. از دلایل حمایت اسپهبدان باوندی از امامیه، این بود که با کمک این مذهب می‌توانستند به بهترین وجه سلطه و استقلال سیاسی خود را کسب نمایند؛ کمااین‌که اسماعیلیه می‌بایست تابع خلفای مصر و امامان نزاری می‌بودند، زیدیه از ائمه جهادی خود پیروی می‌کردند و اهل تسنن پیرو خلافت عباسی بودند ولی امامیه مدعی قدرتمندی در حوزهٔ سیاست و حکومت نداشت. در قرون هفتم و هشم هجری و پس از دوران مغولان، به صورتی تدریجی تصوف و تشیع اثنی‌عشری، که پیش از این در جبههٔ مخالف یکدیگر بودند، در همدیگر تلفیق شدند؛ میر حیدر آملی، عالم شیعه قرن هشتم، صوفیان را «شیعیان خاص» خوانده‌است. از سوی دیگر، از قرن هفتم طریقت کبرویه، که از سنی‌های خراسان بودند، در زمان مرشدی نجم‌الدین کبری تدریجاً به شیعیان نزدیک شدند؛ چنان‌که یکی از مریدان این طریقت به نام سعدالدین حمویه امامان شیعه را برقرار کنندهٔ عدل در جهان می‌داند. نکات مشترک تصوف و شیعیان اثنی‌عشری، مانند وجود اصل ولایت و شخصیت زاهدانهٔ علی بن ابی‌طالب، موجب نزدیکی بیشتر این دو شد. علاءالدوله سمنانی (متوفای ۷۳۶ ه.ق) از مشایخ سنی‌مذهب کبرویه در قرن ۸، تنها علی را دارای هر سه جنبهٔ امامت، خلافت و ولایت کامل دانسته و به «کمال» او اعتقاد دارد. مردم در بسیاری از مناطق خاورمیانهٔ پس از حملهٔ مغول، به سوی خانقاه‌های صوفیان جلب شده‌بودند و در آنجا خود را از تعلقات دنیوی دور نگه می‌داشتند. در چنین شرایطی طرز تفکر شیخ خلیفهٔ آملی، که تلفیقی از تشیع و تصوف بود، در باشتین نشر یافت و توسط مریدان و جانشینانش گسترش یافت و حکومت سربداران را به وجود آورد. مصطفی مجد، مورخ معاصر، در این باره می‌گوید که در این دوره اندیشهٔ تصوف فعال در مقابل تصوف منفعل قرار گرفت. سربداران حکومتی پیرو تصوف و تشیع امامیه بودند که سازمان اجتماعی مبتنی بر مردم مظلوم و کمک به همنوعان در آن وجود داشت و اعضایش از تودهٔ پایین‌دست جامعه، یعنی کشاورزان و پیشه‌وران، تشکیل شده‌بود. هنگامی که امیر وجیه‌الدین مسعود به حکومت سربداران رسید، شیخ حسن جوری (شاگرد شیخ خلیفه و رهبر جریان شیخیه) را آزاد کرد و با کمک هم توانستند سراسر خراسان را تسخیر کنند. پس از این، سربداران دارای یک رهبر نظامی و یک رهبری مذهبی جداگانه بودند که دو جریان «سربداری» و «درویشی شیخیه» را در این حکومت به وجود آوردند.در این هنگام میر قوام‌الدین مرعشی، که بعدها لقب میربزرگ گرفت، در حدود سال ۷۴۳ هجری به خراسان رفت و مرید سربداران شده و تحت تأثیر «تعالیم انقلابی شیخیان» قرار گرفت. یعقوب آژند، مورخ معاصر، این تعالیم را شامل اصول تشیع اثنی‌عشری، مبارزه با تمامی جوانب ظلم در جامعه، فتوت و جوانمردی و کمک به فقرا، مساوات طلبی و ایجاد قسط اسلامی و بُعد مهدویت می‌داند. قوام‌الدین پس از چندی به مازندران بازگشت و مریدان خود را یافت. تفکرات او تلفیقی از تصوف و تعالیم شیعی بود و توانست با اتکا بر چارچوب انقلابی امامیه درویشان را از گوشه‌نشینی درآورد و به سوی جهاد و مبارزه سیاسی سوق دهد. این تفکر به خاطر نابسامانی‌های اجتماعی و فقر مردم آن زمانه و رویکرد فتوت و مساوات‌خواهی دراویش و پوشش درویشی و فقر قوام‌الدین، مورد اقبال عموم قرار گرفت. زمانی که قوام‌الدین به آمل بازگشته بود، حکومت این شهر در دست کیا افراسیاب چلاوی بود که به تازگی حسن باوندی را کشته بود و مشروعیت لازم برای حکومت نداشت. افراسیاب برای رسیدن به مشروعیت، عقاید قوام‌الدین را پذیرفت و مرید او شد. اما در نهایت اتحاد قوام‌الدین و افراسیاب در هم شکست و قوام‌الدین مرعشی با کشتن افراسیاب حکومت خود، به نام مرعشیان، را تأسیس نمود. مدتی بعد، در نیمه نخست قرن نهم هجری، ملک کیومرث (حاکم پادوسپانیان) دین رسمی قلمرو غربی مازندران را نیز به شیعه امامیه تغییر داد و اهالی سنی مذهب رستمدار را به زور شیعه کرد.


title: طبرستان

text: زبان مردم طبرستان، زبان طبری بوده‌است که در تاریخ به صورت‌های «زبان طبری» و «زفان طبری» ثبت شده و از قرن هفتم نام مازندرانی جایگزین نام طبری شد. در کتاب "انتخابات البهیه" به نقل از کتاب "مسالک‌الممالک" در باب زبان طبری آمده‌است: «طبرستان زمینی هامون است و کشاورزی کنند و ستور دارند و زبانی دارند نه تازی نه پارسی و بومی هستند که دیگر دیلمان زبان ایشان را ندانند و تا روزگار حسن بن زید مردم طبرستان و دیلمان کافر بودند.» مقدسی در قرن چهارم هجری می‌نویسد: «زبان مردم گرگان و قومس با هم قرابت دارد و مردم آنجا «ه» را زیاد به کار می‌برند و می‌گویند «هاکن» و «هاده» و زبان مردم طبرستان بدان نزدیک است مگر آنکه در آن عجله و شتابناکی هست. زبان مردم دیلم پیچیده و برعکس است و گیلانیان «خ» را زیاد استعمال کنند.»


title: طبرستان

text: در زمان حکومت داعی کبیر، در شهرهای دشت طبرستان زبان عربی غالب شده بود و حتی سه قرن بعد، هنگامی که ابن اسفندیار "تاریخ طبرستان" را به نگارش درآورد، زبان عربی در آن می‌چلبید. اما در کوهستان‌های طبرستان فضای متفاوتی وجود داشت و زبان طبری به بقای خود در آن منطقه ادامه می‌داد و مرزبان بن رستم، شاهزادهٔ باوندی، کتاب‌هایی به این زبان نوشته‌است.


title: ماتریکس (فرنچایز)

text: ماتریکس عنوان یک فرانشیز چندرسانه‌ای علمی–تخیلی و اکشن است که توسط واچوفسکی‌ها ساخته شده‌است. این مجموعه در درجه اول از یک سه‌گانه فیلم تشکیل شده‌است؛ که نخست شامل "ماتریکس" (۱۹۹۹)، همراه با دو دنباله، "" و "انقلاب‌های ماتریکس" هر دو محصول سال ۲۰۰۳ می‌باشد. در سال ۲۰۲۱ نیز ماتریکس رستاخیزها به دنباله انقلاب های ماتریکس ساخته شده‌است. تمامی فیلم‌ها به نویسندگی و کارگردانی واچوفسکی‌ها (به جز ماتریکس ۴ که به کارگردانی یکی از واچوفسکی‌ها است)، و تهیه‌کنندگی جوئل سیلور هستند. این فرنچایز متعلق به برادران وارنر است، که کار توزیع فیلم‌ها را همراه با ویلیج رودشو پیکچرز انجام داده‌است.


title: ماتریکس (فرنچایز)

text: مجموعه دارای ویژگی‌های سایبرپانک بوده و داستان سقوط فناورانه نسل بشر را بازگو می‌کند که در آن خلق هوش مصنوعی توسط انسان منجربه شکل‌گیری ماشین‌هایی خودآگاه و خودمختار می‌شود که بشر را در یک سیستم واقعیت مجازی تحت عنوان «ماتریکس» زندانی می‌کنند تا از حرارت و فعالیت‌های الکتریکی بدن انسان‌ها به عنوان منبع انرژی برای خود استفاده کنند. هر چند وقت یکبار برخی از این زندانی‌ها موفق به رهایی از سیستم شده و تهدیدی برای آن تلقی می‌شود، و توسط هوش مصنوعی در داخل و خارج تحت تعقیب قرار می‌گیرند.


title: ماتریکس (فرنچایز)

text: داستان فیلم حول محور شخصیت نئو با بازی کیانو ریوز، ترینیتی (کری-ان ماس) و مورفئوس (لارنس فیشبرن) است که سعی در آزاد نمودن بشریت از این سیستم هستند، در حالی که توسط مأمورهای آن از جمله مأمور اسمیت (هوگو ویوینگ) تحت تعقیب می‌باشند. داستان مجموعه اشاره‌ای به منابع متعددی از ایده‌ها و تفکرات فلسفی، مذهبی و معنوی، در میان دیگر معضلات و دوراهی‌های انسان، انتخاب مقابل کنترل، آزمایش فکری مغز در خمره، موعودگرایی و مفاهیم وابستگی متقابل و عشق است.


title: ماتریکس (فرنچایز)

text: فیلمی به نام "انیماتریکس" هم وجود دارد که به صورت انیمیشن است و از چندین قسمت فیلم کوتاه تشکیل شده‌است. اپیزود دوم و سوم آن به جریاناتی که به شکل‌گیری "ماتریکس" انجامیده، می‌پردازد. قسمت اول این فیلم - «آخرین پرواز اسایرس» - تداخلی با "ماتریکس ۲" دارد. موردی دیگر به اسم "بازبینی ماتریکس" نیز موجود است که حدود دو ساعت از پشت صحنه‌های فیلم "ماتریکس" یک را عرضه می‌کند. بازی ویدئویی "ماتریکس را وارد کنید" به فیلم ماتریکس دو ربط دارد. بازی "ماتریکس آن‌لاین" هم یک بازی کاملاً برخط است.


title: ماتریکس

text: ماتریکس () یک فیلم اکشن علمی-تخیلی به نویسندگی و کارگردانی واچوفسکی‌ها است که در سال ۱۹۹۹ منتشر شد. در این فیلم بازیگرانی همچون کیانو ریوز، لارنس فیشبرن، کری-ان ماس، هوگو ویوینگ، جو پانتولیانو و گلوریا فاستر ایفای نقش می‌کنند. "ماتریکس" که اولین قسمت از "سه‌گانه ماتریکس" است، آمیزه‌ای از اکشن، هنرهای رزمی و دارای یک فیلم‌نامه چندلایه است که یک جامعه پادآرمان‌شهر در آینده را به تصویر می‌کشد، که در آن درک واقعیت توسط انسان‌ها در دنیایی ساختگی به نام «ماتریکس» رخ می‌دهد، که به دست ماشین آلات هوشمند برای غلبه بر جمعیت انسان‌ها، شبیه‌سازی شده‌است. این در حالی است که حرارت و فعالیت‌های الکتریکی بدن انسان‌ها به‌عنوان منبع انرژی برای ماشین آلات محسوب می‌شوند. در این بین یک برنامه‌نویس کامپیوتر به نام نئو، از این حقیقت آگاه شده و همراه با افراد دیگری که خود را از این دنیای رؤیایی رها کرده‌اند، به شورشی علیه ماشین‌ها برمی‌خیزند.


