Hak Cipta Terpelihara 2015

Hak Cipta Terpelihara tidak dibenarkan mengeluar ulang mana-mana bahagian artikel,

ilustrasi, dan isi kandungan buku ini dalam apa juga bentuk dan dengan cara apa jua

sama ada secara elektronik, fotokopi, mekanik, rakaman, atau cara lain sebelum

mendapat izin bertulis daripada penerbit Ketua Pengarah, Jabatan Kemajuan Islam

Malaysia, Pusat Pentadbiran Kerajaan Persekutuan, 62519 Putrajaya.

Diterbitkan Oleh

JABATAN KEMAJUAN ISLAM MALAYSIAc

INDEKS SYARIAH MALAYSIA
MODEL TADBIR URUS BERTERASKAN

MAQASID SYARIAH

i

ii

iii

1

11

25

51

57

64

MESEJ YAB PERDANA MENTERI

MESEJ YB MENTERI DI JABATAN PERDANA MENTERI

KATA ALU-ALUAN KETUA PENGARAH JAKIM

LATAR BELAKANG

MAQASID SYARIAH SEBAGAI ASAS UKURAN INDEKS SYARIAH

MALAYSIA

• Syariah Dalam Kehidupan Ummah

• Kepentingan Maqasid Syariah

• Asas-Asas Utama Maqasid Syariah

PEMBANGUNAN INDEKS SYARIAH MALAYSIA

• Teras Utama Pembinaan Indeks Syariah Malaysia

• Parameter Umum Bagi Indeks Syariah Malaysia

• Bidang-Bidang Utama Pengukuran Indeks Syariah Malaysia

• Metodologi Pembinaan Indeks Syariah Malaysia

• Mekanisme Pembinaan Indeks Syariah Malaysia

PENUTUP

BIBLIOGRAFI

GAMBAR JAWATANKUASA TADBIR URUS INDEKS SYARIAH

MALAYSIA

Kandungan

“Di Majlis Perdana Ulama’   Umara’ pada 28 Ogos 2014, saya telah cetuskan

satu idea, bagi Malaysia melakarkan satu dimensi baru berkaitan Indeks

Syariah Malaysia yang belum pernah dilaksanakan sebelum ini. Indeks ini

merupakan satu produk pelengkap tadbir urus Islam di Malaysia, yang boleh

dianggap mempunyai nilai-nilai perintis. Dalam erti kata ia adalah menyeluruh,

komprehensif dan yang pertama seumpamanya di dunia”.

Ucapan YAB Dato’ Sri Mohd Najib Bin Tun Hj. Abdul Razak

sempena Majlis Perdana Ulama’   Umara’ 2015 dan Pelancaran Indeks Syariah Malaysia

pada 10 Februari 2015

di Pusat Konvensyen Antarabangsa Putrajaya.

Mesej YAB
Perdana Menteri Malaysia

~

~

i

ii

Mesej YB Menteri
di Jabatan Perdana Menteri

“Indeks Syariah Malaysia bukanlah suatu skim galakkan tetapi ia merupakan

inisiatif pihak Kerajaan untuk melihat kesungguhan dan usaha yang telah

dilakukan dalam melaksanakan dasar-dasar pentadbiran berasaskan prinsip-

prinsip kesejagatan Islam yang berpaksikan kepada Maqasid Syariah. Adalah

diharapkan ia akan menjadikan Malaysia sebagai benchmark kepada negara

Islam lain dalam mengukur Indeks Syariah agar ia boleh diimplementasikan

di negara mereka”.

YB Mejar Jeneral Dato’ Seri Jamil Khir Bin Hj. Baharom (B)

iii

Kata Alu-Aluan
Ketua Pengarah JAKIM

Segala puji-pujian dirafakkan ke hadrat Allah SWT, Tuhan sekalian alam dan

selawat serta salam buat junjungan besar Nabi Muhammad SAW.

Alhamdulillah dengan taufik dan inayahNya, buku “Indeks Syariah Malaysia-

Model Tadbir Urus Berteraskan Maqasid Syariah” telah berjaya diterbitkan

oleh JAKIM sebagai bahan rujukan dan panduan kepada semua peringkat

pembuat dasar, pelaksana dasar dan masyarakat. Pada 10 Februari 2015 YAB

Perdana Menteri telah melakar satu dimensi baru dengan melancarkan Indeks

Syariah Malaysia sejajar dengan hasrat dan kesungguhan Kerajaan untuk

melaksanakan pendekatan Maqasid Syariah dalam pentadbiran negara.

iv

Maqasid Syariah sememangnya telah diaplikasikan sebagai teras dalam

pemerintahan di Malaysia selama ini, hanya ia belum pernah diukur pada

suatu tahap sebenar. Oleh itu, telah tiba masanya suatu pendekatan serius

diambil oleh Kerajaan bagi menilai keseriusan usaha Kerajaan dalam

menepati piawaian Islam berkaitan dasar dan program Kerajaan yang

dilaksanakan dari tahun ke tahun. Indeks Syariah Malaysia ini merupakan

satu model dan produk tadbir urus Islam yang boleh dianggap mempunyai

nilai-nilai perintis. JAKIM selaku agensi penyelaras hal ehwal Islam di

Malaysia telah diamanahkan untuk merealisasikan hasrat murni Kerajaan ini.

Saya berharap penerbitan buku ini dapat memberikan maklumat dan penjelasan

kepada seluruh masyarakat dalam memahami pendekatan Indeks Syariah

Malaysia yang baru diperkenalkan ini. Mudah-mudahan segala usaha murni

ini akan beroleh rahmat dan keberkatan daripada Allah SWT.

Sekian, terima kasih.

Dato’ Haji Othman Bin Mustapha

1

LA
TA

R
 B

E
LA

K
A

N
G

LATAR BELAKANG

Syariah ialah perintah Allah yang disampaikan melalui Al-Quran dan As-Sunnah

untuk semua aktiviti manusia termasuk akidah, akhlak, fiqh ibadah, undang-

undang keluarga, perdagangan, komersial dan jenayah. Maqasid Syariah pula

adalah objektif utama syariah iaitu memelihara agama, nyawa, akal, keturunan

dan harta untuk kebajikan manusia (Al-Raysuni, 1991; Mohammad Hashim

Kamali, 2012). Maqasid Syariah merangkumi seluruh aspek kehidupan iaitu

sosioekonomi serta pembangunan manusia yang mencakupi aspek pendidikan

dan kekeluargaan yang mana ia adalah kerangka lengkap untuk pembangunan

negara Islam (Umer Chapra, 2008).

Amir, H. M. dan lain-lain (2012) dalam menjalankan kajian berkaitan Pelaksanaan

Prinsip Maqasid Syariah Dalam Pentadbiran Negara Islam menggunakan

kaedah rujukan buku-buku, jurnal dan bahan-bahan cetakan berkaitan untuk

membuat analisis. Kajian mereka mengetengahkan pendapat Abd Al-Wahab

(1987) bahawa terdapat tiga (3) prinsip utama dalam melaksanakan undang-

undang Islam iaitu:

i.

ii.

iii.

membawa pengurusan negara selari dengan kehendak Islam;

memastikan kepentingan manusia diberi keutamaan sepanjang masa;

dan

membentuk Islam dalam sistem pentadbiran negara.

MODEL TADBIR URUS BERTERASKAN
MAQASID SYARIAH

INDEKSINDEKS

SYARIAHSYARIAH
M A L A Y S I A

INDEKS SYARIAH MALAYSIA:

MODEL TADBIR URUS BERTERASKAN MAQASID SYARIAH

LA
TA

R
 B

E
LA

K
A

N
G

2

Mereka merumuskan bahawa pengurusan negara Islam yang cekap dan

berkesan bergantung pada pelaksanaan prinsip syariah iaitu Qawa’id

Maqasidiyyah (kaedah-kaedah mencapai tujuan), Jalb Al-Masalih Wa Dar’

Al-Mafasid (menjaga kemaslahatan dan menolak kerosakan) dan Fiqh Al-

Awlawiyyat (fiqh keutamaan). Terdapat beberapa kajian dilaksanakan ke

atas pembangunan sosioekonomi dengan menggunakan elemen Maqasid

Syariah. Salman Syed Ali dan Hamid Hasan (2014) membuat kajian mengenai

kemiskinan berasaskan elemen Maqasid Syariah di Pakistan. Mereka

membuat kajian ke atas 2,000 responden dengan menggunakan beberapa

soalan daripada World Values Survey tahun 2005-2008. Berdasarkan kajian

lapangan, mereka merumuskan daripada lima elemen dalam Maqasid Syariah

yang mana elemen pemeliharaan keturunan adalah penyumbang terendah

bagi faktor kemiskinan manakala pemeliharaan harta pula adalah penyumbang

tertinggi pada kemiskinan. Sehubungan itu, mereka mencadangkan kepada

Kerajaan Pakistan supaya memberi fokus kepada keselamatan serta kawalan

ke atas harta serta kekayaan rakyat miskin dan lemah bagi mengurangkan

kadar kemiskinan di negara tersebut.

Harzat Mirza Tahir Ahmad Khalifatul Masih IV (1992) dalam sebuah kongres

antara agama pada 3 Jun 1991 menyatakan bahawa syariah adalah undang-

undang Islam dan pertanyaan yang sering dibangkitkan adalah sejauh mana

syariah dijadikan undang-undang sesebuah negara. Beliau menyatakan bahawa

tidak mudah bagi sesebuah negara yang berbilang agama seperti India untuk

melaksanakan undang-undang Islam secara keseluruhan. Oleh yang demikian,

beliau mencadangkan agar undang-undang Islam dikuatkuasakan bermula

di salah sebuah pekan kecil agar pelaksanaannya dapat dicapai dan diukur

sebelum undang-undang syariah dilaksanakan di seluruh negara. Pandangan

Harzat Mirza Tahir Ahmad Khalifatul Masih IV (1992) berkaitan kesukaran

untuk mengaplikasikan undang-undang Islam di negara berbilang agama

diperkukuhkan lagi dengan pendapat Javed Ahmad Ghamidi (diterjemahkan

oleh Shehzad Saleem, 2005) yang mana tiada satu sistem politik yang dinyatakan

di dalam Al-Quran dan As-Sunnah diamalkan secara menyeluruh di dunia.

Namun, beliau menyatakan bahawa kebelakangan ini, terdapat usaha oleh

INDEKS SYARIAH MALAYSIA:

MODEL TADBIR URUS BERTERASKAN MAQASID SYARIAH

3

LA
TA

R
 B

E
LA

K
A

N
G

umat Islam untuk memahami politik patuh syariah dan kaedah untuk

mengaplikasikannya. Seterusnya, beliau dalam menghuraikan tentang politik

Islam telah merumuskan bahawa:

i.

ii.

iii.

iv.

v.

vi.

Kajian oleh Syarizal Abbas (2015) ke atas pelaksanaan syariah di Aceh,

merumuskan bahawa terdapat empat (4) faktor kejayaan dalam pelaksanaan

syariah. Empat (4) faktor kejayaan yang dinyatakan dalam kajian beliau adalah

materi hukum, aparatur penegak hukum, sarana-prasarana hukum dan

budaya hukum. Beliau menegaskan bahawa keempat-empat faktor tersebut

diperlukan untuk melaksanakan hukum syariah dengan berkesan. Selain itu,

pelaksanaan yang berkesan mampu mengurangkan kadar jenayah dan

kesalahan terutamanya arak, judi dan khalwat di Aceh. Seterusnya, pelbagai

usaha dibuat untuk mentafsir sebuah negara Islam dan mengukur tahap

pematuhan syariah sesebuah negara. Pada tahun 2006, satu kajian dijalankan

oleh Cordoba Initiative bagi mengukur tahap pematuhan syariah. Kajian

tersebut dikenali sebagai Shari’ah Index Project. Projek ini dipengerusikan

kerajaan Islam bukanlah teokrasi atau monarki, namun lebih pada

demokrasi selagi mana disokong oleh rakyat;

pemilihan pemimpin hendaklah melalui pemilihan yang adil dan

mendapat sokongan majoriti rakyat;

syarat kerakyatan yang berkaitan zakat hanya wajib kepada orang Islam

sahaja;

rakyat yang bukan beragama Islam juga perlu diambil berat

berdasarkan keperluan kebajikan negara;

undang-undang Islam terbahagi pada dua iaitu solat dan zakat, serta

undang-undang jenayah seperti mencuri dan membunuh; dan

wajib mentaati pemerintah kecuali pemimpin yang zalim dan

menyimpang daripada ajaran Islam.

INDEKS SYARIAH MALAYSIA:

MODEL TADBIR URUS BERTERASKAN MAQASID SYARIAH

LA
TA

R
 B

E
LA

K
A

N
G

4

oleh Imam Feisal Rauf. Selain itu, projek tersebut bertujuan untuk memberi

tafsiran sebuah negara Islam berdasarkan undang-undang Islam. Kajian

berkenaan melibatkan 44 buah negara yang majoriti rakyatnya adalah

beragama Islam (Rasha Elass, 2009). Imam Feisal Rauf dalam artikel beliau

yang bertajuk, Justification & Theory of Shariah Law: How the American

Declaration of Independence, Bill of Rights and Constitution Are Consistent

with Islamic Jurisprudence (2010), menerangkan tentang projek tersebut dan

dapatan kajian beliau.

Menurut beliau, terdapat tiga fasa dalam Shari’ah Index Project. Fasa

pertama adalah mengkaji tentang tafsiran mengenai negara Islam daripada

pakar-pakar Sunni dan Syiah. Ini bertujuan untuk memahami tafsiran negara

Islam menurut undang-undang Islam dan mewujudkan kriteria pengukuran.

Fasa kedua fokus pada kajian membangunkan kaedah secara kuantitatif dan

kualitatif bagi mengukur tahap pematuhan syariah oleh negara Islam

berdasarkan kriteria yang dipersetujui oleh pakar-pakar. Fasa tersebut

merangkumi kajian bagi menetapkan indeks dan mengukur tahap pematuhan

syariah oleh sesebuah negara.

Akhirnya, fasa ketiga adalah terdiri daripada analisis, cadangan dan

pembentangan data bagi pencapaian markah sesebuah negara dalam

mematuhi syariah. Imam Feisal dalam artikel tersebut telah merumuskan

bahawa American Bill of Rights dan perlembagaannya adalah selari dengan

prinsip Islam untuk perkara berkaitan dengan hak serta hubungan sesama

insan dan tanggungjawab serta amanah seorang manusia. Didakwa bahawa

terdapat persamaan antara penyataan American Declaration of Independence

dengan pandangan Islam mengenai hubungan manusia dengan Tuhan serta

dosa dan pahala.

Pelbagai usaha telah dipergiatkan oleh pengkaji-pengkaji Islam mahupun bukan

Islam berkaitan pelbagai isu dan perkara mengenai syariah dan Maqasid Syariah.

Berdasarkan kajian-kajian sebelum ini, mereka membuktikan keperluan dan

kepentingan aspek patuh syariah dalam pelbagai sektor bukan sahaja untuk

memenuhi tuntutan agama, malah bagi meningkatkan hasil dan ekonomi

INDEKS SYARIAH MALAYSIA:

MODEL TADBIR URUS BERTERASKAN MAQASID SYARIAH

5

LA
TA

R
 B

E
LA

K
A

N
G

negara. Dalam konteks inisiatif untuk mengukur tahap keseriusan sesebuah

negara dalam mematuhi Maqasid Syariah secara menyeluruh, ia dianggap

sebagai inisiatif perintis yang boleh dijadikan rujukan atau pengukuhan oleh

mana-mana pihak pada masa hadapan.

Beberapa indeks telah dibangunkan sebagai variasi atau alternatif kepada Indeks

Pembangunan Manusia (HDI) di mana kesejahteraan manusia dalam proses

pembangunan diukur seperti Indeks Kualiti Kehidupan, Indeks Kebahagiaan

dan Indeks Makna Kehidupan. Kajian menunjukkan usaha untuk mengintegrasikan

aspek agama yang mencerminkan kesejahteraan dalam pembangunan rohani

yang telah diiktiraf sebagai satu komponen penting dalam pembinaan indeks

adalah sangat kurang.

Indeks Pembangunan Manusia (E-HDI) oleh Dar (2004), Indeks Pembangunan

Manusia (I-HDI) oleh Anto (2009) dan Indeks Islamicity (I2) oleh Rehman dan

Askari (2010) adalah tiga daripada cubaan tersebut. E-HDI adalah berdasarkan

Maqasid Syariah dan ia mengambil kira perubahan sosial dan pembangunan

untuk semua negara. Ia merangkumi dengan lebih jelas unsur-unsur etika

dalam mengukur pembangunan dengan menggabungkan hak kebebasan,

kepercayaan, keprihatinan terhadap isu alam sekitar dan nilai-nilai kekeluargaan

dalam HDI itu. Anto (2009) pula cuba untuk membangunkan indeks dengan

I-HDI. Indeks itu terdiri daripada apa yang dipanggil sebagai Indeks Kebajikan

Material (MWI) dan Indeks Kebajikan Bukan Material (NWI) yang mewakili

lima keperluan asas dalam Maqasid Syariah. Di samping itu, ia juga termasuk

Indeks Kebebasan dan Indeks Alam Sekitar.

Indeks Islamicity telah dibangunkan untuk mengukur tahap “Islamicity” negara-

negara Islam dan bukan Islam berdasarkan prinsip-prinsip Islam. Indeks ini

dibangunkan bagi tujuan untuk mengetahui sama ada Islam adalah faktor

yang meningkatkan pembangunan manusia dan prestasi ekonominya. Ia

menggunakan empat (4) subindeks iaitu Indeks Islamicity Ekonomi (EI²), Indeks

Islamicity Perundangan dan Tadbir Urus (LGI²), Indeks Islamicity Manusia dan

Hak Politik (HPI²) dan Indeks Islamicity Perhubungan Antarabangsa (IRI²). Indeks

ini secara ringkas, mengukur pematuhan kerajaan untuk prinsip-prinsip Islam

INDEKS SYARIAH MALAYSIA:

MODEL TADBIR URUS BERTERASKAN MAQASID SYARIAH

LA
TA

R
 B

E
LA

K
A

N
G

6

dalam bidang ekonomi mereka;  integriti undang-undang dan tadbir urus alam

sekitar; tahap hak-hak sivil dan politik; dan hubungan dengan masyarakat

dunia berkenaan dengan beberapa bidang utama yang memberi sumbangan

kepada alam sekitar, globalisasi, penglibatan tentera, dan risiko kepada negara

secara keseluruhan (Rehman dan Askari, 2010).

Dalam indeks ini, prinsip-prinsip ekonomi, kewangan, politik, undang-undang

dan sosial Islam telah diwakili oleh 67 proksi yang menjadi amalan standard

tadbir urus yang baik dan ekonomi yang baik yang terpakai bagi semua negara

tanpa mengira orientasi keagamaan mereka. Bagaimanapun, Indeks Islamicity

ini pada dasarnya menggunakan petunjuk yang sedia ada mewakili nilai-nilai

universal, dan oleh itu ia tidak benar-benar berdasarkan Maqasid Syariah.

