DR ZULKIFLI MOHAMAD AL-BAKRI

JABATAN KEMAJUAN ISLAM MALAYSIA

JILID

1

Bab Kandungan outline.indd   3 9/9/2013   10:03:00 AM

© Jabatan Kemajuan Islam Malaysia

Cetakan Pertama 2009
Cetakan Kedua 2013

Hak Cipta Terpelihara. Tidak dibenarkan mengeluar ulang mana-mana bahagian
artikel, ilustrasi dan isi kandungan buku ini dalam apa juga bentuk dan dengan
cara apa jua sama ada secara elektronik, fotokopi, mekanik, rakaman, atau cara lain
sebelum mendapat izin bertulis daripada Ketua Pengarah, Jabatan Kemajuan Islam
Malaysia, Pusat Pentadbiran Kerajaan Persekutuan, 62519 Putrajaya, Malaysia.

Perpustakaan Negara Malaysia Data Pengkatalogan-dalam-Penerbitan

Zulkifli Mohamad al-Bakri
 [Irsyad al-Qari’ : bi syarhi mukhtasar sahih al-Bukhari]
  / oleh: Zulkifli Mohamad al-Bakri.
 Bibliografi: ms. 363
 ISBN 978-983-042-428-6 (jil. 1)
 1. Hadith–Criticism, Interpretation, etc.  2. Pillars of Islam.  I. Judul.
 297.124

Diterbitkan oleh:
JABATAN KEMAJUAN ISLAM MALAYSIA
Blok D7 & D9, Kompleks D,
Pusat Pentadbiran Kerajaan Persekutuan,
62519 Putrajaya.
Tel: 03-8886 4000 Faks: 03-8889 2046
Laman web: www.islam.gov.my

Dicetak oleh:
CArD INForMATIoN SDN. BHD.
49, Jalan 31/10A
Taman Perindustrian IKS, Mukim Batu
68100 Kuala Lumpur, Malaysia.

Bab Kandungan outline.indd   4 9/9/2013   10:03:00 AM

Kata Alu-Aluan

Bersyukur kepada Allah kerana dengan limpah kurnia-Nya, kita masih

lagi dikurniakan dengan pelbagai nikmat. Di antara nikmat yang besar

sebagai umat Islam ialah sifat cintakan ilmu serta perasaan mengasihi

Rasulullah SAW. Antara tanda kasihnya kita kepada Rasulullah SAW ialah

usaha pengkajian serta pengajian Sirah dan Hadis Baginda SAW.

Usaha ini boleh dilakukan menerusi pentingnya pendidikan al-Quran,

hadis dan sejarah hidup Rasulullah SAW sebagaimana yang terkandung

dalam nasihat dan pesanan oleh para ulama seperti Saad bin Abi Waqas

RA, Imam al-Ghazali Rahimahullah dan Syeikh Abdullah Nasih Ulwan.

Dr. Zulkifli Mohamad al-Bakri adalah salah seorang mantan pensyarah

Fakulti Syariah dan Undang-undang Universiti Sains Islam Malaysia

(USIM). Buku beliau yang bertajuk Irsyad al-Qari’ Bi Syarhi Mukhtasar

Sahih al-Bukhari merupakan huraian kitab Mukhtasar Abi Jamrah. Apa

yang menariknya dalam buku ini ialah, beliau cuba menjelaskan hadis ini

dengan merujuk kepada Fathul Bari dan beberapa kitab yang lain.

Buku ini mempunyai beberapa kekuatan termasuklah ia mengandungi

terjemahan Imam al-Bukhari sendiri dan juga Abi Jamrah, terjemahan

biodata para sahabat yang meriwayatkan hadis di samping fiqh dan

pengajaran hadis disusun secara bernombor agar mudah untuk difahami.

Buku ini adalah amat berfaedah dan saya berdoa semoga usaha

seperti ini mendapat mardhatillah dan memberi manfaat kepada umat

Islam dalam memahami maksud hadis lebih-lebih lagi hadis yang sahih

seperti Sahih Bukhari ini.

v
Bab Kandungan outline.indd   5 9/9/2013   10:03:00 AM

Irsyad al-Qari’ Bi Syarhi Mukhtasar Sahih al-Bukhari

vi

Semoga usaha ini dapat dikembangkan lagi serta dikongsi bersama

oleh para ulama serta cendekiawan Islam untuk bersama-sama menggarap

ilmu seterusnya disebarkan kepada ummah.

Sekian terima kasih.

Salam hormat,

PROF. EMIRITUS TAN SRI DATO’ DR. ABDUL SHUKOR BIN HJ. HUSIN

Pengerusi Jawatankuasa Majlis Fatwa Kebangsaan Malaysia.

Bab Kandungan outline.indd   6 9/9/2013   10:03:00 AM

Kata Pengantar

Saya melafazkan syukur kehadrat Allah SWT atas limpahan nikmat

keamanan dan kesejahteraan yang berterusan kepada kita semua, maka

sebuah buku syarahan hadis daripada Sahih al-Bukhari yang diringkaskan

oleh Syeikh Abi Jamrah telah diterjemahkan dan disyarah oleh al-Fadhil

Dr. Zulkifli Mohamad al-Bakri dengan jayanya.

Sesungguhnya, sunnah atau hadis yang merupakan nadi kejayaan

umat Islam, sumber cahaya keimanan dan penyambung kegemilangan

ketamadunan Islam ini akan tercapai dengan syarat al-Quran dan Sunnah

dijadikan asas rujukan segala permasalahan, difahami dengan tepat

dan dihayati dengan sepenuh jiwa raga. Atas asas inilah, maka Jabatan

Kemajuan Islam Malaysia (JAKIM) berusaha menerbitkan kitab Syarah

Sahih al-Bukhari yang diberi nama Irsyad al-Qari yang telah disemak oleh

beberapa ulama dan pakar rujuk.

Saya mengharapkan syarahan hadis yang mengandungi dua jilid

ini dapat memenuhi keperluan masyarakat Islam di Malaysia khususnya

kepada golongan pelajar dan ilmuan yang ingin mendalami ilmu dalam

bidang hadis tetapi terhalang dengan kurang berkemampuan untuk

merujuk kitab-kitab hadis dalam bahasa Arab. Dalam masa yang sama,

diharapkan penuntut pengajian tinggi, pensyarah, pengkaji, para ulama

dan pencinta ilmu berkesempatan memanfaatkan kitab ini sebagai wadah

dalam memperkayakan ilmu berkenaan dengan hadis.

JAKIM sebagai sebuah agensi pengurusan hal ehwal Islam di peringkat

Persekutuan yang sentiasa menjadi rujukan utama dalam hal-hal yang

berkaitan agama Islam amat mengambil berat dan prihatin mengenai

kefahaman Islam di kalangan masyarakat. Inisiatif seperti menerbitkan

vii
Bab Kandungan outline.indd   7 9/9/2013   10:03:00 AM

Irsyad al-Qari’ Bi Syarhi Mukhtasar Sahih al-Bukhari

viii

kitab ini merupakan pelengkap kepada usaha JAKIM dalam memartabatkan

al-Quran dan al-Sunnah dalam kehidupan. Kitab ini juga sebagai nilai

tambah ilmiah berkenaan dengan sunnah sepertimana kitab Mustika

Hadis terbitan Bahagian Hal Ehwal Islam, Jabatan Perdana Menteri (kini

JAKIM).

Untuk cetakan kali ini kami bagi pihak JAKIM mengucapkan ribuan

terima kasih sekali lagi kepada Y.Bhg. Dr. Zulkifli bin Mohamad al-Bakri

kerana sudi menyemak dan menyusun semula, di samping menambah

maklumat dengan lebih baik lagi.

Semoga hasil usaha yang mulia ini bukanlah menjadi penutup

segala amal jariah, sebaliknya sebagai mukadimah untuk meneruskan

lagi usaha dalam memartabat dan meninggikan lagi syiar Islam di negara

ini. Harapan kami, semoga kitab syarahan hadis ini menjadi perangsang

kepada lahirnya lebih ramai cendekiawan Islam dan ulama hadis yang

berupaya memberi sumbangan bermakna kepada pemantapan akidah,

pembentukan syakhsiah Islamiah dan pembinaan tamadun ummah.

Dato’ Haji Othman bin Mustapha

Ketua Pengarah,

Jabatan Kemajuan Islam Malaysia

Bab Kandungan outline.indd   8 9/9/2013   10:03:00 AM

Isi Kandungan

IRSYAD AL-QARI’ BI SYARHI MUKHTASAR SAHIH AL-BUKHARI

JILID PERTAMA

Kata Alu-Aluan  v

Kata Pengantar  vii

Muqaddimah  xiii

Biodata Ulama 1

Bab 1 Kitab Bad’ al-Wahyu 9

Bab 2 Kitab Iman 19

Bab 3 Kitab Ilmu 39

Bab 4 Kitab Wuduk 57

Bab 5 Kitab Haid 64

Bab 6 Kitab Solat 69

Bab 7 Kitab Mawaqit Solat (Waktu-waktu Solat) 83

Bab 8 Kitab Azan 90

Bab 9 Kitab Solat Jumaat 131

Bab 10 Kitab Solat Khauf 143

Bab 11 Kitab Solat Dua Hari Raya 146

ix
Bab Kandungan outline.indd   9 9/9/2013   10:03:00 AM

Irsyad al-Qari’ Bi Syarhi Mukhtasar Sahih al-Bukhari

x

Bab 12 Kitab al-Witir 150

Bab 13 Kitab Istisqa’ 155

Bab 14 Kitab Tahajjud al-Lail 159

Bab 15 Kitab Fadilat Solat di Masjid Madinah 166

Bab 16 Kitab Amal dalam Solat 168

Bab 17 Kitab al-Sahwi 171

Bab 18 Kitab Jenazah 175

Bab 19 Kitab Wajib Zakat 189

Bab 20 Kitab al-Haj 202

Bab 21 Kitab Jaza’ al-Shaid dan Fadilat Madinah 212

Bab 22 Kitab al-Saum (Puasa) 219

Bab 23 Kitab Jual Beli 226

Bab 24 Kitab Ijarah 236

Bab 25 Kitab Musaqah 241

Bab 26 Kitab Berkenaan Hutang, Pembayaran,

  Sekatan dan Muflis 244

Bab 27 Kitab al-Mazalim 249

Bab 28 Kitab al-Syarikah 252

Bab 29 Kitab al-Rahn 260

Bab Kandungan outline.indd   10 9/9/2013   10:03:00 AM

Bab 30 Kitab Berkenaan dengan Memerdekakan Hamba 264

  dan Fadhilatnya

Bab 31 Kitab al-Hibah 269

Bab 32 Kitab al-Umra 280

Bab 33 Kitab al-Syahadah (Penyaksian) 286

Bab 34 Kitab al-Sulh 309

Bab 35 Kitab al-Wasiat 313

Bab 36 Kitab al-Jihad 322

Penutup 361

Bibliografi	 363

Isi Kandungan

xi
Bab Kandungan outline.indd   11 9/9/2013   10:03:00 AM

Bab Kandungan outline.indd   12 9/9/2013   10:03:00 AM

xiii
Bab Kandungan outline.indd   13 9/9/2013   10:03:01 AM

Irsyad al-Qari’ Bi Syarhi Mukhtasar Sahih al-Bukhari

xiv
Bab Kandungan outline.indd   14 9/9/2013   10:03:01 AM

Muqaddimah

xv
Bab Kandungan outline.indd   15 9/9/2013   10:03:01 AM

PERTAMA

Biodata Imam Bukhari

Pertama: Nama

Abu Abdillah Muhammad bin Ismail bin Ibrahim bin al-Mughirah al-

Bukhari al-Ju’fi. Amir al-Mukminin dalam bidang hadis. Berasal dari

Bukhara. Dilahirkan pada hari Jumaat selepas solat Jumaat 13 Syawal

tahun 194 Hijrah dalam keadaan yatim. Telah mempelajari dan menuntut

ilmu sejak kecil lagi dan dikurniakan kekuatan hafazan sehingga dapat

membetuli sebahagian kesilapan gurunya walaupun ketika itu usianya

baru 11 tahun.

