BLOG OF KNOWLEDGE (Shari'ah, Law, Islamic Finance and Muslim News)
Shari'ah, Law, Islamic Finance and Muslim News
Monthly Archives: September 2012
September 30, 2012
DR. ZULKIFLI HASAN
Yusuf al Qaradhawi as a Contemporary Mujaddid and His Contribution
YUSUF AL QARADHAWI ‘MUJADDID’ KONTEMPORARI DAN SUMBANGAN PEMIKIRANNYA
Zulkifli Hasan
1.0	Pendahuluan
Di dalam dunia kontemporari ini diiringi dengan gelombang kebangkitan Islam di seluruh dunia, membaca karya-karya Yusuf al Qaradhawi merupakan satu tuntutan intelektual. Kehebatan dan keikhlasan pemikiran beliau dapat ditelusuri dan dirasai pada setiap penulisannya. Setelah membaca buku terkini beliau ‘Thaurah Shaab’ atau ‘kebangkitan Rakyat’ dalam kedua-dua versi Bahasa Arab dan terjemahannya, ianya seumpama melengkapkan bukti dan fakta betapa Yusuf al Qaradhawi boleh digelar sebagai ‘mujaddid’ dan ’ulama rakyat’.
Menulis mengenai seorang pemikir dan sarjana besar seperti Yusuf al Qaradhawi merupakan satu tugas yang berat dan amat mencabar. Setakat ini penulis hanya pernah menulis mengenai pemikiran tokoh iaitu Allahyarham Professor Ahmad Ibrahim yang diterbitkan oleh Institut Kefahaman Islam Malaysia. Penulisan ini hanya berkisar kepada sumbangan dan pemikiran Allahyarham Profesor Ahmad Ibrahim dalam bidang kewangan Islam. Sesuai dengan bidang kebitaraan, penulis tidak akan cuba untuk mengkaji pemikiran dan sumbangan Yusuf al Qaradhawi dari segenap sudut secara terperinci memandangkan betapa besarnya pengaruh pemikiran beliau dalam perlbagai aspek kehidupan kepada masyarakat dan umat. Artikel ini akan memfokuskan perbincangan mengenai pemikiran Yusuf al Qaradhawi sebagai mujaddid kontemporari dan sumbangannya secara umum di dunia Islam.
Setakat ini terdapat beberapa buah buku dan makalah yang mengkaji pemikiran Yusuf al Qaradhawi yang di antaranya ialah ‘Pemikiran Yusuf al Qaradhawi dan Pengaruhnya di Malaysia’ oleh Mohd Rumaizudddin Ghazali, ‘Pengaruh Pemikiran Yusuf al Qaradhawi dalam pentadbiran Zakat di Negeri Selangor’ oleh Nasrul Hisyam Nor Muhamad dan ‘Pemikiran Kerohanian Yusuf al Qaradhawi’ oleh Muhammad Kamil Abdul Majid. Fakta ini menunjukkan bahawa hanya terdapat sedikit karya yang mengkaji dan menganalisa pemikiran Yusuf al Qaradhawi. Inisiatif ABIM untuk menganjurkan Seminar Pemikiran Yusuf al Qaradhawi ini adalah sangat bertepatan dan amat bermakna bagi menjadi pencetus dan pemangkin kepada kajian yang lebih mendalam terhadap pemikiran beliau.
Sebelum meneruskan penulisan ini, adalah bermanfaat untuk dinyatakan di sini bahawa, pandangan dan perspektif penulis mengenai Yusuf al Qaradhawi adalah berdasarkan kepada tujuh asas utama iaitu (i) Pembacaan buku dan artikel beliau (ii) Menonton rancangan televisyen beliau (iii) Mendengar secara langsung khutbah beliau (iv) Merujuk kajian pemikiran beliau (v) Mendengar ulasan dan syarahan mengenai diri dan sumbangan beliau (vi) Merujuk pandangan dan pengiktirafan ulama terhadap beliau dan (vii)  Pembacaan penulisan yang mengkritik dan berbentuk negatif terhadap beliau. Perspektif yang diberikan dalam artikel ini ialah pandangan peribadi penulis sebagai seorang yang tidak pernah menjadi pelajar Yusuf al Qaradhawi secara langsung tetapi terus mengaguminya sehingga hari ini.
2.0	Konsep Tajdid dan Mujaddid
Selain dari tajdid terdapat juga perkataan lain yang digunakan untuk merujuk kepada pembaharuan seperti tanmiya (pembangunan), nahda (reinassance), taghyir (perubahan), dan islah (reformasi). Namun demikian, penulis memilih untuk menggunakan istilah tajdid dan mujaddid dalam artikel ini berdasarkan maknanya yang lebih tepat dan sesuai bagi merujuk kepada sumbangan pemikiran Yusuf al Qaradhawi.
Konsep tajdid dan mujaddid ini secara umumnya adalah bersandarkan kepada hadis Rasulullah Sallallahualaihiwasallam (SAW) diriwayatkan oleh Abu Hurairah Radiallahuanhu (RA) yang menjanjikan setiap awal kurun, Allah akan mengirimkan kepada umat Islam ini seorang mujaddid. Rasulullah SAW bersabda: ‘Sesungguhnya Allah akan mengutus  pada umat ini setiap awal 100 tahun seorang mujaddid yang membaharui urusan agamanya”  (Abu Dawud, 1998: 647).
Tajdid berasal dari perkataan jaddada yujaddidu, tajdidan yang bermaksud telah, sedang atau akan membaharui. Di dalam al Quran, terdapat lapan kali perkataan dari kalimah ‘jadid’. Terjemahan tajdid di dalam Bahasa Ingeris ialah ‘renewal’. Al Maududi (1953: 43-44) mendefinisikan tajdid sebagai ‘the purification of Islam of all aspects of jahiliyya (non-Islamic practices)’ iaitu mensucikan ajaran Islam dari sebarang aspek jahiliya atau perkara yang tidak menepati hukum syarak. Berdasarkan kepada takrifan Al Maududi ini, tajdid dengan itu bukanlah bermaksud membawa ajaran baru tetapi ianya merujuk kepada usaha dan agenda untuk mensucikan dan mengembalikan ajaran Islam kepada ajaran yang sebenarnya sepertimana yang terkandung dalam al Quran dan al Sunnah. Selaras dengan definisi ini mujaddid atau ‘reformist’ itu merujuk kepada orang yang membawa pembaharuan tersebut.
Terdapat beberapa kajian dijalankan mengenai konsep tajdid dan di antaranya ialah Tajdid Usul al-Fiqh al-Islami (Hasan al-Turabi, 1980), Usul al-Fiqh Fi Nasijih al-Jadid (Mustaf al-Zilmy, 1989), Hawlah Qadiyyat Tajdid Usul al Fiqh (Ali Jum`a, 1992), Nahwa Manhaj Jadid lidirasat Ilm Usul al-Fiqh (Muhammad al-Dusuqi, 1994), Al Fiqh al-Islami fi Tariq al-Tajdid (Muhammad Salim al Awwa, 1998) dan Al-Tajdid wa al Mujaddidun fi Usul al-Fiqh (Abd al-Salam Abd al-Karim, 2004). Namun demikian, penulisan mengenai tajdid yang dibicarakan dalam buku-buku ini membicarakan tajdid dan mujaddid secara khusus dalam aspek fiqh dan usul fiqh. Berpandukan kepada kajian-kajian ini, artikel ini pula akan cuba untuk membicarakan secara umum tajdid kontemporari dengan memilih Yusuf al Qaradhawi sebagai tokoh mujaddid abad ini.
Al Suyuti dan al Azimabadi merupakan dua ulama yang secara khusus membicarakan konsep tajdid dan Mujaddid di mana mereka telah  mengenalpasti mujaddid di beberapa kurun. Perlu diingat bahawa seorang mujaddid hanyalah seorang ‘reformist’ dan tiada mujaddid yang sempurna atau maksum bahkan tiada kesepakatan ulama untuk mengiktiraf seseorang mujaddid melainkan Khalifah Umar Abdul Aziz. Perlu juga diingat bahawa hadis mengenai mujaddid tidak bermaksud bahawa kita hanya perlu menunggu kemunculan mujaddid pada setiap abad. Maksud yang lebih dinamik dan tersirat ialah hadis ini ingin mengingatkan bahawa perlunya ada usaha-usaha ke  arah melahirkan mujaddid pada setiap zaman. Dalam erti kata lain penulis ingin mengetengahkan pemahaman yang lebih segar mengenai konsep tajdid ini iaitu ‘Tajdid as a notion’. ‘Tajdid as a notion’ ini memerlukan umat Islam untuk secara kolektif memikirkan program dan pendekatan yang berkesan untuk melahirkan mujaddid-mujaddid ini.
Al Suyuti, (1937) meletakkan beberapa ciri dan kelayakan seseorang mujaddid berdasarkan hadis tersebut di atas iaitu: (i) mujaddid mestilah seorang individu; (ii) mujaddid mestilah hidup di permulaan kurun; (iii) mestilah menguasai Shari’ah dan ilmu; dan (iv) diiktiraf keilmuan oleh masyarakat. Ciri-ciri mujaddid oleh Al Suyuti adalah berdasarkan maksud zahir hadis. Namun demikian, Al Azimabadi, Ibnu Hajar dan al Minawi termasuk ulama kontemporari telah bersetuju bahawa mujaddid bukan sahaja hanya boleh merujuk kepada individu bahkan ianya boleh juga dalam bentuk institusi atau sekumpulan individu. Mereka juga berpandangan bahawa mujaddid tidak semestinya muncul di awal kurun sepertimana teori Al Suyuti tetapi boleh sahaja di awal, pertengahan atau akhir kurun seperti Al Juwayni seorang mujaddid yang hidup di pertengahan dan pengakhiran kurun kelima hijrah.
Mujaddid tidak semestinya seorang untuk setiap abad. Dalam setiap 100 tahun berkemungkinan akan terdapat lebih daripada seorang mujaddid. Mujaddid juga bukan hanya merujuk kepada tajdid dalam aspek undang-undang Islam atau fiqh bahkan ianya merangkumi apa-apa tajdid yang berkaitan dengan Islam. Di antara mujaddid kontemporari abad ke-20 yang diiktiraf oleh ulama ialah Jamaludin Afghani, Muhammad Abduh dan Rashid Ridha yang mempelopori gagasan pembaharuan modenisme Islam, Hassan al Banna melalui gerakan al Ikhwan al Muslimun, Abul A’la Al Mawdudi dengan Jamaat Islami dan Bediuzzaman Said Nursi dengan Risalat al Nur. Sejarah juga telah menunjukkan bahawa tajdid diperlukan untuk memperbaharui ajaran Islam dalam pelbagai aspek. Tajdid dalam siyasah dipelopori oleh mujaddid Khalifah Umar Abdul Aziz, tajdid dalam ijtihad dan usul fiqh oleh Imam Shafii, tajdid berkaitan Tauhid oleh Imam Abu Hasan al Ashaari, tajdid dalam metod tafsir al Quran oleh Imam Fakhrulrazi, tajdid berkaitan Tauhid, fiqh dan tasawuf oleh Imam Al Ghazali. Bagi abad ke-15H (21M) penulis berpandangan bahawa Yusuf al Qaradhawi adalah mujaddid kontemporari dalam ijtihad berdasarkan sumbangan dan pemikirannya yang sangat signifikan dan besar kepada umat Islam seluruh dunia.
3.0	Yusuf al Qaradhawi Sebagai Mujaddid Kontemporari
Berdasarkan kepada ciri-ciri,  kehidupan, sumbangan, pemikiran dan pengiktirafan, penulis menganggap Yusuf al Qaradawi sebagai seorang mujaddid dan tokoh tajdid kontemporari. Seksyen 3.0 ini akan menelusuri kelebihan dan keistimewaan serta kegigihan Yusuf al Qaradawi sebagai mujaddid kontemporari manakala seksyen 4.0 secara khusus akan membicarakan sumbangan pemikiran beliau kepada masyarakat dan umat Islam.
3.1	Kehidupan Seorang Mujaddid
3.1.1	Latarbelakang Keluarga dan Cabaran Kehidupan
Yusuf al Qaradhawi merupakan seorang pemikir, sarjana dan intelek kontemporari yang mempunyai kehidupan sederhana. Beliau merupakan seorang anak kampung dilahirkan di desa Shafat al-Turab, Mahallah al-Kubra Negeri Gharbiah, Mesir pada 9 September 1926. Yusuf al Qaradhawi berasal daripada keluarga yang sederhana di mana ayahandanya bekerja sebagai petani dan keluarga ibunya bekerja sebagai peniaga. Ketika berusia dua tahun beliau telah kehilangan ayahandanya dan diikuti oleh bondanya ketika beliau berusia 15 tahun. Beliau dipelihara oleh bapa saudaranya Ahmad.
Yusuf al Qaradhawi melalui pelbagai cabaran di dalam kehidupannya sejak kecil. Kehilangan ayahandanya sejak berumur dua tahun dan bondanya ketika berumur 15 tahun sudah pasti memberikan kesan yang mendalam kepada dirinya. Beliau juga tidak menikmati kehidupan yang mewah. Suasana keluarganya bersama-sama bapa saudaranya yang mendidik beliau dengan didikan agama termasuk biah kampungnya yang mementingkan ilmu dan amalan agama telah berjaya membentuk peribadi dan aspirasi Islam dalam diri beliau.
3.1.2	Kecemerlangan dan Bakat
Yusuf al Qaradhawi mendapat pendidikan awal di Kuttab (pendidikan agama) sejak berumur lima tahun dan Madrasah Ilzamiyyah ketika tujuh tahun. Sebelum usianya 10 tahun, beliau telahpun menghafal al Quran sepenuhnya termasuk menghafal kitab al Tuhfat serta menguasai ilmu tajwid. Oleh kerana keluarbiasaan kebolehan dan bakat, beliau telah digelar sebagai ‘Sheikh Yusuf’ ketika berumur 10 tahun lagi dan dilantik menjadi imam. Beliau kemudian menyambung pengajiannya di Maahad Rendah Tanta (Madrasah Ibtidaiyyah) selama empat tahun dan di Madrasah Thanawiyyah selama lima tahun.
Semenjak kecil Yusuf al Qaradhawi sangat bercita-cita untuk menuntut di Universiti al Azhar dan cita-citanya telah tercapai apabila beliau melanjutkan pengajian di Fakulti Usuluddin, Universiti al Azhar pada 1952-1953 di mana beliau telah dipilih sebagai pelajar terbaik keseluruhan. Beliau kemudiannya mengambil pengkhususan di Fakulti Bahasa Arab dan memperolehi ijazah Sarjana dan Diploma Pendidikan dengan pangkat kelas pertama. Beliau juga memperolehi Diploma Bahasa Arab dan Sastera daripada Akademi Kajian Bahasa Arab Tinggi. Pada 1960, beliau telah menamatkan pengajian di peringkat Ijazah Tinggi di Fakulti Usuluddin di dalam bidang tafsir dan hadith. Oleh kerana keadaan politik Mesir yang cukup gawat beberapa tahun, beliau terpaksa menangguhkan pengajian Ph.Dnya selama 13 tahun dan akhirnya pada 1973, beliau telah berjaya memperolehi ijazah Doktor Falsafah dengan kepujian melalui tesisnya yang bertajuk Fiqh al Zakat. Fiqh al Zakah atau ensiklopedia zakat ini dianggap sebagai sumbangan terpenting dalam aspek zakat pada abad ini
3.2	Ulama Rakyat dan ’Public Intellectual’
Yusuf al Qaradhawi merupakan ulama rakyat dan ‘public intellectual’. Edward Said seorang pemikir hebat adalah antara sarjana yang mempopularkan istilah ’public intellectual’ seperti yang terkandung dalam siri syarahannya di Universiti Colombia dan buku bertajuk ’the Legacy of the Public Intellectual’ (Ned dan Debjany, 2007). Setelah merenung istilah yang secara umumnya diterima oleh dunia akademik ini, penulis berpandangan bahawa istilah ini sebenarnya juga merujuk kepada terminologi yang ingin penulis ketengahkan di sini iaitu ‘ulama rakyat’. Ulama rakyat ataupun apabila seorang sarjana itu mencapai makam ’public intelectual’ adalah berbeza dengan sarjana atau cendiakawan biasa. Sememangnya terdapat ramai ilmuan, cendiakawan, sarjana yang mahir dan pakar dalam disiplin ilmu tertentu tetapi perkara ini belum tentu melayakkan mereka digelar sebagai ulama rakyat atau ‘public intellectual’.
Dalam membezakan antara ulama rakyat dan ulama biasa ini, penulis tertarik dengan tulisan Russel Jacoby, (2008) bertajuk ‘Big Brains, Small Impact’. Seorang sarjana walaupun sehebat mana tidak layak digelar ulama rakyat sekiranya pandangan dan pemikirannya hanya digunakan untuk meraikan pemimpin atau segolongan pihak sahaja. Mereka ini lebih layak digelar sebagai ulama upahan. Seorang ulama rakyat akan memastikan pemikirannya dapat dimanfaatkan seluas-luasnya kepada khalayak umum. Pada penulis seorang ulama rakyat yang hebat haruslah mempunyai ciri-ciri ‘Big Brains, High Impact’. Ulama rakyat akan mendedikasikan kehidupan dan kemampuan intelektualnya untuk masyarakat. Ulama rakyat akan sentiasa berdampingan dengan rakyat, berdiskusi, berdialog, berbicara, bergaul dengan segenap lapisan masyarakat serta sentiasa berusaha untuk menyelesaikan permasalahan umat. Ulama rakyat akan memastikan karyanya atau hasil intelektualnya dapat dimanfaatkan masyarakat. Ulama rakyat tidak akan tergoda dan akur dengan tawaran yang hanya akan merugikan kemaslahatan masyarakat.

