L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

I S I  K A N  D U N G A N

4

5-6

7-8

9-12

13-50

51-74

Kata Alu-Aluan Ketua Pengarah JAKIM

Info Korporat

Carta Organisasi

Pengurusan Tertinggi dan Pengarah-Pengarah
Bahagian

Penyelidikan dan Pengurusan Fatwa

Manifestasi Dakwah dalam Masyarakat

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

I S I  K A N  D U N G A N
75-122

123-134

135-160

161-174

175-194

195-208

209-223

Pengukuhan Modal Insan

Pengukuhan Institusi Kekeluargaan dan
Kemasyarakatan

Penyelarasan Pendidikan dan
Pengurusan Masjid

Penggubalan dan Penyelarasan
Undang-Undang

Pemerkasaan Hab Halal Global

Perhubungan Antarabangsa dan Dalam Negeri

Pengurusan dan Kewangan

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

KATA
ALU-ALUAN
KETUA PENGARAH JAKIM

YBHG. TAN SRI DATO’ HAJI OTHMAN
BIN MUSTAPHA

Alhamdulillah, setinggi-tinggi kesyukuran dipanjatkan
ke hadrat Allah SWT kerana dengan limpah kurnia-Nya,
Laporan Tahunan JAKIM 2017 dapat diterbitkan. Tahniah
dan syabas saya ucapkan kepada pihak sidang redaksi
yang menjayakan penerbitan Laporan Tahunan 2017.

Laporan Tahunan JAKIM telah berjaya merakamkan
aktiviti dan pencapaian penting JAKIM sepanjang tahun
2017. Laporan ini penting sebagai titipan sejarah
dan dokumentasi pada masa akan datang. Ia juga
menjadi kayu pengukur bagi pencapaian dan sumbangan
JAKIM sebagai badan yang menyelaras pengurusan hal
ehwal Islam di peringkat persekutuan.

Sepanjang tahun 2017, JAKIM telah melaksanakan pelbagai
program dan aktiviti dakwah selaras dengan misi visi,
objektif dan fungsi JAKIM. Program-program tersebut
meliputi aspek dakwah, penyelidikan, kemasyarakatan,
media elektronik dan cetak, pendidikan, latihan,
pembangunan masjid, perundangan, pensijilan halal,
perhubungan antarabangsa dan sebagainya.

Kejayaan JAKIM juga adalah hasil kerjasama
badan-badan dan agensi-agensi yang terlibat secara
langsung ataupun tidak langsung untuk menjayakan
sesebuah program bagi mencapai matlamat sebenar.

Akhir kata, besar harapan saya agar JAKIM akan terus
maju dalam memartabatkan institusi agama Islam.
Seterusnya menjadi sumber rujukan yang terunggul
merangkumi pelbagai bidang yang berkaitan di peringkat
kebangsaan mahupun antarabangsa.

“KESATUAN UMMAH KESEJAHTERAAN NEGARA”

4

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

INFO
KORPORAT DAN

PENGURUSAN
TERTINGGI

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I AJ A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

VISI

MISI

OBJEKTIF

FUNGSI

Peneraju Dalam Membina Ketamadunan Ummah yang Unggul

Mewujudkan Pengurusan Hal Ehwal Islam yang Cekap dan Berkesan

Memastikan Ajaran Islam Tersebar Luas kepada Seluruh Masyarakat
Membentuk Kepimpinan yang Berwibawa dan Melahirkan Tenaga Pengurusan yang Terlatih, Berketerampilan, Dedikasi
dan Berhikmah
Menghasilkan Sistem Pengurusan yang Berteraskan Nilai dan Etika Islam

Sebagai sebuah agensi utama pengurusan hal ehwal Islam di peringkat persekutuan serta urus setia kepada Majlis
Kebangsaan Bagi Hal Ehwal Ugama Islam Malaysia (MKI), Maka JAKIM melaksanakan tiga fungsi utama berikut :

Penggubalan dan Penyeragaman Undang-Undang SyarakFungsi 1

Penyelarasan dan Pentadbiran IslamFungsi 2

Penyelarasan dan Pembangunan Pendidikan IslamFungsi 3

INFO
KORPORAT

6

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

PIAGAM PELANGGAN
Jabatan ini berjanji akan melaksanakan tanggungjawab dan memainkan peranan sebagai ”agensi pusat” yang
unggul dengan memberikan perkhidmatan yang berkualiti dalam pengurusan hal ehwal Islam melalui usaha
penyelarasan dan peningkatan mutu perkhidmatan dalam bidang dakwah, penyelidikan, perundangan, latihan,
pendidikan serta pembangunan ekonomi dan sosial dengan menyediakan perkhidmatan seperti yang berikut:

Menyediakan draf undang-undang Islam dalam tempoh enam bulan selepas semua dasar diputuskan.
Menyediakan hasil penyelidikan dalam bidang akidah, syariah, falak dan muamalat dalam tempoh enam
bulan selepas arahan diterima.
Menyediakan program dakwah secara komprehensif dan melaksanakannya mengikut jadual yang ditetapkan.
Menerbitkan rancangan agama di radio dan televisyen pada setiap hari menepati waktu, dipersembahkan
secara menarik dan mudah difahami.
Menerbit dan mengedar buku, majalah dan risalah dalam bidang keilmuan Islam mengikut jadual yang
ditetapkan.
Menyediakan program Kelas al-Qur’an dan Fardu Ain (KAFA) kepada kanak-kanak Islam berusia enam hingga
12 tahun mengikut kurikulum yang ditetapkan.
Mengeluarkan Sijil Pengesahan Halal Malaysia bagi makanan, barangan gunaan dan perkhidmatan logistik
bagi permohonan yang memenuhi syarat dalam tempoh 30 hari bekerja selepas permohonan diterima.
Menyediakan teks khutbah Jumaat pada setiap minggu dan memaparkannya dalam portal JAKIM pada
setiap hari sebelum jam 10 pagi pada setiap hari Jumaat.
Memberi latihan dalam bidang pengurusan hal ehwal Islam mengikut jadual perancangan yang ditetapkan.
Mengeluarkan surat tawaran kepada calon yang berjaya dalam temuduga pengambilan pelajar baharu
Darul Quran dalam tempoh tiga minggu selepas tarikh temuduga.
Memastikan segala tuntutan yang lengkap diproses dan pembayaran dibuat dalam tempoh 14 hari.
Mengeluarkan surat sokongan pas lawatan ikhtisas bagi pendakwah dan pelajar warganegara asing dalam
tempoh 21 hari bekerja daripada permohonan diterima.

7

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

CARTA
ORGANISASI
JAKIM

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I AJ A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A
8

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7
9

K
E

T
U

A
 P

E
N

G
A

R
A

H

P
E

J
A

B
A

T
 P

E
N

A
S

IH
A

T
U

N
D

A
N

G
-U

N
D

A
N

G

Da
ru

l Q
ur

an

In
st

itu
t L

at
ih

an
 Is

la
m

 M
al

ay
si

a

Ha
b

Ha
la

l

Un
it

In
de

ks
 S

ya
ria

h

JA
KI

M
 C

aw
an

ga
n

Sa
ra

w
ak

Un
it

In
te

gr
iti

Ja
ba

ta
n

Ag
am

a
Is

la
m

W
ila

ya
h

Pe
rs

ek
ut

ua
n

T
IM

B
A

L
A

N
K

E
T

U
A

 P
E

N
G

A
R

A
H

(D
as

ar
)

Pe
ra

nc
an

ga
n

da
n

Pe
ny

el
id

ik
an

Ke
m

aj
ua

n
Is

la
m

Pe
ng

ur
us

an
 F

at
w

a

Pe
rh

ub
un

ga
n

Pe
ng

ur
us

an
 S

um
be

r M
an

us
ia

Ke
w

an
ga

n

Kh
id

m
at

 P
en

gu
ru

sa
n

Da
kw

ah

M
ed

ia

Pe
ne

rb
ita

n

P
E

N
G

A
R

A
H

 K
A

N
A

N
(P

en
g

u
ru

sa
n

)

T
IM

B
A

L
A

N
K

E
T

U
A

 P
E

N
G

A
R

A
H

(P
em

b
an

g
u

n
an

 In
sa

n
)

Pe
ng

ur
us

an
 M

ak
lu

m
at

Pe
m

ba
ng

un
an

 In
sa

n

Ke
lu

ar
ga

 S
os

ia
l d

an
 K

om
un

iti
Pe

ny
el

ar
as

an
 U

nd
an

g-
un

da
ng

JA
KI

M
 C

aw
an

ga
n

Sa
ba

h

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A
11

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

PENG
TERTI
PENG
TERTI
PENGURUSAN
TERTINGGI

KETUA PENGARAH

TAN SRI DATO’ HAJI OTHMAN
BIN MUSTAPHA

PENGARAH KANAN
(Pengurusan)

ENCIK MASRI BIN RAZALI

DATUK HAJI MOHAMAD
NORDIN BIN IBRAHIM

DATUK HAJI ZAINAL ABIDIN
BIN JAFFAR

TIMBALAN
KETUA PENGARAH

(Dasar)

TIMBALAN
KETUA PENGARAH

(Pembangunan Insan)

10

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

PENGARAH
BAHAGIAN PEMBANGUNAN INSAN

PENGARAH
BAHAGIAN KELUARGA, SOSIAL

& KOMUNITI

PENGARAH
BAHAGIAN PENERBITAN

HAJJAH ZAWANAH BINTI MUHAMMAD

ENCIK HALIM BIN AHMAD

PUAN ZAINAB BINTI AB RAHMAN

PENGARAH
BAHAGIAN PENYELARASAN

UNDANG-UNDANG

PENGARAH
BAHAGIAN PERHUBUNGAN

TUAN HAJI MOHAMAD BIN SAARI

ENCIK AZIZ BIN HAJI MOHAMAD

ENCIK NIK MOHD REDZUAN BIN NIK YAACOB

PENGARAH
BAHAGIAN KEMAJUAN ISLAM

HAJJAH HAKIMAH BINTI MOHD YUSOFF

PENGARAH
INSTITUT LATIHAN ISLAM MALAYSIA

HAJJAH ZAITON BINTI ABDUL RAHMAN

PENGARAH-PENGARAH BAHAGIAN

PENASIHAT
UNDANG-UNDANG

ENCIK RAZALI BIN ARIFFIN

11

PENGARAH
BAHAGIAN PERANCANGAN &

PENYELIDIKAN

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A
12

PENGARAH
BAHAGIAN MEDIA

PENGARAH
BAHAGIAN PENGURUSAN FATWA

PENGARAH
BAHAGIAN KEWANGAN

TUAN HAJI MOHD YUSOF
BIN  ABDUL HAMID

TUAN HAJI YAAKOB BIN ABDUL RAHIM

ENCIK ABD MALIQUE BIN ABD RAZAK

PENGARAH
BAHAGIAN HAB HALAL

PENGARAH
JAKIM CAWANGAN SABAH

ENCIK AISHAM BIN MOHAMED

DATO’ DR SIRAJUDDIN BIN SUHAIMEE

TUAN HAJI MAT RADZI BIN MAT ALI

PENGARAH
BAHAGIAN PENGURUSAN SUMBER

MANUSIA

PENGARAH
BAHAGIAN KHIDMAT PENGURUSAN

PUAN NOR AKMAR BINTI ABDUL KARIM

ENCIK ZURI BIN ZAINOL

PENGARAH
BAHAGIAN DAKWAH

ENCIK MAZLAN BIN ABDULLAH

PENGARAH
JAKIM CAWANGAN SARAWAK

ENCIK WAN JAAPAR BIN WAN AHMAD

PENGARAH
BAHAGIAN PENGURUSAN MAKLUMAT

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

PENYELIDIKAN
& PENGURUSAN

FATWA

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

Sepanjang tahun 2017, Seksyen Akidah telah menjalankan
kajian dan penyelidikan dalam isu-isu seperti yang berikut:

Mesyuarat Panel Pakar Akidah (PPA)

Keahlian Mesyuarat Panel Pakar Akidah terdiri daripada
14 orang Panel yang dilantik oleh Menteri di Jabatan Perdana
Menteri. Sebanyak tiga kali Mesyuarat Panel Pakar Akidah
dilaksanakan pada tahun 2017.

Mesyuarat Panel Pakar Akidah (PPA) Bil. 1
Tarikh : 15 Mac 2017
Tempat : ILIM, Bangi

Mesyuarat Panel Pakar Akidah (PPA) Bil. 2
Tarikh : 27 Julai 2017
Tempat : ILIM, Bangi

Mesyuarat Panel Pakar Akidah (PPA) Bil. 3
Tarikh : 28-29 November 2017
Tempat : Hotel Concorde, Shah Alam.

Mesyuarat Jawatankuasa Menangani Ancaman Akidah
Peringkat Kebangsaan (JAPAS)

Mesyuarat ini dipengerusikan oleh YB Menteri di Jabatan
Perdana Menteri dan ahlinya seramai 50 orang terdiri
daripada pengarah-pengarah Jabatan Agama Islam Negeri
(JAIN), pengarah-pengarah di beberapa Kementerian dan
urus setia. Pada tahun 2017, Mesyuarat JAPAS telah
diadakan sebanyak dua kali.

Mesyuarat Jawatankuasa Menangani Ancaman Akidah
Peringkat Kebangsaan (JAPAS) Bil. 16
Tarikh : 6 Februari 2017
Tempat : Kompleks Islam Putrajaya

Mesyuarat Jawatankuasa Menangani Ancaman Akidah
Peringkat Kebangsaan (JAPAS) Bil. 17
Tarikh : 25 Oktober 2017
Tempat : Hotel Putra, Kuala Lumpur

Bengkel Asas Strategik

Bengkel Asas Strategik berjaya diadakan sebanyak dua
kali. Ahli bengkel terdiri daripada pegawai-pegawai dan
kakitangan di Bahagian Perancangan dan Penyelidikan.
Bengkel Asas Strategik Siri 1 diadakan pada 25 April

1 Aliran Pemikiran Islam Liberal

2 Diayah agama lain (tumpuan KristianisasI)

3 Global Ikhwan Sdn. Bhd. Pasca Taubat

4 Ajaran Syiah

5 Ideologi Kumpulan Ektremis dan Militan

6 Ideologi Hizbut Tahrir Malaysia

7 Amalan Perbomohan, Perubatan Tradisional dan
Persilatan. Penyelarasan Penubuhan Lajnah
Pengawalseliaan Pengubatan Islam (LAJPPI)

8 Ajaran Azhar Wahab@Pertubuhan Kerabat Raja
Sakti@Yayasan Hang Tawi@Pertubuhan Tuanku
Karaming Sakti. (TKS)

10 Ajaran Millah Abraham

9 Tarekat dan Tasawuf

14

SEKSYEN AKIDAH

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

Seksyen Syariah terbahagi kepada dua unit iaitu Unit
Kajian Hukum dan Unit Falak.

Unit Kajian Hukum

Melaksanakan kajian dalam bidang syariah merangkumi
aspek ibadat, hal ehwal keperibadian (ahwal syakhsiyyah),
hal ehwal kenegaraan (siyasah syar’iyyah), jenayah (jinayat),
sains perubatan, sains pemakanan dan fiqah semasa yang
melibatkan hukum syarak bagi mencapai tujuan syariah
(maqasid syariah) serta melaksanakan kajian istinbat
hukum untuk dirujuk kepada Panel Pakar Syariah (PPS) dan
Jawatankuasa Fatwa Majlis Kebangsaan Bagi Hal Ehwal
Ugama Islam Malaysia. Selain itu, menyediakan kaedah dan
garis panduan bagi perkara yang melibatkan hukum syarak
untuk memberikan kefahaman kepada masyarakat.

Aktiviti dan Program Unit Kajian Hukum

Sepanjang tahun 2017, Unit Kajian Hukum telah
melaksanakan program seperti berikut :

Mesyuarat Pengesahan Patuh Syariah

Mesyuarat Bagi Pelaksanaan Pensijilan Patuh
Syariah Bagi Perkhidmatan dan Premis
Tarikh : 19 Januari 2017
Tempat : Kompleks Islam Putrajaya

Mesyuarat Jawatankuasa Kerja Pelaksanaan
Pensijilan Patuh Syariah
Tarikh : 11 April 2017
Tempat : Kompleks Islam Putrajaya

Mesyuarat Induk Pensijilan Patuh Syariah Malaysia
Tarikh : 20 September 2017
Tempat : Kompleks Islam Putrajaya

Mesyuarat Panel Pakar Syariah

Mesyuarat Panel Pakar Syariah Kali ke-94
Tarikh : 14 Mac 2017
Tempat : Institut Latihan Islam Malaysia, Bangi

Mesyuarat Panel Pakar Syariah Kali Ke-95
Tarikh : 24 Mei 2017
Tempat : Institut Latihan Islam Malaysia, Bangi

2017 dan manakala siri 2 pada 23 Mei 2017 bertempat
di Bilik Mesyuarat Al-Hakim, Aras 4, Blok A, Kompleks
Islam Putrajaya.

Bengkel Pengemaskinian Data Sistem Maklumat
Akidah Semasa (SISMAS)

Bengkel diadakan sebanyak 3 kali iaitu pada 6 September
2017 (siri 1), 20 November 2017 (siri 2) dan 27 Disember
2017 (siri 3) bertempat di Bilik Simulasi ICT, Bahagian
Pengurusan Maklumat. Pesertanya ialah pegawai-pegawai
dan kakitangan di Seksyen Akidah. Tujuan bengkel diadakan
adalah sebagai platform untuk mengemas kini data dan
maklumat di dalam SISMAS.

Bengkel Pemurnian Pelan Tindakan Menangani
Ancaman Fahaman Islam Liberal

Bengkel diadakan pada 17 Julai 2017 di Bilik Mesyuarat
Al-Hakim, Aras 4, Bahagian Perancangan dan Penyelidikan.

Kunjung Hormat Ketua Pengarah JAKIM ke PDRM,
Bukit Aman, Kuala Lumpur

Pada 22 Jun 2017, diadakan satu kunjungan hormat ke
Pengarah Cawangan Khas, PDRM, Bukit Aman yang diketuai
oleh Ketua Pengarah JAKIM. Antara tujuan kunjungan
hormat diadakan adalah untuk mempererat hubungan
kerjasama antara JAKIM dan PDRM khususnya dalam
menangani isu-isu  akidah semasa.

PENYELIDIKAN & PENGURUSAN FATWA

15

SEKSYEN SYARIAH

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

Bengkel Istinbat Hukum
Tarikh : 15 Mei 2017
Tempat : Kompleks Islam Putrajaya

    Objektif :

i. Memberi kefahaman mengenai kaedah dan
 metodologi kajian hukum yang menepati dengan
 kaedah penyelidikan yang sebenar.

ii. Memberi pendedahan kepada peserta berkaitan
 satu kaedah penyelidikan yang  mantap dan
 tersusun bagi mendapatkan hasil kajian yang
 bersifat holistik dan bertepatan dengan syarak.

Mesyuarat Panel Pakar Syariah Kali Ke-96
Tarikh : 18 Julai 2017
Tempat : Institut Latihan Islam Malaysia, Bangi

Senarai Kajian Yang Dibuat Sepanjang Tahun 2017:

Barisan ahli Mesyuarat Panel Pakar Syariah Kali Ke-94

Sesi perbincangan semasa mesyuarat berlangsung

2 Risalah Panduan Berkhatan Dalam Islam

3 Hukum Valet Doa

4

6

E-Musafir (Mobile Apps di Telefon Pintar)

Hukum Pemakaian Kanta Lekap

5 Hukum Penentuan Agama Anak di Bawah Umur
18 Tahun Sekiranya Salah Seorang Ibu atau Bapa
Bukan Islam Memeluk Agama Islam

8

15

10

12

17

11

13

18

9

16

Hukum Memakan Haiwan Haram Semasa Latihan
Survival

Hukum Penentuan Tempat Permulaan Marhalah
Semasa Musafir

Perkongsian Susu Ibu bagi Bayi Pramatang Di
Hospital Kementerian Kesihatan Malaysia

Penganjuran Acara International Syariah Compliant
Challenge

Hukum Penetapan Jantina Bagi Pesakit NES

Penambahbaikan Garis Panduan Doa Dalam Majlis
Rasmi dan Separa Rasmi (Edisi Ketiga 2017)

Penyelidikan dan Pembangunan Susu Kuda Niemas
dan Bidang Pendidikan Industri Ekuin

Garis Panduan Pelaksanaan Solat Dalam Waktu
Bekerja Bagi Sektor Swasta

Penetapan Piawai Dalam Peralatan Teknologi bagi
Pengesahan Kehadiran DNA Khinzir Porsin Dalam
sesuatu Produk

Kajian Kebajikan Haiwan dan Pusat Kecemerlangan
Untuk Kebajikan Haiwan dengan kerjasama
Kementerian Pertanian dan Industri Asas Tani dan
UPM

1 Draf Garis Panduan Pengurusan Jenazah Islam di
Hospital-hospital Kementerian Kesihatan Malaysia
(Semakan)

7

14

Hukum dan Pandangan Islam Menguruskan Jenazah
Orang Bukan Islam

Hukum Pendermaan Uterus bagi Pesakit MRKH

Sesi perbincangan semasa bengkel berlangsung

16

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

Kajian ini diketuai oleh Prof. Dato’ Dr. Mohd Zambri bin
Zainuddin, Akademi Pengajian Islam, Universiti Malaya,
ahli kajian terdiri daripada pegawai Jabatan Ukur dan
Pemetaan Malaysia, Universiti Malaya, Jabatan Mufti Negeri
Sembilan dan Jabatan Kemajuan Islam Malaysia.

Kajian Fajar Dan Ketetapan Waktu Solat

Pada 2 hingga 4 Mei 2017, Kajian Fajar dan Ketetapan
Waktu Solat telah dilaksanakan di Pantai Irama, Bachok,
Kelantan. Kajian diketuai oleh YBhg. Prof. Madya Dr. Abdul
Halim bin Abdul Aziz dari Universiti Sains Malaysia, disertai
oleh pegawai daripada Jabatan Mufti Negeri Kelantan,
Jabatan Mufti Negeri Pulau Pinang, Pejabat Mufti Wilayah
Persekutuan, Jabatan Mufti Negeri Sembilan, Jabatan
Mufti Negeri Perak dan Jabatan Kemajuan Islam Malaysia.

Unit Falak

JAKIM melaksanakan kajian dalam bidang falak merangkumi
aspek pembangunan sistem pengurusan falak, menganalisis
data cerapan untuk rujukan Pejabat Penyimpan Mohor
Besar Raja-Raja Malaysia bagi penentuan awal Ramadan,
Syawal dan Zulhijjah, menganalisis data piawai falak untuk
menyediakan almanak, takwim hijri, hari kebesaran Islam,
jadual waktu solat seluruh Malaysia, penentuan arah kiblat,
objek samawi dan fenomena alam serta melaksanakan
kajian istinbat hukum berkaitan falak untuk dirujuk kepada
Panel Pakar Syariah dan Jawatankuasa Fatwa Majlis
Kebangsaan Bagi Hal Ehwal Ugama Islam Malaysia. Selain
itu, menyediakan kaedah dan garis panduan bagi perkara
yang melibatkan bidang falak untuk memberi kefahaman
kepada masyarakat.

Aktiviti dan Program Unit Falak

Sepanjang tahun 2017, JAKIM telah melaksanakan program
seperti berikut :

Kajian Cerapan Hilal, Kecerahan Langit dan Pembiasan
Cahaya di Ufuk Selepas Terbenam Matahari

Sepanjang tahun 2017, Unit Falak telah menjalankan
Kajian Cerapan Hilal, Kecerahan Langit dan Pembiasan
Cahaya di Ufuk Selepas Terbenam Matahari bertempat
di Kompleks Baitul Hilal Telok Kemang, Port Dickson,
Negeri Sembilan pada tarikh-tarikh seperti berikut:

 1. 28 Januari 2017
 2. 27 dan 28 Februari 2017
 3. 28 dan 29 Mac 2017
 4. 27 dan 28 April 2017
 5. 24 dan 25 Julai 2017
 6. 20 dan 21 September 2017
 7. 20 dan 21 Oktober 2017
 8. 19 dan 20 November  2017
 9. 19 dan 20 Disember 2017

Sesi pembentangan daripada YBhg. Sahibus Samahah Datuk
Dr. Zulkifli Mohamad Al-Bakri, Mufti Wilayah Persekutuan

17

Gambar-gambar yang dirakam sewaktu kajian di
Kompleks Baitul Hilal Telok Kemang, Port Dickson,

Negeri Sembilan

PENYELIDIKAN & PENGURUSAN FATWA

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

Kajian Cerapan Gerhana Bulan Separa

JAKIM dengan kerjasama Masjid Tuanku Mizan Zainal Abidin
telah melaksanakan Kajian Cerapan Gerhana Bulan Separa
yang belaku pada 8 Ogos 2017 bersamaan 15 Zulkaedah
1438H.

Majlis dimulakan dengan solat sunat gerhana (kusuf) dan
diakhiri dengan aktiviti cerapan gerhana. Sebuah teleskop
dan peralatan teodolit disediakan untuk pengunjung bagi
memudahkan aktiviti cerapan di samping memperkenalkan
bidang falak dan astronomi kepada masyarakat awam
dengan lebih dekat. Orang awam dan kakitangan kerajaan
sekitar Putrajaya juga turut tidak terlepas menyaksikan
kejadian gerhana yang jarang-jarang berlaku di Malaysia.
Gerhana bulan seterusnya dijangka berlaku pada tahun
2018 di Malaysia.

Gambar-gambar yang dirakam sewaktu Kajian Cerapan
Gerhana Bulan Separa di Masjid Tuanku Mizan Zainal

Abidin, Putrajaya

Kajian Kriteria Baru Imkanur Rukyah

Fasa 1 Kajian Kriteria Baru Imkanur Rukyah telah
dilaksanakan pada 10 hingga 12 Oktober 2017 di Wilayah
Persekutuan Labuan. Kajian ini diketuai oleh Prof. Dato’
Dr. Mohd Zambri bin Zainuddin, Akademi Pengajian Islam,
Universiti Malaya dan ahli kajian ini terdiri daripada pegawai
Jabatan Ukur dan Pemetaan Malaysia, Universiti Malaya,
Pejabat Mufti Wilayah Persekutuan Cawangan Labuan dan
Jabatan Kemajuan Islam Malaysia.

Ujian Lapangan Bagi Peralatan Kiblat Berasaskan
Gyro (Innoqibla)

Sepanjang tahun 2017, JAKIM telah menjalankan Ujian
Lapangan Bagi Peralatan Kiblat Berasaskan Gyro (Innoqibla)
dengan kerjasama Fakulti Kejuruteraan dan Alam Bina,
Universti Kebangsaan Malaysia, Jabatan Ukur dan Pemetaan
Malaysia dan juga disertai oleh Jabatan Mufti Negeri-negeri
yang berkenaan pada tarikh dan tempat seperti berikut:

1. Zon Tengah
 Tarikh : 24 Julai 2017
 Tempat : Kompleks Baitul Hilal Telok Kemang,
    Port Dickson, Negeri Sembilan.

2. Zon Utara
 Tarikh :  17 Ogos 2017
 Tempat :  Pusat Falak Sheikh Tahir, Pantai
     Acheh, Balik Pulau, Pulau Pinang.

3. Zon Timur
 Tarikh :  26 September 2017
 Tempat :  Masjid Sultan Ismail Petra, Kota
     Bharu, Kelantan.

18

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

Seminar dan Bengkel Falak

Muzakarah Falak 2017 Peringkat Kebangsaan
Tarikh : 10 hingga 12 Oktober 2017
Tempat : Hotel Pantai Puteri, Tanjung Kling, Melaka.

Gambar-gambar yang dirakam sewaktu Ujian
Lapangan Bagi Peralatan Kiblat Berasaskan Gyro

(Innoqibla).

19

Bengkel Garis Panduan Cerapan Hilal
Tarikh : 15 hingga 17 November 2017
Tempat : Institut Latihan Islam Malaysia, Bangi,
       Selangor.

Ahli Bengkel Garis Panduan Cerapan Hilal.

Gambar-gambar yang dirakam sewaktu Muzakarah
Falak 2017 Peringkat Kebangsaan di Hotel Pantai

Puteri, Tanjung Kling, Melaka.

PENYELIDIKAN & PENGURUSAN FATWA

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

Muzakarah Ahli Majlis Penasihat Syariah Institusi
Kewangan Di Malaysia

Muzakarah Ahli Majlis Penasihat Syariah Institusi Kewangan
di Malaysia Kali ke-13 telah berlangsung pada 20 Julai 2017
(Khamis) bertempat di Dewan Persidangan, Mahkamah
Syariah Wilayah Persekutuan Putrajaya. Pada tahun ini,
penganjuran Muzakarah dianjurkan dengan kerjasama
dengan Bank Negara Malaysia (BNM), Suruhanjaya Sekuriti
Malaysia (SC), Akademi Penyelidikan Syariah Antarabangsa
dalam Kewangan Islam (ISRA), Persatuan Institusi Perbankan
Islam Malaysia (AIBIM), Persatuan Penasihat Syariah bagi
Kewangan Islam Malaysia (ASAS), Bank Islam Malaysia
Berhad (BIMB) dan Permodalan Nasional Berhad (PNB).

Majlis perasmian muzakarah pada kali ini telah disempurnakan
oleh Menteri di Jabatan Perdana Menteri, YB Mejar Jeneral
Dato’ Seri Jamil Khir bin Haji Baharom (B). Pengerusi
muzakarah ialah YBhg. Tan Sri Datuk Sheikh Ghazali bin
Ab. Rahman, Penasihat Perundangan Syariah, Jabatan
Peguam Negara dan YBhg. Dato’ Seri Haji Hasan bin
Haji Ahmad selaku pakar rujuk muzakarah. Muzakarah
kali ke-13 ini, telah berjaya menarik seramai 120 orang
peserta yang terdiri daripada Ahli Panel Penasihat Syariah,
Eksekutif Syariah di institusi kewangan, Panel Pakar
Muamalat JAKIM dan ahli-ahli akademik. Dengan tema
“Pematuhan Syariah Mendepani Inovasi Kewangan Global”,
muzakarah pada tahun ini telah mengupas dan membahaskan
tajuk Penggunaan Mata Wang Digital (Bitcoin). Sebanyak dua
buah kertas kerja telah dibentangkan, iaitu Penggunaan Mata
Wang Digital: Satu Pengenalan oleh YBrs. Dr. Muhammad
Reza Za’ba dari Institut Sistem Mikroelektronik Malaysia
(MIMOS) dan Penggunaan Mata Wang Digital Menurut
Perspektif Syariah oleh YBrs. Dr. Farrukh Habib dari Akademi
Penyelidikan Syariah Antarabangsa Dalam Kewangan Islam
(ISRA).

Muzakarah diakhiri dengan bacaan rumusan yang
disampaikan oleh YBhg. Dato’ Seri Haji Hassan bin Haji Ahmad
merangkap pakar rujuk muzakarah. Ucapan penutupan
muzakarah pula telah disempurnakan oleh Timbalan Ketua
Pengarah (Dasar) JAKIM, Datuk Haji Mohamad Nordin bin
Ibrahim.

Mesyuarat Panel Pakar Falak dan Jawatankuasa
Penetapan Awal Puasa dan Hari Raya

Mesyuarat Panel Pakar Falak Bil. 1/2017
Tarikh : 29 Mac 2017
Tempat : Bilik Mesyuarat Aras 8, Blok A, Kompleks
       Islam Putrajaya, Putrajaya.

Mesyuarat Jawatankuasa Penetapan Awal Puasa
dan Hari Raya & Mesyuarat Penyelarasan Waktu
Imsak dan Berbuka Puasa Negeri-Negeri Seluruh
Malaysia 1438H/2017M Panel Pakar Falak Bil. 1/2017
Tarikh : 10 April 2017
Tempat : Kompleks Islam Putrajaya

Mesyuarat Penyelarasan Aktiviti Falak Seluruh
Malaysia
Tarikh : 21 Februari 2017
Tempat : Kompleks Islam Putrajaya

Gambar-gambar yang dirakam sewaktu Mesyuarat Penyelarasan
Aktiviti Falak Seluruh Malaysia di Bilik Mesyuarat Aras 2, Blok B,

Kompleks Islam Putrajaya, Putrajaya.

20

SEKSYEN MUAMALAT

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7
21

Portal e-Muamalat dibangunkan untuk memuatkan
perbahasan-perbahasan fiqh muamalat di samping menjadi
tempat rujukan berautoriti bagi umat Islam mendapatkan
maklumat yang tepat dan terkini.

Carta 1

Google Analytics telah merekodkan seramai 101,539 orang
pelayar portal e-Muamalat bagi tempoh 1 Januari hingga
31 Disember 2017. Daripada jumlah tersebut seramai 82,521
orang adalah pelayar baharu dan 19,030 orang adalah
pelayar berulang.

Carta 1: Jumlah Pelayar Portal e-Muamalat Pada Tahun 2017
yang direkodkan oleh Google Analytics.

YB Menteri sedang menyampaikan ucapan perasmian
muzakarah

YBrs. Dr. Farrukh Habib, pembentang kertas kerja

YBhg. Tan Sri Dato’ Haji Othman bin Mustapha sedang berucap
dalam muzakarah

PENYELIDIKAN & PENGURUSAN FATWA

YB Menteri bersama-sama ketua-ketua agensi
kerjasama dalam penganjuran MPS kali ke-13

PORTAL e-MUAMALAT

Jadual 1: Kedudukan Pelayar Mengikut Negara Pada Tahun 2017

Jadual 2: Kedudukan Pelayar Mengikut Negara Pada Tahun 2017

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

Mesyuarat Pengawalseliaan Perkhidmatan Pajak
Gadai Islam (Ar-Rahnu)

Seksyen Muamalat dan Sosioekonomi, Bahagian
Perancangan dan Penyelidikan telah mengatur pertemuan
antara pelbagai agensi pada tarikh 4 Oktober 2017
bertempat di Aras 9, Blok A, JAKIM bagi membincangkan
perkara berkaitan Pengawalseliaan Perkhidmatan Pajak
Gadai Islam. Objektif pertemuan ini adalah untuk
membincangkan penyelarasan kerjasama dalam usaha
untuk membangunkan urus tadbir yang komprehensif
dalam pengurusan Pajak Gadai Islam.

Mesyuarat Panel Pakar Muamalat (PPM) Kali Kedua

Mesyuarat PPM, JAKIM pada tahun 2017 telah diadakan
sebanyak tiga (3) siri dipengerusikan oleh Prof Dr. Ashraf
bin Md. Hashim. Objektif PPM adalah untuk membantu
Jakim dalam memberi pandangan dalam hal ehwal
isu-isu berkaitan muamalat.

 i. Mesyuarat Panel Pakar Muamalat
  (PPM)  pada 4 April 2017

 ii. Mesyuarat Panel Pakar Muamalat
  (PPM) pada 14 November 2017

 iii. Mesyuarat Panel Pakar Muamalat
  (PPM) Khas  pada 31 Mei 2017

Secara keseluruhannya, peningkatan perkembangan pelayar
portal amat baik. Ini disebabkan kesedaran masyarakat
awam untuk mendalami ilmu pengetahuan berkenaan
Muamalat dan Kewangan Islam dalam kehidupan seharian.
Penaiktarafan portal ini bertepatan dengan Teras 4, Pelan
Strategik JAKIM 2015-2019 iaitu memantapkan kefahaman
dan penghayatan Islam secara syumul bagi melahirkan
khaira ummah melalui kecanggihan teknologi maklumat.

Jurnal Muamalat

Penerbitan Jurnal Muamalat merupakan satu misi
dakwah JAKIM ke arah menyebarluaskan ilmu pengetahuan
yang menyentuh tentang aspek muamalat dan ekonomi
Islam. Pewujudan Jurnal Muamalat ini adalah selaras
dengan komitmen JAKIM sebagai agensi agama di
peringkat persekutuan bagi mendukung aspirasi kerajaan
dalam mempromosi Malaysia sebagai pusat kewangan
Islam di persada antarabangsa menerusi penghasilan
bahan-bahan penerbitan ilmiah yang berkualiti.

Panel Penilai Jurnal Muamalat dilantik khusus oleh JAKIM
yang terdiri daripada ahli ilmuwan mempunyai kepakaran
dalam bidang kewangan dan ekonomi Islam. Jurnal
Muamalat telah diiktiraf sebagai refereed journal (jurnal
ilmiah). Pada tahun 2017, JAKIM telah menerbitkan Jurnal
Muamalat Bil.10/2017. Kandungan koleksi jurnal muamalat
disediakan secara percuma dan boleh diperolehi di
http://www.islam.gov.my/e-penerbitan dan e-muamalat
islam.gov.my.

Bengkel / Mesyuarat Anjuran Seksyen Muamalat

Seksyen Muamalat dan Sosioekonomi telah melaksanakan
beberapa mesyuarat dan bengkel sepanjang tahun 2017.
Mesyuarat yang telah dilaksanakan adalah seperti berikut :

22

Mesyuarat dipengerusikan oleh YB Menteri di Jabatan Perdana
Menteri.

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

Bengkel Garis Panduan Dana Wakaf al-Qur’an

Bengkel Garis Panduan Dana Wakaf al-Qur’an telah
diadakan sebanyak beberapa siri yang telah dihadiri oleh
agensi-agensi seperti Perbadanan Wakaf Selangor (PWS),
Perbadanan Wakaf Negeri Sembilan (PWNS), Jabatan
Wakaf, Zakat dan Haji (JAWHAR), Kementerian Dalam
Negeri (KDN) pada tarikh seperti berikut.

 i. Bengkel Garis Panduan Dana Wakaf
  al-Qur’an siri 1 pada 19 Mei 2017

 ii. Bengkel Garis Panduan Dana Wakaf
  al-Qur’an siri 2 pada 26 September 2017

JAKIM telah mengadakan beberapa siri bengkel untuk
merangka dan mewujudkan Garis Panduan Skim
Pendapatan Pasif dan Mendakwa Patuh Syariah pada tarikh
seperti berikut.

 i. Bengkel Garis Panduan Skim Pendapatan
  Pasif dan Mendakwa Patuh Syariah Bil.
  1/2017 pada 21 Ogos 2017.

23

 ii. Bengkel Garis Panduan Skim Pendapatan
  Pasif dan Mendakwa Patuh Syariah Bil.
  2/2018 pada 6 November 2017

Bengkel Pengurusan Portal e-Muamalat Versi Baharu

Seksyen JAKIM telah mengadakan beberapa siri bengkel
bertempat di Bahagian ICT bagi membincangkan
penaiktarafan Portal e-Muamalat yang baharu dan sesi
pengujian portal yang dihadiri oleh wakil Bahagian
Pengurusan Maklumat (ICT JAKIM dan syarikat vendor
terpilih pada tarikh berikut.

 i. Bengkel Pengurusan Portal e-Muamalat
  Bil 1/2017 pada 17 April 2017

 ii. Bengkel Pengurusan Portal e-Muamalat
  Bil 2/2017 pada 24 Mei 2017

 iii. Bengkel Pengurusan Portal e Muamalat
  Bil 3/2017 pada 15 Ogos 2017

Bengkel Semakan Artikel Jurnal Muamalat
Bil. 10/2017

JAKIM melalui Seksyen Muamalat dan Sosioekonomi,
Bahagian Perancangan dan Penyelidikan telah mengadakan
Bengkel Semakan Artikel Jurnal Muamalat pada 10 Ogos
2017 yang dihadiri oleh pegawai-pegawai Bahagian
Perancangan dan Penyelidikan dan pihak urus setia. Objektif
bengkel ini diadakan untuk menyemak laras bahasa artikel
agar ianya bertepatan dengan garis panduan yang telah
ditetapkan.

Kajian dan Penyelidikan Muamalat

Penyelidikan Islam adalah satu bidang daripada
bidang-bidang utama dalam fungsi JAKIM. Pelan Strategik
2015 - 2019, dalam Teras Kedua telah dinyatakan dengan

Panel-panel Pakar Muamalat, JAKIM sedang
bermesyuarat

PENYELIDIKAN & PENGURUSAN FATWA

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

Perincian kajian yang telah dijalankan bagi tahun 2017
adalah seperti jadual 1 di bawah:

 BIL. KAJIAN JUMLAH

  1. Media Cetak  360 kajian dan laporan
    hasil kajian

  2. Media Siber  2,040 url

  3. Media Penyiaran   114 bahan

  4. Media Bersemuka:
 (i) Pertubuhan 93
 (ii) Individu  202

  5. Tafsir dan Terjemahan 13 Naskhah
 al-Qur’an

Mesyuarat Jawatankuasa Penapisan Bahan Penerbitan
Berunsur Islam (MJPBPBI)

Laporan hasil kajian dan semakan yang dijalankan ke
atas bahan media cetak akan dikemukakan untuk
perbincangan dan pertimbangan Jawatankuasa Penapisan
Bahan Penerbitan Berunsur Islam (JPBPBI) melalui
mesyuarat yang diadakan tiga kali setahun. Mesyuarat
diadakan bertujuan untuk menilai dan memperaku bahan
penerbitan berunsur Islam yang bertentangan dengan Garis
Panduan Penapisan Bahan Penerbitan Berunsur Islam
(GPPBPBI) JAKIM berdasarkan laporan hasil kajian dan
semakan yang dibuat oleh Panel Penyemak JAKIM.
Perakuan dan keputusan tersebut akan disyorkan kepada
Kementerian Dalam Negeri (KDN) untuk dikenakan
Perintah Larangan(PL) atas pelanggaran kepada Seksyen
7(1) Akta Mesin Cetak dan Penerbitan (AMCP) 1984. Ini
selaras dengan Teras 3 Pelan Strategik JAKIM  2015-2019
iaitu mengukuhkan kerjasama strategik dan ukhwah
Islamiah di peringkat Nasional, Serantau dan Antarabangsa
ke arah penyatuan Ummah.

Pada tahun 2017, mesyuarat ini telah diadakan sebanyak
dua kali iaitu, pertama Mesyuarat Jawatankuasa Penapisan
Bahan Penerbitan Berunsur Islam Kali Ke-89 pada 16 Februari
2017 bertempat di Bilik Mesyuarat Aras 8, Kompleks Islam
Putrajaya dan kedua Mesyuarat Jawatankuasa Penapisan

KAJIAN MEDIA
jelas iaitu “Mengukuhkan Bidang Penyelidikan dan
Pembangunan Islam ke Arah Melestarikan Kemajuan
Ummah.” Selaras dengan itu pada tahun 2017, jumlah
penyelidikan yang dijalankan oleh Seksyen Muamalat,
Bahagian Perancangan dan Penyelidikan, JAKIM ialah
sebanyak 8 kajian merangkumi pelbagai isu semasa
berkaitan muamalat dan ekonomi Islam. Kajian-kajian
yang dijalankan akan dijadikan maklumat untuk rujukan
kepada masyarakat. Kajian-kajian yang telah dilakukan
pada tahun 2017 adalah seperti berikut:

 i. Kajian Hukum Penentuan kadar Upah dan
  Kos Operasi yang Diambil oleh Amil Wakaf.

 ii. Kajian Hukum menggunakan Kad Diskaun/
  Kad Keahlian dan Kad Loyalti Yang
  Dikenakan Bayaran.

 iii. Kajian Jual Beli Dalam Talian (Online).

 iv. Kajian Pematuhan Syariah Pelan
  Pemasaran Tone Excel.

 v. Kajian Pematuhan Syariah MLM terhadap
  Syarikat Living of Genius.

 vi. Kajian Penambahbaikan Garis Panduan
  MLM

 vii. Kajian Skim Pendapatan Pasif dan
  Mendakwa Patuh Syariah

 viii. Kajian Pelaburan Zenith Gold

Usaha untuk mengukuhkan bidang penyelidikan ditingkatkan
lagi melalui kerjasama penyelidikan secara Strategi
Lautan Biru Kebangsaan (NBOS) dengan agensi berkaitan.
Antaranya kajian Garis Dana Wakaf al-Qur’an dengan
kerjasama Jabatan Wakaf, Zakat dan Haji (JAWHAR)
dan Majlis Agama Islam Negeri (MAIN) dan kajian
ar-Rahnu dengan kerjasama Bank Negara Malaysia (BNM),
Kementerian Perdagangan Dalam Negeri, Koperasi dan
Kepenggunaan (KPDNKK), Kementerian Perumahan dan
Kerajaan Tempatan (KPKT) dan Yayasan Pembangunan
Ekonomi Islam (YaPEIM).

Jumlah kajian mengikut kategori pada tahun 2017

24

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

Bahan Penerbitan Berunsur Islam Kali Ke-90 diadakan pada
12 hingga 14 September 2017 yang bertempat di Hotel
Concorde Shah Alam.

Bagi tahun 2017, Jawatankuasa Penapisan Bahan
Penerbitan Berunsur Islam telah bersetuju dan memperaku
sebanyak 21 buah buku untuk dikenakan Perintah
Larangan (PL) oleh Kementerian Dalam Negeri (KDN).

Sebanyak 16 buah buku yang jelas mengandungi keraguan
dan bertentangan GPPBPBI telah diperaku secara terus
kepada KDN untuk dikenakan PL. Senarai judul buku-buku
tersebut adalah seperti yang berikut:

Mesyuarat Jawatankuasa Penapisan Bahan Penerbitan Berunsur
Islam Kali Ke- 90

Senarai Buku Diperaku Untuk Dikenakan Perintah Larangan (PL)
Oleh Kementerian Dalam Negeri (KDN)

   BIL.   BAHAN      JUDUL/PENULIS/PENERBIT

Judul Buku : Yahudi, Kristian, Hindu dan Buddha
    Berasal Daripada Islam?

Penulis  : Ahmad Iqram bin Mohamad Noor

Penerbit : PTS Publishing House Sdn. Bhd.

Judul Buku : Kau Sembah Apa? Berdialog Dengan
    Non-Muslim

Penulis  : Ahmad Iqram bin Mohamad Noor

Penerbit : Puteh Press

Judul Buku : Ustaz, Jangan Kasar Sangat!

Penulis  : Wan Ji Wan Hussin

Penerbit : Kemilau Publika Sdn. Bhd.

1

2

3

25

PENYELIDIKAN & PENGURUSAN FATWA

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

Judul Buku : Visi Politik Gerakan Jihad

Penulis  : Hazim al-Madani & Abu Mus’ab as-Suri

Penterjemah : Luqman Hakim

Penerbit : Jazeera Solo, Indonesia

7

Judul Buku : Dari Usamah Kepada Para Aktivis

Penulis  : Syaikh Usamah bin Ladin & Syaikh Yusuf
    al-Uyairi

Penterjemah : Umar Burhanuddin Abu Hafs as-Sayyar &
    Syahida Man

Penerbit : Kafayeh Cipta Media

8

   BIL.   BAHAN      JUDUL/PENULIS/PENERBIT

Judul Buku : Orang Kata Wahabi Ialah...

Penulis  : Mohd Hairi Nonchi

Penerbit : Bushra Studio & Publication

4

Judul Buku : Tarbiyah Jihadiyah

Karya Asal : Fit-Tarbiyah Al-Jihadiyyah wal-Bina’ Juz
    Awwal

Penulis  : Dr. ‘Abdullah Azam

Penterjemah : ‘Abdurrahman

Penerbit : Pustaka al-‘Alaq

Judul Buku : Kemuliaan Insan Dalam Agama Falsafah (9)

Penulis  : Khairul Anam Che Mentri

Penterjemah : Al-Mustaqeem Mahmod Radhi

Penerbit : Middle-Eastern Graduates Centre Sdn. Bhd.
    (MEGC) dengan Kerjasama Konrad Adenauer
    Foundation (KAF

5

6

26

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

   BIL.   BAHAN      JUDUL/PENULIS/PENERBIT

Judul Buku : Islam Dan Dasar Pemerintahan: Sebuah Kajian
    Tentang Kedudukan Khilafah dan Kerajaan
    Dalam  Islam.

Penulis  : Ali Abdul Raziq

Penterjemah : Al-Mustaqeem Mahmod Radhi

Penerbit : Institut Kajian Dasar & Konrad Adenauer
    Stifung

Judul Buku : Heretic: Why Islam Needs a Reformation Now

Penulis  : Ayaan Hirsi Ali

Penerbit : Harper

Judul Buku : Wacana Pemikiran Reformis Jilid III

Penulis  : i. Dr. Ahmad Farouk Musa
    ii. Ahmad Nabil Amir
    iii. Mohd Syazreen Abdullah
    iv. Hazman Baharom
    v. Shuhaib Ar-Rumy Ismail
    vi. Ahmad Muziru Idham

Penterjemah : Ahmad Farouk Musa

Penerbit : Islamic Renaissance Front Berhad

9

10

11

Judul Buku : Bercakap Dengan Quran

Penulis  : Mohd Syazreen Abdullah

Penerbit : Thukul Cetak

12

PENYELIDIKAN & PENGURUSAN FATWA

27

Judul Buku : Agama Dan Hegemoni Negara: Siapa Yang
    Mencilok Agama

Penulis  : Amir Hamzah bin Akal Ali (Benz Ali)

Penerbit : Gerakbudaya Enterprise

Judul Buku : Moderation: See with Clarity, Hear with an Open
    Mind and Speak with Kind Words.

Penulis  : (29 artikel daripada penulis berbeza-beza)

Penerbit : Star Media Group

13

14

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

   BIL.   BAHAN      JUDUL/PENULIS/PENERBIT

Judul Buku : Masterplan 2020: Strategi Al-Qaidah Menjebak
    Amerika

Penulis  : Fahmi Suwaidi

Penterjemah : Tony Syarqy

Penerbit : Jazeera

Pengedar : Fajar Ilmu Baru Enterprise

15

Judul Buku : Daulah Islam (Edisi Mu’tamadah)

Penulis  : Taqiyuddin an-Nabhani

Penterjemah : Umar Faruq dkk

Penerbit : Hizbut Tahrir Ind.-Press

Judul Buku : Hukum Demokrasi, Pemilu &  Parlemen

Penulis  : Syaikh Abdul Qoodir bin Abdul ‘Aziz

Penterjemah : Abu Musa ath-Thoyyar

16

17

Judul Buku : Jihad Fisabilillah dan Terorisme

Penulis  : Syaikh Abdul Qadir Djaelani

18

Judul Buku : Surat-surat Perempuan Johor

Penulis  : Faisal Tehrani

Penerbit : DuBook Press. Sdn. Bhd.

19

28

Judul Buku : Generasi Kedua Al-Qaidah: Apa dan Siapa
    Zarqawi. Apa Rencana Mereka ke Depan

Penulis  : Fuad Hussein

Penerbit : Jazeera Indonesia

20

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

   BIL.   BAHAN      JUDUL/PENULIS/PENERBIT

Judul Buku : Merentas Jalan Jihad Fie Sabilillah

Karya Asal : Ma’alim Asasiyyah Fil Jihad

Penulis   : Syaikh Abdul Qadir Abdul  Aziz

Penterjemah : Hassan as-Sayyari

Penerbit : Pustaka al-‘Alaq

21

Senarai Buku-Buku Yang Diperaku Secara Terus

   BIL.   BAHAN      JUDUL/PENULIS/PENERBIT

Judul Buku :  Doa & Amalan Untuk Pendinding Serta
    Rawatan

Penulis  : Mohd. Rejab Yusuf

Penerbit : Jasmin Enterprise

Judul Buku : Jangan Sia-siakan Shalatmu

Penulis  : Ali Khamenei

Penerbit : Pustaka Iiman Komp. Ruko Griya Cinere II JI
    Raya Limo No. 3, Cinere, Depok

1

2

Judul Buku : Wanita & Hijab

Penulis  : Murtadha Muthahhari

Penerbit : Pt. Lentera Basritam,Jakarta

Judul Buku : Doa & Amalan Mohon Rezeki Serta Kekayaan

Penulis  : Mohd. Rejab Yusuf

Penerbit : Jasmin Enterprise,Kuala Lumpur

3

4

PENYELIDIKAN & PENGURUSAN FATWA

29

Judul Buku : Perang Kebudayaan

Penulis  : Imam Ali Khamenei

Penerbit : Penerbit Cahaya, Jakarta Selatan

5

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

   BIL.   BAHAN      JUDUL/PENULIS/PENERBIT

Judul Buku : Karena Imam Husain Aku Syiáh

Penulis  : Idris Al-Husaini

Penerbit : Penerbit Cahaya, Jakarta Selatan

6

Judul Buku : Amalan Ringan Dengan Fadilat Hebat

Penulis  : Syaiful Bahri S.

Penerbit : Al-Hidayah House of Publishers Sdn. Bhd

Judul Buku : Transformasi Ideologi Islam Yang Menakutkan
    Amerika

Penulis  : Prof.Dr. Morteza Muthahhari

Penerbit : El Faraj Publishing, Jakarta Timur

Judul Buku : Dahulukan Akhlak di Atas Fiqih

Penulis  : Jalaluddin Rakhmat

Penerbit : Pt Mizan Pustaka, Anggota Ikapi

Judul Buku : Supremasi Iran

Penulis  : Ali M. Ansari

Penerbit : Zahra Publishing, Jakarta

7

8

9

10

Judul Buku : Ashaari Muhamad: Pengarang, Pemimpin,
    Pendakwah

Penulis  : Abdul Latip bin Talib

Penerbit : Abdul Latip Talib

11

30

Judul Buku : Napas Sang Pengasih

Penulis  : Abu Muhammad Zainul Abidin

Penerbit : Penerbit Al-Huda

12

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

   BIL.   BAHAN      JUDUL/PENULIS/PENERBIT

Judul Buku : Mencari Diri Sebenar-benar Diri Mencari Allah
    Sebenar-Benar Allah (Jilid 1)

Penulis  : Mohd Yusof Che Wook

Penerbit : Penyuluh Qalbu Enterprise

Judul Buku : Mencari Diri Sebenar-benar Diri Mencari Allah
    Sebenar-Benar Allah (Jilid 2)

Penulis  : Mohd Yusof Che Wook

Penerbit : Penyuluh Qalbu Enterprise

13

14

Judul Buku : Shi’ite Islam

Penulis  : Sayyid Muhamma Tabataba’i

Penerbit : -

Judul Buku : It’s All About Muhammad

Penulis  : F.W. Burleigh

Penerbit : -

15

16

Pada tahun 2017 juga, hasil perakuan Mesyuarat
Jawatankuasa Penapisan Bahan Penerbitan Berunsur
Islam sebanyak 47 buah buku telah diwartakan oleh

Kementerian Dalam Negeri (KDN). Senarai judul buku
adalah seperti berikut:

Senarai Bahan Penerbitan Diwarta Oleh Kementerian Dalam Negeri (KDN)
Tahun  2017

1

BIL

2

3

Isu Semasa Dalam Risalah: Hukum Barat Pun Islam

TAJUK

Isu Semasa Dalam Risalah: Konsep Kebebasan dan
Agama

Zainab Srikandi Cucu Baginda Muhammad SAW

Warta Kerajaan P.U.(A) 81
22 Mac 2017

NO.PEWARTAAN

Warta Kerajaan  P.U.(A) 81
22 Mac 2017

Warta Kerajaan P.U.(A) 83
23 Mac 2017

PENYELIDIKAN & PENGURUSAN FATWA

31

5 Al-Yahud: Eternal Islamic Enmity & The Jews Warta Kerajaan P.U.(A) 86
23 Mac 2017

4 Imam Mahdi Yang ditunggu dan Malapetaka Akhir Zaman Warta Kerajaan P.U.(A) 83
23 Mac 2017

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

6

7

8

9

10

11

12

13

From Majapahit To Putrajaya: Searching For Another
Malaysia

Kisah Para Nabi

Breaking The Silence: Voices Of Moderation, Islam in a
Constitutional Democracy

Bid’ah Menurut Ahli Sunnah Wal-Jamaah (Di dalam Buku
ini Terjawab Berbagai Persoalan Bid’ah) Jilid 1

Aina Allah? Di mana Allah

Imam Mahdi Di Ambang Pintu: Kedatangan Yang
Ditunggu-tunggu (Jilid 1)

Imam Mahdi Di Ambang Pintu: Kedatangan Yang
Ditunggu-tunggu (Jilid 2)

Menyingkap Misteri Pulau Besar

Warta Kerajaan P.U.(A) 87
23 Mac 2017

Warta Kerajaan P.U.(A) 206
27 Julai 2017

Warta Kerajaan P.U.(A) 207
27 Julai 2017

Warta Kerajaan P.U.(A) 208
27 Julai 2017

Warta Kerajaan P.U.(A) 208
27 Julai 2017

Warta Kerajaan P.U.(A) 209
27 Julai 2017

Warta Kerajaan P.U.(A) 209
27 Julai 2017

Warta Kerajaan P.U.(A) 210
27 Julai 2017

14

15

16

17

18

19

20

Piramid: Rahsia Purba Yang Dapat Anda Manfaatkan

Kasyaf Al-Haq (Mengenal Allah)

Agama Allah Rahmat dan Penyelamat Bagi Seluruh Alam

Kisah-kisah Ghaib Dalam Hadis Sahih

At-Thariq Ilallah Thariqah Al-Hassaniyyah

Berdialog Dengan Jin Islam

Fatimah Az-Zahara Wanita Solehah Sinaran Zaman

Warta Kerajaan P.U.(A) 211
27 Julai 2017

Warta Kerajaan P.U.(A) 212
27 Julai 2017

Warta Kerajaan P.U.(A) 212
27 Julai 2017

Warta Kerajaan P.U.(A) 212
27 Julai 2017

Warta Kerajaan P.U.(A) 212
27 Julai 2017

Warta Kerajaan P.U.(A) 213
27 Julai 2017

Warta Kerajaan P.U.(A) 214
27 Julai 2017

21 Habibi Warta Kerajaan P.U.(A) 216
27 Julai 2017

32

22 Menanti Buah Hati Dan Hadiah Untuk Yang Dinanti Warta Kerajaan P.U.(A) 217
27 Julai 2017

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7
33

23

24

25

26

27

28

29

Humanisme Islam: Kajian terhadap Pemikiran Filosofis
Muhammad Arkoun

The Quran Modern English Translation

Translation Of The Quran

Aku------, Maka Aku Ada!

Sekitar masalah Thariqat (naqsyabandiyah)

Meniti Jalan Hidayah Menuju Toriqah Khotmul-Auliya

Islam Dan Iman: Aturan-Aturan Pokok

Warta Kerajaan P.U.(A) 218
27 Julai 2017

Warta Kerajaan P.U.(A) 277
28 September 2017

Warta Kerajaan P.U.(A) 277
28 September 2017

Warta Kerajaan P.U.(A) 279
28 September 2017

Warta Kerajaan P.U.(A) 280
28 September 2017

Warta Kerajaan P.U.(A) 280
28 September 2017

Warta Kerajaan P.U.(A) 281
28 September 2017

30

31

32

33

34

35

Islam Kemodernan dan Keindonesiaan

Islam Tanpa Keekstreman: Berhujah Untuk Kebebasan

Islam Without Extremes: A Muslim Case For Liberty

Wacana Pemikiran Reformis (Jilid I)

Wacana Pemikiran Reformis (Jilid II)

Ulama Yang Bukan Pewaris

Warta Kerajaan P.U.(A) 281
28 September 2017

Warta Kerajaan P.U.(A) 282
28 September 2017

Warta Kerajaan P.U.(A) 282
28 September 2017

Warta Kerajaan P.U.(A) 283
28 September 2017

Warta Kerajaan P.U.(A) 283
28 September 2017

Warta Kerajaan P.U.(A) 284
28 September 2017

36

37

38

39

Assalamualaikum: May Peace Be Upon You Observations
On The Islamisation Of Malaysia

Antithesis

100 Keajaiban Di Dunia

Amalan Mustajab dan Murah Rezeki

Warta Kerajaan P.U.(A) 395
19 Disember 2017

Warta Kerajaan P.U.(A) 394
19 Disember 2017

Warta Kerajaan P.U.(A) 400
19 Disember 2017

Warta Kerajaan P.U.(A) 400
19 Disember 2017

PENYELIDIKAN & PENGURUSAN FATWA

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A
34

40

41

42

43

44

45

Asma Ul-Husna: Rahsia dan Amalan 99 Nama Allah

Rahsia dan Kelebihan Kayu Kokka: Jenis Kayu Bahtera
Nabi Nuh AS- Tongkat Nabi Musa AS

It’s All About Muhammad: A Biography Of The World’s
Most Notorious Prophet

Warisan Ilmu Tok Kenali Kelantan- Hampir Tidak
Kesampaian Berakhir Tiada Kesudahan

Warisan Ilmu Tok Kenali Kelantan: Dimanakah Ku Cari
Ganti

Warisan Ilmu Tok Kenali Kelantan- Jangan Sampai
Terlihat Adanya Diri

Warta Kerajaan P.U.(A) 400
19 Disember 2017

Warta Kerajaan P.U.(A) 400
19 Disember 2017

Warta Kerajaan P.U.(A) 396
19 Disember 2017

Warta Kerajaan P.U.(A) 398
19 Disember 2017

Warta Kerajaan P.U.(A) 398
19 Disember 2017

Warta Kerajaan P.U.(A) 398
19 Disember 2017

46

47

Warisan Ilmu Tok Kenali Kelantan-Pencarian Ilmu
Dipenghujung Rasa

Agama Masa Depan: Perspektif Filasafat Perennial

Warta Kerajaan P.U.(A) 398
19 Disember 2017

Warta Kerajaan P.U.(A) 399
19 Disember 2017

Kajian Media Siber

Unit Kajian Media telah menjalankan kajian dan semakan
ke atas bahan media siber yang mengandungi keraguan
dan menyentuh kesucian Islam melalui aduan awam

dan lain-lain agensi. Bagi bahan media siber sebanyak
28 url telah diperaku untuk dikenakan tindakan
sekatan oleh Suruhanjaya Komunikasi dan Multimedia
Malaysia (SKMM). Senarai url yang telah diperaku
adalah seperti yang berikut:

1

BIL

2

5

4

3

6

https://www.youtube.com/watch?v=GTrGAW1Ka_
A&list=PLmQRjAay-Aktm8qh1qDFzD6rY-2sKz0bz&
index=10

NAMA

https://www.youtube.com/watch?v=Rm16Yq6QYKQ&list
=PLmQRjAay-Aktm8qh1qDFzD6rY-2sKz0bz

http://www.patheos.com/blogs/personalislam/2017/01/
reject-narrative-chosen-one/

https://www.amazon.com/Koran-Penguin-Classics-N-
Dawood/dp/0141393831/ref=asap_bc?ie=UTF8

https://www.amazon.com/Homosexuality-Islam-Critical-
Reflection-Transgender/dp/1851687017/ref=sr_1_1?s=
books&ie=UTF8&qid=1488774089&sr=1-1

www.stannpedawan.org

 - Animasi kisah Nabi Ayub AS

MAKLUMAT

 - Animasi kisah Nabi Adam AS

 - Artikel bertajuk Why I Reject The Narrative of A
    Chosen One

 - Buku berjudul The Koran tulisan N. J. Dawood
    yang dijual secara online. Bahan penerbitan ini
    mengandungi perkara yang meragukan dan
    menyentuh kesucian Islam

 - Buku menyentuh kesucian Islam berjudul
    Homosexuality In Islam tulisan Scott Alan Kugle
    yang dijual secara online.

 - Laman web gereja St. Ann di Pedawan, Sabah
 - Beberapa artikel mempertikaikan Kesucian
    agama Islam

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

7

8

http://www.lazada.com.my/

https://www.amazon.com/People-Muhammad-Psycho-
logical-Analysis-ebook/dp/B00ZE45LUG

https://www.amazon.com/People-Muhammad-Psycho-
logical-Analysis/dp/0994362986r

 - Penjualan Al-Quran yang tidak mendapat
    kelulusan KDN

 - Mengandungi perkara-perkara yang menyentuh
    kesucian Islam.
 - Mempropagandakan Akidah, Hukum dan Ajaran
    Yang Bercanggah dengan Mazhab Ahli Sunnah
    wal-Jamaah

9 https://www.menara.my/islam-mesra-amalan-seks-
sejenis-zuriani-khalid/

 - Artikel Zuraini Khalid berkaitan Islam dan amalan
    seks sejenis

10

11

http://www.millahibrahim.net/

https://keluargarasulullah.wordpress.com/

 - Propaganda Ajaran Millah Ibrahim

 - Laman Web Berunsur Syiah

12

14

16

18

20

13

15

17

19

21

https://abuyaattamimi.wordpress.com/

https://www.facebook.com/tonton.yeo/videos/vb.
115087945704433/150485792164648/?type=2&theater

https://www.facebook.com/ameer.mukmin

https://syiahmenjawab.com/

https://keluargarasulullah.wordpress.com/

http://mengenal-abuya.blogspot.my/

http://www.e-bacaan.com/sudut_pn04.htm

https://www.facebook.com/syiahmenjawab

https://www.youtube.com/playlist?list=PLtMJiW_
pckmmxpo2QkXD68B0ECFsCDGZ_

https://www.facebook.com/asriayohmad

 - Ajaran Arqam

 - Video When it is so Haram but it feels so Halal
    Menyentuh Kesucian Islam

- Ajaran Berkaitan Syiah

- Laman Berkaitan Syiah

 - Laman berkaitan Syiah

 - Ajaran Arqam

- Artikel mengenai sejarah Nabi Isa

- Ajaran Berkaitan Syiah

 - Memaparkan maklumat berkaitan Fahaman
    Wahabi

 - Membuat kenyataan yang bercanggah dengan
    ajaran Islam

22 https://www.facebook.com/muhabsi.muhabsi/posts/
871397306344529

https://www.facebook.com/muhabsi.muhabsi/posts/
862524007231859

 - Membuat kenyataan yang meragukan

PENYELIDIKAN & PENGURUSAN FATWA

35

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

23

24

https://www.facebook.com/zikir.nafas?fref=ts

h t t p s : / / w w w. f a c e b o o k . c o m / p r o f i l e . p h p ? i d =
100009793214715&fref=t

 - Akaun facebook ajaran Zikir Nafas
 - Membuat kenyataan yang menghina agensi agama

 - Akaun facebook Sheikh Ismail Kassim
 - Membuat kenyataan yang menghina agensi agama

25 www.mahdi-alumma.com  - Dirujuk oleh JAIN Melaka
 - Laman web yang mendakwa sebagai Imam Mahdi

Kajian Media Penyiaran

Unit ini juga telah menjalankan kajian dan semakan ke
atas kandungan bahan media penyiaran berunsur Islam
yang dirujuk oleh pihak industri, penerbit dan Lembaga
Penapisan Filem (LPF) KDN termasuklah aduan awam. Judul
bahan penyiaran yang telah disemak adalah seperti yang
berikut:

1

3

5

7

9

2

4

6

8

10

Ummi.. Ceritalah Pada
Kami-Musim 2

Rancangan Halal
Malaysia

Mencari Mel & Ayu

Skrip untuk Slot Tazkirah
TV3 dan TV9

Sunah Mu Amalan Ku

Majalah Inspirasi &
Perjuangan

Jangan Tutup Lampu

Musafir Episod 1 hingga 13

Dokumentari Palm Weaver
Of Carey Island

Sirah Anbiya 25 Rasul

Siri Animasi

Dokumentari

Drama

Dokumentari

Topik Berpandukan
Sunnah Nabi SAW

Dokumentari

Drama dalam
dokumentari seram

Drama

Dokumentari Adat
Budaya Etnik Budaya

Kaum Mah Meri

Dokumentari

BIL JUDUL KETERANGAN

JAKIM juga turut memberikan kerjasama dengan Lembaga
Penapisan Filem (LPF) KDN dalam memberi nasihat dan
pandangan ke atas filem yang akan ditayangkan untuk
tontonan umum. Sebanyak 4 Sesi Tonton Bincang (STB)
telah dihadiri oleh Panel Penyiaran JAKIM pada tahun
2017. Judul filem untuk STB adalah seperti yang berikut:

 1. I am Not Terrorist

 2. Jangan Tutup Lampu

 3. Bukan Cinta Malaikat

 4. Malaun

Kajian Media Bersemuka

Kajian dan semakan ke atas media bersemuka adalah
berkaitan individu dan pertubuhan yang dirujuk oleh
pihak tertentu untuk mendapatkan pandangan berkaitan
individu/pertubuhan sebelum sesuatu tindakan diambil.
Sepanjang tahun 2017, sebanyak 93 buah pertubuhan
dan 202 individu telah dikaji dan disemak untuk
mengenalpasti latar belakang dan pemikiran bagi
mengelak perkembangan ideologi serta pemikiran yang
bercanggah dengan pegangan Ahli Sunnah wal-Jamaah
(ASWJ) yang menjadi dasar negara ini.

Kajian Tafsir Dan Terjemahan al-Qur’an

Unit Kajian Media juga turut menjalankan kajian dan
semakan ke atas tafsir dan terjemahan al-Qur’an yang
dirujuk oleh pihak penerbit sebelum diterbit dan
diedarkan di pasaran. Sepanjang tahun 2017, sebanyak
13 naskhah tafsir dan terjemahan al-Qur’an telah
diterima dan disemak.

36

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

Mesyuarat/ Bengkel

Unit Darul Hadith telah melaksanakan beberapa
mesyuarat dan siri bengkel yang berkaitan dengan
penubuhan Darul Hadith Malaysia pada tahun 2017.
Mesyuarat dan bengkel yang telah dilaksanakan adalah
seperti berikut :

 i. Mesyuarat Jawatankuasa Pemandu
  Darul Hadith Malaysia Bilangan 2 yang
  diadakan pada 24 Januari 2017
  dipengerusikan oleh Datuk Wan Zahidi
  bin Wan Teh selaku Pengerusi JPDHM.

 ii. Mesyuarat Jawatankuasa Kerja DHM
  Kali Ketiga yang diadakan pada 21 Mac
  2017 dipengerusikan oleh YBrs. Prof.
  Madya Dr. Mohd Fauzi bin Mohd Amin
  Timbalan Pengerusi JKDHM.

 iii.

 iv. Bengkel Percambahan Idea Perancangan
  Stratregik DHM (2018-2022) pada
  2 Mac 2017.

 v. Bengkel Pemurnian Draf Pelan Strategik
  DHM (2018-2022) pada 18 April 2017.

 vi. Mesyuarat Penyelarasan Pembangunan
  Aplikasi Hadith yang diadakan pada
  4 Ogos 2017 dipengerusikan oleh
  Pengarah Bahagian Perancangan dan
   Penyelidikan, JAKIM.

Wacana Hadith Nabawi 2017

Wacana Hadith Nabawi dengan tema “Hadith Dihayati
Ummah Diberkati” telah diadakan pada 6 Februari
2017 (Isnin) bertempat di Auditorium Kompleks Islam
Putrajaya. Wacana tersebut telah dirasmikan oleh
Timbalan Menteri di Jabatan Perdana Menteri,
YB Senator Dato’ Dr Asyraf Wajdi bin Dato’ Dusuki,
yang mewakili YB Mejar Jeneral Dato’ Seri Jamil Khir bin

KAJIAN MEDIA
Haji Baharom (B), Menteri di Jabatan Perdana Menteri.
Objektif Wacana adalah untuk memberikan kefahaman
kepada masyarakat tentang kepentingan hadith sebagai
sumber perundangan kedua selepas al-Qur’an serta
memberikan pendedahan kepada masyarakat mengenai
ideologi dan fahaman yang menjurus kepada salah faham
terhadap hadith dan mengembleng tenaga dan usaha
dalam kalangan masyarakat dan pihak berkuasa agama
negeri bagi membetulkan kekeliruan terhadap kesalahan
fahaman hadith.

Antara tajuk yang dibentangkan adalah seperti berikut:

 i. “Hadith Palsu dan Cabarannya ke Atas
  Umat Islam” yang dibentangkan oleh
  Prof. Madya Dr. Mohd Fauzi bin Mohd.
  Amin Pensyarah daripada Universiti Sains
  Islam Malaysia (USIM).

 ii. “Sejarah Gerakan Anti-Hadith semasa
  di Malaysia dan Global” oleh Dr. Fauzi
  bin Deraman Pensyarah daripada
  Universiti Malaya (UM).

 iii. “Salah Faham terhadap Makna Hadith
  dan Kesannya kepada Umat Islam” oleh
  Dr. Faisal bin Ahmad Shah Pensyarah
  daripada Umiversiti Malaya (UM).

Wacana tersebut telah dihadiri seramai 250 orang
peserta yang terdiri daripada kakitangan kerajaan,
agensi-agensi di bawah YB Menteri, JAKIM, Kader
JAKIM, MAIN/ JAIN, agensi swasta, NGO dan juga
pelajar IPTA/IPTS.

PENYELIDIKAN & PENGURUSAN FATWA

37

Mesyuarat Jawatankuasa Pelaksana
DHM Kali Pertama yang diadakan pada
11 Disember 2017 dipengerusikan oleh
Timbalan Ketua Pengarah Dasar, JAKIM.

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

Kajian Penyelidikan Model Pembangunan Darul
Hadith Malaysia di Indonesia

Kajian penyelidikan model pembangunan Darul Hadith
Malaysia (DHM) telah diadakan di beberapa pusat kajian
hadith di Indonesia pada 24-26 Oktober 2017. Ianya
merupakan susulan dari kajian model pembangunan DHM
yang dibuat di Morocco pada tahun 2016. Kajian kali ini
telah diadakan di Pusat Kajian Hadith Kuningan, Jakarta,
Pustaka Imam Al-Syafi’ie, Pengurusan Lidwa Software
Hadith Online Indonesia dan Kuliah Usuluddin Universiti
Islam Negeri (UIN) Syarif Hidayatullah Jakarta Indonesia.

Kajian telah ketuai oleh YBhg. Datuk Haji Wan Zahidi bin
Wan Teh, Pengerusi Jawatankuasa Pemandu DHM dan
beberapa orang ahli jawatankuasa DHM yang telah dilantik
iaitu Prof. Madya Dr. Mohd Fauzi bin Mohd Amin, Ustazah
Adawiah binti Lias dan Dr. Muhamad Hapizi bin Sulaiman.
Kajian selama 3 hari ini telah berjalan dengan baik dan
lancar.

Beberapa input-input yang baharu telah diperolehi hasil
daripada pertemuan dengan pusat-pusat kajian tersebut
dan ianya telah menepati objektif kajian iaitu untuk
menjalankan kajian model pembangunan Darul Hadith luar
negara dan melihat secara dekat mengenai aktiviti dan
pelaksanaan oleh pusat-pusat hadith tersebut. Adalah
diharapkan dengan kajian tersebut, Jawatankuasa Pemandu
DHM dapat mengemaskini cadangan model pembangunan
DHM yang komprehensif yang akhirnya Negara Malaysia
dapat membina Darul Hadith Malaysia dengan objektif
yang telah ditetapkan bagi manfaat semua umat Islam
untuk menghayati dan merealisasikan hadith-hadith Nabi
dalam kehidupan mereka di negara ini khususnya.