Pada masa ini, jumlah umat Islam adalah suku daripada jumlah penduduk

dunia. Perkara ini telah mendorong pada peningkatan permintaan kepada

pelaburan Islam oleh pelabur. Namun, Price Water House Coopers (2009), dalam

Syariah-Compliant Funds: A Whole New World of Investment menyatakan

bahawa sistem kewangan yang patuh syariah mencapai kurang daripada satu

peratus. Oleh yang demikian, Price Water House Coopers menegaskan

bahawa keperluan mewujudkan kajian ke atas dana patuh Syariah hendaklah

dilaksanakan oleh semua pihak berkaitan.

Permintaan pasaran modal patuh syariah telah meningkat secara mendadak.

Sehingga ke hari ini, beratus-ratus indikator patuh syariah telah dilancarkan oleh

negara-negara dalam dunia seperti Dow Jones dan FTSE Global yang melancarkan

DJIMI Shari’ah Compliant Index dan FTSE Global Index Series (GIIS). Terdapat

syarat dalam pasaran modal kepada syarikat di antaranya ialah keperluan Panel

Syariah, pelaksana Audit Syariah, pendapatan yang bersih daripada unsur-unsur

riba dan haram, penyaringan aset, serta pemegang amanah dan perjanjian.

Pelbagai kajian berkaitan prestasi pelaburan patuh syariah dalam aspek risiko,

pulangan dan prestasi keseluruhan pelaburan Islam telah dijalankan. Antara

kajian berkaitan prestasi pelaburan dana Islamiah adalah kajian oleh Collina dan

Gatti (2009). Kajian mereka mendedahkan bahawa prestasi pelaburan dana

INDEKS SYARIAH MALAYSIA:

MODEL TADBIR URUS BERTERASKAN MAQASID SYARIAH

7

LA
TA

R
 B

E
LA

K
A

N
G

Islam adalah memuaskan dalam keadaan pasaran baik, berkembang mahupun

dalam situasi ekonomi merundum. Ini adalah berdasarkan pada dua (2) perkara

iaitu:

i.

ii.

Kriteria dana Islam menawarkan peluang pelaburan yang selamat dan mampu

menghadapi perubahan serta mengejutkan pasaran. Walau bagaimanapun,

berdasarkan penanda aras mereka, didapati bahawa prestasi pelaburan dana

Islam adalah di bawah penanda aras dalam tahun 2006 sehingga 2009.

Mereka merumuskan bahawa pelaburan dana Islam mampu berkembang di

Itali. Namun ia memerlukan kemahuan politik dan budaya berkaitan dengan

Islam. Selanjutnya, kajian oleh Collina dan Gatti disokong oleh Mohsina Habib

dan Khalid ul Islam (2014). Mereka menjalankan kajian mengenai perbandingan

prestasi MSCI India Islamic Index dan MSCI Malaysia Islamic Index dengan

indeks konvensional untuk tempoh sebelas tahun iaitu, 2003 sehingga 2013.

Mereka mendapati bahawa prestasi indeks Islam India adalah kurang

memuaskan, manakala prestasi indeks Islam di Malaysia pula adalah

memuaskan berbanding indeks konvensional. Walau bagaimanapun, prestasi

kedua-dua indeks tersebut adalah lebih baik daripada indeks konvensional

sewaktu krisis ekonomi.

Asyraf Wajdi Dusuki dan Abdulazreen Abozaid (2007) telah menjalankan satu

kajian mengenai cabaran melaksanakan Maqasid Syariah dalam perbankan

dan kewangan Islam. Mereka menyatakan bahawa perbezaan di antara

perbankan Islam dengan perbankan konvensional adalah kaedah dan nilai

yang dilaksanakan oleh perbankan Islam. Kajian tersebut memberi gambaran

mengenai konsep Maqasid Syariah termasuklah kebajikan masyarakat Islam,

kewangan Islam, maqasid segi makro dan mikro serta banyak perkara penting

berkaitan dengan syariah termasuk jurang perbezaan di antara prinsip dan

praktis. Mereka merumuskan bahawa cabaran dalam perbankan dan

kewangan Islam ialah pemahaman yang tepat mengenai Maqasid Syariah dan

sistem kewangan dan ekonomi Islam yang kurang pesaing; dan

kriteria dana Islam.

INDEKS SYARIAH MALAYSIA:

MODEL TADBIR URUS BERTERASKAN MAQASID SYARIAH

LA
TA

R
 B

E
LA

K
A

N
G

8

syariah itu sendiri hingga menyebabkan terdapat pelaksanaan di perbankan

Islam yang hanya mempraktikkan sebahagian daripada prinsip syariah.

Seterusnya, mereka mencadangkan agar semua transaksi yang dilaksanakan

mematuhi syariah bukan sahaja segi teknikal, malah juga meliputi sumber

ekonomi.

Terdapat juga kajian mengenai tanggungjawab sosial korporat (corporate

social responsibility) di bank-bank Islam di Indonesia dan Malaysia. Kajian

telah dijalankan ke atas Islamic Social Reporting Index sebagai model

pengukuran kerja sosial perbankan syariah. Kajian perbandingan dijalankan

oleh Hafez Sofyani, Ihyaul, Daniel Syam dan Sri Wahjuni L. bagi membanding

kerja-kerja sosial dalam perbankan Islam di Indonesia dan Malaysia. Asyraf

Wajdi dan Dar. H (2005) menyatakan bahawa tanggungjawab sosial adalah

selari dengan landasan Islam iaitu moral, etika dan tanggungjawab sosial

kerana taat kepada Allah. Analisis dilaksanakan dengan menggunakan item

aktiviti sosial dalam Laporan Kewangan Tahunan bagi tempoh 2009 hingga

2010. Berdasarkan hasil kajian, mereka mendapati bahawa tanggungjawab

sosial korporat (corporate social responsibility) lebih tinggi di kalangan

perbankan Islam di Malaysia berbanding di Indonesia. Namun, tiada

perbankan Islam di kedua-dua negara tersebut mendapat kriteria yang sangat

baik kerana institusi-institusi berkenaan tidak menjalankan aktiviti persekitaran

seperti green product.

Sektor kewangan bukanlah satu sahaja sektor yang dikaji berkaitan dengan

syariah. Terdapat juga kajian patuh syariah ke atas sektor pelancongan oleh

para penyelidik. Menurut laman sesawang Tourism Malaysia, Kementerian

Pelancongan Malaysia mensasarkan sejumlah 36 juta pelancong asing dengan

pendapatan RM168 bilion pada tahun 2020. Kementerian berkenaan juga

mensasarkan untuk meningkatkan bilangan pelancong dari negara-negara

Timur Tengah seperti Arab Saudi, United Arab Emirates (UAE) dan Iran. Oleh

yang demikian, wujud keperluan memastikan Malaysia menawarkan produk

dan perkhidmatan patuh syariah seperti dalam industri perhotelan dan

makanan halal. Penemuan kajian menunjukkan bahawa Malaysia telah

mewujudkan perkhidmatan hotel patuh Syariah. Namun hotel tersebut hanya

INDEKS SYARIAH MALAYSIA:

MODEL TADBIR URUS BERTERASKAN MAQASID SYARIAH

9

LA
TA

R
 B

E
LA

K
A

N
G

mematuhi larangan penyediaan minuman keras dan menghidangkan makanan

halal. Terdapat juga kehendak dalam syariah yang perlu dipatuhi oleh hotel

seperti mengasingkan kolam renang untuk lelaki dan wanita, peralatan

rekreasi, pembayaran zakat dan pengamalan sistem kewangan Islam yang

perlu diaplikasikan oleh industri perhotelan (M. Yusof, M. F dan Muhammad,

M. Z (2010).

Berhubung kajian ke atas sektor perkhidmatan dan produk menunjukkan

bahawa ia dirangsang oleh peningkatan permintaan makanan halal dan

perkhidmatan hotel yang patuh syariah dari tahun ke tahun. Kerajaan

Malaysia menerusi Program Transformasi Ekonomi turut memberi fokus pada

sektor pelancongan dalam usaha menjadikan Malaysia sebuah destinasi

pelancongan menarik bagi pelancong Islam dan bukan Islam. Malaysia

sebagai sebuah negara Islam dan dalam usaha menarik lebih ramai pelancong

Islam telah mewujudkan standard dan prosedur untuk pensijilan halal.

Menurut kajian oleh Rajagopal, Ramanan, Visvanathan dan Satapathy (2011),

pensijilan halal boleh menjadi kaedah pemasaran yang baik untuk produk

dan perkhidmatan halal. Manakala Zailani, Omar dan Kepong (2011) pula

mendapati bahawa hotel yang mempunyai sijil halal lebih kompetitif

berbanding hotel-hotel yang masih belum mempunyai sijil halal.

Seterusnya, kajian patuh syariah juga dibuat dalam sektor kesihatan. Kajian

oleh Nurhanie Mahjom, Mohammad Alias dan Noor Fadzilah Zulkifli (2011)

dalam Critical Success Factors for Bumiputera/Muslim Medical Tourism

Provider: Solution for Financing Needs Using Financing Instruments ke atas

hospital swasta milik Bumiputera atau orang Islam bertujuan untuk mengukur

prestasi kewangan dan fasiliti hospital swasta yang patuh syariah.

Berdasarkan kajian, mereka menyatakan bahawa setelah hampir 10 tahun

industri pelancongan kesihatan dilancarkan di Malaysia, penyertaan

Bumiputera atau orang Islam adalah minimum dan kemudahan hospital

patuh syariah agak jauh terkebelakang berbanding hospital swasta yang

lain. Selain itu, industri pelancongan kesihatan adalah satu industri yang

mempunyai potensi besar dalam menyumbang pendapatan kepada negara.

INDEKS SYARIAH MALAYSIA:

MODEL TADBIR URUS BERTERASKAN MAQASID SYARIAH

LA
TA

R
 B

E
LA

K
A

N
G

10

Penekanan mengenai patuh syariah bukan sahaja dilaksanakan dalam sistem

kewangan dan perbankan Islam, malah turut dititikberatkan dalam pasaran

saham. Di Malaysia, sejarah berkaitan saham patuh syariah bermula dari tahun

1996, di mana RHB Unit Trust Management Bhd. memperkenalkan Indeks

Syariah yang pertama pada Mei 1996. Sekuriti lulus syariah pula telah

diperkenalkan oleh Bursa Malaysia pada 17 April 1999. Pada tahun 2001,

Bursa Saham Malaysia telah melancarkan FTSE Bursa Malaysia Emas Indeks

Syariah manakala FTSE Bursa Malaysia Hijrah Syariah Index pula dilancarkan

pada tahun 2007 untuk memenuhi keperluan pelabur. Bursa Saham

Malaysia juga telah menguatkuasakan kesemua kaunter lulus syariah yang

perlu menjalani proses penapisan melalui Majlis Penasihat Syariah (MPS)

Suruhanjaya Sekuriti Malaysia (SC).

Industri makanan dan perkhidmatan juga diambil berat segi pematuhan

syariah di Malaysia mahupun di luar negara. Di Malaysia, bagi memastikan

makanan dan premis operasi adalah patuh syariah, pengusaha atau pemilik

boleh memohon pensijilan halal dari Jabatan Kemajuan Agama Islam (JAKIM)

ataupun Majlis Agama Islam Negeri (MAIN). Pensijilan Halal Malaysia telah

bermula dari tahun 1994 dan dikawal selia oleh JAKIM. Prosedur Pensijilan

Halal Malaysia telah dibangunkan oleh JAKIM, Jabatan Agama Islam Negeri

dan Majlis Agama Islam Negeri.

Inisiatif mengukur kesungguhan dalam melaksanakan pembangunan multi

dimensi mengikut kerangka Maqasid Syariah memerlukan tekad yang tinggi,

fikrah yang jelas dan betul, serta strategi yang menepati acuan Syariah Islam.

Asas ini menjadi matlamat utama memperkasakan usaha dan peranan semua

pihak yang berkepentingan supaya umat Islam menjadi umat mithali kepada

umat manusia serta menjamin rakyat menikmati kehidupan yang sejahtera

di dunia dan di akhirat.

Indeks Syariah Malaysia adalah satu inisiatif penting dengan meletakkan sebuah

batu asas pengukuran kepada pelaksanaan syariah di Malaysia khususnya,

dan negara-negara Islam amnya. Dengan pemakaian Indeks Syariah ini,

Malaysia menunjukkan kesungguhan dalam menerima pakai pendekatan

bersepadu dan holistik kepada pembangunan mengikut kerangka Islam.

INDEKS SYARIAH MALAYSIA:

MODEL TADBIR URUS BERTERASKAN MAQASID SYARIAH

11

M
A

Q
A

S
ID

 S
YA

R
IA

H
S

E
B

A
G

A
I

A
SA

S
 U

K
U

R
A

N
IN

D
E

K
S

 S
YA

R
IA

H
 M

A
LA

Y
S

IA

MAQASID SYARIAH SEBAGAI ASAS UKURAN INDEKS SYARIAH

MALAYSIA

Syariah Dalam Kehidupan Ummah

Syariah dan pelaksanaannya memainkan peranan yang penting kepada seluruh

umat Islam.  Inti pati pandangan ini tidak berasaskan kepada aspek hukuman

tetapi lebih menekankan kepada matlamat asas syariah (Maqasid Syariah)

untuk melindungi masyarakat demi menjaga kemaslahatan umat Islam.

Malangnya, konsep ini sering ditohmahkan bagi maksud menyelewengkan

matlamat asal. Sejarah telah membuktikan konsep dan pelaksanaan syariah

telah melalui pelbagai cabaran terutama bagi negara-negara Islam era

pasca-kolonial.

Antara dua (2) cabaran utama yang dihadapi oleh umat Islam kini adalah:

i.

ii.

Cabaran-cabaran ini adalah berpunca dari salah faham mengenai Syariah

Islam kerana pemahaman cetek segelintir masyarakat yang memberi tafsiran

yang sangat terhad dan menekankan pada aspek hukuman sahaja. Umat

Islam sangat beruntung kerana dipandu oleh penulisan para ulama terdahulu

yang banyak menulis dan membuat banyak penjelasan dan kupasan tentang

makna syariah yang betul sama ada di dalam kitab-kitab klasik mahupun

disokong oleh para ulama moden. Penulisan-penulisan para ulama terdahulu

termasuk yang kontemporari jelas menunjukkan syariah mencakupi aspek

yang lebih luas dari kerangka sistem perundangan sahaja.

Untuk membuktikan syariah sebagai rangka kerja yang komprehensif

yang menggabungkan aspek moral dan undang-undang yang berfungsi

kepada semua umat manusia untuk menegakkan keadilan.

Untuk merangka mekanisme yang akan memudahkan pengukuran

pelaksanaan syariah dalam semua aspek kehidupan.

INDEKS SYARIAH MALAYSIA:

MODEL TADBIR URUS BERTERASKAN MAQASID SYARIAH

M
A

Q
A

S
ID

 SYA
R

IA
H

S
E

B
A

G
A

I A
SA

S
 U

K
U

R
A

N
IN

D
E

K
S

 SYA
R

IA
H

 M
A

LA
Y

S
IA

12

Perkembangan agama yang berlaku dari zaman Al-Ghazali sehinggalah

kepada Ibn Taymiyyah memberi kesan pada falsafah perundangan Islam.

Sejarah awal teori perundangan Islam jelas menunjukkan bahawa usaha-

usaha yang jitu ke arah menubuh dan menghuraikan mekanisme untuk

mewujudkan undang-undang tertentu yang bersumberkan daripada Al-Quran

dan As-Sunnah. Usul Al-Fiqh telah dikenal pasti sebagai mekanisme ini.

Barisan para ulama dan tokoh-tokoh pemikir Islam dari abad ke-8 hingga

ke-14 dan kemudiannya dari abad ke-12 hingga ke-18 berusaha mencari

asas mengikut perspektif rasional, moral dan spiritual kepada sistem

perundangan Islam. Abu Ishaq Al-Shatibi memberi perumpamaan konsep

falsafah perundangan sebagai “penyebatian roh ke dalam tubuh yang mati

dan pengisian sebenar ke dalam kerangka luar (undang-undang)”. Syariah itu

sendiri menurut Al-Shatibi adalah terdiri daripada kedua-dua 'perbuatan hati’

dan juga ‘amalan secara terang-terangan’. Sesungguhnya ia adalah kehendak

Allah SWT kepada manusia, sesuatu yang imperatif yang bersifat moral.

Syariah itu sebenarnya bukan hanya sekadar kanun atau enakmen tertentu

tetapi lebih kepada memenuhi matlamat yang baik (Al-Shatibi, 2004).

Ibn Taymiyyah pula menjuruskan cabaran besar falsafah perundangan ini

kepada usaha bagaimana membuktikan kewajipan moral itu mempunyai

perkaitan dengan Kebesaran Ilahi (Shah Wali Allah, 1322 AH). Beliau juga

beranggapan bahawa syariah adalah lebih daripada undang-undang

dan menekankan bahawa ianya adalah panduan serta asas-asas dalam

membentuk nilai-nilai, norma-norma dan garis panduan umum bagi

memastikan kesejahteraan manusia.

Para ulama silam yang terkemuka banyak mendapat manfaat daripada teori

Al-Ghazali termasuklah Ibn 'Ashur, Al-Shatibi dan Abu Zahrah. Contohnya,

Al-Shatibi memperluaskan pemakaian tiga tahap maslahah Al-Ghazali yang

dianggapnya sebagai konsep yang bersifat universal dan klasifikasi mereka

sebagai muktamad atau qat'i (Nyazee, 1994). Abu Zahrah (1967) juga telah

mengembangkan teori Al-Ghazali untuk memasukkan unsur keadilan dan

pendidikan.

INDEKS SYARIAH MALAYSIA:

MODEL TADBIR URUS BERTERASKAN MAQASID SYARIAH

13

M
A

Q
A

S
ID

 S
YA

R
IA

H
S

E
B

A
G

A
I

A
SA

S
 U

K
U

R
A

N
IN

D
E

K
S

 S
YA

R
IA

H
 M

A
LA

Y
S

IA

Berdasarkan perbincangan di atas, Maqasid Syariah menyediakan rangka kerja

yang menyeluruh yang boleh digunakan untuk mengukur pembangunan.

Rangka kerja ini diwakili oleh tiga tahap maslahah dan lima nilai universal

atau elemen-elemen penting (Al-Daruriyat Al-Khams).

