JABATAN KEMAJUAN ISLAM MALAYSIA (JAKIM)
Blok A dan B Kompleks Islam Putrajaya

No 23 Jalan Tunku Abdul Rahman Presint 3
62100 Putrajaya

http://www.islam.gov.my

Penerbit :
JABATAN KEMAJUAN ISLAM MALAYSIA

www.islam.gov.my

Cetakan Pertama 2021

© Jabatan Kemajuan Islam Malaysia

Hak cipta terpelihara. Tidak dibenarkan mengeluar ulang mana-mana bahagian artikel,
ilustrasi dan isi kandungan buku ini dalam apa juga bentuk dan dengan cara apa
jua sama ada secara elektronik, fotokopi, mekanik, rakaman atau cara lain sebelum
mendapat izin bertulis daripada Ketua Pengarah Jabatan Kemajuan Islam Malaysia.

JABATAN KEMAJUAN ISLAM MALAYSIA
Bahagian Dasar Kemajuan Islam

Blok A dan B, Kompleks Islam Putrajaya
No. 23, Jalan Tunku Abdul Rahman, Presint 3

62100 Wilayah Persekutuan PUTRAJAYA
MALAYSIA

Dicetak dan Atur huruf oleh :
FIRDAUS PRESS SDN. BHD.

No. 28, Jalan PBS 14/4,
Taman Perindustrian Bukit Serdang,

43300 Seri Kembangan Selangor

iii

ISI KANDUNGAN

TAJUK

Renungan
Prakata Penerbit

BAB 1: PENDAHULUAN

1.1 Tujuan
1.2 Objektif
1.3 Rasional Penerbitan Manual Skim Perkhidmatan Hal
 Ehwal Islam JAKIM
1.4	 Profil	JAKIM
1.5 Etika Kerjasama
1.6 Nilai Bersama

BAB 2: LATAR BELAKANG PERKHIDMATAN HAL
EHWAL ISLAM JAKIM

2.1 Islam Sebagai Agama Persekutuan
2.2 JAKIM Sebagai Agensi Pengurusan Hal Ehwal Islam
 Persekutuan
2.3 Penerapan Nilai-Nilai Islam Dalam Pentadbiran (1985)
2.4 Etika Kerja Islam (1987)
2.5 Garis Panduan Bagi Mengadakan Ceramah Penerapan
 Nilai-Nilai Islam Dalam Perkhidmatan Awam (Pekeliling
 Am Bil. 2 Tahun 2001)
2.6 Garis Panduan Pelaksanaan Pendekatan Islam Hadhari
 di Agensi-Agensi Kerajaan
 (Pekeliling Am Bil. 2 Tahun 2007)
2.7 Pendekatan Wasatiyyah (2010)
2.8 Pelaksanaan Indeks Syariah Malaysia (2015)
2.9 Maqasid Syariah Dalam Tadbir Urus (2018)

BAB 3: PENEMPATAN KADER PHEI JAKIM

3.1 Penempatan Kader PHEI JAKIM di Kementerian/
 Jabatan dan Agensi Persekutuan
3.2	 Definisi	Jawatan	Kader
3.3 Fungsi dan Bidang Teras PHEI JAKIM
3.4 Objektif Penempatan PHEI JAKIM

HALAMAN

v
vi

2
2
2

3
3
4

6
7

8
8
9

9

10
11
11

13

14
14
22

iv

TAJUK

BAB 4: TADBIR URUS & PENGURUSAN KADER

4.1 Tanggungjawab Ketua Perkhidmatan
4.2 Peranan Ketua Perkhidmatan dan Ketua Jabatan Dalam
 Pengurusan Kader JAKIM di Kementerian, Jabatan dan
 Agensi Persekutuan
4.3 Tanggungjawab Ketua Jabatan/ Penyelia Kader JAKIM
4.4 Tanggungjawab Pegawai Kader JAKIM

BAB 5: RUMUSAN

5.1 Penutup

SENARAI LAMPIRAN

A. Penempatan Kader PHEI JAKIM
B. MyPotfolio: Panduan Kerja Sektor Awam
C. Garis Panduan Doa Majlis Rasmi dan Separuh Rasmi
D. Senarai Undang-Undang dan Peraturan
E. Soalan Lazim (FAQ) Berkaitan Perkhidmatan
F. Silibus Program & Latihan
G. Borang Penilaian Program (sebelum dan selepas)
H. Borang Kajian Indeks Penghayatan Islam Penjawat
 Awam (IPIPA)
I. Senarai Rujukan

HALAMAN

24
24

26
29

34

35
38
45
51
54
65
78
83

100

v

RENUNGAN

Firman Allah SWT:

Wahai orang-orang yang beriman! Janganlah kamu mengkhianati
(amanah) Allah dan Rasul-Nya dan (janganlah) kamu mengkhianati

amanah-amanah kamu, sedang kamu mengetahui (salahnya).

Surah Al-Anfal (8): Ayat 27

Firman Allah SWT:

“Dan Katakanlah: Bekerjalah kamu, maka Allah dan Rasul-Nya serta
orang mukmin akan melihat pekerjaan yang kamu lakukan, dan

(ingatlah) kamu akan dikembalikan kepada (Allah) yang mengetahui
segala perkara yang ghaib dan nyata, lalu diberikan kembali kepada

kamu apa yang telah kamu kerjakan”.

Surah Al-Taubah (9): Ayat 105

vi

Prakata Penerbit

Jabatan Kemajuan Islam Malaysia (JAKIM) adalah sebuah agensi agama di
peringkat Persekutuan yang menyediakan perkhidmatan untuk membangun
dan memajukan pengurusan hal ehwal Islam di negara ini. Selaras
dengan kedudukan Islam sebagai Agama Persekutuan seperti Perkara 3
(1) Perlembagaan Persekutuan, Kerajaan melalui JAKIM berusaha untuk
memperkukuhkan usaha-usaha pembangunan modal insan yang seimbang
dari sudut kekuatan rohani dan jasmani ke arah pembentukan g enerasi
khaira ummah.

Fungsi utama JAKIM adalah sebagai badan perancang dan penyelaras
hal ehwal Islam di peringkat kebangsaan meliputi aspek penyeragaman
undang-undang dan pentadbiran berkaitan hal ehwal Islam, hukum syarak,
pendidikan Islam seluruh negara, serta memastikan dasar dan perancangan
pembangunan negara berkaitan agama berjalan dengan lancar. Selain
daripada itu, aspek mempertingkat dan memperkukuhkan kedudukan umat
Islam serta kesucian agama juga menjadi tanggungjawab JAKIM.

JAKIM juga berfungsi sebagai penyelaras bagi menilai dan memberi
cadangan terhadap aktiviti keislaman yang dilaksanakan oleh agensi kerajaan
bagi memastikan tidak berlaku pertentangan di antara kepentingan negara
dengan kepentingan Islam. JAKIM juga diberi mandat untuk menyelaras
perancangan aktiviti bagi membantu pihak berkuasa agama negeri dalam
memperkemaskan bidang dakwah Islamiah dan pembangunan keilmuan
Islam. Di peringkat antarabangsa, JAKIM berfungsi bagi membantu untuk
mempertingkatkan kerjasama strategik dengan negara luar dan badan-
badan antarabangsa demi memartabatkan syiar Islam.

Manual Skim Perkhidmatan Hal Ehwal Islam JAKIM ini diterbitkan sebagai
rujukan kepada Pegawai Hal Ehwal Islam JAKIM yang ditempatkan di luar
ibu pejabat JAKIM disamping memberi panduan yang jelas kepada semua
pihak berhubung objektif penempatan Skim Perkhidmatan Hal Ehwal Islam
JAKIM di Kementerian, Jabatan dan Agensi Persekutuan yang antara lainnya
bertujuan untuk meningkatkan kefahaman dan kesedaran berkaitan amalan

vii

nilai-nilai murni agama di kalangan anggota Perkhidmatan Awam agar nilai-
nilai tersebut dapat dihayati dan seterusnya diterapkan sebagai amalan
dalam kerja seharian.

Penerbitan Manual Skim Perkhidmatan Hal Ehwal Islam Penempatan di
Kementerian/ Jabatan dan Agensi Persekutuan ini dapat mengukuhkan lagi
peranan JAKIM sebagai sebuah agensi agama di peringkat persekutuan
serta menonjolkan imej JAKIM sebagai peneraju transformasi pengurusan
hal ehwal Islam di negara ini. Semoga segala usaha murni ini mendapat
pertolongan dan petunjuk Allah SWT serta memperolehi sebaik-baik
ganjaran daripada-Nya.

JAKIM
2021

1

BAB: 1 PENDAHULUAN

2

Tujuan

1.1 Manual Skim Perkhidmatan Hal Ehwal Islam Jabatan Kemajuan Islam
Malaysia (JAKIM) disediakan bertujuan untuk memberi panduan yang jelas
kepada semua pihak berkaitan Skim Perkhidmatan Kader Pegawai Hal
Ehwal Islam (PHEI) JAKIM yang ditempatkan di Kementerian, Jabatan dan
Agensi Persekutuan.

Objektif

1.2 Penerbitan Manual ini adalah bertujuan untuk mencapai perkara-perkara
seperti berikut:

1.2.1 menjadi panduan kepada Pegawai Kader JAKIM;

1.2.2 menjadi rujukan kepada pihak agensi penempatan Kader JAKIM
(persekutuan/negeri);

1.2.3 menyeragamkan bidang tugas utama Pegawai Kader JAKIM
berdasarkan fungsi dan tugas utama Skim Perkhidmatan Hal
Ehwal Islam JAKIM; dan

1.2.4 meningkatkan profesionalisme PHEI JAKIM.

Rasional Penerbitan Manual Skim Perkhidmatan Hal Ehwal Islam
JAKIM

1.3 Manual ini diterbitkan berdasarkan keperluan dan beberapa asas
pertimbangan seperti perkara-perkara berikut:

1.3.1 pegawai kader PHEI JAKIM ditempatkan di Kementerian/
Jabatan dan Agensi Persekutuan yang menjalankan
pelbagai fungsi perkhidmatan seperti sektor pengurusan,
pentadbiran, pendidikan, penyelidikan, perubatan, pencegahan,
penguatkuasaan, pembangunan, pemulihan, keselamatan, kawal
selia, industri pertanian, ekonomi dan kewangan serta lain-lain
sektor perkhidmatan kerajaan;

1.3.2 kepelbagaian sektor perkhidmatan tersebut memerlukan pegawai
kader JAKIM bersedia dari sudut mental, fizikal dan emosi disamping
mempunyai pengetahuan asas mengenai bidang penyampaian
perkhidmatan yang dilaksanakan oleh pemegang taruh (stakeholder)
di kementerian, jabatan dan agensi kerajaan; dan

3

1.3.3 bagi memastikan penempatan tersebut tidak menjejaskan fungsi
dan bidang tugas utama PHEI JAKIM serta membantu pegawai
kader PHEI JAKIM melaksanakan tugas secara professional,
berintegriti, cekap dan berkesan.

1.4 Profil JAKIM

PHEI JAKIM di Kementerian, Jabatan dan agensi Persekutuan hendaklah
memahami, menghayati dan beriltizam untuk memberikan perkhidmatan
terbaik berteraskan Visi, Misi dan Slogan JAKIM seperti berikut:

1.4.1 Visi

Peneraju Pengurusan Hal Ehwal Islam di Malaysia

1.4.2 Misi

Memperkukuh Tadbir Urus Hal Ehwal Islam Melalui Pendekatan
Rahmah ke Arah Kesejahteraan Ummah

1.4.3 Slogan

"Melebar Risalah Menyantuni Ummah"

1.4.4 Objektif

i.  Memastikan ajaran Islam tersebar luas kepada masyarakat;

ii. membentuk kepimpinan yang berwibawa dan melahirkan
tenaga pengurusan yang terlatih, berketerampilan, dedikasi
dan berhikmah; dan

iii. menghasilkan sistem pengurusan yang berteraskan nilai dan
etika Islam.

1.5 Etika Kerja

1.5.1 Bekerja Dengan Keimanan dan Ketakwaan

1.5.2 Bekerja Dengan Profesional

1.5.3 Bertindak Sebagai Satu Pasukan

1.5.4 Bersedia Memimpin dan Dipimpin

4

1.6 Nilai Bersama

PHEI JAKIM di Kementerian, Jabatan dan Agensi Persekutuan adalah
tertakluk kepada Nilai Bersama JAKIM dalam menjalankan perkhidmatan
seharian. Empat Nilai Bersama JAKIM seperti berikut:

1.6.1 Profesional

Berpengetahuan tinggi, berkemahiran dan mengutamakan
peningkatan kompetensi diri.

1.6.2 Hikmah

Bijaksana dan memiliki akal budi yang luhur serta kreatif dan
inovatif dalam melaksanakan tugas.

1.6.3 Efisien

Menjalankan tugas dengan cekap.

1.6.4 Integriti

Amanah, telus dan mempunyai jati diri berdasarkan prinsip
akidah, syariat dan akhlak Ahli Sunnah Wal Jamaah.

5

BAB: 2
LATAR
BELAKANG
PERKHIDMATAN
HAL EHWAL
ISLAM JAKIM

6

 2.1	Islam Sebagai Agama Persekutuan

2.1.1 Agama Islam adalah Agama Negara menurut Perlembagaan
Persekutuan Malaysia. Perkara 3 (1) Perlembagaan Persekutuan
memperuntukkan bahawa:

“Islam ialah agama bagi Persekutuan; tetapi agama-agama
lain boleh diamalkan dengan aman dan damai di mana-
mana bahagian Persekutuan”.

2.1.2 Selaras dengan ketinggian kedudukan Islam sebagai Agama
Negara, Perkara 37 Perlembagaan Persekutuan menyatakan
bahawa Seri Paduka Baginda Yang di-Pertuan Agong untuk
membuat satu komitmen atas nama Allah SWT dengan
melafazkan sumpah bagi memelihara agama Islam pada setiap
masa. Lafaz sumpah ini dinyatakan dengan jelas dalam Jadual
Keempat Perlembagaan Persekutuan seperti berikut:

“WALLAHI, WABILLAHI, WATALLAHI”

“Maka dengan lafaz ini berikrarlah Kami dengan sesungguh
dan dengan sebenarnya mengaku akan taat setia pada
menjalankan dengan adilnya pemerintahan bagi Malaysia
dengan mengikut sebagaimana undang-undang dan
Perlembagaan yang telah disah dan dimasyhurkan dan
yang akan disah dan dimasyhurkan di masa hadapan ini.
Dan lagi Kami berikrar mengaku dengan sesungguh dan
dengan sebenarnya memeliharakan pada setiap masa
Agama Islam dan berdiri tetap di atas pemerintahan yang
adil dan aman di dalam Negeri”.

2.1.3 Atas sifat dan kedudukan Seri Paduka Baginda Yang di-Pertuan
Agong sebagai Ketua Utama Negara (The Supreme Head of the
Federation), semua pihak yang menjalankan urusan pemerintahan
negara adalah tertakluk di bawah sumpah berkenaan kerana
segala urusan pemerintahan dalam Negara ini bersumberkan

7

kepada kuasa eksekutif Seri Paduka Baginda sebagaimana yang
termaktub dalam Perkara 39 Perlembagaan Persekutuan.

2.1.4 Justeru, berpaksikan kepada kedudukan Islam sebagai Agama
Persekutuan segala agenda negara sama ada dalam bentuk
dasar, perundangan, pembangunan mahupun pengurusan
semestinya berpaksikan kepada prinsip Islam dan tidak boleh
sama sekali menyanggahi atau menjejaskan ketinggian dan
kedaulatan Islam sebagai Agama Persekutuan.

 2.2	JAKIM Sebagai Agensi Pengurusan Hal Ehwal Islam Persekutuan

2.2.1 Penglibatan Kerajaan Persekutuan dalam urusan pentadbiran Hal
Ehwal Islam di negara ini bermula apabila Majlis Raja-Raja dalam
Persidangan Kali ke-81 pada 17 Oktober 1968 telah bersetuju
menubuhkan sebuah badan bagi menyelaras pengurusan hal
ehwal Islam di seluruh negara. Badan tersebut secara rasminya
dinamakan sebagai Majlis Kebangsaan Bagi Hal Ehwal Ugama
Islam Malaysia Barat pada 1 Julai 1969. Badan ini kemudiannya
ditukar nama kepada Majlis Kebangsaan Bagi Hal Ehwal Ugama
Islam Malaysia (MKI) pada 17 Jun 1971 apabila Negeri Sabah
dan Sarawak menjadi ahli.

2.2.2 Serentak dengan penubuhan MKI (1968), sebuah urus setia yang
dikenali sebagai Urus Setia MKI beroperasi dan ditempatkan
di Pejabat Perdana Menteri. Selaras dengan perkembangan
semasa, Urus Setia MKI telah distruktur semula menjadi Bahagian
Agama, Jabatan Perdana Menteri (JPM) pada 1 Februari 1974
dan kemudiannya dikenali sebagai Bahagian Hal Ehwal Islam
(BAHEIS), Jabatan Perdana Menteri pada 21 Mei 1985.

2.2.3 Seterusnya, pada 1 Januari 1997, BAHEIS telah dinaik taraf
kepada sebuah jabatan dan dinamakan Jabatan Kemajuan Islam
Malaysia (JAKIM), Jabatan Perdana Menteri. Kewujudan JAKIM
dalam jentera pentadbiran negara mempunyai kepentingan
tersendiri. Kaitannya dengan kedudukan Malaysia sebagai
sebuah negara Islam sangat signifikan terutamanya bagi
memastikan semua urusan berkaitan Islam ditadbir secara cekap
dan berkesan.

8

 2.3	Penerapan Nilai-Nilai Islam Dalam Pentadbiran (1985)

2.3.1 Kerajaan telah memperkenalkan Dasar "Penerapan Nilai-
Nilai Islam" pada tahun 1985 dalam pentadbiran negara bagi
memenuhi aspirasi kerajaan untuk menerapkan nilai-nilai murni
dalam pentadbiran kerajaan sama ada di peringkat persekutuan
mahupun di negeri-negeri. Langkah awal yang telah diambil
ialah menerbitkan risalah-risalah serta tulisan-tulisan yang
menerangkan tentang beberapa aspek tertentu mengenai
pentadbiran dari perspektif Islam.

2.3.2 Dasar Penerapan Nilai-Nilai Islam dalam Pentadbiran Awam
bertujuan untuk melahirkan warga kerja yang mempunyai jati diri
yang kukuh berlandaskan ajaran Islam dan mempunyai kekuatan
diri seimbang dari sudut rohani dan jasmani ke arah melahirkan
pekerja yang berintegriti dan cemerlang.

 2.4	Etika Kerja Islam (1987)

2.4.1 Pada tahun 1987, Kerajaan memperkenalkan Etika Kerja Islam
bagi menerapkan amalan tadbir urus terbaik di kalangan Penjawat
awam melalui amalan nilai-nilai murni agama seperti amanah,
bertanggungjawab, ikhlas, dedikasi, tekun, berdisplin, tolong-
menolong, bekerjasama, berbudi mulia dan bersyukur serta
menerapkan konsep kerja sebagai suatu ibadah untuk mendapat
keredhaan Allah SWT.