Ulama rakyat sangat dekat di hati masyarakat. Yusuf al Qaradhawi menghabiskan banyak waktunya berdamping dengan masyarakat. Memberikan kuliah dan khutbah di masjid, menjadi imam, menjadi pengetua Maahad Agama dan pengasas kuliah pendidikan dan pengajian Islam di universiti. Beliau memberikan sumbangan dalam menentukan isi kandungan dan sukatan pengajian pendidikan di Qatar. Yusuf al Qaradhawi juga terlibat dalam pelbagai aktiviti kebajikan dan kemasyarakatan. Kesibukan dan pengorbanan beliau menyumbang kepada masyarakat menjadikan Yusuf al Qaradhawi sentiasa dihormati dan dihargai oleh sebahagian besar umat Islam di seluruh pelusuk dunia. Oleh itu tidaklah menjadi kehairanan apabila beliau telah dipilih untuk mengimamkan solat jenazah Abul A’la Al Maududi seorang lagi ulama rakyat yang dihadiri oleh lebih sejuta jemaah di Pakistan (Al Qaradhawi, 2012a).
3.3	Ilmuan Hebat
Yusuf al Qaradhawi merupakan ilmuan yang menguasai pelbagai cabang ilmu. Hingga kini, lebih daripada 150 buah buku telah dihasilkan dalam pelbagai bidang seperti aqidah, sumber hukum Islam iaitu al Quran dan al Sunnah, usul fiqh, bidang ibadat, hal ehwal wanita dan kekeluargaan, kemasyarakatan, ekonomi dan kewangan, perubatan, politik dan pemerintahan walaupun beliau teramat sibuk dengan jadual harian. Diceritakan bahawa beliau selalu menghabiskan waktunya sehingga 14 jam sehari di perpustakaan rumahnya untuk menelaah dan menulis (Ghazali, 2012: 40). Beliau bukan sahaja menghasilkan penulisan akademik yang berkualiti tinggi dan menjadi rujukan utama ilmuan tetapi menyumbangkan pelbagai makalah di dalam pelbagai majalah dan akhbar harian di peringkat antarabangsa.
Antara buku-buku tulisan beliau yang hampir kesemuanya telah diterjemah adalah Fiqh Zakat, Fiqh Memahami keutamaan, Bagaimana Berinteraksi dengan al-Sunnah, Fiqh Kenegaraan, Harakah Islamiyyah Satu Tuntutan Kebangunan Islam di antara Tantangan dan Ekstrimisme, Kritik dan Saran Untuk para Da’i Pasang Surut Gerakan Islam, Detik-Detik masa dalam Kehidupan Muslim, Gejala Kafir Mengkafir, Di Manakah Kepincangan Umat, Ibadah dalam Islam, Membangunkan Ummah Suatu Kenyataan bukan Khayalan, Kebangkitan Gerakan Islam  dari Masa Transisi Menuju Kematangan, Agama dan Politik, Rukun Dakwah Ikhwanul Muslimun dan banyak lagi. Di antara kelebihan dan keunikan Yusuf al Qaradhawi berbanding ulama yang lain ialah beliau turut memasukkan elemen kesusasteraan di dalam penulisan dan karya seperti syair-syair bermutu tinggi yang sudah pasti menarik minat ramai untuk membaca karya-karya beliau.
3.4	Pendakwah dan Tokoh Gerakan
Selain daripada diiktiraf sebagai ilmuan tersohor, Yusuf al Qaradhawi juga merupakan seorang pendakwah dan tokoh gerakan yang hebat. Keistimewaan ini membezakan beliau dengan barisan ulama lain iaitu terangkumnya ciri-ciri keilmuan dan kesarjanaan dengan ruh gerakan Islam yang sebati dengannya. Beliau melibatkan diri  dengan al Ikhwan al Muslimun sejak di peringkat sekolah menengah. Beliau juga sangat komited dengan aktiviti dan inisiatif dakwah dan program televisyen beliau seperti Nur Wa Hidayah, al Shari’ah wa al Hayah dan Huda al Islam yang mendapat sambutan jutaan umat di seluruh dunia. Beliau juga telah mengasaskan laman sesawang ‘Islam Online’ yang kini antara laman paling terkenal di dunia mengenai dakwah Islam. Dilaporkan bahawa beliau telah mendermakan keseluruhan hadiah anugerah Dubai pada 2001 yang diterima sebanyak sejuta dirham kepada projek ‘Islam Online’ ini dan Yayasan Orang Buta yang juga ditubuhkan olehnya (Ghazali, 2012: 44).
Yusuf al Qaradhawi melalui pelbagai cabaran dan ancaman semasa hidupnya. Beliau telah dipenjarakan beberapa kali iaitu pada 1949 setelah Ikhwanul Muslimin dikaitkan dengan pembunuhan Perdana Menteri Mesir, pada 1954 kerana perselisihan antara Ikhwanul Muslimin dan Dewan Revolusi pimpinan Jeneral Naguib dan pada 1956 dan kerana perselisihan antara Ikhwanul Muslimin dan Dewan Revolusi pimpinan Jeneral Jamal Abdul Nasser (Al Qaradhawi, 2010: 93-130). Beliau pernah didera dan diseksa dan kesannya dirasai sehingga hari ini yang mempengaruhi kesihatan beliau. Beliau dituduh oleh musuhnya sebagai sesat, pengganas, pendokong Nazi dan Hitler dan sebagainya. Bahkan ada juga rakan-rakan dan sarjana lain yang membuat tuduhan melulu terhadapnya sehinggakan terdapat sahabat yang memutuskan hubungan semata-mata tidak bersetuju dengan pandangan beliau. Sebagai ulama rakyat dan ulama umat beliau tidak gentar dan takut dengan ancaman. Yusuf al Qaradhawi tidak dibenarkan masuk ke beberapa buah negara termasuk Amerika Syarikat, United Kingdom dan Perancis. Walaupun diancam dengan pelbagai jenis ancaman sehingga ancaman bunuh,Yusuf al Qaradhawi tetap dengan pendiriannya. Dalam satu temuramah beliau dengan al Jazeera ketika ditanya oleh wartawan, apakah impian dalam hidupnya, beliau menjawab bahawa beliau ingin mati syahid ditangan musuh Islam (Al Saleh, 2010). Begitulah hebatnya beliau dalam perjuangan.
3.5	Pengiktirafan Dunia
Yusuf al Qaradhawi mempunyai pengalaman yang luas dalam pentadbiran dan pendidikan. Antara jawatan yang pernah disandang adalah Penyelia Hal Ehwal di Kementerian Wakaf dan Jabatan Kebudayaan Islam al-Azhar,  Pengasas dan Dekan Fakulti Shari’ah dan Pengajian Islam, Universiti Qatar (1977-1990), Pengarah Kolej Agama, Qatar (1961-1972), Pengarah Bahagian Pengajian Islam di Fakulti Pendidikan, Qatar (1973) dan Pengarah Pusat Pengkajian Sunnah dan Sirah, Universiti Qatar (1991 sehingga sekarang). Sebagai ulama yang dihormati dan disegani, beliau merupakan Pengerusi Kesatuan Ulama Sedunia, ahli Majlis Rabitah al-Alam al-Islami di Mekah, ahli Lembaga Fiqah Islam di Mekah, ahli Majlis Pengajian Islam Eropah di Perancis termasuk penasihat Shari’ah di beberapa buah bank Islam.
Sumbangan Yusuf al Qaradhawi mendapat pengiktirafan di seluruh dunia dan ini dapat dilihat melalui pelbagai anugerah yang diterimanya seperti Anugerah Ekonomi Islam Bank Pembangunan Islam (1411H), Anugerah Antarabangsa Raja Faisal dalam bidang pengajian Islam (1413H), Anugerah Kecemerlangan Sarjana Universiti Islam Antarabangsa Malaysia (1996), Anugerah Sultan Hasan al Bolkiah dalam bidang Fiqh (1997), Anugerah Sultan al Uwais, Emiriyah Arab Bersatu (1999), Anugerah Antarabangsa Dubai (2000) dan Anugerah Tokoh Maal Hijrah (2009). Pengiktirafan ketokohan beliau juga diakui oleh ramai ulama dan pemikir terkemuka seperti Muhammad al Ghazali yang juga gurunya, Abu Hasan al Nadwi, Mustafa al Zarqa, Tariq Basri, Taha Jabir al Alwani, Muhammad Fathi Uthman, Ahmad al Risuni dan Adil Hussain (Ghazali, 2012: 41-42).
4.0	Pemikiran Yusuf al Qaradhawi
Fazlur Rahman seorang pemikir yang mempelopori gagasan pembaharuan neo-modenisme Islam, berpandangan bahawa seorang pemikir hebat ialah mereka yang mempunyai ciri-ciri berikut:-
(a) Menemukan suatu gagasan utama atau prinsip dasar yang utama yang mengandungi segala realiti, lalu dia mentafsirkannya dengan jelas dan menjadikannya sesuatu yang baru dan penting; (b) Gagasan pokok itu seterusnya mampu merubah perspektif kita dalam berinteraksi dengan realiti tersebut; dan (c) Mampu mengemukakan suatu penyelesaian yang baru dan jitu terhadap segala permasalahn yang setelah lama mengganggu fikiran manusia (Rahman, 1975: 13).
Berdasarkan kepada ciri-ciri pemikir hebat oleh Fazlur Rahman, sudah pastinya Yusuf al Qaradhawi telah memenuhi setiap kriteria tersebut. Beliau bukan sahaja mengenalpasti prinsip dasar dengan segala realiti bahkan telah mentafsirkan, memperjelaskan dan menerangkannya dalam bentuk yang lebih segar untuk manfaat semua. Gagasan Yusuf al Qaradhawi seperti konsep wasatiyah, maqasid Shari’ah, fiqh awlawiyat dan sebagainya berserta dengan anjuran pendekatan yang berhikmah secara jelas telah merubah perspektif ramai dan mampu untuk menyelesaikan permasalahan masyarakat dan umat.
4.1	Metod Pengembangan Pemikiran
Terdapat dua kaedah untuk mengembangkan sesuatu idea atau pemikiran seseorang iaitu:-

