title: لیتر

text: لیتر یک یکا برای حجم است برابر با یک‌هزارم متر مکعب یا هزار سانتیمتر مکعب. یک لیتر حجمی برابر با 10cm×10cm×10cm را اشغال می‌کند. هر لیتر، تقریباً برابر است با یک کیلوگرم آب ۴ درجه سانتیگراد در فشار ۷۶۰ میلیمتر جیوه، و ۱٠۰۰ لیتر ۱ متر مکعب است.


title: لیتر

text: برابر با یک دسی‌متر مکعب است. (1dm3=1lit و 1cm3=1cc)


title: لیتر

text: از لیتر بیشتر برای مواردی استفاده می‌شود که با ظرفیت یا اندازه ظرف آنها (مانند مایعات و مواد جامد قابل ریختن) اندازه‌گیری می‌شود، در حالی که متر مکعب (و واحدهای مشتق شده) بیشتر برای مواردی استفاده می‌شود که اندازه آن‌ها با ابعاد آنها اندازه‌گیری می‌شود. لیتر اغلب در برخی از اندازه‌گیری‌های محاسباتی، مانند چگالی (کیلوگرم در لیترkg.L) نیز استفاده می‌شود، و این مقایسه ساده‌ای را با چگالی آب ایجاد می‌کند.


title: لیتر

text: در حدود ۴ درجه سانتیگراد، دمایی که آب در حداکثر چگالی را دارد، در یک لیتر آب، جرمی معادل یک کیلوگرم وجود دارد. به‌طور مشابه: یک میلی لیتر (۱ میلی لیتر) آب دارای جرم تقریبی ۱ گرم است. ۱۰۰۰ لیتر آب جرم حدود ۱۰۰۰ کیلوگرم (۱ تن) دارد. این رابطه به دلیل این است که گرم ابتدا به عنوان جرم ۱ میلی لیتر آب تعریف شده‌است. با این حال، این تعریف در سال ۱۷۹۹ از بین رفت زیرا چگالی آب با تغییر دما و فشار تغییر می‌کند.


title: لیتر

text: اکنون مشخص شده‌است که چگالی آب به نمونه ایزوتوپیک اتم‌های اکسیژن و هیدروژن نیز بستگی دارد. اندازه‌گیری‌های مدرن آب اقیانوس استاندارد وین، که آب مقطر خالص با نماینده ترکیب ایزوتوپی از میانگین اقیانوس‌های جهان است، نشان می‌دهد که آب در نقطه حداکثر چگالی (۳٫۹۸۴ درجه سانتیگراد) و تحت فشار استاندارد یک اتمسفر، دارای چگالی ۰٫۹۹۹۹۷۵ کیلوگرم در لیتر است.


title: شیرهای سنگی

text: شیر سنگی، در گویش بختیاری" بَردِ شیر" گفته می‌شود.


title: شیرهای سنگی

text: شیرهای سنگی، تندیس‌هایی از جنس سنگ هستند که در گذشته توسط سنگ‌تراش‌ها در استان چهارمحال و بختیاری و شرق استان خوزستان به شکل شیر تراشیده می‌شدند و به نشانهٔ شجاعت، دلاوری و ویژگی‌هایی چون هنرمندی در شکار و تیراندازی در جنگ و مهارت در سوارکاری، بر آرامگاهِ بزرگانِ قوم خود قرار می‌دادند. معمولاً اندازه شیرهای سنگی قرار گرفته شده بر روی قبور بستگی به جایگاه متوفی نزد بازماندگانش دارد و ساختار شیرهای سنگی به گونه‌ای است که انتهای دست و پای شیر معمولاً بر روی سطحی سنگی گذاشته می‌شود تا برای سر پا ماندن شیر در دل خاک دفن گردد و دستها به شکل حراست به جلو کشیده شده‌اند که البته شیوهٔ تراش شیرهای سنگی نزد قبایل مختلف بختیاری دارای تفاوتهای جزئی با یکدیگر می‌باشند و شمشیر، خنجر یا گرز از جمله نقش‌هایی است که بر روی آنها حک می‌گردد.


title: شیرهای سنگی

text: شیر به جهتِ خصوصیاتِ بی‌مانندش در فرهنگِ اقوام مختلف جایگاهی ویژه دارد. معانی سمبلیک شیر در ادبیات ملل گوناگون، بیش‌تر نماد پیروزی، قدرت، دلاوری، نجابت و نیروی ماورای انسانی بوده‌است. بختیاری‌ها با توجه به این مفهوم و معنا، شیر را به عنوان نماد خود پذیرفته‌اند.


title: شیرهای سنگی

text: در نقوش تخت جمشید، جام‌ها، الواح ساسانی و قالی‌های شکارگاهی، همه‌جا شیر در جدال با دلاوران، نقش بسته‌است. منشأ شیرهای سنگی و بافته‌های منقش به شیر را، می‌توان در همان سنتِ دیرین و باستانی جستجو کرد که در فرهنگ ایل بختیاری نیز وجود داشته‌است.


title: شیرهای سنگی

text: شیر در میان بختیاری‌ها نماد شجاعت است. نماد شیر علاوه بر این تندیس‌ها، در قالی و گلیم و گبه‌هایی که بختیاری‌ها می‌بافند نیز دیده می‌شود.


title: شیرهای سنگی

text: در گویش بختیاری به این مجسمه‌ها، "برد شیر" می‌گویند. برد شیرها، نماد رشادت، شجاعت، فروتنی و مردانگی است که همواره از کیاست، فرهنگ و اخلاق خوب انسانی در زاگرس، با کمال شجاعت پاسبانی کردند و هدفشان اهتمام نام نیک قوم و تبار خود بوده‌است. هیبت و شکوه این تندیس، یادآور مردانی است که تاریخ پرفراز و نشیب، قومشان را در قالبی اسطوره‌ای با نام خود زینت داده و روی در دل خاک نهفته‌اند. برد شیرها از پهلو، مزین به نقش شمشیر، اسب، تفنگ و تسبیح هستند و بر گرده آن‌ها، مشخصات متوفی نقر می‌شود.


title: شیرهای سنگی

text: هنری لایارد در کتاب "ماجراهای اولیه"، آورده‌است: چهارمحال و بختیاری، سرزمین شیرهای سنگی است. این مجسمه‌های شیر، هنوز در قبرستان‌های قدیمی دیده می‌شوند. شهر ایذه، بزرگترین منبع دسترسی به شیرهای سنگی می‌باشد. روستای کهباد یک در قبرستان باستانی خود، بیش از پنجاه شیر سنگی را در دل خود جای داده‌است. در گورستانی در «زلقی » واقع در شرق لرستان سنگ قبرهایی با مجسمه شیر ایستاده و غران موسوم به «شیر سنگی » یا به گویش محلی «بردشیر » وجود دارد که تحت حفاظت میراث فرهنگی استان لرستان قرار دارد.


title: شیرهای سنگی

text: شهر هفشجان، یکی از مراکزِ مهمِ سنگ تراشی می باشد و اکنون تعدادی از سنگ‌تراش‌های قدیمی در خیابان سنک تراشان هفشجان در قیدِ حیاتند. شیرهایی که در قبرستان‌های هفشجان باقی‌مانده‌است از زیباترین و خوش‌نقش‌ترین شیرهای سنگی محسوب می‌شوند. قدیمی‌ترین شیرِ سنگی موجود در استان چهار محال و بختیاری مربوط به دوره صفویه است. بنا به گفته‌ها، این شیر سنگی یادگار دوران ماد هاست.


title: شیرهای سنگی

text: در ۳ دههٔ گذشته شیرهای سنگیِ بی نظیرِ این قبرستان به غارت رفته‌اند. به طوریکه از هزاران شیر سنگی این شهر، تنها تعداد، انگشت شماری باقی‌مانده‌است. پرویز تناولی از معروف‌ترین مجسمه سازانِ ایران کتابی در خصوصِ شیر سنگی به چاپ رسانده‌است که شیر سنگیِ هفشجان را از مهم‌ترین نمونه‌های ایران برشمرده است.


title: شیرهای سنگی

text: در گورستان باستانی شهرکیان در مجاورت میدان شهداء، حدود ۲۰ شیر سنگی قدیمی بر روی قبور بزرگان و خوانین ایل قشقایی نصب شده بودند، در چند سال گذشته به دلیل ارزش بالای این شیرهای سنگی، متاسفانه تعداد زیادی از آنها شبانه به سرقت رفت تا اکنون تعداد ناچیزی باقی مانده باشد.


title: شیرهای سنگی

text: گورستان و زیارتگاه شهسوار واقع در روستای کهباد یک در شمال شهرستان ایذه یک منبعی غنی از وجود شیرهای سنگی می‌باشد.


title: شیرهای سنگی

text: در تاریخ ساختِ تندیسِ شیر، اختلاف نظر است. در هنر ایران، شیر همواره با خورشید به عنوان نماد ملی ایرانیان محسوب می‌شد، که اشاره به ساکن شدن قدرت در خورشید دارد. این جانور، تقریباً در کلیه تمدن‌های خاور نزدیک، به عنوان سمبل قدرت و شجاعت به کار رفته‌است.


title: شیرهای سنگی

text: قدیمی‌ترین شیر سنگی موجود در استان چهار محال و بختیاری مربوط به دوره صفویه است. بنا به گفته‌ها شیر سنگی یادگار دوران مادهاست.


title: جمال‌الدین عبدالرزاق اصفهانی

text: جمال‌الدین محمدبن عبدالرزاق اصفهانی شاعر سده ششم هجری بود. او از بنیانگذاران سبک عراقی به شمار می رود.


title: جمال‌الدین عبدالرزاق اصفهانی

text: وی در اصفهان زاده شد اما به آذربایجان نیز سفر کرد و گویا در نقاشی نیز دست داشته و با خاقانی شروانی و انوری و ظهیر فاریابی و رشید وطواط مکاتبه و مشاعره می‌کرده‌است. او مداح حکمرانان سلجوقی و آل خُجند بود و در اصفهان می‌زیست.


title: جمال‌الدین عبدالرزاق اصفهانی

text: یکی از بهترین سروده‌های وی ترکیب بند مشهورٍ وی در نعت و ستایش پیامبر اسلام است. این ترکیب بند از مهم ترین اشعار در زبان فارسی است. وی در این سروده با بهره‌گیری از آیات و احادیث٬ شخصیت پیامبر را توصیف کرده‌است:


title: جمال‌الدین عبدالرزاق اصفهانی

text: عبدالرزاق از شاعرانی است که از تصوف و حکمت بهره فراوان داشته‌است. وی پدر کمال‌الدین اصفهانی است. دیوانش نزدیک به بیست‌هزار بیت شعر است. جمال‌الدین عبدالرزاق درلطافت طبع یگانه و در فضل و هنر سرآمد بود.


title: جمال‌الدین عبدالرزاق اصفهانی

text: جمال‌الدین عبدالرزاق اصفهانی در حدود سال ۵۸۸ هجری قمری درگذشت.


title: خجندیان

text: خُجَندیان یا آل خجند دودمانی از دانشمندان و پاسداران ادب و فرهنگ ایرانی در سده‌های سده ۵، سده ۶ و سده ۷ هجری قمری هستند. اینها که پیشوای شافعیان اصفهان بودند و بیشتر اداره شهر را نیز در دست داشتند، در یکی از دو محله بزرگ اصفهان آن روزگار به نام دردشت می‌زیستند. چون از خجند برخاسته بودند، آل خجند خوانده می‌شدند و گویا به سبب صدارت شافعیان اصفهان همگی نام‌دار به صدر خجندی بودند. ریشه آنها به مهلب بن ابی صفره، سردار پرآوازه عرب در روزگار امویان می‌رسد. نام‌داری این دودمان بیشتر به خاطر پشتیبانی آنها از دانشمندان و سخنوران و رونق دادن به دانش، ادب و فرهنگ بوده است.


title: خجندیان

text: آل خجند در آبادانی اصفهان سهم بزرگی داشته‌اند. برخی از آنها بر این پایه‌اند:


title: خجندیان

text: آل خجند در اصفهان کتابخانه بزرگی بنا نهادند که به روی همگان گشوده بود. این کتابخانه در ۵۴۲ق به آتش کشیده شد.


title: خجندیان

text: افراد برجسته این خاندان به این گونه‌اند:


title: اردشیر یکم (هخامنشی)

text: اردشیر یکم یا ارتخشتره (به پارسی باستان: ) پسر خشایارشا و ملکه آمستریس، ششمین شاهنشاه هخامنشی از سال ۴۶۵ تا ۴۲۴ پیش از میلاد بود.


title: اردشیر یکم (هخامنشی)

text: اردشیر پسر خشایارشا و ملکه آمِستریس (دختر اُتانس) بود. او پس از به قتل رسیدنِ پدر و برادرش داریوش که جانشینِ قانونی بود، با وجود برادر ویشتاسپ که از وی بزرگتر و ساتراپ باکتریا بود به دستِ اردوان فرمانده گارد محافظ شاه، بر تختِ شاهی نشست. اردوان به‌طور موقت اردشیر را بر تخت نشاند و خود از طریق پسران خویش قصد داشت به هنگام فرصت مناسب وی را نیز از میان بردارد، اما اردشیر از این توطئه آگاهی یافت و در دفع او پیشدستی کرد. اردشیر، اردوان و پسرانش را کشت و خود را شاهنشاه خواند و به مدت ۴۱ سال فرمانروایی کرد.


title: اردشیر یکم (هخامنشی)

text: مورخ با جلوس اردشیر یکم به تخت سلطنت در برابر مجموعه سندهای وقایع‌نگارانه رو به کاهش قرار می‌گیرد. کتسیاس به شرح حال خاندان مگابیزوس یا بغه‌بوخشه، بیشتر علاقه‌مند است تا تاریخ دودمان هخامنشی، از دخالت متضاد بغبیش در توطئه ضد خشایارشا تا نابودی زوپوروس دوم پس از مرگ اردشیر، پیرامون این شخصیت و پسرانش دور می‌زند. پس باز دربارهٔ مرافعه‌های دریای اژه است که بیشترین اطلاعات را داریم، به ویژه از طریق نوشته‌های دیودوروس سیسیلی و توسیدیدس، که نحوه کشمکش‌های آتنی-پارسی آسیای صغیر را در مصر دنبال می‌کنند. از طریق تورات (عزرا و نحمیا) می‌توان تحلیلی از موقعیت‌های داخلی یهودیه انجام داد. البته با توجه به اینکه بسیاری از مشکلات تاویلی امروزه نیز غلبه ناپذیر می‌نماید. دربارهٔ دو منطقه، اسناد و مدارک بیشتری در اختیار داریم. اول در مورد ناحیه بابل به واسطه بایگانی موروشوها، که اساساً مربوط به دوران سلطنت اردشیر یکم و پسرش داریوش دوم است. همچنین در مورد مصر، به واسطه اسناد آرامی (که به ویژه، نه انحصاراً به الفانتین تعلق دارند). در اسناد آرامی بخش مکاتبات آرشام، خشثرپاون مصر را، که بر روی پوست نگاشته شده‌اند، می‌توان به سهولت جدا کرد. باید بیفزاییم که برای نخستین بار پس از نخستین سال‌های سلطنت داریوش بزرگ اشاره به مرافعات ایران شرقی داریم. اما شمار اسناد مکتوب تخت جمشید تقلیل می‌یابد: جدیدترین کاوش‌ها هر چند سبب ارزیابی مجدد نقش اردشیر یکم در مقام بناکننده شده‌است، اما تفسیر تاریخی آنها همچنان به صورت یک معضل باقی مانده‌است.


title: اردشیر یکم (هخامنشی)

text: اسناد موجود، هم ناقص و هم نامطمئن هستند و هم مشکل عمده‌ای دربردارند که همانا تاریخ‌گذاری‌شان است. بسیاری از اسناد بابلی یا آرامی بر اساس سال سلطنت اردشیر تاریخ‌گذاری شده‌اند. لیکن از آنجا که اردشیر یکم و دوم هر دو مدت زمان طولانی سلطنت کرده‌اند، اغلب تعیین زمان قطعی دشوار است. فقط بررسی اسامی خاص گاه می‌تواند روشنگر باشد، زیرا اغلب اوقات، نه خط و نه شناخت خطوط قدیمی معیارهایی عمده‌ای به‌شمار نمی‌آیند. در مورد کتیبه‌های یونانی و آرامی و آسیای صغیر که تاریخ سلطنت اردشیر را دارند، با آنکه مسئله مهم‌ترین اسناد تاریخی در میان است، با مشکلات مشابه مواجه هستیم، مانند کتیبه یونانی ساردیس که حاکی از اهدای پیکره‌ای توسط یکی از مأموران عالی‌رتبه خشثرپاون‌نشین است یا کتیبه آرامی کیلیکیه‌ای، که گواه وجود یک مرکز قدرت هخامنشی در کوهستان است. باید بیفزاییم که به نظر می‌رسد که نویسندگان یونانی گهگاه اردشیرها را با یکدیگر اشتباه می‌گرفتند. همین احتمال حداقل بعضی از بحث‌های بی‌پایان دربارهٔ تعیین زمان مأموریت عزرا و نحمیا در اورشلیم را توجیه می‌کند.


title: اردشیر یکم (هخامنشی)

text: اردشیر (پارسی باستان: آرتَخشَچا Artaxšaçā، از ریشه رتَخشَسه Ṛtaxšaca) به معنیِ "دارندهٔ شاهیِ عادلانه" است. تفسیر هرودوت به عنوان "mégas arḗïos" یعنی "جنگجوی بزرگ" اشتباه است. نسخه ایلامی این نام Ir-tak-(ik-)ša-aš-ša, Ir-tak-ik-ša-iš-ša, Ir-da-ik-ša-iš-ša و نسخه اکدی این نام -ta-ʾ-ḫa-šá-is-su, Ar-ta-ak-šá-as-su, Ar-ták-(ša-)šat-su, Ar-ták-šat-šu, Ar-taḫ-ša/šá-as-su, Ar-táḫ-ša-as(-siš, -si-iš, -is-su), Ar-ták-ša-as-su, Al-tàk-šat-su و نسخه آرامی این نام ʾrtḥšsš و نسخه آرامی و عبری در عهد عتیق این نام ʾrtḥšśtʾ, ʾrtḥšstʾ و نسخه مصری این نام ʾrṭḫšsš, ʾrṭḫššs، در حالی نسخه یونانی این نام Artaxéssēs است که فقط یک بار در کتیبه ترَلیس (کَریه) دیده شده‌است. نسخه لاتین این نام Artaxerxes و نسخه لیدی این نام Artakśassa است. این نام به شکل‌های Artaxerxes (گاهی Artoxérxēs) هم در زبان یونانی دگرگون شده‌است.


title: اردشیر یکم (هخامنشی)

text: به او لقب "درازدست" (یونانی Makrocheir, لاتین Macrochir, Longimanus) را داده‌اند، که به معنی "قدرتِ وسیع داشتن" بوده یا آن طوری‌که پلوتارک می‌گوید، دستِ راستش درازتر بوده‌است. که این مورد از نظر بیانی مردود است، چرا که پادشاهان نمی‌بایستی نقص عضو داشته باشند و اگر می‌داشتند، این امر مخفی و پوشیده بوده‌است. احتمال دیگر آن است که او چون نسبت به سایر شاهزادگان در به تخت نشستن درازدستی و پیش‌دستی کرده‌است، یا توانایی او در امور موجب شده که این عنوان را به او بدهند. زرینکوب بر این عقیده ست که «درازدست» معنی مجازی (یعنی توانا) داشته و سپس مورخین آن را معنی حقیقی در نظر گرفته‌اند. احمد تفضلی دست (پارتی مانوی:dast به معنی قدرت؛ پهلوی: dastwar به معنی قدرت) را مجاز از قدرت دانسته و برای ادعای خود، صفت بهمن اردشیر، ریوند دست (پهلوی: rēwand-dast به معنی دست‌های کامیاب، برگفته از شکل *raēvas.dasta-/zasta- (شکل اوستایی:raēvas. čiθra- به معنی خاندان ثروتمند)) می‌آورد.


