Pembiasan Gelombang 5.4

Aktiviti 5.12

Gambar foto 5.10 menunjukkan muka gelombang
laut yang melengkung semasa menuju tepi pantai.
Kelengkungan muka gelombang ini disebabkan oleh
fenomena pembiasan gelombang.

Pembiasan gelombang ialah perubahan arah
perambatan gelombang yang disebabkan oleh
perubahan halaju gelombang apabila gelombang itu
merambat dari satu medium ke medium yang lain.
Apakah kesan pembiasan terhadap ciri-ciri gelombang?

Tujuan: Mengkaji pembiasan gelombang bagi gelombang satah
Radas: Tangki riak dan aksesorinya, stroboskop digital xenon, penggetar satah, pembaris,

jangka sudut serta kepingan perspeks
Bahan: Helaian plastik lut sinar, pen penanda, pita selofan dan air suling

Arahan:
1. Sediakan radas seperti yang ditunjukkan dalam Gambar foto 5.11.

Penggetar
satah

Penjana gelombang

Helaian plastik
lut sinar
dilekatkan pada
skrin kaca

Penggetar satah

Penjana
gelombang

Air

Kepingan perspeks

Kawasan
dalam

Kawasan
cetek

Gambar foto 5.11 Rajah 5.34

5.4.1

Gambar foto 5.10 Pembiasan gelombang
laut di Imsouane, Maghribi
(Sumber: Image ©2019 CNES/Airbus)

BestariBestariINFO

BestariBestariINFO

•	 Laju gelombang air dipengaruhi oleh kedalaman air.
•	 Laju gelombang bunyi dipengaruhi oleh ketumpatan udara.
•	 Laju gelombang cahaya dipengaruhi oleh ketumpatan

optik medium.

194
3.2.25.4.1

2. Hidupkan penggetar dan laraskan supaya gelombang satah dengan frekuensi yang
rendah dihasilkan.

3. Perhatikan muka gelombang satah yang merambat merentasi skrin.
4. Letakkan kepingan perspeks di dalam air seperti yang ditunjukkan dalam Rajah 5.34

supaya gelombang merambat dari kawasan air dalam ke kawasan air cetek.
5. Perhatikan gerakan muka gelombang di kawasan dalam dan kawasan cetek.
6. Laraskan frekuensi stroboskop sehingga pergerakan gelombang kelihatan dibekukan.
 Perhatikan corak gelombang.
7. Gunakan pen penanda untuk menandakan pada helaian plastik kedudukan bagi:

(a) garis sempadan antara kawasan dalam dengan kawasan cetek
(b) tiga muka gelombang tuju yang berturutan
(c) tiga muka gelombang biasan yang berturutan

8. Keluarkan helaian plastik dan lukiskan pada helaian plastik itu:
(a) garis sempadan antara kawasan dalam dengan kawasan cetek
(b) tiga muka gelombang tuju dan muka gelombang biasan
(c) arah perambatan gelombang tuju dan gelombang biasan
(d) garis normal

9. Tentukan nilai-nilai yang berikut:
(a) sudut tuju, i dan sudut biasan, r
(b) panjang gelombang tuju dan panjang gelombang biasan

10. Ulangi langkah 4 hingga 9 untuk gelombang yang merambat dari kawasan air cetek ke
kawasan air dalam seperti dalam Rajah 5.35.

Penggetar satah

Penjana
gelombang

Air

Kepingan perspeks

Kawasan
cetek

Kawasan
dalam

Rajah 5.35

Perbincangan:
1. Bandingkan sudut tuju dan sudut biasan untuk kedua-dua situasi.
2. Bandingkan panjang gelombang tuju dan panjang gelombang biasan untuk

kedua-dua situasi.
3. Adakah stroboskop itu dapat membekukan pergerakan gelombang tuju dan gelombang

biasan pada masa yang sama?
4. Berdasarkan jawapan anda dalam soalan 3, bandingkan frekuensi gelombang tuju dan

frekuensi gelombang biasan.
5. Daripada jawapan anda dalam soalan 2 dan 4, bandingkan laju gelombang tuju dan laju

gelombang biasan.

195

Bab 5 Gelombang
Rajah 5.36 Pembiasan gelombang air satah

Jadual 5.3 meringkaskan kesan pembiasan ke atas ciri-ciri gelombang. Bandingkan
perbezaan antara ciri-ciri gelombang dari segi sudut tuju, sudut biasan, panjang gelombang,
frekuensi, laju gelombang dengan arah perambatan.

Jadual 5.3 Kesan pembiasan ke atas ciri-ciri gelombang

Ciri gelombang Dari kawasan air dalam ke
kawasan air cetek

Dari kawasan air cetek ke
kawasan air dalam

Sudut tuju dan
sudut biasan Sudut tuju  sudut biasan Sudut tuju  sudut biasan

Panjang gelombang Berkurang Bertambah

Frekuensi Tidak berubah Tidak berubah

Laju gelombang Berkurang Bertambah

Arah perambatan Dibias mendekati garis normal Dibias menjauhi garis normal

5.4.1

Kawasan air dalam

Garis normalGaris normal

i

r

i

r

Arah perambatan
gelombang tuju
Arah perambatan
gelombang tuju Arah perambatan

gelombang biasan
Arah perambatan
gelombang biasan

Kawasan air cetek

λ1λ1

λ2λ2
Dari kawasan air dalam ke
kawasan air cetek.

Kawasan air dalam

Kawasan air cetek

Arah perambatan
gelombang tuju
Arah perambatan
gelombang tuju

Arah perambatan
gelombang biasan
Arah perambatan
gelombang biasan

Garis normalGaris normal

i ri r

λ1λ1

λ2λ2

Dari kawasan air cetek ke
kawasan air dalam.

Daripada Aktiviti 5.12, anda akan memperoleh pembiasan gelombang air satah. Rajah 5.36
menunjukkan pembiasan gelombang air satah.

196
Melukis Gambar Rajah Pembiasan Gelombang Air Satah
Rajah 5.37 menunjukkan muka gelombang satah di kawasan air dalam yang menuju kawasan
air cetek.

Gelombang tuju

Kawasan dalam

Kawasan cetek

A

B

C

Garis normal
1 2

4

3

Rajah 5.37

Muka gelombang bagi gelombang biasan boleh dilukis dengan mengikut empat langkah
seperti berikut.

Lukis anak panah AB berserenjang dengan muka gelombang
tuju untuk mewakili arah perambatan gelombang tuju.

Lukis garis normal yang berserenjang dengan sempadan
kawasan dalam dan kawasan cetek di B.

Lukis anak panah BC, yang lebih mendekati garis
normal daripada AB untuk mewakili arah perambatan
gelombang biasan.

Lukis tiga garis yang berserenjang dengan BC untuk
mewakili muka gelombang biasan. Garis-garis hendaklah
lebih rapat kepada satu sama lain berbanding dengan muka
gelombang tuju.

Langkah 1:

Langkah 2:

Langkah 3:

Langkah 4:

3.2.25.4.2

Nota:
Jika gelombang air merambat
dari kawasan yang cetek ke
kawasan yang dalam, arah
perambatan gelombang
biasan haruslah menjauhi
garis normal.

197

Bab 5 Gelombang
Aktiviti 5.13

Fenomena Pembiasan Gelombang dalam Kehidupan

5.4.35.4.2

Tujuan: Membincang dan melukis rajah pembiasan gelombang air satah yang merambat
pada satu sudut tuju tertentu bagi dua kedalaman yang berbeza

Arahan:
1. Jalankan aktiviti ini secara berpasangan.
2. Muat turun Rajah 5.38 daripada laman sesawang yang diberikan.

Kawasan dalam Kawasan cetek

Kawasan dalamKawasan cetek

Rajah 5.38
3. Berdasarkan langkah-langkah melukis gelombang yang telah anda pelajari, bincang dan

lengkapkan Rajah 5.38.

Aktiviti 5.14

Tujuan: Membincangkan fenomena semula jadi pembiasan gelombang

Arahan:
1. Jalankan aktiviti ini secara berpasangan.
2. Cari maklumat mengenai fenomena semula jadi pembiasan gelombang.
3. Bentangkan dalam bentuk persembahan multimedia yang menarik.

Muat turun Rajah 5.38

http://bit.
ly/2Wk1444

Pemikiran Logik KIAK KMK

198
5.4.3

Pada waktu siang, udara yang berhampiran permukaan Bumi adalah lebih panas daripada udara
di atas. Bunyi bergerak dengan lebih laju dalam udara panas berbanding dengan dalam udara
sejuk. Dengan itu, gelombang bunyi dibiaskan menjauhi permukaan Bumi. Hal ini menyebabkan
pemerhati mendengar bunyi yang lemah pada waktu siang. Perhatikan Rajah 5.39.

Pemerhati mendengar bunyi
yang lebih lemah

Pembiasan menjauhi Bumi

Udara panas
Waktu siang

Udara sejuk

Rajah 5.39 Bunyi tidak kedengaran dengan jelas pada waktu siang

Pada waktu malam, udara yang berhampiran dengan permukaan Bumi adalah lebih sejuk.
Gelombang bunyi dibiaskan mendekati permukaan Bumi. Hal ini menyebabkan pemerhati
mendengar bunyi yang lebih kuat pada waktu malam. Perhatikan Rajah 5.40.

Pemerhati mendengar bunyi
yang lebih kuat

Pembiasan mendekati Bumi

Udara panas

Waktu malam
Udara sejuk

Rajah 5.40 Bunyi kedengaran lebih jelas pada waktu malam

Rajah 5.41 menunjukkan fenomena pembiasan
gelombang air laut. Tanjung ialah kawasan air cetek
manakala teluk ialah kawasan air dalam. Sebelum
menghampiri pantai, muka gelombang air hampir
lurus dan selari kerana gelombang air bergerak
pada kelajuan yang seragam.

Apabila muka gelombang air merambat
ke tanjung, laju gelombang air berkurang
menyebabkan panjang gelombang menjadi lebih
kecil. Muka gelombang air yang menuju ke arah
teluk bergerak dengan kelajuan yang lebih tinggi
dan panjang gelombang yang lebih besar. Hal ini
menyebabkan muka gelombang membengkok dan
mengikut bentuk tepi pantai.

Pembiasan gelombang air menyebabkan tenaga gelombang ditumpukan pada kawasan tanjung
menyebabkan amplitud ombak lebih tinggi. Di kawasan teluk, tenaga gelombang disebarkan ke
kawasan yang lebih luas menyebabkan amplitud ombak lebih rendah dan air lebih tenang.

Kawasan air cetek
Laju lebih rendah

Kawasan air dalam
Laju lebih tinggi

Tanjung
Tanjung

Teluk

Rajah 5.41 Pembiasan gelombang air laut

199

Bab 5 Gelombang
Contoh 1

Satu gelombang satah mempunyai panjang gelombang 2 cm dan laju 8 cm s–1 merambat
merentasi kawasan cetek. Apabila gelombang tersebut memasuki ke kawasan dalam, laju
gelombang menjadi 12 cm s–1, tentukan nilai panjang gelombang di kawasan dalam.

Penyelesaian:

Langkah 
Senaraikan maklumat yang diberi dengan simbol.