Bengkel Pemurnian Draf Pelan Strategik Darul
Hadith Malaysia 2018-2022

Bengkel Pemurnian Draf Pelan Strategik Darul Hadith Malaysia
2018-2022 telah berjaya diadakan pada 18 April 2017 di
Bilik Mesyuarat Aras 4, Blok A, Kompleks Islam Putrajaya.

Tujuan diadakan bengkel tersebut ialah untuk memurnikan
draf Pelan Strategik DHM 2018-2022 berdasarkan
keputusan Mesyuarat Jawatankuasa Kerja Darul Hadith
pada 21 Mac 2017. Dalam bengkel tersebut, satu taklimat
berkaitan dengan Pengurusan Strategik telah disampaikan
oleh pegawai MAMPU iaitu Puan Azra Haida binti Baharom,
Ketua Penolong Pengarah Kanan, Bahagian Perundingan
Pengurusan 1. Draf tersebut telah dibentang kepada ahli
mesyuarat dan telah mendapat pandangan dan khidmat
nasihat daripada beliau. Bengkel ini dihadiri oleh AJK
Kerja DHM seramai lima orang. Bengkel tersebut
dipengerusikan oleh Prof Madya Dr. Mohd Fauzi bin
Mohd Amin daripada Universiti Sains Islam Malaysia
(USIM).

Hasil daripada bengkel tersebut, draf Pelan Strategik
DHM 2018-2022 akan dikemaskini dan akan dibentangkan
dalam Mesyuarat Jawatankuasa Pemandu Darul Hadith
yang akan datang. Draf tersebut akan dikemukakan kepada
Pihak Pengurusan Tertinggi JAKIM untuk mendapat
persetujuan Menteri di Jabatan Perdana Menteri.

Bengkel Penyediaan Bahan-Bahan Portal myHadith
Siri II

Bengkel Penyediaan Bahan-Bahan Portal myHadith Siri II
telah diadakan pada 22 hingga 23 Januari 2018.

Bengkel tersebut telah dihadiri oleh Jawatankuasa Kerja
Portal myHadith JAKIM (JAKEP) yang terdiri daripada
pegawai-pegawai dan individu yang berlatarbelakangkan
pengajian hadith yang berkhidmat di Jabatan Kemajuan
Islam Malaysia (JAKIM), Kementerian Dalam Negeri (KDN),

Lawatan ke Darul al-Sunnah International Institute
for Hadith Sciences, Jakarta.

Kunjungan hormat ke Pejabat Kedutaan Malaysia di Indonesia

38

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

Mesyuarat Sasaran Kerja Strategik Akhir Tahun
Tarikh : 2 hingga 3 November 2017
Tempat : Institut Latihan Islam Malaysia, Bangi

Mesyuarat ini dipengerusikan oleh Ketua Pengarah
JAKIM dan dianggotai oleh Pengurusan Tertinggi dan
Pegawai Kanan JAKIM. Perbincangan mesyuarat tertumpu
kepada pelaporan pencapaian Pelan Strategik JAKIM
2015-2019 bagi tahun semasa dan perancangan program
bagi tahun akan datang.

Pejabat Mufti Wilayah Persekutuan dan Dewan Bahasa
dan Pustaka (DBP).

Perasmian bengkel tersebut telah disempurnakan oleh
Pengarah Bahagian Perancangan dan Penyelidikan
JAKIM dan majlis penyerahan surat pelantikan JAKEP
juga telah diadakan dalam majlis yang sama.

Objektif bengkel :

 i. Menyediakan, memproses dan
  mengemaskini data-data maklumat serta
  membantu penambahbaikan ke atas
  portal myHadith JAKIM.

 ii. Memberi cadangan kepada Jawatankuasa
  Kerja Darul Hadith Malaysia dan
  Jawatankuasa Pemandu Darul Hadith
  Malaysia berkaitan portal myHadith JAKIM.

 iii. Bertukar-tukar fikiran dan berkongsi
  kepakaran, maklumat, pangkalan data
  maklumat hal ehwal hadith, melalui
  pakar-pakar hadith Malaysia.

Lawatan Kerja Ke Institut Islam Hadhari UKM

JAKIM melalui Unit Darul Hadith telah berjaya mengadakan
Lawatan Kerja Ke Institut Islam Hadhari UKM pada
18 Disember 2017 yang telah diketuai oleh Datuk Wan Zahidi
bin Wan Teh, Pengerusi Jawatankuasa Pemandu DHM.

Tujuan lawatan tersebut ialah untuk mengadakan hubungan
strategik dan kerjasama disamping melihat penstrukturan
organisasi IIH UKM dalam membentuk carta organisasi
DHM nanti. Dalam lawatan tersebut, satu taklimat berkaitan
dengan IIS UKM telah disampaikan oleh Prof. Dato’ Dr.
Mohd Yusof bin Hj. Othman, Pengarah IIS UKM.

Mesyuarat Sasaran Kerja Strategik (SKS) JAKIM 2017 pada
tahun 2017, Mesyuarat Sasaran Kerja Strategik (SKS) JAKIM
telah diadakan sebanyak dua kali:

Mesyuarat Sasaran Kerja Strategik Pertengahan Tahun
Tarikh : 9 Ogos 2017
Tempat : Kompleks Islam Putrajaya

PERANCANGAN STRATEGIK

Rajah 1: Perbandingan Pencapaian Sasaran Kerja
Stratetgik JAKIM bagi tahun 2016 dan 2017

Rajah 2: Pencapaian Sasaran Kerja Strategik JAKIM bagi
tahun 2017

PENYELIDIKAN & PENGURUSAN FATWA

39

Teras 1
Teras 2
Teras 3
Teras 4
Teras 5
Teras 6
Teras 7

4
3
5
6
6
5
7

TERAS
JUMLAH
STRATEGI

(36)

JUMLAH
PROGRAM

(131)

PERATUS
PENCAPAIAN

BERJAYA
DILAKSANAKAN

DALAM
TINDAKAN

BELUM
DILAKSANAKAN

15
6

13
27
21
16
33

47%
17%
61%
79%
52%

66.34%
48.51%

21%
50%
28%
18%
22%

23.76%
19.8%

90.87%
97.88%
97.92%
99.98%
91.86%
99.56%
92.96%

32%
33%
11%
3%

26%
9.9%

3.68%

Lemah Cemerlang

25

50

75

1000
96%

Sehingga November 2017 20.2%
Dalam Tindakan

56.57%
Berjaya Dilaksanakan

23.23%

Belum
Dilaksanakan

Lemah Cemerlang

25%

50%

75%

95.45%

Sehingga Disember 2016

2016 2017

Lemah Cemerlang

25

50

75

1000
96%

Sehingga November 2017

95%

100%

80%

85%

90%

2016
2017

95.07
90.87

TERAS 1
99.57
97.88

TERAS 2
96.36
97.92

TERAS 3
98.27
99.98

TERAS 4
91.6

91.86

TERAS 5
99.72
99.56

TERAS 6
87.54
92.96

TERAS 7

36 STRATEGI, 131 PROGRAM
PENCAPAIAN KESELURUHAN: 96%

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

Rajah 4: Rumusan Pencapaian KPI JAKIM 2017

Key Performance Indicators (KPI) JAKIM

JAKIM telah diamanahkan untuk melaksanakan lima KPI
YB Menteri bagi tahun 2017. Kesemua KPI tersebut telah
dapat dicapai dengan jayanya.

Jawatankuasa Penyelarasan Penyelidikan Islam
Peringkat Kebangsaan (JAPPIS)

Mesyuarat Jawatankuasa Penyelarasan Penyelidikan Islam
Peringkat Kebangsaan (JAPPIS) telah dilaksanakan
sebanyak dua kali pada tahun 2017. Tujuan mesyuarat
ini diadakan adalah untuk berkongsi maklumat dan
membincangkan isu-isu penyelidikan terkini di antara
JAKIM, Jabatan-jabatan Agama Islam Negeri dan agensi
lain.

Mesyuarat Jawatankuasa Penyelarasan Penyelidikan
Islam Peringkat Kebangsaan (JAPPIS) Kali Ke - 35
Tarikh : 20 April 2017
Tempat : Kompleks Islam Putrajaya

Mesyuarat Jawatankuasa Penyelarasan Penyelidikan
Islam Peringkat Kebangsaan (JAPPIS) Kali Ke - 36
Tarikh : 24 Oktober 2017
Tempat : Kompleks Islam Putrajaya

Antara isu-isu yang dibentang dan dibincangkan oleh ahli
mesyuarat adalah seperti berikut:

Rumusan Pencapaian KPI JAKIM
Sehingga 31 Disember 2017

Mesyuarat Jawatankuasa Penyelarasan Penyelidikan Islam
Peringkat Kebangsaan (JAPPIS) Kali Ke-36

3

2

4

Kertas Kerja Mengenai
Laporan Terkini Gerakan
Islam Liberal di Malaysia

Kajian LGBT Oleh JAKIM dan
Kajian Berkaitan

Isu-Isu Semasa Umat Islam di
Malaysia

Evangelis

Bil. Kertas Pembentangan Pembentangan

1 Kertas Kajian Ke Atas
Media Baharu Yang

Bercanggah Dengan Islam

JAKIM

JAKIM

International
Institute of Advanced
Islamic Studies (IAIS)

JAKIM

MKPI

100

99.2

Dis-17

Nov-17

PEJABAT KETUA
PENGARAH

90.5

88.5

SEKTOR DASAR

97.6

90.5

SEKTOR
PEMBANGUNAN

INSAN

93.1

90

PENGURUSAN

87.4

79.8

PENGURUSAN FATWA

40

100%

100%

100%

100%

100%

Menghasilkan Laporan Penyelidikan
Indeks Syariah Malaysia 2017

Inisiatif Pematuhan Tadbir Urus Institusi
Agama di bawah YB Menteri di Jabatan
Perdana Menteri (Hal Ehwal Islam)

Meningkatkan Bilangan Permohonan
Pensijilan Halal yang diproses kurang
daripada 30 hari dari Tarikh Bayaran

Menyediakan Pelan Tindakan Menangani
Ancaman Pemikiran Islam Liberal

Resolving AUG Report Issues

Rajah 3: KPI YB Menteri di Jabatan Perdana Menteri bagi tahun
2017.

100

90

80

70

60

50

40

30

20

10

0

MKPI SEKTOR
DASAR

PENGURUSANSEKTOR
PEMBANGUNAN

INSAN

PEMBANTU
KETUA

PENGARAH

DIS -17

NOV -17

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

MUZAKARAH JAWATANKUASA FATWA MAJLIS
KEBANGSAAN BAGI HAL EHWAL AGAMA ISLAM
MALAYSIA (MKI)

Sepanjang tahun 2017, JAKIM telah menganjurkan 3 kali sidang
Muzakarah Jawatankuasa Fatwa Majlis Kebangsaan Bagi Hal
Ehwal Ugama Islam Malaysia (MKI). Dari jumlah penganjuran
tersebut satu sidang adalah Muzakarah Khas manakala dua
lagi sidang adalah Muzakarah kali ke 110 dan 111.

Muzakarah Jawatankuasa Fatwa MKI 110 telah diadakan
pada 27 hingga 28 Mac 2017 bertempat di  Hotel Seri Pasific,
Kuala Lumpur. Muzakarah tersebut telah dipengerusikan
oleh YBhg Prof Emeritus Tan Sri Dato’ Dr Haji Abdul Shukor
bin Husin manakala muzakarah terakhir yang beliau
pengerusikan adalah pada Muzakarah Khas yang bersidang
pada 12 Julai 2017 bertempat di Bilik Mesyuarat Aras 8,
Blok A, Kompleks Islam Putrajaya.

Muzakarah Jawatankuasa Fatwa MKI Kali Ke-111 yang telah
diadakan pada 8 hingga 10 November 2017 pula telah
diadakan di Hotel Sunway Putra, Kuala Lumpur. Sidang
Muzakarah pada kali ini pertama kali dipengerusikan
oleh YBhg Datuk Haji Wan Zahidi bin Wan Teh yang telah
memulakan khidmatnya sebagai Pengerusi Jawatankuasa
Fatwa MKI mulai 16 Julai 2017 yang lalu. Muzakarah
pada kali ini juga menyaksikan kehadiran buat pertama
kali Mufti Negeri Kedah dan juga ahli-ahli yang baru
dilantik oleh Majlis Raja-raja. Mereka yang baru dilantik
sebagai ahli Jawatankuasa adalah seperti berikut:

SS. Dato’ Syeikh Fadzil bin Haji Awang, Mufti Negeri
Kedah,

Dr  Arik  Sanusi  bin  Yeop  Johari,  Pengarah, Seksyen
Syariah, Bahagian Penasihat, Jabatan Peguam Negara,

Prof. Dato’ Dr Musa B Ahmad, Naib Canselor, Universiti
Sains Islam Malaysia (USIM),

Prof  Madya  Dr  Fauzi  bin  Hamat,  Pensyarah  Kanan,
Jabatan Akidah Dan Pemikiran Islam, Akademi
Pengajian Islam, Universiti Malaya,

Dr Mohd Farid bin Mohd Shahran, Pengarah
Pusat Kajian Syariah, Undang-undang dan Politik,
Institut Kefahaman Islam Malaysia (IKIM).

Sepanjang tahun 2017 sebanyak 13 isu telah dibincangkan
dalam muzakarah tersebut dan sebanyak 9 isu telah
diputuskan pandangan hukum.

 Prof Emeritus Tan Sri Dato Dr Abdul Shukor buat kali terakhir
mempengerusikan Muzakarah Jawatankuasa Fatwa MKI.

PENYELIDIKAN & PENGURUSAN FATWA

41

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

KUNJUNGAN HORMAT KE PEJABAT MUFTI WILAYAH
PERSEKUTUAN

Satu kunjungan hormat dan perbincangan ke Pejabat Mufti
Wilayah Persekutuan telah diadakan. Kunjungan yang
merupakan yang pertama selepas perpindahan ke Kompleks
Islam Putrajaya (KIP) diketuai oleh Pengarah Bahagian
Pengurusan Fatwa, YBhg Tuan Haji Mazlan bin Abdullah.

PERTEMUAN RAJA SALMAN DENGAN MUFTI-MUFTI

JAKIM turut terlibat sama dalam menguruskan pertemuan
Raja Arab Saudi, Raja Salman bin Abdulaziz Al Saud
dengan Mufti-mufti seluruh Malaysia. Pertemuan itu
telah berlangsung di Hotel St Regis Kuala Lumpur. Pada
pertemuan singkat yang hanya berlangsung selama
lima belas minit itu, Mufti wilayah Persekutuan Datuk Dr
Zulkifli Mohamad al-Bakri telah diberi penghormatan untuk
mewakili semua mufti-mufti yang hadir bagi menyampaikan
ucapan alu-aluan kepada Raja Salman dan delegasi.
Dalam ucapannya beliau merakamkan penghargaan dan

rasa terhutang budi atas sumbangan serta peranan Raja
Salman dan kerajaan Arab Saudi terutama membabitkan
urusan jemaah Malaysia semasa menunaikan ibadah
haji dan umrah.

Dalam ucapannya pula, Raja Salman berpesan kepada
para mufti dan seluruh ulama di negara ini supaya
sentiasa bersatu dan berusaha untuk meningkatkan
syiar Islam. Baginda juga menekankan kepentingan
untuk para mufti memainkan peranan dalam membantu
menyatu padukan umat Islam di negara ini.

Turut menyertai sesi kunjungan tersebut ialah Ketua Penolong
Pengarah Kanan, Tuan Hj Aminuddin Bin Mohamed serta
diiringi beberapa orang pegawai. Sesi perbincangan
dikendalikan oleh YBhg Tuan Haji Hashim bin Salleh
Timbalan Mufti Wilayah Persekutuan. Pertemuan tersebut
diatur bagi menjalinkan hubungan mengatur strategi
serta meningkatkan kolaborasi antara dua pihak yang
terlibat secara langsung dalam hal ehwal kefatwaan.

42

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

MAJLIS PERTEMUAN JAWATANKUASA FATWA MKI
DENGAN YAB PERDANA MENTERI

Satu Majlis Pertemuan Jawatankuasa Fatwa MKI dengan
Perdana Menteri Malaysia, YAB Dato’ Sri Mohd. Najib bin
Tun Haji Abd. Razak telah diadakan pada Khamis 13 April
2017 bertempat di Bilik Mesyuarat Khas 1, Pejabat Perdana
Menteri. Tujuan pertemuan tersebut diadakan adalah bagi
membincangkan strategi menangani isu-isu berkaitan hukum
dalam negara.

Dalam perutusannya, YAB Perdana Menteri menaruh
keyakinan semua Ahli Jawatankuasa Fatwa Kebangsaan
dapat menjadi teraju kepada penyatuan umat Islam di
Malaysia khususnya serta memberikan nasihat, pandangan

dan sokongan kepada beliau dalam  membangunkan  negara
serta  memartabatkan  kedudukan agama dan umat Islam di
negara ini.

YAB Perdana Menteri juga amat yakin peranan dan sumbang
saran Jawatankuasa ini mampu membantu Kerajaan  dalam
membentuk  dasar-dasar  baru  atau penambahbaikan
dasar-dasar sedia ada dalam pengurusan hal ehwal Islam
yang sedang dilaksanakan oleh Kerajaan. Pertemuan ini
dihadiri  ahli-ahli Jawatankuasa Fatwa Majlis Kebangsaan
Bagi Hal Ehwal Ugama Islam Malaysia yang dipengerusikan
oleh Prof. Emeritus Tan Sri Dato’ Dr. Abdul Shukor bin Haji
Husin; dan YBhg. Tan Sri Haji Othman Mustapha, yang juga
merangkap Setiausaha Jawatankuasa Fatwa MKI.

MAJLIS PENGHARGAAN AHLI JAWATAKUASA FATWA
MKI

24 Mei 2017. JAKIM telah menganjurkan Majlis Penghargaan
Ahli Jawatakuasa Fatwa MKI yang telah tamat kontrak
perkhidmatannya. Majlis ringkas tersebut diadakan di Bilik
Jamuan Aras 8, Kompleks Islam Putrajaya. Dalam ucapan
Ketua Pengarah JAKIM, YBhg Tan Sri Dato’ Haji Othman
Mustapha, beliau merakamkan setinggi penghargaan atas
sumbangan kepakaran dan idea untuk pembangunan umat
Islam di Malaysia. Antara yang diraikan ialah Dato’ Zakaria
Stapa, Dr Abdul Hayei Bin Abdul Sukor dan Prof. Madya
Dzulkifly bin Mat Hashim.

PENYELIDIKAN & PENGURUSAN FATWA

43

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

BENGKEL PEMURNIAN GARIS PANDUAN PENGELUARAN
FATWA

Bengkel Pemurnian Garis Panduan Pengeluaran Fatwa buat
kali terakhir telah diadakan di Bilik Mesyuarat, BPI, Aras
6, Blok A, Kompleks Islam Putrajaya. Bengkel tersebut
diadakan bagi meneliti deraf akhir Garis Panduan
Pengeluaran Fatwa sebelum dibentangkan dalam Mesyuarat
Jawatankuasa Penyelarasan Pengurusan Fatwa (JKPPF)
dan akan turut dibentang dalam Muzakarah Jawatankuasa
Fatwa MKI sebelum ia dapat digunapakai. Bengkel ini

dikendalikan oleh Prof Madya Dr Azman Ab. Rahman
dan pasukan pakar dari Universiti Sains Islam Malaysia
(USIM).

Antara lain tujuan diwujudkan garis panduan ini adalah
sebagai panduan untuk memudahkan para penyelidik
sama ada di peringkat negeri atau JAKIM dalam
membuat sesuatu penyelidikan hukum. Selain dari
itu ia dapat mewujudkan satu standard penyelidikan
yang berkualiti sebelum sesuatu hukum dibahas dan
diputuskan di peringkat jawatankuasa fatwa.

PERBINCANGAN KHAS KLASIFIKASI TEKSTIL
SUTERA

Perbincangan Khas Klasifikasi Tekstil Sutera & Hubungannya
Dengan Hukum Kepenggunaan Sutera Menurut Islam
telah diadakan di Bilik Mesyuarat JAKIM, Aras 6, Blok A,
Kompleks Islam Putrajaya bersama-sama wakil Industri
Tekstil, Perbadanan Kemajuan Kraftangan Malaysia,
Jabatan Standard Malaysia, Kementerian Perdagangan
Dalam Negeri, Koperasi Dan Kepenggunaan (KPDNKK)
dan Jabatan Kastam Diraja Malaysia. Mesyuarat juga
telah meneliti Deraf Garis Panduan Penggunaan Tekstil
Sutera Menurut Perundangan Islam.

44

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

PERTEMUAN BAGI MEMBINCANGKAN ISU ANAK
TAK SAH TARAF

Satu pertemuan bagi membincangkan isu anak tak sah
taraf telah diadakan di Dewan Mesyuarat Aras 8, Blok A,
Kompleks Islam Putrajaya. Pertemuan tersebut telah dihadiri
oleh Mufti Selangor,  Kelantan, Johor, Sabah, Pulau Pinang,
Melaka, Kedah, Timbalan Mufti Wilayah Persekutuan dan
wakil Mufti Sarawak. Turut hadir  dalam  pertemuan  tersebut
adalah  wakil-wakil  daripada  Majlis  Agama  Islam
Negeri-Negeri dan Jabatan Agama Islam Negeri-Negeri.
Pertemuan ini telah diatur oleh Bahagian Pengurusan
Fatwa untuk menzahirkan kesepakatan bersama dalam

isu kesahtarafan anak. Perbincangan ini diterajui oleh
Ketua Pengarah JAKIM, YBhg. Tan Sri Dato’ Haji Othman bin
Mustapha.

Pada  pertemuan  tersebut,  ahli-ahli  yang  hadir  telah  diberi
taklimat  berhubung kedudukan  anak  tak  sah  taraf  dari  sudut
undang-undang  yang  disampaikan  oleh barisan peguam
yang mewakili Majlis Agama Islam Negeri Selangor.
Pertemuan ini telah sebulat suara bersetuju bahawa
isu-isu yang berkaitan dengan kesahtarafan anak di negara
ini hendaklah sentiasa dirujuk kepada peruntukan dalam
Akta atau Enakmen Undang-undang Keluarga Islam
atau Pentadbiran Negeri-negeri.

MAJLIS MERAIKAN PENGERUSI JAWATANKUASA
FATWA MKI

Satu majlis bagi meraikan YBhg Prof Emeritus Tan Sri
Dato’ Dr. Abdul Shukor bin Haji Husin telah diadakan bagi
meraikan beliau yang telah tamat tempoh perkhidmatan
sebagai Pengerusi Jawatankuasa Fatwa MKI. Majlis ini
diadakan di Hotel Hotel Sunway Putra, Kuala Lumpur di
mana Muzakarah Jawatankuasa Fatwa kali ke 111 turut
berlangsung. Majlis ini dihadiri oleh Ahli-ahli
Jawatankuasa Fatwa MKI yang bersidang. Dalam ucapan
YBhg. Tan Sri Dato’ Haji Othman bin Mustapha, Ketua Pengarah
JAKIM selaku setiausaha Jawatankuasa, mengucapkan
jutaan terima kasih atas sumbangan besar yang
telah diberikan oleh Tan Sri Dato’ Dr. Abdul Shukor
sepanjang memegang jawatan tersebut. Ini kerana sifat
dan ketegasan beliau telah ditunjukkan dalam
mempertahankan sesuatu keputusan berusaha menangani
segala ancaman dan sentimen yang dimainkan oleh
phak-pihak tertentu yang ingin menjatuhkan institusi
agama di negara ini. Dalam ucapan beliau, Tan Sri Dato’
Dr. Abdul Shukor berpesan agar pengerusi yang baru
dilantik serta ahli-ahli jawatankuasa yang lain dapat

meneruskan kesinambungan tugas dan amanah yang
dipikul serta turut memainkan pernan yang lebih proaktif
dan tegas dalam menyatukan umat Islam di Malaysia.

PENYELIDIKAN & PENGURUSAN FATWA

45

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

DATUK HAJI WAN ZAHIDI DILANTIK SEBAGAI
PENGERUSI JAWATANKUASA FATWA MKI

YBhg. Datuk Haji Wan Zahidi bin Wan Teh telah dilantik
sebagai Pengerusi Jawatankuasa Fatwa Majlis
Kebangsaan Bagi Hal Ehwal Ugama Islam Malaysia (MKI)
yang baharu bagi menggantikan YBhg. Prof Emeritus Tan
Sri Dato’ Dr. Abdul Shukor bin Haji Husin yang telah
tamat tempoh pelantikannya. Pelantikan ini telah
mendapat perkenan Kebawah Duli Yang Maha Mulia
Seri Paduka Baginda Yang di-Pertuan Agong XV, Sultan
Muhammad V dengan persetujuan Majlis Raja-Raja.

Majlis penyerahan watikah dan surat pelantikan kepada
YBhg. Datuk Haji Wan Zahidi telah diadakan pada 17 Oktober
2017 di Kompleks Islam Putrajaya dan disampaikan oleh
Menteri di Jabatan Perdana Menteri, YB Mejar Jeneral
Dato’ Seri Jamil Khir bin Baharom (B). Hadir bersama
pada majlis tersebut ialah YBhg. Tan Sri Dato’ Haji Othman
bin Mustapha, Ketua Pengarah Jabatan Kemajuan Islam

Malaysia (JAKIM), YBhg. Datuk Haji Mohamad Nordin bin
Ibrahim, Timbalan Ketua Pengarah (Dasar), JAKIM, Puan
Hajah Hakimah binti Mohd Yusoff, Pengarah Bahagian
Kemajuan Islam JAKIM dan Tuan Haji Yaakob bin
Abdul Rahim, Pengarah Bahagian Pengurusan Fatwa
JAKIM.

Syabas dan setinggi-tinggi tahniah diucapkan kepada
YBhg. Datuk Haji Wan Zahidi atas pelantikan ini.
Semoga dengan pelantikan ini, Jawatankuasa Fatwa
MKI selaku badan yang diberi tanggungjawab dalam
memberi pandangan hukum di peringkat nasional dapat
melaksanakan fungsinya secara optimum, tanpa
menyentuh bidang kuasa negeri-negeri. JAKIM juga
merakamkan setinggi-tinggi penghargaan dan ucapan
terima kasih kepada YBhg. Prof. Emeritus Tan Sri Dato’ Dr
Abdul Shukor bin Haji Husin atas segala sumbangan dan
khidmat bakti beliau kepada agama, bangsa dan negara
sepanjang memegang jawatan Pengerusi Jawatankuasa
Fatwa MKI.

BENGKEL PEMURNIAN SIGHAH FATWA BAGI TUJUAN
PEWARTAAN

Bengkel Pemurnian Sighah Fatwa Bagi Tujuan Pewartaan
telah diadakan di Institut Semarak Felda, Bandar Baru
Bangi, Selangor pada 16 hingga 17 November 2017.
Bengkel yang dianjurkan sebagai program tahunan ini
diadakan bagi menggubal dan memurnikan beberapa
sighah pandangan hukum yang diputuskan oleh Muzakarah
Jawatankuasa Fatwa MKI bagi tujuan pewartaan di
peringkat negeri-negeri. Ahli-ahli Bengkel yang terlibat
ialah wakil-wakil dari Jabatan Mufti, Jabatan Agama Islam
Negeri (Bahagian Penguatkuasaan & Pendakwaan), Jabatan
Peguam Negara, Jabatan   Kehakiman   Syariah   Malaysia   dan
JAKIM (Penasihat Undang-Undang, Bahagian Penyelarasan
Undang-Undang, Bahagian Penyelidikan dan Bahagian
Pengurusan Fatwa selaku urus setia). Penggubalan secara

bersama ini bagi memastikan sighah yang akan diwartakan
menepati dengan kehendak undang-undang, seragam dan
boleh dikuatkuasakan. Sebanyak 21 draf sighah pandangan
hukum Muzakarah Jawatankuasa Fatwa MKI dan beberapa
fatwa negeri bagi tujuan pewartaan telah berjaya dihasilkan.
Draf sighah berkenaan dikemukakan kepada negeri-negeri
untuk diurus wartakan mengikut proses dan prosedur
pewartaan yang ditetapkan di peringkat negeri
masing-masing.

46

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

Pembentangan Laporan Garis Panduan Pengeluaran
Fatwa di Malaysia.

Kertas Makluman status Portal e-fatwa,
pembangunan portal baru dan system maklumat
pengurusan dokumen fatwa.

Cadangan mengadakan program khas pemerkasaan
pendidikan isu-isu fatwa tahun 2018.

Kertas makluman keputusan Muzakarah
Jawatankuasa  fatwa  MKI dari  tahun 2016 hingga
2017.

Kertas makluman pertemuan mufti-mufti berkaitan
isu anak tak sah taraf.

Laporan negeri-negeri.

MESYUARAT JKPPF KALI KE-11

Mesyuarat Jawatankuasa Penyelarasan Pengurusan Dan
Pembangunan Fatwa JKPPF) Kali Ke-11 telah diadakan
pada 6 hingga 7 November 2017 bertempat di Hotel
Dorsett Putrajaya.

Mesyuarat ini diadakan secara tahunan bertujuan untuk
mempertingkatkan penyelarasan dalam bidang pengurusan
dan pembangunan fatwa di Malaysia.

Mesyuarat pada kali ini dipengerusikan oleh Pengarah
Bahagian Pengurusan Fatwa, Tuan Haji Yaakob bin
Abdul Rahim yang mewakili Timbalan Ketua Pengarah
(Dasar) JAKIM, Datuk Haji Nordin bin Ibrahim.

Isu-isu yang dibincangkan dalam mesyuarat pada kali
ini ialah:

MUZAKARAH ISTINBAT HUKUM: TALAQQI KITAB
AL-MAJMU’ IMAM AL-NAWAWI

JAKIM telah menganjurkan Muzakarah Istinbat Hukum
Talaqqi Kitab Al-Majmu’ Imam Al-Nawawi. Muzakarah
tersebut adalah hasil cetusan idea pada mesyuarat

Jawatankuasa Penyelarasan Pengurusan dan Pembangunan
Fatwa (JKPPF) yang dipengerusikan oleh Timbalan
Ketua Pengarah (Dasar) JAKIM, YBhg Datuk Haji Nordin
bin Ibrahim. Tujuan muzakarah ini dilaksanakan adalah
untuk membincang dan memantapkan kemahiran
pegawai-pegawai Hal Ehwal Islam dalam kaedah-kaedah

PENYELIDIKAN & PENGURUSAN FATWA

47

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

MESYUARAT JAWATANKUASA PENYELIDIKAN DAN
PENG URUSAN FATWA (JPPF)

Mesyuarat Jawatankuasa Penyelidikan dan Pengurusan
Fatwa (JPPF) telah diadakan sebanyak 4 kali pada tahun
2017. Mesyuarat yang dipengerusikan oleh Tan Sri Sheikh
Ghazali Abdul Rahman ini bertujuan untuk meneliti
beberapa proposal berkaitan isu-isu kefatwaan untuk

dibuat kajian di bawah peruntukan dana khas
Jawatankuasa Fatwa MKI bagi tujuan penentuan hukum
oleh Jawatankuasa Fatwa MKI Mesyuarat Jawatankuasa
turut meneliti laporan-laporan hasil kajian yang telah
dijalankan. Sepanjang tahun 2017 jawatankuasa telah
meneliti sembilan kertas cadangan permohonan kajian
dan tujuh laporan kajian yang telah dijalankan.

istinbat hukum yang terdapat dalam kitab tersebut.
Muzakarah tersebut dikendalikan oleh YBhg Ustaz Ahmad
Fauwaz bin Fadhil Noor. Sesi muzakarah ini telah dijadualkan
setiap hari Selasa minggu keempat setiap bulan. Sepanjang
tahun 2017 JAKIM telah berjaya menganjurkan sebanyak
10 siri muzakarah mulai 24 Januari 2017. Manakala sesi
terakhir dan penutup telah dijalankan pada 28 November
2017.

48

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

60 MINIT BERSAMA FELO PENYELIDIK JAKIM

Sepanjang tahun 2017, JAKIM telah mengajurkan tiga siri
Program 60 Minit Bersama Felo Penyelidik JAKIM. Program
ini dianjurkan adalah bertujuan untuk memantapkan Pegawai
Hal Ehwal Islam dengan pengetahuan yang berkaitan dengan
hukum.

Siri pertama program ini diadakan pada Khamis 23 Februari
2017 yang disampaikan oleh Dr. Mohd. Farid Mohd. Shahran
dengan membincangkan isu berkaitan Aqidah bertajuk
“Islam dan Kepelbagaian Agama”. Siri ke dua yang
diadakan pada 6 April 2017 pula membincangkan perkara
berkenaan dengan “Parameter Pelaburan Emas” yang
disampaikan oleh Tuan Haji Lokmanulhakim bin Hussain.
Manakala siri ketiga pada 24 Ogos 2017 yang disampaikan
oleh Prof Madya Dr Arief Salleh Rosman membincangkan
isu-isu hukum yang bersangkutan dengan ibadah Qurban.

BENGKEL APLIKASI USUL FIQH, QAWAID FIQHIYYAH
DAN MAQASID SYARIAH

Sepanjang tahun 2017, JAKIM telah mengadakan 3 siri
bengkel aplikasi Usul Fiqh, Qawaid Fiqh dan Maqasid
Syariah. Tujuan bengkel ini diadakan adalah bagi melatih
pegawai-pegawai Hal Ehwal Islam serta pegawai istinbat
dari Jabatan Mufti negeri-negeri dalam mengaplikasikan
teori yang dipelajari kepada praktikal  dalam  mengeluarkan

dari kelas Muzakarah Istinbat Hukum yang dijadualkan pada
satu-satu hukum. Bengkel ini juga adalah kesinambungan
setiap bulan sepanjang tahun 2017. Bengkel Aplikasi Usul
fiqh telah diadakan pada 29-31 Mac 2017, Bengkel Aplikasi
Qawaid Fiqhiyyah telah diadakan pada 10-12 Julai 2017
manakala Bengkel Aplikasi Maqasid Syariah telah diadakan
pada 11-12 September 2017. Kesemua siri bengkel ini telah
diadakan di Institut Latihan Islam Malaysia (ILIM) Bangi dan
dikendalikan oleh YBhg Ustaz Ahmad Fauwaz Fadhil.

PENYELIDIKAN & PENGURUSAN FATWA

49

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

PEMBANGUNAN PORTAL e-SMAF

Dalam usaha menyebarluaskan keputusan pandangan
hukum  muzakarah Jawatankuasa Fatwa MKI serta
fatwa-fatwa negeri seluruh Malaysia. JAKIM mengambil
inisiatif membangunkan sebuah portal yang menyediakan
maklumat berkaitan fatwa-fatwa di Malaysia yang lengkap
dan komprehensif bagi menggantikan portal lama. Portal
baru ini dinamakan sebagai Portal e-SMAF (Sumber
Maklumat Hukum dan Fatwa). Portal ini dibangunkan dengan
kerjasama Advance Informatics School Universiti Teknologi
Malaysia (UTM). Beberapa siri mesyuarat telah diadakan
bagi mengenalpasti spesifikasi dan keperluan yang akan
dimuatkan dalam portal tersebut.

50

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

MANIFESTASI
DAKWAH DALAM

MASYARAKAT

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

Hab Halal Mengekalkan Kejuaraan Konvensyen KIK
Selama 2 Tahun

Konvensyen Kumpulan Inovatif dan Kreatif (KIK) Peringkat
JAKIM Tahun 2017 diadakan di Dewan Auditorium JAKIM,
Kompleks Islam Putrajaya, Presint 3, Putrajaya.

Program ini telah berlangsung dengan jayanya dan telah
disertai oleh tiga kumpulan dari JAKIM. Masing-masing
telah mempersembahkan tajuk projek yang sangat menarik
dan memberikan saingan sengit di antara pasukan yang
bertanding. Kelainan tahun ini adalah peserta dan panel
bersoal jawab secara bersemuka di atas pentas. Panel hakim
jemputan adalah YBhg. Dato’ Mohd Zafir bin Ibrahim dari
Institut Tadbiran Awam Negara (INTAN) selaku Ketua Panel
Hakim, YBrs Encik Shahrizan bin Razali dari Kementerian
Sains, Teknologi dan Inovasi (MOSTI), YBrs Puan Nor Idayuniza
binti Rahmat dari Perbadanan Produktiviti Malaysia (MPC) dan
YBrs Encik Mohd Zuri bin Zainol dari JAKIM. Terdapat juga
slot Bicara Inovasi yang telah disampaikan oleh YBhg. Prof. Dr.
Ku Halim bin Ku Hamid dari Universiti Teknologi MARA.
Terdapat juga reruai pameran daripada Bahagian Hab Halal,
Bahagian Penerbitan dan Jabatan Perkhidmatan Awam (JPA).

Berikut merupakan keputusan pertandingan:

Pertama : Kumpulan Halal Express Way dari
  Bahagian Hab Halal, JAKIM
  Projek : Proses Pengeluaran Sijil Halal
  Lewat - Telah memenangi wang tunai
  RM5,000.00, piala dan sijil penyertaan.

Dialog Perdana TN50 - Medan Aspirasi Belia dan
Pendakwah Muda

JAKIM dengan kerjasama Universiti Sains Islam Malaysia
(USIM), Kementerian Belia dan Sukan, Kementerian Pengajian
Tinggi dan beberapa agensi lain telah mencipta sejarah
apabila berjaya mengadakan townhall session menerusi
penganjuran Dialog Perdana Transformasi Nasional 2050
(TN50) Perspektif Islam dengan bertemakan “TN50 Aspirasi
Khaira Ummah” bagi membina masa depan bersama.

Dialog Perdana Transformasi Nasional 2050 (TN50) Perspektif
Islam telah berjaya menarik penyertaan seramai 1700
peserta pada kali ini yang terdiri daripada pemimpin Belia,
Pemimpin Mahasiswa Universiti Awam, Pemimpin Persatuan
Mahasiswa Islam Universiti Awam & Universiti Swasta,
Pemimpin NGO-NGO Islam, Para Pendakwah Muda Selebriti,
Ulama-Ulama muda seluruh negara, Para Mufti, Ketua-Ketua
Jabatan kerajaan Persekutuan dan Negeri. Majlis Dialog
Perdana diserikan dengan kehadiran Timbalan Perdana
Menteri Malaysia, YAB Dato’ Seri Dr. Ahmad Zahid Hamidi,
Menteri Besar Negeri Sembilan, YAB Dato’ Seri Utama Haji
Mohamad bin Haji Hasan, Menteri di Jabatan Perdana Menteri,
YB Mejar Jeneral Dato’ Seri Jamil Khir bin Haji Baharom (B),
Timbalan Menteri di Jabatan Perdana Menteri, YB Senator
Dato’ Dr. Asyraf Wajdi Dusuki, Menteri Pengajian Tinggi,
YB Dato’ Seri Idris Jusoh dan Timbalan-Timbalan Menteri.
Kehadiran yang amat memberangsangkan ini merupakan
manifestasi sokongan dan dokongan umat Islam di Malaysia
terhadap inisiatif-inisiatif Transformasi Pembangunan Islam
oleh Kerajaan Malaysia.

Pelbagai topik perbincangan semasa dan futuristik yang
meraikan pandangan, idea, cadangan, hasrat dan aspirasi
anak muda kepada kerajaan telah berjaya dirakam sebagai
premier sources bagi memeta dan mewarnai intisari blue
print TN50 Perspektif Islam ke arah merangka master
plan dan road map TN50 negara. Dialog Perdana kali ini
dilangsungkan secara penuh hikmah dengan mukadimah
bacaan doa dan disusuli dengan soal jawab oleh para peserta
bersama YAB Dato’ Seri Dr. Ahmad Zahid Hamidi, Timbalan
Perdana Menteri Malaysia dan YB Senator Dato’ Dr. Asyraf
Wajdi Dusuki Timbalan Menteri di Jabatan Perdana Menteri
selaku moderator dialog.

52

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

Karnival ~i~ Nelayan Tok Bali 2017: Semarakkan
Hiburan Berkonsep Islam

JAKIM dengan kerjasama beberapa agensi kerajaan
dan swasta telah menjayakan Karnival ~i~ Nelayan Tok
Bali 2017. Program ini telah berlangsung selama tiga
hari bermula pada 23 hingga 25 Mac 2017 bertempat di
Tok Bali, Pasir Puteh, Kelantan. Karnival ~i~ ini adalah
susulan daripada Karnival ~i~ Nelayan di Seberang Takir,
Terengganu pada tahun 2015 dan Karnival ~i~ FELDA
di Gemas, Negeri Sembilan pada tahun 2016.

Karnival ini telah dirasmikan oleh YB Senator Dato’
Dr. Asyraf Wajdi bin Dato’ Dusuki, Timbalan Menteri
di Jabatan Perdana Menteri. Karnival ~i~ Nelayan
yang berkonsepkan islamik, informatif dan interaktif
ini adalah bukan sekadar karnival yang mempunyai
gerai-gerai jualan dan pameran tetapi ia diselitkan dengan
pelbagai acara menarik antaranya seperti Himpunan
Dakwah Belia Islam Kelantan, Forum Perdana Ehwal
Islam bersiaran secara langsung di RTM, Pertandingan
Dikir Dakwah Piala YB Timbalan Menteri di Jabatan
Perdana Menteri, Dapur Halal Bersama Chef Selebriti,
Slot Nahnu Ma’akum (Ziarah Asnaf), Pertandingan
Masakan Tradisi Kelantan, Pertandingan Futsal, Sukaneka
Rakyat, Pertandingan Mewarna Kanak-Kanak, Persembahan
Kesenian Islam, Kolokium Kepemimpinan Masyarakat Islam,
Jejak Ukhuwwah dan lain-lain lagi.

Kedua: Kumpulan i-Mujaddid dari ILIM
  Projek : Pengurusan Aduan Pelanggan di
  ILIM yang kurang sistematik - Telah
  memenangi wang tunai RM3,000.00,
  piala dan sijil penyertaan.

Ketiga: Kumpulan Putra Innovator dari Masjid Putra
  Projek : Pengimarahan Masjid Putra Kepada
  Masyarakat Tidak Optimum - Telah
  memenangi wang tunai RM2,000.00 dan
  sijil penyertaan

MANIFESTASI DAKWAH DALAM MASYARAKAT

53

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

Mahrajan Amal Islami Lahirkan Daie Profesional

JAKIM bersama Majlis Agama Islam Sarawak dan juga
Jabatan Agama Islam Negeri Sarawak telah menganjurkan
Mahrajan Amal Islami Saudara Kita Peringkat Kebangsaan
bagi tahun 2017 bermula 4 hingga 6 di Dewan Majma’
Tunku Sultan Abdul Halim Muadzam Shah, Kuching,
Sarawak. Ia merupakan penganjuran kali yang kedua
dengan kerjasama Jabatan Agam Islam Negeri (JAIN) dan
Majlis Agama Islam Negeri (MAIN).

Mahrajan ini diadakan setiap dua tahun sekali yang
menghimpunkan para peserta terdiri daripada pelbagai
latar belakang bangsa dan agama yang memeluk Islam
dari seluruh Malaysia. Mahrajan pada kali ini mendapat
sambutan yang begitu memberangsangkan daripada
para peserta dan mereka telah menunjukkan prestasi
persembahan yang luar biasa berbanding dengan tahun
sebelum ini.

Mahrajan Amal Islami pada kali ini telah mengetengahkan
tiga acara iaitu Pertandingan Tilawah al-Qur’an, Hafazan,
dan Syarahan bagi lelaki dan perempuan. Seramai 62
orang peserta telah bertanding dalam program Mahrajan
Amal Islami Peringkat Kebangsaan pada kali ini. Dalam
semua acara yang dipertandingkan, para peserta dilihat
memberikan saingan yang cukup hebat dan persembahan
yang mengujakan para penonton dan juga hakim.

Kemuncak bagi Mahrajan Amal Islami Saudara Kita
pada 6 Mei iaitu Majlis Penutupan dan Penyampaian
Hadiah yang telah disempurnakan oleh Ketua Pengarah
JAKIM, YBhg. Tan Sri Dato’ Haji Othman bin Mustapha.
Mahrajan kali ini turut menyaksikan kontinjen dari
Wilayah Persekutuan telah berjaya menggondol Johan
Keseluruhan.

54

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

Kemeriahan Karnival i-Media Baharu Kedah 2017

Karnival i-Media Baharu Kedah 2017 telah diadakan pada
4 hingga 6 Mei 2017 bertempat Dataran Guar
Chempedak Yan Kedah.

Karnival i-Media Baharu Kedah 2017 bertemakan
“Tabayyun Dahulu: Klik Dengan Bijak” telah dirasmikan oleh
YB Mejar Jeneral Dato’ Seri Jamil Khir Bin Haji Baharom (B),
Menteri di Jabatan Perdana Menteri merangkap Ahli Parlimen

Jerai. JAKIM sebagai penganjur program ini meneruskan
peranan JAKIM dalam memperkasakan agenda dakwah
ke arah pembentukan khaira ummah melalui usaha
menjalinkan penyelarasan dan rangkaian dakwah
bersama agensi-agensi lain.

Melalui program santai ini, ia dapat mendekati
masyarakat melalui konsep turun padang, mendedahkan
kepada masyarakat trend penggunaan media baharu
implikasi dan bahayanya kepada masyarakat. Karnival
yang dijalankan selama 3 hari 2 malam mendapat
sambutan yang hebat dari masyarakat Guar Chempedak
dan daerah Yan amnya. Bermula program Simposium
Dakwah Media Baharu, Forum Perdana Ehwal Islam,
Program Komuniti, Nahnu Ma’akum, Gotong-royong
Kampung, Ceramah Motivasi, Pertandingan Futsal, Gema
Selawat/Malam Kesenian Islam, Himpunan Belia Islam
Kedah 2017, Pertandingan Memasak serta pameran dari
agensi-agensi kerajaan dan Kelab Motosikal berkuasa
tinggi.

Karnival ini juga menampilkan tetamu-tetamu yang hebat
dalam mengisi program-program yang dirancang seperti
SS Dato’ Mufti Wilayah Persekutuan, YBhg. Datuk Ustaz
Kazim Elias, Prof. Madya Dr Sharifah Haayati, PU Akram,
Kumpulan Nasyid In-Team dan ramai lagi.

55

MANIFESTASI DAKWAH DALAM MASYARAKAT

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

Bank Islam Malaysia Berhad (BIMB) dan Sekretariat
Dakwah Korporat (SDK) JAKIM dengan matlamat untuk
member inspirasi kepada pentadbir-pentadbir masjid dan
surau di Malaysia untuk memperkasa peranan institusi
ibadah melalui pemerkasaan sistem pengurusan yang
berkesan, kreatif dan inovatif selari dengan perkembangan
teknologi semasa. Melalui aktiviti pengimarahan ini,
pihak pentadbir masjid akan dapat menggilap potensi
institusi-institusi tersebut menjadi tonggak kestabilan,
pembinaan dan penyatuan ummah.

Program ini dihadiri oleh seramai 452 orang sepanjang
sehari berlangsung dan dirasmikan oleh YB Senator
Dato’ Dr. Asyraf Wajdi bin Dato’ Dusuki, Timbalan
Menteri di Jabatan Perdana Menteri (JPM) mewakili
YB Mejar Jeneral Dato’ Seri Jamil Khir bin Haji
Baharom (B), menteri di JPM. Pengisian konvensyen
didahului dengan majlis perasmian oleh YB Timbalan
Menteri di JPM diikuti dengan sesi pembentangan kertas
kerja, sesi forum dengan tajuk “Imarah Masjid : Inspirasi
Membangunkan Ummah” melibatkan panel-panel dari
negara serantau iaitu Malaysia, Brunei, Indonesia dan
Singapura.

Konvensyen Imarah Masjid Serantau 2017 (K-Imarah
Masjid 2017)

Konvensyen Imarah Masjid Serantau Tahun 2017/ 1438H
atau lebih dikenali sebagai K-IMARAH MASJID 2017
merupakan program julung kalinya dianjurkan bersama
oleh Surau Wakaf Ahmad Dawjee Dadabhoy (SWADD),

56

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

7th Intellectual Dakwah Discourse for International
Students

JAKIM dengan kerjasama Institut Hadhari, Universiti
Kebangsaan Malaysia (UKM) dan Pusat Siswazah UKM
telah mengadakan 7th Intellectual Dakwah Discourse
for International Students 2017 bertemakan “Best
Management Practices Through Maqasid Syariah In
Malaysia” pada 18 Mei 2017 di Auditorium Masjid Putra,
Putrajaya. Program ini antara lain bertujuan memberi
pendedahan kepada siswazah antarabangsa tentang
perlaksanaan dan dasar-dasar Islam di Malaysia.

Program ini juga menampilkan tokoh-tokoh terkemuka
dari pelbagai bidang sebagai pembentang kertas kerja
seperti Prof Dato’ Dr. Mohd Yusof Othman, Pengarah

Institut Islam Hadhari UKM, Tan Sri Muhammad Ali
Hashim, Pengerusi Awqaf Holdings Berhad, Puan Anis
Zuhani Ahmad dari Tabung Haji dan Dr. Mohd Zaidi Ismail
dari Institut Kefahaman Malaysia (IKIM). Seramai 260
orang pelajar antarabangsa telah hadir dari pelbagai
institut pengajian tinggi tempatan.

Majlis ini disempurnakan oleh YB Senator Dato’ Dr
Asyraf Wajdi bin Dato’ Dusuki Timbalan Menteri di
Jabatan Perdana Menteri.

57

MANIFESTASI DAKWAH DALAM MASYARAKAT

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

Celcom Sertai Sekeriat Dakwah Korporat (SDK)
JAKIM 2017

JAKIM telah menjayakan Mesyuarat SDK JAKIM Kali
Ke-12 Tahun 2017 yang merupakan siri kedua bagi
tahun 2017 dan kali ke-12 sejak penubuhannya pada
tahun 2013. Mesyuarat dilaksanakan pada 13 Jun 2017
di Bilik Mesyuarat Utama FELDA, Aras 47, Menara FELDA,
Platimun Park, No. 11 Persiaran KLCC, Kuala Lumpur
sempena meraikan Lembaga Kemajuan Tanah Persekutuan
(FELDA) sebagai hos mesyuarat pada kali ini. Merupakan
tindakan lanjut hasil daripada Mesyuarat SDK JAKIM Bil.
11/ 2017 yang telah diadakan pada 10 Februari 2017.

Mesyuarat dipengerusikan oleh YBhg. Tan Sri Dato’ Haji
Othman bin Mustapha, Ketua Pengarah JAKIM merangkap
Pengerusi SDK JAKIM dan dihadiri oleh Wakil-wakil
Tetap SDK JAKIM yang mewakili 25 buah syarikat
korporat Malaysia. Fokus utama perbincangan adalah
berkisar tentang pelaporan pelaksanaan program dan
gerak kerja persiapan program yang telah dilakukan
sepanjang bulan Februari hingga Jun 2017. Mesyuarat
turut mengalu-alukan kehadiran dua (2) orang wakil
tetap daripada ‘ahli baru SDK JAKIM’ iaitu CELCOM
AXIATA BERHAD berkuat kuasa Jun 2017.

YBhg. Pengerusi turut mengucapkan setinggi-tinggi
penghargaan dan terima kasih kepada semua ahli atas
komitmen tinggi dan sokongan berterusan yang telah
diberikan untuk menjayakan perancangan projek/ program/
aktiviti sepanjang penglibatan di bawah SDK JAKIM sejak
tahun 2013 sehingga 2017.

Semarak Syawal Bersama Saudara Muslim Peringkat
Zon Utara

Pada 12 Julai 2017 bersamaan 18 Syawal 1438h telah
berlangsungnya satu Majlis Sambutan Aidilfitri yang
diadakan bagi meraikan golongan muallaf atau saudara
muslim di Dewan 2020, Kangar, Perlis.

Negeri Perlis telah sudi untuk menjadi tuan rumah
bagi peringkat zon utara pada tahun ini memandangkan
tahun lalu telah diadakan majlis yang sama di Melaka
mewakili zon selatan yang turut disertai oleh saudara
baru dari negeri Johor dan Negeri Sembilan. Kali ini ia
telah dijayakan dengan kehadiran hampir 600 orang
saudara baru dari Perlis, Kedah dan Pulau Pinang. Majlis
bertambah seri, apabila Duli Yang Teramat Mulia Raja
Muda Perlis mencemar duli berangkat ke majlis ini
bersama-sama Duli Yang Teramat Mulia Raja Puan Muda
Perlis. Majlis dimulakan dengan Ucapan Pengerusi dan
Ucapan Aluan oleh YBhg. Tan Sri Dato’ Haji Othman bin
Mustapha, Ketua Pengarah JAKIM. Kemudian disusuli
dengan Titah Ucapan Tuanku Raja Muda Perlis. Majlis
diakhiri dengan pemberian duit raya serta sumbangan
raya dan juga turut diserikan dengan persembahan
daripada Wanita Perkim.

JAKIM buat pertama kali telah dilibatkan dengan sesi
kayuhan pada sebelah petang bersama DYTM Raja Muda
Perlis bagi menyampaikan bantuan kepada asnaf melalui
Majlis Agama Islam Perlis. Majlis kayuhan ini telah
bermula jam 5.45 petang di Surau Kampung Behor Gandil,
Kangar merentasi beberapa buah kampung dan taman untuk
menemui asnaf yang dimaksudkan. Sejauh 10 km sesi
kayuhan ini, dan berakhir di surau yang sama untuk solat
Maghrib secara berjemaah dan kemudiannya diakhiri
dengan Majlis Serahan atau Agihan Zakat dari Majlis
Agama Islam Perlis yang disempurnakan oleh DYTM Raja
Muda Perlis kepada lebih 50 orang penerima.

58

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

Pertandingan Dikir Dakwah Lahirkan Protégé Da’i
Seni

JAKIM bersama Jabatan Hal Ehwal Agama Islam
Negeri Kelantan (JAHEAIK) serta beberapa agensi
kerajaan yang lain telah berkolaborasi menganjurkan
Pertandingan Dikir Dakwah Peringkat Kebangsaan Kelantan
sempena Festival Kesenian Dakwah dan Halal Kelantan
2017M/1438H. Pertandingan ini diadakan pada 24 hingga
25 Ogos 2017 bertempat di Dewan Besar Balai Islam
Lundang, Kompleks Darul Naim, Kota Bharu, Kelantan.

Pertandingan ini telah menarik penyertaan 15 kumpulan
dikir barat dari seluruh Malaysia. Program perintis yang
julung-julung kali diadakan ini di peringkat kebangsaan
yang bertemakan Kesatuan Ummah Kesejahteraan Negara
telah mendapat sambutan hangat dengan kehadiran 700
orang penonton dan 4000 penonton menerusi Live
Facebook Bahagian Dakwah JAKIM dari seluruh Dunia.
Senarai pemenang Pertandingan Dikir Dakwah Peringkat
Kebangsaan 2017 adalah seperti berikut:

•	 Johan	:	Kumpulan	Timbalan	Setia
 (RM 8,000.00, Piala dan Sijil)

•	 Naib	Johan	:	Kumpulan	Pendeta	Alam
 (RM 7,000.00, Piala dan Sijil)

•	 Ketiga	:	Kumpulan	Legasi	Cenderawasih
 (RM 6,000.00, Piala dan Sijil)

•	 Anugerah	Jogho	Terbaik	:	Yie	Penglipurlara	-
 Kumpulan Legasi Cenderawasih

•	 Anugerah	Tukang	Karut	Terbaik	:	Joe	Arjuna	-
 Kumpulan Timbalan Setia

•	 Anugerah	Awok-Awok	Terbaik	:	Kumpulan
 Timbalan Setia

•	Anugerah	Muzik	Terbaik	:	Kumpulan	Pendeta	Alam

Majlis Perasmian Penutup dan Penyampaian Hadiah
Dikir Dakwah Peringkat Kebangsaan 2017 kepada

Konvensyen Kepimpinan Masyarakat Islam Johor
2017

JAKIM dengan kerjasama Jabatan Agama Islam Negeri Johor
telah mengadakan Konvensyen Kepimpinan Masyarakat
Islam Johor 2017 di Dewan Besar Pusat Islam Iskandar,
Johor Bahru, Johor Darul Takzim pada 27 Julai 2017.
Konvensyen ini pada umumnya bertujuan memberi
kefahaman dan penghayatan Islam serta perkongsian idea
dalam isu-isu semasa berkaitan Islam yang berlaku di
Malaysia yang  menjurus kepada isu akidah, syariah dan
akhlak.

Konvensyen ini telah dihadiri oleh seramai 1500 orang
peserta yang terdiri daripada Ketua Kampung, Penghulu,
Jawatankuasa Kemajuan dan Keselamatan Kampung
(JKKK), Guru-guru Besar dan Pengetua seluruh negeri
Johor.

Pengisian konvensyen ini berbentuk ceramah berkenaan
isu-isu semasa yang merangkumi aspek jihad, perpaduan
dan isu keselamatan.

Acara kemuncak konvensyen ini telah disempurnakan
oleh YAB Dato’ Seri Mohamed Khaled bin Nordin, Menteri
Besar Negeri Johor Darul Ta’zim yang diwakili oleh YB
Tuan Haji Abd. Mutalip Bin Abd. Rahim, Pengerusi
Jawatankuasa Agama Negeri Johor.

59

MANIFESTASI DAKWAH DALAM MASYARAKAT

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

Dialog Perdana TN50 Perspektif Islam Sabah
Wadah Aspirasi Belia

JAKIM bersama IKM Kota Kinabalu, Jabatan Belia dan
Sukan Sabah, Jabatan Hal Ehwal Agama Islam Negeri
Sabah (JHEAINS), Majlis Ugama Islam Sabah (MUIS) dan
beberapa agensi lain telah mencipta sejarah apabila berjaya
mengadakan aktiviti engagement dengan beliawan Negeri
Sabah melalui townhall session pertama di peringkat
negeri menerusi penganjuran Majlis Dialog Perdana
Transformasi Nasional 2050 (TN50) Perspektif Islam
dengan bertemakan “TN50 Aspirasi Khaira Ummah” bagi
membina masa depan bersama.

Dialog Perdana Transformasi Nasional 2050 (TN50)
Perspektif Islam telah berjaya menarik penyertaan seramai
1000 orang peserta pada kali ini yang terdiri daripada
Pemimpin Belia, Pemimpin Mahasiswa, Mahasiswa Islam
IPT Awam dan Swasta, Pemimpin NGO-NGO Islam, Para
Pendakwah Muda dan Ketua-ketua Jabatan kerajaan
Persekutuan dan Negeri. Majlis Dialog Perdana diserikan
dengan kehadiran YB Mejar Jeneral Dato’ Seri Jamil Khir
bin Haji Baharom (B), Menteri di Jabatan Perdana
Menteri, YB Datuk Haji Mohd Ariffin Mohd Arif, Pembantu
Menteri di Jabatan Ketua Menteri, YBhg. Tan Sri Dato’ Haji

pemenang telah disempurnakan oleh Ketua Pengarah
JAKIM, YBhg. Tan Sri Dato’ Haji Othman bin Mustapha
mewakili YB Menteri di Jabatan Perdana Menteri. Turut
hadir YBhg YB Mejar (B) Dato’ Haji Md Anizam bin
Abd. Rahman, Pengerusi Jawatankuasa Kebudayaan,
Pelancongan dan Warisan kerajaan negeri Kelantan,
Tuan Haji Mohd Kamaruddin bin Omar, Timbalan
Pengarah (Pengurusan) JAHEAIK, Tuan Haji Mazlan bin
Abdullah, Pengarah Bahagian Dakwah JAKIM dan Tuan
Haji Zabidi bin Nassan, Pengurus Besar Yayasan Taqwa.
Pihak JAKIM bersama dengan agensi-agensi berkaitan
sentiasa mencipta dan memperkasa inisiatif-inisiatif
strategik bagi memastikan program-program dakwah
dapat dimasyarakatkan melalui multi-dimensi dan lebih
interaktif, dinamik serta progresif.

60

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

Othman bin Mustapha, Ketua Pengarah JAKIM, YBhg. Datuk
Haji Zainal Abidin bin Jaffar, Timbalan Ketua Pengarah
(Pembangunan Insan) JAKIM dan ketua-ketua jabatan
Persekutuan dan Negeri Sabah. Kehadiran yang amat
memberangsangkan ini merupakan manifestasi sokongan
umat Islam di Negeri Sabah terhadap inisiatif-inisiatif
Transformasi Pembangunan Islam oleh Kerajaan Malaysia.

Karnival ~i~ Sabah 2017: Ke Arah Belia Bersahsiah
dan Berilmiah

JAKIM dengan kerjasama beberapa agensi kerajaan dan
swasta telah menjayakan Karnival ~i~ Sabah 2017 pada
27 hingga 29 Oktober 2017 bertempat di Perkarangan
Masjid Al-Kauthar, Tawau, Sabah. Karnival ~i~ ini
adalah yang ketiga dianjurkan oleh JAKIM pada tahun
ini selepas di Tok Bali, Kelantan dan Guar Chempedak, Yan,
Kedah.

Karnival ~i~ ini telah dirasmikan oleh YB Mejar Jeneral
Dato’ Seri Jamil Khir bin Hj Baharom (B), Menteri di
Jabatan Perdana Menteri. Sempena majlis perasmian
ini juga, pihak jawatankuasa karnival bersetuju
menganugerahkan Tokoh Pendakwah Saudara Muslim
kepada YBhg. Tuan Haji Ismail bin Haji Limo yang
merupakan seorang pendakwah yang aktif di Tawau
khususnya.

Karnival yang berkonsepkan islamik, informatif dan
interaktif ini adalah bukan sekadar karnival yang
mempunyai gerai-gerai jualan dan pameran tetapi
diselitkan dengan pelbagai acara menarik antaranya seperti
Himpunan Dakwah Belia Islam Sabah, Forum Anjung
Taqwa, Simposium Dakwah Media Baharu, Pertandingan
Buskers Dai, Dapur Halal Bersama Chef Selebriti, Slot
Nahnu Ma’akum (Ziarah Asnaf), Gotong Royong,
Pertandingan Masakan Tradisi Sabah, Pertandingan Street
Soccer 3 on 3, Sukaneka Rakyat, Pertandingan Mewarna
Kanak-Kanak, Persembahan Kesenian Islam, Majlis Khatam
al-Qur’an Perdana dan Pameran Motorsikal Berkuasa Tinggi.

Karnival ~i~ ini membuka tirai dengan Forum Anjung
Taqwa yang mambawa tajuk “Kesatuan Ummah,
Kesejahteraan Negara” mengambil kira tema Sambutan
Ma’al Hijrah tahun ini. Tajuk ini telah dikupas oleh
pendakwah terkenal iaitu YBhg. Ustaz Zul Ramli bin
M.Razali dan juga Ybhg Prof. Madya Dr. Syarifah Hayaati
binti Syed Ismail, Pensyarah Kanan Akademi Pengajian
Islam Universiti Malaya manakala moderatornya ialah
YBrs Ustaz Nabil bin Ahmad, Penolong Pengarah
Bahagian Dakwah JAKIM. Dianggarkan lebih 1500 orang
telah hadir memenuhi khemah semasa forum berlangsung.

61

MANIFESTASI DAKWAH DALAM MASYARAKAT

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

DAKWAH MEDIA CETAK

Perpustakaan Awam Islam (PAI)

PAI yang terletak di Kompleks Pusat Islam, Kuala
Lumpur menyediakan perkhidmatan dan sumber rujukan

mengenai Islam kepada warga JAKIM, komuniti
setempat dan orang awam. Sehingga tahun 2017, PAI
mempunyai 141,328 naskah koleksi monograf dan
5,352 judul bahan sumber media.

0

20,000

40,000

60,000

80,000

100,000

120,000

114,306

Monograf
Umum

Monograf
Arab

Kertas
Kerja

Bahan
Sumber Media

25,862

1,160

5,352

Carta 1 : Koleksi Perpustakaan PAI bagi tahun 2017

Naskah

62

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

Pengguna Perpustakaan

Jumlah pengguna perpustakaan PAI bagi tahun 2017

Carta 2 : Statistik Pengguna PAI bagi tahun 2017

adalah seramai 3,122 orang. Butiran terperinci adalah
seperti berikut : -

0

100

200

300

400

500

600

Jan Feb Mac Apr Mei Jun Julai Ogos Sept Okt Nov Dis Orang

538

361

465

162

207

174 185

224

177

235

169

225

Pinjaman Bahan Perpustakaan

Jumlah permohonan pinjaman bahan sepanjang tahun
2017 adalah sebanyak 285 pinjaman.

Carta 3 : Statistik Perkhidmatan PAI bagi tahun 2017

Pertanyaan Rujukan

Perpustakaan menerima sebanyak 837 pertanyaan
rujukan sepanjang tahun 2017.

Carta statistik pencapaian perkhidmatan perpustakaan
bagi tahun 2017 adalah seperti berikut:

3,138 3,122

837 285

Pengguna

Pinjaman Bahan

Pertanyaan

Rujukan Bahan

Pengguna

Pinjaman Bahan

Rujukan Bahan

Pertanyaan

63

MANIFESTASI DAKWAH DALAM MASYARAKAT

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

Jenis Bahan yang dirujuk

(a) Koleksi Umum

Sebanyak 2,999 naskah bahan umum dirujuk oleh
pengguna perpustakaan sepanjang tahun 2017.

(b) Koleksi Arab

Sebanyak 139 naskah koleksi Arab dirujuk oleh pengguna
perpustakaan sepanjang tahun 2017.

Berikut adalah carta statistik buku dirujuk di PAI bagi
tahun 2017.

Carta 4 : Statistik buku yang dirujuk bagi tahun 2017

Terbitan Buletin Tilawah Harian Sempena Majlis
Tilawah dan Hafazan al-Qur’an Peringkat
Antarabangsa 2017

Pada 15-20 Mei 2017, Bahagian Penerbitan telah terlibat
dalam menjayakan Majlis Tilawah dan Hafazan al-Qur’an
Peringkat Antarabangsa kali ke 59 bertempat di Pusat
Dagangan Dunia Putra (PWTC) sebagai Jawatankuasa
Penerbitan Khas Buletin Harian Tilawah. Pada tahun
ini JAKIM mengeluarkan sebanyak 4 keluaran buletin
dalam 3 bahasa iaitu Bahasa Melayu, Bahasa Inggeris

Umum

Arab

139
Naskah

2,999
Naskah

dan Bahasa Arab. Setiap keluaran yang terbitkan adalah
sebanyak 200 naskhah dan telah diagihkan kepada peserta
tilawah, hafazan serta VVIP yang hadir.

Buletin tersebut memuatkan info-info berkenaan peranan
JAKIM dalam mentadbir urus Malaysia dan maklumat
serta gambar-gambar berkenaan majlis tilawah dan
hafazan sepanjang ianya berlangsung.

64

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

Senarai bahan terbitan JAKIM untuk tahun 2017 sepertimana berikut :

   Bil.  Buku/Majalah/Risalah     Tajuk

1   Solat Dua Hari Raya
2   Memahami LGBT dari perspektif Seorang Muslim 1
3   Solat Terawih dan Zakat Fitrah
4   Memahami LGBT dari perspektif Seorang Muslim 2
5   Qurban
6   Hukum menghisap Rokok Elektronik dan Vape
7   Solat Gerhana Matahari, Bulan dan Istisqa’
8   Mengenali Nabi Ibrahim AS
9   Hukum-Hukum berkaitan Jenazah 1
10 Wasiat Terakhir Ayah
11 Hukum-Hukum Berkaitan Jenazah 2
12 Antara Gajet dan Buku
13 Zakat
14 Hukum Sertai IS
15 Harta yang diwajibkan Zakat
16 Penjelasa Solat Jumaat di Hari Raya
17 Nisab Zakat
18 Riwayat Hidup Sheikh Yusuf Al-Qardhawi
19 Nisab Binatang
     Tenakan dan Kadar Zakatnya
20 Tingginya Martabat Ibu
21 Nisab Tanam-Tanaman,Buah-Buahan, Ma’dan dan Rikaz
22 Di Tepian Teluk Kehidupan
23 Nisab Ma’dan dan Rikaz Serta Perkara Wajib yang berkaitan
      dengannya.

1

2

3

4

Risalah Braille

Majalah 1 Majalah Pendidik
2 Majalah Cahaya
3 Majalah Sinar Rohani

1 Risalah Ma’al Hijrah
2 Risalah Maulidur Rasul

1 Buletin Khas Sempena Majlis Tilawah dan Menghafaz Al-Qur’an
   Peringkat Antarabangsa

Risalah Khas

Buletin

TV JAKIM merupakan platform dan wadah penyampaian
bagi program-program dakwah yang dilaksanakan
oleh Jabatan Kemajuan Islam Malaysia (JAKIM) kepada
seluruh masyarakat Malaysia dan luar negara. Pada
peringkat awal TV JAKIM diperkenalkan, kebanyakan

kandungannya adalah berbentuk Video On Demand (VoD)
dan kemudiannya diperluaskan kepada program siaran
langsung (live streaming) melalui Portal Rasmi TV
JAKIM iaitu www.tvjakim.my.

DAKWAH MEDIA BAHARU TV JAKIM

65

MANIFESTASI DAKWAH DALAM MASYARAKAT

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

Laman Utama Portal TV JAKIM

Seiring dan selari dengan teknologi dan perkembangan
semasa, program-program tersebut mula disebarkan
melalui saluran media baharu seperti Facebook dan
YouTube.

Pada tahun 2017, sebanyak 52 program live streaming
telah dilaksanakan dan jumlah hits sepanjang tahun

2017 adalah sebanyak 228,258 hits dengan purata lima
program setiap bulan. Carta 1 menunjukkan statistik
5 program yang paling mendapat sambutan oleh para
penonton pada tahun 2017.

JAKIM melaksanakan kolaboratif dalam memantapkan
dan mengukuhkan lagi kualiti portal dan kandungan

Carta 1: 5 program yang mendapat hits tertinggi

66

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

program-program yang disiarkan. Program-program
yang bakal bersiaran pada tahun 2018 menawarkan
kandungan dan rancangan berkonsepkan “Vibrant Islamic”
yang mempunyai ciri-ciri seperti telus, terbuka, hiburan

mendidik jiwa, interaktif, fleksibel, relevan, merentasi
sempadan masa dan meliputi segenap aspek dalam
kehidupan manusia.

Kerja – kerja live streaming di
Majlis Tilawah Dan

Menghafaz al-Qur’an Peringkat
Kebangsaan (MTHQK) Tahun
1438H/2017M di Seri Negeri,

Melaka

Kerja-kerja live streaming
Sambutan Maal Hijrah Peringkat

Kebangsaan 2017

Kerja-kerja live streaming
Sambutan Ulang Tahun

Hari Keputeraan Yang Dipertuan
Agong XV Sultan Muhammad V

DDMS

PROGRAM PELAKSANAAN SISTEM DIGITAL DOCUMENT
MANAGEMENT SYSTEM 2.0 (DDMS)

JAKIM mengorak langkah menjadi salah satu agensi
Kerajaan melaksanakan dokumen secara elektronik

yang diselaras oleh MAMPU melalui DDMS. Bagi
memberi pendedahan awal, peningkatan pengetahuan
dan kecekapan pegawai-pegawai di JAKIM, beberapa
siri program pelaksanaan telah dilaksanakan seperti
di carta 2.

Carta 2: Program Pelaksanaan Sistem DDMS

67

MANIFESTASI DAKWAH DALAM MASYARAKAT

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

Sistem e-Kampus yang dibangunkan pada tahun 2009
merupakan satu sistem pengurusan maklumat bagi
meningkatkan kecekapan dan keberkesanan pengurusan
Darul Quran JAKIM dari aspek permohonan dan
pendaftaran pelajar, hal ehwal akademik, peperiksaan,

Bagi Fasa I, seramai 788 orang pegawai JAKIM telah
didaftarkan sebagai pengguna sistem ini yang merangkumi
Bahagian Hub Halal dan Pusat Tanggungjawab (PTJ)
JAKIM seperti Institut Latihan Islam Malaysia (ILIM), Institut
Pemantapan dan Perkaderan Akidah Malaysia (IPHAM),
Darul Quran, Masjid Negara, Masjid Putra, Masjid Tunku
Mizan Zainal Abidin, JAKIM Cawangan Sabah dan JAKIM
Cawangan Sarawak.

JAKIM telah dianugerahkan oleh MAMPU sebagai agensi
pelaksana DDMS.

Program promosi dan hebahan Sistem DDMS 2.0

Perbincangan Pelaksanaan dan Sesi Taklimat Sistem DDMS 2.0 di
Bahagian Hub Halal

PROJEK PENAMBAHBAIKAN
SISTEM e-KAMPUS DARUL
QURAN

konvokesyen, alumni, aduan serta pengurusan asrama.
Berdasarkan keperluan baharu serta selari dengan
perkembangan teknologi terkini, sistem e-Kampus Darul
Quran telah menjalani proses peningkatan dan
penyelenggaraan. Hasil daripada proses berkenaan,
didapati sistem tersebut dapat beroperasi dengan lebih
lancar serta memudahkan para pengguna.

Penambahbaikan ini melibatkan:-

 i) Peningkatan 10 modul utama, antaranya :
  modul permohonan, pendaftaran,
  konvokesyen, akademik, peperiksaan, hal
  ehwal pelajar, asrama, alumni, dan
  kaunseling.

 ii) Penambahan fungsi-fungsi baharu;

 iii) Mengemaskini antaramuka sistem sedia
  ada; dan

 iv) Penyediaan laporan dan statistik yang
  lebih dinamik.

Sistem ini juga akan menjadi rujukan utama dalam
pembangunan e-Kampus di Institut Kemahiran Islam
Malaysia Sarawak (IKMAS) dan Institut Pengajian Islam
& Dakwah Sabah (IPDAS).

Pada 30 Oktober 2017, satu sesi penyerahan
penambahbaikan Sistem e-Kampus telah diadakan dan
disempurnakan oleh Timbalan Ketua Pengarah
(Pengurusan), YBrs. En Masri Bin Razali. Antara perkara
utama yang dibincangkan adalah perancangan dan
halatuju sistem tersebut bagi menampung pertambahan
maklumat pelajar yang semakin meningkat dari semasa
ke semasa.

68

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

Portal Sistem Kemusykilan

Portal Kemusykilan Agama yang berwajah baharu telah
bertukar wajah secara rasminya. Portal ini mempunyai ciri
lebih dinamik dan mesra pengguna.Ia berfungsi sebagai
salah satu medium atau platform perkhidmatan soal
jawab agama secara online khusus bagi menyelesaikan
sebarang kekeliruan dan kemusykilan berkaitan Islam
dengan mendapatkan penjelasan daripada pihak yang
lebih arif. Portal ini boleh dicapai melalui pautan
http://kemusykilan.islam.gov.my.