title: ماتریکس

text: فیلم "ماتریکس" به‌خاطر داشتن محتوای سنگین و ساختار پیچیده فلسفی شهرت دارد. این فیلم همچنین نمونه‌ای از سبک سایبرپانک و علمی تخیلی به‌شمار رفته و شامل منابع متعددی از ایده‌ها و تفکرات فلسفی و مذهبی است. روشی که واچوفسکی‌ها در ساخت صحنه‌های اکشن این فیلم به‌کار گرفته‌اند تحت تأثیر انیمه ژاپنی و فیلمهای هنرهای رزمی بوده‌است. آنها همچنین از تکنیک‌های مبارزه نمایشی و وایر فو — نوعی تکنیک مبارزه با کمک هدایت افراد با سیم و مورد استفاده در فیلم‌های سینمایی اکشن سینمای هنگ کنگ — در ساخت این فیلم استفاده کرده‌اند.


title: ماتریکس

text: این فیلم موجب مشهور شدن جلوه بصری تأخیر گلوله شد، تکنیکی که طی آن صحنه‌های اکشن فیلم به صورت حرکت آهسته به نمایش درمی‌آید اما حرکت دوربین به نحوی است که انگار با سرعت معمولی در حال جابه‌جا شدن است. این فیلم تأثیر زیادی بر فیلم‌های سبک ابرقهرمانی بعد از خود داشت. "ماتریکس" به‌طور ویژه به‌خاطر جلوه‌های ویژه، نوع اکشن استفاده شده، فیلم‌برداری و سرگرم‌کنندگی بالا مورد تحسین قرار گرفته‌است. این فیلم که از آن به‌عنوان یکی از بهترین فیلم‌های ژانر علمی–تخیلی در تمام دوران یاد می‌شود، در سال ۲۰۱۲ به فهرست ملی ثبت فیلم آمریکا افزوده شد.


title: ماتریکس

text: فیلم "ماتریکس" که نخستین قسمت از سه‌گانه "ماتریکس" به‌شمار می‌رود، برنده ۴ جایزه اسکار در بخش‌های فنی و همچنین جوایز دیگری شامل جایزه بفتا و ساترن بوده‌است. فیلم در ۳۱ مارس ۱۹۹۹ در آمریکا اکران شد و توانست به فروشی جهانی معادل ۴۶۳ میلیون دلار دست یابد. اگرچه فیلم، به‌طور کلی نظرات مثبتی از منتقدین فیلم دریافت کرد و بعضی از منتقدین این فیلم را به‌خاطر اجرای موضوعات دشوار ستوده‌اند، با این‌حال، برخی دیگر معتقدند که مفاهیم عمیق فیلم، تحت تأثیر جلوه‌های ویژه آن قرار گرفته‌اند. "ماتریکس" که از آن به‌عنوان یکی از برترین فیلم‌های تاریخ سینما یاد می‌شود، در فهرست ۲۵۰ فیلم برتر بانک اطلاعات اینترنتی فیلم‌ها، در رتبه ۱۵ قرار دارد.


title: ماتریکس

text: موفقیت این‌فیلم به‌قدری بود که سه دنباله برای آن به نام‌های "بارگذاری مجدد ماتریکس" (۲۰۰۳)، "انقلاب‌های ماتریکس" (۲۰۰۳) و "رستاخیزهای ماتریکس" (۲۰۲۱) ساخته شد. علاوه بر این، مجموعه "ماتریکس" تنها به فیلم محدود نماند و به دنیای کتاب‌های کمیک، بازی‌های ویدیویی و فیلم‌های انیمیشن کوتاه نیز راه پیدا کرد، که در این مسیر، واچوفسکی‌ها نقش مهمی به‌عهده داشتند.


title: ماتریکس

text: در یک هتل متروکه در شهری بزرگ، یک زن که بعداً مشخص می‌شود نامش ترینیتی است، در تنگنای پلیس گیر افتاده‌است. با این‌حال، او با کمک توانایی‌های ابرقهرمانی خود، موفق به شکست آن‌ها و گریز از مهلکه می‌شود اما نیروی پلیس دست به تعقیب او می‌زند. علاوه‌بر نیروی پلیس، گروه دیگری از مأموران که دارای قابلیت‌های ابرقهرمانی خاصی هستند نیز به تعقیب او می‌پردازند. ترینیتی وارد کیوسک تلفن عمومی می‌شود و تلفنی که زنگ می‌خورد را برمی‌دارد. او تنها چند ثانیه قبل از این که کیوسک تلفن مورد اصابت کامیونی حامل مأموران قرار بگیرد، ناپدید می‌شود.


title: ماتریکس

text: برنامه‌نویس کامپیوتری به نام توماس اندرسون، با نام مستعار «نئو» در جامعه هکرها، احساس می‌کند یک مشکلی وجود دارد، چرا که در محیط آنلاین دائماً با عبارت ماتریکس روبرو می‌شود. ترینیتی با او تماس می‌گیرد و می‌گوید پاسخ سوالات او نزد مورفئوس است. گروهی از مأموران به‌همراه نیروی پلیس به رهبری مأمور اسمیت، به محل کار نئو می‌رسند و سراغ او را می‌گیرند. با این‌که مورفئوس تلاش می‌کند به‌نحوی نئو را با کمک تماس تلفنی هدایت کند تا به دست مأمورین نیفتد او دستگیر شده و تحت بازجویی برای کمک به پیدا کردن محل اختفای مورفئوس قرار می‌گیرد. آن‌ها از مورفئوس یه عنوان یک تروریست یاد می‌کنند.


title: ماتریکس

text: نئو آزاد می‌شود و بعداً مورفئوس را ملاقات می‌کند. او به نئو دو قرص نشان می‌دهد: قرمز برای پی‌بردن به حقیقت ماتریکس و آبی برای برگشتن به زندگی معمولی و روزمره همیشگی. پس از این‌که نئو قرص قرمز را می‌خورد، واقعیتی که با آن سروکار داشت درهم می‌شکند و زمانی که بیدار می‌شود، خود را در محفظه‌ای پر از مایعات می‌یابد، در محلی که تعداد بی‌شماری از این محفظه‌ها وجود دارد و همه آنها به صورت درهم‌تنیده‌ای با رشته کابل‌هایی به یک‌دیگر متصل هستند. در ادامه او توسط مورفئوس و افراد او پیدا شده و سوار سفینه‌ای به نام بخت نصر می‌شود.


title: ماتریکس

text: در حالی‌که نئو به‌خاطر یک عمر زندگی در حالتی بدون فعالیت و خوابیده در محفظه‌ای تنگ، نیاز به بازیابی توانایی فیزیکی خود است، مورفئوس واقعیت را برای او برملا می‌کند. در اوایل قرن بیست و یکم، نبردی میان انسان‌ها و ماشین‌های هوشمند رخ می‌دهد. زمانی که انسان‌ها دسترسی ماشین‌ها به انرژی خورشیدی را قطع می‌کنند، ماشین از انسان‌ها به عنوان منبعی از انرژی بیوالکتریک استفاده می‌کنند. آنها انسان‌ها به صورتی ناهوشیار در محیطی به نام ماتریکس نگه داشته و واقعیتی شبیه‌سازی شده را به صورت جمعی برای آن‌ها به نمایش گذاشتند. واقعیتی که نمایش دهنده جهان در انتهای قرن بیستم و قبل نبرد انسان‌ها و ماشین‌ها بود. ماشین‌ها تمام دنیا را فتح کرده‌اند و زایون آخرین شهر باقی مانده و پناهگاه انسان‌های آزاد است. مورفئوس و خدمه‌اش عضو جنبشی هستند که با هک کردن ماتریکس، اقدام به آزاد کردن انسان‌ها می‌کنند.


title: ماتریکس

text: مورفئوس به نئو هشدار می‌دهد که مردن در محیط ماتریکس، موجب مرگ بدن فیزیکی افراد نیز می‌شود و مأمورانی که او آنها را قبلاً ملاقات کرده در واقع برنامه‌های نگهبان بسیار قدرتمند کامپیوتری هستند که تمامی تهدیدات متوجه سیستم را حذف می‌کنند. ماشین‌ها به سنتینل‌ها که نوعی ربات‌های نگهبان هستند، دستور داده‌اند که جنبش انسان‌های آزاد در دنیای واقعی را نابود کنند. مورفئوس در محیط شبیه‌سازی شده نحوه مبارزه کردن در دنیای ماتریکس را به نئو آموزش می‌دهد، با این تصور که او همان "شخص برگزیده" موعود است، شخصی که انسان‌ها را از ماتریکس آزاد می‌کند و جنگ را به پایان می‌رساند. گروه مورفئوس و نفراتش برای ملاقات پیشگو، وارد ماتریکس می‌شوند، پیش‌گویی که ظهور شخص برگزیده را پیش‌بینی کرده‌است. او می‌گوید که نئو شخص برگزیده نیست هرچند استعداد برگزیده شدن دارد ولی انگار منتظر چیزی هست شاید منتظر زندگی بعدیش. سپس هشدار می‌دهد که او مجبور خواهد شد بین زندگی خود و مورفئوس، یکی را انتخاب کند.


title: ماتریکس

text: گروه در کمین مأموران و گروه ویژه پلیس قرار می‌گیرند و این ماجرا به خاطر لو دادن موقعیت گروه توسط سایفر رخ می‌دهد. سایفر یکی از اعضای خدمه است که از وضعیت ناراضی است و می‌خواهد به زندگی راحت خود در ماتریکس بازگردد. مورفئوس با در معرض خطر قرار دادن خود، به فرار بقیه گروه کمک می‌کند و درنتیجه دستگیر می‌شود. سایفر از ماتریکس خارج می‌شود و بقیه اعضای گروه را که هنوز در دنیای ماتریکس بودند، به قتل می‌رساند. قبل از این که بتواند نئو را بکشد، توسط تنک، یکی از خدمه که او را قبلاً زخمی کرده بود، کشته می‌شود.


title: ماتریکس

text: در ماتریکس مأموران مشغول بازجویی و شکنجه مورفئوس برای پی‌بردن به کد دسترسی به رایانه اصلی شهر زایون هستند. تنک پیشنهاد می‌کند که آنها مورفئوس را قبل از این‌که اعتراف کند، بکشند، اما نئو پیشنهاد می‌کند آنها به ماتریکس بازگردند و مورفئوس را نجات دهند. ترینیتی اصرار می‌کند که او را همراهی کند. در زمان نجات مورفئوس، نئو به قابلیت‌های خودش پی می‌برد و متوجه توانایی خود در مبارزه برابر و حتی شکست مأموران می‌شود. مورفئوس و ترینیتی موفق به خروج از ماتریکس می‌شوند، اما نئو در کمین مأموران گرفتار می‌شود و کشته می‌شود. درحالی که موقعیت سفینه نیز لو رفته و ربات‌های نگهبان مشغول حمله به آن هستند، ترینیتی در گوش نئو که حالا مرده‌است، نجوا می‌کند که او نمرده‌است. او عاشق نئو است و این موضوع را قبلاً پیش‌گو به او گفته‌است که ترینیتی تنها عاشق شخص برگزیده می‌شود. او نئو را می‌بوسد و نئو ناگهان در دنیای ماتریکس به‌هوش می‌آید. او با نیروی جدیدی که به‌دست آورده، مأمور اسمیت را شکست می‌دهد و درست در زمان مناسب از ماتریکس خارج می‌شود تا خدمه بتوانند از بمب الکترومغناطیس برای دفع ربات‌های نگهبان استفاده کنند. پیش گویی محقق شده و نئو در زندگی جدید، همان موعود برگزیده است. در سال ۱۹۹۴، واچوفسکی‌ها فیلم‌نامه‌ای برای فیلم "آدم‌کش‌ها" به کمپانی برادران وارنر تحویل دادند. بعد از این‌که رئیس وقت کمپانی لورنزو دی بوناونتورا فیلم‌نامه را مطالعه کرد، تصمیم گرفت تا طی قراردادی حقوق قانونی مربوط به این فیلم به اضافه دو فیلم دیگر یعنی "محدودیت" و ماتریکس را از آنها خریداری کند. "محدودیت" اولین فیلمی بود که واچوفسکی‌ها کارگردانی آن را به‌عهده گرفتند. این فیلم با تحسین منتقدین روبرو شد. با این دستاورد، آنها درخواست کردند که کارگردانی ماتریکس را هم خودشان به‌عهده بگیرند.