Kawasan cetek: λ1 = 2 cm, v1 = 8 cm s–1

Kawasan dalam: v2 = 12 cm s–1, λ2 = ?

Langkah 2
Kenal pasti dan tulis rumus yang digunakan.

v1
λ

1

=
v2
λ

2

8
2

= 12
λ2

Langkah 3
Buat gantian numerikal ke dalam rumus dan
lakukan perhitungan.

λ2 =
12 × 2

8

= 3 cm

5.4.4

Menyelesaikan Masalah Melibatkan Pembiasan Gelombang
Pembiasan gelombang adalah disebabkan oleh perubahan laju gelombang. Bagi gelombang
air, laju gelombang berubah apabila kedalaman air berubah. Hal ini menyebabkan panjang
gelombang turut berubah. Walau bagaimanapun, frekuensi gelombang tidak berubah sebab
frekuensi gelombang adalah ditentukan oleh frekuensi getaran di sumber gelombang itu.

Rajah 5.42 menunjukkan perubahan laju dan panjang gelombang apabila gelombang air
merambat dari kawasan dalam ke kawasan cetek.

Kawasan dalam Kawasan cetek

v2

λ2λ1

v1

Kawasan dalam

Rajah 5.42 Perambatan gelombang air dari kawasan dalam ke kawasan cetek
1
4
2
4
3

1
4
2
4
3

1
4
2
4
3

Daripada rumus laju gelombang, v = fλ,
di kawasan dalam: v1 = fλ1 .......... (1)
di kawasan cetek: v2 = fλ2  .......... (2)

(1) ÷ (2) memberikan
v1

v2

=
λ1
λ

2

,

iaitu
v1
λ

1

=
v2
λ

2

200
Contoh 2

Rajah 5.43 menunjukkan perambatan gelombang
air dari kawasan P ke kawasan Q yang berbeza
kedalaman. Laju gelombang tersebut ialah
18 cm s–1 di kawasan P. Tentukan laju
gelombang tersebut di kawasan Q.

Penyelesaian:

λ di kawasan P, λ1 = 12
4

= 3 cm

λ	di kawasan Q, λ2 = 12
8

= 1.5 cm
Kawasan P: λ1 = 3 cm, v1 = 18 cm s–1

Kawasan Q: λ2 = 1.5 cm, v2 = ?

v1
λ

1

=
v2
λ

2

18
3

=
v2

1.5
	 v2 = 18 × 1.5

3

= 9 cm s–1

Latihan Formatif 5.4

1. Apakah fenomena gelombang yang berlaku apabila ombak laut bergerak menuju ke arah
pantai? Jelaskan jawapan anda dengan bantuan gambar rajah.

2. Rajah 5.44 menunjukkan gelombang air satah
berfrekuensi 10.0 Hz merambat dari kawasan
dalam ke sempadan kawasan cetek PQ. Laju
gelombang air di kawasan dalam ialah 30 cm s–1.
(a) Hitungkan panjang gelombang, λ.
(b) Hitungkan laju gelombang air di kawasan

cetek jika panjang gelombang air di kawasan
itu ialah 1.5 cm.

(c) Dengan menggunakan anak panah, lukiskan arah perambatan gelombang di kawasan
cetek dan seterusnya lakarkan muka-muka gelombang air yang terbias di kawasan itu.

(d) Bandingkan frekuensi, panjang gelombang dan laju di kawasan dalam dan
 kawasan cetek.

5.4.4

12 cm 12 cm

P Q

Kawasan
dalam

Kawasan
cetek

λ

P

Q

Rajah 5.43

Rajah 5.44

201

Bab 5 Gelombang
Aktiviti 5.15

Pembelauan Gelombang 5.5

Gambar foto 5.12 menunjukkan benteng yang
dibina di Marang, Terengganu. Apakah yang
menyebabkan muka gelombang air laut di
kawasan A dan kawasan B mempunyai
bentuk yang berlainan?

Muka gelombang air laut berubah daripada
muka gelombang satah di kawasan A kepada
muka gelombang membulat di kawasan B. Hal
ini menunjukkan bahawa gelombang air laut
mengalami penyebaran semasa merambat
melalui celah pada benteng.

Gambar foto 5.12 menunjukkan fenomena
yang dikenali sebagai pembelauan gelombang.
Pembelauan gelombang boleh berlaku kepada
gelombang air, cahaya dan bunyi.

Tujuan: Menunjukkan pembelauan gelombang air, cahaya dan bunyi
A  Pembelauan gelombang air

Radas: Tangki riak dan aksesorinya, stroboskop digital xenon serta penghalang
Bahan: Air suling
Arahan:
1. Susunkan radas seperti dalam Rajah 5.45.
2. Laraskan laju penjana gelombang supaya

gelombang boleh dilihat dengan jelas pada
skrin dengan stroboskop.

3. Letakkan penghalang untuk membentuk celah
yang saiznya hampir sama dengan panjang
gelombang yang dihasilkan.

4. Matikan penjana gelombang dan tunggu
sehingga air di dalam tangki riak menjadi tenang.

5. Hidupkan semula penjana gelombang.
6. Perhatikan bentuk muka gelombang sebelum

dan selepas melalui celah.
7. Lukiskan bentuk muka gelombang selepas

melalui celah serta catatkan ciri-ciri muka
gelombang sebelum dan selepas melalui celah
dalam Jadual 5.4.

5.5.1

Penjana gelombang

Penggetar
satah

Penghalang

A B

Gambar foto 5.12 Benteng di Marang, Terengganu
(Sumber: Image ©2019 TerraMetrics
 Image ©2019 Maxar Technologies)

Rajah 5.45

202
5.5.1

Keputusan:
Jadual 5.4

λ

Rajah 5.46

Ciri gelombang Perbandingan sebelum dan selepas celah

Panjang gelombang

Frekuensi

Laju gelombang

Amplitud

Arah perambatan

Perbincangan:
Bandingkan bentuk muka gelombang tuju dengan muka gelombang yang telah melalui celah.

B  Pembelauan gelombang cahaya
Radas: Pen laser, kaki retort, celah tunggal dengan saiz celah yang sempit, celah tunggal

dengan saiz celah yang lebar, lubang jarum bersaiz kecil, lubang jarum bersaiz besar
dan skrin putih

Arahan:
1. Susunkan radas seperti dalam Rajah 5.47. Gunakan celah

tunggal dengan saiz celah yang lebar.

Kaki retort

Pen laser
Celah tunggal

Skrin

Rajah 5.47

2.  Tujukan alur cahaya laser melalui celah tunggal dengan
saiz celah yang lebar. Perhatikan corak yang terbentuk
pada skrin dan lukiskan corak tersebut dalam Jadual 5.5.

3.  Ulangi langkah 2 menggunakan:
(a) celah tunggal dengan saiz celah yang sempit
(b) lubang jarum bersaiz besar
(c) lubang jarum bersaiz kecil

Demonstrasi menggunakan
celah tunggal boleh laras
buatan sendiri

http://bit.
ly/2UQnKqU

Gelang
getah

Kad kecil

Celah lebar

Pensel

Celah
sempit

Kad kecil

Celah lebar

Pensel

Celah
sempit

Gelang
getah

Anda juga boleh menjalankan
aktiviti ini menggunakan celah
tunggal boleh laras buatan
sendiri seperti yang ditunjukkan
di bawah.

203

Bab 5 Gelombang
Keputusan:
Jadual 5.5

Saiz celah yang lebar Saiz celah yang sempit

Lubang jarum yang besar Lubang jarum yang kecil

Perbincangan:
1. Apakah perbezaan imej yang dibentuk pada skrin oleh celah tunggal dengan saiz celah

yang lebar dan celah tunggal dengan saiz celah yang sempit?
2. Bandingkan imej yang dibentuk pada skrin oleh lubang jarum yang kecil dengan lubang

jarum yang besar.

C  Pembelauan gelombang bunyi
Radas: Tablet dan pembesar suara kecil yang boleh

disambung kepada tablet
Arahan:
1. Jalankan aktiviti ini di luar bilik darjah.
2. Muat turun aplikasi penjana bunyi dari laman

sesawang yang diberikan.
3. Mainkan bunyi berfrekuensi 500 Hz pada tablet

yang dipasang pembesar suara.
4. Berdiri di kedudukan X seperti yang ditunjukkan

dalam Rajah 5.48 dan dengar bunyi dari
pembesar suara.

5. Ulangi langkah 4 dengan berdiri di kedudukan Y.
6. Catat pemerhatian anda dalam Jadual 5.6.
Keputusan:

Jadual 5.6

Kedudukan Pendengaran bunyi

X

Y

Perbincangan:
1. Adakah bunyi daripada pembesar suara boleh didengar di kedudukan X dan Y?
2. Jelaskan mengapa bunyi boleh didengar di kedudukan Y walaupun pembesar suara itu

tidak kelihatan.

Aplikasi penjana bunyi

http://bit.
ly/2VfXYS0

5.5.1

Kedudukan X

Kedudukan Y

Tablet

Pembesar
suara

Rajah 5.48

204
5.5.1

Gelombang tuju





Gelombang terbelau

Pembelauan gelombang ialah penyebaran gelombang
apabila gelombang itu merambat melalui suatu celah atau tepi
suatu penghalang. Kesan pembelauan ke atas ciri-ciri gelombang
diringkaskan dalam Jadual 5.7.

Jadual 5.7 Kesan pembelauan ke atas ciri-ciri gelombang

Ciri gelombang Perubahan disebabkan
pembelauan Penjelasan

Panjang gelombang Tiada perubahan Laju gelombang tidak berubah.

Frekuensi Tiada perubahan Tiada perubahan kepada frekuensi sumber.

Laju Tiada perubahan Tiada perubahan medium sebelum dan
selepas pembelauan.

Amplitud Berkurang Tenaga gelombang tersebar meliputi kawasan
yang lebih luas selepas dibelau.

Arah perambatan Dari satu arah kepada
banyak arah

Muka gelombang tersebar.

Rajah-rajah di bawah menunjukkan corak pembelauan gelombang air, cahaya dan bunyi.

Corak belauan celah tunggal Corak belauan lubang jarum

Rajah 5.51 Corak belauan gelombang cahaya

Rajah 5.49 Corak belauan gelombang air Rajah 5.50 Corak belauan gelombang bunyi

Semakin besar amplitud,
semakin besar tenaga yang
dibawa oleh gelombang itu.

BestariBestariINFO

BestariBestariINFO

Gelombang tersebar
mengelilingi penjuru
bangunan

Sumber
bunyi

BangunanBangunan

205

Bab 5 Gelombang
Aktiviti 5.16

Faktor-faktor yang Mempengaruhi Pembelauan Gelombang

Tujuan: Mengkaji faktor-faktor yang mempengaruhi
pembelauan gelombang air

Radas: Tangki riak dan aksesorinya, stroboskop digital xenon
serta penghalang

Bahan: Air suling
Arahan:
A  Kesan saiz celah ke atas pembelauan gelombang air

1.  Sediakan tangki riak dan hidupkan penjana gelombang.
2.  Perhatikan panjang gelombang pada skrin kaca.
3. Laraskan saiz celah supaya lebih besar daripada panjang gelombang.
4.  Perhatikan gelombang terbelau dan lukiskan coraknya dalam Jadual 5.8.
5.  Ulangi langkah 4 dengan saiz celah yang hampir sama dengan panjang gelombang.

