 1

KERANGKA PENGURUSAN EKONOMI DAN KEWANGAN

MASJID: SATU ANALISA

Asharaf Mohd Ramli

Abdullaah Jalil

Norman Hamdan

Dr. Asmaddy. Haris

Mohd. Aizuddin Abd. Aziz

Universiti Sains Islam Malaysia (USIM)

ABSTRAK

Dianggarkan terdapat sekitar 5 000 buah masjid di Malaysia yang didirikan di kawasan-

kawasan bandar dan luar bandar. Sebagaimana yang telah diperuntukkan oleh

Perlembagaan Persekutuan, kuasa mentadbir dan mengawalselia masjid adalah terletak di

bawah bidangkuasa kerajaan negeri melalui Majlis Agama Islam Negeri (MAIN). MAIN

akan memantau segala aktiviti-aktiviti masjid termasuklah pelantikan pegawai-pegawai

masjid, penyediaan teks khutbah jumaat dan kelas-kelas pengajian yang dijalankan.

Pengurusan dan pentadbiran ekonomi dan kewangan masjid pula diurus oleh ahli

jawatankuasa masjid di bawah seliaan MAIN. Terdapat dua aspek penting pengurusan

ekonomi dan kewangan masjid yang perlu diberi tumpuan utama pihak pengurusan

masjid iaitu aspek pendapatan dan perbelanjaan dana masjid. Ianya meliputi kaedah-

kaedah mendapatkan dana dan juga tatacara penyaluran dana untuk kegunaan masjid

seperti membayar bil elektrik dan bayaran saguhati kepada penceramah. Kaedah

pengurusan kewangan dan ekonomi yang sistematik akan menjamin setiap hasil

kewangan dan barangan yang diperolehi digunakan sebaik-baiknya terutamanya di dalam

menjayakan aktiviti-aktiviti yang memberi manfaat kepada seluruh ahli kariah. Artikel ini

akan mencadangkan kerangka pengurusan ekonomi dan kewangan masjid yang memberi

fokus kepada kaedah mengurus pendapatan dan perbelanjaan masjid secara efektif. Di

samping itu dinukilkan juga fatwa-fatwa shari’ah yang dikeluarkan oleh badan-badan

fatwa tempatan dan antarabangsa khususnya yang berkaitan dengan pengurusan

kewangan dan ekonomi masjid.

 2

Pendahuluan

Masjid adalah merupakan salah satu syiar atau lambang keagungan agama Islam semenjak dari

zaman permulaan Islam sehinggalah pada masa kini. Sebagai sebuah institusi yang penting,

masjid telah memainkan pelbagai peranan dan fungsi yang merangkumi tempat umat Islam

berkumpul untuk menunaikan ibadat solat sehinggalah kepada perkara-perkara kemasyarakatan

seperti pusat pengajian ilmu-ilmu agama, pusat ekonomi dan pusat masyarakat setempat. Bagi

menjamin kesemua peranan di atas dilaksanakan secara sistematik dan teratur, pengurusan masjid

yang efisien diperlukan terutamanya yang bersangkutan dengan pengurusan ekonomi dan

kewangan masjid. Hasil-hasil masjid yang kebanyakannya diperolehi melalui sumbangan derma

dan penjanaan aset perlu diurus dengan teliti bagi memastikan ianya disalurkan kepada aktiviti-

aktiviti pengimarahan masjid yang akan memberi faedah yang besar kepada ahli kariah. Kertas

kerja ini akan mencadangkan kerangka pengurusan ekonomi dan kewangan masjid yang

melibatkan dua komponen utama iaitu aspek pendapatan dan perbelanjaan. Dengan adanya

kerangka ini akan memudahkan pihak pengurusan masjid mengurus dan mentadbir dana-dana

yang diperolehi bagi   kegunaan masjid. Dinyatakan juga cabaran-cabaran dan masalah-masalah

yang dihadapi oleh pihak MAIN dan ahli jawatankuasa masjid di dalam menguruskan ekonomi

dan kewangan masjid.

Latarbelakang Masalah

Peranan masjid dalam menerima dan menyalurkan dana memberikan masjid peranan yang

menyerupai sebuah institusi kewangan Islam. Institusi kewangan Islam mengambil dana daripada

pihak pelabur atau pendeposit dan kemudian melaburkannya di dalam aktiviti-aktiviti yang

menjana keuntungan. Dari sudut yang lain, pihak masjid menerima dana daripada pelbagai

sumber dan dalam pelbagai bentuk dan kemudian menyalurkannya ke dalam aktiviti-aktiviti

masjid yang berkaitan. Perbezaan yang ketara ialah masjid bukanlah institusi yang bermotifkan

keuntungan (profit-oriented institution) manakala institusi kewangan Islam seperti bank Islam,

syarikat Takaful, dana amanah yang mematuhi Shariah dan lain-lain adalah bermotifkan

keuntungan.

Model pengurusan ekonomi dan kewangan sebuah institusi yang tidak bermotifkan keuntungan

perlulah berbeza berbanding sebuah institusi yang bermotifkan keuntungan. Namun begitu, pihak

penulis tidak menemui satu kerangka pengurusan ekonomi dan kewangan masjid yang

melambangkan fungsi dan peranannya. Penggunaan model perakaunan serta kerangka

 3

pengurusan ekonomi dan kewangan sebuah syarikat komersial bagi masjid adalah tidak sesuai

kerana faktor-faktor berikut:

 Masjid bukanlah sebuah institusi perniagaan yang melihat kepada pulangan kewangan

semata-mata;

 Penggunaan model syarikat komersial tidak dapat melambangkan fungsi dan peranan

masjid sepenuhnya. Ini mungkin menyebabkan peranan masjid yang sebenar tidak dapat

dipenuhi and dianalisa sebaiknya.

 Perolehan dan penggunaan dana masjid adalah tertakluk kepada hukum Shariah yang

berbeza dengan dana pelaburan dan perniagaan.

Objektif Kertas Kerja

Oleh itu, kertas kerja ini bertujuan untuk:

1. Menjelaskan peranan masjid dalam sistem ekonomi dan kewangan Islam.

2. Mencadangkan kerangka pengurusan pendapatan dan perbelanjaan masjid yang

bersesuaian dengan fungsi dan peranannya.

Kajian Literatur

Dari sudut perundangan, pentadbiran dan pengurusan masjid di Malaysia adalah tertakluk di

bawah bidang kuasa kerajaan negeri melalui Majlis Agama Islam Negeri (MAIN) sebagaimana

yang telah diperuntukkan oleh Perlembagaan Persekutuan (Ahmad Ibrahim, 1997). Menurut

Mashitoh (2004) memandangkan kebanyakan masjid yang terdapat di Malaysia adalah

merupakan harta wakaf maka secara tidak langsung ianya juga terletak di bawah pentadbiran

MAIN yang merupakan pemilik tunggal harta wakaf.

Zakaria Bahari dan Mohd Kamal Omar (2004) telah mengkaji tentang pengurusan dana masjid.

Terdapat dua kategori dana yang dikumpulkan oleh pihak pengurusan masjid iaitu dana tradisi

dan dana umum. Di dalam kajian yang dijalankan olehJaafar Ahmad et. al (1999) pada tahun

1999, terdapat 16 masjid di Malaysia yang mempunyai pendapatan melebihi  RM 1 juta setahun.

Kebanyakan dana-dana masjid ini diperolehi melalui derma hari Jumaat dan pendapatan aset

fizikal dan aset kewangan. Pengurusan dan pentadbiran masjid yang sistematik diperlukan bagi

memastikan dana-dana terbabit digunakan dengan sebaik-baiknya

Beberapa strategi bagi menambahkan dana masjid telah dicadangkan oleh Joni Tomkin (2002).

Di antara strategi yang boleh dilaksanakan oleh pihak pentadbir adalah seperti melakukan kutipan

 4

derma bulanan secara tetap dari ahli kariah masjid, mewujudkan koperasi masjid, pelaburan dana

masjid yang sedia ada, pelaburan asset-aset hartanah masjid di dalam bentuk sewaan dan

menyediakan kemudahan-kemudahan seperti dewan untuk disewa kepada orang-ramai atau

organisasi.