Ciri-ciri wajah baharu Portal Kemusykilan Agama seperti
berikut:

 i. Mesra pengguna di mana capaian yang
  boleh disokong oleh mana-mana
  pelayar (browser) dan responsive pada
  paparan mobile

 ii. Paparan utama lebih menarik mudah
  difahami dan memudahkan pengguna
  membuat pengemaskinian, carian dan
  cetakan kepada soalan-soalan yang
  diajukan kepada JAKIM

 iii. Emel akan dihantar kepada orang awam
  yang membuat pertanyaan kemusykilan
  dan juga jawapan yang telah dijawab
  oleh panel.

PORTAL RASMI KEMUSYKILAN
AGAMA BERWAJAH BAHARU

SEMAKAN KEPUTUSAN UJIAN
PENILAIAN KELAS KAFA (UPKK)
SECARA ONLINE

Buat julung kalinya, JAKIM telah membangunkan satu
modul di dalam Sistem Maklumat Pendidikan Islam
(SIMPENI) bagi memproses urusan peperiksaan Ujian
Penilaian Kelas KAFA (UPKK) di seluruh Malaysia. Modul
yang dibangunkan ini berorientasikan aliran proses
kerja bermula daripada pendaftaran pusat peperiksaan,
pendaftaran maklumat calon, pemprosesan dokumen
cetakan untuk sebelum dan selepas peperiksaan,
pengemaskinian markah hingga semakan keputusan.

Inisiatif pembangunan modul ini adalah sebagai menyahut
seruan YAB Perdana Menteri untuk menjadikan tahun
2017 sebagai tahun delivery kepada rakyat. Justeru,
satu Majlis Pelancaran Semakan Keputusan Ujian
Penilaian Kelas Kafa (UPKK) Bagi Tahun 2016 Secara
Online telah diadakan pada 15 Februari 2017 bertempat
di Kompleks Islam Putrajaya. Majlis telah disempurnakan
oleh YB Mejar Jeneral Dato’ Seri Jamil Khir bin Haji
Baharom (B), Menteri di Jabatan Perdana Menteri.

Sebanyak 67.5% daripada bilangan calon UPKK iaitu
197,623 calon telah menggunakan perkhidmatan ini.
Kemudahan ini telah dibuka kepada orang awam untuk
membuat semakan selama hari 7 daripada tarikh
pengumuman.

69

MANIFESTASI DAKWAH DALAM MASYARAKAT

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

Portal Masjid Malaysia telah diberi penampilan baharu
dengan peningkatan pada kandungan dan paparan
portal. Gerbang masuk untuk Sistem Maklumat Imam
dan Masjid (SISMIM) juga telah diselaraskan kepada
Portal Masjid Malaysia sebagai usaha mempromosikan
portal ini.

Portal ini menyiarkan maklumat berkenaan masjid dan
surau di seluruh Malaysia. Selain itu, portal ini
juga menyediakan maklumat untuk jadual kelas takmir
bagi rujukan orang ramai. Portal ini boleh dilayari di

Majlis Pelancaran Semakan Keputusan Ujian
Penilaian Kelas Kafa (UPKK) Secara Online

Pada September 2017, JAKIM telah memperkenalkan satu
produk khususnya kepada ibu bapa dan pelajar KAFA
iaitu e-KAFA. e-KAFA adalah salah satu bahan pembelajaran
interaktif yang memberi kemudahan kepada masyarakat
untuk meneroka dan mendapatkan pengalaman baru
mengenai pendidikan Islam melalui medium teknologi
maklumat. Penyampaian kandungan e-KAFA merangkumi
video grafik, animasi, teks dan elemen audio sejajar dengan
peredaran teknologi semasa. Justeru, e-KAFA membuatkan
proses pembelajaran menjadi lebih mudah, cepat dan
menyeronokkan.

Produk ini juga telah memenangi “gold medal” melalui
inovasi produk e-KAFA As An Interactive Teaching Aids
dalam International University Carnival On e-Learning
(IUCEL) 2017 pada 26-27 September 2017 di Universiti
Sains Islam Malaysia (USIM), Nilai Negeri Sembilan.
Aplikasi ini boleh dicapai melalui pautan:
http://elearning.islam.gov.my

Sijil Penyertaan dan Gold Medal untuk anugerah inovasi produk
e-KAFA As An Interactive Teaching Aids

Contoh paparan video di dalam e-learning KAFA

PLATFORM e-KAFA GO LIVE

PORTAL MASJID MALAYSIA
BERWAJAH BAHARU

70

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

Bengkel Pelan Pemulihan Bencana ICT telah dijalankan
pada bulan Oktober 2017 di Pusat Latihan Kundasang,
Sabah bagi mewujudkan dokumen Pelan Pemulihan
Bencana ICT. Pelan Pemulihan Bencana ICT adalah
sebahagian daripada dokumen Pelan Kesinambungan
Perkhidmatan Jabatan yang merangkumi dua sokongan
iaitu:

1) Garis Panduan Perlindungan Kehilangan dan
 Pemulihan Aplikasi Kritikal

2) Garis Panduan Pembentukan Semula Aplikasi
 Kritikal

PEMBANGUNAN SISTEM TEMPAHAN BILIK
MESYUARAT (MYBOOKING)

Sistem Tempahan Bilik Mesyuarat dibangunkan bagi
membantu Bahagian Khidmat Pengurusan JAKIM
menguruskan bilik-bilik mesyuarat di Kompleks Islam
Putrajaya. Pembangunan sistem ini bermula pada awal
tahun 2017 secara dalaman.

Sistem ini memaparkan kalendar mesyuarat-mesyuarat
di JAKIM sekaligus memudahkan semua bahagian di
JAKIM untuk menempah bilik mesyuarat kerana
kekosongan bilik mesyuarat beserta fasiliti yang ada
di dalam bilik mesyuarat tersebut dipaparkan melalui
sistem.

Pembangunan secara dalaman ini mengambil masa
hampir 5 bulan ini akhirnya membuahkan hasil apabila
tanggal 11 September 2017, semua tempahan bilik
mesyuarat di JAKIM menggunakan Sistem MyBooking.
Kesemua 17 Bilik Mesyuarat di Blok A dan B, JAKIM
KIP telah didaftarkan dan boleh membuat tempahan
melalui sistem ini.

http://masjid.islam.gov.my

Pasukan Pemulihan Bencana ICT telah diwujudkan pada
tahun 2017 yang terdiri daripada pegawai-pegawai
JAKIM. Pasukan ini bertindak untuk melaksanakan
pemulihan aplikasi kritikal yang telah dikenal pasti
sekiranya berlaku bencana di lokasi yang menempatkan
server aplikasi tersebut. Di antara aplikasi yang telah
dikenal pasti adalah Sistem Pengurusan Perkahwinan
Islam Malaysia (SPPIM), Sistem Maklumat Pendidikan
Islam (SIMPENI), Sistem Maklumat Pelajar Darul Quran
(e-Kampus) dan Sistem Penguatkuasaan & Pendakwaan
Syariah Malaysia (e-Jinayat). Carta organisasi bagi pasukan
Pasukan Pemulihan Bencana ICT adalah seperti berikut:-

Pasukan Pemulihan Bencana ICT

Ketua
Aisham Mohamed

Pengarah BPM

Naib Ketua
Mohd Rizal Kadis

Kumpulan Aplikasi
Farhana Zainol Abidin

Siti Azlin Jaafar
Syakirah Adibah Mohd Ghazali

Azahar Jantan
Zulkifli Mohamad Zain

Kumpulan Teknikal
Nor Syazana Mat Hashim

Zuraida Zulkifli
Azian Azray Abd Rahim

Sekretariat
Nur Azian Abdullah

Nur Amie Ismail

PELAN PEMULIHAN BENCANA
ICT

MY BOOKING

Portal Masjid Malaysia

Sesi brainstorming bersama jawatankuasa

71

MANIFESTASI DAKWAH DALAM MASYARAKAT

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

Dalam usaha penjimatan kos kerajaan dan perkongsian
sumber, sistem ini juga akan digunapakai di JAWI
pada Februari 2018.

Sistem Pemantauan Kontrak telah berjaya dibangunkan
secara dalaman pada bulan Oktober 2017. Sistem ini
diwujudkan untuk membantu Bahagian Kewangan JAKIM
memantau kontrak yang akan tamat agar tindakan
sewajarnya dapat diambil seawal mungkin. Sistem akan
menghantar notifikasi melalui e-mel sebelum tempoh
kontrak tamat kepada pegawai terlibat. Sasaran pengguna
adalah semua bahagian dan pusat tanggungjawab (PTJ)
di JAKIM.

Jawatankuasa Pemandu ICT (JPICT) berperanan untuk
menyelaras dan memantau urusan pengoperasian
pelaksanaan projek ICT JAKIM. Sebanyak 4 kali mesyuarat
telah berjaya diadakan sepanjang tahun 2017 melibatkan
sebanyak 39 kelulusan projek ICT. Semua bahagian di
JAKIM dikehendaki mengemukakan cadangan projek ICT
kepada Urus Setia JPICT JAKIM bagi mendapatkan kelulusan
teknikal sebelum sesuatu projek dilaksanakan.

Tadbir Urus ICT merangkumi struktur kepimpinan dan
organisasi serta prosedur supaya organisasi sentiasa
berdaya saing dalam menerajui strategi dan objektif
melalui sokongan komponen seperti berikut:

 a. Pelan Strategik Teknologi Maklumat
  dan Komunikasi (Information and
  Communication Technology Strategic
  Plan (ISP)) Jabatan Kemajuan Islam
  Malaysia; dan

 b. Dasar Keselamatan Teknologi Maklumat
  dan Komunikasi (DKICT) Jabatan
  Kemajuan Islam Malaysia.

Tadbir urus ICT yang cekap adalah penting kepada
kejayaan pelaksanaan Pelan Strategik Teknologi MaklumatLog masuk sistem

Paparan utama sistem

Mesyuarat JPICT JAKIM 2017

Kalendar mesyuarat JAKIM

Log masuk sistem

PEMBANGUNAN SISTEM
PEMANTAUAN KONTRAK

MESYUARAT JAWATANKUASA
PEMANDU ICT JAKIM 2017

TADBIR URUS ICT

72

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

2016 – 2020. Tadbir Urus ICT yang baik menyokong
kelancaran pelaksanaan setiap program yang dirancang
dan ia merangkumi perkara-perkara berikut:

 a.

 b. Prinsip-prinsip yang menentukan cara
  keputusan dibuat dan penyelesaian
  konflik di semua peringkat; dan,

 c. Pembahagian tanggungjawab dan tugasan
  di dalam membuat dan melaksanakan
  keputusan.

Bagi melaksanakan program ICT yang telah dirancang,
struktur tadbir urus ICT perlu diperkuatkan bagi
menguruskan pelaksanaan program ICT yang dirancang
agar pelaksanaan program-program mengikut pelan,
piawai, prosedur dan rangka kerja yang telah ditetapkan.

MESYUARAT JAWATANKUASA PEMANDU SISTEM
PENGURUSAN PERKAHWINAN ISLAM MALAYSIA
(SPPIM)

Mesyuarat Jawatankuasa Pemandu SPPIM berperanan
untuk menyelaras dan memantau urusan pengoperasian
pelaksanaan SPPIM. Di samping itu ia juga bertujuan
memastikan bahawa perancangan dan pelaksanaan
SPPIM berjalan lancar.

Mesyuarat ini dianggotai oleh enam buah negeri yang
terdiri daripada negeri Kedah, Perlis, Perak, Melaka,
Negeri Sembilan dan Wilayah Persekutuan. Mesyuarat
ini diadakan dua kali setahun yang berfungsi untuk
negeri-negeri membentangkan dan membincangkan
isu-isu dasar berkaitan pembangunan dan pelaksanaan
SPPIM.

SPPIM

Portal Sistem Pengurusan Perkahwinan Islam Malaysia

73

Peraturan, perjanjian dan piawaian yang
menjelaskan interaksi di antara semua
pihak yang terlibat di dalam pengurusan
ICT;

MANIFESTASI DAKWAH DALAM MASYARAKAT

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

PENGUKUHAN
MODAL INSAN

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

Seramai 122 orang pelajar Program Pensijilan Tahfiz
al-Qur’an JAKIM-IIUM dan Sijil Asas Tahfiz 2017, terdiri
daripada 71 orang pelajar lelaki dan 51 orang pelajar
perempuan telah mengikuti program Transformasi
Kecemerlangan Minda (TRANSKEM) pada 5-8 Januari
2016. Program TRANSKEM ini merupakan minggu sesi
transisi pengenalan pelajar yang baru mendaftar ke
Darul Quran bagi Program Pensijilan Tahfiz al-Qur’an
JAKIM-IIUM sesi 2017/2018 dan Program Sijil Asas Tahfiz
Tahun 2017. Barisan Fasilitator dan urus setia TRANSKEM
ini terdiri daripada pegawai serta kakitangan Darul Quran
JAKIM.

Objektif modul dalam TRANSKEM kali ini lebih terarah kepada:

Seramai 122 orang pelajar baru telah diraikan dalam
Majlis Pendaftaran Pelajar Baru Program Pensijilan Tahfiz
al-Qur’an JAKIM-IIUM Sesi 2017/2018 dan Sijil Asas Tahfiz
2017 yang diadakan pada 5 Januari 2017 bertempat di
Dewan Muktamar Darul Quran. Berdasarkan jumlah tersebut,
114 orang pelajar merupakan pelajar program Pensijilan Tahfiz
al-Qur’an JAKIM-IIUM, 4 orang pelajar Sijil Asas Tahfiz
kategori Orang Kelainan Upaya Penglihatan dan 4 orang
pelajar Sijil Asas Tahfiz kategori pelajar Luar Negara.

Majlis ini telah dirasmikan oleh YBhg. Tuan Haji Paimuzi bin
Yahya selaku Timbalan Ketua Pengarah Pembangunan Insan
JAKIM yang mewakili Ketua Pengarah JAKIM Tan Sri Dato’
Haji Othman bin Mustapha. Majlis berakhir selepas bacaan
ikrar dan persembahan nasyid serta acara turun temurun
dalam majlis pendaftaran pelajar baru iaitu penyerahan
pelajar baru oleh ibu bapa kepada Darul Quran JAKIM. Ianya
sebagai suatu simbolik yang menunjukkan bahawa ibu bapa
menyerahkan amanah untuk Darul Quran membimbing serta
mendidik anak-anak mereka. Para pelajar baru juga turut
dihadiahkan dengan mushaf al-Qur’an dalam acara tersebut.

TRANSKEM PELAJAR
PENSIJILAN TAHFIZ AL-QUR’AN
JAKIM-IIUM DAN SIJIL ASAS
TAHFIZ

MAJLIS PENDAFTARAN
PELAJAR BARU PROGRAM
PENSIJILAN TAHFIZ AL-QUR’AN
JAKIM-IIUM SESI 2017/2018 DAN
SIJIL ASAS TAHFIZ 2017

Membina ketahanan dan kekuatan
untuk menghafaz al-Qur’an
(fizikal dan mental)

Memupuk rasa cinta kepada
institusi dan hormat kepada
warga Darul Quran serta
ukhuwwah sesama pelajar

76

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

Sebanyak 10 slot Latihan Dalam Kumpulan (LDK) yang
diadakan pada sesi kali ini iaitu Taaruf, Potensi Diri Seorang
Huffaz, Explorace-Mengenali Unit-Unit/Jabatan di Darul
Quran, Hifz al-Qur’an, Matlamat dan Hala Tuju Pengajian
serta Pembentangan Kumpulan. Manakala acara kemuncak
bagi program TRANSKEM iaitu Aktiviti Outdoor-Kembara telah
diadakan pada hari terakhir bermula jam 8:00 pagi.

Seramai 22 orang pelajar Semester Empat Syukbah Halal
Program Diploma Tahfiz al-Qur’an Darul Quran JAKIM telah
mengadakan lawatan ke Kilang Gardenia Bakers Maison
(M) Sdn. Bhd. yang beroperasi di Seksyen 26 Shah Alam.
Lawatan ini telah diadakan pada 7 Februari 2017.

Objektif lawatan ini diadakan ialah:

Seramai 22 orang pelajar yang menyertai lawatan ini telah
diiringi oleh Ustaz Mohamad Lutfi bin Jamel selaku Pensyarah
Jabatan Pengajian Syariah Darul Quran merangkap
Penyelaras bagi subjek halal.

Memberi pendedahan kepada
pelajar tentang peri pentingnya
bidang halal dalam ekonomi di
Malaysia

Mengeratkan silaturrahim sesama
pelajar serta pensyarah

Mengkaji peluang pekerjaan
dalam bidang halal terutama
dalam industri kilang

Mengenal pasti kecekapan proses
pembuatan dan tahap penjagaan
kebersihan yang wujud di kilang

PENGUKUHAN MODAL INSAN

Mengenal kekuatan dan kelemahan
diri (jati diri) bagi melayakkan
diri menjadi seorang huffaz yang
cemerlang

Membina sahsiah diri pelajar
huffaz/hamalatul Quran yang
terpilih

HALAL WALK 2017

Mengenal dengan lebih dekat
sistem halal yang wujud di kilang
khususnya kilang Gardenia

77

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

Darul Quran telah menerima kunjungan hormat dari Universiti
Malaysia Pahang (UMP). Tujuan UMP mengadakan kunjungan
hormat ini adalah untuk menjalinkan kerjasama dengan
Darul Quran dalam menjalankan Program Pensijilan Tahfiz
al-Qur’an.

Delegasi UMP telah disambut oleh pegawai-pegawai Darul
Quran yang diketuai oleh Pengarah, Dr. Haji Nordin bin
Ahmad. Sementara delegasi pelawat telah dihadiri oleh
seramai empat orang wakil UMP yang terdiri daripada
Pensyarah Kanan Pusat Bahasa & Sains Kemanusiaan,
Dr. Rashidi bin Abas, Pegawai Hal Ehwal Islam Pusat Islam
& Pembangunan Insan, Ustaz Muhammad Sallehuddin bin
Md Derus, Ustaz Muhammad Hasnur bin Abd Hamid dan
Ustaz Muhammad Farid bin Mohd Idris.

Taklimat berkenaan dengan Program Pensijilan Tahfiz
al-Qur’an telah diberikan oleh Pegawai Perhubungan Awam
Darul Quran, Ustaz Mohd Aishamudin bin Samsungei. Dalam
taklimatnya, beliau telah menyatakan dua model pengajian
yang sedang dijalankan bagi program pengajian ini iaitu Model
IIUM; program Pensijilan Tahfiz dijalankan terlebih dahulu
sebelum pelajar belajar dalam bidang profesional dan Model
UNITEN/CUCMS/UTeM; program Pensijilan Tahfiz dijalankan
serentak dengan pengajian dalam bidang profesional.

Dr. Haji Nordin juga turut menyenaraikan lima faktor
kesediaan dalam pelaksanaan program iaitu:

Sokongan

Percampuran pelajar tahfiz
dengan yang tidak menghafaz,
prasarana atau alat bantu
mengajar yang mencukupi
serta pelajar tidak seharusnya
dibebankan dengan beban
kewangan.

Komitmen berterusan di peringkat
atasan, penghargaan/penglibatan
pelajar, pengawalan/ pemantauan
dan sokongan rakan-rakan/
institusi/ibu bapa.

FAKTOR HURAIAN

Pelajar

Pensyarah

Mempunyai minat yang
mendalam terhadap program,
mempunyai tahap penguasaan
hafazan yang baik dan gaya hidup
yang baik

Mempunyai komitmen yang tinggi
dan menguasai pelbagai kaedah
hafazan. Pensyarah tasmi’ juga
mestilah seorang penghafaz
al-Qur’an.

Program pengajian/
kurikulum

Persekitaran

Berkenaan dengan beban
pembelajaran

DARUL QURAN MENERIMA
KUNJUNGAN HORMAT DARI UMP

78

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

Seramai 208 orang pelajar semester 6 program Diploma
Tahfiz al-Qur’an telah diraikan dalam Majlis Khatam Hafazan
al-Qur’an Pelajar Program Diploma Tahfiz al-Qur’an Tahun
2017/1438 yang telah diadakan di Dewan Muktamar pada
11 Februari 2017. Majlis ini telah dirasmikan oleh Timbalan
Ketua Pengarah Pembangunan Insan JAKIM, YBhg. Tuan Haji
Paimuzi bin Yahya yang mewakili Ketua Pengarah JAKIM.

Majlis diteruskan lagi dengan ucapan daripada Pengarah
Darul Quran, Dr. Haji Nordin bin Ahmad dan ucapan perasmian
daripada YBhg. Tuan Haji Paimuzi bin Yahya. Dalam ucapan
perasmian, beliau mengucapkan syabas dan tahniah
kepada Darul Quran kerana berjaya mengekalkan tradisi
dengan penganjuran majlis khatam ini. Majlis yang
bersejarah ini diadakan sebagai pengiktirafan Darul
Quran kepada para pelajar yang telah bertungkus lumus
mangkhatamkan hafazan 30 juzu’.

YBhg. Tuan Haji Paimuzi yang diiringi oleh Dr. Haji Nordin telah
menyampaikan Anugerah Pelajar Cemerlang kepada saudara
Amir Hambali bin Amir Hamzah dan saudari Sumayyah
binti Mohamed Reza. Sebelumnya, beliau juga turut
menyampaikan Anugerah Pensyarah Tasmi’ Cemerlang
kepada Ustaz Mohd Hanafi bin Yusop dan Ustaz Ahmad Fuat
bin Jamil serta sijil-sijil khatam kepada 208 orang pelajar.

Lebih istimewa majlis pada tahun ini ialah apabila
diumumkan penganugerahan khas kepada tiga orang pelajar
Darul Quran iaitu saudara Ahmad Danial bin Mohd Sani dan
saudari Nur Amirah binti Azali yang dikategorikan sebagai
OKU Penglihatan serta saudara Ahmad Zahiruddin bin Zailani
yang telah disahkan autisme.

MAJLIS KHATAM HAFAZAN
AL-QUR’AN PELAJAR PROGRAM
DIPLOMA TAHFIZ AL-QUR’AN
TAHUN 2017/1438

PENGUKUHAN MODAL INSAN

79

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

Darul Quran telah mencatatkan satu lagi sejarah apabila
berjaya memeterai perjanjian persefahaman bersama
dengan Universiti Pendidikan Sultan Idris (UPSI). Majlis
Menandatangani Memorandum Persefahaman Antara UPSI
Dan Darul Quran JAKIM telah diadakan di Dewan Seri Tanjung,
Kampus Sultan Abdul Jalil Shah, UPSI dan telah dirasmikan
oleh Yang Berhormat Timbalan Menteri Di Jabatan Perdana
Menteri, Senator Dato’ Dr. Asyraf Wajdi bin Dato’ Dusuki.

Skop kerjasama yang dijalinkan antara kedua-dua institusi
adalah melibatkan bidang-bidang berikut:

 i.

 ii.

 iii.

 iv.

 v.

 vi.

Memorandum persefahaman ini telah ditandatangani oleh Naib
Canselor UPSI, Prof. Dato’ Dr. Zakaria bin Kasa dan Timbalan
Pengarah Pembangunan Insan JAKIM, Tuan Haji Paimuzi bin
Yahya bagi pihak JAKIM serta Darul Quran. Sementara ianya
disaksikan oleh Pendaftar UPSI, Encik Mohd Faizi bin Othman
serta Pengarah Darul Quran JAKIM, Dr. Haji Nordin bin Ahmad.

Turut hadir dalam majlis ini ialah Timbalan Naib Canselor
Penyelidikan & Inovasi UPSI, Timbalan Naib Canselor Akademik
& Antarabangsa UPSI, Dekan Fakulti Sains Kemanusiaan
UPSI, Pegawai-Pegawai Kanan Darul Quran JAKIM dan UPSI
serta rakan-rakan media.

Penawaran program pengajian di peringkat
Ijazah Pertama bagi menyambung pengajian
ke UPSI

Pengecualian dan pemindahan jam kredit bagi
pelajar Darul Quran JAKIM bagi mengikuti
pengajian ke Peringkat Ijazah Sarjana Muda
di UPSI

Pelaksanaan kursus dan latihan bidang
pengajaran dan pembelajaran tahfiz
al-Qur’an kepada pensyarah Darul Quran
JAKIM

Pembangunan penyelidikan dan penerbitan
melalui perkongsian kepakaran, maklumat
dan dana penyelidikan

Program pertukaran atau pinjaman pensyarah
UPSI dan Darul Quran JAKIM

Program yang melibatkan aktiviti antara
pelajar UPSI dan Darul Quran JAKIM

MAJLIS MENANDATANGANI
MEMORANDUM PERSEFAHAMAN
ANTARA UPSI DAN DARUL
QURAN JAKIM

80

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

Dalam usaha memperkasakan pendidikan tahfiz di negeri
Perak, dalam tempoh satu tahun bermula Jun 2016 hingga
Jun 2017, Jabatan Agama Islam Perak (JAIPk) sedang
membuat kajian tentang segala aspek berkenaan pendidikan
tahfiz di negeri Perak dari sudut prasarana, guru-guru tahfiz
dan sebagainya. Justeru, pada 6 Mac 2017, delegasi JAIPk
telah memilih Darul Quran untuk dijadikan sebagai tempat
rujukan di samping dapat melihat ruang dan peluang yang
dapat dikongsi bersama antara kedua pihak terutama dari
sudut hala tuju pelajar-pelajar tahfiz negeri Perak.

Delegasi JAIPk ini telah disambut oleh pegawai-pegawai
Darul Quran yang diketuai oleh Pengarah, Dr. Haji Nordin bin
Ahmad. Sementara delegasi pelawat telah dihadiri seramai
16 orang wakil JAIPk yang diketuai oleh Ketua Penolong
Pengarah Bahagian Pendidikan JAIPk, Haji Mohamad
Nasar bin Kurdi. Selain itu, delegasi JAIPk ini disertai oleh
Penolong-Penolong Pengarah dan Penolong-Penolong
Pegawai Bahagian Pendidikan JAIPk, Pengetua dan
seorang guru Sekolah Menengah Tahfiz Darul Ridzuan,
pegawai-pegawai dari Yayasan ADDIN serta dua orang
perunding.

Taklimat berkenaan program pengajian di Darul Quran telah
disampaikan oleh Pegawai Perhubungan Awam Darul Quran,
Ustaz Mohd Aishamudin bin Samsungei. Dalam taklimatnya,
beliau telah menyatakan program-program pengajian yang
dijalankan iaitu:

 i. Ijazah Sarjana Muda Pengajian Quran
  & Sunnah USIM-DQ

 ii. Diploma Tahfiz al-Qur’an

 iii. Pensijilan Tahfiz al-Qur’an

 iv. Sijil Asas Tahfiz
 v. Sijil Kemahiran Malaysia (SKM)

 vi. Sijil Tahfiz Malaysia (STM)

 vii. Sijil Tinggi Tarannum al-Qur’an (STTQ)

Bersesuaian dengan program-program yang sedang
dilaksanakan oleh Darul Quran sekarang, Dr. Haji Nordin juga
turut menyatakan bahawa dalam Dasar Pendidikan Tahfiz
Negara (DPTN), Darul Quran telah dipertanggungjawabkan
untuk menjadi Ketua Teras 5: Program Pengiktirafan dan
Pensijilan Tahfiz Negara.

Mesyuarat Lembaga Darul Quran kali ke-31 telah berlangsung
pada 29 Mac 2017 bertempat di Bilik Mesyuarat Utama,
Masjid Negara, Kuala Lumpur.

Mesyuarat ini telah dipengerusikan oleh Ketua Pengarah
Jabatan Kemajuan Islam Malaysia (JAKIM), Tan Sri Dato’ Haji
Othman bin Mustapha. Beliau yang dalam ucapan aluannya
mengucapkan tahniah kepada Prof. Datuk Dr. Zulkiple Abd
Ghani atas Pengurniaan Darjah Setia Bakti Negeri Sembilan
oleh DYMM Yang diPertua Besar Negeri Sembilan pada

LAWATAN KERJA JAIPk KE
DARUL QURAN JAKIM

MESYUARAT LEMBAGA DARUL
QURAN KALI KE-31 BERSIDANG
DI MASJID NEGARA

PENGUKUHAN MODAL INSAN

81

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

26 Januari 2017 dan Datuk Dr. Rosslina Ahmad Mokhtar atas
gelaran Datuk oleh Yang Terutama Yang diPertua Melaka pada
14 Oktober 2017.

Dalam ucapan aluan ini juga, ahli-ahli lembaga telah
dimaklumkan berkenaan pertukaran beberapa orang ahli
seperti Haji Paimuzi bin Yahya yang menggantikan Datuk
Haji Razali bin Shahabudin selaku Timbalan Ketua Pengarah
Pembangunan Insan JAKIM, Hajah Norhayati binti Isa yang
menggantikan Haji Wan Ramdzan bin Wan Mamat yang telah
bersara dan Puan Puziah binti Haji Shfiee yang menggantikan
Encik Imran bin Abdullah selaku ahli ganti tetap kepada Datuk
Dr. Rosslina Ahmad Mokhtar.

Mesyuarat yang dihadiri oleh 12 orang Ahli Lembaga Darul
Quran ini telah membincangkan berkenaan tujuh kertas
cadangan berkaitan Kertas Cadangan Permohonan Politeknik
Sultan Salahuddin Abdul Aziz Shah Bagi Menawarkan
Program Pensijilan Tahfiz al-Qur’an JAKIM-Politeknik (KPTM),
Kertas Cadangan Perakuan Keputusan Peperiksaan Semester
Akhir Program Diploma Tahfiz al-Qur’an, Kertas Cadangan
Perakuan Keputusan Peperiksaan Program Pensijilan Tahfiz
al-Qur’an JAKIM-UNITEN, Kertas Cadangan Pengesahan
Bergraduasi Semester Akhir Program Diploma Tahfiz
al-Qur’an, Kertas Cadangan Pindaan Peraturan-Peraturan
Akademik Darul Quran 2011 (Pindaan 2014), Kertas
Cadangan Pengecualian Khas Kelayakan Masuk Lepasan
Sijil Tahfiz al-Qur’an OKUMP 2016 Dan Sijil Asas Tahfiz
al-Qur’an Ke Program Diploma Tahfiz al-Qur’an Darul Quran
JAKIM dan Kertas Cadangan Terma Rujukan Panel Pemilihan
Calon Pengambilan Pelajar Baru Darul Quran JAKIM. Selain
itu, Kertas Makluman Pelaksanaan Sijil Asas Tahfiz al-Qur’an
2017 juga turut dibentangkan dalam mesyuarat kali ini.

Ahli-Ahli Lembaga Darul Quran yang hadir dalam mesyuarat
pada kali ini ialah Datuk Haji Mohamad Nordin bin Ibrahim,
Prof. Dato’ Dr. Mohd Yakub@Zulkifli bin Mohd Yusoff,
S.S. Datuk Dr Zulkifli bin Mohamad Al-Bakri, Prof. Dato’
Dr Sidek bin Baba, Prof. Madya Dr. Shamsul Jamili bin Yeob,
Prof. Dr. Wan Kamal Mujani, Encik Masri bin Razali, Hajah
Zawanah binti Muhammad, Tuan Razali bin Ariffin, En. Hassan
Nudin bin A. Hamid dan Pengarah Darul Quran, Dr. Haji Nordin
bin Ahmad selaku Setiausaha.

Turut hadir dalam Mesyuarat Lembaga ini ialah Pengarah
Politeknik Shah Alam Haji Tajuddin bin Abdul Rashid dan enam
orang wakil dari Politeknik Shah Alam untuk membentangkan
berkenaan Kertas Cadangan Permohonan Politeknik Sultan
Salahuddin Abdul Aziz Shah Bagi Menawarkan Program
Pensijilan Tahfiz al-Qur’an JAKIM-Politeknik (KPTM).

Darul Quran telah mengadakan sesi temuduga pengambilan
pelajar baru Program Diploma Tahfiz al-Qur’an bagi sesi
pengajian 2017-2020 bermula pada 3-7 April 2017. Pada
tahun ini, Darul Quran telah menerima sebanyak 3,323
permohonan dan dari jumlah tersebut, seramai 1,288 orang
calon sahaja yang layak ditemuduga di tiga pusat temuduga
di seluruh Malaysia iaitu di kampus Darul Quran Kuala Kubu
Bharu, Institut Kemahiran Islam Malaysia Sarawak (IKMAS),

3,323 CALON MEMOHON
TEMUDUGA DIPLOMA TAHFIZ
AL-QUR’AN BAGI TAHUN 2017

82

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

Kuching dan di Maahad Tahfiz al-Qur’an Negeri (MTQN)
Sabah, Kota Kinabalu. Dalam kalangan 1,288 orang pemohon
ini, turut terdapat calon-calon dari luar negara antaranya dari
Singapura, Thailand, Indonesia dan Kemboja.

Sesi temuduga di pusat temuduga Darul Quran Kuala Kubu
Bharu telah berjalan pada 3-7 April 2017. Manakala sesi
temuduga di pusat temuduga Institut Kemahiran Islam
Malaysia Sarawak (IKMAS) dan di Maahad Tahfiz al-Qur’an
Negeri (MTQN) Sabah telah berjalan pada 3 April 2017.
Sesi temuduga ini merupakan syarat yang ditetapkan bagi
melayakkan para pemohon memasuki Darul Quran yang
mana mereka perlu melalui ujian lisan hafazan al-Qur’an
serta ujian bertulis Tajwid dan Bahasa Arab.

Selain itu, mereka juga dinilai dalam pelbagai aspek
seperti akademik yang melibatkan kelayakan Sijil Pelajaran
Malaysia (SPM) bagi subjek Bahasa Melayu, Bahasa Arab,
Bahasa Inggeris dan Pendidikan Syariah Islamiyah/
Pendidikan al-Qur’an & as-Sunnah di samping sahsiah
serta minat. Semua perkara ini dinilai bagi menentukan
kemampuan dan kelayakan mereka menceburi bidang tahfiz.

Keputusan temuduga akan dikeluarkan pada 20 April 2017
selepas Mesyuarat Jawatankuasa Pengambilan bersidang
dan Majlis Pendaftaran Pelajar Baru Program Diploma Tahfiz
al-Qur’an dijangka akan diadakan pada 2 Mei 2017.

Darul Quran telah mengadakan kunjungan hormat mengadap
TYT Duta Besar Republik Arab Mesir ke Malaysia, Salah Mohi
Eldin Elwassimy di Kediaman beliau pada 13 April 2017.
Salah Mohi Eldin Elwassimy merupakan lulusan dalam bidang
perdagangan dari Universiti ‘Ain Shams dan jawatan terakhir
beliau adalah Timbalan Penolong Menteri di Kementerian
Luar di Kaherah.

Pertemuan ini merupakan sebahagian daripada aktiviti
dan program Unit Perhubungan Antarabangsa Darul Quran
JAKIM. Antara tujuan dan objektif pertemuan ini adalah untuk
menghulurkan salam perkenalan TYT Duta Besar Mesir ke
Malaysia serta memperkenalkan Darul Quran sebagai sebuah
institusi tahfiz di bawah Jabatan Kemajuan Islam Malaysia
(JAKIM).

Di samping itu, perbincangan kerjasama dengan pihak
kedutaan berkaitan permohonan Darul Quran untuk
mengadakan program kerjasama dengan Universiti
Al-Azhar Al-Syarif (Twinning Programme 2+1), memohon
kuota khusus untuk lepasan pelajar Darul Quran
menyambung pengajian dalam bidang ‘Ulum Islamiyyah
di Universiti al-Azhar dan memohon bahan bacaan serta
rujukan yang dikeluarkan oleh Darul Ifta’, al-Azhar.

Delegasi Darul Quran JAKIM seramai sembilan orang ini
telah diketuai oleh Timbalan Ketua Pengarah (Pembangunan
Insan) JAKIM, Haji Paimuzi bin Yahya, Pengarah Darul Quran,
Dr. Haji Nordin bin Ahmad, Ketua Penolong Pengarah
Cawangan Kualiti Pendidikan Tahfiz Haji Mohamad Rahim
bin Mohammed Abdul Rahman, Pegawai Perhubungan
Antarabangsa Ustaz Abada Tawfik al-Bahnasy dan Ketua
Penolong Pengarah Hal Ehwal Pelajar, Haji Kamarul Saman
bin Yaacub. Selain itu, kunjungan hormat ini turut disertai
oleh Penolong Pengarah Kanan Unit Komunikasi Korporat &
Pengantarabangsaan, Ustaz Mohd Najib bin Abdul Ghapar,
Haji Mohd Husni bin Shafii selaku Penolong Pegawai Unit
Perhubungan Antarabangsa serta dua orang pensyarah
kontrak dari Mesir iaitu Syeikh Abdel Mohaimen Sayyid Aly
Abdel Maged dan Ustaz Yaser Mohamed Abdou Mohamed
El-Atabany. Kunjungan hormat ini berakhir selepas sesi
bergambar dan penyampaian cenderamata antara kedua
pihak.

KUNJUNGAN HORMAT MENGADAP
DUTA BESAR REPUBLIK ARAB
MESIR KE MALAYSIA

PENGUKUHAN MODAL INSAN

83

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

Seramai 170 orang calon Sijil Tahfiz Malaysia (STM) daripada
200 permohonan bagi tahun 2017 telah hadir untuk
mengambil ujian tersebut pada sesi tahun ini. Ujian ini telah
diadakan pada 17 April 2017 dan diadakan secara berpusat
di kampus Darul Qur’an Kuala Kubu Bharu.

Sesi ujian STM telah dimulakan dengan ujian Hifz al-Qur’an
Syafawi. Setiap calon akan disoal secara lisan sebanyak
10 soalan merangkumi 30 juzu’ al-Qur’an secara rawak.
Di samping itu, ujian bertulis bagi soalan Hifz al-Qur’an
Tahriri serta Pengetahuan Agama Islam yang merangkumi

komponen subjek Tajwid, Fiqh Ibadah dan Aqidah pula telah
diadakan bermula pada jam 2:30 petang hingga 5:00 petang.
STM 2017 ini merupakan sesi ujian kali ke lapan yang
diurusetiakan oleh Darul Quran sejak kali pertama ianya
diperkenalkan pada tahun 2011. Ia diperkenalkan adalah
bertujuan untuk mengiktiraf individu-individu yang telah
menghafaz 30 juzu’ al-Qur’an serta tidak memperolehi
pengiktirafan dari mana-mana institusi. Ia juga bertujuan bagi
mengelakkan sesetengah individu menyalahgunakan gelaran
“Al-Hafiz” pada nama mereka.

Ketika ini, STM diterima pakai sebagai salah satu “dokumen
sokongan” bagi permohonan Guru Tahfiz di Kementerian
Pendidikan Malaysia (KPM) dan Skim Pembiayaan Hafiz (SPH)
yang ditawarkan oleh Jabatan Kemajuan Islam Malaysia
(JAKIM).

170 ORANG CALON MENDUDUKI
UJIAN STM TAHUN 2017

84

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

Seramai 28 orang pensyarah Qiraat dari Darul Quran dan
Maahad Tahfiz Al-Qur’an Negeri (MTQN) dari seluruh Malaysia
telah berkampung di Institut Tanah & Ukur Negara (INSTUN)
untuk mengikuti Bengkel Pemantapan Ilmu Qiraat. Bengkel
ini merupakan anjuran Pusat Pembangunan Kompetensi &
Internship Darul Quran dengan kerjasama Jabatan Pengajian
al-Qur’an & Qiraat Darul Quran.

Bengkel yang diadakan selama dua hari ini iaitu pada 19 &
20 April 2017 telah menggariskan tiga objektif yang hendak
dicapai iaitu:

Pengarah Darul Quran, Dr. Haji Nordin bin Ahmad telah
merasmikan Majlis Penutupan Bengkel yang diadakan pada
20 April 2017 seterusnya menyampaikan sijil penyertaan
kepada para peserta. Beliau yang dalam ucapannya telah
berkata pemantapan penguasaan dalam ilmu Qiraat ini
penting bagi para pensyarah atas dasar peranan Darul Quran
yang menjadi semakin besar. Antaranya Darul Quran telah
dilantik menjadi Ketua Teras lima dalam Dasar Pendidikan
Tahfiz Negara (DPTN) yang berkaitan dengan program
pengiktirafan serta pensijilan, membantu Lajnah Tashih
al-Qur’an Kementerian Dalam Negeri (KDN) dan sebagainya.
Majlis berakhir selepas sesi bergambar dan minum petang.

Ahli Persidangan Pengetua-pengetua Maahad Tahfiz
al-Qur’an Negeri (MTQN) Peringkat Kebangsaan telah
mengadakan lawatan ke Kementerian Agama Provinsi
Kepulauan Riau, Indonesia pada 26 April 2017. Lawatan ini
merupakan salah satu agenda yang telah dirancang sempena
persidangan kali ke-33 yang diadakan di Kolej Pengajian
Islam Johor (MARSAH).

Delegasi pengetua ini telah diketuai oleh Timbalan Ketua
Pengarah Pembangunan Insan JAKIM, Haji Paimuzi bin
Yahya, Pengarah Darul Quran, Dr. Haji Nordin bin Ahmad dan
para pengetua Maahad Tahfiz Qur’an Negeri. Antara tujuan
lawatan ini ialah:

 i.

 ii.

BENGKEL PEMANTAPAN ILMU
QIRAAT

Melahirkan tenaga pakar dan pelapis
dalam bidang Qiraat

Memantapkan ilmu qiraat kepada
pensyarah Darul Quran dan MTQN

Membolehkan antara
pensyarah berkongsi kemahiran
ilmu Qiraat antara satu sama
lain.

LAWATAN KE KEMENTERIAN
AGAMA PROVINSI KEPULAUAN
RIAU

Diskusi Hala Tuju Huffaz dan Pemerkasaan
Sistem Pendidikan Tinggi Tahfiz al-Qur’an
bersama Kementerian Agama Provinsi
Kepulauan Riau, Indonesia.

Mengeratkan silaturrahim antara dua
negara serumpun di samping mengkaji dan
berkongsi pengetahuan sebagai elemen
pengukuhan pelaksanaan sistem tahfiz
al-Qur’an di Indonesia.

PENGUKUHAN MODAL INSAN

85

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

Persidangan Pengetua-Pengetua Maahad Tahfiz al-Qur’an
Negeri (MTQN) Peringkat Kebangsaan kali ke-33 telah berjaya
diadakan pada 25 April 2017 bertempat di Kolej Pengajian
Islam Johor (MARSAH). Persidangan pada kali ini merupakan
anjuran bersama antara Darul Quran JAKIM dan MARSAH
yang merupakan salah satu daripada 14 buah MTQN yang
berkolaborasi dengan Darul Quran dalam menjalankan
Program Diploma Tahfiz al-Qur’an.

Sebagai saluran rasmi untuk
menyampaikan pandangan
dan cadangan-cadangan bagi
mempertingkatkan kualiti
pendidikan Tahfiz al-Qur’an

Merangka aktiviti untuk merapatkan
hubungan antara Darul Quran
dan MTQN sama ada di peringkat
pengurusan, pensyarah atau pelajar.

 iii.

Semasa pertemuan dengan Kementerian Agama, Provinsi
Kepulauan Riau, Indonesia delegasi pengetua telah diberikan
taklimat oleh Kepala Kantor Wilayah Kementerian Agama
Provinsi Kepulauan Riau, H. Marwin Jamal mengenai dalam
bidang pendidikan tahfiz al-Qur’an dan dakwah di Pulau
Batam. Di wilayah Batam juga terdapat 42 pondok pesantren
yang terdiri dari pesantren moden dan tradisional.

Selain lawatan tersebut, delegasi pengetua turut
melawat Yayasan Pusat Pembinaan dan Pengembangan
al-Qur’an “Qur’an Center”. Rombongan ini, telah disambut
oleh H.Mahadi Rahman SQ,M.Pd.I selaku Ketua Umum
“Qur’an Center”. Semasa taklimat beliau menjelaskan idea
penubuhan “Qur’an Center” adalah daripada para qari
dan qariah dan hafizah-hafizah antaranya Drs. H. Ismeeth
Abdullah.  Pendidikan yang ditawarkan di “Qur’an Center”
bermula dari peringkat rendah sehinggalah peringkat
pengajian tinggi.  Di samping itu, “Qur’an Center” mempunyai
sebuah madrasah tahfiz  yang terletak di Pulau Nyior.
Kunjungan hormat ini berakhir selepas sesi bergambar dan
penyampaian cenderamata antara kedua pihak.

Meningkat dan menjalinkan hubungan
strategik yang baik dengan Kementerian
Agama, Provinsi Kepulauan Riau, Indonesia.

PERSIDANGAN
PENGETUA-PENGETUA MTQN
KALI KE-33

Menyelaraskan aktiviti akademik
dan peperiksaan antara Darul
Qur’an dan MTQN

Menyampaikan keputusan
dasar yang diluluskan oleh
Lembaga Darul Quran dan
membincangkan
langkah-langkah pelaksanaan
dasar-dasar tersebut

86

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

Persidangan ini telah dipengerusikan oleh Pengarah Darul
Quran, Dr. Haji Nordin bin Ahmad. YB Tuan Haji Abd Mutalip bin
Abd Rahim selaku Exco Agama Negeri Johor telah berkenan
menyempurnakan majlis perasmian sehari sebelum itu yang
diadakan di Hotel M Suites, Johor Bahru. Turut hadir dalam
majlis ini ialah Timbalan Ketua Pengarah Pembangunan Insan
JAKIM, Haji Paimuzi bin Yahya.

Persidangan kali ini telah membahaskan tujuh kertas
cadangan dan tujuh kertas makluman melibatkan
kertas-kertas berikut:

 i.

 ii.

 iii.

 iv.

 v.

 vi.

 vii.

 viii.

 ix.

 x.

 xi.

 xii.

 xiii.

 xiv.Kertas Cadangan Pelaksanaan Program
Sangkutan Pensyarah dan Pertukaran Pelajar
Darul Qur’an dan Maahad Tahfiz al-Qur’an
Negeri

Kertas Cadangan Pelaksanaan Bakti Huffaz
Peringkat Kebangsaan Kali Ke-2 2017

Kertas Cadangan Penubuhan Kelab Sahabat
YADIM

Kertas Makluman Laporan Keputusan
Peperiksaan Diploma Semester 4 dan 6 Darul
Quran JAKIM Bagi Sesi Februari Tahun 2017

Kertas Makluman Keputusan Mesyuarat
Lembaga Darul Quran JAKIM Kali Ke-31

Kertas Makluman Resolusi Simposium Tahfiz
al-Qur’an Peringkat Antarabangsa Sempena
Sambutan Jubli Emas Darul Quran JAKIM

Kertas Makluman Dasar Pendidikan Tahfiz
Negara: Peranan dan Tanggungjawab Darul
Quran JAKIM

Kertas Makluman Pelaksanaan Kursus
Pembelajaran dan Pengajaran Pensyarah
Darul Quran dan MTQN dengan Kerjasama
Universiti Pendidikan Sultan Idris

Kertas Cadangan Memperkukuhkan Hafazan
dan Strategi Mempertingkatkan Hafazan
Pelajar Darul Qur’an dan Maahad Tahfiz
al-Qur’an Negeri (MTQN)

Kertas Cadangan Garis Panduan Pelaksanaan
Penilaian Markah Berterusan Bagi Subjek
al-Qur’an Syafawi dan Tahriri

Kertas Cadangan Garis Panduan Pelaksanaan
Penilaian Markah Berterusan Bagi
Kursus-Kursus (Bukan Maddah Hafazan
al-Qur’an) Program Diploma Tahfiz Darul
Quran JAKIM

Kertas Makluman Laporan Penaziran
Akademik Siri 1 2017

Kertas Makluman Pelaksanaan MQA di
Maahad Tahfiz  al-Qur’an Negeri

Kertas Cadangan Pelaksanaan Ihtifal Huffaz
Peringkat Kebangsaan Kali Ke-6 2017

PENGUKUHAN MODAL INSAN

87

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

Seramai 250 orang pelajar baru telah diraikan dalam Majlis
Pendaftaran Pelajar Baru Program Diploma Tahfiz al-Qur’an
Darul Quran JAKIM Sesi Pengajian 2017-2020 yang diadakan
pada 2 Mei 2017 bertempat di Dewan Muktamar Darul Quran.
Majlis ini telah dirasmikan oleh Tuan Haji Paimuzi bin Yahya
selaku Pengerusi Eksekutif Majlis Agama Islam Wilayah
Persekutuan (MAIWP) yang mewakili Ketua Pengarah JAKIM,
Tan Sri Dato’ Haji Othman bin Mustapha.

Dalam ucapan perasmiannya, beliau telah menasihatkan
kepada pelajar-pelajar baru agar menterjemahkan rasa
syukur atas pemilihan ini dengan keazaman untuk
belajar bersungguh-sungguh hingga menjadi generasi
al-Qur’an yang bertaqwa, berilmu serta bermanfaat kepada
pembangunan negara dan Ummah. Di samping itu, beliau
juga telah mengingatkan kepada pelajar-pelajar berkenaan
nasihat Imam Syafie tentang enam perkara yang perlu
ada pada penuntut ilmu iaitu kecerdasan, semangat,
bersungguh-sungguh, mempunyai sumber kewangan yang
mencukupi, petunjuk guru yang mursyid dan memerlukan
tempoh masa yang panjang.

Majlis berakhir selepas bacaan ikrar oleh pelajar baru
dan acara turun temurun dalam majlis pendaftaran iaitu
sesi penyerahan pelajar baru oleh ibu bapa kepada Darul
Quran JAKIM. Sebagai suatu simbolik yang menunjukkan
bahawa ibu bapa menyerahkan amanah untuk Darul Quran
membimbing serta mendidik anak-anak mereka. Para
pelajar baru juga turut dihadiahkan dengan mushaf al-Qur’an
yang ditaja oleh Yayasan Muslimin Malaysia Berhad dalam
acara tersebut.

Turut hadir dalam majlis ini ialah Pengerusi Amanah Yayasan
Muslimin Malaysia Berhad, Ustaz Md Zaki bin Ab Manan
dan Ahli-ahli lembaga Amanah Yayasan Muslimin Malaysia
Berhad.

Darul Qur’an JAKIM dengan kerjasama Institut Latihan Islam
Malaysia (ILIM) telah menganjurkan Kursus Pengajaran dan
Pembelajaran Hifz al-Qur’an pada 3 hingga 4 Mei 2017.
Antara tujuan penganjuran kursus ini ialah untuk
menambah baik mutu penyampaian pengajaran dan
pembelajaran para pensyarah serta mendedahkan
metod-metod hafazan al-Qur’an yang berkesan kepada
mereka.

Seramai 32 orang pensyarah tahfiz dari Darul Quran
serta Maahad-Maahad Tahfiz al-Qur’an Negeri (MTQN)
seluruh Malaysia telah menyertai kursus ini. Sementara
penceramah jemputan bagi kursus ini ialah Dr. Nik Md
Saiful Azizi bin Nik Abdullah al-Hafiz dari Universiti Islam

MAJLIS PENDAFTARAN PELAJAR
BARU PROGRAM DIPLOMA
TAHFIZ AL-QUR’AN DARUL
QUR’AN JAKIM SESI PENGAJIAN
2017-2020

KURSUS PENGAJARAN DAN
PEMBELAJARAN HIFZ
AL-QUR’AN

88

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

Darul Quran telah melaksanakan Program Transformasi
Kecemerlangan Minda (TRANSKEM) pada 2 hingga 6 Mei
2017 kepada pelajar-pelajar baru Program Diploma Sesi
Pengajian 2017-2020 melibatkan 120 orang banin dan
115 orang banat. Program yang bertemakan “Generasi
Huffaz Kualiti Ummah” bertujuan untuk membentuk jati
diri yang kental serta memiliki sahsiah, berkemahiran dan
berpengetahuan sebagai seorang pelajar tahfiz al-Qur’an.

Antara objektif Program TRANSKEM ini adalah untuk
memupuk perasaan sayang kepada institusi Darul Quran,
memupuk ukhuwah dalam kalangan pelajar dengan warga
Darul Quran, membina ketahanan dalam menghafaz
ayat-ayat al-Qur’an, membentuk sahsiah diri huffaz sebagai
hamalatul Quran serta mengenali kekuatan dan kelemahan
diri  bagi melayakkan diri menjadi seorang huffaz yang
cemerlang.

Semarak TRANSKEM telah diketuai oleh Kem Komanden
Ustaz Ahmad Fuad bin Jamil yang membawa pengenalan
keseluruhan jadual program, Lagu DQ, Lagu Tema
RANSKEM dan Peraturan-Peraturan kepada peserta
sepanjang enam hari program dijalankan. Manakala slot
Aktiviti Dalam Kumpulan (LDK) pula diketuai oleh Ustaz
Muhammad Zaki bin Ibrahim selaku Ketua Fasilitator yang
berperanan sebagai penggerak utama slot LDK. Seramai
38 orang urusetia dan fasilitator telah memberikan komitmen
dalam menjayakan program tersebut.

Antara aktiviti-aktiviti yang diadakan dalam TRANSKEM ini
ialah slot Potensi Huffaz, slot Explorace, slot Pengurusan
Masa, slot Pembentangan Kumpulan dan Aktiviti Kembara
Huffaz. Aktiviti Kembara ini merupakan slot terakhir yang
berpandukan kepada konsep dan falsafah perjuangan dalam
mengharungi kepayahan, cabaran, kemampuan memimpin,
memahami arahan serta pengurusan waktu. Ianya amat
bermanfaat kepada peserta dalam mendepani cabaran hidup
seharian sebagai bakal hafiz al-Qur’an di bumi barakah Darul
Quran.

Program TRANSKEM ini merujuk kepada model Attitude
(Sikap), Skill (Kemahiran), Knowledge (Pengetahuan) dan
Spiritual (Kerohanian) sebagai sandaran kepada slot yang
dipilih. Impak kepada program ini supaya peserta dapat

Antarabangsa Malaysia (IIUM) dan Dr. Mohamad Marzuqi bin
Abdul Rahim al-Hafiz dari Universiti Pendidikan Sultan Idris
(UPSI).

Kursus yang dianjurkan secara tahunan ini turut mendedahkan
berkenaan alat bantu mengajar (ABM) yang dapat membantu
para pensyarah di dalam kelas hafazan. Para pensyarah turut
berkongsi pengalaman semasa sesi perbincangan dengan
penceramah kursus. Para peserta amat teruja apabila
dapat menggunakan aplikasi ‘Plikers’ dan ‘Quizizz’ yang
memudahkan sesi penilaian pelajar.

TRANSKEM PELAJAR PROGRAM
DIPLOMA TAHFIZ AL-QUR’AN
SESI PENGAJIAN 2017-2020

PENGUKUHAN MODAL INSAN

89

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

menyampaikan Anugerah Pelajar Cemerlang kepada saudara
Muzammil bin Mohd Zuki dan saudari Fathiah Binti Ahmad
Fuad. Beliau juga turut menyampaikan Anugerah Pensyarah
Tasmi’ Cemerlang kepada Imam Muda Megat Mohd Zaid bin
Megat Azmuddin dan Ustazah Nabilah binti Arshad serta sijil
khatam kepada 122 orang pelajar.

Turut hadir meraikan majlis ialah Dekan Kolej Pengajian
Asasi dan Diploma IIUM, Prof. Madya Dr. Shamsul Jamili bin
Yeop, Dekan Kolej Pengajian Asas dan Diploma UNITEN, Prof.
Dr. Abu Bakar bin Musa, wakil-wakil pengarah Bahagian
JAKIM, pengetua-pengetua sekolah sekitar Hulu Selangor, ibu
bapa, para pensyarah serta pegawai dan kakitangan Darul
Quran JAKIM.

membentuk dan membina jati diri sebagai Hamalatul Qur’an
sejajar dengan visi Darul Quran; “melahirkan generasi
al-Qur’an yang bertaqwa, berilmu dan bermanfaat kepada
pembangunan Negara dan Ummah”.

Seramai 122 orang pelajar semester akhir program Pensijilan
Tahfiz al-Qur’an telah diraikan dalam Majlis Khatam Hafazan
al-Qur’an yang telah diadakan di Dewan Muktamar. Dari 122
orang tersebut, 86 orang pelajar merupakan pelajar Pensijilan
Tahfiz JAKIM-IIUM dan 36 orang pelajar merupakan pelajar
Program Pensijilan Tahfiz JAKIM-UNITEN. Majlis ini telah
dirasmikan oleh Timbalan Ketua Pengarah Pembangunan
Insan JAKIM, Datuk Haji Zainal Abidin bin Jaffar yang
mewakili Ketua Pengarah JAKIM, Tan Sri Dato’ Haji Othman
bin Mustapha.

Datuk Haji Zainal Abidin yang diiringi oleh Pengarah
Darul Quran, Dr. Haji Nordin bin Ahmad telah berkenan

MAJLIS KHATAM HAFAZAN
AL-QURAN PELAJAR PROGRAM
PENSIJILAN TAHFIZ 2017/1438

90

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

Bagi kelangsungan pemerkasaan program menghuffazkan
golongan profesional, Darul Quran telah mengadakan
Majlis Menandatangani Memorandum Persefahaman
antara Jabatan Kemajuan Islam Malaysia (JAKIM) dengan
International Islamic University Malaysia (IIUM) Dan Universiti
Teknikal Malaysia Melaka (UTeM). Majlis ini telah diadakan
pada 23 Mei 2017 bertempat di Dewan Aras 2, Blok B,
Kompleks Islam Putrajaya (KIP).

Yang Berhormat Timbalan Menteri di Jabatan Perdana
Menteri, Senator Dato’ Dr. Asyraf Wajdi bin Dato’ Dusuki, telah
berkenan menyampaikan ucapan perasmian seterusnya
menyempurnakan majlis tersebut. Dalam ucapannya beliau
telah menyatakan hasrat kerajaan untuk melahirkan 125,000
penghafaz al-Qur’an yang menguasai pelbagai disiplin ilmu
dan bidang profesional seperti kedoktoran, kejuruteraan,
perakaunan, perbankan, arkitek, pentadbir kerajaan dan lain-
lain menjelang tahun 2050.

Bagi kerjasama antara Darul Quran dengan IIUM, dokumen
memorandum persefahaman telah ditandatangani oleh
Dekan Pusat Asasi IIUM, Prof. Madya. Dr. Shamsul Jamili
bin Yeob dengan disaksikan oleh Rektor IIUM, Prof. Dato’ Sri
Dr. Zaleha binti Kamaruddin. Bagi kerjasama antara
Darul Quran dengan UteM pula, dokumen memorandum
persefahaman telah ditandatangani oleh Dekan UteM
dengan disaksikan oleh Naib Canselor UTeM, Prof. Datuk Dr.
Shahrin bin Sahib. Di pihak JAKIM pula, kedua-dua dokumen
memorandum persefahaman telah ditandatangani oleh
Pengarah Darul Quran, Dr. Haji Nordin bin Ahmad dengan
disaksikan oleh Ketua Pengarah JAKIM, Tan Sri Dato’ Haji
Othman bin Mustapha.

Turut hadir dalam majlis ini ialah Timbalan Rektor
Perancangan & Akademik IIUM, Profesor Dr. Isarji bin Haji
Sarudin, Pengarah Institut Antarabangsa Pemikiran dan
Tamadun Islam (ISTAC) IIUM, Prof. Dato’ Dr. Sidek bin Baba
merangkap Ahli Lembaga Darul Quran, Timbalan Ketua
Pengarah Pembangunan Insan JAKIM, Datuk Haji Zainal
Abidin bin Jaffar, pegawai-pegawai Darul Quran, IIUM dan
UTeM serta rakan-rakan media.

Seramai 82 orang pelajar lepasan Diploma Tahfiz
Al-Qur’an Wal-Qiraat Darul Quran JAKIM telah menyambung
pengajian ke Universiti al-Azhar Mesir dalam jurusan
Takhassus Qiraat di peringkat Ijazah Sarjana Muda di bawah
pengurusan Hal Ehwal Pelajar Darul Quran JAKIM dan
Sekretariat Menyambung Pengajian ke IPTA Dalam Negeri &
Timur Tengah atau dikenali dengan nama SMUTEM.

Para pelajar ini telah diraikan dalam Majlis Meraikan Pelajar
Ke Timur Tengah yang diadakan pada 5 Julai 2017 bertempat
di Dewan Muktamar Darul Quran. Ketua Pengarah JAKIM,
Tan Sri Dato’ Haji Othman bin Mustapha juga turut
meluangkan masa beramah mesra dengan ibu bapa serta
pelajar di KLIA seterusnya menyampaikan amanat dan kata

MAJLIS MENANDATANGANI
MEMORANDUM PERSEFAHAMAN
ANTARA JAKIM DENGAN IIUM
DAN UTeM

DARUL QURAN MENERUSKAN
KECEMERLANGAN DI BUMI
ANBIYA’

PENGUKUHAN MODAL INSAN

91

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

Islam Malaysia (JAKIM), Tan Sri Dato’ Haji Othman bin
Mustapha. Dalam ucapan aluannya Tan Sri Dato’ Pengerusi
telah memaklumkan berkenaan perlantikan ahli Lembaga
Darul Quran yang baru, antaranya Timbalan Ketua Pengarah
Pembangunan Insan JAKIM, Datuk Haji Zainal Abidin bin
Jaffar, yang menggantikan Haji Paimuzi bin Yahya yang telah
dilantik sebagai Ketua Pegawai Eksekutif Majlis Agama Islam
Wilayah Persekutuan (MAIWP). Selain itu, Pengarah Bahagian
Pendidikan Islam Kementerian Pendidikan Malaysia,
Dr. Haji Azhar bin Haji Ahmad yang menggantikan Hajah
Norhayati binti Isa yang telah bersara pada 29 Jun 2017 dan
Prof. Dr. Isarji bin Haji Sarudin selaku Timbalan Rektor
(Akademik dan Perancangan) International Islamic University
Malaysia (IIUM) yang menggantikan Prof. Dr. Torla bin Haji
Hassan.

Tan Sri Dato’ Pengerusi juga turut berkongsi maklumat
berkaitan status penubuhan Institut al-Qur’an dan
al-Hadith (IQH) yang mana pada dasarnya penubuhan IQH
telah dipersetujui dalam Mesyuarat MAIWP pada 19 Jun
2017. Mesyuarat ini telah dipengerusikan oleh YB Menteri
di Jabatan Perdana Menteri, Mejar Jeneral Dato’ Seri Jamil
Khir bin Haji Baharom (B). Oleh yang demikian, IQH akan
diletakkan sebagai salah sebuah pusat pengajian di bawah
Pusrawi International College of Medical Sciences (PICOMS)
sehingga Universiti MAIWP ditubuhkan.

Mesyuarat Lembaga pada kali ini telah membincangkan
berkenaan tiga kertas cadangan iaitu Kertas Cadangan
Perakuan Keputusan Peperiksaan Semester Akhir Program
Program Pensijilan Tahfiz al-Qur’an JAKIM-IIUM, Kertas
Cadangan Pencalonan Anugerah Kecemerlangan Sempena
Istiadat Konvokesyen Darul Quran JAKIM Kali Ke-26 Tahun
2017, dan Kertas Cadangan Pertukaran Proforma Kursus
Aqidah PTU 1132 Program Pensijilan Tahfiz al-Qur’an
JAKIM-IIUM. Selain itu, terdapat tiga kertas makluman
yang telah dibentangkan iaitu Kertas Makluman Implikasi
Pelaksanaan MQA Di Darul Quran ke atas Maahad Tahfiz
al-Qur’an Negeri dan Institusi yang Bekerjasama dengan
Darul Quran, Kertas Makluman Istiadat Konvokesyen Darul
Qur’an Kali Ke-26 dan Kertas Makluman Pelaksanaan Ihtifal
Huffaz Peringkat Kebangsaan Kali Ke-6 Tahun 2017.

Ahli-Ahli Lembaga Darul Quran yang hadir dalam mesyuarat
pada kali ini ialah, Prof. Dr. Wan Kamal Mujani, Encik Masri
bin Razali, Tuan Razali bin Ariffin, Prof. Madya Dr. Shamsul
Jamili bin Yeob, En. Hassan Nudin bin A. Hamid, Prof. Madya
Dr. Adnan bin Mohamed Yusoff dan Pengarah Darul Quran,
Dr. Haji Nordin bin Ahmad selaku Setiausaha.

semangat kepada para pelajar sebelum berangkat ke Mesir.
Beliau juga mengingatkan para pelajar agar sentiasa menjaga
nama baik Darul Quran. Para pelajar diibaratkan sebagai
duta kecil ke luar negara. Sekiranya baik tingkah laku dan
pencapaian pelajar di sana, maka tempiasnya akan terpalit
pada Darul Quran dan begitulah sebaliknya.

82 orang pelajar yang akan menyambung pengajian di Mesir
ini telah diiringi oleh 3 orang pegawai Darul Quran diketuai
oleh Pengarah Darul Quran sendiri, Dr. Haji Nordin bin Ahmad,
Ketua Penolong Pengarah Hal Ehwal Pelajar dan Penolong
Pegawai Unit Pembangunan Dasar & Standard Cawangan
Kualiti Pendidikan Tahfiz, Haji Miswan bin Mahajar.

Mesyuarat Lembaga Darul Quran kali ke-32 telah bersidang
pada 19 Julai 2017 bertempat di Bilik Mesyuarat Utama,
Aras 8 Blok A, Kompleks Islam Putrajaya. Mesyuarat ini telah
dipengerusikan oleh Ketua Pengarah Jabatan Kemajuan

AHLI-AHLI LEMBAGA DARUL
QURAN BERSIDANG KALI KE-32

92

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

Buat julung-julung kalinya, Darul Quran JAKIM telah
menganjurkan Ihtifal Huffaz Peringkat Kebangsaan yang
diadakan serentak bersama ekspo sempena Istiadat
Konvokesyen Darul Quran JAKIM Kali Ke-26. Program ini
telah diadakan selama lima hari bermula dari 1 hingga 5 Ogos
2017 bertempat di Kompleks Darul Quran JAKIM, Kuala Kubu
Bharu dan tempat-tempat sukan sekitar Kuala Kubu Bharu.

Perasmian telah disempurnakan oleh Yang Berhormat
Timbalan Menteri di Jabatan Perdana Menteri, Senator
Dato’ Dr. Asyraf Wajdi bin Dato’ Dusuki. Beliau dalam
ucapannya telah menekankan berkenaan sasaran Yang
Amat Berhormat Perdana Menteri dalam Dasar Pendidikan
Tahfiz Negara untuk melahirkan 125,000 huffaz profesional
menjelang 2050 sebagai salahsatu agenda Transformasi
Nasional 2050 (TN50). Huffaz profesional yang dimaksudkan
bukan sekadar berkeupayaan menghafaz al-Qur’an tetapi
menguasai pelbagai disiplin ilmu dan cabang kemahiran
yang bermanfaat untuk memacu negara menjadi sebuah
negara yang cemerlang beracuan Quranik.

Sebanyak 11 buah Maahad Tahfiz Al-Qur’an Negeri (MTQN)
selain Darul Quran yang mengambil bahagian dalam Ihtifal
Huffaz Peringkat Kebangsaan 2017 iaitu Maahad Tahfiz
al-Qur’an Negeri Perlis, Institut al-Qur’an Darul Aman
(IQDAR), Kedah, Maahad Tahfiz al-Qur’an Negeri Perak,
Maahad Tahfiz al-Qur’an Wal Qiraat ADDIN Perak, Institut
Tahfiz al-Qur’an Negeri Sembilan (ITQAN), Maahad Tahfiz
al-Qur’an Masjid Sayyidina Ali, Melaka, Maahad Tahfiz
al-Qur’an Negeri Pahang, Institut Pengajian Islam Terengganu
(INSPI), Institut al-Qur’an Terengganu (IQT), Maahad Tahfiz
al-Qur’an, Majlis Agama Islam & Adat Istiadat Melayu
Kelantan dan Maahad Tahfiz al-Qur’an Negeri Sabah.

Sebanyak 26 acara akan dipertandingkan dalam kejohanan
kali ini yang meliputi acara-acara ilmiah atau ihtifal ilmi
dan acara sukan. Antara acara yang dipertandingkan bagi
kategori ihtifal ilmi atau acara ilmiah adalah seperti
Tilawah al-Qur’an Berqiraat, Hafazan al-Qur’an, Debat
Ala Parlimen Bahasa Melayu, Debat Ala Parlimen Bahasa
Inggeris dan Debat Ala Parlimen Bahasa Arab, Pidato Bahasa
Melayu, Pidato Bahasa Inggeris, Pidato Bahasa Arab serta
Nasyid. Bagi kategori acara sukan pula, acara-acara yang
dipertandingkan adalah seperti bola sepak, bola jaring, sepak
takraw, badminton, bola tampar, ping pong dan futsal.

Selain acara yang dipertandingkan dalam Ihtifal Huffaz,
terdapat juga pelbagai acara menarik yang telah dirancang
bagi memeriahkan lagi ekspo konvokesyen pada tahun ini
seperti gerai-gerai pameran serta jualan, program Lailatul
Qur’an, aktiviti berkayak, memanah dan sebagainya.

YB Senator Dato’ Dr. Asyraf Wajdi turut mengambil
kesempatan bersalam-salaman dengan 12 wakil kontinjen
yang bertanding dalam kejohanan pada tahun ini seterusnya
melawat tapak ekspo selepas majlis perasmian. Turut hadir
dalam majlis perasmian ini ialah Timbalan Ketua Pengarah
Pembangunan Insan JAKIM, Datuk Haji Zainal Abidin bin
Jaffar yang mewakili Tan Sri Dato’ Ketua Pengarah JAKIM.

DATO’ ASYRAF WAJDI
MERASMIKAN IHTIFAL HUFFAZ
PERINGKAT KEBANGSAAN 2017
DAN EKSPO KONVOKESYEN
DARUL QURAN

PENGUKUHAN MODAL INSAN

93

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

Seramai 615 orang graduan dari semua program pengajian
yang ditawarkan di Darul Quran telah bergraduasi dalam
sidang yang berlangsung pada 5 Ogos 2017. Majlis yang
berlangsung penuh gilang-gemilang itu telah diadakan di
Dewan Muktamar Darul Quran JAKIM, Kuala Kubu Bharu,
Selangor.

Majlis Istiadat Konvokesyen kali ke-26 ini telah
disempurnakan oleh Yang Berhormat Timbalan Menteri di
Jabatan Perdana Menteri, Senator Dato’ Dr. Asyraf Wajdi
bin Dato’ Dusuki. YB Dato’ juga turut sudi menyampaikan
penganugerahan dalam sidang yang pertama kepada enam
kategori iaitu:

ISTIADAT KONVOKESYEN DARUL
QURAN KALI KE-26 DIRASMIKAN
OLEH YB DATO’ ASYRAF WAJDI

Khas

Kecemerlangan Hafazan
al-Qur’an

Pengerusi Lembaga Darul
Quran

Ahmad Danial bin
Mohd Sani

Nur Amirah binti Azali

Ahmad Zahiruddin
bin Zailani

Amir Hambali bin
Amir Hamzah

Nurul Amirah binti
Mohd Azman

Asma binti
Muhammad Zakaria

Maisarah binti Omar

Mohammad Izzuddin
bin Nan

Muhammad Fikri
Nazim bin Nurul
Huda

Nur Azizah binti
Salam Indra

Zuhaili binti
Kamarudin

2

3

4

Menteri di Jabatan
Perdana Menteri

Nur Izzati binti Fadzli

Hazmi Hisyam bin
Zakaria

Nurul Husna binti
Zainal Abidin

Suhaimi bin Hasyim

Fathiah binti Ahmad
Fuad

Muhammad Asymam
bin Mohd Azmi

5

Perdana Menteri Muhammad
Syarifulhuda bin
Mohd Azeri

Nor Karimah binti
Marwan

6

ANUGERAH        PENERIMABIL

Kecemerlangan Institusi Maahad Tahfiz
al-Qur’an Negeri
Pahang

1

94

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

Seramai 18 orang pensyarah Darul Quran JAKIM dan
Maahad-Maahad Tahfiz al-Qur’an Negeri (MTQN) telah
dianugerahkan sijil Kursus Pensijilan Pembelajaran dan
Pengajaran Pensyarah Darul Quran yang telah dianjurkan
oleh Universiti Pendidikan Sultan Idris (UPSI). Majlis ini telah
diadakan pada 18 Ogos 2017 bertempat di Dewan Sri Tanjung,
Universiti Pendidikan Sultan Idris (UPSI), Tanjung Malim.

Kursus yang telah dilaksanakan pada 10-25 Oktober
2016 ini melibatkan beberapa komponen pemarkahan
seperti komitmen kelas, kerja kursus individu, kerja kursus
berkumpulan dan dua sesi pencerapan. Segala keputusan
pemarkahan pula akan dinilai dalam Mesyuarat Perbentangan

Lain-lain sijil dan Diploma telah disampaikan oleh Ketua
Pengarah JAKIM, Tan Sri Dato’ Haji Othman bin Mustapha
dalam sidang yang kedua. Berikut merupakan pecahan
bilangan graduan berdasarkan program pengajian yang
dijalankan di Darul Quran:

 i.

 ii.

 iii.

 iv.

 v.

 vi.

Majlis Istiadat Konvokesyen Darul Quran JAKIM kali ke-26
juga merupakan majlis istiadat kali pertama bagi Program
Sijil Kemahiran Malaysia (SKM) Bidang Pengurusan Masjid
Tahap 3 dengan 20 orang graduan Program SKM yang akan
bergraduasi ini merupakan perintis serta perantis yang
pertama program ini. Selain itu, Darul Quran turut mengambil
kesempatan dalam majlis istiadat ini untuk menyampaikan
Sijil Tahfiz Malaysia (STM) kepada 33 orang penerima STM
Pangkat Mumtaz bagi calon yang menduduki ujian pada
tahun 2016 dan 2017.

Turut hadir dalam majlis ini ialah Naib Canselor UNITEN,
Dato’ Prof. Ir. Dr. Kamal Nasharuddin bin Mustapha, Ketua
Pengarah Jabatan Pembangunan Kemahiran, Encik Nidzam
bin Kamarulzaman, Setiausaha Tetap Kementerian Hal Ehwal
Agama Negara Brunei Darussalam, Dato’ Seri Setia Haji
Abdul Aziz bin Orang Kaya Maharajalela Haji Yusof, Timbalan
Ketua Pengarah Pengurusan JAKIM, Encik Masri bin Razali,
Ahli-Ahli Lembaga Darul Quran, Ahli-Ahli Jawatankuasa
Penasihat Akademik Darul Quran dan Pengetua-pengetua
Maahad Tahfiz al-Qur’an Negeri (MTQN).