B  Kesan panjang gelombang ke atas pembelauan gelombang air
1.  Laraskan saiz celah kepada lebih kurang 1 cm.
2.  Laraskan frekuensi penjana gelombang untuk menghasilkan gelombang dengan panjang

gelombang yang lebih kecil daripada saiz celah.
3.  Perhatikan gelombang terbelau dan lukiskan coraknya dalam Jadual 5.9.
4.  Ulangi langkah 3 dengan panjang gelombang yang hampir sama dengan saiz celah.

Keputusan:
 Jadual 5.8 Jadual 5.9

Saiz celah Corak pembelauan

Celah lebar

Celah
sempit

Panjang gelombang Corak pembelauan

Pendek

Panjang

Perbincangan:
1. Bandingkan corak gelombang terbelau yang melalui celah lebar dan celah sempit.
2. Bandingkan corak gelombang terbelau apabila gelombang dengan panjang gelombang

yang pendek dan yang panjang melalui suatu celah.

5.5.2

Simulasi komputer
pembelauan gelombang

http://bit.
 ly/2za5AIo

Simulasi berikut boleh dilihat
menggunakan komputer sahaja
http://bit.ly/2Pqos05

206
Melukis Gambar Rajah untuk Menunjukkan Corak Pembelauan Gelombang Air
Jadual 5.10 menunjukkan corak pembelauan gelombang air dalam simulasi tangki riak dan
lakaran muka gelombangnya. Teliti kesan saiz celah dan panjang gelombang terhadap pembelauan
gelombang air.

Jadual 5.10 Kesan saiz celah dan panjang gelombang ke atas corak pembelauan gelombang

Faktor Corak pembelauan Lakaran muka gelombang Catatan

Celah lebar Panjang
gelombang
tetap

Celah sempit

Panjang
gelombang
yang pendek

Saiz celah tetap

Panjang
gelombang
yang panjang

5.5.3 207

Bab 5 Gelombang
Pembelauan gelombang dipengaruhi oleh saiz celah dan panjang gelombang. Rajah 5.52
merumuskan kesan pengaruh tersebut.

Rajah 5.52 Faktor-faktor yang mempengaruhi pembelauan gelombang dan kesannya

Pembelauan Gelombang dalam Kehidupan Harian
Rajah 5.53 menunjukkan contoh pembelauan gelombang air, cahaya dan bunyi.

Gelombang air

Pembelauan gelombang air
semasa melalui celah
menghasilkan kawasan air
tenang yang sesuai untuk
persinggahan kapal dan aktiviti
rekreasi air.

Gelombang cahaya

Hologram yang dihasilkan
oleh kesan pembelauan cahaya
digunakan sebagai tanda
keselamatan pada kad bank
seperti kad debit dan kad kredit.

Gelombang bunyi

Gelombang infrasonik
yang dihasilkan oleh
gajah mempunyai panjang
gelombang yang panjang untuk
memudahkan komunikasi antara
gajah pada jarak yang jauh.

Pembelauan gelombang

Rajah 5.53 Pembelauan gelombang air, cahaya dan bunyi

5.5.45.5.3

Kesan pembelauan gelombang

Panjang gelombang tetap

Saiz celah
lebar

Panjang gelombang
yang pendek

Penyebaran
gelombang

kurang ketara

Penyebaran
gelombang
lebih ketara

Penyebaran
gelombang

kurang ketara

Penyebaran
gelombang
lebih ketara

Saiz celah
sempit

Panjang gelombang
yang panjang

Saiz celah tetap

Pantai Kok di Langkawi Hologram pada kad bank Gajah menghasilkan
gelombang infrasonik

Benteng penahan

Kawasan air
tenang

Celah
123

208
Latihan Formatif 5.5

1. Lengkapkan rajah-rajah berikut dengan melukiskan corak pembelauan gelombang.
(a)  (b)

(c)  (d)

2. Rajah 5.54 menunjukkan pelan ruang tamu dan bilik tidur.
  Seorang budak yang baring di atas katil tidak dapat melihat

televisyen di ruang tamu tetapi dapat mendengar bunyi dari
televisyen itu.
(a) Dengan melukis muka-muka gelombang, terangkan

bagaimana fenomena pembelauan membolehkan
budak tersebut mendengar bunyi televisyen.

(b) Nyatakan satu fenomena lain yang menyebabkan bunyi
merambat dari televisyen ke budak itu.

Pintu
terbuka

Katil

TV

Tingkap

Rajah 5.54

5.5.4

Aktiviti 5.17

Tujuan: Mencari maklumat tentang pembelauan gelombang air, cahaya dan bunyi dalam
kehidupan harian

Arahan:
1. Jalankan aktiviti ini secara berkumpulan.
2. Rujuk bahan bacaan atau layari laman sesawang untuk

mencari maklumat tentang pembelauan gelombang
air, cahaya dan bunyi dalam kehidupan harian yang
memanfaatkan manusia.

3. Bentangkan hasil carian anda dalam bentuk persembahan
yang menarik.

KIAK KMK

EduwebTV: Pembelauan
gelombang

http://bit.
ly/2k8Cbdo

209

Bab 5 Gelombang
Interferens Gelombang 5.6

Prinsip Superposisi Gelombang

Gambar foto 5.13 Superposisi dua gelombang membulat

Gambar foto 5.13 menunjukkan dua gelombang pada permukaan air dalam sebuah tasik.
Dua gelombang membulat yang dihasilkan bertindih atau bersuperposisi. Apakah yang berlaku
apabila dua gelombang itu bersuperposisi?

Cuba getarkan dua biji bola
kecil seperti bola tenis di atas
permukaan air. Bolehkah anda
melihat corak yang terhasil
apabila dua gelombang
itu bertindih?

5.18

Tujuan: Mengkaji superposisi gelombang menggunakan simulasi komputer
Arahan:
1. Jalankan aktiviti ini secara berpasangan.
2. Layari laman sesawang yang diberikan di sebelah.
3. Jalankan simulasi untuk superposisi yang berikut:

(a) puncak dan puncak dengan sesaran yang sama
(b) lembangan dan lembangan dengan sesaran yang sama
(c) puncak dan lembangan dengan sesaran yang sama

4. Lukiskan bentuk gelombang sebelum, semasa dan selepas
superposisi bagi setiap simulasi di langkah 3.

5. Rekod pemerhatian anda dalam bentuk peta pokok.
Perbincangan:
1. Superposisi yang manakah menghasilkan sesaran yang lebih besar?
2. Superposisi yang manakah menghasilkan sesaran sifar?

Simulasi komputer
superposisi gelombang

http://bit.
ly/2K4ZEF4

http://bit.
ly/2z80JHS

Prinsip superposisi menyatakan bahawa apabila dua gelombang bersuperposisi, sesaran
paduan ialah hasil tambah sesaran individu bagi dua gelombang tersebut.

5.6.1

Aktiviti KMK

210
Rajah 5.55 Interferens membina antara dua puncak

Rajah 5.56 Interferens membina antara dua lembangan

Rajah 5.57 Interferens memusnah antara satu puncak dengan satu lembangan

Sebelum superposisi Semasa superposisi Selepas superposisi

Sebelum superposisi Semasa superposisi Selepas superposisi

Sebelum superposisi Semasa superposisi Selepas superposisi

Interferens membina berlaku apabila dua puncak bersuperposisi untuk menghasilkan
satu puncak yang tinggi.

Interferens membina juga berlaku apabila dua lembangan bersuperposisi untuk
menghasilkan lembangan yang dalam.

Interferens memusnah berlaku apabila satu puncak dan satu lembangan bersuperposisi
untuk menghasilkan sesaran paduan sifar.

Sesaran paduan = (–A) + (–A) = –2A

Sesaran paduan = A + (–A) = 0

Interferens dengan Sumber Gelombang Koheren
Interferens gelombang ialah superposisi dua atau lebih gelombang dari sumber gelombang
yang koheren. Dua sumber gelombang adalah koheren apabila frekuensi kedua-dua gelombang
adalah sama dan beza fasa adalah tetap. Superposisi gelombang menghasilkan interferens
membina dan interferens memusnah.

2A

–2A

5.6.1

A

P Q

A

Q P

–A

A

P

Q

A

–A

Q

P

–A

P Q

–A

Q P

Sesaran paduan = A + A = 2A

211

Bab 5 Gelombang
Aktiviti 5.19

Tujuan: Menunjukkan interferens dengan dua sumber gelombang koheren
A  Corak interferens gelombang air

Radas: Tangki riak dan aksesorinya serta stroboskop digital xenon
Bahan: Air suling

Arahan:
1. Sediakan tangki riak dan pasangkan penggetar sfera

seperti dalam Gambar foto 5.14.
2. Laraskan frekuensi penjana gelombang supaya satu

corak yang jelas boleh dilihat pada skrin kaca.
3. Perhatikan corak interferens yang dibentuk di atas skrin.
4.  Ulangi langkah 1 hingga 2 dengan menggunakan

penggetar sfera yg mempunyai jarak pemisahan antara
dua pencelup yg lebih kecil. Perhatikan perubahan
corak interferens.

5. Laraskan penjana gelombang untuk memperoleh frekuensi gelombang yang lebih rendah,
iaitu panjang gelombang yang lebih besar. Perhatikan perubahan corak interferens.

Perbincangan:
1. Mengapakah dasar tangki riak perlu dilaras sehingga berada dalam satu satah ufuk?
2. Apakah yang menyebabkan kawasan cerah dan kawasan gelap dalam corak interferens?
3. Cadangkan satu cara lain untuk menghasilkan dua gelombang membulat air yang koheren.

B  Corak interferens gelombang cahaya
Radas: Pen laser, kaki retort, dua keping dwicelah

dengan jarak pemisahan celah yang
berbeza serta skrin putih

Arahan:
1. Sediakan radas seperti yang ditunjukkan dalam

Rajah 5.58.
2. Tujukan alur cahaya laser melalui dwicelah.

Perhatikan corak yang terbentuk pada skrin.
3. Ulangi langkah 2 dengan dwicelah yang

mempunyai jarak pemisahan celah yang lebih
besar.

Perbincangan:
1. Apakah fenomena yang berlaku apabila cahaya melalui setiap celah?
2. Apakah yang dibentuk di atas skrin apabila dua alur cahaya daripada dwicelah

bersuperposisi pada skrin?
3. Terangkan kewujudan jalur gelap dalam corak interferens.

5.6.1

Kaki retort

Pen laser

Dwicelah dengan jarak
pemisah celah yang

berbeza

Skrin

Dwicelah D

a

Rajah 5.58

Penggetar sfera yang
menghasilkan dua
gelombang membulat

Pencelup

Gambar foto 5.14

212
C  Corak interferens gelombang bunyi

Radas: Penjana isyarat audio, dua pembesar suara yang serupa, pembaris meter, mikrofon
dan osiloskop sinar katod (O.S.K.)

Arahan:
1. Sediakan susunan radas seperti yang ditunjukkan

dalam Rajah 5.59. Dua pembesar suara itu
diletak dengan jarak pemisahan 1.0 m antara
satu sama lain.