Penyelidikan yang dilakukan oleh Rokiah et.al. (2008) di tiga buah masjid di daerah Dungun

Terengganu, mendapati bahawa pihak pengurusan masjid tidak mempunyai kaedah perakaunan

yang sistematik di dalam merekodkan aliran keluar masuk dana masjid. Walaupun dinyatakan

bahawa tiada penyelewengan dilakukan, ketiadaan pengurusan kewangan yang sistematik boleh

menyebabkan dana-dana yang diperolehi tidak digunakan secara optimum.

Daripada penelitian kajian-kajian yang terdahulu, didapati tidak terdapat kajian yang menyentuh

aspek pengurusan kewangan dan ekonomi masjid secara komprehensif. Pengurusan pendapatan

dan perbelanjaan masjid yang efisien amat penting bagi memastikan segala dana dan asset yang

dimiliki oleh institusi masjid digunakan bagi kemaslahatan ahli kariah di kawasan terbabit.

Kedudukan Masjid Menurut Perlembagaan Malaysia

Perlembagaan Persekutuan Malaysia telah memperuntukkan bahawa Agama Islam, undang-

undang Islam dan Adat Resam Melayu adalah diletakkan di bawah bidang kuasa kerajaan-

kerajaan negeri (Ahmad Ibrahim, 1997: 5-6). Masjid yang nerupakan tempat suci bagi umat untuk

melakukan ibadat seharian secara langsung tertakluk kepada bidang kuasa kerajaan negeri.

Perenggan 1 dalam senarai 2 – Senarai Negeri Jadual Ke-9, Perlembagaan  berbunyi seperti

berikut: “Hukum syarak dan undang-undang diri..termasuk hukum syarak yang berhubung

dengan...masjid atau mana-mana tempat sembahyang awam untuk orang Islam,...”. Manakala

enakmen bagi negeri-negeri sebagai contohnya, Seksyen 72 Enakmen Negeri Sembilan, no.

1./1991 yang dikeluarkan oleh Negeri Sembilan telah menyatakan tentang peranan Majlis Agama

Islam Negeri sebagai pemegang amanah bagi masjid. Tambahan pula, kebanyakan masjid di

Malaysia adalah juga merupakan harta wakaf  yang juga dikawalselia oleh MAIN selaku

pemegang amanah tunggal harta wakaf. Maklumat terperinci pentadbiran dan pengurusan masjid

ditunjukkan oleh Gambarajah 1:

 5

Gambarajah 1: Kerangka Pengurusan dan Pentadbiran Masjid di Malaysia

Gambarajah 1 di atas menunjukkan struktur pentadbiran dan pengurusan masjid di Malaysia yang

dibahagikan kepada dua bahagian iaitu pentadbiran masjid yang terletak di Wilayah Persekutuan

dan pentadbiran masjid-masjid negeri lain. Di Wilayah Persekutuan, Yang Di Pertuan Agung

selaku ketua agama Islam adalah juga merupakan Yang DiPertua kepada Majlis Agama Islam

Wilayah Persekutuan. Bagi melicinkan pentadbiran, MAWIP menubuhkan Jabatan Agama Islam

Wilayah (JAWI) di Kuala Lumpur, Labuan dan Putrajaya yang antara lain bertindak

mengawalselia masjid melalui Jawatankuasa Pengurusan Masjid (www.jawi.gov.my). Di antara

tugas Jawatankuasa Masjid ialah memantau program-program masjid seperti pelantikan pegawai

masjid dan ahli jawatankuasa kariah masjid serta menyediakan teks khutbah Jumaat.

Hierarki pentadbiran masjid di negeri-negeri lain adalah diketuai oleh Sultan dan juga Yang

Dipertua Negeri yang bertindak sebagai Yang Di Pertua MAIN. Pejabat Agama Islam Daerah

atau Jabatan Agama Islam Negeri ditubuhkan bagi membantu menyelaraskan pentadbiran MAIN

ke seluruh negeri. Sebagai contoh, Majlis Agama Islam Negeri Johor (MAIJ) telah menubuhkan

Pejabat Tadbir Jabatan Agama Islam Daerah bagi membantu MAIJ di dalam urusan pentadbiran

hal ehwal Islam negeri termasuklah perkara yang berkaitan dengan pengurusan masjid.

Pengurusan masjid ditadbir oleh Jawatankuasa Masjid yang berperanan mengawal selia segala

aktiviti masjid-masjid di daerah masing-masing (www.maij.gov.my).

Pengurusan Masjid

Negeri

Sultan/Yang Dipertua

Majlis Agama Islam Negeri

Pejabat/Jabatan Agama
Islam Daerah

(jika ada)

Wilayah Persekutuan

Jawatankuasa Pengurusan
Masjid

Yang Dipertuan Agung

Majlis Agama Islam Wilayah

Jabatan Agama Islam
Wilayah

(jika ada)

Jawatankuasa Pengurusan
Masjid

http://www.jawi.gov.my/

http://www.maij.gov.my/

 6

Peranan Masjid sebagai institusi ekonomi Islam

Masjid merupakan institusi terpenting (al-hay’ah al-ulya) di dalam masyarakat Islam. Apabila

Rasulullah SAW berhijrah ke Madinah, institusi yang pertama dibina oleh baginda SAW ialah

masjid iaitu Masjid Nabawi (al-Nablusi, 2008). Pada hakikatnya, masjid boleh dilihat sebagai

sebuah institusi yang universal yang memainkan peranan yang pelbagai. Masjid boleh dilihat

sebagai institusi ibadah dan kerohanian, institusi pendidikan, institusi sosial, institusi

pentadbiran/politik dan institusi pertahanan atau ketenteraan, serta institusi ekonomi dan

kewangan Islam yang tidak bermotifkan keuntungan. Pada hari ini, kekuatan dana yang dapat

dijana oleh sesebuah masjid khasnya di kawasan bandar memang agak membanggakan. Namun

begitu, kewujudan dana ini di dalam sistem kewangan Islam seolah-seolah tidak diambil kira

sebagai sesuatu yang penting di dalam sistem kewangan dan ekonomi Islam.

Peranan masjid di dalam mengumpul dana dan menyalurkannya kepada unit ekonomi yang defisit

mempunyai asas di dalam Sunnah Rasulullah SAW. Jarir Ibn Abdullah r.a. meriwayatkan

bahawa bapanya berkata: “Ketika kami sedang berada di sisi Rasulullah SAW pada

waktu tengahari, maka datanglah sebuah kaum yang dalam keadaan tidak beralas kaki

dan tidak cukup pakaian, mereka memakai penutup kepala yang terkoyak sambil

menggantungkan pedang di badan mereka, kebanyakan mereka adalah dari [qabilah]

Mudharr. Maka berubah wajah Rasulullah SAW kerana melihat kesusahan yang mereka

hadapi. Maka Rasulullah SAW pun memasuki (rumah) dan kemudian keluar serta

memerintahkan Bilal r.a. untuk melakukan azan dan iqamah (Zohor). Setelah itu, baginda

SAW (dan para sahabat r.a.) bersolat. Setelah selesai solat, baginda SAW berkhutbah dan

membaca ayat al-Quran (dari Surah al-Nisaa’: Ayat 1 dan Surah al-Hashr: Ayat 18). serta

bersabda:

 َوَلْو ِبِشقِّ ََتْرَة   (َحَّتَّ قَالَ )َتَصدََّق َرُجٌل ِمْن ِديَنارِِه ِمْن ِدْرَهَِِه ِمْن ثَ ْوبِِه ِمْن َصاِع بُ رِِّه ِمْن َصاِع ََتْرِِه

Maksudnya: “Bersedekahlah seseorang itu daripada dinarnya, daripada dirhamnya,

daripada pakaiannya, daripada segantang gandumnya, daripada segantang tamarnya,

 7

(sehingga baginda SAW bersabda) walaupun dengan sebahagian daripada sebiji

tamarnya.”