436 orang graduan Program Diploma Tahfiz
al-Qur’an

86 orang graduan Program Pensijilan Tahfiz
al-Qur’an JAKIM-IIUM

36 orang graduan Program Pensijilan Tahfiz
al-Qur’an JAKIM-UNITEN

34 orang penerima Sijil Tamat Pengajian
Program Ijazah Sarjana Muda Pengajian
Qur’an & Sunnah USIM-DQ

Tiga orang graduan Program Pensijilan Tahfiz
al-Qur’an OKUMP (Orang Kelainan Upaya
Masalah Penglihatan)

20 orang graduan Program Sijil Kemahiran
Malaysia (SKM) Bidang Pengurusan Masjid

MAJLIS PENYERAHAN
SIJIL KURSUS PENSIJILAN
PEMBELAJARAN DAN
PENGAJARAN PENSYARAH
DARUL QURAN

PENGUKUHAN MODAL INSAN

95

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

Laporan Kursus Pensijilan Pembelajaran dan Pengajaran
Pensyarah Darul Quran yang dipengerusikan oleh Pengarah
Darul Qur’an, Dr. Haji Nordin bin Ahmad sebelum para peserta
kursus disahkan layak menerima sijil.

Penyerahan sijil-sijil penyertaan ini telah disampaikan oleh
Timbalan Naib Canselor Akademik & Antarabangsa UPSI,
Profesor Dr. Mohd Sahandri Gani bin Hamzah. Turut hadir
dalam majlis ini ialah Ketua Pengarah JAKIM, Tan Sri Dato’
Haji Othman bin Mustapha, Timbalan Ketua Pengarah
Pembangunan Insan JAKIM, Datuk Haji Zainal Abidin bin
Jaffar, Pengarah Pusat Pembangunan Akademik UPSI,
Profesor Madya Dr. Syakirah Binti Samsudin,
pegawai-pegawai kanan serta para pensyarah dari Darul
Qur’an dan UPSI. Profesor Dr. Mohd Sahandri Gani turut
menyampaikan sijil penghargaan kepada Ustaz Mohd
Aishamudin bin Samsungei yang telah dinobatkan sebagai
peserta terbaik kursus.

Berikut merupakan nama-nama peserta Kursus Pensijilan
Pembelajaran dan Pengajaran Pensyarah Darul Quran 2016:

PESERTA JAWATANBIL

Ustaz Othman bin Muda

Ustaz Mohd Abdul Rauf bin
Sidek

Ustaz Ahmad Fuat bin
Jamil

Ustaz Mohammad Zaki bin
Ibrahim

Ustaz Mohd Najib bin
Abdul Ghapar

Ustaz Ahmad Dasuki bin
Hashim

Ustaz Khairul Anuwar bin
Mustaffa

Ustaz Mohd Lutfi bin Jamel

Ustaz Muhammad Zaki bin
Ab Rahman

Pensyarah Darul Quran
JAKIM

Pensyarah Darul Quran
JAKIM

Pensyarah Darul Quran
JAKIM

Pensyarah Darul Quran
JAKIM

Pensyarah Darul Quran
JAKIM

Pensyarah Darul Quran
JAKIM

Pensyarah Darul Quran
JAKIM

Pensyarah Darul Quran
JAKIM

Pensyarah Darul Quran
JAKIM

1

2

3

4

5

6

7

8

9

Ustaz Muhammad Saoki
Dalor bin Abdul Rahman

Pensyarah Darul Quran
JAKIM

10

Ustaz Ikmal Shukri bin
Zulkifli

Pensyarah Darul Quran
JAKIM

11

Ustaz Mohamad Firdaus
bin Mohamad Tarmizi

Ustaz Suhaidi bin Kuanting

Ustaz Zukhilatiff bin
Marzukhi

Ustaz Syed Azri bin Syed
Azmi

Ustaz Asmazawawi bin
Mohamed

Ustaz Mohd Aishamudin
bin Samsungei

Pensyarah MTQN Perak

Pensyarah Institut Tahfiz
al-Qur’an Negeri Sabah
(ITQAS)

Pensyarah Institut
al-Qur’an Darul Aman
(IQDAR)

Pensyarah MTQN
Pahang

MTQN Majlis Agama
Islam Kelantan

Pensyarah Maahad
Tahfiz al-Qur’an ADDIN

13

14

15

16

17

12

96

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

di kediaman TYT Duta Besar Malaysia, Dato’ Ahmad Fadil bin
Shamsuddin. Para peserta GISO ini juga telah menyambut
dan bersolat Hari Raya Aidiladha di Masjid Wilanow bersama
komuniti Islam di sana. Pada hari raya kedua, para peserta
telah berjaya mengendalikan ibadah korban dan jamuan
hari raya dengan kerjasama NGO Islam Sakinah Europe
Foundation serta Muslim Care Malaysia. Sebanyak  27 ekor
kambing biri-biri telah dikorban dan diagihkan kepada
masyarakat minoriti Islam sekitar Warsaw.

Seramai 21 orang mahasiswa Semester Dua Program
Ijazah Sarjana Muda Pengajian al-Qur’an & as-Sunnah
USIM-Darul Quran dengan kerjasama Muslim Care dan
Pusat Belia Antarabangsa (IYC) telah berjaya mengadakan
program khidmat masyarakat bersifat antarabangsa iaitu
Global Islamic Student Outreach (GISO) di Warsaw Poland
pada 24 Ogos 2017 hingga 2 September 2017. Para peserta
ini telah diiringi oleh tiga orang pegawai pengiring dari
Darul Quran terdiri daripada Ketua Penolong Pengarah Hal
Ehwal Pelajar (HEP), Ustaz Haji Kamarul Saman bin Yaacub,
Ketua Penolong Pengarah Cawangan Pengajian Akademik,
Ustazah Kasumawati binti Kassim dan Penolong Pengarah
Kanan Unit Kemahiran Insaniah HEP, Ustaz Ahmad Dasuki bin
Hashim. Turut serta dalam program ini ialah wakil dari Muslim
Care iaitu Tuan Haji Zakaria bin Abd Latif dan wakil dari IYC
ialah Puan Ismazira binti Che Ismail serta Puan Sanawiyah
binti Zainal Arifin.

Antara aktiviti yang telah dijalankan di Poland ialah
pengagihan pek makanan halal kepada semua pelarian umat
Islam di Warsaw, Skalnicowa, Gdansk, Lomza, Bialystok dan
Targuvek. Di samping itu, turut diadakan perbincangan hala
tuju Islam di Poland, penyerahan al-Qur’an wakaf kepada
wakil komuniti minoriti Islam di Pusat Kebudayaan Islam
(Centre of Islamic Culture) di Krakow dan Pusat Kebudayaan
Islam Blue City (Masjid Blue City) di Warsaw. Para peserta
program ini juga telah mengadakan aktiviti gotong-royong
membersihkan bangunan Pusat Komuniti Islam Muslim Care
yang baru dibeli oleh pihak Muslim Care Malaysia.

Bertepatan tanggal 31 Ogos, dengan semangat patriotik
kenegaraan yang didukung oleh mahasiswa USIM-DQ,
para peserta telah menyambut hari kemerdekaan Malaysia
bersama kakitangan kedutaan dan pelajar Malaysia di Poland

MAHASISWA USIM-DQ MENABUR
BAKTI MERENTASI SEMPADAN
ANTARABANGSA DI BUMI POLAND

PENGUKUHAN MODAL INSAN

97

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

Terdapat dua kategori kursus yang dilaksanakan di ILIM
iaitu Kursus Jangka Pendek dan Kursus Jangka Sederhana.
Sepanjang tahun 2017, sebanyak 78 Kursus Jangka Pendek
dan 20 Kursus Jangka Sederhana telah berjaya dilaksanakan.
Sebanyak enam Sijil Tinggi ditawarkan iaitu Sijil Tinggi
Pengurusan Sains Dakwah, Sijil Tinggi Pengurusan Fatwa,
Sijil Tinggi Muamalat, Sijil Tinggi Kaunseling Syarie dan
Pengurusan Runding Cara Kekeluargaan, Sijil Tinggi Bahasa
Arab dan Kursus Ruqyah Syar’iyyah. Hasil pelaksanaan
kursus sijil tinggi ini, seramai 138 orang peserta telah
layak dianugerahkan sijil tinggi dalam bidang-bidang yang
ditawarkan. Perincian maklumat adalah seperti berikut:

LAPORAN KURSUS ILIM MENGIKUT TRAINING
INFORMATION SYSTEM (I-TIS)

Pada tahun 2017, jumlah keseluruhan program latihan yang
telah dilaksanakan oleh ILIM adalah sebanyak 98 program
yang melibatkan tujuh kluster pengajian. Walaupun terdapat
program-program yang dirancang tidak dapat dilaksanakan
ekoran kekangan kewangan, namun ILIM telah menggantikan
program-program tersebut dengan program ad hoc yang
menggunakan bajet yang minimum.

INSTITUT LATIHAN ISLAM
MALAYSIA (ILIM)

KLUSTER NAMA PROGRAM TARIKH PROGRAM JUMLAH PESERTA LAYAK TERIMA
SIJIL

35

26

20 - 23 Februari

10 - 13 April

Sijil Tinggi Pengurusan Sains Dakwah
(Tahap 1)

Sijil Tinggi Pengurusan Sains Dakwah
(Tahap 2)

KSDAM

PROGRAM SIJIL TINGGI ILIM TAHUN 2017

17
26

22 - 25 MeiSijil Tinggi Pengurusan Sains Dakwah
(Tahap 3)

55

24

21

52

22

12

47

13

21

26

11

45

10

16

28 - 30 Mac

6 - 9 Mac

13 - 16 Mac

25 - 27 April

8 - 11 Mei

22 - 25 Mei

25 - 27 Julai

24 - 27 Julai

21 - 24 Ogos

11 - 14 September

18 - 21 September

Sijil Tinggi Pengurusan Fatwa (Tahap 1)

Sijil Tinggi Bahasa Arab (Tahap 1)

Sijil Tinggi Muamalat (Tahap 1)

Sijil Tinggi Pengurusan Fatwa (Tahap 2)

Sijil Tinggi Bahasa Arab (Tahap 2)

Sijil Tinggi Muamalat (Tahap 2)

Sijil Tinggi Pengurusan Fatwa Tahap 3)

Sijil Tinggi Bahasa Arab (Tahap 3)

Sijil Tinggi Muamalat (Tahap 3)

Sijil Tinggi Pengurusan Sains Dakwah
(Tahap 4)

Sijil Tinggi Bahasa Arab (Tahap 4)

KIT

KPPB

KEHA

2611 - 14 AprilSijil Tinggi Kaunseling Syarie
dan Pengurusan Runding Cara
Kekeluargaan (Tahap 1)

KPKU

98

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

Berikut merupakan carta pelaksanaan program mengikut
bulan:

Berdasarkan Laporan I-TIS, peratusan kehadiran kursus
oleh Kumpulan Pelaksana di ILIM mencapai jumlah
tertinggi iaitu sebanyak 70% berbanding Kumpulan
Pengurusan & Profesional iaitu sebanyak 25% dan 5% bagi
kategori-kategori lain.

Daripada jumlah keseluruhan peserta kursus-kursus di ILIM,
seramai 1,500 orang (42%) adalah daripada agensi-agensi
agama, manakala seramai 2,058 orang (58%) daripada
agensi-agensi lain.

2913 - 16 JunSijil Tinggi Kaunseling Syarie
dan Pengurusan Runding Cara
Kekeluargaan (Tahap 2)

23

25

552

32

35

10 - 12 Julai

11-15 September

15 - 18 Ogos

12 - 15 September

Kursus Rukyah Syarie Siri 1

Kursus Rukyah Syarie Siri 1

JUMLAH (20)

Sijil Tinggi Kaunseling Syarie
dan Pengurusan Runding Cara
Kekeluargaan (Tahap 3)

Sijil Tinggi Kaunseling Syarie
dan Pengurusan Runding Cara
Kekeluargaan (Tahap 4)

KPKU

24

17

138

JUMLAH
PROGRAM

JUMLAH
PESERTA

BULAN

5

13

12

128

352

425

JANUARI

FEBRUARI

MAC

12

10

1

1

10

98

15

13

492

229

33

33

327

3558

701

333

MEI

SEPTEMBER

JUN

OKTOBER

JULAI

JUMLAH

APRIL

OGOS

Carta 1: Kehadiran Peserta Mengikut Kumpulan Jawatan
(ILIM)

28%

 8%

28%
 58% 58%

 8%

 3%

JAKIM

JAIN

MAIN

PEJABAT MUFTI

LAIN-LAIN AGENSI

 3%

Carta 2: Kehadiran Peserta Mengikut Agensi (ILIM)

30%

40%

50%

0%

10%

20%

70%

60%

80%

PENGURUSAN &
PROFESIONAL

PELAKSANA LAIN-LAIN

PENGUKUHAN MODAL INSAN

99

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

Penilaian pengurusan kursus telah dibuat berdasarkan
kepada lapan aspek utama, Iaitu :

 a) Peruntukan masa kursus

 b) Penyediaan makanan

 c) Penginapan

 d) Bahan-bahan nota

 e) Kelengkapan bilik kuliah

 f) Perkhidmatan perpustakaan

 g) Makmal komputer

 h) Kecekapan urus setia

Kebanyakan peserta kursus-kursus di ILIM berpuas hati
dengan lapan aspek yang dinilai. Peratusan Sangat Setuju
adalah paling tinggi iaitu antara 71% hingga 81%. Manakala
peratusan Tidak Setuju ialah di bawah 20%.

Institut Latihan Islam Malaysia (ILIM) menganjurkan Majlis
Apresiasi ILIM 2017 pada 12 Oktober 2017 (Khamis)
bertempat di Dewan Datuk Mohd Shahir ILIM, Bangi,
Selangor. Ucaptama perasmian dan penganugerahan
disempurnakan oleh Ketua Pengarah JAKIM,  Tan Sri Dato’
Haji Othman bin Mustapha, mewakili Menteri di Jabatan

Perdana Menteri, YB Mejar Jeneral Dato’ Seri Jamil Khir bin
Haji Baharom.

Selaras dengan perkembangan negara dan keperluan
pengurusan hal ehwal Islam dalam masyarakat Muslim
di Malaysia, ILIM selaku institusi latihan berteraskan Islam
telah merangka dan menganjurkan program–program
latihan bagi meningkatkan tahap kompetensi para penjawat
awam khsususnya dan masyarakat Muslim amnya.  Ia terdiri
daripada siri seminar, kolokium, konvensyen dan pelbagai
lagi program di peringkat kebangsaan dan antarabangsa.

Pada tahun ini, ILIM terus mengekalkan tradisi kecemerlangan
dan memartabatkan ilmu dengan meraikan para penerima sijil
tinggi anjuran institut ini sepanjang tahun 2017.  Seramai 163
orang peserta kursus pelbagai sijil tinggi anjuran ILIM akan
menerima sijil bagi mengiktiraf keilmuan dan pengorbanan
mereka mendalami ilmu dan berkongsi pengalaman dalam
sesi pembelajaran di ILIM.  Kursus sijil tinggi yang ditawarkan
pada tahun ini ialah Sijil Tinggi Pengurusan Sains Dakwah,
Sijil Tinggi Bahasa Arab, Sijil Tinggi Muamalat, Sijil Tinggi
Pengurusan Fatwa, Sijil Tinggi Kaunseling Syarie dan
Kekeluargaan Islam dan Sijil Ruqyah Syarie .

Setiap peserta menerima sijil yang disampaikan oleh Ketua
Pengarah JAKIM manakala peserta terbaik setiap sijil tinggi
dianugerahkan sijil penghargaan dan hadiah iringan dalam
majlis tersebut.

Berikut  merupakan Senarai Penerima Sijil Terbaik:

Pada majlis tersebut juga, pihak ILIM telah menghargai para
tenaga pendidiknya melalui penganugerahan Anugerah
Perunding Latihan Terbaik Kluster kepada Perunding
Kluster yang terpilih.  Pemilihan penerima anugerah ini

Carta : Analisis Kepuasan Hati Peserta Terhadap Pelaksanaan
Program-Program Latihan ILIM Pada Tahun 2017

30%

40%

50%

0%

10%

20%

70%

60%

PERUNTUKAN
MASA

PENYEDIAAN
MAKANAN

PENGINAPANN OTA
KULIAH

BILIK
KULIAH

PERKHIDMATAN
PERPUSTAKAAN

MAKMAL
KOMPUTER

KECEKAPAN
URUS SETIA

Setuju Tidak SetujuSangat Setuju

MAJLIS APRESIASI INSTITUT
LATIHAN ISLAM MALAYSIA 2017

SIJIL PENERIMABIL

Sijil Tinggi Bahasa Arab

Sijil Tinggi Pengurusan
Fatwa

Sijil Tinggi Kaunseling
Syarie & Runding Cara
Keluarga

Sijil Ruqyah Syarie

Sijil Tinggi Muamalat

Azhan bin Othman

Zamri bin Ab Kadir

Sammah bin Uddin

Dato’ Selamat bin
Paigo

Mohamad Zaidi bin
Abdullah

1

2

3

4

5

Senarai Penerima Sijil Terbaik

100

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

Persidangan Antarabangsa Pengurusan Masjid, Zakat dan
Wakaf (I-MAF) 2017 telah diadakan dengan jayanya selama
dua hari bermula 4 hingga 5 Disember 2017 bertempat di
Dewan Datuk Mohd Shahir, Institut Latihan Islam Malaysia
(ILIM) yang mengangkat tema transformasi ekonomi ummah
melalui pengurusan masjid, zakat dan wakaf.

Persidangan ini dirasmikan oleh Timbalan Menteri di Jabatan
Perdana Menteri, YB Senator Dato’ Dr. Asyraf Wajdi bin
Dato’ Dusuki.  Turut hadir bersama Pengarah Persidangan;
Dr. Mahyuddin Ismail, Timbalan Rektor Kolej Universiti Islam
Selangor (KUIS), Dr. Syukri Abdul Rahman, Timbalan Naib
Canselor Universiti Malaysia Pahang, Prof. Datuk Dr. Yuserrie
Zainuddin dan Pengarah ILIM; Puan Hajah Zaiton Abdul
Rahman.

Kolaborasi strategik di antara beberapa agensi Kerajaan,
Institusi Pengajian Tinggi Awam, dan pihak swasta seperti

adalah berdasarkan kriteria kecemerlangan dan komitmen
yang telah ditunjukkan oleh pegawai dalam melaksanakan
program latihan yang dirancang, sama ada sebagai fasilitator
mahupun penceramah.

Adalah menjadi harapan ILIM untuk meneruskan
kecemerlangan dalam melatih para penjawat awam yang
kompeten, berintegriti dan bernilai tinggi selaras dengan visi
ILIM untuk menjadi peneraju latihan Islam bertaraf global.

Anugerah Perunding Latihan Terbaik Kluster

ANUGERAH PENERIMABIL

Kluster Pendidikan dan
Pengajian Bahasa

Kluster Sains Dakwah dan
Pengurusan Masjid

Zainuddin bin Ab
Rahman

Ruslan bin Ibrahim

1

2

Kluster Kecemerlangan
Kepimpinan Islam

Mohd Saufi bin Him3

Kluster Ekonomi Islam dan
Pengurusan Halal

Kluster Ilmu Teras

Kluster Pembangunan
Keluarga dan
Undang-Undang

Kluster Pengurusan
Teknologi Maklumat

Syazana Nadzirah binti
Abu Hassan

Mahdi al-Hilmy bin
Arshad

Mazlina bt Jalani

Shahiza binti Shahar

5

4

6

7

Ketua Pengarah JAKIM, Tan Sri Dato’ Haji Othman bin
Mustapha telah merasmikan Majlis Apresiasi ILIM 2017

Sesi penyampaian Sijil oleh Ketua Pengarah JAKIM kepada
peserta Kursus Sijil Tinggi.

Sebahagian penerima sijil di Majlis Apresiasi ILIM 2017

Penerima-penerima Anugerah Perunding Terbaik ILIM:
Dari kiri: Mahdi al-Hilmi bin Arshad, Mohd Saufi bin Him,
Mazlina bt Jalani, Syazana Nadzirah binti Abu Hassan,

Shahiza binti Shahar dan Ruslan bin Ibrahim.

PERSIDANGAN ANTARABANGSA
PENGURUSAN MASJID, ZAKAT
DAN WAKAF 2017 (I-MAF)

PENGUKUHAN MODAL INSAN

101

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

ILIM, Majlis Ugama Islam dan Adat Resam Melayu Pahang
(MUIP), Bank Islam Malaysia Berhad (BIMB), Majlis Agama
Islam Selangor (MAIS), Lembaga Zakat Selangor (LZS), Kolej
Universiti Islam Antarabangsa Selangor (KUIS), Universiti
Malaysia Pahang (UMP) dan Telaga Biru Sdn Bhd berjaya
merealisasikan penganjuran wacana ilmu seperti ini.

Objektif persidangan ini antaranya menyediakan platform
kepada para peserta untuk berkongsi maklumat, pandangan
dan pengalaman dalam usaha transformasi dan membangun
peranan masjid, zakat dan wakaf.  Selain itu, menjadi medan
percambahan idea yang baru dan inovatif bagi mewujudkan
kaedah pembaharuan teknologi serta menyediakan ruang
kepada para penyelidik dalam dan luar negara untuk
membincangkan hasil penyelidikan dalam bidang pengurusan
masjid, zakat dan wakaf.

Seramai 100 peserta hadir dalam persidangan tersebut
dengan 20 pembentangan kertas kerja dari para penyelidik,
tokoh-tokoh akademik dan agama dari dalam dan luar
negara.

Institut Latihan Islam Malaysia (ILIM) melalui Kluster
Kecemerlangan Kepimpinan Islam (KKKI) telah
menganjurkan Wacana Eksekutif: Tadbir Urus Islam Yang
Baik pada 16 Mac 2017 (Khamis) bertempat di Auditorium
Al-Shafii, ILIM.  Wacana Eksekutif ini merupakan satu program
yang memberi fokus kepada tadbir urus Islam yang baik dari
sudut pengurusan hal ehwal Islam di Malaysia.

Seramai 130 orang peserta yang terdiri daripada kumpulan
Pengurusan dan Profesional Majlis Agama Islam Negeri
(MAIN), Jabatan Agama Islam Negeri (JAIN), JAKIM dan Kader
JAKIM di Kementerian telah menghadiri wacana pada kali ini.
Turut hadir Timbalan Ketua Pengarah (Dasar) JAKIM, Timbalan
Ketua Pengarah (Pembangunan Insan) JAKIM, Timbalan Ketua
Pengarah (Pengurusan) JAKIM, Ketua-Ketua Jabatan/Agensi
Negeri dan Pengarah-Pengarah Bahagian JAKIM.

Objektif yang digariskan dalam penganjuran wacana ini ialah
memberi kefahaman mengenai tadbir urus yang baik dalam
organisasi, meningkatkan kesedaran mengenai kepentingan
mengamalkan tadbir urus yang baik, mewujudkan semangat
kebersamaan dalam mengurus hal ehwal Islam di Malaysia
melalui perkongsian idea dan pengalaman dan meningkatkan
sistem pengurusan hal ehwal Islam yang lebih sistematik dan
berkesan.

Wacana eksekutif yang julung kali diadakan ini telah
disampaikan sendiri oleh Ketua Pengarah JAKIM, Tan Sri
Dato’ Haji Othman bin Mustapha.  Memetik ucapan beliau
yang memberi fokus kepada Landskap Baharu Pengurusan
Hal Ehwal Islam di Malaysia, penekanan telah diberi tentang
beberapa perkara yang menjadi landasan kepada kekuatan
pengurusan hal ehwal Islam di Malaysia. Beliau juga
mengingatkan tentang cabaran dan halangan yang terpaksa
dilalui oleh agensi-agensi agama dalam mengurus hal ehwal
Islam di Malaysia. Di akhir ucapannya, beliau mengajak
para peserta untuk menzahirkan semangat kebersamaan
yang tinggi dalam membina Landskap Baharu Pengurusan
Hal Ehwal Islam di Malaysia selaras dengan Transformasi
Nasional 2050 (TN50) yang digagaskan oleh kerajaan.YB Senator Dato’ Dr. Asyraf Wajdi Dato’ Dusuki menerima

cenderahati daripada Timbalan Canselor Hal Ehwal Pelajar
dan Alumni Universiti Malaysia Pahang, Professor Datuk Dr

Yuserrie Zainuddin.

WACANA EKSEKUTIF : TADBIR
URUS ISLAM YANG BAIK

Ketua Pengarah JAKIM, Tan Sri Dato’ Haji Othman bin
Mustapha menyampaikan amanat di majlis Wacana

Eksekutif 2017.

102

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

Program ini adalah sebagai tambahan kepada
program-program seumpama ini yang telah dilaksanakan
oleh beberapa pihak yang mana tertumpu kepada beberapa
peserta sahaja. Menurut beliau, perancangan untuk
mengadakan program ini lebih berbentuk komprehensif dan
bersilibus untuk penyertaan yang lebih terbuka dan meluas.

Usaha ini telah disokong oleh Institut Pengajian al-Qur’an
(IPaQ) yang juga mempunyai matlamat yang sama.  IPaQ telah
merangka gagasan untuk menubuhkan sebuah Akademi
Qari-Qariah Malaysia (AQMA) bagi melahirkan qari-qariah
pelbagai peringkat usia.  Program IPaQ ini selanjutnya akan
ditempatkan di Akademi al-Qur’an Malaysia (AL-QALAM),
Petaling Jaya yang telah ditubuhkan oleh IPaQ pada tahun
2016.

Antara tenaga pengajar yang banyak membantu membimbing
peserta Kursus ini adalah Johan Tilawah al-Qur’an Peringkat
Antarabangsa 2016, Ustaz Wan Ainuddin Hilmi Abdullah,
Johan Antarabangsa 1994/1995, Ustaz Haji Abdul Rahim
Ahmad, Johan Tilawah al-Qur’an Antarabangsa 1999, Ustaz
Yahaya Daud, dan Johan Antarabangsa 1964/1965/1972/
1976/1977/1989/1990/1991, Datuk Hajjah Faridah Binti Mat
Saman.

Majlis ini turut diserikan dengan slot pertandingan Mini
Tilawah al-Qur’an yang diadakan bersekali dengan Majlis
Perasmian Penutup Kursus yang disempurnakan oleh Ketua
Pegawai Eksekutif Majlis Agama Islam Wilayah Persekutuan
(MAIWP), Dato’ Haji Paimuzi Yahya.

Usaha untuk menyediakan platform pemantapan pembacaan
kalangan Qurra’ yang berhasrat untuk mempersiapkan diri
bagi menyertai tilawah-tilawah al-Qur’an di peringkat daerah,
negeri dan kebangsaan telah mencetuskan satu kerjasama
strategik antara Institut Latihan, Islam Malaysia (ILIM), Institut
Pengajian al-Qur’an (IPaQ) dan Centre Of Quranic Research
Universiti Malaya (CQRUM) dalam menganjurkan Kursus
Tahsin Al-Qur’an Peringkat Kebangsaan 2017 pada 26 hingga
30 November 2017 yang lalu.

Cetusan idea program ini telah dimulakan oleh Johan Tilawah
al-Qur’an Peringkat Antarabangsa 2016 Ustaz Wan Ainuddin
Hilmi Abdullah, bersama beberapa rakan qurra’ yang
terdiri daripada johan-johan Tilawah al-Qur’an Peringkat
Antarabangsa telah memanfaatkan pengetahuan, kemahiran
dan pengalaman mereka untuk membantu para qurra’ yang
mempunyai hasrat meningkatkan mutu pembacaan terutama
bagi penyediaan untuk penyertaan di tilawah-tilawah
al-Qur’an.

Barisan pegawai-pegawai kanan dan pegawai kumpulan
pengurusan dan profesional JAKIM yang hadir di majlis

Wacana Eksekutif ini.

Sesi soal jawab dan perkongsian pengalaman turut
diadakan bagi memantapkan pengisian program.

KURSUS TAHSIN AL-QUR’AN
PERINGKAT KEBANGSAAN 2017

Ketua Pegawai Eksekutif Majlis Agama Islam Wilayah
Persekutuan (MAIWP), Dato’ Haji Paimuzi bin Yahya
menyampaikan ucapan perasmian Kursus Tahsin

Al-Quran Peringkat Kebangsaan 2017.

PENGUKUHAN MODAL INSAN

103

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

Ketua-Ketua Kerajaan Komanwel di New Delhi, India, untuk
menandakan komitmen Malaysia terhadap Kerjasama
Selatan-Selatan, khususnya Kerjasama Teknikal dalam
kalangan negara-negara membangun (TCDC).

Selaras dengan semangat Kerjasama Selatan-Selatan,
MTCP yang merupakan program kerjasama teknikal
dua hala, berkongsi pengalaman pembangunan dengan
negara-negara membangun yang lain.

Falsafah “memakmurkan jiran” adalah asas utama bagi
program tersebut. Program ini menyediakan pelbagai
bentuk kerjasama teknikal dalam bidang di mana Malaysia
mempunyai pengalaman dan kepakaran.

MTCP memberi penekanan kepada pembangunan sumber
manusia melalui penyediaan latihan dalam pelbagai bidang
yang penting bagi pembangunan sesebuah negara seperti
pentadbiran awam, pertanian, pembasmian kemiskinan,
promosi pelaburan, teknologi maklumat dan komunikasi,
perbankan dan Bahasa Inggeris.

Metodologi pengajaran dan pembelajaran yang telah
dijalankan termasuk taklimat, perbincangan, ceramah, dan
latihan simulasi.  Para peserta juga didedahkan dengan
lawatan sambil belajar ke Putrajaya, Ayamas Corporation
Sdn Bhd, Bahagian Hab Halal JAKIM, Institut Penyelidikan
Produk Halal (IPPH) Universiti Putra Malaysia, Pharmaniaga
Manufacturing Berhad, Kementerian Perdagangan Dalam
Negeri Koperasi dan Kepenggunaan dan Serunai Commerce
Sdn Bhd.

Secara keseluruhannya, para peserta memberi komen positif
bahawa objektif program ini telah dapat dicapai dengan
mendapat pelbagai pengetahuan dan pengalaman baru
sepanjang program tersebut.  Antara komen positif yang
diterima termasuk “jangkaan program ini telah dipenuhi,
pengetahuan dan pemahaman yang lebih baik mengenai
pensijilan Halal di Malaysia dari pengalaman Malaysia, dan
juga dapat menjalinkan jaringan dengan pegawai Malaysia
dan dalam kalangan peserta.

Institut Latihan Islam Malaysia dengan kerjasama
Kementerian Luar Negeri (Wisma Putra) telah mengadakan
Program Kerjasama Teknikal Malaysia (Malaysian Technical
Co-operation Programe-MTCP) yang memfokus kepada
topik “The Administration Halal Certification Body
2017” pada 6 hingga 19 Ogos 2017 bertempat di RHR
Hotel@UNITEN Bangi, Selangor.

Program ini merupakan edisi kelima penganjuran ILIM
dengan sokongan penuh pihak Sekretariat MTCP Wisma
Putra dan Bahagian Hab Halal JAKIM. Ia merupakan sebuah
platform terbaik bagi Malaysia untuk berkongsi pengalaman
dan kepakaran dalam membangunkan ekosistem pensijilan
halal di Malaysia dan cabaran semasa yang dihadapi bagi
menentukan sistem pensijilan halal Malaysia sentiasa
terkehadapan dan diiktiraf dunia.

Program kali ini telah mendapat pencalonan dari lebih
20 buah negara. Walau bagaimanapun, hanya 10 orang
peserta dari 10 buah negara telah berjaya dipilih untuk
mengikuti program tajaan kerajaan Malaysia ini, iaitu
Kyrgystan, Sudan, Sudan Selatan, Mesir, Sri Lanka, Bosnia
& Herzegovina, Tunisia, Mexico, Afrika Selatan dan Gambia.

Program Kerjasama Teknikal Malaysia (MTCP) dicetuskan
melalui Mesyuarat Ketua-Ketua Kerajaan Komanwel Pertama
(CHOGM) di Sydney pada Februari 1978 dan telah dilancarkan
secara rasmi pada 7 September 1980 di Mesyuarat

PROGRAM KERJASAMA
TEKNIKAL MALAYSIA “THE
ADMINISTRATION HALAL
CERTIFICATION BODY 2017”

Barisan para juri yang terdiri dari Qari dan Qariah
kebangsaan.

104

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

Perasmian konvensyen anjuran ILIM ini disempurnakan oleh
Pengarah Bahagian Kemajuan Islam JAKIM, Puan Hajjah
Hakimah Mohd Yusoff.  Konvensyen ini mendapat sambutan
dan penglibatan pelbagai lapisan dan peringkat iaitu dari
kalangan pelajar sekolah, universiti, sektor awam, swasta,
pesara dan masyarakat umum.

Konvensyen ini mengetengahkan perkongsian beberapa
topik dalam bentuk forum yang amat bermanfaat kepada
masyarakat Islam khususnya selaku pengguna.  Antaranya:
Pensijilan Halal Malaysia: Suatu Pencerahan, Penerapan
Amalan Kebersihan dan Kesihatan Selaras dengan Prinsip
Halalan Toyyiba, Isu-Isu Tular Halal di Media Sosial:
Kesedaran dan Tindakan dan Hak dan Tanggungjawab
Pengguna Muslim terhadap Produk Halal.

Ahli panel yang terlibat dalam menjayakan konvensyen ini
merupakan Subject Matter Expert (SME) yang berpengalaman
dalam bidang berkaitan pengurusan halal antaranya;
Penolong Pengarah Kanan Bahagian Hab Halal JAKIM, Encik
Johari bin Ab Latiff,  Ketua Penolong Pengarah, Bahagian
Hab Halal JAKIM, Encik Fakarudin bin Masod, Pegawai
Teknologi Makanan, Kementerian Kesihatan Malaysia, Encik
Sazly Azizudin bin Sahaimi dan Ketua Unit Operasi Bahagian
Penguatkuasa, KPDNKK, Encik Ridzuan bin Mat Isa.

Peserta turut didedahkan dengan penggunaan aplikasi
halal menerusi telefon bimbit iaitu “verify halal” dan Global
Halal Datapool yang dibangunkan oleh Serunai Commerce
Sdn. Bhd. Taklimat mengenai aplikasi tersebut disampaikan
oleh Ketua Pegawai Eksekutif Serunai Commerce Sdn. Bhd,
Puan Amnah binti Shaari.

Konvensyen ini juga memberi peluang kepada beberapa
usahawan tempatan memasarkan produk serta perkhidmatan
mereka.

Tujuan utama Konvensyen ini  adalah menyebarkan maklumat
tentang kepentingan Pensijilan Halal Malaysia, memberi
pendedahan kepada peserta tentang hak-hak mereka sebagai
pengguna muslim seterusnya memberi penjelasan tentang
isu-isu semasa berkaitan halal yang tular di Malaysia.  Acara
itu juga adalah sebahagian daripada peranan dan usaha
ILIM untuk memartabatkan pensijilan halal dalam kalangan
masyarakat Malaysia.

Seramai 340 orang peserta telah menghadiri Konvensyen
Kepenggunaan Halal Peringkat Kebangsaan yang telah
diadakan di Dewan Datuk Mohd Shahir, Institut Latihan Islam
Malaysia (ILIM) pada 26 Oktober 2017.

Peserta Program MTCP dari pelbagai Negara iaitu Kyrgystan,
Sudan, Sudan Selatan, Mesir, Sri Lanka, Bosnia & Herzegovina,

Tunisia, Mexico, Afrika Selatan dan Gambia.

Sesi Lawatan ke Kilang Ayamas Food Corporation Sdn Bhd
bagi mengetahui proses-proses penyediaan makanan sejuk

beku yang halal.

Lawatan ke Bahagian Hab Halal JAKIM bagi mendedahkan
peserta kepada prosedur pengeluaran Sijil Halal di Malaysia.

KONVENSYEN KEPENGGUNAAN
HALAL PERINGKAT KEBANGSAAN

PENGUKUHAN MODAL INSAN

105

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

sesuai kepada peserta-peserta dalam kategori umum di
mana mereka baru untuk mengenali dan mempelajari
Bahasa Arab. Modul Peringkat Pertengahan dan Tinggi
pula lebih mensasarkan kepada Pegawai-Pegawai
Perkhidmatan Hal Ehwal Islam (Kumpulan Pengurusan dan
Profesional), sementara Modul Pengajaran dan Pembelajaran
mengkhususkan kepada Guru-Guru Sekolah Rendah Agama
Negeri dan juga Guru-Guru Kelas Agama dan Fardhu Ain
(KAFA).

Pembinaan modul yang bermula pada tahun 2016 telah
mendapat kerjasama dari pelbagai pihak iaitu Bahagian
Pembangunan Insan, JAKIM dan para pensyarah Jabatan
Bahasa Arab dari Institut Pendidikan Guru Malaysia Kampus
Pendidikan Islam, Bangi dan Kampus Perempuan Melayu
Melaka.

Adalah diharapkan agar terhasilnya modul ini, para peserta
yang mengikuti Kursus Bahasa Arab di ILIM mempunyai
satu buku rujukan yang khusus dan seterusnya akan dapat
mempertingkatkan lagi penguasaan Bahasa Arab.

Institut Latihan Islam Malaysia (ILIM) menerusi Kluster
Pendidikan dan Pengajian Bahasa (KPPB) telah berjaya
menerbitkan dan melancarkan Buku Modul Kursus Bahasa
Arab pada 17 November 2017.  Pelancaran modul ini telah
disempurnakan oleh Pengarah ILIM, Puan Hajjah Zaiton binti
Abd Rahman.

Modul Kursus Bahasa Arab ini disusun secara komprehensif
bertujuan dijadikan panduan dan sumber rujukan utama
untuk aktiviti pengajaran dan pembelajaran (P&P) kepada
para peserta yang mengikuti Kursus Bahasa Arab di ILIM.

Modul ini mengandungi empat peringkat pengajian iaitu
Peringkat Asas, Peringkat Pertengahan, Peringkat Tinggi
dan juga Peringkat Pengajaran dan Pembelajaran (P&P).
Keempat-empat peringkat ini mempunyai sasaran pesertanya
yang tersendiri. Sebagai contoh, Modul Peringkat Asas lebih

Konvensyen ini mendapat sambutan dan penglibatan
pelbagai lapisan dan peringkat iaitu daripada kalangan

pelajar sekolah, universiti, sektor awam, swasta, pesara dan
masyarakat umum.

Buku Modul Kursus Bahasa Arab yang merangkumi empat
peringkat.

Pengarah ILIM, Puan Hajjah Zaiton binti Abd Rahman
merasmikan pelancaran Buku Modul Kursus Bahasa Arab

PELANCARAN BUKU MODUL
KURSUS BAHASA ARAB

106

Pengarah Bahagian Kemajuan Islam JAKIM, Puan Hajjah
Hakimah Mohd Yusof menyampaikan ucapan perasmian
Konvensyen Kepenggunaan Halal Peringkat Kebangsaan.

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

 v. Latihan Amali/Praktikal

Peserta telah didedahkan dengan Program Street Dakwah
di sekitar kawasan ibu negara seperti di Kampung Baru,
Jalan Masjid India dan KLCC serta program untuk bertemu
gelandangan, golongan remaja dan golongan bermasalah di
kawasan tersebut.

Program Ziarah Mahabbah Ihya’ Wasatiyyah bersama
masyarakat FELDA gugusan Tun Ghafar, Jasin, Melaka turut
diadakan.  Antara FELDA yang terlibat ialah FELDA Tun
Ghafar Bukit Senggeh, FELDA Tun Ghafar Air Kangkong dan
FELDA Tun Ghafar Kemendor.  Majlis perasmian program
ini telah disempurnakan oleh YB Datuk Wira Hj. Ghazale bin
Muhamad, ADUN Kawasan Rim, Melaka.  Turut serta dalam
program ini, Timbalan Ketua Pengarah (Pembangunan Insan)
JAKIM, Datuk Haji Zainal Abidin bin Jaafar.  Program ini turut
dijayakan dengan kerjasama Hidayah Centre Foundation,
Seranta FELDA dan Institut Wasatiyyah Malaysia.

Sudah sampai masanya program-program dakwah diberi
nafas baru supaya usaha dakwah kita tidak ketinggalan
zaman dan sentiasa selari dengan kehendak masyarakat
pada hari ini.  Tugas dan bebanan yang harus digalas oleh
pendakwah kini lebih mencabar.  Pendakwah perlu membuat
persediaan yang rapi dengan melengkapkan diri mereka
dengan pelbagai ilmu.

Diharapkan dengan perlaksanaan kursus ini dapat
memberi info yang meluas, kefahaman yang mendalam,
kemahiran yang pelbagai serta keberanian yang jitu dalam
mempersiapkan diri sebagai seorang da’i pegawai hal ehwal
Islam alaf ke- 21.

Institut Latihan Islam Malaysia (ILIM) menerusi Kluster
Pengurusan Sains Dakwah dan Pengurusan Masjid telah
menganjurkan Kursus Sijil Tinggi Pengurusan Sains Dakwah
(Tahap 4) pada 24 hingga 28 September 2017. Kursus ini
berlangsung selama empat hari yang melibatkan seramai 26
orang peserta yang terdiri daripada pegawai perkhidmatan
hal ehwal Islam dan pelbagai agensi perkhidmatan awam
dari seluruh Malaysia.  Kursus ini juga merangkumi latihan
praktikal kepada peserta-peserta yang telah berjaya melepasi
tiga tahap sebelumnya.

Kursus ini memberi pendedahan kepada peserta berkaitan
strategi dan pendekatan dakwah yang berkesan kepada
kumpulan sasar dengan sistematik agar peserta boleh
melibatkan diri secara aktif dalam menyumbang tenaga dan
meningkatkan kesungguhan dalam kerja-kerja dakwah.

Antara modul dalam kursus ini adalah:

 i. Modul Metodologi Dakwah

 ii. Modul Pengurusan dan Kepimpinan
  Dakwah

 iii. Modul Psikologi dan Kaunseling Islam

 iv.. Modul Komunikasi Dakwah dan Media
  Baharu

Pengarah ILIM, Puan Hajjah Zaiton binti Abd Rahman
menyampaikan sijil penghargaan kepada salah seorang

Editor Buku Modul Bahasa Arab, Puan Fazlulaini binti Mohd
Yunus.

MELAHIR DAIE YANG MANTAP
DAN PENYAMPAIAN DAKWAH
SECARA BERHIKMAH

Peserta dan urus setia yang terlibat dalam menganjurkan
Kursus Sijil Tinggi Pengurusan Sains Dakwah (Tahap 4).

PENGUKUHAN MODAL INSAN

107

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

JAKIM sekali lagi menganjurkan Kursus Pra Persaraan
Perkhidmatan Awam Jabatan Kemajuan Islam Malaysia
(JAKIM) Siri 2 2017 pada 24 hingga 27 Oktober 2017
bertempat di Pangkor Coral Bay Resort, Pulau Pangkor, Perak
berikutan kejayaan penganjuran pada siri yang pertama dan
permintaan yang tinggi dari Warga JAKIM. Seramai 59 orang
peserta telah menghadiri kursus ini yang terdiri daripada
Pegawai Kumpulan Pengurusan dan Profesional Gred
S44 – S54, Gred B41 – B48 dan Pegawai Kumpulan
Pelaksana Gred 19 – 38 Skim S dan N yang akan bersara
pada tahun 3 tahun akan datang.

Jabatan Kemajuan Islam Malaysia telah melaksanakan
Program Pusat Penilaian JAKIM (PPJ) bagi mempertingkatkan
profesionalisme dan memantapkan kaedah pengambilan
Pegawai Hal Ehwal Islam Gred S41 dan Penolong Pegawai
Hal Ehwal Islam (PPHEI) Gred S29. Program PPJ ini telah
mula dilaksanakan kepada calon PHEI JAKIM Gred S41 pada
tahun 2007 dan dilaksanakan kepada calon PPHEI JAKIM
Gred S29 pada tahun 2011.

Pelaksanaan PPJ ini adalah selaras dengan kaedah yang
diperkenalkan oleh Suruhanjaya Perkhidmatan Awam (SPA)
iaitu kaedah pengambilan pegawai secara profiling yang juga
dikenali sebagai MyRecruitment bagi urusan pengambilan
beberapa jawatan dalam perkhidmatan awam. Melalui
kaedah ini, semua calon perlu melalui empat (4) tapisan
iaitu tapisan awal dan peperiksaan (dilaksanakan oleh SPA),
Penilaian kompetensi (dilaksanakan oleh JAKIM) dan proses

JAKIM  telah menganjurkan Kursus Pra Persaraan
Perkhidmatan Awam Jabatan Kemajuan Islam Malaysia
(JAKIM) Siri 1 2017 pada 18 hingga 20 Julai 2017 bertempat
di Sutra Beach Resort & Spa, Kampung Rhu Tapai, Merang,
Setiu, Terengganu. Seramai 34 orang peserta telah
menghadiri kursus ini yang terdiri daripada Pegawai
Pengurusan Tertinggi JAKIM Gred Jusa B dan C, Kumpulan
Pengurusan dan Profesional Gred S44 – S54, Gred B41 – B48
dan pegawai Kumpulan Pelaksana Gred 19 – 38 Skim S dan
N yang akan bersara pada tahun 2017, 2018 dan 2019.

KURSUS PRA PERSARAAN
PERKHIDMATAN AWAM JABATAN
KEMAJUAN ISLAM MALAYSIA
(JAKIM) SIRI 1 TAHUN 2017

PROGRAM PUSAT PENILAIAN
JAKIM

Timbalan Ketua Pengarah (Pembangunan Insan) JAKIM, Datuk
Haji Zainal Abidin bin Jaffar menyampaikan cenderahati kepada

salah seorang peserta program.

KURSUS PRA PERSARAAN
PERKHIDMATAN AWAM JABATAN
KEMAJUAN ISLAM MALAYSIA
(JAKIM) SIRI 2 TAHUN 2017

108

Program Street Dakwah di sekitar kawasan ibu negara turut
dijalankan dalam kursus ini.

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

temuduga. Bagi tahun 2017, sebanyak enam (6) siri PPJ Gred
S29 dan sembilan (9) siri PPJ Gred S41 telah dilaksanakan
seperti jadual berikut:

Kursus Asas i-Qawiyy al-Amin (Kursus Asas Perkhidmatan Hal
Ehwal Islam) bagi pegawai lantikan baru gred S19 tahun 2017
telah dilaksanakan pada 17 - 19 April 2017. Kursus ini telah
dilaksanakan kepada seramai 13 orang pegawai lantikan
baru gred S19. Sepanjang kursus selama 2 hari 1 malam
ini, para peserta telah melaksanakan pelbagai aktiviti dalam
kumpulan yang dapat meningkatkan sahsiah, semangat jati
diri, semangat kerja berpasukan dan ukhuwwah islamiyyah
yang akan sentiasa disuburkan sepanjang perkhidmatan.

Jadual 1: Program PPJ Gred S29 Tahun 2017

24 Januari 2017
(Selasa)

31 Januari 2017
(Selasa)

4 Februari 2017
(Sabtu)

5 Februari 2017
(Ahad)

Pusat Latihan
Sarawak

INTAN Kampus
Sabah

Institut Latihan
Islam Malaysia
(ILIM)

Institut Latihan
Islam Malaysia
(ILIM)

3 Siri 3

4 Siri 4

5

6

Siri 5

Siri 6

SIRI TARIKH TEMPATBIL

25 - 26 Januari 2017
(Rabu-Khamis)

1-2 Februari Januari
2017

(Rabu-Khamis)

6-7 Februari Januari
2017

(Isnin-Selasa)

8-9 Februari Januari
2017

(Rabu-Khamis)

15-16 Februari
Januari 2017

(Rabu-Khamis)

11-12 Februari
Januari 2017
(Sabtu-Ahad)

18-19 Februari 2017
(Sabtu-Ahad)

13-14 Februari
Januari 2017
(Isnin-Selasa)

Pusat Latihan
Sarawak

INTAN Kampus
Sabah

Institut Latihan
Islam Malaysia
(ILIM)

Institut Latihan
Islam Malaysia
(ILIM)

Institut Latihan
Islam Malaysia
(ILIM)

Institut Latihan
Islam Malaysia
(ILIM)

Institut Latihan
Islam Malaysia
(ILIM)

Institut Latihan
Islam Malaysia
(ILIM)

1 Siri 1

2 Siri 2

3 Siri 3

4

7

Siri 4

Siri 7

5

8

6

Siri 5

Siri 8

Siri 6

KURSUS ASAS PERKHIDMATAN
HAL EHWAL ISLAM

Aktiviti Latihan dalam Kumpulan

Sesi Pembentangan Hasil Latihan dalam Kumpulan

SIRI TARIKH TEMPATBIL

21 Januari 2017
(Sabtu)

22 Januari 2017
(Ahad)

Institut Latihan
Islam Malaysia
(ILIM)

Institut Latihan
Islam Malaysia
(ILIM)

1 Siri 1

2 Siri 2

Perserta Kursus Asas PHEI Bergambar bersama Fasilitator

PENGUKUHAN MODAL INSAN

109

Jadual 2: Program PPJ Gred S41 Tahun 2017

25-26 Februari Januari
2017

(Sabtu-Ahad)

Institut Latihan
Islam Malaysia
(ILIM)

9 Siri 9

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

Institut Latihan Islam Malaysia Wilayah Timur (ILTIM)
merupakan cawangan kepada ILIM, Bangi. Bermula tahun
2010 – 2016, sebanyak lima pusat / unit telah diwujudkan
bagi memantapkan pengurusan dan latihan. Antaranya
seperti berikut:

 i. Unit Khidmat Pengurusan (UKP)

 ii. Pusat Pengurusan Islam (PPI)

 iii. Pusat Pembangunan Insan (PBI)

 iv. Pusat Pengajian Sains Dakwah (PPSD)

 v. Unit Perhubungan, Pembangunan
  Latihan, Penerbitan dan Penyelidikan
  (UPPLP)

Manakala pada tahun 2017, transformasi penjenamaan pada
Bahagian Latihan bagi setiap pusat latihan telah diubah
sebagaimana berikut;

Pada 15 November 2017, seramai 47 orang Pegawai Hal
Ehwal Islam Gred S41 Lantikan Baru telah mula melapor diri
ke JAKIM. Para Pegawai Hal Ehwal Islam Gred S41 ini adalah
terdiri daripada calon-calon yang telah berjaya melepasi
sebanyak tiga (3) tapisan pemilihan Pegawai Hal Ehwal Islam
(PHEI) iaitu peperiksaan online, Program Pusat Penilaian
JAKIM (PPJ) dan temuduga.

Selepas selesai urusan melapor diri di JAKIM, para Pegawai
Hal Ehwal Islam Gred S41 Lantikan Baru ini telah mengikuti
Program Pengenalan Pengurusan Hal Ehwal Islam di Malaysia
yang dilaksanakan oleh Bahagian Pembangunan Insan,
JAKIM. Program ini dilaksanakan bagi memberi pengenalan
asas kepada PHEI lantikan baru mengenai Peranan JAKIM
dalam Pengurusan Hal Ehwal Islam di Malaysia, Pengurusan
Hal Ehwal Islam di Agensi Agama Peringkat Negeri,
Kementerian dan Agensi Kerajaan serta Isu-isu dan Cabaran
Semasa Islam di Malaysia.

Para Pegawai Hal Ehwal islam Lantikan Baru Tahun 2017
yang Mengikuti Program

Para Perserta Tekun Mengikuti Program

Salah Satu Slot Ceramah yang disampaikan

PROGRAM PENGENALAN
PENGURUSAN HAL EHWAL ISLAM
DI MALAYSIA

INSTITUT LATIHAN ISLAM
MALAYSIA WILAYAH TIMUR (ILTIM)

110

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

mempertingkatkan kompetensi Pengurusan Hal Ehwal Islam
di Malaysia dengan objektif ILTIM iaitu:

Struktur Organisasi ILTIM tahun 2017

Berperanan melatih  pegawai pengurusan hal ehwal Islam
di pelbagai agensi agama persekutuan dan negeri dalam
membina kemahiran dan meningkatkan pembangunan
kerjaya.

ILTIM juga memberi latihan dan motivasi yang bersifat
keislaman kepada  penjawat awam dan masyarakat.  Secara
khususnya ILTIM memberi keutamaan kepada peserta dari
agensi agama yang terletak di Terengganu, Kelantan dan
Pahang.

Peserta kursus terdiri daripada :

 i. Imam

 ii. Kakitangan Jabatan / Majlis Agama
  Islam Negeri

 iii. Guru KAFA

 iv. Penggerak Masyarakat Orang Asli
  (PMOA)

 v. BAKA

 vi. KAGAT

 vii. Guru Takmir

 viii. Guru Agama dan sebagainya.

ILTIM telah melaksanakan beberapa program seperti seminar,
kursus dan syarahan perdana selaras dengan tujuan bagi

Carta Organisasi 1: Struktur Organisasi ILTIM tahun 2017

PENGARAH ILTIM

KETUA PENGARAH
JABATAN KEMAJUAN MALAYSIA

PENGARAH ILIM

BAHAGIAN
LATIHAN

Kluster Pengurusan Islam dan
Teknologi Maklumat (KPITM)

Kluster Pembangunan Insan
(KPI)

Kluster Pengurusan Sains
Dakwah dan pendidikan
(KPSD)

BAHAGIAN
PENGURUSAN

Unit Khidmat Pengurusan
(UKP)

KLUSTER PERHUBUNGAN,
PEMBANGUNAN LATIHAN,

PENERBITAN DAN
PENYELIDIKAN (KPPLP)

KLUSTER PEMBANGUNAN
INSAN (KPI)

KLUSTER SAINS DAKWAH &
PENDIDIKAN (KSDP)

PUSAT PENGURUSAN
ISLAM (PPI)

PUSAT PENGAJIAN
SAINS DAKWAH (PPSD)

PUSAT PEMBANGUNAN
INSAN (PBI)

PUSAT PERHUBUNGAN,
PEMBANGUNAN

LATIHAN, PENERBITAN
DAN PENYELIDIKAN

(UPPLP)

KLUSTER PENGURUSAN
ISLAM & TEKNOLOGI
MAKLUMAT (KPITM)

2010-2016
2017

Melahirkan pegawai dan kakitangan
pengurusan hal ehwal Islam serta penjawat
awam yang bertaqwa, kompeten dan  cekal

menghadapi cabaran.

“ “

PENGUKUHAN MODAL INSAN

111

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

Perancangan dan pelaksanaan program-program di
ILTIM dibuat berpandukan kepada Pelan Strategik JAKIM
2015 – 2019. Bersesuaian dengan misi beriltizam membangun
kompetensi dan kepakaran berteraskan Islam, ILTIM sentiasa
konsisten melaksanakan latihan yang seimbang dan
bersepadu secara sistematik, cekap dan berkesan.

Sepanjang tahun 2017, ILTIM telah berjaya melaksanakan
sebanyak 76 kursus dengan penyertaan seramai 3,837
peserta.

Pada tahun 2017, ILTIM telah membuat semakan terhadap
program-program latihan yang telah dilaksanakan. Hasilnya,
beberapa tindakan penambahbaikan telah dibuat. Antaranya;
menambah baik kandungan program agar menyeluruh
dan sejajar dengan isu-isu semasa, penjenamaan semula
kursus, mengenalpasti sasaran yang bersesuaian dan
beberapa penambahbaikan lain supaya program-program
yang ditawarkan di ILTIM setanding atau lebih baik daripada
pusat-pusat latihan yang lain.

KLUSTER PENGURUSAN
ISLAM & TEKNOLOGI
MAKLUMAT (KPITM)

CARTA ORGANISASI ILIM WILAYAH TIMUR (ILIM)
(SECARA PENTADBIRAN)

KETUA PUSAT
PHEI S44

JAMILAH BT MOHD
ZAIN

KLUSTER PENGURUSAN
SAINS DAKWAH &

PENDIDIKAN (KPSD)

KETUA PUSAT
PHEI S44

MAZNAH BT YUSOF

KLUSTER
PEMBANGUNAN

INSAM (KPI)

KETUA PUSAT
PHEI S44

NORAWI BIN ENDUT

PEN. PEG. HEI S38

MOHD SAIDI BIN
AB. HAMID

PEN. PEG. HEI S32

AZIZ BIN ABDULLAH

PEN. PEG. HEI S 32

MUHAMMAD AZRUL
HISYAM BIN MUDA KEWANGAN

PEM. TADBIR (K)
W22

NOR FADILAH BT
SULONG

PEM. PERPUSTAKAAN
S22

SUNITA BT RUSDI

PEM. HEI S 22

MOHD NOOR BIN
MOHD

PEM. TADBIR W17

WAN SAJIRAH BT
WAN AHMAD

UNIT KHIDMAT
PENGURUSAN

KETUA UNIT
PEN. PEG. TAKBIR (K)

N32

SOBRI BIN LOMAN

KLUSTER PERHUBUNGAN,
PEMBANGUNAN LATIHAN,

PENYELIDIKAN & PENERBITAN (KPPLP)

KETUA UNIT
PPHEI S41

Y.M. RAJA MOHD ALIAS
BIN RAJA ALI

PENTADBIRAN

PEM. TADBIR (P/O)
N17

NORASIDAH BT MALEK
SANDRASEKARAN

PEM. HEL (S17)

MUHD FIRDAUS BIN
ABDUL RAHMAN

PEM. HEL (S17)

Y.M. TN. SHAIFULLAH
B. TN. MUSTAPHA

PEM. HEL. (S17)

ZURIANI BT
IBRAHIM

PENGAWAL
KESELAMATAN (KP 11)

KHAIRUL ANUAL
BIN JUSOH

PEM. OPERASI (N11)

RAZMI BIN MOHAMAD

PEMANDU (H11)

ROSLAN BIN
AB MANAF

PENGAWAL
KESELAMATAN (KP 11)

AHMAD HAZIMI FAROUQ
BIN ABDUL AZIZ

PENGAWAL
KESELAMATAN (KP 11)

AZLINDA BT AB.
WAHAB

PENGAWAL
KESELAMATAN (KP 11)

AHMAD KHAIRUHAFIZI
BIN MOHD MAZLAN

PEN. JURUTERA
JA29

NAZRI BIN
MOHAMED

PEN. PEG. HEI S27

SYUHANA BINTI AB.
GHANI

PEN. PEG. HEI (K)
S32

MOHD FADZLI BIN
IBRAHIM

JURUTEKNIK
KOMPUTER FT17

MOHAMMAD BIN
MOHD NAZIR

CATATAN:-

* JUMLAH PERJAWATAN MENGIKUT WARAN
* JUMLAH PERJAWATAN MENGIKUT PENTADBIRAN
* PERJAWATAN SECARA PENTADBIRAN
* PERJAWATAN YANG DIISI
* PERJAWATAN BELUM DIISI
* UPPLP DIWUJUDKAN SECARA PENTADBIRAN
* POST PENYELIA ASRAMA (N17) DIBAWA KE ILIM BANGI
* ----------------- = PEMBANTU PENGARAH

KEMASKINI 22/11/2016

= 24
= 28
= 4
= 23
= 1

PENGARAH

KOSONG

Carta Organisasi 2: Struktur Organisasi ILTIM tahun 2017

PROGRAM LATIHAN 2017

112

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

Manakala malumat kursus anjuran JAKIM dan agensi
luar yang diadakan dengan kerjasama ILTIM dalam
menggunapakai kemudahan prasarana ILTIM sebagaimana
berikut:

Maklumat terperinci keseluruhan pelaksanaan kursus anjuran
ILTIM, JAKIM dan agensi luar pada tahun 2017 sebagaimana
di lampiran A dan gambar kursus boleh dilihat pada lampiran
bergambar.

Dalam mengorak langkah untuk lebih maju dan meluaskan
jaringan hubungan yang mantap antara jabatan-jabatan
dan agensi-agensi di wilayah Timur khasnya dan seluruh
Malaysia amnya. ILTIM telah berjaya melaksanakan banyak

Jumlah kursus dan peserta yang hadir mengikut kluster

Carta pai peratusan jumlah kursus/program ILTIM bagi
setiap kluster

Graf peratusan jumlah kursus/program ILTIM bagi setiap
kluster

ANJURAN KLUSTER ILTIM

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12

JAN
FEB
MAC
APRIL
MEI
JUN
JUL

OGOS
SEPT
OKT
NOV
DIS

JUMLAH
KESELURUHAN

BIL BULAN
KSDP

KURSUS

2
1
2
2
2
1
2
3
3
1
5
0

24

KURSUS

1
1
0
0
0
1
0
0
0
0
0
0

3

KURSUS

2
3
3
3
1
1
2
2
3
3
2
0

25

KURSUS

2
2
3
2
1
1
2
3
3
3
2
0

24

KURSUS

7
7
8
7
4
4
6
8
9
7
9
0

76

PESERTA

73
153
60
43
62
217
34
297
97
30
121
0

1187

PESERTA

17
21
0
0
0

114
0
0
0
0
0
0

152

PESERTA

62
81

101
563
22

128
57
50
78

240
63
0

1445

PESERTA

58
55

108
46
29

159
50
66

352
79
51
0

1053

PESERTA

210
310
269
652
113
618
141
413
527
349
235

0

3837

KPPLP KPI KPITM

JUMLAH
KESELURUHAN

(BULANAN)

33%

4%

31%
32%

KPITM

KPITM

KSDP

KPPLP 1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

11
12

JAN
FEB
MAC
APRIL
MEI
JUN
JUL

OGOS
SEPT
OKT

NOV
DIS

JUMLAH
KESELURUHAN

BIL BULAN
JAKIM

KURSUS

0
2
1
2
3
-
4
0
0
1

1
0

14

KURSUS

1
4
4
5
4
-
8
0
5
9

8
5

53

KURSUS

1
78
5
7
7
0

12
0
5

10

9
5

139

PESERTA

0
70
40
80

120
-

170
0
0

40

40
0

560

PESERTA

20
175
445
440
170

-
450
0

335
395

330
220

2980

PESERTA

20
245
485
520
290

0
620

0
335
435

370
220

3540

AGENSI LUAR
JUMLAH

KESELURUHAN

RAKAN NBOS KURSUS

PENGUKUHAN MODAL INSAN

113

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

dikongsikan di antara penceramah-penceramah jemputan
dengan peserta yang hadir.

Program berkenaan juga dapat merungkai
persoalan-persoalan yang timbul dalam kalangan peserta
mengikut kreativiti penceramah-penceramah jemputan
ILTIM.

Antara penceramah-penceramah jemputan ialah:

Info bergambar berkaitan Program Syarahan Perdana dan
Program Ihya’ Ramadhan 1438H/2017M sebagaimana di
lampiran B. Pada 10 Ogos 2017, YBhg. Datuk Haji Zainal
Abidin bin Jaffar Timbalan Ketua Pengarah Pembangunan
Insan JAKIM bersama Pengarah ILIM YBrs. Ustazah Zaiton
Binti Abdul Rahman telah hadir merasmikan syarahan
perdana yang berlangsung pada hari tersebut.

Pada 10 Ogos 2016, YBhg Datuk Haji Zainal Abidin bin Jaffar
TKPPI JAKIM telah mengadakan lawatan dan temu mesra
bersama warga ILTIM, Besut.

Pertemuan ringkas itu telah membenihkan kemesraan
dan dapat menyelesaikan beberapa perkara berkaitan
pengurusan ILTIM dan seterusnya membincangkan
penyelarasan perjalanan Majlis Perasmian Bangunan ILTIM
oleh KDYMM Sultan Terengganu yang akan diadakan pada
awal tahun 2018.

kursus dengan bantuan tenaga dan sumbangan daripada
rakan NBOS. Terdapat 20 rakan NBOS ILTIM bagi tahun 2017,
sebagaimana berikut:

Program syarahan dan ihya’ Ramadhan 1438H/2017M dapat
dilaksanakan sebanyak 9 kali dan mendapat sambutan
yang cukup memberangsangkan. Banyak maklumat dapat

JABATAN CATATANBIL

Jabatan Agama Hal Ehwal Islam
Terengganu

Majlis Agama Islam Dan Adat
Istiadat Melayu Kelantan

Jabatan Agama Islam Selangor

Pejabat Setiausaha Kerajaan Negeri
Kelantan

Majlis Daerah Besut

Pelbagai Bahagian di JAKIM

Yayasan Terengganu

Kementerian Perdagangan Dalam
Negeri

Jabatan Penjara Malaysia

Agensi Anti Dadah Kebangsaan

Jabatan Imigresen Malaysia

Pejabat Mufti Wilayah

Suruhanjaya Pencegahan Rasuah
Malaysia

Kementerian Keselamatan Dalam
Negeri

Jabatan Kebajikan Masyarakat

KASTAM DiRaja Malaysia

Kementerian Kesihatan Malaysia

Jabatan Akauntan Negara

SMK (A) Iktifaq

SM Imtiaz Besut

SMK (A) Ittifaqiah

JAHEAT

MAIK

JAIS

SUK
KELANTAN

MDB

JAKIM

KPDNKK

AADK

SPRM

KDN

JKM

KASTAM

IMTIAZ

KKM

1

2

3

4

5

6

7

10

8

11

9

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

PROGRAM SYARAHAN PERDANA

LAWATAN TIMBALAN KETUA
PENGARAH PEMBANGUNAN
INSAN JAKIM KE ILTIM

YBHG US. MHD MOHIB KHOULI BIN NAZEM
Penceramah Bebas

YBHG DR LOKMAN BIN IBRAHIM

Universiti Sains Islam Malaysia
Pensyarah

YBHG PROF. MADYA DR.
BASRI BIN IBRAHIM
Pensyarah UNISZA

YBHG. PROF. DR. MOHD RIDHUAN TEE
BIN ABDULLAH
Pensyarah UNISZA

114

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

Pada tahun 2015 dan 2016, Institut Pemantapan Dan
Perkaderan Akidah Malaysia (IPHAM), hanya ada 2 kluster
iaitu Kluster Perkaderan (KPA) dan Kluster Pemantapan
dan Ilaj (KPI). Pegawai dan Kakitangan telah berjaya
melaksanakan sebanyak 33 kursus pada tahun 2015 dan
29 kursus sepanjang tahun 2016.

Walaubagaimanapun, penambahan program/kursus yang
perlu dilaksanakan pada tahun 2017, IPHAM melakukan
transformasi melalui 1 unit dan 3 Kluster iaitu Unit Khidmat
& Pengurusan (UKP), Kluster Perkaderan (KPA), Kluster
Pemantapan & Ilaj (KPI) dan Kluster Data & Dokumentasi telah
berjaya melaksanakan kursus/program sama ada program
yang dikhususkan untuk Kakitangan IPHAM sahaja dan
agensi luar yang telah ditetapkan sasaran peserta terutama
yang melibatkan kakitangan kerajaan sebanyak 46 kursus/
program seperti berikut:

Beliau juga sempat menyampaikan beberapa amanat dalam
melestarikan keunggulan ILTIM di wilayah timur. Pada
11 Ogos 2017, TKPPI juga berkesempatan merasmikan
Program Syarahan Perdana.

Pada 27 Ogos 2017, Mufti Wilayah Persekutuan telah
meluangkan masa mengadakan lawatan dan temu mesra
bersama warga ILTIM, Besut. Dalam pertemuan singkat
itu, beliau banyak memberi ingatan dan kata-kata nasihat
kepada warga ILTIM agar sentiasa bekerja dengan penuh
amanah dan menjaga hubungan dengan ALLAH.

LAWATAN S.S. DATUK DR.
ZULKIFLI BIN MOHAMAD
AL-BAKRI MUFTI WILAYAH
PERSEKUTUAN

INSTITUT PEMANTAPAN DAN
PERKADERAN AKIDAH MALAYSIA
(IPHAM)

PENGUKUHAN MODAL INSAN

115

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

JAN

FEB

MAC

APR

BILBULAN TARIKH

24 – 26
(3H 2M)

3 (1H)

14 – 16
(3H 2M)

21 – 23
(3H 2M)

21 – 23
(3H 2M)

10-12
(3H 2M)

14-16
(3H 2M)

21-22
(2H 1M)

28-30
(3H 2M)

11-13
(3H2M)

11-13
(3H2M)

PESERTA

Imam & Nazir Masjid Felda (18 Orang)

Pegawai dan Kakitangan IPHAM (11 Orang)

Pembantu Guru Agama (PGA) Jabatan Penjara
Malaysia (30 Orang)

Pegawai & Kakitangan Kem. Perdagangan
Dalam Negeri, Koperasi & Kepenggunaan
(KPDNKK) (30 Orang)

Imam & Nazir Masjid Felda (26 Orang)

Saudara Muslim dan Rakan Ziarah Negeri
Sembilan (15 Orang)

Jabatan Kebajikan Masyarakat Melaka
(40 Orang)

Penduduk Perkampungan Nelayan Tok Bali,
Kelantan (500 Orang)

Guru Pendidikan Islam Jab. Pendidikan Islam
Negeri Sembilan (28 Orang)

Pelajar SMK Taman Tuanku Jaafar, Seremban
(32 Orang)

Mahasiswa Kolej Unifield Negeri Sembilan
(15 Orang)

KURSUS/PROGRAM

Kursus Intensif Perkaderan Akidah dan Tasawuf
Siri 1/2017: Tahap 2: Pengukuhan

Taklimat EKSA

Kursus Pemantapan Akidah dan Pemikiran Islam
Siri 1/2017

Kursus Pemantapan Akidah dan Pemikiran Islam
Siri 2/2017

Kursus Intensif Perkaderan Akidah dan Pemikiran
Islam Siri 1/2017: Tahap 2: Pengukuhan

Kursus Intensif Perkaderan Akidah dan
Perbandingan Agama  Siri 1/2017: Tahap 2:
Pengukuhan
Kursus Pembangunan Sahsiah dan Pemantapan
Akidah Siri 1/2017

Jejak Ukhuwwah Siri 1 di Tok Bali, Kelantan

Kursus Intensif Perkaderan Akidah dan Pemikiran
Islam Siri 2/2017: Tahap 2: Pengukuhan

Kursus Pembangunan Sahsiah dan Pemantapan
Akidah Siri 2/2017

Kursus Pembangunan Sahsiah dan Pemantapan
Akidah Siri 1/2017

URUS SETIA

KLUSTER PERKADERAN

UNIT KHIDMAT
PENGURUSAN

KLUSTER PEMANTAPAN
& ILAJ

KLUSTER PEMANTAPAN
& ILAJ

KLUSTER PERKADERAN

KLUSTER PERKADERAN

KLUSTER PEMANTAPAN
& ILAJ

KLUSTER PEMANTAPAN
& ILAJ

KLUSTER PERKADERAN

KLUSTER PEMANTAPAN
& ILAJ

KLUSTER PEMANTAPAN
& ILAJ

12 13 April
(1H)

Pegawai dan Kakitangan IPHAM (6 Orang)Lawatan Kerja Penanda Aras IPHAM di Pusat
Pemurnian Akidah (Baitul Iman), Hulu Selangor,
Selangor

KLUSTER DATA &
DOKUMENTASI/ UNIT

KHIDMAT PENGURUSAN

SENARAI PROGRAM/KURSUS BAGI TAHUN 2017

15

16

17

18

19

20

21

22

23

MEI

JUN

2-3
(2H 1M)

5-7
(3H2M)

8-9
(1H)

16 – 18
(3H 2M)

23
(1H)

24-25
(2H)

26
(1H)

1
(1H)

13-15
(3H 2M)

Ahli Qariah dan Penduduk Kampung Daerah
Yan (1000 Orang)

Mahasiswa Universiti Malaysia(UM)
(20 Orang)

Pegawai dan Kakitangan IPHAM
(11 Orang)

Anggota dan Kakitangan Ibu Pejabat Polis
Daerah Kota Setar, Kedah (40 Orang)

Pegawai dan Kakitangan IPHAM
(11 Orang)

Pegawai dan Kakitangan IPHAM
(11 Orang)

Ketua & Pembantu KDD (2 Orang)

Ketua & Pembantu KDD (2 Orang)

Mahasiswa IPG Kampus Raja Melewar,
Seremban, Negeri Sembilan (30 Orang)

Jejak Ukhuwwah Siri 2/2017 di Masjid Rahman
Putra Al-Haj, Yan Kechil, Daerah Yan, Kedah Darul
Aman

Kursus Pembangunan Sahsiah dan Pemantapan
Akidah Siri 2/2017

Bengkel Sistem Maklumat Latihan IPHAM (I-TIS)
Siri 1/2017

Kursus Pembangunan Sahsiah dan Pemantapan
Akidah Siri 3/2017

Bengkel Pengurusan Dan Tadbir Urus
Perpustakaan IPHAM

Bengkel Pengurusan Aset dan Stor IPHAM

Mengurus & Mengemaskini Perpustakaan

Mengurus & Mengemaskini Perpustakaan

Kursus Pembangunan Sahsiah dan Pemantapan
Akidah Siri 4/2017

KLUSTER PERKADERAN

KLUSTER PEMANTAPAN
& ILAJ

KLUSTER DATA &
DOKUMENTASI

KLUSTER PEMANTAPAN
& ILAJ

KLUSTER DATA &
DOKUMENTASI

UNIT KHIDMAT
PENGURUSAN

KLUSTER DATA &
DOKUMENTASI

KLUSTER DATA &
DOKUMENTASI

KLUSTER PEMANTAPAN
& ILAJ

13

14

18-20
(3H 2M)

27 (1H)

Penggerak Masyarakat Orang Asli
(14 Orang)

Jabatan Mufti, JAINS, Ahli Akademik, Majlis
Agama Islam Negeri-negeri, Panel Pakar
Akidah JAKIM, Ahli Majlis Fatwa Kebangsaan,
Ahli Majlis Fatwa Negeri-negeri, NGO Islam,
Tokoh-Tokoh Tasawwuf Malaysia, Pengamal
Tarekat di Malaysia, Pegawai JAKIM
(1000 Orang)

Kursus Intensif Perkaderan Akidah dan
Perbandingan Agama  Siri 2/2017: Tahap 2:
Pengukuhan

Seminar Sufi Peringkat Kebangsaan di Dewan
Saadah, Wisma MUIS, Sabah

KLUSTER PERKADERAN

KLUSTER PEMANTAPAN
& ILAJ

116

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

Institut Pemantapan Dan Perkaderan Akidah Malaysia
(IPHAM), Jelebu, Negeri Sembilan Darul Khusus juga
telah berjaya melaksanakan 1 seminar, 1 wacana,

24

25

26

27

28

29

31

32

30

JUL

OGOS

16
(1H)

16 – 18
(3H 2M)

11 – 13
(3H 2M)

17
(1H)

22-23
(2H)

24 – 27
(4H 3M)

22-24
(3H 2M)

22-24
(3H 2M)

25-27
(3H 2M)

Saudara Muslim Daerah Jelebu
(50 Orang)

Pengamal Tarekat Negeri Sembilan
(17 Orang)

Guru Pendidikan Islam Jab. Pendidikan Islam
Negeri Sembilan (20 Orang)

Ketua & Pembantu KDD (2 Orang)

Ketua & Pembantu KDD (2 Orang)

Pegawai Agensi Agama Negeri Kelantan
(JAHEAIK) (55 Orang)

Kader IKBTN/IKBN/PDRM (20 Orang)

Pensyarah & Kakitangan IPG Kampus Raja
Melewar, Seremban, Negeri Sembilan
(30 Orang)

Guru Pendidikan Islam Jab. Pendidikan Islam
Wilayah Persekutuan Putrajaya
(33 Orang)

Jejak Ukhuwwah Siri 3/2017 di Masjid Bunga
Tanjung, Jelebu, Negeri Sembilan

Kursus Intensif Perkaderan Akidah dan Tasawuf
Siri 1/2017: Tahap 1: Persediaan

Kursus Intensif Perkaderan Akidah dan Pemikiran
Islam Siri 3/2017: Tahap 2: Pengukuhan

Lawatan Kerja Tidak Rasmi di Perpustakaan JAKIM

Mengurus & Mengemaskini Perpustakaan

Kursus TOT Pemantapan Akidah Siri 1/2017

Kursus Intensif Perkaderan Akidah dan Pemikiran
Islam Siri 3/2017: Tahap 2: Pengukuhan

Kursus Pemantapan Akidah Dan Pemikiran Islam
Siri 3/2017

Kursus Intensif Perkaderan Akidah dan
Perbandingan Agama  Siri 3/2017: Tahap 2:
Pengukuhan

KLUSTER PERKADERAN

KLUSTER PERKADERAN

KLUSTER PERKADERAN

KLUSTER DATA &
DOKUMENTASI

KLUSTER DATA &
DOKUMENTASI

KLUSTER PEMANTAPAN
& ILAJ

KLUSTER PERKADERAN

KLUSTER PEMANTAPAN
& ILAJ

KLUSTER PERKADERAN

33

34

22-24
(3H 2M)

28
(1H)

Pembantu Operasi JAKIM (30  Orang)

Mahasiswa (1000 Orang)

Kursus Kecemerlangan Pembantu Operasi JAKIM

Wacana Intelektual Akidah Menurut Pendekatan
Wasatiyyah di Politeknik Nilai, Negeri Sembilan

KLUSTER DATA &
DOKUMENTASI

KLUSTER PERKADERAN

35SEPT 9-10
(2H)

Ketua & Pembantu KDD (2 Orang)Mengurus & Mengemaskini Perpustakaan KLUSTER DATA &
DOKUMENTASI

41

44

45

46

42

43

37

38

39

40

OKT

NOV

18
 (1H)

7-9
 (3H)

6-7
(2H)

11-12
(2H)

29-31
 (3H)

31-2 NOV
 (3H)

18-20
(3H)

19-20
(2H)

26-28
(3H)

26-28
(3H)

Ketua & Pembantu KDD (2 Orang)

Kader JAKIM (KKM), Guru Takmir (19 Orang)

Ketua & Pembantu KDD (2 Orang)

Ketua & Pembantu KDD (2 Orang)

Pegawai JAKIM, Penggubal Buku Modul, Ahli
Jawatankuasa Pemantau IPHAM, Pensyarah
Universiti, Guru-Guru Pendidikan Islam
(22 Orang)

Pegawai & Kakitangan JPJ (30 Orang)

Guru Pendidikan Islam Jab. Pendidikan Islam
Negeri Melaka (40 Orang)

Urus Setia BPM (2 Orang)

Guru Pendidikan Islam Jab. Pendidikan Islam
Negeri Selangor (24 Orang)

Anggota dan Kakitangan Ibu Pejabat Polis
Kontinjen N.Sembilan (30 Orang)

Mengurus & Mengemaskini Perpustakaan

Kursus Intensif Perkaderan Akidah dan
Perbandingan Agama: Tahap 2: Pengukuhan

Mengurus & Mengemaskini Perpustakaan

Mengurus & Mengemaskini Perpustakaan

Kursus Train Of Trainer (TOT) Penceramah Akidah
Siri 1/2017

Kursus Pemantapan Akidah Dan Pemikiran Islam
Siri 5/2017

Kursus Intensif Perkaderan Akidah dan
Perbandingan Agama: Tahap 1: Persediaan

Mengemaskini Dan Menyelenggara Peralatan ICT
IPHAM

Kursus Intensif Perkaderan Akidah dan
Perbandingan Agama: Tahap 2: Pengukuhan

Kursus Pemantapan Akidah Dan Pemikiran Islam
Siri 4/2017

KLUSTER DATA &
DOKUMENTASI

KLUSTER PERKADERAN

KLUSTER DATA &
DOKUMENTASI

KLUSTER DATA &
DOKUMENTASI

KPA/KPI/
KDD&UKP

KLUSTER PEMANTAPAN
& ILAJ

KLUSTER PERKADERAN

KLUSTER DATA &
DOKUMENTASI

KLUSTER PERKADERAN

KLUSTER PEMANTAPAN
& ILAJ

36 11-13
(3H)

Ketua & Pembantu KDD (2 Orang)Mengurus & Mengemaskini Perpustakaan KLUSTER DATA &
DOKUMENTASI

3 Jejak Ukhuwwah, 2 T.O.T dan 1 Lawatan Kerja Penanda
Aras.

PENGUKUHAN MODAL INSAN

117

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

Jabatan Kemajuan Islam Malaysia (JAKIM) dengan kerjasama
Majlis Ugama Islam Sabah (MUIS), Pejabat Mufti Negeri
Sabah, Jabatan Hal Ehwal Agama Islam Negeri Sabah,
Institut Wasatiyyah Malaysia dan JAKIM Cawangan Sabah
dalam menganjurkan Seminar Sufi Menurut Pendekatan
Wasatiyyah Peringkat Kebangsaan kali ke- 3 pada 27 April
2017 (Khamis) di Dewan Saadah, Wisma MUIS Sabah.
Seminar ini dihadiri seramai 1000 orang peserta daripada
Jabatan Mufti, JAINS, Ahli Akademik, Majlis Agama Islam
Negeri-negeri, Panel Pakar Akidah JAKIM, Ahli Majlis Fatwa
Kebangsaan, Ahli Majlis Fatwa Negeri-negeri, NGO Islam,
Tokoh-tokoh Tasawwuf Malaysia, Pengamal Tarekat di
Malaysia dan Pegawai JAKIM.