Beliau pernah berkata: “Aku diilhamkan menghafaz hadis ketika

aku masih kecil dalam usia sepuluh tahun atau kurang. Kemudian aku

keluar dari tempat pembelajaran dan mengkaji lebih luas dalam bidang

hadis dan ketika berusia 16 tahun, aku menghafaz kitab hadis Ibn al-

Mubarak, Waqi’, dan aku mengetahui pendapat mereka dan hujah

mereka. Kemudian aku bersama ibu dan saudaraku Ahmad menuju ke

Mekah, menetap di sana untuk mengkaji hadis. Tatkala usia mencapai 18

tahun, aku mula mengarang berkenaan permasalahan sahabat, tabi’in

dan pendapat mereka.”

Kedua: Guru-gurunya

Beliau mula mempelajari ilmu hadis di negerinya, Bukhara kemudian

berkelana ke beberapa negeri sehingga dapat mengumpul banyak hadis.

Antara guru-gurunya yang terkenal ialah:

1
Bab Depan Biodata.indd   1 9/9/2013   9:31:07 AM

Irsyad al-Qari’ Bi Syarhi Mukhtasar Sahih al-Bukhari

2

— Ahmad bin Hanbal.

— Yahya bin Ma’in.

— Abu Nua’im al-Fadhl bin Dakin.

— Makki bin Ibrahim al-Balkhi.

— Muhammad bin Abdullah al-Ansari.

— Abu Asim al-Syaibani.

— Muhammad bin Yusuf al-Firyani.

— Abdullah bin Yusuf.

— Abdullah bin Muhammad.

— Musa bin Ismail.

— Muhammad bin Abdul Rahim.

— Sulaiman bin Harr.

— Abdullah bin Musa.

— Affan.

— Abi ‘Asim al-Nabil.

— Abu Mushir.

— Dan lain-lain.

Ketiga: Murid-muridnya

Antara murid-muridnya ialah:

— Imam al-Tirmizi.

— Imam Muslim.

— Imam al-Nasaie.

— Abu Zur’ah.

— Abu Hatim.

— Muhammad bin Basyar.

— Amru bin Ali.

— Salih bin Muhammad al-Asadi.

— Ibrahim al-Harbi.

Bab Depan Biodata.indd   2 9/9/2013   9:31:07 AM

Biodata Ulama

3

— Ibn Abi al-Dunya.

— Abu Basyar.

— Umair bin Muhammad bin Bujair.

— Husain bin Muhammad al-Qabbani.

— Al-Fadl bin Abbas al-Razi.

— Abdullah bin Najiah.

— Abu Bakar bin Abi Daud.

— Abu Muhammad bin Said.

— Dan lain-lain.

Keempat: Karya

Dikatakan bahawa beliau telah menapis 600 ribu hadis untuk dimuatkan
di dalam kitab sahihnya ketika berada di Kota Mekah. Beliau pernah
berkata: “Tidak aku masukkan ke dalamnya (al-Sahih) kecuali hadis yang
sahih sahaja. Aku menghafaz lebih daripada 100 ribu hadis sahih dan 200
ribu hadis yang tidak sahih.” Antara karya yang lain ialah:

— Al-Asma’ wa al-Kuna.
— Al-Tarikh al-Kabir.
— Al-Adab al-Mufrad.
—	 Al-Sunan	fi	al-Fiqh.

— Khalqu Af’al al-Ibad.

Kelima: Pujian Ulama

Antara pujian ulama kepadanya amat terserlah.

— Mahmud bin Nasr Abu Sahl al-Syafie berkata: “Aku masuk kota
Basrah, Syam, Hijaz dan Kufah dan aku mendapati ulama’nya apabila
menyebut Muhammad bin Ismail al-Bukhari akan melebihkannya

daripada diri mereka.”

Bab Depan Biodata.indd   3 9/9/2013   9:31:07 AM

Irsyad al-Qari’ Bi Syarhi Mukhtasar Sahih al-Bukhari

4

— Muhammad bin Hatim berkata: “Ditanya kepada Muhammad bin

Ismail al-Bukhari tentang khabar hadis.” Lantas jawabnya: “Wahai

Abu	Fulan,	adakah	kamu	melihat	aku	menipu?	Aku	meninggalkan	10

ribu hadis daripada seorang lelaki yang padaku perlu dibuat kajian.

Dan aku meninggalkan seumpamanya atau lebih daripada itu jika

isunya hampir sama.”

— Ibn Hajar berkata: “Tiadalah yang lebih menakjubkan daripada

ingatannya yang mampu menolak hadis yang salah kepada yang

benar dan yang lebih hebat lagi, beliau mampu menghafaznya yang

salah mengikut tertib satu persatu.”

— Abu Bakar al-Kalwazani berkata: “Aku tidak lihat seumpama

Muhammad bin Ismail yang mengambil kitab daripada ilmu dan

mentelaahnya kemudian menghafal seluruhnya dengan sekali baca

sahaja.”

— Imam Ahmad bin Hanbal berkata: “Tiadalah bumi Kharasan

melahirkan seseorang lebih daripada Muhammad bin Ismail.”

— Imam Ibn Khuzaimah berkata: “Tiada di bawah langit ini lebih alim

berkenaan hadis daripada Muhammad bin Ismail al-Bukhari.”

— Ali bin al-Madini berkata: “Tiada dilihat seumpama Bukhari

sepertinya.”

Keenam: Wafat

Beliau meninggal dunia pada malam Sabtu berkebetulan dengan malam

raya Aidilfitri pada tahun 256 Hijrah di kampung Khartana’ iaitu dua

farsakh daripada Samarkan ketika berusia 62 tahun dan beliau tidak

meninggalkan anak.

Bab Depan Biodata.indd   4 9/9/2013   9:31:07 AM

KEDUA

Biodata Imam Ibn Abi Jamrah

Pertama: Nama

Iaitu Imam Abu Muhammad Abdullah bin Sa’d bin Abi Jamrah, terkenal

dengan nisbahnya kepada datuknya dan nisbah kepada al-Uzd dan al-

Andalus.

Uzdi seperti kata al-Sam’ani dalam al-Ansab: Sesungguhnya nisbah

ini kepada Uzd Syanu’ah iaitu Uzd bin al-Ghaus bin Nabt bin Malik bin

Zaid bin Kahlan bin Saba’ dan nisbahnya kepada “Sin” lebih banyak iaitu

al-Usdi.

Uzd adalah Abu Hay di Yaman daripada anak-anaknya golongan Ansar

yang daripada mereka pengarang berasal.

Andalusi pula, tidaklah disebut oleh ahli sejarah berkenaan nisbahnya

kepada al-Andalus seperti Imam Ibn Abi Jamrah tidak menerangkan dalam

muqaddimah kitabnya berkenaan dengan hakikat nisbah ini. Justeru,

boleh jadi beliau dilahirkan di sana atau pernah mengunjunginya dan

menetap pada satu masa. Oleh yang demikian dinisbahkan kepadanya

selepas beliau berkunjung ke Mesir dan meninggal di sana.

Beliau terkenal dengan mazhab Maliki hasil daripada itu khususnya

di negeri Andalus tempat diambil pelajarannya dan pengajarannya.

Imam Ibn Abi Jamrah merupakan seorang muhaddis, mufassir dan ahli

sejarah. Ibn Kathir memujinya dengan berkata: “Beliau adalah orang

yang menegakkan kebenaran dan mencegah kemungkaran.”

5
Bab Depan Biodata.indd   5 9/9/2013   9:31:07 AM

Irsyad al-Qari’ Bi Syarhi Mukhtasar Sahih al-Bukhari

6

Daripada pendapat dan pujian ulama terhadap Imam Ibn Abi

Jamrah, jelas terbukti bahawa beliau merupakan salah seorang tokoh

yang mempunyai kewibawaan dan keistimewaan yang tersendiri

khususnya dalam penguasaan ilmu syariah terutama berkaitan dengan

ilmu hadis dan mustolahnya. Hal ini tidaklah pelik kerana zaman

tersebut merupakan zaman keemasan dengan munculnya tokoh-tokoh

yang menjadi pelita kepada umat ini. Sikap khilafah pada masa itu yang

mementingkan ilmu menyebabkan kajian ilmiah dan semangat rehlah

mencari ilmu amatlah subur hingga tokoh-tokoh Islam dapat menguasai

pelbagai disiplin ilmu serta memacu dan memimpin tamadun dunia.

Kedua: Karya

Imam Ibn Abi Jamrah telah menghasilkan banyak karya ilmiah yang

bermutu tinggi terutamanya berkaitan dengan hadis dan juga fiqh di

samping cabang-cabang ilmu yang lain. Antara karyanya:

—	 Jam’u	al-Nihayah	fi	Bad’i	al-Khairi	wa	Ghayah.

— Bahjah al-Nufus wa Tahliha bi Ma’rifati Malaha Wama `Alaiha.

— Al-Mara’ie al-Hasan.

— Jam’u al-Nihayah.

—	 Kitab	fi	Tabaqat	al-Hukama’.

— Syarah hadis Ubadah bin al-Somit.

— Tafsir.

6
Bab Depan Biodata.indd   6 9/9/2013   9:31:08 AM

Biodata Ulama

7

Ketiga: Wafat

Mengikut ahli sejarah, mereka bersepakat bahawa tidak diketahui dengan

tepat tarikh kelahirannya, tetapi mereka khilaf berkenaan dengan tahun

kewafatannya. Ada yang berpendapat tahun 675 Hijrah dan ada pendapat

yang mengatakan tahun 699 Hijrah di Mesir.

Bab Depan Biodata.indd   7 9/9/2013   9:31:08 AM

KETIGA

Metodologi syarahan Irsyad al-Qari’ bi Syarhi Mukhtasar Sahih al-Bukhari

yang ringkas ini, penulis mengemukakan bentuk atau format syarahan

ringkas ini seperti berikut:-

Pertama: Meletakkan bab dan namanya, kemudian disyarahkan babnya

secara ringkas sebagai mukadimah, ghalibnya diambil daripada Kitab al-

Fiqh al-Manhaji.