title: اردشیر یکم (هخامنشی)

text: در منابع اسلامی، نام اردشیر به صورت‌های گوناگون آمده‌است: اردشیر، کی اردشیر، ارطحشست الاول، اردشیر بن ارخشویرش ملقب به طویل الیدین (بیرونی)، بهمن بن اسفندیار بن کشتاسب (حمزه)، ارطحشثت (ابن عبری).


title: اردشیر یکم (هخامنشی)

text: دامسپیا ملکه و همسر اردشیر بود که وارث و جانشینش خشایارشای دوم را به دنیا آورد. شاه ۱۷ پسر داشت که از دیگر همسران به دنیا آمده بودند که این همسران شامل آلوگونه بابلی، مادر سغدیانوس و کسمرتیدن، مادر آرتیستس و آندیا (آندریا)، مادر باگاپائوس و شاهزاده پاریساتیس هم می‌شود. داریوش دوم هم پسر یکی از زنان اردشیر بود. دختر اردشیر پریساتیس (پروشات) نام داشت که در دربار دو تن از شاهان هخامنشی، داریوش دوم و اردشیر دوم، از قدرت و نفوذ بسیاری برخوردار بود. ا


title: اردشیر یکم (هخامنشی)

text: گزارش ۳ منبع گوناگون موجود دربارهٔ توطئه درباری که منجر به کشته شدن خشایارشا و بر تخت نشستن اردشیر در ۴۶۴ پ. م شد، از نظر انگیزه توطئه و نحوه اجرای آن متفاوت است. با این همه، چنین به نظر می‌رسد که اردوان، فرمانده محافظان سلطنتی، با همکاری دیگر مقامات بلندپایه دربار، از جمله بغبیش (یا بغبوخش= مگابیزوش یونانی) داماد خشایارشا و با همدستی مهرداد (کتسیاس: اسپَمِترِس)، خواجه دربار، نخست خشایارشا را به قتل رساند و چنین وانمود کرد که بزرگترین پسر خشایارشا، داریوش طراح قتل خشایارشا بوده‌است و سپس اردشیر را به کشتن او برانگیخت. آنگاه چون برای دستیابی به قدرت خواستار شاهی ضعیف بود، اردشیر را بر تخت نشاند. این امکان نیز وجود دارد که اردشیر، از ترس اینکه اردوان، مرد نیرومند دربار، او را نیز از سر راه بردارد، اردوان را به قتل رسانده و بی‌درنگ حکومت را به دست گرفته باشد. در هر حال، همه آنانی که در قتل خشایارشا دست داشتند، به دستور اردشیر کشته شدند. به گفته کتزیاس، بَغَبیش اردشیر را در جریان توطئه اردوان قرار داده بود. اردشیر پس از آنکه اردوان را از میان برداشت، به مقابله با برادر خود ویشتاسپ که به یاری اردوان نام دیگری که ساتراپ بلخ بود، سر به شورش برداشته بود، پرداخت و در ۴۶۳ پ. م بر او نیز چیره شد؛ و پایه‌های فرمانروایی خود را با به کار گماردن یاران خود به سرعت استوار کرد. گویا در آن زمان خشایارشا در تخت جمشید بود و ۵۵ سال از عمرش می‌گذشت. وی را در نقش رستم در آرامگاهی که قبلاً ساخته شده بود دفن کردند. اطلاعاتی دربارهٔ تاریخ این توطئه در کتیبه‌های بابل در یک متن نجومی درج شده‌است. بدون شک بابلی‌ها این قتل را تنبیهی از جانب خدایشان مردوخ تلقی کرده‌اند، زیرا معبد وی توسط خشایارشا ویران شده بود. در متون بعدی مصری ذکر شده‌است که خشایارشا به اتفاق فرزند ارشدش در کاخ خود کشته شد، مرگ وی تنبیهی از جانب خدایان برای اینکه زمین‌های معبد بوتو در مصر را مصادره کرده بود. طبق گزارش آلیانوس، خشایارشا به وسیله فرزند خود در خواب کشته شده (معلوم نکرده که منظورش داریوش بوده یا اردشیر). اگر گزارش دیودوروس صحیح باشد، پس از آنکه جنایت صورت گرفت، توطئه کنندگان به اردشیر گفتند این جنایت توسط برادر بزرگترش داریوش صورت گرفته‌است. پس به وی توصیه کردند داریوش را بکشد. داریوش نزد برادرش راهنمایی شد و با آنکه داریوش بیگناهی خود را اعلام کرد ولی به ضرب دشنه کشته شد. همراه با داریوش، فرزندان وی نیز به قتل رسیدند. هیستاسپس (که در زبان پارسی ویشتاسپ خوانده می‌شود) دومین پسر خشایارشا بود که در آن زمان به عنوان ساتراپ در باکتریا سکونت داشت و در این ماجرا دخالتی نداشت.


title: اردشیر یکم (هخامنشی)

text: در سال ۴۶۵ پیش از میلاد، اردشیر یکم پس از به قتل رسیدن پدرش خشایارشا و برادرش داریوش که جانشین قانونی بود، با کمک اردوان بر تخت شاهی نشست.


title: اردشیر یکم (هخامنشی)

text: یکی از نخستین اقدامات شاه جدید، تغییر نام خود به اردشیر بود؛ که معنی نامش «قدرت از طریق ارته (عدالت) استقرار می‌یابد» مبین تمایل شاه به تجلیل از ارزش‌های سیاسی-مذهبی «حقیقت» و مشروعیت دودمانی باشد. اردشیر در ۴۶۴ پ.م. دست به تجدیدنظر در سازماندهی دولتی زد. وی تمام نزدیکان وفادار به خود را به عنوان ساتراپ تعیین نمود؛ ولی برادرش ویشتاسپ که ساتراپ باکتریا بود، نقشه‌ای طرح کرد تا با کمک اشراف باکتریا تاج‌وتخت را از چنگ برادر بیرون آورد و برای رسیدن به این منظور، سر بر شورش برداشت؛ ولی طی دو جنگی که به آن دست زد شکست خورد و کشته شد. اردشیر که از توطئه و شورش در کاخ بیمناک بود دستور قتل‌عام تمام برادران باقیمانده خود را داد. از این زمان به بعد دسیسه‌های پنهانی در دربار اهمیت روزافزونی یافت چون با پیشرفت شاهنشاهی در ارتباط بود. او خود را به سادگی چنین معرفی کرده‌است: «من اردشیر، شاه بزرگ، شاه شاهان، پسر شاه خشایارشا، نوه داریوش هخامنشی هستم.»


title: اردشیر یکم (هخامنشی)

text: به زودی پس از به تخت رسیدن اردشیر، تمیستوکلس به ایران گریخت. دربارهٔ جریان ورود وی به ایران چندین روایت در دست است. به نظر می‌رسد که قابل قبول‌ترین آنها، توسط توکودیدس ارائه شده‌است. هنگامی که آتنی‌ها افرادی را برای بازداشت تمیستوکلس به آرگوس فرستادند، وی که از جریان باخبر شده بود به ایونی گریخت. در آنجا وی با یک ایرانی رابطه برقرار کرد و به اتفاق وی رهسپار قلمرو ایران شد. وقتی کاملاً وارد خاک ایران شدند، وی نامه‌ای برای اردشیر ارسال کرد. در این نامه وی نوشته بود که من بیش از هر یونانی دیگر، برای حفظ میهن خود در برابر سپاهیان ایرانی، به خاندان شاه ایران بدی کرده‌ام. در عین حال به خشایارشا کمک فراوانی کردم تا بتواند از یونان برود. اکنون که من به خاک پادشاه پناه آورده‌ام از سوی هم‌میهنانم متهم به ایران دوستی شده‌ام. در این نامه ضمناً وعده داده شده بود که به اردشیر کمک‌های بزرگی خواهد کرد؛ و سرانجام، تمیستوکلس در پایان‌نامه، نوشته بود اکنون قصد دارم مدت یک سال در قلمرو پادشاه به سر برم تا بتوانم بر زبان پارسی مسلط شوم و پس از آن به حضور پادشاه شرفیاب شوم. بنابر گزارش توسیدیدس، شاه با این تقاضا موافقت کرد.


title: اردشیر یکم (هخامنشی)

text: پلوتارک نوشته‌است که وی به آسیای صغیر فرار کرد، سپس در یک ارابه سربسته در لباس یک دختر یونانی به دربار ایران برده شد که جزئی از حرمسرای یک نجیب‌زاده ایرانی شود. در آنجا با کمک یکی از صیغه‌های یونانی آرتابانوس توسط فرمانده گارد سلطنتی (هَزارَه پاتیش یا چیلیارکِ یونانی) که به شاه دسترسی داشت، تقاضای ملاقات با شاه را کرد. تمیستوکلوس در این جریان نام اصلی خود را فاش نکرد و اظهار داشت که قصد دارد مطالب مهمی را برای شاه فاش سازد. هنگامی که وی به حضور شاه رسید و نام خود را فاش کرد. وی اظهار کرد به علت علاقه و دوستی وی با ایرانی‌ها، یونانی‌ها او را دشمن خود می‌دانند، سپس گفت یونانیان قصد بازداشت او را داشتند بنابراین، از شاه تقاضا کرد که با دادن پناهندگی، جان وی را نجات بخشد. اردشیر از اینکه یک سیاستمدار مشهور یونانی از وی تقاضای پناهندگی می‌کند، بسیار شادمان شد و در جواب اظهار داشت: برو و فردا بیا. هنگامی که تمیستوکلس برای بار دوم به حضور شاه رسید، درباریان که از نام وی آگاه شده و از کارهای گذشته‌اش باخبر بودند، به‌طور علنی احساس‌های خصمانه خود را نسبت به وی ابراز داشتند و تهدید کردند که وی را تنبیه می‌کنند؛ ولی اردشیر که بصیرت بیشتری از درباریان داشت، نسبت به این یونانی بزرگواری نشان داد و دستور داد دویست قنطار پول نقره به او بپردازند. این پولی بود که قبلاً به شخص دیگری وعده داده شده بود که در صورت آوردن تمیستوکلس به دربار، به او داده شود. اکنون که او با پای خودش به دربار آمده بود، شایسته دریافت آن می‌بود. هنگامی که شاه شروع کرد که دربارهٔ اوضاع و احوال یونان سؤال کند، تمیستوکلس پاسخ داد: «سخن آدمی به سان یک قالی و فرش و نگار است، هنگامی که فرش را لوله کنند، نفش و طرح آن تغییر شکل خواهد یافت.» بدین ترتیب تمیستوکلس تشریح کرد که میل ندارد توسط یک مترجم مطلب خود را بیان کند و چون ممکن است مطالب دیگری بیان شده، سوءتعبیر شود، طبق نوشته پلوتارک، تمیستوکلس مدت یک سال به تحصیل زبان پارسی پرداخت تا بتواند بدون کمک مترجم با ایرانیان صحبت کند. طبق نوشته کورنلیسوس نپوس، تمیستکلس ظرف این یک سال به تحصیل زبان و ادبیات پارسی پرداخت و چنان در زبان استاد شد که هنگامی که مجدداً به حضور شاه رسید، از پارسی‌زبانان دانش بیشتری داشت. توسیدید که گزافه گویی را دوست نداشت نوشت که تمیستوکلس در زبان پارسی استاد شد و تا آنجا که ممکن بوده آداب و رسوم ایرانی را فرا گرفت.


title: اردشیر یکم (هخامنشی)

text: توسیدید اضافه می‌کند که تمیستوکلس نفوذ فراوانی در شاه پیدا کرد نفوذی بیش از هر یونانی دیگر. بنابر گفته پلوتارک مقام و موقعیت تمیستوکلس در دربار شاه کاملاً متفاوت با هر خارجی دیگر بود، وی غالباً به همراه شاه به شکار می‌رفت و به وسیله مادر شاه دعوت می‌شد که با وی هم صحبت شود. گذشته از اینها، تمیستوکلس هدایایی از شاه دریافت می‌کرد که فقط به نجبا و اشراف داده می‌شد. اگر گفته دیدوروروس قابل قبول باشد، شاه یک بانوی اصیل و نجیب‌زاده ایرانی را به عقد ازدواج تمیستوکلس درآورد. از آنجا که شاه تغییرات وسیعی را در سازمان حکومتی آغاز کرده بود، مقامات درباری نسبت به تمیستوکلس نفرت زیادی پیدا کرده بودند، زیرا چنین تصور می‌کردند این تغییرات با تحریک تمیستوکلس انجام می‌گیرد.


title: اردشیر یکم (هخامنشی)

text: بعدها تمیستوکلس چندین شهر کوچک را به عنوان هدیه از شاه دریافت کرد تا از مالیاتی که از آن‌ها دریافت می‌کند، امرار معاش نماید. طبق گزارش توسیدیدس، تمیستوکلس شهر ماگنزیا، اد و میاندروم در آسیای صغیر را به خاطر غله آن دریافت کرد. این شهر سالانه پنجاه قنطار به عنوان مالیات به او تسلیم می‌کرد؛ و نیز شهر لامپ ساکوس را به خاطر تاکستانی‌های آن و تهیه شراب، دریافت کرد. هدیه دیگر شهر میوس بود که به خاطر ادویه‌جات آن شهر بود. آنگونه که از آثار توسیدیدس بر می‌آید، تمیستوکلس فرمانروای منگزیا شد هر چند که هنوز تابع شاه بزرگ بود. آتنائوس نوشت که تمیستوکلس در منگزیا مقام رهبر و رئیس بزرگ را دریافت داشت. سکه‌هایی که تمیستوکلس در آن دوران ضرب کرد هنوز حفظ شده‌است، سکه‌هایی با نقش عقاب و خدای آپولو. اطلاعات مربوط به تحویل شهر لامپ ساکوس به تمیستوکلس در کتیبه‌هایی از قرن سوم پیش از میلاد از همان شهر، مورد تأیید قرار گرفته‌است. طبق نوشته‌های همین کتیبه‌ها، همه ساله جشنی به افتخار تمیستوکلس و نیاکانش برپا می‌شده‌است.


title: اردشیر یکم (هخامنشی)

text: تمیستوکلس حدود ۴۶۲ پ م (در ۶۵ سالگی) درگذشت. روایات چندی دربارهٔ مرگش وجود دارد. طبق روایت توسیدیدس، وی بر اثر ابتلا به یک بیمار درگذشت. ولی توسیدیدس در عین حال داستان شایع را بدین شرح نقل می‌کند:


title: اردشیر یکم (هخامنشی)

text: اردشیر با شنیدن خبر خودکشی تمیستوکلس، یاد او را گرامی داشت. توسیدیدس با چشمان خودش مشاهده کرده‌است که در میدان اصلی شهر مگنزیا یادمانی برای تمیستوکلس برپا داشته بودند و می‌نویسد در مگنزیا، آرامگاه زیبایی برای تمیستوکلس بنا کرده بودند.


title: اردشیر یکم (هخامنشی)

text: در عهد عتیق از ارتخشستا (اردشیر) به نیکی یاد شده‌است. چون فلسطین که بخشی از ساتراپی بغبیش بود، بر سر راه مصر قرار داشت، طرف توجه خاص هخامنشیان، از جمله اردشیر بود. اردشیر در ۴۴۴ پ. م نحمیا را که شربت دار یا ساقی او بود، به فرمانداری اورشلیم برگزید. این انتخاب سرنوشت قوم یهود را برای همیشه دگرگون کرد. برخی از دانشمندان بر این گمان اند که عزرای کاتب را نیز اردشیر در ۴۵۸ پ. م به اورشلیم فرستاده‌است. در زمان اردشیر، نفوذ هخامنشیان در ارض موعود و سرزمین فلسطین بیشتر شد. چرا که اردشیر به دنبال سیاست‌های مسالمت‌آمیز نیاکان خویش، نسبت به یهودیان با مدارا و ملاطفت رفتار می‌کرد؛ به شرط آنکه رؤسای قوم یهود نیز به هخامنشیان وفادار بمانند. به همین جهت کار یهودیان در ایران و به خصوص در پایتخت رونق داشت و این گروه یکی از ارکان اقتصادی شهر به‌شمار می‌رفتند.


title: اردشیر یکم (هخامنشی)

text: در ناحیه یهودیه که بخشی از فلسطین را تشکیل می‌داد، وقایعی رخ داد که برای آینده حائز اهمیت فراوانی بود. حتی پیش از اسارت بابل، منازعات جدی فراوانی در زمینه مسائل مذهبی روی داد. پاره‌ای از رهبران مذهبی (یکتاپرست‌ها) اعلام کردند که یهودیان فقط یهوه، خدای یگانه را بپرستند، در حالی که پاره‌ای دیگر از سوی عده بیشتری از مردم پشتیبانی می‌شدند، گذشته از یهوه، خدایان دیگری مثل آستارته را نیز می‌پرستیدند. این باور که یهوه تنها خدایی است که باید پرستش شود، در میان عمده یهودیانی بود که به بابل تبعید شده بودند، بدین ترتیب در میان یهودیانی که باقی‌مانده بودند، اکثریت با آنانی بود که عقیده داشتند یهوه بزرگترین خدایی است که باید در کنار یک عده خدای دیگر پرستش شود. باور مشابهی در میان یهودیانی که در الفانتین مصر سکنی داشتند نیز شایع بود.


title: اردشیر یکم (هخامنشی)

text: به هنگام اسارت توسط بابلی‌ها، عده بسیاری از یهودیانی که تبعید شده بودند، شروع به پرستش یهوه همراه با سایر خدایان کرده بودند. هنگامی که کوروش بزرگ، یهودیان بابل را که هنوز اکثرشان یکتاپرست بودند، اجازه داد که به اورشلیم بازگردند، فقط تعداد اندکی از یهودیان تبعیدی آماده بازگشت به میهن مادری‌شان شدند؛ ولی نمایندگان خانواده‌های خاخام علاقه‌مند شدند تا بازگردند و موقعیت و مقام سابق را به دست آورند و از درآمد و مقرری معبد بهره‌مند شوند. هنگامی که آنان به اورشلیم بازگشتند، تصمیمشان برای اشاعه یکتاپرستی با مخالفت شدید یهودیانی قرار گرفت که از آنجا تبعید نشده بودند و مقیم بودند و همچنین یهودیان نواحی همسایه با نظر آنها مخالفت کردند؛ بنابراین کوشش آن‌ها برای مجبور ساختن ساکنین قبلی برای پرستش تنها یهوه و نه خدایان دیگر بی‌نتیجه ماند. به همین دلیل هم بود که بین سال‌های ۵۱۵ و ۴۵۹ پ.م. در معبدهای اورشلیم سایر خدایان به همراه یهوه پرستیده می‌شدند.


title: اردشیر یکم (هخامنشی)

text: چنین به نظر می‌رسد که گروه یکتاپرست و گروه مخالفانشان پی در پی نزد حکمرانان ایرانی شان از یکدیگر شکایت می‌کردند. گذشته از این‌ها فرمانداران مناطق همسایه، از فعالیت گروه یکتاپرست شکایت داشتند و اظهار می‌داشتند نمایندگان آن‌ها درصدد توطئه علیه شاه هستند. در نتیجه در سال ۴۵۸ پ.م. شاه (اردشیر یکم هخامنشی)، دانشمند یهودی به نام عزرا را که مشاور شاه در امور یهودیان و ضمناً در خزانه‌داری شاهی صاحب مقام بود، از شوش به اورشلیم فرستاد. شاه بودجه لازم را در اختیار او قرار داد و اختیاراتی نیز به وی تفویض کرد تا مسایل را حل و فصل نماید و نیز تغییرات لازم را در قوانین، مشابه قوانینی که داریوش بزرگ در مصر قرار داده بود، بدهد.