Kepentingan Maqasid Syariah

Allah SWT telah menurunkan Al-Quran sebagai petunjuk dan rujukan bagi

orang-orang yang beriman bukan sahaja kepada individu dan masyarakat

tertentu, tetapi kepada umat manusia keseluruhannya yang mencakupi

sehingga kepada pemerintahan sesebuah negara. Sesungguhnya kemantapan,

kemakmuran, kesejahteraan dan kekuatan sesebuah negara dan rakyatnya

bergantung pada sejauh mana mereka mengikuti serta mematuhi garis

panduan yang disediakan oleh Al-Quran dan As-Sunnah yang dibawa oleh

Junjungan Besar Nabi Muhammad SAW.

Allah SWT menjelaskan di dalam Al-Quran bahawa perutusan Nabi Muhammad

SAW adalah untuk membawa kebaikan dan rahmat bagi sekalian alam. Firman

Allah SWT di dalam surah Al-Anbiyaa’, Ayat 107:

Maqasid Syariah telah dibincangkan oleh para fuqaha bagi menggambarkan

bahawa Islam yang diturunkan oleh Allah SWT adalah untuk memberi kebaikan

dan kemaslahatan kepada umat manusia. Al-Syatibi misalnya, menjelaskan

ayat di atas bagi menguatkan hujahnya bahawa rahmat adalah cerminan pada

meraih kebaikan (maslahah) dan menghindari keburukan (mafsadah) di sebalik

tujuan misi kerasulan Nabi Muhammad SAW ke dunia1 .

  Maksudnya: “Dan tiadalah Kami mengutuskan kamu, melainkan

untuk menjadi rahmat bagi sekalian alam”.

(Surah Al-Anbiyaa’, 21 : 107)

As-Syatibi, Al-Muwafaqat fi Ushul Al-Syari’ah, Cairo, Mustafa Muhammad1

_______________________________

INDEKS SYARIAH MALAYSIA:

MODEL TADBIR URUS BERTERASKAN MAQASID SYARIAH

M
A

Q
A

S
ID

 SYA
R

IA
H

S
E

B
A

G
A

I A
SA

S
 U

K
U

R
A

N
IN

D
E

K
S

 SYA
R

IA
H

 M
A

LA
Y

S
IA

14

Al-Quran telah diakui sebagai sebuah kitab yang lengkap dan sempurna.

Kandungannya terdiri daripada pelbagai disiplin ilmu yang merangkumi

hukum dan peraturan hidup untuk manusia dalam segala aspek kehidupan.

Setiap perundangan hukum dalam Syariah Islamiah adalah bertujuan untuk

melindungi atau memelihara kepentingan agama, nyawa, akal, keturunan dan

harta umat manusia. Hal ini bertepatan dengan fitrah Islam yang merupakan

agama yang syumul (sempurna). Setiap garis panduan yang telah ditetapkan

dalam Islam adalah bersesuaian mengikut tempat, bangsa dan zaman.

Sebagaimana firman Allah SWT:

Allah SWT telah menyediakan peraturan dan perundangan hidup yang

diturunkan melalui Nabi Muhammad SAW yang dinamakan Syariah Islam

untuk kesejahteraan dan keharmonian hidup manusia. Ia mengandungi

perintah-perintah berbentuk fardhu dan sunat serta larangan-larangan

berbentuk haram dan makruh. Ia juga mengandungi perkara-perkara yang

sah dan batal, halal dan haram, yang mana boleh dan yang mana tidak boleh,

dan sebagainya. Seluruh peraturan dan undang-undang itu pula menyuluh

kehidupan manusia dalam setiap aspek sama ada yang menyentuh peribadi,

rumahtangga, masyarakat, ekonomi, pendidikan, siyasah hinggalah kepada

persoalan negara dan hubungan antarabangsa.

Maksudnya: “Pada kesudahannya Kami jadikan engkau (wahai

Muhammad SAW dan utuskan engkau) menjalankan satu jalan yang

cukup lengkap dan hukum-hukum agama; maka turutlah akan jalan

itu dan jangan engkau menurut hawa nafsu orang-orang yang tidak

mengetahui (perkara yang benar)”.

(Surah Al-Jaathiyah, 45 : 18)

INDEKS SYARIAH MALAYSIA:

MODEL TADBIR URUS BERTERASKAN MAQASID SYARIAH

15

M
A

Q
A

S
ID

 S
YA

R
IA

H
S

E
B

A
G

A
I

A
SA

S
 U

K
U

R
A

N
IN

D
E

K
S

 S
YA

R
IA

H
 M

A
LA

Y
S

IA

Syariah Islam adalah garis panduan hidup yang integral atau menyeluruh dan

sempurna bagi seluruh permasalahan hidup manusia sama ada secara

individu, masyarakat sehinggalah kepada pentadbiran sesebuah negara. Islam

telah menyediakan manhaj yang sempurna dengan menyusun kehidupan

manusia dengan begitu teratur sekali. Manhaj itulah diguna pakai untuk

mengatur kehidupan sosial dan memandu perjalanan hidup manusia sesuai

dengan perintah dan larangan Allah SWT. Islam menjaga kehidupan seseorang

insan melalui Siyasah Syar’iyyah yang memfokuskan pada sistem dan

peraturan yang diperlukan dalam cabang pentadbiran negara agar selaras

dengan prinsip-prinsip Islam. Prinsip tersebut ialah mencapai segala

kepentingan (manfaat) orang ramai dan keperluan mereka serta menangkis

atau menghalang segala bentuk kerosakan (mafsadah atau mudharat).

Objektif Siyasah Syar’iyyah adalah menjadikan hal ehwal umat Islam ditadbir

oleh sistem yang bersumberkan Islam di samping membuktikan Islam bersifat

dinamik dan komprehensif serta mampu menjalankan sebuah pentadbiran

yang meraikan serta merealisasikan manfaat orang ramai di pelbagai

zaman dan tempat. Ia selari dengan objektif syarak iaitu mencapai segala

kemaslahatan untuk umat manusia. Penetapan syariah dalam Islam akan

memberikan kebaikan kepada seluruh manusia dan mengelakkan sebarang

kerosakan daripada menimpa mereka.

Dalam konteks ini, tujuan utama syariah tidak boleh dipandang ringan atau

tidak diberikan perhatian sewajarnya kerana matlamatnya sangat objektif dan

praktikal bagi menjamin kepentingan agama, nyawa, akal, keturunan dan harta

umat manusia.

Prinsip Maqasid Syariah adalah kunci utama bagi membantu melancarkan

tadbir urus sesebuah kerajaan melalui peranan pembentukan individu

sehingga kepada sebuah negara yang sempurna. Mengikut kupasan para

fuqaha Islam, kepentingan manusia dan masyarakat yang dijamin oleh Syariah

Islam didorong oleh empat inti pati yang utama seperti dalam Rajah 1.1:2

Rahimin Affandi Abdul Rahim, Paizah Ismail, Idris Awang (2006), Pendekatan Baru Maqasid Al-Shariah Dalam Pengajian Syari’ah

di Malaysia: Satu Analisis, Jurnal Fiqh, 3.

2

_______________________________

INDEKS SYARIAH MALAYSIA:

MODEL TADBIR URUS BERTERASKAN MAQASID SYARIAH

M
A

Q
A

S
ID

 SYA
R

IA
H

S
E

B
A

G
A

I A
SA

S
 U

K
U

R
A

N
IN

D
E

K
S

 SYA
R

IA
H

 M
A

LA
Y

S
IA

16

Rajah 1.1 : Inti pati Syariah Islam

Al-Ghazali telah memurnikan teori Al-Juwaini tentang Maqasid Syariah, dan

telah mengkategorikannya kepada tiga (3) maslahah iaitu keperluan

daruriyyah, keperluan hajiyyah dan keperluan tahsiniyyah.

Menurut Al-Ghazali, keperluan daruriyyah adalah unsur-unsur yang tanpanya

sistem negara akan mengalami kekacauan. Keperluan hajiyyah pula adalah

unsur-unsur yang memudahkan kehidupan manusia. Sementara itu, keperluan

tahsiniyyah adalah perkara-perkara yang berkaitan dengan maruah, adab,

tingkah laku, moral dan etika yang membawa kepada kesempurnaan hidup.

Beliau seterusnya menapis keperluan tersebut ke dalam pemeliharaan lima

(5) unsur penting (Al-Dharuriyat Al-Khams) iaitu agama (Ad-Din), nyawa

(An-Nafs), akal (Al-‘Aql), keturunan (An-Nasl) dan harta (Al-Mal). Kelima-

lima elemen penting diberi keutamaan.

1 2 3
Daruriyyah Hajiyyah Tahsiniyyah

memen�ngkan
faktor peredaran/
perubahan zaman

menolak kerosakan
yang bakal

�mbul dalam
masyarakat

Jalb
Al-Masalih

11 22
44 33
1 2
4 3

Dar
Al-Mafasid

Taghayyur
Al-Zaman

Sadd
Al-Dharar

mencapai
kepen�ngan
di dalam
kehidupan

• •

menyekat
kemudaratan

utama

••

INDEKS SYARIAH MALAYSIA:

MODEL TADBIR URUS BERTERASKAN MAQASID SYARIAH

17

M
A

Q
A

S
ID

 S
YA

R
IA

H
S

E
B

A
G

A
I

A
SA

S
 U

K
U

R
A

N
IN

D
E

K
S

 S
YA

R
IA

H
 M

A
LA

Y
S

IA

1.

2.

3.

Kesejahteraan dan kebahagiaan seseorang individu dan masyarakat akan

terjamin seandainya ketiga-tiga maslahah ini dapat dipenuhi dengan cara

yang seimbang. Penetapan konsep maslahah ini dalam hidup bermasyarakat

secara terang-terangan telah mendahului konsep penjagaan hak asasi

manusia yang hanya timbul di dunia Barat dalam konteks zaman moden ini,

akibat daripada kesedaran manusia terhadap kemusnahan yang berlaku

kerana Perang Dunia Pertama dan Perang Dunia Kedua.

Daruriyyah - maslahah asas yang melibatkan pemeliharaan lima (5)

perkara iaitu agama, nyawa, akal, keturunan dan harta. Kesemua

kepentingan ini dapat dianggap sebagai keperluan asasi yang tidak

dapat tidak, amat diperlukan oleh setiap manusia melalui kehidupan

bermasyarakat. Seandainya salah satu daripada keperluan ini tidak

dipenuhi, kehidupan manusia sudah tiada ertinya lagi. Sebarang

perkara dan tindakan yang mencabul kelima-lima perkara ini akan

dianggap sebagai mafsadah (merosakkan).

Hajiyyah - maslahah yang diperlukan yang melibatkan keperluan oleh

manusia untuk mewujudkan kemudahan dan kelapangan dalam

menjalankan tugas dalam kehidupan dan pada masa yang sama

menghindarkan kesusahan serta kesukaran. Walaupun ia tidak sampai

ke tahap keperluan asasi yang boleh menyebabkan kebinasaan hidup

manusia, tetapi ia diperlukan bagi mengelakkan kesusahan hidup di

dalam masyarakat. Ketiadaan maslahah ini tidak akan menjejaskan

kehidupan tetapi akan menyebabkan sedikit kesulitan.

Tahsiniyyah - maslahah yang diperlukan sebagai kesempurnaan untuk

menjaga kehormatan hidup manusia yang melibatkan kemuliaan

akhlak dan adat yang baik serta meninggalkan keadaan yang buruk

menurut akal yang waras. Semua itu diperlukan bagi menjamin

kelancaran hidup manusia dalam masyarakat. Ketiadaannya tidak

memberi implikasi besar terhadap kehidupan manusia.

INDEKS SYARIAH MALAYSIA:

MODEL TADBIR URUS BERTERASKAN MAQASID SYARIAH

M
A

Q
A

S
ID

 SYA
R

IA
H

S
E

B
A

G
A

I A
SA

S
 U

K
U

R
A

N
IN

D
E

K
S

 SYA
R

IA
H

 M
A

LA
Y

S
IA

18

Syariah Islam memelihara lima (5) tunjang yang menjadi pokok dan asas

utama dalam memelihara keamanan dan kesejahteraan seluruh umat manusia

yang dikenali sebagai Maqasid Syariah. Teras Maqasid Syariah sangat penting

dalam penerapannya sebagai model strategik bagi pentadbiran negara ke

arah negara maju dan harmoni. Ia juga adalah prinsip asas yang menjadi

keperluan fundamental kepada pengukuhan sistem pengurusan kewangan

dan ekonomi negara, pendidikan serta politik di samping pemantapan

pengurusan masyarakat majmuk di Malaysia secara menyeluruh. Begitu juga ia

berperanan sebagai teras terpenting dalam pemerkasaan institusi perlembagaan

serta perundangan negara berlandaskan prinsip Maqasid Syariah yang

berpaksikan ketelusan, kebertanggungjawaban dan tadbir urus yang baik.

Menurut pandangan Al-Syatibi, matlamat utama Syariah Islam merangkumi

lima (5) komponen Maqasid Syariah yang sangat mustahak iaitu hifz ad-din

(agama), hifz an-nafs (nyawa), hifz al-’aql (akal), hifz an-nasl (keturunan) dan

hifz al-mal (harta), iaitu setiap perundangan hukum itu mestilah bertujuan

melindungi atau memelihara kepentingan akal, agama, harta, nyawa dan

nasab atau keturunan umat manusia3.

Asas-Asas Utama Maqasid Syariah

Para ulama Islam telah menggariskan lima (5) kepentingan yang wajib dijaga

oleh pemerintah agar umat Islam mampu bertahan menghadapi segala cabaran.

Kepentingan tersebut adalah mengikut keutamaan dalam Maqasid Syariah:

i. Hifz ad-din (Pemeliharaan agama)

Ibn Ashur mendefinisikan hifz ad-din sebagai menyelamatkan iman

setiap individu Islam daripada terlibat dengan apa-apa yang mungkin

melemah dan mengelirukan terhadap kepercayaannya dan memutar-

belitkan tingkah lakunya. Bagi masyarakat secara keseluruhannya,

memelihara ad-din bermakna untuk mengelakkan apa-apa yang

As-Syatibi, Al-Muwafaqat fi Ushul Al-Syari’ah, Cairo, Mustafa Muhammad3

_______________________________

INDEKS SYARIAH MALAYSIA:

MODEL TADBIR URUS BERTERASKAN MAQASID SYARIAH

19

M
A

Q
A

S
ID

 S
YA

R
IA

H
S

E
B

A
G

A
I

A
SA

S
 U

K
U

R
A

N
IN

D
E

K
S

 S
YA

R
IA

H
 M

A
LA

Y
S

IA

mungkin melanggar dan memusnahkan asas-asas, yang termasuk

mempertahankan negara dan kedaulatan Islam dan memelihara cara-

cara pembelajaran dan pendidikan Islam di kalangan generasi masa

kini dan masa depan masyarakat Islam (Ibn Ashur, 1998).

Sarjana Islam kontemporari telah mengembangkan dimensi memelihara

Maqasid Syariah. Sebagai contoh, Attia menggunakan komponen

Maqasid yang berbeza walaupun mengenal pasti cara yang sama

memelihara aspek tersebut di tiga (3) peringkat, iaitu daruriyyah, hajiyyah

dan tahsiniyyah. Oleh itu, beliau membincangkan pemeliharaan ad-din

dari tiga (3) aspek: individu, keluarga dan umat. Bagi individu, beliau

menggunakan istilah “al-tadayyun” iaitu takwa, yang boleh dikekalkan

melalui usaha individu dalam menggalakkan ketakwaan agama dalam

diri seseorang. Beliau mencadangkan bahawa empat (4) cara (dimensi)

pada peringkat daruriyyah yang digunakan untuk memelihara ad-din

pada individu: menguatkan akidah, perlaksanaan ibadat yang wajib,

merangkumi akhlak yang baik dan melakukan perbuatan-perbuatan

yang menunjukkan ketaatan. Al-tadayyun dari aspek keluarga pula

bermakna pemeliharaan ketakwaan dalam keluarga, yang dicapai pada

tahap hajiyyah, sebagai contoh membuat pilihan yang baik daripada

calon-calon yang ada untuk perkahwinan. Bagi aspek umat pula, Attia

mendefinisikan ad-din sebagai “pemeliharaan agama dan akhlak”, yang

boleh dikekalkan melalui dua cara di tahap daruriyyah (sebagai contoh

solat berjemaah) dan dua cara di peringkat hajiyyah pula adalah

menegakkan nilai-nilai moral dan menyekat penularan rasuah.

Sebagai pemerintah, menjadi kewajipan untuk meletakkan kepentingan

agama di tempat yang teratas. Pemeliharaan akidah umat Islam

adalah perkara utama yang patut diberi perhatian agar ketaatan dan

ketakwaan kepada Allah SWT dan RasulNya menjadi keutamaan, serta

ketaatan kepada pemimpin turut dititikberatkan sepertimana dalam

firman Allah SWT:

INDEKS SYARIAH MALAYSIA:

MODEL TADBIR URUS BERTERASKAN MAQASID SYARIAH

M
A

Q
A

S
ID

 SYA
R

IA
H

S
E

B
A

G
A

I A
SA

S
 U

K
U

R
A

N
IN

D
E

K
S

 SYA
R

IA
H

 M
A

LA
Y

S
IA

20

ii. Hifz an-nafs (Pemeliharaan nyawa)

Terdapat beberapa tafsiran hifz an-nafs sebagaimana yang diperuntukkan

oleh ulama. Al-Juwaini dan Al-Ghazali dalam Al-Raysuni (2006), misalnya,

mentakrifkan hifz al-nafs sebagai pemeliharaan kehidupan manusia

melalui undang-undang hukuman (jika berlaku pembunuhan). Dalam

usaha untuk menerangkan hifz an-nafs, Al-Shatibi dalam Al-Raysuni

(2006) menjelaskan bahawa pemeliharaan hidup boleh dicapai dengan

tiga (3) cara iaitu mewujudkan asas kekeluargaan melalui perkahwinan

yang sah, memastikan kelangsungan hidup melalui makanan dan

minuman yang halal dan suci dan menyediakan pakaian dan tempat.

Menggunakan pandangan para ulama terdahulu dengan konteks yang

lebih kontemporari, Chapra (2008) menyatakan bahawa hifz an-nafs

melibatkan pencapaian iaitu maruah, persaudaraan dan kesaksamaan

sosial, keadilan, peningkatan rohani dan moral, keselamatan hidup,

harta dan kehormatan, kebebasan, pendidikan, pemerintahan yang baik,

mengurangkan kadar kemiskinan dan memenuhi keperluan pekerjaan

Maksudnya : “Wahai orang-orang yang beriman, taatlah kamu

kepada Allah dan taatlah kamu kepada Rasulullah dan kepada

"Ulil-Amri" (orang-orang yang berkuasa) dari kalangan kamu.

Kemudian jika kamu berbantah-bantah (berselisihan) dalam

sesuatu perkara, maka hendaklah kamu mengembalikannya

kepada (Kitab) Allah (Al-Qur’an) dan (As-Sunnah) RasulNya - jika

kamu benar beriman kepada Allah dan hari akhirat. Yang

demikian adalah lebih baik (bagi kamu), dan lebih elok pula

kesudahannya”.