title: ماتریکس

text: در سال ۱۹۹۶، واچوفسکی‌ها نقش نئو را به ویل اسمیت پیشنهاد دادند. اسمیت در کانال یوتیوب خودش اشاره کرده‌است که قرار براین بوده که او نقش نئو و وال کیلمر نقش مورفئوس را به‌عهده داشته باشند. او بعداً گفته‌است که به درستی متوجه فیلم‌نامه نشده‌است و برهمین اساس بازی در فیلم غرب وحشی وحشی را ترجیح داده‌است.


title: ماتریکس

text: تهیه‌کننده فیلم یعنی جوئل سیلور به سرعت انتخاب و به مجموعه پیوست. اگرچه حامیان مالی پروژه مانند سیلور و لورنزو دی بوناونتورا حامیان قدرت‌مندی بودند با این‌حال پروژه ۶۰ میلیون دلاری ماتریکس با فیلم‌نامه‌ای پیچیده و فلسفی و جلوه‌های ویژه دشوار، هنوز برای کمپانی برادران وارنر یک سرمایه‌گذاری عظیمی به‌حساب می‌آمد. واچوفسکی‌ها، جف دارو و استیو اسکروس، هنرمندان کتاب‌های کمیک بوک را استخدام کردند تا تمام داستان فیلم را به صورت نمابه‌نما در ۶۰۰ صفحه طراحی کنند. مجموعه طراحی شده موفق به گرفتن تأیید استودیو شد و تصمیم بر ساخت فیلم در استرالیا گرفته شد. به‌زودی، ماتریکس تبدیل به یک همکاری مشترک بین کمپانی برادران وارنر و ویلیج رودشو پیکچرز شد.


title: ماتریکس

text: یکی از اولین مواردی که بازیگران باید به آن مسلط می‌شدند، فهم کامل فیلم‌نامه ماتریکس و توانایی توضیح دادن آن بود. برای این منظور، خواندن "کتاب شباهت و شبیه‌سازی" از ژان بودریار فیلسوف فرانسوی برای اغلب بازیگران اصلی و دست‌اندرکاران تولید مجموعه، ضروری بود. کیانو ریوز اعلام کرد که علاوه بر این کتاب، واچوفسکی‌ها او را ترغیب به خواندن کتاب‌های "خارج از کنترل: زیست‌شناسی جدید ماشین‌ها، سیستم‌های اجتماعی و جهان اقتصادی" از کوین کلی و همچنین "روان‌شناسی فرگشتی" از دیلان اوانس کرده بودند. کری-ان ماس گفته دوران سختی را برای تکمیل این موارد گذرانده‌است.


title: ماتریکس

text: واچوفسکی‌ها از دیرباز از تحسین‌کنندگان سینمای هنگ‌کنگ بوده‌اند و برهمین اساس تصمیم گرفتند تا یوئن وو-پینگ طراح و کارگردان فیلم‌های رزمی نمایشی را استخدام کنند تا به آن‌ها در تولید صحنه‌های مبارزه کمک کند. آماده کردن بازیگران برای اجرای حرکات اکشن با کمک سیم، به ماه‌ها زمان نیاز داشت. واچوفسکی‌ها ابتدا چهار ماه را برای این منظور در نظر گرفتند و یوئن وو-پینگ نیز در ابتدا خوش‌بین بود اما وقتی متوجه ناآمادگی بازیگران شد، نگرانی او آغاز شد. او برای افزایش قدرت بدنی بازیگران وقت زیادی گذاشت. او همچنین تمرین‌های ویژه‌ای را برای برخی بازیگران اصلی مهیا کرد. به‌عنوان مثال به‌طور ویژه با کیانو ریوز برای افزایش استقامت، لارنس فیشبرن برای افزایش انعطاف، هوگو ویوینگ برای افزایش دقت و کری-ان ماس برای افزایش ظرافت زنانه تمرین کرد.


title: ماتریکس

text: قبل از پیش‌تولید، کیانو ریوز به‌خاطر بیرون‌زدگی مهره گردنی مجبور به انجام یک عمل جراحی شده بود و در زمان پیش‌تولید عملاً در دوران بهبودی خود به‌سر می‌برد. با این‌حال او به انجام شدید تمرینات خود حتی در روزهای تعطیل اصرار داشت و به‌همین خاطر یوئن وو-پینگ تمرینات سبک و مشت‌زنی را برای او در نظر گرفت. به‌خاطر این‌که در طول فرایند پیش‌تولید، ریوز هنوز در دوره بهبود خود به‌سر می‌برد و این دوره حدود دو ماه از چهار ماه تمرین برای فیلم را به خود اختصاص داد، او نتوانست به‌خوبی لگدزنی را تمرین کند و در نتیجه در طول فیلم‌برداری نیز خیلی از پاهای خود برای لگد زدن استفاده نکرد. ویوینگ هم به‌خاطر آسیب‌دیدگی در طول تمرینات، مجبور به انجام عمل جراحی لگن شد.


title: ماتریکس

text: در طول فیلم، محیط ماتریکس با کدهای سبز رنگی که به‌صورت عمودی و به سمت پایین در جریان بودند، نمایش داده شد. این کدها که مرکب از تصاویر آیینه‌ای حروف کاتاکانا (خط ژاپنی) و اعداد لاتین بودند، توسط سیمون وایتلی طراحی شده بود و او برای این‌کار دست به تولید یک رابط اختصاصی زد. در سال ۲۰۱۷، او در یک مصاحبه با سی‌نت گفت که همسر ژاپنی او در طراحی این خطوط به او کمک کرده‌است و اضافه کرد که این خطوط درواقع تهیه شده از دستور تهیه سوشی ژاپنی هستند. تیم تولید برای ایجاد تفاوت میان دنیای واقعی و ماتریکس سعی کردند تکنیک‌هایی را برای این منظور استفاده کنند. یکی از این تکنیک‌ها این بود که کدهای ماتریکس در زمان‌هایی که صحنه‌های فیلم مربوط به دنیای ماتریکس بود با رنگ سبز کاملاً آشکاری نمایش داده شود و زمانی که صحنه‌ها مربوط به دنیای واقعی بود، تغییر رنگ به آبی رخ دهد. از موارد دیگر در این زمینه این بود که در دنیای واقعی و خارج از ماتریکس، بازیگران دارای موهایی نامرتب‌تر و لباس‌هایی با بافت پارچه‌ای واضح‌تر بودند و همچنین در زمان فیلم‌برداری از لنزهای بزرگ‌تری برای نرم کردن پس زمینه و تأکید بیش‌تر روی بازیگران استفاده شد.


title: ماتریکس

text: سفینه بخت نصر، طوری طراحی شده بود که به‌جای یک سفینه کاملاً سالم و تمیز به‌صورت یک سفینه سرهم‌بندی شده و مستعمل به‌نظر برسد. کابل‌ها به صورت عمدی در معرض دید قرار داشتند و قطعات سازنده آن نیز کاملاً با دقت قرار داده شده بودند تا از این طریق با نمایش قطعات داخلی سفینه، رابطه میان انسان و ماشین را جدایی‌ناپذیرتر نشان دهند. در صحنه‌ای که نئو در محفظه خواب متصل به شبکه ماتریکس بیدار شد، محفظه عمداً طوری طراحی شده بود که کثیف، مستعمل و ترسناک به‌نظر برسد. در طول مرحله تست تنفسی در محفظه، فرد ی که در محفظه قرار داشت، در کمتر از هشت دقیقه دچار افت دمای بدن و سرمازدگی شد، به‌طوری که دست‌اندرکاران مجبور شدند برای استفاده‌های بعدی، محفظه را گرم کنند.


title: ماتریکس

text: کیم بارت، طراح لباس فیلم، گفته که لباس بازیگران را براساس شخصیت و محیطی که هر بازیگر در زمان فیلم‌برداری در آن حضور داشته، تعریف کرده‌است. به‌عنوان مثال، زمانی که توماس اندرسون (کیانو ریوز) در دفتر کارش حضور داشت، لباسی طراحی شد که ناخوشایند، ژولیده و نامرتب بود. بارت در برخی موارد سه نوع الیاف برای ساخت هر لباس استفاده کرد و همچنین مجبور بوده که به‌خاطر شرایط خاص فیلم‌برداری و صحنه‌های متفاوت مانند صحنه‌های اکشن، نیاز به پرش و آویزان شدن، میزان کارایی آن لباس برای بازی را هم در نظر بگیرد. بارت برای لباس ترینیتی چندین نوع پارچه را بررسی کرد تا بفهمد هریک از آنها چه مقدار جذب و انعکاس نور دارند. او در نهایت لباسی با جلایی جیوه‌ای و براق را برای ترینیتی انتخاب کرد. برای مأمورین، طراحی به نحوی انجام شد که لباس‌ها همانند فیلم‌های جی‌اف‌کی و مردان سیاه پوش، نمایان‌گر سرویس مخفی و نظارت مخفیانه باشند. ساخت عینک‌های دودی مورد استفاده در فیلم، به ریچارد واکر، طراح شرکت بلایند دیزاین محول شد.


title: ماتریکس

text: به‌جز چند صحنه تقریباً تمامی صحنه‌های مربوط به فیلم در استودیو فاکس و در خود شهر سیدنی در استرالیا ضبط شد. تصویربرداری طوری صورت پذیرفت که بناهای و موقعیت‌های جغرافیایی آشکار در تصویر قرار نگیرند تا فضای آمریکایی فیلم حفظ شود. فیلم‌برداری از مارس ۱۹۹۸ آغاز شد و در ماه اوت ۱۹۹۸ به اتمام رسید. فیلم‌برداری اصلی فیلم مجموعاً ۱۱۸ روز طول کشید.


title: ماتریکس

text: به‌خاطر این‌که کیانو ریوز هم‌چنان در حال بهبودی ناشی از جراحی گردن خود بود، تاریخ فیلم‌برداری برخی از صحنه‌ها به زمانی موکول شد که ریوز به بهبودی کامل دست پیدا کند. در نتیجه فیلم‌برداری یا صحنه‌هایی شرع شد که نیازی به مهارت‌های فیزیکی و اکشن نداشت مانند دفتر کار توماس اندرسون، اتاق بازجویی و صحنه‌ای که نئو با ماشین به سراغ اوراکل می‌رود. صحنه معروف مربوط به جاخالی دادن گلوله‌ها توسط نئو، بر روی پشت بام شرکت سیمنتک در خیابان کنت ضبط شد.


title: ماتریکس

text: موس اغلب صحنه‌های شاخص در طول فیلم‌برداری را خود و بدون استفاده از بازیگر بدلکار به انجام رساند. موس در حین تمرین صحنه‌ای که ترینیتی به سمت دیوار می‌دود، دچار آسیب دیدگی شد و نتوانست صحنه مربوط را در یک نما به اتمام برساند.


title: ماتریکس

text: سازندگان فیلم قصد داشتند صحنه مربوط به ایستگاه مترو را در یک ایستگاه واقعی ضبط کنند، اما پیچیدگی صحنه‌های مبارزه و نیاز به کابل‌های لازم برای تصویربرداری مبارزات، موجب شد که تصویربرداری در محلی ساختگی انجام شود. مکان ساخته شده برای تصویربرداری در نزدیکی یک انبار تجهیزات خطوط ریلی قرار داشت.


title: ماتریکس

text: مبارزات مربوط به صحنه‌ای که نئو، مأمور اسمیت را به سمت سقف پرتاب کرد، به قدری دشوار بود که در زمان فیلم‌برداری، چاد استاهلسکی بدلکار نقش نئو، دچار چندین جراحت در نواحی مختلف از جمله شکستگی دنده، زانو و دررفتن شانه شد.