title: اردشیر یکم (هخامنشی)

text: عزرا به همراه کاروانی از یهودیان که به اورشلیم بازمی‌گشتند، با نامه شاه به اورشلیم برگشت. برای آنکه معبد و قربانی‌ها بتوانند شکوه خود را بازیابند، وسایل مادی به این کار تخصیص یافته بود که شامل پیشکش‌های شاه و دربار، هدایای یهودیان ساکن بابل، ظروفی برای معبد؛ افزون بر آن فرمانی برای خزانه‌داران ماورای نهر بود. در این فرمان، گفته شده که به عزرا آنچه بخواهد تا مبلغ صد تالان نقره، ۴۰۰ لیتر شراب، ۴۰۰ لیتر روغن، ۴۰۰ هزار لیتر آرد و «از نمک هرچه بخواهد» بدهند. وی در عین حال یک کتاب مقدس به نام اسفار پنجگانه (تورات عهد عتیق) که در دوران اسارت در بابلی ویرایش شده و بخشی از عهد عتیق بود، به آن‌ها هدیه کرد. عزرا هنگام مسافرت و زمان گذشتن از میانرودان، عده‌ای از یهودیان آنجا را نیز تشویق کرد که با او به اورشلیم بروند. ثروتمندان آنها از رفتن خودداری کردند؛ ولی بودجه و هزینه‌ای در اختیار آنانی نهادند که مایل بودند به یهودیه بازگردند.


title: اردشیر یکم (هخامنشی)

text: از آن زمان به بعد، مرحله جدیدی در تاریخ یهودیه آغاز شد. نتیجه این مرحله جدایی و دوری جامعه اورشلیم بود. آنگونه که مایر اظهارنظر کرده، اصولاً یهودیت، محصولی از شاهنشاهی هخامنشی است. گرچه اندیشه نخستین آن در فلسطین سازماندهی شد ولی اگر کمک مالی و اقتصادی یهودیان پراکنده در بابل نبود، نمی‌توانست جان بگیرد و شناخته شود، تازه آن یهودیان پراکنده بابلی نیز نمایندگانشان پشت گرم به کمک‌های مالی پادشاهان ایرانی بودند. با کمک آن‌ها قوانین اسفار پنجگانه موسی نه تنها در یهودیه حتی در میان یهودیان پراکنده بابلی تدوین شد و جان گرفت.


title: اردشیر یکم (هخامنشی)

text: عزرا در تاریخ ۴۵۵ پیش از میلاد اعلام داشت رعایت قوانین اصفار پنجگانه برای تمام اعضای جامعه یهودی اجباری است، هم در یهودیه و هم آن سوی مرزهای آن. در حقیقت این یک طومار بود حاوی افسانه‌های اساطیری- داستان‌های گوناگون - قوانین پرستشی، ولی در خلال آن‌ها قوانین مدنی و قوانین کیفری کمتر مورد بحث واقع شده بود؛ ولی کوشش‌های عزرا برای شناساندن و قبول این قوانین، با مخالفت‌های شدید روبرو گردید، نه تنها از جانب توده عامه مردم بلکه حتی از جانب طبقه اشراف. به ویژه ساکنان اورشلیم از تقاضای جدی عذرا در زمینه فسخ و لغو پیوند زناشویی یهودیان با ساماریتانها، بسیار ناراحت بودند. ساماریتان‌ها کسانی بودند که جز یهوه خدایان دیگری را نیز می‌پرستیدند و عزرا نمی‌توانست این جریان را تغییر دهد. پیروان و هواخواهان عزرا، میل نداشتند ساماریتان‌ها را برای خدمات، به درون معابد راه دهند، تا مجبور نشوند درآمد خود را از معبد، با آنان تقسیم نمایند. درآمدی که متعلق به مردم اورشلیم بود. از سوی دیگر کوشش‌های عزرا برای کشیدن یک دیوار دفاعی گرداگرد اورشلیم به نتیجه‌ای نرسید. هنگامی که وی به مردم فرمان داد تا دست به کار ساختن دیوار شوند، نواحی همسایه به اردشیر یکم شکایت کردند که ما نمک گیر سفره شاه هستیم، بنابراین نمی‌توانم مشاهده کنیم آسیبی متوجه او می‌شود، اورشلیم قصد دارد با کشیدن دیوار، دست به شورش بزند و در نتیجه از دادن مالیات خودداری ورزیدند. در نتیجه چنین شکایتی کار ساختمان دیوار متوقف ماند. سرنوشت بعدی عزرا نامعلوم است. امکان دارد که به شوش احضار شده باشد. پس از وی یهودیه، به وسیله یک ساتراپ ایرانی اداره می‌شد و متصدی امور اجتماعی خاخام بزرگ بود. در سال ۴۴۵ پ.م. مقام یهودی دیگری از دربار شوش به اورشلیم آمد. وی نحمیا نام داشت، هم مشاور شاه در امور یهودیان بود و هم ساقی شاه بود. کارشناسان معمولاً نظر داده‌اند که ساقی‌گری برای شاه به دست خواجه‌ها بوده ولی هلتز اخیراً این نظریه را رد کرده‌است. نحمیا موفق شد که از شاه اجازه بگیرد تا به عنوان فرماندار جدید به یهودیه برود و قانون اسفار پنجگانه را به مورد اجرا بگذارد. شاه همچنین به وی نامه‌هایی داد برای فرمانداران سوریه و فلسطین که به او اجازه دهند در قلمرو آنان اختیارات کامل داشته باشد. گذشته از اینها، اردشیر به نگهبان جنگل‌های شاهانه آصف در سوریه، دستور داد که الوارهایی برای مصرف ساختمان معبد در اورشلیم و نیز دیوارهای گرداگرد شهر در اختیار نحمیا قرار دهد.


title: اردشیر یکم (هخامنشی)

text: با مطالعه وقایع در می‌یابیم که ورود نحمیا خصومت همسایگان یهودیه را فرونمی‌نشاند، بلکه مانند گذشته تصمیم می‌گیرند که جاه‌طلبی‌های او را برای پادشاهی در نزد شاه بزرگ افشا کنند. دلیل آن‌ها برای اثبات این این امر حصاری است که نحمیا اورشلیم را به آن مجهز کرده‌است. خطر از آنجایی که بسیاری از همسایگان بر اثر ازدواج‌های بین قومی خویشاوندی در یهودیه دارند، دوچندان می‌شود؛ تلاش‌های عزرا (اگر وی پیش از نحمیا باشد) برای بطلان این ازدواج‌ها آشکارا قرین توفیق نشده‌است. حتی پسر کاهن بزرگ از بیرون یهودیه زن گرفته‌است. نحمیا در هنگام مأموریت دوم خود ناگزیر شد ممنوعیت را تجدید بکند.


title: اردشیر یکم (هخامنشی)

text: نحمیا مانند عزرا، یک پشتیبان جدی خداپرستی بود، بدین جهت هنگام ورود، نه تنها از سوی مردمان مناطق همسایه، بلکه از سوی اکثریت جامعه یهودی‌ها با سردی و خصومت روبرو شد. اورشلیم در آن هنگام از تاخت و تاز و تعدی همسایگان اطراف خود، آمونی‌ها، عرب‌ها و اِدومیت‌ها رنج می‌برد. بدین ترتیب وظیفه پیش روی نحمیا، بسیار دشوار بود و عزرا از عهده این کار بر نیامده بود. با آنکه هر دوی این افراد دارای تعصب و شیفتگی بودند ولی نحمیا از ذکاوت برتری برخوردار بود و سیاستمداری بهتر بود.


title: اردشیر یکم (هخامنشی)

text: به عنوان یک فرماندار ایرانی، نحمیا فرمانده نیروهای نظامی بود. به‌کارگیری نیروی نظامی علیه مردمان خودش، آمیخته با ریسک و خطر بود و برای هدف وی کاری بی فایده. نحمیا برای جلب توجه مردم به سوی خویش، ابتدا کوشید تا منازعات سیاسی بین جامعه یهود را حل و فصل نماید. برای اجرای این کار برنامه‌ای برای چند مورد اصلاح‌طلبی به مردم ارائه کرد؛ ابتدا مقداری وام بدون بهره در اختیار مردم گذاشت و سپس افرادی که برای گرفتن وام به گرو متوسل شده و اشیا و اموالی به گروه نهاده بودند، اموالشان را بازپس داد. گذشته از اینها، مردم از دادن مالیات، مالیاتی که بر محافظت و نگهداری دربار ساتراپ‌نشین بود، معاف نمود. در تاریخ ۳۰ اکتبر ۴۴۵ پ.م. نحمیا اعلام داشت قوانینی که قبلاً توسط عزرا گردآوری و تصویب شده باید به مورد اجرا گذاشته شوند. پس از آن بنا به عللی نحمیا به دربار شاه بازگشت؛ این بازگشت، احتمالاً به علت شکایت اشراف یهودی و طبقه روحانیت بوده که با اصلاحات اجتماعی وی موافق نبوده‌اند؛ ولی در ۴۳۲ پ.م. بار دیگر نحمیا به اورشلیم بازگشت تا اصلاح طلبی مذهبی خود را مجدداً آغاز نماید. پیش از هر چیزی، وی ورود توپیا نماینده سرزمین آمونیت را به معبد ممنوع کرد و آن سرزمینی بود آن سوی رود اردن. پس از آن از کاهن بزرگ اتاقی برای شخص خود در محوطه معبد گرفت. اخراج توپیا نخستین برخورد مستقیم بین او و طبقه روحانی را باعث شد؛ ولی نحمیا به جای آنکه باعث افزایش تنش شود، در این راه گامی غیرمنتظره برداشت: یک دهم از درآمد کشاورزی را به طبقه روحانیت اختصاص داد و ضمناً آن‌ها را از پرداخت مالیات معاف کرد. بدین ترتیب، وی طبقه روحانیت را وارد اردوی خود کرد که برایش امتیازی بود. بدین ترتیب نحمیا، موفق شد قانون مذهبی را به مورد اجرا درآورد و از طرف دیگر روز شنبه (سبت) را تثبیت کند. پس از آن با پشتیبانی پادگان نظامی ایران و طبقه روحانی و توده مردم، که از شر وام خلاص شده بودند، نحمیا موفق شد دشوارترین مسئله را حل و فصل کند و آن فسخ پیوندهای زناشویی اختلاطی بود. در مسئله اخراج نواده خاخام اعظم که با دختر سان‌بالات فرماندار سامریه از اورشلیم ازدواج کرده بود، مخالفان خود را که بر سر و روی خود می‌کوفتند و موی سرشان را می‌کندند، مجبور به سکوت کرد. وی همچنان، افراد دیگری را که حاضر به جدایی از همسران بیگانه خود نبودند، اخراج نمود. تمامی آنان به جز یهوه، خدایان دیگری می‌پرستیدند. هر چند که سان بالات نام بابلی بر خود داشت (سینوبالیت (خدا) سین مرا زنده نگهداشت)، ولی به فرزندانش نام‌های مذهبی داد که مخلوط با یهوه بود.


title: اردشیر یکم (هخامنشی)

text: در آن هنگام بود که بازسازی دیوار استحکامی اورشلیم، امکان‌پذیر گردید؛ ولی سان‌بالات و فرمانداران مناطق همسایه با خشم فراوان با نحمیا مخالفت کرده، او را متهم کردند که فعالیت‌هایش طرح یک شورش علیه شاه ایران است. این مقامات و سربازهایشان با آمدن به اورشلیم از مردم خواستند جلوی کارهای ساختمانی را بگیرند؛ ولی یهودیان از میان خودشان گروهی نظامی را برگزیدند و آن‌ها از کارگران ساختمانی محافظت به عمل آوردند، و به زودی اورشلیم به شهر کاملاً محافظت شده تبدیل شد. بدین ترتیب نحمیا موفق شد با پشتیبانی و کمک شاه ایران، اورشلیم را به عنوان مرکز ایدئولوژی مسلط مذهبی در یهودیه ثابت و مستقر کند. اندک اندک قوانین اسفار پنجگانه موسی، در میان یهودیان پراکنده هم راه یافت. این جریان مخصوصاً به وسیله یک پاپیروس آرامی که محتوی اطلاعات جالبی دربارهٔ فرمان داریوش دوم است، گواهی می‌شود. این فرمان در سال ۴۱۹ پ.م. صادر گردید. شاه توسط ساتراپ خود در مصر آرشام به یهودیانی که در الفانتین می‌زیستند دستور داده بود که از تاریخ ۱۵ تا ۲۱ ماه نیسان فستیوال قدیمی را برپا دارند، همان فستیوالی که در یهودیه معمول و شایع بود. این فرمان نه فقط برای یهودیان الفانتین، بلکه برای تمام یهودیانی که در حاشیه مرزهای شاهنشاهی می‌زیستند، صادر شده بود.


title: اردشیر یکم (هخامنشی)

text: هنگامی که نحمیا تمام مأموریت خود را به انجام رسانید به دربار شوش بازگشت؛ ولی آن استحکامات اورشلیم نوعی تهدید بود در زمینه جدایی یهودیان از ایران، این بود که دولت ایران باگوآس مورد اطمینان را به عنوان جانشین نحمیا تعیین کرد. ژوزفوس فلاویوس نیز در آثار خود اشاره‌ای به وی داشته‌است. همچنین در پاپیروس‌های الفانتین به نام باگوهی از وی یاد شده‌است. اظهار نظر دربارهٔ اصل و تبار این مرد دشوار است. نام وی ایرانی است ولی باید در نظر داشت که در خلال قرن ششم پیش از میلاد، و نه دیرتر، پاره‌ای از یهودیان نام ایرانی برای خود برمی‌گزیدند. گذشته از این‌ها هر ۳ فرماندار یهودیه پیش از باگوآس از پایان قرن ششم پیش از میلاد تا نیمه دوم قرن پنجم از میلاد، همه یهودی بوده‌اند (شِش بازار، زِروبابل و نحمیا).


title: اردشیر یکم (هخامنشی)

text: در سال ۴۶۰ پ.م. شورش تازه‌ای در مصر برپا شد که در نتیجه آن، مصر به صحنه درگیری میان ایران و یونان کشیده شد. در این زمینه اطلاعات قابل اعتمادی می‌توان در آثار توسیدیدس پیدا کرد، جزئیاتی از آن را نیز می‌توان در پرسیکای کتسیاس مشاهده کرد، هر چند تأیید آنها امری محال است. به‌علاوه دیودور نیز اشاره‌ای به شورش مصر کرده‌است، و تا میزانی کمتر هرودوت. طبق نظر دیودور سیسیلی، انگیزه اصلی این شورش، مالیات‌های سنگین، اختلال و اغتشاش در امور اداری و بالاخره تحقیری که از سوی مقامات ایرانی نسبت به پرستشگاه‌های محلی نشان داده شده‌است. شروع این شورش از ناحیه دلتای غربی بود و به رهبری مردی از لیبی به نام ایناروس فرزند پسامِتیکوس (احتمالاً از نسل یک سلسله سلطنتی کهن از شهر سائیس). حرکت اولیه از سوی مردمان لیبی بود. شورشیان مأمورین مالیاتی را از منطقه بیرون راندند و دلتا را تحت کنترل خود درآوردند. بعدها این شورش به دره نیل نیز گسترش یافت. چندی نگذشت که یک رهبر دیگر شورشی به ایناروس پیوست. این شخص امیرتائیوس نام داشت از شهر سائیس؛ ولی ممفیس پایتخت مصر به ضمیمه مصر علیا کماکان تحت کنترل ایرانی‌ها باقی بود. از آن روزها و آن مناطق اسنادی باقی مانده‌است مربوط به سال پنجم و دهم سلطنت اردشیر یکم.


title: اردشیر یکم (هخامنشی)

text: هخامنش، ساتراپ مصر و یکی از برادران خشایارشا، ارتش عظیمی فراهم آورد و به سوی شورشیان تاخت. در سال ۴۶۰ پ.م. جنگ شدیدی در ناحیه پاپرمیس رخ داد، به گفته کتسیاس تعداد سربازان ایرانی به چهارصد هزار نفر می‌رسید که بدون شک این رقم مبالغه‌آمیز است. ایرانیان هشتاد کشتی نیز در اختیار داشتند که بیست فروند آن به ضمیمه ملوان‌هایش توسط مصریان بازداشت شدند. تعداد سی فروند کشتی دیگر نیز غرق شدند. هرودوت بیست سال بعد از جنگ، از صحنه آن در ناحیه پاپرمیس دیدن کرده بود و نوشته میدان جنگ هنوز از جمجمه سربازهای کشته شده پوشیده شده بود. سپاهیان ایرانی به‌طور کامل شکست خوردند و هخامنش کشته شد. مصری‌ها پیکر او را برای اردشیر که برادرزاده‌اش بود، فرستادند تا از این راه شاه بزرگ را مورد تمسخر قرار دهند.


title: اردشیر یکم (هخامنشی)

text: ایناروس پس از کسب چنین پیروزی خونینی، برای کسب کمک به سوی یونانی‌ها روی آورد. یونانی‌ها که در پایان قرن ششم، بازارهای خود را در کرانه دریای سیاه، محل کسب غله از دست داده بودند، با کمال میل دعوت مصری‌ها را برای کمک دادن به آنان پذیرفتند. آتنی‌ها در قالب اتحادیه دلوس امیدوار بودند که تسلط ایرانی‌ها بر مصر را به کلی از میان بردارند، روابط بازرگانی با مصر برقرار کنند و واردات غله خود را از آن کشور تأمین نمایند. در سال ۴۵۹ پ.م. آتنی‌ها تعداد دویست کشتی به کمک مصری‌ها فرستادند. در این میان این کشتی‌ها، تعدادی از کشتی‌های متحد آتن نیز وجود داشتند. ابتدا کشتی‌ها به سوی قبرس رفتند که هنوز بخشی از امپراتوری ایران بود و جزیره را غارت کردند. پس از آن به سوی مصر رفتند. سپس وارد رود نیل شده کشتی‌های ایرانی را نابود کردند. بعد از آن به طرف ممفیس، مرکز تجمع سپاهیان ایرانی رفتند. در آنجا موفق شدند شهر را تصرف کنند در نتیجه سپاهیان ایران عقب‌نشینی کرده به دژ سفید پناه بردند. پارسی‌ها، مادها و مصریانی که هنوز طرفدار و وفادار به ایرانیان بودند و باور نداشتند که شورشی‌ها پیروز شده‌اند، به جمع سپاهی‌های دژ افزوده شدند. محاصره این دژ حدود یک سال به طول انجامید و آتنی‌ها متحمل تلفات سنگینی شدند. در خلال این احوال مردم پلوپونز، به رهبری اسپارت به سوی آتن پیشروی کردند. در آغاز ایرانی‌ها و مردم پلوپونز به تنهایی و مستقلاً می‌جنگیدند، ولی آتنی‌ها در هر دو جبهه موفق بودند؛ ولی چیزی از این جریان نگذشت که موقعیت تغییر کرد.


title: اردشیر یکم (هخامنشی)

text: به گزارش توسیدیدس، در ۴۵۸ پ.م. بغابوخش دوم سفیر ایران با پول فراوانی به اسپارت رسید. وی به اسپارت‌ها توصیه کرد که حمله مستقیمی به سوی آتیک به عمل آورند تا اینکه آتنی‌ها مجبور شوند ناوگان کشتی‌های خود را از مصر فراخوانند. رهبران اسپارت طلای ایرانی‌ها را پذیرفتند و رضایت دادند تا در کنار ایرانی‌ها علیه آتنی‌ها بجنگند. در ۴۵۷ پ.م. اسپارت‌ها با تِپ متحد شدند و در جنگی در ناحیه تاناگرا در بواویتا، شکست سنگینی بر دشمن وارد آوردند؛ ولی چیزی نگذشت که آتنی‌ها بر تب حمله کرده، آنان را شکست دادند. از سوی دیگر، زلزله شدیدی در اسپارت روی داد و نیز جمعیت بردگان آن‌ها نیز دست به شورش زدند، این دو جریان باعث شد که اسپارت‌ها احساس ناامنی کنند. پولی که ایرانی‌ها داده بودند صرف جنگ نشد، بلکه صرف ترمیم خرابی‌های زلزله شد. مگابیز دوم مجبور به بازگشت گردید بدون آنکه ماموریتش را به‌طور کامل به انجام رسانیده باشد و از آن‌همه طلایی که با خود آورده بود، فقط توانست اندکی از آن را بازگرداند.


