یکی از مسائلی که در پی بردن به تفاوتهای انسان سنتی و انسان مدرن، راهگشاست، مسأله حق و تکلیف است. انسان سنتی برای خود حقی قائل نیست. به او فهمانده شده که سراپای وجودش را تکلیف فرا گرفته و اصولاً انسان سنتی یعنی 
گزینه‌ها:
الگویی از یک انسان آزاده است و در این زمانه این انسان‌ها بسیار کم هستند.
انسان مکلّف، یعنی انسانی که همواره گوش به فرمان دارد و همیشه برای اجرای آن، در حال آماده باش به سر می برد.
از منظر روشنفکر انقلابی، دین از سیاست نمی‌تواند جدا باشد و آن دینی که از سیاست جداست، دین نیست.
نبودن مانع، انسانهای آزاد انسانهایی هستند که با موانعی که جلوی رشد و تکاملشان هست مبارزه می کنند، انسانهایی هستند که تن به وجود مانع نمی دهند».
جملهٔ کامل: یکی از مسائلی که در پی بردن به تفاوتهای انسان سنتی و انسان مدرن، راهگشاست، مسأله حق و تکلیف است. انسان سنتی برای خود حقی قائل نیست. به او فهمانده شده که سراپای وجودش را تکلیف فرا گرفته و اصولاً انسان سنتی یعنی انسان مکلّف، یعنی انسانی که همواره گوش به فرمان دارد و همیشه برای اجرای آن، در حال آماده باش به سر می برد.