title: ماتریکس

text: بالگردی که در صحنه بازپرسی مورفئوس به نمایش درآمد، یک بالگرد مدل با اندازه واقعی و وزنی بسیار سبک بود که با کمک کابل در حالت معلق نگه داشته شده بود. با این‌حال تیربار روی بالگرد، واقعی بود و سرعت چرخش آن روی ۵۰ درصد حالت واقعی تنظیم شده بود.


title: ماتریکس

text: این فیلم شهرت زیادی را به‌خاطر جلوه ویژه معروف خود موسوم به تأخیر گلوله کسب کرده‌است، فرایندی که طی آن دوربین ظاهراً با حرکتی با سرعت معمولی در حال ضبط صحنه‌ها به‌صورت صحنه آهسته است. تکنیکی که برای تولید این جلوه ویژه استفاده شد، در واقع نسخه‌ای توسعه داده شده از تکنیکی قدیمی در فیلم‌برداری، موسوم به تصویربرداری برش زمانی است. تکنیکی که طی آن مجموعه‌ای از دوربین‌ها در اطراف هدف قرار می‌گیرد و تصویربرداری به‌صورت همزمان انجام می‌شود. هر دوربین یک تصویر ثابت می‌گیرد و زمانی که تمامی این تصاویر به صورت یک فیلم در کنار یک‌دیگر قرار داده شوند، جلوه حرکت مجازی دوربین شکل می‌گیرد. توهم بصری ایجاد شده موجب می‌شود که مخاطب تصور کند دوربین حول هدف می‌چرخد و زمان متوقف شده‌است.


title: ماتریکس

text: تکنیک تأخیر گلوله شبیه تکنیک تصویربرداری برش زمانی است اما پیچیدگی آن بیشتر است به‌طوری که حرکات می‌تواند با سرعت آهسته یا متغیر ضبط شود. با کمک این تکنیک می‌توان با حرکت دادن آهسته دوربین، مانع از این شد که زمان کاملاً متوقف شده به‌نظر برسد. برای ضبط این صحنه، قبل از شروع فیلم‌برداری، موقعیت دوربین‌ها و نحوه فیلم‌برداری از قبل با کمک مدل‌سازی سه‌بعدی، شبیه‌سازی شده بود. به‌جای آن‌که همه دوربین‌ها همزمان شروع به فیلم‌برداری کنند، تیم فیلم‌برداری دوربین‌ها به صورت نوبتی و برای کسری از ثانیه روشن کردند تا هر کدام تصویر کوچکی که به زاویه خودشان مرتبط است را ضبط کنند. این تکنیک موجب تولید فیلمی با سرعت فوق‌العاده آهسته شد، به‌طوری که وقتی تمامی فریم‌های به‌دست آمده در کنار یک‌دیگر قرار داده شد، فیلمی با ۱۲۰۰۰ فریم در ثانیه تولید شد. چون دوربین‌ها به صورت دایره‌ای استفاده شدند، نیاز به حذف دوربین‌های مقابل در هر فریم بود که این کار با کمک شبیه‌سازی کامپیوتری به انجام رسید.


title: ماتریکس

text: دین دیویس مسئولیت جلوه‌های صوتی فیلم را برعده داشت. جلوه صوتی مربوط صحنه‌های مبارزه و صداهایی مانند مشت‌های رد و بدل شده با کمک یک میله فلزی نازک تهیه، ضبط و ویرایش شد. صدای مربوط به محفظه نگهداری انسان‌ها در ماتریکس، از ترکیب ۵۰ صدا تهیه شد. ساخت موزیک فیلم به‌عهده دان دیویس بود. او اشاره کرده‌است که استفاده از انعکاس تصاویر در فیلم زیاد دیده می‌شود، از انعکاس تصویر قرص‌های قرمز و آبی در عینک مورفئوس تا انعکاس تصویر بالگرد روی ساختمان محل نگهداری مورفئوس. دیویس در زمان ساخت موسیقی فیلم به این لحظات توجه داشته و سعی کرده موسیقی متناسبی با فضای آن‌ها بسازد.


title: ماتریکس

text: در زیر، فهرست ۱۰ موسیقی اصلی فیلم که برروی دی‌وی‌دی در تاریخ ۲۱ سپتامبر ۱۹۹۹ منتشر شد، قرار گرفته‌است.


title: ماتریکس

text: فیلم موفق شد در مجموع حدود ۴۶۳ میلیون دلار کسب کند که از این میان حدود ۱۷۱ میلیون دلار (۳۷٪ از کل فروش) در سهم فروش آمریکا و کانادا و حدود ۲۹۲ میلیون دلار (۶۳٪ از کل فروش) سهم فروش در سایر کشورها بود. به لحاظ میزان فروش، این فیلم به پنجمین فیلم دارای بیش‌ترین فروش و اولین فیلم با "رده محدود شده" دارای بیش‌ترین فروش در آمریکای شمالی در سال ۱۹۹۹ تبدیل شد.


title: ماتریکس

text: "ماتریکس" با وجود این‌که در زمینه کسب جوایز با "" روبرو بود، موفق شد در هر چهار زمینه‌ای که در اسکار نامزد بود، موفق به کسب جایزه شود. برخی از جوایزی که فیلم "ماتریکس" موفق به دریافت آن‌ها شده‌است عبارت‌اند از: اسکار بهترین تدوین، اسکار بهترین جلوه‌های تصویری، اسکار بهترین تدوین صدا، اسکار بهترین میکس صدا، جایزه بفتا برای بهترین جلوه‌های صوتی، جایزه بفتا برای بهترین صدابرداری، جایزه ساترن برای بهترین جلوه‌های تصویری و جایزه ساترن برای بهترین کارگردان. لیست کامل وضعیت نامزدی و کسب جایزه این فیلم در جدول زیر آمده‌است.


title: ماتریکس

text: "ماتریکس" از جمله فیلم‌هایی است که به‌ویژه برای صحنه‌های اکشن فوق‌العاده و جلوه‌های ویژه پیشگامانه آن، تحسین منتقدین و فیلم‌سازان و نویسندگان حوزه علمی تخیلی را در پی‌داشت. برخی از "ماتریکس" به‌عنوان بهترین فیلم علمی تخیلی تمام دوران یاد می‌کنند. انترتینمنت ویکلی، "ماتریکس" را تاثیرگذارترین فیلم اکشن در دوران خود یاد می‌کند. فیلم موفق شد با ۱۵۲ بازبینی جمعی در وبگاه راتن تومیتوز، نمره ۸۸ درصد را به‌دست‌آورد. در وب‌سایت متاکریتیک، "ماتریکس" موفق شد نمره ۷۳ درصد که حاصل از ۳۵ بازبینی بود را کسب کند. تماشاگران سینماسکور در دامنه نمره "آ مثبت" (+A) تا "اف" (F)، به این فیلم، نمره "آ منفی" (-A) داده‌اند.


title: ماتریکس

text: راجر ایبرت به فیلم سه از چهار ستاره داد و طرح فیلم و جلوه‌های ویژه را ستود. با این‌حال جاناتان رزنبام نظرش در مورد فیلم منفی بود و ابزار کرد «تفریحی ساده‌انگارانه برای حدوداً یک‌ساعت اول، تا موقعی که فیلم غرق در ارجاعات زیادش می‌شود … طنز به‌کار رفته به اندازه مناسب نیست و در نهایت تبدیل به اغراقی بیش از اندازه، خشک و بی‌روح و خسته کننده می‌شود.» فیلم‌سازان و سازندگان مجموعه‌های علمی تخیلی به‌طور مشابهی واکنشی مثبت نسبت به فیلم واکنش نشان‌دادند. ویلیام گیبسون که چهره‌ای شاخص در فیلم‌های سایبر پانک است فیلم را «یک لذت پاک توصیف کرد» و ابزار داشت که «مدت زیادی بود که چنین چیزی را تجربه نکرده بودم.» او همچنین گفت که نئو شخصیت مطلق مورد علاقه من درتمامی فیلم‌ها و مجموعه‌های علمی تخیلی در تمام دوران‌ها است. جاس ویدون فیلم را «فیلم شماره یک خود» نامید و شیوه روایی فیلم، ساختار و عمق را ستود و اعلام کرد که «این فیلم در هر سطحی که به آن نگاه کنید، موفق است»."


title: ماتریکس

text: دارن آرونوفسکی در مورد فیلم بیان کرد «من از "ماتریکس" بیرون رفتم… در حالی که مشغول فکر کردن بودم که در حال حاضر انسان‌ها می‌توانند چه نوع فیلم علمی تخیلی بسازند؟ واچوفسکی‌ها تمامی ایده‌های موجود در مورد فیلم‌های علمی تخیلی را جمع کردند و آن را به‌شکل یک ساندویچ خوشمزه همه پسند درآوردند، ساندویچی که هرکسی روی زمین مایل به بلعیدنش است».


title: ماتریکس

text: ام. نایت شیامالان واچوفسکی‌ها را برای ساخت این فیلم تحسین کرد و ابراز کرد «فارغ از این‌که در مورد "ماتریکس" چطور فکر می‌کنید، هر نمایی که آنجا است به خاطر شوق و علاقه آنها است! می‌توانید متوجه شوید که بر روی ساخت آن‌ها کاملاً فکر شده‌است».


title: ماتریکس

text: سایمون پگ گفت که «"ماتریکس" هیجان‌انگیز و اقناع کننده بود، چیزی که "" از انجام آن ناتوان بود. "ماتریکس" از نظر من تازه و داشتنی و از لحاظ بصری حیرت‌انگیز بود. استفاده هوشمندانه از تصاویر شبیه‌سازی شده با کامپیوتر و تعادل کامل میان واقعیت و ماورای‌واقعیت آن را شگفت‌انگیز کرد.»


title: ماتریکس

text: کوئنتین تارانتینو "ماتریکس" را به‌عنوان یکی از بیست فیلم مورد علاقه‌اش بین سال‌های ۱۹۹۲ تا ۲۰۰۹ نامید. جیمز کامرون آن را یکی از عمیق‌ترین فیلم‌های علمی تخیلی ساخته شده در تمام دوران‌ها نامید.کریستوفر نولان فیلم را «یک پدیده تأثیرگذار فوق‌العاده قابل لمس نامید که مخاطبین را به این فکر فرو می‌برد که هی، چی میشه اگه واقعیت این نباشه؟»


title: ماتریکس

text: "ماتریکس" در ۲۱ سپتامبر سال ۱۹۹۹ و با نسبت تصویر ۲٫۳۵:۱ بر روی دیسک لیزری برای نمایش خانگی، توسط رسانه خانگی وارنر در آمریکا عرضه شد. نسخه وی‌اچ‌اس فیلم در هر دو قالب تمام صفحه و صفحه عریض در تاریخ ۷ سپتامبر ۱۹۹۹ عرضه شد. بعد از انتشار دی‌وی‌دی، فیلم به محصولی تبدیل شد که موفق به فروش بیش از یک میلیون نسخه در آمریکا شد و در ادامه رکورد فروش بیش از ۳ میلیون نسخه را نیز به‌دست‌آورد. نسخه نهایی مجموعه سه‌گانه "ماتریکس" بر روی اچ‌دی دی‌وی‌دی در ۲۲ مه ۲۰۰۷ و بر روی دیسک بلو-ری در ۴ اکتبر ۲۰۰۸ عرضه شد. همچنین نسخه اولترا اچ‌دی بلوری نیز در ۲۲ مه ۲۰۱۸ در دسترس علاقه‌مندان قرار گرفت.


title: ماتریکس

text: در ساخت فیلم از مضامین، مفاهیم و کارهای ادبی و سینمایی متعددی استفاده شد از اسطوره‌شناسی گرفته تا فلسفه و مذاهبی مانند آیین بودایی، مسیحیت، گنوسیسم، هندوئیسم و یهودیت.