title: اردشیر یکم (هخامنشی)

text: از آن طرف شورشیان مصر با همه تلاش خود هنوز نتوانسته بودند دژ سفید را که در محاصره داشتند، به تصرف درآورند. در تاریخ ۴۵۶ پ.م. اردشیر به خونخواهی هخامنش، عموی خود، بغابوخش دوم (مگابیز دوم) سردار بزرگ خود و ساتراپ سوریه را که قبلاً به عنوان سفیر به اسپارت فرستاده بود با سپاهی زبده به مصر فرستاد. در این نبرد ناوهای جنگی فنیقیه که در خدمت دولت ایران بودند، به سپاه ایران کمک فراوان کردند. بغابوخش دوم (مگابیز دوم) در ۴۸۰ پ.م. در جنگ علیه یونانی‌ها شرکت کرده بود. وی نواده همان بغابوخش یکم (مگابیز یکم)ی بود که علیه گئومات قیام کرده بود. چون اردشیر پیش از این گشایشی در کار عزرا فراهم کرده بود، او نیز متقابلاً کوشید تا نیروی مگابیز دوم به آسانی به سوی ممفیس حرکت کند. این ساتراپ دارای سپاهیانی بود نیرومند و نیز یک ناوگان دریایی فنیقی در اختیارش بود که با استفاده از آن‌ها موفق شد آتنی‌ها و مصری‌ها را شکست دهد و شهر ممفیس را دوباره بازپس گیرد. ایناروس به اتفاق باقیمانده هواخواهانش و دیگر آتنی‌ها به جزیره پروسوپی تیس واقع در دلتای غربی فرار کرد. جزیره مورد اشاره از دو شعبهٔ نیل تشکیل شده بود که هر دوی آنها در استفادهٔ کشتیرانان بود. ایرانیان سر رسیده آنها را محاصره کردند. ایناروس و یارانش موفق شدند به مدت یکسال و نیم مقاومت نمایند. در ۴۵۴ پ.م. ایرانیان ناوگان خود را به یکی از این دو شعبه نیل بردند و دیگری را خشکاندند. با انجام این کار کشتی‌های آتنی به گِل نشست و یونانیان ناگزیر تحت شرایط آبرومندی تسلیم شدند شکست یونانیان به شورش مصر پایان بخشید. یونانیان حدود دویست کشتی وچهار هزار نفر سرباز از دست دادند. کتسیاس از آخرین مرحله شورش شرح مفصلی داده‌است؛ ولی داده‌های وی در این زمینه قابل اعتماد نیستند. تعداد سربازهایی را که ذکر کرده، مطلقاً تخیلی هستند. کتسیاس نوشته که مگابیز دوم تعداد دویست هزار سرباز و سیصد کشتی علیه ایناروس به کار گرفته‌است. تمام سربازهای ایرانی را در جنگ شرکت داد، ایرانی‌ها در جنگ پیروز شدند و ایناروس به بیب‌لوس گریخت: طبق نظر کتزیاس این شهر نیرومندترین شهر مصر بود، منابع دیگر از وجود چنین شهری در مصر خبر نداده‌اند. ایرانی‌ها تمام مصر را به جز دژ مستحکم بیب‌لوس بار دیگر از نو تصرف کردند. مگابیز دوم فرستاده‌ای به آنجا اعزام داشت و توصیه کرد که تسلیم شوند با وعده اینکه به هیچ‌یک از آن‌ها آسیبی وارد نخواهد شد. محاصره شدگان در دژ تسلیم شدند. آنگاه مگابیز دوم شخصاً نزد اردشیر رفت و از او نامه‌ای دریافت کرد که تمام اسیرها بخشیده شوند، به هر حال مگابیز آنچه توانست انجام داد تا قولش باطل نشود.


title: اردشیر یکم (هخامنشی)

text: تنها چند آتنی توانستند از جزیره پروسوپی تیس بگریزند. آن‌ها به سوی غرب رفتند و به سیران رسیدند و پس از آن به آتن رفتند. در خلال این احوال پنجاه کشتی آتنی با تعدادی از سربازان کشورهای متحده به سوی مصر شتافتند تا از سرنوشت نیروهای قبلی آتنی باخبر شوند. این کشتی‌ها در یکی از شاخه‌های شرقی رود نیل لنگر انداختند، در حالی که هیچ سوءظنی به وجود دشمن در آن نزدیکی نمی‌بردند. ایرانی‌ها به اتفاق فنیقی‌ها با کشتی‌های خود به یک حمله غافل‌گیرانه بر ضد آنان دست زدند. بیشتر کشتی‌های یونانی غرق شده و چند فروند از آنان موفق به فرار شدند. این شکست یک ضربه سنگین بر آتنی‌ها بود که تقریباً تنها و بیدفاع مانده بودند. در نتیجه این جریان‌ها آتنی‌ها که اسپارت‌ها هم علیه آنها با کمک پول ایرانی‌ها به حرکت درآمده بودند، مجبور شدند مصر ر ا به حال خود رها کرده بگریزند.


title: اردشیر یکم (هخامنشی)

text: بدین ترتیب در سال ۴۵۴ پ.م. شورش مصر که شش سال به طول انجامیده بود به پایان رسید و مصر دوباره یکی از ساتراپ‌نشین‌های ایران شد، ولی گروهی از میهن پرستان به باتلاق‌ها پناه برده دست به جنگ‌های پراکنده زدند. افراد مزبور یکی از بازماندگان خانوادهٔ آمازیس فرعون سابق مصر به نام امیرته اوس را به پادشاهی برگزیدند و او مدت‌ها در دلتای نیل که به علت اینکه در ناحیه باتلاقی وسیعی مستقر شده بود ایستادگی کرد ولی سرانجام شکست خورد. پس از این شکست، شاهنشاهی ایران مشت خود را بیش از هر زمان دیگر بر بدن مصر گره کرد. سرکوب شورش که با رویدادی نادر یعنی شکست ارتش یونان توسط سربازان ایران همراه بود، حیثیت اردشیر و شاهنشاهی ایران را بسیار افزایش داد اما این اعادهٔ حیثیت معلول کاردانی مگابیز دوم بود و نه خود شاه.


title: اردشیر یکم (هخامنشی)

text: اکنون شرایطی به وجود آمده بود که اجازه می‌داد ایرانی‌ها از هر جهت شاد و خشنود باشند؛ زیرا پیروزی بزرگی در مصر بدست آورده بودند و به راستی هم سرزمین کرانه رود نیل تا پایان قرن پنجم پ.م. آرام و بی دغدغه بود. یک مهر استوانه‌ای ساخته شده از سنگ یمانی در سواحل شمالی دریای سیاه یافته‌اند، حاوی کتیبه‌ای است از خط میخی و نیز تصویری از اردشیر یکم که تاج بزرگی از طلا بر سر دارد، یک تیر و کمان بر پشتش، و نیزه‌ای در دست. وی تعداد سه نفر اسیر را به راه می‌برد که دست‌هایشان پشت سرشان بسته شده‌است. این سه اسیر با طناب به یکدیگر بسته شده‌اند. از آنجا که یکی از اسیرها تاج مصری بر سر دارد، ظاهراً این مهر پیروزی اردشیر را بر ایناروس نشان می‌دهد. مهرهایی مشابه این مهر در تخت جمشید یافت شده‌است. مهر دیگری که در موزه هرمیتاژ لنینگراد وجود دارد، صحنه پیروزی بر شورشیان مصری را نشان می‌دهد. بنا به نظر هینتس این مهر متعلق به بغبیش است که شورش مصر را سرکوب کرد. بغبیش در سال ۴۵۴ پ.م. به سوریه بازگشت و آرشام به سمت ساتراپ جدید مصر منصوب شد. وی فرزند خشایارشا و برادر اردشیر یکم بود. طبق اطلاعات داده شده از سوی منابع یونانی، وی تا سال ۴۳۲ پ.م. در پست خود باقی بود. در پاپیروس‌های آرامی از ناحیه الفانتین ذکر شده که آرشام از ۴۲۸ تا ۴۰۸ پ.م. ساتراپ مصر بود. اسناد بالی نیز که تاریخشان به ۴۲۳ تا ۴۰۳ پ.م. مربوط می‌شود، تأیید می‌کنند که شاهزاده آرشام ساتراپ بوده‌است. حتی نامه‌هایی از همین آرشام در دست است که آن‌ها را به پیشکارهایش در مصر نوشته‌است. چنان‌که از مفاد نامه‌ها بر می‌آید، یکی از آن‌ها نشان می‌دهد که نویسنده‌اش در بابل سکنی داشته‌است. این نامه‌ها تاریخ ندارند ولی شکی نیست که نویسنده آنچه شخصی بوده‌است. دقیقاً این همان آرشام است که پاپیروس‌های الفانتین وی را ساتراپ مصر می‌داند. کلرمون گانو هویت آرشام الفانتین را با آرسامس ذکر شده در منابع یونانی تأیید می‌کند که در ۴۵۴ پیش از میلاد ساتراپ مصر بوده‌است. در این صورت می‌توان گفت که وی مقام خود را به مدت نیم قرن حفظ کرده بود. درایور بر این باور بود که آرشامی که از بابل نامه ارسال داشت فرزند آرشامی بود که حکومت مصر را بر عهده داشت و در زمان لشکرکشی خشایارشا علیه یونانی‌ها، فرمانده یک گردان ایرانی بود؛ ولی این غیر محتمل به نظر می‌رسد که پدر و پسر هر دو یک نام داشته باشند. بیشتر این احتمال هست که آرسامس منایع یونانی و آرشاما از منابع بابلی هر دو همان آرشام مورد بحث ما باشند.


title: اردشیر یکم (هخامنشی)

text: طبق نظر درایور نامه‌های اشاره شده از آرشام مربوط می‌شود به دوره‌ای بین ۴۱۱ تا ۴۰۸ پ.م. هنگامی که آرشام در مصر نبود و مقیم شوش و بابل بود که نشان می‌دهد احتمالاً وی نزد شاه بوده‌است؛ ولی هنینگ و دیاکونوف و هارماتا، تاریخ نامه‌های آرشام را به دوران بعد از شورش ایناروس مربوط می‌دانند. وی‌نی‌کوف سامی‌شناس در سخنرانی‌های خود در دانشگاه لنینگراد همین نظریه را تأیید کرد. هارماتا به درستی اظهار داشته که بین ۴۰۸ تا ۴۱۱ پ.م. شورش عمده‌ای در مصر بروز نکرده‌است و اسناد بایگانی موضوع اشاره شده را مربوط به دوران بعد از شورش مصر علیا و مصر سفلی می‌داند. درایور ناآرامی‌های اشاره شده در نامه‌های آرشام را مربوط به تخریب معبد یهودیان به نام معبد یَهُوَه در ۴۱۰ پیش از میلاد می‌داند که به تحریک کاهن‌های مصری صورت گرفت؛ ولی ابن مسئله خارج از ناحیه مربوط به حوزه الفانتین نبوده‌است.


title: اردشیر یکم (هخامنشی)

text: احتمالاً تاریخ نامه‌ها مربوط به نیمه پنجم قرن پیش از میلاد می‌شود. هنگامی که مصر اقدام به شورش کرد سیزده تن از گاردهای سیسیلی (خدمتکارهایی که در خاندان‌های شاهی یا خانواده‌های اشراف و نجبا خدمت می‌کنند) که متعلق به آرشام بوده و در سربازخانه‌ها منزل داشته‌اند به دژ فرار نکردند و در نتیجه توسط شورشی‌ها دستگیر شدند. ممکن است این بخش از اطلاعات مربوط به آثار دیودوروس باشد. وی اظهار داشته پس از جنگ پاپرمیس، ایرانی‌ها به بخش استحکامات ممفیس گریختند که دژ سفید نام داشت. نمی‌توان از نظر دور داشت که آثار دیودوروس که به نامه‌های آرشام اشاره می‌کند، منظورش همان دژ یادشده باشد. به هر حال نمی‌شود به‌طور مطلق این نظر را پذیرفت زیرا در نامه‌های یاد شده ممکن است منظور از لفظ دژ، همان الفانتین یا دژ دیگری در مصر بوده باشد.


title: اردشیر یکم (هخامنشی)

text: پس از داریوش بزرگ، شاهان ایرانی کمتر توجهی به امور داخلی مصر داشتند. در مرکز سنگتراشی‌های وادی حمامات فقط تعداد اندکی کتیبه می‌توان یافت که مربوط به پادشاهی اردشیر یکم باشد؛ ولی از سوی دیگر جام‌های سفالینه سنگی فراوانی یافت شده‌اند که با خط هیروگلیف نام اردشیر یکم بر آن نقش بسته‌است و در کنار متونی به خط میخی به سه زبان مشاهده می‌شود. این جام‌های سفالینه سنگی در مصر برای استفاده خاندان‌های سلطنتی ساخته می‌شده‌اند.


title: اردشیر یکم (هخامنشی)

text: بنا به نوشته کتزیاس، مگابیز دوم سردار ایرانی طبق شرایطی که موقع تسلیم شدن ایناروس تعیین شده بود، وی و پنجاه تن از سربازان آتنی را به شوش همراه خود برد. آمستریس مادر شاه می‌خواست ایناروس مصری را به انتقام خون هخامنش اعدام کند، ولی مگابیز او را از این تصمیم منصرف کرد و گفت که وی در مورد امنیت اسیران به آنان قول داده‌است که گزندی به آنان نرسد. اما پس از گذشت پنج سال از آن واقعه، شاه تحت تأثیر وسوسه‌های آمستریس قرار گرفت و از تدبیر چشم‌پوشی کرد و دستور داد تا ایناروس و تمامی اسیران مصری و یونانی را اعدام کنند. ایناروس به دار آویخته شد در حالی که یونانی‌ها گردن زده شدند. طبق نظر توسیدیدس، ایناروس در همان سال ۴۵۴ پ.م. اعدام شده بود. مگابیز پس از آگاهی از این پیشامد، برآشفت و چون این کار را بر خلاف قول خویش می‌دانست، با دو فرزند خود به سوی ساتراپی تحت حکمرانی‌اش یعنی سوریه رفت و در آن جا سر به شورش برداشت. اردشیر یکم، سردار خویش اوزیریس مصری را به جنگ مگابیز فرستاد ولی سردار مصری در کار خود توفیقی به دست نیاورد. باز هم لشکر دیگری مأمور جنگ با مگابیز شد، اما باز هم پیروزی با مگابیز بود. اردشیر پس از این شکست‌ها و همزمان با حمله مشترک نیروهای اتحادیه دلوس و آتنی‌ها به رهبری کیمون آتنی به جزیره قبرس که قلمروی شاهنشاهی هخامنشی محسوب می‌شد به ناچار با پادرمیانی خواهرش که همسر مگابیز به حساب می‌آمد، از گناه او درگذشت. پس از گذشت چند سال روزی در شکارگاه شیری به شاه اردشیر حمله کرد و مگابیز که در کنار شاه بود، شیر را از پای درآورد. اردشیر که از دیرباز به دلیل شورش مگابیز کینهٔ او را در دل نگاه داشته بود، به بهانهٔ سوءنیت مگابیز و اینکه قصد وی از میان بردن خود اردشیر بوده‌است، مگابیز را محکوم به مرگ کرد و بلافاصله او را دستگیر کردند. اما این بار نیز همسر مگابیز و خواهر اردشیر وساطت کرد و اردشیر نیز در مجازات او تخفیف قائل شده و او را به سیرتا واقع در عربستان و دریای سرخ تبعید کرد. مگابیز پس از گذشت پنج سال به بهانهٔ ابتلا به مرض جذام به پارس بازگشت و باز هم با پا در میانی همسر خود مورد بخشش اردشیر قرار گرفت و در زمرهٔ نزدیکان شاه قرار گرفت و در ۷۱ سالگی در گذشت. بخشش‌های چندباره مگابیز توسط اردشیر یکم نشانگر این است که دربار و شاه ایران دچار ضعف شده بودند چرا که این مورد در صورتی که در زمان داریوش بزرگ یا خشایارشا اتفاق می‌افتاد، مگابیز بدون هیچ بخششی فوراً اعدام می‌شد. پس از چندی در ۴۴۵ پ.م. فرزندش زاپیروس از شاه بزرگ روی برگردانید و به آتن گریخت که مورد استقبال شایانی واقع شد. چندی بعد هنگامی که او به خدمت نیروهای آتنی درآمد، ناگهان از میان رفت و ناپدید شد.


title: اردشیر یکم (هخامنشی)

text: هنگامی که کشتی‌های آتنی که برای کمک به مصر رفته بودند، شکست خوردند، آتنی‌ها دیگر نخواستند در دو جبهه علیه اسپارتی‌ها و ایرانیان بجنگند، کاری که ممکن هم نبود. هر چند ایرانیان باز هم به اسپارتی‌ها اصرار می‌ورزیدند که علیه آتن وارد جنگ شوند، ولی آنها ترجیح دادند تا امور داخلی خود را سر و سامان دهند. طبق گزارش توسیدیدس، سه سال پس از پیروزی پارسیان بر ایناروس، پلوپونزی‌ها و آتنی‌ها، برای مدت پنج سال یک پیمان صلح منعقد کردند. در این هنگام بود که کیمون، سیاستمدار آتنی، هواخواه اسپارت کوشید تا تمام نیروهای آتنی را در جنگ با ایرانی‌ها متمرکز کند، در همان حال سعی داشت از هرگونه برخورد تنش آمیزی با اسپارت اجتناب ورزد.


title: اردشیر یکم (هخامنشی)

text: در ۴۹۹ پ.م. ناوگانی مرکب از دویست کشتی از آتن و سایر کشورهای اتحادیه دلوس، به رهبری کیمون اتنی به سوی قبرس به راه افتاد. بخشی از جزیره که گرفتار اغتشاش و آشوب بود، به زودی توسط آتنی‌ها تصرف گردید، آتنی‌ها خود را آزادکننده یونانی‌ها اعلام کردند ولی بخش اعظم جزیره چندان اشتیاق به استقبال مهمان ناخوانده نشان ندادند. فقط سالامیس و تعدادی دیگر از شهرهای یونانی‌نشین به سپاه کیمون پیوستند (امکان این هم هست که مجبور به چنین کاری شده بودند).


title: اردشیر یکم (هخامنشی)

text: کیمون تعداد شصت کشتی به مصر فرستاد تا به کمک امیرتائوس بشتابد، وی هنوز هم در باتلاق‌های دلتا علیه ایرانی‌ها مقاومت می‌کرد. کیمون امیدوار بود که امیرتائوس با کمک ناوگان یونانی شاید بتواند شورش دیگری در مصر به راه اندازد. کیمون با کشتی‌های باقی‌مانده خود به سوی شهر کیتیون پیش رفت جایی که پایگاه اصلی فنیقی‌ها در قبرس بود.


title: اردشیر یکم (هخامنشی)

text: هنگامی که شهر کیتیون در محاصره بود، کیمون بر اثر یک بیماری درگذشت. در خلال این احوال، مگابیز دوم (بغبیش) ساتراپ سوریه، در سیسیلیا نیروی خود را گردآوری کرد تا به ناوگان آتنی حمله کند. سپاهیان ایران یک ناوگان بزرگ کشتی در اختیار داشت. یونانی‌ها از حیث آذوقه و ساز و برگ جنگی در مضیقه بودند پس محاصره کیتیون را رها کرده به سوی سالامیس رفتند و در آنجا درگیر جنگی با ناوگان ایرانی شدند. در جنگ بزرگی که آنجا رخ داد، آتنی‌ها پیروزی کاملی بر کشتی‌های فنیقی، سیسیلی و قبرسی به دست آوردند و تعداد یکصد کشتی دشمن را تصرف کرده به دست خود گرفتند. در همان هنگام آتنی‌ها در خشکی نیز پیروزی بدست آوردند.