Kedua: Matan hadis dan dinomborkan serta dibariskan.

Ketiga: Maksud hadis.

Keempat: Biografi ringkas (biografi ringkas) sahabat dan jika berulang

selepas itu tidak akan diulang lagi.

Kelima: Fiqh dan faedah hadis.

Keenam: Kadang-kadang, penulis juga menyebut pendapat fuqaha yang

bukan sahaja bermazhab Syafie dan juga para sahabat, tabieen dan ulama

yang lain.

Oleh kerana kitab ini mempunyai 296 buah hadis dan dengan cara syarahan

seperti ini menjadikannya amat besar, dengan itu dibahagikan kepada

dua jilid. Semoga dengan syarahan ringkas ini dapat memberi kefahaman

kepada pembaca dengan lebih mendalam. Amin.

8
Bab Depan Biodata.indd   8 9/9/2013   9:31:08 AM

9
Bab 1outline.indd   9 9/6/2013   4:23:32 PM

Irsyad al-Qari’ Bi Syarhi Mukhtasar Sahih al-Bukhari

10
Bab 1outline.indd   10 9/6/2013   4:23:32 PM

Kitab Bad’ al-Wahyu

11
Bab 1outline.indd   11 9/6/2013   4:23:33 PM

Irsyad al-Qari’ Bi Syarhi Mukhtasar Sahih al-Bukhari

12
Bab 1outline.indd   12 9/6/2013   4:23:33 PM

Kitab Bad’ al-Wahyu

13
Bab 1outline.indd   13 9/6/2013   4:23:33 PM

Irsyad al-Qari’ Bi Syarhi Mukhtasar Sahih al-Bukhari

14
Bab 1outline.indd   14 9/6/2013   4:23:33 PM

Kitab Bad’ al-Wahyu

15
Bab 1outline.indd   15 9/6/2013   4:23:34 PM

Irsyad al-Qari’ Bi Syarhi Mukhtasar Sahih al-Bukhari

16
Bab 1outline.indd   16 9/6/2013   4:23:34 PM

Kitab Bad’ al-Wahyu

17
Bab 1outline.indd   17 9/6/2013   4:23:34 PM

Irsyad al-Qari’ Bi Syarhi Mukhtasar Sahih al-Bukhari

18
Bab 1outline.indd   18 9/6/2013   4:23:34 PM

19
Bab 2outline.indd   19 9/6/2013   4:25:45 PM

Irsyad al-Qari’ Bi Syarhi Mukhtasar Sahih al-Bukhari

20
Bab 2outline.indd   20 9/6/2013   4:25:45 PM

Kitab Iman

21
Bab 2outline.indd   21 9/6/2013   4:25:45 PM

Irsyad al-Qari’ Bi Syarhi Mukhtasar Sahih al-Bukhari

22
Bab 2outline.indd   22 9/6/2013   4:25:46 PM

Kitab Iman

23
Bab 2outline.indd   23 9/6/2013   4:25:46 PM

Irsyad al-Qari’ Bi Syarhi Mukhtasar Sahih al-Bukhari

24
Bab 2outline.indd   24 9/6/2013   4:25:46 PM

Kitab Iman

25
Bab 2outline.indd   25 9/6/2013   4:25:46 PM

Irsyad al-Qari’ Bi Syarhi Mukhtasar Sahih al-Bukhari

26
Bab 2outline.indd   26 9/6/2013   4:25:47 PM

Kitab Iman

27
Bab 2outline.indd   27 9/6/2013   4:25:47 PM

Irsyad al-Qari’ Bi Syarhi Mukhtasar Sahih al-Bukhari

28
Bab 2outline.indd   28 9/6/2013   4:25:47 PM

Kitab Iman

29
Bab 2outline.indd   29 9/6/2013   4:25:47 PM

Irsyad al-Qari’ Bi Syarhi Mukhtasar Sahih al-Bukhari

30
Bab 2outline.indd   30 9/6/2013   4:25:47 PM

Kitab Iman

31
Bab 2outline.indd   31 9/6/2013   4:25:48 PM

Irsyad al-Qari’ Bi Syarhi Mukhtasar Sahih al-Bukhari

32
Bab 2outline.indd   32 9/6/2013   4:25:48 PM

Kitab Iman

33
Bab 2outline.indd   33 9/6/2013   4:25:48 PM

Irsyad al-Qari’ Bi Syarhi Mukhtasar Sahih al-Bukhari

34
Bab 2outline.indd   34 9/6/2013   4:25:48 PM

Kitab Iman

35
Bab 2outline.indd   35 9/6/2013   4:25:48 PM

Irsyad al-Qari’ Bi Syarhi Mukhtasar Sahih al-Bukhari

36
Bab 2outline.indd   36 9/6/2013   4:25:49 PM

Kitab Iman

37
Bab 2outline.indd   37 9/6/2013   4:25:49 PM

Irsyad al-Qari’ Bi Syarhi Mukhtasar Sahih al-Bukhari

38
Bab 2outline.indd   38 9/6/2013   4:25:49 PM

Ingin membaca buku ini dengan lebih lanjut?
Dapatkan naskhah anda di:
Bahagian Penerbitan Jakim
Aras 1, Blok D9, Kompleks D,

Pusat Pentadbiran Kerajaan Persekutuan,
62519 W.P. Putrajaya.
No. Tel : 03-8886 4575No. Tel : 03-8886 4575

Bab Kandungan outline.indd   2 9/9/2013   10:02:58 AM

DR ZULKIFLI MOHAMAD AL-BAKRI

JABATAN KEMAJUAN ISLAM MALAYSIA

JILID

1

Bab Kandungan outline.indd   3 9/9/2013   10:03:00 AM

© Jabatan Kemajuan Islam Malaysia

Cetakan Pertama 2009
Cetakan Kedua 2013

Hak Cipta Terpelihara. Tidak dibenarkan mengeluar ulang mana-mana bahagian
artikel, ilustrasi dan isi kandungan buku ini dalam apa juga bentuk dan dengan
cara apa jua sama ada secara elektronik, fotokopi, mekanik, rakaman, atau cara lain
sebelum mendapat izin bertulis daripada Ketua Pengarah, Jabatan Kemajuan Islam
Malaysia, Pusat Pentadbiran Kerajaan Persekutuan, 62519 Putrajaya, Malaysia.

Perpustakaan Negara Malaysia Data Pengkatalogan-dalam-Penerbitan

Zulkifli Mohamad al-Bakri
 [Irsyad al-Qari’ : bi syarhi mukhtasar sahih al-Bukhari]
  / oleh: Zulkifli Mohamad al-Bakri.
 Bibliografi: ms. 363
 ISBN 978-983-042-428-6 (jil. 1)
 1. Hadith–Criticism, Interpretation, etc.  2. Pillars of Islam.  I. Judul.
 297.124

Diterbitkan oleh:
JABATAN KEMAJUAN ISLAM MALAYSIA
Blok D7 & D9, Kompleks D,
Pusat Pentadbiran Kerajaan Persekutuan,
62519 Putrajaya.
Tel: 03-8886 4000 Faks: 03-8889 2046
Laman web: www.islam.gov.my

Dicetak oleh:
CArD INForMATIoN SDN. BHD.
49, Jalan 31/10A
Taman Perindustrian IKS, Mukim Batu
68100 Kuala Lumpur, Malaysia.

Bab Kandungan outline.indd   4 9/9/2013   10:03:00 AM

Kata Alu-Aluan

Bersyukur kepada Allah kerana dengan limpah kurnia-Nya, kita masih

lagi dikurniakan dengan pelbagai nikmat. Di antara nikmat yang besar

sebagai umat Islam ialah sifat cintakan ilmu serta perasaan mengasihi

Rasulullah SAW. Antara tanda kasihnya kita kepada Rasulullah SAW ialah

usaha pengkajian serta pengajian Sirah dan Hadis Baginda SAW.

Usaha ini boleh dilakukan menerusi pentingnya pendidikan al-Quran,

hadis dan sejarah hidup Rasulullah SAW sebagaimana yang terkandung

dalam nasihat dan pesanan oleh para ulama seperti Saad bin Abi Waqas

RA, Imam al-Ghazali Rahimahullah dan Syeikh Abdullah Nasih Ulwan.

Dr. Zulkifli Mohamad al-Bakri adalah salah seorang mantan pensyarah

Fakulti Syariah dan Undang-undang Universiti Sains Islam Malaysia

(USIM). Buku beliau yang bertajuk Irsyad al-Qari’ Bi Syarhi Mukhtasar

Sahih al-Bukhari merupakan huraian kitab Mukhtasar Abi Jamrah. Apa

yang menariknya dalam buku ini ialah, beliau cuba menjelaskan hadis ini

dengan merujuk kepada Fathul Bari dan beberapa kitab yang lain.

Buku ini mempunyai beberapa kekuatan termasuklah ia mengandungi

terjemahan Imam al-Bukhari sendiri dan juga Abi Jamrah, terjemahan

biodata para sahabat yang meriwayatkan hadis di samping fiqh dan

pengajaran hadis disusun secara bernombor agar mudah untuk difahami.

Buku ini adalah amat berfaedah dan saya berdoa semoga usaha

seperti ini mendapat mardhatillah dan memberi manfaat kepada umat

Islam dalam memahami maksud hadis lebih-lebih lagi hadis yang sahih

seperti Sahih Bukhari ini.

v
Bab Kandungan outline.indd   5 9/9/2013   10:03:00 AM

Irsyad al-Qari’ Bi Syarhi Mukhtasar Sahih al-Bukhari

vi

Semoga usaha ini dapat dikembangkan lagi serta dikongsi bersama

oleh para ulama serta cendekiawan Islam untuk bersama-sama menggarap

ilmu seterusnya disebarkan kepada ummah.

Sekian terima kasih.

Salam hormat,

PROF. EMIRITUS TAN SRI DATO’ DR. ABDUL SHUKOR BIN HJ. HUSIN

Pengerusi Jawatankuasa Majlis Fatwa Kebangsaan Malaysia.

Bab Kandungan outline.indd   6 9/9/2013   10:03:00 AM

Kata Pengantar

Saya melafazkan syukur kehadrat Allah SWT atas limpahan nikmat

keamanan dan kesejahteraan yang berterusan kepada kita semua, maka

sebuah buku syarahan hadis daripada Sahih al-Bukhari yang diringkaskan

oleh Syeikh Abi Jamrah telah diterjemahkan dan disyarah oleh al-Fadhil

Dr. Zulkifli Mohamad al-Bakri dengan jayanya.

Sesungguhnya, sunnah atau hadis yang merupakan nadi kejayaan

umat Islam, sumber cahaya keimanan dan penyambung kegemilangan

ketamadunan Islam ini akan tercapai dengan syarat al-Quran dan Sunnah

dijadikan asas rujukan segala permasalahan, difahami dengan tepat

dan dihayati dengan sepenuh jiwa raga. Atas asas inilah, maka Jabatan

Kemajuan Islam Malaysia (JAKIM) berusaha menerbitkan kitab Syarah

Sahih al-Bukhari yang diberi nama Irsyad al-Qari yang telah disemak oleh

beberapa ulama dan pakar rujuk.