Mikrofon digerakkan
sepanjang PQ

Pembesar
suara

Penjana isyarat
audio

Pembesar
suara

O.S.K

0.6 m
Q

P

S1

S2

Rajah 5.59

2. Laraskan penjana isyarat audio kepada frekuensi 1 000 Hz.
3. Hidupkan penjana isyarat audio. Laraskan O.S.K supaya

bunyi yang diterima oleh mikrofon dapat memapar imej
yang jelas pada skrin O.S.K. itu.

4. Gerakkan mikrofon secara perlahan-lahan di sepanjang
garis lurus PQ yang berjarak 0.6 m dari pembesar suara.

5. Perhatikan imej pada O.S.K. apabila bunyi kuat dan bunyi
perlahan dikesan.

6. Ulangi langkah 4 dan 5 dengan jarak pemisahan 0.5 m
antara pembesar suara.

Perbincangan:
1. Mengapakah dua pembesar suara perlu disambung kepada

penjana isyarat audio yang sama?
2. Hubung kaitkan imej yang dibentuk di skrin O.S.K. dengan

bunyi yang didengar semasa anda berjalan di hadapan
pembesar suara.

5.6.1

Interferens gelombang bunyi
menggunakan tala bunyi
Tala bunyi diketuk dan kemudian
diputar dengan perlahan
berhampiran dengan telinga.

Telinga

Tala bunyi diputar
dengan perlahan

Nota:
Anda juga boleh menggunakan tablet
bagi aktiviti ini dengan susunan
radas seperti berikut:

0
1

2
3

4
5

6
7

8
9

10
11

12
13

14
15

16
17

18
19

20
21

22
23

24
25

26
27

28
29

30

Pembesar suara

Tablet dengan aplikasi
penjana bunyi

Tablet dengan aplikasi
pengukur aras kekuatan
bunyi dalam unit
desibel (dB)

213

Bab 5 Gelombang
Dalam Aktiviti 5.19, dapatkah anda mengenal pasti interferens membina dan memusnah
bagi gelombang air, cahaya dan bunyi?

Interferens gelombang air
Rajah 5.60 menunjukkan corak interferens gelombang air yang dihasilkan oleh dua sumber
koheren S1 dan S2 dalam sebuah tangki riak.

S1

S2 Interferens
membina







Interferens
memusnah

Garisan dengan kawasan cerah dan gelap berselang-seli

Garisan warna kelabu seragam

Kawasan
kelabu + =

Kawasan
gelap + =

Kawasan
cerah + =

Rajah 5.60 Corak interferens gelombang air

Interferens gelombang cahaya
Rajah 5.61 menunjukkan corak interferens yang terbentuk pada
skrin bagi cahaya daripada pen laser. Gelombang cahaya terbelau
yang muncul daripada dwicelah adalah koheren. Superposisi
gelombang daripada dwicelah menghasilkan corak yang terdiri
daripada pinggir cerah dan pinggir gelap. Interferens membina
menghasilkan pinggir cerah manakala interferens memusnah
menghasilkan pinggir gelap.

Pinggir gelap

Jarak pemisahan celah yang lebih kecil Jarak pemisahan celah yang lebih besar

Pinggir cerah

Rajah 5.61 Corak interferens gelombang cahaya

Interferens gelombang bunyi

Gelombang bunyi tidak dapat dilihat.
Pemerhati hanya dapat mendengar
bunyi yang kuat di kawasan interferens
membina dan bunyi yang perlahan
di kawasan interferens memusnah.
Rajah 5.62 menunjukkan imej yang
dipapar pada skrin O.S.K.

SEJARAH
iNtegrasi

5.6.1

Penjana
isyarat
audio

Skrin O.S.K.

Penunjuk:
Bunyi kuat
Bunyi perlahan

S1

S2

Rajah 5.62 Corak interferens gelombang bunyi

Aktiviti interferens gelombang
cahaya juga dikenali sebagai
eksperimen dwicelah Young
sempena nama seorang ahli
fizik, Thomas Young. Beliau
berjaya menunjukkan cahaya
bersifat gelombang melalui
eksperimen yang menghasilkan
pinggir cerah dan gelap.

214
Melukis Corak Gelombang Interferens
Interferens gelombang air, cahaya dan bunyi boleh dianalisis dengan melukis corak interferens
seperti yang ditunjukkan dalam Rajah 5.63. Titik P dan Q ialah antinod, iaitu titik berlakunya
interferens membina. Titik R ialah nod, iaitu titik berlakunya interferens memusnah.

Garis
antinod

Garis antinod

Garis nod

Garis nod
S1

S2

P Q

R Penunjuk:

dan
dan

Puncak
Lembangan
Antinod
Nod

a Titik R: + =

Titik Q: + =

Titik P: + =

Rajah 5.63 Corak interferens gelombang

Aktiviti 5.20

Tujuan: Melukis corak interferens gelombang
Radas: Jangka lukis, pensel warna dan pembaris
Bahan: Kertas putih A4
Arahan:
1. Jalankan aktiviti secara berkumpulan.
2. Lukiskan corak interferens A seperti yang ditunjukkan dalam Rajah 5.63.
 Gunakan ukuran berikut:

•	 Jarak	di	antara	sumber-sumber	koheren,	a = 4 cm.
•	 Muka-muka	gelombang	dengan	jejari	1	cm,	2	cm,	3	cm,	4	cm,	5	cm,	6	cm	dan	7	cm.

3. Pada rajah yang anda lukis dalam langkah 2:
(a) Tandakan semua titik antinod dan titik nod
(b) Lukiskan tiga garis antinod dan dua garis nod

4. Lukiskan corak interferens yang kedua B dengan ukuran yang berikut:
•	 Jarak	di	antara	sumber-sumber	koheren,	a = 6 cm.
•	 Muka-muka	gelombang	dengan	jejari	1	cm,	2	cm,	3	cm,	4	cm,	5	cm,	6	cm	dan	7	cm.

5.6.2 215

Bab 5 Gelombang
5. Lukiskan corak interferens yang ketiga, iaitu C dengan ukuran yang berikut:
•	 Jarak	di	antara	sumber-sumber	koheren,	a = 4 cm.
•	 Muka-muka	gelombang	dengan	jejari	1.5	cm,	3.0	cm,	4.5	cm,	6.0	cm,	dan	7.5	cm.

6. Pada rajah yang anda lukis dalam langkah 4 dan langkah 5, lukiskan tiga garis antinod
dan dua garis nod.

Perbincangan:
1. Berdasarkan corak interferens A dan B, huraikan perubahan dalam corak interferens

apabila jarak pemisahan antara sumber-sumber bertambah.
2. Dengan membandingkan corak interferens A dan C, huraikan perubahan dalam corak

interferens apabila panjang gelombang bertambah.
3. Bagaimanakah jarak antara garisan antinod berubah di kedudukan yang semakin jauh

daripada sumber-sumber koheren?

Hubung Kait antara Pemboleh Ubah dalam Corak Interferens Gelombang
Dalam corak interferens gelombang, terdapat empat pemboleh ubah, iaitu λ, a, x dan D.

λ = panjang gelombang
a  = jarak pemisahan antara dua sumber koheren
x  = jarak pemisahan antara dua garis antinod atau garis nod yang bersebelahan
D = jarak tegak dari sumber koheren ke kedudukan x yang dilukis

5.21

Tujuan: Mengkaji hubungan antara λ, a, x dengan D
Arahan:
1. Jalankan aktiviti ini secara berpasangan.
2. Anda diberikan tiga corak interferens gelombang dalam Rajah 5.64.

S1

S2

a

D

x

S1

S2

a

D

x

S1

S2

a

D

x

Corak 1 Corak 2 Corak 3

Rajah 5.64 Corak interferens gelombang

5.6.35.6.2

Aktiviti Algoritma KMK

216
Contoh 1

3. Daripada Corak 1 dan Corak 2:
(a) Tentukan pemboleh ubah yang dimalarkan.
(b) Apakah hubungan antara x dengan a?

4. Daripada Corak 2 dan Corak 3:
(a) Apakah pemboleh ubah yang dimalarkan?
(b) Bandingkan λ.
(c) Apakah hubungan antara x dengan λ?

5. Daripada Corak 3, tentukan hubungan antara x dengan D.

5.6.3

Dalam corak interferens gelombang air, bunyi dan cahaya, pemboleh ubah λ, a, x dan D
saling bergantung kepada satu sama lain. Melalui Aktiviti 5.21, kita dapat menghubung kait
antara empat pemboleh ubah tersebut sebagai x = λD

a . Daripada hubung kait ini, kita memperoleh
panjang gelombang, λ melalui rumus,

λ = ax
D

Menyelesaikan Masalah yang Melibatkan Interferens Gelombang

Rajah 5.65 menunjukkan dwicelah
Young menghasilkan corak interferens
pada skrin. Jarak di antara pinggir
cerah yang bersebelahan ialah 4.5 mm.
Berapakah panjang gelombang cahaya
yang digunakan?

Penyelesaian:

Pemisahan celah, a = 0.4 mm
 = 0.4 × 10–3 m

Jarak di antara pinggir cerah bersebelahan, x = 4.5 mm
 = 4.5 × 10–3 m

Jarak di antara skrin dengan dwicelah, D = 3.0 m

Panjang gelombang, λ = ax
D

= (0.4 × 10–3)(4.5 × 10–3)
3.0

= 6.0 × 10–7 m
5.6.45.6.3

5.6.3 5.6.4

D = 3.0 m

Skrin lut cahayaDwicelah Young
a = 0.4 mm

Sumber cahaya
x = 4.5 mm

Pinggir cerah
Pinggir gelap

Rajah 5.65 Eksperimen dwicelah Young

217

Bab 5 Gelombang
Rajah 5.66 Aplikasi interferens gelombang dalam kehidupan harian

Aplikasi Interferens Gelombang dalam Kehidupan Harian
Pengetahuan mengenai interferens gelombang banyak digunakan dalam memanfaatkan kehidupan
harian kita. Rajah 5.66 ialah contoh aplikasi interferens gelombang air, cahaya dan bunyi.

5.6.5

Luan bebuli menjana gelombang air yang berinterferens
secara memusnah dengan gelombang air yang dihasilkan
oleh haluan kapal. Hal ini menjadikan air di sekitar kapal
lebih tenang dan mengurangkan seretan air.

Salutan pada permukaan kanta anti-pantulan
menyebabkan cahaya terpantul berinterferens secara
memusnah. Salutan ini membantu menjadikan
penglihatan lebih jelas dan mengelakkan
pembentukan imej pada kanta cermin mata.

Sistem mikrofon dan pemancar pada fon kepala yang
digunakan di kapal terbang menghasilkan gelombang
bunyi yang berinterferens secara memusnah dengan
bunyi sekeliling yang hingar.

1

2
Kanta
Salutan anti-pantulan

Luan bebuli

Haluan kapal

218
Latihan Formatif 5.6

1. Rajah 5.67 menunjukkan eksperimen dwicelah Young.

D

P

Q

a

Skrin lut cahaya

Penapis hijau
Dwicelah
Young

Kotak sinar Celah tunggal

Pinggir cerah
Pinggir gelap

x

Rajah 5.67
(a) Nyatakan fenomena yang berlaku apabila cahaya melalui celah tunggal.
(b) Apakah yang berlaku kepada dua alur cahaya dalam kawasan PQ di atas skrin?
(c) Huraikan pembentukan pinggir cerah dan pinggir gelap.
(d) Dalam sususan radas eksperimen ini, a = 0.30 mm, D = 2.5 m.
 Jarak di antara dua pinggir gelap yang bersebelahan ialah x = 4.6 mm.
 Hitungkan panjang gelombang cahaya hijau itu.