title: ماتریکس

text: محفظه‌های خواب به‌نمایش گذاشته در فیلم با تصاویر به‌نمایش گذاشته در فیلم "متروپلیس" در سال ۱۹۲۷ و کارهای گرافیست هلندی موریس اشر مقایسه شده‌اند. واچوفسکی‌ها از "" به‌عنوان منبعی مهم برای ساخت جلوه‌های بصری "ماتریکس"، یاد کرده‌اند. صحنه‌های اکشن فیلم به‌صورت زیادی وام‌دار فیلم‌های اکشن به کارگردانی جان وو بوده‌است. هنرهای رزمی نمایشی مورد استفاده در فیلم الهام گرفته از فیلم مشت افسانه با بازی جت لی و محصول سال ۱۹۹۵ است. صحنه‌های رزمی این فیلم باعث شد که واچوفسکی‌ها، وو را برای طرحی صحنه‌های مبارزه "ماتریکس" استخدام کنند. جوئل سیلور گفته‌است که واچوفسکی‌ها در ابتدا سعی کردند ایده خودشان در مورد "ماتریکس" را با نشان دادن انیمه "شبح درون پوسته" به او منتقل کنند و بعد به او گفتند که ما می‌خواهیم چنین چیزی را در عمل تولید کنیم.


title: ماتریکس

text: در فیلم "ماتریکس" یک نسخه از کتاب شباهت و شبیه‌سازی از ژان بودریار، فیلسوف فرانسوی که در سال ۱۹۸۱ چاپ شده‌است، دیده می‌شود. علاوه‌براین مورفئوس نقل قول «بیابان واقعیت» از این کتاب در دیالوگ‌های خود استفاده می‌کند. همچنین بازیگران ملزم شده بودند که پیش از شروع فیلم‌برداری، برای فهم بهتر فیلم، این کتاب را مطالعه کنند. با این‌حال ژان بودریار معتقد است که فیلم "ماتریکس" ایده و کار او را با کژتابی نمایش داده و در فهم ایده‌های او دچار بدفهمی شده‌است. علاوه‌بر این کتاب، خواندن دو کتاب دیگر به‌نام‌های خارج از کنترل: زیست‌شناسی جدید ماشین‌ها، سیستم‌های اجتماعی و جهان اقتصادی از کوین کلی و همچنین روان‌شناسی فرگشتی از دیلان اوانس به بازیگران توصیه شده بود.


title: ماتریکس

text: فیلم چندین بار به کتاب "آلیس در سرزمین عجایب" اثر لوئیس کارول اشاره داشت. فیلم "ماتریکس" در ژانر سایبرپانک قرار دارد و از همین رو سازندگان آن از کارهای انجام شده در این زمینه الهام گرفته‌اند. به‌عنوان مثال واژه «ماتریکس» خود برگرفته از رمان نوشته شده توسط ویلیام گیبسون است.


title: ماتریکس

text: ویلیام ارواین پیشنهاد کرده‌است که ایده ماتریکس –واقعیت ساخته شده توسط ماشین‌های شرور– نوعی تلمیح و گوشه چشمی به اثر تأملات در فلسفه اولی از دکارت و ایده او در باب یک شیطان فریبکار است. طرح مشابهی را می‌توان در سناریو مغز در خمره پیشنهاد شده توسط هیلاری پاتنم مشاهده کرد. همچنین گفته می‌شود که ارتباطاتی میان فیلم و تمثیل غار از افلاطون وجود دارد. ادعا می‌شود که فلسفه امانوئل کانت نیز بر فیلم مؤثر بوده‌است، به‌طوری که این تأثیر از نوع برخورد شخصیت‌ها با یک‌دیگر در درون ماتریکس، قابل مشاهده است. کانت در کتاب نقد عقل محض بیان می‌کند که شناخت انسان در محیط پیرامون از طریق ابزاری ساختگی همچون زبان صورت می‌پذیرد و این علتی است که تمیز دادن واقعیت از آنچه به اشتباه درک شده‌است را دشوار می‌کند. این به این معنی است که انسان‌ها خود عامل گمراهی خود هستند و برای این که به حقیقت دست بیابند بایستی به میل خود و به‌طور آزادانه انتخاب کنند که به‌دنبال حقیقت باشند. این ایده را می‌توان در تک‌گویی مأمور اسمیت در مورد نسخه اولیه ماتریکس مشاهده کرد، او می‌گوید که هدف از ایجاد ماتریکس، ساخت آرمان‌شهری بی‌عیب، بدون رنج و سختی و پر از شادی، برای انسان‌ها بوده‌است.


title: ماتریکس

text: اندرو گودوسکی مواردی مانند تولد نئو به صورت باکره، شک نئو به خودش و پیش‌گویی‌هایی که از آمدنش خبر می‌دهند را اشاره‌هایی به مسیح می‌داند. در میان اشارات احتمالی، پیشنهاد شده‌است که شخصیت ترینیتی با توجه به نوشتار یکسانش، اشاره به موضوع تثلیث در مسیحیت دارد. همچنین به‌خاطر این جملاتی که مورفئوس به نئو می‌گوید: آیا تا به‌حال رؤیایی دیده‌ای که نتوانی به واقعی بودن یا نبودنش پی‌ببری؟ چه اتفاقی خواهد افتاد اگر نتوانی از رؤیایی که در حال دیدن آن هستی، بیدار شوی؟ چطور قادر خواهی بود میان دنیای واقعی و دنیایی که در رؤیا می‌بینی، تفاوتی قائل شوی؟، بیان می‌شود که شخصیت مورفئوس برگرفته از فیلسوفی چینی به‌نام چوانگتسی است.


title: ماتریکس

text: فیلم "ماتریکس" اثری انکار نشدنی بر سینمای هالیوود گذاشت. استفاده از تکنیک وایر فو و هنرهای رزمی نمایشی روش جاری و متداول در صحنه‌های رزمی فیلم‌های هالیوودی را تحت تأثیر قرار داد، به‌طوری که آن‌ها را بیشتر به سمت هنرهای رزمی شرقی کشاند. این موفقیت باعث که سایر فیلم‌ها نیز ترغیب به استفاده از این تکنیک مبارزه شوند، که "مردان ایکس"، "فرشتگان چارلی" و "بی‌باک" از جمله آن‌ها بودند.


title: ماتریکس

text: تکنیک تأخیر گلوله استفاده شده در "ماتریکس" به عنوان ایده محوری بازی مکس پین و همچنین در بازی سوپرهات و دنباله‌های آن مورد استفاده قرار گرفت.


title: ماتریکس

text: در سال ۲۰۰۱، فیلم "ماتریکس" در رتبه ۶۶ در لیست ۱۰۰ سال… ۱۰۰ هیجان قرار گرفت. در سال ۲۰۰۷ "ماتریکس" توسط "انترتینمنت ویکلی" به‌عنوان بهترین فیلم علمی تخیلی ۲۵ سال گذشته انتخاب شد. در سال ۲۰۰۹، این فیلم توسط امپایر ریدر در رتبه ۳۹ در لیست "۵۰۰ فیلم برتر تمام دوران" قرار گرفت.


title: ماتریکس

text: فیلم "ماتریکس" در سال ۲۰۱۲، توسط کتابخانه کنگره آمریکا به‌عنوان فیلمی "دارای اهمیت فرهنگی، تاریخی و زیباشناختی"، وارد فهرست ملی ثبت فیلم شد.


title: ماتریکس

text: "ماتریکس" به دنیای سینما محدود نماند و پس از موفقیت قسمت اول از سه‌گانه "ماتریکس"، ایده آن به دنیای کتاب‌های کمیک، بازی‌های ویدئویی و انیمیشن نیز راه پیدا کرد. واچوفسکی‌ها سعی کردند با توسعه دنیای "ماتریکس" به حوزه‌های دیگر، امکان کار بیشتر بر روی شخصیت‌های دنیای "ماتریکس" و ارائه اطلاعات و جزئیات بیشتر در مورد آن‌ها را فراهم کنند.


title: ماتریکس

text: "ماتریکس را وارد کنید"، یک بازی ویدئویی به سبک اکشن ماجرایی و کارگردانی واچوفسکی‌ها است که توسط شرکت "شاینی انترتینمنت"، همزمان با دو قسمت دیگر مجموع "ماتریکس" ساخته و در ماه مه سال ۲۰۰۳ عرضه شد. داستان این بازی که اولین اسپین‌آف از مجموعه "ماتریکس" محسوب می‌شود، همزمان با خط داستانی قسمت دوم مجموعه "ماتریکس" است و واچوفسکی‌ها برای آن بیش از یک ساعت فیلم اختصاصی تولید کرده‌اند. "ماتریکس را وارد کنید"، موفق شد در هجده روز اول انتشارش، یک میلیون نسخه به فروش برساند، که این فروش پس از شش هفته، به ۲٫۵ میلیون نسخه و در انتها توانست به فروش ۵ میلیون نسخه‌ای دست یابد.


title: ماتریکس

text: "ماتریکس آنلاین"، یک بازی ویدئویی در سبک بازی نقش آفرینی بر خط چندنفره گسترده‌است که ابتدا توسط مونولیث پروداکشنز توسعه یافت و سپس به‌دست سگا و در سال ۲۰۰۵ منتشر شد. کارگردانی این بازی به عهده واچوفسکی‌ها بود اما وظیفه نویسندگی را "پال چادویک" برعهده گرفت.


title: ماتریکس

text: ""، یک بازی ویدئویی در سبک تیراندازی سوم شخص، به نویسندگی و کارگردانی واچوفسکی‌ها و سومین اسپین‌آف از مجموعه "ماتریکس" است که توسط شرکت شاینی انترتینمنت تولید و با کمک آتاری در نوامبر ۲۰۰۵ توزیع شد.


title: ماتریکس

text: "انیماتریکس"، یک فیلم ویدئویی چند قسمتی آمریکایی-ژاپنی به تهیه‌کنندگی واچوفسکی‌ها است که در سال ۲۰۰۳ و بر پایه مجموعه "ماتریکس" ساخته شد. این مجموعه انیمیشن کوتاه شامل ۹ قسمت است که واچوفسکی‌ها نویسندگی چهار قسمت آن را به‌عهده داشتند. این مجموعه به قبل از اتفاقات رخ داده در دنیای به‌تصویر کشیده شده در سه‌گانه "ماتریکس" می‌پردازد، زمانی‌که آغاز جنگ میان انسان‌ها و ماشین‌ها، منجر به شکل‌گیری ماتریکس شد.


title: ماتریکس

text: کتاب‌های کمیک، یکی دیگر از حوزه‌هایی بودند که در آن، توسعه و ارائه اطلاعات بیشتر در مورد شخصیت‌های دنیای "ماتریکس" به‌وقوع پیوست. در ادامه لیست برخی از کتاب‌های کمیک منتشر شده قرار گرفته‌است:


title: ماتریکس

text: پس از ساخت اولین قسمت از مجموعه "ماتریکس"، واچوفسکی‌ها دو قسمت دیگر از این مجموعه به نام‌های "" و "انقلاب‌های ماتریکس" (هردو ۲۰۰۳) را تولید کردند تا مجموعه سه‌گانه "ماتریکس" را تکمیل نمایند. اگرچه واچوفسکی‌ها بعد از ساخت "انقلاب‌های ماتریکس"، اعلام کردند که قصد ساخت دنباله بیش‌تر برای مجموع "ماتریکس" را ندارند اما در نهایت شرکت ویلیج رودشو پیکچرز با همکاری سیلور پیکچرز، تصمیم به ساخت قسمت چهارم از این مجموعه گرفت. کارگردانی این قسمت که هنوز عنوان آن اعلام و به‌علت همه‌گیری ویروس کرونا دچار تعویق در فیلم‌برداری نیز شده‌است به‌عهده لانا واچوفسکی است و مطابق آخرین اعلام قرار است در ۱ آوریل ۲۰۲۲ اکران شود.


title: ماتریکس

text: در مارس ۲۰۱۷، هالیوود ریپورتر گزارش کرد که شرکت برادران وارنز مشغول تهیه مراحل اولیه برای تولید مجموعه تلویزیونی "ماتریکس" است. تا اکتبر ۲۰۱۹، زک پن تأیید کرده‌است که فیلمنامه‌ای که او برای این مجموعه نوشته، مربوط به دوران قبل از اتفاقات "مجموعه ماتریکس" است.