Saya mengharapkan syarahan hadis yang mengandungi dua jilid

ini dapat memenuhi keperluan masyarakat Islam di Malaysia khususnya

kepada golongan pelajar dan ilmuan yang ingin mendalami ilmu dalam

bidang hadis tetapi terhalang dengan kurang berkemampuan untuk

merujuk kitab-kitab hadis dalam bahasa Arab. Dalam masa yang sama,

diharapkan penuntut pengajian tinggi, pensyarah, pengkaji, para ulama

dan pencinta ilmu berkesempatan memanfaatkan kitab ini sebagai wadah

dalam memperkayakan ilmu berkenaan dengan hadis.

JAKIM sebagai sebuah agensi pengurusan hal ehwal Islam di peringkat

Persekutuan yang sentiasa menjadi rujukan utama dalam hal-hal yang

berkaitan agama Islam amat mengambil berat dan prihatin mengenai

kefahaman Islam di kalangan masyarakat. Inisiatif seperti menerbitkan

vii
Bab Kandungan outline.indd   7 9/9/2013   10:03:00 AM

Irsyad al-Qari’ Bi Syarhi Mukhtasar Sahih al-Bukhari

viii

kitab ini merupakan pelengkap kepada usaha JAKIM dalam memartabatkan

al-Quran dan al-Sunnah dalam kehidupan. Kitab ini juga sebagai nilai

tambah ilmiah berkenaan dengan sunnah sepertimana kitab Mustika

Hadis terbitan Bahagian Hal Ehwal Islam, Jabatan Perdana Menteri (kini

JAKIM).

Untuk cetakan kali ini kami bagi pihak JAKIM mengucapkan ribuan

terima kasih sekali lagi kepada Y.Bhg. Dr. Zulkifli bin Mohamad al-Bakri

kerana sudi menyemak dan menyusun semula, di samping menambah

maklumat dengan lebih baik lagi.

Semoga hasil usaha yang mulia ini bukanlah menjadi penutup

segala amal jariah, sebaliknya sebagai mukadimah untuk meneruskan

lagi usaha dalam memartabat dan meninggikan lagi syiar Islam di negara

ini. Harapan kami, semoga kitab syarahan hadis ini menjadi perangsang

kepada lahirnya lebih ramai cendekiawan Islam dan ulama hadis yang

berupaya memberi sumbangan bermakna kepada pemantapan akidah,

pembentukan syakhsiah Islamiah dan pembinaan tamadun ummah.

Dato’ Haji Othman bin Mustapha

Ketua Pengarah,

Jabatan Kemajuan Islam Malaysia

Bab Kandungan outline.indd   8 9/9/2013   10:03:00 AM

Isi Kandungan

IRSYAD AL-QARI’ BI SYARHI MUKHTASAR SAHIH AL-BUKHARI

JILID PERTAMA

Kata Alu-Aluan  v

Kata Pengantar  vii

Muqaddimah  xiii

Biodata Ulama 1

Bab 1 Kitab Bad’ al-Wahyu 9

Bab 2 Kitab Iman 19

Bab 3 Kitab Ilmu 39

Bab 4 Kitab Wuduk 57

Bab 5 Kitab Haid 64

Bab 6 Kitab Solat 69

Bab 7 Kitab Mawaqit Solat (Waktu-waktu Solat) 83

Bab 8 Kitab Azan 90

Bab 9 Kitab Solat Jumaat 131

Bab 10 Kitab Solat Khauf 143

Bab 11 Kitab Solat Dua Hari Raya 146

ix
Bab Kandungan outline.indd   9 9/9/2013   10:03:00 AM

Irsyad al-Qari’ Bi Syarhi Mukhtasar Sahih al-Bukhari

x

Bab 12 Kitab al-Witir 150

Bab 13 Kitab Istisqa’ 155

Bab 14 Kitab Tahajjud al-Lail 159

Bab 15 Kitab Fadilat Solat di Masjid Madinah 166

Bab 16 Kitab Amal dalam Solat 168

Bab 17 Kitab al-Sahwi 171

Bab 18 Kitab Jenazah 175

Bab 19 Kitab Wajib Zakat 189

Bab 20 Kitab al-Haj 202

Bab 21 Kitab Jaza’ al-Shaid dan Fadilat Madinah 212

Bab 22 Kitab al-Saum (Puasa) 219

Bab 23 Kitab Jual Beli 226

Bab 24 Kitab Ijarah 236

Bab 25 Kitab Musaqah 241

Bab 26 Kitab Berkenaan Hutang, Pembayaran,

  Sekatan dan Muflis 244

Bab 27 Kitab al-Mazalim 249

Bab 28 Kitab al-Syarikah 252

Bab 29 Kitab al-Rahn 260

Bab Kandungan outline.indd   10 9/9/2013   10:03:00 AM

Bab 30 Kitab Berkenaan dengan Memerdekakan Hamba 264

  dan Fadhilatnya

Bab 31 Kitab al-Hibah 269

Bab 32 Kitab al-Umra 280

Bab 33 Kitab al-Syahadah (Penyaksian) 286

Bab 34 Kitab al-Sulh 309

Bab 35 Kitab al-Wasiat 313

Bab 36 Kitab al-Jihad 322

Penutup 361

Bibliografi	 363

Isi Kandungan

xi
Bab Kandungan outline.indd   11 9/9/2013   10:03:00 AM

Bab Kandungan outline.indd   12 9/9/2013   10:03:00 AM

xiii
Bab Kandungan outline.indd   13 9/9/2013   10:03:01 AM

Irsyad al-Qari’ Bi Syarhi Mukhtasar Sahih al-Bukhari

xiv
Bab Kandungan outline.indd   14 9/9/2013   10:03:01 AM

Muqaddimah

xv
Bab Kandungan outline.indd   15 9/9/2013   10:03:01 AM

PERTAMA

Biodata Imam Bukhari

Pertama: Nama

Abu Abdillah Muhammad bin Ismail bin Ibrahim bin al-Mughirah al-

Bukhari al-Ju’fi. Amir al-Mukminin dalam bidang hadis. Berasal dari

Bukhara. Dilahirkan pada hari Jumaat selepas solat Jumaat 13 Syawal

tahun 194 Hijrah dalam keadaan yatim. Telah mempelajari dan menuntut

ilmu sejak kecil lagi dan dikurniakan kekuatan hafazan sehingga dapat

membetuli sebahagian kesilapan gurunya walaupun ketika itu usianya

baru 11 tahun.

Beliau pernah berkata: “Aku diilhamkan menghafaz hadis ketika

aku masih kecil dalam usia sepuluh tahun atau kurang. Kemudian aku

keluar dari tempat pembelajaran dan mengkaji lebih luas dalam bidang

hadis dan ketika berusia 16 tahun, aku menghafaz kitab hadis Ibn al-

Mubarak, Waqi’, dan aku mengetahui pendapat mereka dan hujah

mereka. Kemudian aku bersama ibu dan saudaraku Ahmad menuju ke

Mekah, menetap di sana untuk mengkaji hadis. Tatkala usia mencapai 18

tahun, aku mula mengarang berkenaan permasalahan sahabat, tabi’in

dan pendapat mereka.”

Kedua: Guru-gurunya

Beliau mula mempelajari ilmu hadis di negerinya, Bukhara kemudian

berkelana ke beberapa negeri sehingga dapat mengumpul banyak hadis.

Antara guru-gurunya yang terkenal ialah:

1
Bab Depan Biodata.indd   1 9/9/2013   9:31:07 AM

Irsyad al-Qari’ Bi Syarhi Mukhtasar Sahih al-Bukhari

2

— Ahmad bin Hanbal.

— Yahya bin Ma’in.

— Abu Nua’im al-Fadhl bin Dakin.

— Makki bin Ibrahim al-Balkhi.

— Muhammad bin Abdullah al-Ansari.

— Abu Asim al-Syaibani.

— Muhammad bin Yusuf al-Firyani.

— Abdullah bin Yusuf.

— Abdullah bin Muhammad.

— Musa bin Ismail.

— Muhammad bin Abdul Rahim.

— Sulaiman bin Harr.

— Abdullah bin Musa.

— Affan.

— Abi ‘Asim al-Nabil.

— Abu Mushir.

— Dan lain-lain.

Ketiga: Murid-muridnya

Antara murid-muridnya ialah:

— Imam al-Tirmizi.

— Imam Muslim.

— Imam al-Nasaie.

— Abu Zur’ah.

— Abu Hatim.

— Muhammad bin Basyar.

— Amru bin Ali.

— Salih bin Muhammad al-Asadi.

— Ibrahim al-Harbi.

Bab Depan Biodata.indd   2 9/9/2013   9:31:07 AM

Biodata Ulama

3

— Ibn Abi al-Dunya.

— Abu Basyar.

— Umair bin Muhammad bin Bujair.

— Husain bin Muhammad al-Qabbani.

— Al-Fadl bin Abbas al-Razi.

— Abdullah bin Najiah.

— Abu Bakar bin Abi Daud.

— Abu Muhammad bin Said.

— Dan lain-lain.

Keempat: Karya

Dikatakan bahawa beliau telah menapis 600 ribu hadis untuk dimuatkan
di dalam kitab sahihnya ketika berada di Kota Mekah. Beliau pernah
berkata: “Tidak aku masukkan ke dalamnya (al-Sahih) kecuali hadis yang
sahih sahaja. Aku menghafaz lebih daripada 100 ribu hadis sahih dan 200
ribu hadis yang tidak sahih.” Antara karya yang lain ialah:

— Al-Asma’ wa al-Kuna.
— Al-Tarikh al-Kabir.
— Al-Adab al-Mufrad.
—	 Al-Sunan	fi	al-Fiqh.

— Khalqu Af’al al-Ibad.

Kelima: Pujian Ulama

Antara pujian ulama kepadanya amat terserlah.

— Mahmud bin Nasr Abu Sahl al-Syafie berkata: “Aku masuk kota
Basrah, Syam, Hijaz dan Kufah dan aku mendapati ulama’nya apabila
menyebut Muhammad bin Ismail al-Bukhari akan melebihkannya

daripada diri mereka.”

Bab Depan Biodata.indd   3 9/9/2013   9:31:07 AM

Irsyad al-Qari’ Bi Syarhi Mukhtasar Sahih al-Bukhari

4

— Muhammad bin Hatim berkata: “Ditanya kepada Muhammad bin

Ismail al-Bukhari tentang khabar hadis.” Lantas jawabnya: “Wahai

Abu	Fulan,	adakah	kamu	melihat	aku	menipu?	Aku	meninggalkan	10

ribu hadis daripada seorang lelaki yang padaku perlu dibuat kajian.

Dan aku meninggalkan seumpamanya atau lebih daripada itu jika

isunya hampir sama.”

