ژوزه ساراماگو در رمان خود کابوسی هولناک را باز می‌آفریند. جامعه شهری پیشرفته‌ای با همه امکانات ناگهان 
گزینه‌ها:
به شکل ایدئولوژیک می‌خواهند گذشته و عظمت از دست رفته را برگردانند؛ و به عمد آدرس غلط می‌دهند و روشنفکران ناقد را مسئول همه مصائب حاضر می‌دانند.
آنها به عمق جنگل سفر می‌کنند، با توهمات بد، طالع نحس و کابوس وار و فرقه‌ای روبه رو می‌شوند که امنیت کل جهان را تهدید می‌کند.
به بربریت بازمی‌گردد و کل ساختار زندگی جمعی به انحطاط کشیده می‌شود.
بر عکس امنیتی کردن محیطی سیاسی شالوده مشکلات موجود را تشکیل داده و مانع از ترجمه امکانات این حوزه به سود مردمان آن گشته است.
جملهٔ کامل: ژوزه ساراماگو در رمان خود کابوسی هولناک را باز می‌آفریند. جامعه شهری پیشرفته‌ای با همه امکانات ناگهان به بربریت بازمی‌گردد و کل ساختار زندگی جمعی به انحطاط کشیده می‌شود.