Jabatan Perdana Menteri (Hal Ehwal Agama)

Hakcipta@ 2022 JABATAN KEMAJUAN ISLAM MALAYSIA

Hakcipta terpelihara, sebarang bahagian dalam buku ini tidak boleh diterbitkan semula,
disimpan dalam apa cara yang boleh dipergunakan lagi ataupun dipindahkan dalam sebarang
cara, sama ada dengan cara elektronik, mekanik, penggambaran semula, perakam dan
sebagainya, tanpa izin terlebih dahulu daripada

JABATAN KEMAJUAN ISLAM MALAYSIA

Perpustakaan Negara Malaysia                                             Data Pengkatalogan-dalam-Penerbitan

KELUARGA MALAYSIA : KELUARGA SEJAHTERA.
ISBN 978-983-042-676-1
1. Malaysia--Social policy.
2. Family policy--Malaysia.
3. Families--Malaysia.
4. Government publications--Malaysia.
361.6109595

Diterbitkan oleh:
Jabatan Kemajuan Islam Malaysia
Blok A & B, Kompleks Islam Putrajaya,
No 23, Jalan Tunku Abdul Rahman,
Presint 3, 62100, Putrajaya

No. Tel: 03-8870 7000
No. Faks: 03- 8870 7707
Laman Web: www.islam.gov.my

Rekabentuk dan dicetak oleh:

Visual Print Sdn Bhd
No. 47, 47-1, Jalan Damai Raya 1, Alam Damai, Cheras,
56000 Kuala Lumpur

MESEJ YAB PERDANA MENTERI MALAYSIA

MESEJ YB MENTERI DI JABATAN PERDANA MENTERI
(HAL EHWAL AGAMA)

BAB 1 :   PENDAHULUAN

                Objektif Dokumen

BAB 2 :  KELUARGA MALAYSIA

 Visi
 Matlamat
 Hala Tuju Strategik
 Bidang Tumpuan Utama
 Asas Pembentukan Keluarga Malaysia
 Nilai dan Ciri Keluarga Malaysia
 Pengkayaan Nilai-nilai (Nilai 20)

BAB 3 :  KELUARGA MALAYSIA KELUARGA
                  SEJAHTERA

 Konsep Sejahtera
 Aspirasi Keluarga Malaysia Keluarga Sejahtera
 Elemen Sejahtera
 Penerapan Kesejahteraan
 Cabaran untuk Mencapai Kesejahteraan

BAB 4 :   TERAS KELUARGA MALAYSIA
                  KELUARGA SEJAHTERA

 Teras Pertama: Pemeliharaan Keharmonian
antara Kaum dan Penganut Agama

ISI KANDUNGAN

11

14
14
14
14
14
14
15

18
19
21
22
24

34

6

7

8

12

16

32

 Teras Kedua: Pengukuhan Interaksi dan
 Hubungan antara Kaum

 Teras Ketiga: Pemerkasaan Tadbir Urus

BAB 5: TADBIR URUS KELUARGA MALAYSIA
                  KELUARGA SEJAHTERA

 Pendekatan Keluarga Malaysia
 Keluarga Sejahtera
 Manfaat Pendekatan Maqasid Syariah
 Pemeliharaan Maslahah
 Garis Panduan Pemeliharaan Maslahah
 Ciri-Ciri Tadbir Urus Keluarga
 Malaysia Keluarga Sejahtera
 Komponen Kejayaan Tadbir Urus
 Keluarga Malaysia Keluarga Sejahtera

BAB 6:  MODEL MEKANISME PELAKSANAAN PADA
                 PERINGKAT AGENSI DI JABATAN PERDANA
                 MENTERI (HAL EHWAL AGAMA)

 Pelaksanaan pada Peringkat Agensi di
 Jabatan Perdana Menteri (Hal Ehwal Agama)
 Inisiatif Mantap dan Penerapan Prinsip
 Maslahah

PENUTUP

RUJUKAN

40

50

58

59

36

38

42

42
43
49

50

50

54

54

6

MESEJ
PERDANA MENTERI
MALAYSIA
YAB Dato’ Sri Ismail Sabri bin Yaakob

Marilah kita, dengan fikiran terbuka
dan dada yang menerima, mencungkil
persamaan dengan tidak lagi menggali
perbezaan. Kita perlu bersepakat untuk
menyelamatkan keluarga kita, iaitu
Keluarga Malaysia.