— Ibn Hajar berkata: “Tiadalah yang lebih menakjubkan daripada

ingatannya yang mampu menolak hadis yang salah kepada yang

benar dan yang lebih hebat lagi, beliau mampu menghafaznya yang

salah mengikut tertib satu persatu.”

— Abu Bakar al-Kalwazani berkata: “Aku tidak lihat seumpama

Muhammad bin Ismail yang mengambil kitab daripada ilmu dan

mentelaahnya kemudian menghafal seluruhnya dengan sekali baca

sahaja.”

— Imam Ahmad bin Hanbal berkata: “Tiadalah bumi Kharasan

melahirkan seseorang lebih daripada Muhammad bin Ismail.”

— Imam Ibn Khuzaimah berkata: “Tiada di bawah langit ini lebih alim

berkenaan hadis daripada Muhammad bin Ismail al-Bukhari.”

— Ali bin al-Madini berkata: “Tiada dilihat seumpama Bukhari

sepertinya.”

Keenam: Wafat

Beliau meninggal dunia pada malam Sabtu berkebetulan dengan malam

raya Aidilfitri pada tahun 256 Hijrah di kampung Khartana’ iaitu dua

farsakh daripada Samarkan ketika berusia 62 tahun dan beliau tidak

meninggalkan anak.

Bab Depan Biodata.indd   4 9/9/2013   9:31:07 AM

KEDUA

Biodata Imam Ibn Abi Jamrah

Pertama: Nama

Iaitu Imam Abu Muhammad Abdullah bin Sa’d bin Abi Jamrah, terkenal

dengan nisbahnya kepada datuknya dan nisbah kepada al-Uzd dan al-

Andalus.

Uzdi seperti kata al-Sam’ani dalam al-Ansab: Sesungguhnya nisbah

ini kepada Uzd Syanu’ah iaitu Uzd bin al-Ghaus bin Nabt bin Malik bin

Zaid bin Kahlan bin Saba’ dan nisbahnya kepada “Sin” lebih banyak iaitu

al-Usdi.

Uzd adalah Abu Hay di Yaman daripada anak-anaknya golongan Ansar

yang daripada mereka pengarang berasal.

Andalusi pula, tidaklah disebut oleh ahli sejarah berkenaan nisbahnya

kepada al-Andalus seperti Imam Ibn Abi Jamrah tidak menerangkan dalam

muqaddimah kitabnya berkenaan dengan hakikat nisbah ini. Justeru,

boleh jadi beliau dilahirkan di sana atau pernah mengunjunginya dan

menetap pada satu masa. Oleh yang demikian dinisbahkan kepadanya

selepas beliau berkunjung ke Mesir dan meninggal di sana.

Beliau terkenal dengan mazhab Maliki hasil daripada itu khususnya

di negeri Andalus tempat diambil pelajarannya dan pengajarannya.

Imam Ibn Abi Jamrah merupakan seorang muhaddis, mufassir dan ahli

sejarah. Ibn Kathir memujinya dengan berkata: “Beliau adalah orang

yang menegakkan kebenaran dan mencegah kemungkaran.”

5
Bab Depan Biodata.indd   5 9/9/2013   9:31:07 AM

Irsyad al-Qari’ Bi Syarhi Mukhtasar Sahih al-Bukhari

6

Daripada pendapat dan pujian ulama terhadap Imam Ibn Abi

Jamrah, jelas terbukti bahawa beliau merupakan salah seorang tokoh

yang mempunyai kewibawaan dan keistimewaan yang tersendiri

khususnya dalam penguasaan ilmu syariah terutama berkaitan dengan

ilmu hadis dan mustolahnya. Hal ini tidaklah pelik kerana zaman

tersebut merupakan zaman keemasan dengan munculnya tokoh-tokoh

yang menjadi pelita kepada umat ini. Sikap khilafah pada masa itu yang

mementingkan ilmu menyebabkan kajian ilmiah dan semangat rehlah

mencari ilmu amatlah subur hingga tokoh-tokoh Islam dapat menguasai

pelbagai disiplin ilmu serta memacu dan memimpin tamadun dunia.

Kedua: Karya

Imam Ibn Abi Jamrah telah menghasilkan banyak karya ilmiah yang

bermutu tinggi terutamanya berkaitan dengan hadis dan juga fiqh di

samping cabang-cabang ilmu yang lain. Antara karyanya:

—	 Jam’u	al-Nihayah	fi	Bad’i	al-Khairi	wa	Ghayah.

— Bahjah al-Nufus wa Tahliha bi Ma’rifati Malaha Wama `Alaiha.

— Al-Mara’ie al-Hasan.

— Jam’u al-Nihayah.

—	 Kitab	fi	Tabaqat	al-Hukama’.

— Syarah hadis Ubadah bin al-Somit.

— Tafsir.

6
Bab Depan Biodata.indd   6 9/9/2013   9:31:08 AM

Biodata Ulama

7

Ketiga: Wafat

Mengikut ahli sejarah, mereka bersepakat bahawa tidak diketahui dengan

tepat tarikh kelahirannya, tetapi mereka khilaf berkenaan dengan tahun

kewafatannya. Ada yang berpendapat tahun 675 Hijrah dan ada pendapat

yang mengatakan tahun 699 Hijrah di Mesir.

Bab Depan Biodata.indd   7 9/9/2013   9:31:08 AM

KETIGA

Metodologi syarahan Irsyad al-Qari’ bi Syarhi Mukhtasar Sahih al-Bukhari

yang ringkas ini, penulis mengemukakan bentuk atau format syarahan

ringkas ini seperti berikut:-

Pertama: Meletakkan bab dan namanya, kemudian disyarahkan babnya

secara ringkas sebagai mukadimah, ghalibnya diambil daripada Kitab al-

Fiqh al-Manhaji.

Kedua: Matan hadis dan dinomborkan serta dibariskan.

Ketiga: Maksud hadis.

Keempat: Biografi ringkas (biografi ringkas) sahabat dan jika berulang

selepas itu tidak akan diulang lagi.

Kelima: Fiqh dan faedah hadis.

Keenam: Kadang-kadang, penulis juga menyebut pendapat fuqaha yang

bukan sahaja bermazhab Syafie dan juga para sahabat, tabieen dan ulama

yang lain.

Oleh kerana kitab ini mempunyai 296 buah hadis dan dengan cara syarahan

seperti ini menjadikannya amat besar, dengan itu dibahagikan kepada

dua jilid. Semoga dengan syarahan ringkas ini dapat memberi kefahaman

kepada pembaca dengan lebih mendalam. Amin.

8
Bab Depan Biodata.indd   8 9/9/2013   9:31:08 AM

9
Bab 1outline.indd   9 9/6/2013   4:23:32 PM

Irsyad al-Qari’ Bi Syarhi Mukhtasar Sahih al-Bukhari

10
Bab 1outline.indd   10 9/6/2013   4:23:32 PM

Kitab Bad’ al-Wahyu

11
Bab 1outline.indd   11 9/6/2013   4:23:33 PM

Irsyad al-Qari’ Bi Syarhi Mukhtasar Sahih al-Bukhari

12
Bab 1outline.indd   12 9/6/2013   4:23:33 PM

Kitab Bad’ al-Wahyu

13
Bab 1outline.indd   13 9/6/2013   4:23:33 PM

Irsyad al-Qari’ Bi Syarhi Mukhtasar Sahih al-Bukhari

14
Bab 1outline.indd   14 9/6/2013   4:23:33 PM

Kitab Bad’ al-Wahyu

15
Bab 1outline.indd   15 9/6/2013   4:23:34 PM

Irsyad al-Qari’ Bi Syarhi Mukhtasar Sahih al-Bukhari

16
Bab 1outline.indd   16 9/6/2013   4:23:34 PM

Kitab Bad’ al-Wahyu

17
Bab 1outline.indd   17 9/6/2013   4:23:34 PM

Irsyad al-Qari’ Bi Syarhi Mukhtasar Sahih al-Bukhari

18
Bab 1outline.indd   18 9/6/2013   4:23:34 PM

19
Bab 2outline.indd   19 9/6/2013   4:25:45 PM

Irsyad al-Qari’ Bi Syarhi Mukhtasar Sahih al-Bukhari

20
Bab 2outline.indd   20 9/6/2013   4:25:45 PM

Kitab Iman

21
Bab 2outline.indd   21 9/6/2013   4:25:45 PM

Irsyad al-Qari’ Bi Syarhi Mukhtasar Sahih al-Bukhari

22
Bab 2outline.indd   22 9/6/2013   4:25:46 PM

Kitab Iman

23
Bab 2outline.indd   23 9/6/2013   4:25:46 PM

Irsyad al-Qari’ Bi Syarhi Mukhtasar Sahih al-Bukhari

24
Bab 2outline.indd   24 9/6/2013   4:25:46 PM

Kitab Iman

25
Bab 2outline.indd   25 9/6/2013   4:25:46 PM

Irsyad al-Qari’ Bi Syarhi Mukhtasar Sahih al-Bukhari

26
Bab 2outline.indd   26 9/6/2013   4:25:47 PM

Kitab Iman

27
Bab 2outline.indd   27 9/6/2013   4:25:47 PM

Irsyad al-Qari’ Bi Syarhi Mukhtasar Sahih al-Bukhari

28
Bab 2outline.indd   28 9/6/2013   4:25:47 PM

Kitab Iman

29
Bab 2outline.indd   29 9/6/2013   4:25:47 PM

Irsyad al-Qari’ Bi Syarhi Mukhtasar Sahih al-Bukhari

30
Bab 2outline.indd   30 9/6/2013   4:25:47 PM

Kitab Iman

31
Bab 2outline.indd   31 9/6/2013   4:25:48 PM

Irsyad al-Qari’ Bi Syarhi Mukhtasar Sahih al-Bukhari

32
Bab 2outline.indd   32 9/6/2013   4:25:48 PM

Kitab Iman

33
Bab 2outline.indd   33 9/6/2013   4:25:48 PM

Irsyad al-Qari’ Bi Syarhi Mukhtasar Sahih al-Bukhari

34
Bab 2outline.indd   34 9/6/2013   4:25:48 PM

Kitab Iman

35
Bab 2outline.indd   35 9/6/2013   4:25:48 PM

Irsyad al-Qari’ Bi Syarhi Mukhtasar Sahih al-Bukhari

36
Bab 2outline.indd   36 9/6/2013   4:25:49 PM

Kitab Iman

37
Bab 2outline.indd   37 9/6/2013   4:25:49 PM

Irsyad al-Qari’ Bi Syarhi Mukhtasar Sahih al-Bukhari

38
Bab 2outline.indd   38 9/6/2013   4:25:49 PM

Ingin membaca buku ini dengan lebih lanjut?
Dapatkan naskhah anda di:
Bahagian Penerbitan Jakim
Aras 1, Blok D9, Kompleks D,

Pusat Pentadbiran Kerajaan Persekutuan,
62519 W.P. Putrajaya.
No. Tel : 03-8886 4575No. Tel : 03-8886 4575