title: اردشیر یکم (هخامنشی)

text: این دو جنگ، آخرین جنگ‌های ایران و یونان به‌شمار می‌آیند. آتنی‌ها با کمک متحدهای خود این حق را داشتند که خود را فاتح به‌شمار آورند؛ ولی پس از ده‌ها سال جنگ طاقت فرسا، هر دو طرف این مسئله را درک کردند که قادر نیستند نتایج مورد انتظارشان را از راه نظامی بدست آورند. آن‌ها می‌دانستند زمان آن فرا رسیده که بین خود صلحی برقرار کنند. بدین ترتیب پس از یک مدت طولانی جنگ‌های خونین، نزاع و درگیری بین ایران و کشورهای یونانی به پایان رسید، دوره طولانی که هر دو طرف متخاصم هم پیروزی‌هایی بدست آوردند و هم متحمل شکست‌هایی شده بودند. ظاهراً اشراف ایرانی به این نتیجه رسیده بودند که سیاست ایران نسبت به یونان بایستی تغییر کند. در هر صورت بنابر آنچه دیودوروس گزارش داده، بغبیش و آرتابازوس یعنی ساتراپ داسکیلیون به آتنی‌ها اطلاع دادند که اردشیر مایل است یک پیمان صلحی با آن‌ها منعقد کند. از آن طرف پس از مرگ کیمون، در آتن قدرت به دست حزب طرفدار صلح افتاده بود که رهبر آن هم پریکلس بود. آتنی‌ها دیگر به جنگ علاقه‌ای نداشتند و امیدواری خود را برای صلح با ایرانی‌ها ابراز داشتند. هنگامی که در مجمع مردمی آتن این مسئله مورد بحث قرار گرفت که اکنون چه باید کرد، رهبران طرفدار جنگ و اکثریت سپاه در قبرس بودند و بنابراین نتوانستند در بحث مورد نظر شرکت کنند.


title: اردشیر یکم (هخامنشی)

text: پریکلس اظهار تمایل کرد که مسئله صلح را رو به راه کند، مشروط بر آنکه با اسپارت قطع رابطه شود و با مردم آن یعنی لاسه‌دائی‌مونی‌ها آماده جنگ شوند. از همه این‌ها گذشته، آتنی‌ها در رابطه با متحدین خود گرفتار مشکلات فراوانی شده بودند. اتحادیه دلوس که در اواسط قرن پنجم پ.م. حدود دویست عضو داشت، در اول کار برای این تشکیل شد که کشورهای یونانی با یکدیگر به جنگ با ایرانی‌ها ادامه دهند؛ ولی هرچند که در آغاز آتن، فقط یک حالت برتری و رهبری داشت ولی به تدریج بر تمام متحدان خود تسلط پیدا کرد. در عین حال آتنی‌ها شروع کردند که تسلط و فرمانروایی بر یونانی‌های آسیای صغیر را به این بهانه که شما یونانی‌ها تسلیم ایرانی‌ها شده بودید، تثبیت نمایند. بدین ترتیب، بسیاری از یونانی‌ها مجبور شدند که به اتحادیه یاد شده بپیوندند. این بود که ناوگان کشتیرانی بزرگی به رهبری پریکلس به سوی نواحی ساحلی دریای سیاه رهسپار شد و بسیاری از شهرها را وارد اتحادیه دلوس کرد. در سال ۴۵۴ پ.م. آتنی‌ها خزانه اقتصادی اتحادیه را از دلوس به آتیک بردند و ذخیره وجوه آن را صرف نیازهای داخلی خود کردند. بدین ترتیب اتحادیه دلوس تبدیل شد به امپراطوری دریایی آتن و تمام متحدان سابق این اتحادیه به اتباع پیرو آتن تبدیل شدند. بر اثر گذشت ایام شهرهای یونانی آسیای صغیر و جزایر دریای اژه خیلی بیش از آنچه از دست مهاجم‌های ایرانی رنج می‌بردند، از دست نجات دهنده‌ها یونانی رنج بردند. از تجربه‌های تلخ ده‌ها سال جنگ و آشوب یونانی‌هایی که سابقاً زیر سلطه ایرانی‌ها بودند به خوبی دریافتند که شعارهای این نجات دهندگان یونانی تماماً پوچ و تو خالی بوده‌است و اعمال سیاستمداران و سرداران آتنی تحت پوشش ایده‌آلی آزادی‌بخشی یونانی‌ها از زیر یوغ ایرانی‌ها، فقط به خاطر رسیدن به هدف‌های خودخواهانه و سودجویانه خود آتنی‌ها بوده‌است؛ مثلاً هنگامی که جزایر ناکسوس، لسبوس و کیوس و پاره‌ای جزایر دیگر کوشش کردند که از اتحادیه دلوس بیرون آیند، آتنی‌ها آن‌ها را شکست داده، خانه‌هایشان را ویران کردند. این بود که اکثریت شهرهای یونانی آسیای صغیر، ترجیح دادند که زیر سلطه ایرانی‌ها باشند و مالیات مناسبی بپردازند که زندگی آن‌ها قرین آسایش گردد و بازرگانی آن‌ها بی دردسر شود. بدین ترتیب یونانیان آسیای صغیر کم‌کم شروع کردند که بستگی خود را به سرزمین اصلی یونان قطع کنند. یونانیان که منتظر فرصت هستند تا به سادگی به همشهریان خود در آسیای صغیر خیانت کنند. بسیاری از شهرهای یونانی آسیای صغیر به پادشاه ایران وفادار بودند و با رسیدن کشتی‌های آتنی، در برابر آن‌ها مقاومت ورزیدند. پس از مرگ کیمون، آتنی‌ها ساموس را تصرف کردند و در آنجا یک دموکراسی برقرار ساختند. بسیاری از جزیره نشین‌های آن ناحیه جزیره‌ها را ترک کرده به آسیای صغیر گریختند و در آنجا با پیسوتنس فرماندار ساردیس که پسر ویشتاسب بود پیمان بستند. سرانجام نیروهای مشترک ایرانی و سامیان‌ها دوباره به جزیره حمله کردند و آتنی‌ها را از آنجا بیرون راندند.


title: اردشیر یکم (هخامنشی)

text: تمام این رویدادها به‌علاوه این حقیقت که جنگ با ایرانی‌ها، عاقبتی نخواهد داشت، آتنی‌ها را مجبور کرد که با شاه بزرگ از درِ صلح در آیند؛ بنابراین در سال ۴۴۹ پ.م. تصمیم بر این گرفته شده که ناوگان آتنی از مصر و قبرس بازگردانده شود و بعد از آن هیئتی به شوش اعزام شود تا با ایران پیمان صلح منعقد کنند و کالیاس با تجربه‌ترین سیاستمدار آتنی ریاست این هیئت را بر عهده داشت. کشورهای یونانی که متحد آتن بودند نیز سفیرهایی اعزام داشتند. در همان سال یعنی ۴۴۹ پ.م. یک قرارداد صلح بین ایران از یک طرف و اعضای اتحادیه دلوس از طرف دیگر منعقد شد. این صلح کالیاس نام داشت.


title: اردشیر یکم (هخامنشی)

text: کالیاس آماده بود که مدیترانه را به ایرانی‌ها واگذارد، قبرس را تخلیه کند، وعده داده بود که دیگر در امور مصر دخالتی نکند. در عوض، ایرانی‌ها نفوذ آتنی‌ها در آسیای صغیر را به رسمیت بشناسد و ادعای ایرانی‌ها بر مالکیت شهرهای یونانی آسیای صغیر منسوخ شود، شهرهایی که همان موقع هم تحت کنترل آتنی‌ها بودند ولی ایرانیان نمی‌توانستند با محدودیت نفوذشان در آسیای صغیر موافقت کنند زیرا حقوق آن‌ها از میان می‌رفت و این مسئله مغایر قدرت پادشاه ایران بود. به هر حال ایران از این نظر خواهان صلح بود که در آن زمان هنوز امیرتائوس مخالفت خود را با نفوذ ایرانی‌ها در مصر ادامه می‌داد. به‌علاوه آن‌ها مایل بودند که قبرس و بسیاری از شهرهای یونانی، آسیای صغیر را پس بدهند از این نظر که آن‌ها هیچ مالیاتی نمی‌پرداختند و امیدی هم نبود که در آینده بپردازند. هر دو طرف متمایل به صلح بودند و در نتیجه این توافق حاصل شد: شهرهای یونانی آسیای صغیر رسماً زیر سلطه فرمانروایی شاه بزرگ باقی ماندند، ولی در پاره‌ای موارد دریافت مالیات حق آتنی‌ها محسوب می‌شد. مبلغ و میزان مالیات نیز به همان اندازه‌ای بود که به ایرانی‌ها پرداخت می‌گردید. به‌علاوه به آتن این حق داده شده بود که بر پاره‌ای از شهرها فرمانروایی کنند ولی بر خلاف گزارشی که پلوتارک داده‌است ایرانی‌ها هرگز تسلط و قدرت واقعی خود بر شهرهای یونانی را از دست ندادند. آنگونه که از آثار هرودوت و توسیدیدس بر می‌آید این مناطق در آسیای صغیر به‌طور کلی و در اساس ایرانی به‌شمار می‌آمدند و این بود که دموستن صلح کالیاس را موردی برای استقلال یونانی‌های آسیای صغیر نمی‌شمرد.


title: اردشیر یکم (هخامنشی)

text: مطابق شرط‌های این پیمان، سپاه ایران به فاصله مدت یک روز اسب سواری اجازه نداشت در سواحل دریای اژه مستقر شود. به‌علاوه کشتی‌های ناوگان ایرانی اجازه نداشتند که بین فاسلیس تا جنوب و ناحیه کیانائی تا شمال کشتی‌رانی کنند یعنی اجازه نداشتند که در آب‌های بین بسفُر تا جنوب و ناحیه کیانائی تا شمال و مدیترانه در جنوب رفت‌وآمد کنند. بدین قرار نواحی دریای اژه و پرپونتیس در حقیقت به دست آتنی‌ها افتاد و هر چند که در پیمان ذکری از این مسئله به میان نیامده بود، ولی آتنی‌ها اجازه نمی‌دادند که شهرهای یونانی تحت کنترل آن‌ها برای خود استقلالی داشته باشند، هر چند که طبق پیمان، شهرهای یونانی می‌توانستند داوطلبانه به امپراتوری هخامنشی ملحق شوند و آتن حق مخالفت نداشت. پاره‌ای از مناطق در امتداد ساحل که قبلاً بخشی از اتحادیه دلیان را تشکیل می‌دادند (اسمیرنا، جرجیس و پاره‌ای شهرهای پروپونتیس) تحت نفوذ ایرانی‌ها کماکان باقی ماندند. با این قرار پیمان صلح کالیاس منطقه نفوذ هر دو طرف را تعیین کرد.


title: اردشیر یکم (هخامنشی)

text: این پیمان در مقایسه با پیمان‌های نظیر خود از دوام نسبتاً طولانی تری برخوردار بود. بدین سان، سواحل آسیای صغیر و جزایر آن تقریباً از دست ایرانیان خارج شدند و پس از این تا پایان حکومت اردشیر، کوشش ایرانیان برای دست یافتن به مناطق از دست رفته محتاطانه بود.


title: اردشیر یکم (هخامنشی)

text: در خلال قرن سوم پیش از میلاد، متن پیمان صلح در «مجموعه فرامین» وارد شده بود توسط کراتروس که در بیوگرافی کیمون به دست ما رسید از نوشته‌های پلوتارک است. بنابر گزارش کراتوروس متن پیمان به زبان آتیکا نوشته نشده بود بلکه به زبان یونی بود که در سال ۴۰۱ پیش از میلاد مورد استفاده قرار گرفت. این مسئله باعث شد که مورخ باستانی تئوپومپوس صلح کالیاس را یک ابتکار و ساخته و پرداخته آتنی‌ها بداند؛ و بسیاری از مورخان معاصر نیز همین نظر را دارند. این مورخان همچنین بر این باور هستند که توسی‌دی‌دس نخستین کسی نبود که به این پیمان اشاره کرد بلکه نخستین اشاره از جانب ایزوکراتس بود که در سال ۳۸۰ پ.م. یک سخنرانی ایراد کرد و در حقیقت هفتاد سال بعد از انعقاد پیمان به این پیمان اشاره نمود.


title: اردشیر یکم (هخامنشی)

text: مسافرت کالیاس به شوش مورد تأیید هرودوت نیز قرار گرفته‌است، هرچند که دلیلش را ذکر نکرده‌است. علت این امر این است که ظاهراً هرودوت سعی داشته رویدادهایی که در نظر آتنی‌ها نامطلوب و نامطبوع بوده پنهان بدارد و این صلح در دید آتنی‌ها موفقیت چشمگیری به‌شمار نمی‌آمده‌است. مردم شهر از شرایط پیمان صلح کالیاس ناخرسند بودند و غالباً این پیمان را برای خود شرمی به حساب می‌آوردند. آن‌ها کالیاس را به این متهم می‌کردند که از شاه بزرگ رشوه اخذ کرده‌است.


title: اردشیر یکم (هخامنشی)

text: این حقیقت که توسیدیدس در مقدمه کوتاهش در این زمینه خاموش مانده‌است، دلیل بر آن نیست که چنین پیمانی اصولاً وجود نداشته‌است، برای اینکه رویداد به وقوع پیوسته‌اند که وی دربارهٔ آن‌ها خاموش بوده‌است. آنگونه که برن تذکر می‌دهد. نکته مهم در این مورد آن است که طبق پاره‌ای از گزارش‌های توسیدیدس در تاریخ ۴۲۱ پ.م. از داریوش دوم توسط تیسافرنس ساتراپ خود اظهار تمایل می‌کند که آتنی‌ها طبق موافقت نامه خود، حق ایران را برای اعزام کشتی‌هایش به دریای اژه به رسمیت بشناسد. این حقیقت خود نشانگر وجود یک پیمان قبلی است. توسیدیدس در همان اثرش نوشت که در سال ۴۱۱ پ.م. آتنی‌ها که به علت جنگ با اسپارتا در وضع و موقع بسیار دشواری بودند، وقتی ایرانی‌ها ایونیا را تصرف کردند، اعتراض به عمل نیاوردند؛ ولی هنگامی که آلس پیادس سیاستمدار آتنی که به ایران گریخته بود از آتنی‌ها خواست که به کشتی‌های ایرانی به‌طور گسترده اجازه دهند که به دریای اژه بروند. آتنی‌ها سخت آزرده خاطر شدند. با این ترتیب، می‌توان نتیجه گرفت که پیمان صلح کالیاس شامل ماده‌ای بوده که حرکت ناوگان ایرانی‌ها را به دریای اژه منع می‌کرد: در سال ۴۰۵ پ.م. ساتراپ ایرانی به نام کوروش جوان به لیساندر فرمانده اسپارتائی اجازه داد که اداره امور پاره‌ای از شهرهای یونانی آسیای صغیر را بر عهده بگیرد و این حق را نیز داشته باشد که از آن‌ها مالیات بگیرد.


title: اردشیر یکم (هخامنشی)

text: دموستن چنین نوشت که مردم آتن به خاطر شرایط پیمانی که کالیاس به آن رضایت داده بود، تقریباً او را به مرگ محکوم نموده بودند. در سال ۴۴۷ پ.م. وقتی کالیاس وظیفه خود را به انجام رسانید، اقدام‌های قانونی علیه وی آغاز شد، به وی تکلیف کردند که مبلغ ۵۰ قنطار به عنوان جریمه بپردازد یعنی معادل همان مبلغی که به عقیده پاره‌ای از آتنی‌ها از شاه بزرگ دریافت کرده بود. در همان زمان چند تن از دوستان پریکلس که داماد کالیاس بود، رسماً به این متهم شدند که هواخواه ایرانی‌ها هستند. طبق نظر مایر صلح کالیاس یک پیمان شفاهی بود. مراسم تشریفاتی رسمی در این زمینه صورت نگرفت و بدین ترتیب یک متن نوشتاری بر روی اوراق در مورد این صلح در آتن وجود نداشت. این مسئله در زندگی‌نامه کیمون اثر پلوتارک آشکار می‌شود که طی آن با اشاره به نظر کالیستنس، اظهار داشته شده که ایرانی‌ها رسماً پیمان صلح را نپذیرفتند ولی شرایط آن را رعایت کردند تا برخوردی در دریای اژه بین کشتی‌های ایرانی و یونانی پیش نیاید.


title: اردشیر یکم (هخامنشی)

text: پس از گذشت ۶۰ سال از صلح کالیاس برای آتنی‌ها باعث افتخار گردید؛ ولی این افتخار در حقیقت با قیاس به گذشته بود، زیرا پیمان دیگری که مدت‌ها بعد آتنی‌ها با اردشیر دوم منعقد کردند، در نظر آن‌ها بسیار نامطلوب تر بود. در این هنگام بود که خطیب‌های یونانی شروع به ستایش از صلح کالیاس نمودند؛ مثلاً ایزوکراتس اظهار داشت که آتنی‌ها مانع آن شدند که شاه ایران از دریای اژه استفاده کند و نیروی او را محدود نمودند. دقیقاً در همین زمان بود که یکی از مواد پیمان صلح به عنوان نوعی تبلیغ فاش و ارائه شد، ولی تئوپومپوس آن را جعلی خواند.


title: اردشیر یکم (هخامنشی)

text: پس از انعقاد پیمان صلح کالیاس، آتنی‌ها بر آن شدند تا زخم‌های گذشته خود را مرهم نهند، هم از نظر خسارت انسانی و هم از نظر امور اقتصادی، صدماتی که جنگ‌های درازمدت بر آن‌ها وارد کرده بود. اکنون دورانی آغاز شده بود که تقریباً برای مدت دو دهه ادامه یافت، در خلال این مدت نیروهای طرفین برابر هم بودند، از سوی دیگر امکانات فراوانی برای بازرگانی مسالمت‌آمیز و بدون مانع، فراهم شده بود و همین‌طور هم برای رشد اقتصادی، صلح یاد شده هم موقعیت فنیقی‌ها را به ویژه در قبرس مستحکم نمود؛ مثلاً منطقه ایرالیون که در گذشته در دست یونانی‌ها بود، به دست شاه فنیقی شهر کیتیون افتاد. در سالامیس واقع در قبرس که در سابق شاهان یونانی‌تبار فرمانروایی می‌کردند، اکنون مقام‌های فنیقی مهم‌ترین پست‌ها را در اختیار داشتند.


title: اردشیر یکم (هخامنشی)

text: از اواخر سال‌های ۴۰ سده ۵ پ. م ساتراپ‌های ایرانی شرق آسیای صغیر دوباره اما با احتیاط، به فکر دست یابی به سواحل غربی افتادند. در ۴۴۰ پ. م پیسولتس، ساتراپ لیدی، خواست که جزیره ساموس را در دریای اژه دوباره برای شاه تصرف کند، اما عقب‌نشینی کرد. یک بار دیگر در ۴۳۰ پ. م پیسرتنس در حمایت از اشراف کولوفن دست به اقدامی مشابه زد. اما در ۴۴۷ پ. م پاخس، سردار آتنی موفق به برگرداندن حکومت به آتنی‌ها شد.


title: اردشیر یکم (هخامنشی)

text: شورش‌های مداوم مردم کشورهای تابع ایران، همراه با شکست‌های نظامی و نیز طغیان ساتراپ‌ها با کمک سربازهای مزدور یونانی صورت می‌گرفت، اردشیر اول و جانشین‌هایش را مجبور ساخت تا در سیاست‌های خود نسبت به یونان تغییری اساسی ایجاد نماید. سیاستمدارهای ایرانی که به خوبی با امور مربوط به یونان آشنا بودند، به خوبی می‌دانستند هنگامی که یونان یکپارچه نباشد، برای امپراطوری ایران تهدیدی به‌شمار نخواهد آمد؛ بنابراین ایرانیان سیاست رشوه پردازی در پیش گرفتند تا سیاستمدارها و خطیب‌های معروف یونانی را بدنام و بی‌اعتبار سازند و اصل شعار «تفرقه بینداز و حکومت کن» را پیشه خود سازند. جریان یافتن طلاهای ایرانی به سوی یونان، کار خود را کرد و باعث تفرقه یونان گردید. پس از آن ایرانی‌ها شروع کردند تا گام‌های بعدی را بردارند: یک کشور را علیه دیگر تحریک کنند تا آنکه به‌طور کامل آن‌ها را گرفتار یکدیگر سازند و در نتیجه وقتی نداشته باشند که به ایران توجه کنند.