2.4.2 Strategi untuk menjadikan perkhidmatan awam sebagai
perkhidmatan yang unggul berasaskan amalan nilai-nilai murni
agama terus diberi keutamaan melalui Gerakan Budaya Kerja
Cemerlang dan diterapkan dalam semua Pekeliling Kemajuan
Pentadbiran Awam (PKPA) yang bertujuan untuk meningkatkan
mutu perkhidmatan awam.

2.4.3 Selaras dengan tujuan tersebut, PHEI JAKIM mula ditempatkan
di beberapa Kementerian dan Agensi Persekutuan seperti
Kementerian Belia dan Sukan, Kementerian Dalam Negeri,
Kementerian Kesihatan, Jabatan Pertanian Malaysia, Jabatan
Perdana Menteri, Jabatan Penjara, Agensi Anti Dadah
Kebangsaan (AADK) dan lain-lain.

9

2.4.4 Sebuah buku terbitan INTAN (1991) bertajuk "Kecemerlangan
Pentadbiran Dasar dan Amalan Dalam Islam" jelas menerangkan
tentang maksud serta dasar kerajaan ini ke arah penerapan nilai-
nilai murni dalam organisasi perkhidmatan awam.

2.4.5 JAKIM juga merupakan agensi kerajaan yang memainkan
peranan penting dalam pelaksanaan Dasar Penerapan Nilai-
Nilai Murni Kerajaan iaitu sebagai Jawatankuasa Pemandu
Dasar Penerapan Nilai-Nilai Islam Dalam Pentadbiran yang di
bawahnya wujud pula Jawatankuasa Teknikal iaitu Jawatankuasa
Teknikal Undang-Undang dan Peraturan, Jawatankuasa Teknikal
Pembangunan Insan dan Jawatankuasa Teknikal Sistem Ekonomi
dan Kewangan.

 2.5	Garis Panduan Bagi Mengadakan Ceramah Penerapan Nilai-Nilai
Islam Dalam Perkhidmatan Awam (Pekeliling Am Bil. 2 Tahun 2001)

2.5.1 Pada tahun 2001, Pekeliling Am Bilangan 2; Garis Panduan
Bagi Mengadakan Ceramah Penerapan Nilai-Nilai Islam
(PNI) dalam Perkhidmatan Awam telah diperkenalkan sebagai
usaha untuk meningkatkan kefahaman berkaitan amalan nilai-
nilai murni Islam di kalangan anggota Perkhidmatan Awam. Hal
ini bagi membolehkan nilai-nilai tersebut dihayati dan diterapkan
dalam amalan kerja seharian dengan lebih baik. Garis Panduan
ini mengandungi tiga topik perbahasan utama yang merangkumi
komponen akidah, syariah dan akhlak.

 2.6	Garis Panduan Pelaksanaan Pendekatan Islam Hadhari di
Agensi-Agensi Kerajaan (Pekeliling Am Bil. 2 Tahun 2007)

2.6.1 Pada tahun 2004, Kerajaan memperkenalkan Garis Panduan
Pelaksanaan Pendekatan Islam Hadhari di Agensi-Agensi
Kerajaan melalui sepuluh (10) Prinsip Hadhari yang memberi
penekanan kepada aspek pembangunan negara melalui
pembinaan peradaban dan penjanaan modal insan berteraskan
penguasaan ilmu pengetahuan dan ketamadunan.

2.6.2 Pendekatan Islam Hadhari diperkenalkan untuk membangunkan
ummah dan negara melalui 10 Prinsip iaitu Keimanan dan
Ketakwaan Kepada Allah SWT, Kerajaan Adil dan Beramanah,

10

Rakyat Berjiwa Merdeka, Penguasaan Ilmu Pengetahuan,
Pembangunan Ekonomi Seimbang dan Komprehensif, Kehidupan
Berkualiti, Pembelaan Hak Kumpulan Minoriti dan Wanita,
Keutuhan Budaya dan Moral, Pemuliharaan Alam Semulajadi
dan Kekuatan Pertahanan.

2.6.3 Pada 17 Oktober 2004 Jemaah Menteri telah melantik JAKIM
sebagai agensi penyelaras di peringkat persekutuan untuk
melaksanakan 10 Prinsip Pendekatan Islam Hadhari ke seluruh
negara. Pelaksanaan tersebut melibatkan semua kementerian,
jabatan dan agensi kerajaan di peringkat persekutuan dan
negeri-negeri. Pada 5 Februari 2007, Pekeliling Am Bilangan 2
Tahun 2007 bertajuk Garis Panduan Pelaksanaan Pendekatan
Islam Hadhari di Agensi-Agensi Kerajaan telah diterbitkan.

 2.7	Pendekatan Wasatiyyah (2010)

2.7.1 Pada tahun 2010, Kerajaan memperkenalkan pendekatan
‘wasatiyyah’ sebagai usaha untuk membangunkan Malaysia
menjadi sebuah negara Islam contoh yang mengamalkan prinsip-
prinsip kesederhanaan dan menolak segala bentuk ideologi serta
tindakan yang menjurus kepada keganasan dan ekstremisme.

2.7.2 Kerajaan menyedari bahawa masyarakat masa kini khususnya
anggota Perkhidmatan Awam terdedah kepada pengaruh budaya
hidup bebas yang bercanggah dengan pegangan agama dan
adat resam masyarakat Malaysia seperti golongan Lesbian, Gay,
Bisexual, Transgender, Queer dan Intersex (LGBTQI). Begitu
juga dengan ancaman serangan pemikiran yang merosakkan
seperti liberalisme, pluralisme agama, hedonisme dan pengaruh
ajaran sesat dalam kalangan penjawat awam. Hasrat Kerajaan
memperkenalkan pendekatan Wasatiyyah adalah untuk
membangunkan Malaysia menjadi sebuah negara Islam contoh
yang mengamalkan prinsip-prinsip kesederhanaan.

2.7.3 Melalui pendekatan tersebut, Kerajaan berusaha membangunkan
masyarakat yang adil dan seimbang (ummatan wasata) dalam
seluruh aspek kehidupan merangkumi keperluan rohani dan

11

jasmani serta memenuhi tuntutan dunia dan akhirat (cemerlang
di dunia dan berjaya di akhirat).

 2.8	Pelaksanaan Indeks Syariah Malaysia (2015)

2.8.1 Pada tahun 2015, Kerajaan telah memperkenalkan pelaksanaan
Indeks Syariah Malaysia yang bertujuan untuk mengukur
kedudukan Kerajaan dalam menguruskan pentadbiran negara
berdasarkan prinsip Maqasid Syariah iaitu untuk memelihara
agama, nyawa, akal, keturunan dan harta. Ia juga bertujuan
untuk menilai usaha-usaha Kerajaan dalam melaksanakan dasar
dan program agar menepati piawaian Islam serta mengenal pasti
ruang-ruang penambahbaikan yang perlu dilaksanakan agar
rakyat dapat menerima manfaat hasil dari penerapan nilai-nilai
murni agama Islam.

 2.9	Maqasid Syariah Dalam Tabir Urus (2018)

2.9.1 Bagi memperkukuhkan pelaksanaan dasar-dasar penerapan
nilai-nilai Islam dalam pembangunan negara, pada tahun 2018
kerajaan telah memperkenalkan falsafah pentadbiran Kerajaan
yang terangkum di dalam Maqasid Syariah untuk memandu
program pembangunan negara dengan tadbir urus yang baik,
inklusif dan progresif.

2.9.2 Hal ini merupakan suatu komitmen dan kesungguhan Kerajaan
dalam membangunkan Malaysia menjadi sebuah negara
maju berpendapatan tinggi yang melindungi, menyubur dan
memantapkan prinsip dan nilai-nilai Islam melalui strategi yang
pragmatik dan progresif berteraskan keistimewaan Islam sebagai
Agama Persekutuan.

12

BAB: 3
PENEMPATAN
KADER PHEI
JAKIM

13

 3.1	Penempatan Kader PHEI JAKIM di Kementerian, Jabatan dan
Agensi Persekutuan

3.1.1 Pewujudan jawatan PHEI JAKIM di Kementerian/ Jabatan dan
Agensi Persekutuan adalah berdasarkan perjawatan yang
diluluskan oleh Jabatan Perkhidmatan Awam (JPA). Penempatan
tersebut adalah berdasarkan keperluan semasa di kementerian,
jabatan dan agensi tersebut.

3.1.2 Sekitar tahun 1980-an, JAKIM yang dahulunya dikenali
sebagai BAHEIS Jabatan Perdana Menteri (JPM) telah mula
menempatkan PHEI sebagai Pegawai Kader di luar Ibu Pejabat
seperti di Jabatan Pertanian, Jabatan Penjara, Jabatan Kebajikan
Masyarakat, Kementerian Belia dan Sukan, Kementerian Dalam
Negeri, Istana Negara, Majlis Keselamatan Negara (MKN) dan
beberapa agensi kerajaan yang lain.

3.1.3 Peranan dan keperluan perkhidmatan hal ehwal Islam turut
diperluaskan hingga ke peringkat antarabangsa. PHEI JAKIM
mula ditempatkan sebagai atase di Pejabat Pesuruhjaya Tinggi
Malaysia di luar negara seawal 1980-an. Antara atase terawal
yang diwujudkan adalah Atase Agama di London (1982), Atase
Agama di Indonesia (1982), Atase Halal di Australia (2008) dan
Atase Agama di Mesir (2009).

3.1.4 Pada tahun 2007 Pendekatan Islam Hadhari telah diperkenalkan
oleh Kerajaan. Selaras dengan pelaksanaan tersebut, bermula
tahun 2008 PHEI JAKIM Gred S44 bersama Gred S32/ S27
mula ditempatkan di 25 buah Kementerian/ Jabatan dan Agensi
Persekutuan. Bagi tujuan pelaksanaan Hadhari di peringkat
negeri, PHEI JAKIM turut ditempatkan di beberapa Pejabat
Setiausaha Kerajaan Negeri (SUK) seperti Pejabat SUK Perlis,
Melaka, Terengganu dan Kelantan.

3.1.5 Kemudiannya pada tahun 2013, Kerajaan telah menubuhkan Unit
Integriti sebagai focal point kepada pengurusan isu-isu berkaitan
integriti di semua agensi awam (Pekeliling Bilangan 6 Tahun 2013).
Bagi menyokong usaha tersebut, PHEI JAKIM penempatan di
Kementerian/ Jabatan dan Agensi Persekutuan mula diserapkan

14

daripada Bahagian Sumber Manusia (BPSM) ke Unit Integriti
Kementerian/ Jabatan dan Agensi Persekutuan. Ia bertujuan
untuk melaksanakan program-program dan aktiviti pengukuhan
integriti di Kementerian, Jabatan dan Agensi Persekutuan.

 3.2	Definisi Jawatan Kader

3.2.1 Jawatan Kader adalah jawatan yang dipunyai oleh sesebuah
kementerian/ jabatan yang diwujudkan di pelbagai agensi
berdasarkan keperluan tetapi pengisiannya dilakukan dan
dikawal oleh ketua perkhidmatan yang berkenaan yang bukan
dari kementerian/ jabatan tersebut.

3.2.2 Sebagai contoh, jawatan jururawat boleh diwujudkan sebagai
jawatan kader di Jabatan Hal Ehwal Orang Asli tetapi Ketua
Perkhidmatannya adalah Ketua Pengarah Kesihatan, Kementerian
Kesihatan Malaysia (KKM). Jawatan PHEI (kumpulan pengurusan
dan profesional) dan Penolong PHEI serta Pembantu HEI
(kumpulan pelaksana) diwujudkan sebagai jawatan kader di
pelbagai Kementerian/ Jabatan dan Agensi Persekutuan tetapi
ketua perkhidmatannya adalah Ketua Pengarah JAKIM.

3.2.3 Pewujudan jawatan kader adalah digalakkan bagi mengelakkan
wujudnya perkhidmatan-perkhidmatan kecil tertutup di sesebuah
organisasi. Jawatan kader ini akan memberi peluang yang lebih
luas bagi maksud pertukaran dan kenaikan pangkat kepada
penyandang-penyandang dalam perkhidmatan tersebut.

 3.3	Fungsi dan Bidang Teras PHEI JAKIM

3.3.1 Perkhidmatan Hal Ehwal Islam sering dikaitkan dengan peranan
sebagai pendakwah, imam, jurunikah, penguatkuasa undang-
undang syariah, kaunselor syarie dan pendamai pertelingkahan.
Namun peranan Perkhidmatan Hal Ehwal Islam juga tidak dapat
dipisahkan daripada tanggungjawab sebagai pendidik, pengajar,
pembimbing, pemimpin, suri teladan, penggerak (motivator)
masyarakat, pentadbir dan pengurus, penasihat dan pakar rujuk,
pencetus inovasi, pendorong kreativiti, penilai, sarjana, ejen
perubahan, penyelidik dan sebagainya.

15

3.3.2 Justeru, profesion Perkhidmatan Hal Ehwal Islam mengkehendaki
setiap warga Perkhidmatan Hal Ehwal Islam memahami dan
menjiwai semua skop bidang pengurusan hal ehwal Islam
untuk membolehkan mereka menyampaikan perkhidmatan
kepada pemegang taruh (stakeholder) masing-masing dengan
efektif. Oleh itu, bidang tugas Perkhidmatan Hal Ehwal Islam di
Kementerian/ Jabatan dan Agensi Persekutuan perlu difokuskan
kepada bidang-bidang teras Perkhidmatan Hal Ehwal Islam..

3.3.3 Mesyuarat Pengurusan JAKIM Bil. 19 Tahun 2013 dan
Mesyuarat Jawatankuasa Tertinggi (JKT) JAKIM Bil. 1 Tahun
2018 yang dipengerusikan oleh Ketua Pengarah JAKIM telah
bersetuju dengan cadangan pengklasifikasian bidang teras
perkhidmatan hal ehwal Islam, sebagaimana berikut:

16

BIL. BIDANG TERAS BIDANG
PENGKHUSUSAN SIFAT KERJA

I. Akidah • Akidah • Ilmu Kalam
• Ahli Sunnah

Wal Jamaah
• Perbandingan

Agama

• Aliran Pemikiran
dan Falsafah

• Aliran Pemikiran-
Liberalisme-
Pluralisme-
Sekularisme

• Ajaran Sesat
• Ekstrimisme
• Isu Di’ayah Agama
• Perbomohan/
• Kebatinan
• Pengubatan

Tradisional

• Tasawwuf • Makrifat
• Syariat
• Hakikat
• Tareqat

17

BIL. BIDANG TERAS BIDANG
PENGKHUSUSAN SIFAT KERJA

II. Dakwah • Dakwah • Organisasi Dakwah
• Pengurusan

Dakwah
• Metodologi Dakwah

(dakwah bil-hal/
bil-lisan/bil-kitabah)

• Komunikasi dan
Media Dakwah

• Psikologi Dakwah
• Sosial Islam

(dakwah golongan
terpinggir,
kesukarelawanan
Islam)

• Dakwah
Non-Muslim/Etnik

• Kepemimpinan
Dakwah

• Pembangunan
Insan

• Khidmat nasihat
dan bimbingan

• Ilaj Syarie
• Kekeluargaan Islam
• Kepemimpinan

III. Perundangan
Islam

• Undang-undang
Syariah

• Penggubalan
Undang-Undang
Syariah

• Penguatkuasaan
Undang-Undang
Syariah

• Perbandingan
Undang-Undang

18

BIL. BIDANG TERAS BIDANG
PENGKHUSUSAN SIFAT KERJA

IV. Tarbiyyah dan
Tadribiyyah
Islamiah

• Tarbiyyah • Pengurusan
Pendidikan Islam

• Metodologi
Pendidikan Islam

• Psikologi
Pendidikan Islam

• Pengajaran dan
Pembelajaran

• Tadribiyyah
Islamiah

• Pembangunan
Modal Insan

• Latihan Islam
• Pembangunan

Modul
• Kejurulatihan Islam

19

BIL. BIDANG TERAS BIDANG
PENGKHUSUSAN SIFAT KERJA

V. Muamalat • Pengurusan
Harta Islam

• Faraid
• Hibah
• Zakat
• Wakaf
• Wasiat

• Kewangan
Islam /Ekonomi
Islam

• Fiqh Muamalat
• Perbankan Islam
• Takaful
• Percukaian Islam
• Ar-Rahnu
• Pelaburan (saham,

bon, sukuk, emas)
• Riba’
• Pengurusan Hutang

Piutang
• Pembiayaan Islam
• Pasaran Modal

Islam

VI. Halal • Pengurusan
Halal

• Fiqh Halal
• Perundangan Halal
• Pensijilan Halal
• Standard dan

Kualiti Halal
• Kepenggunaan

Halal/ Pendidikan
Halal

20

BIL. BIDANG TERAS BIDANG
PENGKHUSUSAN SIFAT KERJA

VII. Penyelidikan dan
Pembangunan
(R&D)

• Penyelidikan
Islam

• Metodologi
Penyelidikan

• Falak
• Perbandingan Fiqh

dan Mazhab
• Syariah
• Pembangunan

Organisasi
• Perancangan

Strategik
• Hisbah dan

Akreditasi Islam

• Pengurusan
Fatwa

• Fiqh dan Usul Fiqh
• Instinbat Hukum

VIII. Siasah
Syar’iyyah

• Pengurusan,
Kepimpinan dan
Pentadbiran
Islam

• Pengurusan dan
Pentadbiran Islam

• Maqasid Syariah
• Perhubungan

Antarabangsa
• Imamah
• Pengurusan

Institusi Islam
• Politik Islam
• Sirah
• Sejarah dan

Tamadun Islam
• Bahasa Arab
• Inovasi

21

BIL. BIDANG TERAS BIDANG
PENGKHUSUSAN SIFAT KERJA

IX. Al-Quran &
Al-Sunnah

• Al-Quran • Ulum Al-Quran
• Qiraat
• Tajwid
• Tarannum
• Tafsir

• Al-Sunnah • Ulum Musthalah
Hadith

• Takhrij Hadith

3.3.4 Melalui perenggan 7 dan 8 Pekeliling Kemajuan Pentadbiran
Awam Bil. 4 Tahun 2018 menjelaskan bawah Deskripsi Tugas
(Job Description – JD) diperkenalkan bagi menggantikan Senarai
Tugas. JD merupakan satu (1) elemen baharu yang diperkenalkan
dalam pekeliling ini manakala sembilan (9) elemen utama yang
lain ditambah baik dan dimantapkan mengikut keperluan semasa
berkuatkuasa mulai 12 Julai 2018.

3.3.5 Sehubungan itu, peranan dan fungsi pegawai kader PHEI
JAKIM perlulah disesuaikan mengikut justifikasi dan penilaian
kesesuaian jawatan dan deskripsi tugas serta tujuan pewujudan
sesuatu perjawatan dengan mengambil kira komponen
akauntabiliti jawatan, dimensi jawatan dan kompetensi jawatan
bagi membantu penyandang menjalankan tugas dengan lebih
efektif, setara dengan gred jawatan yang diperuntukkan.

3.3.6 Peranan dan fungsi pegawai kader PHEI JAKIM berkenaan
juga perlu disesuaikan dengan gred perjawatan yang seimbang
dengan beban tugas dan kompleksiti tugas, selain pihak
kementerian, jabatan dan agensi perlu melaksanakan kajian
semula perjawatan, skop dan deskripsi tugas dengan gred
jawatan yang sesuai.