(a) Pemikiran yang dikembangkan melalui agenda tertentu melalui sokongan pihak tertentu dan bantuan dana dari organisasi termasuk mana-mana institusi atau jentera kerajaan; (b) Pemikiran yang berkembang secara semulajadi dengan tiada bantuan dan sokongan pihak tertentu melainkan keikhlasan dan kekuatan kualiti pemikiran.
Metod Pengembangan Pemikiran yang pertama kebiasaannya adalah tidak ’genuine’ atau mempunyai kelemahannya tersendiri. Kebiasaannya pemikiran yang cuba dipromosikan melalui metod ini adalah pemikiran yang kurang kekuatannya dari sudut intelek dan lemah kandungan serta ruang lingkup idea. Peruntukan kewangan yang besar diperlukan untuk mengembangkan pemikiran sebegini dan kadang kala melibatkan paksa rela institusi kerajaan dan entiti tertentu termasuk pihak ketiga untuk pembiayaan dan penggunaan prasarana tertentu.
Pemikiran pemikir yang tergolong dalam golongan kedua ini memerlukan masa yang agak lama dan menghadapi pelbagai cabaran sebelum kesan dan pengaruhnya dapat dirasai oleh umat atau masyarakat. Pemikiran sebegini kebiasaanya adalah pemikiran yang ’genuine’ dan jujur serta akan lebih dekat di hati masyarakat. Metod pengembangan pemikiran sebegini tidak memerlukan peruntukan tertentu, tiada paksaan, tiada arahan dan beroperasi secara semula jadi. Pemikiran Yusuf al Qaradhawi dikembangkan melalui metod kedua ini. Pemikiran dan kerangka idea beliau meresap ke lubuk hati masyarakat secara semulajadi melalui karya dan usaha dakwah yang berterusan. Khazanah ilmu yang dihasilkan melalui penulisan, syarahan dan sebagainya menjadi rujukan dan panduan masyarakat dan umat.
4.2	Sumbangan Pemikiran Yusuf al Qaradhawi
Pemikiran Yusuf al Qaradhawi mempunyai pengaruh yang sangat signifikan di seluruh dunia. Pemikiran yang dinamik dan bersesuaian dengan keadaan dan suasana semasa menjadikan beliau sering menjadi rujukan dan panduan oleh umat Islam. Di antara sumbangan besar Yusuf al Qaradhawi ialah memperkenalkan pendekatan dinamik untuk memahami Shari’ah melalui beberapa konsep fiqh dan manhaj yang beliau anjurkan dan ini termasuk fiqh al Nusus, fiqh al waqi’, fiqh al muwazanat, fiqh al awlawiyat, fiqh al taghayyur, fiqh al Jihad, fiqh al thaurah, fiqh al iqtisadi al Islami, fiqh al aqalliyyat, fiqh al wasatiyah, fiqh al dakwah dan manhaj salafi.
Penulis mengakui bahawa istilah-istilah di atas dibiasakan melalui pembacaan karya-karya Yusuf al Qaradhawi. Boleh dikatakan hampir tidak sempurna mempelajari fiqh kontemporari sekiranya tidak merujuk dan membaca buku-buku beliau. Walaupun konsep fiqh dan manhaj ini bukanlah sesuatu yang baru dan asing dalam Islam, namun Yusuf al Qaradawi telah memberikan nafas baru dan dalam bentuk yang lebih segar untuk sesiapa memahami Islam dengan lebih mendalam dan berkesan. Penulis tidak bermaksud untuk membincangkan secara terperinci konsep fiqh dan manhaj Yusuf al Qaradhawi di dalam ruang yang terhad ini tetapi seksyen 4.2.1-4.2.14 secara umum akan cuba memperlihatkan kerangka, ruang lingkup, gelombang, bentuk, pendekatan, idea dan aspirasi beliau bagi membentuk kefahaman Islam yang sebenarnya.
4.2.1	Fiqh al Maqasid (Objektif Shari’ah)
Yusuf al Qaradhawi merujuk maqasid Shari’ah sebagai hikmah-hikmah yang menjadi tujuan ditetapkan hukum yang disyariatkan oleh Allah untuk manusia (al Qaradhawi, 2006: 16). Sebagai kesinambungan daripada usaha fuqaha terdahulu seperti al Ghazali, al Shatibi dan Ibnu Ashur, beliau telah menulis beberapa buku mengenai maqasid Shariah. Di antaranya ialah ’Dirasat fi Fiqh Maqasid al Shari’ah’. Dalam karya ini, beliau memberi penekanan dan perhatian kepada nilai sosial, keadilan, ukhuwah, kebebasan dan maruah. Beliau secara terperinci membincang konsep maruah dan karamah insaniyah serta mengaplikasikannya dengan prinsip maqasid Shari’ah.
Pemikiran Yusuf al Qaradhawi terhadap konsep maqasid Shari’ah juga boleh dilihat pada karyanya berjudul `Al-Siyasah al-Shar`iyyah fi Daw’ Nusus al-Shari’a wa Maqasidaha’. Beliau membicarakan konsep maqasid Shari’ah dan hubungkait serta aplikasinya dengan prinsip Siyasa Shar’iyya. Di antara keunikan fiqh maqasid yang dibawa oleh beliau ialah penekenan terhadap aspek keadilan, persamaan, memudahkan dan meringankan, maslahah berbanding mafsadah dan kesatuan dan kesepakatan. Ini merupakan kekuatan pemikiran beliau yang mengharmonikan antara prinsip Islam dengan realiti kehidupan.
4.2.2	Fiqh al Nusus (Nas Syarak)
‘Al Siyasah al-Sha’`iyyah fi Daw’ Nusus al-Shari’a wa Maqasidaha’ merupakan karya Yusuf al Qaradhawi yang menerangkan secara khusus mengenai keperluan untuk memahami nas syarak. Ini merupakan antara syarat dan kriteria utama bagi seseorang yang berautoriti untuk mengeluarkan sebarang hukum. Bagi memahami nusus secara berkesan beliau menyarankan untuk memahaminya secara literal dan keseluruhan konteks ayat.  Pemahaman ayat secara berasingan dan tidak lengkap hanya akan membawa kepada pentafsiran yang longgar dan lemah. Beliau juga menekankan untuk memahami nusus melalui kefahaman yang mendalam pada konsep maslahah dan maqasid. Beliau berpandangan adalah amat penting untuk membezakan antara ibadah dan muamalat di mana dalam aspek muamalat aplikasi maqasid mesti diberikan perhatian yang sewajarnya.
4.2.3	Fiqh al Waqi’ (Realiti)
Dalam banyak karya beliau, Yusuf al Qaradhawi sentiasa menekankan betapa pentingnya untuk menguasai fiqh waqi’ atau realiti dan keadaan semasa. Beliau sentiasa menganjurkan untuk memastikan kefahaman terhadap realiti semasa bahkan sesuatu hukum juga boleh berubah berdasarkan perubahan masa, tempat, keadaan dan amalan setempat. Sebagai contoh beliau membolehkan hukum untuk menghadkan pemerintahan Presiden kepada hanya dua penggal. Walaupun ada ulama yang berpendapat bahawa fatwa yang membenarkan peraturan sebegitu adalah bidaah dan bertentangan dengan hukum syarak, Yusuf al Qaradhawi telah menjawab pandangan sebegini dan secara tegas berpendirian untuk mengharuskan peraturan tersebut bersesuaian dengan keadaan semasa dan juga menepati maqasid al Shari’ah. Menghadkan kuasa pemimpin kepada tempoh tertentu boleh mengelakkan potensi salah guna kuasa, rasuah dan kronisme yang boleh membawa mudarat kepada masyarakat.
4.2.4	Fiqh al Muwazanat (Pertimbangan)
Fiqh al Muwazanat merujuk kepada kefahaman dan keupayaan untuk menyeimbangkan antara maslahah dan mafsadah sesuatu perkara ketika berlakunya kontradiksi antara keduanya. Ianya amat penting terutamanya dalam aspek hukum. Yusuf al Qaradhawi telah menyusun kaedah fiqh al muwazanat ini secara sistematik di dalam buku-bukunya antaranya ialah ‘Al-Siyasah al Syar‘iyah fi Daw’ Nusus al Shari‘ah wa Maqasidiha’. Beliau telah meletakkan beberapa syarat untuk menguasai fiqh al muwazanat dan ini termasuklah menguasai ilmu maqasid Shari’ah, pengetahuan mendalam ilmu maslahah dan mafsadah, memahami keadaan semasa dan aspek khusus berkaitan dengan sesuatu permasalahan.
Antara contoh pendekatan fiqh al muwazanat ini ialah pandangan beliau terhadap fatwa yang memutuskan memilih Ayub Khan sebagai pemimpin Pakistan adalah lebih baik dari Fatimah Jinnah berdasarkan faktor wanita. Yusuf al Qaradhawi telah mengkritik pandangan ini dan secara tegas berpendirian memilih pemimpin yang lebih adil adalah faktor yang lebih utama walaupun ianya melibatkan seorang wanita (Al Qaradhawi, 1998: 304). Bersandarkan kepada fiqh al muwazanat ini iaitu menyeimbangkan antara maslahah dan mafsadah, beliau dengan tegas berpandangan bahawa pemimpin wanita yang adil adalah lebih baik berbanding pemimpin lelaki yang zalim.
3.2.5	Fiqh al Taghayyur (Perubahan)
Yusuf al Qaradhawi menyentuh aspek fiqh al taghayyur ini di dalam bukunya ‘Al Siyasah al Syar‘iyah fi Daw’ Nusus al Shari‘ah wa Maqasidiha’ dan ‘Shari‘at al-Islam: Khuluduha wa Salahiyyatuha li al Tatbiq fi kulli Zaman wa Makan’. Fiqh al taghayyur ini merujuk kepada kefahaman atau keupayaan untuk mempertimbangkan sesuatu berdasarkan perubahan masa, tempat, adat atau urf dan keadaan. Menguasai fiqh al taghayyur adalah penting dalam memastikan sesuatu keputusan atau hukum itu benar-benar menepati syarak dan dalam masa yang sama tidak menyusahkan atau memberi kesulitan.
Yusuf al Qaradhawi menyarankan untuk meninjau semula beberapa pandangan ulama terdahulu kerana ianya kemungkinan sesuai pada zaman tertentu. Perubahan kepada sebarang hukum ini mestilah berdasarkan perubahan kepada maslahah, uruf dan tempat (Al Qaradhawi, 1998: 288). Beliau memberikan contoh kepada peraturan yang ditetapkan oleh Khalifah Umar Abdul Aziz untuk membezakan ahl al dhimmah melalui perbezaan pakaian pada waktu itu. Peraturan dan pandangan ini sudah pasti tidak sesuai lagi untuk diamalkan pada waktu ini.
4.2.6 	Fiqh al Awlawiyat (Keutamaan)
Yusuf al Qaradhawi di dalam bukunya ‘Fi fiqh al-awlawiyat: Dirasah jadidah fi daw al-Quran wa-al-sunnah’ merujuk fiqh al Awlawiyyat sebagai ‘kefahaman untuk menetapkan sesuatu pada martabatnya, tidak mengkemudiankan apa yang perlu didahulukan atau mendahulukan apa yang berhak dikemudiankan, tidak mengecilkan perkara yang besar atau membesarkan perkara yang kecil’ (Al Qaradhawi, 1995). Ilmu memahami keutamaan ini adalah sangat penting bukan sahaja kepada fuqaha atau ulama ianya juga penting kepada setiap individu dan institusi termasuk kerajaan. Dalam konteks individu, fiqh al awlawiyyat boleh dijadikan panduan untuk membuat sesuatu keputusan. Bagi institusi atau kerajaan, fiqh al awlawiyat perlu dijadikan asas kepada sebarang keputusan dan dasar serta polisi sesebuah negara dan institusi.
Walaupun ilmu fiqh al awlawiyyat ini bukanlah suatu perkara yang asing dalam Islam dan telah dibincangkan oleh fuqaha terdahulu, tetapi Yusuf al Qaradhawi telah menyusun ilmu ini secara teratur dan sistematik malahan memudahkan masyarakat untuk memahaminya. Beliau juga memberikan contoh dan membahagikan awlawiyyat itu kepada beberapa bidang di antaranya ialah fardhu kifayah dalam bidang ilmu, bidang hisbah dan bidang tasyri’, bidang dakwah dan tarbiyah. Kefahaman yang dijana melalui pemikiran Yusuf al Qaradhawi ini adalah sangat penting kepada segenap lapisan masyarakat termasuk individu, institusi atau sebuah kerajaan.
4.2.7	Fiqh al Jihad
Rashid Gannoushi, pemikir berasal dari Tunisia di dalam artikelnya bertajuk ‘What is New about Al-Qaradawi’s Fiqh of Jihad?’ mengakui betapa pentingnya karya Yusuf al Qaradhawi yang bertajuk “Fiqh al Jihad’ (Gannoushi, 2010). Beliau menganggap karya ini sebagai sebuah ensiklopedia jihad yang sepatutnya dimiliki dan difahami oleh semua.  Fiqh al Jihad ini memberi kefahaman yang lebih mendalam terhadap konsep jihad, konsep keamanan, objektif jihad, pembahagian dan bentuk jihad dan akhlak serta etika jihad (Al Qaradhawi, 2009a).
Bertentangan dengan persepsi dunia barat yang melabel Yusuf al Qaradhawi sebagai keras, pengganas, ekstremis dan sebagainya, beliau sebenarnya adalah seorang insan yang cintakan keamanan. Ini dapat dilihat melalui fatwanya terhadap peristiwa serangan terhadap ‘World Trade Centre’ di Amerika Syarikat. Beliau dengan tegas mengharamkan perbuatan merampas pesawat awam dengan menjadikannya sebagai alat untuk memerangi orang lain. Pandangan beliau ini adalah sangat jelas berdasarkan prinsip Islam mengharamkan permusuhan yang mencabuli hak-hak kehidupan. Islam menjamin kehormatan dan kebebasan manusia dan Islam sama sekali tidak menerima konsep matlamat menghalalkan cara.
4.2.8	Fiqh al Thaurah (Revolusi)
Dengan memperkenalkan istilah fiqh revolusi atau ‘Fiqh al Thaurah’, Yusuf al Qaradhawi sekali lagi telah mencetuskan persoalan dan kefahaman yang sangat penting untuk dimiliki oleh setiap umat Islam. Bersandarkan kepada terdapatnya fatwa-fatwa yang menyebelahi pihak yang zalim, pandangan-pandangan yang menolak kebangkitan rakyat, kenyataan yang masih mendokong rejim yang tidak adil termasuk beberapa institusi fatwa yang terang-terangan menyokong kemungkaran, Yusuf al Qaradhawi di dalam buku ‘Thaurah Shaab’ terus menyuarakan pandangannya yang menyebelahi rakyat dan keadilan. Beliau telah menyanggah pandangan sedemikiran secara ilmiah dengan tuntasnya. Hinggakan pandangan-pandangan atau fatwa-fatwa yang menyimpang ini tidak dapat menghindarkan lagi kebangkitan rakyat menolak kemungkaran dan ketidakadilan.
Antara elemen fiqh revolusi yang dibicarakan secara mendalam oleh Yusuf al Qaradhawi ialah keharusan untuk berdemonstrasi dan protes secara aman. Walaupun telah ada fatwa yang melarang rakyat untuk berdemonstrasi bersandarkan hujah bidaah, perbuatan yang terkeluar dari kaedah Islam, sadd al zarai’ dan lain-lain. Amat menarik pandangan Yusuf al Qaradhawi apabila beliau secara santai menjawab tohmahan ini dan menolak pandangan sedemikian. Dengan menggunakan kaedah masalih mursalah, perantaraan mempunyai hukum yang sama dengan tujuan, sadd al zarai’ dan dalil daripada al Sunnah, Yusuf al Qaradhawi secara tuntasnya menyimpulkan bahawa demonstrasi jalanan dan protes secara aman adalah harus. Bahkan adalah berdosa besar kepada pihak berkuasa yang mencederakan pendemonstrasi ini dan beliau memberi amaran yang sangat keras kepada penzalim-penzalim ini.
4.2.9	Fiqh al Iqtisad al Islami (Ekonomi Islam)
Yusuf al Qaradhawi juga menguasai ilmu fiqh ekonomi Islam. Bukunya ’Fiqh al Zakat’ yang merupakan tesis Ph.D beliau disiapkan pada 1973 merupakan ensiklopedia zakat yang sangat lengkap dan dianggap terbaik di zamannya. Sehingga kini, fiqh al zakat ini dijadikan rujukan utama dalam aspek zakat di seluruh dunia. Sumbangan beliau terhadap kefahaman kewajipan zakat telah memberikan impak yang amat besar kepada pembangunan ekonomi umat Islam.
Di dalam bukunya ‘Dauru al Qima wa al Akhlaq fial Iqtisadi al Islami’, beliau telah membicarakan aspek nilai dan etika dalam melaksanakan ekonomi Islam.  Berbanding dengan sebahagian besar fuqaha kontemporari yang lain, beliau mengambil pendekatan yang lebih holistik dalam membicarakan aspek ekonomi Islam. Beliau mengetengahkan perbincangan dari sudut nilai dan akhlak dalam bidang penggunaan, urusniaga, pengedaran dan peranan negara dalam menguatkuasakan nilai dan akhlak ekonomi Islam (Al Qaradhawi, 2010a). Komitmen beliau bukan sahaja dalam bentuk sumbangan idea dan pemikiran bahkan terlibat secara langsung menubuh dan mengembangkan ekonomi Islam. Dilaporkan bahawa Yusuf al Qaradhawi sendiri meyakinkan pemilik modal dan pelabur untuk melabur dalam kewangan Islam. Bahkan beliau bersama-sama sarjana yang lain seperti Abd Allah Mahmud dan Abd Allah al Ansari telah menghubungi dan mengusahakan inisiatif ekonomi Islam termasuk memberikan sumbangan mereka sendiri untuk menubuhkan Bank Islam Qatar.
4.2.10	Fiqh al Daulah (Kenegaraan)
Kefahaman bernegara merupakan antara permasalahan yang membelenggu masyarakat dan umat Islam terutamanya untuk sekian lama. Bagi membantu umat mempunyai kefahaman yang tepat mengenai aspek kenegaraan dari perspektif Islam, Yusuf al Qaradhawi telah menghasilkan buku berjudul ‘Min Fiqh al Daulah’ yang membicarakan secara terperinci perspektif Shari’ah mengenai ilmu kenegaraan. Dengan gaya penulisan yang mudah dan menarik, beliau telah membincangkan beberapa aspek kenegaraan. Antara aspek yang dibincangkan ialah kewujudan politik di dalam Islam, cabaran pemisahan Islam dan politik, perbincangan tentang Daulah Islam, konsep asas pemerintahan Islam, hak wanita sebagai pemimpin dan ahli politik, hak bukan Islam di dalam pemerintahan Islam, demokrasi dalam Islam, sikap Islam terhadap pilihanraya, demonstrasi dan Parlimen dan kepelbagaian jemaah. Kesemua aspek ini merupakan realiti yang dihadapi dan dilalui oleh umat Islam. Kefahaman kenegaraan terhadap semua aspek ini adalah sangat penting untuk memastikan keharmonian hidup bermasyarakat.
4.2.11	Fiqh al Aqalliyyat (Minoriti)
Realiti semasa menunjukkan bahawa umat Islam terdapat di negara yang majoriti penduduknya adalah Muslim dan ada yang menetap di negara yang majoriti penduduknya adalah bukan Muslim. Oleh kerana wujudnya pelbagai sentimen dan salah faham yang agak serius terhadap isu minoriti bukan Muslim dari perspektif  Islam, Yusuf al Qaradhawi telah menghasilkan buku bertajuk  ‘Fi Fiqh al Aqalliyyat al Muslimah’. Karya yang signifikan ini boleh memberikan kefahaman yang baik dalam kehidupan bermasyarakat bersama bukan Muslim. Di dalam buku ini, beliau telah membicarakan beberapa aspek yang penting dalam fiqh minoriti ini di antaranya merujuk kepada aspek mengutamakan nilai-nilai toleran dan keterbukaan untuk berinteraksi dengan masyarakat lain dan konsep wasatiyah serta peluang dakwah kepada bukan Muslim (Al Qaradhawi, 2001).
4.2.12	Fiqh al Wasatiyah (Kesederhanaan)
Di antara gaya pendekatan dan pemikiran Yusuf al Qaradhawi ialah karya serta penguasaan ilmunya adalah hasil daripada gabungan khazanah fiqh tradisi dan fiqh kontemporari. Beliau juga tidak cenderung kepada hanya satu madhhab tanpa melihat madhhab yang lain. Yusuf al Qaradhawi di dalam kitabnya ‘Manhaj Mu’asir li al-Fatwa’ menyebut bahawa membebaskan diri dari fanatik dan taklid merupakan suatu penghormatan. Melalui pendekatan ini juga beliau mempopularkan fiqh al wasatiyyah atau fiqh kesederhanaan.
Fiqh al Wasatiyyah ini mengambil pendekatan yang seimbang dengan menggabungkan teks yang qati’ dan maksud yang umum dan tidak berlebihan dalam memahami dan menolak teks tersebut. Pendekatan yang sederhana terhadap apa sahaja perkara terutamanya masalah hukum, adalah sangat bersesuaian dan mampu menyelesaikan pelbagai isu individu, masyarakat dan negara. Sebagai contoh, Yusuf al Qaradhawi berpandangan bahawa adalah harus untuk mengucapkan selamat hari Krismas kepada bukan Muslim dengan syarat tiada pengakuan atau reda terhadap agama mereka (Ghazali, 2012: 80). Pendekatan yang lebih lembut, bertoleransi dan sederhana tanpa menggadaikan prinsip Islam ini sebenarnya akan mencerminkan keindahan Islam itu sendiri dan ianya sangat baik untuk dakwah dan tarbiyah.
4.2.13	Fiqh al Dakwah
Sebagai seorang mujtahid dan mujaddid kontemporari, Yusuf al Qaradhawi mempunyai pengaruh yang amat luas dalam dakwah di seluruh dunia. Pemikiran serta pendekatan dakwah beliau seperti konsep wasatiyyah dan maqasid Shari’ah telah dijadikan rujukan utama malahan diambil sebagai orientasi gerakan dakwah di seluruh dunia termasuk Malaysia. Malahan terdapat banyak buku-buku beliau yang memberikan garis panduan dakwah secara komprehensif di antaranya ialah Rabbaniyyin Laisa Ramadhaniyyin, Muzakkirat al Qaradhawi, Risalah Taalim, Nafahat al Jumaah, Al Din wa Al Siyasah: Taashilun wa Raddu Syubuhat dan Awlawiyaat Al Harokah Al Islamiyah fil Marhalah Al Qadimah.
Secara umumnya, Yusuf al Qaradhawi memberi penekanan kepada pemerkasaan ciri-ciri seorang pendakwah melalui pembinaan keimanan kepada Allah, Rasul dan Islam, pemantapan ilmu untuk mencapai tuntutan fardhu ain dan memperluaskan pengetahuan dalam ilmu syarak. Yusuf al Qaradhawi juga amat menekankan penguasaan al Quran, hafalan,  memahami sirah nabawiyah, menguasai ilmu aqidah, berakhlak dan berbudi pekerti. Kesan dakwah beliau bukan sahaja terkesan kepada masyarakat malahan keluarga beliau juga keseluruhannya bergiat aktif dalam aktiviti dakwah. Abdul Rahman Yusuf, anak lelaki beliau yang dikenali sebagai ‘Penyair Revolusi’ merupakan seorang aktivis dakwah yang sangat aktif dan terlibat secara langsung dalam ‘revolusi Tahrir’ di Mesir (Al Qaradhawi, 2012: 25).
4.2.14	Manhaj salafi
Di antara permasalahan yang melanda umat Islam ialah isu kefahaman kepada manhaj salafi sehinggakan ianya membawa kepada pertelingkahan. Yusuf al Qaradhawi secara berhikmah telah cuba untuk menyeimbangkan kefahaman ini. Di dalam bukunya ‘Kayfa Nataamal Ma’a al-Sunna al-Nabawiyya’ dan ‘al-Thaqafah al-‘Arabiyyah al-Islamiyyah’, beliau telah menerangkan manhaj salafi yang sebenarnya dari kaca mata Islam. Beliau mentakrifkan manhaj salafi ini sebagai kerangka berfikir melalui pemahaman terhadap amalan generasi terbaik iaitu para sahabat. Yusuf al Qaradhawi sendiri mengakui bahawa seorang yang salafi dan sufi adalah lebih baik berbanding sufi atau salafi sahaja (Al Saleh, 2010). Di antara kriteria manhaj salafi pada pandangan beliau ialah berpegang pada nas syarak dan bukan taqlid kepada tokoh tertentu, lebih menekankan penanaman keyakinan dalam aspek ibadah berbanding perdebatan dan dari sudut ibadah, lebih mementingkan ruh dan jiwa ibadah, bukan sekadar formalitinya.
5.0	Penginstitusian (Institutionalisation) Pemikiran Yusuf al Qaradhawi
Mengkaji, menganalisa, menyelidik, memahami, mempelajari dan meingiktibari pemikiran Yusuf al Qaradhawi adalah suatu perkara yang sangat baik dan amat bermanfaat. Melalui pemikirannya yang dinamik, luas, praktikal, hujah yang kukuh, kesesuaian semasa dan keadaan dan pendekatan yang segar, umat Islam pasti akan dapat manfaatnya terutama dari aspek panduan untuk menjalani kehidupan seharian.
Namun begitu, penulis berpandangan bahawa keperluan untuk berbuat sesuatu lebih daripada sekadar mengkaji kerangka pemikiran Yusuf al Qaradawi. Sebagai mujaddid kontemporari dan aset tidak ternilai umat Islam ini, penulis ingin membuat gagasan untuk menginstitusikan pemikiran Yusuf al Qaradhawi. Jika di Malaysia, kita mempunyai Institut Pemikiran Tun Mahathir dan Institut Hadhari yang masing-masing ingin membawa idea mantan Perdana Menteri Malaysia, Tun Mahathir Mohamad dan Tun Abdullah Ahmad Badawi, mengapa tidak kita juga berusaha untuk menginstitusikan pemikiran Yusuf al Qaradhawi.
‘Institutionalisation’ atau Penginstitusian pemikiran Yusuf al Qaradhawi ini boleh dilaksanakan dalam pelbagai bentuk dan antaranya ialah :-
(i)	Menubuhkan Institusi Pemikiran Yusuf al Qaradhawi;

(ii)	Mewujudkan Kerusi Pemikiran Yusuf al Qaradhawi ;

(iii)	Inisiatif penyelidikan mengkaji secara menyeluruh pemikiran Yusuf al Qaradhawi;

(iv)	Menubuhkan Yayasan Yusuf al Qaradhawi yang berfungsi sebagai institusi kebajikan dan mempunyai hubungan dengan yayasan yang diasaskan oleh beliau;

(v)	Mengadakan seminar, konferens, bengkel dan program-program untuk membincangkan pemikiran Yusuf al Qaradhawi;

(vi)	Mewacanakan pemikiran dan pendekatan Yusuf al Qaradhawi melalui media massa;

(vii)	Memodulkan pemikiran Yusuf al Qaradhawi yang sesuai dalam dasar dan polisi sama ada kerajaan, entiti swasta, badan-badan bukan kerajaan dan sebagainya; dan