Bab Depan Biodata

Bab 1outline

Bab 2outline

hub irsyad qari


16

Terjemahan dan Huraian
Riyadh al-Salihin Jilid 1

Terjemahan dan Huraian
Riyadh al-Salihin Jilid 1 (Baru)

Terjemahan dan Huraian
Riyadh al-Salihin Jilid 2

Terjemahan dan Huraian
Riyadh al-Salihin Jilid 3

ISBN 983-042-XXX-X
RM 16.00   RM 8.00

ISBN 983-042-019-1
RM 32.00

ISBN 983-042-000-0
RM 28.00

ISBN 983-042-021-4
RM 28.00

Terjemahan dan Huraian
Riyadh al-Salihin Jilid 5

ISBN 983-042-004-3
RM 17.00   RM 8.50

Terjemahan Sahih
al-Bukhari Jilid 1

ISBN 983-042-336-4
RM 25.00

Terjemahan Sahih
al-Bukhari Jilid 2

ISBN 983-042-005-1
RM 20.00   RM 6.00

Terjemahan Sahih
al-Bukhari Jilid 4

ISBN 983-042-043-4
RM 22.00   RM 11.00

Terjemahan Sahih
al-Bukhari Jilid 5

ISBN 983-042-046-9
RM 22.00   RM 11.00

Bagaimana Meletakkan
Hukum Hadis

ISBN 983-042-103-1
RM 8.00   RM 5.60

Israiliyyat
ISBN 983-042-305-0

RM 25.00

Jalan Keampunan Ilahi
ISBN 983-042-134-1

RM 3.00

Mastika Hadis
Rasulullah SAW Jld.1
ISBN 983-042-XXX-X

RM 40.00

Mastika Hadis
Rasulullah SAW Jld.2
ISBN 983-042-407-1

RM 40.00

Mastika Hadis
Rasulullah SAW Jld.3
ISBN 983-042-416-3

RM 30.00

Terjemahan & Huraian
Bulugh al-Maram

Terjemahan & Huraian
Bulugh al-Maram

Jilid 1 (Baru)
ISBN 983-042-417-0

RM 20.00

Jilid 1
ISBN 983-042-XXX-X

Terjemahan & Huraian
Bulugh al-Maram

Jilid 2
ISBN 983-042-091-4

RM 17.00   RM 8.50 RM 15.00   RM 7.50

Muqaddimah Mastika
Hadis Rasulullah SAW
ISBN 983-042-XXX-X

RM 6.00   RM 3.00

HADITH

17

HADITH

MASTIKA HADITH
JILID 1, 2, 3

TERJEMAHAN DAN HURAIAN
SAHIH AL-BUKHARI

JILID 1, 2, 3, 4 & 5

Himpunan hadith-hadith sahih yang
diterjemah kepada Bahasa Melayu
dalam versi jawi yang merangkumi
jilid satu hingga lima

Himpunan hadith-hadith
berserta huraian yang
disusun oleh Sheikh Abdullah
Mohd Basmeih

18

Akidah dan Tasawuf
ISBN 983-042-062-0
RM 6.00   RM 4.20

Akidah Mukmin
ISBN 983-042-053-1
RM 8.50   RM 4.25

Amalan Sihir & Ayat Al-Quran:
Perbezaan Serta Kesannya

Dalam Perubatan
ISBN 983-042-121-X
RM 13.50   RM 9.45

Buku-buku Akidah
Edisi Jawi

ISBN 983-042-087-6
RM 6.50   RM 4.55

Dedah Fahaman Syiah
ISBN 983-042-101-5
RM 12.00   RM 8.40

Keunggulan Akidah
Tauhid

ISBN 983-042-308-1
RM 15.50

Membongkar
Kekeliruan Firqah Inkar

As-Sunnah
ISBN 983-042-076-0
RM 14.00   RM 9.80

Petunjuk Akidah Ahli
Sunnah Wal-Jamaah

Jilid 1
ISBN 983-042-203-8

RM 16.00

Petunjuk Akidah Ahli
Sunnah Wal-Jamaah

Jilid 2
ISBN 983-042-189-9

RM 13.00

Syarah Akidah
Tahawiyah Jilid 1

ISBN 983-042-309-1
RM 17.50

Tauhid Pendekatan
Saintifik Jilid 1

ISBN 983-859-034-7
RM 7.00   RM 3.50

Tauhid Pendekatan
Saintifik Jilid 2

ISBN 983-859-035-5
RM 8.00   RM 4.00

Tauhid Pendekatan
Saintifik Jilid 3

ISBN 983-859-036-3
RM 6.00   RM 3.00

Terjemahan Kitab
Al-Aqaid Ad-Durriah
ISBN 983-042-116-3
RM 8.50   RM 5.95

TAUHID PENDEKATATAN SAINTIFIK
Jilid 1, 2, & 3

Menerangkan ilmu Tauhid secara lebih dekat
supaya dapat dilihat kesannya melalui perkataan
dan perbuatan dalam semua keadaan. Keperluan
kepada ilmu Tauhid amat penting kerana hati
manusia tidak dapat hidup tanpanya dan tidak
dapat mengenali kebahagiaan kecuali setelah ia
mengenali Tuhan yang menjadikannya.

Abdul Majid Aziz Al-Zandani

AKIDAH/TAUHID

19

SYARIAH

Fiqh Ibadat Jururawat
Islam

ISBN 983-042-156-2
RM 3.50

Ibadat Menuju
Kejayaan

ISBN 983-042-145-7
RM 3.50

Kaedah Penentuan
Awal Bulan Ramadhan,

Syawal dan Zulhijjah
ISBN  983-042-XXX-X
RM 10.00   RM 5.00

Khuntha dan
Mukhannath Menurut

Perspektif Islam
ISBN 983-042 040-X
RM 6.00   RM 4.20

Panduan Haji
ISBN 983-042-030-2
RM 10.00   RM 5.00

Seni Dalam Islam
ISBN 983-042-116-3
RM 9.50   RM 6.65

Sumber Perundangan
Islam & Tanggungjawab

Muslim
ISBN 983-042-063-9
RM 10.00   RM 7.00

Ijtihad: Sejarah &
Perkembangannya

ISBN 983-859-012-6
RM 10.00   RM 5.00

FIQH IBADAT JURURAWAT ISLAM

Membicarakan tentang peranan para jururawat
dalam melaksanakan tugas. Di samping menjaga
pesakit mereka juga terpaksa berhadapan dengan
karenah manusia dan realiti kehidupan yang menuntut
banyak kesabaran. Matlamat murni yang hendak
mereka capai perlu selari dengan tuntutan syarak.
Bidang kejururawatan yang diceburi menjadi medan
untuk mereka memberi kebaikan sesama insan lain.

Sarip Adul

20

PENDIDIKAN

Islam dan Cabaran ke
Arah Kecemerlangan

Ummah
ISBN 983-042-118-
RM 11.00   RM 7.70

Kesilapan Mendidik
Anak

ISBN 983-042-139-2
RM 3.00

Kaedah Pendidikan
Generasi Berwawasan
ISBN 983-042-094-9
RM 8.00   RM 5.60

Konsep Islam Terhadap
Pemuliharaan Alam

Sekitar
ISBN 983-042-104-X
RM 7.00   RM 4.90

Menyambut Kelahiran:
Sikap Islam & Peranan

Ibu Bapa
ISBN 983-042-089-2
RM 4.50   RM 2.25

Muqaddimah Pengajian
Islam

ISBN 983-042-130-9
RM 18.00   RM 12.60

Nadi Ajaran Islam
Jilid 2

ISBN - 983-042-XXX-X
RM 12.50   RM 6.25

Nasihat dan Teladan
(Siri 1)

ISBN - 983-042-XXX-X
RM 3.50   RM 1.75

Nasihat dan Teladan
(Siri 2)

ISBN 983-042-100-7
RM 6.00   RM 4.20

Nasihat Untuk Wanita
ISBN 983-042-227-5

RM 7.50

Nilai-nilai Islam Satu
Pengenalan

ISBN 983-042-050-7
RM 8.50   RM 4.25

Pendidikan Anak
Menurut Pandangan

Islam Jilid 3
ISBN 983-042-182-7
RM 25.00   RM 17.50

Pendidikan Seks Menurut
Perspektif Islam

ISBN 983-042-323-4
RM 5.00

Pendidikan Remaja
Muslim

ISBN 983-042-391-3
RM 10.00

Peribadi Muslim
ISBN 983-042-085-X
RM 16.50   RM 11.55

Pendidikan Anak
Menurut Pandangan

Islam Jilid 2
ISBN 983-042-125-2
RM 30.00   RM 21.00

Tanggungjawab Ibu Bapa
& Anak-anak Menurut
Al-Quran & Al-Sunnah
ISBN 983-042-010-8
RM 12.20   RM 8.55

Penyusunan Masyarakat
Dalam Islam

ISBN - 983-042-XXX-X
RM 11.00   RM 3.30

21

PENGURUSAN/PENTADBIRAN

Latihan Profesional,
Strategik, Sistematik

& Proaktif
ISBN - 983-042-198-8

RM 12.00

Politik dan Pentadbiran
Dalam Islam

ISBN 983-042-081-7
RM 4.00   RM 2.80

Sistem Pemerintahan
Dalam Islam

ISBN 983-042-XXX-X
RM 3.50   RM 1.75

Sistem Sosial dan
Pertahanan Dalam Islam

ISBN 983-042-090-6
RM 3.50   RM 2.45

Undang-undang
Jenayah Islam:

Konsep dan Asas
Perlaksanaannya

ISBN 983-042-XXX-X
RM 3.00   RM 1.50

POLITIK DAN
PENTADBIRAN DALAM

ISLAM

Membincangkan tentang sistem
politik dan pentadbiran pada zaman
kegemilangan Islam, sejarah
pertumbuhan dan perkembangan
khilafah, sistem politik
dalam Islam, wizarah,
kitabah dan hijabah

Dr. Subhi Al-Saleh

22

EKONOMI

Sistem Ekonomi dan
Kewangan Dalam Islam
ISBN 983-042-XXX-X

RM 4.00   RM 1.20

Sistem Kewangan Islam
dan Pelaksanaannya di

Malaysia
ISBN 983-042-120-1

RM 25.00

Perniagaan Menurut
Pandangan Islam

ISBN 983-042-001-0
RM 7.00   RM 3.50

SISTEM KEWANGAN ISLAM
DAN  PELAKSANAANNYA

DI MALAYSIA
Dr. Ab. Mukmin bin Ab. Ghani

Menjelaskan bagaimana rupa bentuk
suatu sistem kewangan yang
dikatakan sebagai sistem kewangan
Islam dan membuktikan ia serasi
dan berdaya maju untuk dilaksanakan
dalam dunia kewangan kini.
Ia menghuraikan prinsip syariah,
konsep dan reka bentuk pelaksanaan
sistem kewangan Islam dalam sebuah
negara yang terdiri daripada pelbagai
agama,  bangsa dan budaya seperti
Malaysia.