22

 3.4	Objektif Penempatan PHEI JAKIM

3.4.1 Penempatan PHEI JAKIM adalah selaras dengan Pelaksanaan
Dasar Penerapan Nilai-Nilai Islam Dalam Perkhidmatan Awam
(1985) yang bertujuan untuk melahirkan modal insan yang
seimbang dari sudut kekuatan rohani dan jasmani.

3.4.2 Sehubungan itu, dasar dan objektif penempatan PHEI JAKIM
adalah bertujuan untuk melaksanakan program dan aktiviti yang
bertujuan untuk mencapai perkara-perkara seperti berikut:

i.  memantapkan kefahaman dan penghayatan terhadap amalan
nilai-nilai murni dalam perkhidmatan bagi melahirkan anggota
Perkhidmatan Awam yang mempunyai kekuatan intelektual,
spiritual dan emosi yang seimbang;

ii. meningkatkan motivasi kerja penjawat awam berasaskan
penerapan nilai-nilai murni bagi meningkatkan produktiviti
organisasi ke arah mencapai tadbir urus terbaik (good
governance);

iii. memperkukuh penghayatan terhadap pendekatan Islam
semasa yang dilaksanakan oleh Kerajaan dalam penyampaian
perkhidmatan;

iv. meningkatkan kefahaman terhadap Islam bagi mengatasi
pelbagai masalah Islamophobia di kalangan anggota
Perkhidmatan Awam khususnya dan masyarakat umum; dan

v. membendung sebarang aktiviti penyebaran fahaman-
fahaman yang menyeleweng daripada akidah Islamiah
seperti ajaran sesat, liberalisme, pluralisme, ekstremisme,
Syiah dan fahaman-fahaman yang menyalahi pegangan Ahli
Sunnah Wal Jamaah.

23

BAB: 4
TADBIR URUS &
PENGURUSAN
KADER

24

 4.1	Tanggungjawab Ketua Perkhidmatan

4.1.1 Pekeliling Perkhidmatan Bilangan 6 Tahun 2010-Penetapan
Ketua Perkhidmatan Bagi Skim Perkhidmatan Yang Sedang
Berkuatkuasa Dalam Perkhidmatan Awam Persekutuan
menjelaskan bahawa Ketua Perkhidmatan adalah
dipertanggungjawabkan untuk melaksana empat (4) fungsi utama
seperti berikut:

i.  perancangan keperluan sumber manusia, pengurusan
perjawatan dan penambahbaikan skim perkhidmatan;

ii. pengendalian urusan personel dan perkhidmatan;

iii. perancangan dan pelaksanaan pelan latihan; dan

iv. perancangan dan pelaksanaan program kemajuan kerjaya.

 4.2	Ketua Perkhidmatan dan Ketua Jabatan Dalam Pengurusan Kader
JAKIM di Kementerian, Jabatan dan Agensi Persekutuan

4.2.1 Peranan Ketua Perkhidmatan dan Ketua Jabatan dalam
pengurusan skim perkhidmatan PHEI JAKIM melibatkan Pegawai,
Penolong Pegawai dan Pembantu HEI adalah seperti berikut:

BIL. URUSAN PERANAN PERATURAN

i. Pelantikan
Rasmi

Ketua Jabatan

Ketua
Perkhidmatan

Mengenalpasti kekosongan
dan mengemukakan
permohonan pengisian
jawatan kepada Ketua
Perkhidmatan.

Memperakukan kepada
Suruhanjaya Perkhidmatan
Awam untuk mengadakan
urusan pengambilan

25

BIL. URUSAN PERANAN PERATURAN

ii. Pengesahan
Dalam Jawatan

Ketua Jabatan Kementerian/ Jabatan
akan memperakukan
terus kepada Suruhanjaya
Perkhidmatan Awam untuk
kelulusan dan memajukan
satu salinan kepada
Bahagian Perkhidmatan,
Jabatan Perkhidmatan
Awam. Apabila telah
diluluskan, Suruhanjaya
Perkhidmatan Awam akan
menghantar terus kepada
Kementerian/ Jabatan
dengan memajukan satu
salinan kepada Bahagian
Perkhidmatan, Jabatan
Perkhidmatan Awam

iii. Perlanjutan
Tempoh
Percubaan

Ketua Jabatan Kementerian/ Jabatan
akan memperakukan
terus kepada Suruhanjaya
Perkhidmatan Awam
untuk kelulusan
dengan memajukan
satu salinan kepada
Bahagian Perkhidmatan,
Jabatan Perkhidmatan
Awam. Apabila telah
diluluskan, Suruhanjaya
Perkhidmatan Awam akan
menghantar terus kepada
Kementerian/ Jabatan
dengan memajukan satu
salinan kepada Bahagian
Perkhidmatan, Jabatan
Perkhidmatan Awam

iv. Urusan
Penempatan/
Pertukaran

Ketua
Perkhidmatan

Menguruskan penempatan/
pertukaran pegawai

26

BIL. URUSAN PERANAN PERATURAN

v. Cuti Tanpa
Gaji Mengikut
Pasangan/
Berkursus
Dalam atau
Luar Negeri

Ketua Jabatan Ketua Setiausaha
boleh meluluskan
permohonan ini dengan
memaklumkan keputusan
berkenaan kepada Ketua
Perkhidmatan

vi. Pemberian
Taraf
Berpencen

Ketua Jabatan Kementerian/ Jabatan
akan memperakukan
terus kepada Suruhanjaya
Perkhidmatan Awam
untuk kelulusan
dengan memajukan
satu salinan kepada
Bahagian Perkhidmatan,
Jabatan Perkhidmatan
Awam. Apabila telah
diluluskan, Suruhanjaya
Perkhidmatan Awam
menghantar terus kepada
Kementerian/ Jabatan
dengan memajukan satu
salinan kepada Bahagian
Perkhidmatan, Jabatan
Perkhidmatan Awam

vii. Pemangkuan
dan Kenaikan
Pangkat

Ketua
Perkhidmatan

Mengenalpasti kekosongan
jawatan kenaikan pangkat
dan menguruskan
pemangkuan dan kenaikan
pangkat pegawai

 4.3	Tanggungjawab Ketua Jabatan/ Penyelia Kader PHEI JAKIM

4.3.1 Secara umumnya, tanggungjawab Ketua Jabatan yang bertindak
sebagai penyelia kader PHEI JAKIM adalah tertakluk kepada
semua dasar, pekeliling dan peraturan perkhidmatan awam yang
sedang berkuatkuasa.

4.3.2 Secara dasarnya, tanggungjawab berkenaan antaranya adalah:

27

i.  memastikan pegawai kader PHEI JAKIM memahami dan
menghayati visi, misi, objektif, fungsi, slogan dan piagam
pelanggan kementerian, jabatan dan agensi masing-masing
terutamanya kepada mereka yang baru ditempatkan di
kementerian, jabatan dan agensi itu;

ii. menyelia dan memastikan semua pegawai kader PHEI
JAKIM mempunyai Sasaran Kerja Tahunan (SKT) dan
Indeks Prestasi Utama (KPI) tahunan, deskripsi tugas serta
myPortfolio mereka di Kementerian, Jabatan dan Agensi
masing-masing;

iii. memaklumkan kepada semua pegawai kader PHEI JAKIM di
kementerian, jabatan dan agensi masing-masing mengenai
kepentingan pematuhan kepada peraturan-peraturan
berkaitan dengan pengurusan sumber manusia (seperti
urusan perkhidmatan, tatatertib dan kemajuan kerjaya),
pengurusan kewangan dan peraturan-peraturan lain yang
berkuat kuasa dari semasa ke semasa;

iv. mengutamakan penggunaan teknologi maklumat dan
komunikasi (ICT) di dalam pengurusan pejabat; dan

v. menggalakkan perhubungan yang sihat di antara pegawai
kader PHEI JAKIM dan pegawai sedia ada di kementerian,
jabatan dan agensi masing-masing dan menyediakan
suasana bekerja yang harmoni dengan kemudahan pejabat
yang sewajarnya.

4.3.3 Ketua Jabatan hendaklah memberi perhatian kepada perkara-
perkara berikut bagi memastikan pegawai kader PHEI JAKIM
dapat melaksanakan amanah dan tanggungjawab dengan
sempurna iaitu:

i. Sumber Manusia:

(a) Penempatan - menempatkan pegawai kader PHEI JAKIM
di BPSM bagi memudahkan melaksanakan program
pembangunan modal insan termasuk kursus dan latihan

28

kepada pegawai dan kakitangan di kementerian, jabatan dan
agensi masing-masing;

(b) Rekod Perkhidmatan dan Laporan Nilaian Prestasi
Tahunan (LNPT) - menyediakan dan mengemaskini buku
rekod perkhidmatan termasuk emolumen dan pengurusan cuti
pegawai kader PHEI JAKIM masing-masing. Ketua Jabatan
hendaklah menentukan maklumat perkhidmatan pegawai
kader PHEI JAKIM di bawah penyeliaannya direkodkan
dengan teratur, lengkap dan terkini. Maklumat pegawai
hendaklah direkodkan dengan menggunakan kemudahan
komputer atau di dalam buku yang disediakan khas untuk
tujuan tersebut. Jika maklumat pegawai direkodkan secara
manual, catatannya hendaklah menggunakan dakwat kekal.
Ketua Jabatan juga perlu memastikan penilaian prestasi
pegawai kader PHEI JAKIM di bawah tanggungjawab mereka
disediakan mengikut prosedur yang ditetapkan;

(c) Tindakan Disiplin dan Tatatertib - mengambil tindakan
disiplin dan tatatertib ke atas pegawai kader PHEI JAKIM
berdasarkan peraturan dan pekeliling sedia ada seperti
Peraturan 35, 36 dan 37 Peraturan-Peraturan Pegawai Awam
(Kelakuan dan Tatatertib) 1993 [P. U. (A) 395/1993]. Semua
rekod serta dokumen berkaitan tindakan tatatertib hendaklah
dipelihara sewajarnya. Sesuatu keputusan tindakan tatatertib
dan keputusan Lembaga Rayuan Tatatertib hendaklah
direkodkan;

(d) Latihan dan Pembangunan Kompetensi - membenar,
menyokong dan menggalakkan pegawai kader PHEI JAKIM
untuk menjalani latihan seperti mengikuti kursus yang sesuai
bagi meningkatkan kemahiran mereka dalam melaksanakan
tugas yang diamanahkan. Selain itu, Ketua Jabatan boleh
merancang dan melaksanakan pusingan kerja bagi pegawai
kader PHEI JAKIM secara dalaman mengikut kesesuaian.
Ia juga akan membantu meningkatkan kepakaran dan
kemahiran mereka di peringkat kementerian, jabatan dan
agensi masing-masing.

29

ii. Kewangan:

(a) menyediakan peruntukan bajet yang bersesuaian selaras
dengan dasar dan peraturan kewangan yang berkuat
kuasa dari semasa ke semasa bagi membolehkan mereka
melaksanakan tanggungjawab dengan berkesan sesuai
dengan keperluan kementerian, jabatan dan agensi
masing-masing;

(b) memberikan kemudahan tuntutan elaun dan perbatuan yang
layak kepada pegawai kader PHEI JAKIM selaras dengan
peraturan kewangan dan pekeliling yang sedang berkuat
kuasa; dan

(c) segala peruntukan yang diguna pakai bagi maksud
perkiraan dan pembayaran elaun-elaun dan lain-lain bayaran
pelaksanaan program adalah selaras dengan dasar dan
peraturan kewangan yang berkuat kuasa dari semasa ke
semasa.

iii. Khidmat Sokongan:

(a) Kemudahan dan ruang kerja-menyediakan pegawai kader
PHEI JAKIM ruang kerja dan rakan sepasukan yang dapat
membantu untuk bersama-sama melaksanakan tugas dan
tanggungjawab selaras dengan semangat kerja berpasukan
yang menjadi amalan seluruh jentera Kerajaan.

iv. Kebajikan dan Penghargaan:

(a) memberi pengiktirafan dan penghargaan kepada pegawai
kader PHEI JAKIM berdasarkan kelayakan di atas
perkhidmatan, sumbangan dan khidmat bakti cemerlang
yang diberikan kepada organisasi, kerajaan dan negara.

 4.4	Tanggungjawab Pegawai Kader PHEI JAKIM

4.4.1 Perkhidmatan Hal Ehwal Islam merupakan tunjang pelaksana
bagi melahirkan modal insan yang mendukung dan menghayati
aspirasi ajaran Islam yang selari dengan fitrah manusia.
Peranan Perkhidmatan Hal Ehwal Islam sangat penting dalam

30

pembentukan dan pembangunan perkhidmatan awam yang
berpandukan nilai-nilai murni ajaran Islam. Dalam menunaikan
tanggungjawab ini, warga Perkhidmatan Hal Ehwal Islam perlu
memiliki dan menguasai beberapa kompetensi utama agar tugas
dan tanggungjawab tersebut dapat dijalankan dengan berkesan.

4.4.2 Hakikatnya dimensi Perkhidmatan Hal Ehwal Islam melangkaui
skop yang luas dan merangkumi semua aspek kehidupan seorang
individu muslim, bermula dari kelahiran sehingga kematian. Antara
skop berkenaan adalah menjalankan usaha untuk melahirkan
sebuah masyarakat Islam yang patuh dan menghayati ajaran Islam
berteraskan akidah yang betul, menegakkan keadilan mengikut
hukum-hukum Islam dan mendaulatkan undang-undang Islam,
menangani gejala sosial dan ajaran sesat, mengurus hal ehwal
syariah dan kefatwaan, mengimarahkan masjid, menjalankan
penyelidikan dan perancangan untuk mewujudkan pentadbiran
hal ehwal Islam dan menegakkan syiar Islam, serta tugas-tugas
lain yang berkaitan dengannya.

4.4.3 Secara umumnya, pegawai kader PHEI JAKIM bertanggungjawab
melaksanakan pelbagai bentuk pendekatan bagi penerapan
nilai-nilai Islam dalam perkhidmatan awam melalui aktiviti dan
program pemahaman, pembudayaan dan pengukuhan supaya
dapat diamalkan dan dihayati oleh anggota perkhidmatan awam
dalam menjalankan tugas-tugas seharian ke arah pembentukan
generasi khaira ummah.

4.4.4 Pegawai kader PHEI JAKIM juga bertanggungjawab
melaksanakan program pembangunan insan dan kerohanian ke
arah melahirkan modal insan dalam kalangan penjawat awam
yang seimbang dalam aspek rohani dan jasmani.

4.4.5 Berikut adalah senarai tugas generik pegawai kader PHEI JAKIM
di kementerian, jabatan dan agensi sebagai panduan umum iaitu
untuk melaksanakan:

i.  Penerapan Nilai-Nilai Islam dalam perkhidmatan awam
melalui penganjuran aktiviti dan program-program berbentuk
pemahaman, pembudayaan dan pengukuhan;

31

ii. Pengukuhan Integriti Perkhidmatan Awam (PIPA);

iii. Program Takwim Islam (PTI);

iv. penerbitan dan hebahan bahan-bahan bacaan Islam kepada
warga perkhidmatan;

v. khidmat nasihat dan bimbingan agama kepada warga
perkhidmatan;

vi. pengimarahan dan memantau pelaksanaan aktiviti/ program
keagamaan yang berlangsung di masjid/ surau di kementerian,
jabatan dan agensi kerajaan; dan

vii. menjalankan tugas-tugas khusus dalam skop bidang tugas
kementerian, jabatan dan agensi berkaitan pembangunan
insan.

4.4.6 Pegawai Kader PHEI JAKIM hendaklah:

i.  sentiasa bertanggungjawab terhadap sesuatu tugas yang
diamanahkan dan bersedia untuk membantu atau memberikan
perkhidmatan yang sebaik mungkin kepada kementerian,
jabatan dan agensi masing-masing untuk kepentingan awam
dan negara melebihi daripada kepentingan peribadi;

ii. sanggup menyahut cabaran untuk memajukan diri dan
organisasi;

iii. mempunyai semangat dan keupayaan untuk melaksanakan
tugas yang mencabar dan sanggup mengambil risiko dalam
melaksanakannya;

iv. mempunyai keyakinan dan percaya sesuatu perkara itu
boleh dilaksanakan walaupun dalam suasana dan keadaan
yang sukar dan sentiasa percaya setiap isu atau masalah
mempunyai jalan penyelesaian;

v. mempunyai kestabilan dalam kehidupan berkeluarga,
peribadi dan kerjaya agar tiada masalah peribadi yang boleh
menjejaskan tugas, kepentingan perkhidmatan dan negara;
dan

32

vi. mempunyai dan mengekalkan rekod sahsiah yang baik yang
boleh menjadi teladan kepada pegawai awam yang lain.

4.4.7 Pegawai kader PHEI JAKIM hendaklah mempunyai disiplin diri
dengan mematuhi aku janji dan tatakelakuan yang ditetapkan:

i.  pada setiap masa dan waktu menumpukan taat setia kepada
Seri Paduka Baginda Yang di-Pertuan Agong, Kerajaan dan
Negara;

ii. tidak berkelakuan hingga kepentingan peribadi bercanggah
dengan tugas rasmi dengan mengelakkan daripada
melakukan sesuatu yang boleh dilihat sebagai bercanggah
dengan tugas rasmi;

iii. tidak berkelakuan yang boleh menimbulkan syak seperti
kepentingan peribadi bercanggah dengan tugas rasmi;

iv. tidak menggunakan kedudukan rasmi untuk faedah diri
sendiri;

v. tidak berkelakuan, sama ada semasa bertugas atau di
luar tugas rasmi, yang boleh menjatuhkan imej JAKIM,
kementerian, jabatan atau agensi mereka ditempatkan
khususnya dan perkhidmatan awam umumnya;

vi. tidak membawa pengaruh luar untuk kepentingan peribadi
yang boleh menjejaskan kewibawaan dan profesionalisme
pegawai kader PHEI JAKIM sebagai pegawai awam dalam
membuat sesuatu keputusan dengan adil; dan

vii. tidak ingkar perintah dan hendaklah patuh kepada arahan
yang dikeluarkan serta tidak melakukan sesuatu tindakan
yang boleh menjejaskan organisasi JAKIM khususnya dan
kementerian, jabatan atau agensi mereka ditempatkan.

33

BAB: 5 RUMUSAN

34

 5.1	Penutup

Dasar Penerapan Nilai-Nilai Islam Dalam Perkhidmatan Awam (1985) antara
lainnya bertujuan untuk melahirkan penjawat awam yang berintegriti, tekun,
berhikmah dan mempunyai kekuatan rohani dan jasmani yang seimbang.
Hal ini penting agar penjawat awam dapat melaksanakan tadbir urus terbaik
(good governance) dengan berkesan dalam perkhidmatan. Adalah menjadi
harapan JAKIM, supaya Manual Skim Perkhidmatan Hal Ehwal Islam
Penempatan di Kementerian/ Jabatan dan Agensi Persekutuan ini difahami
dan dihayati sepenuhnya agar objektif penempatan pegawai kader PHEI
JAKIM di Kementerian/ Jabatan dan Agensi Persekutuan dapat dilaksanakan
dengan berkesan.

Semoga usaha murni memperkasakan pengurusan hal ehwal Islam di
Malaysia diberkati dan dikira sebagai amal soleh yang mendapat keredhaan
Allah SWT.