title: نئو

text: نئو (به ، متولد با نام توماس اِی اندرسون، همچنین شناخته‌شده به نام «The One») یک شخصیت تخیلی و قهرمان "مجموعه ماتریکس" است که توسط واچوفسکی‌ها خلق شده‌است. کیانو ریوز او را به عنوان یک مجرم سایبری و برنامه‌نویس رایانه‌ای در این فیلم‌ها و همچنین در نقشی کوتاه در "انیماتریکس،" به تصویر کشیده‌است. اندرو بوون صدای نئو را در "" ارائه کرد. در سال ۲۰۲۱، ریوز نقش خود را در فیلم "رستاخیزهای ماتریکس" با چیزی که "والچر" آن را «تیپ منحصر به فرد جان ویک او» می‌خواند، تکرار خواهد کرد.


title: نئو

text: نئو در سال ۲۰۰۸، توسط "امپایر" به عنوان شصت و هشتمین شخصیت برتر فیلم در تمام دوران انتخاب شد. واژهٔ «Neo» یک واروواژه از «One» است، که اشاره به سرنوشت او برای اینکه "کسی باشد" که صلح را به ارمغان می‌آورد، دارد. ادعاهایی وجود دارند که یک کلوپ شبانه در شیکاگو از نام این شخصیت الهام گرفته‌است. نئو به عنوان یک ابرقهرمان در نظر گرفته می‌شود.


title: نئو

text: توماس اِی اندرسون در ۱۱ مارس ۱۹۶۲ با توجه به سابقه کیفری خود یا در ۱۳ سپتامبر ۱۹۷۱ بر اساس پاسپورتش (هر دو در فیلم دیده می‌شوند) در لوور داون‌تاون، کپیتال سیتی، ایالات متحده به دنیا آمد. مادرش میشل مک‌گی (نام کارگردان هنری فیلم اول) و پدرش جان اندرسون بود. او در دبیرستان سنترال وست و اوون پترسون (به نام طراح تولید فیلم) شرکت کرد. او در دبیرستان در دروس علوم، ریاضی و کامپیوتر سرآمد بود و در ادبیات و تاریخ استعداد نشان داد. اگر چه او در سیزده تا چهارده سالگی مشکلات انضباطی داشت، اندرسون از طریق مشارکت در فوتبال و هاکی به عضوی محترم جامعه مدرسه تبدیل شد.


title: نئو

text: در ابتدای سری، نئو یکی از میلیاردها انسانی است که به صورت عصبی به ماتریکس متصل هستند، غافل از اینکه دنیایی که در آن زندگی می‌کند یک واقعیت شبیه‌سازی است.


title: نئو

text: او در زندگی عادی خود یک برنامه‌نویس آرام برای «شرکت نرم‌افزاری معتبر» متا کورتکس است. او در اوقات فراغت یک هکر رایانه است که به‌طور غیرقانونی به سیستم‌های رایانه ای نفوذ می‌کند و اطلاعات را تحت نام مستعار هکرش «Neo» سرقت می‌کند. او همچنین سیستم‌های رایانه‌ای غیرقانونی غیرقابل ردیابی و برنامه‌های هک را به همراه کنترل ویروس‌های رایانه‌ای که روی سی‌دی‌ها و دیسک‌ها پنهان شده‌اند می‌فروشد. اندرسون در طول مدتی که به عنوان یک هکر فعالیت می‌کرد، چیزی را که فقط به عنوان نام «ماتریکس» می‌شناخت.


title: نئو

text: در طول سال‌های قبل از رویدادهای "ماتریکس"، نئو وقت خود را صرف یافتن مردی کرده‌است که فکر می‌کرد می‌تواند به او بگوید ماتریکس چیست: یک تروریست فرضی که فقط به عنوان مورفئوس شناخته می‌شود. پس از برخورد با هکری دیگر، ترینیتی، اندرسون به‌طور ناگهانی تماسی از مورفئوس از طریق یک تلفن همراه که از طریق پست به دفتر او داده شده، دریافت می‌کند اما تقریباً بلافاصله توسط مأمور واقعیت مجازی، به رهبری مامور اسمیت دستگیر می‌شود. پس از امتناع از همکاری، مأموران یک باگ الکترونیکی را در بدن شبیه‌سازی شده ماتریکس نئو کار گذاشتند تا بتوانند اقدامات او را ردیابی کرده و کسانی که به دنبال برقراری تماس از دنیای آزاد هستند، ردیابی و نابود شوند. سپس ترینیتی با او تماس می‌گیرد، او را از باگ آزاد می‌کند و آنها به ملاقات با مورفئوس می‌روند.


title: نئو

text: به نئو یک انتخاب پیشنهاد می‌شود که در زندگی روزمره خود بماند و ماتریکس را فراموش کند یا یاد بگیرد که ماتریکس واقعاً چیست. او با انتخاب اینکه بفهمد ماتریکس واقعاً چیست، یک دارو مصرف می‌کند (که معمولاً به آن «قرص قرمز» می‌گویند، که در واقع برنامه ای است که برای برهم زدن ارتباط عصبی ذهن او با ماتریکس طراحی شده‌است و پیدا کردن بدن واقعی او را آسان‌تر کرده و او را در دنیای واقعی بیدار می‌کند. او از خواب بیدار می‌شود و با نگرانی خود را برهنه، ضعیف و بدون مو در غلافی پر از مایع آمنیوتیک مصنوعی می‌بیند. او همچنین متوجه می‌شود که از طریق تعدادی کابل که به بدنش پیوند زده می‌شود، به یک سری کابل‌های ضخیم متصل است، از جمله یکی که مستقیماً به پایه جمجمه‌اش متصل می‌شود که بعداً به عنوان وسیله‌ای که ذهنش از طریق آن کار می‌کرد توضیح داده شد. به محض «تولد» او در دنیای واقعی، او توسط ماشینی کشف می‌شود که گردن او را می‌گیرد و همه شاخه‌ها و کابل‌هایش را جدا می‌کند و او را از مخزن مایع خود خارج کرده و به فاضلاب سرد زیر سطح زمین می‌فرستد.


title: نئو

text: نئو توسط مورفئوس نجات می‌یابد و بدنش از اثرات آتروفی ناشی از درون غلاف بهبود می‌یابد. هنگامی که نئو به هوش می‌آید و می‌تواند راه برود، مورفئوس به نئو حقیقت را در مورد ماتریکس می‌گوید: این یک دنیای شبیه‌سازی شده‌است که انسان‌ها به آن متصل هستند، و آن را «زندانی برای ذهن شما» می‌خواند. این حقیقت برای انسان‌ها ناشناخته است و اجسام آنها به عنوان منبع انرژی برای نژاد ماشین‌های حساسی که از قضا، خود بشریت خلق کرده‌است، استفاده می‌شود. او همچنین به نئو دربارهٔ «"The One"» می‌گوید، انسانی با قدرت دستکاری ماتریکس، که پیش‌بینی شده بود جنگ بین انسان‌ها و ماشین‌ها را پایان دهد، و می‌گوید که معتقد است نئو همان «"The One"» است.


title: نئو

text: روز بعد، نئو آموزش خود را آغاز می‌کند و با بارگذاری برنامه‌های آموزشی مختلف به‌طور مستقیم در مغزش، در بسیاری از اشکال جنگ و همچنین عملیات‌های خودرو و سلاح آگاه می‌شود. او همچنین از مورفئوس در مورد موضوعاتی مانند «آزاد کردن ذهنش» از محدودیت‌های ماتریکس، در اصل غلبه بر موتور فیزیک که ماتریکس روی آن کار می‌کند، دستورالعمل‌های بیشتری دریافت می‌کند. او همچنین از وجود مأموران آن آگاه است، برنامه‌هایی که توسط ماشین‌ها برای حفظ نظم و تسلط بر نژاد بشر طراحی شده‌اند، که با توانایی‌هایی مانند جاخالی دادن گلوله، دویدن با سرعت‌های بالا، پریدن از مسافت‌های دور و تسخیر فیزیکی افراد ایجاد شده‌اند و حتی اگر در داخل ماتریکس کشته شوند، به سادگی میزبان جدیدی برای غلبه پیدا می‌کنند.


title: نئو

text: پس از چند روز سوار شدن بر هاورکرافت مورفئوس، "نبوکانازر"، نئو برای ملاقات با اوراکل، که قدرت آینده نگری در دنیای شبیه‌سازی شده دارد، بُرده می‌شود. اوراکل به او می‌گوید که او «استعدادش» را دارد، اما به نظر می‌رسد که منتظر چیزی باشد و در زندگی کنونی خودش نیست. اوراکل به او هشدار می‌دهد که موقعیتی پیش خواهد آمد که او باید بین نجات جان خود یا مورفئوس یکی را انتخاب کند.


title: نئو

text: با بازگشت از اوراکل به یک تلفن ثابت، که به عنوان خروجی «قرص قرمزها» از ماتریکس عمل می‌کند، خدمه کشتی مورفئوس توسط سایفر مورد خیانت قرار می‌گیرند. سایفر که همچنین یک «قرص قرمز» است، مایل است در ازای این کار، مورفئوس را به مأموران تحویل بدهد و وعدهٔ پاک شدن ذهنش و اتصال مجدد دائمی به ماتریکس به عنوان فراری از تاریکی دنیای واقعی را گرفته‌است. در ماتریکس، نیروهای سوات ماوس را می‌کشند. سایفر بیرون می‌رود و یک تفنگ رعد و برق واقعی را می‌گیرد و تَنک را مجروح و دوزر را می‌کشد. او ای‌پاک و سویچ را که همچنان در جک هستند، با قطع پیش از موعد ارتباطاتشان می‌کشد. در ماتریکس، اسمیت مورفئوس را شکست داده و اسیر می‌کند. نئو و ترینیتی سعی می‌کنند بیرون بیایند، اما سایفر تهدید می‌کند که آنها را هم از برق جدا می‌کند، اما وقتی تَنک بهبود می‌یابد، مانع می‌شود، سایفر را می‌کشد و به نئو و ترینیتی کمک می‌کند که بیرون بیایند.


title: نئو

text: نئو می‌آموزد که مأموران به دنبال هک کردن مغز مورفئوس هستند تا او را مجبور کنند که کدهای دسترسی به رایانه مرکزی در آخرین پناهگاه بشریت، شهر زایون، را به آنها بگوید. نئو پس از خودداری از قربانی کردن مورفئوس برای جلوگیری از این امر، تصمیم می‌گیرد به ساختمانی که در آن نگهداری می‌شود حمله کند. او و ترینیتی برای رسیدن به سقف ساختمان مبارزه می‌کنند، جایی که با مأمور جونز روبرو می‌شوند. نئو دو خشاب کامل را روی جونز تخلیه می‌کند، زیرا او بدون زحمت از هر گلوله طفره می‌رود. هنگامی که جونز به آتش پاسخ می‌دهد، نئو ثابت می‌کند که خودش می‌تواند از گلوله‌ها طفره رود، به گونه ای حرکت می‌کند که فقط یک مأمور قادر به انجام آن است، اگرچه او هنوز به سرعت آنها نیست، زیرا یک گلوله به پایش می‌خورد. ترینیتی سپس به جونز در فاصله نقطه خالی شلیک می‌کند. نئو و ترینیتی با استفاده از هلی کوپتر مسلح، مورفئوس را با موفقیت نجات دادند. از آنجایی که نئو به تازگی رفقای خود را با موفقیت از ساختمانی که توسط محافظان و مأموران به شدت مسلح محافظت می‌شود (که تصور می‌شود یک شاهکار بی‌سابقه است) نجات داده‌است، تَنک و مورفئوس هر دو معتقد می‌شوند که نئو واقعاً «"The One"» است. نئو سعی می‌کند آنچه را که اوراکل به او گفته‌است به مورفئوس بگوید، اما مورفئوس توضیح می‌دهد که او به نئو همان چیزی را گفته‌است که او باید بشنود: اگر او معتقد بود که او «"The One"» است، احتمالاً برای نجات تلاش نمی‌کرد، که گامی ضروری برای ظهور به عنوان «"The One"» برای او بود.