Maka orang ramai agak perlahan untuk mula bersedekah. Maka datanglah seorang lelaki

daripada Ansar dengan satu kantung yang hampir-hampir tidak mampu dipegang dengan

tapak tangannya. Maka setelah itu, orang ramai pun terus bersedekah secara berterusan

sehingga terkumpulnya dua longgokan besar pakaian dan makanan sehingga aku telah

melihat wajah Rasulullah SAW berseri-seri seolah-olah bekas yang bersinar. Maka

baginda SAW pun bersabda:

ْسََلِم ُسنًَّة َحَسَنًة فَ َلُه َأْجُرَها َوَأْجُر َمْن َعِمَل ِِبَا بَ ْعَدُه ِمْن َغْْيِ َأْن يَ ن ُْقَص مِ  ْن أُُجورِِه ْْ َمْن َسنَّ ِف اْْلِ

ْسََلِم ُسنًَّة َسيَِّئًة كَ  اَن َعَلْيِه ِوْزرَُها َوِوْزُر َمْن َعِمَل ِِبَا ِمْن بَ ْعِدِه ِمْن َغْْيِ َأْن َشْيٌء َوَمْن َسنَّ ِف اْْلِ

 يَ ن ُْقَص ِمْن أَْوَزارِِه ْْ َشْيءٌ

Maksudnya: “Barangsiapa yang mencipta di dalam Islam satu sunnah yang baik, maka

dia memperolehi pahalanya dan pahala orang-orang yang beramal dengan sunnah

tersebut selepasnya tanpa mengurangkan sedikit pun daripada pahala-pahala mereka. Dan

barangsiapa mencipta satu sunnah yang buruk, maka dia memperolehi dosanya dan dosa

orang-orang yang beramal dengan sunnah (yang buruk) tersebut selepasnya tanpa

mengurangkan sedikit pun dosa-dosa mereka.”
1
 (Abdullaah Jalil & Muhamad Muda,

2008).

Di dalam hadis di atas, peranan masjid sebagai pusat pentadbiran dan ekonomi yang

menyelesaikan masalah ekonomi umat Islam dapat dilihat dengan jelas. Pemindahan kekayaan

atau dana daripada kelompok yang mempunyai lebihan (surplus) kepada golongan yang

kekurangan (deficit) dilakukan melalui institusi masjid. Namun begitu, aktiviti perniagaan yang

bermotifkan keuntungan adalah ditegah daripada dilakukan di dalam masjid kerana masjid

bukanlah dibina untuk tujuan berjual-beli di dalamnya. Abu Hurairah r.a. meriwayatkan bahawa

Rasulullah SAW bersabda:

1
 Hadis ini dan hadis-hadis yang mirip dengannya diriwayatkan oleh Muslim, al-Nasa’i, Ahmad, Ibn Abu

Shaybah, al-Bayhaqi, Abd al-Razzaq, al-Hakim, al-Tibrani, Ibn Hibban, al-Thayalisi dan al-Thahawi.

 8

 ِِتَاَرَتكَ  اللَّهُ  أَْرَبحَ  َل  فَ ُقوُلوا اْلَمْسِجدِ  ِف  يَ ْبَتاعُ  أَوْ  يَِبيعُ  َمنْ  رَأَيْ ُت ْْ  ِإَذا

Maknanya: “Apabila kamu melihat seseorang yang sedang menjual atau membeli di dalam

masjid. Maka katakanlah oleh kamu: “Semoga Allah tidak menguntungkan perniagaan kamu.”
2

Ini menunjukkan bahawa masjid bukanlah institusi perniagaan yang bermotifkan keuntungan. Di

dalam sistem ekonomi Islam, masjid dilihat sebagai institusi kewangan and ekonomi ijtima’ie

yang tidak bermotifkan keuntungan. Namun begitu, kedudukan masjid pada hari ini dilihat

sebagai sebuah entiti yang mempunyai tanggungjawab dan beban kewangan. Bagi meneruskan

kelangsungan institusi masjid, ia perlu mempunyai pendapatan bagi membiayai tanggungjawab

dan beban kewangan yang dipikulnya. Berdasarkan tanggungjawab kewangan yang dipikul oleh

masjid, kerangka pengurusan ekonomi dan kewangan masjid dilihat sebagai sangat penting dan

relevan bagi memastikan kelangsungan institusi masjid dapat diteruskan. Dengan pertambahan

bilangan masjid di seluruh Malaysia, kos pengurusan masjid yang perlu ditanggung oleh pihak

MAIN adalah semakin tinggi. Oleh kerana itu, pihak pengurusan masjid perlu memikirkan

bentuk-bentuk pendapatan yang dapat dijana oleh pihak masjid bagi menjamin agar masjid terus

dapat melaksanakan peranan utamanya.

Pengurusan ekonomi dan kewangan masjid adalah merupakan salah satu sistem pengurusan yang

menyokong aktiviti-aktiviti (program) yang dijalankan oleh pihak masjid. Gambarajah 2

menggambarkan Hubungan di antara Sistem Sokongan dan Peranan Utama Masjid. Jadual 1 pula

meletakkan deskripsi ringkas bagi setiap sistem pengurusan masjid.

2
 Diriwayatkan oleh Imam al-Tirmidhi.

 9

Gambarajah 2: Hubungan di antara Pengurusan Sokongan dan Peranan Utama Masjid

PENGURUSAN

SUMBER MANUSIA

PENGURUSAN

PEMBANGUNAN

PENGURUSAN

EKONOMI

PENGURUSAN

KEWANGAN

PENGURUSAN

PROGRAM

Pengurusan Sokongan Peranan Utama

Jadual 1: Deskripsi Ringkas Sistem Pengurusan Masjid

Aspek Deskripsi Ringkas

Peranan Utama Program Perancangan dan perlaksanaan aktiviti

Sistem

Sokongan

Sumber

Manusia

Perlantikan bagi jawatan-jawatan dalam carta

organisasi masjid

Pembangunan Pembangunan dan penyelenggaraan masjid

Kewangan Perakaunan seperti rekod dan laporan

kewangan

Ekonomi Pengurusan pendapatan dan perbelanjaan

Kerangka Pengurusan Ekonomi dan Kewangan Masjid

Di dalam bahagian ini, penulis mencadangkan kerangka pengurusan ekonomi masjid dan

kewangan masjid yang mampu menggambarkan peranan masjid dengan lebih menyeluruh.

Pengurusan ekonomi dan kewangan masjid melibatkan dua aspek utama iaitu pendapatan dan

perbelanjaan yang meliputi kaedah-kaedah untuk memperoleh dana atau aset dan tatacara

penyaluran hasil-hasil yang diperolehi bagi kegunaan masjid. Carta 1 menunjukkan model

pengurusan ekonomi dan kewangan masjid yang menunjukkan bahawa pendapatan masjid boleh

dijana melalui dua sumber utama iaitu sumber pendapatan yang berbentuk khusus dan am. Dana

am adalah bentuk dana yang boleh dibelanjakan secara umum tanpa tujuan khusus. Dana khusus

pula adalah merujuk kepada dana yang mempunyai tujuan tertentu dan khusus. Manakala

perbelanjaan pula boleh dibahagikan kepada tiga bahagian iaitu perbelanjaan bagi idari, ijtima’ie

 10

dan tijari. Idari adalah merujuk kepada perbelanjaan berkaitan pentadbiran masjid, ijtima’ie

adalah merujuk kepada segala aktiviti masjid yang tidak bermotifkan keuntungan, manakala tijari

adalah merujuk kepada aktiviti masjid yang bermotifkan keuntungan. Perbincangan terperinci

mengenai pendapatan dan perbelanjaan masjid adalah seperti di bawah.