35

SENARAI LAMPIRAN A
PENEMPATAN KADER PHEI JAKIM

BIL KEMENTERIAN
1 Jabatan Perdana Menteri

2 Kementerian Perdagangan Antarabangsa dan Industri

3 Kementerian Pertahanan
4 Kementerian Kewangan
5 Kementerian Kerja Raya
6 Kementerian Pendidikan
7 Kementerian Pengangkutan
8 Kementerian Alam Sekitar dan Air
9 Kementerian Sumber Manusia

10 Kementerian Pembangunan Wanita, Keluarga dan Masyarakat
11 Kementerian Pengajian Tinggi
12 Kementerian Pertanian dan Industri Makanan
13 Kementerian Dalam Negeri
14 Kementerian Komunikasi dan Multimedia
15 Kementerian Perumahan dan Kerajaan Tempatan
16 Kementerian Pembangunan Luar Bandar
17 Kementerian Wilayah Persekutuan
18 Kementerian Belia dan Sukan
19 Kementerian Tenaga dan Sumber Asli
20 Kementerian Luar Negeri
21 Kementerian Sains, Teknologi dan Inovasi
22 Kementerian Perpaduan Negara
23 Kementerian Kesihatan
24 Kementerian Perdagangan Dalam Negeri dan Hal Ehwal

Pengguna
25 Kementerian Pembangunan Usahawan dan Koperasi

36

26 Kementerian Pelancongan, Seni dan Budaya
27 Kementerian Perusahaan Perladangan dan Komoditi

BIL JABATAN/ AGENSI

1 Istana Negara

2 Majlis Keselamatan Negara (MKN)

3 Suruhanjaya Pencegahan Rasuah Malaysia (SPRM)

4 Suruhanjaya Komunikasi & Multimedia Malaysia (SKMM)

5 Jabatan Perkhidmatan Awam (JPA)

6 Jabatan Penjara Malaysia

7 Jabatan Kastam DiRaja Malaysia (JKDM)

8 Jabatan Imigresen Malaysia (JIM)

9 Jabatan Kebajikan Masyarakat (JKM)

10 Jabatan Pendaftaran Negara (JPN)

11 Jabatan Sukarelawan Malaysia (RELA)

12 Jabatan Pengangkutan Jalan (JPJ)

13 Jabatan Integriti Pengurusan Psikologi (JIPS), Polis Diraja
Malaysia

14 Agensi Penguatkuasa Maritim Malaysia (APMM)

15 Agensi Anti Dadah Kebangsaan (AADK)

16 Akademi Audit Negara

17 Hospital

18 Dewan Bandaraya Kuala Lumpur (DBKL)

19 Institut Perakaunan Negara

20 Institut Ukur Tanah Negara (INSTUN)

21 Institut Tadbiran Awam Negara (INTAN)

22 Institut Kemajuan Desa (INFRA)

37

23 Institut Kemahiran Belia Negara (IKBN)

24 Institut Pertanian Malaysia

25 Bahagian Penguatkuasaan & Kawalan KDN (Tapisan Al-Quran/
Hadith)

38

SENARAI LAMPIRAN B

PEKELILING KEMAJUAN PENTADBIRAN AWAM BIL. 4 TAHUN 2018
myPortfolio: PANDUAN KERJA SEKTOR AWAM

_________________________________________________________

TUJUAN

Pekeliling ini bertujuan untuk menerangkan kepada agensi Kerajaan berkaitan
tatacara penyediaan myPortfolio yang lebih tuntas dan kebolehgunaannya
sebagai radas pengurusan sumber manusia ke arah melonjakkan
keberkesanan sistem penyampaian perkhidmatan sektor awam.

LATAR BELAKANG

2. Unit Pemodenan Tadbiran dan Perancangan Pengurusan Malaysia
(MAMPU), Jabatan Perdana Menteri (JPM), telah menerbitkan Pekeliling
Kemajuan Pentadbiran Awam (PKPA) Bil. 8 Tahun 1991: Panduan
Mengenai Manual Prosedur Kerja dan Fail Meja sebagai rujukan
dalam penyediaan dokumen berkaitan prosedur, proses kerja dan
tanggungjawab yang lebih teratur di peringkat jabatan dan individu.
Inisiatif ini bertujuan untuk memastikan supaya tidak berlaku kesilapan
dalam pelaksanaan tugas dan seterusnya dapat meningkatkan prestasi
penyampaian perkhidmatan agensi Kerajaan.

3. Berdasarkan perkembangan semasa, PKPA Bil. 8 Tahun 1991 Panduan
Mengenai Manual Prosedur Kerja dan Fail Meja telah dikaji dan ditambah
baik. Inisiatif ini mengambil kira cabaran dan perubahan semasa
sama ada di peringkat global mahupun domestik seperti gelombang
teknologi digital, ekspektasi rakyat, dominasi golongan millennial dan
Revolusi Perindustrian Keempat. Sehubungan itu, PKPA Bil. 4 Tahun
2018 myPortfolio: Panduan Kerja Sektor Awam dikeluarkan sebagai
pendekatan baharu dalam pelaksanaan bidang tugas dan tanggungjawab
secara yang lebih komprehensif dan teratur di agensi Kerajaan. Ketua
Jabatan juga boleh meluas guna myPortfolio sebagai radas strategik
dalam pengurusan sumber manusia.

39

KEPERLUAN

4. Kesungguhan Kerajaan melonjakkan perkhidmatan awam untuk
produktiviti melalui strategi-strategi tertentu telah digariskan dalam
Bab 9, Rancangan Malaysia Kesebelas (RMKe-11). Strategi A2 dalam
naskhah tersebut misalannya memperlihatkan inisiatif bagi menambah
baik proses penyampaian perkhidmatan dan kepantasan bertindak.
Justeru, MAMPU perlu menterjemahkan pelaksanaan strategi-strategi
tersebut melalui garis panduan kerja yang boleh memantapkan lagi
sistem dan prosedur kerja tertentu.

5. Sebagai tiang seri pentadbiran negara, sistem penyampaian
perkhidmatan awam yang berteraskan budaya dan nilai positif, inovasi
serta kreativiti perlu sentiasa ditambah baik dan diperkukuhkan. Untuk
itu, pelaksanaan panduan kerja melalui myPortfolio diperkenalkan bagi
memperkukuhkan pelaksanaan bidang tugas dan tanggungjawab agensi
demi memastikan perkhidmatan awam sentiasa relevan. Panduan kerja
yang lebih ringkas dan mudah ini juga menepati kehendak semasa dan
perubahan landskap perkhidmatan awam yang bakal didominasi oleh
golongan millennial yang aktif menggunakan teknologi dan mahukan
tindakan yang lebih cepat.

6. Pekeliling ini mendukung hasrat Kerajaan untuk memantapkan lagi
perkongsian dan integrasi maklumat serta kerjasama strategik dalam
kalangan agensi Kerajaan. Hasrat ini dipaparkan melalui kolaborasi
strategik antara MAMPU dengan Jabatan Perkhidmatan Awam (JPA)
ke arah pengoptimuman sumber manusia dan peningkatan produktiviti.
Maka melalui Pekeliling ini, Deskripsi Tugas (Job Description-JD)
diperkenalkan bagi menggantikan Senarai Tugas. Deskripsi Tugas
ini memperjelaskan tujuan pewujudan sesuatu perjawatan dengan
mengambil kira komponen akauntabiliti, dimensi dan kompetensi yang
diperlukan bagi sesuatu jawatan dalam organisasi. Hal ini selaras
dengan objektif sesuatu jawatan yang secara prinsipnya diwujudkan
berdasarkan kadar upah untuk kerja (rate for the job). Akauntabiliti yang
jelas dan spesifik dapat membantu penyandang menjalankan tugas
dengan lebih efektif, setara dengan gred jawatan yang diperuntukkan.
Deskripsi Tugas juga dapat membantu untuk menterjemahkan hasil
daripada tugas tertentu dengan lebih jelas bertepatan dengan objektif
penubuhan sesebuah organisasi.

40

7. Berdasarkan maklumat dalam Deskripsi Tugas, myPortfolio secara
prinsipnya berupaya bertindak sebagai radas dalam bidang pengurusan
sumber manusia sektor awam seperti pelan penggantian (succession
planning), pementoran (mentoring), bimbingan khusus (coaching), dan
latihan (training). Sebagai contoh, myPortfolio boleh dimanfaatkan
dalam program pementoran (mentoring). Ini boleh dilakukan dengan
mengenal pasti mentor dan mentee melalui kandungan Deskripsi Tugas
dengan tujuan bagi memindahkan pengetahuan kerja, tacit knowledge
dan sokongan kepada perkembangan kerjaya mentee. Dalam aspek
coaching pula, kandungan Deskripsi Tugas dalam myPortfolio boleh
dirujuk sebelum seseorang coachee itu diletakkan di bawah seliaan coach
dalam rantaian tugas yang sama bagi tujuan peningkatan kemahiran dan
kompetensi kerja.

8. myPorfolio juga boleh diguna pakai dalam sesi kaunseling dengan
seseorang kaunselor itu merujuk kepada maklumat berkaitan kriteria
individu dan pengalaman yang terdapat dalam myPortfolio, berpadanan
dengan personaliti seseorang kliennya. Dalam aspek latihan pula,
maklumat kompetensi dan pengalaman yang dinyatakan dalam Deskripsi
Tugas boleh dijadikan panduan untuk melatih seseorang pegawai yang
menyandang sesuatu jawatan dalam bidang dan pada tahap kompetensi
yang diperlukan. Selain dari menggunakan kaedah penilaian dan
pengukuran prestasi pegawai dalam pekeliling sedia ada, maklumat
Dimensi dalam Deskripsi Tugas juga boleh dijadikan rujukan semasa
menetapkan piawaian pengukuran dan penilaian prestasi seseorang
pegawai.

9. Strategi ini bertepatan dengan inisiatif Kerajaan bagi merasionalisasikan
institusi sektor awam untuk meningkatkan produktiviti dan prestasi serta
memperkukuh pengurusan bakat untuk perkhidmatan awam masa
hadapan. Maka, myPortfolio akan menyokong pemerkasaan pengurusan
bakat dan menambah baik proses penyampaian perkhidmatan dalam
mendepani jangkaan rakyat yang terus meningkat.

10. Pelaksanaan myPortfolio dalam sesebuah organisasi boleh menjadi
bukti kepada pematuhan peraturan dan proses kerja yang ditetapkan.
Kegagalan mematuhi arahan pelaksanaan myPortfolio boleh
memberikan kesan terhadap kecekapan serta prestasi agensi Kerajaan
dan penjawat awam dalam mematuhi peraturan-peraturan yang

41

berkuat kuasa. Sebagai contoh, myPortfolio boleh digunakan sebagai
sebahagian daripada maklumat didokumentasikan di bawah keperluan
MS ISO 9001. Dalam erti kata lain, myPortfolio merupakan elemen yang
menyumbang kepada Sistem Pengurusan Kualiti. Justeru, pelaksanaan
myPortfolio turut berupaya menyumbang kepada pembudayaan
kecemerlangan, penambahbaikan kualiti penyampaian perkhidmatan,
peningkatan prestasi dan pemerkasaan akauntabiliti agensi Kerajaan
secara berterusan.

11. Selaras dengan keperluan ini, Fail Meja dijenamakan semula sebagai
myPortfolio bagi memberikan gambaran menyeluruh terhadap bidang
tugas serta tanggungjawab sesuatu jawatan dan agensi.

PELAKSANAAN

12. Bagi memantapkan pelaksanaan panduan kerja, maka PKPA ini
dihasilkan dengan memberikan fokus kepada elemen utama berikut:

(i)  Konsep myPortfolio; dan

(ii)  Pemantapan myPortfolio.

13. Panduan Penyediaan myPortfolio disertakan di Lampiran A dan boleh
dilayari di portal MAMPU di http://www.mampu.gov.my. Panduan ini akan
membantu agensi Kerajaan dan penjawat awam dalam melaksanakan
fungsi dan tugas dengan lebih cekap serta berkesan.

KONSEP myPortfolio

14. myPortfolio adalah satu kaedah pengurusan ilmu yang memberikan
penekanan kepada pengupayaan minda setiap penjawat awam
dalam kerangka organisasi berpembelajaran (learning organisation).
Selain sebagai dokumen rujukan rasmi yang menghuraikan maklumat
pewujudan jawatan, proses kerja dan panduan menjalankan tugas bagi
jawatan tersebut dalam sesebuah organisasi juga dinyatakan dalam
myPortfolio.

15. Ciri-ciri myPortfolio adalah seperti yang berikut:

(i)  myPortfolio merupakan dokumen rujukan pada peringkat jawatan
dan jabatan;

42

(ii)  Setiap jawatan dalam sesebuah agensi hendaklah mempunyai
myPortfolio termasuk jawatan yang belum diisi;

(iii) myPortfolio berasaskan bidang tugas dan tanggungjawab jawatan;
dan

(iv) myPortfolio mengandungi maklumat, panduan dan rujukan dalam
mengendalikan tugas yang ditetapkan bagi sesuatu jawatan.

PEMANTAPAN myPortfolio

16. Panduan ini memperkenalkan satu elemen baharu, memansuhkan tiga
(3) komponen dan menambah baik tujuh (7) aspek Fail Meja. Terdapat
10 komponen baharu myPortfolio meliputi maklumat yang perlu diketahui
dan dirujuk oleh penjawat awam dalam melaksanakan tugas. Komponen
myPortfolio adalah seperti yang ditunjukkan dalam Rajah 1.

17. Elemen baharu yang diperkenalkan ialah Deskripsi Tugas. Norma
Kerja dan Senarai Tugas Harian dimansuhkan dengan mengambil
kira perubahan cara bekerja dan perkembangan teknologi, manakala
terdapat tujuh (7) elemen ditambah baik seperti yang berikut:

(i)  Fungsi disediakan dalam bentuk Carta Fungsi bagi tujuan
penyelarasan format untuk pelbagai kegunaan;

43

(ii)  Senarai Tugas/Kuasa dan Hubungan digabungkan dengan Proses
Kerja dalam satu format baharu yang lebih ringkas iaitu, Proses
Kerja bagi memberikan lebih penekanan terhadap aktor dan
tanggungjawab;

(iii) Kandungan asal Peraturan-Peraturan Pentadbiran bagi Setiap
Aktiviti serta Senarai Undang-Undang dan Peraturan yang
Diperlukan digabungkan dalam satu format baharu iaitu, Senarai
Undang-Undang, Peraturan dan Punca Kuasa;

(iv) Format Senarai Borang ditambah ruangan Kod Borang;

(v)  Format Carta Alir ditambah baik bagi memberikan lebih fokus
terhadap aktor dan tanggungjawab;

(vi) Takrifan agensi Kerajaan dan jawatan diperkemas; dan

(vii) Aspek pelaksanaan turut ditambah baik. Pelaksanaan myPortfolio
memerlukan perancangan yang teratur dan teliti melalui komitmen
pengurusan atasan. Ketua Agensi hendaklah menetapkan satu
bahagian yang berperanan sebagai penyelaras bagi memastikan
kelancaran pelaksanaan myPortfolio di agensi. Bahagian ini
bertanggungjawab memastikan setiap jawatan untuk mempunyai
myPortfolio yang terkini dan melaksanakan pemantauan.
Tertakluk kepada peraturan yang berkuat kuasa, penyelaras juga
hendaklah memastikan myPortfolio dikemas kini apabila berlaku
sebarang perubahan. Bagi memastikan pelaksanaan myPortfolio
lancar dan teratur, penjawat awam bertukar/ tamat perkhidmatan
hendaklah dipastikan menyerahkan myPortfolio kepada Ketua
Agensi/ Pegawai Penilai Pertama/ Pengarah (berdasarkan chain
of command) melalui penyelaras myPortfolio.

18. Pemantauan penyediaan myPortfolio dan pelaksanaan tugas
berpandukan myPortfolio hendaklah dilaksanakan secara dalaman oleh
agensi bagi memperkasa peranan dan akauntabiliti agensi.

PEMAKAIAN

19. Pekeliling ini terpakai kepada semua agensi Perkhidmatan Awam
Persekutuan. Tertakluk kepada penerimaannya oleh pihak berkuasa
masingmasing, peruntukan pekeliling ini dipanjangkan kepada semua

44

Perkhidmatan Awam Negeri, Pihak Berkuasa Berkanun dan Pihak
Berkuasa Tempatan.

PEMBATALAN

20. Pekeliling ini menggantikan PKPA Bil. 8 Tahun 1991: Panduan Mengenai
Manual Prosedur Kerja dan Fail Meja yang dikeluarkan pada 1 Julai 1991
serta PKPA Bil. 11 Tahun 1991: Panduan Mengenai Tatacara Penggunaan
Borang Tindakan Kerja.

TARIKH BERKUAT KUASA

21. Pekeliling ini berkuat kuasa mulai tarikh ia dikeluarkan dan terpakai hingga
dibatalkan, melainkan jika terdapat arahan terkini atau perkembangan
baharu yang memerlukannya dikaji semula.

45

SENARAI LAMPIRAN C
GARIS PANDUAN DOA MAJLIS RASMI DAN SEPARUH RASMI

1. TUJUAN

Garis Panduan ini disediakan sebagai panduan kepada penganjur dan
pembaca doa yang terlibat dalam Majlis Rasmi dan Separuh Rasmi.

2. PENDAHULUAN

2.1 Doa ialah satu ibadat. Ia merupakan satu tanda kerendahan
hamba terhadap Allah SWT. Ia boleh dilakukan secara individu
atau berkumpulan.

2.2 Sesuatu doa hendaklah dilakukan dengan ikhlas, khusyuk, tertib
penuh	 tawadu’	 dan	 mesti	 dilakukan	 dengan	 cara	 yang	 sesuai
dengan kehendak syarak. Hal ini bermakna doa tidak boleh
dilakukan semata-mata sebagai satu budaya atau adat kerana ia
merupakan satu cara hidup yang diajar oleh Rasulullah SAW.

2.3 Doa hendaklah dilakukan di tempat yang betul, masa yang sesuai,
suasana yang baik dan selari dengan hukum syarak atau syariat
Islam.

3. RASIONAL

Perlembagaan Persekutuan Perkara 3 (1) memperuntukkan bahawa Islam
ialah Agama Bagi Persekutuan. Oleh itu amalan membaca doa dalam Majlis-
majlis Rasmi dan Separuh Rasmi Kerajaan adalah selari dengan peruntukan
tersebut.

4. TAKRIF

4.1 Majlis Rasmi

Majlis Rasmi ialah suatu majlis yang dianjurkan oleh Kerajaan
Persekutuan atau Kerajaan Negeri.

4.2 Majlis Separuh Rasmi

Majlis Separuh Rasmi ialah majlis yang dianjurkan selain dari
kerajaan tetapi dihadiri oleh para pembesar atau pemimpin sama
ada di peringkat negeri atau persekutuan (negara).

46

4.3 Doa

Doa ialah satu ucapan permohonan dari hamba (manusia) kepada
Allah SWT dengan hati yang ikhlas bagi mendapat rahmat,
inayah (pemeliharaan) dan juga bagi dijauhkan dari bala bencana
dengan cara dan adab yang tertentu. Ia juga boleh dituturkan
dalam pelbagai bahasa.

5. KRITERIA MAJLIS BACAAN DOA

5.1 Tempat Majlis Berdoa

i.  Hendaklah di tempat perhimpunan yang bertujuan untuk
kebaikan dan bersesuaian dengan ajaran Islam.

ii. Tempat yang tidak mencemarkan kesucian agama Islam.