title: اردشیر یکم (هخامنشی)

text: اصولاً پراکندگی یونان مربوط می‌شد به مسائل سیاسی کشورهایی که حکومت اولیگارشی (تحت نظر متنفذین) داشتند و گرایش آن‌ها به سوی اسپارتا بود، دسته دیگر حکومت‌هایی بودند دموکراتیک که آن‌ها همگی به آغوش آتن پناه برده بودند. درگیری‌های سیاسی بین آتن و اسپارتا کاهش نیافته بود. دو متحد اسپارتا یکی کورینت و دیگری مگا را رقیب تجاری آتن بودند، آن‌ها با مشاهده قدرت گرفتن آتن به اسپارتا اصرار می‌ورزیدند تا با آتن از در جنگ درآیند. در سال ۴۳۱ پیش از میلاد، سرانجام اتحادیه پلوپونسوسی‌ها دست به جنگ زدند، جنگی که رضایت خاطر کامل ایران را فراهم ساخت. این جنگ تحت رهبری اسپارتا اتحادیه پلوپونسوسی‌ها را علیه امپراتوری دریایی آتن وارد جنگ کرد. این جنگ یکی از مخرب‌ترین رویدادهای یونان باستان به‌شمار می‌آید. جنگی که باعث بروز مصیبت‌های فاجعه باری برای سراسر یونان گردید. این جنگ تا سال ۴۰۴ پ.م. دوام یافت. در خلال این جنگ، موقعیت سیاسی آتن چندین بار تغییر یافت. هر دو طرف برای دریافت کمک، دست به دامن ایرانی‌ها شدند و چنین بود که ایران گاه به اسپارتا و گاه به آتن کمک می‌کرد. علاقه ایران تنها به این مسئله، تضعیف دو طرف بود.


title: اردشیر یکم (هخامنشی)

text: هنگامی که جنگ آغاز شد در کشورهای گوناگون یونان گسترده جروبحث بین حزب‌های دموکرات و اولیگارشی آغاز شد و نمایندهای این دو حزب، به ترتیب گرایش هر حزب به کشور مربوطه، به اسپارتا و آتن رفتند و از آن کشورها خواستند تا با اعزام نیرو، رقیب را شکست دهند.


title: اردشیر یکم (هخامنشی)

text: در آغاز جنگ، آتن تلفات سنگینی داد و خسارت زیادی متحمل شد، زیرا در سال ۴۳۰ پ.م. شهر آتن گرفتار شیوع بیماری طاعون شد. طبق نظر توسیدیدس این بیماری واگیردار ابتدا در حبشه آغاز شد و سپس به مصر و لیبی سرایت کرد و بعد به قسمت عمده امپراطوری ایران رسید و سرانجام آتنی‌ها را گرفتار کرد.


title: اردشیر یکم (هخامنشی)

text: ولی در آن زمان اسپارتا در وضع و موقعیتی نبود که بتواند شکستی بر آتن تحمیل کند، برای اینکه جهت ادامه جنگ نیاز به پول داشت. از آنجا که ایرانی‌ها می‌توانستند بودجه لازم در اختیار اسپارتا بگذارند، آن‌ها هم بی‌درنگ طلاهای ایرانی را قبول کردند، در عوض وعده دادند که یونانی‌های آسیای صغیر را دوباره زیر سلطه ایرانی‌ها برمی‌گردانند، ولی اجرای این وعده و پیمان به طول انجامید. ایران از نیروی روزافزون اسپارتا بیمناک بود. در حالی که ساتراپ‌های آسیای صغیر هر یک جداگانه با سیاست شخصی خود هدف‌های خویش را دنبال می‌کردند. از سوی دیگر اسپارتا پیمانی را که با شاه بزرگ بسته بود، به تأخیر انداخت، زیر آن‌ها تصمیم گرفتند که منافع یونانی‌های آسیای صغیر را با آن سرعت به خطر نیندازند. با وجود این اسپارتائی‌ها از ایرانی‌ها خواستند که ناوگان فنیقی‌ها را برای کمک به متحد آن‌ها پلوپونسوس اعزام دارند و مزد ملوان‌های کشتی‌های پلوپونسوس را بپردازد؛ ولی فعالیت‌ها و روند کار رهبران اسپارتا ناسازگار و متناقض بود. توسیدیدس گزارش داد که در دهانه رود استریمون در تراس آتنی‌ها آرتافرنس را که از طرف اردشیر اول به اسپارتا اعزام شده بود، اسیر کردند. در میان لوازم شخصی وی آتنی‌ها نامه‌ای یافتند که به زبان آرامی نوشته شده بود مبنی بر اینکه شاه نمی‌داند این لاسه‌دائی‌مونی‌ها چه می‌خواهند، زیرا تمام سفیرهای آن‌ها خلاف یکدیگر صحبت می‌کنند.


title: اردشیر یکم (هخامنشی)

text: در عهد اردشیر اول، دوره‌ای شکوفا، توأم با عظمت و قدرت برای شاهنشاهی هخامنشی بوده‌است. با کمترین جنگ‌ها و در نتیجه کمترین تلفات انسانی و خسارت مالی در یونان، بیشترین منافع سیاسی نصیب ایران شد. آمد و رفت‌های شخصیت‌ها از هر دو کشور، سبب رونق فرهنگی و تمدنی شد و شرق برتری خود را بر غرب حفظ کرد. سراسر امپراتوری در آرامش به سر می‌برد و شورش‌هایی به تعداد کم بزودی فرو می‌نشست. پلوتارک اردشیر را از نظر رأفت و جوانمردی سرآمد شاهان پارس می‌خواند. اما رفتار او با بغابوخش، شوهر خواهرش آمیتیس و فاتح مصر، قابل دفاع نیست به‌طوری که: روزی در شکارگاه شیری به شاه حمله کرد و بغابوخش او را کشت. اردشیر خشمگین از رفتار بغابوخش که بی اجازه شاه شکار او را از پای درآورد، فرمان به مرگش داد، اما ملکه مادر و شاهدخت آمیتیس که هر دو بسیار قدرتمند و پرنفوذ در دربار شاه بودند و بر خود شاه نیز نفوذ فراوانی داشتند توانستند با وساطت خود، شاه را وادار به گذشتن از خون بغابوخش کنند اما اردشیر او را به نقطه‌ای در ساحل دریای سرخ تبعید کرد. بعید نیست که داوری پلوتارک ناشی از رفتار بسیار دوستانه اردشیر با تمیستوسکلِس، یکی از زمامداران نامدار آتن، فاتح نبرد دریایی سالامیس در زمان خشایارشا باشد.


title: اردشیر یکم (هخامنشی)

text: اردشیر بین دسامبر ۴۲۴ و فوریه ۴۲۳ پ.م. درگذشت. در روز مرگ وی، داماسپیا، همسر او نیز درگذشت. هر دوی آن‌ها در نقش رستم دفن شدند. خبر مرگ آن‌ها اندک اندک در سراسر امپراتوری گسترش یافت؛ مثلاً در ناحیه نیپور در بابل، کاتب‌ها تا مدتی شروع به نوشتن اسناد مربوط به سلطنت اردشیر کردند.


title: اردشیر یکم (هخامنشی)

text: مدت پادشاهی اردشیر را به اختلاف، ۴۰ یا ۴۲ سال نوشته‌اند. به گزارش کتسیاس اردشیر ۱۷ پسر داشت که در میان آنها خشایارشا تنها فرزند او از همسر رسمی‌اش داماسپیا بود و بعد از او به فرمانروایی رسید.


title: اردشیر یکم (هخامنشی)

text: کتیبه اردشیر در تخت جمشید که به دو زبان پارسی باستان و اکدی است، متن پارسی باستان آن یازده سطر است و مشتمل بر ستایش اهورامزدا، معرفی شاه، شرح بنایی که خشایارشا آغاز کرده بود و به وسیله اردشیر به پایان رسید، است. فعالیت سازندگی اردشیر شامل کامل کردن عمارت سریر (عمارت ۱۰۰ ستونه) پروژه پرسپولیس بود که توسط پدرش آغاز شد. سنگ نبشته پارسی باستان و اکدی بر روی سنگ مرمر پیدا شده که این حقیقت را ثبت کرده‌است. کتیبه کوچکی به زبان پارسی باستان، در چندین بشقاب نقره‌ای یافت شده‌است. قصر شوش (آپادانا) ساخته داریوش اول، طی دوران حکومت اردشیر سوزانیده شد، که قسمت کوچک‌تری در قسمت جنوبی شهر را برافراشته کرد. لوح‌ها موید ادامه کارها در تخت جمشید از تابستان ۶۴۲ تا سال ۴۶۰–۴۵۹ پ. م است که لوح‌های ایلامی ناپدید می‌شود. به همین ترتیب، مبنای پذیرفته شده‌ای، آخرین نوشته آرای روی ظروف سنگی به سال ۴۳۲–۴۳۱ پ. م تاریخگذاری خواهند شد. نوشته‌ای بر روی یک ظرف نقره موید فعالیت‌های کارگاه‌های سلطنتی در تخت جمشید است (A1I). لوح‌های موجود گواه وسعت ساخت و سازها است؛ مثلاً در سال ۴۶۰–۴۵۹ پ. م، ۱۱۴۹ صنعتگر در آن مکان جیره دریافت می‌کردند. کاوش‌های اخیر نیز موید بیانات شاه است که گفته‌است کارهایی را که پدرش آغاز کرده بود به اتمام رسانده‌است (A1pa). اکنون می‌دانیم که او کاخ H را تمام کرده‌است. یک لوح بنیان‌گذاری به زبان بابلی نیز موید آن است که وی عامل احداث تالار صد ستون است.


title: لیدز

text: لیدز یکی از شهرهای ناحیهٔ یورک‌شر و هامبر انگلستان است.


title: لیدز

text: شهر لیدز در استان یورکشایر غربی، و در ۱۸۰ مایلی شمال لندن واقع شده‌است.


title: لیدز

text: جمعیت این شهر بر پایهٔ آمار سال ۲۰۰۸ برابر با ۷۷۰٬۸۰۰ نفر و مساحتش ۵۵۱٫۷۲ کیلومتر مربع بوده‌است.


title: لیدز

text: تیم فوتبال لیدز یونایتد یکی از تیم‌های باشگاهی این شهر است که در لیگ برتر انگلستان بازی می‌کند.


title: بیلقان

text: بیلقان روستایی واقع در شمال شرقی استان البرز می‌باشد.


title: بیلقان

text: بیلقان (در تلفظ گفتاری: بیلاقان/ بیلِقون) در ۴ کیلومتری شهر کرج و در نزدیکی منطقه عظیمیه و در ابتدای جاده چالوس واقع شده و روستای حسین‌آباد، باغ پیر و بهمنیه از توابع ده بیلقان می‌باشد. بیلقان دارای آثار تاریخی نیز می‌باشد که حمام بیلقان و کوره آجر پزی بیلقان از جمله این بناهاست لازم است ذکر شود حمام بیلقان مربوط به دوره قاجاریه می‌باشد و کوره آجرپزی بیلقان نیز مربوط به دوره صفویه است.


title: بیلقان

text: تونل و پلی به ارتفاع حدود ۵۰ متر در این شهرک وجود دارد که جاده چالوس را به ابتدای اتوبان تهران – کرج متصل می‌کند که به همین علت این ده نه چندان پرجمعیت را به پیشرفت‌هایی رسانده‌است.


title: بیلقان

text: بیلقان بیش از هزار نفر جمعیت دارد و بعلت نزدیکی به رودخانه کرج دارای شرایط خوبی برای سکونت است. بیش از نیمی از مردم این شهرک بومی هستند و مابقی به این شهرک مهاجرت کرده‌اند.


title: بیلقان

text: بیلقان دارای سازمان آب و تصفیه خانه، مرکز مخابرات، خانه بهداشت، سالن ورزشی (شهدای بیلقان)، دو پارک تفریحی (بیلقان و امیرکبیر) مجتمع آموزشی شهید ولیزادگان، مقبره پیر و حمام قدیمی می‌باشد. حمام قدیمی بیلقان که تا حدود پنجاه سال پیش استفاده می‌شده و مقبره پیر (واقع در باغ پیر) مربوط به قرن هشتم هجری است.


title: بیلقان

text: تصفیه خانه سازمان آب بیلقان با تصفیه اولیه آب رودخانه کرج و طالقان آب را از طریق لوله‌های آبرسانی برای تصفیه کامل و شرب مردم تهران به تصفیه خانه کن ارسال می‌نماید. مرکز مخابرات شهرها و روستاهای واقع در جاده چالوس در بیلقان مستقر است.


title: بیلقان

text: پیران منطقه هنوز هم با گویش محلی بیلقان که همان گویش تاتی معروف است با یکدیگر سخن میگویند.


title: سرهنگ

text: سرهنگ یکی از درجات نیروهای مسلح است که بالاتر از سرهنگ دوم و پایین‌تر از سرتیپ دوم می‌باشد. در دوران قاجار، این درجه را «کلنل» می‌نامیدند که در اصل واژه‌ای فرانسوی می‌باشد. درجهٔ سرهنگ را در فارسی افغانستان دگروال می‌گویند که در اصل یک واژه پشتو است.


title: سرهنگ

text: سرهنگ یکی از کهن‌ترین اصطلاحات نظامی فارسی است که در پارسی میانه «sarhang» و در پارسی باستان «-sara-θang*» بوده که آن همکردی از دو واژه: «-sara*» «"سر"» و «-θang√» «"کشیدن"، "هنجیدن"، "آهیختن"» لفظاً به معنای «"پیش‌کشنده"، "پیش‌برندهٔ " "لشکر"» است. این واژه در زبان‌های پارسی میانه و سغدی هم به معنای «"سردار"، "سرور"، "فرمانده"، "سرهنگ"» به کار می‌رفته‌است.


title: سرهنگ

text: «سرهنگ» در فارسی دری به معنای مطلق «فرمانده و سردار» به کار می‌رفته که در «شاهنامه» فردوسی و «تاریخ بیهقی» آورده شده و در سپاه سامانیان و غزنویان یکی از مناصب لشکری بوده‌است. از این رو، از دیر باز «سرهنگ» را ساخته شده از دو واژه: «سر» ("سردار") + «هنگ» («سپاه، لشکر»> پارسی میانه: hang «نیرو، زور») شمرده‌اند. چنانچه، فرهنگ «غیاث‌اللغات» به نقل از فرهنگ و واژه‌نامه‌های کهنتر «فرهنگ جهانگیری»، «برهان قاطع»، «فرهنگ رشیدی»، «بحر عجم»، «سرهنگ» را چنین تعریف کرده‌است: «"کوتوال و وجه تسمیه آن که سر به معنی سردار و امیر و هنگ به معنی سپاه"». «فرهنگ آنندراج» نیز در تعریف «"سرهنگ"» آورده‌است: «"سردار و پیشرو لشکر و سپاه، چه هنگ به معنی سپاه نیز آمده"».


title: سرهنگ

text: واژهٔ «سرهنگ» را سال ۱۳۱۴ فرهنگستان زبان ایران با پیشنهاد انجمن واژه‌گزینی ارتش شاهنشاهی ایران به معنای «فرمانده هنگ» جایگزین درجهٔ «کلنل» (از ) کرد. همزمان اصطلاح «هنگ» نیز با پیشنهاد انجمن واژه‌گزینی، جایگزین اصطلاحات عربی «فوج» و فرانسوی «رژیمان» (از ) شد.


title: سرهنگ

text: سرهنگ همچون سمت نظامی نخستین بار در سپاه هخامنشیان (٥٥٠ - ٣٣٠ تا میلاد) پدید آمده و «هزاره‌بد» () نامیده می‌شده و یک هنگ را فرماندهی می‌کرد که «هزاره» () خوانده می‌شد. هر هزاره از ۱۰ سده () تشکیل می‌شد و هزار سرباز را در بر می‌گرفت. هر هزاره یا هنگ برای خود درفش () داشت. از این رو، در سپاه اشکانیان (۲۵۰ تا میلاد – ۲۲۴ میلادی)، که سازمان ردبندی دهدهی سپاه هخامنشیان را به کار گرفته بود، هزاره «درفش» () نام گرفته و سردار آن «درفش‌سالار» () خوانده می‌شد.


title: سرهنگ

text: در سپاه ساسانیان (٢٢٤ – ٦٥١ میلادی) نیز همین رده‌بندی و نامگذاری به کار می‌رفته، ولی هر درفش از دو وشت () تشکیل می‌شد، که هر کدامی ۵۰۰ سرباز را در بر می‌گرفت.


title: سرهنگ

text: در پی شکست شاهنشاهی ساسانیان از مسلمانان و گسترش اسلام در ایران‌زمین، عرب‌ها برخی از اصطلاحات نظامی ایرانی را وام گرفتند. چنانچه، «عسکر» از laškar، «جند» از gund و «فیج» از payg (پیاده) در پارسی میانه وام گرفته شده‌اند، ولی اصطلاح «درفش» با اصطلاح عربی «فوج» جایگزین شد.


title: سرتیپ

text: سرتیپ درجه‌ای در نیروهای مسلح است، که بالاتر از سرتیپ دوم و پایین‌تر از سرلشکر می‌باشد. معادل درجه سرتیپی در نیروی دریایی درجه دریاداری است.


title: سرتیپ

text: در نیروهای مسلح ایران، درجه سرتیپی در مجموعه‌های نیروی زمینی ارتش، نیروی هوایی ارتش، نیروی پدافند هوایی ارتش، نیروی زمینی سپاه، نیروی هوافضای سپاه و نیروی انتظامی بکار می‌رود. در نیروی دریایی ارتش و نیروی دریایی سپاه نیز از درجه معادل دریادار استفاده می‌شود.


title: موتورولا

text: موتورولا یکی از بزرگ‌ترین شرکت‌های چندملیتی آمریکایی در زمینهٔ ساخت سخت‌افزار، ریزپردازنده، تلفن همراه و دیگر وسایل ارتباطی بود که در ژانویه ۲۰۱۱ به دو شرکت «موتورولا سلوشنز» و «موتورولا موبیلیتی» تقسیم شد.


title: موتورولا

text: این شرکت، به غیر از صنایع مخابراتی، در ساخت پردازنده‌های رایانه‌ای نیز فعالیت داشت. سری ۶۸۰۰۰ (۱۶ بیتی) و، ۶۸۰۲۰، ۶۸۰۳۰ و ۶۸۰۴۰ (۳۲ بیتی) از معروفترین پردازنده‌های تولیدی سیسک (CISC) این شرکت می‌باشند. در دهه ۹۰ میلادی، شرکت موتورولا به همراه آی بی ام و شرکت رایانه‌ای اپل خانواده پردازنده‌های معروف ریسک (RISC) پاور پی‌سی (PowerPC) را تولید کردند که استفاده از آن‌ها در رایانه‌های مکینتاش تا سال ۲۰۰۶ ادامه داشت. در سال ۲۰۰۴ شرکت بخش تولید پردازنده خود را به شرکت فری اسکیل فروخت و همه فعالیت خود را متوجه صنایع مخابراتی نمود.