(viii) 	Mewujudkan program khas untuk melahirkan lebih ramai Yusuf al Qaradhawi.
Di antara gagasan di atas, penulis merasakan keperluan yang sangat mendesak terutamanya dalam konteks Malaysia adalah untuk menyusun program atau strategi bagaimana untuk melahirkan lebih ramai mujaddid seperti Yusuf al Qaradhawi. Sepertimana yang difahami melalui konsep tajdid bahawa mujaddid tidak semestinya seorang bagi setiap abad tetapi boleh lebih daripada itu, program atau usaha untuk melahirkan mujaddid ini perlu dirancang secara sistematik dan berkesan.  Kita tidak boleh hanya berbangga dengan kehebatan dan keilmuan beliau tetapi perlu memikirkan apakah program yang boleh dilaksanakan dan sesuai untuk melahirkan lebih ramai individu yang mempunyai ciri-ciri keilmuan, kegigihan, ketekunan, kehebatan dan kebijaksanaan Yusuf al Qaradhawi. Dengan itu, penulis menyarankan untuk kita bersama-sama memikirkan dan mengkaji bentuk program atau modul yang boleh dibangunkan bagi melahirkan ulama seperti Yusuf al Qaradhawi untuk generasi muda masa kini.
Dengan adanya seorang Yusuf al Qaradhawi, kita boleh menyaksikan sumbangan beliau yang sangat besar kepada dunia Islam. Bayangkan jika kita ada lebih ramai ulama seumpamanya, sudah pasti impak yang lebih besar akan dirasai oleh seluruh umat Islam. Mungkin ada yang berpandangan bahawa harapan dan gagasan untuk melahirkan lebih ramai Yusuf al Qaradhawi ini adalah suatu yang ’ambitious’ atau ’utopia’ atau mustahil untuk dicapai. Pandangan sebegini sudah pasti tidak perlu diambil peduli dan wajib diabaikan secara mutlak. Penulis berkeyakinan bahawa dengan potensi dan kemampuan yang ada pada generasi muda masa kini, kita boleh memiliki bukan sahaja ulama setaraf Yusuf al Qaradhawi bahkan berkemungkinan melahirkan ulama seperti Imam al Ghazali atau Imam al Shafii.
6.0	Penutup
Makalah ini secara umumnya membicarakan seorang tokoh yang sangat berjasa besar kepada dunia Islam, Yusuf al Qaradhawi. Sesuai dengan ketokohan dan sumbangan, penulis menganggap Yusuf al Qaradhawi sebagai mujaddid kontemporari yang tidak pernah mengenal penat dan lelah untuk berterusan membentuk pemikiran Islam secara menyeluruh dan holistik. Bagi menguatkan hujah mengiktiraf beliau sebagai mujaddid kontemporari, artikel ini secara ringkas membincangkan konsep tajdid serta kriteria-kriteria seorang mujaddid. Pencapaian, sumbangan, pemikiran, keilmuan, ketokohan, kegigihan, kebijaksanaan, bakat, kecemerlangan dan keistiqamahan beliau serta pengiktirafan di seluruh dunia secara jelasnya melayakkan Yusuf al Qaradhawi diiktiraf sebagai tokoh mujaddid abad ke-15H (ke-21M) ini.
Pengaruh pemikiran Yusuf al Qaradhawi telah merebak ke seluruh dunia. Pengembangan pemikiran beliau berlaku secara semulajadi tanpa ada agenda dan pembiayaan pihak tertentu. Kekuatan pemikiran dan kesesuaian idea berdasarkan keilmuan dan bakat beliau, menjadikan pemikirannya sebagai panduan, rujukan dan fahaman dari segenap lapisan masyarakat sama ada individu, institusi, kerajaan dan badan-badan bukan kerajaan serta gerakan dakwah. Sumbangan pemikiran beliau yang segar telah mengembalikan kefahaman Islam yang lebih menyeluruh dalam konteks dunia kontemporari. Kerangka fiqh dan manhaj yang disegarkan semula oleh Yusuf al Qaradhawi melalui konsep fiqh al maqasid, fiqh al Nusus, fiqh al waqi’, fiqh al muwazanat, fiqh al awlawiyat, fiqh al taghayyur, fiqh al Jihad, fiqh al thaurah, fiqh al iqtisadi al Islami, fiqh al daulah, fiqh al aqalliyyat, fiqh al wasatiyah, fiqh al dakwah dan manhaj salafi telah memberi kita tasawwur yang lebih menyeluruh terhadap Islam. Walaupun konsep dan manhaj ini bukanlah sesuatu yang baru dalam Islam malah telah dibincangkan oleh fuqaha terdahulu tetapi beliau telah menyusun dan mengatur ilmu-ilmu ini dalam bentuk yang sistematik dan mudah untuk difahami.
Tanggungjawab atau mas’uliah dalam menggerakkan kebangkitan umat terletak pada setiap individu Islam. Usaha mengembalikan kegemilangan Islam ini tidak akan mendapat natijahnya secara optimum melainkan ianya disertakan dengan kemampuan intelektual dan dilaksanakan secara kolektif. Bersandarkan kepada kekuatan pemikiran Yusuf al Qaradhawi serta keunikan pendekatannya yang sangat berhikmah, penulis telah membuat gagasan untuk menginstitusikan pemikiran beliau. Penginstitusian pemikiran Yusuf al Qaradhawi secara bebas tanpa terikat dan dikekang oleh pihak tertentu adalah sangat penting untuk mengangkat idea-idea beliau. Idea untuk menginstitusikan pemikiran Yusuf al Qaradhawi ini boleh dilakukan melalui penubuhan institusi pemikiran, pewujudan Kerusi Pemikiran, inisiatif penyelidikan, mewacana dan memodulkan pemikiran dan yang paling penting iaitu mewujudkan program khas untuk melahirkan lebih ramai Yusuf al Qaradhawi.
Melihat perkembangan dan gelombang kebangkitan Islam di seluruh dunia seperti di Tunisia, Libya, Mesir, Syria, Yaman dan lain-lain negara, sesungguhnya kita sebagai individu Muslim mesti memastikan untuk dapat bersama-sama di dalam arus kebangkitan ini. Kita sewajibnya menyertai atau sekurang-kurangnya bersama-sama terlibat dalam gelombang kebangkitan ini. Dalam proses menuju ke arah mengembalikan kegemilangan Islam ini, sudah tentunya kita memerlukan panduan dan bekalan terutamanya dari aspek intelektual dan ilmu pengetahuan. Dalam hal ini, kita beruntung kerana berpeluang untuk merujuk dan menikmati karya-karya penting Yusuf al Qaradhawi, seorang mujaddid kontemporari, ulama rakyat, ulama umat yang sentiasa konsisten mengangkat martabat umat dan ikhlas memperjuangkan Islam dan keadilan. Semoga Allah memanjangkan umur beliau dan sentiasa merahmati  dan memberkati kehidupannya.
Rujukan
Abu Dawud, Sulayman al-Ash’ath. (1998). Sunan Abi Dawud. Beirut: Dar ibn Hazm.

Abdul Majid, Muhammad Kamil. (2011). Pemikiran Kerohanian Yusuf al Qaradhawi:  Analisis Siri Bukunya al-Tariq ila Allah. Tesis Ph.D, Universiti Malaya.

Al-Mawdudi, Abu al A’la. (1975). Mu’jaz Tarikh Tajdid al-Din wa Ihya’ih. Beirut : Mu’assasat al-Risäla.

Al Qaradhawi, Yusuf. (2012a). Thaurah Shaab. Kaherah: Maktabah Wahbah.

___________________. (2012b). Rabbaniyyin Laisa Ramadhaniyyin (Terjemahan). Kuala Lumpur: Blue-T Publication.

___________________. (2011). Fiqh al Zakah: A Comperehensive Study of Zakah Regulations and Philosophy in the Quran and Sunnah (Terjemahan). Kuala Lumpur: Islamic Book Trust.

___________________. (2010a). Dur al Qayyim wa al akhlaq fi al iqtisad al Islami (Terjemahan). Kuala Lumpual:  Blue-T Publication.

___________________. (2010b). Muzakkirat al Qaradhawi (Terjemahan). Kuala Lumpur: Mutiara Ilmu.

___________________. (2010c). Risalah Taalim (Terjemahan). Kuala Lumpur: IKDAS.

___________________. (2010d). Nafahat al Jumaah (Terjemahan). Kuala Lumpur: Blue-T Publication.

___________________. (2009a). Fiqh al Jihad. Kaherah: Maktabat Wahba.

___________________. (2009b). Al Din wa Al Siyasah: Taashilun wa Raddu Syubuhat (Terjemahan). Kuala Lumpur: Alam Raya Entreprise.

___________________. (2006). Dirasah fi fiqh Maqasid al Shari’ah. Kaherah : Dar al Shuruq.

___________________. (2001a). Awlawiyaat Al Harakah Al Islamiyah fi Marhalah Al Qodimah (terjemahan). Kuala Lumpur: Usamah Press.

___________________. (2001b). Fi Fiqh al Aqalliyyat al Muslimah. Kaherah : Dar al Shuruq.

___________________.  (2000). Kayfa nata ‘amal ma’a al-sunna: ma’alim wa thawabit. Kaherah: Dar al-Shuruq.

___________________.  (1998). Al Siyasah al-Syar‘iyah fi Daw’ Nusus al-Syari‘ah wa

Maqasidiha. Kaherah: Maktabat Wahba.

___________________. (1996). Min Fiqh al Daulah. Kaherah: Dar al Syuruq.

___________________. (1996). Fi fiqh al-awlawiyat: Dirasah jadidah fi daw al Quran wa al sunnah. Kaherah : Maktabat Wahba.

___________________.  (1994). Al Ijtihad al-mu’asir bayna al-indibat wa al-Infirat. Kaherah: Dar al-Tawzi wa ‘l-Nashr al-Islamiyya.

___________________.  (1992). Al Ijtihad fi al-shari`a al Islamiyya ma’a nara tahliliyya fi al-ijtihad al-mua’sir. Kaherah: Maktabat Wahba.

___________________.  (1992). Awlawiyyat al Ilaraka al Islamiyya fi al Marsala al-Qadima. Kaherah: Maktabat Wahba.

___________________. (1991). Al Madkhal li-Dirasat al-Shari’a. Kaherah: Maktabat Wahba.

___________________.  (1985). Al-Faida al-Bankiyya hiya al-Riba al-Muharram. Kaherah: Maktabat Wahba.

___________________.  (1984). Min fiqh al-dawla fi al-islam, Kaherah: Dar al-Shuruq.

Al Saleh, Huda. (2010). A Conversation with Sheikh Yusuf al Qaradhawi.
http://www.asharq-e.com/news.asp?section=3&id=23563
.

Al Suyuti, Jalal al-Din, (1937). Al Jami` al-Saghir. Beirut: Dar al Fikr.

Al Wakili, (1997). Muhammad. Fiqh al Awlawiyyat: Dirasah fi al-Dawabit. Virginia: the International Institute of Islamic Thought.

Gannoushi, Rashid. (2010). What is New about Al-Qaradawi’s Fiqh of Jihad?
http://www.islamonline.net/servlet/Satellite?c=Article_C&cid=1252188303047&pagename=Zone-English-Living_Shariah%2FLSELayout
.

Ghazali, Mohd Rumaizuddin.  (2012). Yusuf al Qaradhawi dan Pengaruhnya Dalam Masyarakat Islam di Malaysia. Nilai: USIM.

Jacoby, Russel. (2008). Big Brains, Small Impact. The Chronical of Higher Education.

Ned, Curthoys and Debjany Gangguly. (2007). The Legacy of the Public Intellectual. Melbourne: Melbourne University Press.

Nor Muhamad, Nasrul Hisyam. (2004). Pengaruh Pemikiran Yusuf al Qaradhawi dalam pentadbiran Zakat di Negeri Selangor.  Tesis Sarjana, Universiti Malaya.

Rahman, Fazlur. (1975). The Philosophy of Mulla Sadra. New York: SUNY Press.
Regards

Zulkifli Hasan
Dubai International Financial Centre
Islamic finance news
Leave a comment
September 28, 2012
DR. ZULKIFLI HASAN
Tajdid and Mujaddid
Tajdid dan Mujaddid
Zulkifli Hasan
Selain dari tajdid terdapat juga perkataan lain yang digunakan untuk merujuk kepada pembaharuan seperti tanmiya (pembangunan), nahda (reinassance), taghyir (perubahan), dan islah (reformasi). Namun demikian, penulis memilih untuk menggunakan istilah tajdid dalam artikel ringkas ini berdasarkan maknanya yang lebih tepat dan sesuai bagi merujuk kepada sumbangan pemikiran seorang ‘reformist’yang telah mencapai darjat seorang ‘mujaddid’.
Konsep tajdid dan mujaddid ini secara umumnya adalah bersandarkan kepada hadis Rasulullah Sallallahualaihiwasallam (SAW) diriwayatkan oleh Abu Hurairah Radiallahuanhu (RA) yang menjanjikan setiap awal kurun, Allah akan mengirimkan kepada umat Islam ini seorang mujaddid. Rasulullah SAW bersabda: ‘Sesungguhnya Allah akan mengutus  pada umat ini setiap awal 100 tahun seorang mujaddid yang membaharui urusan agamanya”  (Abu Dawud, 1998: 647).
Tajdid berasal dari perkataan jaddada yujaddidu, tajdidan yang bermaksud telah, sedang atau akan membaharui. Di dalam al Quran, terdapat lapan kali perkataan dari kalimah ‘jadid’. Terjemahan tajdid di dalam Bahasa Ingeris ialah ‘renewal’. Al Maududi (1953: 43-44) mendefinisikan tajdid sebagai ‘the purification of Islam of all aspects of jahiliyya (non-Islamic practices)’iaitu mensucikan ajaran Islam dari sebarang aspek jahiliya atau perkara yang tidak menepati hukum syarak. Berdasarkan kepada takrifan Al Maududi ini, tajdid dengan itu bukanlah bermaksud membawa ajaran baru tetapi ianya merujuk kepada usaha dan agenda untuk mensucikan dan mengembalikan ajaran Islam kepada ajaran yang sebenarnya sepertimana yang terkandung dalam al Quran dan al Sunnah. Selaras dengan definisi ini mujaddid atau ‘reformist’ itu merujuk kepada orang yang membawa pembaharuan tersebut.
Terdapat beberapa kajian dijalankan mengenai konsep tajdid dan di antaranya ialah Tajdid Usul al-Fiqh al-Islami (Hasan al-Turabi, 1980), Usul al-Fiqh Fi Nasijih al-Jadid (Mustaf al-Zilmy, 1989), Hawlah Qadiyyat Tajdid Usul al Fiqh (Ali Jum`a, 1992), Nahwa Manhaj Jadid lidirasat Ilm Usul al-Fiqh (Muhammad al-Dusuqi, 1994), Al Fiqh al-Islami fi Tariq al-Tajdid (Muhammad Salim al Awwa, 1998) dan Al-Tajdid wa al Mujaddidun fi Usul al-Fiqh (Abd al-Salam Abd al-Karim, 2004). Namun demikian, penulisan mengenai tajdid yang dibicarakan dalam buku-buku ini membicarakan tajdid dan mujaddid secara khusus dalam aspek fiqh dan usul fiqh.
Al Suyuti dan al Azimabadi merupakan dua ulama yang secara khusus membicarakan konsep tajdid dan Mujaddid di mana mereka telah  mengenalpasti mujaddid di beberapa kurun. Perlu diingat bahawa seorang mujaddid hanyalah seorang ‘reformist’ dan tiada mujaddid yang sempurna atau maksum bahkan tiada kesepakatan ulama untuk mengiktiraf seseorang mujaddid melainkan Khalifah Umar Abdul Aziz. Al Suyuti dan al Azimabadi merupakan dua ulama yang secara khusus membicarakan konsep tajdid dan Mujaddid di mana mereka telah  mengenalpasti mujaddid di beberapa kurun. Perlu diingat bahawa seorang mujaddid hanyalah seorang ‘reformist’ dan tiada mujaddid yang sempurna atau maksum bahkan tiada kesepakatan ulama untuk mengiktiraf seseorang mujaddid melainkan Khalifah Umar Abdul Aziz. Perlu juga diingat bahawa hadis mengenai mujaddid tidak bermaksud bahawa kita hanya perlu menunggu kemunculan mujaddid pada setiap abad. Maksud yang lebih dinamik dan tersirat ialah hadis ini ingin mengingatkan bahawa perlunya ada usaha-usaha ke  arah melahirkan mujaddid pada setiap zaman. Dalam erti kata lain penulis ingin mengetengahkan pemahaman yang lebih segar mengenai konsep tajdid ini iaitu ‘tajdid as a notion’. ‘Tajdid as a notion’ ini memerlukan umat Islam untuk secara kolektif memikirkan program dan pendekatan yang berkesan untuk melahirkan mujaddid-mujaddid ini.
Al Suyuti, (1937) meletakkan beberapa ciri dan kelayakan seseorang mujaddid berdasarkan hadis tersebut di atas iaitu: (i) mujaddid mestilah seorang individu; (ii) mujaddid mestilah hidup di permulaan kurun; (iii) mestilah menguasai Shari’ah dan ilmu; dan (iv) diiktiraf keilmuan oleh masyarakat. Ciri-ciri mujaddid oleh Al Suyuti adalah berdasarkan maksud zahir hadis. Namun demikian, Al Azimabadi, Ibnu Hajar dan al Minawi termasuk ulama kontemporari telah bersetuju bahawa mujaddid bukan sahaja hanya boleh merujuk kepada individu bahkan ianya boleh juga dalam bentuk institusi atau sekumpulan individu. Mereka juga berpandangan bahawa mujaddid tidak semestinya muncul di awal kurun sepertimana teori Al Suyuti tetapi boleh sahaja di awal, pertengahan atau akhir kurun seperti Al Juwayni seorang mujaddid yang hidup di pertengahan dan pengakhiran kurun kelima hijrah.
Al Suyuti, (1937) meletakkan beberapa ciri dan kelayakan seseorang mujaddid berdasarkan hadis tersebut di atas iaitu: (i) mujaddid mestilah seorang individu; (ii) mujaddid mestilah hidup di permulaan kurun; (iii) mestilah menguasai Shari’ah dan ilmu; dan (iv) diiktiraf keilmuan oleh masyarakat. Ciri-ciri mujaddid oleh Al Suyuti adalah berdasarkan maksud zahir hadis.
Namun demikian, Al Azimabadi, Ibnu Hajar dan al Minawi termasuk ulama kontemporari telah bersetuju bahawa mujaddid bukan sahaja hanya boleh merujuk kepada individu bahkan ianya boleh juga dalam bentuk institusi atau sekumpulan individu. Mereka juga berpandangan bahawa mujaddid tidak semestinya muncul di awal kurun sepertimana teori Al Suyuti tetapi boleh sahaja di awal, pertengahan atau akhir kurun seperti Al Juwayni seorang mujaddid yang hidup di pertengahan dan pengakhiran kurun kelima hijrah.
Mujaddid tidak semestinya seorang untuk setiap abad. Dalam setiap 100 tahun berkemungkinan akan terdapat lebih daripada seorang mujaddid. Mujaddid juga bukan hanya merujuk kepada tajdid dalam aspek undang-undang Islam atau fiqh bahkan ianya merangkumi apa-apa tajdid yang berkaitan dengan Islam. Di antara mujaddid kontemporari abad ke-20 yang diiktiraf oleh ulama ialah Jamaludin Afghani, Muhammad Abduh dan Rashid Ridha yang mempelopori gagasan pembaharuan modenisme Islam, Hassan al Banna melalui gerakan al Ikhwan al Muslimun, Abul A’la Al Mawdudi dengan Jamaat Islami dan Bediuzzaman Said Nursi dengan Risalat al Nur. Sejarah juga telah menunjukkan bahawa tajdid diperlukan untuk memperbaharui ajaran Islam dalam pelbagai aspek. Tajdid dalam siyasah dipelopori oleh mujaddid Khalifah Umar Abdul Aziz, tajdid dalam ijtihad dan usul fiqh oleh Imam Shafii, tajdid berkaitan Tauhid oleh Imam Abu Hasan al Ashaari, tajdid dalam metod tafsir al Quran oleh Imam Fakhrulrazi, tajdid berkaitan Tauhid, fiqh dan tasawuf oleh Imam Al Ghazali. Bagi abad ke-21 penulis berpandangan bahawa Yusuf al Qaradhawi adalah mujaddid kontemporari dalam ijtihad berdasarkan sumbangan dan pemikirannya yang sangat signifikan dan besar kepada umat Islam seluruh dunia.
Nota: penulisan di atas hanyalah sebahahagian daripada artikel penuh bertajuk ‘ Yusuf al Qaradhawi, Mujaddid Kontemporari dan Sumbangan Pemikirannya’ yang akan dibentangkan pada 29 September 2012 di Seminar Pemikiran Yusuf al Qaradhawi anjuran ABIM. Artikel penuh akan dikongsi selepas pembentangan tersebut.
Regards