Saya menggunakan pendekatan Keluarga
Malaysia kerana frasa ini sifatnya
lebih inklusif. Ia merentasi sempadan
agama, bangsa, dan kaum. Di mana, kita
menyedari kewujudan sesebuah keluarga
yang berkahwin dengan pelbagai bangsa
dan agama, tetapi nilai kekeluargaan
telah mengikat mereka semua. Sebab
itu, konsep Keluarga Malaysia diambil
kerana bagi saya keutuhan negara terikat
dengan nilai-nilai didikan sempurna dalam
sesebuah keluarga.

(Petikan Ucapan Sulung Perdana Menteri Malaysia
pada 22 Ogos 2021)

6

7

MESEJ MENTERI
DI JABATAN
PERDANA MENTERI
(HAL EHWAL AGAMA)
YB Senator Datuk Haji Idris bin Haji Ahmad

Pendekatan Keluarga Malaysia menjadi hala
tuju pentadbiran ini. Kita juga berhasrat agar
Keluarga Malaysia ini mengandungi elemen
Keluarga Sejahtera yang memiliki nilai-nilai
kekeluargaan yang sebenar seperti saling
menghormati, saling menyayangi dan saling
tolong-menolong antara satu sama lain
agar masyarakat harmoni dapat dibentuk.
Seperti yang saudara sedia maklum, pada
1  September 2021, dalam ucapan sulung saya,
lima Inisiatif Mantap telah saya letakkan sebagai
landasan agensi Islam. Inisiatif ini bersifat
tindakan (program oriented) dan terus ke lapangan.

Oleh yang demikian, selaras dengan pendekatan
‘Keluarga Malaysia Keluarga Sejahtera’ di
peringkat agensi-agensi Islam, pelaksanaan
pendekatan ini perlulah berpandukan kepada
prinsip asas Maqasid Syariah yang memelihara
kemaslahatan melalui penjagaan lima prinsip
utama meliputi penjagaan agama, nyawa, akal,
keturunan dan harta.

(Petikan Amanat Menteri Di Jabatan Perdana Menteri (Hal
Ehwal Agama) sempena Perhimpunan Agensi-Agensi di
bawah YB Menteri di Jabatan Perdana Menteri (Hal Ehwal
Agama) pada 29 September 2021)

7

8

PENDAHULUAN
BAB 1

9

10

PENDAHULUAN
Dalam usaha untuk menjayakan gagasan Keluarga Malaysia, kita perlu sedar bahawa Malaysia merupakan sebuah
negara yang terdiri daripada pelbagai kaum, agama dan budaya. Kepelbagaian masyarakat Malaysia ini lahir daripada
pengalaman sejarah Malaysia yang unik dan tersendiri. Proses pembangunan yang dilalui dan kemajuan yang dicapai
oleh negara sehingga hari ini adalah hasil penyesuaian yang dilakukan terhadap aspek-aspek kemajmukan dari segi
sosial, ekonomi dan politik. Pelbagai langkah telah dilakukan oleh pelbagai pihak dalam memastikan Malaysia dapat
berkembang maju ke hadapan tanpa dihambat oleh faktor perbezaan kaum, agama dan budaya.

Kemajmukan masyarakat Malaysia ini, walaupun merupakan satu aset untuk negara, ia juga menyebabkan Malaysia
sering berhadapan dengan isu-isu sensitif yang boleh menggugat ketenteraman dan keharmonian masyarakat.
Isu-isu ini selalunya menyentuh soal-soal perbezaan kefahaman berkenaan agama, budaya dan kaum. Justeru,
perbezaan dan kepelbagaian dari segi agama, etnik, dan budaya, termasuk politik, perlu ditangani dan diuruskan
sebaik mungkin untuk mengelakkan tercetusnya sebarang perkara yang tidak diingini.  Perkara ini, jika tidak diatasi
dengan baik dan berhemah, akan menjadi halangan kepada proses pembinaan keharmonian dan perpaduan rakyat
dalam negara ini serta merencatkan agenda pembangunan negara, termasuklah gagasan Keluarga Malaysia ini.