title: نئو

text: با رسیدن به تلفن ثابت، مورفئوس و ترینیتی به دنیای واقعی بازمی‌گردند، اما نئو توسط مأمور اسمیت به دام می‌افتد. ترینیتی به نئو توصیه می‌کند که بدود، اما او با این باور که ممکن است او «"The One"» باشد، ایستادگی می‌کند. هر دوی آنها اسلحه می‌کشند و آنها را خالی شلیک می‌کنند، اما می‌توانند بدون زحمت از آتش یکدیگر طفره بروند. نئو به طرز ماهرانه ای اسمیت را در نبرد تن به تن درگیر می‌کند و تقریباً به نظر می‌رسد که با اسمیت برابری کند. در نهایت نئو برای مدت کوتاهی ناتوان می‌شود و با نزدیک شدن قطار مترو توسط اسمیت نگه داشته می‌شود، اما در آخرین لحظه او می‌تواند آزاد شود و روی سکو به عقب برگردد و اسمیت را زیر پا بگذارد. با این حال، مأمور جسد رانندهٔ قطار را در اختیار گرفته و از قطار بیرون می‌آید و نئو، با فهمیدن اینکه توانایی مأموران برای داشتن بدن‌های دیگر باعث می‌شود این مبارزه‌ای باشد که او نمی‌تواند پیروز شود، از ایستگاه مترو فرار می‌کند.


title: نئو

text: نئو که توسط اسمیت و مأموران همکارش تعقیب می‌شود، می‌تواند از آنها فرار کند و به محل تلفن ثابت برسد، فقط برای اینکه در کمین اسمیت قرار بگیرد و به قفسه سینه‌اش شلیک شود. ترینیتی، با دیدن مرگ نئو در دنیای واقعی در حالی که ذهنش هنوز در ماتریکس است، به بدن آشکارا بی جان او می‌گوید که اوراکل پیش‌بینی کرده بود که او عاشق «"The One"» خواهد شد. هنگامی که ترینیتی او را می‌بوسد، نئو به زندگی بازمی‌گردد و در نهایت به‌طور کامل به عنوان «"The One"» ظاهر می‌شود. هنگامی که مأموران دوباره سعی می‌کنند او را بکشند، نئو به سادگی دست خود را بالا می‌برد و گلوله‌ها در هوا یخ می‌زنند، سپس به‌طور بی خطر روی زمین می‌افتند. سپس نشان داده می‌شود که او قادر به درک، تفسیر و تغییر کد کامپیوتری ماتریکس است. او با اعتقاد کامل به قدرت‌های تازه کشف شده خود، قبل از اینکه خود را به زور وارد بدن مأمور کند و آن را از درون نابود کند، بدون هیچ زحمتی از مأمور اسمیت دفاع می‌کند. دو مأمور دیگر به سرعت فرار می‌کنند.


title: نئو

text: سپس نئو در حال ارسال پیامی برای دستگاه‌ها از طریق تلفن مشاهده می‌شود. هشداری مبنی بر اینکه او قصد دارد با آزاد کردن هرچه بیشتر ذهن انسان‌ها با ماشین‌ها مخالفت کند. او سپس تلفن را قطع می‌کند و به آسمان پرواز می‌کند و اکنون آخرین دگردیسی خود را برای تبدیل شدن به «"The One"» به‌طور کامل انجام داده‌است.


title: نئو

text: تقریباً شش ماه از وقایع فیلم اول می‌گذرد، و نئو اکنون به توانایی‌های خود به عنوان «"The One"» کاملاً اطمینان دارد که می‌تواند دنیای مصنوعی درون ماتریکس را تا حد زیادی دستکاری کند. او دیگر نیازی به سلاح گرم ندارد و صرفاً به نبرد تن به تن متکی است. توانایی او در تأثیرگذاری بر کدگذاری ماتریکس به او اجازه می‌دهد تا آتش دریافتی از چندین مهاجم را متوقف کند. او که در وقایع "ماتریکس" کتی سیاه و بلند و پیراهنی سیاه به تن داشت، اکنون یک قبای بلند با یقه ماندارین به تن دارد که به او ظاهر یک کشیش یا اسقف را می‌دهد. او و ترینیتی اکنون معشوقه هستند. نئو به دنبال مشاوره بیشتر از اوراکل است، زیرا از هدف خود مطمئن نیست، در حالی که زایون برای حمله گسترده توسط ماشین‌ها از بیش از ۲۵۰٬۰۰۰ سنتینل آماده می‌شود که تعداد آنها دقیقاً به نسبت جمعیت دویست‌وپنجاه‌هزار نفری شهر زایون است. اوراکل او را به جستجوی یافتن کلیدساز هدایت می‌کند، برنامه ای که به درهای پشتی متعددی در سیستم دسترسی دارد. کلیدساز می‌تواند نئو را با خیال راحت به کد منبع، قلب برنامه‌نویسی دنیای ماشین، هدایت کند که شامل برنامه‌هایی است که ماتریکس را حفظ می‌کنند.


title: نئو

text: پس از خروج اوراکل، مأمور اسمیت ظاهر می‌شود و مشخص می‌شود که نئو اسمیت را با شکستن او از بقیه کد ماتریکس جدا کرده‌است که به او زندگی مستقل از سیستم‌های ماشین داده‌است و اکنون هر دوی آنها با یکدیگر یک «ارتباط» را به اشتراک می‌گذارند. اسمیت دیگر مأمور ماتریکس نیست، بلکه بیشتر شبیه ویروس شده‌است و می‌تواند کد خود را در سیستم‌های دیگر وارد کند و برنامه‌های دیگر و ذهن انسان را آلوده کند تا از خودش کپی کند. نئو صدها نفر از این اسمیت‌ها را دفع کرده و فرار می‌کند. بعداً، او، مورفیوس و ترینیتی کلیدساز را از نگهبانش، مرووینگیان می‌دزدند. در طول این مدت، نئو برای مبارزه با مردان مرووینگیان پشت سر می‌ماند و از دیگران جدا می‌شود و در عمارت مرووینگیان پانصد مایل دورتر در کوه‌ها به دام می‌افتد. او برای کمک به آنها پرواز می‌کند و فقط به موقع می‌رسد تا مورفئوس و کلیدساز را از دست دو مأمور که دو کامیون را با هم تصادف می‌کنند نجات دهد.


title: نئو

text: معمار به نئو توضیحی کاملاً متفاوت از منشأ و هدفش ارائه می‌دهد و ادعا می‌کند که نئو در واقع ششمین «"One"»" است. او ادامه می‌دهد که زایون قبلاً پنج بار توسط ماشین‌ها نابود شده‌است؛ در مواجهه با معضل اجازه دادن به نابودی بشریت یا اجازه دادن به وضعیت موجود ترجیحی ماشین‌ها برای بازسازی، پنج فرد قبل از نئو قبل از اینکه به آنها اجازه داده شود زایون را با تعداد انگشت شماری از انسان‌های آزاد شده بازسازی کنند، به بارگذاری مجدد، یا راه‌اندازی مجدد ماتریکس کمک کرده بودند. او توضیح می‌دهد که ماتریکس بر این چرخهٔ مکرر تخریب و بازسازی استوار است تا ذهن انسان را که به آن نیرو می‌دهد در یک ساختار پایدار نگه دارد، زیرا هر انسانی واقعیت شبیه‌سازی شده را نمی‌پذیرد و اگر تعداد کافی از آنها انباشته شود، می‌تواند منجر به فاجعهٔ بزرگی شود؛ سقوط سیستم ماتریکس و انقراض متعاقب بشریت و ماشین‌ها. او بیان می‌کند که اوراکل و خود معمار بخشی از طراحی خود ماندگار ماتریکس هستند و پیش‌گویی‌ها در مورد «"The One"» به گونه‌ای طراحی شده‌است که اطمینان حاصل شود که هر بار بدون مشکل اجرا شود.


title: نئو

text: معمار به نئو هشدار می‌دهد که اگر برای بارگذاری مجدد ماتریکس وارد درب منبع نشود، تمام زندگی بشریت در داخل و خارج از ماتریکس نابود خواهد شد، اما برخلاف پیشینیان خود، نئو وارد درب منبع نمی‌شود. او تصمیم می‌گیرد هشدارهای وحشتناک معمار در مورد عواقب را باور نکند و در عوض ترینیتی را نجات دهد. با بازگشت به ماتریکس، او ترینیتی را در حالی که از پنجره طبقه بالایی یک نیروگاه می‌افتد، می‌گیرد. ترینیتی بر اثر اصابت گلوله به قلبش که در هنگام سقوط متحمل می‌شود می‌میرد، اما نئو با رسیدن به بدن مجازی‌اش، با برداشتن گلوله و راه‌اندازی مجدد قلبش، او را به زندگی بازمی‌گرداند.


title: نئو

text: آنها با هم از ماتریکس خارج می‌شوند و به دنیای واقعی بازمی‌گردند. نئو به مورفیوس می‌گوید که پیشگویی صرفاً یک سیستم کنترلی دیگر بود و نابودی زایون قریب‌الوقوع است. گروهی از سنتینل‌ها شروع به همگرایی در هاورکرافت خود می‌کنند، بنابراین نئو و دیگران مجبور می‌شوند آن را رها کرده و با نابودی آن فرار کنند. هنگامی که آنها فرار می‌کنند، نئو ناگهان متوجه می‌شود که اکنون می‌تواند نگهبانان را حس کند و آنها را از طریق تله پاتی خاموش می‌کند. با این حال، تلاش باعث می‌شود او بیهوش شود. او و خدمه توسط هاورکرافت مولنیر (همچنین معروف به "هَمِر") نجات می‌یابند، که خدمه آن با معمایی در مورد شخصی به نام بِین، یک خدمه از کشتی دیگر که تنها بازمانده یک حمله است، درگیر هستند. بدون اطلاع کسی، ذهن بین توسط اسمیت در نقطه‌ای از وقایع فیلم نابود شد که طی آن اسمیت روی آواتار بین خود را بازنویسی کرد و عملاً بین را کشت و هنگامی که او از برق خارج شد، او بدن واقعی بین را تصاحب کرد.


title: نئو

text: "انقلاب‌های ماتریکس" بلافاصله پس از وقایع فیلم دوم آغاز می‌شود. در نتیجه مبارزه با نگهبانان، نئو به هوشیاری بازمی‌گردد و خود را در برزخ ایزوله مانند ایستگاه قطار می‌بیند که فقط به دستور مرووینگین قابل دسترسی است و ذهنش قادر به رهایی از آن نیست. در اینجا است که او با ساتی، برنامه جوانی که بدون هدف ساخته شده‌است، آشنا می‌شود که توسط والدینش که آنها نیز برنامه‌هایی در دنیای ماشین هستند، به صورت قاچاق وارد ماتریکس می‌شود. نئو تا زمان آزادی توسط ترینیتی (با کمک مورفیوس و سراف) که مرووینگیان را در یک بن‌بست مکزیکی تهدید می‌کند، در دام می‌ماند.


title: نئو

text: پس از آخرین بازدید از اوراکل، نئو متوجه می‌شود که قدرتی بر ماشین‌هایی دارد که فراتر از ماتریکس هستند و اسمیت در حال گسترش است و تهدید به نابودی ماتریکس و دنیای واقعی می‌کند. با تکیه بر توضیحات قبلی اوراکل در مورد ماهیت انتخاب، نئو متوجه می‌شود که ادعای معمار مبنی بر اینکه انتخاب او برای نجات ترینیتی ذاتاً منجر به انقراض نوع بشر می‌شود نادرست است، زیرا طبیعت او به عنوان یک موجود کاملاً ریاضی، او را از دیدن انتخاب‌های گذشته که توسط انسان‌ها انجام می‌شود ناتوان می‌کند زیرا او آنها را صرفاً متغیرهایی در معادلات می‌داند. اوراکل پس از اینکه به نئو گفت که اکنون قدرت انتخاب برای پایان دادن به جنگ و شکست دادن اسمیت را دارد، می‌گوید: «نئو، هر چیزی که یک آغاز دارد، یک پایان دارد» و به او اطلاع می‌دهد که او باید برای تحقق صلح واقعی، به دنیای واقعی به شهر ماشینی، که به شدت محافظت می‌شود، سفر کند تا با ماشین‌ها به منظور نجات هر دو نژاد از انقراض به دلیل فعالیت‌های اسمیت آتش‌بس کند. بلافاصله پس از خروج نئو، ده‌ها اسمیت می‌آیند و سراف، ساتی و اوراکل را جذب می‌کنند.