Carta 1: Pengurusan Ekonomi dan Kewangan Masjid

PENGURUSAN EKONOMI

DAN KEWANGAN MASJID

Pendapatan

Perbelanjaan

Dana Umum

Dana Khusus

Ijtima’i

(Kemasyarakatan

& Keagamaan)

Tijari

(Perniagaan &

Pelaburan)

Idari

(Pentadbiran)

Pendapatan Masjid

Seperti yang dipaparkan di dalam Carta 2 di bawah, pendapatan khusus masjid diperolehi melalui

dana bertujuan tertentu seperti dana untuk membeli peralatan pembesar suara masjid dan dana

untuk membeli permaidani baru masjid. Dana bertujuan khusus ini kebiasaannya diadakan di

dalam suatu tempoh tertentu bagi mengumpulkan wang bagi jumlah yang tertentu. Apabila telah

sampai tempoh masa dan jumlah wang yang dikehendaki berjaya dikumpul maka tabung terbabit

akan ditutup. Khairat kematian pula merujuk kepada tabungan wang yang dkumpulkan melalui

pembayaran yuran oleh ahli kariah masjid untuk digunakan bagi perbelanjaan pengurusan

jenazah. Nilai yurannya pula berbeza mengikut kawasan seperti kawasan bandar mungkin

kadarnya lebih sedikit dari kampung kerana kosnya yang lebih mahal. Termasuk di dalam

kategori pendapatan khusus iaitu peruntukan khusus yang diperolehi oleh pihak masjid samada

dari Majlis Agama Islam Negeri (MAIN), syarikat swasta dan individu perseorangan.

Kebanyakan Masjid Negeri dan Masjid Daerah misalnya mendapat geran peruntukan secara

langsung dari MAIN. Manakala terdapat juga masjid yang dibiayai sepenuhnya oleh syarikat

swasta seperti Kumpulan Masjid An-Nur di negeri Johor yang ditadbir dan diurus oleh Johor

Corporation (Jcorp) (www.jcorp.com.my).

http://www.jcorp.com.my/

 11

Carta 2: Pendapatan Masjid

PENDAPATAN

Khusus

Umum

Khairat Kematian

Peruntukan Khusus

Dana Bertujuan

Khusus

Sumbangan

Berkala

Sumbangan Tidak

Berkala

Peruntukan Umum

Keuntungan Tijari

Potongan Gaji

Program Masjid

Angkat

Wakaf

Perkongsian

Untung Rugi

Pulangan

Pelaburan

Keuntungan Jualan

Yuran Program

Hasil Sewa

Upah Perkhidmatan

Hibah

Sedekah

Sumber pendapatan masjid yang berbentuk umum (sebagai contoh) terdiri daripada peruntukan

umum, sumbangan berkala, sumbangan tidak berkala dan keuntungan aktiviti. Peruntukan umum

adalah berupa dana atau tabungan yang tidak khusus kepada kegunaan-kegunaan tertentu. Pihak

masjid bolehlah menggunakan hasil dana yang dikumpulkan ini untuk tujuan-tujuan yang

difikirkan perlu. Sumbangan berkala pula merangkumi hasil kewangan yang diperolehi melalui

potongan gaji oleh indiividu ahli kariah atau orang perseorangan yang lain samada bulanan atau

tahunan. Di samping itu sumbangan berkala juga boleh diperolehi melalui program anak angkat

masjid yang melibatkan penyaluran dana oleh syarikat-syarikat swasta ke atas masjid-masjid

yang dijadikan anak angkat syarikat terbabit.

Sumbangan tidak berkala boleh didapati daripada tabarru’ atau derma, wakaf dan hibah. Ianya

adalah merupakan sumber dana tradisi yang diperolehi oleh masjid terutamanya tabung-tabung

pada hari Jumaat dan dua hari raya iaitu Hari Raya Aidilfitri dan Hari Raya Aidilfitri. Jumlah

tabungan yang diperolehi oleh masjid pada hari jumaat berbeza mengikut kawasan yang mana

kutipan yang diperolehi oleh masjid-masjid yang terletak kawasan bandar lebih tinggi dari

 12

masjid-masjid di kampung. Sebagai contohnya terdapat masjid yang terletak di bandar Kulim

yang mempunyai pendapatan yang melebihi RM 1000 sebulan yang diperolehi daripada tabung

umum hari Jumaat (Zakaria & Mohd Kamal: 2004: 256,257).  Selain menerima bantuan dan

sumbangan melalui tabungan-tabungan yang diwujudkan, terdapat juga pihak pengurusan masjid

yang memperolehi pendapatan melalui hasil sewa aset wakaf masjid, keuntungan jualan,

pulangan pelaburan dan yuran program.

Perbelanjaan Masjid

Bagi memastikan perbelanjaan masjid dapat diuruskan secara efektif dan sistematik, ianya

perlulah dikategorikan kepada tiga kategori iaitu perbelanjaan yang berbentuk idari, ijtima’ie dan

tijari. Perbelanjaan idari merujuk kepada sumber kewangan yang disalurkan bagi urusan

pengurusan dan pentadbiran masjid yang meliputi pembayaran bil air dan elektrik,

penyelenggaraan masjid seperti membaiki tandas, pembangunan masjid dan upah atau elaun

tertentu (jika ada) yang dibayar kepada tukang cuci misalnya. Memandangkan perbelanjaan ini

merupakan kategori perbelanjaan yang terpenting, maka pihak pengurusan masjid perlulah

memperuntukkan jumlah wang tertentu dari dana yang diperolehi bagi menampung segala

perbelanjaan di atas. Kegagalan pihak pengurusan masjid mendapatkan sumber kewangan yang

mencukupi untuk memenuhi keperluan perbelanjaan idari akan mendatangkan masalah seperti

talian elektrik diputuskan dan sebagainya.

Perbelanjaan ijtima’ie pula adalah merupakan wang yang dibelanjakan bagi menjalankan

aktiviti-aktiviti yang mendatangkan manfaat kepada ahli kariah masjid. Ini dikira sebagai

sumbangan terbesar institusi masjid di dalam membantu meningkatkan kefahaman Islam kepada

masyarakat Islam setempat. Di antara aktiviti yang utama ialah pendidikan seperti mengadakan

kuliah-kuliah maghrib dan subuh, ceramah-ceramah umum dan menyediakan perpustakaan  bagi

memudahkan masyarakat Islam setempat memperoleh bahan-bahan bacaan khususnya yang

berbentuk keagamaan (Roslan Mohamad, 2002: 4-5). Segala kos-kos seperti bayaran penceramah

dan juga jamuan ringan yang disediakan akan ditanggung oleh pihak masjid. Selain itu, termasuk

di dalam perbelanjaan ijtima’ie seperti penerbitan, bantuan masyarakat, wakaf aset dan

mengadakan majlis sambutan perayaan Islam seperti sambutan Maulidur Rasul.

Kategori perbelanjaan tijari ialah dana yang disalurkan bagi membolehkan pihak pengurusan

masjid terlibat di dalam aktivit-aktiviti yang berorientasikan keuntungan seperti mengadakan

 13

koperasi masjid. Penubuhan koperasi masjid menurut Zakaria dan Mohd Kamal (2004:258-259)

dapat membantu masjid menjalankan aktiviti-aktiviti seperti kursus-kursus berkala dan tidak

berkala serta dividen keuntungan koperasi boleh digunakan untuk menyediakan kemudahan

masjid, sebagai contohnya membina dewan masjid. Termasuk juga di dalam perbelanjaan tijari

ialah modal yang digunakan untuk mengadakan program pendidikan, menjalankan aktiviti

pertanian, pelaburan dan jualan. Kesemua aktiviti ini memerlukan perbelanjaan pendahuluan

yang diambil dari dana masjid dan sekiranya mendapat keuntungan ianya akan dimasukkan ke

dalam dana masjid. Lihat Carta 3 untuk ilustrasi.

Carta 3: Perbelanjaan Masjid

PERBELANJAAN

Ijtima’i

Tijari

Idari

Pembangunan

Penyelenggaraan

Upah/Elaun

Utiliti

Bantuan

Masyarakat

Penerbitan

Pembelian Aset

(Wakaf)

Majlis Sambutan

Islam

Pendidikan

 (Percuma)

Perpustakaan

Kelas Agama/

Tafaqquh

Sewaan

Pelaburan

Pertanian

Jualan

Pendidikan

(Berbayar)

Perubatan

Koperasi

Cabaran dan Masalah dalam Pengurusan Ekonomi dan Kewangan Masjid

Terdapat pelbagai cabaran dan masalah yang perlu dihadapi oleh pihak yang berkuasa bagi

mewujudkan pengurusan ekonomi dan kewangan masjid yang efisien dan sistematik. Di antara

masalah utama yang dihadapi oleh institusi masjid ialah sumber tenaga manusia yang terhad.