Aktiviti 5.22

Tujuan: Mencari maklumat berkaitan aplikasi interferens gelombang dalam kehidupan harian

Arahan:
1. Jalankan aktiviti ini secara berkumpulan.
2. Layari laman sesawang untuk mencari maklumat berkaitan aplikasi interferens

gelombang dalam kehidupan harian.
3. Bentangkan hasil pencarian anda dalam bentuk persembahan multimedia yang menarik.

5.6.5

KMK KIAK

219

Bab 5 Gelombang
Gelombang Elektromagnet 5.7

Rajah 5.68 Sejarah gelombang elektromagnet

Ciri-ciri Gelombang Elektromagnet
Rajah 5.68 menunjukkan secara ringkas sejarah penemuan saintifik awal yang membawa kepada
pengetahuan hari ini mengenai gelombang elektromagnet.

Rajah 5.69 Gelombang elektromagnet

1801

Thomas Young
menunjukkan
cahaya ialah
gelombang
menerusi
eksperimen
interferens cahaya.

1862

James Maxwell
mengemukakan
teori bahawa cahaya
ialah gelombang
elektromagnet.

1887

Heinrich Hertz
menjana satu
jenis gelombang
elektromagnet
yang lain, iaitu,
gelombang radio.

Awal abad ke-20

Gelombang elektromagnet
terdiri daripada:
1. Sinar gama
2. Sinar-X
3. Sinaran ultraungu
4. Cahaya nampak
5. Sinaran inframerah
6. Gelombang mikro
7. Gelombang radio

Gelombang elektromagnet terdiri daripada medan
elektrik dan medan magnet yang berayun secara
serenjang dengan satu sama lain, seperti yang
ditunjukkan dalam Rajah 5.69. Apakah ciri-ciri
gelombang elektromagnet?

Aktiviti 5.23

Tujuan: Mencari maklumat berkaitan ciri-ciri gelombang elektromagnet
Arahan:
1. Jalankan aktiviti ini secara berkumpulan.
2. Cari maklumat berkaitan ciri-ciri gelombang elektromagnet bagi aspek berikut:

(a) sama ada gelombang melintang atau membujur
(b) keperluan medium untuk perambatan
(c) laju dalam vakum
(d) laju dalam medium
(e) fenomena yang ditunjukkan

3. Rumuskan hasil carian anda menggunakan peta pemikiran yang sesuai dan tampalkan
pada papan kenyataan untuk perkongsian maklumat.

Arah
perambatanMedan elektrik, E

Medan magnet, B

5.7.1

KMK

220
Gelombang elektromagnet mempunyai ciri-ciri berikut:
•	 merupakan	gelombang	melintang
•	 tidak	memerlukan	medium	perambatan
•	 boleh	merambat	melalui	vakum
•	 Laju	dalam	vakum,	c = 3.00 × 108 m s–1, dan bergerak dengan

laju yang lebih kecil di dalam medium.
•	 menunjukkan	fenomena	pantulan,	pembiasan,	pembelauan	dan

interferens jika keadaannya sesuai

• Untuk gelombang
elektromagnet, rumus

v = f λ ditulis semula
sebagai c = f λ.

• Spektrum selanjar
bermaksud tiada

sempadan yang tertentu
yang mengasingkan

dua jenis gelombang
 yang bersebelahan.

Spektrum Elektromagnet

Tujuh jenis gelombang elektromagnet membentuk satu spektrum selanjar yang dikenali sebagai
spektrum elektromagnet. Rajah 5.70 menunjukkan spektrum elektromagnet.

400 500 600 700 750 nmPanjang gelombang

Cahaya nampak

104

104

Panjang
gelombang (m)

Gelombang radioSinar-X Gelombang
mikro

Sinaran
inframerah

Sinaran
ultraungu

Sinar
gama

Panjang gelombang semakin besar

Frekuensi (Hz)

Frekuensi semakin tinggi

10510610710810910101011101210131014101510161017101810191020

103102101110–110–210–310–410–510–610–710–810–910–1010–11

Rajah 5.70 Spektrum elektromagnet

Tenaga yang dibawa oleh gelombang elektromagnet berkadar
terus dengan frekuensinya. Ini bermakna sinar gama dan sinar-X
membawa tenaga yang besar. Dua jenis gelombang ini perlu
diurus dengan kaedah yang betul supaya penggunaannya tidak
membahayakan pengguna.

Aplikasi Gelombang Elektromagnet
Spektum elektromagnet terdiri daripada tujuh jenis gelombang
yang berlainan dan meliputi julat panjang gelombang yang sangat
luas. Oleh itu, aplikasi gelombang elektromagnet merangkumi
pelbagai bidang. Dengan kemajuan sains dan teknologi yang
pesat, aplikasi yang baharu ditemui dari semasa ke semasa.
Apakah aplikasi gelombang elektromagnet yang anda tahu?

Telefon pintar sebagai alat
kawalan jauh
Layari laman sesawang untuk
mendapat garis panduan
mengkonfigurasi telefon pintar
untuk berfungsi sebagai alat
kawalan jauh televisyen atau
penghawa dingin.

5.7.1 5.7.2 5.7.3 221

Bab 5 Gelombang
Jenis
gelombang Aplikasi

Gelombang
radio

•	 Komunikasi	radio	jarak	jauh
•	 Penyiaran	radio	dan	TV	tempatan
•	 Komunikasi	tanpa	wayar	(Bluetooth, Wifi, zigbee dan z-wave)
•	 Mesin	gelombang-millimeter	untuk	mengimbas	badan

penumpang di lapangan terbang
Walkie-talkie

Gelombang
mikro

•	 Komunikasi	antarabangsa	melalui	penggunaan	satelit
•	 Rangkaian	telefon	bimbit
•	 Komunikasi	antara	alat	elektronik	(Wifi, Bluetooth,
 zigbee dan z-wave)
•	 Pengesanan	radar	pesawat	dan	pemerangkap	laju
•	 Memasak	menggunakan	gelombang	mikro Ketuhar

Sinaran
inframerah

•	 Untuk	memasak	(ketuhar,	pemanggang	dan	pembakar)
•	 Untuk	melihat	dalam	gelap	(kamera	inframerah	dan

teropong inframerah)
•	 Mengeringkan	cat	pada	kereta
•	 Rawatan	sakit	otot
•	 Alat	kawalan	jauh	untuk	televisyen	dan	pemain	DVD

Alat kawalan
jauh

Cahaya
nampak

•	 Membolehkan	benda	hidup	untuk	melihat
•	 Fotografi
•	 Fotosintesis	dalam	tumbuhan	hijau
•	 Cahaya	laser	digunakan	dalam	pemotongan	logam,	ukur

tanah dan penghantaran maklumat melalui gentian optik
Kabel optik
gentian

Sinaran
ultraungu

•	 Mengeraskan	bahan	tampalan	gigi
•	 Menentukan	kesahihan	wang	kertas
•	 Rawatan	penyakit	kuning	pada	bayi
•	 Penulenan	air	minuman
•	 Pensterilan	alat	perubatan	dan	makanan
•	 Alat	perangkap	serangga

Mengeras
tampalan gigi

Sinar-X •	 Imej	sinar-X	membantu	doktor	mengesan	retakan	atau
patah pada tulang dan memeriksa organ dalaman

•	 Pemeriksaan	sambungan	kimpalan
•	 Pengimbas	bagasi	di	lapangan	terbang
•	 Menentukan	keaslian	lukisan

Imej tulang patah
pada imej sinar-X

Sinar gama •	 Membunuh	sel	kanser	dalam	radioterapi
•	 Pensterilan	peralatan	pembedahan	dan	perubatan

secara pukal
•	 Digunakan	dalam	industri	pemprosesan	makanan	supaya

makanan tahan lebih lama Label penyinaran
makanan

Jadual 5.11 Aplikasi bagi setiap komponen spektrum elektromagnet dalam kehidupan

5.7.3222
Latihan Formatif 5.7

Aktiviti 5.24

1. Rajah 5.71 menunjukkan spektrum elektromagnet.

A Sinar-X B Cahaya
nampak

Sinaran
inframerah C Gelombang

radio

Rajah 5.71

Apakah gelombang A, B dan C?

2. Susunkan senarai gelombang elektromagnet yang diberikan di bawah mengikut tertib
frekuensi menaik.

Sinaran inframerah

Sinar-X

Gelombang mikro

Sinar gama

Gelombang radio

3. Dalam udara, cahaya biru dengan panjang gelombang 420 nm bergerak dengan laju
3.00 × 108 m s–1. Laju cahaya biru ini berkurang kepada 2.25 × 108 m s–1 apabila melalui
suatu medium cecair. Berapakah panjang gelombang cahaya biru itu dalam medium
cecair tersebut?

Tujuan: Mengumpul maklumat mengenai aplikasi setiap komponen spektrum elektromagnet
dalam kehidupan untuk meningkatkan kesedaran melalui pendekatan STEM.

Arahan:
1. Jalankan aktiviti ini secara berkumpulan.
2. Dengan merujuk kepada Jadual 5.11 di halaman 222,

kumpulkan maklumat mengenai aplikasi gelombang
elektromagnet yang lebih lengkap dan terperinci.

3. Pilih gelombang elektromagnet yang digunakan secara
meluas oleh setiap golongan masyarakat dan kumpulkan
maklumat seperti berikut:
(a) Apakah faktor-faktor yang menyebabkan pendedahan yang berlebihan kepada

gelombang elektromagnet yang anda pilih?
(b) Apakah kesan mudarat yang bakal dialami oleh pengguna akibat pendedahan

kepada gelombang elektromagnet yang anda pilih?
(c) Apakah langkah-langkah yang boleh diambil untuk mengurangkan pendedahan

kepada gelombang elektromagnet yang anda pilih?
4. Bincangkan maklumat yang diperlukan dan lengkapkan Borang Strategi Data K-W-L.
5. Sediakan contoh risalah bercetak dan elektronik.
6. Dapatkan maklum balas rakan dan guru mengenai contoh risalah yang disediakan.

Kemudian, buat penambahbaikan risalah tersebut sebelum mengedarkannya.