5.2 Tempat Pembaca Doa

i.  Penganjur hendaklah menyediakan tempat duduk yang
sesuai untuk pembaca doa.

ii. Tempat bacaan doa hendaklah di atas pentas atau rostrum
utama (jika ada pentas).

5.3 Majlis Dilarang dan Ditegah Untuk Bacaan Doa

i.  Majlis yang berunsur maksiat dan mungkar seperti
mengadakan hidangan arak atau perjudian dan seumpama
dengannya;

ii. Majlis yang bercampur aduk dengan upacara-upacara tidak
sesuai dengan konsep doa sebagai ibadah seperti acara
nyanyian, karaoke, tari-menari, berlakunya pergaulan bebas
antara lelaki dan perempuan dan sebagainya;

iii. Majlis yang dikaitkan dengan upacara-upacara keagamaan
atau perayaan agama lain; dan

iv. Upacara yang melibatkan penyembahan atau memberi
penghormatan kepada tugu atau patung-patung orang
tertentu.

47

5.4 Bacaan Doa Dalam Majlis Yang Disertai Pelbagai Penganut
Agama

i.  Bacaan doa bagi majlis rasmi atau majlis separuh rasmi
kerajaan adalah doa oleh orang Islam sahaja. Penganjur atau
pengacara majlis atau pembaca doa tidak harus mengajak
atau menjemput penganut agama lain yang hadir untuk
sama-sama berdoa mengikut kepercayaan masing-masing.

ii. Dalam keadaan bencana atau musibah yang melibatkan
orang Islam dan bukan Islam, majlis rasmi atau majlis separuh
rasmi bersama-sama boleh diadakan, namun bacaan doa
agama Islam sahaja dibaca. Upacara doa agama lain selain
Islam boleh dilaksanakan di rumah ibadat masing-masing.

6. TEKS DOA

6.1 Mukadimah

i.  Permulaan doa hendaklah mengandungi lafaz puji-pujian
kepada Allah SWT dan selawat ke atas Nabi Muhammad
SAW dalam Bahasa Arab dan boleh diikuti dengan doa dalam
bahasa-bahasa lain.

6.2 Isi Kandungan Doa

i.  Teks doa hendaklah mengandungi permohonan untuk
keselamatan, kesejahteraan umum dan diikuti dengan
permohonan doa secara khusus sesuai dengan majlis
berkenaan.

ii. Teks doa setiap perenggan sebaik-baiknya disebut nama-
nama Allah (أســماء الحســنى) dan sifat-sifat Allah sesuai dengan
perkara yang dipohon seperti َرزَاق  Yang Maha Pemberi) يَــا
Rezeki) bagi Majlis Anugerah Perkhidmatan Cemerlang.

iii. Sekiranya majlis yang dianjurkan dihadiri oleh Seri Paduka
Baginda Yang di-Pertuan Agong sama ada sebagai perasmi
majlis atau jemputan khas, pembaca doa hendaklah menyebut
secara khusus doa kesejahteraan yang ditujukan kepada Seri

48

Paduka Baginda sendiri sebagai satu penghormatan kepada
pemimpin agama Islam paling tinggi dalam negara.

iv. Teks doa juga sewajarnya menyebut doa kesejahteraan
secara umum kepada pemimpin-pemimpin negara serta
ummah keseluruhannya.

v. Teks doa tidak perlu menyebut perkataan-perkataan yang
boleh menimbulkan suasana tidak harmoni dalam kalangan
masyarakat dan negara.

vi. Isi kandungan doa juga boleh diterjemah dalam Bahasa
Inggeris, Bahasa Arab dan bahasa-bahasa lain, sesuai
dengan hadirin dan majlis tersebut.

6.3 Penutup Doa

Pada bahagian akhir doa hendaklah mengandungi bacaan
selawat dan Tahmid (اهلِل  dalam Bahasa Arab). Lazimnya الَحْمُد
doa ditutup dengan doa permohonan keselamatan dunia dan
akhirat

7. PEMBACA DOA

7.1 Taraf Pembaca Doa

i.  Pembaca doa bagi majlis di peringkat persekutuan yang
dihadiri oleh Seri Paduka Baginda Yang di-Pertuan Agong
hendaklah dibaca oleh Sahibus Samahah Mufti, Pegawai
Agama Istana Negara, Timbalan Mufti atau Imam Besar
Masjid Negara.

ii. Pembaca doa bagi majlis di peringkat negeri yang dihadiri
oleh Duli Yang Maha Mulia Sultan atau Raja, Raja Muda atau
Wakil Sultan atau Wakil Raja, doa hendaklah dibaca oleh
Sahibus Samahah Mufti Negeri atau Timbalan Mufti atau
amalan yang biasa diguna pakai oleh negeri berkenaan.

iii. Bagi majlis-majlis lain, pembaca doa boleh dilantik daripada
kalangan mereka yang layak, seperti mana dalam para 7.2 di
bawah.

49

7.2  Kriteria Pembaca Doa

i.  Pembaca doa hendaklah seorang lelaki dan beragama Islam,
boleh menyebut perkataan-perkataan dalam bahasanya
dengan tepat, fasih dan betul.

ii. Pembaca doa hendaklah individu yang mempunyai akhlak
dan sahsiah baik yang tidak dipertikai oleh pendengar dan
masyarakat.

iii. Pembaca doa mestilah mengetahui kesesuaian doa yang
dibaca bagi satu-satu majlis yang diadakan.

iv. Bagi majlis yang hanya dihadiri oleh golongan wanita,
pembaca doa bolehlah dilantik dari kalangan wanita.

7.3 Pakaian

Pembaca doa hendaklah memakai pakaian yang bersesuaian
dengan suasana majlis yang diadakan.

8. TATACARA BACAAN DOA

8.1 Sebelum majlis bermula, pembaca doa hendaklah berhubung
dengan urus setia majlis bagi mendapatkan maklumat berikut:

i.  Tarikh, masa dan tempat majlis.

ii. Objektif dan tujuan majlis dianjurkan.

iii. Nama majlis, nama perasmi atau nama orang yang diraikan
dalam teks doa.

iv. Tentatif program.

8.2 Pembaca doa hendaklah datang lebih awal dan memastikan di
mana tempat bacaan doa.

8.3 Sebelum doa dibaca, pembaca doa hendaklah memberi tanda
hormat kepada tetamu khas dan lain-lain tetamu yang hadir,
memberi salam dan memulakan bacaan doa.

8.4 Pembaca doa dianjurkan mengangkat tangan ketika berdoa.

50

8.5 Pembaca doa hendaklah membaca dengan nada suara yang
sesuai dengan maksud ayat di samping suara yang jelas, tidak
terlalu laju dan hendaklah dibaca dengan khusyuk serta tawaduk.

9. TEMPOH PEMBACAAN DOA

9.1 Masa berdoa bagi majlis rasmi atau separuh rasmi sebaik-
baiknya pada permulaan majlis tersebut.

9.2 Tempoh masa untuk membaca doa antara 3 hingga 5 minit.

10. PENUTUP

Garis Panduan dan Himpunan Doa Bagi Majlis Rasmi dan Separuh
Rasmi ini diharap dapat dijadikan rujukan serta panduan kepada
pembaca-pembaca doa khususnya dan penganjur program rasmi dan
separuh rasmi amnya. Garis Panduan ini juga dapat membantu dan
membimbing kepada semua lapisan masyarakat apabila berdoa mudah-
mudahan ia lebih berkualiti dan seragam di seluruh negara.

51

SENARAI LAMPIRAN D
SENARAI UNDANG-UNDANG DAN PERATURAN

1. Perlembagaan Persekutuan

2. Perintah-Perintah Am (Bab “A” hingga Bab “G”)

3. Peraturan-Peraturan Lembaga Tatatertib Perkhidmatan Awam, 1993
Arahan Perbendaharaan

4. Enakmen/ Akta Undang-Undang Keluarga Islam Arahan Perkhidmatan
(Bab “1” hingga “8”)

5. Pekeliling Kemajuan Pentadbiran Awam 1991 – 1999

6. Pekeliling Perkhidmatan 2000 – kini

7. Pekeliling Am Bil. 2 Tahun 2007 - Garis Panduan Pelaksanaan
Pendekatan Islam Hadhari Untuk Agensi Kerajaan

8. Pekeliling Am Bil. 2 Tahun 2001.- Garis Panduan Bagi Mengadakan
Ceramah Penerapan Nilai-Nilai Islam Dalam Perkhidmatan Awam.

9. Surat Pekeliling Perbendaharaan Bil. 19 Tahun 2002 - Tatacara
perolehan Perkhidmatan Pengendalian Kursus dan Latihan”

10. Pekeliling Perbendaharaan Bil. 3 Tahun 2002 - Penurunan Kuasa
Perbendaharaan Kepada Pegawai Pengawal Bagi Meluluskan
Perjalanan Tugas Rasmi ke Luar Negara

11. Surat Pekeliling Perkhidmatan Bil. 3 Tahun 1998 - Pindaan Terhadap
Jangka Masa Kursus Induksi Bagi Modul Induksi Umum dan Induksi
Khusus di bawah Sistem Saraan Baru (SSB)

12. Pekeliling Perkhidmatan Bil. 1 Tahun 1997 - Kuasa Meluluskan Kursus
Jangka Pendek yang Tempohnya Tiga Bulan atau Kurang

13. Pekeliling Perbendaharaan Bil. 4 Tahun 1997 - Garis Panduan untuk
Mengawal Perbelanjaan

14. Surat Pekeliling Perbendaharaan Bil. 1 Tahun 1996 - Pindaan Kepada
Peraturan Kadar-Kadar dan Syarat-Syarat Bayaran Sagu Hati Kepada
Pensyarah/ Penceramah Sambilan Dalam Pekeliling Perbendaharaan
Bil. 5 Tahun 1995

52

15. Surat Pekeliling Am Bil. 2 Tahun 1993 - Garis Panduan Mengenai
Penglibatan Agensi dan Pegawai Awam Dalam Persidangan/ Seminar/
Forum/ Bengkel/ Latihan Anjuran Sektor Awam

16. Pekeliling Kemajuan Pentadbiran Awam Bil. 2 Tahun 1996 - Garis
Panduan Bagi Melaksanakan MS ISO 9000 Dalam Perkhidmatan
Awam

17. Surat Pekeliling Kemajuan Pentadbiran Awam Bil. 1 Tahun 1997 -
Panduan Tambahan Mengenai Pelaksanaan MS ISO9000 dan Skim
Persijilan Sistem Kualiti oleh Agensi Kerajaan

18. Pekeliling Perbendaharaan Bil. 9 Tahun 2008 - Langkah-Langkah
Tambahan untuk Mengurangkan Perbelanjaan Awam/Pekeliling
Perbendaharaan Bil. 7 Tahun 2008-Garis Panduan Bagi Perbelanjaan
Secara Berhemah

19. Pekeliling Perbendaharaan Bil. 2 Tahun 2005 - Peraturan Mengenai
Kadar-Kadar dan Syarat-Syarat Bayaran Sagu Hati Kepada Pensyarah/
Penceramah dan Fasilitator Sambilan

20. Pekeliling Perkhidmatan Bil. 6 Tahun 2005 - Dasar latihan Sumber
Manusia Sektor Awam

21. Surat Pekeliling Perkhidmatan Bil. 2 Tahun 2005 - Pelaksanaan Pelan
Latihan Sumber Manusia Sektor Awam

22. Surat Pekeliling – Surat Perbendaharaan Bil. 5 Tahun 2004 - Tatacara
Perolehan Berkaitan Latihan

23. Pekeliling Perbendaharaan Bil. 3 Tahun 2003 - Kadar dan Syarat
Tuntutan Elaun, Kemudahan dan Bayaran Kepada Pegawai
Perkhidmatan Awam Kerana Menjalankan Tugas Rasmi

24. Pekeliling Perbendaharaan Bil. 4 Tahun 1992 - Kadar-Kadar dan
Syarat-Syarat Tuntutan Elaun, Kemudahan dan Bayaran Bagi Pegawai-
Pegawai Perkhidmatan Awam Semasa Berkursus Kecuali Kursus
Pra-Perkhidmatan

25. Pekeliling Perkhidmatan Bil. 2 Tahun 1992 - Garis Panduan Penilaian
Kursus Induksi Umum

53

26. Pekeliling Perkhidmatan Bil. 6 Tahun 1994 - Dasar Latihan dan
Pelaksanaannya

27. Pekeliling Kemajuan Pentadbiran Awam Bil. 4 Tahun 2018 - myPortfolio
Panduan Kerja Sektor Awam

54

SENARAI LAMPIRAN E
SOALAN DAN JAWAPAN (FAQ) LAZIM BERKAITAN PERKHIDMATAN

Soalan dan jawapan atau frequently asked question (FAQ) ini disediakan
untuk rujukan Pegawai Kader JAKIM berhubung soalan-soalan lazim yang
sering ditanya dalam perkhidmatan khususnya berkaitan urusan pertukaran,
pemangkuan/ kenaikkan pangkat dan isu-isu tatatertib.

FAQ URUSAN PERTUKARAN

1. Siapakah yang boleh memohon pertukaran?

Jawapan:

Semua pegawai Pengurusan dan Professional dan Kumpulan Pelaksana
skim Hal Ehwal Islam (HEI) lantikan Suruhanjaya Perkhidmatan Awam.
Ini termasuk pegawai HEI yang berkhidmat di Kementerian/Jabatan/
Agensi dan negeri-negeri termasuk Sabah dan Sarawak.

2. Bagaimana untuk memohon pertukaran?

Jawapan:

Permohonan boleh di buat dengan mengisi borang pertukaran yang
boleh di muat turun dari Portal JAKIM. Permohonan yang telah lengkap
diisi dan mendapat sokongan dari Ketua Jabatan/ Agensi perlu
dikemukakakan kepada Unit Perjawatan, Bahagian Pengurusan Sumber
Manusia, JAKIM.

3. Berapa kerap mesyuarat pertukaran diadakan?

Jawapan:

Mesyuarat pertukaran diadakan sebanyak dua (2) kali setahun.

4. Siapakah Pengerusi Mesyuarat Pertukaran tersebut?

Jawapan:

55

Untuk semua permohonan pertukaran sama ada dari Kumpulan
Pengurusan dan Professional dan Kumpulan Pelaksana skim Hal Ehwal
Islam akan dibawa kepada dua (2) mesyuarat iaitu:

(i)  Mesyuarat Jawatankuasa Penempatan dan Pertukaran Kumpulan
PNP yang dipengerusikan oleh Ketua Pengarah JAKIM

(ii)  Mesyuarat Jawatankuasa Penempatan dan Pertukaran Kumpulan
Sokongan yang dipengerusikan oleh Timbalan Ketua Pengarah
(Operasi)

(iii) Urus setia bagi kedua-dua Mesyuarat tersebut adalah BPSM
JAKIM

5. Apakah krteria-kriteria pertukaran yang di tetapkan?

Jawapan:

(i)  Kriteria-kriteria yang diambilkira semasa Mesyuarat perkutaran
adalah:

(a)  kekosongan jawatan;

(b)  kepentingan perkhidmatan; dan

(c)  tempoh berkhidmat di tempat semasa.

(ii)  Dasar pertukaran JAKIM adalah selaras dengan Pekeliling
Perkhidmatan Bil. 3 Tahun 2004: Panduan Pertukaran Pegawai
Awam yang mana:

(a)  menukarkan pegawai yang telah berkhidmat sekurang-
kurangnya 3 tahun tetapi tidak melebihi 5 tahun di suatu jawatan
yang diklasifikasikan sebagai jawatan sensitif;

(b)  menukarkan pegawai yang telah berkhidmat sekurang-
kurangnya 3 tahun tetapi tidak melebihi 8 tahun di suatu jawatan
yang diklasifikasikan sebagai jawatan bukan sensitif;

(c)  seseorang pegawai itu boleh ditukarkan sama ada atas arahan
Ketua Jabatan ataupun atas permintaan pegawai itu sendiri
yang dipersetujui oleh Ketua Jabatan berdasarkan kepentingan
perkhidmatan tanpa terikat dengan tempoh perkhidmatan yang
dinyatakan di perenggan (i) dan (ii) di atas; dan

56

(d)  tidak menggunakan pertukaran sebagai hukuman kecuali
pertukaran tersebut dapat membantu melicinkan proses
tindakan tatatertib yang sedang diambil terhadap pegawai
berkenaan.

6. Apakah maksud jawatan sensitif?

Jawapan:

(i)  terlibat secara langsung dengan pelanggan semasa
menguatkuasakan undang-undang;

(ii)  terlibat secara langsung dengan pelanggan semasa memproses
sesuatu permohonan yang boleh menghasilkan pulangan
kewangan atau apa-apa bentuk habuan;

(iii) penyandangnya dikehendaki menjalankan tugas membuat bayaran
kepada atau membuat kutipan hasil daripada pelanggan; dan

(iv) penyandangnya membuat keputusan berdasarkan kepada
pertimbangan budi bicara sama ada seseorang itu layak atau tidak
layak mendapat sesuatu, atau telah / tidak melanggar sesuatu
peraturan atau undang-undang.

7. Mengapa saya gagal dalam permohonan pertukaran?

Jawapan:

(i)  Semua permohonan pertukaran akan dibawa kepada Mesyuarat
dan mesyuarat akan menimbangkan permohonan mengikut:

(a)  kekosongan jawatan;

(b)  kepentingan perkhidmatan; dan

(c)  tempoh berkhidmat di tempat semasa.

8. Bagi permohonan antara Kementerian/Jabatan/Agensi/Negeri
adakah saya boleh memohon pertukaran ke Kementerian/
Jabatan/Agensi/Negeri yang diingini sekiranya diketahui terdapat
kekosongan di tempat tersebut.

Jawapan:

57

Pegawai boleh memohon untuk ke tempat tersebut namun kelulusan
adalah bergantung kepada keperluan perkhidmatan Kementerian/
Agensi/Negeri terbabit.

9.  Adakah cara lain untuk memohon pertukaran?

Jawapan:

(i)  Pemohon boleh meminta agar Kementerian/ Agensi/ Jabatan
membuat pertukaran dalaman sekiranya ada kekosongan di tempat
tersebut; atau

(ii)  Pemohon boleh melaksanakan pertukaran secara suka sama
suka. Untuk melaksanakan cara pertukaran ini, kedua-dua pihak
perlu mengemukakan borang permohonan kepada BPSM JAKIM
dan ianya akan dibawa kepada Mesyuarat Penempatan dan
Pertukaran.

10. Apakah alasan-alasan yang boleh dipertimbangkan untuk pertukaran?

Jawapan:

(i)  Kelulusan pertukaran adalah tertakluk kepada kepentingan
perkhidmatan. Walau bagaimanapun, semua alasan-alasan yang
dikemukakan perlulah disokong dengan dokumen-dokumen
yang mempunyai wajaran/ merit dan akan diambil kira dalam
menimbangkan permohonan pertukaran tersebut.

(ii)  Alasan-alasan yang boleh dipertimbangkan adalah seperti sakit
kronik, ancaman keselamatan dan mengikut pasangan atas arahan
perkhidmatan.

11. Apakah dokumen-dokumen yang diperlukan bagi alsan-alasan
diatas?

Jawapan:

(i)  Laporan perubatan terkini dari hospital kerajaan yang disahkan
oleh doktor pakar;

(ii)  Laporan siasatan polis setelah pihak polis menjalankan siasatan;
dan

(iii) Surat arahan pertukaran pasangan.