(Surah An-Nisaa’, 4 : 59)

INDEKS SYARIAH MALAYSIA:

MODEL TADBIR URUS BERTERASKAN MAQASID SYARIAH

21

M
A

Q
A

S
ID

 S
YA

R
IA

H
S

E
B

A
G

A
I

A
SA

S
 U

K
U

R
A

N
IN

D
E

K
S

 S
YA

R
IA

H
 M

A
LA

Y
S

IA

iii.

dan peluang bekerja sendiri, pengagihan saksama pendapatan dan

kekayaan, perkahwinan dan kehidupan keluarga yang stabil, keluarga

dan perpaduan sosial dan pengurangan jumlah jenayah serta

keamanan dan kestabilan mental. Islam mengharamkan pertumpahan

darah dengan jalan yang tidak benar. Apabila nyawa tidak terpelihara

maka negara akan menghadapi kemusnahan, manakala ketenteraman

dan keamanan pula akan hilang. Hadith Rasulullah SAW yang

bermaksud:

Hifz al-'aql (Pemeliharaan akal)

Pemeliharaan akal telah ditakrifkan oleh ulama Islam bermula dari

Al-Juwaini sehingga masa kontemporari dalam pelbagai cara. Walau

bagaimanapun, kesemua mereka bersetuju mengenai elemen-elemen

tertentu berkaitan dengan takrif dan pengertian pemeliharaan akal.

Chapra (2008) merujuk kepada Imam Al-Ghazali yang menyatakan

bahawa akal adalah mata air sungai, dan ia merupakan titik permulaan

dan asas kepada ilmu. Imam Al-Ghazali juga percaya bahawa larangan

meminum arak oleh syariah adalah bukti pada keperluan untuk

melindungi intelek. Al-Shatibi, sebagai contoh, mentakrifkan

pemeliharaan akal termasuk mengelakkannya daripada apa-apa

yang akan merosakkan.

Menurut Ibn Ashur, pemeliharaan akal ertinya memberi perlindungan

kepada akal manusia dari apa-apa yang akan merosakkan. Beliau juga

menghuraikan tentang takrifan ini dengan mengatakan bahawa

gangguan kepada akal akan membawa pada kerosakan yang lebih

besar kepada masyarakat. Oleh itu, apa-apa kecacatan yang memberi

kesan kepada minda seseorang individu membawa kepada rasuah

“Seseorang Islam itu ialah yang menyelamatkan kaum Muslimin

melalui lidah (bicara) dan tangannya (kuasa dan perlakuan),

dan orang yang beriman pula ialah orang yang dipercayai oleh

orang lain dalam menjamin nyawa dan harta benda mereka”.

(HR Riwayat At-Tirmidzi)

INDEKS SYARIAH MALAYSIA:

MODEL TADBIR URUS BERTERASKAN MAQASID SYARIAH

M
A

Q
A

S
ID

 SYA
R

IA
H

S
E

B
A

G
A

I A
SA

S
 U

K
U

R
A

N
IN

D
E

K
S

 SYA
R

IA
H

 M
A

LA
Y

S
IA

22

iv.

sebahagian daripada masyarakat, manakala kecacatan yang

mempengaruhi minda seluruh masyarakat akan membawa kepada

jumlah rasuah yang amat buruk dan jahat. Chapra (2008) bersetuju

dengan pandangan ini dan beliau menambah dengan memberi

penekanan pada iman yang menyediakan hala tuju yang benar

kepada akal, kerana akal yang tidak dipandu dengan iman boleh

menyebabkan lebih banyak penipuan. Pada masa yang sama, iman

memerlukan perkhidmatan akal untuk mengekalkan dinamika untuk

bertindak balas terhadap perubahan persekitaran sosioekonomi dan

intelektual. Akal wajib dipelihara dan dipupuk dengan nilai-nilai mulia

dan ilmu pengetahuan yang bermanfaat. Semua unsur-unsur yang

menjurus pada kehilangan dan merosakkan akal serta pemikiran

seperti arak, dadah serta filem yang merosakkan, sudah semestinya

dibanteras dan dihalang dengan segera.

Hifz an-nasl (Pemeliharaan keturunan)

Konsep hifz an-nasl melibatkan perlindungan dan pemeliharaan

keturunan. Ia adalah penting dalam Islam untuk membentuk

masyarakat Islam yang sihat, produktif dan berkesan (Chapra, 2008).

Selain itu, keinginan untuk mempunyai anak adalah naluri manusia

yang sangat kuat. Perkara ini diakui oleh Al-Quran, di mana Allah SWT

menyatakan bahawa kekayaan dan keturunan adalah perhiasan dunia

ini (Fadel, 2002). Dalam sebuah hadith, Rasulullah SAW menyeru umat

untuk berkahwin dan mempunyai anak, dan dia akan berbangga

dengannya di akhirat. Dalam Islam, nasl dipelihara oleh perkahwinan

yang sah.

Hifz an-nasl mengambil pelbagai dimensi bergantung pada aspek

tertentu kehidupan manusia. Secara umumnya, undang-undang moral

yang ketat dan larangan zina adalah sebahagian daripada aspek kepada

pemeliharaan keturunan. Islam tidak hanya mengharamkan zina, tetapi

ia juga menggalakkan perkahwinan. Dengan itu, hifz an-nasl dipastikan

melalui perkahwinan yang sah dan kelahiran anak dalam perkahwinan

tersebut. Dalam Islam, keluarga diatur oleh kaedah-kaedah dan

INDEKS SYARIAH MALAYSIA:

MODEL TADBIR URUS BERTERASKAN MAQASID SYARIAH

23

M
A

Q
A

S
ID

 S
YA

R
IA

H
S

E
B

A
G

A
I

A
SA

S
 U

K
U

R
A

N
IN

D
E

K
S

 S
YA

R
IA

H
 M

A
LA

Y
S

IA

v.

peraturan-peraturan tertentu. Kontrak perkahwinan mempunyai

implikasi undang-undang terutama dalam aspek memenuhi hak dan

tanggungjawab bersama suami dan isteri berhubung dengan satu sama

lain dan kepada anak-anak mereka. Di bawah payung pelindung inilah

anak-anak dilahirkan. Dalam Islam, hak kesahihan adalah hak asasi,

dan setiap orang mempunyai hak untuk menjadi anak sah taraf ibu

(Fadel, 2002).

Tujuan utama perkahwinan adalah untuk memelihara keturunan dan

kelangsungan manusia. Tujuan lain termasuk juga semua faedah di mana

lelaki dan wanita mendapat hasil, implikasi  daripada perkahwinan

tersebut seperti faedah emosi, seksual atau materialistik, iaitu cabang-

cabang kepada matlamat pokok perkahwinan. Walaupun nasl

(keturunan) boleh juga dicapai di luar perkahwinan yang sah, tetapi

apa-apa faedah yang didapati daripada perkahwinan yang tidak sah ini

ditolak oleh Islam kerana ia akan menyebabkan ketidaktentuan tentang

status anak itu. Ia juga akan menjejaskan hak-hak asasi mereka. Oleh

itu, hak asasi kanak-kanak dalam Islam di pelbagai peringkat kehidupan

mereka, dari perkahwinan yang sah sehinggalah ke tahap tertentu

dalam kehidupan mereka, adalah bertujuan untuk memastikan

perlindungan keturunan umat Islam. Hak-hak ini termasuk antara lain

memilih ibu yang baik untuk mereka, memberi makan, tempat tinggal,

pendidikan, asuhan yang betul dan penjagaan kesihatan.

Keturunan wajib dipelihara demi menjaga sistem sosial dalam

masyarakat Islam. Apabila keturunan telah rosak dengan sebab

menyalahi syariah dan tabi’ie manusia seperti penzinaan, liwat,

lesbian, gay, dwiseksual dan sebagainya, maka struktur sosial akan

menjadi kacau bilau dan akhirnya akan runtuh jalur keturunan yang

suci serta merosakkan maruah agama, bangsa dan negara.

Hifz al-mal (Pemeliharaan harta)

Menurut Ibn Ashur untuk hifz al-mal (2006), memelihara harta

bermakna melindungi kekayaan masyarakat daripada kehancuran dan

INDEKS SYARIAH MALAYSIA:

MODEL TADBIR URUS BERTERASKAN MAQASID SYARIAH

M
A

Q
A

S
ID

 SYA
R

IA
H

S
E

B
A

G
A

I A
SA

S
 U

K
U

R
A

N
IN

D
E

K
S

 SYA
R

IA
H

 M
A

LA
Y

S
IA

24

dari peralihan harta ke tangan orang lain dengan cara yang tidak sah.

Al-Juwaini dan Al-Ghazali dalam Al-Raysuni (2006) menerangkan

pemeliharaan ini sebagai perlindungan kepada harta benda rakyat,

manakala Al-Shatibi dalam Al-Raysuni (2006) pula menyatakan bahawa

ia adalah larangan terhadap ketidakadilan, menafikan hak anak-anak

yatim terhadap harta mereka, pembaziran, iri hati, serta memberikan

sukatan dan timbangan yang tidak betul.

Chapra (2008) menekankan pentingnya menggalakkan pengagihan

pendapatan yang adil dan kekayaan dalam pembangunan dan

pengembangan kekayaan. Beliau memberi cadangan berikut bagi

mencapai tujuan ini, iaitu kaedah pengagihan zakat, sedekah dan wakaf.

Pembangunan ekonomi ini boleh dilakukan melalui: pengukuhan

sumber manusia - pendidikan, kemajuan teknologi, etika kerja, dan

lain-lain, menggubal dasar-dasar kewangan dan fiskal yang betul untuk

mempercepatkan pembangunan, akses kepada modal melalui

pembiayaan mikro kepada golongan miskin, serta memberi pekerjaan

dan peluang untuk bekerja sendiri. Beliau juga menyatakan bahawa

pembangunan dan pengembangan kekayaan boleh dicapai melalui,

pendidikan, penyelidikan dan peningkatan dalam teknologi dan

pengurusan, keselamatan hidup, harta dan kehormatan, tadbir urus

yang baik, kebebasan perusahaan dan peluang bekerja sendiri.

Dalam menjaga harta, Islam telah menggariskan prinsipnya iaitu al-adl

wal ihsan. Pendekatan Islam amat menitikberat soal keadilan dengan

mengharamkan segala bentuk penindasan, amalan riba, penipuan,

rasuah, monopoli yang tidak seimbang, cetak rompak, menipu hak

intelek, manipulasi pasaran dan segala bentuk penyelewengan atau

perkara-perkara yang menzalimi dan merugikan pihak lain.

INDEKS SYARIAH MALAYSIA:

MODEL TADBIR URUS BERTERASKAN MAQASID SYARIAH

25

P
E

M
B

A
N

G
U

N
A

N
IN

D
E

K
S

 S
YA

R
IA

H
 M

A
LA

Y
S

IA

Sempena Majlis Perdana Ulama’   Umara’ dan Anugerah Masjid Malaysia 2014

di Putrajaya pada 28 Ogos 2014, Malaysia telah melakarkan satu dimensi

baru berkaitan Indeks Syariah Malaysia yang belum pernah dilaksanakan

sebelum ini. YAB Perdana Menteri telah mencetuskan idea penubuhan Indeks

Syariah Malaysia dan pastinya gagasan tersebut mampu membuka mata

pemimpin dunia Islam dari segi misi pelaksanaannya, khususnya bagi

melihat tahap pematuhan sesebuah negara yang merangkumi keseluruhan

aspek perundangan syariah.

Atas dasar inilah, melalui terbinanya Indeks Syariah Malaysia, ia akan menilai

dan mengukur tahap keseriusan pemerintah dalam melaksanakan amanah

dan tanggungjawab mengikut landasan Syariah Islam di samping mengukur

sejauh mana komitmen negara dalam pelaksanaannya berdasarkan matlamat

Maqasid Syariah. Ia juga kelak akan menjadi penanda aras dengan meletakkan

Malaysia sebagai sebuah negara Islam yang akan dijadikan rujukan, panduan dan

ikutan oleh negara-negara Islam yang lain.

Justeru, pengukuran Indeks Syariah Malaysia berdasarkan pada lapan (8) bidang

utama dan dalam kerangka kehendak Maqasid Syariah memperkukuhkan

lagi usaha dan komitmen Kerajaan dalam memenuhi kemaslahatan hidup

rakyat Malaysia.

Bidang-bidang utama yang dijadikan ukuran pematuhan Indeks Syariah

Malaysia adalah:

PEMBANGUNAN INDEKS SYARIAH MALAYSIA

v.

vi.

vii.

viii.

Kesihatan

Budaya

Prasarana dan persekitaran

Sosial

i.

ii.

iii.

iv.

Perundangan Islam

Politik

Ekonomi

Pendidikan

~

INDEKS SYARIAH MALAYSIA:

MODEL TADBIR URUS BERTERASKAN MAQASID SYARIAH

P
E

M
B

A
N

G
U

N
A

N
IN

D
E

K
S

 SYA
R

IA
H

 M
A

LA
Y

S
IA

26

Pengukuran terhadap lapan (8) bidang utama berkenaan menjadi agenda

penting untuk diukur bagi melihat tahap sebenar pematuhan pemerintah dalam

mematuhi prinsip syariah melalui pelaksanaannya di Malaysia. Pematuhan

Indeks Syariah Malaysia bukan hanya tertumpu pada aspek ekonomi sahaja,

yang mana sebelum ini lebih sinonim dengan indeks kewangan Islam, tetapi

konsep pematuhan Indeks Syariah Malaysia akan dilihat pada skop yang lebih

luas, mencakupi bidang-bidang yang telah dinyatakan di atas. Pengukuran

yang dibuat akan melihat sejauh mana tuntutan syariah dilaksanakan secara

holistik dalam pemerintahan negara.

Berdasarkan pengukuran ke atas lapan (8) bidang utama dengan melihat satu

per satu bidang tersebut, adakah ia meliputi lima perkara pokok dalam Maqasid

Syariah yang menjurus pada penjagaan agama, nyawa, akal, keturunan dan

harta? Dalam konteks ini, perkara penting dalam proses pengukuran Indeks

Syariah melibatkan tiga (3) kelompok utama iaitu:

i.

ii.

iii.

Ia dilihat secara umumnya merangkumi pewakilan setiap kedudukan dalam

masyarakat termasuklah pemimpin. Penjelasannya adalah seperti berikut:

i.

pemerintah (pembuat dasar)

agensi (pelaksana dasar)

masyarakat (penerima manfaat)

Pemerintah

Pengukuran dilakukan dengan melihat sejauh mana undang-undang,

dasar dan polisi yang dirangka serta program-program dan aktiviti-

aktiviti yang diatur mematuhi dan bertepatan dengan syariah Islam

serta memenuhi kemaslahatan yang menepati lima prinsip Maqasid

Syariah, dengan menyediakan keperluan asas yang mencukupi dalam

segala aspek kehidupan demi kepentingan rakyat yang terdiri daripada

pelbagai kaum, etnik dan kepercayaan.

INDEKS SYARIAH MALAYSIA:

MODEL TADBIR URUS BERTERASKAN MAQASID SYARIAH

27

P
E

M
B

A
N

G
U

N
A

N
IN

D
E

K
S

 S
YA

R
IA

H
 M

A
LA

Y
S

IA

ii.

iii.

Pengukuran terhadap ketiga-tiga kelompok utama melalui Indeks Syariah

dijangka akan mampu memberi gambaran dan kedudukan Malaysia iaitu,

sejauh mana tahap pematuhan negara terhadap pelaksanaan Syariah Islam,

di samping membuka peluang dan ruang kepada penambahbaikan bagi

ketiga-tiga kelompok utama berkenaan yang terdiri daripada pemerintah,

agensi pelaksana dan rakyat. Ia dijadikan rujukan dan panduan kepada

pihak yang berwajib bagi melakarkan hala tuju terbaik buat negara melalui

pendekatan wasatiyyah agar sentiasa berada di atas landasan Syariah Islam.

Menerusi inisiatif mewujudkan pengukuran Indeks Syariah, tahap pematuhan

terhadap pelaksanaan syariah di Malaysia dapat diukur buat pertama

kalinya agar dijadikan panduan dan titik permulaan bahawa Malaysia berada

di atas landasan yang tepat, di samping terus meningkatkan tahap penerapan

dan pelaksanaan Syariah Islam bagi mencapai matlamat sebenar Maqasid

Syariah.

Agensi Pelaksana

Pengukuran dilakukan dengan melihat sejauh mana undang-undang,

dasar-dasar dan polisi-polisi yang dirangka serta program-program dan

aktiviti-aktiviti yang diatur, mampu direalisasikan dan dilaksanakan

dengan jayanya berdasarkan kepentingan lima (5) prinsip Maqasid

Syariah, di samping melihat tahap keserasian dan kesesuaian terhadap

sesuatu dasar, polisi, program dan aktiviti yang diadakan mampu memberi

impak terhadap keperluan masyarakat.

Masyarakat

Pengukuran dilakukan dengan membuat penilaian dan persepsi

masyarakat terhadap undang-undang, dasar-dasar dan polisi-polisi

yang dilaksanakan serta  program-program dan aktiviti-aktiviti yang

dijalankan, mampu menjamin kesejahteraan hidup, keharmonian dan

ketenteraman dalam kehidupan sama ada secara individu mahupun

kolektif berdasarkan kepentingan lima (5) prinsip Maqasid Syariah.

INDEKS SYARIAH MALAYSIA:

MODEL TADBIR URUS BERTERASKAN MAQASID SYARIAH

P
E

M
B

A
N

G
U

N
A

N
IN

D
E

K
S

 SYA
R

IA
H

 M
A

LA
Y

S
IA

28

Pembinaan Indeks Syariah Malaysia adalah satu usaha bertahap perintis dan

ke hadapan oleh Kerajaan bagi memperkukuhkan komitmen memajukan

Malaysia berasaskan model atau acuan yang digubal oleh negara kita sendiri.

Ia juga secara tidak langsung menilai tahap keseriusan Malaysia dalam

melindungi, menyubur dan memantapkan prinsip serta nilai Islam melalui

strategi yang pragmatik dan progresif berasaskan pada Islam sebagai Agama

Persekutuan. Justeru, pembinaan Indeks Syariah Malaysia dapat membuka

jalan pada usaha-usaha tajdid (pembaharuan), islah (penambahbaikan), ihya’

(penyemarakan), tasbit (pengukuhan) dan ta’wid (pembudayaan).

Teras Utama Pembinaan Indeks Syariah Malaysia

Asas-asas utama dalam membina Indeks Syariah Malaysia ini ialah:

i.

ii.

iii.

iv.

Parameter Umum Bagi Indeks Syariah Malaysia

Parameter umum yang menjadi teras dan faktor yang mempengaruhi

Memaju, menyubur dan memperkasakan Islam sebagai Agama

Persekutuan.