Muat turun Borang Strategi
Data K-W-L.

http://bit.
ly/2HnTOAO

5.7.3

Penilaian KBMM STEMKMK

223

Bab 5 Gelombang
Pe
le

m
ba

pa
n

da
n

re
so

na
ns

G
el

om
ba

ng

el
ek

tr
om

ag
ne

t

C
iri

g
el

om
ba

ng

el
ek

tr
om

ag
ne

t

G
el

om
ba

ng

A
sa

s
ge

lo
m

ba
ng

Je
ni

s g
el

om
ba

ng

Ap
lik

as
i

pe
m

be
la

ua
n:

•
G

el
om

ba
ng

a
ir

•
C

ah
ay

a
•

Bu
ny

i

Ru
m

us
 λ

=
 ax D

G
ra

f g
el

om
ba

ng
:

•
G

ra
f s

es
ar

an
-m

as
a

•
G

ra
f s

es
ar

an
-ja

ra
k

Pe
le

m
ba

pa
n

Re
so

na
ns

In
te

rf
er

en
s

ge
lo

m
ba

ng

Pr
in

sip

su
pe

rp
os

isi

ht
tp

://
bi

t.l
y/

2S

6C
29

q

Fa
kt

or
 sa

iz

ce
la

h
Fa

kt
or

pa

nj
an

g
ge

lo
m

ba
ng

Fr
ek

ue
ns

i a
sli

224
REFLEKSI KENDIRIREFLEKSI KENDIRI

1. Perkara baharu yang saya pelajari mengenai bab gelombang ialah ✎ .

2. Perkara paling menarik yang saya pelajari mengenai bab gelombang ialah ✎ .

3. Perkara yang saya masih kurang fahami atau kuasai ialah ✎ .

4. Prestasi saya dalam bab ini.

Kurang  1 2 3 4 5   Sangat
baik baik

5. Saya perlu ✎  untuk meningkatkan prestasi saya
dalam bab ini.

Muat turun dan cetak
Refleksi Kendiri Bab 5

http://bit.
ly/2G17sHQ

1. Rajah 1 menunjukkan sebuah pelabuhan dan
kawasan sekitarnya.
(a) Nyatakan fenomena gelombang yang berlaku

apabila gelombang laut
(i)   bertembung benteng pelabuhan di A,
(ii)  bergerak menghampiri pantai di B, dan
(iii) melalui laluan masuk pelabuhan di C.

(b) Lukiskan muka gelombang selepas gelombang
melalui C.

(c) Apakah kesan ke atas gelombang jika laluan
masuk pelabuhan dilebarkan lagi?

2. Rajah 2 menunjukkan muka gelombang air
bertembung dengan sebuah penghalang.
Lengkapkan Rajah 2 dengan melakar muka
gelombang selepas penghalang itu.

Rajah 1

Rajah 2

Pantai
Pelabuhan

Benteng Laut

A

C

B

Penghalang

Penilaian PrestasiPenilaian Prestasi

225

Bab 5 Gelombang
3. Rajah 3 di sebelah menunjukkan superposisi dua gelombang
satah yang koheren.
(a) Apakah maksud gelombang yang koheren?
(b) Nyatakan titik-titik berlakunya

(i) interferens membina,
(ii) interferens memusnah.

(c) Terangkan dengan rajah yang sesuai interferens di titik
(i) Q,
(ii) R, dan
(iii) S.

4. Rajah 4 menunjukkan susunan radas eksperimen
dwicelah Young.

D

Ka

Skrin lut cahaya

Penapis biru
Dwicelah
Young

Kotak sinar Celah tunggal

Pinggir cerah
Pinggir gelap

x

Rajah 4
(a) Apakah yang berlaku kepada alur-alur cahaya di kawasan K?
(b) Terangkan pembentukan pinggir cerah dan pinggir gelap di atas skrin.
(c) Anda diberi maklumat berikut:

•	 Jarak	di	antara	dwicelah,	a = 0.30 mm
•	 Jarak	di	antara	dwicelah	dengan	skrin,	D = 2.70 m
•	 Jarak	pemisahan	antara	dua	pinggir	cerah	yang	bersebelahan,	x = 4.0 mm

Hitungkan panjang gelombang cahaya biru dalam eksperimen ini.

5. Seorang murid menggetarkan suatu spring slinki
pada frekuensi 5 Hz supaya gelombang melintang
yang terhasil adalah seperti yang ditunjukkan
dalam Rajah 5.
(a) Tentukan amplitud, tempoh dan

panjang gelombang.
(b) Hitungkan laju gelombang sepanjang spring

slinki tersebut.

6. Seorang pengadil meniup wisel yang menghasilkan bunyi dengan frekuensi 500 Hz dan
panjang gelombang 0.67 m dalam udara. Berapakah laju gelombang bunyi tersebut

dalam udara?

P
Q

R
S

Penunjuk:
Puncak
Lembangan

Rajah 5

1.2 m

15 cm

Rajah 3

226
7. Rajah 6 menunjukkan satu tala bunyi sedang bergetar dan menghasilkan gelombang bunyi.

0.5 cm

225 cm
Tala bunyi

Rajah 6

Berdasarkan Rajah 6, tentukan
(a) amplitud getaran tala bunyi,
(b) panjang gelombang bunyi yang dihasilkan, dan
(c) laju gelombang bunyi yang dihasilkan apabila tala bunyi bergetar dengan frekuensi

440 Hz.

8. Rajah 7 menunjukkan imej gelombang
air bergerak dari kawasan air dalam ke
kawasan air cetek.

(a) Dalam Rajah 7, lukis corak
gelombang di kawasan A dan
kawasan B.

(b) Diberi laju gelombang air pada kawasan air cetek dan kawasan air dalam
masing-masing ialah 4.0 m s–1 dan 9.0 m s–1. Panjang gelombang di kawasan air
cetek ialah 2 m. Hitungkan panjang gelombang di kawasan air dalam.

9. Rajah 8 menunjukkan graf sesaran melawan masa yang mewakili ayunan sebuah bandul.

0

Sesaran, s / cm

Masa, t / s

Rajah 8
  Berdasarkan graf sesaran melawan masa dalam Rajah 8. Jawab soalan berikut:

(a) Apakah perubahan yang berlaku terhadap amplitud ayunan bandul?
(b) Apakah fenomena yang terjadi kepada ayunan bandul tersebut?
(c) Apakah sebab utama fenomena ini terjadi?
(d) Bagaimanakah bandul dapat kekal berayun?

Rajah 7

Gelombang
tuju

Air cetek Air dalam

A
B

Air dalam

227

Bab 5 Gelombang
10. Rajah 9 menunjukkan corak interferens yang terhasil dalam eksperimen interferens cahaya
yang menggunakan cahaya berwarna.

Corak A Corak B Corak C

Rajah 9
  Jadual 1 menunjukkan warna cahaya yang digunakan dalam eksperimen itu dan nilai

panjang gelombang. Lengkapkan Jadual 1 dengan memadankan warna cahaya dengan
corak A, B dan C.

Jadual 1

Warna Panjang gelombang / nm Corak interferens

Biru 400

Hijau 550

Merah 700

Jelaskan jawapan anda.

11. Rajah 10 menunjukkan satu sistem komunikasi yang melibatkan penghantaran terus isyarat
gelombang elektromagnet dari stesen pemancar ke stesen penerima. Jarak di antara dua
stesen yang jauh dan bentuk Bumi menyebabkan stesen penerima tidak dapat menerima
isyarat yang jelas secara terus dari pemancar. Anda dikehendaki memberi beberapa
cadangan untuk mereka bentuk satu sistem komunikasi yang dapat menambah baik kualiti
penghantaran isyarat.

BumiBumi

Stesen pemancar

Stesen penerima

Rajah 10

Terangkan cadangan anda berdasarkan aspek-aspek berikut:
(a) jenis gelombang yang dipancarkan
(b) frekuensi gelombang
(c) kaedah yang membolehkan gelombang itu merambat melalui jarak yang lebih jauh
(d) lokasi pemancar dan penerima

228
Sudut Pengayaan

12. Kompleks Pendaratan Ikan LKIM ialah tempat nelayan melabuhkan kapal dan mendaratkan
hasil tangkapan. Muara sungai menjadi pintu masuk untuk kapal-kapal nelayan ke Kompleks
Pendaratan Ikan LKIM. Gambar foto 1 menunjukkan contoh muara sungai.

Gambar foto 1

(Sumber: Image ©2019 TerraMetrics, Image ©2019 Maxar Technologies)

Andaikan diri anda sebagai jurutera yang berpengetahuan mengenai pantulan, pembiasan
dan pembelauan gelombang. Anda dikehendaki mencadangkan ciri-ciri reka bentuk
struktur binaan bagi memastikan kapal-kapal nelayan dapat melalui muara sungai dengan
selamat. Anda diminta memberi cadangan reka bentuk struktur binaan di muara sungai
berdasarkan aspek berikut:
(a) struktur binaan yang dapat mengurangkan ketinggian ombak
(b) ciri-ciri struktur binaan yang dapat mengurangkan kesan hakisan
(c) kedalaman muara sungai bagi membolehkan kapal melalui muara dengan selamat

13. Dewan baharu sekolah anda telah dibekalkan dengan sistem siar raya yang terdiri daripada
dua buah pembesar suara, sebuah mikrofon dan stesen kawalan yang terdiri daripada
amplifier	 yang	 dilengkapkan	 slot	 USB	 dan	 DVD.	 Anda	 dikehendaki	 mencadangkan
pemasangan sistem siar raya tersebut supaya suara guru dan bunyi dari video boleh
didengar dengan jelas oleh para hadirin. Lakarkan dan terangkan cadangan anda
berdasarkan aspek-aspek berikut:
(a)  kedudukan pembesar suara
(b)  jarak antara pembesar suara
(c)  kedudukan mikrofon
(d) kedudukan stesen kawalan

229

Bab 5 Gelombang


CamScanner

https://digital-camscanner.onelink.me/P3GL/g26ffx3k
CamScanner

https://digital-camscanner.onelink.me/P3GL/g26ffx3k
CamScanner

https://digital-camscanner.onelink.me/P3GL/g26ffx3k
CamScanner

https://digital-camscanner.onelink.me/P3GL/g26ffx3k
CamScanner

https://digital-camscanner.onelink.me/P3GL/g26ffx3k
CamScanner

https://digital-camscanner.onelink.me/P3GL/g26ffx3k
CamScanner

https://digital-camscanner.onelink.me/P3GL/g26ffx3k
CamScanner

https://digital-camscanner.onelink.me/P3GL/g26ffx3k
CamScanner

https://digital-camscanner.onelink.me/P3GL/g26ffx3k
CamScanner

https://digital-camscanner.onelink.me/P3GL/g26ffx3k
CamScanner

https://digital-camscanner.onelink.me/P3GL/g26ffx3k
CamScanner

https://digital-camscanner.onelink.me/P3GL/g26ffx3k
CamScanner

https://digital-camscanner.onelink.me/P3GL/g26ffx3k
CamScanner

https://digital-camscanner.onelink.me/P3GL/g26ffx3k
CamScanner

https://digital-camscanner.onelink.me/P3GL/g26ffx3k
CamScanner

https://digital-camscanner.onelink.me/P3GL/g26ffx3k
CamScanner

https://digital-camscanner.onelink.me/P3GL/g26ffx3k
CamScanner

https://digital-camscanner.onelink.me/P3GL/g26ffx3k
CamScanner

https://digital-camscanner.onelink.me/P3GL/g26ffx3k


SULIT  1103/1

1103/1 © MPSM Cawangan Pulau Pinang  SULIT

BAHASA MELAYU
Kertas 1

2 ¼ JAM

MAJLIS PENGETUA SEKOLAH MALAYSIA

CAWANGAN PULAU PINANG

MODUL BERFOKUS KBAT SPM  2020

____________________________________________________________________________

BAHASA MELAYU

Kertas 1

2 jam 15 minit

JANGAN BUKA KERTAS SOALAN INI SEHINGGA DIBERITAHU

1.  Kertas soalan ini mengandungi dua bahagian: Bahagian A dan Bahagian B.

2.  Jawab soalan Bahagian A dan satu soalan daripada Bahagian B.

3.  Jawapan anda hendaklah ditulis dalam kertas jawapan yang disediakan.

4.  Jawapan boleh ditulis dalam tulisan Rumi atau Jawi.

Modul ini mengandungi 3  halaman bercetak.

