گرچه بررسی کاستیها و مانعهای رشد علم, بستگی بر اثبات رشد نایافتگی علم در حوزه علمیه قم ندارد; زیرا 
گزینه‌ها:
نتوانسته‌اند جلوی رشد علمی کشور را بگیرند و جمهوری اسلامی رتبه نخست علمی در منطقه و رتبه شانزدهم جهان در این عرصه را کسب کرده است.
بی‌گمان یکی از مهم‌ترین زمینه‌های آن، ضعف شناخت است.
هر مرکز علمی برای شکوفایی و توسعه بیش تر خود, همواره نیازمند آسیب شناسی و رفع آن است.
نظریه‌پردازی کار هر پژوهشگری نیست و هر نظریه‌ای ماندگار نمی‌شود و تنها شماری از نظریه‌ها در تاریخ علم مانده و بررسی می‌شوند.
جملهٔ کامل: گرچه بررسی کاستیها و مانعهای رشد علم, بستگی بر اثبات رشد نایافتگی علم در حوزه علمیه قم ندارد; زیرا هر مرکز علمی برای شکوفایی و توسعه بیش تر خود, همواره نیازمند آسیب شناسی و رفع آن است.