58

12. Bolehkah saya membuat rayuan sekiranya permohonan saya tidak
diluluskan.

Jawapan:

Tuan/ Puan dibenarkan merayu dan rayuan akan dibawa ke Mesyuarat
akan datang.

Sekiranya, rayuan masih tidak berjaya, tuan/ puan diminta untuk
mengemukakan semula permohonan pertukaran.

13. Adakah saya boleh membatalkan pertukaran sekiranya saya tidak
jadi bertukar?

Jawapan:

Kelulusan pertukataran adalah muktamad. Tuan/ Puan tidak boleh
membatalkan keputusan tersebut dan perlu segera melapor diri untuk
bertugas di tempat baru. Tuan/ Puan boleh dikenakan tindakan tatatertib
kerana ingkar arahan pertukaran.

14. Apakah yang perlu dilakukan jika saya ingin membatalkan permohonan
saya?

Jawapan:

Tuan/ Puan perlu mengemukakan surat rasmi/ emel rasmi kepada Unit
Perjawatan, BPSM JAKIM.

15. Berapa kali permohonan pertukaran dibuka?

Permohonan pertukaran adalah sepanjang tahun.

FAQ PEMANGKUAN/KENAIKAN PANGKAT

1. Apakah Lembaga Kenaikan Pangkat Perkhidmatan Awam?

Jawapan:

Lembaga Kenaikan Pangkat Perkhidmatan Awam yang ditubuhkan di
bawah Peraturan 3, dan hendaklah termasuk suatu Lembaga Kenaikan

59

Pangkat tambahan yang ditubuhkan di bawah Peraturan 11, [P.U.(A) 75
Tahun 2010]

Keanggotaan adalah berdasarkan Jadual Keanggotaan Kenaikan
Pangkat Mengikut Peraturan-peraturan Lembaga Kenaikan Pangkat
Perkhidmatan Awam, 2010 [P.U(A) 75 Tahun 2010]

2. Di mana Lembaga Kenaikan Pangkat Untuk Pegawai bagi Skim
Perkhidmatan Hal Ehwal Islam?

Jawapan:

(i)  Kumpulan Pengurusan dan Profesional Skim Perkhidmatan
Hal Ehwal Islam (Gred S41 ke atas)

Lembaga Kenaikan Pangkat: Jabatan Perkhidmatan Awam (JPA)

Pengerusi: Ketua Pengarah Perkhidmatan Awam (KPPA)

(ii)  Kumpulan Pelaksana Skim Perkhidmatan Hal Ehwal Islam
(Gred S40 ke bawah)

Lembaga Kenaikan Pangkat: Jabatan Kemajuan Islam Malaysia

Pengerusi: Ketua Perkhidmatan Skim Hal Ehwal Islam (Ketua Pengarah
JAKIM)

3. Apakah maksud pemangkuan?

Jawapan:

Pelaksanaan tugas oleh seseorang pegawai secara sepenuh masa,
suatu jawatan lain yang lebih tinggi grednya daripada gred hakiki
pegawai itu dalam skim perkhidmatan yang sama dengan kelulusan
Lembaga Kenaikan Pangkat.

4. Apakah maksud kenaikan pangkat?

Jawapan:

Peningkatan secara hakiki dari satu gred ke suatu gred yang lebih
tinggi dalam perkhidmatan dan skim perkhidmatan yang sama dengan
kelulusan Lembaga Kenaikan Pangkat.

60

5. Apakah maksud kekananan dan bagaimana seseorang dikatakan
hilang kekananan?

Jawapan:

Kekananan bermaksud susunan kedudukan pegawai berdasarkan tarikh
lantikan bagi pegawai di gred lantikan atau tarikh kenaikan pangkat
terakhir bagi pegawai yang berada di gred kenaikan pangkat dalam
skim perkhidmatan yang sama.

Pegawai akan hilang kekananan atas faktor-faktor berikut:

(i)  dilanjutkan tempoh percubaan dengan denda;

(ii)  Cuti separuh gaji atau Cuti Tanpa Gaji yang diluluskan oleh Ketua
Jabatan; dan

(iii) Pegawai yang pernah dilantik ke jawatan dalam skim perkhidmatan
yang lain tetapi kemudiannya kembali ke skim perkhidmatan
terdahulu.

6. Apakah syarat-syarat umum untuk pemangkuan dan kenaikan
pangkat?

Jawapan:

Syarat-syarat umum:

(a)  Disahkan dalam perkhidmatan;

(b) Mencapai tahap prestasi yang ditetapkan;

(c)  Diperaku oleh Ketua Jabatan/Ketua Perkhidmatan;

(d) Bebas dari hukuman tatatertib;

(e)  Telah mengisytiharkan harta;

(f)  Lulus tapisan keutuhan Suruhanjaya Pencegahan Rasuah Malaysia;

(g) Bebas daripada disenaraikan sebagai Peminjam Pendidikan Tegar
daripada institusi pinjaman Pendidikan; dan

(h) Syarat-syarat lain yang ditetapkan oleh Lembaga.

61

7. Siapakan yang layak untuk dipertimbangkan pemangkuan?

Jawapan:

(a)  telah memenuhi syarat umum seperti No. 6;

(b) pegawai dalam peminjaman atau pertukaran sementara;

(c)  pegawai sedang bercuti belajar bergaji penuh, separuh gaji atau
tanpa gaji;

(d) pegawai yang ditohmah tetapi tidak dapat dibuktikan; dan

(e)  pegawai yang sedang dalam prosiding tatatertib. Walau bagaimanapun,
kes pegawai hendaklah dimaklumkan kepada Lembaga.

8. Siapakah yang layak untuk diberikan kenaikan pangkat?

Jawapan:

(a)  Pegawai yang telah memenuhi syarat umum seperti di No. 6;

(b) pegawai dalam peminjaman atau pertukaran sementara;

(c)  pegawai sedang bercuti belajar bergaji penuh, separuh gaji atau
tanpa gaji;

(d) pegawai yang ditohmah tetapi tidak dapat dibuktikan;

(e ) pegawai yang sedang dalam prosiding tatatertib. Walau bagaimanapun,
kes pegawai hendaklah dimaklumkan kepada Lembaga; dan

(f)  pegawai yang telah memangku termasuk pegawai yang telah bersara/
meninggal dunia (a).

9. Siapakah yang tidak layak dipertimbangkan pemangkuan atau
diberikan kenaikan pangkat?

Jawapan:

Pemangkuan:

(a)  tidak memenuhi syarat umum; dan

(b) telah dikenakan hukuman tatatertib.

62

Kenaikan Pengkat:

(a)  tidak memenuhi syarat umum;

(b) pegawai yang bukan lantikan tetap;

(c ) pegawai yang telah memangku dan kemudiannya dibersarakan
demi kempentingan awam atau demi kepentingan perkhidmatan
awam; dan

(d) pegawai yang telah dikenakan hukuman tatatertib.

10. Sekiranya seseorang pegawai telah dikenakan hukuman tatatertib,
berapa lama tempoh sebelum pegawai boleh dipertimbangkan
untuk pemangkuan/kenaikan pangkat?

Jawapan:

(i)  Tempoh tidak layak dipertimbangkan pemangkuan adalah berdasarkan
Pekeliling Perkhidmatan Bil 3 Tahun 2009, Dasar Kenaikan Pangkat
Bagi Pegawai Yang Sedang Disiasat dan Telah Dikenakan Hukuman
Tatatertib.

(ii)  Tempoh kuat kuasa tidak layak dipertimbangkan pemangkuan ialah
mulai tarikh hukuman tatatertib dijatuhkan; dan

(iii) Tempoh adalah tertakluk kepada jenis hukuman yang dikenakan
oleh Lembaga Tatatertib kepada pegawai seperti jadual di bawah:

JENIS HUKUMAN TEMPOH TIDAK LAYAK
DIPERTIMBANGKAN PEMANGKUAN

Amaran 12 bulan

Denda 18 bulan

Lucut Hak Emolumen 24 bulan

Tangguh Pergerakan Gaji 30 bulan

Turun Gaji 36 bulan

Turun Pangkat 48 bulan

63

FAQ TATATERTIB

1. Apakah tindakan yang sesuai diambil terhadap pegawai dalam
percubaan yang melakukan kesalahan tatatertib kerana tindakan
melalui proses tatatertib akan mengambil masa yang lama?

Jawapan:

(i)  Tujuan tempoh percubaan ialah untuk memberi peluang kepada
pegawai membuktikan kesesuaian dan kebolehan mereka sebagai
pegawaii awam dan pegawai dalam percubaan sepatutnya lebih
berdisiplin dan mengelak diri daripada melakukan kesalahan
tatatertib.

(ii)  Dari segi peraturan, tindakan tatatertib hingga ke peringkat buang
kerja boleh diambil terhadap pegawai dalam percubaan, terutama
jika mereka telah melakukan kesalahan yang serius dan;

(iii) Ketua Jabatan boleh memperakukan kepada Suruhanjaya
Perkhidmatan Awam Malaysia supaya pegawai tidak disahkan
dalam perkhidmatan. Berdasarkan perakuan itu Suruhanjaya
Perkhidmatan Awam Malaysia boleh menamatkan perkhidmatan
mereka.

2. Bagaimanakah yang dikatakan seseorang pegawai awam berada
dalam keterhutangan kewangan yang serius?

Jawapan:

Jumlah hutang yang tidak bercagar dan melebihi 10 kali emolumen
bulanannya. Ini bermaksud baki gaji akhir adalah kurang daripada 40%.
Oleh yang demikian pegawai awam hanya dibenarkan berhutang 60%
daripada emolumen dan mempunyai baki gaji sekurang-kurangnya 40%.

3. Apakah tindakan awal yang patut diambil jika seseorang pegawai
didapati tidak hadir bertugas tanpa cuti/kebenaran?

Jawapan:

Jika seseorang pegawai tidak hadir bertugas bagi sesuatu tempoh tanpa
sesuatu sebab dan setelah kembali bertugas gagal memberikan sebab

64

yang munasabah, maka pegawai itu tidak berhak mendapat sebarang
gaji atau emolumen lain bagi tempoh tidak hadir berkerja itu.

4. Apakah kesan jika dikenakan tindakan tatatertib?

Jawapan:

Antara kesannya ialah:

(i)  Tindakan tatatertib akan direkodkan di dalam Buku Perkhidmatan;

(ii)  Pegawai tidak layak untuk memohon kenaikan pangkat mengikut
tempoh yang ditetapkan di dalam Surat Pekeliling Perkhidmatan
Bilangan 3 Tahun 2009; dan

(iii) Tindakan tatatertib yang dikenakan akan diambil kira di dalam
urusan pengesahan jawatan/ kenaikan pangkat/ biasiswa/
Anugerah Khidmat Cemerlang.

5. Bolehkah pegawai yang dikenakan hukuman tatatertib dinaikkan
pangkat?

Jawapan:

Pegawai yang dikenakan hukuman tatatertib tidak layak dipertimbangkan
kenaikan pangkat selagi tempoh hukuman berkuatkuasa. Pegawai hanya
layak dipertimbangkan kenaikan pangkat setelah tamat tempoh tidak
layak tersebut seperti yang dinyatakan dalam Pekeliling Perkhidmatan
Bilangan 3 Tahun 2009.

65

SENARAI LAMPIRAN F
(I) SILIBUS PROGRAM DAN LATIHAN BERSKALA KECIL

_________________________________________________________

Pengenalan

Program ini bertujuan untuk meningkatkan kefahaman, penghayatan dan
mencetus paradigma baru di kalangan anggota Perkhidmatan Awam ke arah
berfikir dan bertindak mengikut ajaran agama Islam yang murni.

Objektif Utama

(i)  Memberi pemahaman tentang konsep Islam sebagai cara hidup;

(ii)  menerapkan budaya kepimpinan menurut Islam; dan

(iii) meningkatkan kesedaran tentang amalan nilai – nilai murni dalam
perkhidmatan.

Silibus Pembelajaran

Program ini mengandungi empat kluster utama seperti berikut:

(i)  Akhlak

(ii)  Akidah

(iii) Syariah

(iv) Hari Kebesaran Islam

Metodologi Pelaksanaan

(i)  Ceramah

(ii)  Diskusi

(iii) Wacana

(iv) Seminar

(v)  Forum

(vi) Lain-lain pendekatan yang bersesuaian

66

SILIBUS KLUSTER AKHLAK

Jangka Masa: 2 Jam – 1 hari Golongan Sasar:
Terbuka

Skop Tajuk Objektif Impak

1. Manusia
sebagai hamba
dan khalifah

Meningkatkan
kefahaman berkaitan
tanggungjawab insan
terhadap pencipta,
sesama manusia dan
alam sekitar

Peserta dapat
memahami dan
menghayati konsep
Islam dalam
Perlembagaan

2. Prinsip
Wasatiyyah

Meningkatkan
kefahaman berkaitan
konsep keseimbangan
dalam Islam

Mengamalkan
cara hidup yang
sederhana dan
menjauhi sikap
melampau, jumud
dan	ta’asub	terhadap
sesuatu perkara

3. Keluarga
Sakinah

Meningkatkan
kesedaran dan
penghayatan tentang
pentingnya membina
institusi keluarga yang
harmoni

Melahirkan
individu yang
bertanggungjawab,
institusi keluarga
yang bahagia dan
masyarakat yang
sejahtera.

4. Klinik hati
‘Tazkiyah al-
Nafs’

Meningkatkan
kefahaman tentang
sifat-sifat hati yang
berpenyakit dan cara
merawatnya

Peserta dapat
memahami konsep
penyucian jiwa
(taubat) dan
menghidari sifat-sifat
mazmumah.

5. Budaya Ilmu Meningkatkan
kesedaran terhadap
kepentingan ilmu
dalam kehidupan
khususnya dalam
meningkatkan
kopitensi diri

Melahirkan anggota
perkhidmatan yang
berpengetahuan dan
produktif

67

SILIBUS KLUSTER AKHLAK

Jangka Masa: 2 Jam – 1 hari Golongan Sasar:
Terbuka

Skop Tajuk Objektif Impak

6. Fiqh Komunikasi
(Media Baharu)

Meningkatkan
kefahaman konsep
dakwah, tabayyun,
dosa pahala, sensitiviti
dan fitnah menerusi
media sosial

Mempraktikkan
amalan berhati-hati,
amanah dan adab
dalam berkomunikasi.

7. Konsep
Ibadah dalam
kehidupan

Meningkatkan
pemahaman dan
kesedaran tentang
konsep kerja sebagai
ibadah dan konsep
aulawiyyat dalam
kehidupan

Melahirkan anggota
perkhidmatan
awam yang
bertanggungjawab.

8. 1. Amanah
2. Benar
3. Bijaksana
4. Telus
5. Bersyukur
6. Adil
7. Bersih
8. Tekun
9. Sabar
10. Sederhana
11. Taat
12. Berdisiplin
13. Malu
14. Bekerjasama

1. Amanah
2. Tanggungjawab
3. Ikhlas
4. Dedikasi
5. Sederhana
6. Tekun
7. Bersih
8. Berdisiplin
9. Bekerjasama
10. Berbudi mulia
11. Bersyukur
12. Benar
13. Bijaksana
14. Telus
15. Adil
16. Bersih
17. Sabar
18. Taat
19. Malu

68

SILIBUS KLUSTER AKIDAH

Jangka Masa: 2 Jam – 1 hari Golongan Sasar:
Terbuka

Skop Tajuk Objektif Impak

1. Akidah
Islamiyyah

Meningkatkan
kefahaman tentang
perkara yang
membatalkan
iman, konsep
tauhid, akidah Ahl
Sunnah Waljamaah,
kepentingan
bermazhab dan lain-
lain.

Membendung
pengaruh yang
mengancam akidah
dan keharmonian
dalam bermazhab

2. Aliran
Pemikiran yang
Mengancam
Aqidah &
Keselamatan
Negara

Meningkatkan
kefahaman tentang
bahaya aliran
pemikiran Pluralisme
Agama, Liberalisme,
Ekstremisme, punca-
punca berlakunya
ajaran sesat dan lain-
lain.

Membendung aliran
pemikiran yang
mengancam aqidah &
keselamatan Negara

3. Ajaran Sesat:
Modus
Operandi,
Punca & Akibat

Meningkatkan
kefahaman kepada
ajaran Ahli Sunnah Wal
Jamaah yang sebenar

Membendung
penyebaran dan
penglibatan penjawat
awam dalam ajaran
sesat

4. Fatwa Akidah
Semasa

Meningkatkan
kefahaman tentang
fatwa terkini berkaitan
akidah

Mengetahui,
memahami dan
membendung
penyebaran akidah
yang salah

5. Pengenalan
Ahli Sunnah
Wal Jamaah

Meningkatkan
kefahaman tentang Ahli
Sunnah Wal Jamaah

Memahami ajaran
Islam menurut Ahli
Sunnah Wal Jamaah

69

SILIBUS KLUSTER AKIDAH

Jangka Masa: 2 Jam – 1 hari Golongan Sasar:
Terbuka

Skop Tajuk Objektif Impak

6. Konsep Jihad,
dan syahid

Meningkatkan
kefahaman mengenai
jihad dan kaitannya
dengan organisasi

Meningkatkan
kefahaman yang
betul dan tepat
tentang jihad akan
membawa kebaikan
kepada penjawat
awam,di samping
dapat menghindarkan
diri dari salah faham
tentang jihad dan
terrorisme

SILIBUS KLUSTER SYARIAH

Jangka Masa: 2 Jam – 1 hari Golongan Sasar:
Terbuka

Skop Tajuk Objektif Impak

1. Islam sebagai
Cara Hidup

Menerapkan
penghayatan nilai-nilai
murni Islam dalam
urusan harian.

Melahirkan
penjawat awam
yang mempunyai
kesedaran agama
yang tinggi

2. Islam Menurut
Perlembagaan
dan Implikasi
Sumpah SPB
YDPA

Meningkatkan
kefahaman konsep
dan falsafah
Islam menurut
perlembagaan

Menghayati
kedaulatan Islam
dalam Perlembagaan
Persekutuan

3. Hak Asasi
Manusia,
Kesaksamaan
Gender, Hak
Wanita, LGBT

Meningkatkan
kefahaman konsep
hak asasi menurut
perspektif Islam

Mengamalkan
kehidupan
berteraskan Syariah
Islam

70

SILIBUS KLUSTER SYARIAH

Jangka Masa: 2 Jam – 1 hari Golongan Sasar:
Terbuka

Skop Tajuk Objektif Impak

4. Ekonomi
Sebagai
‘Rahmatan	Lil
Alamin’

Meningkatkan
kefahaman konsep
ekonomi Islam yang
adil

Menghayati
hikmah larangan
riba, pensyariatan
zakat, sedekah dan
keberkatan rezeki

4. Undang-Undang
Syariah Islam
& Masyarakat
Majmuk

Meningkatkan
kefahaman konsep
Undang-Undang
Jenayah Syariah
Islam

Mengurangkan salah
faham Undang-
Undang Jenayah
Hudud,	Qisas,	Ta’zir
dan Undang-Undang
Syariah (305/505)

5. Institusi
kekeluargaan
Islam

Meningkatkan
kefahaman konsep
perkahwinan,
pendidikan anak-anak,
poligami, pengurusan
stress, pengurusan
nikah cerai dan rujuk
serta fiqh munakahat.