[Lihat halaman sebelah
SULIT  1103/1

1103/1 © MPSM Cawangan Pulau Pinang  SULIT

Bahagian A

[30 markah]

[Masa dicadangkan : 45 minit]

Lihat gambar di bawah dengan teliti. Huraikan pendapat anda tentang cara-cara menangani
masalah demam denggi. Panjangnya huraian hendaklah antara 200 hingga 250 patah
perkataan.

Cara-cara Menangani Demam Denggi

-2-

Menghapuskan tempat

pembiakan nyamuk aedes
Denda yang lebih tinggi

Kawalan jangka panjang
SULIT  1103/1

1103/1 © MPSM Cawangan Pulau Pinang  SULIT

BAHAGIAN B

( 100 markah )

(Masa dicadangkan : 1 jam 30 minit )

Pilih satu daripada soalan di bawah dan tulis sebuah karangan yang panjangnya lebih

daripada 350 patah perkataan.

1. Penggunaan Internet dan telefon pintar adalah antara kegiatan yang paling digemari oleh

remaja pada masa ini.

Ulaskan kepentingan Internet dan aplikasi telefon pintar kepada anda.

2.        Peranan membentuk keluarga bahagia tidak hanya terletak pada ibu bapa sahaja.
           Sebaliknya menjadi tanggungjawab semua ahli keluarga.

           Tulis pendapat anda tentang peranan anak untuk membanggakan ibu bapa.

3.        Penularan jenayah rasuah telah menimbulkan pelbagai implikasi sosial.

           Tuliskan sebuah rencana tentang kesan-kesan jenayah rasuah dan langkah-langkah
           untuk mengatasinya.

4.        Program kebudayaan antara negara mendatangkan pelbagai faedah kepada negara dan
           rakyat  yang menyertainya.

           Bincangkan.

5.        Dengan apakah akan kaupenuhi
           piala remajamu
           adakah cuka kesangsian
           dari cinta murah
           atau madu ajaran
           dari ilmu susah?

          Petikan sajak di atas mengetengahkan persoalan tentang pengisian kehidupan remaja.

          Berikan pendapat anda tentang cara-cara memanfaatkan usia remaja.

KERTAS SOALAN TAMAT

-3-


KURIKULUM STANDARD SEKOLAH RENDAH

Dokumen Penjajaran Kurikulum

BAHASA MELAYU
Sekolah Jenis Kebangsaan

EDISI 2

TAHUN
KATA PENGANTAR

Kementerian Pendidikan Malaysia (KPM) telah

melaksanakan penjajaran kurikulum selaras

dengan pengumuman pembukaan semula

sekolah berdasarkan Takwim Persekolahan

2020 yang dipinda. Pada ketika itu, Kandungan

Kurikulum Standard Sekolah Rendah (KSSR)

telah dijajarkan bagi tujuan kegunaan

pengajaran dan pembelajaran bagi memenuhi

keperluan pembelajaran murid yang terkesan lanjutan daripada

Perintah Kawalan Pergerakan (PKP).

Susulan penutupan semula sekolah sepenuhnya mulai 9 Novermber

2020, sekolah telah melaksanakan pengajaran dan pembelajaran di

rumah (PdPR) sehingga hari terakhir persekolahan bagi tahun 2020.

Meskipun guru telah berusaha untuk melaksanakan PdPR, namun

masih terdapat cabaran dari aspek pelaksanaannya yang akan

memberi implikasi terhadap pembelajaran murid pada tahun 2021.

Sehubungan dengan itu, KPM telah memutuskan untuk meneruskan

pelaksanaan Penjajaran Kurikulum Versi 2.0 bagi tahun 2021.

Penjajaran Kurikulum Versi 2.0 merupakan usaha KPM bagi

membantu guru untuk memastikan kelangsungan pembelajaran

murid dilaksanakan. Kurikulum yang dijajarkan ini bukanlah

kurikulum baharu, tetapi kurikulum sedia ada yang disusun semula

berdasarkan Dokumen Standard Kurikulum dan Pentaksiran (DSKP)

KSSR serta ditambah baik daripada dokumen penjajaran kurikulum

sebelumnya. Kandungan kurikulum disusun berdasarkan kandungan

asas yang perlu dikuasai oleh murid. Manakala, kandungan

tambahan dan pelengkap perlu diajar bagi menyokong keseluruhan

pembelajaran sesuatu mata pelajaran yang boleh dilaksanakan

melalui pelbagai kaedah dan teknik pembelajaran.

Harapan KPM agar guru dapat terus merancang dan melaksanakan

pengajaran dan pembelajaran pada tahun 2021 dengan lebih

berkesan. KPM juga merakamkan setinggi-tinggi penghargaan dan

ucapan terima kasih kepada semua pihak yang terlibat dalam

melaksanakan kurikulum yang dijajarkan.

Dr. LATIP BIN MUHAMMAD
Timbalan Pengarah Kanan
(Kluster Dasar dan Sains & Teknologi)
Bahagian Pembangunan Kurikulum
Kementerian Pendidikan Malaysia
Dokumen Penjajaran Kurikulum 2.0 – KSSR (Semakan 2017) Bahasa Melayu  Tahun 6 SJK

1

Standard Kandungan

Standard Pembelajaran (SP)

Kandungan Asas Kandungan Tambahan Kandungan Pelengkap

KEMAHIRAN MENDENGAR DAN BERTUTUR

1.2 Mendengar,
mengecam dan
menyebut bunyi
bahasa iaitu abjad,
suku kata, perkataan,
frasa dan ayat dengan
betul.

1.2.6 Mendengar,
memahami, dan
menyebut ayat yang
terdiri daripada
pelbagai jenis ayat dan
ragam ayat dengan
betul.

1.3 Mendengar,
memahami dan
memberikan respons
terhadap sesuatu
arahan, soalan dan
pesanan yang
didengar dengan
betul.

1.3.1 Mendengar, memahami
dan memberikan
respons terhadap
pelbagai arahan
dengan berdasarkan
ayat perintah dalam
sesuatu situasi dengan
betul.
Dokumen Penjajaran Kurikulum 2.0 – KSSR (Semakan 2017) Bahasa Melayu  Tahun 6 SJK

2

Standard Kandungan

Standard Pembelajaran (SP)

Kandungan Asas Kandungan Tambahan Kandungan Pelengkap

1.3.2 Mendengar, memahami
dan memberikan
respons terhadap
pelbagai soalan yang
bertumpu dan soalan
bercapah dengan betul.

1.3.3 Mendengar, memahami
dan memberikan
respons terhadap
pesanan dengan
menyampaikan
pesanan menggunakan
bahasa yang santun
dalam sesuatu situasi.
Dokumen Penjajaran Kurikulum 2.0 – KSSR (Semakan 2017) Bahasa Melayu  Tahun 6 SJK

3

Standard Kandungan

Standard Pembelajaran (SP)

Kandungan Asas Kandungan Tambahan Kandungan Pelengkap

1.4 Bertutur, berbual dan
menyatakan
permintaan tentang
sesuatu perkara
daripada pelbagai
sumber dalam situasi
formal dan tidak
formal secara
bertatasusila.

1.4.1 Bertutur tentang
sesuatu perkara
daripada pelbagai
sumber dengan
menggunakan ayat
yang gramatis dalam
situasi formal dan tidak
formal secara
bertatasusila.

1.4.2 Berbual tentang
sesuatu perkara
dengan menggunakan
kata gelaran yang
sesuai secara
bertatasusila.
Dokumen Penjajaran Kurikulum 2.0 – KSSR (Semakan 2017) Bahasa Melayu  Tahun 6 SJK

4

Standard Kandungan

Standard Pembelajaran (SP)

Kandungan Asas Kandungan Tambahan Kandungan Pelengkap

1.4.3 Berbual tentang
sesuatu perkara
dengan menggunakan
kata ganti nama yang
sesuai dengan betul
secara bertatasusila.

1.4.4 Menyatakan
permintaan dengan
memberikan alasan
yang sesuai dalam
situasi formal dan tidak
formal secara
bertatasusila.

1.5 Bercerita, dan
menceritakan sesuatu
perkara semula
dengan tepat
menggunakan
sebutan yang jelas
dan intonasi yang
betul.

1.5.1 Bercerita dengan
sebutan yang betul dan
intonasi yang sesuai
dengan menggunakan
pelbagai jenis ayat dan
ragam ayat yang
mengandungi bahasa
yang indah.
Dokumen Penjajaran Kurikulum 2.0 – KSSR (Semakan 2017) Bahasa Melayu  Tahun 6 SJK

5

Standard Kandungan

Standard Pembelajaran (SP)

Kandungan Asas Kandungan Tambahan Kandungan Pelengkap

1.5.2 Menceritakan sesuatu
perkara dengan
sebutan yang betul dan
intonasi yang sesuai
dengan menggunakan
pelbagai jenis ayat dan
ragam ayat yang
mengandungi bahasa
yang indah.

1.6 Berbicara untuk
menyampaikan
maklumat tentang
sesuatu perkara
daripada pelbagai
sumber dengan tepat
secara bertatasusila.

1.6.1 Berbicara untuk
mendapatkan
maklumat yang tersurat
dan tersirat untuk
membuat rumusan
dengan betul secara
bertatasusila.

1.6.2 Berbicara untuk
menyampaikan
maklumat dengan
menerapkan bahasa
yang indah secara
bertatasusila.
Dokumen Penjajaran Kurikulum 2.0 – KSSR (Semakan 2017) Bahasa Melayu  Tahun 6 SJK

6

Standard Kandungan

Standard Pembelajaran (SP)

Kandungan Asas Kandungan Tambahan Kandungan Pelengkap

1.7 Berbincang dan
mengemukakan
pendapat tentang
sesuatu perkara
daripada pelbagai
sumber secara
bertatasusila.

1.7.2 Berbincang dan
mengemukakan
pendapat secara kritis
dan kreatif dengan
menggunakan ayat
yang gramatis secara
bertatasusila.

KEMAHIRAN MEMBACA

2.2 Membaca dan
memahami perkataan,
frasa dan ayat
daripada pelbagai
sumber dengan
sebutan yang betul.

2.2.3 Membaca dan
memahami ayat yang
mengandungi
perkataan berimbuhan
dalam bahan bacaan
prosa dan puisi dengan
sebutan yang betul.