title: نئو

text: به نئو و ترینیتی "لوگوس" داده می‌شود، یک هواناو که توسط معشوقه سابق مورفیوس، نیوب، فرماندهی می‌شود، در سفری که به نظر دیگران سفری انتحاری به شهر ماشین است. در حالی که زایان تحت حمله و محاصره ماشین‌ها است، کاپیتان رولاند و لینک و مورفیوس، تنها بازماندگان از خدمه "نبوکانازر" در هواناو "همر/ مولنیر" به زایان بازمی‌گردند. نئو و ترینیتی توسط بین/اسمیت غافلگیر کمین می‌شوند که نئو را با کابل برقی کور می‌کند، اما زمانی که نئو توانایی «دیدن» برنامه‌ها و ماشین‌ها را مستقل از بینایی خود کشف می‌کند، کشته می‌شود و نشان می‌دهد که «دنیای واقعی» خارج از ماتریکس فقط یک لایه دیگر از شبیه‌سازی است. نئو با ترینیتی به عنوان خلبان، "لوگوس" را از خط دفاعی شهر ماشین هدایت می‌کند، اما در تلاشی که "لوگوس" سقوط کند، ترینیتی جراحات مرگباری را متحمل می‌شود و می‌میرد.


title: نئو

text: نئو با "دِی یِس اکس ماکینا"، یک سازه ماشین غول پیکر و "رهبر دفاکتو" ماشین‌ها روبرو می‌شود. او در ازای آتش‌بس، شکست و نابودی اسمیت را به "دِی یِس" پیشنهاد می‌کند. پیشنهاد پذیرفته می‌شود؛ نئو وارد ماتریکس می‌شود تا متوجه شود که اسمیت از خود در سراسر جهان شبیه‌سازی شده کپی کرده‌است و اکنون واقعاً امنیت و ثبات ماتریکس را تهدید می‌کند. یکی از کپی‌های اسمیت، با جذب اوراکل و به دست آوردن آزادی و کنترل بر دنیای مجازی به اندازه نئو، به تنهایی با نئو روبرو می‌شود. برای مدتی، این دو به‌طور مساوی و بدون هیچ مزیت واقعی مبارزه می‌کنند، اما در نهایت، اسمیت خستگی ناپذیر شروع به فرسودگی نئو می‌کند و کنترل مبارزه را به دست می‌گیرد. نئو با درک اینکه نمی‌تواند با زور وحشیانه پیروز شود، به اسمیت اجازه می‌دهد تا او را جذب کند، که ماشین‌ها را قادر می‌سازد تا ویروس اسمیت را مستقیماً از طریق بدن او ریشه کن کنند. متأسفانه این فرایند نئو را نیز از بین می‌برد.


title: نئو

text: جسد نئو توسط ماشین‌ها در شهر ماشین گرفته می‌شود، در حالی که در پایین‌تر در زاین، ماشین‌ها حمله خود را متوقف می‌کنند و به احترام صلحی که نئو مبادله کرده بود، می‌روند. ماتریکس مجدداً راه اندازی می‌شود و طلوع زیبای خورشید در افق ظاهر می‌شود که توسط ساتی به افتخار نئو ایجاد شده‌است.


title: مورفئوس (ماتریکس)

text: مورفئوس نام یکی از شخصیت‌های فیلم تخیلی آمریکایی ماتریکس است. مورفئوس ناخدای یک هواناو به نام بخت‌النصر ("Nebuchadnezzar") است. مورفیس به پیشگویی پیشگو اعتقاد دارد و همچنین اعتقاد دارد که بالاخره شخص یگانه را یافته است. او مثل مربی نئو عمل می‌کند.


title: مورفئوس (ماتریکس)

text: ایفاگر نقش او در سه گانه ماتریکس لارنس فیشبرن است.


title: مورفئوس (ماتریکس)

text: ویکی پدیا انگلیسی


title: ترینیتی (ماتریکس)

text: ترینیتی نام یکی از شخصیت‌های اصلی فیلم ماتریکس می‌باشد که توسط کری-ان ماس ایفا شده‌است. اولین حضور این شخصیت در فیلم ماتریکس می‌باشد.


title: ترینیتی (ماتریکس)

text: او دست راست مورفیس است. مورفیس سال‌ها پیش او را آزاد کرده و از آن وقت تا به حال او قابل اعتمادترین هم پیمان او شده‌است. پیشگو به او گفته که عاشق «شخص یگانه» خواهد شد.


title: اوراکل (ماتریکس)

text: اوراکل یا پیشگو یک شخصیت داستانی در فیلم ماتریکس است. واچوفسکی‌ها این شخصیت را خلق کردند و گلوریا فاستر در فیلم اول و دوم و مری آلیس در فیلم سوم این شخص را بازی کرده‌اند.


title: اوراکل (ماتریکس)

text: یک مقیم غیر طبیعی در ماتریکس. او می‌تواند آینده را ببیند. مورفیس اعضای خدمه خود را به دیدن او می‌برد. او همچنین مسئول اصلی پیشگویی است که درباره وجود شخص یگانه بحث می‌کند.


title: موس (ماتریکس)

text: نام یکی از شخصیت‌های فیلم ماتریکس می‌باشد.


title: موس (ماتریکس)

text: یکی از اعضای خدمه مورفیس. او متصدی برنامه "خانم قرمزپوش" است و همچنین ملاقات‌های شخصی را نیز با او ترتیب می‌دهد.


title: تنک


title: تنک

text: یکی از اعضای خدمه مورفیس. تنک در زایان به دنیا آمده است. او هرگز بنده‌ای برای ماتریکس و ماشین‌ها نبوده. برادر او نیز روی این هاورکرافت کار می‌کند. تنک نقشه سایفر را بی‌نتیجه می‌گذارد؛ ولی نه قبل از آنکه سایفر بیشتر خدمه را به نیستی بکشد.


title: مأمور اسمیت

text: مأمور اسمیت یک شخصیت داستانی و شخصیت منفی سه گانه ماتریکس است که رئیس مخالفان ماتریکس میباشد. او توسط هوگو ویوینگ (و مختصراً یان بلیس) در فیلم به تصویر کشیده شده‌است. این شخصیت در بازی ویدئویی "ماتریکس: راه نیو" توسط کریستوفر کوری اسمیت صداگذاری شده‌است.


title: مأمور اسمیت

text: در سال ۲۰۰۸، مامور اسمیت توسط مجله امپایر به عنوان ۸۴امین شخصیت بزرگ فیلم همه دوران انتخاب شد.در سال ۲۰۱۳ هوگو ویوینگ برای آگهی تبلیغاتی از شرکت جنرال الکتریک، نقش خود را دوباره تکرار کرد.


title: مأمور اسمیت

text: او دشمن اصلی نقشه مورفیس و یک برنامه با ادراک در ماتریکس است. اسمیت تقریباً قادر به انجام هر کاری که نئو قادر به انجام آن باشد،هست. مامورها به شدت قدرتمند هستند وهیچ کس تا به حال در مبارزه با آن‌ها زنده نمانده است. او بعداً از برنامهٔ ماشینها خارج می‌شود و شورش می‌کند و به عنوان برنامهٔ مستقلی سعی در تسلط بر ماتریکس با کپی کردن خودش می‌کند .


title: آبشار سوله دوکل

text: آبشار سوله دوکل از مرتفع‌ترین آبشارهای ایران است و در منطقهٔ دالانپر واقع است. این آبشار از جاذبه‌های گردشگری منطقه محسوب می‌شود.


title: آبشار سوله دوکل

text: سوله دوکل در دامنهٔ کوه دالانپر در منطقه مرگور واقع است. روستایی نیز به همین نام در جوار آبشار قرار دارد. آبشار سوله دوکل با چمن‌زارهای اطراف در نزدیکی روستای دیزج از توابع زیوه در جنوب غربی شهرستان ارومیه واقع گردیده‌است. این آبشار یکی از سرشاخه‌های رودخانهٔ باراندوزچای محسوب می‌گردد. اگرچه همه می‌دانند که ۴ مگاوات برق آن هم در زمانی که در شرایط بی آبی فعلی ارزش تخریب این آبشار زیبا را ندارد ولی مسولین استان آذربایجان غربی تاکنون چشم خود را برتخریب این آبشار بسته‌اند بنابه دلایل خاص.


title: کیوی (ابهام‌زدایی)

text: کیوی نام یک میوه است و می‌تواند به موارد زیر نیز اشاره کند:


title: مامبو (نرم‌افزار)

text: مامبو (Mambo Open Source یا MOS) یک سیستم مدیریت محتوا (CMS) به صورت متن باز و نرم‌افزار آزاد می‌باشد که امکانات زیادی برای ایجاد و مدیریت یک وب‌گاه چندمنظوره با یک رابط ساده فراهم می‌کند.


title: مامبو (نرم‌افزار)

text: مامبو به زبان PHP نوشته شده و به صورت پیش فرض از پایگاه داده MySQL استفاده می‌کند. این سیستم مدیریت محتوا مانند سایر پروژه‌های PHP/MySQL به اغلب محیط‌های کاری کامپیوتری (سیستم‌عامل‌ها و معماری‌های مختلف) قابل انتقال (portable) است.


title: مامبو (نرم‌افزار)

text: مامبو تحت مجوز گنو (GPL) منتشر می‌گردد و حقوق آن متعلق به بنیاد مامبو (Mambo Foundation) می‌باشد. آدرس پروژه در اینترنت https://web.archive.org/web/20130410072738/http://source.mambo-foundation.org/ می‌باشد.


title: مامبو (نرم‌افزار)

text: ویژگی‌ها و امکانات مامبو مشابه با دیگر سیستم‌های مدیریت محتوا بوده و برخی از آنها در فهرست زیر آمده‌است:


title: مامبو (نرم‌افزار)

text: در حال حاضر (دسامبر ۲۰۰۸) آخرین نسخه منتشر شده مامبو ۴٫۶٫۵ می‌باشد. وبژگیهای این نسخه عبارت‌اند از:


title: امپریال کالج لندن

text: کالج سلطنتی لندن یا امپریال کالج لندن یکی از معتبرترین موسسات آموزش عالی بریتانیا و جهان در زمینه‌های دامپزشکی ،مهندسی، علوم پایه، علوم زیستی، پزشکی و اقتصاد است.


title: امپریال کالج لندن

text: این دانشگاه واقع در کنزینگتون جنوبی در مرکز لندن واقع است، که ورودی اصلی دانشگاه در خیابان نمایشگاه اکسیبیشن رود قرار دارد.


title: امپریال کالج لندن

text: این دانشگاه بر اساس رتبه‌بندی تایمز هشتمین دانشگاه برتر جهان است.


title: شیخ صفی‌الدین اردبیلی

text: صفی‌الدین ابوالفتح اسحاق اردبیلی (۶۵۰–۷۳۵ ق) نیای بزرگ دودمان صفویان ایران است و نیز هشتمین نسل از تبار فیروزشاه زرین‌کلاه بود. که در منطقه مغان مقیم شده بود. صفی‌الدین اشعاری به زبان آذری در کتاب صفوةالصفا و سلسلةالنسب سروده‌است. دودمان صفوی نام خویش را از وی گرفته بودند. او پایه‌گذار خانقاه صفوی در اردبیل بود که با گذشت زمان پیروان بسیاری به دست آورد.