Zulkifli Hasan
With Professor Masudul Alam Choudhury and Professor Rodney Shakespeare in Jakarta.
Islamic finance news
1 Comment
September 25, 2012
DR. ZULKIFLI HASAN
Understanding the National Budget 2012
BELANJAWAN NEGARA DAN BELANJAWAN ALTERNATIF 2012
Pendahuluan
Belanjawan merupakan dokumen yang amat penting bagi merencana perbelanjaan dan perancangan Negara. Belanjawan yang dibentangkan 7 Oktober 2011 merupakan belanjawan ke 54 negara. Sehubungan dengan itu, setelah puluhan tahun belanjawan dibentangkan, kefahaman terhadap belanjawan juga merupakan perkara yang sepatutnya diberikan perhatian.
Secara umumnya belanjawan mengandungi dua aspek utama iaitu perbelanjaan (expenditure) dan hasil (revenues) negara. Perbelanjaan merujuk kepada perancangan dalam perlaksanaan dasar dan program negara dan ini termasuk pelaburan dan belanja mengurus dalam bentuk perkhidmatan ataupun bekalan. Manakala hasil negara diperlukan untuk menangggung segala perbelanjaan negara yang dijana melalui cukai, pengeluaran hasil minyak dan lain-lain. Belanjawan juga merupakan dokumen undang-undang yang penting dan memerlukan kelulusan Parlimen.
Belanjawan 2012 telah mencatatkan sejarah baru di Malaysia apabila rakyat disajikan dengan dua tawaran iaitu belanjawan kerajaan Barisan Nasional dan belanjawan alternatif Pakatan Rakyat. Ini merupakan satu perkembangan yang sangat baik di arena politik tanahair. Adalah lebih baik persaingan yang sihat begini menjadi budaya politik tanahair. Dengan adanya dua belanjawan ini, penulis ingin mengambil kesempatan untuk membuat analisis ringkas dan pemerhatian peribadi terhadap pendekatan dan kandungan kedua-dua belanjawan.
Analisis ini hanya berdasarkan isi kandungan dan perancangan yang terkandung dalam belanjawan Pakatan Rakyat dan Belanjawan Negara. Perlu diingatkan, analisis ini tidak membincangkan perbandingan prestasi atau potensi kebolehlaksanaan belanjawan kerana adalah tidak adil sekiranya perbincangan dibuat dalam aspek ini. Ketiadaan fakta dan data akibat tidak pernah bertukar kerajaan pemerintah untuk dijadikan analisis perbandingan dari aspek perlaksanaan belanjawan merupakan faktor yang menghalang analisis sedemikian dibuat. Ketiadaan fakta untuk dibuat perbandingan terhadap keberkesanan belanjawan dan perlaksanaannya menjadi satu halangan yang agak signifikan bagi maksud penyediaan analisa yang lebih jelas dan adil. Dengan itu, artikel ringkas ini hanya akan membuat perbandingan belanjawan dari aspek isi kandungannya. Berguna juga untuk diingatkan bahawa perbincangan di dalam artikel ini adalah bersifat umum dan tidak meneliti secara terperinci setiap perkara yang terkandung dalam kedua-dua belanjawan.
Belanjawan Negara dan Belanjawan Alternatif
Pendekatan Belanjawan
Belanjawan Alternatif meletakkan “Kesejahteraan Untuk Semua” sebagai tema belanjawan 2012 yang menyediakan peruntukan sebanyak RM220 bilion dengan matlamat untuk kurangkan defisit 4.4 peratus. Manakala belanjawan Negara memperuntukkan RM232.8 bilion dengan bertemakan ‘Dasar Transformasi Nasional: Bajet Membela Rakyat, Mensejahtera Negara”. Ini bermakna Belanjawan Negara memperuntukkan RM12.8 bilion lebih berbanding Belanjawan Alternatif iaitu peningkatan yang agak ketara sekiranya dirujuk kepada peruntukan Belanjawan 2011 iaitu kira-kira 9.4 peratus peningkatan perbelanjaan dan defisit 4.7 peratus. Defisit ini merupakan antara yang tertinggi dalam belanjawan negara.
Antara persoalan menarik untuk diketengahkan juga mengenai belanjawan Negara ialah sasaran peningkatan ekonomi (economic growth) 5-6 peratus yang dianggap agak mengaburkan. Ini berfaktorkan kepada jangkaan peningkatan ekonomi dunia adalah negatif atau maksima 3 peratus sahaja. Hanya dengan peningkatan tahap tertinggi ekonomi negara atau dalam erti kata lain sedikit keajaiban boleh mencapai sasaran Belanjawan Negara 5-6 peratus yang dianggap kurang realistik. Ini ditambah pula dengan hutang negara yang kini mencecah lebih kurang RM455 bilion.
Buat pertama kalinya, terdapat persamaan dari aspek pendekatan memulakan belanjawan. Kedua-dua belanjawan dimulakan dengan petikan ayat al Quran. Malahan Belanjawan Alternatif menyelitkan petikan yang terkandung di dalam karya agung Ibnu Khaldun, Al Muqaddimah. Pendekatan ini membuktikan bahawa Islam adalah menjadi antara faktor yang diambil perhatian dalam merangka belanjawan kali ini. Ini juga menunjukkan bahawa Islam juga merupakan faktor penting sokongan rakyat. Dalam yang demikian, sedikit kekesalan kerana kedua-dua belanjawan tidak menyediakan apa-apa peruntukan khas bagi mana-mana institusi agama termasuk JAKIM atau badan bukan kerajaan untuk meningkatkan syiar Islam di Malaysia.
Dari aspek yang lain, Belanjawan Alternatif dirangka dengan bersandarkan kepada kegagalan atau kelemahan tadbir urus kerajaan. Belanjawan Alternatif menyertakan fakta dan data kelemahan kerajaan dan seterusnya menawarkan program khusus bagi menangani perkara ini dengan berkomitmenkan Buku Jingga yang dilancarkan sebelum itu. Bertentangan dengan pendekatan Pakatan Rakyat, Belanjawan Negara tidak menyebut secara khusus kelemahan mahupun kegagalan program kerajaan. Belanjawan Negara secara jelas hanya melaporkan pencapaian kerajaan dan kesemuanya bersifat positif. Dalam erti kata lain, pendekatan Pakatan Rakyat adalah berdasarkan kepada analisa dari aspek kelemahan kerajaan manakala Belanjawan Negara bersandarkan kepada kesinambungan dari program yang telah dilaksanakan sebelumnya.
Kerangka Belanjawan
Mahu tidak mahu, tidak dapat dinafikan bahawa Belanjawan Negara adalah bersifat lebih komprehensif berbanding Belanjawan Alternatif. Ianya dirangka dengan mengambil kira program kerajaan terdahulu dan sedang dilaksanakan seperti Model Baru Ekonomi dan lain-lain. Perancangan juga adalah terfokus kepada hampir kesemua aspek pelaburan, pembangunan modal insan dan luar bandar, perkhidmatan awam, mengawal inflasi dan kebajikan rakyat. Dalam keghairahan untuk mencapai semua ini,peruntukan untuk membasmi masalah sosial yang semakin membarah tidak mendapat perhatian yang sewajarnya.
Walaupun Belanjawan Alternatif tidak sekomprehensif Belanjawan Negara, kredit juga patut diberikan kepada Pakatan Rakyat kerana sangat memberikan penekanan kepada kebajikan rakyat dan juga perhatian kepada menambah nilai perbelanjaan negara. Bahkan berbanding Belanjawan Alternatif, Belanjawan Negara tidak membicarakan secara khusus aspek reformasi politik. Pakatan Rakyat secara serius menjadikan agenda reformasi politik sebagai salah satu fokus utama dalam belanjawan mereka.
Kebajikan Rakyat
Kedua-dua belanjawan dianggap belanjawan yang mesra rakyat. Cuma pendekatan dan program yang dirancang berbeza. Umpamanya program subsidi, elaun dan pelbagai insentif demi kesejahteraan rakyat. Kedua-dua belanjawan juga memfokuskan hampir segenap lapisan rakyat hatta hingga suri rumah, orang kurang upaya dan warga emas juga mendapat perhatian. Dalam hal ini secara tidak langsung ianya menunjukkan persaingan politik yang sihat akan memberikan rahmat yang lebih kepada rakyat.
Bermanfaat juga untuk dinyatakan bahawa salah satu aspek yang tidak dibincangkan oleh Pakatan Rakyat ialah pembangunan Sukan dan Wanita serta inisiatif pemeliharaan alam sekitar. Belanjawan Negara memperuntukkan sejumlah peruntukan yang agak besar bagi program pembangunan Wanita dan Sukan serta program pemeliharaan alam sekitar di mana aspek ini tiada dalam Belanjawan Alternatif. Walaupun begitu, di samping Belanjawan Negara menawarkan pelbagai inisiatif dan insentif untuk rakyat umum, ianya tidak menyatakan apa-apa perancangan untuk menghapuskan subsidi korporat yang dianggap membebankan negara sebagaimana yang terkandung dalam Belanjawan Alternatif. Hingga kini beban subsidi korporat merupakan antara kos yang sangat tinggi terpaksa ditanggung kerajaan.
Perkhidmatan Awam
Bagi memenangi hati rakyat Belanjawan Alternatif secara keseluruhannya memfokuskan kepada kebajikan rakyat dan ini termasuk perkhidmatan awam. Perancangan untuk menaikkan gaji kakitangan awam dan pelan gaji minima merupakan salah satu perkara utama dalam Belanjawan Alternatif. Belanjawan Negara juga mengambil perhatian aspek ini dengan insentif kenaikan dan skim yang lebih menarik.
Dari aspek ini, setiap inisiatif untuk menaikkan gaji perkhidmatan awam dan insentif lain harus juga diberikan perhatian sewajarnya. Dalam mengejar sokongan rakyat, implikasinya juga perlu difahami. Inflasi dan kenaikan harga barang bakal ditempuhi sekiranya inisiatif perkhidmatan awam ini tidak dikaji sepenuhnya. Umpamanya, di Greece yang dikenali sebelum ini sebagai kerajaan mesra perkhidmatan awam dengan pelbagai imbuhan dan insentif akhirnya kini terpaksa memberhentikan lebih kurang 30,000 kakitangan awamnya dan memotong hampir 40% pendapatan kakitanga awam yang lain. Pendekatan Belanjawan Negara yang mengambil kira faktor ini perlu difahami oleh setiap rakyat terutamanya kakitangan awam.
Penambahbaikan Tadbir Urus
Dalam usaha meningkatkan keberkesanan pentadbiran kerajaan, Belanjawan Negara merancang melaksanakan program Penambahbaikan Kewangan Sektor Awam dengan memberi penekanan pada sistem informasi teknologi. Pakatan Rakyat juga mempunyai perancangan penambahbaikan tadbir urus kerajaan dengan mengambil kira pendekatan pro-aktif program peningkatan perkhidmatan awam dan juga langkah pengurangan kos kerajaan.
Berbanding Belanjawan Alternatif, Belanjawan Negara tidak menyebut secara jelas perancangan untuk mengurangkan kos kerajaan. Malahan di kala keperluan penjimatan dan tiada kenaikan yang signifikan gaji kakitangan awam, sesuatu perkara yang agak sukar diterima ialah kenaikan elaun wakil rakyat dan ahli parlimen. Sepatutnya dalam keadaan ekonomi yang sebegini keutamaan harus diberikan pada perkara yang lebih aula seperti bantuan sekolah agama rakyat dan sebagainya. Dari aspek ini Belanjawan Alternatif telah merangka penjimatan kerajaan antaranya melalui melalui pemotongan belanjawan Perdana Menteri dan pemberhentian serta-merta kecenderongan menggunapakai tenaga perunding dalam proses keputusan kerajaan. Hal ini sepatutnya menjadi antara fokus utama Belanjawan Negara kerana jelas telah dilaporkan oleh Jabatan Audit Negara tentang ketirisan pentadbiran Negara yang menelan kerugian berbilion ringgit. Di antara perkara yang perlu juga diberikan perhatian sewajarnya oleh pihak kerajaan ialah usaha pemerkasaan institusi pembanteras rasuah negara. Sewajarnya peruntukan yang setimpal sebagaimana bakal dinikmati anggota PDRM dan angkatan tentera diberikan kepada pihak SPRM bagi memastikan gejala rasuah dapat dibanteras semaksimanya.
Keluhuran Undang-undang
Belanjawan Negara ada memperuntukkan sejumlah wang untuk tujuan pemberian hak undang-undang kepada rakyat antaranya melalui penubuhan Yayasan Bantuan Guaman. Walaupun tiada janji khusus untuk memansuhkan undang-undang yang dianggap lapuk dan tidak relevan dalam Belanjawan Negara, perisytiharan pemansuhan beberapa akta seumpamanya boleh dijadikan sebagai bukti komitmen kerajaan dalam hal ini. Menyentuh aspek ini, Belanjawan Alternatif secara jelas menyatakan komitmen Pakatan Rakyat untuk memansuhkan semua peruntukan undang-undang yang bertentangan dengan amalan demokratik. Ini merupakan antara aspirasi utama Buku Jingga yang menjamin amalan demokrasi yang lebih luhur dan terbuka.
Sistem Ekonomi Islam
Belanjawan Alternatif tidak menyentuh inisiatif untuk memperkukuhkan sistem kewangan Islam sebagai salah satu cabang ekonomi Islam. Malahan tiada spesifik inisiatif dalam sektor ini dinyatakan dalam Belanjawan Alternatif sedangkan hingga hari ini Malaysia merupakan peneraju industri kewangan Islam dari segenap aspek. Seiring dengan kedudukan Islam sebagai agama Persekutuan, kerajaan yang memerintah seharusnya menjadikan sistem ekonomi Islam sebagai malamat dan kerangka dalam membangunkan Negara. Berbanding Belanjawan Alternatif, Belanjawan Negara memperkenalkan pelbagai inisiatif bagi maksud ini dengan memperuntukkan insentif cukai yang menarik serta rangsangan ekonomi untuk menjana pertumbuhan yang lebih baik. Dalam hal ini, Belanjawan Negara dengan jelas mendahului Belanjawan Alternatif.
Kesimpulan
Keupayaan Pakatan Rakyat merangka perbelanjaan menunjukkan potensi parti pembangkang bersaing dengan kerajaan Barisan Nasional. Lebih-lebih lagi dengan faktor kekurangan sumber manusia tanpa bantuan jentera kerajaan mahupun khidmat perunding tempatan ataupun antarabangsa membuktikan kualiti dan keupayaan parti pembangkang. Hal ini sepatutnya tidak menjadi kegusaran kepada kerajaan pemerintah, malahan sepatutnya diterima secara positif. Umpamanya, Belanjawan Alternatif yang menyenaraikan setiap kelemahan perlaksanaan dan tadbir urus Negara seharusnya dimanipulasikan oleh kerajaan Barisan Nasional bagi tujuan penambahbaikan dan peningkatan keberkesanan pentadbiran kerajaan.
Secara umumnya, kedua-dua belanjawan mempunyai kekurangan dan kelebihan. Namun tidak dinafikan Belanjawan Negara adalah bersifat lebih komprehensif berbanding Belanjawan Alternatif. Ini bukanlah suatu perkara yang memeranjatkan, memandangkan Belanjawan Negara kali ini adalah Belanjawan ke-54 yang dibentangkan oleh kerajaan Barisan Nasional. Malahan ianya dirangka dan digubal dengan menggunakan setiap jentera kerajaan dari semua kementerian berserta khidmat perunding. Atas faktor ini, sudah pasti Belanjawan Negara bersifat menyeluruh, komprehensif dan lebih lengkap jika dibandingkan dengan Belanjawan Alternatif.
Walaupun Belanjawan Alternatif dianggap tidak sekomprehensif Belanjawan Negara, ada beberapa aspek yang terkandung dalamnya mendahului perancangan kerajaan Barisan Nasional. Bahkan Belanjawan Alternatif juga melaporkan fakta dan data kelemahan serta kecacatan perlaksanaan program Belanjawan Negara terdahulu. Setiap fakta ini secara jelas memperlihatkan beberapa aspek kegagalan dan ketidakberkesanan program kerajaan. Sekiranya tiada laporan sebegini yang terkandung dalam Belanjawan Alternatif di mana ianya secara jelas tidak dinyatakan dalam Belanjawan Negara, sudah pasti ramai rakyat tidak mengetahui pencapaian dan kedudukan sebenar perlaksanaan Belanjawan Negara terdahulu. Inisiatif Belanjawan Alternatif ini walaupun ada kekurangan, merupakan satu usaha yang baik ke arah mewujudkan persaingan politik yang sihat di antara kerajaan dan pembangkang.
Belanjawan Negara dan Belanjawan Rakyat boleh dianggap sebagai episod baru transformasi politik negara. Berdasarkan kepada pemerhatian ringkas di atas, melalui Belanjawan Alternatif dan Belanjawan Negara, dapatlah disimpulkan bahawa Malaysia kini sudah mencapai satu tahap politik yang berdaya saing. Persaingan dari sudut memenangi hati rakyat melalui penawaran program Negara di dalam belanjawan merupakan satu usaha yang sangat dialu-alukan. Sememangnya tidak dapat dinafikan, peranan pembangkang yang aktif dari sudut polisi, dasar, idea, program dan perancangan untuk rakyat akan dapat memperkuatkan serta memperkukuhkan kerajaan sedia ada. Perkara ini seharusnya tidak menjadi satu permasalahan besar kepada kerajaan malahan ia sepatutnya diterjemahkan sebagai peluang untuk meningkatkan keberkesanan pentadbiran dan menjadi pemangkin kepercayaan rakyat.
Rujukan
Bajet 2012.

Belanjawan Alternatif Pakatan Rakyat 2012.

Buku Jingga Pakatan Rakyat 2011.

Model Ekonomi Baru.

Program Transformasi Kerajaan 2011.