title: موتورولا

text: تاریخ تأسیس شرکت به سال ۱۹۲۸ بر می‌گردد که پاول گالوین در یک کارخانه در ایلینوی شیکاگو سرمایه‌گذاری کرد. نخستین محصول این کارخانه حذف‌کننده باتری بود که به مصرف‌کنندگان اجازه استفاده از جریان برق خانگی را در رادیو می‌داد. این در حالی بود که در مدل‌های قدیمی تر فقط از باتری‌های خارجی (External) استفاده می‌شد. در دهه ۱۹۳۰ شرکت به تولید رادیوهای ماشین با نام تجاری موتورولا پرداخت. به‌طور هم‌زمان بخش‌های رادیوی خانگی و پلیس نیز در شرکت ایجاد شد. در سال ۱۹۴۷ نام کارخانه به موتورولا تغییر یافت. در دهه ۱۹۴۰ شرکت شروع به کارهای دولتی کرد و یک آزمایشگاه تحقیقاتی برای بررسی الکترونیک حالت جامد نیز در شرکت تأسیس شد. در زمان فوت پاول گالوین در سال ۱۹۵۹ شرکت موتورولا در ارتش، فضا و ارتباطات تجاری پیشرو بود و اولین تأسیسات نیمه هادی توسط شرکت ساخته شد. با ورود Robert W. Galvin پسر پاول گالوین توجه شرکت به الکترونیک مصرفی کاهش یافت و فعالیت شرکت به بازارهای جهانی نیز کشیده شد. در اواسط دهه ۱۹۸۰ فناوری تولید گیرنده‌های تلویزیون رنگی فروخته شد و به شرکت امکان تمرکز روی بازارهای High tech در زمینه بازرگانی، صنعتی و دولتی فراهم شد. در اواخر دهه ۱۹۸۰ موتورولا به نخستین تهیه‌کننده تلفن‌های سلولی تبدیل شد و در سال ۱۹۹۶ گوشی همراه جیبی StarTACTM را تولید کرد.


title: موتورولا

text: در تاریخ ۱۵ اوت ۲۰۱۱ یا ۲۷ مرداد ماه سال ۱۳۹۰ شرکت گوگل اعلام کرد که با پرداخت مبلغ ۱۲٫۵ میلیارد دلار به موتورولا، مالکیت «موتورولا موبیلیتی» را در دست خود می‌گیرد.


title: موتورولا

text: این خرید به حدی شوک داشت که در ۱۵ اوت ۲۰۱۱ ارزش هر سهم موتورولا ۶۳٪ افزایش نسبت به ۱۲ اگوست، پیدا کرد و به ۳۹٫۲۰ دلار برای هر سهم در بورس نیویورک افزایش یافت.


title: موتورولا

text: شرکت گوگل تمام این سهم‌ها را خرید که در کل مبلغ ۱۲٫۵ میلیارد دلار ارزش پایانی پیدا کرد.


title: موتورولا

text: گوگل در ۲۹ ژانویه ۲۰۱۴ رسماً اعلام کرد موتورولا را با قیمت ۲٫۹۱ میلیارد دلار به شرکت لنوو فروخت.


title: موتورولا

text: بنابر این معامله، همه فناوری‌های موتورولا به لنوو واگذار شده‌است. لازم است ذکر شود که گوگل، مالکیت خود روی پتنت‌ها را حفظ کرده‌است و تنها مجوز استفاده شراکتی از برخی از آن‌ها را به لنوو داده‌است.


title: موتورولا

text: در ۳۰ اکتبر ۲۰۱۴، لنوو رسماً مالک موتورولا شد.


title: منطقه‌های مراکش

text: کشور مراکش از سال ۲۰۱۵ میلادی به ۱۲ منطقه ("جهة") تقسیم شده است: هر یک از استان‌های این کشور به چندین شهرستان ("عمالة") و بخش‌های ("إقلیم") گوناگون تقسیم شده‌اند.


title: انزال

text: اِنزال یا برون‌ریزش به خروج مایع نرینه (منی) به صورت جهنده از آلت مردی گفته می‌شود. این عمل به صورت واکنش بمباران پیام‌های عصبی از اعصاب آلت تناسلی است. فرد در این حالت احساس لذت شدیدی می‌کند، و چند لحظه بعد بی‌حال و سست می‌گردد. این حال معمولاً هنگام آمیزش جنسی یا خودارضایی رخ می‌دهد. البته این حالت ممکن است در مردان در خواب نیز رخ دهد که به آن گسیل شبگاهی گفته می‌شود.


title: انزال

text: زنان نیز گاهی می‌توانند برون‌ریزش مایع مادینه را تجربه کنند. ترشحات جنسی زنان به دو گونه صورت می‌گیرد: یکی ترشحات مهبلی که در افراد متفاوت است و دیگری انزال. برخلاف تصور عموم، انزال از واژن (مجرای رحم) صورت نمی‌گیرد، بلکه از مجرای ادرار و با جهش صورت می‌گیرد و از نظر ظاهری کاملاً شبیه به ادرار است ولی مواد تشکیل‌دهندهٔ آن شبیه ترشحات پروستات است. غددی که در انزال زن دخالت دارند، یکی غده اسکین و دیگری غده بارتولین می‌باشد. علت شایع عدم وقوع انزال در زنان، ناآگاهی و شرم زنان از انزال در زمان آمیزش است؛ زیرا زنان به گمان اینکه انزال، همان ادرار است، از خروج آن جلوگیری می‌کنند یا به اصطلاح خود را نگه می‌دارند. دلیل شایع دیگر آمیزش جنسی بی‌مقدمه و عدم ارضای کامل زن است.


title: انزال

text: آلت تناسلی مردانه که در حالت عادی شل و کوتاه بوده با تحریک شدن به حالت سفت و دراز در می‌آید که به این حالت نعوظ یا شق یا راست شدن می‌گویند. در این حالت اگر آلت تناسلی تحریک شود آب منی با فشار و به صورت منقطع به بیرون پاشیده می‌شود. آب منی سفید یا شیری رنگ بوده و حالت لزج و چسبنده دارد. بعد از انزال پس از ۲ تا ۳ دقیقه دوباره آلت تناسلی به حالت شل بر می‌گردد.


title: انزال

text: مایع منی جزو مایعاتی از بدن است که می‌تواند ویروس HIV و هپاتیت را انتقال دهد.


title: انزال

text: علت معمول برای بیرون ریختن منی، برانگیختگی جنسی مردان است که منجر به نعوظ آلت تناسلی می‌شود، هرچند که برانگیختگی و نعوظ، به تنهایی منجر به انزال نمی‌شود. تحریک جنسی آلت تناسلی در هنگام خودارضایی یا فعالیت جنسی واژینال، مقعدی، دهانی یا بدون دخول ممکن است محرک مورد نیاز برای یک مرد برای رسیدن به ارگاسم و انزال باشد. با توجه به زمان تأخیر در انزال اندرواژنی، مردان به‌طور معمول ۵–۷ دقیقه پس از شروع سکس واژنی با در نظر گرفتن تمایلات‌شان و پارتنرهایشان به ارگاسم می‌رسند، ولی ۱۰ دقیقه نیز یک مدت زمان در انزال درون‌واژنی است. تحریک بلندمدت چه با عشق‌بازی (بوسیدن، پت کردن و تحریک مستقیم نواحی شهوت‌خیز پیش از دخول حین سکس) یا نوازش (در هنگام خودارضایی) منجر به ایجاد مقدار کافی برانگیختگی و تولید مایع پیشا-انزال می‌شود. در حالی که گمان می‌رود وجود اسپرم در مایع پیش از انزال بسیار کم‌یاب است، اسپرم ناشی از انزال قبل، هنوز هم در پیشاب‌راه هست، که ممکن است توسط مایع پیش از انزال برداشته شود. افزون بر این، عوامل عفونی (از جمله HIV) اغلب می‌تواند در پیش انزال باشند.


title: انزال

text: انزال زودرس وضعیتی است که انزال قبل از زمان مطلوب اتفاق بیفتد. همچنین اگر مرد ناتوان در انزال به موقع پس از تحریک جنسی درازمدت باشد، علی‌رغم تمایل خود برای انجام این کار، آن را انزال دیررس یا آنورگاسمی می‌نامند. یک ارگاسم که همراه با انزال نیست، ارگاسم خشک شناخته می‌شود.


title: انزال

text: هنگامی که یک مرد به مرحله کافی تحریک رسیده‌است، ارگاسم و بیرون‌ریختن شروع می‌شود. در آن نقطه، تحت کنترل سیستم عصبی سمپاتیک، منی دارای اسپرم فرآوری می‌شود. مایع منی با انقباض و کشش‌های ریتمیک از پیشاب‌راه بیرون ریخته می‌شود. این انقباض‌های ریتمیک بخشی از ارگاسم مردان است. آن‌ها توسط ماهیچه‌های پیازی‌اسفنجی و ماهیچه بالابرنده پروستات زیر کنترل یک بازتاب نخاعی در سطح عصب‌های نخاعی S2-4 با عصب زهاری ساخته می‌شوند. ارگاسم معمولی مرد چند ثانیه طول می‌کشد.


title: چرخه قاعدگی

text: چرخه قاعدگی مجموعه‌ای از تغییرات طبیعی در تولید هورمون و ساختارهای رحم و تخمدان‌های دستگاه تولید مثل در زنان است که بارداری را ممکن می‌سازد. چرخه تخمدانی تولید و آزادسازی تخمک و آزادسازی دوره‌ای استروژن و پروژسترون را کنترل می‌کند. چرخهٔ رحم آماده‌سازی و نگهداری پوشش داخلی رحم برای دریافت تخمک بارور شده را در بر می‌گیرد. این چرخه‌ها همزمان و هماهنگ هستند که معمولاً بین ۲۱ تا ۳۵ روز در زنان بالغ، با طول متوسط ۲۸ روز طول می‌کشد و حدود ۳۰ تا ۴۵ سال ادامه می‌یابد.


title: چرخه قاعدگی

text: هورمون‌های طبیعی، چرخه‌ها را پیش می‌برند. افزایش و کاهش دوره‌ای هورمون محرک فولیکول موجب تولید و رشد اووسیت‌ها (سلول‌های تخمک نابالغ) می‌شود. هورمون استروژن باعث ضخیم شدن پوشش داخلی رحم می‌شود تا در صورت لقاح جنین را در خود جای دهد. خون‌رسانی به پوشش ضخیم شده (اندومتر) مواد مغذی را برای جنینی که با موفقیت لانه‌گزینی شده‌است فراهم می‌کند. اگر لانه‌گزینی اتفاق نیفتد، پوشش داخلی شکسته و خون آزاد می‌شود. قاعدگی که با کاهش سطح پروژسترون آغاز می‌شود (در اصطلاح رایج یک "پریود") ریزش دوره‌ای پوشش داخلی و نشانه‌ای از عدم بارداری است.


title: چرخه قاعدگی

text: هر چرخه بر اساس رویدادهای تخمدان (چرخه تخمدان) یا رحم (چرخه رحم) در مراحلی اتفاق می‌افتد. چرخهٔ تخمدان از فاز فولیکولی، تخمک‌گذاری و فاز لوتئال تشکیل شده‌است. چرخهٔ رحم شامل مراحل قاعدگی، پرولیفراتیو و ترشحی است. روز اول چرخه قاعدگی، نخستین روز پریود است که حدود پنج روز طول می‌کشد. در حدود روز چهاردهم، معمولاً یک تخمک از تخمدان آزاد می‌شود. منارک (شروع اولین قاعدگی) معمولاً در حدود سن دوازده سالگی رخ می‌دهد.


title: چرخه قاعدگی

text: در برخی زنان، چرخهٔ قاعدگی ممکن است سبب بروز مشکلاتی گردد که زندگی روزمره را مختل می‌کنند. این علائم شامل قاعدگی دردناک، سینه‌های حساس، خستگی و سندرم پیشاقاعدگی باشد. ۳ تا ۸ درصد از زنان عوارض شدیدتری مانند اختلال ناخوشی پیشاقاعدگی را تجربه می‌کنند. چرخه قاعدگی را می‌توان با کنترل هورمونی بارداری تغییر داد.


title: چرخه قاعدگی

text: چرخهٔ قاعدگی شامل چرخهٔ تخمدان و رحم می‌شود. چرخه تخمدان تغییراتی را که در فولیکول‌های تخمدان اتفاق می‌افتد، و چرخه رحم، تغییرات رخ‌داده در پوشش اندومتر رحم را توصیف می‌کند. هر دو چرخه را می‌توان به مراحلی تقسیم کرد. چرخهٔ تخمدانی شامل مراحل فولیکولی و لوتئال متناوب است و چرخه رحمی شامل قاعدگی، مرحله تکثیر و فاز ترشحی است. چرخه قاعدگی توسط هیپوتالاموس و غده هیپوفیز در مغز کنترل می‌شود. هیپوتالاموس هورمون آزادکنندهٔ گنادوتروپین (GnRH) را ترشح می‌کند که باعث می‌شود غده هیپوفیز قدامی مجاور هورمون محرک فولیکول (FSH) و هورمون لوتئینی (LH) ترشح کند. قبل از بلوغ، هورمون آزادکنندهٔ گنادوتروپین در مقادیر کم و با سرعت ثابت رها می‌شود. پس از بلوغ، این هورمون در پالس‌های بزرگ آزاد می‌شود و فرکانس و بزرگی این پالس‌ها تعیین می‌کند که چه مقدار FSH و LH توسط هیپوفیز تولید می‌شود.


title: چرخه قاعدگی

text: طول یک چرخه قاعدگی از روز اول قاعدگی تا روز اول قاعدگی بعدی اندازه‌گیری می‌شود، زمان هر چرخه متفاوت است اما زمان متوسط آن ۲۸ روز است. این چرخه در ابتدا و انتهای زندگی باروری بیشتر زنان، نامنظم است. در دوران بلوغ، بدن کودک اندک‌اندک مراحل تبدیل به بدن یک بزرگسال را طی می‌کند که قادر به تولید مثل جنسی است. اولین دوره (به نام قاعدگی) در حدود ۱۲ سالگی رخ می‌دهد و در حدود ۳۰ تا ۴۵ سال ادامه می‌یابد. چرخه‌های قاعدگی با یائسگی به پایان می‌رسد که معمولاً بین ۴۵ تا ۵۵ سالگی رخ می‌دهد.


title: چرخه قاعدگی

text: بین قاعدگی و یائسگی، تخمدان‌های انسان به‌طور منظم میان فازهای لوتئال و فولیکولی در طول چرخه قاعدگی ماهانه در تناوب است. با افزایش تدریجی مقدار استروژن در فاز فولیکولی، برون‌ریخت جریان خون متوقف می‌شود و پوشش رحم ضخیم می‌شود. فولیکول‌های تخمدان تحت تأثیر برهمکنش پیچیده هورمون‌ها رشد می‌کنند و پس از چند روز، یک یا گاهی دو عدد از آنها غالب می‌شوند، در حالی که فولیکول‌های غیرغالب کوچک می‌شوند و می‌میرند. تقریباً در اواسط چرخه، حدود ۱۰ تا ۱۲ ساعت پس از افزایش هورمون لوتئینی (LH), فولیکول غالب، یک تخمک در رویدادی به نام تخمک‌گذاری آزاد می‌کند.


title: چرخه قاعدگی

text: پس از تخمک‌گذاری، تخمک به مدت ۲۴ ساعت یا کمتر بدون لقاح زنده می‌ماند، در حالی که بقایای فولیکول غالب در تخمدان به جسم زرد تبدیل می‌شود که وظیفه اصلی تولید مقادیر زیادی هورمون پروژسترون را دارد. تحت تأثیر پروژسترون، پوشش رحم تغییر می‌کند تا برای لانه‌گزینی احتمالی جنین برای ایجاد بارداری آماده شود. ضخامت آندومتر در پاسخ به سطوح فزاینده استروژن که توسط فولیکول آنترال (یک فولیکول تخمدان بالغ) در گردش خون آزاد می‌شود، همچنان افزایش می‌یابد. حداکثر سطح استروژن در حدود روز سیزدهم چرخه و همزمان با تخمک‌گذاری است. اگر در عرض دو هفته لانه‌گزینی صورت نگیرد، جسم زرد به جسم سفید تبدیل می‌شود که هورمون تولید نمی‌کند و باعث کاهش شدید سطح پروژسترون و استروژن می‌شود. این افت سبب از دست رفتن پوشش داخلی رحم در دوران قاعدگی می‌شود. در این زمان است که استروژن به پایین‌ترین سطح خود می‌رسد.


title: چرخه قاعدگی

text: در یک چرخه قاعدگی تخمک‌گذاری، چرخه‌های تخمدان و رحم همزمان و هماهنگ هستند و بین ۲۱ تا ۳۵ روز در یک زن بالغ با میانگین عمومی ۲۷ تا ۲۹ روز طول می‌کشند. اگرچه میانگین طول چرخه قاعدگی انسان مشابه گام‌های ماه است، هیچ رابطه علت و معلولی بین این دو وجود ندارد.


title: چرخه قاعدگی

text: تخمدان‌ها حاوی تعداد محدودی [[اوگونیوم|سلول‌های بنیادی تخمک]، [[سلول‌های گرانولوزا]] و [[تکای فولیکول|سلول‌های تکا]] هستند که با هم فولیکول‌های اولیه را تشکیل می‌دهند. در حدود هفته ۲۰ [[آبستنی]] حدود ۷ میلیون تخمک نابالغ از پیش در تخمدان تشکیل شده‌است. این میزان در زمان تولد یک دختر به حدود ۲ میلیون و در اولین قاعدگی به ۳۰۰۰۰۰ کاهش می‌یابد. به‌طور متوسط، هر ماه پس از قاعدگی، یک تخمک بالغ می‌شود و در طی تخمک‌گذاری آزاد می‌شود. با شروع بلوغ، تخمک‌های نابالغ - مستقل از چرخه قاعدگی - به فولیکول‌های اولیه مبدل می‌شوند. رشد تخمک، [[اووژنز]] نامیده می‌شود و تنها یک سلول از [[پروفاز|تقسیمات]] زنده می‌ماند تا در انتظار لقاح باشد. سلول‌های دیگر به عنوان [[گویچۀ قطبی]] دور ریخته می‌شوند که توانایی باروری ندارند. فاز فولیکولی اولین قسمت از چرخه تخمدان است و با تکمیل [[فولیکول‌های آنترال]] به پایان می‌رسد. [[میوز]] (تقسیم سلولی) تا زمانی که فولیکول آنترال تشکیل نشود، در سلول‌های تخمک ناقص می‌ماند. در طول این مرحله معمولاً فقط یک فولیکول تخمدان به‌طور کامل بالغ می‌شود و آماده آزادسازی تخمک می‌شود. فاز فولیکولی با افزایش سن به‌طور قابل توجهی کوتاه می‌شود و حدود ۱۴ روز در زنان ۱۸ تا ۲۴ ساله در مقایسه با ۱۰ روز در زنان ۴۰ تا ۴۴ ساله طول می‌کشد.


title: چرخه قاعدگی

text: با افزایش [[هورمون محرکه فولیکولی|هورمون محرک فولیکول]] در روزهای اول چرخه، چند فولیکول تخمدان تحریک می‌شود. این فولیکول‌ها که در طول یک سال در فرآیندی به نام [[فولیکولوژنز]] رشد می‌کنند، برای تسلط با یکدیگر رقابت می‌کنند. همه این فولیکول‌ها به جز یکی از رشد باز می‌مانند، در حالی که یک فولیکول غالب - فولیکولی که دارای بیشترین گیرنده FSH است - به بلوغ خود ادامه می‌دهد. فولیکول‌های باقی‌مانده در فرآیندی به نام [[آترزی فولیکولی]] می‌میرند. [[هورمون لوتئینی]] رشد بیشتر فولیکول تخمدان را تحریک می‌کند. فولیکولی که به بلوغ می‌رسد فولیکول آنترال نامیده می‌شود و حاوی [[تخمک]] است.