Sebagai sebuah negara majoriti Muslim dengan Islam sebagai agama Persekutuan, masyarakat pelbagai kaum dan
agama di Malaysia harus diberi kefahaman bahawa Islam meraikan kepelbagaian dan Al-Quran telah menjelaskan
perkara ini dengan sebaiknya menerusi firman Allah SWT yang bermaksud:

" Wahai umat manusia! Sesungguhnya Kami telah menciptakan kamu dari lelaki dan
perempuan, dan Kami telah menjadikan kamu berbagai bangsa dan bersuku puak, supaya
kamu berkenal-kenalan (dan beramah mesra antara satu dengan yang lain). Sesungguhnya
semulia-mulia kamu di sisi Allah ialah orang yang lebih taqwanya di antara kamu, (bukan yang
lebih keturunan atau bangsanya). Sesungguhnya Allah Maha Mengetahui, lagi Maha Mendalam
Pengetahuan- Nya (akan keadaan dan amalan kamu).”
                        (Surah Al-Hujurat: 13)

“Dan kalaulah Tuhanmu (wahai Muhammad) menghendaki, tentulah Ia menjadikan umat
manusia semuanya menurut agama yang satu. (Tetapi Ia tidak berbuat demikian) dan kerana
itulah mereka terus-menerus berselisihan.”
                       (Surah Hud: 118)

Perkara ini juga ditegaskan oleh Allah SWT dalam ayat yang berikut:

11

Selain itu, model kepimpinan yang ditunjukkan oleh Rasulullah SAW dan juga pemimpin-pemimpin Islam sepanjang
sejarah ketamadunan Islam dalam mentadbir masyarakat berlainan agama dan budaya dapat dijadikan teladan
untuk mewujudkan keharmonian masyarakat di Malaysia ini. Baginda telah mewujudkan Piagam Madinah sebagai
perlembagaan Madinah yang merupakan perlembagaan pertama di dunia. Piagam ini tidak mendiskriminasi
mana-mana kelompok rakyatnya yang berbilang bangsa dan agama. Malah ia menekankan tanggungjawab semua
untuk merealisasikan semangat kesamarataan, keadilan, tolong-menolong, saling memberi nasihat dan saling
memperbaiki antara satu sama lain dalam menjalani kehidupan bersama sesama ahlinya (Ali Jumu’ah, 2012).

OBJEKTIF DOKUMEN
Dokumen ini disediakan sebagai panduan kepada masyarakat, pembuat dasar dan pelaksana untuk:

2.    Memperkukuh kesejahteraan Keluarga Malaysia dengan nilai-nilai murni
yang bersepadu, terangkum dan sejagat dengan mengiktiraf

kedudukan Islam sebagai agama Persekutuan.

1.   Memahami asas pengukuhan
Keluarga Malaysia sebagai keluarga besar yang sejahtera.

12

KELUARGA MALAYSIA
Pengukuhan Keluarga Malaysia dapat direalisasikan
dengan menerima persamaan dan perbezaan
berdasarkan nilai-nilai dan ciri-ciri Keluarga Malaysia
berlandaskan Perlembagaan Persekutuan Malaysia
dan Rukun Negara.

BAB 2

13

14

VISI
Memulihkan negara dan mencapai status Malaysia negara maju dan berpendapatan tinggi.

MATLAMAT
Keluarga Malaysia sebagai aspirasi jangka masa panjang yang kalis cabaran masa hadapan dalam
mencapai status negara maju dan berpendapatan tinggi berlandaskan Keberhasilan Kebahagiaan.

HALA TUJU STRATEGIK
Rakyat Malaysia tanpa mengira agama dan bangsa akan berganding bahu untuk memulihkan
negara daripada kesan negatif akibat COVID-19.

BIDANG TUMPUAN UTAMA
a.  Memulih semula dan merapat jurang ekonomi.
b.  Menyatupadukan seluruh rakyat Malaysia di bawah naungan Keluarga Malaysia.
c.  Mengenepikan perbezaan politik untuk mencapai kestabilan.

ASAS PEMBENTUKAN KELUARGA
MALAYSIA
a.  Perlembagaan Persekutuan
b.  Rukun Negara

NILAI DAN CIRI KELUARGA MALAYSIA
a.  Keterangkuman (inclusivity)
b.  Kebersamaan (common ground)
c.  Kesyukuran (contentment)

14

15

PENGKAYAAN NILAI-NILAI (NILAI 20)

Keterangkuman:
a.  Inklusif
b.  Integriti

Kebersamaan:
a.  Bersatu-padu
b.  Prihatin
c.  Transformasi politik

Kesyukuran:
a.  Keharmonian
b.  Kecintaan

i. Menyemai budaya integriti
dalam keluarga.

ii. Menjadikan budaya amanah
sebagai budaya keluarga.

iii. Menjadikan prinsip keadilan
sebagai teras pengukuhan
keluarga.

iv. Menjadikan amalan
bermusyawarah sebagai
amalan keluarga.

v. Menerapkan budaya ilmu
dalam masyarakat dan
keluarga.