Rancangan Malaysia Ke-10.
Regards

Zulkifli Hasan
With Dr. Mehmet and Dr. Maszlee at Professor Fikret’s house, Sarajevo, Bosnia and Herzegovina.
Islamic finance news
Leave a comment
September 19, 2012
DR. ZULKIFLI HASAN
Political Islam on Track
Ghannouchi says political Islam on track
Available at:
http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/09/2012913653599865.html?utm_content=features&utm_campaign=features&utm_source=twitter&utm_term=rss&utm_medium=tweet
In an interview with Al Jazeera, the Tunisian politician rejects criticisms and discusses his case against Robert Fisk.
Doha, Qatar – Rachid Ghannouchi was the first influential member of the Islamist movement that emerged in 20th century to argue that democracy and Islamic governance were compatible.
From his exile in the United Kingdom, the Tunisian politician’s writings on political pluralism over the past two decades were to have a profound influence on the Egyptian Muslim Brotherhood and other similar movements across the Muslim world.
Ghannouchi co-founded Ennahdha in 1981. He was re-elected as the movement’s leader at its congress in July, defeating more conservative challengers and rejecting “extremism”.
In recent months, Ennahdha has come under attack for what many perceive its lack of commitment to freedom of expression and attempts to dominate the country’s political life, as well as its often ambivilant relationship with increasingly violent Salafist activists.
Even President Moncef Marzouki, whose Congress for the Republic party has been one of Ennahdha’s main secular allies, recently compared the Islamist movement’s practices to those employed by the ousted president Zine el-Abidine Ben Ali.
Ghannouchi was in Doha for a conference organised by Al Jazeera on “Islamists and the Arab Revolutions: Challenges of Democratic Transition and State Re-Building,” where he was promoting his latest book.
Al Jazeera’s Yasmine Ryan spoke with the Islamist leader about how his party’s commitment to political pluralism and human rights are being put to the test by its political might.
His recent book “Democracy and Human Rights in Islam”
Yasmine Ryan: It has nearly a year since the elections that brought Ennahdha to power for the first time in October 2011. How would you evaluate your party’s performance so far?
Rachid Ghannouchi: In the name of Allah, blessing and peace be upon the messenger of Allah.
We feel more confident with the passage of time, we gain more experience.
We deal with problems while feeling more confident, we keep overcoming serious problems. The Troika [the governing coalition between Ennahdha and two secular centre-left parties] has remained intact during this period, and that is a difficult task in a coalition government.
We are making progress in resolving problems while co-operating with other parties, and we believe that the future will be more promising.
YR: You were one of the first thinkers who argued that political Islam was compatible with democracy. Now that you’re putting those ideas to the test, are you experiencing any contradictions or challenges?
RG: Today, I signed my book, “Democracy and Human Rights in Islam,” which I had written before the revolution. My ideas and convictions were not opportunistic, but my sincerely felt ideas.
For more than a quarter of a century, I have continued to affirm that democracy and Islam are integral, not conflicting principles. Democracy thrives with Islam and Islam thrives with democracy. They [Islam and democracy] are intimate and co-existent couples and friends. Therefore, we Islamists do not face any difficulty or religious taboo when we advocate an Islamic democracy.
YR: In your talk, you stressed the need for Islamists to seek allies on the left and in secular parties. But the Troika is increasingly strained, and even Marzouki, one of your closest allies, recently said that Ennahdha is trying to dominate Tunisian political life in the same way that the RCD [Ben Ali’s now disbanded party] did. Do you think there’s some truth to what he said?
RG: Dr.Marzouki is our president. He has criticised Ennahdha, but in the same statement, he had reaffirmed his alliance with Ennahdha, and his continuing commitment to the coalition. If he were to restart this process, he would have engaged in this alliance because he viewed it as a strategic alliance between moderate Islamists and moderate secularists.
People criticise one another; this is normal. We consider this criticism to be inappropriate, and that his criticisms were unjustified. Allies do, however, have the right to criticise one another.
YR: When I interviewed you in March last year, you said that Ennahdha would not alter women’s legal status in Tunisia. You said you would leave the 1956 Code of Personal Status as it was. Yet in August this year, Ennahdha proposed controversial constitutional changes that would make women “complementary” to men. Doesn’t this vague wording open the door for the erosion of women’s rights? And haven’t you gone back on your word?
RG: These are our permanent unchanging principles; that there will be no change in this matter [the status of women]. The concept of complementarity does not contradict the concept of equality”, as they are a reflection of equality. Complementarity means that women complement men, and men complement women. Because they need one another, they supplement each other.
This is one of the implications of equality. The draft constitution itself has reaffirmed in other areas the principle of equality, we have constantly insisted on the principle of equality. But the meaning of integration indicates the family, another meaning other than equality, which is the need to take care of family life.
YR: On Monday, the news broke that Qatar would expel Sakhr El-Materi [Ben Ali’s son-in-law, who fled to the Gulf state after the Tunisian uprising and was convicted of corruption and property fraud in absentia]. Is he being sent to Tunisia? Will he serve out his prison sentence?
RG: I don’t know his whereabouts, but the Tunisian authorities will track him down anywhere for recovering the people’s assets. Sakhr El-Materi, a young man who is less than 30 years old, had become the wealthiest person in Tunisia. The source of his wealth is mysterious. Ben Ali was not a wealthy man, which means this is the wealth of the Tunisian people and should be recovered by the people who have suffered a great deal of problems because of the plundering carried out by Ben Ali’s family, including Sakhr El-Materi, regrettably.
YR: Ennahdha has an ambiguous relationship with the Salafist movement. Why are the authorities not doing more to protect people from the recent acts of violence and intimidation?
RG: Salafists are part of the Tunisian people, enjoying the same rights and bound by same duties. They have the right to express their views by peaceful means, but they have to abide by the law, which is applicable to Salafists and non-Salafists. We defend their right to freely express their views and all their rights, but they should abide by the law. But if violated the law they would be liable [for punishment].
YR: Is it true that you are suing the Independent for the article by Robert Fisk in which the Syrian foreign minister said that you had accepted money from Qatar for Ennahdha’s political campaign?
RG: The Independent is a respectable newspaper and Robert Fisk is a great journalist. But if he and the paper overstepped reasonable limits, published false news, he should be held accountable. I have hired Carter-Ruck in London, an expert company in this respect, to file a lawsuit against the newspaper and the journalist, or at least to ask for an apology.
YR: Has Fisk contacted you to discuss the allegations?
RG: Not yet.
YR: There have been many threats against Tunisian artists in recent months, and some say that the claims of blasphemy are less about religion and more about silencing political criticism…
RG: We defend the freedom of innovation, we believe that freedom of innovation is not absolute, but should be restricted by customs and values prevailing in each society as each society has its own ethics. Arts, as well as journalism, should respect the values of the people. In order to live in society, we should respect each other’s sacred values.
Ennahdha did not file a lawsuit against anyone, but if a citizen or a lawyer filed a lawsuit against an artist, the courts would arbitrate. Ennahdha has never filed lawsuits against any artist or journalist.
YR: Concerning the charges against Ayoub Messaoudi [Marzouki’s former advisor who criticised the army and defence minister for not informing the president of their decision to extradite Baghdadi Mahmoudi to Libya], isn’t taking a political dispute into the courtroom exactly the type of tactic the former regime used against its opponents, including your own movement?
RG: We are not part of this case. He accused the military, and the military filed a suit at the court. We have played no part in this, as we defend the role played by the military in supporting the revolution.
YR: What are the main lessons that your movement has learn since coming to power, and what do you think you will do differently in the future?
RG: The youth of the Ennahdha movement are not entirely pleased with the performance of the government. They want the government to speed up the pace of the transitional justice courts, and to try the conies of the ousted regime.
They want the government to take a tough stand against corruption and corrupt officials, and against those who have stolen [public funds] and tortured people.
We expect next year, in the near future, that government will take steps to combat corruption, to put corrupt officials on trial and to speed up development projects; steps that would be more effective in the next phase [of the political transition].
Regards