2.3 Membaca kuat
pelbagai bahan
bacaan dengan
lancar, sebutan yang
jelas dan intonasi
yang betul.

2.3.1 Membaca sesuatu
bahan yang
mengandungi pelbagai
jenis ayat dan ragam
ayat secara mekanis.
Dokumen Penjajaran Kurikulum 2.0 – KSSR (Semakan 2017) Bahasa Melayu  Tahun 6 SJK

7

Standard Kandungan

Standard Pembelajaran (SP)

Kandungan Asas Kandungan Tambahan Kandungan Pelengkap

2.3.2 Membaca pelbagai
bahan yang
mengandungi ayat
tunggal, dan ayat
majmuk dengan
pelbagai keterangan
secara mekanis.

2.4 Membaca dan
memahami maklumat
yang tersurat dan
tersirat daripada
pelbagai bahan untuk
memberi respons
dengan betul.

2.4.1 Membaca dan
memahami
maklumat yang
tersurat dan tersirat
untuk membuat
ulasan dengan
betul.

2.4.2 Membaca dan
memahami maklumat
yang tersurat dan
tersirat untuk membuat
rumusan dengan betul.

2.4.3 Membaca dan
memahami maklumat
yang tersurat dan
tersirat untuk membuat
keputusan dengan
memberikan alasan.
Dokumen Penjajaran Kurikulum 2.0 – KSSR (Semakan 2017) Bahasa Melayu  Tahun 6 SJK

8

Standard Kandungan

Standard Pembelajaran (SP)

Kandungan Asas Kandungan Tambahan Kandungan Pelengkap

2.5 Membaca, memahami
dan menaakul untuk
memindahkan
maklumat yang
terdapat dalam
pelbagai bahan
dengan betul.

2.5.1 Membaca dan
memahami bahan
untuk memindahkan
maklumat dalam
bentuk grafik.

2.5.2 Membaca, memahami,
dan menaakul bahan
untuk memindahkan
maklumat mengikut
keutamaan ke dalam
bentuk grafik.

2.5.3 Membaca,
memahami dan
menaakul bahan
untuk
memindahkan
maklumat kepada
bentuk grafik, puisi
atau prosa.

2.6 Membaca pelbagai
bahan sastera dan
bukan sastera yang
sesuai bagi memupuk
minat membaca.

2.6.1 Membaca bahan
sastera untuk
menghasilkan idea
baharu.

2.6.2 Membaca bahan
bukan sastera
untuk menghasilkan
idea baharu.
Dokumen Penjajaran Kurikulum 2.0 – KSSR (Semakan 2017) Bahasa Melayu  Tahun 6 SJK

9

Standard Kandungan

Standard Pembelajaran (SP)

Kandungan Asas Kandungan Tambahan Kandungan Pelengkap

KEMAHIRAN MENULIS

3.2 Menulis huruf, suku
kata, perkataan, frasa
dan ayat secara
mekanis dengan betul
dan kemas.

3.2.6 Menulis teks prosa dan puisi
secara mekanis dengan
betul dan kemas.

3.2.7 Menulis teks prosa dan
puisi secara mekanis
dalam bentuk tulisan
berangkai dengan betul
dan kemas.

3.3 Membina dan menulis
perkataan, frasa dan
ayat dengan betul.

3.3.3 Membina dan menulis
jawapan  secara kritis
dan kreatif dengan
betul.

3.3.4 Membina kerangka dan
menulis pelbagai jenis
karangan.

3.4 Menulis imlak dengan
tepat.

3.4.1 Menulis perkataan dan
frasa yang diimlakkan
dengan menggunakan
ejaan yang tepat.

2.4.2 Menulis pelbagai teks
prosa yang diimlakkan
dengan menggunakan
ejaan dan tanda baca
yang tepat.
Dokumen Penjajaran Kurikulum 2.0 – KSSR (Semakan 2017) Bahasa Melayu  Tahun 6 SJK

10

Standard Kandungan

Standard Pembelajaran (SP)

Kandungan Asas Kandungan Tambahan Kandungan Pelengkap

3.5 Mencatat maklumat
yang betul tentang
sesuatu perkara
daripada pelbagai
sumber.

3.5.2 Mencatat maklumat
daripada pelbagai
sumber dalam
bentuk grafik.

3.6 Menulis untuk
menyampaikan
maklumat tentang
sesuatu perkara
dengan menggunakan
bahasa yang santun.

3.6.1 Menulis untuk
menyampaikan
maklumat dengan
menggunakan idea
utama dan idea
sampingan secara
kohesi dan koheran.

3.6.2 Menulis untuk
menyampaikan
maklumat dalam
bentuk karangan
berformat dengan

menggunakan bahasa
yang santun.

3.7 Menghasilkan
penulisan kreatif
dalam pelbagai genre
dengan betul.

3.7.1 Menghasilkan
perenggan yang kohesi
dan koheran dengan
betul.
Dokumen Penjajaran Kurikulum 2.0 – KSSR (Semakan 2017) Bahasa Melayu  Tahun 6 SJK

11

Standard Kandungan

Standard Pembelajaran (SP)

Kandungan Asas Kandungan Tambahan Kandungan Pelengkap

3.7.2 Menghasilkan
penulisan imaginatif
dan deskriptif dengan
menggunakan bahasa
yang menarik.

3.8 Mengedit dan
memurnikan hasil
penulisan dengan
betul.

3.8.2 Mengedit dan
memurnikan hasil
penulisan.

3.9 Menulis ulasan
tentang pelbagai
bahan sastera dan
bukan sastera yang
didengar, ditonton
atau dibaca dengan
betul.

3.9.1 Menulis ulasan tentang
sesuatu bahan sastera
dan bukan sastera
dengan menggunakan
ayat yang gramatis.

ASPEK SENI BAHASA

4.1 Menyebut dan
memahami unsur seni
dalam lagu melalui
nyanyian secara didik
hibur.

4.1.1 Menyebut dan memahami
seni kata lagu dengan
melahirkan imaginasi melalui
penghasilan karya sastera.
Dokumen Penjajaran Kurikulum 2.0 – KSSR (Semakan 2017) Bahasa Melayu  Tahun 6 SJK

12

Standard Kandungan

Standard Pembelajaran (SP)

Kandungan Asas Kandungan Tambahan Kandungan Pelengkap

4.1.2 Memahami dan mengubah
suai seni kata lagu secara
bebas dan
mempersembahkannya
melalui nyanyian secara didik
hibur.

4.2 Mengujarkan bahasa
yang indah dan
menggunakan bahasa
badan secara kreatif
semasa bercerita
secara didik hibur.

4.2.1 Mengujarkan cerita dengan
menggunakan bahasa yang
indah dengan sebutan dan
intonasi yang betul dan jelas.

4.2.2 Mengujarkan cerita dengan
menggunakan bahasa yang
indah dan ayat yang gramatis
untuk menyampaikan idea
secara kreatif.

4.3 Mengujarkan bahasa
yang indah dan
menggunakan bahasa
badan dengan kreatif
melalui lakonan
secara didik hibur.

4.3.1 Mengujarkan dialog dengan
sebutan dan intonasi yang
betul, dan jelas, bahasa yang
indah serta bahasa badan
yang kreatif melalui lakonan.
Dokumen Penjajaran Kurikulum 2.0 – KSSR (Semakan 2017) Bahasa Melayu  Tahun 6 SJK

13

Standard Kandungan

Standard Pembelajaran (SP)

Kandungan Asas Kandungan Tambahan Kandungan Pelengkap

4.3.2 Mengujarkan dialog yang
yang dihasilkan untuk
menyampaikan mesej dengan
menggunakan bahasa yang
indah serta bahasa badan
yang kreatif melalui lakonan.

4.4 Melafazkan dan
memahami puisi
dengan intonasi yang
betul menggunakan
bahasa yang indah
secara didik hibur.

4.4.1 Melafazkan puisi dengan
sebutan yang betul dan
intonasi yang sesuai serta
memahami puisi tersebut.

4.4.2 Mencipta puisi dengan
menggunakan bahasa yang
indah dan melafazkannya
dengan sebutan yang betul
dan intonasi yang sesuai.

ASPEK TATABAHASA

5.1 Memahami dan
menggunakan
golongan kata dengan
betul mengikut
konteks.

5.1.1 Memahami dan
menggunakan
pelbagai kata nama
am dan penjodoh
bilangan mengikut
konteks dengan
betul.
Dokumen Penjajaran Kurikulum 2.0 – KSSR (Semakan 2017) Bahasa Melayu  Tahun 6 SJK

14

Standard Kandungan

Standard Pembelajaran (SP)

Kandungan Asas Kandungan Tambahan Kandungan Pelengkap

5.1.2 Memahami dan
menggunakan
pelbagai kata nama
khas mengikut
konteks dengan
betul.

5.1.3 Memahami dan
menggunakan
pelbagai kata ganti
nama mengikut
konteks dengan
betul.

5.1.4 Memahami dan
menggunakan
pelbagai kata kerja
dan kata bantu
mengikut konteks
dengan betul.

5.1.5 Memahami dan
menggunakan
pelbagai jenis kata
adjektif, kata
adverba, kata
penguat, dan kata
penegas mengikut
konteks dengan
betul.
Dokumen Penjajaran Kurikulum 2.0 – KSSR (Semakan 2017) Bahasa Melayu  Tahun 6 SJK

15

Standard Kandungan

Standard Pembelajaran (SP)

Kandungan Asas Kandungan Tambahan Kandungan Pelengkap

5.1.6 Memahami dan
menggunakan
pelbagai kata
hubung mengikut
konteks dengan
betul.

5.1.7 Memahami dan
menggunakan
pelbagai kata tugas
mengikut konteks
dengan betul.

5.2 Memahami dan
menggunakan
pembentukan kata
yang sesuai pelbagai
situasi dengan betul.

5.2.1 Memahami dan
menggunakan
pelbagai imbuhan
dalam pelbagai
situasi dengan
betul.

5.2.2 Memahami dan
menggunakan
pelbagai jenis kata
ganda dalam
pelbagai situasi
dengan betul.
Dokumen Penjajaran Kurikulum 2.0 – KSSR (Semakan 2017) Bahasa Melayu  Tahun 6 SJK

16

Standard Kandungan

Standard Pembelajaran (SP)

Kandungan Asas Kandungan Tambahan Kandungan Pelengkap

5.2.3 Memahami dan
menggunakan
pelbagai kata
majmuk dalam
pelbagai situasi
dengan betul.

5.3 Memahami dan
membina ayat yang
betul dalam pelbagai
situasi.

5.3.1 Memahami dan
membina ayat
songsang yang
betul dalam
pelbagai situasi.

5.3.2 Memahami dan
membina ayat
dalam teks
menggunakan
penanda wacana
dengan betul.

 Guru disarankan agar mengutamakan SP pada ruang ASAS terlebih dahulu sebagai SP fokus. Kemudian diikuti dengan

SP pada ruangan TAMBAHAN dan disusuli dengan SP pada ruangan PELENGKAP.

 Sewaktu proses PdP berlaku, penggabungjalinan kemahiran mendengar dan bertutur, kemahiran membaca  dan

kemahiran menulis perlu diberi keutamaan, kemudian diikuti dengan gabung jalin aspek tatabahasa dan disusuli dengan

aspek seni bahasa.

 Guru juga boleh memilih urutan SP mengikut kesesuaian dan tahap kemampuan murid
431d275cf71eed88a55b194b7258a4db19ed4890656e58a0a15aa62ff0f8afb1.pdf

f0e5bb522a12a11af9453c6a1df693c78500b45a31353ae3aa2faef7b65a6425.pdf

431d275cf71eed88a55b194b7258a4db19ed4890656e58a0a15aa62ff0f8afb1.pdf