title: چرخه قاعدگی

text: سلول‌های تِـکا (theca) گیرنده‌هایی ایجاد می‌کنند که به هورمون لوتئینی اتصال می‌یابند و مقادیر زیادی [[آندرستندیون|آندروستندیون]] ترشح می‌کنند. همزمان، سلول‌های گرانولوزای اطراف فولیکول بالغ‌شونده نیز گیرنده‌هایی ایجاد می‌کنند که به FSH متصل می‌شوند و در نتیجهٔ این فرایند، هورمون آندروستندیون ترشح می‌کنند که توسط آنزیم [[آروماتاز]] به استروژن تبدیل می‌شود. استروژن از تولید FSH و LH اضافی توسط غده هیپوفیز جلوگیری می‌کند. این [[بازخورد منفی]] سطوح FSH و LH را تنظیم می‌کند. فولیکول غالب به ترشح استروژن ادامه می‌دهد و افزایش سطح استروژن موجب می‌گردد هیپوفیز بیش از پیش به GnRH رهاشده از هیپوتالاموس پاسخ دهد. افزایش استروژن، یک [[بازخورد مثبت|سیگنال بازخورد مثبت]] است که باعث می‌شود هیپوفیز FSH و LH بیشتری ترشح کند. این افزایش سطح FSH و LH معمولاً یک تا دو روز قبل از تخمک‌گذاری رخ می‌دهد و موجب تحریک پارگی فولیکول آنترال و آزادسازی تخمک است.


title: چرخه قاعدگی

text: [[پرونده:Ovulation.jpg|بندانگشتی| تخمدانی که در حال آزاد کردن تخمک است]] حدود روز چهاردهم، تخمک از تخمدان آزاد می‌شود. تخمک‌گذاری حدود ۱۰ تا ۱۲ ساعت پس از اوج ترشح LH رخ می‌دهد و به‌معنای رهاشدن یک تخمک بالغ از فولیکول‌های تخمدان به‌درونِ [[لوله رحم|لوله فالوپ]] است. به‌طور معمول تنها یکی از ۱۵ تا ۲۰ فولیکول تحریک‌شده، به بلوغ کامل می‌رسد و تنها یک تخمک آزاد می‌شود. تخمک‌گذاری تنها در حدود ۱۰ درصد از چرخه‌ها، در طی دو سال اول پس از قاعدگی رخ می‌دهد و در سن ۴۰ تا ۵۰ سالگی، تعداد فولیکول‌های تخمدان کاهش می‌یابد. LH تخمک‌گذاری را در حدود روز ۱۴ آغاز و تشکیل جسم زرد را تحریک می‌کند. جسم زرد به‌دنبال تحریک بیشتر توسط LH، استروژن، پروژسترون، [[ریلکسین]] (که رحم را با مهار انقباضات [[ماهیچه رحم|میومتر]] سست می‌کند) و [[اینهیبین]] (که مانع از ترشح اضافی LH می‌گردد) تولید و آزاد می‌کند.


title: چرخه قاعدگی

text: ترشح LH، تخمک را بالغ و دیوارهٔ فولیکول در تخمدان را ضعیف می‌کند و باعث می‌شود که فولیکول تکوین‌یافته، تخمک خود را آزاد کند. اگر تخمک توسط یک اسپرم بارور شود، به سرعت به یک [[اوتید]] مبدل شده و [[اسپرماتوزون|اسپرم‌های]] دیگر را مسدود می‌کند و خود به تخمک بالغ تبدیل می‌شود. اگر تخمک توسط اسپرم بارور نشود، تحلیل می‌رود. تخمک بالغ قطری در حدود ۰٫۱ میلی‌متر (۰٫۰۰۳۹ اینچ) دارد و بزرگترین سلول انسان است.


title: چرخه قاعدگی

text: اینکه کدام یک از تحمدان‌های راست یا چپ تخمک‌گذاری می‌کنند، پدیده‌ای تصادفی است و هیچ شواهدی از هماهنگی بین تخمدان چپ و راست یافت نشده است. گاهی اوقات هر دو تخمدان، تخمک آزاد می‌کنند. اگر هر دو تخمک بارور شوند، نتیجه دوقلوهای یکسان هستند. تخمک پس از رهاسازی از تخمدان، توسط رشته‌های شرابه‌ای (فیمبریا) در پایان هر یک از لوله‌های فالوپ و در حاشیه بافت - به داخل لوله فالوپ کشیده می‌شود. تخمک بارورنشده پس از حدود یک روز در لوله فالوپ متلاشی یا حل می‌شود و تخمک بارورشده در عرض سه تا پنج روز به رحم می‌رسد.


title: چرخه قاعدگی

text: لقاح معمولاً در وسیع‌ترین بخش لوله‌های فالوپ موسوم به «آمپولا» انجام می‌شود. یک تخمک بارورشده بلافاصله پس از لقاح، وارد فرایند جنین‌زایی (تکامل) می شود. جنینِ در حال رشد حدود سه روز طول می‌کشد تا به رحم برسد و سه روز دیگر برای لانه گزینی در باقت داخلی رحم نیاز دارد. رویان معمولاً در زمان لانه‌گزینی به مرحله [[بلاستوسیست]] رسیده‌است: در این هنگام «بارداری» آغاز می‌شود. با لقاح تخمک، جسم زرد حفظ شده و از بین نمی‌رود. [[سینسیتیوتروفوبلاست]] (لایه خارجی بلاستوسیست حاوی جنین که بعداً به لایه خارجی جفت تبدیل می‌شود) [[هورمون اچ‌سی‌جی| هورمون گنادوتروپین جفتی انسانی]] (hCG) تولید می‌کند که بسیار شبیه LH است و جسم زرد را حفظ می‌کند. در چند ماه اول بارداری، جسم زرد به ترشح پروژسترون و استروژن ادامه می‌دهد که در سطوحی کمی بالاتر از تخمک‌گذاری است. پس از این و در بقیه دوران بارداری، [[جفت جنین|جفت]] سطوح بالایی از این هورمون‌ها را ترشح می‌کند. به‌علاوه، جسم زرد هم در اثر [[هورمون اچ‌سی‌جی]]، میزان بیشتری از هورمون‌های پروژسترون و استروژن را تولید می‌کند و جلوی چرخه قاعدگی را می‌گیرد. این هورمون‌ها همچنین غدد پستانی را برای تولید شیر آماده می‌کنند.


title: چرخه قاعدگی

text: این مرحله حدود ۱۴ روز طول می‌کشد، فاز لوتئال آخرین مرحله چرخه تخمدان است و با فاز ترشحی چرخه رحم مطابقت دارد. در طول فاز لوتئال، هورمون‌های هیپوفیز FSH و LH باعث می‌شوند که قسمت‌های باقی‌مانده از فولیکول غالب به جسم زرد تبدیل شوند که پروژسترون تولید می‌کند. افزایش سطح پروژسترون موجب القای تولید استروژن می‌شود. هورمون‌های تولیدشده توسط جسم زرد، تولید FSH و LH را که جسم زرد برای حفظ خود به آن نیاز دارد، کاهش می‌دهد. سطح FSH و LH به سرعت کم شده و جسم زرد تحلیل می‌رود. کاهش سطح پروژسترون باعث شروع قاعدگی و آغاز چرخه بعدی می‌گردد. از زمان تخمک‌گذاری تا زمانی که قطع پروژسترون باعث شروع قاعدگی شود، حدود دو هفته طول می‌کشد. مدت زمان فاز فولیکولی در هر زن، از چرخه‌ای به چرخه دیگر متفاوت است. در مقابل، طول فاز لوتئال بین ۱۰ تا ۱۶ روز (به‌طور متوسط ۱۴ روز) است و تفریباً در تمام چرخه‌های قاعدگی ثابت است.


title: چرخه قاعدگی

text: [[پرونده:Illu cervix.svg|چپ|بندانگشتی| آناتومی رحم]] چرخه رحم سه مرحله دارد: قاعدگی، تکثیر و ترشحی.


title: چرخه قاعدگی

text: قاعدگی (که به آن خونریزی قاعدگی، عادت ماهیانه یا پریود نیز می‌گویند) نخستین و بارزترین مرحله چرخه رحم است و اولین بار در دوران بلوغ اتفاق می‌افتد. نخستین چرخه که «منارک» نامیده می‌شود حوالی سن دوازده یا سیزده سالگی رخ می‌دهد. میانگین سنی عموماً در کشورهای در حالِ توسعه دیرتر و در کشورهای توسعه‌یافته زودتر است. در [[:en:Precocious_puberty|بلوغ زودرس]]، منارک ممکن است در سن هشت سالگی رخ دهد، که همچنان ممکن است طبیعی باشد.


title: چرخه قاعدگی

text: قاعدگی هر ماه با کاهش سطح استروژن و پروژسترون و آزاد شدن پروستاگلاندین‌ها شروع می‌شود، که [[:en:Spiral_artery|شریان‌های مارپیچی]] را منقبض می‌کند که موجب [[اسپاسم]]، انقباض و پارگی آنها می‌شود. خون‌رسانی به آندومتر قطع می‌شود و سلول‌های لایه بالایی آندومتر («استراتوم فانکشنالیس» یا لایهٔ عملکردی بافت داخلی رحم) از اکسیژن محروم شده و می‌میرند. تدریجاً کل لایه از بین می‌رود و فقط لایه زیرین، یعنی «لایه پایه» باقی می‌ماند. آنزیمی به نام [[پلاسمین]]، [[انعقاد خون|لخته‌های خون]] در مایع قاعدگی را تجزیه می‌کند، که جریان خون را تسهیل و پوشش فروریختهٔ رحم را سست می‌کند. خونریزی به‌مدت ۲ تا ۶ روز و با از دست رفتن ۳۰ تا ۶۰ [[لیتر|میلی لیتر]] خون ادامه می‌یابد و نشانه‌ای از عدم بارداری است.


title: چرخه قاعدگی

text: خونریزی ماهیانه معمولاً نشانه‌ای از عدم وقوع بارداری در زن است، اما خونریزی را نمی‌توان همیشه یک نشانهٔ قطعی عدم بارداری دانست، زیرا عوامل متعددی می‌توانند باعث [[:en:Vaginal_bleeding#Pregnant_women|خونریزی در دوران بارداری]] شوند. از زمان آغاز منارک تا یائسگی، قاعدگی به‌طور متوسط یک بار در ماه رخ می‌دهد که با سال‌های باروری یک زن مطابقت دارد. متوسط سن یائسگی در زنان ۵۲ سال است و معمولاً مابین ۴۵ تا ۵۵ سالگی رخ می‌دهد. قبل از یائسگی مرحله‌ای از تغییرات هورمونی به نام پیش‌یائسگی رخ می‌دهد.


title: چرخه قاعدگی

text: "اومنوره" یه معنای قاعدگی طبیعی و منظم است که حدود ۵ روز اول چرخه را شامل می‌شود. زنانی که دچار [[منوراژی]] (خون‌ریزی شدید قاعدگی) هستند، بیشتر از افراد عادی مستعد [[کمبود آهن]] هستند.


title: چرخه قاعدگی

text: [[پرونده:Estradiol_and_progesterone_%25_changes_across_the_menstrual_cycle.tif|بندانگشتی| در طول چرخه قاعدگی، سطح استرادیول (نوعی استروژن) تا ۲۰۰ درصد تعییر می‌کند. سطح پروژسترون نیز بیش از ۱۲۰۰ درصد تغییر دارد.]] فاز پرولیفراتیو دومین مرحله از چرخه رحم است که طی آن، هورمون استروژن سبب رشد و تکثیر پوشش داخلی رحم می‌شود. بخش پایانی فاز فولیکولی با مرحله تکثیر چرخه رحم همپوشانی دارد. فولیکول‌های تخمدان با رشد و بلوغ بیشتر، مقادیر فزاینده‌ای [[استرادیول]] ترشح می‌کنند. استروژن‌ها تشکیل لایه جدیدی از پوشش درونی رحم را با ساخت شریان‌های مارپیچی آغاز می‌کنند.


title: چرخه قاعدگی

text: با افزایش سطح استروژن، سلول‌های دهانه رحم نوعی [[گردن رحم|مخاط دهانه رحم]] را تولید می‌کنند که [[پی‌اچ]] بالاتری دارد و [[گران‌روی|چسبناک‌تر]] از حد معمول است که محیطی مناسب برای اسپرم است. این موضوع احتمال لقاح را افزایش می‌دهد، که حوالی روز ۱۱ تا ۱۴ اتفاق می‌افتد. این مخاط دهانه رحم را می‌توان به‌صورت ترشحات فراوان واژن که به سفیدهٔ تخم‌مرغِ خام شباهت دارد، مشاهده نمود. برای زنانی که با روش‌های [[:en:Fertility_awareness|باروری‌آگاهی]] آشنا هستند، این ترشحات سفید، نشانه‌ای از تخمک‌گذاری قریب‌الوقوع است، اما بدان معنی نیست که تخمک‌گذاری قطعاً رخ خواهد داد.


title: چرخه قاعدگی

text: فاز ترشحی آخرین مرحله چرخه رحم است و مربوط به فاز لوتئال چرخه تخمدان است. در طی فاز ترشحی، جسم زرد پروژسترون تولید می‌کند که نقش حیاتی در آماده‌سازی آندومتر برای پذیرش و [[لانه‌گزینی (جنین انسان)|لانه‌گزینی]] بلاستوسیست (تخمک بارورشدهٔ در حالِ رشد) دارد. [[گلیکوژن]]، [[لیپید]]ها و [[پروتئین]]ها به داخل بافت رحم ترشح می‌شوند و مخاط دهانه رحم غلیظ می‌شود. پروژسترون در اوایل بارداری جریان خون را افزایش می‌دهد و [[کشش ماهیچه|قابلیت انقباض]] [[ماهیچه صاف]] رحم را کاهش [[:en:Basal_body_temperature|دمای پایهٔ بدن]] زن را افزایش می‌دهد.


title: چرخه قاعدگی

text: اگر بارداری اتفاق نیفتد، چرخه تخمدان و رحم دوباره شروع می‌شود.


title: چرخه قاعدگی

text: تنها دو سوم از چرخه‌های قاعدگی کاملاً طبیعی، تخمک‌گذار هستند، یعنی چرخه‌هایی که در آن تخمک‌گذاری رخ می‌دهد. یک سوم باقی، فاقد تخمک‌گذاری هستند یا فاز لوتئال کوتاهی دارند (کمتر از ده روز) که در آن تولید پروژسترون برای برقراری [[فیزیولوژی]] طبیعی بدن و باروری کافی نیست. چرخه‌هایی که در آن تخمک‌گذاری اتفاق نمی‌افتد ([[:en:Anovulation|عدم تخمک‌گذاری]]) در دخترانی که نخستین قاعدگی‌های خود را تجربه می‌کنند و همچنین در حوالی یائسگی رایج است. در طول دو سال اول پس از منارک، تخمک‌گذاری در نیمی از چرخه‌ها وجود ندارد. پنج سال پس از منارک، تخمک‌گذاری در حدود ۷۵ درصد چرخه‌ها اتفاق می‌افتد و این میزان در سال‌های بعد به ۸۰ درصد می‌رسد. بیشترِ چرخه‌های بدونِ تخمک‌گذاری مشابه چرخه‌های تخمک‌گذار هستند. هر گونه تغییر در تعادل هورمون‌ها می‌تواند منجر به عدم تخمک‌گذاری شود. استرس، اضطراب و [[اختلال خوردن|اختلالات خوردن]] ممکن است باعث کاهش GnRH و اختلال در چرخه قاعدگی شود. عدم تخمک‌گذاری مزمن در ۶ تا ۱۵ درصد از زنان در طول سال‌های باروری رخ می‌دهد. در نزدیکی دوران یائسگی، اختلال در بازخورد هورمونی منجر به چرخه‌های بدونِ تخمک‌گذاری می‌شود. اگرچه عدم تخمک‌گذاری، بیماری نیست، اما مکن است نشانه‌ای از یک بیماری زمینه‌ای همچون [[سندرم تخمدان پلی‌کیستیک]] باشد. وقوع چرخه‌های بدون تخمک‌گذاری یا فازهای لوتئال کوتاه، در زنانی که تحت فشار عصبی-روانی هستند یا در ورزشکارانی که شدت تمرینات‌شان را افزایش داده‌اند، طبیعی است. این تغییرات با کاهش عوامل استرس‌زا یا در مورد ورزشکاران، پس از سازگاری بدن با تمرینات سنگین، برگشت‌پذیر هستند.


title: چرخه قاعدگی

text: [[پرونده:Human_ovarian_follicle.jpg|بندانگشتی| یک [[فولیکول تخمدان|فولیکول]] [[ریزبینی|اولیه تخمدان انسان که با میکروسکوپ]] مشاهده می‌شود. تخمک گرد رنگ آمیزی شده به رنگ قرمز در مرکز توسط لایه ای از سلول‌های گرانولوزا احاطه شده‌است که توسط غشای پایه و سلول‌های theca پوشانده شده‌است. بزرگنمایی حدود ۱۰۰۰ برابر است. ([[رنگ‌آمیزی هماتوکسیلین-ائوزین|لکه H&E]])]] با آنکه قاعدگی یک فرایند عادی و طبیعی است، اما برخی از زنان دچار عوارضی می‌شوند که زندگی روزمرهٔ آنها را مختل کند. این عوارض عبارتند از [[آکنه]]، سینه‌های حساس، احساس خستگی و [[سندرم پیشاقاعدگی|سندرم پیش از قاعدگی]] (PMS) و ۳ تا ۸ درصد از زنان دچار مشکلات شدیدتری مانند [[اختلال ناخوشی پیشاقاعدگی]] می‌شوند. [[قاعدگی دردناک|دیسمنوره]] یا «درد پریود» می‌تواند باعث [[چنگه|گرفتگی]] در ناحیه شکم، پشت یا قسمت بالای ران شود که در چند روز اول قاعدگی رخ می‌دهد. درد قاعدگی ناتوان‌کننده طبیعی نیست و ممکن است نشانه بیماری شدیدی مانند [[آندومتریوز|اندومتریوز]] باشد. این مشکلات می‌تواند به‌طور قابل توجهی بر سلامت و کیفیت زندگی زنان تأثیر بگذارد و درمان‌های رودخنگتم، قادر بهبهبود کیفیت زندگی این زنان است.


title: چرخه قاعدگی

text: بر پایهٔ باورهای فرهنگی غلط و رایج، چرخه قاعدگی بر خلق‌وخوی زنان تأثیر می‌گذارد، باعث افسردگی یا تحریک‌پذیری آنان می‌شود، یا اینکه قاعدگی، رویدادی دردناک، شرم‌آور یا ناپاک است. در بسیاری از موارد، تغییرات خلقی طبیعی یک زن به اشتباه به قاعدگی وی نسبت داده می‌شود. با آنکه پژوهش‌های موجود ناکافی هستند، اما قاعدگی نوسانات خلقی زنان را در طول فاز لوتئال و خونریزی به میزان اندکی افزایش داده و در مابقی دوره، موجب کاهش این نوسان‌ها می‌شود. تغییر سطوح استروژن و پروژسترون در طول چرخه قاعدگی اثرات گسترده‌ای بر جنبه‌های فیزیولوژی، از جمله مغز، سوخت‌و‌ساز و سیستم اسکلتی-ماهیچه‌ای دارد. این نوسان‌های هورمونی ممکن است تغییرات نامحسوس و قابل‌مشاهدهٔ فیزیولوژیکی را در عملکرد ورزشی زنان از جمله عملکرد استقامتی، هوازی و بی‌هوازی در پی داشته باشد. تغییرات در مغز نیز در طول چرخه قاعدگی مشاهده شده‌است اما موجب تغییرات ملموسی در توانایی‌های ذهنی - از جمله عملکرد تحصیلی، حل مسئله، حافظه و خلاقیت نمی‌شود. یکی از دلایل احتمالی افزایش توانایی زنان در درک فضایی در جریان قاعدگی، کاهش سطح استروژن و پروژسترون است.


title: چرخه قاعدگی

text: در برخی از زنان، تخمک‌گذاری دارای یک درد متمایز و خاص به نام "[[میتل‌اشمرتز]]" است (اصطلاحی آلمانی به معنای "درد میانی"). علت احتمالی این درد، پارگی فولیکول و رها شدن مقدار کمی خون است.


title: چرخه قاعدگی

text: حتی تغییرات طبیعی در سطح هورمون در طول چرخه قاعدگی، ممکن است احتمال بروز اختلالاتی مانند [[بیماری خودایمنی|بیماری‌های خودایمنی]] را افزایش دهد، که احتمالاً به دلیل تحریک [[دستگاه ایمنی]] توسط استروژن است.