Jabatan Kemajuan Islam Malaysia (JAKIM), melalui Institut
Pemantapan dan Perkaderan Akidah Malaysia (IPHAM) JAKIM,
Jelebu dengan kerjasama Politeknik Nilai, Negeri Sembilan,
Jabatan Hal Ehwal Agama Islam Negeri Sembilan, Jabatan
Mufti Negeri Sembilan dan Institut Wasatiyyah Malaysia
(IWM) telah berjaya mengadakan Wacana Intelektual Akidah
Menurut Pendekatan Wasatiyyah bertempat di Dewan Seri
Putra, Politeknik Nilai. Wacana ini dihadiri seramai 1000 orang
peserta daripada pensyarah, kakitangan dan mahasiswa/
mahasiswi Politeknik.

SEMINAR SUFI PERINGKAT
KEBANGSAAN 2017 DI DEWAN
SA’ADAH, WISMA MUIS, SABAH

WACANA INTELEKTUAL AKIDAH
MENURUT PENDEKATAN
WASATIYYAH DI POLITEKNIK
NILAI, NEGERI SEMBILAN

118

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

Tok Bali, 21-22 Mac 2017 (Isnin) bersamaan 22-23
Jamadilakhir 1438H-Jabatan Kemajuan Islam Malaysia
(JAKIM) melalui Institut Pemantapan dan Perkaderan Akidah
Malaysia (IPHAM) dengan kerjasama Majlis Agama Islam
Kelantan (MAIK), Jabatan Hal Ehwal Agama Islam Negeri
Kelantan (JHEAIK), Pejabat Agama Daerah Pasir Puteh dan
Ahli Jawatankuasa Masjid As-Syakirin, Mukim Air Tawar,
Pasir Puteh Kelantan bersama-sama menjayakan “Program
Jejak Ukhuwwah di Perkampungan Nelayan” bersempena
dengan Karnival ~i~ Nelayan Tok Bali 2017. Program ini
telah berlangsung selama 2 hari bermula pada 21 hingga
22 Mac 2017 bertempat di Masjid As-Syakirin, Mukim Air
Tawar, Tok Bali, Pasir Puteh, Kelantan.

Jabatan Kemajuan Islam Malaysia (JAKIM) dengan kerjasama
Majlis Agama Islam Negeri Kedah, Jabatan Hal Ehwal Agama
Islam Negeri  Kedah , Pejabat Agama Daerah Yan dan Ahli
Jawatankuasa Masjid Rahman Putra Al-Haj, Yan Kechil
bersama-sama turun padang bagi menjayakan “Program
Jejak Ukhuwwah” bersempena dengan Karnival ~i~ Media
Baharu, Kedah 2017. Program ini telah berlangsung selama
2 hari bermula pada 2 hingga 3 Mei 2017 bertempat di Masjid
Rahman Putra Al-Haj, Yan Kechil, Daerah Yan, Kedah Darul
Aman.

JEJAK UKHUWWAH SIRI 1/2017
DI PERKAMPUNGAN NELAYAN
TOK BALI, KELANTAN

JEJAK UKHUWWAH SIRI 2/2017
DI MASJID RAHMAN PUTRA
AL-HAJ, YAN KECHI, DAERAH
YAN, KEDAH DARUL AMAN

PENGUKUHAN MODAL INSAN

119

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

Jabatan Kemajuan Islam Malaysia (JAKIM) dengan kerjasama
Majlis Agama Islam Negeri Sembilan, Jabatan Hal Ehwal
Agama Islam Negeri Sembilan, Pejabat Agama Daerah
Jelebu, Pertubuhan Kebajikan Islam Malaysia (PERKIM) dan
Ahli Jawatankuasa Masjid Bunga Tanjung, Jelebu, Negeri
Sembilan bersama-sama turun padang bagi menjayakan
“Program Jejak Ukhwah” bersempena dengan Program
Ihya’ Ramadhan 2017 kepada Saudara Baru daerah Jelebu.
Program ini telah berlangsung selama 1 hari pada 16 Jun
2017 bertempat di Masjid Bunga Tanjung, Jelebu, Negeri
Sembilan.

JEJAK UKHUWWAH SIRI 3/2017
SAUDARA MUSLIM DI MASJID
BUNGA TANJUNG, JELEBU,
NEGERI SEMBILAN

120

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

Hulu Selangor, 13 April 2017 (Khamis) bersamaan 16 Rejab
1438H - Jabatan Kemajuan Islam Malaysia (JAKIM) melalui
Institut Pemantapan dan Perkaderan Akidah Malaysia (IPHAM)
dengan kerjasama Majlis Agama Islam Selangor (MAIS)
telah berjaya mengadakan Lawatan Penanda Aras ke Pusat
pada 13 April 2017 (Khamis). Seramai 6 orang delegasi dari
IPHAM, JAKIM yang diketuai oleh Ustaz Che Musa bin Che
Hamat, Pengetua IPHAM.

Secara umumnya objektif lawatan ini adalah bertujuan untuk:

 i.

 ii.

 iii.

 vi.

 v.

 vi.

LAWATAN KERJA PENANDA
ARAS DI PUSAT PEMURNIAN
AKIDAH (BAITUL IMAN) MAIS,
HULU SELANGOR, SELANGOR

Berkongsi pengalaman dan bertukar
pandangan berkaitan pengurusan dan hal
ehwal institusi akidah

Mewujudkan hubungan kerjasama diantara
Pusat Pemurnian Akidah (Baitul Iman), MAIS
dan IPHAM, JAKIM dengan mengadakan
perbincangan dan perkongsian daripada
sudut perlaksanaan program dan pengurusan
kursus

Meninjau prasarana dan kemudahan di
sekitar Pusat Pemurnian Akidah (Baitul Iman),
MAIS

Meninjau prasarana dan kemudahan di
sekitar Pusat Pemurnian Akidah (Baitul Iman),
MAIS

Berkongsi maklumat berkaitan modul latihan
bagi menangani isu-isu akidah secara
berkesan yang boleh dijadikan contoh

Mewujudkan hubungan yang lebih erat
bertujuan meneroka peluang kerjasama yang
boleh dimanfaatkan dan dilaksanakan demi
kepentingan kedua-dua belah pihak

PENGUKUHAN MODAL INSAN

121

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

Jabatan Kemajuan Islam Malaysia (JAKIM) dengan kerjasama
Bahagian Khidmat Pengurusan (BKP), JAKIM telah berjaya
melaksanakan Kursus Kecemerlangan Pembantu Operasi
JAKIM pada 22-24 Ogos 2017 (Selasa-Khamis). Seramai
20 orang daripada kalangan Pembantu Operasi yang
berkhidmat di bawah JAKIM. Secara umumnya objektif
kursus ini adalah bertujuan untuk :

 i.

 ii.

Mewujudkan dan menanam nilai murni di
kalangan P.O JAKIM terutamanya untuk
melaksanakan sesuatu program secara
bersama

Melebarkan jalinan ukhuwwah dalam
kalangan P.O JAKIM supaya kerjasama
menjadi lebih mudah, cepat dan mencapai
keperluan dan matlamat

KURSUS KECEMERLANGAN
PEMBANTU OPERASI JAKIM

122

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

PENGUKUHAN
INSTITUSI

KEKELUARGAAN
DAN MASYARAKAT

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

Komuniti (PKKSK) di Jabatan Agama Islam Negeri: Isu dan
Cabaran yang dipengerusikan oleh Ketua Penolong Pengarah
Kanan, Jabatan Agama Islam Wilayah Persekutuan (JAWI),
Dr. Abdul Ghaffar bin Surip. Panel yang terlibat ialah  ialah
Encik Abang Borhanuddin bin Abang Ahmad Masuine dari
Jabatan Agama Islam Sarawak, Puan Razidah binti Adam dari
Jabatan Hal Ehwal Agama Islam Negeri Sembilan.

Konvensyen ini berjaya memantapkan perkongsian strategik
di antara agensi kerajaan dan negeri dalam memperkasakan
perkhidmatan dan profesionalisme pegawai runding cara/
khidmat nasihat secara holistik dan berkesan. Malah ia
juga  berjaya, mengarusperdanakan kaunseling/runding cara
Islam  dalam usaha menangani masalah sosial umat Islam.

Modul Pusat Khidmat Keluarga, Sosial dan Komuniti (PKKSK)

Mesyuarat Ahli Jawatankuasa Bertindak /

JAKIM menjalankan fungsi utama iaitu:

 a.      Penyelarasan Nikah, Cerai dan Ruju’
                Pembangunan Keluarga

 b.  ‘Ilaj wa Shifa, Dasar Keluarga, Sosial
  dan Hal Ehwal Wanita

Pada tahun 2017, antara pencapaian yang telah dicapai
ialah Pelancaran Modul Pusat Khidmat Keluarga, Sosial dan
Komuniti (PKKSK),  melaksanakan Mesyuarat Jawatankuasa
Pelaksana Pelan Tindakan Keluarga Sakinah Negara
(2017-2021) serta Mesyuarat Jawatankuasa Pelaksana Pelan
Tindakan Menangani Gejala Sosial (Perlakuan LGBT).

Konvensyen Pegawai Rundingcara dan Fasilitator
Pusat Khidmat Keluarga, Sosial dan Komuniti (PKKSK)
Peringkat Kebangsaan  Tahun 2017 dan Pelancaran
Modul PKKSK

JAKIM berperanan memberi pendedahan mengenai
isu-isu semasa berkaitan keluarga, sosial dan komuniti dan
mekanisme penyelesaiannya  khususnya kepada pegawai
runding cara dan fasilitator  Pusat Khidmat Keluarga, Sosial
dan Komuniti (PKKSK). Maka bagi mencapai objektif ini,
JAKIM  telah menganjurkan Konvensyen Pegawai Runding
cara dan Fasilitator  Pusat Khidmat Keluarga, Sosial dan
Komuniti (PKKSK) Peringkat Kebangsaan  Tahun 2017 dan
Pelancaran Modul PKKSK .

Program ini telah berlangsung pada 1 November 2017
di Dewan Datuk Mohd Shahir, ILIM, Bangi. Sempena
konvensyen ini, pelancaran  Buku Modul Pusat Khidmat
Keluarga, Sosial dan Komuniti  telah disempurnakan
oleh Timbalan Menteri di Jabatan Perdana Menteri,
YB Dato’ Dr. Asyraf Wajdi bin Dato’ Dusuki.

Dalam konvensyen ini, lima kertas telah dibentangkan
antaranya  Psikospiritual Islam: Konsep dan Aplikasi yang
telah dibentangkan oleh oleh  Pensyarah Akademik Pengajian
Islam, Universiti Malaya,  Prof. Madya Dr. Che Zarrina binti
Sa’ari, Program Intervensi Kerohanian dalam Menangani
Isu Sosial, Ketua Penolong Pengarah Kanan JAKIM, Encik
Bukhari bin Md Akhir, dan Kesukarelawanan Peneraju Sistem
Sokongan Sosial Masyarakat yang disampaikan oleh Dr. Nor
Wahiza binti Abdul Wahat dari Yayasan Ihtimam Malaysia.

Selain itu, pengisian diteruskan dengan  Slot Bual Bicara
bertajuk Pelaksanaan Pusat Khidmat Keluarga, Sosial dan

124

Modul Kasih ke Syurga (Warga Emas)

Modul Khidmat Nasihat Komuniti

Modul Pengukuhan Akidah

Modul Kehamilan dan Kelahiran

Modul Interaksi Kejiranan

Modul Pengurusan Konflik Keluarga

Modul Pemerkasaan Saudara Muslim

Modul Pendidikan Kanak-Kanak

Modul Pembangunan Remaja

Modul Kemahiran Keibubapaan

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

Penyelarasan Pelan Tindakan Menangani Gejala Sosial
Perlakuan Lesbian, Gay, Biseksual, Dan Transgender
(LGBT) 2017 – 2021 Bil. 1/2017

Perlakuan Lesbian, Gay, Biseksual fan Transgender  yang
merupakan perlakuan songsang dan luar dari norma
kehidupan masyarakat  perlu ditangani agar tidak menular.
Oleh itu, JAKIM telah membangun Pelan Tindakan Menangani
Gejala Sosial Perlakuan Lesbian, Gay, Biseksual, Dan
Transgender (LGBT) 2017 – 2021.

Pelan tindakan ini adalah salah satu inisiatif JAKIM dalam
pelaksanaan tindakan bersama kementerian dan agensi
kerajaan  peringkat pusat dan negeri seperti jabatan
agama islam negeri-negeri (JAIN), agensi kerajaan dan
badan berkanun seperti Kementerian Pelajaran Malaysia,
Kementerian Kesihatan Malaysia, Jabatan Kehakimam
Syariah Malaysia, Kementerian Pembangunan Wanita,
Keluarga, dan Masyarakat, Kementerian Belia dan Sukan,
Kementerian Dalam Negeri, Lembaga Pembangunan
Penduduk dan Keluarga Negara, Majlis Agama Islam
Selangor, Institut Kefahaman Islam Malaysia, Yayasan
Dakwah Islamiah Malaysia dan TV Al-Hijrah.

Buat julung kalinya JAKIM telah mengadakan Mesyuarat
Ahli Jawatankuasa Bertindak / Penyelarasan Pelan Tindakan
Menangani Gejala Sosial Perlakuan Lesbian, Gay, Biseksual,
Dan Transgender (LGBT) 2017 – 2021 Bil. 1/2017 pada 24 Julai
2017 bertempat di Kompleks Islam Putrajaya. Mesyuarat kali
pertama ini telah dipengerusikan oleh Ketua Pengarah JAKIM,
Tan Sri Dato’ Haji Othman bin Mustapha. Melalui mesyuarat ini,
pelaksnaan program menangani dan membendung perlakuan
LGBT dapat  diselaraskan. Bagi memperkukuhkan institusi
kekeluargaan jauh dari gejala sosial di kalangan masyarakat
Islam di negara ini berteraskan al-Quran dan al-Sunnah,
menggembeleng keupayaan, kemahiran dan kepakaran
secara lebih sistematik, terancang dan bersepadu di antara
agensi-agensi  Melibatkan penyertaan agensi bukan kerajaan
secara lebih aktif dalam menyusun strategi pelaksanaan
program  sosial.

Mesyuarat Ahli Jawatankuasa Bertindak /
Penyelarasan Pelan Tindakan Keluarga Sakinah
Negara, 2017-2021

Pelan Tindakan Keluarga Sakinah Negara 2017-2021 telah
mula dibangunkan pada tahun 2014 dan telah dilancarkan
pada 26 Julai 2016 oleh Menteri di Jabatan Perdana Menteri
YB Dato’ Seri Jamil Khir bin Baharom. Pelan tindakan ini
merupakan perancangan stategik 5 tahun (2017-2021)
dalam usaha membangunkan keluarga yang sakinah.

Mesyuarat pertama telah diadakan pada 8 Mei 2017 yang
dipengerusikan oleh Timbalan Ketua Pengarah Pembangunan
Insan yang dihadiri oleh Jabatan Agama Islam Negeri dan
agensi-agensi berkaitan. Tujuan mesyuarat ini diadakan bagi
memantau pelaksanaan pelan tindakan ini.

Bidangkuasa agama Islam merupakan bidangkuasa negeri
termasuk urusan nikah, cerai dan ruju’. Namun, JAKIM
sebagai agensi penyelaras berkaitan pengurusan telah
melaksanakan pelbagai usaha mencapai permuafakatan
antara negeri.  Penyelarasan urusan nikah, cerai dan ruju’
amat penting bagi memudah dan melancarkan urusan
sekaligus memberi pandangan positif masyarakat terhadap
agensi agama. Antara usaha yang dilaksanakan ialah: -

125

Ahli mesyuarat yang terdiri dari wakil agensi kerajaan,
badan berkanun dan NGO

PENGUKUHAN INSTITUSI KEKELUARGAAN DAN MASYARAKAT

PENYELARASAN NIKAH, CERAI
DAN RUJU’

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

Persidangan Ketua Pendaftar Nikah, Cerai dan Ruju’
Seluruh Malaysia

Bertempat di Klana Beach Resort, Port Dickson, Negeri
Sembilan pada 8-9 Mei 2017 telah diakan Persidangan Ketua
Pendaftar Nikah, Cerai dan Ruju’ Seluruh Malaysia Kali ke-36.

Persidangan kali ke 37 pula telah diadakan pada 24 - 26
Oktober 2017 bertempat di Hotel Imperial, Kuching, Sarawak.
Sempena persidangan kali ini telah diadakan kunjung hormat
ke Majlis Agama Islam Sarawak  bagi membincangkan
kerjasama yang  boleh dibuat. Selain itu, kunjung hormat
juga diadakan Majlis Adat Istiadat Sarawak untuk berkongsi
mengenai perkahwinan adat di negeri berkenaan.

Persidangan berkala dua kali setahun ini dipengerusikan oleh
Timbalan Ketua Pengarah (Pembangunan Insan) Datuk Haji
Zainal Abidin bin Jaffar sebagai medium untuk menyelesaikan
isu dan masalah berhubung pengurusan perkahwinan yang
tidak mengikut undang-undang Malaysia. Dan Menyelaras
peraturan mengenai urusan perkahwinan di antara agensi-
agensi yang terlibat.

Melalui persidangan ini, isu dan masalah berhubung
pengurusan perkahwinan yang tidak mengikut
undang-undang Malaysia dapat diselesaikan di samping
peraturan mengenai urusan perkahwinan di antara
agensi-agensi yang terlibat dapat diselaraskan.

Muzakarah Pendaftar, Penolong Pendaftar Nikah, Cerai
dan Ruju; Peringkat Negeri Sabah

Muzakarah yang diadakan pada 24 Mei 2017 ini  menjadi
medium perkongsian maklumat berkaitan pengurusan
pernikahan terkini dan peruntukan undang-undang keluarga
Islam.  Pelaksanaan  muzakarah ini berlangsung di Jabatan
Hal Ehwal Islam Negeri Sabah.

Program yang dihadiri oleh Pendaftar dan Penolong Pendaftar
Nikah Cerai Ruju’ Seluruh Negeri Sabah ini telah dirasmikan
oleh Pembantu Menteri Kepada Ketua Menteri Sabah, Datuk
Haji Mohd. Arifin bin Mohd. Arif.

Melalui pengisian forum dan ceramah JAKIM dapat
mengumpul saranan, cadangan, pandangan dan maklum
balas menambah baik pelaksanaan prosedur nikah, cerai dan
ruju’ di peringkat negeri.

Persidangan Ketua-Ketua Pendaftar Nikah, Cerai dan
Ruju’ dan Ketua-Ketua Pendaftar Jabatan Kehakiman
Syariah Negeri/ Mahkamah Syariah Negeri Seluruh
Malaysia (KPNCR DAN KP JKSN/MSN) Kali kelima 2017

Pengurusan nikah, cerai dan ruju’ adalah bidangkuasa
negeri yang melibatkan Jabatan Agama Islam Negeri-negeri
dan Jabatan Kehakiman Syariah Negeri. Namun peranan
Jakim dan Jabatan Kehakiman Syariah Malaysia sebagai
penyelaras untuk menyelesaikan isu dan masalah
berhubung pengurusan perkahwinan yang tidak mengikut
undang-undang, menyelaras peraturan mengenai urusan
perkahwinan, perceraian dan ruju’ di Malaysia, mendapatkan
maklumat, pandangan dan idea bagi mengatasi isu-isu
perkahwinan yang tidak mengikut undang-undang dan
peraturan negara dan mempertingkatkan keberkesanan
pengurusan perkahwinan, perceraian dan ruju’ orang Islam
di Malaysia.

Persidangan ketua-ketua Pendaftar Nikah Cerai Ruju’ dan
Ketua-ketua Pendaftar Jabatan Kehakiman Syariah Negeri/
Mahkamah Syariah Negeri Seluruh Malaysia (KPNCR dan
KP JKSN/MSN) Kali Kelima Tahun 2017 telah diadakan pada
31 Julai 2017 di Kompleks Islam Putrajaya. Persidangan
anjuran bersama Jabatan Kemajuan Islam Malaysia (JAKIM)
dan Jabatan Kehakiman Syariah Malaysia (JKSM) ini diadakan
secara berkala sekali pada  setiap tahun.

Penganjuran persidangan kali ini dipengerusikan oleh
Timbalan Ketua Pengarah Pembangunan Insan, JAKIM
dan YA Datuk Hakim Rayuan Syariah, JKSM. Persidangan
dihadiri oleh Pengarah-pengarah Bahagian di JAKIM,
Pengarah-pengarah bahagian di JKSM, KPNCR dan KP JKSN/
MSN seluruh Malaysia.

Sebanyak tiga kertas yang menyentuh mengenai isu-isu
perkahwinan di Malaysia telah dibentangkan dalam
persidangan pada kali ini. Semoga penyelarasan yang
dibincangkan dalam persidangan ini dapat dilaksanakan
sepertimana yang telah dipersetujui dan dilaksanakan
dengan sebaik mungkin berdasarkan peruntukkan
undang-undang negara yang berkuatkuasa.

Mesyuarat Garis Panduan Pengurusan Perkahwinan,
Perceraian dan Ruju’ Orang Islam Warganegara
Malaysia di Luar  Negara

JAKIM adalah agensi penyelaras bagi pengurusan nikah, cerai
dan ruju’ di Malaysia. Antara penyelaras yang dilaksanakan
ialah menyediakan satu Garis Panduan Pengurusan

126

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

Pengurusan perkahwinan turut ditingkatkan lagi dengan
membolehkan semakan status perkahwinan melalui Aplikasi
Mobil SPPIM yang dinamakan MyNCR oleh penolong
pendaftar. Tujuan pelaksanaan MyNCR dapat membantu
mengurangkan kes-kes penipuan semasa membuat
permohonan kebenaran berkahwin. Beberapa latihan
penggunaan MyNCR telah diadakan dengan mensasarkan
pendaftar dan penolong pendaftar nikah, cerai dan ruju’
seperti berikut:

 i. 19 April 2017 : JAWI Putrajaya

 ii. 16 Mei 2017: JAWI Kuala Lumpur

Perkahwinan, Perceraian dan Ruju’ Orang Islam di Luar
Negeri untuk digunapakai oleh Pendaftar Perkahwinan,
Perceraian dan Ruju’ di Luar Negeri yang dilantik oleh
Yang DiPertuan Agong/Duli Yang Maha Mulia Sultan/Raja
negeri-negeri di Malaysia.

Maka bagi tujuan itu, Mesyuarat Garis Panduan Pengurusan
Perkahwinan, Perceraian dan Ruju’ Orang Islam Warganegara
Malaysia Di Luar Negeri telah dilaksanakan. Bagi
menghasilkan garis panduan ini, sebanyak empat kali
mesyuarat telah diadakan bagi tahun 2018 iaitu pada
19 Januari 2017, 23 Februari 2017, 1-3 Mac 2017 dan
11 April 2017 di Kompleks Islam Putrajaya dan Sepang,
Selangor.

Mesyuarat ini melibatkan ahli-ahli  daripada Penasihat
Undang-undang JAKIM, Pengarah Bahagian Penyelarasan
dan Penguatkuasaan Undang-undang JAKIM dan
Ketua-ketua Pendaftar Nikah Cerai Ruju’ Seluruh Malaysia.

Sistem Pengurusan Perkahwinan Islam Malaysia
(SPPIM)

Mesyuarat Jawatankuasa Pelaksana SPPIM telah diadakan
pada Januari dan Mei 2017 yang dipengerusikan oleh
Us Halim Bin Ahmad, Pengarah Bahagian Keluarga, Sosial
dan Komuniti. Tujuan utama mesyuarat ini adalah untuk
membincangkan proses-proses atau borang-borang yang
boleh diselaraskan. Selain itu, Mesyuarat Jawatankuasa
Pemandu SPPIM turut diadakan pada 11 Mei 2017 dan
17 November 2017 yang dipengerusikan oleh Timbalan Ketua
Pengarah Pengurusan, Encik Masri bin Razali dimana ia
bertujuan untuk melihat permasalahan sama ada perkakasan,
rangkaian dan isu-isu teknikal sistem yang dihadapi oleh
negeri sepanjang pelaksanaan sistem.

Beberapa pencapaian telah diperolehi pada tahun 2017 iaitu:

03

02

04

Penggunaan Modul Nikah, Cerai dan
Rujuk oleh Wilayah Persekutuan Kuala
Lumpur, Putrajaya dan Labuan pada

16 Januari 2017

Pemindahan 407,878 rekod
perkahwinan, perceraian, rujuk

dan 617,416 rekod peserta Kursus
Praperkahwinan dari Sistem

e-Munakahat ke dalam SPPIM.

Penggunaan Borang Kebenaran
Berkahwin yang standard di

Perlis, Kedah, Perak dan Wilayah
Persekutuan.

Penggunaan Surat Perakuan Nikah,
Cerai dan Rujuk yang standard di
Wilayah Persekutuan, Kedah dan

Perlis.

01

05

06

Penggunaan senarai susunan wali
yang standard di Negeri Sembilan,
Melaka, Perlis, Kedah, Perak dan

Wilayah Persekutuan.

Penggunaan Senarai semak bagi
permohonan kebenaran berkahwin

mengikut status pemohon yang
standard dalam versi Bahasa Melayu

dan Bahasa Inggeris di Negeri
Sembilan, Melaka, Perlis, Kedah,
Perak dan Wilayah Persekutuan.

PENGUKUHAN INSTITUSI KEKELUARGAAN DAN MASYARAKAT

09

07

08

Penggunaan Borang Pemakluman
Ujian Saringan HIV yang standard

di Negeri Sembilan, Melaka,
Perlis, Kedah, Perak dan Wilayah

Persekutuan.

Penyelarasan pengesahan status
pemohon melalui Borang Permohonan
Kebenaran Berkahwin oleh Pendaftar/
Penolong Pendaftar Nikah, Cerai dan

Ruju’.

Penyelarasan pengesahan akuan
mastautin.

127

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

 iii. 17 Oktober 2017: Kedah

 iv. 13 November 2017 : Perak

 v. 23 November 2017 : Perlis

 vi. 30 November 2017 : Melaka

Selain dari perkahwinan, pengurusan kursus praperkahwinan
turut ditingkatkan melalui SPPIM iaitu dengan membolehkan
penganjur mewujudkan kursus secara ekslusif di mana siri
kursus tersebut hanya boleh dipohon oleh kumpulan tertentu
sahaja. Begitu juga dengan kaedah carian, penganjur boleh
membuat carian penceramah mengikut tajuk-tajuk kursus
dan pentauliahan negeri. Paparan permohonan online turut
ditambahbaik dengan nombor telefon penganjur, yuran
kursus yang ditetapkan, nombor akaun dan nama bank.

Institusi kekeluargaan merupakan komponen penting
dalam membentuk negara yang sejahtera. Oleh itu, ilmu
dan pendidikan Islam dan pendidikan kekeluargaan perlu
diterapkan kepada masyarakat.

Penambahbaikan Modul Bersepadu Kursus
Praperkahwinan Islam (MBKPI)

Modul Bersepadu Kursus Praperkahwinan Islam (MBKPI)
ini telah digubal pada tahun 1998, Semakan terakhir telah
dibuat pada tahun 2012. Oleh itu, mulai tahun 2017, JAKIM
telah mengambil inisiatif untuk membuat semakan semula.
Beberapa siri bengkel telah dibuat.

Panel yang terlibat adalah seramai 50 orang yang terdiri
daripada Jabatan Agama Islam Negeri, Kementerian
Kesihatan Malaysia, Agensi Kewangan Pengurusan Kredit,
Unit Kaunselor, Majlis Agama Islam Negeri Sembilan dan
Universititi Pengajian Sultan Idris.

Beberapa mesyuarat dan bengkel telah diadakan iaitu:

 i)

 ii)

 iii)

 iv)

Kursus Asas Penceramah Praperkahwinan Islam

Kursus Asas Penceramah Praperkahwinan Islam telah
diadakan pada 9 – 11 Julai 2017 di Kem Bina Semangat,
Kuala Kubu Bharu, Selangor. Peserta yang terlibat adalah
anggota-anggota KAGAT seluruh Malaysia seramai 115 orang.

Taklimat Penggunaan Aplikasi Mobil (MyNCR) kepada
Pendaftar/Penolong Pendaftar NCR Kedah

Taklimat Penggunaan Aplikasi Mobil (MyNCR) kepada
Pendaftar/Penolong Pendaftar NCR Melaka

PEMBANGUNAN KELUARGA

8 – 9 Mac 2017, Mesyuarat Pra Bengkel
Penambahbaikan MBKPI di Bilik  Mesyuarat
al-Nur, Aras 4, Blok B, Kompleks Islam
Putrajaya.

8-9 Mac 2017, Bengkel Semakan MBKPI di
Aras 2, Blok B, Kompleks Islam Putrajaya.

29-31 Mac 2017, Bengkel Semakan MBKPI
Siri 2 di Institut Latihan Islam Malaysia, Bangi

14 - 16 Julai 2017, Bengkel Semakan MBKPI
Siri 3 di Genting Resort, Pahang

Bengkel Semakan MBKPI

128

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

Tinjauan manakala panel kedua ialah Datuk Nadzim bin Johan
dengan tajuk Perkongsian Pengalaman Dalam Menangani Isu
Sosial. Tujuh resolusi telah dibentangkan iaitu:-
 Masalah sosial seperti juvana, dadah, budaya songsang

perlakuan Lesbian, Gay, Biseksual, Transgender  (LGBT),
HIV dan lain-lain akan mengganggu pembangunan negara
yang sejahtera. Oleh itu, peranan JAKIM, agensi kerajaan
serta badan bukan kerajaan  sentiasa bergerak seiring untuk
membendung masalah ini. Melalui cawangan ini, msyuarat
dan bengkel bagi mendapat input dan berkongsi pandangan
telah diadakan. Selain itu, cawangan ini juga mengadakan
program bimbingan spiritual dan kerohanian kepada
kumpulan sasar.

Multaqa’ Kluster Sosial, Majlis Perundingan Islam

Kluster Sosial merupakan salah satu kluster dalam Majlis
Perundingan Islam. Salah satu program setiap kluster ialah
mengadakan program  bagi mendapatkan pandangan dan
input daripada pelbagai agensi kerajaan, swasta, universiti
awam dan badan bukan kerajaan dalam menyediakan suatu
kerangka awal pelan tindakan menangani isu-isu sosial
melalui pendekatan agama yang komprehensif dan berkesan.
Serta menyelesaikan isu-isi semasa berkaitan sosial secara
bersama.

Pada 28 Februari 2017 bertempat  Dewan Datuk Mohd
Shahir, ILIM, Bangi telah berlangsung Multaqa’ Kluster
Pendidikan dan Sosial, Majlis Perundingan Islam. Program
yang menghimpunkan seramai 500 orang terdiri dari
kakitangan kerajaan dari pelbagai agensi ini telah dirasmikan
oleh Timbalan Menteri di Jabatan Perdana Menteri, YAB Dato’
Seri Dr. Ahmad Zahid Hamidi.

Majlis ini turut dihadiri oleh Ketua Kluster Sosial iaitu Timbalan
Menteri di Jabatan Perdana Menteri, YB Datuk Dr. Asyraf
Wajdi bin Dusuki. Pengisian bagi kluster sosial ini diisi
dengan  Sidang Pleno 2: Panel Sosial Panel yang terlibat ialah
Ybrs Dr. Mohd Farid Ravi bin Abdullah dengan tajuk
pembentangan Senario Isu Sosial di Malaysia: Suatu

Kursus Asas Penceramah Praperkahwinan kepada KAGAT

‘ILAJ WA SHIFA’ SOSIAL DAN
KOMUNITI

PENGUKUHAN INSTITUSI KEKELUARGAAN DAN MASYARAKAT

129

 Memperkukuhkan Institusi Keluarga* melalui
pemerkasaan pendidikan agama dan moral,

mempromosi institusi kekeluargaan Islam dalam
mewujudkan sokongan sosial dan memperkukuhkan

kemahiran keibubapaan;

Memperkasakan Pendidikan Agama* dengan
menjadikan pendidik sebagai role model,

menyediakan pusat kegiatan keagamaan di institusi
pelbagai peringkat, serta mewujudkan kurikulum

pembangunan insan dan kerohanian bagi melahirkan
pelajar yang cemerlang syakhsiah dan akademik;

Mewujudkan pusat maklumat sosial*  bagi
membolehkan perkongsian data, penemuan kajian dan
kepakaran  kepada pihak-pihak berkepentingan serta
mewujudkan pangkalan data yang boleh digunakan
untuk membantu pihak berkepentingan membentuk

modul pencegahan dan intervensi bersesuaian;

Menguatkuasakan Undang-Undang* dengan
mewujudkan klausa dalam akta/enakmen bagi

menangani isu sosial, serta menyemak dan
menambahbaik undang-undang berkaitan isu sosial

yang sedia ada;

Memantapkan Kerjasama Strategik Inter Agensi*
melalui penilaian dan penambahbaikan ke atas pelan
tindakan dan garis panduan sedia ada, menjadikan

NGO sebagai penggerak (agen) kepada isu-isu
pembangunan sosial, mengoptimumkan penggunaan

media sosial, memperkukuhkan pelaksanaan dan
penyampaian perkhidmatan serta penyelarasan data

yang komprehensif;

Perluasan Sistem Sokongan Masyarakat* melalui
pewujudan kepimpinan dan kesukarelawan sosial
dalam kalangan belia, melahirkan ikon sosial di
kalangan belia dan memperkasakan penglibatan

komuniti dalam kerja-kerja sosial ; dan

Menyediakan blue print media massa sebagai
medium pembaikan masyarakat dalam pembentukan
karakter Islami, beramanah, berani, dan berjati diri.*

1

2

3

4

5

6

7

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

Persidangan Meja Bulat Isu HIV/AIDS dan Islam di
Malaysia.

Persidangan Meja Bulat Isu HIV/AIDS dan Islam di Malaysia
telah berlangsung pada 15 - 16 April 2017 di Hotel
Vistana, Kuala Lumpur. Perasmian persidangan ini telah
disempurnakan oleh Ketua Pengarah JAKIM, YBhg. Tan Sri
Dato’ Haji Othman bin Mustapha.

Persidangan yang  telah dipengerusikan oleh Timbalan
Ketua Pengarah Pembangunan Insan JAKIM, YBhg. Tuan Haji
Paimuzi bin Yahya  ini juga dihadiri  Wakil dari Majlis Agama
Islam Negeri, Jabatan Agama Islam Negeri, Kementerian
Kesihatan Malaysia, Yayasan Aids Malaysia, Majlis Aids

Malaysia, Yayasan Sime Darby dan beberapa Pertubuhan
Bukan Kerajaan (NGO) berkaitan.

Lima sesi pembentangan telah diisi dalam persidangan ini
antaranya ialah Situasi HIV di Malaysia dibentangkan oleh
Pakar Perunding Perubatan Kesihatan Awam & Epidemiologi
Penyakit Berjangkit, Sektor HIV/STI/Hepatitis C, Kementerian
Kesihatan Malaysia, Dr Anita  binti Sulaiman, Isu Rawatan
HIV dari Perspektif Islam disampaikan oleh Felo Penyelidik
Fatwa, Jakim, Profesor Madya Dr Arieff Salleh bin Rosman,
Penerangan Program Pencegahan, Rawatan, Sokongan
dan Penjagaan HIV/AIDS yang dibentangkan Presiden,
Majlis AIDS Malaysia, Encik Bakhtiar Talhah.

Memperkukuh jalinan kerjasama strategik
di antara Majlis Agama Islam Negeri dan

Jabatan Agama Islam Negeri dengan NGO yang
menjalankan kerja advokasi HIV melibatkan
Yayasan Ihtimam Malaysia dan Majlis AIDS

Malaysia dengan mengutamakan aspek
al-Wiqayah (pencegahan).

Menawarkan program berbentuk pencegahan,
rawatan dan pemulihan berkenaan isu HIV/AIDS

seperti seminar kesedaran, Bengkel Manual
Islam dan HIV, bantuan perubatan dan pusat
perlindungan yang melibatkan Orang Yang

Hidup Dengan HIV/AIDS (ODHA). Ia bukan hanya
menekankan kepada aspek perawatan fizikal

tetapi juga pengukuhan kerohanian.

Menyedari dan memperluaskan bentuk
bantuan zakat kepada Orang Yang

Hidup Dengan HIV/AIDS (ODHA) serta
menyokong program bantuan perubatan

‘PAL Scheme’ yang diselaraskan oleh
Yayasan AIDS Malaysia.

Menubuhkan satu working group
untuk meneliti isu yang dibincangkan
dalam Persidangan Meja Bulat secara

lebih terperinci.

Pelaksanaan Program HIV dan Islam
bergerak selari dengan matlamat Pelan
Strategik Kebangsaan Mengakhiri AIDS

(2016 – 2030) yang dirangka oleh
Kementerian Kesihatan Malaysia.

Persidangan Meja Bulat HIV dan Islam
dipanjangkan ke suatu forum lain yang

melibatkan Majlis Agama Islam
Negeri-Negeri.

Menggunapakai dan melaksanakan
Pelan Tindakan yang terkandung di
dalam Manual Islam dan HIV yang

diterbitkan oleh JAKIM di peringkat akar
umbi secara lebih menyeluruh bagi

mengelakkan stigma dan diskriminasi
kepada Orang Yang Hidup Dengan HIV/

AIDS (OHDA).

Menerimapakai Program Pengurangan
Kemudaratan (Harm Reduction)

pencegahan HIV yang dilaksanakan
oleh Kementerian Kesihatan Malaysia

dengan kerjasama Majlis AIDS
Malaysia.

130

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

Sukan Putrajaya. Program ini melibatkan peserta dalam
kalangan guru-guru kaunseling, pelajar sekolah, pelajar IPTA
dan IPTS, NGO, Ibu bapa, penjawat awam, komuniti LGBT dan
masyarakat awam.

Seminar Peduli Isu Lesbian, Gay, Biseksual dan
Transgender (LGBT)

JAKIM sebagai agensi agama peringkat persekutuan sentiasa
bertekad untuk memberi kesedaran dan pengetahuan
kepada peserta berkenaan isu LGBT dari aspek psikososial,
agama dan kesihatan, memberikan pendedahan tentang
usaha penyantunan yang telah dilaksanakan terhadap
golongan LGBT, memberikan kesedaran dan pengetahuan
kepada peserta untuk terlibat dalam usaha bimbingan dan
penyantunan.

Seminar ini telah dilaksanakan sebanyak empat siri
iaitu siri 1 pada 5 Oktober 2017 di Hotel Seri Malaysia,
Kepala Batas, Pulau Pinang, Siri 2 pada 13 Oktober 2017
bertempat di Auditorium Perdana Siswa Universiti Malaya,
Kuala Lumpur, Siri 3 pada 20 November 2017 di Auditorium
JAKIM, Kompleks Islam Putrajaya dan siri 4 pada
30 November 2017 di Auditorium Kementerian Belia dan

Wakil dari Jabatan Agama Islam Negeri, KKM dan NGO

Penyerahan  sumbangan

PENGUKUHAN INSTITUSI KEKELUARGAAN DAN MASYARAKAT

Ahli persidangan memberi perhatian

Ahli Panel Forum

Penyampaian cenderahati kepada penceramah seminar

Peserta seminar dari Kementerian Belia dan sukan Putrajaya

Peserta seminar di Pulau Pinang

Peserta seminar di Universiti Malaya

131

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

Program Mukhayyam Komuniti Disayangi

JAKIM adalah agensi yang melaksanakan program intervensi
kerohanian kepada komuniti Lesbian, Gay, Biseksual
dan Transgender.  Ia sebagai Kesedaran kesihatan dan
pengukuhan kerohanian dengan pelaksanaan Ceramah
Interaktif, Latihan Dalam Kumpulan (LDK), Tazkirah, Zikir,
Solat Berjamaah, Aktiviti Outdoor.

Program Ihya’ Ramadhan Bersama Komuniti

Bertarikh 17 Jun 2017 bersamaan 22 Ramadan 1438H
bertempat di  Masjid Wilayah Persekutuan Kuala Lumpur
telah diadakan Program Ihya’ Ramadhan Bersama
Komuniti. Ia sebagai usaha menndekatkan dan menjalinkan
hubungan di antara komuniti dengan agensi agama,
agensi kerajaan serta NGO di samping menyemarakkan
penghayatan Ramadhan.

Program yang melibatkan peserta dalam kalangan
gelandangan, Orang Yang Hidup dengan HIV/Aids, penghuni
rumah-rumah perlindungan remaja juvana, wanita hamil
luar nikah, pengguna dadah sekitar Lembah Klang telah
dirasmikan oleh Timbalan Ketua Pengarah (Pembangunan
Insan) JAKIM, Datuk Haji Zainal Abidin Bin Jaffar.

Peserta bersama bertadarrus Al-Qur’an, mendengar tazkirah,
seterusnya berbuka puasa dan solat Tarawih Berjemaah
dan kemuncaknya penyampaian sumbangan. Program ini
mendapat kerjasama dari Yayasan AIDS Malaysia, Sime
Darby.

Bacaan doa sebelum berbuka puasa

Peserta bertukar pandangan

Peserta menyertai tadarrus al-Qur’an

Antara VIP yang hadir memberi komitmen

Solat berjamaah antara pengisian kepada peserta

132

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

Sepanjang tahun 2017, sebanyak enam program kepada
komuniti ini telah diadakan iaitu:-

Sambut  Hari Memperingati AIDS Sedunia

JAKIM meneruskan program kesedaran dan pendidikan
HIV kepada masyarakat. Pada tahun ini, Sambutan Hari
Memperingati AIDS Sedunia Peringkat Kebangsaan Tahun
2017 telah diadakan di Universiti Malaysia Pahang (UMP).
Ia telah berlangsung dengan jayanya pada 20 Mei 2018.

Program anjuran bersama Jabatan Kemajuan Islam Malaysia
(JAKIM) dengan kerjasama Jabatan Agama Islam Pahang ini
turut mendapat sokongan Jabatan Kesihatan Negeri Pahang,
Majlis AIDS Malaysia dan Pertubuhan Positive Warriors
Malaysia dan Perwakilan Kolej Kediaman 2 UMP yang
berlangsung dalam suasana meriah baru- baru ini.

Objektif Program ini untuk meningkatkan kesedaran
mengenai persekitaran HIV/AIDS, mengenai bahaya penyakit
HIV/AIDS dan kesannya kepada umat Islam serta generasi
yang akan datang agar masyarakat lebih berwaspada di
samping untuk memupuk rasa kasih dan belas di kalangan
masyarakat agar berganding bahu dan bekerjasama dalam
membantu dari aspek penyediaan akses kesihatan yang
berkualiti dan khidmat sosial.

Majlis perasmian telah disempurnakan oleh Pengerusi
Jawatankuasa Kesihatan, Sumber Manusia dan Tugas -Tugas
Khas Negeri Pahang, Dato’ Norol Azali Sulaiman bertempat

di Dewan Astaka UMP Gambang. Program disertai lebih 500
pelajar UMP termasuk beberapa peserta daripada sekolah
sekitar Kuantan yang menyertai pelbagai aktiviti sepanjang
program berlangsung.

Pelbagai aktiviti menarik yang diaturkan sepanjang program
ini antaranya  seperti   program ”Walk 10,000 Step to End HIV,
ceramah  mengenai  HIV:  Getting  to Zero  yang  disampaikan
oleh  Dr. Sharifah  Mahani  Syed  Mahar  Affandy  dari Jabatan
Kesihatan Negeri Pahang dan persembahan  daripada artis
terkenal iaitu Najwa Latif. Turut berlangsung, forum bertajuk
`Jangan Cuba -Cuba, Teater HIV : I’M P+ dan berakhir dengan
bacaan Yaasin dan Tahlil beramai -ramai.

 BIL. TARIKH            TEMPAT           SASARAN

Man Sex With Man
(MSM)

Transgender (TG)

Transgender (TG)

Man Sex With Man
(MSM)/
Woman Sex With
Woman (WSW)

Man Sex With Man
(MSM)

Transgender (TG)

Celyn Resort,
Kundasang Sabah

Sudara Beach Resort,
Tok Bali Kelantan

Pusat Latihan
Dakwah, Cameron
Highland Pahang

Ismah Beach Resort,
Masjid Tanah Melaka

Hotel Copthorne,
Pulau Pinang

Resort Kuala
Sepetang, Perak

24 hingga 26
Mac 2017

28 hingga 30
April 2017

18 hingga 21
Ogos 2017

13 hingga 14
Mei 2017

9 hingga 11
Disember 2017

27 hingga 29
Oktober 2017

1

2

3

5

6

4

Peserta kusyuk mendengar

Pameran dari agensi kerajaan

PENGUKUHAN INSTITUSI KEKELUARGAAN DAN MASYARAKAT

133

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

Rehlah Til Jannah Siri 1/2017

Pada tahun 2017, sebanyak dua kali program Rehlah Till
Jannah. 11-13 Ogos 2017 bertempat di Intan Suraya,
Sg. Siput, Perak dan siri kedua pada 10-12 November 2017
bertempat di Institut Latihan Islam Malaysia, Bangi.

Program yang menyasarkan peserta dari kalangan komuniti
yang dijangkiti HIV/AIDS (infected people), dan mereka yang
menerima kesan HIV/AIDS (infected people) ini berobjektifkan
meningkatkan kesedaran beragama dan melaksanakan
tuntutan syariat dalam kehidupan seharian agar dapat
memantapkan rohani dan spiritual insan.

Selain itu juga mereka diberi motivasi dan kesedaran diri
untuk meningkatkan jati diri agar dapat berjuang menghadapi
cabaran dan dugaan yang mendatang.

JAKIM sebagai agensi agama peringkat persekutuan telah
diberi tanggungjawab untuk menyediakan dan memberi
input berkenaan dasar, modul dan pelan tindakan berkaitan
kekeluargaan, sosial dan hal ehwal wanita. Di samping itu
juga, JAKIM adalah sekretariat bagi Panel Isu-Isu Semasa
Wanita Islam (PISWI). Bagi tahun 2017, beberapa aktiviti
telah dilaksanakan yang melibatkan bengkel, seminar dan
konvensyen.

Bengkel Pembangunan Modul ‘ilaj wa shifa’ Golongan
Lesbian dan Gay

Peningkatan masalah sosial dan jenayah yang serius. seperti
kegiatan seks bebas yang melibatkan aktiviti Lesbian,
Gay, Biseksual dan Transeksual (LGBT) memerlukan satu
pendekatan untuk menanganinya. Oleh itu JAKIM mengambil
inisiatif membangunkan  Modul ‘ilaj wa Shifa’ Golongan
Lesbian dan Gay.

Modul Rawatan dan Pemulihan Golongan Lesbian dan Gay
digubal untuk kegunaan sasaran dan Pegawai Hal Ehwal
Islam (PHEI) di Jabatan Kemajuan Islam Malaysia (JAKIM),
Jabatan Agama Islam Negeri-Negeri (JAIN), Majlis Agama
Islam Negeri-Negeri (MAIN), pimpinan masyarakat dan  NGOs
Islam bagi membolehkan mereka memainkan peranan
yang lebih berkesan dan proaktif dalam mendekati dan

membimbing golongan lesbian dan gay kembali kepada
hidup Islam yang diredhai Allah. Modul ini merupakan satu
mekanisme memberi bantuan, sokongan, rawatan kepada
golongan lesbian dan gay.

Objektif Modul

Memperkasakan pegawai-pegawai agama Islam, NGO,
dan agensi yang berkaitan dalam melahirkan strategi dan
program yang berkesan dalam mendekati dan memberi
bimbingan kepada  golongan LGBT.

Panel Penggubal Modul

Panel penggubal modul diwakili oleh pegawai JAKIM, JAIN,
NGO’s Islam, ahli akademik dan Kementerian yang berkaitan
serta berkepakaran seperti Kementerian Kesihatan Malaysia,
Kementerian Pembangunan Wanita Keluarga dan Masyarakat,
Kementerian Pelajaran dan seumpamanya. Antara panel
tetap ialah:

 1.

 2.

 3.

 4.

 5.

 6.

 7.

 8.

 9.

 10.

 11.

 12.

DASAR KELUARGA, SOSIAL DAN
HAL EHWAL WANITA Prof. Madya Dr Rafidah Hanim Bt Mokhtar

(USIM)

Dr. Mohd Noor Bin Saper (UPSI/PAKSI)

Dr. Zuraidah Bt  Abdullah ( UM/PISWI)

Dr. Jamaludin bin Aziz (UKM)

Dr. Nasruddin Subhi (UKM)

Dr. Al-Adib Bin Samuri (UKM)

Dr. Wan Nasyruddin Wan Abdullah (UKM)

Dr. Abdul GHaffar bin Surip (JAWI)

Us. Halim bin Zakaria ( Ngos Islam)

Ust. Sabariah Salleh (JAIS)

NGO’s Islam seperti PAFI

Pegawai Bahagian KSK , Pembangunan Insan,
Penyelidikan JAKIM, Majlis Agama Islam
Selangor dan JAIN.

134

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

PENYELARASAN
PENDIDIKAN DAN

PENGURUSAN
MASJID

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

Warshah Islah Pendidikan Islam Lembaga Penasihat
Penyelarasan Pelajaran dan Pendidikan Agama Islam
(LEPAI)

Jabatan Kemajuan Islam Malaysia (JAKIM) setelah mendapat
perkenan Majlis Raja-Raja dalam Mesyuarat Pre-Council
Majlis Raja-raja Yang Ke-246, telah menganjurkan program
Warshah Islah Pendidikan Islam Lembaga Penasihat
Penyelarasan Pelajaran dan Pendidikan Agama Islam
(LEPAI) pada 13 hingga 15 Jun 2017 di Pusat Konvensyen
Antarabangsa Putrajaya(PICC).

Objektif program ini telah dilaksanakan sebagaimana berikut:

 1.

 2.

 3.

Program yang diadakan dengan kerjasama Pejabat
YAB Timbalan Perdana Menteri disertai seramai 120 orang
peserta yang terdiri daripada ahli LEPAI, wakil Majlis
Agama Islam Negeri-negeri (MAIN), Jabatan Agama Islam
Negeri-negeri (JAIN), pelbagai agensi Persekutuan termasuk
Kementerian Pendidikan Malaysia. Majlis ini turut dihadiri
oleh ahli-ahli akademik daripada Institut Pendidikan Tinggi
Awam (IPTA), dan golongan profesional pendidikan khususnya
pendidikan tahfiz dan pondok. Majlis Penutupan Warshah
telah disempurnakan oleh Timbalan Perdana Menteri
YAB Dato’ Seri Dr Ahmad Zahid Hamidi.

Turut hadir bagi menyerikan majlis, Menteri di Jabatan
Perdana Menteri (B), YB Mejar Jeneral Dato’ Seri Jamil Khir

bin Haji Baharom; dan Menteri Pendidikan, YB Dato’ Seri
Mahdzir bin Khalid; Timbalan Menteri di Jabatan Perdana Menteri,
YB Senator Dato’ Dr Asyraf Wajdi bin Dato’ Dusuki; Speaker dan
Ahli Majlis Mesyuarat Kerajaan Negeri-negeri merangkap ahli
LEPAI yang dilantik oleh Majlis Raja-raja.

Sebanyak tujuh resolusi Warshah telah diterima dan dijadikan
arahan rasmi oleh YAB Timbalan Perdana Menteri iaitu:

Mempertingkatkan kualiti pendidikan Islam
di sekolah-sekolah tersebut bagi memastikan
peluang yang lebih luas kepada para pelajar
untuk melanjutkan pelajaran ke peringkat
yang lebih tinggi dalam dan luar negara serta
kemajuan kerjaya mereka; dan

Menyemak sistem pendidikan sedia ada
bagi tujuan penambahbaikan ke arah satu
penyelarasan bersepadu di sekolah-sekolah
agama negeri dan sekolah-sekolah agama
rakyat di seluruh Malaysia.

Memartabatkan Pendidikan Islam di bawah
kawalan Pihak Berkuasa Agama Negeri
dengan memberikan hak-hak pendidikan
yang sewajarnya kepada SAN dan SAR
serta murid-murid SAN dan SAR mengikut
ketetapan Perlembagaan Persekutuan dan
Akta Pendidikan 1996;

05

03

07

02

06

04

Satu mekanisme khas diwujudkan bagi
meningkatkan hubungan dan kerjasama
antara Persekutuan dengan Negeri dalam
mengurus dan membangunkan perkara

yang berkaitan dengan pendidikan Islam di
Malaysia.

Satu panel khas diwujudkan di bawah LEPAI
untuk menyelaras, memberi pengiktirafan
dan mengawal selia penubuhan institusi
pendidikan pondok, tahfiz dan lain-lain.

LEPAI, dengan mengambil kira perkenan
Majlis Raja-Raja, hendaklah diperkukuhkan

sebagai badan penyelarasan dan
pengiktirafan induk berkenaan pendidikan

Islam di Malaysia.

Pusat Kecemerlangan Bahasa Arab
ditubuhkan di bawah kelolaan Kementerian
Pendidikan Malaysia untuk mengukuhkan
penguasaan Bahasa Arab dalam kalangan

para guru dan pelajar.

Penambahbaikan KAFA secara menyeluruh
dan dianjakkan daripada program

pengukuhan menjadi sistem pendidikan asas
arus perdana bagi kanak-kanak Islam.

Tabung dana pendidikan Islam diwujudkan di
bawah LEPAI menerusi kerjasama strategik

antara kerajaan, jalinan negeri, badan
berkanun, swasta dan individu.

Dasar Kerajaan berhubung dengan bantuan
dan kemudahan kepada SMAR, SMAN dan

sekolah yang seumpamanya hendaklah
diselaraskan dengan peruntukan

undang-undang sedia ada.

01

136

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

Jabatan Kemajuan Islam Malaysia (JAKIM) telah meraih
gold medal melalui inovasi produk e-KAFA As An Interactive
Teaching Aids dalam International University Carnival On
e-Learning (IUCEL) 2017 pada 26-27 September 2017 di
Universiti Sains Islam Malaysia (USIM), Nilai Negeri Sembilan.

Program ini dianjurkan oleh USIM dengan kerjasama The
Malaysian e-Learning Council for Public University (MEIPTA),
Pusat e-Pembelajaran Malaysia dan Kementerian Pendidikan
Tinggi (KPT). IUCEL merupakan platform terbaik bagi
mempromosi, meneroka dan berkongsi ilmu, pengalaman
dan kepakaran global dalam pelaksanaan e-learning
di semua peringkat institusi pendidikan dari seluruh
dunia.  Perasmian karnival disempurnakan oleh Menteri
Pendidikan Tinggi, YB Dato’ Seri Haji Idris bin Jusoh pada
26 September 2017.

Sebanyak 188 produk inovasi dipertandingkan dalam Karnival
tersebut. Projek e-KAFA As An Interactive Teaching Aids
dipertandingkan melalui kategori Invention, Innovation and
Design On- Learning (IIDEAL). e-KAFA adalah salah satu
sistem pembelajaran interaktif  yang memberi kemudahan
kepada masyarakat untuk meneroka dan mendapatkan
pengalaman baru mengenai pendidikan Islam melalui
medium teknologi maklumat. Penyampaian kandungan
e-KAFA merangkumi video grafik, animasi, teks dan elemen
audio sejajar dengan peredaran teknologi semasa. Justeru,
e-KAFA menjadikan proses pembelajaran lebih mudah, cepat
dan menyeronokkan.

Potensi e-KAFA bukan sahaja terhad kepada murid dan
guru KAFA sahaja, bahkan boleh menjadi rujukan kepada
masyarakat awam yang memerlukan ilmu pengetahuan
melalui mekanisme yang paling mudah. e-KAFA boleh
dilayari menerusi http://elearning.islam.gov.my
dengan menggunakan semua jenis browser. Kejayaan ini
menjadi pemangkin kepada pelbagai usaha transformasi
pembelajaran KAFA ke arah merealisasikan falsafah
pendidikan Islam kebangsaan.

PENYELARASAN PENDIDIKAN DAN PENGURUSAN MASJID

Ucapan penutup oleh Timbalan Perdana Menteri,
YAB Dato’ Seri Dr Ahmad Zahid Hamidi

Gambar Kenangan

JAKIM MERAIH “GOLD MEDAL”
MELALUI PROJEK e-KAFA AS
AN INTERACTIVE TEACHING
AIDS DALAM INTERNATIONAL
UNIVERSITY CARNIVAL ON
e-LEARNING (IUCEL) TAHUN 2017

137

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

JAKIM dengan kerjasama Jabatan Agama Islam Pulau
Pinang dan Jabatan Agama Negeri-Negeri seluruh
Malaysia telah berjaya menganjurkan Majlis Ihtifal Ilmi
Sekolah-Sekolah Menengah Agama Malaysia (MIISMAM)
Peringkat Kebangsaan pada 4 hingga 6 Ogos 2017 bertempat
Sekolah Menengah Agama Maahad Al-Mashoor Al-Islami,
Balik Pulau, Pulau Pinang. Negeri Pulau Pinang merupakan
tuan rumah pada penganjuran kali ini.

Objektif program ini adalah bagi meningkatkan pencapaian
dan perkembangan pendidikan agama Islam masa kini
berdasarkan keperluan  masyarakat dan negara. Ia bertepatan
dengan kehendak arus perdana pendidikan negara yang
memerlukan pelajar yang cerdas dalam pelajaran. Pelajar
Sekolah Agama Negeri dan Rakyat (SAN dan SAR) yang
mengambil bahagian berpeluang  menerima 10 markah
merit untuk kemasukan ke Institut Pengajian Tinggi Awam
(IPTA) dalam negara, bagi memastikan pelajar sekolah agama
menerima peluang pembelajaran yang lebih sistematik dan
berdaya saing.

Majlis perasmian telah disempurnakan oleh Yang DiPertua
Negeri Pulau Pinang, TYT Tun Dato’ Sri Utama (Dr) Haji Abd
Rahman bin Haji Abbas. Turut hadir ialah Exco Agama Islam
Negeri Pulau Pinang, YB Dato’ Haji Abdul Malik bin Abdul
Kassim, Adun Balik Pulau dan Timbalan Menteri Kesihatan
Malaysia, YB Dato’ Seri Dr. Hilmi Bin Haji Yahaya, Yang
DiPertua Majlis Agama Islam Pulau Pinang, YB Dato’ Haji
Salleh bin Man, Ketua Pengarah JAKIM, YBhg. Tan Sri Dato’
Haji Othman bin Mustapha,  Pengarah Jabatan Agama Islam
Pulau Pinang, YBhg. Dato’ Haji Sazali bin Haji Hussin dan
pengurusan kanan JAKIM serta  Pengarah-Pengarah Jabatan
Agama Islam Negeri-Negeri. Sebanyak 13 kontinjen dari
13 negeri menyertai acara tersebut yang melibatkan seramai
600 peserta yang terdiri daripada para pelajar Sekolah
Menengah Agama Negeri / Rakyat (SMAN dan SMAR) dan
Sekolah Agama Bantuan Kerajaan (SABK) yang mewakili
semua negeri seluruh Malaysia.

Antara acara yang dipertandingkan ialah :

 1. 2.

 3.

 4.

 5.

 6.

 7.

 8.

 9.

 10.

YB Menteri di Jabatan Perdana Menteri telah menyumbangkan
Piala Pusingan Johan Keseluruhan kejohanan tersebut iaitu
Piala Menteri Di Jabatan Perdana Menteri dan Negeri Kelantan
telah dinobatkan sebagai Johan Keseluruhan MIISMAM 2017.

Tilawah Al-Qur’an (L & P)

Hafazan Al-Qur’an (L & P)

Syarahan Bahasa Melayu (L & P)

Syarahan Bahasa Arab (L & P)

Syarahan Bahasa Inggeris (L & P)

Perbahasan Bahasa Melayu -ala Parlimen (L/P)

Nasyid (L & P)

Khat (L & P)

Kuiz (L/P)

Kitab Turath (L)

Ucapan Perasmian MIISMAM 2017 oleh TYT YDP Negeri
Pulau Pinang

Festival Nasyid MIISMAM 2017

MAJLIS IHTIFAL ILMI
SEKOLAH-SEKOLAH MENENGAH
AGAMA MALAYSIA (MIISMAM)
PERINGKAT KEBANGSAAN
TAHUN 2017

138

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

JAKIM dengan kerjasama Yayasan Islam Kelantan
(YIK) dan Jabatan Agama Islam Negeri-Negeri seluruh
Malaysia telah menganjurkan Kejohanan Sukan
Sekolah-Sekolah Menengah Agama Malaysia (KESSUMA)
Peringkat Kebangsaan kali ke-18 pada 14 hingga 19 Julai
2017 bertempat di Universiti Sains Malaysia, Kubang Kerian,
Kota Bharu, Kelantan. Yayasan Islam Kelantan merupakan
tuan rumah pada penganjuran kali ini.

Objektif penganjuran pertandingan ini adalah bagi
meningkatkan pencapaian dan perkembangan pendidikan
di SMAN dan SMAR berdasarkan keperluan masyarakat
dan negara. Ia bertepatan dengan kehendak arus perdana
pendidikan negara yang memerlukan pelajar yang cergas
dalam bersukan.

Kejohanan ini turut mendapat pengiktirafan Kementerian
Pendidikan Malaysia sebagai program kokurikulum di
peringkat kebangsaan yang membolehkan pelajar  Sekolah
Menengah Agama Negeri dan Rakyat (SMAN dan SMAR)
mendapatkan 10 markah merit untuk kemasukan ke Institut
Pengajian Tinggi Awam (IPTA) dalam negara. JAKIM akan
menjadikan KESSUMA sebagai program tahunan yang mesti
dilaksanakan dengan mengemas kini dan menambah baik
program sedia ada dari semasa ke semasa.

Majlis telah dirasmikan oleh Pengerusi JK Pembangunan Insan
Dan Pendidikan Negeri Kelantan, YB Dato’ Dr Muhammad
Fadzli bin Dato’ Haji Hassan. Turut hadir ialah Ketua Pengarah
JAKIM, YBhg. Tan Sri Dato’ Haji Othman bin Mustapha serta
Pengurusan Kanan JAKIM, Pengarah Yayasan Islam Kelantan
(YIK), serta Pengarah-Pengarah Jabatan Agama Islam
Negeri-negeri. Sebanyak 12 kontinjen dari 12 negeri telah
menyertai kejohanan pada kali ini dengan seramai 2,000
atlet yang terlibat dalam setiap acara yang dipertandingkan.
Kesemua peserta yang menyertai kejohanan adalah terdiri
daripada pelajar-pelajar Sekolah Menengah Agama Negeri
dan Rakyat (SMAN dan SMAR) yang mewakili semua negeri
seluruh Malaysia. Sebanyak 11 acara telah dipertandingkan
iaitu sepak takraw, ping pong kategori lelaki dan perempuan,
badminton lelaki dan perempuan, bola tampar kategori lelaki
dan perempuan, bola jaring dan bola sepak.

YB Menteri di Jabatan Perdana Menteri telah menyumbangkan
Piala Pusingan Johan Keseluruhan kejohanan tersebut iaitu
Piala Menteri Di Jabatan Perdana Menteri. Negeri Kelantan
dinobatkan sebagai Johan Keseluruhan KESSUMA 2017.

Pada tahun 2017 kerajaan telah memperuntukkan sejumlah
RM50 juta bagi bantuan pembangunan sekolah pondok dan
Sekolah Menengah Agama Rakyat dan RM30 juta untuk
penyelarasan Dasar Pendidikan Tahfiz Negara. Bantuan ini
adalah bagi mengupayakan lagi institusi pengajian agama
Islam seluruh negara.

Majlis penyampaian bantuan telah diadakan bagi
menyampaikan bantuan secara langsung kepada penerima
dan juga merupakan ruang kepada pihak institusi pengajian
Islam bertemu dengan para pemimpin. Majlis ini juga menjadi
medan pihak JAKIM menyampaikan dasar baharu dan hasrat
semasa kerajaan. Sebanyak empat majlis penyampaian
bantuan telah diadakan sebagaimana berikut:

    i.

Majlis Perasmian KESSUMA 2017

KEJOHANAN SUKAN SEKOLAH
MENENGAH AGAMA MALAYSIA
(KESSUMA) PERINGKAT
KEBANGSAAN TAHUN 2017

MAJLIS PENYAMPAIAN
BANTUAN PEMBANGUNAN
PONDOK, SEKOLAH MENENGAH
AGAMA RAKYAT DAN BANTUAN
PENYELARASAN DASAR
PENDIDIKAN TAHFIZ NEGARA

Majlis Penyampaian Mock Cheque Bantuan
Peruntukan kepada Sekolah Pondok Berdaftar,
Sekolah Menengah Agama Rakyat (SMAR) dan
Institusi Tahfiz Berdaftar.

Majlis ini diadakan di Dewan Banquet Seri Perdana
Kompleks Seri Perdana dan dihadiri seramai 350
jemputan yang merupakan Pengarah Jabatan

PENYELARASAN PENDIDIKAN DAN PENGURUSAN MASJID

139

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

  iii.

  iv.

   ii.

Agama Islam Negeri, pengetua sekolah pondok, Sekolah
Menengah Agama Rakyat dan institusi tahfiz negeri dan
swasta. Turut hadir ialah Menteri di Jabatan Perdana
Menteri, YB Mejar Jeneral Dato’ Seri Jamil Khir bin
Baharom (B) dan YB Senator Dato’ Dr. Asyraf Wajdi bin
Dato’ Dusuki serta pengurusan tertinggi JAKIM. Pada
majlis ini YAB Perdana Menteri telah menyampaikan
mock cheque kepada Jabatan Agama Islam Negeri.

Majlis Penyampaian Bantuan Peruntukan kepada
Sekolah Pondok Berdaftar

Majlis ini diadakan di Crown Garden Hotel, Kota
Bharu dan dihadiri seramai 500 orang jemputan yang
merupakan pengurusan tertinggi JAKIM, wakil Majlis
Agama Islam Dan Adat Istiadat Melayu Kelantan dan
Yayasan Islam Kelantan serta pengetua sekolah pondok
dan Sekolah Menengah Agama Rakyat. Pada majlis
ini YB Senator Dato’ Dr. Asyraf Wajdi bin Dato’ Dusuki,
Timbalan Menteri di Jabatan Perdana Menteri telah
menyampaikan mock cheque kepada pengetua pondok
dan Sekolah Menengah Agama Rakyat bagi negeri
Kelantan.

Majlis Penyampaian Bantuan Sekolah Pondok Dan
Sekolah Menengah Agama Rakyat Berdaftar Bagi
Zon Utara Oleh YB Menteri Di Jabatan Perdana
Menteri pada 17 Ogos 2017

Majlis ini diadakan di Dewan Seminar, Pejabat Agama
Islam Daerah Yan, Kedah dan dihadiri seramai 500
orang jemputan yang merupakan pengurusan tertinggi
JAKIM, wakil Jabatan Hal Ehwal Agama Islam Negeri
Pulau Pinang, Jabatan Hal Ehwal Agama Islam Kedah
serta pengetua sekolah pondok dan Sekolah Menengah
Agama Rakyat. Pada majlis ini, Menteri di Jabatan
Perdana Menteri, YB Mejar Jeneral Dato’ Seri Jamil Khir
bin Baharom (B) telah menyampaikan mock cheque
kepada pengetua pondok dan Sekolah Menengah
Agama Rakyat bagi negeri Kedah dan Pulau Pinang.

Majlis Penyampaian Bantuan Institusi Tahfiz
Berdaftar bagi Negeri Kelantan

Majlis ini diadakan di Tok Aman Bali Resort, Pasir Puteh,
Kelantan dan dihadiri seramai 250 orang jemputan
yang merupakan pengurusan tertinggi JAKIM, wakil
Majlis Agama Islam dan Adat Istiadat Melayu Kelantan
dan Yayasan Islam Kelantan, serta pengetua institusi
tahfiz negeri dan swasta. Pada majlis ini, Timbalan
Menteri di Jabatan Perdana Menteri, YB Senator
Dato’ Dr. Asyraf Wajdi bin Dato’ Dusuki, telah
menyampaikan cek kepada pengetua institusi tahfiz
negeri dan swasta bagi negeri Kelantan.