Mewujudkan sebuah indikator komprehensif dan saintifik bagi menilai

komitmen serta tahap keseriusan usaha dan bukannya semata-mata

tahap pencapaian dalam menterjemahkan prinsip dan nilai Islam.

Menggubal indeks untuk mengukur tahap keseriusan dalam

mengimarahkan prinsip, nilai dan sistem Islam berdasarkan Maqasid

Syariah dengan mencakupi komposisi sektoral yang komprehensif.

Membentuk Malaysia sebagai model sebuah negara Islam yang

membangun dan progresif  dengan bertunjangkan prinsip Maqasid

Syariah.

INDEKS SYARIAH MALAYSIA:

MODEL TADBIR URUS BERTERASKAN MAQASID SYARIAH

29

P
E

M
B

A
N

G
U

N
A

N
IN

D
E

K
S

 S
YA

R
IA

H
 M

A
LA

Y
S

IA

pengukuran pada bidang-bidang utama dalam memenuhi Maqasid Syariah

dirumuskan sebagai hubungan fungsi pada Indeks Syariah iaitu:

Senarai hubungan fungsi tersebut secara langsung akan mempengaruhi nilai

Indeks Syariah yang mana ukuran indeks tersebut adalah berdasarkan parameter-

parameter yang telah dikategorikan mengikut lapan (8) bidang utama.

Terdapat dua (2) kaedah untuk membina Indeks Syariah iaitu:

i.

ii.

Namun demikian, memandangkan pembinaan Indeks Syariah Malaysia

adalah usaha rintis dalam menilai tahap pematuhan syariah, maka kaedah

amalan terbaik  adalah kaedah yang paling sesuai kerana belum ada mana-mana

kajian penandaarasan boleh dijadikan asas perbandingan pada ketika ini.

Secara asasnya,  nilai-nilai indeks yang terhasil akan dipengaruhi atau tertakluk

pada parameter-parameter umum yang tersenarai yang mana indeks tersebut

akan digunakan untuk mengukur prestasi pentadbiran sedia ada dan akan

dijadikan asas perbandingan bagi indeks tahun-tahun berikutnya. Perinciannya

adalah seperti berikut:

Penandaarasan

Kaedah penandaarasan akan menunjukkan piawaian terbaik yang bersifat

ideal yang mana ia perlu diikuti oleh pihak kerajaan sekiranya ingin

menterjemahkan nilai-nilai Islam dalam pentadbiran.

Amalan terbaik

Amalan terbaik pula memperlihatkan realiti  terbaik dalam

memperkukuhkan budaya organisasi berprestasi tinggi dan berinovatif

melalui penyediaan persekitaran, budaya kerja serta nilai-nilai yang

positif dalam pentadbiran.

fIS = (sistem, pendidikan, kesungguhan politik, polisi, pemegang

taruh, peruntukan perundangan, kepemimpinan, respons

masyarakat, perancangan, prasarana, budaya, gaya hidup,

pemenuhan keperluan asas, teknologi, pembinaan imej)

INDEKS SYARIAH MALAYSIA:

MODEL TADBIR URUS BERTERASKAN MAQASID SYARIAH

P
E

M
B

A
N

G
U

N
A

N
IN

D
E

K
S

 SYA
R

IA
H

 M
A

LA
Y

S
IA

30

i.

ii.

iii.

iv.

v.

vi.

Peruntukan Perundangan

Perlunya peruntukan perundangan yang dapat dijadikan asas pada

usaha penggiatan, pemantauan, kawalan dan pemeliharaan prinsip-

prinsip Islam dalam segenap aspek kehidupan umat Islam.

Kesungguhan Politik

Perlunya kesungguhan dan komitmen yang berterusan dan bersifat

dinamik daripada kerajaan dan agensi-agensi pelaksana dalam

menterjemahkan nilai-nilai Islam dalam tadbir urus toyyib dan menjana

maslahah umat sebagai agenda pembangunan holistik nasional.

Polisi

Perlunya polisi yang jelas untuk mempasakkan penerimaan masyarakat

khususnya umat Islam bahawa pembangunan negara adalah mengikut

acuan prinsip dan nilai Islam dan merupakan sebahagian agenda

nasional yang utama.

Perancangan

Perlunya merangka perancangan sama ada secara berpusat mahupun

bersifat khusus dengan mengambil kira faktor-faktor penguasaan ilmu,

sikap, kemahiran, kuasa, tugasan, strategi, risiko, jangka masa dan

sumber bagi memastikan pelaksanaannya diurus secara cekap, berkesan

dan memenuhi matlamat.

Sistem

Perlunya penilaian semula dan perekayasaan tahap efikasi sistem-

sistem sedia ada yang berkaitan dengan pengurusan maslahah umat

serta bersesuaian dengan kehendak semasa dan bersifat praktikal.

Kepemimpinan

Perlunya usaha berterusan dalam memperkasa dan menyediakan

barisan kepemimpinan kerajaan dan entiti-entitinya untuk

menterjemahkan kepemimpinan mithali, menjaga keteguhan rohani,

berkemahiran tinggi dan berfikrah murni agar berupaya mengemudi

pentadbiran serta pengurusan yang berefikasi dan ikonik.

INDEKS SYARIAH MALAYSIA:

MODEL TADBIR URUS BERTERASKAN MAQASID SYARIAH

31

P
E

M
B

A
N

G
U

N
A

N
IN

D
E

K
S

 S
YA

R
IA

H
 M

A
LA

Y
S

IA

vii.

viii.

ix.

x.

xi.

xii.

Pemegang Taruh

Perlunya mempertingkatkan keupayaan mengurus pemegang taruh

dengan mengambil kira profil dan aspek-aspek keutamaan mereka

serta mewujudkan mekanisme dan proses bermusyawarah bagi

merangka strategi yang dapat memenuhi harapan pemegang taruh.

Pendidikan

Perlunya usaha pendedahan dan penguasaan ilmu yang holistik yang

dapat menetapkan jiwa, fikrah dan akhlak tauhidik dalam diri umat

Islam sehingga mampu menjadi umat yang memimpin, berilmu,

berakhlak dan berkemahiran.

Pemenuhan Keperluan Asas

Perlunya memperkasakan usaha menyediakan keperluan asas kepada

individu, keluarga dan masyarakat bagi menjamin kualiti hidup,

kestabilan sosial, ketahanan nasional dan kelestarian kehidupan yang

sejahtera dan harmoni.

Prasarana

Perlunya pada usaha menyediakan prasarana yang mencukupi dan

berkualiti untuk keperluan masyarakat seterusnya merangsang

pertumbuhan sosioekonomi yang dinamik dan mampan.

Budaya

Perlunya usaha untuk memelihara budaya masyarakat dari segi kesenian

dan hiburan, pemikiran dan cara hidup yang bertepatan dengan acuan

Islam dan terhindar daripada elemen-elemen menyalahi syariat, negatif

dan memudaratkan.

Gaya Hidup

Perlunya  pada usaha mewujudkan masyarakat beradab dan sejahtera

agar melahirkan masyarakat yang bertakwa, intelektual dan berakhlak

tinggi.

INDEKS SYARIAH MALAYSIA:

MODEL TADBIR URUS BERTERASKAN MAQASID SYARIAH

P
E

M
B

A
N

G
U

N
A

N
IN

D
E

K
S

 SYA
R

IA
H

 M
A

LA
Y

S
IA

32

xiii.

xiv.

xv.

Berdasarkan pada hubungan fungsi Indeks Syariah berkenaan, perincian

input-input bagi bidang-bidang utama dalam kerangka Maqasid Syariah serta

analisis pada hasil pengiraan indeks ini akan dipengaruhi oleh sebahagian

atau kesemua parameter dalam hubungan fungsi Indeks Syariah berkenaan.

Bidang-Bidang Utama Pengukuran Indeks Syariah Malaysia

Dalam konteks Indeks Syariah Malaysia yang dibina, terdapat lapan (8) bidang

utama dikenal pasti untuk mengukur tahap komitmen dan pelaksanaan

prinsip dan nilai Islam di Malaysia. Bidang-bidang tersebut adalah:

Teknologi

Perlunya usaha meningkatkan pengetahuan dan penguasaan dalam

bidang teknologi elektronik mikro, telekomunikasi dan komputer yang

berkaitan dengan penerimaan dan penyampaian maklumat di samping

menggalakkan kebolehan inovasi dan kreativiti demi mempertingkatkan

daya tahan dan daya saing masyarakat.

Pembinaan Imej

Perlunya usaha menerapkan budaya kerja cemerlang serta memberi

penegasan dan penganjuran nilai-nilai murni dalam pentadbiran supaya

mampu mengelakkan sebarang kecuaian agar keyakinan masyarakat

terhadap kerajaan sedia ada dapat ditingkatkan.

Respons Masyarakat

Perlunya penilaian bersifat forensik dan mendapatkan respons dari

akar umbi iaitu masyarakat sebagai penerima manfaat dasar bagi

menilai tahap penerimaan mereka terhadap usaha-usaha yang telah

dilakukan oleh kerajaan, khususnya menerapkan nilai-nilai Islam

dalam pentadbiran.

INDEKS SYARIAH MALAYSIA:

MODEL TADBIR URUS BERTERASKAN MAQASID SYARIAH

33

P
E

M
B

A
N

G
U

N
A

N
IN

D
E

K
S

 S
YA

R
IA

H
 M

A
LA

Y
S

IA

i.

ii.

iii.

iv.

Tahap pengukuran bagi bidang-bidang berkenaan dijuruskan dalam kerangka

prinsip pemeliharaan Maqasid Syariah iaitu:

i.

ii.

iii.

Pengukuran mengikut bidang-bidang utama tersebut dalam kerangka

Maqasid Syariah mampu mencerminkan sejauh mana tahap pengetahuan,

pemahaman dan pengamalan sama ada oleh kerajaan (sebagai pembuat

dasar), agensi-agensi (pelaksana dasar) serta individu dan masyarakat

(penerima manfaat).

Secara umumnya, penilaian khususnya pada usaha, penglibatan dan persepsi

ketiga-tiga komponen tersebut secara tidak langsung menjadi kayu ukur

pada pencapaian matlamat Maqasid Syariah yang menekankan prinsip

maslahah (manfaat umum), al-‘adl wal ihsan (keadilan dan kebaikan), al-islah

(transformasi berterusan) dan al-falah (kejayaan).

Dalam konteks ini, ia menepati tuntutan pembangunan individu, masyarakat

dan negara yang seimbang dari segi fizikal (contohnya ekonomi dan prasarana)

dan bukan fizikal (contohnya nilai-nilai akidah dan akhlak).

Perundangan Islam

Politik

Ekonomi

Pendidikan

agama (ad-din)

nyawa (an-nafs)

akal (al-‘aqal)

v.

vi.

vii.

viii.

iv.

v.

Kesihatan

Budaya

Prasarana dan persekitaran

Sosial

keturunan (an-nasl)

harta (al-mal)

INDEKS SYARIAH MALAYSIA:

MODEL TADBIR URUS BERTERASKAN MAQASID SYARIAH

P
E

M
B

A
N

G
U

N
A

N
IN

D
E

K
S

 SYA
R

IA
H

 M
A

LA
Y

S
IA

34

Manakala input bidang utama pengukuran Indeks Syariah Malaysia adalah

seperti berikut:

Pemeliharaan kedudukan agama Islam
Pemerkasaan peranan ins�tusi Raja sebagai Ketua Agama Islam
Perluasan bidang kuasa Mahkamah Syariah
Pemeliharaan ins�tusi perkahwinan dan kekeluargaan

•
•
•
•

Penterjemahan gaya urus tadbir negara
Pendekatan poli�k pembangunan yang bersifat holis�k
Pembinaan dan penampilan imej Islamik dan biah solehah

•
•
• POLITIK

Pegangan harta negara
Penjaminan ekonomi
Percukaian
Keadilan dan kestabilan peluang ekonomi
Penggalakkan penglibatan masyarakat dalam ak�vi� ekonomi

•
•
•
•
•

EKONOMI

Pemerkasaan sistem pendidikan Islam
Pemerkasaan modal insan sebagai penggerak utama
Pembentuk Muslim Profesional
Penggiatan usaha menjadi negara sebagai hab pendidikan
Perwujudan rangkaian pemikir dan pakar

•
•
•
•
•

PENDIDIKAN

•

•

•

Pematuhan amalan kerja patuh syariah
Penjaminan kuali� dan keberkesanan proses
Pemberdayaan dan pengukuhan berterusan sumber struktural
dan sumber manusia

•
•
•

KESIHATAN

Pemerkasaan peranan pihak berkuasa agama bagi menegakkan
prinsip patuh syariah
Pewujudan usaha mengekang unsur syirik dan nilai nega�f
dalam kesenian dan hiburan
Pemeliharaan warisan negara

BUDAYA

•
•
•
•

Penyediaan prasarana dan kemudahan lanskap
Pemeliharaan alam sekitar
Pengurusan bencana
Pengukuhan kesedaran cintakan alam sekitar

PRASARANA
&

PERSEKITARAN

•
•
•
•
•

Pewujudan persekitaran sosial yang kondusif
Pemerkasaan ins�tusi perkahwinan dan keluarga
Pemerkasaan sistem sokongan
Pengukuhan ja� iman dan ja� diri masyarakat
Pemeliharaan kebajikan umat

SOSIAL

PERUNDANGAN
ISLAM

INDEKS SYARIAH MALAYSIA:

MODEL TADBIR URUS BERTERASKAN MAQASID SYARIAH

35

P
E

M
B

A
N

G
U

N
A

N
IN

D
E

K
S

 S
YA

R
IA

H
 M

A
LA

Y
S

IA

Memandangkan betapa pentingnya pencapaian Maqasid, maka pengukuran

pencapaiannya perlu didasari oleh tingkah laku serta persepsi tiga komponen

yang berkaitan dalam sesebuah negara iaitu pemerintah (pembuat

dasar), agensi-agensi pelaksana (pelaksana dasar) dan masyarakat secara

keseluruhannya menjurus ke arah pencapaian Maqasid. Oleh kerana maqasid

“mentakrifkan tujuan individu, masyarakat, negara dan pengalaman hidup

secara keseluruhannya”4 ia menentukan penyertaan dalam masyarakat atau

urus tadbir politik dalam usaha mencapai keadilan untuk semua. Oleh itu,

sebarang perbezaan daripada ini adalah manifestasi ketidakpatuhan syariah.

Dari segi metodologinya, mengukur pematuhan perlu berdasarkan pada

mengukur pematuhan dalam kalangan ketiga-tiga komponen berkenaan iaitu

kerajaan, agensi-agensi dan masyarakat.

i. Mengukur Pematuhan Pemerintah (Kerajaan) Dalam Hal-Hal Yang

Penting Pada Fungsi Dan Peranannya

Ulama Islam menyenaraikan aspek-aspek berikut sebagai fungsi

kerajaan5:

1. •  Memelihara keadilan

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

•  Melindungi keselamatan hidup individu dan harta

•  Memelihara undang-undang dan peraturan

•  Mengawasi e ka perniagaan

•  Mewujudkan mekanisme pasaran yang adil

•  Mengawal selia ekonomi

•  Mengekalkan perkhidmatan awam

•  Menjaga keselamatan sosial

Maqasid “defines the cardinal purposes of individuals, societal, national and global life experiences”

Rujuk, antara lain, Chapra (1977),  Al-Mubarak (1978) and Khan ve Mirakhor (1992)

4

5

_______________________________

INDEKS SYARIAH MALAYSIA:

MODEL TADBIR URUS BERTERASKAN MAQASID SYARIAH

P
E

M
B

A
N

G
U

N
A

N
IN

D
E

K
S

 SYA
R

IA
H

 M
A

LA
Y

S
IA

36

Ini boleh dalam bentuk penilaian kuantitatif daripada pihak-pihak awam atau yang lain tentang keberkesanan sesuatu pelaksanaan

dasar oleh agensi kerajaan.

6

_______________________________

ii.

iii.

Oleh kerana fungsi-fungsi adalah “berharmoni” dengan Maqasid

Syariah yang pada asasnya “menjuruskan tujuan penting individu,

masyarakat, negara dan pengalaman hidup global”, maka proses

mengukur pematuhan sebaiknya melibatkan pembinaan senarai

semak untuk tujuan mengukur sama ada undang-undang dan dasar

wujud bagi memenuhi keperluan lapan (8) fungsi di atas dan sama ada

dasar-dasar yang sedia ada selari dengan fungsi-fungsi ini. Ukuran

pematuhan melibatkan ukuran nominal / kualitatif “YA / TIDAK” untuk

tujuan mengukur sama ada sesuatu dasar, undang-undang atau polisi

yang perlu wujud atau benar-benar wujud.

Mengukur Pematuhan Agensi Pelaksana (Agensi Kerajaan)

Agensi-agensi dan jabatan kerajaan adalah pelaksana dasar dan fungsi

kerajaan. Pematuhan di kalangan agensi-agensi akan memerlukan

bukan sahaja, sama ada dasar (atau undang-undang) dilaksanakan

atau sebaliknya, tetapi juga sama ada ia telah “dilaksanakan dengan baik”

dalam kehendak semangat Maqasid Syariah. Ukuran pematuhan di sini

haruslah melangkaui langkah nominal / kualitatif “YA / TIDAK” kepada

langkah-langkah kuantitatif tahap keberkesanan atau kecekapan

pelaksanaan6.

Mengukur Pematuhan Di Kalangan Masyarakat

Kerajaan dan agensi-agensinya menyedia dan melaksanakan dasar-

dasar yang perlu mematuhi Maqasid Syariah. Polisi ini boleh dianggap

sebagai “input” ke dalam “projek” yang  kejayaannya akan dapat dilihat

dalam kesejahteraan masyarakat yang dipupuk dan dilindungi oleh

pemeliharaan yang menyeluruh daripada lima (5) keperluan dalam

kehidupan manusia iaitu agama (ad-din), jiwa / kehidupan (an-nafs), akal

(al-'aql), keturunan (an-nasl) dan kekayaan (al-mal). Melanjutkan hujah

ini, seseorang itu perlu melihat bahawa natijah daripada “input”

daripada pemerintah adalah “output” yang boleh diukur berkaitan

dengan kesejahteraan masyarakat. Tanggapan kesejahteraan masyarakat

INDEKS SYARIAH MALAYSIA:

MODEL TADBIR URUS BERTERASKAN MAQASID SYARIAH

37

P
E

M
B

A
N

G
U

N
A

N
IN

D
E

K
S

 S
YA

R
IA

H
 M

A
LA

Y
S

IA

Pengukuran boleh dibuat dalam bentuk pengumpulan data fakta (pendapatan dan lain-lain) dan/atau pendapat dan persepsi yang

diukur menggunakan Skala Likert.

13 item ini secara amnya menilai sejauh mana perundangan Islam mampu memelihara hak dan kedudukan agama Islam, di samping

melindungi institusi beraja sebagai kustodian agama dan menilai peranan Mahkamah Syariah.