Zulkifli Hasan
Sheffield, UK
Islamic finance news
Leave a comment
September 6, 2012
DR. ZULKIFLI HASAN
The Development of Islamic Law of Evidence in Malaysia
SEJARAH UNDANG-UNDANG KETERANGAN ISLAM DI MALAYSIA
Zulkifli Hasan
Abstrak
Undang-undang keterangan Islam yang diamalkan di Malaysia telah mengalami proses evolusi, pengaruh negara luar, penyesuaian dengan adat istiadat dan budaya setempat serta integrasi dengan undang-undang sivil. Fakta sejarah membuktikan bahawa undang-undang yang dilaksanakan semasa pemerintahan Melaka dan negeri-negeri Tanah Melayu lain di bawah jajahannya mendapat pengaruh kuat Kanun Uthmaniah di Turki. Manakala undang-undang keterangan Islam yang dilaksanakan semasa pemerintahan British telah dikecilkan skopnya merangkumi undang-undang keluarga dan pewarisan harta. Selepas kemerdekaan, undang-undang keterangan Islam telah mula mendapat perhatian seiring dengan perkembangan institusi Mahkamah Syariah. Enakmen Keterangan Mahkamah Syariah telah diluluskan dan dilaksanakan di semua negeri-negeri.  Kini, pentadbiran undang-undang Islam di Malaysia termasuk Enakmen Keterangan Mahkamah Syariah berada dalam fasa pengukuhan dan penambahbaikan. Majlis Hal Ehwal Kebangsaan Agama Islam yang diurusetiakan Jabatan Kemajuan Islam Malaysia telah memulakan inisiatif ke arah penyeragaman undang-undang pentadbiran Islam. Artikel ini akan membicarakan secara khusus sejarah dan perkembangan undang-undang keterangan Islam di Malaysia.
1.0	Pendahuluan
Undang-undang keterangan merupakan sebahagian daripada undang-undang substantif yang sangat penting dalam proses keadilan di Mahkamah. Berbeza dengan undang-undang keterangan sivil yang terkandung di dalam Akta Keterangan 1950 yang bersumberkan ‘Common Law’, undang-undang keterangan Islam yang bersumberkan al Quran dan al Sunnah mempunyai beberapa perbezaan dan kelainan dari segi konsep dan prinsip. Selaras dengan keperluan masyarakat dan negara, peruntukan undang-undang mengenai pembuktian dan keterangan Islam di Malaysia telah diperuntukkan di bawah enakmen keterangan Mahkamah Syariah negeri-negeri. Setiap negeri mempunyai enakmen keterangan Mahkamah Syariah masing-masing.
Seiring dengan perkembangan undang-undang pentadbiran Islam ini, artikel ini akan membincangkan secara ringkas sejarah dan latarbelakang serta perkembangan undang-undang keterangan Mahkamah Syariah di Malaysia bermula zaman pemerintahan empayar Melaka pada abad kelimabelas sehingga hari ini. Bagi maksud tersebut, artikel ini akan dibahagikan kepada tiga bahagian utama iaitu Bahagian I: Pendahuluan, Bahagian II: Sejarah Undang-undang Keterangan Islam di Malaysia dan Bahagian III: Penutup. Bahagian II membicarakan secara khusus perkembangan undang-undang keterangan Islam dan dibahagikan kepada tiga seksyen iaitu Seksyen 2.1: Undang-undang Keterangan Islam Sebelum Kemerdekaan iaitu zaman pemerintahan Melaka dan negeri-negeri Melayu, Seksyen 2.2: Undang-undang Keterangan Islam Semasa Zaman British dan Seksyen 2.3: Undang-undang Keterangan Islam Selepas Kemerdekaan. Seksyen 2.3 akan membincangkan perkembangan undang-undang keterangan Islam di Mahkamah Sivil dan Mahkamah Syariah.
2.0	Sejarah Undang-undang Keterangan Islam
Undang-undang Islam yang dilaksanakan di tanah Melayu suatu masa dahulu mendapat pengaruh Kanun Uthmani di Turki. Ini dapat dibuktikan dengan penggunaan istilah Kanun yang diletakkan pada undang-undang yang dilaksanakan. Istilah Kanun ini adalah asing di tanah Melayu dan ianya hanya mula digunapakai di empayar Uthmaniah pada pemerintahan Dhulgadhi rid Beg Alauddarullah Beg yang dikenali sebagai Kanunname Alauddarullah Beg . Kanun ini merangkumi peruntukan mengenai undang-undang fiskal, undang-undang jenayah dan hubungan pemerintah dengan individu. Kanun Uthmani kemudiannya diperkenalkan di wilayah-wilayah Uthmaniah dan dilaksanakan secara meluas. Fakta ini membuktikan bahawa undang-undang yang pernah dilaksanakan pada zaman pemerintahan Melaka dan negeri-negeri Melayu lain pada satu ketika dulu telah mendapat pengaruh Turki.
Pengaruh undang-undang Islam di Turki juga dapat dilihat pada beberapa undang-undang di negeri-negeri. Umpamanya Mejellah al Ahkam al Adliyyah telah dijadikan asas undang-undang yang terkandung dalam Majellah al Ahkam Johor pada 1331H . Bukan itu sahaja, fakta sejarah secara jelas membuktikan bahawa Tanah Melayu termasuk Aceh telahpun mempunyai hubungan diplomatik dengan kerajaan Uthmaniah seawal abad keenam belas dan ketujuh belas.
2.1	Sejarah Undang-undang Keterangan Islam Sebelum Kemerdekaan
Pada awal abad ke limabelas pengaruh agama Islam mulai menguasai Tanah Melayu melalui aktiviti pedagang arab yang datang untuk berniaga dan menyebarkan Islam. Melaka pada masa itu menjadi pusat perdagangan terkemuka dan menjadi pusat kegiatan ekonomi antarabangsa. Oleh kerana faktor Melaka yang strategik itulah maka Islam dapat disebarkan dengan berkesan hinggakan dapat mengIslamkan seluruh tanah Melayu dalam masa yang amat singkat.
Merujuk kepada undang-undang keterangan sewaktu pemerintahan Melaka, mahu tidak mahu kita perlu merujuk kepada perkembangan undang-undang Melaka dan Kanun-Kanun negeri yang lain. Jika ditinjau undang-undang Melaka, dapat dilihat bahawa undang-undang perkahwinan Islam, undang-undang jenayah, jualan dan keterangan telah dilaksanakan di dalam kanun-kanun negeri dan Melaka. Bukan itu sahaja, agama Islam telah menjadi agama rasmi Melaka pada ketika itu. Terdapat hakim-hakim yang terkenal semasa era Melaka seperti Kadi Yusof, Kadi Monawar, Kadi Sadar Johan dan Sharif Muhammad Kebungsuan . Kewujudan undang-undang ini jelas membuktikan bahawa undang-undang Islam khususnya Undang-undang keterangan Islam telah dilaksanakan lebih ratusan tahun yang lalu.
2.1.1	Undang-undang Melaka
Risalah hukum Kanun Melaka dan risalah hukum Kanun Laut Melaka telah diperkenalkan sejak abad kelima belas oleh Sultan Mahmud Shah pada 1444M . Undang-undang ini kemudiannya telah digunapakai dan dilaksanakan di negeri-negeri lain seperti Johor, Pahang, Selangor dan Perak. Undang-undang ini menggabungkan elemen adat dan prinsip Syariah bersesuaian dengan amalan masyarakat pada waktu itu.
Kanun Melaka mengandungi 44 Bab yang terdiri daripada Undang-undang Melaka Tulen, Undang-undang Laut, Perkahwinan Orang Islam, undang-undang Jualan dan keterangan, undang-undang negeri dan undang-undang Johor. Terdapat lebih daripada 25 peratus peruntukan tempatan berhubung dengan undang-undang perkahwinan, undang keterangan dan undang-undang jenayah. Bab 25.1 menyentuh tentang penjaga dan bersabit soal keizinan, Bab 25.2 mengenai Bab Ijab dan Qabul, Bab 29 berhubung dengan timbangan dan ukuran, Bab 30 mengenai undang-undang penjualan dan larangan riba, Bab 31 berkaitan rukun-rukun penjualan tanah, Bab 32.1 berkenaan dengan kebankrapan, Bab 33 merujuk kepada rukun-rukun perkongsian dan Bab 34 berkaitan rukun-rukun pemegang amanah.
Walaupun pada dasarnya undang-undang ini tidak secara langsung menyebut undang-undang keterangan tetapi secara tidak langsung dapat difahami bahawa perlu adanya satu undang-undang untuk membuktikan setiap kes yang didengari di hadapan hakim atau kadhi. Ini terbukti dengan adanya bahagian akhir undang-undang Melaka yang menyentuh rukun-rukun berkaitan dengan undang-undang keterangan. Bab 35 menyentuh mengenai pemberitahuan. Bab 37 rukun-rukun mengenai testimoni saksi dan kesahihannnya. Bab 38 rukun-rukun mengenai prosedur dan melakukan angkat al-yamin. Undang-undang jenayah disebut di dalam lima bab yang berikutnya iaitu pada Bab 36 rukun-rukun murtad, Bab 39 rukun pembunuhan, bab 40 rukun-rukun zina, bab 41 rukun qazaf dan bab 42 rukun-rukun minum arak.
Secara umumnya boleh dirumuskan bahawa terdapat 12 fasal di dalam Kanun Melaka yang menyentuh soal keterangan iaitu penekanan kepada konsep syahadah atau kesaksian, iqrar, konsep sumpah atau al Yamin, konsep beban bukti dan keutamaan saksi dan kaedah khusus sabitan kes hudud . Pemakaian undang-undang keterangan ini dapat dilihat pada Bab 5.3 berkenaan dengan pembunuhan penzina. Sekiranya penzina melarikan diri ke dalam halaman orang dan pemilik bersemuka dengannya dan dalam pertengkaran penzina terbunuh maka tidak ada dakwaan. Ini membuktikan bahawa pemilik rumah boleh membuktikan bahawa beliau tidak bersalah membunuh penzina dihalaman rumahnya dengan membawa bukti bahawa yang dibunuh adalah penzina.
2.1.2	Undang-undang Negeri Lain di Tanah Melayu
Kanun Melaka telah mempengaruhi penggubalan undang-undang di beberapa buah negeri yang berada di bawah jajahan pemerintahannya. Pengaruhnya yang luas dapat dilihat dalam Kanun Pahang, Kanun Kedah, Kanun Kedah, Perlembagaan Terengganu dan Perlembagaan Johor.
Undang-undang Pahang telah digubal semasa pemerintahan Sultan Abd Ghaffar Mahayuddin Syah (1592-1614) berpandukan Risalah Hukum Kanun Melaka . Beliau telah melakukan perubahan pada peruntukan undang-undang ini dengan memperkemaskan peruntukan sedia ada dan menambah elemen-elemen Shari’ah serta mengurangkan unsur adat yang terdapat dalam Kanun Melaka yang menjadi asas kepada undang-undang Pahang ketika itu.
Kanun Pahang ini dibahagikan kepada empat bahagian. Iaitu Bab 24-44 mengenai muamalat seperti urusniaga dan jaminan, Bab 46-59 mengenai undang-undang jenayah dan denda. Bab 58-61 mengenai Obligasi Asasi Keagamaan. Bab kedua iaitu Bab 40 hingga 65 menyentuh mengenai testimoni dan Pensaksian. Bab 40 jenis-jenis testimoni dan sifat-sifatnya, Bab 63 mengenai rukun-rukun pensaksian dalam Islam dan ciri-cirinya. Bab 64 rukun-rukun mengenai kedudukan hamba dan tuannya atau bekas tuannya dan Bab 65 mengenai hukum taazir terhadap saksi yang bohong dan rukun-rukun prosedur kehakiman berkaitan penuntut dan defendan. Undang-undang Pahang ini memperuntukkan undang-undang keterangan Islam. Sebagai contoh peruntukan berkenaan dengan sumpah sekiranya tiada saksi dalam kes muamalat dan syarat saksi atau Syahahah dalam kes zina, mencuri, minum arak dan membunuh orang yang murtad.
Di Kedah peruntukan Undang-undang Datuk Seri Paduka Tuan menyebut bahawa pencuri, perompak, penyabung ayam, pengedar candu, penjudi, pemuja pokok dan batu, pemabuk, segala perbuatan tersebut adalah bertentangan dengan perintah Allah dan mesti dilaporkan kepada penghulu . Kegagalan boleh dikenakan denda. Undang-undang di Kelantan sekitar abad kesembilan belas memperuntukkan bahawa mufti mempunyai bidang kuasa untuk mendengar kes perkahwinan, perceraian manakala hakim membicarakan kes jenayah yang berlandaskan kepada undang-undang Islam dan adat .
Di Terengganu, pengaruh undang-undang Islam banyak mempengaruhi pemerintahannya. Perlembagaan Terengganu telah diisytiharkan sebagai Iqtanul Muluk fi al-ta’dil al-suluk iaitu memperuntukkan bahawa agama Islam adalah agama rasmi Terengganu. Pemerintah Terengganu amat memberatkan perlaksanaan undang-undang syariah sehinggakan Sultan juga perlu patuh kepada undang-undang dan ketaatan kepadanya boleh ditarik balik sekiranya berlaku kemungkiran kontrak. Di Johor, undang-undang yang dilaksanakan juga adalah berdasarkan Risalah Hukum Kanun Melaka. Undang-undang Johor juga banyak mendapat pengaruh undang-undang Islam yang disusun di Turki dan Mesir . Misalnya Mejellah al Ahkam al Adliyyah telah dijadikan sebagai Mejellah al Ahkam Johor dan Hanafite Code of Qadri Pasha telah disesuaikan sebagai Al Ahkam Syariyah Johor.
Secara umumnya, negeri-negeri di Malaysia telah lama mempraktikkan undang-undang Islam. Ianya telah menjadi sebati di dalam hidup masyarakat Melayu terutamanya mengenai perlaksanaan undang-undang Islam. Di samping kanun negeri-negeri ini telah menerima pengaruh undang-undang Islam yang disusun di Turki dan Mesir, undang-undang yang dilaksanakan juga mengandungi elemen undang-undang adat. Sememangnya tidak banyak rujukan mengenai pemakaian undang-undang keterangan Islam sewaktu pemerintahan awal negeri-negeri Melayu. Namun demikian perlaksanaan undang-undang Islam dan kewujudan Mahkamah Syariah dan profesion kadhi menunjukkan bahawa undang-undang keterangan Islam telah lama digunapakai di Malaysia lebih ratusan tahun yang lalu.
2.2	Undang-undang keterangan Islam semasa pemerintahan British
Kedatangan Portugis, Belanda dan pemerintahan Jepun tidak banyak mempengaruhi undang-undang di Malaysia. Pemerintahan British telah mempengaruhi sebahagian besar aplikasi undang-undang Islam. Undang-undang Inggeris telah mula masuk melalui Piagam Keadilan 1807 dan diikuti dengan beberapa undang-undang Inggeris yang diamalkan. Piagam Keadilan Kedua 1826 dan Ketiga 1885 kemudiannya menjadikan undang-undang Inggeris diselaraskan dan dilaksanakan di Negeri-negeri Selat.
British telah memisahkan bidangkuasa di dalam pentadbiran kerajaan di antara aspek kenegaraan dan keagamaan. Pada 1902 dan 1905, Kanun Aturcara Jenayah dan Keseksaan Inggeris telah diperkenalkan dan dikuatkuasakan di tanah Melayu . Akibatnya undang-undang Islam hingga kini hanya merujuk kepada aspek perkahwinan,perceraian, harta pusaka dan pewarisan, amalan agama manakala aspek yang lain seperti undang-undang komersial, kontrak, diletakkan di bawah undang-undang sivil. Sebagai contoh di negeri Selangor, Undang-undang Mencegah Berzina Tahun 1894 (Prevention of Adultry Regulation 1894) adalah antara undang-undang Islam pertama yang dikanunkan di negeri Selangor dan Undang-undang Pendaftaran Nikah Kahwin dan Cerai Orang-Orang Islam 1900 iaitu undang-undang berhubung dengan nikah kahwin dan cerai orang-orang Islam di negeri Selangor.
Pada awalnya British telah memperkenalkan undang-undang keterangan Inggeris melalui Ordinan Keterangan Negeri-negeri Selat 1893 . Akhirnya British telah memperkenalkan undang-undang keterangan yang lebih lengkap iaitu Akta Keterangan 1950 bermodelkan Akta Keterangan India 1872 yang telah digubal oleh Sir James Stephen . Akta Keterangan ini merupakan usaha British untuk mengkodifikasikan prinsip-prinsip undang-undang ’Common Law’ di dalam satu akta dan menjadi rujukan di Mahkamah. Dengan pengenalan Akta Keterangan 1950 ini, undang-undang keterangan Islam tidak lagi menjadi rujukan utama Mahkamah walaupun ianya melibatkan orang Islam di mana prinsip undang-undang keterangan bersumberkan ’common law’ digunapakai berdasarkan Akta Keterangan 1950 yang diluluskan.
Sehubungan dengan itu juga, undang-undang keterangan Islam di Malaysia semakin tidak diaplikasikan. Terdapat kes-kes di mana undang-undang keterangan Islam diketepikan dan prinsip-prinsip undang-undang Inggeris digunapakai. Undang-undang keterangan Islam semakin dilupakan dan tidak diamalkan dalam erti kata yang sebenarnya. Ianya diletakkan di dalam kes-kes tertentu meliputi hal ehwal kekeluargaan dan pentadbiran harta Islam. Walaupun undang-undang Islam merangkumi hal ehwal demikian, undang-undang Inggeris kerap kali mengganggu dan mencampuri urusan orang Islam dan memutuskan sesuatu kes mengikut undang-undang ’Common Law’.
2.3	Undang-undang Keterangan Islam Selepas Kemerdekaan
Malaysia telah mendapat kemerdekaan pada tanggal 31 Ogos 1957. Artikel 3 (1) Perlembagaan Persekutuan memperuntukkan bahawa Islam ialah ugama bagi Persekutuan, tetapi ugama-ugama lain boleh diamalkan dengan aman dan damai di mana-mana bahagian Persekutuan. Walaupun peruntukan ini secara tidak langsung seperti mengiktiraf undang-undang Islam sebagai undang-undang yang meliputi semua aspek kehidupan, namun demikian pada hakikatnya peruntukan mengenai undang-undang Islam di Malaysia hanya berkaitan mengenai keluarga, warisan dan terhad kepada orang-orang Islam. Begitu juga dengan undang-undang keterangan Islam, pemakaian undang-undang keterangan Islam ini hanya berlaku dalam kes tertentu malahan ianya tidak mendapat perhatian yang sewajarnya.
Seiring dengan perkembangan kemerdekaan dan keperluan masyarakat terhadap undang-undang khusus berkaitan dengan pentadbiran Islam, beberapa enakmen pentadbiran undang-undang Islam telah digubal dan dilaksanakan. Sebagai contoh enakmen pentadbiran agama Islam di negeri-negeri telah diluluskan dan ini termasuk Enakmen Undang-undang Islam (Negeri Melaka) 1959, Enakmen Pentadbiran Undang Islam (Pulau Pinang) 1959, Enakmen Pentadbiran Undang-undang Islam (Negeri Sembilan) 1960, Enakmen Pentadbiran Undang-undang Islam (Negeri Kedah) 1962, Enakmen Pentadbiran Undang-undang Islam (Negeri Perak) 1965, Enakmen Majlis Agama Islam dan Adat Istiadat Melayu (Negeri Kelantan) 1966, Enakmen Pentadbiran Undang-undang Islam (Negeri Perlis) 1964, Enakmen Pentadbiran Undang-undang Islam (Negeri Sabah) 1978, Ordinan Majlis Agama Islam (Negeri Sarawak) 1978 dan Enakmen Pentadbiran Undang-undang Islam (Negeri Johor) 1978.
Kesemua enakmen ini menyediakan peruntukan undang-undang mengenai pentadbiran Islam di negeri-negeri yang merangkumi aspek pemerbadanan dan penubuhan majlis agama, Mahkamah Syariah, pendakwaan dan perwakilan, kewangan, masjid, pemelukan agama Islam dan pendidikan agama. Peruntukan ringkas mengenai undang-undang keterangan Islam juga telah dimasukkan di dalam undang-undang pentadbiran Islam negeri-negeri ini seperti hal ehwal kesaksian menurut hukum Syarak.
2.3.1	Undang-undang Keterangan Islam di Mahkamah Sivil
Mahkamah sivil mempunyai budi bicara sama ada untuk merujuk atau menggunapakai prinsip undang-undang keterangan Islam. Jika kita merujuk kepada kes-kes yang diputuskan di Mahkamah Sivil ada terdapat beberapa kes lama yang merujuk kepada undang-undang keterangan Islam. Namun begitu ianya tidak menjadi rujukan wajib Mahkamah Sivil dalam menentukan keputusan sesuatu kes. Mahkamah sivil akan merujuk Akta Keterangan 1950 manakala Mahkamah Syariah melaksanakan undang-undang keterangan Islam yang diperuntukkan di bawah enakmen keterangan Mahkamah Syariah negeri masing-masing.
Di dalam kes Ainan bin Mahmud lwn Syed Abubakar [1939] MLJ 209 Mahkamah Tinggi Sivil telah memutuskan bahawa seorang anak yang dilahir empat bulan selepas perkahwinan ibunya dengan seorang bernama Mahmud adalah anak sah taraf. Keputusan itu mengikut seksyen 112 Enakmen Keterangan tetapi amat jelas keputusan itu berlawanan dengan undang-undang Islam. Hakim di dalam kes itu berpendapat bahawa di dalam soal kesahtarafan anak mengenai orang-orang Islam, seksyen 112 Enakmen Keterangan terpakai dan menyingkirkan Undang-undang Islam. Sebaliknya jika perkara itu di bawa ke Mahkamah Syariah undang-undang Islamlah yang digunapakai.
Kes di atas menunjukkan bahawa undang-undang mengiktiraf perlaksanaan undang-undang keterangan Islam tetapi mahkamah berhak untuk mengambil atau menolaknya. Mahkamah di dalam kes ini mengenepikan keterangan yang diterima pakai hokum syarak dan mengaplikasikan Enakmen Keterangan yang berlandaskan undang-undang Inggeris. Hingga kini undang-undang keterangan yang digunapakai terdapat berlawanan dengan undang-undang Islam.
Pada tahun 1988 Perkara 121 perlembagaan Persekutuan telah dipinda dengan menyebut di fasal (1A) maksudnya Mahkamah Tinggi Sivil tidaklah boleh mempunyai bidangkuasa berkenaan dengan apa-apa perkara dalam bidangkuasa Mahkamah Syariah . Pada masa dahulu sebelum pindaan itu dibuat terdapat banyak kes di mana Mahkamah Sivil telah membuat keputusan mengenai perkara yang termasuk dalam bidangkuasa Mahkamah Syariah dan adakalanya telah mengubah keputusan yang telah dibuat di Mahkamah Syariah.
Kesan daripada itu juga, kini penyusunan semula hal ehwal pentadbiran agama Islam di negeri-negeri telah diasingkan di antara kuasa majlis Agama Islam, Mufti dan mahkamah Syariah. Mahkamah Syariah diadakan di.tiga peringkat Mahkamah Rendah Syariah, Mahkamah Tinggi Syariah dan Mahkamah Rayuan Syariah. Rayuan boleh dibuat dari Mahkamah Rendah Syariah kepada Mahkamah Tinggi Syariah dan dari Mahkamah Tinggi Syariah ke Mahkamah Rayuan Syariah .
Bidangkuasa Mahkamah Syariah hanya ke atas orang-orang yang menganut agama Islam. Oleh kerana itu Mahkamah Syariah tidak mempunyai bidangkuasa apabila mana-mana pihak yang terlibat bukan orang Islam. Pada masa sekarang bidangkuasa jenayah Mahkamah Syariah ialah sangat terbatas. Mengikut Perlembagaan, Mahkamah Syariah adalah mempunyai bidangkuasa mengenai kesalahan-kesalahan setakat yang diberi oleh undang-undang Persekutuan. Menurut Akta Mahkamah Syariah (Bidang Kuasa Jenayah) 1965, Mahkamah Syariah hanya diberi bidang kuasa mengenai kesalahan yang boleh dihukum dengan penjara tidak lebih enam bulan atau denda tidak lebih RM1000 atau kedua-duanya. Akta Mahkamah Syariah (Bidang Kuasa Jenayah) 1965 telah dipinda pada 1984 dan Mahkamah Syariah selepas itu diberi bidangkuasa mengenai kesalahan yang boleh dihukum dengan penjara tidak lebih tiga tahun atau dengan tidak lebih RM5000 atau sebat tidak lebih enam sebat atau gabungan hukuman itu. Jika dilihat, bidangkuasa ini masih rendah dari bidangkuasa Majistret Kelas Pertama yang biasanya boleh membicarakan kes yang boleh dihukum dengan penjara sepuluh tahun dan boleh menjatuhkan hukuman lima tahun penjara atau denda RM10,000 atau sebat dua belas pukulan atau gabungannya.
Selepas pindaan kepada Perkara 121 Perlembagaan Persekutuan itu ternampak perubahan sikap Mahkamah Sivil seperti yang diputuskan dalam kes Dalip Kaur lwn Pegawai Polis, Bukit Mertajam [ 1982 ] 1 MLJ 1; [ 1982] 8 JH 306. Dalam kes ini, perayu beragama sikh telah memohon deklarasi bahawa anak lelakinya pada masa ia meninggal dunia pada 3 Oktober 1991 bukan seorang Islam dan atau ia telah keluar daripada ugama Islam dan untuk deklarasi lanjutan bahawa ia berhak mendapat mayat si mati itu. Si mati, seorang Sikh telah memeluk ugama Islam pada 1 Jun 1991 di hadapan Kadi Daerah Kulim dan kemasukannya telah didaftar mengikut seksyen 139 Enakmen Pentadbiran Agama Islam (Negeri Kedah) 1962. Perayu telah berhujah bahawa selepas simati memeluk ugama Islam ia telah melalui Deed Poll pada 9 September 1991 meingisytiharkan keluar agama Islam dan telah kembali mengamalkan agama Sikh termasuk memakan babi dan tidak berkhatan. Namun demikian ada juga keterangan yang diberi bahawa si mati telah bertunang dengan seorang perempuan Islam dan perkahwinan mereka telah ditetapkan pada 15 November 1991.
Di dalam perbicaraan, hakim Mahkamah Tinggi telah memutuskan bahawa tandatangan di Deed Poll itu bukan tandatangan si mati dan beliau juga menolak keterangan padri Sikh dan abang si mati mengenai penerimaan semula si mati ke agama Sikh dan kehadirannya di sembahyang di kuil Sikh. Beliau memutuskan bahawa si mati adalah seorang Islam semasa ia meninggal dunia. Apabila rayuan dibuat di Mahkamah Agung, hakim telah menghantar kes itu balik ke Mahkamah Tinggi supaya Hakim Mahkamah Tinggi merujuk beberapa soalan mengenai Hukum Syarak yang timbul kepada Jawatankuasa Fatwa Kedah. Jawatankuasa Fatwa berpendapat bahawa si mati adalah seorang Islam kerana ia telah disabit ke Islamannya dengan ia mengucap dua kalimah syahadah di hadapan Kadi seperti yang tercatat di dalam surat ikrar orang yang masuk Islam dan berkekalan Islamnya kerana tidak ada hukuman dari mana-mana Mahkamah Syariah Negeri Kedah yang mensabitkan ia terkeluar daripada Islam. Di dalam kes ini undang-undang keterangan Islam telah digunapakai dan rujukan kepada pihak berautoriti Islam dibuat untuk memastikan keputusan yang dibuat adalah bertepatan dengan hukum syarak.

Berdasarkan kepada kes-kes di atas, dapat disimpulkan bahawa Mahkamah Sivil mempunyai budi bicara sama ada untuk menggunapakai prinsip undang-undang keterangan Islam di dalam kes yang dibicarakan. Secara ringkasnya, kini di Malaysia terdapat dua undang-undang keterangan iaitu Akta Keterangan 1950 dan enakmen atau akta keterangan Mahkamah Syariah negeri-negeri. Akta Keterangan 1950 digunapakai di Mahkamah Sivil.
2.3.2	Undang-undang Keterangan Islam di Mahkamah Syariah
Undang-undang keterangan Islam yang digubal dan digunapakai di Mahkamah Syariah di Malaysia adalah dibentuk berdasarkan kepada Akta keterangan 1950. Walaubagaimanapun terdapat perbezaan dan kelainan pada beberapa prinsip dan konsep apabila kandungan Akta Keterangan 1950 ini disesuaikan dengan undang-undang keterangan Islam. Ini diakui oleh Professor Ahmad Ibrahim di mana beliau menyatakan bahawa di antara kaedah menggubal enakmen keterangan Mahkamah Syariah yang ada di Malaysia ialah dengan mengintegrasikan undang-undang Inggeris dan Syariah . Peruntukan yang bersesuaian dikekalkan atau disesuaikan dan mana-mana prinsip undang-undang keterangan Islam yang tidak terdapat di dalam Akta Keterangan akan ditambah termasuk klausa khusus rujukan kepada hukum Syarak.
Penggubalan enakmen keterangan Mahkamah Syariah ini menggunakan empat kaedah utama iaitu Kaedah Pemansuhan, Mengekalkan Peruntukan yang Tidak Bercanggah, Pemakaian Pelbagai Pendapat dan Mazhab  dan Kaedah Penambahan. Kaedah Pemansuhan merujuk kepada pemansuhan segala peruntukan di dalam Akta Keterangan 1950 yang bercanggah dengan hukum Syarak. Umpamanya, peruntukan di dalam seksyen 112 yang memperuntukkan kesahtarafan anak telah dibuang kerana ianya bertentangan dengan prinsip Syarak.
Kaedah kedua mengekalkan setiap peruntukan yang tidak bercanggah dengan hukum Syarak dan ini dibuat selaras dengan kaedah fiqh setiap sesuatu pada asalnya adalah harus. Kaedah ketiga menjadikan enakmen keterangan Mahkamah Syariah di Malaysia mengandungi peruntukan undang-undang keterangan Islam yang bersumberkan pelbagai mazhab. Ini adalah amat bertepatan dengan perkembangan undang-undang yang memerlukan penyesuaian untuk menjamin keadilan.
Kaedah keempat melibatkan penambahan peruntukan berkenaan dengan prinsip undang-undang keterangan Islam yang tidak terdapat di dalam Akta Keterangan 1950. Sebagai contoh seksyen 3 Enakmen Keterangan Mahkamah Syariah (Negeri Selangor) 2003 melibatkan penambahan tafsiran beberapa istilah yang bersumberkan Hukum Syarak, seksyen 72 berkaitan sumpah, seksyen 83 hingga 88 berkaitan bayyinah dan syahadah dan lain-lain tambahan kecil termasuklah yang terdapat di bahagian huraian dan misalan.
2.3.3	Enakmen Keterangan Mahkamah Syariah Negeri-negeri
Walaupun sudah terdapat peruntukan undang-undang keterangan Islam secara tidak khusus dalam undang-undang pentabdiran Islam negeri-negeri, ianya masih tidak mencukupi untuk dijadikan rujukan yang jelas kepada Mahkamah Syariah. Oleh itu, negeri-negeri telah menggubal dan meluluskan enakmen undang-undang keterangan Islam. Manfaat juga untuk dinyatakan Akta Keterangan 1950 adalah tidak terpakai sama sekali di Mahkamah Syariah setelah adanya enakmen keterangan Mahkamah Syariah negeri-negeri. Berikut ialah enakmen, akta atau ordinan keterangan Islam yang terdapat seluruh negeri di Malaysia dan digunapakai di Mahkamah Syariah.
i.	Enakmen Keterangan Mahkamah Syariah (Negeri Kedah) 1989/ 2007;

ii.	Enakmen Undang-undang Keterangan Mahkamah Syariah (Negeri Terengganu) 2001;

iii.	Ordinan Keterangan Syariah (Negeri Sarawak) 2001;

iv.	Enakmen Keterangan Mahkamah Syariah (Negeri Melaka) 2002;