23

SEJARAH/TAMADUN

Johan Qari dan Qariah
Malaysia

ISBN 983-042-329-6
RM 50.00

Astaka Majlis Tilawah Al-Quran
Peringkat Kebangsaan dan

Antarabangsa
ISBN 983-042-326-5

RM 120.00

50 Tahun Tilawah
Al-Quran Malaysia
ISBN 983-042-378-4

RM 75.00

50 Tahun Tilawah
Al-Quran Malaysia
(Versi Bahasa Arab
ISBN 983-042-379-1

RM 75.00

50 Years Malaysian
Al-Quran Recital

Assembly
ISBN 983-042-380-7

RM 75.00

Johan Qari dan Qariah
Antarabangsa

ISBN 983-042-377-7
RM 50.00

Tun Zaidi Da’ie
Terbilang

ISBN 983-042-390-6
RM 12.00

Nostalgia Masjid
Nabawi

ISBN 983-042-080-9
RM 5.00   RM 3.50

Suatu Tempat Bernama
Kaabah

ISBN 983-042-106-6
RM 12.00   RM 8.40

Biografi Dato’ Hassan
Azahari

ISBN 983-042-330-2
RM 50.00

50 TAHUN TILAWAH AL-QURAN
MALAYSIA VERSI BAHASA MELAYU,

BAHASA INGGERIS
DAN BAHASA ARAB

Buku rujukan yang lengkap diterbitkan dalam
tiga bahasa (Melayu, Inggeris dan Arab) ini
merangkumi sejarah dan latar belakang
tilawah al-Quran di Malaysia. Maklumat turut
dimuatkan tentang jawatankuasa teknikal,
sistem pemarkahan dan teknik penghakiman,
senarai peserta dan keunikan serta
kepelbagaian astaka yang digunakan termasuk
maklumat-maklumat lain yang amat bermanfaat.

24

AKHLAK/TASAWUF

Keruhanian Dalam
Islam

ISBN 983-042-051-5
RM 6.50   RM 3.25

Mengenal Ilmu Tasawuf
(Pengantar)

ISBN 983-042-083-3
RM 10.00   RM 7.00

Mengenal Ilmu
Tasawuf 2

ISBN 983-042-088-4
RM 10.00   RM 7.00

Perkembangan
Tasawuf Islam

ISBN 983-042-052-3
RM 10.50   RM 5.25

Intisari Aliran
Pemikiran Tokoh-tokoh

 Tasawuf (Versi Jawi)
ISBN 983-042-XXX-X

RM 5.00 RM 2.50

Roh Menurut
Perbahasan Ulamak

Kalam & Ahli Falsafah
ISBN 983-042-205-4

RM 15.00

INTISARI ALIRAN PEMIKIRAN
TOKOH-TOKOH TASAWUF

Dr. Mahmud Saedon bin Awang Othman

Menghuraikan aliran pemikiran tokoh-tokoh
tasawuf dalam menterjemah akhlak
Rasulullah SAW. Antara pemuka-pemuka
tasawuf yang dibicarakan seperti
Rabiah al-Adawiah yang menjalani
kehidupan kesufian melalui al-Hub fi Allah,
Al-Ghazali dengan aliran pemikiran sufi yang
berdasarkan al-Quran dan al-Sunnah dengan
membuang sifat mazmumah. Buku ini juga
mengulas beberapa orang tokoh aliran
kontroversi dalam pemikiran mereka iaitu
Ibn al-Arabi, al-Hallaj dan sebagainya.

25

BACAAN REMAJA

Keruhanian Dalam
Islam

ISBN 983-042-051-5
RM 6.50   RM 3.25

Mengenal Ilmu Tasawuf
(Pengantar)

ISBN 983-042-083-3
RM 10.00   RM 7.00

Mengenal Ilmu
Tasawuf 2

ISBN 983-042-088-4
RM 10.00   RM 7.00

Perkembangan
Tasawuf Islam

ISBN 983-042-052-3
RM 10.50   RM 5.25

Intisari Aliran
Pemikiran Tokoh-tokoh

 Tasawuf (Versi Jawi)
ISBN 983-042-XXX-X

RM 5.00 RM 2.50

Roh Menurut
Perbahasan Ulamak

Kalam & Ahli Falsafah
ISBN 983-042-205-4

RM 15.00

INTISARI ALIRAN PEMIKIRAN
TOKOH-TOKOH TASAWUF

Dr. Mahmud Saedon bin Awang Othman

Menghuraikan aliran pemikiran tokoh-tokoh
tasawuf dalam menterjemah akhlak
Rasulullah SAW. Antara pemuka-pemuka
tasawuf yang dibicarakan seperti
Rabiah al-Adawiah yang menjalani
kehidupan kesufian melalui al-Hub fi Allah,
Al-Ghazali dengan aliran pemikiran sufi yang
berdasarkan al-Quran dan al-Sunnah dengan
membuang sifat mazmumah. Buku ini juga
mengulas beberapa orang tokoh aliran
kontroversi dalam pemikiran mereka iaitu
Ibn al-Arabi, al-Hallaj dan sebagainya.

Coretan Haji
ISBN 983-042-311-1

RM 10.00

Di Bawah Unggulnya
ISBN 983-042-XXX-X

RM 6.00   RM 3.00

Dari Dalam Diri
ISBN 983-042-011-3
RM 7.50   RM 3.75

Mei Hua
ISBN 983-042-024-8
RM 6.00   RM 3.00

Menanti Subuh
ISBN 983-99048-1-7
RM 7.50   RM 3.00

Mencari Arah
ISBN 983-042-023-X
RM 6.00   RM 3.00

Mengejar Pelangi
ISBN 983-042-388-3
RM 12.00   RM 3.00

Meniti kejayaan
ISBN 983-042-283-6

RM 10.00

Nurani Di Sudut
Kehijauan Matanya

ISBN 983-042-022-1
RM 6.00   RM 3.00

Pantun Remaja
Membina Akal Budi
ISBN 983-042-426-2

RM 13.00

Pasrah
ISBN 983-042-389-0

RM 10.00

Perjuangan Telah
Bermula

ISBN 983-042-059-0
RM 4.50    RM 2.25

Pusara Berangkai
ISBN 983-042-060-4
RM 7.50   RM 3.75

Sinar Di Sebalik Kabus
ISBN 983-042-XXX-X

RM 6.00   RM 3.00

Kewajipan Remaja Muslim
ISBN 983-042-137-6

RM 3.00

Sebuah novel remaja menyayat hati yang mengisahkan
seorang pelajar tingkatan tiga yang menghadapi masalah
dengan keluarganya.

PASRAH
Rejab F.I.

26

BACAAN KANAK-KANAK

Ahmad dan Rakan-rakan
RM 1.05 sebuah
(RM 13.50 11 siri)

Balasan Sikap Tamak
ISBN 983-042-095-7
RM 4.50   RM 2.25

Doa Makbul
Dari Si Pengail

ISBN 983-042-XXX-X
RM 4.50   RM 2.25

Durian Ajaib
ISBN 983-042-268-2

RM 5.00

Guru Yang Berjasa
ISBN 983-042-401-9

RM 7.00

Hadiah Kejujuran
ISBN 983-042-098-1
RM 4.50   RM 2.25

Jumali Penjual Tempeh
ISBN 983-042-XXX-X
RM 4.00   RM 2.00

Keluargaku Seharian
ISBN 983-042-XXX-X

RM 4.00   RM 2.00

Kumpulan Cerita Nasihat:
Sang Burung Dengan Manusia

ISBN 983-042-107-4
RM 7.50   RM 3.75

Masyarakat Di Sekitar
ISBN 983-042-XXX-X

RM 3.50   RM 1.75

Pemuda Majusi
Memeluk Islam

ISBN 983-042-XXX-X
RM 3.00   RM 1.75

Qarun Yang Malang
ISBN 983-042-097-3
RM 4.50    RM 2.25

Sahabat Sejati
ISBN 983-042-400-0

RM 7.00

Sang Tikus Lawan
Maharaja Bukit

ISBN 983-042-266-6
RM 5.00

Sebatang Pokok Asam
ISBN 983-042-267-4

RM 5.00

Siri Sahabat Sejati
ISBN 983-042-126-0
RM 5.00    RM 2.50

Tentera Bergajah
ISBN 983-042-096-5
RM 4.50    RM 2.25

Siri Kanak-kanak Hadhari
ISBN 983-042-XXX-X

RM 6.00 sebuah
(RM 60.00 10 siri)

Siri Pantun Kanak-Kanak
RM 6.00 sebuah
(RM 30.00 5 siri)


1

TADABBUR AL-QURAN

Nasrun bin Abdullah
Pegawai Integriti (PIA1)

Cawangan Pengukuhan Integriti & Pengurusan Aduan
Unit Integriti

Kementerian Pembangunan Luar Bandar.

Nuzul al-Quran antara peristiwa agung umat Islam. Disepakati dalam kalangan ulama

ia berlaku pada hari Jumaat 17 Ramadhan di Gua Hira’ tahun 41 Keputeraan Nabi

Muhammad SAW. Ia adalah peristiwa turunnya ayat al-Quran yang pertama kepada

Nabi Muhammad SAW hingga seterusnya beransur-ansur lengkap sebagaimana al-

Quran yang ada pada hari ini.

Realitinya bagi umat Islam, al-Quran merupakan :

▪ manual kehidupan dan petunjuk jalan yang lurus sebagaimana firman Allah SWT

yang bermaksud :

Sesungguhnya al-Quran ini memberikan petunjuk ke jalan yang
amat betul (agama Islam) dan memberikan berita yang
menggembirakan orang-orang yang beriman yang mengerjakan
amal-amal soleh, bahawa mereka beroleh pahala yang besar.
(Surah al-Isra, ayat 9)

▪ petunjuk kepada manusia dan juga membezakan antara yang hak dan yang batil

sebagaimana firman Allah SWT yang bermaksud :

Beberapa hari yang ditentukan itu ialah bulan Ramadan, bulan yang
di dalamnya diturunkan (permulaan) al-Quran sebagai petunjuk
bagi manusia, dan penjelasan-penjelasan mengenai petunjuk itu
dan perbezaan (antara yang hak dan yang batil). (Surah al-Baqarah
: 185)

▪ hidayah dan petunjuk dalam pelbagai persoalan kehidupan manusia. Firman Allah

SWT yang bermaksud :

Kitab Al-Quran ini tidak ada sebarang  syak padanya (tentang
datangnya dari Allah dan tentang kesempurnaannya), ia pula
menjadi hidayah bagi orang yang bertakwa. (Surah al-Baqarah : 2)

2

▪ panduan mengenai dasar asasi dan utama persoalan dalam setiap bidang

kehidupan. Allah SWT berfirman yang bermaksud:

Bukanlah perkara kebajikan itu hanya kamu menghadapkan muka
ke pihak timur dan barat, tetapi kebajikan itu ialah berimannya
seseorang kepada Allah, dan hari akhirat, dan segala malaikat, dan
segala Kitab, dan sekalian Nabi; dan mendermanya seseorang
akan hartanya sedang ia menyayanginya, - kepada kaum kerabat,
dan anak-anak yatim dan orang miskin dan orang yang terlantar
dalam perjalanan, dan kepada orang yang meminta, dan untuk
memerdekakan hamba-hamba abdi; dan mengerjanya seseorang
akan sembahyang serta mengeluarkan zakat; dan perbuatan orang
yang menyempurnakan janjinya apabila mereka membuat
perjanjian; dan ketabahan orang yang sabar dalam masa
kesempitan, dan dalam masa kesakitan, dan juga dalam masa
bertempur dalam perjuangan perang Sabil. orang yang demikian
sifatnya), mereka itulah orang yang benar (beriman dan
mengerjakan kebajikan); dan mereka itulah juga orang yang
bertaqwa. (Surah al-Baqarah : 177)

▪ petunjuk yang tersimpul dalam keimanan kepada Keesaan Allah dan kepercayaan

kepada adanya hari pembalasan. Allah SWT berfirman maksudnya :

Mereka beriman kepada Allah dan hari penghabisan, mereka
menyuruh kepada yang ma'ruf, dan mencegah dari yang munkar
dan bersegera kepada (mengerjakan) pelbagai kebajikan; mereka
itu termasuk orang yang saleh”. (Surah Ali-Imran : 114)

▪ petunjuk mengenai akhlak yang murni dengan menerangkan norma keagamaan

dan tatasusila kehidupan yang mesti dikuti dalam kehidupan individu dan

bermasyarakat demi kebahagiaan di dunia mahupun akhirat. Allah SWT berfirman

maksudnya :

Dan dirikanlah sembahyang (dengan khusyuk); Sesungguhnya
sembahyang itu mencegah dari perbuatan yang keji dan mungkar.
(Surah al-‘Ankabut : 45)

Di antara kepentingan dan hikmah yang terdapat dalam solat ialah mencegah dari

fahsya’ dan mungkar yang memberi kesan positif dalam masyarakat.

3

Al-Quran membicarakan beberapa isu pokok dan penting, antaranya :

▪ persoalan akidah, kadangkala digandingkan dengan persoalan hukum. Allah SWT

berfirman maksudnya :

Sembahlah Allah dan janganlah kamu mempersekutukan-Nya
dengan sesuatu apapun. (Surah al-Nisa’ :36)

Ayat ini secara tegas memerintahkan agar manusia menyembah Allah SWT sahaja

secara total dalam ketundukkan dan ketaatan kepadaNya, perbuatan syirik adalah

suatu kezaliman yang nyata.

▪ sejarah umat terdahulu disatukan bersama nasihat, dorongan atau tanda

kebesaran Allah yang ada di alam semesta. Allah SWT berfirman, maksudnya :

Dan  bertanyalah  kepada  mereka  (wahai  Muhammad)  mengenai
(penduduk) bandar  yang  letaknya di  tepi laut,  semasa  mereka
melanggar  larangan pada  hari Sabtu, ketika  datang  kepada
mereka  pada hari  Sabtu itu  ikan  (yang  menjadi cubaan  kepada)
mereka, yang kelihatan timbul di muka air; sedang pada hari-hari
lain, ikan itu tidak pula datang kepada  mereka. Demikianlah  kami
menguji mereka  (dengan  cubaan itu)  kerana mereka sentiasa
berlaku fasik. (Surah al-A’raf  : 163)

Allah SWT merakamkan dalam ayat ini :

▪ orang Yahudi sememangnya mengetahui azab yang menimpa penduduk

kampung itu yang derhaka terhadap perintah Allah SWT

▪ mereka melanggar  perjanjian  serta  ikrar  untuk  memuliakan  hari Sabtu

dan  mentaati  perintah-Nya yang telah disyariatkan.

▪ mereka membuat helah dan tipu  daya  agar tetap boleh  menangkap  ikan

pada  hari Sabtu  dengan  cara meletakkan jaring dan perangkap ikan

sebelum hari Sabtu.

▪ apabila  hari  Sabtu,  banyak ikan  diperoleh  sebagaimana  kebiasaan yang

terjerat pada jaring dan perangkap. Apabila malam, mereka mengambil ikan

tersebut melewati hari Sabtu.

▪ ketika mereka melakukan  hal  tersebut, Allah SWT  mengutuk rupa mereka

menjadi kera sebagai pembalasan perbuatan khianat mereka.

▪ permasalahan falsafah dan metafizik dihuraikan berdasarkan ruang lingkup mampu

dicapai akal dan pancaindera. Allah SWT berfirman , maksudnya :

4

Berilah khabar gembira kepada orang yang beriman dan beramal
soleh, sesungguhnya mereka beroleh syurga yang mengalir di
bawahnya beberapa sungai; setiap kali mereka diberikan satu
pemberian dari sejenis buah-buahan syurga itu, mereka berkata:
Inilah yang diberikan kepada kami dahulu dan mereka diberikan
rezeki itu yang sama rupanya (tetapi berlainan hakikatnya) dan
disediakan untuk mereka dalam syurga itu pasangan, isteri yang
sentiasa bersih suci, sedang mereka kekal di dalamnya selama-
lamanya. (Surah al-Baqarah : 25)

Ayat al-Kauniyah merupakan tanda penciptaan alam yang membuktikan kekuasaan

Allah SWT mencipta semua makhluk dan alam cakrawala ini. Inilah tadabbur alam

memikirkan kehebatan penciptaan alam sekeliling sebagai bukti kekuasaan Allah

SWT. Keindahan bumi dan pelbagai makhluk ciptaan Allah menjadi tanda aras

kekuasaan penciptaanNya bagi manusia berfikir. Kebenaran ini tercantum dalam

Firman Allah SWT yang bermaksud :

Dia membiarkan dua lautan mengalir yang keduanya kemudian
bertemu. Antara keduanya ada batas yang tidak dilampaui masing-
masing. (Surah al-Rahman : 19-20)

Begitu juga ayat lain yang menceritakan fenomena yang sama terdapat pada firman

Allah SWT yang bermaksud :

Dialah yang membiarkan dua laut yang mengalir (berdampingan),
yang ini tawar lagi segar dan yang lain masin lagi pahit  dan Dia
jadikan antara keduanya dinding dan batas yang
menghalangi. (Surah al-Furqan : 53)

Hasil carian maklumat mencatatkan :

1. Penemuan sains membuktikan sifat lautan yang saling bertemu tetapi tidak

bercampur antara satu sama lain iaitu :

▪ apabila dua lautan bertemu, wujud pemisah antara dua lautan tersebut.

▪ air Laut Mediteranean mempunyai tahap kemasinan yang tinggi  memasuki

Lautan Atlantik.

▪ air Lautan Mediterenean (berwarna biru tua) menyusup kedalaman 1000 m dari

permukaan laut di Lautan Atlantik dan terus masuk ratusan kilometer di Lautan

Atlantik

5

▪ namun cirinya tetap tidak berubah kerana sifatnya yang berat, air itu akan

tengelam, ini bermakna air yang masuk dari Lautan Mediterenean tidak

bercampur dengan air Laut Atlantik.

2. Teori pembinaan tembok menggunakan teknologi pembuatan besi, yang

bermaksud :

Berilah aku potongan-potongan besi. Hingga apabila besi itu telah
sama rata dengan kedua (puncak) gunung itu, berkatalah
Zulqarnain : Tiuplah (api itu). Hingga apabila besi itu sudah menjadi
(merah seperti) api, dia pun berkata : Berilah aku tembaga (yang
mendidih) agar aku tuangkan ke atas besi panas itu. (Surah al-Kahfi
: 96)

Ayat ini merakamkan :

▪ projek pembinaan tembok menggunakan teknologi pembuatan besi iaitu besi

mentah dibakar terlebih dahulu sebelum dibentuk mengikut apa yang

dikehendaki.

▪ besi yang mendidih apabila bercampur dengan tembaga yang cair akan terjalin

dengan kuat dan teguh.

▪ hasil usaha, kepakaran dan kerjasama yang padu dan akhirnya terbinalah

sebuah tembok yang tinggi, kukuh dan tebal sehingga golongan Ya’juj dan

Ma’juj tidak dapat memanjat dan menembusi tembok tersebut.

▪ Apa yang paling penting ayat ini mengariskan :

▪ kejayaan pembinaan tembok merupakan rahmat daripada Allah SWT bukanlah

disebabkan atas kekuatan serta kemampuan Zulqarnain yang tidak berbangga

dan bermegah dengan kemampuan yang dikurniakan kepadanya tetapi

menganggap kejayaan itu sebagai nikmat dari Allah SWT

▪ contoh seorang pemerintah yang adil, baik dan takut kepada Allah SWT tidak

akan menyalahguna kuasa dan amanah yang dipertanggungjawabkan

kepadanya serta tidak mengambil kesempatan atas kewangan negara

mahupun harta benda rakyatnya.

▪ pemimpin mestilah amanah dan bertanggungjawab terhadap hasil mahsul

negara. apabila kewangan negara mencukupi dan melimpah ruah, sistem cukai

tidak perlu menekan dan menyulitkan kehidupan rakyat.

6

▪ pemimpin yang beriman dan amanah menjalankan urusan pemerintahan

negara berasaskan taqwa dan syariat serta menjamin keadilan ekonomi dan

ketelusan dalam pengurusan dan pentadbiran negara

▪ berbeza daripada pemerintah yang memerintah berdasarkan sistem yang zalim

dan melampaui batas yang sentiasa mencari keuntungan dari setiap projek

mahupun kesempatan.

▪ negara akan mendapat rahmat dan keberkatan dari Allah SWT.

Sirah turut melakarkan pengislaman Saidina Umar al-Khattab RA berlaku apabila

beliau terkesan dengan bacaan al-Quran adiknya yang membaca ayat Surah Taha.

Beliau terdiam daripada kemarahan dan terus mencari Rasulullah SAW menyatakan

keislamannya di hadapan Baginda SAW. Begitu ajaib saat al-Quran berinteraksi dan

menyentuh jiwa. Apabila jiwa manusia tunduk dengan kebenaran al-Quran, merasai

kebahagian dan ketenangan dalam hidup. Para sahabat RA turut melalui proses

didikan madrasah al-Quran ini yang mendasari iman dan pembentukan akhlak mereka

sehingga menjadi mulia. Kalam Allah membentuk mereka sebagai seorang manusia

yang mulia.

Amalan tadabbur seharusnya dibudayakan dalam kehidupan. Manhaj al-Quran

dihayati sebagai rujukan masyarakat. Seruan membaca, berfikir dan mengkaji sudah

ditetapkan dalam Islam. Membaca satu ayat dengan memahaminya dan menambah

keimanan pada masa yang sama memberi kemanisan kepada pembaca Al-Quran

lebih baik serta lebih bermanfaat daripada membaca seluruh ayat sehingga khatam

tanpa menghayati dan memahaminya. Menerusi tadabbur al-Quran mampu

mengeluarkan umat Islam daripada kemunduran, kejahilan ilmu atau terjerumus

kepada kehancuran akhlak.