YB Timbalan Menteri di Jabatan Perdana Menteri
menyampaikan bantuan di negeri Kelantan

YAB Perdana Menteri bersama penerima bantuan di
Perdana Putra, Putrajaya

YB Menteri di Jabatan Perdana Menteri menyampaikan
bantuan di Negeri Kedah

140

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

Menjangkau 50 tahun penubuhannnya, Majlis Kebangsaan
Bagi Hal Ehwal Ugama Islam Malaysia (MKI) kekal relevan
sebagai badan tertinggi dalam menyelaras pengurusan hal
ehwal Islam di seluruh Malaysia. Ternyata, kebijaksanaan
Duli-Duli Yang Maha Mulia Sultan yang memperkenan
penubuhan MKI melalui Mesyuarat Majlis Raja-Raja Yang
Ke-81 pada 17 Oktober 1968, menjadi permulaan yang manis
kepada sebuah ikatan kerjasama yang tulus antara Kerajaan
Persekutuan dengan Kerajaan Negeri. Justeru, MKI yang
telah ditubuhkan secara rasminya pada 1 Julai 1969,
sehingga kini telah berperanan dengan cemerlang
sebagaimana fungsi dan bidang tugasnya iaitu memberi
nasihat kepada Majlis Raja-Raja, Kerajaan Negeri atau Majlis
Agama Islam Negeri dalam perkara mengenai undang-
undang Islam, pentadbiran Islam dan pendidikan agama
Islam bagi tujuan menyelaras dan menggalakkan persamaan
dalam tiga bidang tersebut, tanpa menyentuh bidang kuasa
negeri-negeri.

Sepanjang tahun 2017, MKI yang dipengerusikan oleh
YAB Perdana Menteri, Dato’ Sri Mohd Najib bin Tun Abdul Razak
telah bermesyuarat sebanyak tiga kali bagi membincangkan
isu-isu dasar dalam hal ehwal Islam yang memerlukan
penyelarasan secara bersama antara JAKIM selaku agensi pusat
di Peringkat Persekutuan dengan negeri-negeri.  Ia merangkumi
aspek pandangan hukum, dakwah, kekeluargaan, tadbir urus,
bidang kuasa mahkamah syariah, sosial dan sebagainya.

Pada 18 Julai 2017 kekal menjadi detik bersejarah kepada
agensi-agensi agama di bawah Jabatan Perdana Menteri
apabila Garis Panduan Umum Tadbir Urus Berteraskan Syariah
(GTU-s) dilancarkan dengan rasminya oleh YAB Perdana
Menteri, Dato’ Sri Mohd Najib bin Tun Abdul Razak, bertempat
di Kompleks Islam Putrajaya (KIP), Putrajaya.  Dalam ucapan
perasmiannya, YAB Perdana Menteri menzahirkan rasa
bangganya dengan kejayaan menghasilkan GTU-s dan
menyifatkannya sebagai julung-julung kali diperkenalkan di
Malaysia, bahkah diyakini pertama seumpamanya di dunia.

GTU-s  yang digubal oleh Pasukan Khas (Task Force) Tadbir
Urus Agensi Agama di bawah Jabatan Perdana Menteri
yang dilantik oleh YAB Perdana Menteri pada akhir tahun
2015, merupakan sebuah model tadbir urus yang cekap dan
mempunyai nilai-nilai yang boleh dikongsi bersama.  Justeru,
ia tidak hanya terhad kepada agensi-agensi agama di bawah
Menteri di Jabatan Perdana Menteri semata-mata, malah
boleh diguna pakai secara bersama oleh agensi-agensi
lain yang berkaitan. Sesungguhnya kejayaan menghasilkan
GTU-s membuktikan bahawa kerajaan amat serius dan
komited dalam memastikan institusi-institusi agama dapat
melaksanakan tadbir urus secara lebih cekap dan efisien
demi manfaat dan kesejahteraan rakyat.

YB Timbalan Menteri di Jabatan Perdana Menteri
bersama penerima bantuan dari negeri Kelantan

Gambar kenangan bersama-sama YAB Perdana Menteri

MESYUARAT  MAJLIS
KEBANGSAAN BAGI HAL EHWAL
UGAMA ISLAM MALAYSIA (MKI)

PENYELARASAN PENDIDIKAN DAN PENGURUSAN MASJID

GARIS PANDUAN UMUM TADBIR
URUS BERTERASKAN SYARIAH
(GTU-S)

141

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

Jabatan Kemajuan Islam Malaysia (JAKIM) dengan kerjasama
Jabatan Agama Islam Negeri (JAIN) dan Majlis Agama
Islam Negeri (MAIN) telah mengadakan Multaqa Murabbi
Ummah Tahun 2017 bermula bulan Februari hingga Mei
2017 di seluruh negara. Hampir 16,800 orang imam, ahli
jawatankuasa masjid, guru takmir, guru KAFA, guru tahfiz,
dan guru pondok telah menghadiri 14 siri multaqa tersebut.

Perasmi bagi setiap multaqa adalah tertakluk kepada negeri,
misalnya bagi negeri Selangor ialah DYMM Sultan Selangor,

negeri Kelantan ialah DYTM Pemangku Raja Kelantan dan
negeri-negeri lain adalah YAB Menteri Besar, Menteri di
Jabatan Perdana Menteri, YB Mejar Jeneral Dato’ Seri Jamil
Khir bin Baharom (B), Timbalan Menteri di Jabatan Perdana
Menteri, YB Senator Dato’ Asyraf Wajdi bin Dato’ Haji
Dusuki dan EXCO Agama. Turut hadir ialah Ketua Pengarah
JAKIM, YBhg. Tan Sri Dato’ Haji Othman bin Mustapha dan
Pengurusan Kanan JAKIM.

Antara objektif multaqa adalah memberi ruang kepada pihak
kerajaan Persekutuan melalui JAKIM dan pihak kerajaan
negeri yang melibatkan JAIN/MAIN untuk berkongsi hasrat
dan amanat berkaitan isu-isu dalam negara dan isu-isu
pendidikan, pengurusan dan pengimarahan masjid. Selain
itu, Multaqa turut mengiktiraf sumbangan dan perkhidmatan
imam, Penyelaras Pentadbiran Masjid Daerah (PPMD), Penyelia
KAFA, guru takmir, guru KAFA, bilal dan siak dalam
memartabatkan hal ehwal Islam dan membangunkan ummah
di daerah dan negeri. Selain itu, meningkatkan maklumat
semasa kepada para peserta khususnya berkaitan hal-ehwal
Islam dan isu-isu semasa yang berkaitan agama.

JAKIM dengan kerjasama tiga masjid utama iaitu Masjid
Negara, Masjid Putra dan Masjid Tuanku Mizan Zainal Abidin
telah mengadakan Karnival Planet Ummah Masjid Utama
JAKIM 2017 bermula pada 30 November  hingga 3 Disember
2017 di Masjid Putra dan Dataran Putra, Putrajaya. Hampir
70,000 orang pengunjung telah menghadiri karnival tersebut.

Karnival ini dirasmikan oleh Timbalan Perdana Menteri,
YAB Dato’ Seri Dr Ahmad Zahid bin Hamidi. Turut hadir dalam
perasmian  ini ialah Menteri di Jabatan Perdana Menteri,
YB Mejar Jeneral Dato’ Seri Jamil Khir bin Haji Baharom (B),
Menteri Wilayah Persekutuan, YB Datuk Seri Tengku Adnan

YAB Perdana Menteri semasa majlis pelancaran GTU-s

Di sekitar Majlis Multaqa Murabbi Ummah

Garis Panduan Umum Tadbir Urus Berteraskan Syariah
(GTU-s)

MULTAQA MURABBI UMMAH
TAHUN 2017

142

KARNIVAL PLANET UMMAH
MASJID UTAMA JAKIM

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

Objektif  persidangan ini adalah mewujudkan pemahaman,
meningkatkan kesedaran serta keterbukaan pihak
pengurusan masjid mengenai kepentingan dan manfaat
pelancongan masjid sebagai satu produk pelancongan.
Objektif ini selaras dengan resolusi yang dipersetujui
semasa Konvensyen Masjid-Masjid Pelancong Malaysia
pada 2 Oktober 2014 di Masjid Putra, Putrajaya, iaitu
masjid-masjid utama di Malaysia diberi nilai tambah sebagai
masjid pelancongan bagi menyokong industri pelancongan di
Malaysia.

Menerusi ucaptama dan majlis perasmian oleh YB Timbalan
Menteri, beliau menegaskan bahawa Kementerian
Pelancongan melalui Pusat Pelancongan Islam, sentiasa
berusaha untuk mempromosikan pelancongan masjid
(30 masjid yang disenarai sebagai masjid pelancongan)
di negara  ini. Para imam juga diminta agar dapat
menyampaikan maklumat yang tepat kepada masyarakat
khususnya perkara-perkara yang berkaitan isu-isu semasa
media baharu dan dasar-dasar kerajaan.

Pada 15 Februari  2017, selaras dengan hasrat YAB Perdana
Menteri untuk menjadikan tahun 2017 sebagai tahun
delivery, Jabatan Kemajuan Islam Malaysia (JAKIM) telah
menyahut seruan ini dan terus bergerak ke hadapan dengan
memperkenalkan kaedah semakan keputusan Ujian Penilaian
Kelas KAFA (UPKK) Tahun 2016 melalui kaedah online dan
sms. Mekanisme semakan baru ini lebih praktikal dan cepat
serta memastikan JAKIM dapat memberikan perkhidmatan
penyampaian yang terbaik kepada masyarakat.

Majlis Pelancaran Semakan Keputusan UPKK Tahun 2016
secara online & sms disempurnakan oleh Menteri di Jabatan
Perdana Menteri, YB Mejar Jeneral Dato’ Seri Jamil Khir bin
Haji Baharom (B), sejurus mengumumkan Analisa Keputusan
UPKK Tahun 2016 pada 15 Februari 2017. Majlis turut dihadiri
oleh Timbalan Menteri di Jabatan Perdana Menteri, YB Senator
Dato’ Dr. Asyraf Wajdi bin Dato’ Dusuki,  dan Ketua Pengarah
JAKIM, YBhg. Tan Sri  Dato’ Haji Othman bin Mustapha.

bin Tengku Mansor, Timbalan Menteri di Jabatan Perdana
Menteri YB Senator Dato’ Dr. Asyraf Wajdi bin Dato’ Dusuki,
Ketua Pengarah JAKIM, YBhg. Tan Sri Dato’ Haji Othman bin
Mustapha dan Pengurusan Kanan JAKIM. Antara objektif
karnival adalah memberi informasi kepada pengunjung
bukan Islam tentang keindahan agama Islam terhadap alam
sejagat di samping mengajak pengunjung beragama Islam
mengenali peranan dan fungsi ketiga-ketiga masjid utama
JAKIM.

Pelbagai acara telah berlangsung sempena karnival ini
seperti Forum Perdana Ehwal Islam, Seminar Ukhuwah
Ihya’ Masjid, Kayuhan Unity 4 All, Konsert Mega Maulidur
Rasul, Qiyamullail, Sembang Bersama Selebriti dan Pameran
berinformasi daripada pelbagai agensi kerajaan. Termasuk
juga pelbagai jenis jualan di tapak karnival.

Jabatan Kemajuan Islam Malaysia (JAKIM) dengan kerjasama
Pusat Pelancongan Islam, Kementerian Pelancongan dan
Kebudayaan Malaysia telah mengadakan Persidangan Meja
Bulat Imam Kebangsaan Edisi Pelancongan Masjid kali kedua
tahun 2017 pada 9 hingga 10 Oktober 2017 di Hotel Grand
Puteri, Kuala Terengganu. Seramai 80 orang imam yang terdiri
daripada Imam Besar Masjid Negeri dan Imam-Imam Masjid
Daerah seluruh Malaysia menghadiri persidangan tersebut.

Persidangan ini dirasmikan oleh YB Timbalan Menteri
Pelancongan dan Kebudayaan Malaysia, YB Datuk Mas
Ermieyati Samsudin. Turut hadir ialah Timbalan Ketua
Setiausaha (Pelancongan), Datuk Rashidi bin Hasbullah,
Ketua Pengarah, Islamic Tourism Malaysia, En Zulkefly bin
Mohd Said dan Pegawai Kanan JAKIM.

Suasana di sekitar Karnival Planet Ummah

PELANCARAN SEMAKAN
KEPUTUSAN UJIAN PENILAIAN
KELAS KAFA (UPKK) TAHUN 2016
SECARA ONLINE DAN SMS

PENYELARASAN PENDIDIKAN DAN PENGURUSAN MASJID

143

PERSIDANGAN MEJA BULAT
IMAM KEBANGSAAN EDISI
PELANCONGAN MASJID KALI KE
DUA TAHUN 2017

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

Pada tahun 2016, seramai 197,623 orang calon telah
mendaftar untuk menduduki UPKK dan 194,258 telah
menduduki peperiksaan tersebut. Pencapaian murid KAFA
dalam UPKK Tahun 2016 mencatatkan kelulusan 100%
dengan jumlah calon yang memperoleh A bagi semua mata
pelajaran turut meningkat kepada 46,461 orang.

Amali Solat dan Penghayatan Cara Hidup Islam (PCHI)
mencatatkan kadar lulus yang tertinggi iaitu 99.9%, diikuti
mata pelajaran al-Qur’an yang mencapai 99.6% kelulusan.
Pencapaian ini sekaligus menunjukkan kejayaan pelajar
dalam menguasai ibadat solat, Tilawah al-Qur’an dan
mengamalkan cara hidup Islam dalam kehidupan seharian.
Pencapaian ini juga memberi makna yang besar kepada
keberkesanan program Kelas al-Quran dan Fardhu Ain yang
telah berjalan selama 26 tahun di negara ini.

PROGRAM INTERAKTIF AL-QURAN DI SABAH

Pada 18 April 2017, Imam Besar Masjid Negara Tan Sri Dato’
Seri Syaikh Ismail Muhammad telah berkongsi kemahiran
dan pengetahuannya dalam aspek penguasaan bacaan
al-Qur’an yang melibatkan seramai 150 imam, bilal dan

pegawai masjid di Sabah. Program sehari yang dinamakan
Interaktif al-Qur’an itu dilaksanakan melalui kerjasama
pintar antara Masjid Negara, Majlis Ugama Islam Sabah
(MUIS) dan Jabatan Hal Ehwal Agama Islam Negeri Sabah
(JHEAINS) bertujuan meningkatkan kualiti dan penguasaan
bacaan al-Quran dalam kalangan imam dan pegawai
masjid. Hadir sama ialah Pengarah Jabatan Kemajuan Islam
Malaysia (JAKIM) Sabah Tuan Haji Mat Radzi bin Haji Mat
Ali. Beliau menyarankan para imam agar sentiasa berusaha
mempertingkatkan kualiti bacaan dari semasa ke semasa
dan berharap program Interaktif al-Qur’an berkenaan boleh
membantu meningkatkan kualiti bacaan.

The 3rd Executive Talk “The Beauty Of Islam”

Pada 16 September 2017, Masjid Negara dengan kerjasama
Masjid Bandaraya Kota Kinabalu telah mengadakan program
The 3rd Executive Talk “The Beauty Of Islam” bersempena
Festival Hijrah dan Hari Malaysia. Antara panel yang dijemput
adalah Mufti Negeri Sabah, SS Datuk Haji Bungsu @ Aziz,
Pengerusi MACMA Negeri Sabah, Bro. Ritchie Jay Cheng,
pengacara TV al-Hijrah, Us. Nabil Ahmad dan En. Fadzli Aziz
yang bertindak sebagai moderator.

Tan Sri Dato’ Seri Syaikh Ismail Muhammad memberi
penerangan berkaitan bacaan al-Qur’an kepada para

peserta.

Salah seorang peserta berinteraksi bersama
Tan Sri Dato’ Seri Syaikh Ismail Muhammad berkenaan

bacaan al – Qur’an

MASJID NEGARA

144

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

Tujuan program ini diadakan adalah untuk menerapkan
penghayatan tauhid dan keesaan Allah SWT dengan melihat
keindahan Islam melalui tiga dimensi yang berbeza iaitu,
mempersiapkan masyarakat dengan benteng aqidah yang
kuat bagi menangkis serangan dan terpengaruh dengan
ajaran yang menyeleweng, membuka ruang kepada
masyarakat sama ada yang beragama Islam mahupun bukan
beragama Islam untuk mencari kebenaran dan merungkai
kekeliruan yang membelenggu dan sebagai satu platform
bagi kumpulan yang bergiat dalam misi dakwah tukar idea
dan pandangan.

Program yang bermula selepas isyak itu mendapat sambutan
yang amat menggalakkan dari penduduk tempatan terutama
kisah Bro. Ritchie Jay Cheng yang menceritakan bagaimana
beliau boleh tertarik dengan agama Islam.

Bergambar kenangan bersama-sama Tan Sri Dato’ Seri
Syaikh Ismail Muhammad dan Mufti Negeri Sabah, Sahibus

Samahah Datuk Haji Bungsu @ Aziz.

KEMBARA DAKWAH

Pada  19 Oktober 2017, Masjid Negara, Universiti Malaya
dan Bahagian Media JAKIM telah mengadakan kerjasama
untuk menganjurkan Program Kembara Dakwah selama
3 hari bermula dari 19 hingga 21 Oktober 2017. Kembara ini
merupakan program yang julung kali  dianjurkan oleh Masjid
Negara yang bertujuan memberi pendedahan kepada peserta
tentang usaha dakwah melalui pengisian ilmu dan penerapan
nilai-nilai murni kepada golongan sasar masyarakat
pedalaman.

Program ini disertai seramai 60 orang peserta yang
terdiri daripada pensyarah dan pelajar Universiti Malaya
dan pegawai Masjid Negara. Sasaran program ini ialah
masyarakat Islam yang tinggal jauh di kawasan pedalaman
seperti di Kampung Sat, Kampung Mat Daling, Kampung
Bantal dan Kampung Gusai Ulu Tembeling, Pahang. Penduduk
di kawasan ini merupakan penduduk Melayu Islam yang agak
keciciran dan kurang mendapat pendedahan dan program
berunsur ilmu dan dakwah. Selain itu, aktiviti kembara juga
singgah di Kampung Sungai Kucing untuk beramah mesra
dengan orang asli dan menyampaikan bantuan berupa
makanan kepada mereka.

Pelbagai aktiviti dijalankan seperti kuliah, forum perdana,
sesi soal jawab bersama-sama penduduk kampung,
penyampaian kit jenazah, qiamullail dan aktiviti keluarga
angkat bersama penduduk Kampung Gusai. Program ini
mendapat sambutan yang amat meriah dari penduduk
kampung dan mengharapkan agar program seumpama ini
diadakan saban tahun.

Mufti Negeri Sabah, Sahibus Samahah Datuk Haji Bungsu @
Aziz, menyampaikan ceramah keindahan Islam kepada para

tetamu yang hadir

PENYELARASAN PENDIDIKAN DAN PENGURUSAN MASJID

Antara tetamu yang menghadiri Forum Keindahan Islam

Temu ramah dan sesi suai kenal bersama-sama Ketua
Kampung Orang Asli Sungai Kucing

145

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

PROGRAM KEM IBADAH KANAK-KANAK DAN REMAJA
(SMART SOLAT)

Golongan kanak-kanak dan remaja merupakan aset terpenting
dalam negara kita. Oleh yang demikian bagi meningkatkan
sakhsiah yang tinggi dalam kalangan mereka, Masjid Negara
Kuala Lumpur melalui Unit Penyelarasan Dakwah dan Ibadah
telah menganjurkan Program Kem Ibadah Kanak-Kanak dan
Remaja (Smart Solat) dengan kerjasama CSQ Training &
Consultancy Sdn.Bhd. Program ini diadakan pada 26 hingga
28 November 2017 bertempat di Dewan Syarahan Utama
Masjid Negara. Seramai 120 orang peserta telah meghadiri
program tersebut.

Melalui aktiviti sebegini para peserta didedahkan tentang
kepentingan solat dan ibadah-ibadah lain yang merupakan
teras utama dalam kehidupan, memupuk disiplin yang
mantap dan menanamkan sikap cintakan ilmu. Program ini
juga, menyemai keimanan dan keyakinan diri agar berfikiran
positif apabila menghadapi kekangan dan dugaan dalam
kehidupan. Para peserta rata-rata amat teruja dan berpuas
hati dengan program ini kerana terdapat aktiviti baru yang
diadakan seperti memanah dan sembelihan binatang.

Setinggi-tinggi penghargaan kepada ibu bapa peserta dan
semua yang terlibat dalam menjayakan program ini. Majlis
Perasmian Penutup disempurnakan oleh wakil Imam Besar
iaitu Ustaz Mohd Hafiz bin Ab. Aziz, Penolong Pengarah Kanan
Masjid Negara. Semoga program yang dilaksanakan dapat
menjalinkan hubungan erat antara masyarakat dengan warga
kerja masjid, seterusnya dapat mengimarahkan masjid.
Harapan melalui program ini akan dapat melahirkan generasi
yang berwibawa dan soleh serta meningkatkan keimanan
dan ketakwaan.

DAURAH KITAB

Program Daurah Kitab siri 1/2017 hingga siri 3/2017  telah
dilaksanakan pada 01 hingga 02 Mac 2017,  16 hingga
17 Mei 2017 dan 10 hingga 11 Oktober  2017 dengan
kupasan tajuk “Benarkah Nabi Isa Di Salib?”, “Jalan
Mengenali Rasulullah SAW” dan  “Hari Tanpa Tarikh”
berpandukan kitab Risalah Fikriyyah dan 4 Matan Akidah
Ahli Sunnah Wal jamaah. Program ini dilaksanakan dengan
kerjasama Jabatan Agama Islam Wilayah Persekutuan
(JAWI), Kementerian Pendidikan Malaysia, Jabatan
Pendidikan Wilayah Persekutuan Kuala Lumpur, Kementerian
Kesihatan, Badan-badan NGO, orang awam dan lain-lain
pihak dengan Masjid Negara sebagai penganjur utama.

Sesi bergambar bersama-sama jemaah masjid di
Kampung Mat Daling

Gambar kenangan sempena majlis perasmian dan
penutupan program

Penolong Pengarah Kanan Masjid Negara, Ustaz Mohd Hafiz
bin Ab. Aziz menyampaikan sijil kepada peserta terbaik.

Sesi penyampaian sumbangan Masjid Negara kepada
penduduk orang asli Sungai Kucing

146

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

Program ini mendapat sambutan yang menggalakkan dalam
kalangan peserta.

Program ini bertujuan untuk menyedarkan  masyarakat
tentang isu-isu agama dan kehidupan seharian berpandukan
kertas-kertas kerja dan rujukan kitab-kitab. Di samping itu
juga, program ini dapat memberi kefahaman kepada peserta
tentang isu-isu semasa Islam yang sebenar berpandukan
al-Qur’an dan al-Hadith. Peserta juga memperoleh
kefahaman tentang prinsip aqidah yang sebenar dan dapat
membezakan dengan aqidah yang batil. Menurut program
sebegini, dapat mengimarahkan institusi Masjid dengan
kehadiran peserta dari pelbagai Jabatan.

Majlis Perasmian dan Penutupan program ini disempurnakan
oleh Imam Besar Masjd Negara, YBhg. Tan Sri Dato’ Seri
Syaikh Hj. Ismail bin Muhammad.

IBADAH KORBAN MASJID NEGARA DI SAMBUT
SEDERHANA

Bersempena Hari Raya Aidiladha, Masjid Negara telah
melaksanakan ibadah korban melibatkan 15 ekor kambing dan
seekor lembu. Sebanyak 13 ekor lembu lagi telah diagihkan
ke kampung-kampung dan surau-surau yang terpilih kerana
pada tahun ini, tapak dan kawasan untuk ibadah korban

adalah terhad disebabkan kerja-kerja pengubahsuaian
masjid  sedang dijalankan. Program Ibadah Korban
tersebut disempurnakan oleh Imam Besar Masjid Negara,
YBhg. Tan Sri Dato’ Seri Hj Ismail bin Hj Muhammad.
Sebelum itu, beliau mengimamkan dan menyampaikan
khutbah solat sunat Aidiladha yang bertajuk “Ibrah Dari
Sirah”.Majlis ibadah korban tersebut bermula pada pukul
9.30 pagi itu diadakan di perkarangan kuarters Masjid
Negara.Seramai 100 orang sukarelawan termasuk
kakitangan Masjid Negara bersama-sama bergotong royong
dalam melaksanakan ibadat tersebut. Daging korban
tersebut diagihkan kepada golongan asnaf yang terpilih.

Peserta Program Daurah Kitab sedang mendengar kupasan
tajuk dari para penceramah

Program Daurah Kitab juga melibatkan pelbagai agensi
kerajaan

YBhg. Tan Sri Dato’ Seri Hj Ismail bin Hj Muhammad sedang
melapah daging kambing yang telah disembelih.

Sesi menimbang dan membungkus daging sebelum
diberikan kepada asnaf

PENYELARASAN PENDIDIKAN DAN PENGURUSAN MASJID

147

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

PROGRAM BERKHATAN DI MASJID NEGARA

Masjid Negara mengekalkan tradisi penganjuran
majlis berkhatan beramai-ramai yang diadakan pada
25 November 2017. Kos berkhatan yang lebih murah iaitu
RM100 setiap individu. Tradisi berkenaan terus mendapat
sambutan masyarakat dengan penyertaan 70 kanak-kanak.

Majlis bermula dengan penerangan dan taklimat ringkas
mengenai penjagaan, teknik berkhatan dan kepentingan
berkhatan dalam Islam. Selepas itu, kanak-kanak tersebut
diarak beramai-ramai dengan berselawat ke atas Nabi
Muhammad SAW dan dibawa ke hadapan masjid untuk
diraikan dengan pancuran air menerusi jalinan kerjasama
Jabatan Bomba dan Penyelamat.

Manakala urusan berkhatan pula dilaksanakan oleh Medic Fit
Sdn. Bhd. yang menggunakan teknik bersunat ‘klamp’.

Sesi berarak sambil berselawat ke atas junjungan besar
Nabi Muhammad S.A.W bersama-sama para peserta.

KEM PEMANTAPAN TAHFIZ AL-QUR’AN REMAJA

Bermula  28-30 Ogos 2017,  Masjid Negara, Jabatan
Kemajuan Islam Malaysia (JAKIM) telah menganjurkan Kem
Pemantapan Tahfiz al-Qur’an Remaja khusus untuk para
pelajar kelas tahfiz remaja Masjid Negara, bertempat di
Nur Eco Resort di Lembah Pangsun Hulu Langat, Selangor.
Program ini telah disertai oleh 80 orang pelajar, tiga orang
urus setia serta dibantu lima orang tenaga konsultan yang
dilantik oleh Masjid Negara bagi menjayakan program
berkenaan.

Antara objektif program ini ialah untuk meningkatkan
motivasi peserta untuk terus berusaha menghafal al-Qur’an.
Seterusnya program ini juga dapat memberi galakan dan
motivasi dalam pembelajaran yang berterusan. Selain itu
program ini juga  memberi pendedahan kepada pelajar
tentang aspek kepimpinan dan kerjasama berpasukan
berlandaskan Islam.

YBhg. Tan Sri Dato’ Syaikh Haji Ismail menyiram air kepada
peserta sebelum dimulakan proses berkhatan.

Proses berkhatan dilakukan oleh para doktor yang terlatih
dengan menggunakan teknik ‘klamp’

Fasilitator menyampaikan motivasi kepada para pelajar

Aktiviti berkumpulan dijalankan untuk membentuk sifat
kerjasama antara para pelajar

148

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

PROGRAM DERMA DARAH DAN PAMERAN KESIHATAN

Pada tahun 2017, Unit Perhubungan Awam, Masjid
Negara dengan kerjasama Pusat Darah Negara berjaya
menganjurkan tiga siri kempen derma darah dan pameran
kesihatan. Kempen sehari tersebut diadakan pada tarikh
17 Mac, 25 Ogos dan 10 November bermula jam 10.00 pagi
dan berakhir jam 4.00 petang bertempat di Anjung Makam
Pahlawan, Masjid Negara.

Program ini sering mendapat sambutan yang amat
menggalakkan daripada orang awam memandangkan
program dilaksanakan pada hari Jumaat, iaitu sebelum dan
selepas solat fardhu Jumaat. Orang ramai akan turut serta
mengambil peluang untuk melawat pameran kesihatan dan
seterusnya menderma darah.

Tujuan utama kempen ini diadakan adalah untuk membantu
Pusat Darah Negara mengisi tabung darah. Selain itu,
ia sebagai satu alternatif ke arah kebajikan yang dapat
dilakukan pihak Masjid Negara kepada masyarakat umum di
samping memberi informasi dan pendidikan yang berguna
serta bermaklumat tentang kesihatan. Ia juga sebagai
langkah untuk terus mengimarahkan Masjid Negara sebagai
masjid terulung di Malaysia. Ini juga dapat menggalakkan
orang ramai menderma darah sambil beramal.

Siri kempen pada tahun 2017 mendapat kerjasama daripada
pelbagai pihak antaranya Polis DiRaja Malaysia, Kementerian
Pertahanan Malaysia, Jabatan Kesihatan Wilayah Persekutuan
Kuala Lumpur, Jabatan Sukarelawan Malaysia dan badan
bukan kerajaan. Pusat Darah Negara, amat berbesar hati
dengan kerjasama ini dan berharap agar program sebegini
dapat diteruskan  lagi pada masa mendatang.

Sepanjang tahun 2017, pelbagai aktiviti dan program telah
dijalankan mengikut perancangan Sasaran Kerja Tahunan
dan Indeks Prestasi Utama (KPI) Masjid Putra seterusnya
mengimarahkan lagi masjid. Program dan aktiviti yang
dirancang adalah menggunakan peruntukan perbelanjaan
mengurus dan dana dari kelulusan Jawatankuasa Akaun
Tabung Amanah, Masjid Putra untuk dimanfaatkan dalam
bentuk kemudahan pelancong atau pengunjung dan
perlaksanaan program untuk para jemaah serta kariah
masjid. Aktiviti – aktiviti yang dianjurkan adalah merangkumi
kumpulan sasar golongan dewasa, suri rumah, pelajar
sekolah dan belia.

Anggota keselamatan terlibat dalam sesi derma darah yang
diadakan di Anjung Makam Pahlawan

Kuliah Pengajian Umum yang diadakan setiap Ahad
mendapat sambutan dalam kalangan jemaah atau peserta

tetap saban tahun

MASJID PUTRA

PENYELARASAN PENDIDIKAN DAN PENGURUSAN MASJID

149

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

PROGRAM KERJASAMA KEMENTERIAN / AGENSI
KERAJAAN / NGO

Pihak pengurusan Masjid Putra mengalu-alukan penganjuran
program secara integrasi atau kerjasama antara kementerian
dan agensi kerajaan mahupun badan bukan kerajaan (NGO)
untuk mengimarahkan masjid. Di sepanjang tahun 2017
pelbagai agensi telah bekerjasama dengan pengurusan masjid
dalam penganjuran program berbentuk keagamaan mahupun
ilmiah secara perkongsian pintar (Smart Partnership).

Kelas Taekwondo mingguan setiap Sabtu mendapat
sambutan yang menggalakkan daripada para pelajar

sekolah di samping sokongan para ibu bapa di sekitar
Putrajaya

Program Daurah Aqidah Ahli Sunnah Wal-Jamaah oleh
Al-Fadhil Us. Sharaf Bajuri

Program Jalinan Mesra: Masjid Putra Turun Padang ke
Masjid Mukim Seligi, Hospital Tengku Anis dan Rumah

Kebajikan Anak Yatim dan Dhuafa (Lil Banin) Sri Peraksi,
Pasir Puteh, Kelantan

Kehadiran YB Timbalan Menteri di JPM memeriahkan
program

Program 7th Intelectual Dakwah Disclose for International
Students 2017 anjuran Majlis Agama Islam Wilayah

Persekutuan (MAIWP)

150

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

PENGANJURAN ACARA-ACARA PERINGKAT KEBANGSAAN
DI MASJID PUTRA

Majlis Penyampaian Kurma Sumbangan Khadimul
Haramain dan Pelancaran Ihya’ Ramadhan Peringkat
Kebangsaan 1438H/2017M

Haflah Zikir Perdana Sedunia 2017

Karnival Planet Ummah Masjid Utama JAKIM 2017

Antara tetamu kenamaan yang hadir mengimarahkan
program

PENYELARASAN PENDIDIKAN DAN PENGURUSAN MASJID

151

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

SOLAT SUNAT HARI RAYA AIDILFITRI & AIDIL ADHA
1439H/2017M

Sambutan Aidilfitri dan Aidiladha sewaktu solat sunat di Masjid
Putra tidak lekang dengan jemaah yang memenuhi segenap
ruang solat di Majid Putra. Kebanyakan jemaah terdiri dari
pelajar dan pelancong asing yang ingin merasai pengalaman
menyambut perayaan di perantauan yang ternyata berbeza
dari negara asal masing-masing. Sejumlah 15,000 orang
bersolat sunat berjemaah di masjid ini dan angka ini sentiasa
meningkat saban tahun.

STATISTIK PELANCONGAN KE MASJID PUTRA, PUTRAJAYA

Karnival Planet Ummah Masjid Utama JAKIM 2017 oleh
YAB Timbalan Perdana Menteri

Jemaah memenuhi ruang solat di Masjid Putra bagi Solat
Sunat Aidilffitri

Imam Besar Masjid Putra, YBhg. Datuk Hj. Abd. Manaf
Mat mengetuai takbir raya dan mengimamkan solat sunat

Aidilfitri

 B
UL

AN

JAN
FEB
MAC
APR
MEI

JUN
JUL

JO
HO

R

306
299
697
260
368

540
65

KE
DA

H

54
172
136
202
221

126
-

KE
LA

NT
AN

52
276
344
105
795

210
53

M
EL

AK
A

12
122
251
132
97

94
35

238
172
366
99

251

72
186

NE
GE

RI
SE

M
BI

LA
N

PU
LA

U
PI

NA
NG

W
IL

AY
AH

PE
RS

EK
UT

UA
N

PA
HA

NG

76
177
112
151
357

131
-

PE
RA

K

143
128
198
107
178

113
30

PE
RL

IS

32
41
34
38
58

5
-

166
92

155
130
190

95
-

SA
BA

H

40
123
228
43

136

44
42

SA
RA

W
AK

84
155
140
58

118

69
25

SE
LA

NG
OR

303
941
841
936
308

472
140

TE
RE

NG
GA

NU

15
43
56
12

305

72
-

306
680
858
703
432

659
654

JU
M

LA
H

1827
3421
4416
2976
3814
2702
1230

DIS

JUMLAH

468

4581

814

2664

373

3444

127

1399

229

2352

160

2191

429

2181

-

360

215

1861

80

835

-

870

511

5970

104

1828

575

6707

4085

37243

TARIKAN PELANCONGAN MASJID PUTRA SEBAGAI IKON PELANCONGAN
ISLAMIK NEGARA

Laporan Statistik Pelancong Dalam Negara

OGOS

SEPT

OKT

NOV

190

134

453

801

57

159

336

387

163

131

368

574

94

65

111

259

202

65

91

381

7

120

528

372

7

63

183

602

-

-

17

135

210

85

344

179

46

7

-

46

46

34

80

61

587

141

179

611

2

201

345

673

769

85

3

983

2380

1290

3038

6064

152

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

STATISTIK PELANCONGAN KE MASJID PUTRA, PUTRAJAYA

PROGRAM DAURAH KHUSUSIAH KITAB MUGHNI
AL-MUHTAJ
(Bersama-sama Profesor Madya Dr. Hasnan Bin Kasan)

Laporan Statistik Pelancong Luar Negara

 B
UL

AN

JAN

FEB

MAC

APR

MEI

JUN

JUL

OGOS

SEPT

OKT

NOV

DIS

JUMLAH

AM
ER

IK
A

SY
AR

IK
AT

AU
ST

RA
LI

A

AF
RI

KA

SE
LA

TA
N

AR
AB

 S
AU

DI

CH
IN

A

FI
LI

PI
NA

HO
NG

 K
ON

G

IN
DI

A

IN
DO

NE
SI

A

IR
AN

JE
RM

AN

JE
PU

N

SI
NG

AP
UR

A

TA
IW

AN

TH
AI

LA
ND

VI
ET

NA
M

KO
RE

A

LA
IN

-L
AI

N

JU
M

LA
H

113

112

140

100

151

129

231

123

85

42

79

145

1450

436

525

320

318

291

263

2554

1849

36

36

151

66

6845

71

94

72

117

151

138

125

153

86

41

48

106

1202

14728

18350

16957

24870

30878

28495

28709

34515

23184

25417

29249

34244

309596

66

123

28

69

31

31

44

78

9

-

47

14

540

292

221

152

290

519

448

310

302

274

240

673

462

4183

405

608

288

487

797

876

693

752

567

469

794

731

7467

1024

912

540

1078

1660

1080

743

1031

631

748

1164

1758

12369

2777

3666

2578

2774

3338

2050

1275

1688

1316

1088

2291

4914

29755

907

1913

893

742

1076

1068

490

924

1098

1074

953

2425

13563

125

78

40

100

45

95

106

81

74

29

45

74

892

700

592

793

387

586

679

572

909

821

500

1014

828

8381

231

161

116

128

260

162

179

1041

8

15

210

147

2658

3281

3709

2397

3639

5245

5828

5527

4483

3776

3664

3619

3638

48806

768

945

935

1350

674

644

679

2828

282

515

298

480

10398

2713

3643

3024

4369

8463

8124

10273

7509

5892

4996

3835

3868

66709

373

194

127

123

200

158

213

175

32

46

63

231

1935

1122

1933

1253

1863

1471

1654

1029

1816

2103

1405

1654

1513

18816

30132

37779

30653

42804

55836

51922

53752

60257

40274

40325

46187

55644

545565

18%
12%

16%

5%
7%

9%

4%

6%
6%6%

1%

2%

3%

5%

JOHOR
KEDAH

KELANTAN

MELAKA

NEGERI SEMBILAN

PAHANG

PERAK

PERLIS

PULAU PINANG

SABAH

SARAWAK

SELANGOR

TERENGGANU

WILAYAH PERSEKUTUAN

PENYELARASAN PENDIDIKAN DAN PENGURUSAN MASJID

MASJID TUANKU MIZAN ZAINAL ABIDIN (MTMZA)

Ustaz Haji Ehsan bin Mohd Hosni
Ketua Penolong Pengarah MTMZA

Dewan Sheikh Daud Al-Fathoni,
Masjid Tuanku Mizan Zainal Abidin

06 – 07 Mei 2017 (Sabtu – Ahad)Tarikh

Tempat

Dirasmikan
Oleh

Program ini bertujuan memberi pendedahan
kepada peserta tentang sifat solat, kualiti
solat dan faham tentang bacaan serta
perbuatan dalam solat. Menfokuskan
juga tatacara solat dalam Mazhab Syafi’e
bersesuaian dengan uruf di negara ini
yang mengamalkan Mazhab Syafi’e dan
menjawab kesemua persoalan yang biasa
timbul mengenai solat bermula daripada
takbiratul ihram hingga salam.

Impak

153

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

SEMINAR AL-QUR’AN DAN SAINS ANTARABANGSA

PROGRAM IBADAH QURBAN DAN AQIQAH

Ustaz Haji Jamali bin Haji Mohd Adnan,
Imam Besar MTMZA

Dewan Sheikh Daud Al-Fathoni,
Masjid Tuanku Mizan Zainal Abidin

17 Oktober  2017 (Selasa)Tarikh

Tempat

Dirasmikan
Oleh

meningkatkan kesedaran terhadap
kepentingan menghayati Al-Qur’an sebagai
sumber hadharah ummah di samping
memberi pendedahan mengenai penemuan
saintifik sebagai bukti kebenaran
Al-Qur’an. Menampilkan dua orang pakar
yang hebat, Profesor Dato’ Dr Mohd Yakub
@ Zulkifli bin Mohd Yusoff (Ketua Akademi
Pengajian Islam, Universiti Malaya) dan
Dato’ Dr Danial Zainal Abidin (penceramah
dan pakar motivasi).Impak Seramai 400 orang peserta dari

pelbagai agensi di sekitar Putrajaya.
Program ini bertujuan untuk

Ibadah qurban merupakan ibadah
sunnah yang diangkat kemuliaannya oleh
Rasulullah SAW dan turut dilaksanakan
oleh sahabat-sahabat Baginda SAW. Ia
merupakan manifestasi mensyukuri nikmat
Allah SWT dan memberi peluang bagi
golongan yang berkemampuan berkongsi
rezeki dengan golongan yang kurang
berkemampuan dari kalangan fakir miskin
dan turut menjadi landasan terbaik untuk
menjalinkan silaturahim sesama umat
Islam.

Memberi peluang kepada penduduk
di Putrajaya untuk menunaikan ibadah
yang sangat dituntut agama Islam.

Ustaz Haji Ehsan bin Mohd Hosni
Ketua Penolong Pengarah MTMZA

Kawasan Persekitaran
Masjid Tuanku Mizan Zainal Abidin

03 September  2017 (Ahad)Tarikh

Tempat

Dirasmikan
Oleh

Impak

154

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

PROGRAM SEMARAK ARAFAH

PROGRAM KHATAN PERDANA

Masjid Tuanku Mizan Zainal Abidin

31 Ogos  2017 (Khamis)Tarikh

Tempat

berpuasa kepada umat Islam yang tidak
menunaikan ibadah haji. Selain berpuasa,
para jemaah memanfaatkan kemuliaan
hari Arafah dengan menghadiri majlis
ilmu, berzikir, berdoa dan melaksanakan
amalan-amalan sunat yang lain. Program
diakhiri dengan majlis iftar yang dihadiri
oleh 100 orang jemaah dari luar dan dalam
Putrajaya.

Impak Program ini bertujuan menambah amal
dan mendekatkan diri kepada Allah
SWT bersempena hari yang mempunyai
banyak kelebihan dan disunatkan

PENYELARASAN PENDIDIKAN DAN PENGURUSAN MASJID

Ustaz Haji Jamali bin Haji Mohd Adnan
Imam Besar MTMZA

Kawasan Persekitaran,
Masjid Tuanku Mizan Zainal Abidin

25 November 2017 (Sabtu)Tarikh

Tempat

Dirasmikan
Oleh

untuk mengkhatankan anak-anak mereka.
Ibu bapa juga turut mengambil peranan
memupuk keyakinan dan memberi
semangat kepada anak-anak agar proses
berkhatan berjalan dengan lancar. Seramai
120 orang peserta telah mengambil
bahagian dan berjaya dikhatankan serta
program ini turut mendapat kerjasama
daripada Cyberjaya Medical University dan
Jabatan Bomba dan Penyelamat Malaysia.

Memberi peluang kepada ibu bapa
yang tercari-cari tempat yang sesuai

Impak

155

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

ZIARAH MAHABBAH 2017

YB Dato’ Abu Bakar bin Harun
(ADUN Chini)

Felda Gugusan Chini 1 - 5, Pekan,
Pahang Darul Makmur

23 – 24 April 2017 (Sabtu - Ahad)Tarikh

Tempat

Dirasmikan
Oleh

Program ini berkonsepkan dakwah bil
hal turun padang bagi menyampaikan
dakwah di samping menjalinkan hubungan
silaturahim antara JPM, Felda Seranta dan
MTMZA.

Impak

156

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

PROGRAM ISLAM SEPANJANG HAYAT (PISH)

Kelas Pengajian al-Qur’an & as-Sunnah – USIM

Kelas Bustan Al-Ilm  - UIAM

Menjadikan institusi masjid sebagai pusat
pendidikan dan kecemerlangan ummah di
samping memantapkan bidang pengajian
Islam dan tahfiz al-Qur’an di Malaysia.

Dewan Sheikh Daud Al-Fathoni,
Masjid Tuanku Mizan Zainal Abidin

Setiap Selasa dan Rabu
(11 Julai  – 10 Oktober 2017)

Tarikh

Tempat

Mengukuhkan Pembangunan Pendidikan
Islam ke arah melahirkan insan  yang
kamil dan memantapkan penghayatan
ilmu-ilmu Islam melalui pendidikan
sepanjang hayat. Seramai 24 orang pelajar
yang menyertainya telah menerima sijil
yang disampaikan oleh Rektor UIAM,
Prof Datuk Seri Dr Zaleha Kamarudin.

Impak

Dewan Sheikh Daud Al-Fathoni,
Masjid Tuanku Mizan Zainal Abidin

Setiap Ahad
(16 Oktober 2016 – 17 Mac 2017)

Tarikh

Tempat

Impak

PENYELARASAN PENDIDIKAN DAN PENGURUSAN MASJID

157

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

KARNIVAL PLANET UMMAH

PROGRAM IHYA RAMADHAN

YAB Dato’ Seri Dr. Ahmad Zahid Hamidi
Timbalan Perdana Menteri Malaysia

Masjid Putra, Putrajaya

30 November – 03 Disember 2017
(Khamis-Ahad)

Tarikh

Tempat

Dirasmikan
Oleh

mengira kaum melalui pelbagai medium.
Di samping itu, program tersebut adalah
untuk melahirkan masyarakat yang
memahami peranan institusi masjid utama
negara melalui pendekatan hari bertemu
pelanggan, dan secara tidak langsung
menjadikan masjid JAKIM sebagai
role model dari sudut pengurusan dan
pengimarahan. Lebih menarik lagi KPU
merupakan kerjasama tiga masjid utama
JAKIM berganding tenaga mendekati
masyarakat melalui pelbagai program yang
dirancang bersama-sama event manager
Sinergi Ilmu.

Program ini merupakan satu usaha
JAKIM dalam memikul amanah dengan
melaksanakan pelbagai aktiviti masjid
kepada lapisan masyarakat tanpa

Impak

Program Ihya’ Ramadhan adalah
program tahunan yang dilaksanakan
di Masjid Tuanku Mizan Zainal Abidin

Masjid Tuanku Mizan Zainal Abidin,
Putrajaya

27 Mei – 24 Jun 2017 Tarikh

Tempat

Impak

Putrajaya. Program rutin ini bertujuan
untuk mengimarahkan dan menghidupkan
bulan yang mulia dengan mengadakan
aktiviti-aktiviti ilmiah di samping
melahirkan insan-insan yang bertaqwa
dengan mengikuti program yang dianjurkan
serta menjadikan masjid sebagai pusat
tumpuan masyarakat bukan sahaja untuk
beribadah tetapi semua aspek kehidupan.

158

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

SAMBUTAN MAULID AKBAR

Ruang solat utama, Masjid Tuanku Mizan
Zainal Abidin, Putrajaya

26 Oktober 2017 (Khamis)Tarikh

Tempat

berarak sambil berselawat dan disertai
jamuan makan. Tetapi ia bertujuan
mengimbau kembali perjuangan dan
pengorbanan Nabi Muhammad SAW
dalam menegakkan Islam di muka bumi
ini. Rasulullah SAW merupakan contoh
yang terbaik kepada setiap umat Islam
dalam segala aspek kehidupan. Oleh
sebab itu, saban tahun, hari keputeraan
Baginda SAW diraikan supaya setiap
umat Islam dapat mengambil iktibar
daripada setiap sesuatu yang dilakukan
dan diamalkan oleh Baginda SAW untuk
dijadikan panduan dan pedoman.

Program Sambutan Maulidur Rasul pada
kali ini disertai hampir 10,000 orang
jemaah. Pihak masjid menjemput Syeikh
Habib Umar bin Hafidz dari Yaman, Habib Ali
Zainal Abidin Al Hamid  dan beberapa orang
lagi panel untuk menyampaikan ceramah.
Program yang dianjurkan ini bukan setakat

Impak

PENYELARASAN PENDIDIKAN DAN PENGURUSAN MASJID

159

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

MY AQSA

Masjid Tuanku Mizan Zainal Abidin,
Putrajaya

03 November 2017 (Jumaat) Tarikh

Tempat

untuk membebaskan masjid ketiga paling
suci itu sama ada di peringkat individu,
kerajaan atau Badan Bukan Kerajaan
(NGO). Imam Besar Masjid Al-Aqsa, Sheikh
Dr Ekrima Sa’ed Sabri menyifatkan Masjid
Al-Aqsa adalah amanah kepada semua umat
Islam di seluruh dunia ini kerana Masjid
Al-Aqsa adalah satu urusan penting kepada
umat Islam sebagaimana pentingnya
Masjidil Haram dan Nabawi,” katanya pada
sidang media selepas Majlis Pelancaran
Yayasan MyAQSA di Masjid Tuanku Mizan
Zainal Abidin (MTMZA), Putrajaya. Beliau
juga telah dijemput bagi menyampaikan
khutbah Jumaat seterusnya memimpin
solat Jumaat.

Peristiwa yang melanda bumi Palestin
di tangan rejim Yahudi dan Zionis
antarabangsa, dengan pencerobohan
secara terang-terangan ke atas Masjid
Al-Aqsa, kiblat pertama umat Islam,
menimbulkan rasa sedih, marah, kesal dan
seribu satu kehampaan yang dirasakan
umat Islam keseluruhannya. Sehubungan
itu, setiap umat Islam berperanan

Impak

160

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

PENGGUBALAN
DAN

PENYELARASAN
UNDANG-UNDANG

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

Kajian Undang-Undang Tatacara Mal Mahkamah
Syariah

Kajian ini dilaksanakan melalui penubuhan Jawatankuasa
Kajian Penambahbaikan Undang-Undang Tatacara Mal
Mahkamah Syariah yang dipengerusikan oleh Ketua Hakim
Syarie, Jabatan Kehakiman Syariah Negeri Kelantan,
YAA Dato’ Aria D’raja Dato’ Haji Daud bin Muhammad.
Jawatankuasa ini dianggotai seramai 11 orang ahli seperti
yang berikut:

 i YA Dato’ Yusof bin Musa

 ii YBhg. Dato’ Hj. Abdul Walid bin Abu Hassan

 iii YAA Tuan Hj. Wan Mohd Zakri bin Wan Mohd

 iv YBhg. Puan Suzana binti Atan

 v YBhg. Dato’ Zainul Rijal bin Abu Bakar

 vi YBhg. Tuan Mohamad Nadzri bin Abdul
  Rahman

 vii YBhg. Puan Hajjah Noor Hadina binti
  Ahmad Zabidi

 viii YA Tuan Hj. Mohammad Taifor bin Ahmad
  Rusdi

 ix YBrs. Dr. Mohd Al Adib Samuri

 x YBhg. Tuan Moeis bin Basri

 xi YBhg. Puan Fariza Milaqurshiah binti
  Mahmud

Sepanjang tahun 2017, lima kajian bagi tujuan
penambahbaikan undang-undang Islam telah diurusetiakan
oleh Pejabat Penasihat Undang-Undang. Kajian
undang-undang Islam tersebut adalah seperti yang berikut:

Kajian undang-undang keluarga Islam

Kajian ini dilaksanakan melalui penubuhan Jawatankuasa
Kajian Penambahbaikan Undang-Undang Keluarga Islam yang
dipengerusikan oleh Mantan Ketua Hakim Syarie Terengganu,
YBhg. Dato’ Ismail bin Yahya. Jawatankuasa ini dianggotai
seramai sembilan orang ahli seperti yang berikut:

 i YBhg. Dato’ Dr. Hj. Hassan bin Ab Rahman

 ii YBhg. Tuan Mohamad Shakir bin Abdul
  Hamid

 iii YBhg. Prof. Dr. Najibah binti Mohd Zin

 iv YBhg. Tuan Mohammad Adib bin Husain

 v YA Tuan Salehan bin Yatim

 vi YBhg. Tuan  Mohd Shahzihan bin Ahmad

 vii YBhg. Tuan Hj. Mohammad Abdul Qahar
  bin Abd Aziz

 viii YBhg. En. Ahmad Fitri bin Mazlam

 ix YBhg. Puan Fariza Milaqurshiah binti
  Mahmud

Sepanjang tahun 2017, Jawatankuasa ini telah mengadakan
empat kali mesyuarat iaitu pada 22 hingga 24 Mac 2017
di Kelantan, 7 hingga 9 Mei 2017, 29 hingga 31 Oktober
2017 dan 29 hingga 30 November 2017 di Putrajaya. Antara
agenda mesyuarat tersebut ialah perbincangan peruntukan
setiap seksyen bermula dari seksyen 1 hingga seksyen akhir
iaitu seksyen 135.

KAJIAN PENAMBAHBAIKAN
UNDANG-UNDANG ISLAM

Jawatankuasa Kajian Penambahbaikan Undang-Undang
Keluarga Islam

162

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

 vii YBhg. Tuan Sakaria bin Samela

 viii YBhg. Datuk Rahimin bin Bani

 ix YBhg. Puan Fariza Milaqurshiah binti
  Mahmud

 x YBhg. Tuan Roshdan Sujak’ bin Rafie

 xi YBhg. Tuan Roslizam bin Rahim

Mesyuarat Jawatankuasa Kajian Penambahbaikan
Undang-Undang Tatacara Jenayah Syariah telah diadakan
sebanyak empat kali sepanjang tahun 2017 iaitu pada
10 hingga 12 Mac 2017 di Selangor, 12 hingga 14 Mei 2017
di Selangor, 29 September hingga 1 Oktober 2017 di Pahang
dan 20 hingga 22 Oktober 2017 di Kelantan. Sepanjang
mesyuarat tersebut diadakan, perbincangan adalah
merangkumi pembentangan kertas kerja dan cadangan
pindaan setiap seksyen bermula dari seksyen 1 hingga
seksyen 230.

Kajian Undang-Undang Keterangan Mahkamah
Syariah

Kajian ini dilaksanakan melalui penubuhan Jawatankuasa
Kajian Penambahbaikan Undang-Undang Keterangan
Mahkamah Syariah yang dipengerusikan oleh Mantan Hakim
Mahkamah Tinggi Ipoh, YBhg. Dato’ Dr Haji Hassan bin
Ab Rahman.

Jawatankuasa ini dianggotai seramai sembilan orang ahli
seperti yang berikut:

 i YBhg. Dato’ Haji Ismail bin Yahya

 ii YBhg. Dato’ Haji Zainul Rijal bin Abu Bakar

Mesyuarat Jawatankuasa Kajian Penambahbaikan
Undang-Undang Tatacara Mal Mahkamah Syariah bagi tahun
2017 telah diadakan sebanyak tiga kali iaitu pada 27 Februari
hingga 1 Mac 2017 di Selangor, 19 hingga 21 Mei 2017
di Sabah dan 19 hingga 21 Julai 2017 di Selangor. Dalam
mesyuarat-mesyuarat tersebut, peruntukan-peruntukan
berkaitan pra perbicaraan dalam Akta Tatacara Mal
Mahkamah Syariah (Wilayah-Wilayah Persekutuan) 1998
telah diteliti dan dibincangkan, dengan merujuk kepada
peruntukan-peruntukan dalam Kaedah-Kaedah Mahkamah
2012 bagi tujuan perbandingan.

Kajian Undang-Undang Tatacara Jenayah Syariah

Kajian ini dilaksanakan melalui penubuhan Jawatankuasa
Kajian Penambahbaikan Undang-Undang Tatacara Jenayah
Syariah yang dipengerusikan oleh mantan Hakim Rayuan
Syarie, Jabatan Kehakiman Syariah Malaysia (JKSM),
YBhg. Prof Madya Dato’ Muhamad Asri bin Abdullah, dan
dianggotai seramai 11 orang ahli seperti yang berikut:

 i YBhg. Dato’ Sulaiman bin Daud

 ii YBhg. Dato’ Hj. Abdul Walid Bin Abu Hassan

 iii YBhg. Tuan Awang Armadajaya bin  Awang
  Mahmud

 iv YBhg. Tuan Ibrahim bin Deris

 v YA Tuan Haji Mohammad Taifor bin  Ahmad
  Rusdi

 vi YBhg. Prof. Madya Dr. Zulfakar bin Ramlee

Jawatankuasa Kajian Penambahbaikan Undang-Undang
Tatacara Mal Mahkamah Syariah

Jawatankuasa Kajian Penambahbaikan Undang-Undang
Tatacara Jenayah Syariah

PENGGUBALAN DAN PENYELARASAN UNDANG-UNDANG

163

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

     1. Amanah Raya Berhad
  Tarikh: 27 Februari 2017

     2. Jabatan Ketua Pengarah Tanah dan Galian
 Tarikh: 2 Mac 2017
     3. Jabatan Kehakiman Syariah Negeri Sabah
 Tarikh: 6 Mac 2017

     4. Jabatan Kehakiman Syariah Negeri Kelantan
 Tarikh: 21 Mac 2017

     5. Jabatan Kehakiman Syariah Sarawak
 Tarikh: 30 Mac 2017

     6. Jabatan Peguam Besar Sarawak
 Tarikh: 30 Mac 2017

     7. Majlis Agama Islam Selangor
 Tarikh: 3 April 2017

     8. Jabatan Kehakiman Syariah Selangor
 Tarikh: 25 Mei 2017

     9. Mahkamah Tinggi Kuala Lumpur
 Tarikh: 27 September 2017

Menyediakan model undang-undang seragam adalah
bertujuan untuk memudahkan masyarakat Islam memahami
Undang-Undang dan peraturan di agensi agama. Bagi
memastikan usaha penyelarasan, penyeragaman dan
pemerkasaan undang-undang Islam dapat dilaksanakan
dengan lancar, JAKIM melalui Pejabat Penasihat
Undang-Undang telah dilantik sebagai urus setia kepada:

Jawatankuasa Teknikal Undang-Undang Syarak dan
Sivil

Jawatankuasa ini dipengerusikan oleh Penasihat
Perundangan Syariah, Jabatan Peguam Negara,  YBhg. Tan
Sri Sheikh Ghazali bin Abdul Rahman dan dianggotai
seramai 9 orang pakar dalam undang-undang sivil dan
undang-undang Syariah seperti yang berikut:

 iii YBhg. Dr. Arik Sanusi bin Yeop Johari

 iv YAA Dato’ Dr. Haji Mohd Na’im bin Mokhtar

 v YBhg. Prof. Madya Dr. Zulfakar bin Ramlee

 vi YBhg. Prof. Madya Dr. Ruzman bin Md Noor

 vii YBhg. Tuan Sakaria bin Samela

 viii YBhg. Puan Noor Huda binti Roslan

 ix YBhg. Puan Fariza Milaqurshiah binti
  Mahmud

Mesyuarat Jawatankuasa Kajian Penambahbaikan
Undang-Undang Keterangan Mahkamah Syariah telah
diadakan sebanyak empat kali sepanjang tahun 2017 iaitu
pada 20 hingga 22 Februari 2017 di Putrajaya, 31 Mac hingga
2 April 2017 di Selangor, 14 hingga 16 Julai 2017 di Selangor
dan 6 hingga 8 Oktober 2017 di Kelantan. Sepanjang
mesyuarat diadakan, ahli mesyuarat telah meneliti setiap
seksyen yang terdapat dalam undang-undang keterangan
Mahkamah Syariah bagi membolehkan cadangan pindaan
yang terkini dan semasa diwujudkan.

Kajian Undang-Undang Faraid

Kajian undang-undang ini dilaksanakan bagi menambahbaik
draf rang undang-undang faraid (Wilayah-Wilayah
Persekutuan) yang telah dikemukakan kepada Bahagian
Gubalan, Jabatan Peguam Negara pada tahun 2011. Dalam
melaksanakan kajian ini, beberapa siri lawatan kajian telah
dilaksanakan ke agensi-agensi yang berkaitan seperti yang
berikut:

Jawatankuasa Kajian Penambahbaikan Undang-Undang
Keterangan Mahkamah Syariah

PENYELARASAN,
PENYERAGAMAN DAN
PEMERKASAAN UNDANG-UNDANG
ISLAM

164

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

Kali Ke-25 pada 24 hingga 26 Oktober 2017 di TH Hotel &
Convention Centre, Kuala Terengganu, Terengganu.

Kluster Cadangan Pindaan Akta Mahkamah Syariah
(Bidang Kuasa Jenayah) 1965 (Akta 355) dan Kluster
Pengharmonian antara Undang-Undang Sivil dan
Undang-Undang Syariah

Kedua-dua kluster ini ditubuhkan bagi membantu Kerajaan
dalam usaha untuk memperkasakan Mahkamah Syariah.
Kluster Cadangan pindaan Akta Mahkamah Syariah (Bidang
Kuasa Jenayah) 1965 (Akta 355) telah mengadakan
mesyuarat kali pertama pada 19 Oktober 2017 di Putrajaya.

Penyelarasan bagi tindakan penguatkuasaan dan Pendakwaan
Syariah di Malaysia dilaksanakan melalui beberapa platform
seperti mesyuarat, bengkel serta aktiviti utama bahagian
iaitu:

Mesyuarat Jawatankuasa Induk Penyelarasan
Penguatkuasaan Undang-Undang Syariah Malaysia

Penyelarasan dan penyelesaian terhadap isu-isu
penguatkuasaan dan pendakwaan Syariah sentiasa menjadi
agenda utama Bahagian Penyelarasan Undang-Undang
JAKIM dalam penyeragaman tindakan yang dilaksanakan di
negeri-negeri. Selari dengan matlamat tersebut, Mesyuarat
Jawatankuasa Induk Penyelarasan Penguatkuasaan
Undang-Undang Syariah Malaysia Kali Kelima telah diadakan
pada 23 November 2017 bertempat di Jabatan Agama Islam
Wilayah Persekutuan.

 i YBhg. Prof. Datuk  Dr. Abdul Monir bin
  Yaacob

 ii YAA Dato’ Aria D’Raja Hj. Daud bin
  Muhammad

 iii YBhg. Dato’  Dr. Hassan bin Abdul Rahman

 iv YBhg. Dato’ Ismail b. Yahya

 v YBhg. Prof. Dato’ Sri Zaleha binti
  Kamaruddin

 vi YBhg. Dato’ Zainul Rijal bin Abu Bakar

 vii YBhg. Prof. Dato’ Hj. Mahamad Naser bin
  Disa

 viii YBhg.  Prof. Madya Dato’ Haji Muhamad
  Asri b. Haji Abdullah

 ix YBhg. Dato’ Sulaiman bin Daud

Jawatankuasa ini berperanan membantu JAKIM dalam
menggubal, menyelaras dan menyeragam undang-undang
Islam di samping membantu JAKIM dalam menyemak
undang-undang sedia ada ke arah mengharmonikan
undang-undang Syarak dan sivil. Bagi tujuan tersebut,
jawatankuasa ini telah bersidang sebanyak 2 kali sepanjang
tahun 2017 iaitu:

     1. Mesyuarat Jawatankuasa Teknikal
 Undang-Undang Syarak dan Sivil Bil. 149
 Tarikh : 15 hingga 17 Mei 2017

     2. Mesyuarat Khas Jawatankuasa Teknikal
 Undang-Undang Syarak dan Sivil Bil. 1/2017
 Tarikh : 13 hingga 15 September 2017

Kemuncak kepada usaha penyelarasan dan penyeragaman
undang-undang Islam ini dilaksanakan melalui Persidangan
Penyelarasan Undang-Undang Syarak dan Sivil yang
melibatkan Mufti-Mufti, Ketua-Ketua Hakim Syarie,
Penasihat Undang-Undang Negeri-Negeri, Pengarah
Jabatan Agama Negeri-Negeri dan Setiausaha Majlis
Agama Islam Negeri-Negeri seluruh Malaysia. Bagi tahun
2017, draf Rang Undang-Undang Profesion Guaman Syarie
(Wilayah-Wilayah Persekutuan) telah dibentangkan dalam
Persidangan Penyelarasan Undang-Undang Syarak dan Sivil

Persidangan Penyelarasan Undang-Undang Syarak dan Sivil
Kali Ke-25 pada 24 hingga 26 Oktober 2017 di TH Hotel &

Convention Centre, Kuala Terengganu, Terengganu.

PENYELARASAN
PENGUATKUASAAN DAN
PENDAKWAAN SYARIAH DI
MALAYSIA

165

PENGGUBALAN DAN PENYELARASAN UNDANG-UNDANG

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

Mesyuarat telah dipengerusikan oleh Menteri di Jabatan
Perdana Menteri, YB Mejar Jeneral Dato’ Seri Jamil Khir bin
Haji Baharom (B). Turut hadir dalam mesyuarat tersebut ialah
Ketua Pengarah JAKIM, Tan Sri Dato’ Haji Othman Mustapha
selaku Setiausaha, Timbalan Ketua Pengarah (Dasar)
JAKIM, Datuk Haji Mohamad Nordin bin Ibrahim, Penasihat
Undang-Undang JAKIM, Tuan Razali bin Ariffin dan Pengarah
Bahagian Penyelarasan Undang-Undang JAKIM, Tuan Haji
Aziz bin Haji Mohamad. Ahli mesyuarat terdiri daripada
wakil Jabatan Peguam Negara, Kementerian Dalam Negeri,
Penasihat Undang-Undang Negeri kecuali Sabah dan Sarawak
serta Pengarah Jabatan Agama Islam Negeri-Negeri.

Beberapa isu telah dibincang dan diputuskan di dalam
mesyuarat kali ini dan diselaraskan di peringkat negeri-negeri
dalam usaha penyeragaman tindakan penguatkuasaan dan
pendakwaan syariah.

Mesyuarat Jawatankuasa Kerja Penyelarasan
Penguatkuasaan Undang-Undang Syariah Malaysia

Usaha penyelarasan dan penyelesaian terhadap isu-isu
semasa penguatkuasaan dan pendakwaan Syariah
dilaksanakan secara sinergi dan berterusan oleh Bahagian
Penyelarasan Undang-Undang JAKIM dalam penyeragaman
tindakan yang dilaksanakan di seluruh negara. Sehubungan
dengan itu, mesyuarat secara berkala diadakan bersama
Jabatan Agama Islam Negeri dan Agensi Penguatkuasaan
Peringkat Persekutuan. Mesyuarat Jawatankuasa Kerja
Penyelarasan Penguatkuasaan Undang-Undang Syariah
Malaysia telah diadakan pada 12 April 2017 bertempat di
Kompleks Islam Putrajaya.

Mesyuarat telah dipengerusikan oleh Ketua Pengarah JAKIM,
Tan Sri Dato’ Haji Othman bin Mustapha. Ahli mesyuarat
terdiri daripada Ketua Pegawai Penguatkuasa Agama dan
Ketua Pendakwa Syarie seluruh Malaysia. Manakala ahli

mesyuarat yang lain terdiri daripada pihak Polis DiRaja
Malaysia, Jabatan Imigresen Malaysia, Kastam DiRaja
Malaysia dan Pihak Berkuasa Tempatan. Isu-isu yang telah
dibincangkan dalam mesyuarat tersebut ialah Isu Kutipan
Derma Tanpa Kebenaran dan Islam Liberal. Keputusan-
keputusan yang dicapai melalui mesyuarat tersebut dijadikan
sebagai asas atau dasar kepada tindakan penguatkuasaan
yang dilaksanakan di seluruh negara.

Mesyuarat Jawatankuasa Kerja Penguatkuasaan
Undang-Undang Syariah Malaysia Kali Ke-12 dan
Mesyuarat Jawatankuasa Kerja Pendakwaan Syariah
Malaysia Kali Ke-12

Mesyuarat Jawatankuasa Kerja Penguatkuasaan
Undang-Undang Syariah Malaysia Kali Ke-12 dan Mesyuarat
Jawatankuasa Kerja Pendakwaan Syariah Malaysia Kali
Ke-12 telah diadakan pada 17-19 September 2017 bertempat
di Hotel Quality, Kuala Lumpur.

Mesyuarat yang dipengerusikan oleh Pengarah Bahagian
Penyelarasan Undang-Undang JAKIM, Tuan Haji Aziz bin
Haji Mohamad ini dihadiri oleh Ketua-Ketua Pegawai
Penguatkuasa Agama dan Ketua-Ketua Pendakwa Syarie,
Jabatan Agama Islam Negeri seluruh Malaysia. Mesyuarat
Jawatankuasa kerja ini membincangkan isu-isu semasa
penguatkuasaan dan pendakwaan syariah di Malaysia serta
aspek penyelarasan agar tindakan di peringkat negeri dapat
dilaksanakan dengan berkesan.

YB Mejar Jeneral Dato’ Seri Jamil Khir bin Haji Baharom
(B) mempengerusikan Mesyuarat Jawatankuasa Induk
Penguatkuasaan Undang-Undang Syariah Kali Kelima

Tahun 2017

Mesyuarat dipengerusikan oleh Ketua Pengarah JAKIM,
Tan Sri Dato’ Haji Othman bin Mustapha

Salah Satu Kertas Taklimat yang dibentangkan oleh Pegawai
Jabatan Pendaftaran Negara Wilayah Persekutuan

166

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

Kerjasama strategik antara agensi penguatkuasaan syariah
dan inter agensi penguatkuasaan di peringkat kebangsaan
dan antarabangsa diteruskan pada tahun ini melalui pelbagai
program iaitu:

Diskusi Isu Penguatkuasan dan Pendakwaan
Undang-Undang Syariah di Jakarta, Indonesia

Program ini telah dilaksanakan pada 17-19 April  2017 di
Jakarta, Indonesia. Delegasi diketuai oleh Timbalan Ketua
Pengarah (Dasar) JAKIM, YBhg. Datuk Haji Mohamad Nordin
bin Ibrahim. Delegasi melibatkan Pegawai-Pegawai daripada
Jabatan Kemajuan Islam Malaysia (JAKIM), Ketua-Ketua
Pegawai Penguatkuasa Agama dan Ketua-Ketua Pendakwa
Syarie Seluruh Malaysia.

Mesyuarat Ketua Pegawai Penguatkuasa Agama dan
Ketua Pendakwa Syarie Seluruh Malaysia Kali Ke-17

Mesyuarat dipengerusikan oleh Pengarah Bahagian
Penyelarasan Undang-Undang, Tuan Haji Aziz bin Haji
Mohamad  yang  mewakili Timbalan Ketua Pengarah (Dasar)
JAKIM telah diadakan pada 7-8 Ogos 2017  bertempat di
Kompleks Islam Putrajaya. Mesyuarat ini telah dihadiri oleh
Ketua Pegawai Penguatkuasa Agama (KPPA), Ketua Pendakwa
Syarie (KPS) seluruh Malaysia dan wakil daripada Pejabat
Penasihat Undang-Undang JAKIM. Sebanyak empat kertas
cadangan, dua kertas taklimat dan dua kertas makluman
telah dibentangkan dalam mesyuarat ini.

Bengkel Semakan Nota Pengajaran dan Manual
Handout Book

Bengkel Semakan Manual Handout Book Pendakwaan
Syariah dan Bengkel Nota Pengajaran Bagi Modul
Penyiasatan, Penguatkuasaan dan Pendakwaan Syariah
telah diadakan pada 19-20 September 2017 bertempat di
Hotel Quality, Kuala Lumpur. Bengkel ini melibatkan wakil
daripada Jabatan Kehakiman Syariah Malaysia (JKSM),
Ketua-Ketua Pendakwa Syarie (KPS) dan Ketua-Ketua
Pegawai Penguatkuasa Agama (KPPA) seluruh Malaysia.

Enam nota pengajaran kursus bagi Modul Penyiasatan,
Penguatkuasaan dan Pendakwaan Syariah telah
disemak semula dan dimurnikan sebelum dokumen
tersebut diterbitkan. Manakala, empat sub topik Manual
Handout Book juga telah dimurnikan oleh peserta yang
telah dipecahkan kepada beberapa kumpulan kecil.

Pembentangan kertas kerja daripada Suruhanjaya
Komunikasi Dan Multimedia Malaysia (SKMM) di Mesyuarat

KPPA KPS Kali Ke-17

Perbincangan kumpulan berdasarkan sub tajuk yang telah
ditetapkan

Penglibatan dan komitmen KPPA dan KPS dalam
menjayakan Bengkel Semakan Manual Handout Book

Pendakwaan Syariah dan Bengkel Semakan Nota
Pengajaran Modul Penyiasatan, Penguatkuasaan dan

Pendakwaan Syariah

PENGUKUHAN KERJASAMA
STRATEGIK DI PERINGKAT
KEBANGSAAN DAN
ANTARABANGSA

167

PENGGUBALAN DAN PENYELARASAN UNDANG-UNDANG

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

 iv Kunjung Hormat dan Diskusi Bersama
  Kedutaan Besar Malaysia ke Republik
  Indonesia

 v Lawatan dan Taklimat di Masjid Istiqlal,
  Jakarta

Program diskusi yang diadakan dapat membuka ruang dan
peluang meningkatkan perkongsian maklumat dan risikan di
antara pihak JAKIM dan Jabatan Agama Islam Negeri (JAIN)
bersama agensi serantau dalam menyelaraskan tindakan
pemantauan, penguatkuasaan dan pendakwaan berkaitan
Akta/Enakmen/Ordinan Kesalahan Jenayah Syariah.

Secara keseluruhannya program diskusi  ini telah berjaya
dilaksanakan serta mencapai matlamat program di samping
ahli delegasi yang telah memberi komitmen yang sepenuhnya
disamping menjalinkan hubungan dua hala antara JAKIM dan
JAIN bersama pihak Pejabat Kedutaan Malaysia, Kementerian
Agama Republik Indonesia, Majelis Ulama Indonesia serta
Mahkamah Agung Republik Indonesia.

Program ini dilaksanakan bertujuan mendapatkan maklumat
yang tepat mengenai isu akidah seperti aliran pemikiran
liberal, ajaran salah, eksterimis agama dan permasalahan
ancaman keselamatan dan kaitannya perundangan Syariah.
Selain itu, diskusi ini membuka ruang kepada pengamal
undang-undang, mempelajari kaedah undang-undang
Syariah yang dilaksanakan di Republik Indonesia sebagai
kajian perbandingan dan pertukaran pandangan antara dua
negara. Secara dasarnya, objektif diskusi ini diadakan adalah
untuk:

Sepanjang tiga hari program, para delegasi telah berjaya
mengadakan 3 sesi diskusi dan 2 sesi lawatan seperti berikut:

 i Diskusi  Bersama  Majelis  Ulama
  Indonesia (MUI)

 ii Diskusi  Perundangan  Bersama
  Mahkamah Agung Republik Indonesia

 iii Diskusi Bersama Kementerian Agama
  Republik Indonesia

Meningkatkan profesionalisme pegawai
melalui pertukaran maklumat,
pandangan dan saranan bagi
mengatasi permasalahan berkaitan
penguatkuasaan dan pendakwaan
yang melibatkan isu kes akidah rentas
sempadan Syariah dengan pihak Pejabat
Kedutaan Malaysia, Kementerian Agama
Republik Indonesia, Majelis Ulama
Indonesia serta Mahkamah Agung
Republik Indonesia ; dan

Meningkatkan hubungan baik dan
kerjasama strategik serta mengeratkan
silaturahim dengan agensi seperti
Pejabat Kedutaan Malaysia, Kementerian
Agama Republik Indonesia, Majelis
Ulama Indonesia serta Mahkamah
Agung Republik Indonesia.

Memperkukuhkan maklumat dan
perkongsian risikan antara dua negara
Malaysia dan Indonesia bagi mengatasi
dakyah dan penyebaran ajaran salah.