v.	Enakmen Keterangan Mahkamah Syariah (Negeri Kelantan) 2002;

vi.	Enakmen Keterangan Mahkamah Syariah (Negeri Selangor) 2003;

vii.	Enakmen Keterangan Mahkamah Syariah (Negeri Perlis) 2003/ 2006;

viii.	Enakmen Keterangan Mahkamah Syariah (Negeri Sembilan) 2003;

ix.	Enakmen Keterangan Mahkamah Syariah (Negeri Johor) 2003;

x.	Enakmen Undang-undang Keterangan Mahkamah Syariah (Negeri Perak) 2004;

xi.	Enakmen Undang-undang Keterangan Mahkamah Syariah (Negeri Sabah) 2004;

xii.	Enakmen Keterangan Mahkamah Syariah (Pulau Pinang) 2004;

xiii.	Enakmen Undang-undang Keterangan Mahkamah Syariah (Negeri Pahang) 2005; dan

xiv.	Akta Keterangan Mahkamah Syariah (Wilayah-wilayah Persekutuan) 1997/2005.
Enakmen Keterangan Mahkamah Syariah (Negeri Kedah) 1989 merupakan undang-undang keterangan Islam pertama digubal dan dilaksanakan di Malaysia. Negeri-negeri lain kemudiannya mengikut langkah Kedah dan telah meluluskan enakmen undang-undang keterangan Mahkamah Syariah masing-masing. Berkenaan dengan undang-undang keterangan Mahkamah Syariah di Selangor, undang-undang keterangan yang pertama diluluskan ialah Enakmen Keterangan Syariah No.6 Tahun 1996. Enakmen ini walaubagaimanapun telah digantikan dengan Enakmen Keterangan Mahkamah Syariah (Negeri Selangor) 2003 yang telah diluluskan dan diwartakan pada 24 Julai 2004.
Di Wilayah Persekutuan, perkembangan undang-undang keterangan Islam agak berbeza dengan mana-mana negeri di Malaysia. Oleh kerana Kuala Lumpur adalah wilayah Selangor sebelum diisytiharkan sebagai Wilayah Persekutuan pada tahun 1974, ianya  menggunakan undang-undang keterangan syariah Selangor yang termaktub di bawah Enakmen Pentadbiran Islam Selangor. Begitu juga dengan Putrajaya yang sebelum ini merupakan kawasan di daerah Selangor dan kemudiannya telah diisytiharkan sebagai Wilayah Persekutuan pada 1 Februari 2001. Undang-undang keterangan yang digunapakai sebelum itu ialah Enakmen Pentadbiran Islam Selangor dan juga Enakmen Keterangan Syariah Selangor 1996. Labuan telah menjadi sebahagian daripada Wilayah Persekutuan Malaysia pada 16 April 1984,. Dengan itu undang-undang yang digunapakai sebelum itu adalah Enakmen Pentadbiran Hukum Syarak Negeri Sabah 1972. Wilayah Persekutuan kini telah mempunyai undang-undang keterangannya sendiri iaitu Akta Keterangan Mahkamah Syariah (Wilayah-Wilayah Persekutuan) 1997 dan Akta Keterangan Mahkamah Syariah (Wilayah-Wilayah Persekutuan) Pindaan 2005.
Oleh kerana terdapatnya ketidakseragaman enakmen berkaitan Mahkamah Syariah di antara negeri-negeri, Majlis Hal Ehwal Kebangsaan Agama Islam yang diurusetiakan Jabatan Kemajuan Islam Malaysia telah melaksanakan inisiatif untuk menyeragamkan beberapa undang-undang yang telah diluluskan oleh Majlis Raja-raja pada 20 Mac 2001 . Undang-undang yang dimaksudkan ialah Enakmen Pentadbiran Agama Islam Enakmen Acara Jenayah Mahkamah Syariah, Enakmen Tatacara Mal Mahkamah Syariah, Enakmen Keluarga Islam dan termasuk Enakmen Keterangan Mahkamah Syariah. Usaha untuk menyeragamkan undang-undang ini akan memberi manfaat kepada pelaksanaan dan amalan perundangan di Mahkamah Syariah yang lebih sistematik dan akan memudahkan prosedur mahkamah. Perkembangan yang positif ini sudah pasti boleh menjadi titik tolak kepada perlaksanaan undang-undang Islam yang lebih berkesan dan seterusnya memartabatkan institusi Mahkamah Syariah.
3.0	Kesimpulan
Artikel ini bertujuan untuk membincangkan secara ringkas sejarah undang-undang keterangan Islam di Malaysia dan perkembangannya sehingga hari ini. Walaupun undang-undang keterangan Islam ini adalah bersumberkan al Quran dan al Sunnah, perkembangan undang-undang ini tetap juga mendapat pengaruh beberapa undang-undang yang diamalkan di tempat lain bermula di zaman pemerintahan Melaka semenjak abad kelima belas. Dalam erti kata lain, undang-undang keterangan Islam yang diamalkan di Malaysia telah mengalami proses evolusi, pengaruh negara luar, penyesuaian dengan adat istiadat dan budaya setempat juga integrasi dengan undang-undang sivil.
Fakta sejarah membuktikan bahawa undang-undang yang dilaksanakan semasa pemerintahan Melaka dan negeri-negeri lain di bawah jajahannya mendapat pengaruh kuat Kanun Uthmaniah di Turki. Manakala undang-undang Islam yang dilaksanakan semasa pemerintahan British telah dikecilkan skopnya merangkumi undang-undang keluarga dan pewarisan harta. Ini bermakna undang-undang keterangan Islam yang digunapakai dan dilaksanakan pada zaman pemerintahan British juga adalah berkisarkan undang-undang keluarga dan pewarisan harta.
Selepas kemerdekaan, undang-undang keterangan Islam telah mula mendapat perhatian seiring dengan perkembangan institusi Mahkamah Syariah. Mahkamah Syariah merujuk undang-undang keterangan Islam yang secara umumnya terkandung dalam enakmen pentadbiran undang-undang Islam negeri-negeri. Manakala Mahkamah Sivil menggunapakai Akta Keterangan 1950 sebagai rujukan. Walaupun Mahkamah Sivil merujuk Akta Keterangan 1950, terdapat juga kes-kes tertentu di mana hakim Mahkamah Sivil melalui budi bicaranya telah merujuk pemakaian konsep undang-undang keterangan Islam walaupun ianya tidak mengikat hakim untuk membuat keputusan berdasarkan undang-undang tersebut.
Oleh kerana terdapatnya kekaburan dari segi kedudukan pemakaian undang-undang keterangan Islam di Mahkamah Syariah dengan Akta Keterangan 1950, negeri-negeri di Malaysia telah memperkenalkan enakmen keterangan Mahkamah Syariah masing-masing. Enakmen keterangan Mahkamah Syariah ini telah mengecualikan pemakaian Akta Keterangan 1950 dan semua kes di Mahkamah Syariah selepas itu perlu merujuk hanya kepada undang-undang keterangan Islam. Dengan adanya undang-undang keterangan Islam khusus melalui enakmen keterangan Mahkamah Syariah negeri-negeri, ianya dapat membantu proses keadilan di Mahkamah Syariah dengan lebih teratur dan jelas. Bagi memantapkan lagi pentadbiran undang-undang Islam di Malaysia, Majlis Hal Ehwal Kebangsaan Agama Islam yang diurusetiakan Jabatan Kemajuan Islam Malaysia telah memulakan inisiatif ke arah penyeragaman undang-undang pentadbiran Islam dan ini termasuk enakmen keterangan Mahkamah Syariah negeri-negeri.
Perkembangan undang-undang keterangan Islam di Malaysia yang menerima pengaruh luar dan melalui proses integrasi menunjukkan kedinamikan undang-undang Islam itu sendiri. Sebagai salah satu daripada undang-undang substantif yang sangat penting kepada proses keadilan, undang-undang keterangan Islam mesti diaplikasikan dan dilaksanakan secara menyeluruh. Setelah merentasi pelbagai zaman dan cabaran, undang-undang keterangan Islam akhirnya dikodifikasikan di dalam enakmen keterangan Mahkamah Syariah negeri-negeri. Bermula dengan Kedah pada tahun 1989 dan  diakhiri dengan Pahang pada 2005, hingga kini, semua negeri di Malaysia telah mempunyai enakmen keterangan Mahkamah Syariah masing-masing. Enakmen keterangan Mahkamah Syariah negeri-negeri ini  merupakan salah satu manifestasi positif terhadap perkembangan dan perlaksanaan undang-undang Islam di Malaysia.
Rujukan
Abdul Halim El Muhammady, Kanun Pahang Zaman Pemerintahan Sultan Abdul Ghaffar Mahyuddin Shah, Satu Analisis dan Teks, Bangi, Selangor, 2012.
Abdul Monir Yaacob, Sejarah Perundangan Islam, Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka, 1998.
Abdul Monir Yaacob, “An Introduction to Malaysia Law”, Bangi: Universiti Kebangsaan Malaysia, 1989.
Abu Hasan Mohd Sham, Peraturan dan Hukum Kanun Pahang dari Zaman Melaka Hinga ke Zaman Pemerintahan Sultan Abdul Ghaffar Mahyuddin Shah, Pahang Meniti Zaman, Kuantan: Persatuan Sejarah Pahang, 2001.

Ahmad Akgundu, “Introduction to Islamic Law”, Jus Press Rotterdam, 2010.
Ahmad Ibrahim, Perkembangan Terkini Undang-undang Islam di Malaysia, dalam Monir Yaacob (ed.), Undang–undang Keterangan dan Prosedur di Mahkamah, Kuala Lumpur: IKIM, 1995.
Ahmad Ibrahim and Ahilemah Joned, “The Malaysian Legal System”, Kuala Lumpur: Dewan Bahasan dan Pustaka, 1995.
Ahmad Ibrahim, “Conflict Between Shariah Law and Common Law: Problem and Solution”, dalam Seminar on Shariah and Common Law in Malaysia, Universiti Islam Antarabangsa Malaysia, 1992.
Ahmad Ibrahim, “The Amendment of Article 121 of the Federal Constitutions: Its Effect on Administration of Islamic Law”, [1989] 2 MLJ xvii, hlm. xvii-xix.
Andrew Phang Boon Leong, “Of Codes and Ideology: Some Notes on the Origins of the Major Criminal Enactments of Singapore” (1989) 31 Mal. L.R. 46.
Hamid Jusoh, Kedudukan Undang-undang Islam Dalam Perlembagaan Malaysia, Suatu Rujukan Khas Terhadap Kes-kes Konversi Dalam Undang-undang Keluarga, Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka, 1992.
Liaw Yock Fang, Undang-undang Melaka, The Hague-Martinus Nijhoff, 1976.
Mohd Nik Mohd Salleh, “Kelantan in Transaction: 1891-1910” dalam W.R. Roff, “Kelantan: Religion, Society, Politic in a Malay State”. Kuala Lumpur, 1974.
Muhd Yusuf Hashim, Undang-undang Melaka atau Hukum Kanun Melaka dan Undang-undang Laut Melaka: Wacana Mengenai Perundangan Melayu Islam, Warisan Persuratan Johor, Yayasan Warisan Johor, 1999.
Rafiah Salim, “Evidence in Malaysia and Singapore Cases, Materials and Commentary”, Kuala Lumpur: Butterworths, 1994.
Ruzman Md. Noor, Kedudukan Bayyinah, Syahadah Dan Qarinah Dalam Penggubalan Undangundang Keterangan Islam Di Malaysia, Jurnal Syariah, Jil. 16, Bil. 2 (2008) 345-366.
Sharifah Munirah al Attas, “The Nature of Ottoman-Acheh Relations in the 16th and 17th Centuries: Commercial, Religions and Military Connections, al Shajarah, vol 12, 2007.
Sheikh Ghazali Abdul Rahman, Isu dan Permasalahan Terkini Mahkamah Syariah dalam Zulkifli Hasan, Abdul Hamid Abdul Murad dan Arif Fahmi Md Yusof (Ed.s), Amalan Kehakiman dan Guaman Syarie, Nilai: Universiti Sains Islam Malaysia, 2007.

Winstedt, Undang-undang Kedah, JM BRAS (1928) 6 (2).
Wu Min Aun, “The Malaysian Legal System”, Petaling Jaya: Pearson Education, 2000.
Islamic finance news
Leave a comment
Post navigation
← Older posts
AUTHOR
DR. ZULKIFLI HASAN
Menu
Welcome to My Blog of Knowledge

About Me

Professional Background

My Journal

My Selected Publication

My Course Outline

My Lecture Note

My Recommended Reading

My Statute

My Case Report

My Guideline

My Idea

My Thought

My ‘Quest for Meaning’

My Activity

My Conference

My Corporate Governance Network

My Distance Learning

My E-Fatwa

My E-Lecture Series

My Guidance

My Hyperlink

My Key Terms and Concepts

Islamic Science University of Malaysia

Archives

My Movie
Search
Al-Baqarah, 2:275
Calendar
September 2012

M

T

W

T

F

S

S

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30
« Aug
Oct »
Academic
Centre for Islamic Area Studies at Kyoto University

Durham Islamic Finance Programme

Harvard University Islamic Finance Project

IIUM Institute of Islamic Banking and Finance

INCEIF

International Institute of Islamic Economics

International Shari'ah Research Academy for Islamic Finance

MIHE
Blogroll
Abdullah Saeed

Mahmud El-Gamal

Mohammad Obaidullah

Monzer Kahf

Muhammad Nejatullah Siddiqi

Muhammad Umer Chapra

Sheikh Ahmad Raysuni

Sheikh Imran Hossein

Sheikh Muhammad Afifi Al Akiti

Sheikh Muhammad Said Ramadhan al-Buthi

Sheikh Muqbil Haadee

Sheikh Salman Audah

Sheikh Tariq Ramadan

Sheikh Wahbah al-Zuhayli

Sheikh Yusuf al-Qaradawi

Syed Hossein Nasr

Zakir Naik
Higher Education
Association of African Universities

Consortium for North American Higher Education Collaboration

Education International

Higher Education in Malaysia

UNESCO

University and College Union
Institutional Infrastructure for Islamic Finance
Accounting and Auditing Organization for Islamic Financial Insitutions

General Council of Islamic Banks and Financial Institutions

International Islamic Financial Market

Islamic Development Bank

Islamic Financial Services Board

Islamic International Rating Agency

Islamic Research and Training Institute

Liquidity Management Centre
Islamic Finance Worldwide
Islamic Finance in Germany

Islamic Finance Indonesia

Islamic Finance Turkey
Muslim Activist
Fethullah Gulen

Hamza Tzortzis

Hamza Yusuf

Lauren Booth

Yahia Abdul Rahman

Yvonne Ridley
Muslim Da'wah Movement
ABIM Negeri Sembilan

Islamic Society of North America

Minda Madani

Muslim Brotherhood

Muslim Council of Britain

Muslim Student Association of Japan

Swiss Muslim Society
My Hobby
Muslim Soccer Blog

Ulama Nusantara
My Malaysia
Centre for Policy Initiative

Centre for Public Policy Studies

Institute of Strategic and International Studies

Malaysian Institute of Economic Research

Socio-Economic and Environmental Research Institute
My Usrah
ABIM

Baytulkifli

Hanif's Family

Malaysian Durham Scholars

MISG
Website on Islamic Finance
Al Huda

Al Sukuk

Global Islamic Finance Centre

Invest Halal

Islamic Business Research Centre

Islamic Finance

Islamic Finance Asia

Islamic Finance Blogspot

Islamic Finance Information Service

Islamic Finance Resources

Muslim Investor

Muslim Net

My Professional Group Directory

Opalesque Islamic Finance

Westlaw Business Islamic Finance
Categories
Islamic finance news

Muslims News

My Publication

My recent publication

My Story

My Thought

News

Palestine

Poem
Blog Subscriptions
Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.
Email Address:
Sign me up!
Blog Stats
565,904 hits
Recent Comments
DR. ZULKIFLI HASAN on
FIQH JIHAD ASAS MEMAHAMI KRISI…

Muhammad Khaliff on
FIQH JIHAD ASAS MEMAHAMI KRISI…

asma
on
Islamic finance: Attractive fo…

brosafwan
on
Islamic body goes global to fi…

Siti on
Guru Sebagai Murabbi, Mudarris…

Hasnan Daud (HD)
on
Tajdid and Mujaddid

asma on
IMF endorses Islamic finance,…

DR. ZULKIFLI HASAN on
Letter from Yusuf al Qaradawi…

Aiman Achim
on
Letter from Yusuf al Qaradawi…

Aiman Achim
on
Letter from Yusuf al Qaradawi…
Top Clicks
islamonline.net/servlet/S…

zulkiflihasan.files.wordp…

zulkiflihasan.files.wordp…

zulkiflihasan.files.wordp…

zulkiflihasan.files.wordp…
Top Posts
Guru Sebagai Murabbi, Mudarris, Mualim, Muaddib Dan Mursyid “Selamat Hari Guru”

MEMAHAMI KONSEP “SUMPAH” DALAM ISLAM

Tajdid and Mujaddid

Top 100 Companies of the Muslim World: 2010 DS100 Ranking

MEMAHAMI ISU ISLAMOFOBIA: ANTARA PERSEPSI DAN REALITI
Archives
February 2018

June 2017

February 2017

January 2017

December 2016

October 2016

September 2016

July 2016

June 2016

April 2016

February 2016

January 2016

December 2015

November 2015

October 2015

September 2015

August 2015

July 2015

June 2015

May 2015

April 2015

February 2015

January 2015

December 2014

November 2014

October 2014

September 2014

August 2014

July 2014

June 2014

May 2014

April 2014

March 2014

February 2014

January 2014

December 2013

November 2013

October 2013

September 2013

August 2013

July 2013

June 2013

May 2013

April 2013

March 2013

February 2013

January 2013

December 2012

November 2012

October 2012

September 2012

August 2012

July 2012

June 2012

May 2012

April 2012

March 2012

February 2012

January 2012

December 2011

November 2011

October 2011

September 2011

August 2011

July 2011

June 2011

May 2011

April 2011

March 2011

February 2011

January 2011

December 2010

November 2010

October 2010

September 2010

August 2010

July 2010

June 2010

May 2010

April 2010

March 2010

February 2010

January 2010

December 2009

November 2009

October 2009

September 2009

August 2009

July 2009

June 2009

May 2009

April 2009

March 2009

February 2009

January 2009

December 2008

November 2008

October 2008

September 2008

August 2008

July 2008

June 2008
Categories
Islamic finance news
Muslims News
My Publication
My recent publication
My Story
My Thought
News
Palestine
Poem
Blog at WordPress.com.
BLOG OF KNOWLEDGE (Shari'ah, Law, Islamic Finance and Muslim News)
Blog at WordPress.com.
Cookie Policy
Follow

Following

BLOG OF KNOWLEDGE (Shari'ah, Law, Islamic Finance and Muslim News)

Join 235 other followers

												Sign me up

Already have a WordPress.com account?
Log in now.
BLOG OF KNOWLEDGE (Shari'ah, Law, Islamic Finance and Muslim News)

Customize

Follow

Following

Sign up

Log in

Report this content

View site in Reader

Manage subscriptions

Collapse this bar