7

8

_______________________________

boleh diukur dalam pelbagai bentuk seperti yang ditunjukkan dalam

banyak kajian kualiti hidup7. Pematuhan dalam pengertian ini dapat

dijadikan kayu ukur sama ada kualiti hidup yang dimaksudkan oleh

dasar-dasar yang telah digubal berjaya dicapai. Huraian input-input

tersebut adalah seperti berikut:

a. Input Pemerintah Bagi Mencapai Maqasid Syariah

Berlandaskan asas-asas yang telah diperjelaskan, satu matriks

telah dibina dan diisi dengan item-item yang memenuhi satu

senarai semak (check list)  yang  digunakan untuk membuat

semakan ke atas “tahap lengkap” input daripada pemerintah

bagi membawa negara dan masyarakat ke tahap “patuh

syariah”. Bagi sesuatu item, wujud atau tidaknya item tersebut

sebagai input pemerintah menjadi ukuran kepada hampir atau

jauhnya pemerintah daripada pencapaian maqasid dan

pematuhan syariah. Misalnya, salah satu item yang digubalkan

sebagai perlu menjadi input pemerintah bagi mencapai maqasid

ad-din dalam bidang Perundangan Islam  ialah, Pewujudan

undang-undang penubuhan jabatan agama Islam.

Bersama-sama item ini terdapat 12 item yang lain bagi maqasid/

bidang yang sama8. Kesemua item ini digunakan untuk

mengukur pencapaian pemerintah bagi maqasid ad-din dalam

bidang perundangan Islam. Ukuran yang digunakan ialah

peratus item yang wujud daripada 13 yang disenaraikan itu.

Penentuan wujud/tidak wujud item-item ini dibuat melalui

semakan fakta oleh kumpulan pakar. Sejumlah 45.0 % yang

diperolehi (8 bidang x 5 Maqasid Syariah) akan digunakan untuk

membina indeks pematuhan bagi input pemerintah.

INDEKS SYARIAH MALAYSIA:

MODEL TADBIR URUS BERTERASKAN MAQASID SYARIAH

P
E

M
B

A
N

G
U

N
A

N
IN

D
E

K
S

 SYA
R

IA
H

 M
A

LA
Y

S
IA

38

Penilaian ke atas keberkesanan undang-undang pencegahan murtad,

Penilaian ke atas keberkesanan undang-undang pencegahan ajaran sesat,

Penilaian terhadap kemampuan prasarana, kakitangan dan dana agensi agama,

Penggemblengan jaringan dan usaha agensi dan badan-badan Islam dalam mempertahankan undang-undang Islam,

Penilaian ke atas jaminan hak umat Islam segi kemudahan beribadat (masjid) bersandarkan nisbah penduduk dalam sesebuah

kawasan dan,

Penilaian ke atas keberkesanan bahagian penguatkuasaan dan pendakwaan (tangkapan, reman dan sebagainya).

Enam item yang lain ialah:

(i)

(ii)

(iii)

(iv)

(v)

(vi)

9

_______________________________

b.

c.

Input Pelaksana (Agensi) Bagi Mencapai Maqasid Syariah

Dalam mengukur pencapaian input agensi, matriks yang serupa

juga dibina untuk menjadi kerangka  pengukuran. Matriks ini

diisi dengan item-item yang memenuhi satu senarai yang

digunakan sebagai item  dalam instrumen kaji selidik persepsi

(perception survey) pelaksana mengenai pencapaian negara dan

masyarakat ke tahap patuh syariah. Bagi setiap item, penilaian

pencapaian dengan menggunakan Skala Likert 5-titik menjadi

ukuran kepada hampir atau jauhnya pelaksanaan undang-

undang, polisi, peraturan, usaha dan sebagainya daripada

pencapaian maqasid dan pematuhan syariah. Misalnya, salah

satu item yang digubalkan bagi mencapai maqasid ad-din dalam

bidang perundangan Islam ialah, Penilaian ke atas manfaat

penubuhan Jabatan Agama Islam. Bersama-sama item ini

terdapat enam item yang lain bagi maqasid/bidang yang sama9.

Tujuh item ini digunakan untuk mengukur pencapaian

pelaksanaan bagi maqasid ad-din dalam bidang perundangan

Islam. Ukuran yang digunakan ialah skor purata bagi tujuh item

ini yang ditransformasikan dari skala (1-5) kepada skala (0-100).

Sejumlah 40 (8 bidang x 5 Maqasid Syariah) nilai skor yang

diperoleh akan digunakan untuk membina indeks pematuhan

bagi input pelaksana.

Ukuran Pencapaian Maqasid Syariah Melalui Kaji Selidik

Dalam Kalangan Masyarakat Islam

Kerajaan dan agensi-agensinya dianggap sebagai memberi “input”

ke dalam “projek” sebagaimana yang dinyatakan di atas, yang

mana kejayaannya akan dapat dilihat menerusi kesejahteraan

masyarakat yang dipupuk dan dilindungi oleh pemeliharaan

INDEKS SYARIAH MALAYSIA:

MODEL TADBIR URUS BERTERASKAN MAQASID SYARIAH

39

P
E

M
B

A
N

G
U

N
A

N
IN

D
E

K
S

 S
YA

R
IA

H
 M

A
LA

Y
S

IA

Mekanisme Pembinaan Indeks Syariah Malaysia

Indeks Syariah dibina dengan menggunakan ukuran yang diperoleh di atas

sebagai suatu indeks komposit berpemberat yang diperoleh melalui

pengagregatan lapan (8) subindeks berikut:

yang menyeluruh daripada lima keperluan dalam kehidupan

manusia yang termaktub dalam lima Maqasid Syariah. Bagi

mengukur kejayaan “projek” ini, satu kaji selidik persepsi

masyarakat Islam mengenai “output” yang terhasil daripada

input oleh pemerintah yang dilaksanakan oleh agensi-agensi

(pelaksana) akan dilakukan. Instrumen kaji selidik direka bentuk

untuk mencerap respons berkenaan keberkesanan hasil

(output) daripada input-input pemerintah.

Ini memerlukan instrumen pengukuran menggunakan Skala

Likert 5-titik bagi merekodkan respons. Skor bagi setiap respons

ialah skor purata dari semua responden yang ditransformasikan

dari skala (1-5) kepada skala (0-100).

1. •  Indeks Syariah (Perundangan Islam)

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

•  Indeks Syariah (Poli k)

•  Indeks Syariah (Ekonomi)

•  Indeks Syariah (Pendidikan)

•  Indeks Syariah (Kesihatan)

•  Indeks Syariah (Budaya)

•  Indeks Syariah (Prasarana & Persekitaran)

•  Indeks Syariah (Sosial)

INDEKS SYARIAH MALAYSIA:

MODEL TADBIR URUS BERTERASKAN MAQASID SYARIAH

P
E

M
B

A
N

G
U

N
A

N
IN

D
E

K
S

 SYA
R

IA
H

 M
A

LA
Y

S
IA

40

Jadual 1:

Contoh Ilustrasi Pengiraan Purata Berpemberat Bagi Lapan Subindeks Syariah

Bagi Menghasilkan Indeks Syariah Bagi Input Pemerintah

Nilai Indeks10

Setiap satu daripada lapan subindeks di atas dibina dengan mengagregatkan

nilai-nilai skor komponennya. Nilai skor bagi setiap komponen ialah nilai

purata bagi skor-skor yang diperoleh daripada respons dalam seksyen yang

berkenaan dalam instrumen.

Senarai komponen bagi setiap satu subindeks dipamerkan melalui Jadual 2

hingga Jadual 9.

 w x ISUBINDEKS (I)
(Nilai Contoh)

PEMBERAT (w)
(Nilai Contoh)

SUBINDEKS

Perundangan Islam wA = 1A IA = 79.8 wA x IA = 79.8

Poli k wB = 3B IB = 72.0 wB x IB = 216.0

Ekonomi wC = 2C IC = 75.0 wC x IC = 150.0

Pendidikan wD = 5D ID = 60.0 wD x ID = 300.0

Kesihatan wE = 6E IE = 70.0 wE x IE = 420.0

Budaya wF = 7F IF = 70.0 wF x IF = 490.0

Prasarana &
Persekitaran

wG = 4G IG = 80.0 wG x IG = 320.0

 Sosial wH = 8H IH = 65.0 wH x IH = 520.0

JUMLAH 36 - 2,486.0

Rumus bagi pengiraan ini lazimnya dipersembahkan sebagai10

_______________________________

wA x IA + wB x IB + .... + wH x IH
wA + wB +.... + wH

2486
36== = 69.1

w
8

i
i=1
 w

8
i yi

i=1

INDEKS SYARIAH MALAYSIA:

MODEL TADBIR URUS BERTERASKAN MAQASID SYARIAH

41

P
E

M
B

A
N

G
U

N
A

N
IN

D
E

K
S

 S
YA

R
IA

H
 M

A
LA

Y
S

IA

Jadual 2:

Komponen-Komponen Subindeks Kepada Indeks Syariah

Jadual 3:

Komponen-Komponen Subindeks Kepada Indeks Syariah

SEKSYEN DAN BILANGAN SOALAN MENGIKUT
KOMPONEN

INPUT
PEMERINTAH

PELAKSANA KESAN

PENILAI:
PAKAR

(MENGIKUT
BIDANG)

KOMPONEN
(MAQASID
SYARIAH)

SUBINDEKS

A
PERUNDANGAN

ISLAM

PENILAI:
PENJAWAT

AWAM

PENILAI:
MASYARAKAT

(ISLAM)

Ad-Din (Agama)

An-Nafs (Jiwa)

Al-‘Aql (Akal)

An-Nasl
(Keturunan)

Al-Mal (Harta)

SEKSYEN BIL.
SOALAN SEKSYEN BIL.

SOALAN SEKSYEN BIL.
SOALAN

A2

A3

A4

A5

13

A1

A2

A3

A4

A5

A1

A2

A3

A4

A5

A1

3

3

3

3

3

4

5

4

4

713

6

8

7

SEKSYEN DAN BILANGAN SOALAN MENGIKUT
KOMPONEN

INPUT
PEMERINTAH

PELAKSANA KESAN

PENILAI:
PAKAR

(MENGIKUT
BIDANG)

KOMPONEN
(MAQASID
SYARIAH)

SUBINDEKS

B
POLITIK

PENILAI:
PENJAWAT

AWAM

PENILAI:
MASYARAKAT

(ISLAM)

Ad-Din (Agama)

An-Nafs (Jiwa)

Al-‘Aql (Akal)

An-Nasl
(Keturunan)

Al-Mal (Harta)

SEKSYEN BIL.
SOALAN SEKSYEN BIL.

SOALAN SEKSYEN BIL.
SOALAN

B2

B3

B4

B5

4

B1

B2

B3

B4

B5

B1

B2

B3

B4

B5

B1

3

3

2

2

2

4

2

2

2

13

3

2

2

INDEKS SYARIAH MALAYSIA:

MODEL TADBIR URUS BERTERASKAN MAQASID SYARIAH

P
E

M
B

A
N

G
U

N
A

N
IN

D
E

K
S

 SYA
R

IA
H

 M
A

LA
Y

S
IA

42

Jadual 4:

Komponen-Komponen Subindeks Kepada Indeks Syariah

Jadual 5:

Komponen-Komponen Subindeks Kepada Indeks Syariah

SEKSYEN DAN BILANGAN SOALAN MENGIKUT
KOMPONEN

INPUT
PEMERINTAH

PELAKSANA KESAN

PENILAI:
PAKAR

(MENGIKUT
BIDANG)

KOMPONEN
(MAQASID
SYARIAH)

SUBINDEKS

C
EKONOMI

PENILAI:
PENJAWAT

AWAM

PENILAI:
MASYARAKAT

(ISLAM)

Ad-Din (Agama)

An-Nafs (Jiwa)

Al-‘Aql (Akal)

An-Nasl
(Keturunan)

Al-Mal (Harta)

SEKSYEN BIL.
SOALAN SEKSYEN BIL.

SOALAN SEKSYEN BIL.
SOALAN

C2

C3

C4

C5

7

C1

C2

C3

C4

C5

C1

C2

C3

C4

C5

C1

5

3

3

3

6

8

3

5

16

65

6

4

14

SEKSYEN DAN BILANGAN SOALAN MENGIKUT
KOMPONEN

INPUT
PEMERINTAH

PELAKSANA KESAN

PENILAI:
PAKAR

(MENGIKUT
BIDANG)

KOMPONEN
(MAQASID
SYARIAH)

SUBINDEKS

D
PENDIDIKAN

PENILAI:
PENJAWAT

AWAM

PENILAI:
MASYARAKAT

(ISLAM)

Ad-Din (Agama)

An-Nafs (Jiwa)

Al-‘Aql (Akal)

An-Nasl
(Keturunan)

Al-Mal (Harta)

SEKSYEN BIL.
SOALAN SEKSYEN BIL.

SOALAN SEKSYEN BIL.
SOALAN

D2

D3

D4

D5

2

D1

D2

D3

D4

D5

D1

D2

D3

D4

D5

D1

6

4

4

0

3

14

12

4

0

45

6

1

2

INDEKS SYARIAH MALAYSIA:

MODEL TADBIR URUS BERTERASKAN MAQASID SYARIAH

43

P
E

M
B

A
N

G
U

N
A

N
IN

D
E

K
S

 S
YA

R
IA

H
 M

A
LA

Y
S

IA

Jadual 6:

Komponen-Komponen Subindeks Kepada Indeks Syariah

Jadual 7:

Komponen-Komponen Subindeks Kepada Indeks Syariah

SEKSYEN DAN BILANGAN SOALAN MENGIKUT
KOMPONEN

INPUT
PEMERINTAH

PELAKSANA KESAN

PENILAI:
PAKAR

(MENGIKUT
BIDANG)

KOMPONEN
(MAQASID
SYARIAH)

SUBINDEKS

E
KESIHATAN

PENILAI:
PENJAWAT

AWAM

PENILAI:
MASYARAKAT

(ISLAM)

Ad-Din (Agama)

An-Nafs (Jiwa)

Al-‘Aql (Akal)

An-Nasl
(Keturunan)

Al-Mal (Harta)

SEKSYEN BIL.
SOALAN SEKSYEN BIL.

SOALAN SEKSYEN BIL.
SOALAN

E2

E3

E4

E5

2

E1

E2

E3

E4

E5

E1

E2

E3

E4

E5

E1

4

0

2

3

3

2

2

2

3

43

3

3

4

SEKSYEN DAN BILANGAN SOALAN MENGIKUT
KOMPONEN

INPUT
PEMERINTAH

PELAKSANA KESAN

PENILAI:
PAKAR

(MENGIKUT
BIDANG)

KOMPONEN
(MAQASID
SYARIAH)

SUBINDEKS

F
BUDAYA

PENILAI:
PENJAWAT

AWAM

PENILAI:
MASYARAKAT

(ISLAM)

Ad-Din (Agama)

An-Nafs (Jiwa)

Al-‘Aql (Akal)

An-Nasl
(Keturunan)

Al-Mal (Harta)

SEKSYEN BIL.
SOALAN SEKSYEN BIL.

SOALAN SEKSYEN BIL.
SOALAN

F2

F3

F4

F5

6

F1

F2

F3

F4

F5

F1

F2

F3

F4

F5

F1

3

2

3

5

5

3

1

3

1

56

2

2

2

INDEKS SYARIAH MALAYSIA:

MODEL TADBIR URUS BERTERASKAN MAQASID SYARIAH

P
E

M
B

A
N

G
U

N
A

N
IN

D
E

K
S

 SYA
R

IA
H

 M
A

LA
Y

S
IA

44

Jadual 8:

Komponen-Komponen Subindeks Kepada Indeks Syariah

Jadual 9:

Komponen-Komponen Subindeks Kepada Indeks Syariah

SEKSYEN DAN BILANGAN SOALAN MENGIKUT
KOMPONEN

INPUT
PEMERINTAH

PELAKSANA KESAN

PENILAI:
PAKAR

(MENGIKUT
BIDANG)

KOMPONEN
(MAQASID
SYARIAH)

SUBINDEKS

G
PRASARANA

&
PERSEKITARAN

PENILAI:
PENJAWAT

AWAM

PENILAI:
MASYARAKAT

(ISLAM)

Ad-Din (Agama)

An-Nafs (Jiwa)

Al-‘Aql (Akal)

An-Nasl
(Keturunan)

Al-Mal (Harta)

SEKSYEN BIL.
SOALAN SEKSYEN BIL.

SOALAN SEKSYEN BIL.
SOALAN

G2

G3

G4

G5

4

G1

G2

G3

G4

G5

G1

G2

G3

G4

G5

G1

13

4

2

2

5

13

4

2

2

55

2

2

0

SEKSYEN DAN BILANGAN SOALAN MENGIKUT
KOMPONEN

INPUT
PEMERINTAH

PELAKSANA KESAN

PENILAI:
PAKAR

(MENGIKUT
BIDANG)

KOMPONEN
(MAQASID
SYARIAH)

SUBINDEKS

H
PEMATUHAN

SYARI’AH
(SOSIAL)

PENILAI:
PENJAWAT

AWAM

PENILAI:
MASYARAKAT

(ISLAM)

Ad-Din (Agama)

An-Nafs (Jiwa)

Al-‘Aql (Akal)

An-Nasl
(Keturunan)

Al-Mal (Harta)

SEKSYEN BIL.
SOALAN SEKSYEN BIL.

SOALAN SEKSYEN BIL.
SOALAN

H2

H3

H4

H5

4

H1

H2

H3

H4

H5

H1

H2

H3

H4

H5

H1

8

0

9

0

4

11

1

9

0

43

0

11

1

INDEKS SYARIAH MALAYSIA:

MODEL TADBIR URUS BERTERASKAN MAQASID SYARIAH

45

P
E

M
B

A
N

G
U

N
A

N
IN

D
E

K
S

 S
YA

R
IA

H
 M

A
LA

Y
S

IA

Pembinaan indeks adalah seperti berikut:

i. Pengiraan Skor Subindeks

Blok binaan asas (basic building block) bagi pembinaan indeks ialah

nilai-nilai skor bagi item-item (soalan/kenyataan) dalam instrumen.

Dalam membina skor bagi sesuatu soalan yang mempunyai respons

binari “YA/TIDAK” atau “ADA/TIADA”,  peratus respons bagi  “YA” atau

“ADA” bagi item digunakan sebagai skor mentah (raw score). Julat skor

mentah (%) adalah dari 0 hingga 100.

Wujud atau tidaknya sesuatu item sebagai input pemerintah menyumbang

kepada hampir atau jauhnya negara daripada pencapaian maqasid,

justeru pematuhan syariah.