03

02

01

Diskusi Isu Penguatkuasan dan Pendakwaan
Undang-Undang Syariah Di Jakarta, Indonesia bersama

Majelis Ulama Indonesia

Delegasi bergambar kenang-kenangan bersama para
pegawai Majelis Ulama Indonesia

168

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

19 orang Pendakwa Syarie dari 13 buah negeri telah berjaya
menjalani program sangkutan tersebut.
Kunjungan dan pemantauan Program Sangkutan Pendakwa
Syarie telah dilakukan di lima negeri iaitu di Jabatan Peguam
Negara Cawangan Wilayah Persekutuan Kuala Lumpur,
Jabatan Peguam Negara Cawangan Sarawak, Pejabat
Penasihat Undang-Undang Negeri Kelantan, Perak dan Kedah.
Kunjungan ini bertujuan untuk melihat status pelaksanaan
program, mendapatkan cadangan penambahbaikan dan juga
mengukuhkan lagi jalinan silaturahim antara tiga agensi iaitu
JAKIM, Unit Pendakwaan Pejabat Penasihat Undang-Undang
Negeri-Negeri, Jabatan Pendakwaan Syariah Negeri dan
Bahagian Pendakwaan Jabatan Agama Islam Negeri-Negeri.

Program Sangkutan Pendakwa Syarie di Jabatan
Peguam Negara/ Pejabat Penasihat Undang-Undang
Negeri

Kerjasama antara JAKIM, Jabatan Peguam Negara dan JAIN
dalam melaksanakan Program Sangkutan Pendakwa Syarie di
Jabatan Peguam Negara/ Pejabat Penasihat Undang-Undang
Negeri diteruskan lagi buat kali keempat pada tahun 2017.
Program ini merupakan salah satu usaha National Blue Oceon
Strategy (NBOS) bagi memperkasa tenaga mahir di kalangan
Pendakwa Syarie melalui perkongsian kemahiran dan ilmu
kependakwaan sivil. Program sangkutan ini menyasarkan
objektif berikut:

Program sangkutan ini terdiri daripada dua komponen iaitu
Komponen Satu (Kursus Jangka Pendek) dengan nama
Kursus Khas Pendakwaan Syariah. Kursus lima hari ini telah
diisi dengan sembilan siri ceramah dan sesi latihan mock trial
oleh penceramah dari Jabatan Peguam Negara. Manakala
Komponen Dua ialah penempatan Pendakwa Syarie secara
sangkutan di Pejabat Penasihat Undang-Undang Negeri
di Seluruh Malaysia selama lapan minggu bermula 7 Ogos
hingga 29 September 2017. Pada tahun 2017, seramai

Timbalan Ketua Pengarah (Dasar) JAKIM, YBhg. Datuk Haji
Mohamad Nordin bin Ibrahim mengetuai Delegasi Program

Diskusi Isu Penguatkuasan dan Pendakwaan
Undang-Undang Syariah di Jakarta, Indonesia

Perkongsian kepakaran dan pengalaman

Menjalinkan kerjasama strategik antara
bidang perundangan syariah dan sivil.

Meningkatkan kemahiran, kepakaran dan
mutu pendakwaan kes-kes kesalahan
jenayah syariah di Malaysia

03

02

01

Para peserta yang terdiri daripada Pendakwa Syarie Seluruh
Malaysia mengikuti Kursus Khas Pendakwaan Syariah
Siri 4/2017 di Institut Latihan Islam Malaysia, Bangi

Selangor

Lawatan dan mengikuti prosiding di Kompleks Mahkamah
Kajang sebagai salah satu aktiviti semasa Kursus Khas

Pendakwaan Syariah Siri 4/2017

Peserta bergambar bersama Pengarah Seksyen Syariah,
Bahagian Penasihat Jabatan Peguam Negara,

Dr. Arik Sanusi bin Yeop Johari dan para pegawai BPUU.

169

PENGGUBALAN DAN PENYELARASAN UNDANG-UNDANG

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

dan tokoh ilmuan yang berpengalaman. Setiap isu yang
dibicarakan dapat dirungkaikan seterusnya menjadi penanda
aras kepada gerak kerja Bahagian Penguatkuasaan dan
Bahagian Pendakwaan Syariah dalam melaksanakan  tugas
dan tanggungjawab di negeri masing-masing.

Sebanyak lima pembentangan kertas kerja disampaikan
oleh pakar perundangan dan mereka yang arif dalam bidang
masing-masing seperti berikut:

     1. Kedaulatan Islam Di Malaysia Diancam
 Pengembangan Doktrin Palsu
 Oleh: Dato’ Prof. Hj. Mahamad  Naser bin Disa
          Ketua Pegawai Eksekutif IKSIM

     2. Penghinaan Terhadap Islam:
 Aplikasi Undang-Undang Sedia Ada
     Oleh: Prof. Madya Dr. Shamrahayu binti Ab. Aziz
                      Pensyarah Kuliyyah Undang-Undang
                   Ahmad Ibrahim, UIAM

     3. Peranan Serta Inisiatif Suruhanjaya Komunikasi
 dan Multimedia Malaysia (SKMM) dalam
 Menangani Isu Kesalahan Jenayah Penghinaan
 Islam di Alam Siber serta Syor Penambahbaikan
 yang Berkaitan
               Oleh: Dato’ Dr. Mazlan bin Ismail
                        Ketua Pegawai Operasi SKMM

  4. Cabaran  dan  Solusi  Pelaksanaan
 Penguatkuasaan Syariah Terhadap Jenayah
 Menghina Islam: Pengalaman di Wilayah
 Persekutuan
  Oleh: Tuan Wan Jaapar bin Wan Ahmad
                      Pengarah JAKIM Cawangan Sarawak

   5. Elemen-Elemen Pendakwaan Kes-Kes Jenayah
 Penghinaan Terhadap Islam
       Oleh: YA Tuan Abdul Razak bin Mat Nayan
          Hakim Mahkamah Tinggi Syariah Negeri
          Sembilan

Ucaptama Konvensyen bertajuk Manhaj Sabahi: Pendekatan
Dakwah Dalam Perundangan Syariah telah disampaikan
oleh YBhg. SS. Datuk Haji Bongsu @ Aziz Jaafar, Mufti
Kerajaan Negeri Sabah. Majlis Penutup Konvensyen pula
telah dirasmikan oleh YB Mejar Jeneral Dato’ Seri Jamil
Khir bin Hj. Baharom (B), Menteri Di Jabatan Perdana
Menteri. Dalam ucapannya beliau menyeru semua pihak
agar dapat berkolaborasi dalam menangani unsur-unsur

Konvensyen Pegawai Penguatkuasa Agama dan
Pendakwa Syarie Seluruh Malaysia 2017

Kerjasama strategik dengan Jabatan Agama Islam Negeri
diteruskan dalam penganjuran Konvensyen Pegawai
Penguatkuasa Agama Dan Pendakwa Syarie Seluruh
Malaysia 2017. Konvensyen ini dianjurkan bersama dengan
Jabatan Hal Ehwal Agama Islam Negeri Sabah (JHEAINS)
pada 15-16 Oktober 2017 bertempat di TH Hotel Kota
Kinabalu, Sabah. Objektif utama Konvensyen adalah bagi
memperkukuhkanpemahaman dan pengetahuan para peserta
terhadap isu-isu semasa Perundangan Syariah di Malaysia.
Bertemakan “Menangkis Penghinaan Terhadap Islam: Suatu
Tindakan Holistik, konvensyen ini berjaya menghimpunkan
seramai 200 orang peserta yang terdiri daripada Pegawai
Penguatkuasa Agama, Pendakwa Syarie serta pengamal
undang-undang dari seluruh Negara.

Konvensyen ini juga telah mengupas isu-isu semasa dalam
bidang perundangan syariah oleh pakar perundangan

Kunjungan dan pemantauan Bahagian Penyelarasan
Undang-Undang kepada para peserta Program Sangkutan

Pendakwa Syarie yang menjalani sangkutan di Unit
Pendakwaan, Pejabat Penasihat Undang-Undang Negeri

Kedah

Salah seorang peserta Program Sangkutan Pendakwa Syarie
di Jabatan Peguam Negara / Pejabat Penasihat

Undang-Undang Negeri Bagi Tahun 2016 menerima Sijil
Penyertaan yang ditandatangani oleh Tan Sri Peguam

Negara dan Ketua Pengarah JAKIM

170

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

Simposium Sistem Penarafan Penguatkuasaan dan
Pendakwaan Syariah Seluruh Malaysia

Program Sistem Penarafan Penguatkuasaan dan Pendakwaan
(SPPP) Syariah Seluruh Malaysia merupakan inisiatif JAKIM
di peringkat pusat dalam usaha berkolaborasi dengan JAIN
selaku agensi pelaksana untuk mentranformasikan Bahagian
Penguatkuasaan dan Bahagian Pendakwaan JAIN seluruh
Malaysia selari dengan perkembangan semasa. Program
ini berbentuk penilaian perkhidmatan (delivery system and
good governance) berdasarkan kepada lima kluster iaitu
Kluster Pembangunan Organisasi, Kluster Pembangunan
Insan, Kluster Perundangan, Kluster Diplomatik dan
Perhubungan serta Kluster Penyelarasan dan Pemantauan
Tindakan. Di samping itu, program ini merupakan mekanisme
baharu penambahbaikan gerak kerja, menilai kekuatan
dan kelemahan organisasi dan memperluaskan konsep
perkongsian ilmu (sharing knowledge).

Pada dasarnya Program SPPP telah dapat dilaksanakan
dengan jayanya pada tahun 2015 dan 2016 dengan
kerjasama semua JAIN. Seterusnya, pada tahun 2017,
pembentangan laporan ke setiap negeri telah diadakan
untuk memaklumkan dapatan dan penemuan Amalan
Terbaik (Best Practices). Langkah seterusnya dilaksanakan
oleh Bahagian Penyelarasan Undang-Undang, JAKIM
dengan menganjurkan Simposium Sistem Penarafan
Penguatkuasaan dan Pendakwaan Syariah (SPPP) Seluruh
Malaysia 2017 bertempat di Hotel Seaview Langkawi pada
4-5 Mei 2017. Simposium tersebut telah mengumpulkan
50 orang peserta yang melibatkan Pegawai Penguatkuasa
Agama dan Pendakwa Syarie daripada Jabatan Agama Islam
Negeri-Negeri (JAIN) serta Jabatan Pendakwaan Syariah
Negeri.

Simposium SPPP ini dilaksanakan bagi berkongsi pengalaman
Best Practices  Bahagian Penguatkuasaan dan Pendakwaan
Syariah negeri yang boleh dijadikan model bagi setiap kluster.
Sebanyak sembilan kertas kerja telah dibentangkan dalam
Simposium yang bertemakan “Memacu Kecemerlangan
Penguatkuasaan dan Pendakwaan Syariah di Malaysia” ini.

Majlis Penutup telah dirasmikan oleh Pengarah Jabatan
Hal Ehwal Agama Islam Negeri Kedah, YBhg. Dato’ Haji Abd
Rahman bin Haji Ismail. Dalam ucapannya, beliau menyokong
penuh segala usaha yang dilaksanakan ke arah memartabat
dan memperkasakan sistem perundangan Islam di negara
ini amnya dan Institusi Penguatkuasaan dan Pendakwaan
Syariah khasnya.

jenayah menghina Islam sama ada di alam nyata mahupun
di alam siber. Beliau juga mengharapkan konvensyen ini
akan merumuskan hasil yang boleh melonjakkan semangat,
idea dan pandangan-pandangan yang dapat dijadikan
pemacu kecemerlangan sistem perundangan syariah di
Malaysia. Dalam majlis yang sama, YB Menteri Di Jabatan
Perdana Menteri turut meluangkan masa menyampaikan
Sijil Penyertaan kepada peserta Program Sangkutan
Pendakwa Syarie di Jabatan Peguam Negara/ Pejabat
Penasihat Undang-Undang Negeri Seluruh Malaysia bagi
tahun 2016.

 Pengarah BPUU menyampaikan cenderahati kepada
YA Hakim Mahkamah Tinggi Syariah Negeri Sembilan yang

telah membentangkan kertas kerja

YB Mejar Jeneral Dato’ Sri Jamil Khir bin Haji Baharom (B)
sedang menyampaikan ucapan di Majlis Perasmian Penutup

Konvensyen

Para Peserta Program Sangkutan Pendakwa Syarie Di
Jabatan Peguam Negara / Pejabat Penasihat

Undang-Undang Negeri bagi tahun 2016 menerima sijil
penyertaan masing-masing semasa Majlis Perasmian

Penutup Konvensyen

171

PENGGUBALAN DAN PENYELARASAN UNDANG-UNDANG

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

Pengarah BPUU, Tuan Haji Aziz bin Haji Mohamad
membentangkan kertas kerja bertajuk Pengukuhan

Perundangan Syariah Melalui Pematuhan SOP

Beberapa isu pengurusan dan perundangan telah
dibincangkan dengan cadangan-cadangan penyelarasan
serta penyelesaian isu-isu bersama di antara JAKIM dan
JKSM.

Selari dengan fungsi Bahagian Penyelarasan
Undang-Undang JAKIM, untuk menyediakan apa jua
mekanisme bagi menyelaras tindakan Penguatkuasaan
dan Pendakwaan di Negeri-Negeri, beberapa program
pemantauan telah dilaksanakan sepanjang 2017 melalui
pemakaian Sistem e-Jinayat dan Operasi Bersama dengan
Jabatan Agama Islam Negeri-Negeri.

Peluasan Sistem e-Jinayat

Sistem e-Jinayat merupakan sistem aliran kerja (work flow
system) yang seragam bagi tindakan Penguatkuasaan dan
Pendakwaan Syariah. Sistem ini dibangunkan pada tahun
2010 bertujuan untuk memperkukuh sistem penyampaian
perkhidmatan Penguatkuasaan dan Pendakwaan Syariah
di Malaysia. Sistem ini terdiri daripada tiga modul iaitu
modul penguatkuasaan, modul pendakwaan dan modul
pentadbiran. Sehingga penghujung tahun 2017, lapan
negeri iaitu Pahang, Johor, Kelantan, Perak, Melaka, Wilayah
Persekutuan, Terengganu dan Selangor telah menggunapakai
sistem ini. Dalam usaha peluasan sistem, beberapa
program dilaksanakan meliputi Mesyuarat Penyelarasan,
Bengkel TOT Aplikasi Sistem, penilaian semula terhadap
keperluan-keperluan negeri dan pemantauan pelaksanaan
di negeri-negeri. Pada 27 November 2017, Bengkel Ujian
Penerimaan Pengguna Bagi Peningkatan Sistem E-Jinaya
(UAT) versi 3.0 dan Pembangunan Aplikasi Mobile telah
dilaksanakan dengan penyertaan tiga buah negeri iaitu
Pahang, Perak dan Selangor.

Panel-panel sesi pembentangan kertas kerja bagi
membincangkan Kluster Perundangan

Majlis Penutup Simposium dirasmikan oleh Pengarah
Jabatan Hal Ehwal Agama Islam Negeri Kedah (JHEAIK),

Dato’ Haji Abd Rahman bin Haji Ismail

Gambar beramai-ramai bersama Pengarah Jabatan Hal
Ehwal Agama Islam Negeri Kedah (JHEAIK)

PEMANTAUAN  TERHADAP
PENYELARASAN
PENGUATKUASAAN DAN
PENDAKWAAN DI
NEGERI-NEGERI

172

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

Ops Kutip 3.0 Tahun 2017

JAKIM telah melaksanakan aktiviti Pemantauan dan Operasi
Penguatkuasaan Isu Kutipan Derma atau Khairat Tanpa
Kebenaran Majlis Agama Islam Negeri (Ops Kutip 3.0) dengan
kerjasama Bahagian Penguatkuasaan, Jabatan Agama Islam
Negeri (JAIN) seluruh Malaysia sepanjang bulan Ramadan
1438H. Operasi pada tahun 2017 ini ditumpukan ke restoran
dan premis perniagaan di samping bazar-bazar Ramadhan.
Sepanjang sesi pemantauan dan operasi dilaksanakan,
sticker dan flyers berkaitan kesedaran awam untuk
menyalurkan bantuan, derma, sedekah atau khairat secara
betul turut diedarkan kepada masyarakat sebagai langkah
pencegahan dan pendidikan.

Maklumat sedang direkodkan di dalam sistem e-Jinayat.

Program Kayuhan Santai Bijak Sedekah Dan IPT Road
Tour 2017

Meskipun fungsi utama Bahagian Penyelarasan
Undang-Undang (BPUU) JAKIM adalah menguatkuasakan
perundangan syariah di negara ini, JAKIM tidak ketinggalan
untuk turut menjalankan usaha advokasi Pencegahan
Jenayah Syariah melalui program-program “touch point”
yang lebih dekat di hati pelbagai lapisan masyarakat.

Sehubungan dengan itu, satu inisiatif telah dilaksanakan oleh
JAKIM melalui gandingan kerjasama dengan penglibatan
lebih daripada 20 Agensi Kerajaan, NGO, Kesatuan Penduduk
dan IPTA di Pasir Puteh, Kelantan pada 7 Oktober 2017.
Program Kayuhan Santai Bijak Sedekah Dan IPT Road Tour
2017 ini telah dirasmikan oleh Timbalan Menteri di Jabatan
Perdana Menteri YB Senator Dato’ Dr. Asyraf Wajdi bin Dato’
Dusuki.

Program ini berjaya menarik penyertaan hampir satu ribu
orang meliputi tiga checkpoint iaitu:

Turut hadir memeriahkan program ini ialah Ketua Pengarah
JAKIM, Tan Sri Dato’ Haji Othman bin Mustapha, dan Ahli
Dewan Undangan Negeri Semerak, YB Dato’ Zawawi bin Haji
Othman. Pelbagai pengisian menarik diselitkan sepanjang
program ini sebagai langkah advokasi kepada peserta
yang terdiri daripada pelajar-pelajar IPT melalui Bicara
Selebriti bersama Ustaz Mohamad Zarifi bin Mohamad
Daud, edaran flyers pencegahan Jenayah Syariah, pameran

Antara paparan dalam sistem e-Jinayat

Penguatkuasa JAWI menjalankan operasi pungutan derma/
khairat tanpa kebenaran

Felcra Teratak Batu melibatkan 210 orang peserta
kayuhan dan 50 orang masyarakat setempat

SMK Jeram melibatkan 110 orang mahasiswa USM,
UiTM dan Politeknik Kota Bharu, 150 orang pelajar
Sekolah Menengah Jeram, 30 orang guru dan 20 orang
masyarakat setempat

SK Gong Garu melibatkan 950 orang kombinasi peserta
kayuhan, penjawat awam, penjawat swasta, mahasiswa
IPTA, pelajar Sekolah Menengah, pelajar Sekolah
Rendah, pelajar Tadika/ Prasekolah dan juga masyarakat
setempat.

Checkpoint 1

Checkpoint 2

Checkpoint 3

173

PENGGUBALAN DAN PENYELARASAN UNDANG-UNDANG

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

agensi penguatkuasaan syariah, pameran agensi kerajaan,
pemeriksaan kesihatan percuma, pertandingan mewarna,
persembahan dikir barat, persembahan silat dan juga
penyampaian sumbangan kepada penduduk setempat.

Flag-off Kayuhan Santai Bijak Sedekah oleh YB Timbalan
Menteri Di Jabatan Perdana Menteri

YB Senator Dato’ Dr. Asyraf Wajdi bin Dato’ Dusuki
mengetuai kayuhan santai menuju check point seterusnya

Sesi swafoto bersama peserta kayuhan santai dan pelajar-
pelajar IPT di check point 2

Penyampaian sumbangan kepada masyarakat setempat

174

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

PEMERKASAAN
HAB HALAL

GLOBAL

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

Inisiatif baharu ini berjaya memendekkan tempoh masa
kelulusan pengeluaran Sijil Pengesahan Halal Malaysia
berdasarkan kepada jenis permohonan seperti berikut:

 i Permohonan biasa akan mengambil
  tempoh masa sehingga 30 hari

 ii Permohonan fast track proses akan
  mengambil tempoh masa sehingga
  10 hari

 iii Permohonan fast track audit akan
  mengambil tempoh masa sehingga
  14 hari

 iv Permohonan fast track tanpa NCR akan
  mengambil tempoh masa sehingga
  14 hari

 v Permohonan white list akan mengambil
  tempoh masa  1 hingga 3 hari

JAKIM dan Majlis/Jabatan Agama Islam Negeri-Negeri
(MAIN/JAIN) sebagai Pihak Berkuasa Berwibawa telah
berusaha melalui pelbagai kaedah dan mekanisme untuk
mengarusperdanakan Pensijilan Halal Malaysia di samping
menolak persepsi negatif berkaitan ketidakcekapan dalam
proses pengeluaran Sijil Pengesahan Halal Malaysia.

Pensijilan Halal Malaysia merupakan pemangkin kepada
kewujudan dan kejayaan industri halal di Malaysia yang
berpotensi besar untuk menyumbang kepada perkembangan
ekonomi negara.

Persidangan Ketua-Ketua Jabatan/ Majlis Agama Islam
Negeri Seluruh Malaysia kali ke-102 pada 30 Mei 2017 telah
bersetuju dengan cadangan pelaksanaan Inisiatif Segera
Pensijilan Halal Malaysia (ISPHM) sebagai salah satu
mekanisme penambahbaikan proses pengeluaran SPHM.
Ia sebagai projek perintis di peringkat JAKIM dan akan
disusuli ke negeri-negeri.

Inisiatif penambahbaikan dalam proses pengeluaran Sijil
Pengesahan Halal Malaysia telah dilaksanakan melalui
2 fasa. Fasa pertama bermula pada 1 Ogos 2016, manakala
fasa kedua pula dilaksanakan mulai 21 Jun 2017.

Penambahbaikan Fasa Pertama
(1 Ogos 2016 - 20 Jun 2017)

Pada 1 Ogos 2016 sehingga 20 Jun 2017, JAKIM telah
melaksanakan proses penambahbaikan pengeluaran Sijil
Pengesahan Halal Malaysia dengan memperkenalkan
7 inisiatif baharu.

Inisiatif-inisiatif yang diperkenalkan adalah seperti berikut:

INISIATIF SEGERA PENSIJILAN
HALAL MALAYSIA (ISPHM) 03

05

02

04

Mewujudkan prosedur operasi standard
bagi penolakan permohonan yang tidak
lengkap dan ini bermakna permohonan

yang tidak lengkap akan ditolak

Membangunkan kit pegawai penyemak
untuk menyeragamkan proses semakan

dokumen dan memendekkan tempoh
masa menyemak

Menggabungkan proses pengauditan
dokumen dengan proses pengauditan

lapangan

Mewajibkan pemohon untuk menyediakan
ringkasan dan informasi ramuan yang

digunakan dalam pembuatan produk yang
dimohon

Mewujudkan mekanisme fast track
di peringkat semakan dokumen yang

membolehkan sesuatu permohonan layak
disyorkan lulus tanpa perlu pengauditan

lapangan

01

07
Mewujudkan mekanisme penyenaraian

syarikat senarai putih (white list
companies) yang layak diberikan

keistimewaan laluan mudah (green lane)
bagi memperolehi Sijil Pengesahan Halal

Malaysia

Membangunkan tatacara pengauditan
baharu iaitu pemohon perlu

membentangkan laporan pelaksanaan
sistem jaminan halal syarikat kepada

pegawai pemeriksa

06

176

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

PEMERKASAAN HAB HALAL GLOBAL

 iv penerimaan bayaran fi pensijilan

 v pengauditan lapangan

 vi keputusan panel

 vii cetakan dan edaran sijil

 viii pemantauan kepada syarikat pemegang
  sijil

Carta Alir Proses Kelulusan Sijil Pengesahan Halal Malaysia
bagi permohonan di bawah Inisiatif Segera Pensijilan
Halal Malaysia (ISPHM) adalah seperti Rajah 1 berikut:

Penambahbaikan Fasa Kedua (21 Jun 2017 - Kini)

Penambahbaikan fasa 1 terhadap proses pengeluaran
Sijil Pengesahan Halal Malaysia masih lagi tidak mencapai
tahap yang memuaskan. Industri memerlukan tempoh masa
yang lebih singkat bagi memperolehi Sijil Pengesahan Halal
Malaysia.

Bermula 21 Jun 2017, JAKIM telah menambah baik proses
kelulusan permohonan Sijil Pengesahan Halal Malaysia.
Usaha ini dikenali dengan nama Inisiatif Segera Pensijilan
Halal Malaysia (ISPHM) yang membolehkan kelulusan
permohonan dapat dibuat dalam tempoh masa yang lebih
singkat.

Kelulusan permohonan Sijil Pengesahan Halal Malaysia bagi
produk tidak kritikal mampu dibuat dalam tempoh masa
1 hingga 3 hari dan produk kritikal dalam tempoh masa
7 hingga 14 hari melalui proses kelulusan permohonan yang
baharu.

Proses kelulusan Sijil Pengesahan Halal Malaysia bagi
permohonan tidak kritikal adalah seperti berikut:

 i penerimaan permohonan melalui
  sistem atas talian

 ii pengesahan permohonan

 iii keputusan panel

 iv pengeluaran surat caj fi pensijilan

 v penerimaan bayaran fi pensijilan

 vi cetakan dan edaran sijil

 vii pemantauan kepada syarikat pemegang
  sijil

Proses kelulusan Sijil Pengesahan Halal Malaysia bagi
permohonan kritikal adalah seperti berikut:

 i penerimaan permohonan melalui
  sistem atas talian

 ii pengesahan permohonan

 iii pengeluaran surat caj fi pensijilan

Pengkelasan
Permohonan

Berisiko
Rumah
Sembelih
Permohonan
Baharu

Tidak
Berisiko

Pemegang
Sijil Halal

Permohonan
WHITE LIST

Surat Caj Surat Caj

Penerimaan
Bayaran

Audit
Lapangan

Pengesahan
Mesyuarat

Panel

Pengeluaran
SPHM

Pemantauan

Surat CajPenerimaan
Bayaran

Penerimaan
Bayaran

Penerimaan Permohonan

1-3 hari7-14 hari 1-3 hari

Rajah 1: Carta Alir Proses Permohonan Pensijilan Halal
Malaysia berdasarkan Inisiatif Segera Pensijilan Halal

Malaysia (ISPHM)

177

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

Proses penambahbaikan telah membolehkan proses
keputusan (kelulusan) SPHM dapat dibuat dalam tempoh
yang agak singkat dan lebih sistematik seperti pencapaian
dalam Jadual 1 berikut:

Jadual di atas menunjukkan dominasi pencapaian kelulusan
dalam tempoh kurang daripada 15 hari iaitu sebanyak
59.12 peratus. Peningkatan sebanyak 28.39 peratus.
Manakala permohonan yang berjaya diluluskan dalam
tempoh kurang daripada 30 hari turut meningkat daripada
7.82 peratus kepada 24.38 peratus. Peratusan permohonan
yang diluluskan melebihi 30 hari pula menurun sebanyak
44.95 peratus.

Pada tahun ini, JAKIM turut melaksanakan Halal Fast Force
(HFF) yang juga merupakan inisiatif bagi mempercepatkan
proses Pensijilan Halal Malaysia. Pelaksanaan HFF
bertujuan berkongsi pengalaman, kepakaran dan strategi
dengan Jabatan Agama Islam Negeri-negeri. Sebanyak
4 siri HFF telah dijalankan kepada tiga buah negeri iaitu
Selangor, Melaka dan Perak. Pelaksanaan ini bukan sekadar
mempercepatkan proses pengeluaran sijil halal malah ia
mampu memperkasakan jalinan kerjasama yang erat antara
JAKIM dan JAIN.

Prestasi memberangsangkan daripada Inisiatif Segera
Pensijilan Halal Malaysia (ISPHM) ini akan terus diperluaskan
ke negeri-negeri pada tahun 2018. Taklimat dan
sumbangsaran kepada wakil-wakil pihak berkuasa halal
negeri telah diadakan.

Antara program penyampaian Inisiatif Segera Pensijilan Halal
Malaysia (ISPHM) kepada industri:

Jadual 1: Taburan pencapaian Permohonan Pensijilan Halal
Malaysia berdasarkan Inisiatif Segera Pensijilan Halal

Malaysia (ISPHM)

Majlis Penyampaian Sijil Pengesahan Halal Malaysia Melalui
Inisiatif Segera (ISPHM) pada 7 Ogos 2017

Kelulusan/
Bulan

Jan - Mei

Jun - Dis

Jumlah
Keseluruhan

Jumlah
Permohonan

789

1239

2028

228 (30.73%)

674 (59.12%)

902 (47.93%)

456 (61.45%)

188 (16.50%)

644 (34.22%)

58 (7.82%)

278 (24.38%)

336 (17.85%)

742

1140

1882

Lulus < 15
Hari (%)

Lulus < 30
Hari (%)

Lulus > 30
Hari (%)

Jumlah
Lulus

Jumlah Lulus

Majlis penyampaian Sijil Pengesahan Halal Malaysia (ISPHM)
inisiatif segera pensijilan halal usahawan RISDA pada 24

Ogos 2017

178

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

Penguatkuasaan

Pemeriksaan Penguatkuasaan merupakan tindakan
pemeriksaan yang dilakukan dengan mengguna pakai
undang-undang yang sedang berkuat kuasa sama ada di
bawah Undang-Undang Syariah mahupun Undang-Undang
Sivil Akta Perihal Dagangan 2011 (APD 2011), Akta Makanan
1983 serta mana-mana Akta/Peraturan-peraturan lain yang
berkaitan dan sedang berkuat kuasa seperti termaktub dalam
MPPHM. Pemeriksaan penguatkuasaan boleh dibahagikan
kepada dua kaedah berikut:

Teras strategik 5 telah menggariskan untuk memantapkan
penyelarasan dan pembangunan halal ke arah menjadikan
Malaysia sebagai peneraju halal dunia. Selaras dengan teras
strategik 5, program bagi memantapkan penguatkuasaan
undang-undang dan peraturan halal telah dirancang dengan
penetapan indikator pengurangan bilangan aduan mengenai
ketidak patuhan industri dan sasaran yang ditentukan adalah
pengurangan aduan ke atas pemegang Sijil Pengesahan
Halal Malaysia (SPHM) adalah sebanyak 10% setahun.
Pelaksanaan pemantauan ini dilakukan secara berkala, fast
track dan susulan ke atas pemegang Sijil Pengesahan Halal
Malaysia (SPHM) manakala pemeriksaan penguatkuasaan
pula boleh dilakukan terhadap pemegang dan bukan
pemegang SPHM yang melibatkan pemeriksaan berdasarkan
aduan serta tindakan undang-undang di bawah Akta Perihal
Dagangan (APD) 2011.

Pemantauan

Pemantauan akan dilaksanakan ke atas pemegang Sijil
Pengesahan Halal Malaysia (SPHM) dengan mengikut
piawaian halal iaitu Manual Prosedur Pensijilan Halal
Malaysia (Semakan Ketiga) 2014 dan pelbagai Standard
Malaysia yang berkaitan. Jika mana-mana pemegang
SPHM melanggar piawaian halal tersebut maka tindakan
boleh dikenakan berdasarkan kesalahan Kecil (Amaran),
Besar (Penggantungan SPHM) dan Serius (Penarikan SPHM).
Pemeriksaan Pemantauan dilakukan secara mengejut melalui
tiga kaedah berikut:

PEMERKASAAN HAB HALAL GLOBAL

Majlis penyampaian surat pengiktirafan syarikat
‘white list’ pada 17 Oktober 2017

PROSEDUR KERJA BAGI
CAWANGAN PEMANTAUAN DAN
PENGUATKUASAAN

ii.

i.

Pemantauan Susulan

Pemantauan Berkala

Merupakan pemeriksaan verifikasi terhadap tindakan
pembetulan yang telah diambil oleh syarikat yang
gagal mematuhi Manual Prosedur Pensijilan Halal
Malaysia.

Merupakan pemantauan yang dilakukan ke atas
pemegang SPHM sekurang-kurangnya sekali dalam
setahun. Bagi syarikat yang berisiko tinggi iaitu
produk yang berasaskan daging dan ayam, minyak
dan lemak, rumah sembelih, tiada sistem kawalan
halal, tiada eksekutif halal dan Jawatankuasa Halal
Dalaman, pemantauan akan dilakukan lebih dari
sekali dalam setahun

iii. Pemantauan Fast Track

Merupakan pemeriksaan verifikasi terhadap tindakan
pembetulan yang telah diambil oleh syarikat yang
gagal mematuhi Manual Prosedur Pensijilan Halal
Malaysia. Pemantauan yang dilakukan bagi kategori
permohonan pembaharuan pensijilan halal yang
mendapat kelulusan fast track turut dilakukan oleh
Cawangan Pemantauan & Penguatkuasaan serta
dilakukan secara berkala bagi memastikan setiap Sijil
Pengesahan Halal Malaysia (SPHM) yang dikeluarkan
kepada pemohon sentiasa menepati piawaian
pensijilan halal semasa. Pemantauan bagi kelulusan
permohonan pensijilan halal secara fast track ini
turut diberi keutamaan menjelang akhir tahun 2016
memandangkan ia telah diklasifikasikan sebagai
kategori yang berisiko tinggi (high risk).

179

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

Secara purata, cawangan ini menjalankan pemeriksaan
sebanyak 191 buah premis/ kilang/ syarikat dalam sebulan.
Kuantiti pemeriksaan adalah bergantung kepada bilangan
kumpulan yang ditetapkan kerana keanggotaan akan
bertambah atau berkurang mengikut penempatan pegawai.

Berdasarkan statistik tahun 2017, sebanyak 2102
pemantauan dan penguatkuasaan yang telah dijalankan
merangkumi pemantauan berkala sebanyak 1115 (53%),
susulan 10 (0.5%) dan fast track 786 (37.4%) serta
penguatkuasaan yang melibatkan 154 (7.3%) aduan,
9 (0.4%) risikan dan pemeriksaan/operasi APD 2011
sebanyak 28 (1.3%) (rujuk Jadual 2 dan Carta 1).

ii. Pemantauan Penguatkuasaan/Operasi

Dilakukan setelah siasatan terperinci lengkap
dijalankan ke atas aduan yang dikemukakan kepada
cawangan ini sama ada melalui aduan awam
atau aduan daripada agensi-agensi luar. Sebelum
operasi dilaksanakan, risikan akan dilakukan terlebih
dahulu bagi mengenal pasti potensi kesalahan yang
dilakukan bagi memudahkan proses mengenal
pasti tindakan undang-undang yang akan diambil
kepada pihak-pihak yang melakukan kesalahan.
Operasi seterusnya dilaksanakan sama ada dengan
melibatkan agensi lain seperti JAIN/ KPDNKK/ PBT
dan lain-lain agensi yang berkaitan mengikut bidang
kuasa dan undang-undang yang diguna pakai. Dalam
menjalankan tugasan ini, pegawai dari Cawangan
Pemantauan dan Penguatkuasaan telah dilantik
sebagai Penolong Pengawal Perihal Dagangan oleh
Kementerian Perdagangan Dalam Negeri Koperasi dan
Kepenggunaan (KPDNKK) untuk melaksanakan Akta
Perihal Dagangan 2011 bagi kesalahan-kesalahan
melibatkan peruntukan halal. Justeru, kertas siasatan
akan dibuka jika melanggar Akta Perihal Dagangan
2011.

STATISTIK PEMANTAUAN DAN
PENGUATKUASAAN

Jadual 2: Pecahan mengikut jenis pemeriksaan dari Januari
hingga November 2017

JE
NI

S
PE

M
ER

IK
SA

AN

JAN
FEB

OGOS

MAC

SEPT

APR

OKT

MEI

NOV

JUN

JUMLAH

JUL

BE
RK

AL
A

56
62

68

68

130

70

296

216

102

65

1115

72

SU
SU

LA
N

0
1

1

1

0

1

2

2

0

2

10

0

FA
ST

 T
RA

CK

58
60

194

49

81

44

133

9

104

1

786

54

AD
UA

N

12
20

1

29

22

13

14

9

18

9

154

7

1
2

0

0

1

1

0

0

0

3

9

1

RI
SI

KA
N

OP
ER

AS
I A

PD

20
11

9
4

0

1

0

1

2

7

0

2

28

2

Carta 1 : Peratusan mengikut jenis pemeriksaan dari Januari
hingga November 2017.

PECAHAN MENGIKUT JENIS PEMERIKSAAN
JANUARI-NOVEMBER 2017

PEMANTAUAN PENGUATKUASAAN JUMLAH

JAN
FEB
MAC
APR
MEI
JUN

114
123
118
115
227
68

22 136
26 149
30 148
15 130
16 243
14 82

JENIS
PEMERIKSAAN

RISIKAN

BERKALA

ADUAN

SUSULAN

OPERASI APD 2011

FAST TRACK

53%
37.4%

0.4%
1.3%

7.3%

0.5%

180

i. Pemeriksaan Aduan Awam

Dijalankan apabila Cawangan Pemantauan dan
Penguatkuasaan menerima aduan daripada orang
awam dan akan dilakukan bersama agensi penguat
kuasa berkaitan sekiranya perlu. Agensi yang biasa
terlibat adalah seperti Kementerian Perdagangan
Dalam Negeri Koperasi Dan  Kepenggunaan (KPDNKK),
Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM), Jabatan
Perkhidmatan Veterinar (JPV), Jabatan Kastam DiRaja
Malaysia (KDRM), Pihak Berkuasa Tempatan (PBT)
dan lain-lain agensi yang difikirkan perlu.

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

Pemeriksaan pemantauan dipecahkan kepada pemeriksaan
berkala, fast track dan susulan adalah merangkumi 7 jenis
skim yang ditawarkan dalam pensijilan halal Malaysia.
Berdasarkan pemeriksaan yang telah dijalankan sepanjang
Januari hingga November 2017 ke atas pemegang SPHM,
sebanyak 53% pemantauan telah dilakukan ke atas kategori
produk makanan dan merupakan jumlah terbesar berbanding
skim pensijilan yang lain. Kategori pemantauan yang kedua
tertinggi adalah bagi kategori skim pensijilan premis makanan
dan hotel iaitu sebanyak 34%. Pemantauan berkala akan
dilakukan mengikut kategori industri yang berisiko tinggi
dalam penghasilan produk halal. Produk atau premis yang
berisiko tinggi ini adalah seperti premis yang menghasilkan
produk dari sumber haiwan, dapur hotel, restoran yang
tidak mempunyai dapur berpusat, kilang-kilang yang tidak
mempunyai pensijilan Good Manufacturing Practices (GMP),
Hazard Analysis Critical Control Point (HACCP) serta lain-lain
kategori seperti yang diputuskan oleh Panel Pengesahan
Halal Malaysia. Pecahan pemantauan ke atas kategori skim
pensijilan boleh dirujuk melalui Jadual 4 dan Carta 3 di
bawah:

Carta 2 : Peratusan perbezaan pemeriksaan pemantauan
dan penguatkuasaan dari Januari hingga November 2017.

PEMERKASAAN HAB HALAL GLOBAL

PENCAPAIAN SEBENAR
CAWANGAN PEMANTAUAN DAN
PENGUATKUASAAN 2017

PEMANTAUAN

SASARAN 2017

1400
PENCAPAIAN 2017

(HINGGA NOVEMBER)

1911

PENCAPAIAN 2017

136.5%

PENGUATKUASAAN

SASARAN 2017

120
PENCAPAIAN 2017

(HINGGA NOVEMBER)

191

PENCAPAIAN 2017

159.2%

PEMERIKSAAN BERDASARKAN
SKIM PENSIJILAN HALAL

PEMANTAUAN

PENGUATKUASAAN

91%

9%

181

Jadual 3 : Pemeriksaan pemantauan dan penguatkuasaan
dari Januari hingga November 2017

JUL 126 10 136
OGOS
SEPT
OKT
NOV

JUMLAH

262
211
341
206

1115

1 264
23 234
16 357
18 224

191 2102

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

Jadual 4: Pecahan mengikut skim pensijilan halal dari
Januari hingga November 2017

SK
IM

PE
NS

IJ
IL

AN

JAN
FEB

OGOS

MAC

SEPT

APR

OKT

MEI

NOV

JUN

JUMLAH

JUL

PR
OD

UK

M
AK

AN
AN

96
69

128

88

134

93

159

165

108

18

1115

57

PR
EM

IS

M
AK

AN
AN

30
69

101

36

69

16

155

47

89

64

726

50

BA
RA

NG

GU
NA

AN

1
5

1

1

5

0

6

2

4

0

35

10

KO
SM

ET
IK

0
1

7

4

11

12

23

2

2

0

62

0

4
3

5

17

4

8

6

7

2

0

58

2

RU
M

AH

SE
M

BE
LI

H

FA
RM

AS
EU

TI
KA

L

LO
GI

ST
IK

JU
M

LA
H

2 3 136
2 0 149

19 2 264

1 1 148

7 4 234

0 1 130

6 2 357

20 0 243

19 0 224

0 0 82

93 19 2102

17 0 136

Semasa pemeriksaan pemantauan bagi pemegang SPHM,
pegawai pemeriksa telah mengenalpasti dan menilai
sejauh mana sesuatu syarikat mematuhi prosedur yang

telah ditetapkan. Sekiranya berlaku pelanggaran terhadap
prosedur, non-compliance report (NCR) akan dikeluarkan
kepada pemilik premis. Sepanjang tahun 2017, sebanyak
1292 premis/ kilang/ syarikat yang telah dilakukan
pemeriksaan didapati mematuhi prosedur yang ditetapkan.
Manakala sebanyak 537 NCR telah dikeluarkan meliputi
kategori kesalahan kecil, besar dan serius (rujuk Jadual 5
dan Carta 4).

Carta 3: Peratusan pemeriksaan berdasarkan skim pensijilan
halal dari Januari hingga November 2017

TINDAKAN HASIL PEMERIKSAAN
PEMANTAUAN DAN
PENGUATKUASAAN

Jadual 5: Pecahan mengikut penilaian pemeriksaan pemantauan ke atas pemegang SPHM dari
Januari hingga November 2017

PENILAIAN
PEMERIKSAAN

MEMATUHI

PROSES AUDIT

PROSES
PEMBAHARUAN

TIDAK BEROPERASI
/ TUTUP SEMASA
LAWATAN / TIADA

PRODUKSI

PINDAH / TUTUP

AMBIL SAMPEL
(SPHM)

NOTIS
KETIDAKAKURAN

DIKELUARKAN

NOTIS GANTUNG
SPHM

NOTIS TARIK SPHM

JUMLAH

JAN

74

0

1

5

1

0

30

5

0

116

FEB

91

0

2

3

3

0

25

4

0

128

MAC

94

0

2

2

2

0

22

2

1

125

APR

99

1

0

2

2

0

12

0

0

116

182

2

0

6

4

0

31

3

0

228

MEI SEPTJUN

48

1

0

0

0

0

14

5

0

67

JUL

95

0

1

0

1

0

28

2

0

127

OGOS

148

0

0

5

2

0

104

1

2

262

106

0

0

7

15

0

82

3

0

213

OKT

219

0

0

8

14

0

97

2

2

342

NOV

136

1

2

3

4

0

54

7

0

207

JUMLAH

1292

5

8

41

48

0

499

34

5

1932

RUMAH
SEMBELIHAN

LOGISTIK

PRODUK MAKANAN

KOSMETIK

PREMIS MAKANAN

FARMASEUTIKAL

BARANG GUNAAN

53%
34%

4%
1%

3%

3%

2%

182

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

Bagi pemeriksaan penguatkuasaan ke atas pemegang dan
bukan pemegang SPHM, sebanyak 170 pemeriksaan telah
dilakukan ke atas premis/ kilang/ syarikat. Daripada jumlah
tersebut, sebanyak 158 pemeriksaan biasa bagi premis/
kilang/ syarikat yang bukan pemegang SPHM, 9 risikan,
1 pengambilan sampel dijalankan dan 2 kertas siasatan telah
dibuka ke atas premis/ kilang/ syarikat yang telah melakukan
kesalahan di bawah APD 2011 (rujuk Jadual 6 dan Carta 5). Pada tahun 2017, sebanyak dua kertas siasatan telah

dibuka dengan nilai rampasan yang dianggarkan sebanyak
RM948.00. Kesemua barang rampasan/eksibit telah
disimpan di Gudang Penyimpanan Eksibit Hab Halal JAKIM
yang terletak di Bandar Baru Bukit Puchong, Puchong. Kertas
siasatan dibuka kerana menyalahi Seksyen 16 (1) APD 2011,
Perenggan 4 (1) (a) Perintah Perihal Dagangan (Perakuan dan
Penandaan Halal) 2011 dan Perenggan 5 (1) Perintah Perihal
Dagangan (Perakuan dan Penandaan Halal) 2011. Pecahan
kategori serta jenis kesalahan yang dikenalpasti ditunjukkan
di dalam jadual berikut:

Carta 4: Peratusan penilaian pemeriksaan pemantauan ke
atas pemegang SPHM dari Januari hingga November 2017

Jadual 6: Pecahan mengikut penilaian pemeriksaan
penguatkuasaan ke atas pemegang dan bukan

pemegang SPHM dari Januari hingga November 2017

PE
NI

LA
IA

N
PE

M
ER

IK
SA

AN

JAN
FEB

OGOS

MAC

SEPT

APR

OKT

MEI

NOV

JUN

JUMLAH

JUL

BU
KA

N
PE

M
EG

AN
G

(S
PH

M
)

18
19

1

22

20

13

15

15

17

10

158

8

AM
BI

L
SA

M
PE

L
(B

UK
AN

 P
EM

EG
AN

G
SP

HM
)

1
0

0

0

0

0

0

0

0

0

1

0

RI
SI

KA
N

1
2

0

0

1

1

0

0

0

3

9

1

OP
ER

AS
I A

PD

20
11

 (I
P)

JU
M

LA
H

0 20
0 21

0 1

1 23

0 21

0 14

0 15

0 15

0 0

1 14

2 170

0 9

Carta 5: Peratusan penilaian pemeriksaan penguatkuasaan
ke atas pemegang dan bukan pemegang SPHM dari Januari

hingga November 2017

KERTAS SIASATAN AKTA
PERIHAL DAGANGAN 2011

Jadual 7: Pecahan kategori siasatan mengikut skim bagi
APD 2011 tahun 2017

PECAHAN KATEGORI

PRODUK 2

JUMLAH 2

PERATUSAN PENILAIAN PEMERIKSAAN PEMANTAUAN KE ATAS
PEMEGANG SPHM DARI JANUARI-NOVEMBER 2017

PERATUSAN PENILAIAN PEMERIKSAAN PENGUATKUASAAN KE ATAS
PEMEGANG DAN BUKAN PEMEGANG SPHM DARI

JANUARI-NOVEMBER 2017

PINDAH / TUTUP

NOTIS
KETIDAKAKURAN
DIKELUARKAN

MEMATUHI

TIDAK BEROPERASI /
TUTUP SEMASA
LAWATAN /
TIADA PRODUKSI

PROSES AUDIT

AMBIL SAMPEL
(SPHM)

PROSES
PEMBAHARUAN

67%
3%

2%
0%

0%
0%

2%

NOTIS GANTUNG SPHM

NOTIS TARIK SPHM

26%

BUKAN PEMEGANG
(SPHM)

OPERASI APD 2011
(IP)

AMBIL SAMPEL
(BUKAN PEMEGANG
SPHM)

RISIKAN

93%

5%

1%

1%

PEMERKASAAN HAB HALAL GLOBAL

183

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

Sepanjang tahun 2011 hingga 2017 Bahagian Hab Halal,
JAKIM telah meng hasilkan sejumlah 96 kes di bawah
Akta Perihal Dagangan 1972 dan 2011 dengan anggaran
keseluruhan nilai rampasan berjumlah RM 1,205,285.65
(rujuk Jadual 9). Bagi kertas siasatan yang telah dibuka
bagi setiap kes yang dihasilkan, JAKIM telah menyelesaikan
sebanyak tujuh kes antaranya melalui bayaran kompaun,
denda mahkamah, Non Furture Action (NFA) dan Discharge
Not Amounting to An Acquittal (DNAA) manakala 46 kes lagi
masih dalam siasatan (rujuk Jadual 10 dan Jadual 11).

Dalam melaksanakan undang-undang berkaitan pensijilan
halal seperti Akta Perihal Dagangan 2011, Akta Makanan
1983 (Akta 281), Peraturan-Peraturan Makanan 1985 dan
Peraturan-Peraturan Kebersihan Makanan 2009, Animal
Rules 1962, Akta Binatang 1953 (Semakan 2006), Peraturan
Haiwan 1962, Akta Rumah Penyembelihan (Penswastaan)
1993 serta undang-undang lain yang berkaitan, JAKIM turut
mengadakan kerjasama dengan beberapa agensi kerajaan
yang lain seperti Jabatan Agama Islam Negeri (JAIN), Pihak
Berkuasa Tempatan (PBT), Kementerian Perdagangan Dalam
Negeri, Koperasi dan Kepenggunaan (KPDNKK), Kementerian
Kesihatan Malaysia (KKM), Jabatan Perkhidmatan Veterinar
(JPV) dan lain-lain. Kekerapan kerjasama adalah bergantung
kepada kes dan keperluan semasa. Jadual pelaksanaan
kerjasama adalah seperti berikut:

Jadual 8: Pecahan jenis kesalahan di bawah APD 2011 bagi
tahun 2017

JENIS KESALAHAN

Seksyen 16 (1) APD 2011

Perkara 3 (1) (c) Perintah Perihal Dagangan
(Takrif Halal) 2011

Perkara 3 (1) (g) Perintah Perihal Dagangan
(Takrif Halal) 2011

Perenggan 4 (1) (a) Perintah Perihal Dagangan
(Perakuan dan Penandaan Halal) 2011

Perenggan 5 (1) Perintah Perihal Dagangan
(Perakuan dan Penandaan Halal) 2011

-

-

-

2

-

2JUMLAH

Jadual 9: Kertas siasatan yang telah dibuka bermula tahun
2011 hingga tahun 2017

Jadual 11: Kertas siasatan yang belum selesai bermula
tahun 2011 hingga tahun 2017

  Jadual 10: Kertas siasatan yang telah selesai bermula
tahun 2011 hingga tahun 2017

TAHUN

TAHUN

KEPUTUSAN  KES

BILANGAN KES

BILANGAN KES

KERTAS
SIASATAN

2011

Bayaran Kompaun

2012

2012

Denda Mahkamah

2013

2013

NFA (Non Furture Action)

2014

2014

DNAA (Discharge Not Amounting to An
Acquittal)

2015

2015

2016

2016

2017

2017

6

7

2

17

9

1

13

14

3

37

11

1

16

3

5

2

2

JUMLAH KES

JUMLAH KES

JUMLAH

96

46

7

PEMANTAUAN BERSAMA AGENSI
PENGUATKUASA

184

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

Sepanjang tahun 2017, aduan yang diterima melibatkan
pemegang SPHM adalah sebanyak 28 aduan dan aduan
yang melibatkan bukan pemegang SPHM adalah sebanyak
98 aduan (rujuk Jadual 14 dan Carta 8).

BULAN

JANUARI
FEBRUARI

OGOS

MAC

SEPTEMBER

APRIL

OKTOBER

MEI

NOVEMBER

JUN

JUMLAH

JULAI

PENERIMAAN ADUAN

21
8

16

7

13

11

9

8

12

12

126

9

Cawangan Pemantauan dan Penguatkuasaan telah menerima
sebanyak 126 aduan daripada pengguna dan pelbagai
agensi. Aduan yang diterima adalah melalui pelbagai medium
seperti aduan terus di kaunter Bahagian Hab Halal, panggilan
telefon, e-mel, surat  dan  media sosial.

Jadual 12: Pecahan pemantauan bersama agensi luar dari
Januari hingga November 2017

Carta 6: Pecahan pemantauan bersama agensi luar dari
Januari hingga November 2017

A
G

EN
SI

JAN
FEB

OGOS

MAC

SEPT

APR

OKT

MEI

NOV

JUN

JUMLAH

JUL

JA
IN

 /
 M

A
IN

0
0

6

23

0

11

2

11

6

2

63

2

PB
T

0
0

0

0

0

0

1

0

0

0

1

0

K
PD

N
K

K

3
0

0

2

0

1

2

7

0

0

16

1

JP
V

0
0

0

0

0

0

0

0

0

0

1

1

3
0

0

1

0

0

1

0

0

0

5

0

K
K

M

PD
R

M

M
ED

IA

JU
M

LA
H

0 0 6
0 0 0

0 0 6

1 0 27

0 0 0

0 0 12

0 0 6

0 0 18

0 0 6

0 2 4

1 2 83

0 0 4

Jadual 13: Penerimaan aduan dari Januari hingga November
2017

Carta 7: Graf penerimaan aduan dari Januari hingga
November 2017

JAN NOVOKTSEPTOGOSJULJUNMEIAPRILMACFEB

B
IL

 A
D

U
A

N
 D

IT
E

R
IM

A

0

5

10

15

20

25

[VALUE]

[VALUE]

[VALUE]

[VALUE]
[VALUE]

[VALUE]
[VALUE]

[VALUE]

[VALUE]

[VALUE]

[VALUE]

KATEGORI ADUAN TAHUN 2017

PEMEGANG SPHM BUKAN PEMEGANG SPHM

28 98

Jadual 14: Perbezaan aduan pemegang dan bukan
pemegang SPHM bagi 2017

PERATUSAN KERJASAMA BERSAMA AGENSI LUAR DARI
JANUARI-NOVEMBER 2017 GRAF BILANGAN ADUAN YANG DITERIMA JANUARI-NOVEMBER 2017

STATISTIK ADUAN

KKM

MEDIA

JAIN / MAIN

JPV

PBT

PDRM

KPDNKK

71%
18%

1%

2%

6%

1%

1%

PEMERKASAAN HAB HALAL GLOBAL

185

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

Daripada 126 aduan yang diterima sepanjang tahun 2017,
sebanyak 117 aduan telah berjaya diselesaikan manakala
9 aduan belum diselesaikan (rujuk Jadual 15 dan Carta 9).

Jumlah Pemantauan dan Penguatkuasaan dari Tahun
2011 Hingga Tahun 2017

Pada tahun 2017 berlaku peningkatan dari segi jumlah
pemantauan dan penguatkuasaan iaitu sebanyak
2102 telah dilakukan (rujuk Carta 10). Ini disebabkan
terdapat penambahbaikan yang  telah dilaksanakan
oleh pihak Cawangan Pemantauan dan penguatkuasaan
seperti penambahan pegawai bagi menjalankan
aktiviti-aktiviti di cawangan. Antara penambahbaikan yang
telah dilakukan sepanjang tahun 2017 adalah dengan
penambahan bilangan anggota pegawai pemeriksa di
cawangan dengan penubuhan kumpulan Task Force yang
terdiri daripada 12 pegawai dari Unit Audit Bahagian Hab
Halal.

Carta 8: Peratusan perbezaan aduan pemegang dan bukan
pemegang SPHM bagi 2017

Jadual 15: Perbezaan jumlah aduan selesai dan tidak selesai
tahun 2017

STATUS ADUAN TAHUN 2017

ADUAN SELESAI ADUAN TIDAK SELESAI

117 9

Carta 9: Peratusan perbezaan jumlah aduan selesai dan
tidak selesai tahun 2017

0

500

1000

2000

1500

2500

2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017
TAHUN

1391

1437

1130

1364 1650

911

2102

JUMLAH

Carta 10: Graf jumlah pemantauan dan penguatkuasaan dari
tahun 2011 hingga tahun 2017

Operasi Bersepadu APD2011

Konvensyen Perundangan & Penguatkuasaan Halal Malaysia
sempena Festival Halal Negeri Selangor 2017

PECAHAN MENGIKUT KATEGORI ADUAN TAHUN 2017

PECAHAN PERBEZAAN JUMLAH ADUAN SELESAI DAN TIDAK SELESAI
TAHUN 2017

PEMEGANG SPHM

BUKAN PEMEGANG
SPHM

78%

22%

ADUAN SELESAI

ADUAN TIDAK SELESAI

93%

7%

JUMLAH PEMANTAUAN DAN PENGUATKUASAAN
DARI TAHUN 2011 HINGGA TAHUN 2017

186

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

Halal Professional Board (HPB) telah ditubuhkan pada
15 Disember 2014 setelah dipersetujui oleh Majlis
Kebangsaan Bagi Hal Ehwal Ugama Islam Malaysia (MKI).
HPB bertanggungjawab dalam membangunkan modul latihan
yang komprehensif dan menilai mana-mana orang yang
terlibat secara langsung dalam pengawalan integriti halal bagi
memastikan tahap kompetensi dan kualiti Profesional Halal
dan Penyedia Latihan Halal terpelihara untuk kepentingan
awam.

Sepanjang tahun 2017 pelbagai aktiviti telah dilaksanakan
oleh Unit HPB JAKIM antaranya :

Majlis Perasmian HPB

Majlis Perasmian HPB dijalankan bersekali dengan
Konvensyen Halal 2017 di PICC dan majlis ini telah
disempurnakan oleh YB Menteri di Jabatan Perdana Menteri
Mejar Jeneral Dato’ Seri Jamil Khir bin Hj. Baharom (B) pada 18
Mei 2017. Dalam majlis perasmian ini, sebanyak 14 Penyedia
latihan telah dianugerahkan sebagai penyedia latihan halal
yang berdaftar di bawah HPB. Senarai 14 penyedia latihan
yang telah berdaftar di bawah HPB adalah seperti berikut :

 i Universiti Teknologi Malaysia

 ii Kolej UNITI

Pada tahun 2017, Majlis Halal Malaysia telah bersidang
sebanyak tiga kali. Mesyuarat Majlis Halal Malaysia
dipengerusikan oleh YAB Timbalan Perdana Menteri Dato’
Seri Dr Ahmad Zahid Hamidi selaku Pengerusi Majlis Halal
Malaysia.

Mesyuarat Jawatankuasa Pemandu Pensijilan Halal
Malaysia Bil.1/2017 telah diadakan pada 27 April 2017
(Khamis) bertempat di Kompleks Islam Putrajaya (KIP).
Mesyuarat telah dipengerusikan oleh YB Menteri Di Jabatan
Perdana Menteri, Mejar Jeneral Dato’ Seri Jamil Khir bin
Baharom. Jawatankuasa Pemandu Pensijilan Halal Malaysia
merupakan satu jawatankuasa tertinggi bagi pensijilan
halal Malaysia. Keanggotaannya terdiri daripada
wakil-wakil yang dilantik daripada agensi yang berkaitan
dengan pembangunan industri halal, wakil persatuan
pengguna, wakil institusi penyelidikan halal dan juga wakil
industri.

MESYUARAT MAJLIS HALAL
MALAYSIA

MESYUARAT JAWATANKUASA
PEMANDU PENSIJILAN HALAL
MALAYSIA

HALAL PROFESSIONAL BOARD
(HPB)

PEMERKASAAN HAB HALAL GLOBAL

187

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

Halal International Research Academy (HIRA) merupakan
antara inisiatif JAKIM di bawah Majlis Halal Malaysia
(MHM) bagi menguruskan kajian dan penyelidikan
berkaitan halal. HIRA berperanan dalam menguruskan
kajian dan penyelidikan berkaitan halal. Keterlibatan
pelbagai agensi dalam melaksanakan kajian yang bersifat
ilmiah dan komersial telah menghasilkan pelbagai kajian
yang berhubungkait dengan halal. Ia melibatkan Institut
Pengajian Tinggi Awam dan Swasta serta Pusat/Institusi
Penyelidikan yang dianggotai oleh para ilmuwan dan sarjana.
Kajian-kajian yang dilaksanakan ini seharusnya boleh
dimanfaatkan oleh pelbagai pihak bagi memperkasakan
pengurusan halal di Malaysia.

Hasil kajian ini berada di pelbagai agensi dan kadang kala
berlaku pertindihan dan pengulangan yang menyebabkan
berlakunya pembaziran daripada aspek kewangan, masa
dan tenaga serta tidak dimanfaatkan sepenuhnya. Oleh itu,
kewujudan HIRA adalah sangat wajar.

Disamping menjalankan kajian serta penyelidikan, HIRA juga
berfungsi mengumpul kajian dan fatwa berkaitan halal. Ia
tidak hanya terhad untuk kajian dan fatwa halal di Malaysia,
malah boleh diperluaskan dengan merangkumi kajian dan
fatwa berkaitan halal dari luar negara. Ini mampu memberi
manfaat kepada Industri Halal Malaysia dan menarik minat
negara-negara lain untuk memanfaatkan HIRA sebagai pusat
rujukan penyelidikan halal.

Kajian yang dijalankan oleh HIRA merangkumi aspek teknikal
dan juga syarak. Setiap kajian yang dibuat perlu mendapatkan
pandangan hukum syarak daripada Muzakarah Jawatankuasa
Fatwa Kebangsaan Majlis Kebangsaan Bagi Hal Ehwal Ugama
Islam Malaysia atau Jawatankuasa Perundingan Hukum
Syarak Wilayah Persekutuan. Di samping itu, kajian juga
akan diperluaskan merangkumi kajian  pengurusan halal
dan kepenggunaan halal. Jalinan kerjasama pintar (smart
partnership) dalam membuat kajian dan penyelidikan amat
diperlukan dari Pusat Penyelidikan Halal di Institut Pengajian
Tinggi Awam/Swasta.

Antara contoh kajian yang dijalankan ialah Kajian Asid
Tartarik  dalam Industri Makanan Halal; Hukum Larva Lebah
dalam Produk Makanan dan Kosmetik; Hukum Silk Peptide
(Protein Sutera) dalam Produk Makanan dan Kosmetik; dan

 iii Universiti Malaya

 iv Universiti Putra Malaysia

 v Universiti Islam Antarabangsa Malaysia

 vi Universiti Utara Malaysia

 vii Universiti Sains Islam Malaysia
  (IHRAM)

 viii Kolej Universiti Agrosains Malaysia

 ix Institut Professional Baitulmal

 x Universiti Kuala Lumpur (MICET)

 xi Universiti Teknologi Mara

 xii Universiti Kebangsaan Malaysia

 xiii Universiti Sains Islam Malaysia

 xiv GAE Resources Sdn Bhd

HALAL INTERNATIONAL
RESEARCH ACADEMY (HIRA)

188

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

HIRA turut menjalin kerjasama dengan institusi penyelidikan
dari dalam dan luar negara dalam menjalankan kajian
berkenaan halal.  Pada 31 Oktober 2017, telah menerima
kunjungan ilmiah dari penyelidik Universitas Islam Negeri
Sultan Syarif Kasim, Indonesia.

Selain daripada kajian dan penyelidikan, HIRA juga merancang
dan menjalankan latihan kompetensi untuk auditor JAKIM/
JAIN bagi tujuan menambah baik  kebolehan, pengetahuan
dan kemahiran dalam menjalankan tugas pengauditan
dengan lebih kompeten. Bagi fungsi ini, HIRA dalam rangka
kerja menyiapkan Modul Latihan Kompetensi Juru Audit bagi
Skim Farmaseutikal dan Skim Logistik. Modul latihan ini akan
siap sepenuhnya pada tahun 2018.

Hukum Foie Grass (hati itik/angsa yang telah melalui proses
pembesaran saiz hati).

Rajah 1: Proses Transformasi Larva Lebah

Larva di dalam
cawan

Hari pertama
24 jam

Hari kedua
48 jam

01 02 03
Proses Proses Proses

Hari ketiga
72 jam

Hari keempat Hari kelima

04 05 06
Proses Proses Proses

Rajah 2: Proses penghasilan silk peptide

Rajah 3: Perbezaan saiz di antara hati itik/angsa foie grass
(gambar sebelah kiri) dan saiz hati itik/angsa yang normal

(gambar sebelah kanan)

PEMERKASAAN HAB HALAL GLOBAL

Mulberry leave contains about
30% of Protein. Silkworms

eat mulberry leaves and make
silk cocoon through the final

process of imago. This cocoon
contains 18 kinds of Amino

Acids. During this Silkworm’s
growth process, Cocoons

cannot be formed if mulberry
leaves are contaminated even a
bit. That is, Cocoons are formed
and obtained under very clean
environment only. In addition,
sanitary characteristic of Silk
Cocoons, they rarely contain
fat or other substances. Silk

Cocoons are truly a healthy and
pure source of Protein.

Molecular structure is controlled
through patented technology in the

process of hydrolysis

Peptide and Amino
acids which are easy
and fast digestion are

produced

Disintegration
Process

Silk Protein
Hydrolysis Silk amino

acids

Protein

(Natural
Cocoon Shell)

Peptone Amino AcidPeptide Amino A. Pool

189

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

Menyelaras dan Mengumpul
Pandangan Hukum/
Fatwa-Fatwa Semasa Berkaitan
Halal di peringkat kebangsaan,
negeri dan antarabangsa.

Menjalinkan kerjasama dengan
Pusat/Institusi Penyelidikan
Halal dalam pengumpulan
kajian di peringkat nasional dan
antarabangsa

Kajian Integrasi Syariah
dan Sains berkaitan pengurusan
halal dan kepenggunaan halal.

Menjalin Kerjasama Pintar
(smart partnership)dalam
membuat kajian dan
penyelidikan berkaitan halal

    -   Bekerjasama dengan Pusat
        Penyelidikan Halal di Institut
        Pengajian Tinggi Awam/
        Swasta.

    -   Menguruskan permohonan
        penyelidik dari Institut
        Pengajian Tinggi Awam/
        Swasta dari dalam dan luar
        negara untuk membuat kajian
        di Bahagian Hab Halal.

2

3

HALAL INTERNATIONAL RESEARCH ACADEMY (HIRA)

   BIL. KAJIAN DAN
PENYELIDIKAN HALAL

BANK KAJIAN KOMPETENSI AUDITOR

Kompetensi Dalaman

      -    Pembangunan Modul
            Kompetensi Auditor Halal
            JAKIM/JAIN

      -    Latihan-latihan Dalaman

Menyelaras serta
Membangunkan Bank Kajian dan
Penyelidikan Halal   di Peringkat
Nasional dan Antarabangsa

     -   Tesis, Journal, Artikel,
          Prosiding, Buku, Majalah,
          dll.

Kajian Hukum Syarak

Mendapatkan Pandangan Hukum
Syarak melalui:

     -  Jawatankuasa
         Perundingan Hukum Syarak
         Wilayah Persekutuan

     -   Muzakarah Jawatankuasa
          Fatwa Kebangsaan

1

Mewujudkan Pangkalan data (data-based) kajian bekerjasama
dengan HITeC.

Kajian-kajian berimpak tinggi dikomersialkan melalui HITeC

4

5

190

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

Mesyuarat Jawatankuasa Task Force serta garis
panduan Pembanguan Dasar Halal Negara

Mesyuarat Jawatankuasa Task Force Pembangunan
Dasar Halal Negara Bil. 1 telah dilaksanakan pada
11 Disember 2017 di Bilik Mesyuarat 2, Bangunan Parlimen
Malaysia. Jawatankuasa Task Force serta garis panduan
Pembangunan Dasar Halal Negara yang diluluskan oleh
Mesyuarat Majlis Halal Malaysia pada 3 Mac 2017. Ini
adalah untuk memastikan penubuhan dan perlaksanaan
fungsi Jawatankuasa Pembangunan Dasar Halal Negara ini
dapat merekayasa pengurusan dan pembangunan industri
halal secara komprehensif, bersepadu, dan berkesan bagi
memastikan Malaysia menjadi peneraju halal global. Fungsi
Jawatankuasa adalah untuk:

Meneliti dan mengesahkan
kertas kerja Dasar Halal
Negara

Menyelia dan mengesahkan struktur
serta kertas kerja berkenaan Dasar Halal
Negara

Halal Innovation and Technology Centre (HITeC) merupakan
salah satu inisiatif JAKIM yang diwujudkan bagi memastikan
Malaysia terus menerajui halal global ke arah ekosistem halal
yang lebih komprehensif.

HITeC diberi tanggungjawab mempromosikan teknologi yang
memenuhi keperluan standard pensijilan halal, yang akan
digunakan dalam mengukuhkan sistem pensijilan halal global
dan rantaian bekalan halal. Di samping itu ia juga sebagai
platform perkongsian idea dalam menjalin hubungan strategi
bersama industri halal, institusi pengajian tinggi dan agensi
kerajaan yang lain.

Aplikasi SmartHalal

Pembangunan Aplikasi SmartHalal ini telah dipersetujui dalam
Mesyuarat  Jawatankuasa Bersama Jabatan Kemajuan Islam
Malaysia (JAKIM), Jabatan Agama Islam Negeri (JAIN) dan
Suruhanjaya Komunikasi & Multimedia Malaysia (SKMM)
pada 5 Feb 2016. Ianya merupakan projek pertama yang
melibatkan pembangunan teknologi ke arah gaya hidup
digital.

Aplikasi SmartHalal telah dilancarkan pada 17 Oktober 2017
oleh YAB Timbalan Perdana Menteri Malaysia Dato’ Seri
Dr. Ahmad Zahid bin Hamidi ketika  Mesyuarat Majlis Halal
Malaysia kali ke tiga. Aplikasi ini boleh dimuat turun ke
telefon pintar melalui Google Play Store dan IOS App Store.

Ciri-ciri Aplikasi

Maklumat dan ciri-ciri yang terdapat dalam aplikasi
SmartHalal ini adalah seperti berikut:

 i Maklumat terkini berkaitan produk yang
  dipersijilkan halal.

 ii Carian lokasi premis halal melalui
  google map dan waze.

 iii Carian melalui QR Code produk

 iv Carian berdasarkan kategori Nama
  syarikat, Premis, Produk, Logistik,
  Rumah sembelihan dan Hotel

Mencadangkan panduan rangka
kerja Dasar Halal Negara yang
mantap secara menyeluruh

Fungsi Jawatankuasa

HALAL INNOVATION AND
TECHNOLOGY CENTRE (HITeC)

Mencadangkan pengukuhan mekanisme
Dasar Halal Negara agar selari dengan
keperluan negara dalam MHM dan
Mesyuarat Jemaah Menteri

PEMERKASAAN HAB HALAL GLOBAL

191

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

MAJLIS MENANDATANGANI MOA DI ANTARA JAKIM
BERSAMA IPPH, UPM

Tarikh: 15 Mac 2017
Tempat: Malaysia Halal Analysis Centre (MyHAC)

LAWATAN AKADEMI SAINS MALAYSIA

Tarikh: 7 Julai 2017
Tempat: Malaysia Halal Analysis Centre (MyHAC)

MAJLIS MENANDATANGANI MOU PELAKSANAAN
PERKHIDMATAN ANALISIS PRODUK HALAL ANTARA
JAKIM DENGAN KERJASAMA ALS TECHNICHEM (M) SDN.
BHD. DAN HALVEC LABORATORIES SDN. BHD.

Tarikh: 13 Oktober 2017
Tempat: Ruang Legar Aras 8, Blok B, Kompleks Islam
 Putrajaya

Semua maklumat yang dipaparkan melalui aplikasi
SmartHalal diintegrasikan secara langsung dengan pangkalan
data MYeHALAL. Aplikasi ini diiktiraf sebagai aplikasi rasmi
yang dikeluarkan oleh pihak berkuasa yang terlibat dalam
pensijilan halal.

192

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

MAJLIS PENYAMPAIAN SURAT PENGIKTIRAFAN KEPADA
SEMBILAN BADAN PENSIJILAN HALAL LUAR NEGARA
YANG BAHARU

Tarikh: 2 Februari 2017

MAJLIS PENYAMPAIAN PENSIJILAN HALAL PERTAMA
KATEGORI UBAT TERKAWAL KEPADA CCM SDN BHD.

Tarikh: 2 Februari 2017

8TH HALAL CERTIFICATION BODIES CONVENTION 2017

Tarikh: 3 - 4 April 2017

Konvensyen Badan Pensijilan Halal Kali Ke-8 2017
(8th Halal Certification Bodies Convention 2015) telah

diadakan pada 3-4 April 2017 di Hotel Sama-Sama
KLIA. Konvensyen ini merupakan acara tahunan yang
menghimpunkan Badan-badan pensijilan halal yang diiktiraf
oleh JAKIM di seluruh dunia dan pada kali ini dilaksanakan
bersempena dengan World Halal Summit (WHS) 2017.
Seramai 500 orang peserta yang terdiri daripada wakil-wakil
Badan Pensijilan Halal, industri dan agensi kerajaan dari
seluruh dunia telah menghadirinya.

Official Dinner
8th Halal Certification Bodies Convention 2017

Tarikh: 3 April 2017

PEMERKASAAN HAB HALAL GLOBAL

193

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

HALFEST ASEAN 2017

Tarikh: 23 Ogos 2017

Halal Walkabout & Treasure Hunt Pulau Pinang

Tarikh: 11 November 2017

Cakna Halal: Pemerkasaan Ekosistem Halal Negara

Kolaborasi Halal Malaysia Dan Jepun

Tarikh: 15 November 2017

Pertukaran Surat Pernyataan Hasrat di antara Mdec,
JAKIM dan  Hall Amani World Islamic Economy Forum

Tarikh: 21 November 2017

12th General Assemblysmiic, Istanbul, Turkey

Tarikh: 26 November 2017

194

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

PERHUBUNGAN
ANTARABANGSA

DAN DALAM
NEGERI

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

MAJLIS TILAWAH DAN MENGHAFAZ AL-QUR’AN
PERINGKAT KEBANGSAAN TAHUN 1438H/2017M

Majlis Tilawah dan Menghafaz al-Qur’an Peringkat
Kebangsaan buat julung kalinya telah diadakan secara
bersama pada 2 hingga 8 April 2017 di Dewan Seri Negeri
Ayer Keroh, Melaka yang telah disertai seramai 28 qari dan
qariah serta 74 orang hafiz dan hafizah dari seluruh Malaysia.

Majlis Perasmian Pembukaan telah disempurnakan oleh
YAB Perdana Menteri Dato’ Sri Najib bin Tun Haji Abdul Razak
diiringi Menteri di Jabatan Perdana Menteri Dato’ Seri Jamil
bin Haji Baharom (B).

Majlis Perasmian Penutup dan Penyampaian Hadiah kepada
peserta telah disempurnakan oleh TYT Tun Datuk Seri Utama
Mohd Khalil bin Yaakob, Tuan Yang Terutama Negeri Melaka
beserta isteri, YAB Datuk Seri Utama Ir. Haji Idris bin Haron
serta isteri dan YB Mejar Jeneral Dato’ Seri Jamil Khir
Baharom, Menteri di Jabatan Perdana Menteri beserta
isteri. Johan qari dan qariah membawa pulang wang tunai
berjumlah RM30,000 dan sebuah kereta Proton Exora
sumbangan daripada  Tabung Haji  dan  pakej  menunaikan
haji. Naib johan dan tempat ketiga bagi qari dan qariah
pula membawa pulang hadiah wang  tunai masing-masing
berjumlah RM20,000 dan RM10,000. Hadiah saguhati
berupa wang tunai RM5,000 telah diberikan kepada semua
peserta yang  menyertai Majlis Tilawah pada tahun ini.