vi. Menyuburkan budaya
komunikasi berhemah dalam
kalangan keluarga dan
masyarakat.

vii. Membina akhlak mulia seluruh
anggota keluarga.

i. Kebertanggungjawaban terhadap
keluarga.

ii. Membudayakan amalan ihsan
dalam memupuk semangat
kebersamaan keluarga.

iii. Memastikan suasana harmoni
dapat dikecapi keluarga.

iv. Menyemai budaya khidmat dalam
keluarga bagi membantu ahli
yang memerlukan bantuan.

v. Menjaga kehormatan dan maruah
keluarga.

vi. Menyemaikan semangat prihatin
untuk membantu ahli keluarga.

vii. Menerapkan budaya kesabaran
dalam mengekalkan keharmonian
keluarga.

viii. Menyemai semangat keamanan
dan kesejahteraan dalam diri ahli
keluarga.

i. Beriman

ii. Membudayakan amalan sihat
fizikal dan mental.

iii. Mengekalkan tradisi dan adat
kekeluargaan.

iv. Kasih sayang

v. Hormat dan taat

16

Semangat Keluarga Malaysia terbina
atas jaminan kesejahteraan yang
berterusan agar setiap individu dapat
menikmati kehidupan yang aman
dan harmoni.

BAB 3

17

Negaraku
Tanah tumpahnya darahku
Rakyat hidup bersatu dan maju
Rahmat bahagia Tuhan kurniakan
Raja kita selamat bertakhta

18

KONSEP SEJAHTERA
Sejahtera dari sudut istilah bermaksud sifat atau keadaan
aman dan makmur, senang dan tenteram serta terpelihara
daripada bencana (kesusahan, gangguan dan lain-lain).
Sejahtera juga merujuk kepada kegiatan menyejahterakan,
menjadikan sejahtera, mengamankan, dan menyelamatkan
(Dewan Bahasa & Pustaka 2017). Apa yang dimaksudkan
sebagai 'kesejahteraan' atau 'kebahagiaan' bergantung
kepada pandangan semesta, pandangan hidup, atau
pandangan alam sesebuah ketamadunan. Ini kerana
terdapat peristilahan dasar dalam setiap ketamadunan
yang mencerminkan Pandangan Semesta atau Pandangan
Alam sesebuah ketamadunan, termasuklah 'kesejahteraan'
(Al-Attas, 2001).

Faham ‘sejahtera’ adalah antara faham dan gagasan pokok
peradaban-peradaban agung dalam sejarah dunia seperti
yang terakam dalam karya-karya agung para bijaksana
dari peradaban tersebut. Aristotle sebagai contoh
membincangkan aspek eudaimonia (kegembiraan) yang

memperincikan aspek kesejahteraan dan keadaan jiwa
yang sihat (Kraut, 2015). Ulama tersohor di Asia Tenggara
iaitu Abdul Samad al-Falimbani juga mengaitkan aspek
kesejahteraan dengan pembangunan insan (Shohana
Hussin, 2010).

Konsep sejahtera sebagai seerti dengan bahagia telah
diperincikan dengan lebih mendalam oleh ahli sarjana
dan didefinisikan sebagai keadaan yang menyeluruh dan
bersepadu merangkumi kejayaan, kegembiraan, keamanan
dan keseimbangan di dunia dan akhirat, yang bersifat rohani
dan jasmani, baik dalam diri insan perseorangan mahupun
dalam lingkungan masyarakat dan persekitarannya (Al-
Attas, 1993; Kamal, 2020). Ternyata bahawa faham sejahtera
sepanjang sejarah insan, khususnya dalam peradaban Islam
dan Asia, berakarkan hakikat rohani atau dalaman diri insan
yang kemudiannya memberi kesan kepada akal fikiran dan
kehidupan yang seimbang.

Dari segi pelaksanaan, pengukuran tahap kesejahteraan
sering dikaitkan dengan pertumbuhan ekonomi dan sosial,

Gagasan Keluarga Malaysia yang diperkenalkan oleh YAB
Perdana Menteri Malaysia merujuk kepada semua warganegara
tanpa mengira agama, bangsa dan kaum yang saling melengkapi,
umpama anggota tubuh yang saling memerlukan. Walaupun
Keluarga Malaysia tidak berasaskan kepada pertalian darah
dan perkahwinan, namun, gagasan tersebut menghasratkan
agar wujud dalam Keluarga Malaysia yang besar ini rasa
saling mengharap dengan setiap ahli dalam keluarga besar itu
bersedia untuk memenuhi harapan ahli-ahli yang memerlukan
demi kesejahteraan bersama.