 14

Kebanyakan ahli jawatankuasa masjid terutamanya di kampung-kampung terdiri dari kalangan

orang-orang tua. Di dalam aspek pengurusan ekonomi dan kewangan masjid pula, terdapat

bendahari masjid yang tidak mempunyai pengetahuan asas perakaunan yang akan menyebabkan

rekod keluar masuk dana masjid tidak terurus. Ini seterusnya akan menyebabkan dana-dana

masjid tidak dapat disalurkan secara optimum bagi pelaksanaan aktivit-aktiviti yang bermanafaat

kepada ahli kariah masjid.

Selain itu ketiadaan garis panduan shariah yang jelas tentang penggunaan dana-dana masjid telah

menyebabkan ahli jawatankuasa masjid tidak dapat melakukan tugas mereka secara teratur.

Walaupun telah terdapat fatwa-fatwa yang dikeluarkan oleh badan-badan fatwa negeri dan

negara, namun ianya tidak disusun di dalam bentuk rujukan yang boleh dijadikan panduan apabila

hendak menggunakan dana-dana masjid. Isu-isu seperti pelaburan dana masjid dan memindahkan

dana sebuah masjid ke masjid yang lain sebagai contohnya, walaupun telah difatwakan tetapi

perlulah disusun secara sistematik bagi kegunaan ahli jawatankuasa masjid membuat keputusan

apabila berhadapan dengan persoalan terbabit.

Cabaran pengurusan ekonomi dan kewangan masjid pada masa kini adalah terarah kepada aspek

penjanaan ekonomi masjid dengan pelaksanaan beberapa strategi yang boleh menambahkan dana-

dana masjid. Di antara strategi yang dicadangkan adalah melalui aktiviti-aktiviti yang boleh

mendatangkan keuntungan seperti mengadakan koperasi masjid, mengadakan kursus-kursus

berbayar seperti kem solat dan membangunkan aset masjid seperti mendirikan dewan masjid

untuk disewa. Namun, perlulah juga diberi perhatian bahawa institusi masjid tidak terlalu

cenderung kepada program berbentuk tijari ataupun program berbentuk keuntungan sehingga

melupakan peranan terpenting membangunkan masyarakat Islam melalui program berbentuk

ijtima’ seperti kelas pengajian ilmu-ilmu agama dan sebagainya. Justeru, kerjasama semua pihak

yang terlibat seperti MAIN dan ahli kariah setempat amatlah diperlukan bagi memperkemaskan

pengurusan ekonomi dan kewangan masjid seterusnya mengimarahkan institusi masjid sebagai

salah satu lambang keagungan agama Islam.

 15

Rumusan dan Cadangan

Masjid mempunyai peranan yang penting di dalam sistem ekonomi Islam di dalam menyalurkan

dana daripada unit yang mempunyai lebihan kekayaan kepada bentuk-bentuk program yang dapat

memberi pulangan dan manfaat kepada masyarakat Islam. Model pengurusan ekonomi dan

kewangan masjid perlulah berbeza berbanding dengan model pengurusan ekonomi dan kewangan

sebuah syarikat nasional. Model pengurusan ekonomi dan kewangan masjid yang sesuai dengan

peranannya mampu memberi panduan asas kepada pihak pengurusan masjid di dalam merancang,

mentadbir dan mengawal selia pendapatan dan perbelanjaan masjid. Perolehan dana berbentuk

umum dapat memberi ruang yang luas kepada pihak pengurusan masjid di dalam merangka

aktiviti mereka. Namun begitu, dana khusus perlu dibentuk bagi tujuan tertentu bagi memastikan

kejayaan kutipan dana bagi tujuan tersebut. Dari segi perbelanjaan pula, peranan masjid di dalam

sektor ijtima’i patut diutamakan berbanding perbelanjaan idari dan tijari. Ini adalah kerana

masjid bukanlah sebuah entiti perniagaan yang bermotifkan keuntungan. Namun begitu, dalam

dunia hari ini, pihak masjid mungkin terpaksa melibatkan diri di dalam aktiviti tijari bagi

menjamin kelangsungan aktiviti ijtma’inya.

Rujukan

Abdullaah Jalil dan Muhamad Muda. 2008. Pengurusan Dana Sedekah Secara Sistematik:

Analisa Peranan Institusi Kerajaan dan Swasta. Jurnal Pengurusan JAWHAR, Vol. 2, No.1, ms.

53-72.

Ahmad Mohamed Ibrahim. (1997). Pentadbiran Undang-Udang Islam di Malaysia. Kuala

Lumpur: IKIM.

Al-Nablusi, Muhammad Ratib. 2008. Dawr al-masjid fi al-Islam. Diambil di

http://www.nabulsi.com/text/05seera/9fiqhsera/fiqhseera-57.php pada 12 Julai 2009.

Joni Tamkin dan Che Zarian Sa’ari. 2002. Pembangunan Ekonomi Masjid. Seminar

Pembangunan Masjid. Universiti Sains Islam Malaysia.

Siti Mashitoh. 2004. Pengurusan Masjid Menurut Perspektif Undang-Undang di Malaysia.

Prosiding Seminar Pengurusan Masjid. Universiti Utara Malaysia.

http://www.nabulsi.com/text/05seera/9fiqhsera/fiqhseera-57.php

 16

Zakaria Bahari dan Mohd Kamal Omar. 2004. Penjanaan Dana Pengurusan Masjid. Prosiding

Seminar Pengurusan Masjid. Universiti Utara Malaysia.

Zakaria Bahari dan Mohd Kamal Omar. 2004. Penjanaan Dana Pengurusan Masjid. Prosiding

Seminar Pengurusan Masjid. Universiti Utara Malaysia.

Laman Sesawang

www.jawi.gov.my

www.maij.gov.my

http://www.jawi.gov.my/

http://www.maij.gov.my/

 17

Reference Type:  Conference Paper

Record Number: 22Author: Asharaf Mohd. Ramli, Abdullaah Jalil, Norman Hamdan, Asmaddy Haris and

Mohd. Aizuddin Abdul Aziz

Year: 2009

Title: Kerangka Pengurusan Ekonomi Dan Kewangan Masjid: Satu Analisa

Conference Name: Islamic Economics System (iECONS 2009) Conference

Conference Location: Nilai

Publisher: Islamic Science University of Malaysia

Date: 15-16 July 2009


429 Too Many Requests

nginx


 1

Urbun Call Options: A Proposal for an Islamic Risk

Management Tool

Nuradli Ridzwan Shah Bin Mohd Dali

Abdullaah Bin Jalil

Universiti Sains Islam Malaysia (USIM)

Previously known as Kolej Universiti Islam Malaysia

Abstract

An option is a derivative which is not allowed by Islamic Fiqh Academy of OIC

(Organization of Islamic Countries) due to its speculative nature and the premium fee

charged. However, the idea of options as a hedging instrument in the financial industry to

cater the sales and purchase of goods of the Islamic countries should not be entirely

neglected especially when the financial system is not one hundred percent free from the

element of riba, maysir, and gharar.  In order to safeguard the maslahah of the ummah, a

proposed call options using the application of Urboun is put forward in this paper. This

suggestion is made based on the Islamic Fiqh Academy’s approval of urbun sale. With

the application of urbun sale contract on call option, it is hoped that the disapproved

aspect of conventional call option would be eliminated.

Keyword:  Islamic Financial Instruments, Options, Urbun.

Nuradli Ridzwan Shah Mohd. Dali and Abdullaah Jalil (2006). Urbun Call Options: A
Proposal for An Islamic Risk Management Tool. National Seminar in Islamic Banking and
Finance: Islamic Wealth Management: Prospects, Issues and Challenges. Kuala Lumpur,
KUIM.

 2

A. Introduction

Currency or money is an important aspect in our life because it facilitates trade activities,

payments of debts and zakah, and measures of values or units of account and as storage

of values. The purpose of currency trading is for three reasons which namely sale and

purchases of currency, a) to settle international payments, b) to hedge against market

volatility and c) to make profits (Saiful Azhar, 2005, pg 565).