Bagi membina skor untuk item yang mempunyai respons berskala 1-5

pula, purata respons bagi item digunakan sebagai skor mentah. Skor

bagi item diperoleh dengan membuat transformasi ke skala (0 hingga

100) menggunakan fungsi linear berikut:

yang  mana x adalah skor mentah bagi item, dan y adalah skor jelmaan

bagi item. Misalnya, jika sesuatu item mempunyai purata respons

bernilai 4.5 (iaitu skor mentah 4.5), maka skor jelmaan bagi item tersebut

ialah:

y = g(x) = 25(x - 1)

y = g(x) = 25(x - 1) = 25(4.5 - 1) = 87.5

INDEKS SYARIAH MALAYSIA:

MODEL TADBIR URUS BERTERASKAN MAQASID SYARIAH

P
E

M
B

A
N

G
U

N
A

N
IN

D
E

K
S

 SYA
R

IA
H

 M
A

LA
Y

S
IA

46

Jadual 10:

Contoh Ilustrasi Pengiraan Nilai Subindeks Syariah (Perundangan Islam)

Bagi Input Pemerintah

ii. Pengiraan Skor Komponen Dan Nilai Subindeks Bagi Input Pemerintah

Bagi tujuan mengira nilai subindeks syariah untuk Input Pemerintah,

nilai peratus (0-100) bagi setiap komponen (Maqasid Syariah) sesuatu

subindeks digunakan sebagai skor komponen berkenaan. Misalnya,

untuk mengira nilai subindeks syariah (Perundangan) (Pemerintah)

skor bagi komponen-komponen (Maqasid Syariah) ad-din, an-nafs,

al-‘aql, an-nasl dan al-mal digunakan untuk pengiraan seperti di

Jadual 10.

Nilai subindeks syariah (Perundangan Islam) (Pemerintah) ialah nilai

purata bagi 5 skor; iaitu skor bagi Maqasid Syariah iaitu, ad-din (84.6),

an-nafs (76.9), al-‘aql (50.0), an-nasl (87.5) dan al-mal (100.0).

Kaedah pengiraan di atas diulang untuk memperolehi subindeks lain

untuk Input Pemerintah. Nilai lapan subindeks ini kemudiannya

digunakan untuk memperolehi Indeks Syariah bagi Input Pemerintah.

KOMPONEN
(MAQASID
SYARIAH)

SEKSYEN
DALAM

INSTRUMEN

SKOR
KOMPONEN

 (1-100)

BIL. ITEM
YANG

SUDAH
WUJUD

(PENILAIAN
PAKAR)

(CONTOH)

BIL. ITEM
YANG

DITENTUKAN
(DALAM

INSTRUMEN)

SUBINDEKS

A
PERUNDANGAN

ISLAM

Ad-Din (Agama)

An-Nafs (Jiwa)

Al-‘Aql (Akal)

An-Nasl
(Keturunan)

Al-Mal (Harta)

A2

A3

A4

A5

A1

13

6

8

7

13

76.9

50.0

87.5

79.8NILAI SUBINDEKS SYARIAH (PERUNDANGAN ISLAM) (PEMERINTAH) = PURATA =

100.0

84.6

10

3

7

7

11

INDEKS SYARIAH MALAYSIA:

MODEL TADBIR URUS BERTERASKAN MAQASID SYARIAH

47

P
E

M
B

A
N

G
U

N
A

N
IN

D
E

K
S

 S
YA

R
IA

H
 M

A
LA

Y
S

IA

iii.

Jadual 11:

Contoh Ilustrasi Pengiraan Nilai Subindeks Syariah (Perundangan Islam)

Bagi Input Pelaksana

Pengiraan Skor Komponen Dan Nilai Subindeks Bagi Input Pelaksana

(Agensi)

Bagi tujuan mengira nilai subindeks syariah untuk Input Pelaksana nilai

skor purata (1-5) bagi setiap komponen (Maqasid Syariah) sesuatu

subindeks dijelmakan menjadi skala (0-100). Skor-skor jelmaan

digunakan sebagai skor bagi komponen berkenaan. Misalnya, untuk

mengira nilai subindeks syariah (Perundangan Islam) (Pelaksana) skor

bagi komponen-komponen (Maqasid Syariah) iaitu, ad-din, an-nafs,

al-‘aql, an-nasl dan al-mal digunakan untuk pengiraan seperti di

Jadual 11.

Seperti yang dipamerkan di Jadual 11 nilai subindeks syariah

(Perundangan) (Pelaksana) ialah nilai purata bagi 5 skor iaitu, skor bagi

Maqasid Syariah iaitu, ad-din (65.3), an-nafs (78.3), al-‘aql (53.0), an-

nasl (43.8) dan al-mal (80.3).

KOMPONEN
(MAQASID
SYARIAH)

SEKSYEN
DALAM

INSTRUMEN

SKOR
JELMAAN

KOMPONEN
(SKALA:
 1-100)

SKOR
PURATA

KOMPONEN
(SKALA:

 1-5)

BIL. ITEM
YANG

DITENTUKAN
(DALAM

INSTRUMEN)

SUBINDEKS

A
PERUNDANGAN

ISLAM

Ad-Din (Agama)

An-Nafs (Jiwa)

Al-‘Aql (Akal)

An-Nasl
(Keturunan)

Al-Mal (Harta)

A2

A3

A4

A5

A1

4

5

4

4

7

78.3

53.0

43.8

80.3

65.3

4.13

3.12

2.75

4.21

3.61

64.1NILAI SUBINDEKS SYARIAH (PERUNDANGAN ISLAM) (PELAKSANA) = PURATA =

INDEKS SYARIAH MALAYSIA:

MODEL TADBIR URUS BERTERASKAN MAQASID SYARIAH

P
E

M
B

A
N

G
U

N
A

N
IN

D
E

K
S

 SYA
R

IA
H

 M
A

LA
Y

S
IA

48

Jadual 12:

Contoh Ilustrasi Pengiraan Purata Berpemberat Bagi Lapan Subindeks Syariah

Bagi Menghasilkan Indeks Syariah Bagi Input Pelaksana

iv.

Kaedah pengiraan di sebelah diulang untuk memperolehi tujuh subindeks

lain untuk Input Pelaksana. Nilai lapan subindeks ini kemudiannya

digunakan untuk memperolehi Indeks Syariah bagi Input Pemerintah

seperti yang dipaparkan menerusi Jadual 12.

Pengiraan Skor Komponen Dan Nilai Subindeks Bagi Masyarakat

Bagi tujuan mengira nilai subindeks syariah untuk Masyarakat (Islam)

nilai skor purata (1-5) bagi setiap komponen (Maqasid Syariah)  sesuatu

subindeks dijelmakan menjadi skala (0-100). Skor-skor jelmaan

digunakan sebagai skor bagi komponen berkenaan. Misalnya, untuk

mengira nilai subindeks syariah (Perundangan Islam) (Masyarakat)

skor bagi komponen-komponen (Maqasid Syariah) iaitu, ad-din, an-

nafs, al-‘aql, an-nasl dan al-mal digunakan untuk pengiraan seperti di

Jadual 13.

Perundangan Islam 1A 64.1 64.1

Poli k 3B 72.1 216.3

Ekonomi 2C 75.3 150.6

Pendidikan 5D 61.1 305.5

Kesihatan 6E 70.5 423

Budaya 7F 91.1 637.7

Prasarana &
Persekitaran

4G 80.3 321.2

 Sosial 8H 66.2 529.6

JUMLAH 36 - 2,648.0

2648
36

73.6

 w x ISUBINDEKS (I)
(Nilai Contoh)

PEMBERAT (w)
(Nilai Contoh)

SUBINDEKS

Nilai Indeks = =

INDEKS SYARIAH MALAYSIA:

MODEL TADBIR URUS BERTERASKAN MAQASID SYARIAH

49

P
E

M
B

A
N

G
U

N
A

N
IN

D
E

K
S

 S
YA

R
IA

H
 M

A
LA

Y
S

IA

Jadual 13:

Contoh Ilustrasi Pengiraan Nilai Subindeks Syariah

(Perundangan Islam) Bagi Masyarakat

Seperti yang dipamerkan di Jadual 13, nilai subindeks syariah

(Perundangan Islam) (Pelaksana) ialah nilai purata bagi 5 skor; iaitu

skor bagi Maqasid Syariah; ad-din (52.8), an-nafs (90.8), al-‘aql (69.5),

an-nasl (68.8) dan al-mal (84.3).

Kaedah pengiraan di atas diulang untuk memperolehi tujuh subindeks

lain untuk Input Pelaksana.

Nilai lapan subindeks ini kemudiannya digunakan untuk memperolehi

Indeks Syariah bagi Masyarakat seperti yang dipamerkan menerusi

Jadual 14.

KOMPONEN
(MAQASID
SYARIAH)

SEKSYEN
DALAM

INSTRUMEN

SKOR
JELMAAN

KOMPONEN
(SKALA:
 1-100)

SKOR
PURATA

KOMPONEN
(SKALA:

 1-5)

BIL. ITEM
DALAM

INSTRUMEN

SUBINDEKS

A
PERUNDANGAN

ISLAM

Ad-Din (Agama)

An-Nafs (Jiwa)

Al-‘Aql (Akal)

An-Nasl
(Keturunan)

Al-Mal (Harta)

A2

A3

A4

A5

A1

3

3

3

3

3

90.8

69.5

68.8

84.3

52.8

4.63

3.78

3.75

4.37

3.11

73.2NILAI SUBINDEKS SYARIAH (PERUNDANGAN ISLAM) (PELAKSANA) = PURATA =

INDEKS SYARIAH MALAYSIA:

MODEL TADBIR URUS BERTERASKAN MAQASID SYARIAH

P
E

M
B

A
N

G
U

N
A

N
IN

D
E

K
S

 SYA
R

IA
H

 M
A

LA
Y

S
IA

50

, ,w1 w2 w3

Jadual 14:

Contoh Pengiraan Purata Berpemberat Bagi Lapan Subindeks

Syariah Bagi Menghasilkan Indeks Syariah Bagi Masyarakat

v. Pengiraan Indeks Syariah Malaysia 2014

Indeks Syariah Malaysia 2014 (ISM2014) diperoleh dengan mengambil

purata berpemberat tiga indeks iaitu Indeks Syariah (Pemerintah) (IP),

Indeks Syariah (Pelaksana) (IL) dan, Indeks Syariah (Masyarakat) (IM):

di mana,                     adalah pemberat-pemberat bagi IP, IL, dan IM manakala

pula adalah IP, IL, dan IM. Ilustrasi pengiraan ini dipamerkan

menerusi Jadual 15.

Perundangan Islam 1A 73.2 73.2

Poli k 3B 82.1 246.3

Ekonomi 2C 59.5 119.0

Pendidikan 5D 67.2 336.0

Kesihatan 6E 81.1 486.6

Budaya 7F 70.2 491.4

Prasarana &
Persekitaran

4G 69.1 276.4

 Sosial 8H 63.2 505.6

JUMLAH 36 - 2,534.5

2534.5
36

70.4Nilai Indeks = =

 w x ISUBINDEKS (I)
(Nilai Contoh)

PEMBERAT (w)
(Nilai Contoh)

SUBINDEKS

ISM 2014  = =
w

3
i yi

+ +w1 w2 w3
+ +w1 y1 w2 y2 w3 y3i=1

w

3
i

i=1

, ,y1 y2 y3

INDEKS SYARIAH MALAYSIA:

MODEL TADBIR URUS BERTERASKAN MAQASID SYARIAH

51

P
E

N
U

T
U

P

Jadual 15:

Contoh Pengiraan Indeks Syariah Malaysia 2014

PENUTUP

Maqasid Syariah adalah tunjang pada Syariah Islam yang melibatkan faktor

akidah, ibadah dan akhlak. Justeru, adalah penting untuk memahami konsep

dan prinsip Maqasid Syariah kerana bukan mudah untuk mengukur sejauh

mana fahaman masyarakat terhadap isu dan aspek Maqasid Syariah sama

ada dalam kalangan masyarakat awam, akademia, pemimpin mahupun

pemerintah. Hal ini menunjukkan bahawa perlunya mengambil pendekatan

strategik dan berimbang dalam memahami dan melaksanakan setiap

perancangan bersabit dengan pentadbiran negara dalam memenuhi keperluan

rakyat mengikut kerangka Maqasid Syariah.

Komponen penting dalam Maqasid Syariah membuktikan bahawa Islam

adalah sistem hidup yang lengkap, komprehensif dan relevan pada bila-bila

masa dan sudah tentu boleh dilaksanakan dalam apa juga urusan kehidupan.

Garis panduan yang ideal ini adalah bagi memastikan segala keperluan,

kehendak dan aspirasi kehidupan dapat dipenuhi serta terpelihara. Hal ini

bertepatan dengan prinsip Maqasid Syariah iaitu menjamin serta melindungi

maruah, kepentingan dan kehormatan individu di samping memelihara

keharmonian hubungan antara manusia. Maqasid Syariah merupakan

Pemerintah (IP) 501 69.1 3,455.0

Pelaksana (IL) 302 73.6 2,208.0

Masyarakat (IM) 203 70.4 1,408.0

JUMLAH 100 - 7,071.0

7,071.0
100

70.7

 w x ySUBINDEKS (y)
(Nilai Contoh)

PEMBERAT (w)
(Nilai Contoh)

SUBINDEKS

Nilai ISM 2014 = =

INDEKS SYARIAH MALAYSIA:

MODEL TADBIR URUS BERTERASKAN MAQASID SYARIAH

P
E

N
U

T
U

P

52

matlamat yang ingin dicapai oleh Syariah Islam demi kepentingan umat

manusia sejagat.

Menghadapi alaf baru dengan pendekatan manhaj yang berbeza sama ada

salaf mahupun khalaf akan mewujudkan perbezaan pemikiran dan aliran

yang boleh mencetuskan permusuhan di antara satu sama lain. Namun,

kesucian akidah Islam hendaklah dijamin kehormatannya dan dipelihara

tanpa ada kompromi daripada mana-mana pihak. Kekeliruan pandangan dan

aliran pemikiran yang berlaku akan memporak-perandakan masyarakat dan

akan melemahkan negara. Umat Islam di minta untuk kembali semula kepada

Al-Qur’an dan As-Sunnah jika terjadinya perselisihan dan pertelingkahan

sepertimana firman Allah SWT dalam surah An- Nisaa’:

Justeru, untuk mencari jalan penyelesaian melalui titik pertemuan dan

persamaan agar berlakunya keharmonian di antara masyarakat Malaysia yang

terdiri daripada berbilang kaum, maka pendekatan wasatiyyah (kesederhanaan)

dilihat mampu untuk menyelesaikan punca permasalahan ini agar kesejahteraan

Maksudnya : “Wahai orang-orang yang beriman, taatlah kamu kepada

Allah dan taatlah kamu kepada Rasulullah dan kepada "Ulil-Amri"

(orang-orang yang berkuasa) dari kalangan kamu. Kemudian jika kamu

berbantah-bantah (berselisihan) dalam sesuatu perkara, maka

hendaklah kamu mengembalikannya kepada (Kitab) Allah (Al-Qur’an)

dan (As-Sunnah) RasulNya - jika kamu benar beriman kepada Allah dan

hari akhirat. Yang demikian adalah lebih baik (bagi kamu), dan lebih

elok pula kesudahannya”.

(Surah An-Nisaa’, 4 : 59)

INDEKS SYARIAH MALAYSIA:

MODEL TADBIR URUS BERTERASKAN MAQASID SYARIAH

53

P
E

N
U

T
U

P

di antara umat Islam sendiri dan agama lain dapat diharmonikan. Penerapan

nilai-nilai wasatiyyah dalam kepemimpinan dan pentadbiran negara yang

menjurus pada usaha pemeliharaan Maqasid Syariah adalah kunci utama

pada kemakmuran dan kesatuan rakyat di Malaysia.

Maqasid Syariah menjadi asas utama bagi pemegang tampuk pemerintahan

negara. Justeru, amanah dan tanggungjawab yang dipikul adalah amat besar

bagi mencapai matlamat Maqasid Syariah untuk menjamin kesejahteraan

hidup rakyat serta keamanan negara kerana ia akan dipersoalkan di hadapan

Allah SWT di akhirat kelak. Untuk menjamin kesejahteraan dan kemakmuran

sesebuah negara, sudah tentu golongan yang dipilih untuk memikul amanah

ini adalah terdiri daripada mereka yang benar-benar berkelayakan. Firman

Allah SWT:

Dalil di atas ditujukan khusus kepada para pemimpin dan penguasa agar

menjaga dan menyerahkan amanah serta menjalankan kekuasaan secara adil.

Keadilan ini mencakupi pelbagai aspek utama dalam pemerintahan dan

pentadbiran sesebuah negara selari dengan Syariah Islam.

Pendekatan wasatiyyah juga diambil kira sebagai satu keadilan yang diterapkan

oleh pemerintah bagi menjamin kesaksamaan dalam pentadbiran negara

Maksudnya: “Sesungguhnya Allah menyuruh kamu supaya menyerahkan

segala jenis amanah kepada ahlinya (yang berhak menerimanya), dan

apabila kamu menetapkan suatu hukum di antara manusia, (Allah

menyuruh) kamu menetapkan menghukum dengan adil. Sesungguhnya

Allah dengan (suruhanNya) itu memberi pengajaran yang sebaik-

baiknya kepada kamu. Sesungguhnya Allah sentiasa Mendengar, lagi

sentiasa Melihat”.

(Surah An-Nisaa’, 4 : 58)

INDEKS SYARIAH MALAYSIA:

MODEL TADBIR URUS BERTERASKAN MAQASID SYARIAH

P
E

N
U

T
U

P

54

dan ia bertepatan dengan Syariah Islam. Keadilan yang dimaksudkan

bukanlah bermakna sama rata atau dua benda yang sama-sama sukatan atau

dua benda yang sama ukurannya. Tetapi keadilan sebenar adalah apa sahaja

yang kita lakukan sama ada melibatkan manusia atau benda atau perkara,

sama ada yang bersifat maddi (material) mahupun bersifat maknawi atau

rohani, jika dapat diletakkan pada tempatnya, inilah yang dikatakan adil. Jika

berlaku sebaliknya, maka ia dinamakan zalim. Sifat keadilan akan membawa

seseorang lebih dekat ketakwaannya kepada Allah SWT sepertimana melalui

firmanNya dalam surah Al-Maa’idah:

Dalam konteks ini, adalah menjadi tanggungjawab pemerintah melalui

pendekatan wasatiyyah, untuk menjaga segala kepentingan rakyat yang

berkaitan dengan kehidupan di dunia dan agama bertepatan dengan

pelaksanaan Syariah Islam yang terangkum dalam ibadat, muamalat dan

munakahat, seperti keamanan negara, keselamatan nyawa dan harta benda,

kebajikan, keselamatan akidah serta kemudahan menunaikan perintah agama.