Keputusan Majlis Tilawah al-Qur’an Peringkat Kebangsaan
adalah seperti berikut:

Di samping itu, buat julung kalinya Majlis Menghafaz
al-Qur’an Peringkat Kebangsaan diadakan bersekali dengan
Majlis Tilawah al-Qur’an Peringkat Kebangsaan. Majlis
yang  disertai seramai 84 orang hafiz dan hafizah daripada
beberapa kategori iaitu 1 hingga 10 juzuk, 1 hingga 20 juzuk
dan 1 hingga 30 juzuk.

Keputusan Majlis Menghafaz al-Qur’an Peringkat Kebangsaan
adalah seperti berikut:

SEKSYEN DALAM NEGERI

QARITEMPAT QARIAH

Wan Fakhrul Razi bin
Wan Mohamad

Haji Azraie bin Datuk
Abdul Haq

Muhammad Qayyim
bin Nizar Sarimi

Normalina binti Alias

Nor Ruzana Natiah
binti Jaafar

Munirah binti Kasim

Pertama

Kedua

Ketiga

HAFIZ

HAFIZ

HAFIZ

JUZUK
1- 10

JUZUK
1- 20

JUZUK
1- 30

NEGERI

NEGERI

NEGERI

Ahmad Luqman bin Ahmad
Zaini

Ahmad Syawqi bin
Hasbullah

Muhammad Syazani bin
Jemy

Faris Izwan bin Nordin

Afnan Kholil Bin Khairul
Anuar

Muhammad Abdullah bin
Azidin

Ahmad Aslam Thaqif bin
Yahya

Muhamad Insanullah bin
Zahidi

Mohamed Azim bin
Mohamed Ibrahim

Melaka

Kedah

Johor

Wilayah
Persekutuan

Kelantan

Melaka

Johor

Melaka

Pulau Pinang

Pertama

Pertama

Pertama

Kedua

Kedua

Kedua

Ketiga

Ketiga

Ketiga

Majlis Menghafaz al-Qur’an Peringkat Kebangsaan bagi
peserta hafiz

Johan Keseluruhan: Kelantan Darul Naim

196

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

PERHUBUNGAN ANTARABANGSA DAN DALAM NEGERI

MAJLIS SAMBUTAN MA‘AL HIJRAH PERINGKAT
KEBANGSAAN 1439H/2017M

Majlis Sambutan Ambang Ma‘al Hijrah 1439H telah
diadakan pada 21 September 2017 (Khamis) bertempat di
Masjid Wilayah Persekutuan, Kuala Lumpur. Kebawah Duli
Yang Maha Mulia Seri Paduka Baginda Yang di-Pertuan
Agong XV Sultan Muhammad V telah berkenan berangkat ke
majlis tersebut dan dipimpin oleh Imam Besar Masjid Negara,
YBhg. Tan Sri Dato’ Seri Syaikh Haji Ismail bin Muhammad.

HAFIZAH

HAFIZAH

HAFIZAH

JUZUK
1- 10

JUZUK
1- 20

JUZUK
1- 30

NEGERI

NEGERI

NEGERI

Putri Nur Hanim binti Bakri

Mariam binti Husain

Nur Amalina binti
Azharuddin

Dina Hadfina binti Mohd
Umarul

Nurul Ain Syafiqah binti
Mohamad Din

Putri Aminah binti Mohd
Hanif

Iffah binti Abd Rahim

Nur Alya Farhani binti
Mohd Ghazali

Radhiah binti Ab Rahman

Wilayah
Persekutuan

Kelantan

Melaka

Melaka

Terengganu

Kelantan

Selangor

Pahang

Terengganu

Pertama

Pertama

Pertama

Kedua

Kedua

Kedua

Ketiga

Ketiga

Ketiga

Tetamu VIP yang hadir

Antara tetamu yang hadir memeriahkan Majlis Tilawah dan
Menghafaz al-Qur’an Peringkat Kebangsaan

Tahun 1438H/2017M

Johan Qari dan Qariah Tilawah al-Qur’an
Peringkat Kebangsaan

Qari Tilawah menerima hadiah tempat pertama

Majlis Menghafaz al-Qur’an Peringkat Kebangsaan bagi
peserta hafizah

Johan Keseluruhan: Negeri Melaka

197

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

MAJLIS SAMBUTAN MAULIDUR RASUL SAW PERINGKAT
KEBANGSAAN 1439H/2017M

Majlis Sambutan Maulidur Rasul SAW Peringkat Kebangsaan
Tahun 1439H/2017M telah diadakan dengan jayanya
pada 11 Rabi’ulawwal 1439H bersamaan 30 November
2017 (Khamis), bertempat di Masjid Wilayah, Persekutuan
Kuala Lumpur. Kebawah Duli Yang Maha Mulia Seri Paduka
Baginda Yang di-Pertuan Agong XV Sultan Muhammad V
telah berkenan berangkat menghadiri majlis berkenaan
sekaligus merasmikannya.

Majlis Sambutan Ma‘al Hijrah Peringkat Kebangsaan
Tahun 1439H/2017M telah diadakan dengan jayanya pada
1 Muharram 1439H bersamaan 22 September 2017M
(Jumaat), bertempat di Dewan Serbaguna Masjid Wilayah
Persekutuan, Kuala Lumpur. Majlis telah dirasmikan oleh
YAB Dato’ Sri Mohd Najib bin Tun Abdul Razak, Perdana
Menteri Malaysia dan YABhg. Datin Sri Rosmah Mansor.

Tema sambutan pada tahun ini ialah “Kesatuan Ummah
Kesejahteraan Negara”. Pada majlis ini YAB telah
menyampaikan anugerah Tokoh Ma‘al Hijrah 1439H/2017M
kepada YBhg. Tun Datuk Seri  Panglima Dr.  Haji  Sakaran bin
Dandai, mantan  Tuan  Yang Terutama Yang di-Pertua Negeri
Sabah dengan membawa pulang hadiah wang tunai, medal
dan sijil penghargaan.

Perdana Menteri, Dato’ Sri Haji Mohd Najib bin Tun Haji
Abdul Razak berucap ketika Majlis Sambutan Ma’al Hijrah

Peringkat Kebangsaan Tahun 2017

Antara tetamu yang hadir ke Majlis Sambutan Ma’al Hijrah
Peringkat Kebangsaan Tahun 2017

Sesi bergambar bersama salah seorang penerima anugerah
tokoh  Ma’al  Hijrah Peringkat Kebangsaan Tahun 2017

Penyampaian sijil penghargaan kepada penerima anugerah
tokoh  Ma’al  Hijrah yang disempurnakan oleh Perdana

Menteri, Dato’ Sri Haji Mohd Najib bin Tun Haji Abdul Razak

198

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

Dengan bertemakan “Kesatuan Ummah Kesejahteraan
Negara”, majlis tersebut turut diserikan dengan kehadiran
YAB Dato’ Sri Mohd Najib bin Tun Abdul Razak, Perdana
Menteri, YAB Dato’ Seri Dr. Ahmad Zahid Hamidi, Timbalan
Perdana Menteri, YB Mejar Jeneral Dato’ Seri Jamil Khir bin
Haji Baharom (B), Menteri di Jabatan Perdana Menteri
merangkap Pengerusi Jawatankuasa Induk Majlis Sambutan
Maulidur Rasul SAW Peringkat Kebangsaan Tahun
1439H/2017M, YB Senator Dato’ Dr. Asyraf Wajdi bin Dato’
Haji Dusuki dan tetamu-tetamu kenamaan yang lain.

Majlis sambutan ini turut disertai lebih 10,000 peserta
termasuk kakitangan kerajaan, badan berkanun, pertubuhan
swasta, golongan pelajar, badan bukan kerajaan (NGO) dan
orang ramai.

Pada majlis ini juga, Kebawah Duli Yang Maha Mulia
Seri Paduka Baginda Yang di-Pertuan Agong XV Sultan
Muhammad V telah berkenan menyampaikan anugerah
Maulidur Rasul SAW kepada sembilan penerima. Anugerah
Perdana Maulidur Rasul SAW bagi tahun 1439H/2017M telah
dianugerahkan kepada YDH. Orang Kaya-Kaya Imam Paduka
Tuan, Orang Besar 8 Perak, YBhg. Dato’ Dr. Muhammad
Afifi Al-Akiti dengan membawa pulang hadiah wang tunai
sebanyak  RM50,000.00, sijil  dan plak.

Manakala   lapan    (8)    lagi    penerima Anugerah Maulidur
Rasul SAW adalah:

 i

 ii

 iii

 iv

 v

 vi

 vii

 viii

Setiap penerima anugerah tersebut membawa pulang hadiah
berupa wang tunai  sebanyak  RM20,000.00, sijil  dan plak.

Penyampaian sijil penghargaan kepada penerima Anugerah
Maulidur Rasul Peringkat Kebangsaan Tahun 2017

Sesi bergambar bersama penerima Anugerah Maulidur
Rasul

YBhg. Datuk Wira Hj. Yaakub Bin Md. Amin

YBhg. Dato’ Ku Jaafar Bin Ku Shaari

YBhg. Dato’ Hj. Wan Mohamad Bin Dato’
Syeikh Abdul Aziz

YBhg. Dato’ Aidit Bin Ghazali

YBrs. Prof. Dr. Mohamad Akram Bin Laldin

YBrs. Prof. Dr. Taufiq Yap Yun Hin

YBrs. Dr. Nur Adlyka Binti Ainul Annuar

YBhg. Prof. Datin Dr. Raihanah Binti Haji
Abdullah

Majlis Sambutan Maulidur Rasul SAW Peringkat Kebangsaan
diserikan lagi dengan kehadiran Duli Yang Maha Mulia
Seri Paduka Baginda Yang  di-Pertuan Agong XV Sultan

Muhammad V

PERHUBUNGAN ANTARABANGSA DAN DALAM NEGERI

199

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

PERSIDANGAN PENGERUSI-PENGERUSI JAWATANKUASA
HAL EHWAL ISLAM SELURUH MALAYSIA (EXCO) TAHUN
2017

Persidangan Pengerusi-Pengerusi Jawatankuasa Hal Ehwal
Islam Seluruh Malaysia (EXCO) telah bersidang sebanyak dua
kali pada tahun 2017 seperti berikut:

     i.

     ii.

Persidangan ini telah dipengerusikan oleh YB Mejar Jeneral
Dato’ Seri Jamil Khir bin Haji Baharom (B), Menteri di
Jabatan Perdana Menteri. Persidangan ini dihadiri oleh
YB Senator Dato’ Dr. Asyraf Wajdi bin Dato’ Haji Dusuki,
YB Pengerusi-Pengerusi Hal Ehwal Islam Negeri Seluruh
Malaysia, Ketua-Ketua Jabatan Agama Islam Negeri Seluruh
Malaysia, Ketua-Ketua Agensi di bawah YB Menteri di
Jabatan Perdana Menteri dan Pengarah-Pengarah Bahagian
di JAKIM. Persidangan ini membincangkan penyelarasan
dasar  pengurusan hal ehwal Islam di negara ini.

PERSIDANGAN KETUA-KETUA JABATAN/MAJLIS AGAMA
ISLAM MALAYSIA NEGERI SELURUH MALAYSIA (PKJ)
KALI KE-102 TAHUN 2017

Sepanjang tahun 2017, Persidangan Ketua-Ketua  Jabatan/
Majlis Agama Islam Negeri Seluruh Malaysia (PKJ) telah
bersidang sebanyak dua kali.

Persidangan ini merupakan satu platform yang terbaik
dalam mengukuhkan hubungan kerjasama antara JAKIM
dan Jabatan/Majlis Agama Islam Negeri (JAIN/MAIN) dalam
menyelaras pengurusan hal ehwal agama Islam di peringkat
negeri  dan  persekutuan. Tujuan persidangan ini diadakan
adalah untuk menyelaras dan mewujudkan keseragaman
dalam pentadbiran dan pelaksanaan hukum syarak di
peringkat negeri di samping berkongsi dan bertukar-tukar
kepakaran.

Persidangan   ini   telah   dipengerusikan oleh Ketua Pengarah
JAKIM dan dihadiri oleh Timbalan-Timbalan Ketua Pengarah
JAKIM, Pengarah-pengarah JAIN/MAIN dan Ketua-Ketua
Agensi di bawah YB Menteri di Jabatan Perdana Menteri.

Antara tetamu yang hadir memeriahkan Majlis Sambutan
Maulidur Rasul Peringkat Kebangsaan

Tahun 2017

Persidangan Pengerusi-Pengerusi Jawatankuasa
Hal Ehwal Islam Seluruh Malaysia (EXCO Bil.1/2017
pada 13 Februari 2017 (Isnin) bertempat di  Kompleks
Islam Putrajaya.

Persidangan Pengerusi- Pengerusi Jawatankuasa Hal
Ehwal Islam Seluruh Malaysia (EXCO Bil.2/2017 pada
5 Oktober 2017 (Khamis bertempat di Jabatan Agama
Islam Wilayah Persekutuan, Kuala Lumpur.

Persidangan Ketua-Ketua Jabatan/Majlis Agama Islam
Malaysia Negeri Seluruh Malaysia (PKJ) kali ke-102 Tahun
2017 dipengerusikan oleh Tan Sri Dato’ Haji Othman bin

Mustapha, Ketua Pengarah JAKIM

Persidangan Ketua-Ketua Jabatan/Majlis Agama Islam
Malaysia Negeri  Seluruh Malaysia (PKJ) kali ke-102 Tahun

2017

200

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

PERSIDANGAN KETUA-KETUA JABATAN/MAJLIS AGAMA
ISLAM MALAYSIA NEGERI SELURUH MALAYSIA (PKJ)
KALI KE-103 TAHUN 2017

Putrajaya, 28 Zulkaedah 1438H bersamaan 21 Ogos 2017M,
Jabatan Kemajuan Islam Malaysia telah mengadakan
Persidangan Ketua-Ketua Jabatan/Majlis Agama Islam
Seluruh Malaysia  ke-103  di  Kompleks  Islam Putrajaya (KIP),
Putrajaya.

Persidangan ini telah dipengerusikan oleh YBhg. Tan Sri
Dato’ Haji Othman bin  Mustapha, Ketua  Pengarah Jakim.
Turut serta Timbalan-Timbalan Ketua Pengarah JAKIM dan
Pengarah-Pengarah Bahagian di JAKIM. Persidangan juga
dihadiri Ketua-Ketua Jabatan/Majlis Agama Islam Seluruh
Malaysia, wakil Kementerian Pendidikan Malaysia, Jabatan
Bantuan Guaman, Kor Agama Angkatan Tentera (KAGAT),
Bahagian Agama dan Kaunseling (BAKA), PDRM dan beberapa
agensi di bawah Menteri Di JPM.

Ketua Pengarah JAKIM, YBhg. Tan Sri Dato’ Haji Othman
bin Mustapha telah menyampaikan perutusan sempena
persidangan tersebut merakamkan setinggi penghargaan
dan terima kasih kepada semua agensi agama khususnya
Jabatan/Majlis Agama Islam seluruh Malaysia atas kerjasama
yang sangat baik membantu Kerajaan Persekutuan
menangani isu-isu semasa umat Islam di Malaysia. Sebanyak
empat kertas cadangan, dua belas kertas makluman dan satu
kertas taklimat telah dibentang dalam persidangan pada kali
ini. Persidangan ini berakhir jam 1.00 tengahari.

SIDANG SOM KE-42 BAGI MABIMS:
4 NEGARA SEPAKAT MENCEGAH EKSTREMISME

JOGYAKARATA: Mesyuarat Pegawai-Pegawai Kanan (SOM)
Ke-42 bagi Pertemuan Tahunan Tidak Rasmi Menteri-Menteri
Agama Negara Brunei Darussalam, Republik Indonesia,
Malaysia dan Republik Singapura (MABIMS) telah diadakan
pada   25 hingga 28 Oktober 2017 di Hotel Sheraton Mustika,
Yogyakarta, Republik Indonesia. Sidang SOM Ke-42 ini telah
dipengerusikan  oleh  Yang  Mulia  Prof. DR. H. Nur Syam,
M.Si, Sekretaris Jenderal Kementerian Agama Republik
Indonesia selaku Tuan Rumah.

Mesyuarat SOM Ke-42 bagi MABIMS diadakan dengan
tema “Penanggulangan (Pencegahan) Ekstremisme Melalui
Teknologi Informasi”. Menyedari pentingnya teknologi
informasi dalam pembangunan masyarakat, dan potensinya
sebagai platform  bagi  penyebaran ekstremisme berdasarkan
kepada agama (yang berbentuk pemahaman,  sikap  dan
tingkah  laku yang melampau dan cenderung kepada
kebencian dan keganasan), oleh kerananya memerlukan
perhatian yang sungguh-sungguh dan cross sectoral serta
pentingnya regulasi untuk mencegahnya. Maka resolusi tema
yang telah dipersetujui adalah seperti berikut:

Ketua Pengarah JAKIM, Tan Sri Dato’ Haji Othman
bin Mustapha mempengerusikan Persidangan Ketua- Ketua

Jabatan/Majlis Agama Islam Malaysia Negeri Seluruh
Malaysia (PKJ) kali ke-103

Persidangan Ketua-Ketua Jabatan/Majlis Agama Islam
Malaysia Negeri  Seluruh Malaysia (PKJ) kali ke-103

SEKSYEN LUAR NEGARA

PERHUBUNGAN ANTARABANGSA DAN DALAM NEGERI

201

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

Selain itu, sebanyak empat (4) kertas kerja tambahan telah
dibentang sempena mesyuarat kali ini iaitu:

     1.

     2.

     3.

     4.

Sidang SOM Ke-42 diakhiri dengan penyampaian dan
pertukaran cenderamata dalam kalangan semua ketua SOM
negara anggota MABIMS.Sidang SOM kali ini turut melaporkan pelaksanaan Pelan

Strategik MABIMS bagi tahun 2016 – 2017 melalui lapan
Bidang Kerjasama berikut, iaitu:

BIDANG
KERJASAMA

NEGARA
PENYELARAS

BIL

Memperkasa Kehidupan
Beragama

Meningkatkan Modal Insan
Umat Islam

Negara Brunei
Darussalam

Republik Indonesia

Membangun Potensi Belia

Meningkatkan Harmonisasi
Masyarakat

Republik Indonesia

Republik Singapura

Meningkatkan Taraf
Hidup Umat Islam  Yang
Memerlukan

Memperluas  Peranan
MABIMS Ke Dunia Luar

Malaysia

Malaysia

1

4

2

5

3

6

Cadangan Mewujudkan Majlis Perundangan
Dan Kehakiman Syariah Nusantara (MPKSN)
di Bawah MABIMS oleh Malaysia melalui Jabatan
Kehakiman Syariah Malaysia (JKSM)

Cadangan Penyelarasan Mengenai Kawal Selia
al-Qur’an Dalam Kalangan Negara MABIMS oleh
Malaysia melalui Kementerian Dalam Negeri (KDN)

Makluman Berkaitan Penipuan Pakej Umrah:
Perkongsian Pengalaman Malaysia Dalam
Menangani Penipuan Pakej Umrah oleh Malaysia
melalui Jabatan Wakaf, Zakat dan Haji (JAWHAR)

Cadangan   Projek   Penerbitan Tafsir  al-Qur’an
(Tafsir  Ilmi Ayat-Ayat Kauniyah) MABIMS oleh
Negara Brunei Darussalam

Ketua Delegasi Sidang SOM ke-42 bagi MABIMS

Ahli-Ahli Delegasi Sidang SOM ke-42 bagi MABIMS

05 Memantapkan kerjasama dengan media
untuk mengekang penyebaran

ekstremisme termasuk mendorong
penciptaan naratif perdamaian sebagai

counter ekstremisme dengan
memanfaatkan teknologi media sosial

04 Mempertingkatkan  literasi  media di
kalangan masyarakat terutama kelompok

masyarakat  yang rentan (vulnerable).

03 Melibatkan masyarakat dalam usaha
pencegahan ekstremisme melalui

pemantapan sistem pendidikan, meluaskan
akses pembelajaran keagamaan yang

moderat dan tidak bertentangan dengan
prinsip-prinsip ajaran Islam yang

berasaskan wasatiyyah dan bersifat
Rahmatan Lil ‘Alamin

02 Membentuk suatu mekanisme kerjasama
pencegahan ekstremisme bagi semua

pihak untuk memastikan pengendaliannya
adalah sistematik dan teratur

202

01
Membentuk rangkaian kerjasama di

kalangan negara anggota MABIMS, yang
akan melibatkan agensi dan institusi yang
berkenaan, sebagai alat untuk berkongsi
maklumat dan strategi untuk menangani

ekstremisme lintas negara

Memperkasa Penyelarasan
Halal MABIMS

Malaysia8

Menyelaras Rukyah Dan
Taqwim Islam MABIMS

Republik Indonesia7

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

PERMOHONAN SURAT SOKONGAN PAS LAWATAN
IKHTISAS

JAKIM telah menguruskan permohonan Surat Sokongan
Pas Lawatan Ikhtisas bagi warganegara asing  semenjak
pertengahan tahun  1995. Pas Lawatan Ikhtisas ini diberikan
kepada tenaga pengajar dan pelajar warganegara asing
yang berhasrat untuk mengajar atau mendalami agama
Islam di negara ini. Permohonan ini perlu menepati prosedur
yang telah digariskan oleh JAKIM bersama Jabatan/ Majlis
Agama Islam Negeri (JAIN/MAIN)/Jabatan Mufti Negeri dan
Jabatan Imigresen Malaysia untuk mendapatkan kelulusan
permohonan Pas Lawatan Ikhtisas tersebut.

YBhg. Tan Sri Ketua Pengarah JAKIM selaku Ketua Delegasi
Malaysia tekun mengikuti sidang SOM Ke-42

Pembentangan Kertas Kerja Tambahan oleh JKSM

Perjalanan hari pertama Sidang SOM Ke-42 bagi MABIMS

Perjalanan hari kedua Sidang SOM Ke-42 bagi MABIMS

Pembentangan Kertas Kerja Tema. Malaysia diwakili oleh
Puan Siti Razmah binti Idris, Ketua Penolong

Pengarah, Bahagian Perancangan dan
Penyelidikan, JAKIM

Lawatan dan Majlis Makan Malam di Candi Prambana

PERHUBUNGAN ANTARABANGSA DAN DALAM NEGERI

203

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

Sepanjang lebih 20 tahun perkhidmatan ini dengan
penambahbaikan sistem dari semasa ke semasa menerusi
perkongsian pintar yang dapat diakses antara agensi-agensi
terbabit. Maka hasilnya,  Surat Sokongan Pas Lawatan
Ikhtisas dapat dikeluarkan dengan lebih cepat malah
lebih awal daripada penetapan piagam pelanggan  JAKIM
iaitu  dalam  tempoh  14 hari bekerja. Buktinya, menerusi
penggunaan sistem e-ikhtisas versi 2.0 ini sebanyak 97.0%
surat tersebut dapat dikeluarkan dalam tempoh 7 hari bekerja
dan 3.0% dalam tempoh 14 hari bekerja setelah permohonan
lengkap diterima oleh pihak JAKIM. Rujuk carta pai 1.

Sepanjang tahun 2017, JAKIM telah menerima dan
menyemak permohonan sejumlah 3,724 bagi tenaga
pengajar dan pelajar warganegara asing yang ingin mengajar
atau belajar agama Islam di negara ini. Rujuk perincian
permohonan tersebut pada graf bar 3 dan jadual 4 di bawah
ini.

* TIDAK  DISOKONG  –Merujuk  kepada  permohonan  yang  DITOLAK
kerana  gagal  mematuhi  prosedur  permohonan  atau permohonan
dalam proses penambahbaikan oleh penganjur mengikut prosedur yang
ditetapkan oleh JAKIM

PENYERTAAN JAKIM DI PERSIDANGAN DAN SEMINAR
ANTARABANGSA

Pada tahun 2017, Kerajaan Malaysia melalui JAKIM  telah
menerima undangan sebagai wakil menghadiri persidangan
dan seminar yang diadakan di luar negara. Bahagian
Perhubungan selaku urus setia bagi penghantaran pegawai/
wakil ke luar negara telah menguruskan penyertaan JAKIM di
persidangan dan seminar Peringkat Antarabangsa bagi  tahun
2017  seperti berikut:

    1.

Carta pai 1: Peratusan Piagam Pelanggan JAKIM bagi
tempoh 14 hari bekerja dari Januari hingga Disember 2017

Su
ra

t S
ok

on
ga

n
Pa

s
La

w
at

an
 Ikhtis

as 100%

7 HARI

14 HARI

97%97%

3%3%
KATEGORI

KEPUTUSAN

JAN
FEB

OGOS

MAC

SEPT

APR

OKT

MEI

NOV
DIS

JUN

JUMLAH

JUL

TENAGA PENGAJAR

DISOKONG (BAHARU
DAN LANJUTAN)

DISOKONG (BAHARU
DAN LANJUTAN)

TIDAK
DISOKONG

TIDAK
DISOKONG

JU
M

LA
H

KE
SE

LU
RU

HA
N

PE
RM

OH
ON

AN
(s

eh
in

gg
a

19
 D

is
em

be
r

20
17

)

PELAJAR

66 2097 3

3724

99 2886 7

102 2916 4

109 2706 7

81 1996 3

87 3084 5

94 28712 2

88 2262 1

66
34

175
89

7
20

4
7

31 782 0

917 267781 49

60 2573 6

Graf bar 3: Jumlah Permohonan Surat Sokongan JAKIM
Tahun 2017

Kaunter Ikhtisas di Aras 2, Blok B, Kompleks Islam Putrajaya

Jadual 4: Perincian Permohonan Surat Sokongan Pas
Lawatan Ikhtisas Tahun 2017

Forum “Quranic Competition: Reality and Inspiration”
Sempena 39th King Abdul Aziz International
Competiton 1438H pada 2 hingga 10 Oktober 2017
di Arab Saudi.

204

JANUARI

DISEMBER

NOVEMBER

OKTOBER

SEPTEMBER

OGOS

JULAI

JUN

MEI

APRIL

MAC

FEBRUARI

96
54

179
73

289
106

202
87

295
108

263
63
78

33
227

90
313

91
277

115
295

105
212

73

Tenaga
Pengajar

Pelajar

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

    5.

     6.

LAWATAN KUNJUNG HORMAT DELEGASI LUAR NEGARA
2017

JAKIM tidak pernah sunyi dari menerima tetamu luar yang
begitu berminat untuk mengetahui dengan lebih dekat
peranan JAKIM dalam meningkatkan syiar Islam di Malaysia.
Selaku agensi pusat di peringkat persekutuan,  JAKIM  dilihat
sebagai  suatu entiti  utama  dalam  sektor  pengurusan  hal
ehwal Islam.

Antara lawatan dari luar negara ke JAKIM pada tahun 2017:

     1.

     2.

     2.

     3.

     4.

Kursus Penghakiman Musabaqah al-Qur’an Kali Ke-8
di Mekah, pada 3 hingga 12 Oktober 2017 di Arab
Saudi.

Persidangan Organisasi Fatwa Sedunia Kaherah pada
17 hingga 19 Oktober 2017 di Mesir.

Hakim Musabaqah Sheikhah Fatima binti Mubarak
International Holy Quran Competition  2nd  Session
pada  9  hingga  25 November 2017 di Dubai.

Tetamu Majlis Penutup Musabaqah Tilawah dan
Menghafaz al-Qur’an Al-Sheikh Jasim bin Muhammad
bin Thani di Doha pada 11 hingga 13 Disember 2017
di Qatar.

Al-Muktamar Al-Duwali An Mashari Al-Tatwir  Wa
Al-Ta’mir Fi Makkah Al-Mukarramah (Persidangan
Antarabangsa Pembangunan Tanah Suci Mekah)
pada 27 hingga 30 Disember 2017 di Arab Saudi.

Kunjung Hormat Duta Tajikistan Ke JAKIM,
pada 26 Julai 2017 bertempat di Kompleks Islam
Putrajaya (KIP). Duta Besar Republik Tajikistan,
H.E. Dr. Muhammadi Muzaffar Munavvarzod
bersama-sama delegasi kedutaan Tajikistan.
Tujuan kunjungan ini adalah untuk membincangkan
kerjasama antara  dua negara mengenai hal ehwal
Islam. Beberapa pengarah bahagian dari JAKIM turut
bersama-sama dalam sesi perbincangan tersebut.

Lawatan sambil belajar Belia Muslim Filipina ke
JAKIM pada 20 November 2017 di  Blok B, Kompleks

PERHUBUNGAN ANTARABANGSA DAN DALAM NEGERI

205

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

PENGHANTARAN PESERTA MALAYSIA KE MUSABAQAH
PERINGKAT ANTARABANGSA LUAR NEGARA TAHUN
2017

Sepanjang tahun 2017, Malaysia telah menerima
jemputan bagi menyertai Musabaqah al-Qur’an Peringkat
Antarabangsa yang diadakan di seluruh dunia. Pada tahun ini
sebanyak 18 musabaqah telah disertai oleh peserta Malaysia
yang melibatkan 16 buah negara penganjur.

JAKIM selaku urus setia bagi penyertaan dan penghantaran
peserta ke Musabaqah Peringkat Antarabangsa telah
menguruskan penghantaran seramai 35 orang peserta yang
terdiri daripada 27 orang peserta lelaki dan 8 orang peserta
wanita. Dua kategori utama yang disertai oleh peserta Negara
ialah kategori Tilawah al-Qur’an dan kategori Menghafaz
al-Qur’an. Bagi kategori menghafaz al-Qur’an pula terbahagi
kepada bahagian 1 hingga 10 juzuk, 1 hingga 20 juzuk dan
1 hingga 30 juzuk beserta tafsir.

Musabaqah al-Qur’an Peringkat Antarabangsa yang telah
disertai oleh peserta Malaysia sepanjang tahun 2017 ialah
seperti berikut

     1.

     2.

     3.

     4.

     5.

     6.

     7.

     8.

Islam Putrajaya (KIP). Rombongan yang hadir terdiri
daripada 75 orang belia muslim selatan Filipina yang
dipilih untuk berkongsi  pengalaman dan kaedah yang
digunakan oleh kerajaan Malaysia dalam pengurusan
dan pentadbiran berkaitan Islam. Turut serta dalam
lawatan ini ialah 5 orang kakitangan dari pasukan
tentera Filipina dan 2 pegawai kedutaan.

Kunjung Hormat Duta Tajikistan

Lawatan sambil belajar Belia Muslim Filipina

Khartoum International Holy Quran Award
(8th Session) 2017 di Sudan.

The Memorization Of  The Holy Quran di Lubnan

12th The Women International Hashemite Competition
For Holy Quran Recitation And Memorization di Jordan

24rd Round Of The Universal Competition  For  The
Memorization And Recitation Of The Holy Quran, di
Mesir

Asean Al-Quran Recital Competition di Bangkok,
Thailand

8th Session Of The Kuwait International Prize For
Memorization, Recitation And Tajweed Of The Holy
Quran di Kuwait

34rd International Competition Of Holy Quran
Recitation And Memorization di Iran

The Annual Prince Sultan Bin Abdulaziz Alu Saud
Competition On The Memorization Of Quran And
Sunnah For Asean And Pasific Countries di Jakarta,
Indonesia

206

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

     9.

    10.

     11.

    12.

     13.

     14.

     15.

     16.

     17.

     18.

Pelbagai kejayaan dan pencapaian telah diperolehi oleh para
peserta yang mewakili negara pada tahun ini. Antaranya ialah
bagi kategori tilawah al-Qur’an, peserta negara Puan Hajjah
Nor Azrah Binti Ayub telah mendapat johan dalam Asean
al-Qur’an Recital Competition Thailand di Bangkok, Thailand
pada 7 hingga 11 April 2017. Manakala Abdullah Fahmi Bin
Che Nor telah mendapat tempat ketiga bagi kategori qari.
Sementara itu, dalam The Eight Southheast Asian Youth
al-Qur’an Reading Competition 1439/2017 yang diadakan di
Negara Brunei Darussalam pada 22 hingga 27 Oktober 2017,
peserta negara, saudara Muhammad Qayyim Nizar bin Sarimi
dan saudari Siti Syahirah binti Isa telah berjaya merangkul
tempat kedua.

Bagi kategori hafazan pula, kejayaan telah diperolehi oleh
peserta negara antaranya  dalam  Musabaqah  Menghafaz
al-Qur’an Beserta Pemahamannya Peringkat Negara
MABIMS Tahun 1438H/2017M yang diadakan di Negara
Brunei Darussalam di mana dua orang peserta negara telah
mendapat naib johan bagi kategori 1-30 juz dan 1-10 iaitu
Nur Amalina  binti  Azharuddin  dan  Iffah  binti Abd Rahim.

Seharusnya pencapaian yang membanggakan ini perlu
dikekalkan. Bahagian Perhubungan sentiasa merancang dan
melaksanakan program serta latihan kepada setiap peserta
yang bakal mewakili negara agar dapat meningkatkan mutu
bacaan seterusnya memperolehi pencapaian yang lebih
cemerlang pada masa akan datang.

Turkey V International Holy Quran Memorization And
Recitation Competition di Turki

Dubai International Holy Quran Award 21st Session
di Emeriah Arab Bersatu

Musabaqah Menghafaz al-Qur’an Beserta
Pemahamannya Peringkat Negara MABIMS Tahun
1438H/2017M di Negara Brunei Darussalam

International Hashemite Competition For Quran
Memorizing And Recitation (1437 Hijri/2017A.D) The
25th Session di Jordan

14th Session Of The Algeria Holy Quran Recitation
Prize di Algeria

King Abdul Aziz International Holy Quran
Competition For Memorization, Recital And
Interpretation  39th  di Mekah,  Arab Saudi

18th Moscow International Quran Reciting
Competition di Moscow, Rusia

The Eight Southheast Asian Youth al-Qur’an Reading
Competition 1439/2017 pada 22 hingga 27 Oktober
2017 di Negara Brunei Darussalam

Sheikhah   Fatima   Binti    Mubarak International  Holy
Quran Competition 2nd Session di Dubai, Emiriah
Arab Bersatu

13th Edition Of King Mohammed Vi International
Award For The Holy Quran Memorization, Recitation
And Interpretation di Maghribi

Asean Al-Quran Recital Competition Thailand di Bangkok,
Thailand

The Eight Southheast Asian Youth al-Qur’an Reading
Competition 1439/2017 yang diadakan di Negara Brunei

Darussalam

PERHUBUNGAN ANTARABANGSA DAN DALAM NEGERI

207

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

Suhaimi dari Singapura yang membawa pulang wang tunai
RM20,000.

Bagi Kategori Menghafaz al-Qur’an Bahagian Lelaki, Diallo
Mouhamed Al Muoudjtaba dari Senegal muncul juara,
Muhammad Syazani Jemy (Malaysia) di tempat kedua dan
Ammar Abdulla A. Sakini (Qatar) di tempat ketiga. Kategori
Menghafaz al-Qur’an Bahagian Wanita pula dimenangi
Aishatu Musa Gale dari Nigeria, Zainab M.S. Hijawi (Palestin)
di tempat kedua dan Ngom Ndeye Diarra (Senegal) di tempat
ketiga.

Johan bagi Kategori Menghafaz al-Qur’an menerima
kepingan emas bernilai RM50,000, wang tunai RM20,000
dan piala iringan manakala naib johan dan tempat ketiga
masing-masing membawa pulang wang tunai RM15,000 dan
RM10,000.

Majlis tilawah yang bertemakan “Ukhuwah Islamiah Asas
Penyatuan Ummah’’ berlangsung selama enam hari bermula
Isnin lalu di Pusat Dagangan Dunia Putra.

Seramai 91 peserta daripada 46 negara menyertai majlis
tilawah kali ini dengan menyaksikan 22 buah negara
menyertai kategori Tilawah al-Qur’an dan 24 negara
menyertai kategori Hafazan al- Qur’an.

MAJLIS TILAWAH DAN MENGHAFAZ AL-QUR’AN
PERINGKAT ANTARABANGSA KE-59 TAHUN
1438H/2017M

Majlis Tilawah dan Menghafaz al-Qur’an Peringkat
Antarabangsa ke-59 bagi Tahun 1438H/2017M telah
berlangsung dengan jayanya pada 15 hingga 20 Mei 2017
bersamaan 18–23 Sya’ban 1438H di Dewan Merdeka,
Pusat Dagangan Dunia Putra (PWTC) Kuala Lumpur. Majlis
Perasmian Penutupan dan Pengurniaan hadiah telah
disempurnakan oleh Kebawah Duli Yang Maha Mulia Seri
Paduka Baginda Yang Di-Pertuan Agong Ke-XV Sultan
Muhammad Ke-V. Majlis turut dihadiri Yang Dipertua Negeri
Pulau Pinang, Tun Abdul  Rahman  Abbas  bersama  isteri
Toh  Puan  Majimor Shariff,  Yang Dipertua Negeri Melaka Tun
Mohd Khalil Yaakob, Timbalan Perdana Menteri, Datuk Seri
Dr. Ahmad Zahid Hamidi dan Timbalan Menteri di Jabatan
Perdana Menteri, Datuk Dr. Asyraf Wajdi bin Dato’ Haji
Dusuki.

Qari dari Iran, Hamed Alizadeh Marghzari Gholam Hassan
dan qariah dari Malaysia, Normalina Alias masing-masing
diumumkan juara qari dan qariah Majlis Tilawah dan
Menghafaz al-Qur’an Peringkat Antarabangsa (MTHQA)
Ke-59. Dengan kemenangan itu, mereka masing-masing
membawa pulang hadiah kepingan emas bernilai RM70,000,
wang tunai RM40,000, piala iringan, cenderahati dan sijil
penyertaan. Hamed Alizadeh Marghzari memperoleh markah
89.96 peratus manakala Normalina memperoleh markah
91.52 peratus.

Sementara Awangku Muhd Adibul Amin Pengiran Marjuki dan
Dayang Siti Noor Dzuhairah Awang Damit kedua-duanya dari
Brunei muncul naib johan qari dan qariah yang melayakkan
mereka membawa pulang wang tunai RM30,000.

Qari dan qariah yang memenangi tempat ketiga pula ialah
Wan Fakhrul Razi Wan Mohamad dari Malaysia dan A’’tiiqah

Musabaqah Menghafaz al-Qur’an Beserta Pemahamannya
Peringkat Negara MABIMS Tahun 1438H/2017M yang

diadakan di Negara Brunei Darussalam

Penyampaian hadiah kepada Johan Qariah (Tilawah) dari
Malaysia, Noramalina Alias yang disempurnakan oleh

Kebawah  Duli  Yang  Maha  Mulia Seri Paduka Baginda Yang
Di-Pertuan Agong Ke-XV Sultan Muhammmad Ke- V

208

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

PENGURUSAN
DAN KEWANGAN

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

PENGURUSAN ASET

1. Unit Pengurusan Aset adalah merupakan unit yang
 bertanggungjawab untuk merancang, memantau,
 membuat pengawasan serta menyelia pengurusan
 aset di JAKIM Ibu Pejabat dan juga Pusat
 Tanggungjawab (PTJ) JAKIM yang lain.

2. Unit ini turut bertanggungjawab ke atas Pengurusan
 Stor Utama yang beroperasi untuk urusan
 pengambilan stok seperti di bawah:-

 Isnin dan Rabu (9:00 pagi – 12:00 tengah hari dan
 2:30 – 4:00 petang)

 Jumaat (9:00 pagi – 12:00 tengah hari dan
 3:00 – 4:00 petang)

Kaunter Urusan Stor Utama JAKIM

3. Bagi tahun 2017, unit ini telah berjaya
 mengendalikan empat Mesyuarat Jawatankuasa
 Pengurusan Aset (JKPAK) seperti di Jadual 1.

Jadual 1: Mesyuarat Jawatankuasa Pengurusan Aset
Kerajaan

 BIL. MESYUARAT JKPAK JAKIM         TARIKH

  1. JKPAK Bilangan 1/2017              25 April 2017

  2. JKPAK Bilangan 2/2017              26 Julai 2017

  3. JKPAK Bilangan 3/2017               25 Oktober 2017

  4. JKPAK Bilangan 4/2017               25 Januari 2018

4. Unit ini turut bertanggungjawab dalam memastikan
 kompetensi dan pengetahuan pegawai yang
 menguruskan aset dan stor di Bahagian dan
 PTJ sentiasa ditingkatkan melalui penganjuran

 kursus dan bengkel. Berikut adalah dua (2) program
 yang telah dilaksanakan.

i) Bengkel Tatacara Pengurusan Aset dan
 Stor di Bilik Seminar Aras 5 Blok B,
 Kompleks Islam Putrajaya pada 7 hingga
 9 Mac 2017; dan
ii) Taklimat Pegawai Pemeriksa Aset dan Stor
 Jakim di Bilik Mesyuarat Aras 2 Blok B
 pada 3 Ogos 2017.

5. Pada tahun 2017 Unit Pengurusan Aset telah
 menguruskan dua urusan pelupusan untuk ibu
 pejabat dan lima bagi PTJ.

6. Unit ini juga telah menguruskan pelantikan Pegawai
 Aset di Ibu Pejabat (2 orang), Pegawai Aset di
 PTJ (12 orang), Penolong Pegawai Aset (19 orang),
 Pegawai Pemeriksa Aset PTJ (29 orang), Pegawai
 Pemeriksa Aset Ibu Pejabat (30 orang) dan
 Lembaga Pemeriksaan Pelupusan Aset (14 orang).
 Pemeriksaan Aset telah dijalankan oleh pegawai
 pemeriksa yang dilantik di Ibu Pejabat dan PTJ mulai
 22 Ogos 2017 dan berakhir pada 5 Disember 2017.

7. Bagi tujuan pemeriksaan stok dan pemverifikasian
 stor, Unit ini telah melantik seramai 18 Pegawai
 Pemeriksa Stok dan 19 Pegawai Pemverifikasi Stor.
 Pemeriksaan stok dan verifikasi stor telah dijalankan
 oleh pegawai  yang dilantik di stor utamai bu pejabat
 dan PTJ mulai 6 Disember 2017 dan berakhir
 pada 14 Disember 2017.

8. Bagi tahun 2017, JAKIM telah membuat
 perolehan seperti berikut:

Jadual 2: Senarai perolehan tahun 2017

  BIL. KATEGORI    KUANTITI        RM

  1. Harta modal        10    180,936.00

  2. Aset bernilai         71      41,853.00
 rendah

  3. Stok          -    594,624.95

9. Cawangan Pengurusan Aset juga memainkan
 peranan penting dalam memberi khidmat nasihat
 kepada semua Bahagian dan PTJ mengenai
 Pengurusan Aset Kerajaan.

KHIDMAT PENGURUSAN

210

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

PENTADBIRAN AM

1. Antara aktiviti utama Unit Pentadbiran Am
 ialah mengurusetiakan mesyuarat-mesyuarat
 pengurusan Jabatan dan sektor Perhimpunan
 Agensi-agensi di Bawah YB Menteri di Jabatan
 Perdana Menteri, Perhimpunan Bulanan JAKIM
 dan Sambutan Hari Raya Aidilfitri. Berikut adalah
 pelaksanaan program peringkat jabatan yang
 telah berjaya dilaksanakan pada tahun 2017:

Jadual 3: Program-program yang dilaksanakan oleh
Pentadbiran Am

     PROGRAM       BILANGAN      PENYERTAAN

2. Selain itu, Unit Pentadbiran Am juga mengadakan
 kursus-kursus di peringkat jabatan yang melibatkan
 semua Bahagian dan Pusat Tanggungjawab (PTJ)
 di bawah JAKIM seperti berikut:

Jadual 4: Kursus-kursus yang dilaksanakan oleh Unit
Pentadbiran Am

  PROGRAM          TARIKH              TEMPAT

3. Unit Pentadbiran Am juga turut terlibat dalam
 penyediaan infrastruktur, penyelenggaraan aset-aset
 milik dan membuat semakan berkaitan keselamatan
 Jabatan secara kerap dan teratur. Tugas rutin
 ini sentiasa dilaksanakan dengan kerjasama
 pelbagai pihak seperti JKR, Jabatan Bomba dan
 Penyelamat Malaysia, Pejabat Ketua Pegawai
 Keselamatan Kerajaan, syarikat penyelenggaraan
 dan pihak-pihak lain yang berkaitan.

KESELAMATAN

1. Unit Keselamatan merupakan nadi penggerak
 kepada program-program yang melibatkan
 keselamatan jabatan dalam mamastikan
 keselamatan jabatan sentiasa berada ditahap
 kawalan maksima. Selain mengurusetiakan
 mesyuarat Jawatankuasa Keselamatan Jabatan,
 Unit Keselamatan juga turut berperanan
 menganjurkan bengkel dan kursus berkaitan
 keselamatan seperti berikut:

Jadual 5: Program Keselamatan Fizikal

    PROGRAM          TARIKH              TEMPAT

2. Unit Keselamatan turut melancarkan Digital
 Documents Management System (DDMS) pada
 14 Ogos 2017 yang melibatkan aktiviti fungsian
 am yang merangkumi semua Bahagian-bahagian
 di Jakim. Aktiviti-aktiviti yang melibatklan DDMS
 adalah seperti jadual berikut:

Mesyuarat
Jawatankuasa
Pengurusan JAKIM

10 Pengarah-pengarah
Bahagian di Ibu Pejabat
JAKIM dan PTJ

Mesyuarat Pagi
JAKIM

16 Pengarah-pengarah
Bahagian di Ibu Pejabat
JAKIM

Majlis Perhimpunan
Bulanan JAKIM

12

Warga JAKIM

Majlis Perhimpunan
Agensi-agensi di
Bawah YB Menteri
di Jabatan Perdana
Menteri

3

17

Warga Agensi-agensi
di Bawah YB Menteri di
Jabatan Perdana Menteri

Pegawai-pegawai
di dalam Sektor
Pengurusan

Mesyuarat Sektor
Pengurusan

Kursus Pemandu
Kenderaan JAKIM

18 April 2017 Bilik Mesyuarat Aras 2,
Blok A, Kompleks Islam
Putrajaya

Kursus
Kecemerlangan
Pembantu Operasi

22 hingga 24
Ogos 2017

Kursus
Kecemerlangan
Setiausaha Pejabat
dan Pembantu
Setiausaha Pejabat

13 hingga 14
April 2017

Bilik Mesyuarat Aras 2,
Blok A, Kompleks Islam
Putrajaya

Institut Pemantapan
dan Perkaderan Akidah
Malaysia (IPPAM),

PENGURUSAN DAN KEWANGAN

Kursus Asas
Keselamatan
Kebakaran
Kepada Pasukan
Emergency
Response Team
(ERT)

23 hingga 25
Oktober 2017

Akademi Bomba dan
Penyelamat, Kuala Kubu
Bahru, Selangor

Latihan
Pengungsian
Bangunan

1 November
2017

Blok D, Kompleks Islam
Putrajaya (KIP)
11 Disember 2017

Blok A dan B,
Kompleks Islam

Putrajaya (KIP)

211

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

Jadual 6: Program Keselamatan Dokumen

    PROGRAM          TARIKH              TEMPAT

KOMUNIKASI KORPORAT

1. Seksyen Komunikasi Korporat berperanan sebagai
 perantara dan pemudahcara antara JAKIM dengan
 agensi-agensi kerajaan, swasta dan masyarakat
 terutamanya dengan pihak media.

2. Seksyen ini juga berperanan menyediakan draft
 Kenyataan Media kepada Pengurusan Tertinggi
 JAKIM untuk memaklumkan program-program
 jabatan kepada pihak media serta pendirian
 jabatan berkaitan sesuatu isu.

3. Seksyen ini juga bertanggungjawab menjadi
 jawatankuasa publisiti dan media bagi program /
 aktiviti anjuran jabatan khususnya yang
 melibatkan perasmian dan penglibatan Ketua
 Pengarah JAKIM, YB Menteri dan YB Timbalan
 Menter di Jabatan Perdana Menteri.

4. Antara lain, Seksyen ini menjadi pusat tumpuan
 pengaduan awam dan bertanggungjawab
 melaksanakan sistem pengendalian pengaduan
 awam berdasarkan Pekeliling Kemajuan
 Pentadbiran Awam (PKPA) Bil.4 Tahun 1992 dan
 PKPA Bil.1 Tahun 2009 selaras dengan fungsi dan
 tanggungjawab seperti berikut:

 i) Menerima aduan-aduan awam mengenai
  ketidakpuasan hati terhadap sebarang
  tindakan pentadbiran Kerajaan;
 ii) Menyiasat aduan-aduan awam yang
  mempunyai asas; dan

Latihan
Penggunaan
Sistem DDMS
kepada Ibu Pejabat

11 Mei 2017 &
21 hingga 22
Mei 2017

Bilik Simulasi, Aras 5,
Blok A, Kompleks Islam
Putrajaya

Program Promosi
Hebahan DDMS
Kepada Warga
JAKIM

14 Ogos 2017

sehingga kini
Latihan
Penggunaan
Sistem DDMS
kepada Bahagian
Hab Halal

29 Disember
2017

Bilik Simulasi, Aras 5,
Blok A, Kompleks Islam
Putrajaya

 iii) Melaporkan dan memperakukan hasil
  siasatan mengenai aduan-aduan itu
  kepada Mesyuarat Pengurusan.

5. Pengaduan awam yang diterima dikendalikan
 cekap dan berkesan dengan mengutamakan
 ciri-ciri seperti berikut:

 i) Semua aduan diselesaikan dengan cepat,
  tepat, adil dan cermat;
 ii) Aduan diuruskan dengan jujur, berkecuali
  dan identiti pengadu dirahsiakan (atas
  permintaan pengadu); dan
 iii) Tindakan pemulihan adalah adil, objektif
  dan telus.

6. Berikut adalah statistik melibatkan aktiviti Seksyen
 Komunikasi Korporat JAKIM bagi tahun 2017:

Jadual 7: Aktiviti Seksyen Komunikasi Korporat

     AKTIVITI  BILANGAN

Sidang media JAKIM  52 kali

Kenyataan media JAKIM 80 kenyataan

Lawatan pihak luar ke JAKIM 80 kali

Jadual 8: Berita yang tersiar di laman web / portal JAKIM
sepanjang tahun 2017

           BULAN                BILANGAN

          Januari  7

         Februari        5

            Mac       18

            April   21

            Mei  9

            Jun    11

            Julai      8

            Ogos   19

         September   16

212

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

          Oktober     19

          November     11

         Disember     12

           Jumlah     156

Jadual 9: Statistik aduan awam yang diterima dan
direkodkan sepanjang tahun 2017

          BULAN                BILANGAN

          Januari  7

         Februari        8

             Mac       12

            April   13

            Mei   6

            Jun    9

            Julai       7

            Ogos     8

         September     6

            Oktober     7

          November     15

         Disember     8

           Jumlah     106

7. Seksyen Komunikasi Korporat juga telah
 menganjurkan program-program seperti berikut:

 i) Majlis JAKIM Bersama Media 2017

  seramai hampir 100 orang. Aktiviti sukan
  seumpama ini bertujuan memberi
  penghargaan kepada pengamal media
  yang sering membantu JAKIM menyebar
  luaskan fungsi dan peranan JAKIM selaku
  agensi Agama di peringkat persekutuan
  dalam melaksanakan dasar-dasar kerajaan
  disamping mewujudkan kerjasama
  strategik dan harmoni.

Gambar 1 : Kehadiran Tan Sri Ketua Pengarah JAKIM
memeriahkan lagi acara JAKIM Bersama Media 2017

 Gambar 2 : Antara rakan pengamal media yang
terlibat

 ii) Kursus Pengurusan Krisis Tahun 2017

  Kursus Pengurusan Krisis diadakan di Pusat
  Latihan Sarawak, Telaga Air, Sarawak.
  Kursus ini bertujuan mendedahkan
  kepada pasukan Komunikasi Korporat
  JAKIM berserta perkongsian pengalaman
  dari agensi penguatkuasaan lain terhadap
  krisis yang dihadapi oleh setiap jabatan
  seperti Agensi Penguatkuasaan Maritim
  Malaysia (APMM), Suruhanjaya Pencegahan
  Rasuah Malaysia (SPRM) dan Majlis
  Keselamatan Negara (MKN).

PENGURUSAN DAN KEWANGAN

JAKIM Bersama Media 2017 telah diadakan
di ARL Power Bowl, Alamanda, Putrajaya.
Program aktiviti sukan boling kali ini
telah dirasmikan oleh Ketua Pengarah
JAKIM, YBhg. Tan Sri Dato’ Haji Othman
bin Mustapha; dan dihadiri oleh pihak
media yang sering mendukung aspirasi
JAKIM. Penyertaan pada kali ini adalah

213

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

iii) Pengurusan Media

  Unit Komunikasi Korporat telah
  dipertanggungjawabkan oleh pihak
  Pengurusan Tertinggi JAKIM untuk
  menguruskan sebarang interaksi pihak
  jabatan dengan pengamal media sama
  ada media cetak, media elektronik dan
  media massa melalui Pelan Perancangan
  Strategik Media JAKIM. Ini termasuklah
  menguruskan semua pihak media dalam
  membuat liputan sebarang aktiviti dan
  program Jabatan serta mengendalikan
  sidang media berdasarkan isu-isu
  semasa yang timbul berkaitan peranan
  dan bidang kuasa jabatan.

 iv) Menangani Krisis Media Sosial

  Satu taklimat berkaitan Kaedah
  Menangani Krisis Media Sosial diadakan
  dengan kerjasama Islamic Strategic
  Communications Centre (ICOMS) khusus
  untuk memberi pendedahan dan
  perkongsian ilmu kepada pegawai Jakim
  kaedah terbaik menguruskan krisis media
  sosial, kaedah menghadapi keganasan
  persepsi, strategi pemulihan persepsi
  dan kaedah membuat jangkaan awal

  risiko serangan persepsi.

Hari Bertemu Pelanggan BPSM 2017

JAKIM telah mengadakan Hari Bertemu Pelanggan pada 15
Jun 2017. Kira-kira 200 pegawai dan kakitangan JAKIM
telah hadir ke BPSM, Aras 6, Blok B Kompleks Islam
Putrajaya bagi menjayakan Hari Bertemu Pelanggan BPSM
ini. Antara aktiviti semasa hari tersebut adalah semakan
Buku Rekod Perkhidmatan (BRP), mengemaskini maklumat
HRMIS, urusan-urusan perkhidmatan dan naik pangkat,
serta pertanyaan berkenaan peperiksaan Jabatan.

Secara keseluruhannya, pegawai dan kakitangan yang
hadir pada Hari Bertemu Pelanggan BPSM berpuas hati
dengan perkhidmatan yang diberikan dan mengesyorkan
supaya BPSM melaksanakan Hari Bertemu Pelanggan
dengan lebih kerap setiap tahun.

PENGURUSAN SUMBER
MANUSIA

Penyusunan BRP mengikut bahagia

Sesi semakan BRP secara berkumpulan mengikut senarai
semak

Sesi semakan BRP secara bersemuka dengan
pegawai BPSM

Sesi semakan dan kemaskini maklumat HRMIS

214

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

Seminar Menyingkap Potensi Diri

JAKIM telah menganjurkan Seminar Menyingkap Potensi
Diri pada 20 Julai 2017 dengan menjemput penceramah
dari Bahagian Pengurusan Psikologi, Jabatan Perkhidmatan
Awam. Seminar ini melibatkan kira-kira 40 orang pegawai
dan kakitangan JAKIM termasuk Sabah dan Sarawak. Secara
keseluruhannya, pegawai dan kakitangan yang menyertai
seminar ini berasa seronok dan berpuas hati dengan
aktiviti-aktiviti yang dijalankan sepanjang seminar.

Antara aktiviti yang dijalankan

Sesi ceramah

Sesi kaunseling berkelompok

Pusat Penilaian JAKIM (PPJ)

Pada 27 hingga 29 Oktober 2017, bertempat di Institut
Latihan Islam Malaysia (ILIM), Bangi telah diadakan Pusat
Penilaian JAKIM (PPJ) kepada Pegawai Hal Ehwal Islam
(PHEI) Gred S44. PPJ ini adalah sebagai penilai untuk
kemajuan kerjaya PHEI S44 ke S48. Seramai 20 pegawai
lelaki dan 14 pegawai wanita telah mengikuti PPJ pada kali
ini.

Taklimat kepada Panel Penilai

Sesi brainstorming dalam kumpulan

Aktiviti dalam kumpulan

Sesi pembentangan

PENGURUSAN DAN KEWANGAN

215

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

Program Transformasi Minda Tahun 2017

JAKIM telah melaksanakan Program Transformasi Minda
(PTM) pada 15 - 19 Mei 2017 bertempat di Institut Latihan
Islam Malaysia (ILIM), Bangi. Program Transformasi Minda
(PTM) diperkenalkan sebagai satu pendekatan untuk memberi
pendedahan dan penyesuaian minda pegawai di peringkat
awal pelantikan dalam perkhidmatan awam.

Program ini diadakan sebagai satu daripada syarat
pengesahan dalam perkhidmatan bagi menggantikan
Kursus Induksi seperti mana yang telah digariskan dalam
Pekeliling Perkhidmatan Bilangan 14 Tahun 2012. Seramai
27 orang pegawai dan kakitangan JAKIM lantikan baru
yang terdiri daripada pelbagai gred dan skim perkhidmatan
telah mengikuti program ini.

Skim Perkhidmatan

Sesi ceramah

B
il.

 p
es

er
ta

PESERTA PTM 2017

Skin Perkhidmatan

S41 C41 DG41 S29 S19 H11

Persembahan Kumpulan

Aktiviti Riadah

Aktiviti Kumpulan

Peperiksaan Perkhidmatan/Jabatan

JAKIM telah dipertanggungjawabkan untuk mengendalikan
Peperiksaan Perkhidmatan bagi Pegawai Hal Ehwal Islam
Gred S19, S29 dan S41. Semua pegawai lantikan baru
adalah wajib menduduki peperiksaan ini dan lulus dalam
semua subjek yang ditawarkan bagi melepasi syarat
untuk pengesahan dalam perkhidmatan. Pada tahun 2017
peperiksaan ini telah dikendalikan sebanyak dua siri iaitu
pada 11 – 12 April dan 1 – 2 November dan jumlah calon
yang hadir adalah seperti dalam carta dibawah.

2%
3%

1% 1% 1%

17%

216

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

Carta : Jumlah Kehadiran Calon Peperiksaan
Perkhidmatan tahun 2017

Peperiksaan Perkhidmatan 2017

Peperiksaan Khas Peningkatan Secara Lantikan

JAKIM turut mengendalikan Peperiksaan Khas Peningkatan
Secara Lantikan (PSL) Gred S29 dan S41. PSL diadakan
bagi memberi laluan kemajuan kerjaya melalui kaedah
pelantikan yang bertujuan untuk memberi peluang
kepada pegawai Kumpulan Pelaksana yang sedang
berkhidmat meningkat ke skim perkhidmatan lebih tinggi.
PSL JAKIM telah diadakan pada 7-11 Ogos 2017 bertempat
di UNITEN Bangi dan Kompleks Islam Putrajaya. Jumlah
calon yang hadir peperiksaan ini adalah seperti di dalam carta
di bawah.

0

5

10

15

20

25

30

35

40

S19 S29

Gred
S41

SIRI 2

SIRI 1

J
um

la
h

C
al

on

Carta : Jumlah Kehadiran Calon PSL 2017

Peperiksaan Peningkatan Secara Lantikan 2017

Lapor Diri Pegawai Hal Ehwal Islam Gred S41

Pada 15 November 2017, seramai 47 orang Pegawai Hal
Ehwal Islam (PHEI) Gred S41 telah melapor diri di JAKIM.
Penempatan pegawai adalah berdasarkan kekosongan dan
keperluan di JAKIM, agensi dan negeri.

Sesi Lapor Diri PHEI S41 baharu

0

20

40

60

80

100

120

140

160

S29

145

45

S41

PEPERIKSAAN PENINGKATAN SECARA LANTIKAN 2017

Ju
m

la
h

C
al

on

Gred

PENGURUSAN DAN KEWANGAN

217

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

JADUAL 1: Kedudukan Bahagian dan PTJ Mengikut Kod
Aktiviti-Aktiviti Di JAKIM

2017

050100 – Pengurusan
1. Bahagian Pengurusan Sumber Manusia;
2. Bahagian Kewangan;
3. Bahagian Pengurusan Maklumat; dan
4. Bahagian Khidmat Pengurusan.

050200 – Dasar
1. Bahagian Perancangan dan Penyelidikan;
2.  Bahagian Pengurusan Fatwa;
3. Bahagian Kemajuan Islam;
4. Masjid Tuanku Mizan Zainal Abidin;
5. Masjid Negara;
6. Masjid Putra;
7. Bahagian Perhubungan;
8. Pejabat Penasihat Undang-undang;
9. Bahagian Penyelarasan Undang-undang;
10. Bahagian Hab Halal;
11. Atase Jakarta, Indonesia;
12. Atase Canberra, Australia; dan
13. Atase Kaherah, Mesir.

050300 – Pembangunan Insan
1. Bahagian Dakwah;
2. Bahagian Keluarga, Sosial dan Komuniti;
3. Bahagian Pembangunan Insan;
4.  Bahagian Penerbitan;
5. Bahagian Media; dan
6.  Institut Pemantapan dan Perkaderan Akidah
 Malaysia (IPHAM).

050400 – Darul Quran

050500- Jabatan Agama Islam Wilayah Persekutuan (JAWI)

050600 – Institut Latihan Islam Malaysia (ILIM)

050700 – JAKIM Cawangan Sabah

050800 – JAKIM Cawangan Sarawak

Selain daripada Ibu Pejabat JAKIM, terdapat 12 Pusat
Tanggungjawab (PTJ) yang mengendalikan pengurusan
kewangan iaitu JAWI, JAWI Cawangan Labuan, JAKIM
Cawangan Sabah, JAKIM Cawangan Sarawak, ILIM, Institut
Latihan Islam Malaysia Wilayah Timur (ILTIM), IPHAM,

Semakan dokumen PHEI S41 baharu

Sesi amanat YBhg. Tan Sri Dato’ Ketua Pengarah dengan

PHEI S41 baharu

Sesi taklimat kepada PHEI S41 baharu

Bermula pada tahun 2012, Jabatan Kemajuan Islam
Malaysia (JAKIM) telah mengguna pakai Sistem Bajet
Berasaskan Outcome (Outcome Based budgeting-OBB)
dan menggunakan kod program 050000 untuk JAKIM. Pada
tahun 2010, selaras dengan perubahan struktur organisasi
JAKIM melalui Waran Perjawatan Bil. A 102 Tahun 2009
dan Bil. A 184 Tahun 2010, terdapat perubahan kod
aktiviti bagi Bahagian dan PTJ di JAKIM. Perincian kod
aktiviti tersebut adalah seperti di Jadual 1 berikut:

KEWANGAN

218

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

JADUAL 2: Prestasi Perbelanjaan Mengurus JAKIM Tahun 2017

Masjid Negara, Masjid Putra, Masjid Tuanku Mizan Zainal
Abidin, Darul Quran dan Bahagian Hab Halal. Pengurusan
Perolehan Kerajaan untuk bekalan/perkhidmatan/kerja
akan diurus setiakan oleh PTJ (masing-masing) dan akan
dibentangkan di dalam Jawatankuasa Sebut Harga di Ibu
Pejabat yang telah pun dilantik oleh Pegawai Pengawal
(KSN). Sementara itu, bagi perolehan bekalan/perkhidmatan/
kerja yang memerlukan proses tender, perkara ini akan
dikemukakan kepada Lembaga Perolehan, Jabatan
Perdana Menteri.

Prestasi Perbelanjaan Mengurus dibentangkan dalam
Mesyuarat Sektor Pengurusan dan Mesyuarat Pengurusan
JAKIM bertujuan untuk melaksanakan pemantauan yang
berkesan terhadap semua Bahagian dan PTJ. Bahagian ini
selaku urus setia Mesyuarat Jawatankuasa Pengurusan
Kewangan dan Akaun (JPKA) telah berjaya mengadakan
mesyuarat secara berkala sebanyak empat (4) kali pada
tahun 2017 sepertimana yang telah ditetapkan di dalam

Pekeliling Perbendaharaan IPP PS 5.1/2013 mengenai Garis
Panduan Pelaksanaan Jawatankuasa Pengurusan Kewangan
dan Akaun. Perkara-perkara yang dibentang dan
dibincangkan adalah mengikut format yang ditetapkan
dalam Pekeliling Perbendaharaan 1PP PS 5.1 sepertimana
berikut:

a. Pengurusan Bajet;
b.  Pengurusan Perakaunan;
c.  Pengurusan Perolehan;
d.  Pengurusan Aset dan Stor; dan
e.  Prestasi Perbelanjaan Peruntukan dari
 Badan Berkanun Persekutuan.

Penubuhan Jawatankuasa ini amat penting untuk
memantau perbelanjaan bagi ibu pejabat dan PTJ di
bawah JAKIM serta membuat penambahbaikan pengurusan
kewangan melalui teguran audit yang turut dibincangkan
dalam Mesyuarat ini.

PRESTASI PERBELANJAAN
MENGURUS JAKIM TAHUN 2017

Prestasi Perbelanjaan Mengurus JAKIM Tahun 2017
berdasarkan Laporan A499-Penyata Lengkap Perbelanjaan

Mengurus Bulan 13 Pada 31 Disember 2017 (sehingga
9 Januari 2018) adalah seperti di dalam Jadual 2 berikut:

DASAR

Dasar Sedia Ada 8

One Off Luar Negara

One Off Elaun Kakitangan
Kontrak

Jumlah 8

PERUNTUKAN
DIPINDA

(RM)

19,582,600

571,192

24,000,000

44,153,792

JUMLAH
PERBELANJAAN

(RM)

819,582,383.04

570,749.00

24,000,000

844, 153, 132

BAKI
PERUNTUKAN

(RM)

216.96

443

-

659.96

PERUNTUKAN
DIPINDA

(RM)

100

99.9

100

99.97

PENGURUSAN DAN KEWANGAN

219

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

Perincian bagi Akaun Amanah di JAKIM (ditubuhkan di
bawah Seksyen 9 Akta Tatacara Kewangan, 1957) adalah
sepertimana berikut:

a. Akaun Amanah JAKIM (Kod Amanah 82305 -
 merupakan gabungan Akaun Amanah Tabung
 Penyelidikan Islam Sarawak (bertarikh 9 Mei 1986),
 Akaun Amanah Pusat Islam Malaysia (28 Jun
 2000) dan Akaun Amanah Hari Kebesaran Islam
 (1 Oktober 1999);

b. Akaun Amanah Tabung Wakaf Masjid Negara Kod
 Amanah - 82301);

PROJEK, SILING DAN PERUNTUKAN RP1 (2017-2018)
RM Ke-11

Dalam Rancangan Malaysia Kesebelas (RMKe-11)
projek di bawah Peruntukan Pembangunan (DE) akan

PENGURUSAN PERAKAUNAN

PRESTASI PROJEK PEMBANGUNAN JAKIM DI BAWAH ROLLING PLAN
KEDUA TAHUN 2017 (RP2 2017) RMKe-11

c. Akaun Amanah Darul Quran JAKIM (Kod Amanah
 - 82334);

d. Akaun Amanah Masjid Putra, Putrajaya (Kod
 Amanah - 82331);

e. Akaun Amanah JAWI (Kod Amanah - 82339);
 dan

f. Akaun Amanah Masjid Tuanku Mizan Zainal
 Abidin, Putrajaya (Kod Amanah - 882341).

Jawatankuasa bagi kesemua akaun amanah tersebut
adalah dipengerusikan oleh Timbalan Ketua Setiausaha
Kanan, Jabatan Perdana Menteri. Kedudukan baki
akaun-akaun amanah tersebut sehingga 31 Disember
2017 adalah sepertimana dalam Jadual 3 berikut:

AKAUN
AMANAH

JAKIM - 82305

MASJID NEGARA - 82301

MASJID PUTRA - 82331

MASJID TUANKU MIZAN
ZAINAL ABIDIN - 882341

JAWI -82339

DARUL QURAN - 82334

JUMLAH BESAR

BAKI AWAL (A)

10,938,029.11

3,324,856.76

1,079,364.20

1,942,419.19

7,732,120.14

549,690.26

25,566,479.66

TERIMAAN (B)

4,752,974.89

1,574,777.57

1,153,981.38

1,370,923.28

81,317,828.59

694,951.29

90,865,437.00

PERBELANJAAN
TERKUMPUL (C)

878,977.78

1,351,223.24

815,229.72

1,397,078.87

80,889,711.88

343,769.49

88,675,990.98

BAKI DIBAWA KE
HADAPAN
D=A+B-C

11,812,026.22

3,549,411.09

1,418,115.86

1,916,263.60

,160,236.85

00,872.06

7,755,925.68

diagihkan melalui Rolling Plan (RP). Bagi tahun 2017
JAKIM telah diluluskan sepuluh projek baharu di bawah
Rolling Plan Kedua Tahun 2017 (RP2 2017) dengan
peruntukan sebanyak RM15,186,000. Projek yang
diluluskan adalah seperti berikut:

BIL.

1

2

PERUNTUKAN DILULUSKAN
RP2 2017 (RM)

2,000,000.00

330,555.00

NAMA PROJEK

Pembinaan Ilaj Home, Mukim Bandar, Kuala Lumpur (Pusat Jagaan HIV/AIDS Muslim)

Pembinaan Sekolah Rendah Agama (SRA) Pantai Ria, Pantai Dalam, Kuala Lumpur

220

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

NAMA PROJEK

Pembinaan Ilaj Home, Mukim Bandar, Kuala
Lumpur (Pusat Jagaan HIV/AIDS Muslim)

Pembinaan Sekolah Rendah Agama (SRA)
Pantai Ria, Pantai Dalam, Kuala Lumpur

Pembinaan Sekolah Rendah Agama (SRA)
Ar-Rahah, Kerinchi, Kuala Lumpur

Pembinaan Masjid Al- Firdaus, Segambut,
Kuala Lumpur

Pembinaan Masjid Sg. Bedaun, Labuan

Makmal Analisis Halal, Enstek, Nilai,
Negeri Sembilan

Pembangunan Kaedah Analisis Halal

Pembangunan Modul Latihan Kompentensi
Auditor Halal

Membaik Pulih dan Menaik Taraf Masjid
Negara, Kuala Lumpur

Program Kesedaran Persijilan Halal
Malaysia

JUMLAH

PERBELANJAAN
(RM)

1,012,888.08

4,360,955.00

124,382.58

970,970.00

2,620,940.13

1,372,700.00

150,000.00

8,426,317.16

411,492.00

19,542,818.58

PERUNTUKAN DIPINDA
(RM)

1,012,889.00

92,219.00

4,360,955.00

124,383.00

970,970.00

2,620,941.00

1,372,700.00

150,001.00

8,426,318.00

411,492.00

19,542,868.00

PERUNTUKAN ASAL
(RM)

2,000,000.00

330,555.00

580,445.00

1,100,000.00

2,000,000.00

2,000,000.00

1,625,000.00

300,000.00

5,000,000.00

250,000.00

15,186,000.00

% BELANJA

100%

100%

100%

100%

100%

100%

100%

100%

100%

100%

100%

3

4

5.

6.

7.

8.

9.

10.

580,445.00

1,100,000.00

2,000,000.00

2,000,000.00

1,625,000.00

300,000.00

5,000,000.00

250,000.00

15,186,000.00

Pembinaan Sekolah Rendah Agama (SRA) Ar-Rahah, Kerinchi, Kuala Lumpur

Pembinaan Masjid Al-Firdaus, Segambut, Kuala Lumpur

Pembinaan Masjid Kampung Sg. Bedaun, Labuan

Makmal Analisis Halal, Enstek, Nilai, Negeri Sembilan

Pembangunan Kaedah Analisis Halal

Pembangunan Modul Latihan Kompentensi Auditor Halal

Membaik Pulih dan Menaik Taraf Masjid Negara, Kuala Lumpur

Program Kesedaran Persijilan Halal Malaysia

JUMLAH

SENARAI PROGRAM/PROJEK, PERUNTUKAN DAN PERBELANJAAN JAKIM SEHINGGA 31 DISEMBER 2017
ADALAH SEPERTI BERIKUT:-

PENGURUSAN DAN KEWANGAN

221

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A

AKTIVITI/PROGRAM/MAJLIS
TAHUN 2017

Lawatan Projek oleh YB Menteri Di Jabatan Perdana
Menteri, Mejar Jeneral Dato’ Seri Jamil Khir bin
Baharom ke Projek Pembinaan Ilaj Home, Mukim
Bandar Kuala Lumpur pada 8 Februari 2017.

YB Mejar Jeneral Dato’ Seri Jamil Khir bin Haji Baharom (B)
sedang mendengar Taklimat pelaksanaan projek daripada

Jabatan Kerja Raya Malaysia (JKR)

Lawatan YBhg. Tan Sri Dato’ Ketua Pengarah, JAKIM
ke Projek Membaik Pulih dan Menaik Taraf Masjid
Negara, Kuala Lumpur pada 15 Mac 2017.

YBhg. Tan Sri Dato’ Othman bin Mustapha sedang
meninjau dan mendengar taklimat pelaksanaan projek

daripada pihak Jabatan Kerja Raya dan konsultan projek

Majlis Penyerahan Projek Pembinaan Sekolah Rendah
Agama (SRA) Ar- Rahah, Kerinchi, Kuala Lumpur oleh
Jabatan Kerja Raya kepada Jabatan Perdana Menteri
dan Jabatan Kemajuan Islam Malaysia (JAKIM).

Timbalan Ketua Pengarah (Pengurusan) Encik Masri bin
Razali menerima replika kunci sebagai simbolik penerimaan

rasmi Sekolah Rendah Agama (SRA) Ar-Rahah, Kerinchi,
Kuala Lumpur daripada pihak JKR

Lawatan Timbalan Ketua Setiausaha Kanan (TKSUK)
yang baharu YBhg. Datuk Mohd Zuki bin Ali ke Projek
Pembinaan Ilaj Home, Mukim Bandar dan Projek SRA
Ar-Rahah, Kerinchi Kuala Lumpur pada 9 Ogos 2017.

222

L A P O R A N  T A H U N A N  2 0 1 7

YBhg. Datuk Mohd Zuki bin Ali, Encik Masri bin Razali
dan Encik Abdul Malique bin Abdul Razak mendengar
taklimat daripada Ir. Hanan bin Haji Alias, Pengarah
Jabatan Kerja Raya Wilayah Persekutuan di tapak

pembinaan Ilaj Home

YBhg. Datuk Mohd Zuki bin Ali, TKSUK, Jabatan Perdana
Menteri (JPM), Pengurusan JAKIM dan JAWI meninjau Projek
SRA- Ar-Rahah, Kerinchi, Kuala Lumpur yang telah siap dan

beroperasi sepenuhnya.

PENGURUSAN DAN KEWANGAN

223

J A B A T A N  K E M A J U A N  I S L A M  M A L A Y S I A
224