The evolution of the economic system from barter trading to the uses of bimetallic and

fiat money (paper money) as a medium of exchange shows that the process of

civilization, modernization and the fallen of a society do have strong connections with

monetary stability.

The Origins of Money as stressed by Glyn Davies (2002) are:-

 Money did not have a single origin but developed independently in many different

parts of the world.

 Many factors contributed to its development and if evidence of what

anthropologists have learned about primitive money is anything to go by

economic factors were not the most important.

 Money performs a variety of functions and the functions performed by the earliest

types were probably fairly restricted initially and would NOT necessarily have

been the same in all societies.

 Money is fungible: there is a tendency for older forms to take on new roles and

for new forms to be developed which take on old roles.

It is clear about the permissibility of the usage of fiat money in the current economics

system but Umar Vadillo to name one, issued a controversial decree stating that the

existing fiat money is not in accordance to Shariah principles since it promotes injustice

and riba and needs to be reconsidered.  He suggested that the Muslims to use the gold

dinar and silver dirham, as the bimetallic currencies, which have intrinsic value as these

currencies were accepted during Prophet Muhammad saw time.

Nevertheless, the OIC Fiqh of Academy has issued a decree on the permissibility of using

paper money as currencies as long as it adheres to the strict rules and regulation regarding

to the sale and purchase of sarf. Mohamed Sharif (2006) mentioned that the currency is

not a shariah matter because it is based on nuqud. The OIC view is used throughout the

discussion in this paper to avoid any misunderstanding and misconception on the

derivatives.

Derivatives such as Forwards, Futures and Options are instruments that are widely used

for hedging and speculating.  The currently practices of futures and options derivatives

 3

are not in accordance to the shariah laws.  Futures and Options are derivatives, which

values derive from other financial products. On the other hand, options are yet too

speculative, which involve gharar and maisir, which are not in accordance to the shariah

laws (Nuradli R.S and Sanep Ahmad 2006).  However, there are two forward products

which have been developed - the Tawarruq Murabahah Forward Delivery and Tawarruq

Salam Forward Delivery. Nevertheless, the development of the Islamic contract for

option is still debatable. In the light of future financial instruments, the contract of sulh

and jaa’lah could be used as an alternative to conventional future. However in this paper,

the discussion on option will be discussed as for the futures will be discussed in a

subsequent forthcoming paper.

B. Literature Review

Derivatives as a whole from Islamic perspective are an issue which many ulama’ have

different opinions on its permissibility.  They have their own different reasons for

approving and prohibiting such contracts except for Salam contract (Nuradli R.S & Sanep

Ahmad 2006).  Obiyatullah Ismath Bacha, (1999) reviewed the evolution of modern

financial derivatives and its needs, urged the Islamic scholars to do some rethinking and

evaluation (Obiyatullah, 1999).  He explained the instruments in details by laying out

critical issues on why the Islamic communities need these instruments in the market place

as well as highlighting several consequences that would affect the Islamic business if

these instruments were ignored (Obiyatullah, 1999).

Mohammed Obaidullah (1999) has laid out that futures and options are prohibited with

emphasis on the definition of sarf from two different points of views. The first view

stated that only gold and silver would be governed in the rules of bai as-sarf while the fiat

or paper currencies did not fall into bai-sarf category. He cited Ibnu Taymiyah definition

of sarf, as gold and silver could perform as a medium of exchange and the fiat money was

not considered as sarf or currency. Therefore selling and buying fiat money with other

fiat money with deferred delivery if the currencies are not made of gold and silver is

acceptable because fiat money is not categorized as sarf (Mohammed Obaidullah 1999).

However in this current economic system, if this view is apprehended, lending fiat money

with interest is acceptable which will have a major implication on the Islamic banking

system especially and Islamic jurisprudence generally.

The contemporary view states that fiat or paper currencies fall into bai al-sarf category

therefore deferring delivery is riba (Obaidullah, 1999). This is also supported by the

decree issued by the OIC Fiqh academy regarding bay’ al-sarf.  Another prominent

Islamic scholar, Monzer Kahf also prohibits the sale of currency with deferred delivery.

This view is more practical in the current system and in the light of the economic

development of the ummah.  However, it is undeniable that the use of gold and silver as

medium of exchanges could promote economic stability. Therefore research on its impact

on the economic social order and comeback should not be ignored.

 4

Options

Options are a more complex financial derivative instruments compared to forward and

futures. The instruments give the buyer and seller the rights or option to withdraw from

the agreement of sale and purchase. In other word, option is the right to buy or sell a

certain amount of an underlying financial asset at a specified price for a given period of

time. Basically there are two basic types of options, which are called option and put

option. A call option is the buyer’s right to buy or not to buy an underlying asset from a

seller. In contrast, put option is the seller’s right to sell or not to sell an underlying asset

to a buyer. A certain premium fee is charged to the buyer or seller in order to have the

right whether to buy or not to buy for call option or to sell or not to sell for put option.

The major indicator that influences on the behaviors of the options players is the price

movement of the underlying assets.

As the resolution of the Islamic Fiqh Academy, Jeddah asserts "Option contracts as

currently applied in the world financial markets are a new type of contracts which do not

come under any one of the Shariah nominate contracts. Since the subject of the contract is

neither a sum of money nor a utility or a financial right which may be waived, the

contract is not permissible in Shariah." (Obaidullah, n.d.).

For a call option, the buyer will exercise the rights if the underlying asset price increase

and in the put option it work in reverse. Mufti Taqi Usmani prohibits options on the basis

of the fee charge for the promise and not because of the promise (International Journal of

Islamic Financial Service, 1999). The promise is permissible according to shariah

perspective for call and put options.

It is a promise from a party to another party to buy or sell his/her property in a future

date. The problem in options is the premium fee that is imposed on the promise, which

makes the contract invalid.

c
Urbun

1
 Sale in Islamic Jurisprudence

Urbun is a sale where the buyer pays a deposit (earnest money) to the seller; if the sale

proceeds, the deposit is considered as a part of the price, but if the sale recedes, the

deposit is for the seller (as gift). This type of sale is controversial and the Islamic jurists

are of different opinions with regard to its validity. The discussion can be summarized in

the following points:

1. al-Hanafiyyah, al-Malikiyyah, al-Shafi
c
iyyah, Abu al-Khattab from al-

Hanabilah, Abdullah Ibn Abbas and al-Hasan consider the urbun sale as void

as it is narrated by Amru’ Ibn Syu
c
aib that “The Prophet (Peace Be upon Him)

forbade (us) from the sale of urban”
2
. The sale also constitutes elements

1
 It is also called as

c
arabun and

c
urban.

2
 This hadith was narrated by Abi Dawud dan Ibn Abi Khaythamah with a good chain of narrators (sanad

hasan). There are other 9 narrations from the hadith books with a weak chain of narrators (sanad dhaif).

 5

gharar, maysir, two invalid conditions, one unfair stipulation, illegal taking of

other’s property and unspecific khiyar.

2. al-Hanabilah
3
, Muhammad Ibn Sirin and Ibnu Umar approve the sale of

urbun based on the practice of Umar al-Khattab. He once appointed Nafi’ Ibn

al-Harith to buy a house from Safwan Ibn Umayyah in Mecca to be converted

into a prison for 4,000 dirhams. Safwan asked Umar for a deposit of 10% (400

dirhams) and laid down a condition that the deposit would be his if Umar

terminated the contract. Umar agreed to the condition.
4
 The proponents also

insist on the weakness of hadith prohibiting urbun sale. Furthermore, this type

of sale consists of mutual benefit and interest (maslahah) for the contracting

parties and it is very much similar to option of condition (khiyar al-sharth).

Going through the discussions of the jurists on the status of urbun sale, al-Shawkani

asserts on its invalidity due to the various narrations of prophet’s prohibition by hadith

scholars. Even there are claims that these chains of narrations are week, yet it becomes

strong as the chains are supporting each other. In the other hand, Adnan al-Ahmadi has

concluded that the supporting arguments are stronger and thus, urbun sale is permissible.