Maqasid Syariah sememangnya telah diaplikasikan sebagai teras dalam

pemerintahan di Malaysia selama ini. Hanya ia belum pernah diukur pada

suatu tahap sebenar. Walhal apa yang diusahakan oleh pemerintah melalui

kementerian, jabatan dan agensi di bawahnya adalah berlandaskan Maqasid

Syariah demi mencapai matlamat sebenar bagi kepentingan dan kemaslahatan

rakyat dan negara. Apa yang dilakukan oleh pemerintah adalah berdasarkan

kemaslahatan dan kebajikan rakyat yang dipimpinnya sepertimana dalam

kaedah feqah:

Maksudnya: “Janganlah kamu tertarik kerana kebencianmu terhadap

satu kaum sehingga kamu tidak berlaku adil. Berlaku adillah, kerana

keadilan itu lebih dekat dengan takwa dan takutlah kepada Allah”.

(Surah Al-Maa’idah, 5 : 8)

INDEKS SYARIAH MALAYSIA:

MODEL TADBIR URUS BERTERASKAN MAQASID SYARIAH

55

P
E

N
U

T
U

P

Jalaluddin Al-Sayuti, (1998),  Al-Ashbah Wa Al-Naza'ir (Bayrut: Dar al-Kutub Al-Ilmiyyah)

Abdul Rahman bin Muammar Al-Sanusiy, (2011), Al-Ijtihad Bi Ar-Ray' Fi Al-Khilafah Al-Rashidah (Kuwait: Al-Waciy Al-Islamiy)

11

12

_______________________________

Kaedah feqah tersebut amat penting sebagai garis panduan kepada pemerintah

dalam urusan membentuk sebarang dasar dan polisi ke atas rakyatnya.

Malah, kaedah-kaedah lain yang menjadi asas pertimbangan membuat polisi

atas nama Siyasah Syar’iyyah turut menekankan keperluan pengambilkiraan

maslahah.

Maqasid Syariah sangat penting dijadikan sebagai suatu alat atau metode bagi

merancang pembangunan negara melalui polisi-polisi yang sesuai dengan syarak.

Ia turut diaplikasikan oleh Khulafa’ Ar-Rasyidin bagi menangani persoalan yang

wujud selepas kewafatan Rasulullah SAW12. Kepentingan asas melalui Maqasid

Syariah ini dalam usaha memahami dan melaksanakan dasar pentadbiran

negara, ekonomi dan sosial yang bersesuaian, perlindungan agama, jiwa, akal,

keturunan dan harta adalah ciri universal yang sebenarnya mempunyai

pengaruh besar dalam pembangunan sesebuah negara dan bangsa.

Secara keseluruhannya, dapat dirumuskan bahawa pentadbiran negara

melalui pewujudan Indeks Syariah berteraskan Maqasid Syariah ini akan

dapat merancang polisi-polisi negara dan melakarkan program-program

dengan baik. Ini kerana inti pati Maqasid Syariah itu sendiri ingin mencapai

kemaslahatan manusia sejagat yang dapat diterima oleh semua agama.

Indeks Syariah Malaysia yang menggabungkan lima (5) elemen utama

Maqasid Syariah dalam penjagaan kehidupan seseorang  manusia adalah

bersifat universal. Semua agama mementingkan pemeliharaan hak dan

kehidupan setiap penganutnya. Selama ini rakyat Malaysia hidup dalam

keadaan sejahtera dan harmoni tanpa berlakunya pergaduhan dan peperangan

antara kaum dan agama. Jika berlaku pergaduhan sekalipun, ia hanyalah salah

Maksudnya: “Tindak tanduk imam (pemerintah) terhadap rakyatnya

hendaklah didasarkan kepada maslahah”. 11

INDEKS SYARIAH MALAYSIA:

MODEL TADBIR URUS BERTERASKAN MAQASID SYARIAH

P
E

N
U

T
U

P

56

faham yang kecil berbanding negara lain yang hidup mereka dalam ketakutan

dan kebimbangan disebabkan wujudnya suasana yang tidak aman.

Keamanan, kemakmuran, keharmonian serta kestabilan yang wujud di

Malaysia dan dinikmati oleh pelbagai kaum pada hari ini merupakan

pelaksanaan dan penguatkuasaan prinsip Maqasid Syariah yang menjaga lima

perkara utama yang ditekankan iaitu penjagaan dari segi nyawa, agama, akal,

keturunan dan harta. Oleh itu, semua pihak perlu bersikap positif bahawa

hasrat murni Kerajaan Malaysia untuk melaksanakan Indeks Syariah ini adalah

demi untuk menjaga kebajikan seluruh rakyat tanpa mengira bangsa dan

agama.

57

B
IB

LO
G

R
A

FI

Bibliografi

DOKUMEN RASMI

Malaysia, Bank Negara Malaysia. (2010). Syari’ah Governance Framework

for Islamic Financial Institutions 2010.

Malaysia, Bank Negara Malaysia. (2013). Financial Stability and Payment

System Report 2012.

Malaysia, Jabatan Kemajuan Islam Malaysia (JAKIM) & MUAFAKAT. (2013).

Prosiding Kertas Kerja Seminar Mendaulatkan Islam - Agama Negara.

Malaysia, Kementerian Pengajian Tinggi. (2008). Pelan Strategik Pengajian

Tinggi Negara.

Malaysia, Suruhanjaya Sekuriti. (2013). Senarai Sekuriti Patuh Syari’ah oleh

Majlis Penasihat Syari’ah Suruhanjaya Sekuriti Malaysia.

Malaysia, Unit Pengurusan Prestasi dan Pelaksanaan (PEMANDU), Jabatan

Perdana Menteri. (2010). Economic Transformation Programme: A Roadmap

for Malaysia.

Malaysia, Unit Pengurusan Prestasi dan Pelaksanaan (PEMANDU), Jabatan

Perdana Menteri. (2010). Program Transformasi Kerajaan: Pelan Hala

Tuju.

Malaysia, Unit Perancang Ekonomi (UPE). (2013). Laporan Kesejahteraan

Rakyat Malaysia 2013.

Abdul Rahman bin Muammar al-Sanusiy. (2011). Al-Ijtihad Bi Ar-Ray’ Fi

Al-Khilafah Al-Rashidah. Kuwait: al-Waciy al-Islamiy.

‘Abd al-Wahhab Khallaf (1998). As-Siyasah al-Shar’iyyah. Beirut: Mu’assat

al-Risalah.

BUKU

B
IB

LO
G

R
A

FI

58

Abu Zahrah, Mummad (1967). Al-Milkiyyah wa Nazariyyah al-Aqd fi al-

Shariah al-Islamiyyah. Kaherah: Dar-al Fikr al-Arabi.

Al-Ghazali, Abu Hamid.  (1901). Al-Mustasfa min ‘Ilm al-Usul. (1st Ed.).

Egypt: Al-Matba’ah al-Amiriyyah.

Al-Raysuni, Ahmad. (2006). Imam al-Shatibi’s Theory of the Higher Objectives

and Intents of Islamic Law. USA: International Institute of Islamic Thought,

Herndon.

Al-Raysuni, Ahmad (1991). Nazariyyat al-Maqasid ‘ind al Imam al-Shatibi.

Rabat: Dar al-Aman.

Al-Shatibi, Abu Ishaq (2004). Al-Muwafaqat fi Usul al-Shari’ah. Beirut: Dar

al-Kutub al-‘Ilmiyah.

Atiyah, Gamal Eldin. (2008). Nahw Taf’eel Maqasid al-Shari’ah [Towards

Revitalising al-Maqasid]. USA: International Institute of Islamic Thought,

Herndon.

Chapra, M. (2008). The Islamic Vision of Development in the Light of the

Maqasid al-Syari’ah, Jeddah, Kingdom of  Saudi Arabia: Islamic Research

and Training Institute.

Fadel, M. (2002). “Istihsan is nine-tenths of the Law.” The Puzzling

Relationship of Usul to Furu in the Maliki Madhhab. Berned weiss.ed,

Studies in Islamic Law & Society.

Harzat Mirza Tahir Ahmad Khalifatul Masih IV (1992). Syari’ah Relationship

between Religion and Politics in Islam. Inter-religious Consults, Suriname

3 Jun 1991.

Ibn ‘Ashur, Muhammad al-Tahir. (1998). Maqasid al-Shari’ah al-Islamiyyah,

ed., al-Misawi, Muhammad al-Tahir, al-Basa’ir, Kuala Lumpur.

Ibn ‘Ashur, Muhammad al-Tahir (2006). Treatise on Maqasid al-Shariah.

USA: International Institute of Islamic Thought, Herndon.

IKIM. (2011). Kajian Pemacuan Transformasi Sistem Perundangan Islam

Di Malaysia (2010-2012). Kuala Lumpur: IKIM.

INDEKS SYARIAH MALAYSIA:

MODEL TADBIR URUS BERTERASKAN MAQASID SYARIAH

59

B
IB

LO
G

R
A

FI

Jalaluddin al-Sayuti, (1998), Al-Ashbah wa al-Naza’ir. Beirut: Dar al-Kutub

al-Ilmiyyah.

Javed Ahmad Ghamidi (translated by Shehzad Saleem, (2005). The Political

Syari’ah of Islam. Al-Mawrid.

Mahmood Zuhdi Abd Majid (2000). Hukum Islam Semasa Bagi Masyarakat

Islam Yang Membangun Dalam Hukum Islam Semasa. Kuala Lumpur:

Akademi Pengajian Islam UM.

Mahmood Zuhdi Abdul Majid & Paizah Ismail. (2004). Pengantar Pengajian

Syari’ah (2nd ed). Akademi Pengajian Islam Universiti Malaya, Kuala

Lumpur: Al-Baian Corporation Sdn Bhd.

Mohamad Akram Laldin. (2011). Introduction to Shari’ah and Islamic

Jurisprudence, (3rd ed.). Kuala Lumpur: CERT Certification.

Mohammad Hashim Kamali (2012). A Summary of the Book “Maqasid Al-

Shariah: Made Simple”. IIIT.

Ngazee, K. (1994). “Theories of Islamic Law”. Islamabad: Islamic Research

Institute of Islamabad.

Rasha Ealass. (2009). Syari’ah Index Will Rate Countries’ Islamic Law. The

National UAE.

Shah Wali Allah al-Dihlawi, (1322 AH). Hujjat Allah al-Baligha. Cairo.

As-Syatibi, al-Muwafaqat fi Ushul al-Syari’ah. Cairo: Mustafa Muhammad.

Yusuf al-Qadarawi (2001). Fiqh Keutamaan. Terjemah Bahruddin Fannani.

Kuala Lumpur: Angkatan Belia Islam Malaysia.

Abdul Manaf Bohari, Cheng Wei Hin dan Nurwahida Fuad (2013). The

Competitiveness of  Halal Food Industry in Malaysia: A SWOT - ICT analysis.

Journal of Society and Space 9,  Issue 1 (1-9).

JURNAL

INDEKS SYARIAH MALAYSIA:

MODEL TADBIR URUS BERTERASKAN MAQASID SYARIAH

B
IB

LO
G

R
A

FI

60

Amir Husin Mohd Nor, Muhammad Nazir Alias, Mohd Adib Samsudin,

Anwar Fakri Omar, Ibnor Azli Ibrahim, Hayatullah Laluddin, Abdel Wadoud

Moustafa Moursi El-Seodi & Ahmad Muhammad Husni and Norhoneydayatie

Abdul Manap (2012). Application of the Principles of Maqasid Shari’ah in

Administration of the Islamic Countries. Advances in Natural and Appplied

Sciences, 6(6):847-851.

Anto, M. H. (2009). Introducing an Islamic Human Development Index

(I-HDI) to Measure Development in OIC countries. Islamic Economic

Studies, 19(2), pp. 69-95.

Asyraf Wajdi Dusuki & Abdulazeem Abozaid (2007). A Critical Appraisal on

the Challenges of Realising Maqasid al-Shariah in Islamic Banking and

Finance. IIUM Journal of Economics and Management 15, no.2 :147-165.

Bendourou, Omar. (1993). Power and Opposition in Morocco. Journal of

Democracy 7 (3): 108-122.

Dar, H. A. (2004). On Making Human Development More Humane.

International Journal of Social Economics, 31 (11/12), pp. 1071-1088.

Hafiez Sofyani, Ihyaul Ulum, Daniel Syam, Sri Wahjuni L. (2012). Islamic

Social Reporting Index sebagai Model Pengukuran Kinerja Sosial Perbankan

Syariah (studi komparasi Indonesia dan Malaysia). Jurnal Dinamika

Akauntasi. Vol. 4, No. 1, Maret 2012, pp 36-46

Imam Feisal Abdul Rauf (2010). Justification & Theory of Shariah Law: how

the American declaration of independence, bill of rights and constitution

are consistent with Islamic jurisprudence. University of St. Thomas. Law

Journal 7:3, 2010

Mohsina Habib dan Khalid ul Islam (2014). Performance Syari’ah Compliant:

a Comparative Study of India and Malaysia. International Journal of

Interdisciplinary and Multidisciplinary Studies (IJIMS), Vol 1, No.6, 231-241.

R. Hassan, M. Ariffin, A.A. Othman, M.D.M Napiah, M.N. Omar & A.Yusoff,

Nuraini Khatimin & Azami Zaharin (2013). Survey on Implementation of

Internal Syari’ah Compliance Function in Malaysian Islamic Banks and

Takaful Companies. World Journal of Social Sciences, vol.1.

INDEKS SYARIAH MALAYSIA:

MODEL TADBIR URUS BERTERASKAN MAQASID SYARIAH

61

B
IB

LO
G

R
A

FI

Rajagopal, S. Ramanan, S., Visvanathan, R., & Satapathy, S. (2011). Halal

Certification: Implication for Marketers in UAE. Journal of Islamic Marketing,

2(2), 138-153.

Rahimin Affandi Abdul Rahim, Paizah Ismail, Idris Awang. (2006). Pendekatan

Baru Maqasid al-Shariah dalam Pengajian Syari’ah di Malaysia: Satu Analisis.

Jurnal Fiqh, 3.

Rehman, S. S., and Askari, H. (2010). How Islamic are Islamic countries?

Global Economy Journal, 10(2), pp. 1-29.

Sara N. Maswadeh (2014). A Compliance of Islamic Banks with the Principles

of Islamic Finance (Syari’ah): an Empirical Survey of the Jordanian Business

Firms. International Journal of Accounting and Financial Reporting, Vol. 1,

No.1.

Zailani, S., Omar, A., & Kepong, S. (2011). An Exploratory Study on the Factors

Influencing the Non-compliance to Halal among Hoteliers in Malaysia.

International Business Management, 5(1) 2011, pg 1-12.

Ahmad Zain An-Najah. (2015). Tantangan Penerapan Syari’ah. Seminar

Serumpun Melayu: Sudah Islamikah Negeri Kita?, Jakarta 20 Januari 2015.

Asraf Wajdi Dusuki & Dar. H (2005). Stakeholder’s Perception of Corporate

Sosial Responsibility of Islamic Banks: Evidence from Malaysian Economy.

International Conference on Islamic Economics and Finance.

Faizah Ismail (2004). Maqasid al-Syariah dalam Pengajian Usul Fiqh.

Prosiding Seminar Kebangsaan Usul Fiqh 2004. Nilai: Fakulti Syariah Undang-

Undang, Kolej Universiti Islam Malaysia.

LPPOM MUI (2015). Peran LPPOM MUI dalam Penjaminan Produk Halal

di Indonesia. Seminar Serumpun Melayu: Sudah Islamikah Negeri Kita?,

Jakarta 20 Januari 2015.

KERTAS KERJA

INDEKS SYARIAH MALAYSIA:

MODEL TADBIR URUS BERTERASKAN MAQASID SYARIAH

B
IB

LO
G

R
A

FI

62

Muhammad Ismail Yusanto. (2015). Persepsi dan Indeks Kepatuhan

Terhadap Syari’ah di Indonesia. Seminar Serumpun Melayu: Sudah

Islamikah Negeri Kita?, Jakarta 20 Januari 2015.

Sepky Mardian (2015). Tingkat Kepatuhan Syari’ah dalam Ekonomi

Perbankan. Seminar Serumpun Melayu: Sudah Islamikah Negeri Kita?,

Jakarta 20 Januari 2015.

Syarizal Abbas (2015). Kepatuhan Syari’ah dalam Bidang Hukum dan Sosial

Budaya di Aceh. Seminar Serumpun Melayu: Sudah Islamikah Negeri Kita?,

Jakarta 20 Januari 2015.

Ahmad Sharol Azman (2005). Dynamic Linkage Among BMSI, Emas Index

and T.Bills. Master’s  thesis. Northern Malaysia University, Malaysia

(unpublished).

AirAsia X Bakal Hilang Status Syariah? (2014, May  8). Utusan Online.

Bursa Bytes. Issue 2 (1). (2009). Kuala Lumpur, Bursa Malaysia.

Bushey, Claire (2013, April 27). Mixing Islam with Medicine. Crain’s Chicago

Business.

Collina, Stefano and Gatti, Stefano (2009). Islamic Equity: an Italian

Perspective. Paper submitted as fulfilment of the requirements of the

Bachelor in Economics & Finance (CLEF) University of L. Bocconi.

MIFC Malaysia International Islamic Financial Centre (2013). Shari’ah

Screening Methodology: Adopting a Two-tier Quantitative Approach.

Insight. 31 October 2013.

M. Yusof, M.F dan Muhammad, M.Z (2010). Introduction of Syari’ah

Compliant Hotel as a New Tourism Product: The Case of Malaysia.

Enterpreneurship Vision 2020: Innovation, Development, Sustainability,

and Economic Growth pg. 1142-1146.

ARTIKEL / TESIS / AKHBAR

INDEKS SYARIAH MALAYSIA:

MODEL TADBIR URUS BERTERASKAN MAQASID SYARIAH

63

B
IB

LO
G

R
A

FI

Nurhanie Mahjom, Mohammad Alias & Noor Fadzilah Zulkifli (2011).

Critical Success Factors for Bumiputera/Muslim Medical Tourism Provider:

Solution for Financing Needs Using Financing Instruments. Prosiding

PERKIM VI, Jilid 2 (2011) 184-195.

Price Water House Coopers (2009). Syari’ah-compliant Funds: a Whole

New World of Investment.

Salman Syed Ali and Hamid Hasan. (2014). Towards a Maqasid al-Syari’ah

Based Development Index.

OECD, The Organization for Economic Co-operation & Development

(OECD). Retrieved on 27 December 2014, from

https://www.oecd.com.

Stiglitz, J.E, Sen, A., Fitoussi, J.P (2009). Report by The Commission on the

Measurement of Economic  Performance and Social Progress. Retrieved

on 27 December 2014, from

http://citeseerx.ist.psu.edu.

University of Waterloo, Canada (2012). How are Canadians Really Doing?

The 2012 CIW Report. Retrieved on 26 December 2014, from

https://uwaterloo.cu/ canadian-index-wellbeing.

LAMAN SESAWANG