Melahirkan penjawat
awam yang bahagia
dan sejahtera

6. Fiqh Ibadat Meningkatkan
kefahaman konsep
Ibadat Wajib dan
sunat menurut Ahli
Sunnah wal Jamaah
seperti bersuci
Solat, Pengurusan
Ibadat Pesakit
Solat Berjemaah,
Pengurusan Jenazah,
Puasa,Haji dan
Umrah, Fiqh Wanita
Sembelihan dan lain-
lain

Melahirkan
penjawat awam
yang menghayati
konsep ibadah yang
sempurna

71

SILIBUS KLUSTER SYARIAH

Jangka Masa: 2 Jam – 1 hari Golongan Sasar:
Terbuka

Skop Tajuk Objektif Impak

7. Maqasid
Syariah

Meningkatkan
kefahaman konsep
Maqasid Syariah
untuk pemeliharaan
Agama, nyawa, akal,
keturunan dan harta

Membawa
pengurusan negara
selari dengan
matlamat Maqasid
Syariah

8. Halal Meningkatkan
kefahaman konsep
halalan tayyiban
melibatkan sistem
kewangan/ barang
gunaan/ makanan/
perkhidmatan/
menurut Islam

Melahirkan penjawat
awam yang
mengamalkan gaya
hidup sihat dan
berkualiti

9. Fiqh
Kenegaraan

Meningkatkan
kefahaman dan
kecintaan kepada
Agama, bangsa dan
negara

Melahirkan penjawat
awam yang memiliki
semangat patriotisme
dan menghayatinya

10. Fiqh
Kontemporari
(berasaskan
keperluan
kepada agensi)

Menyampaikan
maklumat berhubung
isu-isu fiqh semasa

Meningkatkan
kefahaman di
kalangan penjawat
awam terhadap isu-
isu fiqh semasa

11. Pengurusan
Harta

Meningkatkan
kefahaman dan
kesedaran mengenai
pengurusan harta
pusaka, wasiat, faraid,
hibah,	wakaf,	riba’,
hutang, zakat, takaful
dan lain-lain.

Melahirkan penjawat
awam yang
berpengetahuan
dalam pengurusan
harta menurut Islam.

72

SILIBUS KLUSTER HARI KEBESARAN ISLAM

Jangka Masa: 2 Jam – 1 hari Golongan Sasar:
Terbuka

Skop Tajuk Objektif Impak

1. Majlis
Sambutan Hari
Kebesaran
Islam

Meningkatkan
kefahaman,
penghayatan dan
kecintaan terhadap
hari-hari kebesaran
Islam seperti: Maal
Hijrah
Maulidur Rasul
Israk Mikraj
Nuzul Quran
Ihya’	Ramadan
‘Idul	Fitri
‘Idul	Adha
Nisfu Syaaban
Sayyidul Ayyam

Peserta dapat
memahami hikmah,
menghayati dan
mengambil iktibar di
sebalik peristiwa.

73

SENARAI LAMPIRAN F
(II) SILIBUS PROGRAM DAN LATIHAN BERSKALA BESAR

_________________________________________________________

Pengenalan

Program ini bertujuan untuk meningkatkan kefahaman, penghayatan dan
mencetus paradigma baru di kalangan anggota Perkhidmatan Awam ke arah
berfikir dan bertindak mengikut ajaran agama Islam yang murni.

Objektif Utama

(iv) Memahami/ Mempelajari/ Membentuk/ Meningkatkan

(v)  Menghayati dan mengamalkan budaya kepimpinan

Silibus Pembelajaran

Program ini mengandungi tiga kluster utama seperti berikut:

(v)  Kepimpinan

(vi) Motivasi dan Transformasi Diri

(vii) Profesionalisme

Metodologi Pelaksanaan

(vii) Kursus/Bengkel

(viii) Latihan Dalam Kumpulan (LDK)

(ix) Aktiviti Luar Dewan

(x)  Diskusi

(xi) Pembentangan

(xxi) Rumusan/Pelan Bertindak

(xiii) Lain – lain pendekatan yang bersesuaian

74

PROGRAM BERSKALA BESAR

CADANGAN TENTATIF KLUSTER KEPIMPINAN
(GOLONGAN SASAR: TERBUKA)

HARI PERTAMA

MASA ATUR CARA

11. 00 – 12. 30 Tgh Pendaftaran Peserta Kursus

12. 30 – 2. 00 Ptg Makan Tengahari / Solat Zohor

2. 00 – 2. 30 Ptg Taklimat Kursus

2. 30 – 4. 30 Ptg Salam Ukhuwwah

4. 30 – 5. 00 Ptg Minum Petang / Solat Asar

5. 00-6. 00 Ptg Bina Imej Kumpulan

6. 00 – 7. 30 Ptg Rehat / Makan Malam / Kendiri

7. 30 – 9. 00 Mlm Solat Maghrib
Bacaan Yasin
Solat	Isya’

9. 00 – 10. 30 Mlm Ceramah 1: “KONSEP KHALIFAH”

10. 30 – 11. 00
Mlm

Minum Malam

HARI KEDUA

MASA ATUR CARA

5. 30 – 7. 00 Pagi Solat Subuh

Renungan Pagi: Klinik Hati

7. 00 – 8. 30 Pagi Sarapan Pagi / Kendiri

8. 30 – 12. 30 Tgh Integriti Explorace

12. 30 – 2. 30 Ptg Makan Tengahari / Solat / Rehat

75

2. 30 – 4. 30 Ptg Rumusan Integriti Explorace

4. 30 – 6. 30 Ptg Minum Petang / Solat Asar / Rehat

6. 30 – 7. 00 Ptg Makan Malam

7. 00 – 9. 00 Mlm Solat Maghrib

Interaktif Trivia (kenali diri)

Solat	Isya’

9. 00 – 10. 30 Mlm Ceramah 2: Integriti DIri & Kaitannya Dengan
Hari Pembalasan

10. 30 – 11. 00
Mlm

Minum Malam

HARI KETIGA

MASA ATUR CARA

4. 00 – 6. 00 Pagi Qiyamullail

Solat Subuh & Tazkirah

7. 30 – 8. 30 Pagi Sarapan Pagi

8. 30 – 10. 30 Pagi Gerak Hati dan Minda: Intergriti 1Azam 1Tekad

10. 30 – 11. 00
Pagi

Minum Pagi

11. 00 – 12. 00 Tgh Majlis Penutup

12. 00 – 2. 00 Tgh Makan Tengahari /

Solat Zohor /

Bersurai

76

TA
R

IK
H

8.
00

-1
0.

30

PA
G

I
11

.0
0-

12
.3

0
TE

N
G

A
H

A
R

I

MAKAN TENGHARI DAN SOLAT  ZOHOR

2.
30

-4
.3

0
PE

TA
N

G

9.
00

-1
0.

30

M
A

LA
M

HA
RI

PE

RT
AM

A
PE

ND
AF

TA
R

AN
TA

KL
IM

AT
IC

E
BR

EA
KI

N
G

 &
 IM

IJ

KU
M

PU
LA

N

G
EN

ER
AS

I	U
LU

L’
 A

l-B
AB

HA
RI

KE
DU

A

LD
K

1:
 T

EO
RI

 &

PR
AK

TI
KA

L
(S

M
AR

T
SO

LA
T)

FI
TR

AH

IN
SA

NI
“B

IC
AR

A
TO

KO
H

”

EK
SP

LO
R

AS
I M

IN
DA

“A
D

-D
IN

 C
AR

A
HI

DU
P”

(A
KT

IV
IT

I L
UA

R
 D

EW
AN

)

LD
K

2:
 T

EO
RI

 &

PR
AK

TI
KA

L
(H

AL
AQ

AH
/

TA
H

SI
N

 A
L-

Q
UR

AN
)

HA
RI

KE

TI
G

A

SI
DA

NG
 P

LE
N

O
(P

EM
BE

NT
AN

G
AN

KU

M
PU

LA
N)

RU
M

US
AN

&

PE
LA

N

TI
ND

AK
AN

M
AJ

LI
S

PE
NU

TU
P

BE
RS

U
R

A
I

•
Ke

se
m

ua
 a

kt
iv

iti
 d

ila
ks

an
ak

an
 d

al
am

 k
um

pu
la

n

•
So

la
t B

er
ja

m
aa

h

PR
O

G
R

A
M

 B
ER

SK
A

LA
 B

ES
A

R

TE
N

TA
TI

F
K

LU
ST

ER
 M

O
TI

VA
SI

 &
 T

R
A

N
SF

O
R

M
A

SI
 D

IR
I (

G
O

LO
N

G
A

N
 S

A
SA

R
: T

ER
B

U
K

A
)

77

•
Kesem

ua aktiviti dilaksanakan dalam
 kum

pulan

•
Solat Berjam

aah

M
ASA

 /
H

A
R

I
5. 45-7. 00 AM

7. 00-7. 45 AM

7. 45-9. 00 AM

9. 00-10. 30
A

M

10. 30-10. 45 AM

10. 45 PG
.  –

12. 45 PM

12. 45-2. 00 PM

2. 15- 4. 15
PM

4. 15-5 .15 PM

5. 15-7.00 PM

7. 00-9 .00 PM

9. 00 -
10. 30 PM

ISN
IN

SOLAT DAN KULIAH SUBUH

LATIHAN JASMANI

SARAPAN PAGI

PEN
DAFTAR

AN

MINUM PAGI

TAKLIM
AT

KU
RSU

S

MAKAN DAN SOLAT ZOHOR

TAARU
F/IM

IJ
KU

M
PU

LAN

MINUM PETANG DAN SOLAT ASAR

LATIHAN JASMANI

SOLAT DAN KULIAH
MAGHRIB DAN MAKAN

MALAM

DASAR

N
EG

AR
A

SELASA
ISLAM

 &
PER

LEM
BAG

AAN

(I)

ISLAM
 &

PER
LEM

BAG
AAN

(II)

LAW
ATAN

(O
BSERVASI)

LD
K (I)

R
A

B
U

ISU
-ISU

 SEM
ASA

IN
TEG

RITI, NILAI
DAN

 ETIKA
LD

K (II)
DASAR

N

EG
AR

A

K
H

A
M

IS
IN

TEG
R

ASI ISLAM

& PEM
BAN

G
U

N
AN

N

EG
AR

A

SIDAN
G

 PLEN
O

/
PEM

BEN
TAN

G
AN

PENILAIAN

DAN

PEN
U

TU
P

M
AJLIS BERSU

R
AI

PR
O

G
R

A
M

 B
ER

SK
A

LA B
ESA

R

TEN
TATIF K

LU
STER

 PR
O

FESIO
N

A
LIM

E (G
O

LO
N

G
A

N
 SA

SA
R

: G
R

ED
 41 &

 K
E ATA

S)

78

LAMPIRAN G

BORANG PENILAIAN PROGRAM LATIHAN DALAMAN

TAJUK PROGRAM :
TARIKH :
TEMPAT :

1. MAKLUMAT PESERTA

 Kumpulan Perkhidmatan :  JUSA                P & P                Sokongan

 Jantina : (L) (P)      Umur : tahun

 Bahagian : _________________________ Seksyen : _______________________

2. PENILAIAN PESERTA

 Sila berikan penilaian anda dengan menggunakan skala berikut. Sila bulatkan : -

3. PENCAPAIAN OBJEKTIF PROGRAM

 OBJEKTIF PROGRAM;

 1. Memberi pengetahuan tentang integriti dan amalan tadbir urus terbaik dalam
  perkhidmatan.

 2. Meningkatkan kesedaran tentang pencegahan rasuah dan tata kelakuan dalam
  perkhidmatan

 Sejauh manakah anda fikir objektif program ini telah tercapai

 Objektif 1 : 1 2 3 4 5
 Objektif 2 : 1 2 3 4 5
 Sekiranya anda telah menilai pencapaian Amat Lemah atau Lemah, sila nyatakan
 sebabnya:

1 = Sederhana 2 = Memuaskan 3 = Baik 4 = Sangat baik 5 = Cemerlang

79

4. MODUL PEMBELAJARAN (SECARA KESELURUHAN)

4.1 Mudah difahami :       0       1       2       3       4       5

4.2 Memberi kesan :       0       1       2       3       4       5

4.3 Kesesuaian aktiviti / latihan :       0       1       2       3       4       5

4.4 Penekanan kepada teori :       0       1       2       3       4       5

4.5 Pendekatan ke arah aplikasi :       0       1       2       3       4       5

4.6 Nota dan bahan kursus :       0       1       2       3       4       5

4.7 Pertambahan pengetahuan :       0       1       2       3       4       5

4.8 Pertambahan kemahiran :       0       1       2       3       4       5

5.  PENCERAMAH / FASILITATOR (SECARA KESELURUHAN)

5.1 Cara penyampaian / penerangan :       0       1       2       3       4       5

5.2 Kemahiran berkomunikasi :       0       1       2       3       4       5

5.3 Interaksi dengan peserta :       0       1       2       3       4       5

5.4 Respond dan soal jawab :       0       1       2       3       4       5

5.5 Pengendalian Aktiviti dan :       0       1       2       3       4       5
Penggunaan contoh

5.6 Hubungan dengan peserta :       0       1       2       3       4       5

5.7 Penggunaan audio visual :       0       1       2       3       4       5

6.  PENGURUSAN PROGRAM

6.1. Tempoh latihan :       0       1       2       3       4       5

6.2. Lokasi/tempat :       0       1       2       3       4       5

6.3. Pendaftaran :       0       1       2       3       4       5

6.4. Sesi taklimat :       0       1       2       3       4       5

6.5. Penginapan (bilik) :       0       1       2       3       4       5

6.6. Makanan  :       0       1       2       3       4       5

80

6.7. Bilik / dewan kuliah :       0       1       2       3       4       5

6.8. Kemudahan riadah :       0       1       2       3       4       5

6.9. Kemudahan sukan :       0       1       2       3       4       5

6.10. Aktiviti kerohanian :       0       1       2       3       4       5

6.11. Aktiviti riadah :       0       1       2       3       4       5

6.12. Urus Setia  :       0       1       2       3       4       5

7. FAEDAH PROGRAM / CADANGAN

Adakah anda telah mendapat faedah dari program ini ?
YA / TIDAK

Adakah anda akan memperakukan program ini kepada orang lain :
YA / TIDAK

Apakah cadangan dan pandangan anda untuk memperbaiki lagi
program ini?

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ..

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

81

8. SOAL SELIDIK SEBELUM DAN SELEPAS LATIHAN

Sila berikan penilaian anda dengan menggunakan skala berikut terhadap
peningkatan tahap pengetahuan, kemahiran, pemahaman dan nilai.
(Sila bulatkan pada skala yang berkenaan).

0 = Tidak berkaitan 1 = Kurang Peningkatan 2 = Sederhana 3 = Baik 4 = Amat Baik 5 = Cemerlang

1.
SLOT 1
Tajuk:
Penceramah:

Sebelum Latihan 0 1 2 3 4 5

Selepas Latihan 0 1 2 3 4 5

2.
SLOT 2
Tajuk:
Penceramah:

Sebelum Latihan 0 1 2 3 4 5

Selepas Latihan 0 1 2 3 4 5

3.
SLOT 3
Tajuk:
Penceramah:

Sebelum Latihan 0 1 2 3 4 5

Selepas Latihan 0 1 2 3 4 5

FAEDAH PROGRAM / CADANGAN:
_______________________________________________________
_______________________________________________________
_______________________________________________________
_______________________________________________________
_______________________________________________________

82

BORANG PENILAIAN
(PENCERAMAH/ MODERATOR/ FASILITATOR)

TAJUK :

TARIKH :

TEMPAT :

Sila berikan penilaian anda dengan menggunakan skala berikut. Sila bulatkan : -

0 = Tidak berkaitan 1 = Kurang Peningkatan 2 = Sederhana 3 = Baik 4 = Amat Baik 5 = Cemerlang

Bil Penceramah dan Tajuk Cara
Penyampaian

Interaksi
dengan
peserta

Respond
dan soal

jawab

Pengendalian
Aktiviti dan

Penggunaan
Contoh

Penggunaan
audio visual

1.

SLOT 1

Tajuk:
Nama Penceramah:

Agensi

2.

SLOT 2

Tajuk:
Nama Penceramah:

Agensi

3.

SLOT 3

Tajuk:
Nama Penceramah:

Agensi

83

LAMPIRAN H

BORANG KAJIAN INDEKS PENGHAYATAN ISLAM PENJAWAT
AWAM (IPIPA)

_________________________________________________________

Borang Kajian IPIPA ini disediakan sebagai panduan kepada PHEI JAKIM
Penempatan di Kementerian, Jabatan dan Agensi Kerajaan untuk mengetahui
tahap pengetahuan asas agama dan tahap amalan agama serta gaya hidup
di kalangan penjawat awam yang beragama Islam. Ia dapat membantu
PHEI JAKIM dalam merancang program-program yang bersesuaian kepada
warga perkhidmatan selain membuat penambahbaikkan terhadap program
sedia ada.

Metodologi Pembangunan IPIPA

i. Metodologi pembangunan indeks ini menggunakan Sampel Kajian
yang terdiri daripada penjawat awam yang berkhidmat dan telah
mengikuti Kursus/ Program/ Aktiviti Penerapan Nilai-Nilai Islam
yang di anjuran di Kementerian, Jabatan dan Agensi Kerajaan.

ii. Manakala Instrumen Kajian yang dipilih adalah jenis soal selidik
yang terdiri daripada tiga (3) bahagian iaitu:

• Bahagian A: Latar belakang responden.

• Bahagian B: Aspek pengetahuan yang terdiri daripada akidah,
syariah dan akhlak.

• Bahagian C: Soal selidik aspek amalan yang terdiri akidah,
syariah dan akhlak, serta aspek gaya hidup yang terdiri daripada
sosial, akademik, individualistik dan kepimpinan.

iii. Instrument lain ialah manual interpretasi di mana setiap teras
amalan Islam yang terdapat 5 soalan diberikan nilaian cemerlang/
tinggi, boleh di terima/ baik, perlu tambah baik/ sederhana, dan
sangat perlu tambahbaik/ rendah sebagaimana berikut:

• Point 90 ke atas

a. Tahap Pengamalan Agama (Cemerlang dan perlu dikekalkan)

84

b. Tahap Penghayatan Agama (Tinggi)

• Point 80-89

c. Tahap Pengamalan Agama (Boleh diterima dengan meneruskan
usaha)

d. Tahap Penghayatan Agama (Baik)

• Point 60-79

e. Tahap Pengamalan Agama (Perlu Penambahbaikan dengan
pemantauan).

f. Tahap Penghayatan (Sederhana)

• Point 59 ke bawah

g. Tahap Pengamalan Agama (Sangat perlu penambahbaikan
dengan pemantauan).

h. Tahap Penghayatan Agama (Rendah)

iv. Akhirnya, instrumen ini mengunapakai Kaedah Interpretasi
iaitu kaedah pengukuran Key Perfomance Index (KPI) dengan
menggunakan analisis berdasarkan Statistical Package for the
Social Sciences (SPSS) seperti Anova, Regreasi, Perbandingan,
Min-Mod-Medium.