Contemporary scholars such as Yusuf Qardawi, Mustafa al-Zarqa and Hashim Kamali

also have authenticated and approved urbun sale. Wahbah in his opinion states that

Urboun is permissible on the basis that it has been a customary and the hadiths from both

oppositions are weak (Wahbah al-Zuhaili,(a) pg. 462, 1995). Additionally, in the

Malaysian context, the Syariah Advisory Council of Securities Commission has passed a

resolution permitting the sale of urbun to be applied in the Malaysian Islamic financial

markets.

Islamic Fiqh Academy of OIC has approved Urbun sale with the following conditions:

1. The time frame of the contract should be predetermined.

2. The urbun deposit is considered as part of the selling price if the purchase is

carried through.

3. It is not applicable in the sales which stipulate the reception of either of the

two elements of exchange in the contract setting i.e. the salam sale; or the

reception of the two elements of exchange in the contract setting i.e. money

and currencies exchange.

Urboun or earnest deposit is suggested as a Shariah compliance alternative to the

premium fee call options.  The buyer will pay an earnest deposit for the call option and in

the case of withdrawal; the deposit will be forfeited as a gift to the seller. If the buyer

continues on the purchase then the deposit will be treated as the purchase price. For the

seller, there will be no option for not to sell.

3
 Imam Ahmad Ibn Hanbal approved the sale of Urboun based on the hadith narrated by Zaid Ibnu Aslam.

Ibnu Qudamah, a hanbali scholar, states that Urboun must have time period in the contract to prevent

gharar, conflict and uncertainty but Ahmad himself approved Urboun without any time period stipulating

that both parties agreed to it in the contract.
4
 This athar was narrated by Abd al-Razzaq (Musannaf), al-Bayhaqi (Sunan Kubra), al-Azraqi (Akhbar

Makkah) and al-Fakihi (Akhbar Makkah).

 6

In a discussion forum published in the International Journal of Islamic Financial Service,

Muhammed Shahid Ebrahim and Tariqullah Khan approve the usage of option while

Mahmoud El-Gamal has an opposite view on its permissibility (International Journal of

Islamic Financial Service, 1999).  Muhammad Ayub states that modern options could not

be found in any Islamic fiqh law since the modern financial transactions did not exist

during the classical theory of fiqh. Furthermore khiyar could only take place for exchange

transactions, which has taken place not as options, where payment and delivery will take

place in the future (Muhammad Ayub, 2003).

With all the opinions from the distinguished scholars the views that approved the usage

of Urboun will be used in developing call option only.  Put option could not be integrated

with Urboun since Urboun is a deposit to purchase whereas in put option the promise is

to sell. The paper will discuss two parts, which are the domestic call option and currency

call option.

C. Objective of the Study

The objective of this study is to propose a call option using Urbun deposit for

reconsideration and rethinking.

D. The Limitation of the Study

The research is only a proposal on the development of call option using Urboun deposits

and it will need for authoritative Shariah scholars to evaluate on its permissibility.

Therefore these theoretical frameworks would be useable if the Shariah scholars

approved the usage.

E. Justification of the Study

The product development would enrich the development of Islamic financial derivatives

instruments literature for the development of the Islamic economy and the maslahah of

the ummah.

F. Urboun Call Option  (UCO)

UCO would treat the premium paid by the buyer as Urboun or deposit.  Since Urboun is a

deposit, it will be treated as part of the purchase price when the UCO is exercised. This is

different from the conventional options that treat the premium as a fee and it will not be

included as part of the purchase price if the call options is exercised. The following

diagram will be useful to illustrate the overall process of UCO if the market price is

higher than the exercise price at the exercise date.

 7

The buyer and seller will enter into an agreement or a promise to buy and sell. The buyer

will pay the Urboun deposits of RM500 with the purchase price of RM5000 for 100

stocks.  The exercise period is in 3 months time.  The seller will receive the RM500

Urboun deposit and promise to sell to the buyer at RM5000 in 3 months time.  At the

exercise date the buyer will pay RM4500 for the balance of the purchase price if the

market price of the stock is more than RM50 per stock. In this case he will buy at RM50

per stock and can sell the stocks at the market price.  The profit that the buyer will make

is the differences between the market price and the strike price. The seller will sell the

stocks at the exercise price even though at the exercise date the market price is higher

than the strike price. In the event of the market price is lower than the strike price, the

following diagram would be best to illustrate the overall processes;

In the case if the market price is lower than the strike price, the buyer will not buy the

stocks from the seller because it would be profitable for the buyer to buy from the

market. However, the buyer might not be buying from the buyer only after the price of

Urbun Call Options: If market price is

higher than the exercise price

Buyer Seller

1. Enter UCO and pays deposits of RM500 with Purchase Price

of RM5000 for 100 stocks in 3 months time

2. Receive the RM500 deposit and promise to sell at RM5000 in 3 months time

3. Buyer will pay RM4500 for the balance of the purchase price

if the price of the stock is more than RM50 per stock

4. Seller will sell the stocks at the exercise price

Urbun Call Options: If market price is lower

than the exercise price

Buyer Seller

1. Enter UCO and pays deposits of RM500 with Purchase

Price of RM5000 for 100 stocks in 3 months time

2. Receive the RM500 deposit and promise to sell at RM5000 in 3 months time

3. Buyer will not buy the stock from the seller if the market

price of the stock is lower than RM50 per stock

4. Seller will forfeit the RM500 deposit

 8

the stock is at RM45 because the buyer will try to honor his promise to buy from the

seller. But if the price is lower than RM45 the buyer will dishonor his promise and the

seller will forfeit the RM500 deposit. The overall payoff diagram for the UCO is as

follows:

The payoff diagram shows that if the price is higher than the strike price, the buyer will

gain profit by buying from the seller and sell the stocks at the market price whereas if the

market price is lower than the strike price the buyer will be loosing a gradually of its

deposit by buying from the seller and selling the stocks at the market price or losing the

amount of deposit if the price is lower than RM45.

Currency Call Option

In the case of currency call option, the process is the same except that the buyer will have

to convert his currency to the seller currency at spot and if his country’s currency

depreciates, he will be loosing the amount of deposit and if his country’s currency

appreciates against the seller currency then he will make profit.

From the fiqh point of view, it is impermissible to implement the urbun sale on the

currency call option. This is due to the reason that the sale or exchange of currencies

stipulates reception and delivery of the two elements of exchange in the contract setting

(majlis). However, in an urbun sale, both of subject matter and price balance are deferred

to a predetermined date. If urbun sale is implemented on the currency call option, the

contract will be void due to the occurrence of riba al-nasiah (riba due to deferment).

Creating underlying asset to validate currency call option may render to bay al-‘inah

which is controversial.

Urbun Call Options (ACO)

Payoff
Profit

Price

Strike

Price

RM 50

Buyer

Seller

Urbun

Mkt Price RM 45

 9

G. Selected Shariah Issues Related to the Application of Urbun Call
Option

i. Selling of Urbun Call Option in the Secondary Market

One of the controversial issues regarding the application of Urbun Call Option is its

tradability in the secondary market from the fiqh perspective. This matter constitutes of

three issues i.e. the nature of Urbun, pricing of UCO and selling of UCO to the third

party.

The Nature of Urbun

The view of some Shariah scholars is that an option is a promise to sell or

purchase a thing at a specific price within a stipulated time and such a promise in

itself is permissible. The promise is also binding on the promisor. However, this

promise cannot be the subject matter of a sale or purchase (Obaidullah, n.d.)

In other hand, a few studies consider right of selling (in options) is similar to

khiyar. Since options involve a benefit (a right without obligation) for the

purchaser, trading of such benefit (manfa’ah) is observed to be permissible. The

Islamic Investment Study Group of the Securities Commission, Malaysia in its

report finds call warrants to be acceptable because it "has the characteristics of an

asset which satisfies the concept of "haqq mali" and "haqq tamalluk" which is

transferable based on the view of majority fuqaha’ other than Hanafiyyah.

Therefore this right can be classified as an asset and can therefore be traded

(Obaidullah, n.d.).