85

KAJIAN INDEKS PENGHAYATAN ISLAM PENJAWAT AWAM (IPIPA)

A. PROFIL

1) Tarikh lahir

2) Bangsa [1] Melayu
[2] China
[3] India
[4] Lain-lain (Nyatakan)

3)  Jantina [1] Lelaki
[2] Perempuan

4) Tahap pendidikan
tertinggi

[1] Rendah
[2] Menengah
[3] Kolej
[4] Universiti

5) Tahap pendidikan agama
(formal)

[1] Sekolah Rendah Agama
[2] Sekolah Arab
[3] Sekolah Tahfiz
[4] Sekolah Menengah Arab/Maahad

6) Kategori pekerjaan [1] Pengurusan Utama
[2] Pengurusan dan Profesional
[3] Sokongan I (Gred 1-16)
[4] Sokongan II (Gred 17-40)

7) Skim dan Gred jawatan

8) Tahun mula berkhidmat
dalam kerajaan

9) Nama Kementerian /
Jabatan

86

10) Pendapatan kasar
bulanan

[1] <RM1000
[2] RM1001-RM2000
[3] RM2001-RM3000
[4] RM3001-RM4000
[5] RM4001-RM5000
[6] RM5001-RM6000
[7] >RM6001

11) Pengalaman mengikuti
program JAKIM.

[1] Ada (Nyatakan):
[2] Tidak

12) Cara mempelajari ilmu
agama

[1] Internet
[2] Buku
[3] Berguru
[4] Anjuran Jabatan

13) Kod negeri kelahiran

14) Kod negeri tempat
bertugas

15) Status [1] Kahwin
[2] Bujang
[3] Duda
[4] Janda
[5] Balu

PENGENALAN

Kajian indeks ini meliputi seluruh penjawat awam yang sedang berkhidmat
di dalam agensi kerajaan di Malaysia dan pernah mengikuti program
Dasar-Dasar Islam yang dianjurkan.

TUJUAN INDEKS

Menilai kefahaman dan persepsi penjawat awam dalam menghayati
Dasar-Dasar Islam yang diperkenalkan oleh kerajaan.

DEFINISI PENGHAYATAN ISLAM

Perihal sifat individu dalam organisasi yang menghayati nilai-nilai murni
yang memberi impak positif.

87

PANDUAN MENGISI BORANG SOAL SELIDIK

1. Borang soal selidik ini mengandungi 5 pembolehubah iaitu
Pembolehubah 1, mengenai keagamaan; Pembolehubah 2,
mengenai keperibadian; Pembolehubah 3, mengenai kekeluargaan;
Pembolehubah 4, mengenai kemasyarakatan; dan Pembolehubah 5,
mengenai perkhidmatan organisasi.

2. Sila gunakan pen mata bulat bewarna HITAM semasa menjawab soal
selidik ini.

3. Sila jawab SEMUA soalan dengan tanda setuju (   ) di dalam kotak
tersedia.

4. Jawapan bermaksud Sangat Tidak Setuju (STS); Tidak Setuju (TS);
Kurang Setuju (KS); Setuju (S); dan Sangat Setuju (SS).

CONTOH:
STS TS KS S SS
Saya yakin Allah Maha Berkuasa.

5. Jika anda tersilap tanda, HITAMkan jawapan tersebut dan tanda semula
dengan jawapan yang betul tanpa perlu memadamkan kesilapan tadi.

6. Anda diLARANG sama sekali memadam tanda jawapan yang telah
dibuat dengan menggunakan liquid paper.

CONTOH
STS TS KS S SS
Saya yakin Allah Maha Berkuasa.

7. Ruangan untuk kegunaan pejabat TIDAK perlu diisi.
8. JANGAN lipat borang soal selidik ini apabila selesai diisi.

88

B. Seksyen ini mengandung pernyataan untuk menilai tahap
kefahaman anda mengenai KEAGAMAAN.

Sila nyatakan pendapat anda dengan menggunakan pilihan jawapan di
bawah:

(1) STS (Sangat Tidak Setuju)
(2) TS (tidak Setuju)
(3) KS (Kurang Pasti)
(4) S (setuju)
(5) SS (Sangat Setuju)

Bil Perkara STS TS KS S SS

B1 Saya yakin Allah Maha
berkuasa.

B2 Islam sesuai untuk dianuti oleh
semua manusia.

B3 Saya yakin bahawa Nabi
Muhammad adalah Nabi yang
terakhir.

B4 Saya yakin Allah mempunyai
99 nama.

B5 Saya yakin Allah melihat apa
yang saya buat pada setiap
masa.

B6 Cerita-cerita seram dan tahyul
di media merupakan faktor
yang boleh menjejaskan
akidah.

B7 Al-Quran dan Sunnah adalah
jalan penyelesaian bagi segala
masalah manusia.

B8 Rawatan menggunakan bomoh
seperti mentera, azimat dan
pengeras boleh merosakkan
akidah umat Islam.

89

Bil Perkara STS TS KS S SS

B9 Saya yakin kita sebagai
manusia tidak terlepas
daripada melakukan dosa.

B10 Kekuatan dan kelemahan diri
saya adalah kekal dan tidak
boleh berubah.

B11 Saya meyakini bahawa setiap
amalan manusia di dunia akan
dinilai di hari pembalasan.

B12 Saya yakin bahawa kehidupan
di dunia adalah sementara dan
akhirat adalah kekal abadi.

B13 Setiap amalan baik dan buruk
manusia akan dicatat oleh
malaikat.

B14 Saya berasa tidak selesa
apabila wujudnya golongan
yang menyamakan semua
agama adalah sama.

B15 Saya memerlukan pertolongan
Allah dalam membuat segala
keputusan.

B16 Saya percaya bahawa
guru agama mempunyai
kemampuan untuk
mengampunkan dosa manusia.

B17 Saya berasakan isu ajaran
sesat seperti memuja guru
dan pemimpin adalah cabaran
umat Islam masa kini.

B18 Saya amat sensitif terhadap
gurauan dan lakonan yang
boleh membawa kepada
murtad.

90

Bil Perkara STS TS KS S SS

B19 Saya yakin segala yang
berlaku terhadap diri saya
adalah ketentuan dari Allah.

B20 Saya berpendapat bahawa
semua ajaran agama adalah
sama.

B21 Orang Islam yang tidak
berminat mendalami agama
antara faktor melibatkan
mereka berisiko tinggi dalam
kes murtad.

B22 Saya lebih gemar melakukan
solat sunat di rumah.

B23 Saya mengetahui bahawa solat
sunat merupakan ibadah yang
dapat mendekatkan diri kepada
Allah.

B24 Bagi saya, solat sunat dapat
mempertingkatkan keimanan
saya kepada Allah s.w.t.

C. pernyataan untuk menilai tahap kefahaman anda mengenai
KEPERIBADIAN.

Bil Perkara STS TS KS S SS

C1 Saya akan berusaha
memastikan urusan
penggunaan kad kredit bebas
daripada riba (konvensional).

C2 Adalah wajar bagi umat Islam
menggunakan perkhidmatan
pinjaman peribadi berasaskan
riba (konvensional).

91

Bil Perkara STS TS KS S SS

C3 Tidak menjadi kesalahan
kepada saya untuk memilih
pembiayaan kereta secara riba
(konvensional).

C4 Saya akan memastikan segala
hutang mampu dibayar dalam
waktu yang ditetapkan.

C5 Saya tidak kisah untuk
berhutang walaupun ia bukan
satu keperluan.

C6 Saya akan memastikan solat
fardhu dilakukan pada awal
waktu.

C7 Saya tidak akan meninggalkan
solat walaupun sibuk.

C8 Saya sedar solat berjemaah
banyak memberi kebaikan
kepada saya.

C9 Tidak menjadi kesukaran
kepada saya untuk solat
berjemaah.

C10 Saya membaca Al-Quran pada
setiap hari.

C11 Saya sentiasa bersabar apabila
ditimpa musibah.

C12 Saya memastikan menutup
aurat menjadi amalan
kehidupan saya.

C13 Saya memahami konsep
menutup aurat mengikut
syariat.

C14 Tidak salah kepada saya
untuk beristinjak (bersuci)
menggunakan tisu.

92

Bil Perkara STS TS KS S SS

C15 Saya berusaha untuk
mengamalkan puasa sunat.

C16 Amalan bersedekah menjadi
satu kebiasaan kepada diri
saya.

C17 Menjadi suatu kesalahan
kepada saya keluar dengan
pasangan yang tidak sah
sehingga boleh menimbulkan
fitnah.

C18 Saya tidak kisah apabila
melihat seseorang muslim
meminum arak dihadapan
saya.

C19 Saya mesti menutup aurat
semasa beriadah.

C20 Saya berasa tercabar apabila
melihat seseorang muslim
makan pada siang hari bulan
Ramadhan.

C21 Apabila saya mempunyai
kemusykilan agama, saya akan
merujuk kepada mereka yang
berkelayakan.

C22 Saya yakin menutup aurat
adalah suatu kewajipan.

C23 Saya sentiasa bersyukur
dengan nikmat yang diberikan.

C24 Saya tidak janggal untuk
mendapatkan pedoman agama
berdasarkan hadith-hadith
Rasulullah.

C25 Saya mempunyai bahan-
bacaan agama di dalam
rumah.

93

Bil Perkara STS TS KS S SS

C26 Saya yakin segala ilmu
yang diajar dalam program
keagamaan mampu membantu
saya menjadi insan mulia.

C27 Saya yakin segala program
kerohanian yang dianjurkan
oleh jabatan memberi saya
peluang menginsafi diri.

C28 Saya menyokong mana-
mana program keilmuan bagi
menyediakan modal insan
yang cemerlang.

C29 Saya sentiasa mengamalkan
keperibadian yang dituntut oleh
Islam.

D. Seksyen ini mengandung pernyataan untuk menilai tahap
kefahaman anda mengenai KEKELUARGAAN.

Bil Perkara STS TS KS S SS

D1 Ahli keluarga saya suka
mengalunkan zikir-zikir memuji
Allah.

D2 Saya menanamkan dalam diri
ahli keluarga bahawa Allah
melihat apa yang kita lakukan.

D3 Saya memastikan anak-anak
tidak menonton filem-filem
berunsur seram, tahyul dan
khurafat.

D4 Saya sentiasa mengawal ahli
keluarga daripada terdedah
kepada bahan-bahan yang
berunsur lucah.

94

Bil Perkara STS TS KS S SS

D5 Apabila seorang Islam
mengahwini bukan Islam,
mereka dibolehkan untuk
mengekalkan agama masing-
masing.

D6 Saya memperuntukan masa
bersama ahli keluarga untuk
menghadirkan diri ke masjid
dan surau.

D7 Saya memupuk sikap suka
membantu orang yang susah
dalam kalangan ahli keluarga.

D8 Saya berpendapat bahawa
memukul adalah cara yang
terbaik mendidik anak-anak.

D9 Saya sentiasa berusaha
meluangkan waktu untuk
makan bersama ahli keluarga.

D10 Saya sedia menerima teguran
jiran tetangga terhadap
salahlaku anak-anak.

D11 Saya sentiasa memastikan
sumber yang halal sebagai
nafkah kepada keluarga.

D12 Saya mengambilberat soal
saling menasihati sesama ahli
keluarga.

D13 Saya berazam untuk
memastikan anak-anak khatam
Al-Quran.

D14 Saya berusaha setiap
masa agar anak-anak saya
cemerlang dalam pendidikan
dunia dan akhirat.

95

Bil Perkara STS TS KS S SS

D15 Saya tidak menghalang ahli
keluarga menonton televisyen
semasa waktu Maghrib.

D16 Saya berasa tidak kisah
apabila ahli keluarga tidak
menutup aurat.

D17 Saya mengutamakan amalan
berterimakasih dan bersyukur
dalam kalangan ahli keluarga.

D18 Saya membudayakan ucapan
memberi salam setiap kali
memasuki rumah.

D19 Saya sentiasa memberi
penekanan kepada anak-anak
tentang adab menghormati
orang yang lebih tua.

D20 Saya memperuntukan masa
bersama ahli keluarga dalam
aktiviti di luar rumah.

D21 Saya sentiasa membudayakan
sikap suka membaca dalam
diri ahli keluarga.

E. Seksyen ini mengandung pernyataan untuk menilai tahap
kefahaman anda mengenai KEMASYARKATAN.

Bil Perkara STS TS KS S SS

E1 Undang-undang Jenayah
Syariah sedia ada mampu
membendung masalah
pembuangan bayi.

E2 Pernikahan yang tidak
mematuhi undang-
undang sedia ada banyak
mendatangkan masalah
rumahtangga.

96

Bil Perkara STS TS KS S SS

E3 Amalan memberi salam perlu
dilakukan setiap kali berjumpa
saudara sesama Islam.

E4 Saya berasa amat terkilan
dengan perilaku segelintir
orang Islam yang mengabaikan
kebersihan.

E5 Saya hanya memilih
rakan yang tertentu dalam
bersahabat.

E6 Saya menyakini bahawa tidak
perlu meminta maaf jika saya
melakukan kesalahan.

E7 Saya mampu member
penerangan tentang Islam
apabila bertemu dengan orang
bukan Islam.

E8 Saya berasa seronok
memperkenalkan Islam kepada
masyarakat bukan Islam.

E9 Saya menjauhi tempat-tempat
yang berunsur maksiat.

E10 Saya berasa selesa berkawan
dengan orang bukan Islam
yang mengamalkan nilai-nilai
murni.

E11 Saya berasa marah apabila
melihat orang Islam berjudi.

E12 Saya berasa tidak janggal
apabila melibatkan diri dalam
aktiviti masyarakat setempat.

E13 Saya sentiasa prihatin terhadap
kebajikan jiran tetangga.

97

Bil Perkara STS TS KS S SS

E14 Saya berasa benci melihat
pasangan yang belum
berkahwin berdua-duaan.

E15 Saya dipandang tinggi oleh
masyarakat.

E16 Saya mengakui masyarakat
memandang tinggi akan diri
saya.

E17 Kerjaya saya memberi peluang
kepada saya bergaul dengan
masyarakat.

E18 Saya sentiasa memberi
masa dalam program
kemasyarakatan yang
dianjurkan.

E19 Tugas saya bukan sahaja
untuk jabatan malah untuk
masyarakat.

E20 Saya sentiasa memberi
khidmat dalam komuniti
sekiranya diperlukan.

E21 Saya mengenali masyarakat di
kawasan kejiranan saya.

E21 Saya menziarahi jiran tetangga
yang ditimpa musibah (cth:
sakit, kematian, kemalangan
dll.)

F. Seksyen ini mengandung pernyataan untuk menilai tahap
kefahaman anda mengenai Perkhidmatan Organisasi.

Bil Perkara STS TS KS S SS

F1 Saya menunaikan solat zohor
dalam waktu rehat tanpa
menggangu waktu bekerja.

98

Bil Perkara STS TS KS S SS

F2 Saya mengamalkan sikap
bekerja secara berpasukan
setiap masa.

F3 Saya menghormati pandangan
rakan sekerja.

F4 Saya suka berkongsi
pandangan yang boleh
mendatangkan kebaikan
kepada organisasi.

F5 Saya mengutamakan hasil
kerja yang berkualiti dalam
organisasi.

F6 Saya tidak sanggup untuk
menegur ketidakpatuhan yang
dilakukan oleh rakan sekerja.

F7 Saya berasa bersalah apabila
tidak melaksanakan kerja yang
ditetapkan.

F8 Saya berlapang dada dalam
urusan kerja apabila ditegur.

F9 Saya berasa tidak bersalah
apabila sengaja lewat sampai
ke pejabat.

F10 Saya menyakini bahawa kerja
saya adalah suatu ibadah.

F11 Saya percaya politik kepartian
adalah satu cara untuk
meningkatkan perpaduan
ummah.

F12 Saya berasa sentiasa
diperhatikan oleh Allah dalam
setiap amalan yang dilakukan.

F13 Saya berasa tidak selesa
dengan tabiat merokok di
kawasan pejabat.

99

Bil Perkara STS TS KS S SS

F14 Saya mesti menyiapkan kerja
dalam jangka masa yang telah
ditetapkan.

F15 Saya melaksanakan tugas
yang dipertanggungjawabkan
walaupun di luar bidang tugas
dengan ikhlas.

F16 Saya menegur ketidakpatuhan
yang dilakukan oleh rakan
sekerja.

F17 Saya menghormati perbezaan
pendapat.

F18 Saya sentiasa memberi
layanan yang sama rata
kepada rakan sekerja.

F19 Saya bijak menguruskan masa
ditempat kerja.

F20 Saya sentiasa menilai diri
dengan hasil kerja yang telah
dilakukan.

F21 Saya sentiasa bersedia
sebelum melakukan tugas.

F22 Saya akan berasa bimbang jika
prestasi kerja merosot.

F23 Saya sanggup menghadirkan
diri ke kursus dalam
perkhidmatan untuk
meningkatkan pengetahuan
dan kemahiran kerja.

Terima kasih di atas kerjasama.

100

LAMPIRAN I
SENARAI RUJUKAN

_________________________________________________________

1. Info Ringkas Indeks Syariah Malaysia, Unit Indeks Syariah Malaysia,
JAKIM, Putrajaya

2. Dasar Dakwah Negara, Memperkasa Agenda Transformasi Dakwah
Negara Ke Arah Pembentukan Khaira Ummah, Bahagian Dakwah
JAKIM, 2015

3. Doa Majlis Rasmi dan Separuh Rasmi Serta Panduan Membacanya,
JAKIM, 2006

4. JAKIM 4 Dekad, Memacu Transformasi Pengurusan Hal Ehwal Islam,
JAKIM, 2012

5. Modul Pengukuhan Integriti Perkhidmatan Awam, Jabatan Kemajuan
Islam Malysia, Matang Cipta Sdn. Bhd, Putrajaya 2007

6. Nilai dan Etika Dalam Perkhidmatan Awam, Institut Tadbiran Awam
Negara (INTAN), Kuala Lumpur, 1991

7. Panduan Dan Strategi Program Latihan Pendakwah Negara, Bahagian
Hal Ehwal Islam Jabatan Perdana Menteri, 1992

8. Pendekatan Wasatiyyah Dan Pelaksanaannya di Malaysia, Najib Tun
Razak, Institut Wasatiyyah Malaysia, 2013, Kuala Lumpur

9. Pekeliling AM Bil. 2 Tahun 2001, Garis Panduan Bagi Mengadakan
Ceramah Penerapan Nilai-Nilai Islam Dalam Perkhidmatan Awam,
Jabatan Perdana Menteri, 18 Mei 2001

10. Pekeliling AM Bil. 2 Tahun 2007, Garis Panduan Pelaksanaan
Pendekatan Islam Hadhari di Agensi-Agensi Kerajaan, Jabatan
Kemajuan Islam Malaysia, Jabatan Perdana Menteri, 5 Februari 2007

11. Pelan Integriti Dan Kod Etika JAKIM, Memacu Transformasi Pengurusan
Hal Ehwal Islam, Putrajaya, 2014

12. Pelan Strategik JAKIM 2015-2019

13. Pelan Strategik JAKIM 2019-2025

101

14. Perlembagaan Persekutuan, International Law Book Services, Kuala
Lumpur, 2000

15. Sambutan 35 Tahun JAKIM 1968-2003, Penjana Ummah Bertaqwa dan
Progresif, JAKIM, Percetakan Nasional Malaysia Berhad, Putrajaya,
2003

16. http://www.islam.gov.my/