Pricing of Urbun Call Option

In the application of conventional option, the fee is not considered as a portion of

the purchase (exercise) price. Its price does not relate to the price of the

underlying asset from the contractual point of view. However, in the proposed

UCO, the urbun deposit will be treated as a portion of the purchase price for the

underlying asset. It is stated previously that Islamic Fiqh Academy approves

urbun sale with the condition that the urbun deposit is considered as part of the

selling price if the purchase is carried through.

Selling of UCO to the third party

An Urbun sale is a sale contract between two particular buyer and seller. The

seller is bonded to sell the specified subject matter to the specific seller. However,

if the buyer sells his right to proceed (or recede) the contract to the third party, it

can only be done with the consent of the seller.

From the authors’ viewpoint, this practice could be approved based on the

following arguments. Firstly, the first buyer sells his right which he has already

 10

owned to the third party. As previously discussed, the buyer has the right to

proceed or recede from the sale. However, this right is not for free, it is obtained

with the advance of earnest money to the seller. Hence, it is not considered as a

sale of non-possessed or non-existent asset. Considering the right as a non-

physical asset such as goodwill and copyright, the sale of the urbun right to the

third party could be approved under the light of the same arguments. Moreover,

the sale of several khiyarat is permissible according to several jurists (Obaidullah,

n.d.)
5
. If, as stated above, analogy can be made between options and khiyar, then,

the majority of fuqaha’ (Malikiyyah, Shafi’iyyah and Hanabilah) state that khiyar

can be inherited. This proves that the ownership of khiyar is tranferrable. Hence,

it could be traded.

With respect to the consent of seller to proceed with the urbun sale with the third

party, it could be stipulated upfront in the urbun sale contract that the buyer is

entitled to sell his right to the third party and the contracting parties are bonded

with any conditions laid down in the contract. This condition is permissible based

on a Hadith narrated from the Prophet PBUH which stated that “Muslims are

bonded with their stipulations except stipulations that permit unlawful matters or

prohibit lawful matters”.

ii. Speculative or gambling element of urbun call option

There is no clear cut prohibition of speculation in Islamic jurisprudence unless if it refers

to the meaning of maysir or qimar (gambling or game of chance). A situation whereby a

trader makes bountiful gains as a result of a price increase following an increased demand

is acceptable in Islam. What are clearly forbidden in Islam are fraud and manipulation

(Securities Commission, 2002). From the authors’ viewpoint, speculation is haram if it

involves element of gharar, ihtikar and al-najsh from the speculators. However, if the

speculation is based on adequate information and natural causes where the price is

determined by market forces and free from any manipulation, it should be permissible.

The most important matter is to ensure that trading activities in UCO is free from those

prohibited elements.

With regard to the gambling issue, the authors insist that UCO is not an instrument for

gambling as it is not a zero sum-game where the parties involved are in the situation of

either win or loss. In a conventional option, the gains of the buyer are equal to the losses

of the seller and vice versa. In UCO, the buyer of UCO could rescind the contract and

purchase (sell) in the market, thereby not losing the profit potential. Thus, the khiyar al-

shart could provide a benefit for the party holding the option at the cost of the

counterparty. However, the shortcoming caused to the counterparty can be compensated

in the form of higher contractual price and need not be paid separately upfront to the

counterparty. While this is true, the fact remains that an overwhelming majority of

5
 The authors do not come across the discussion on sale of khiyarat in the classical fiqh books.

 11

transactions are speculative –with gambling element- and not for hedging (Obaidullah,

n.d.).

H. Conclusion

Although Urboun is debatable in Islamic jurisprudence but its application in developing

options should be taken into consideration by the Islamic scholars as it would provide an

alternative for the Muslim to hedge against the price movement of an assets or a

currency. However, the development of UCO would be beneficial if the speculative

element, which is similar to maysir, could be avoided in order to provide a win-win

situation for both parties: the buyer and the seller. More studies on the Islamic contracts

and their risk management features should be carried out to develop more Islamic risk

management tools in an Islamic framework.

 12

References

Ali Salehabadi & Mohammad Aram.  Islamic Justification of Derivatives Instruments.

International Journal of Financial Services. Vol 4, No. 3, Oct- Dec 2002.

Available online at http://islamic-finance.net/Journals/Journal15/vol4no3art2.pdf

Al-Ahmadi, Adnan. n.d. Mabhath fi bay’ al-urbun. Unpublished article.

Al Baraka Islamic Bank. Salam Product. Available online at

http://www.barakaonline.com/products/salam.htm#top

Discussion Forum.  Islamic Financial Derivatives.  International Journal of Islamic

Financial Services, Vol.1, No.1, April-June, 1999 Available online at

http://islamic-finance.net/journals/journal1/art5.pdf

Edwardes, Warren. Derivatiphobia (tm): A Director's Guide to Derivatives. available at

http://dc3.co.uk/index1.html

Edwardes, Warren. Key Financial Instruments:  Understanding and innovating in the

world of derivatives”  Financial Times Prentice Hall 2000.

Edwardes, Warren. “Trends in Islamic Banking”. Interview with Stephen Ulph from

Jane's Islamic Affairs Analyst (IAA).  18
th

 April 2002 Available online at

http://dc3.co.uk/islamicbanking3.htm

Gitman & Joehnk, Fundamentals of Investing, 9
th

 Edition, Addison Wesley, 2003

Glyn Davies & Roy Davies. A Comparative Chronology of Money. Monetary History

from Ancient Times to the Present Day. 2002.

IBB. 2001. The Islamic Fiqh Academy: Resolutions and Recommendations on Islamic

Banking and Finance. Brunei: Bank Islam Brunei.

Muhammad Ayub.  Derivatives and Islamic Finance.  Available online at

http://www.sbp.org.pk/departments/ibd/derivatives_islamic.pdf#

Mohamad Hashim  Kamali.  Islamic Commercial Law.  An  Analysis of

Options.American Journal of Islamic Social Science14 (3)pg 17-37, 1997.

Mohammed Obaidullah.  Financial Contracting in Financial Market. An Islamic

Evaluation. International Journal of Islamic Financial Services, Vol.3, No.3, Oct-

Dec, 2001 Available online at http://islamic-

finance.net/journals/journal11/obaidvol3no3.pdf

Mohammed Obaidullah. n.d. Islamic Financial Options. Available online at :

http://vlib.unitarklj1.edu.my/htm/islamfin.htm

Nuradli Ridzwan Shah Bin Mohd Dali & Sanep Ahmad. A Review of Forward, Futures,

and Options From The Shariah Perspective. “From Complexity to Simplicity”.

Journal of the Islamic Economic Forum for Indonesian Development, Vol 5,

2006.

Obiyathullah, Ismath Bacha , “Derivatives Instruments and Islamic Finance Some

Thoughts For A Reconsideration”, International Journal of Islamic Financial

Services, Vol.1, No.1, 1999. Available online at http://islamic-

finance.net/journals/journal1/art2.pdf

Saiful Azhar Bin Rosly. Critical Issues on Islamic Banking and Financial Market.

Dinamas, Kuala Lumpur, 2005.

Securities Commission. 2002. Resolutions of the Securitis Commission Syariah Advisory

Council. Kuala Lumpur: Securities Commission.

http://www.ex.ac.uk/~RDavies/arian/author.html

http://www.ex.ac.uk/~RDavies/

http://www.sbp.org.pk/departments/ibd/derivatives_islamic.pdf

http://vlib.unitarklj1.edu.my/htm/islamfin.htm

 13

Wahbah al-Zuhaili (a).  Fiqh and Islamic Laws,  Vol IV.  Malay Translation.  Fiqh &

Perundangan Islam, Jilid IV. Translated by Mohd Akhir Haji YaUCOb et al.

Dewan Bahasa dan Pustaka, 1995.

Wahbah al-Zuhaili (b).  Fiqh and Islamic Laws,  Vol V.  Malay Translation.  Fiqh &

Perundangan Islam, Jilid IV. Translated by Mohd Akhir Haji YaUCOb et al.

Dewan Bahasa dan Pustaka, 1995.

What Shariah Experts Say.  Option Futures and Swap. International Journal of Islamic

Financial Services, Vol.1, No.1, April-June, 1999 Available online at

http://islamic-finance.net/journals/journal1/art4.pdf

http://islamic-finance.net/journals/journal1/art4.pdf