19

serta penghapusan kemiskinan
dan kesenjangan ekonomi,
sepertimana yang dilaporkan
dalam edisi pertama Laporan
Kesejahteraan Rakyat Malaysia
2013. Indeks Kesejahteraan
Rakyat Malaysia memaparkan
tahap kesejahteraan yang diukur
berdasarkan dua sub-komposit,
iaitu ekonomi dan sosial. Ini juga
ditunjukkan dalam pembentangan
belanjawan negara yang
menekankan aspek kesejahteraan
rakyat dalam konteks
pembangunan dan pengukuhan
sosio-ekonomi.

Walau bagaimanapun,
kesejahteraan tidak akan
berhasil jika aspek spiritual tidak
diberi perhatian (Chapra, 2008).
Kesejahteraan sebenar perlu
bermula daripada pembangunan
modal insan. Individu yang
sejahtera dari aspek akhlak dan
kerohanian akan menyumbang
ke arah pembentukan keluarga,
masyarakat dan negara yang
sejahtera.

Keluarga sejahtera menurut
Wahbah al-Zuhaili ialah keluarga
yang sentiasa beriltizam dengan
undang-undang yang disyariatkan
oleh Allah serta berpegang teguh
dengan akhlak dan adab Islam. Ahli
keluarga tersebut akan berusaha
untuk hidup dalam masyarakat
dengan baik demi mencapai

kebaikan di dunia dan akhirat. Konsep sejahtera ini diterapkan dalam semangat
Keluarga Malaysia untuk memastikan seluruh rakyat dapat hidup dengan aman dan
harmoni.

ASPIRASI KELUARGA MALAYSIA
KELUARGA SEJAHTERA
Keluarga merujuk kepada satu struktur khas yang ahlinya memiliki pertalian
antara satu sama lain akibat hubungan darah, dan/atau perkahwinan dan pertalian
ini menimbulkan rasa saling mengharap antara satu sama lain yang ditetapkan
oleh agama, diteguhkan oleh undang-undang dan difahami oleh setiap individu
(Abd Al-Ati, 1977).

20

Semangat yang sama wujud dalam maksud ‘usrah’ iaitu perkataan arab yang membawa maksud bahawa ahli
keluarganya bersama-sama menjalani satu proses pembentukan yang dibina atas semangat ukhuwwah. Dalam
perkataan ‘usrah’ ini terkandung tiga prinsip yang perlu ada dalam sebuah keluarga iaitu ta‘aruf (saling mengenali),
tafahum (saling memahami) dan takaful (saling membantu).

Keluarga Malaysia mengangkat tinggi nilai perpaduan. Dalam konteks ini, gagasan tersebut mengambil kira konsep
fiqh al-ta‘ayush, iaitu fiqh hidup bersama, yang merupakan disiplin ilmu dalam membincangkan panduan interaksi
antara warganegara Malaysia yang terdiri daripada pelbagai bangsa, budaya, penganut agama dan ideologi untuk
hidup bersama atas asas saling menghormati dan tolong-menolong bagi memakmurkan negara Malaysia dan
menjamin kesejahteraan berteraskan panduan agama.

Maka, Keluarga Malaysia Keluarga Sejahtera merujuk kepada masyarakat majmuk yang bersatu, berteraskan
pemeliharaan keharmonian dan pengukuhan interaksi melalui pemerkasaan tadbir urus untuk mencapai
kesejahteraan hidup di dunia dan akhirat.

21

ELEMEN SEJAHTERA
Sejahtera adalah suatu konsep yang berpusatkan manusia yang menjadi penghubung antara sifat dalaman diri
(microcosm) dengan dunia luar (macrocosm)  (Dzulkifli, et al. 2018). Sejahtera merangkumi lima elemen yang berikut:

Kepercayaan:
Kesejahteraan wujud apabila

aspek spiritual disemai dengan
keyakinan kepada Tuhan kerana

keyakinan ini akan membebaskan
seseorang insan daripada

rasa takut dan bimbang, serta
menolak sebarang bentuk

perhambaan dan pengabdian
kepada selain Allah SWT.

Keamanan:
Ketenangan jiwa dan hati

membuahkan rasa tenteram
yang berpanjangan dalam

membentuk pemikiran yang
rasional dan kesihatan tubuh
yang baik serta mewujudkan

rasa selamat yang
menenangkan.

Kegembiraan:
Setiap perkara baik yang

dilaksanakan melalui tanggungjawab
terhadap diri atau kepada orang
lain dan juga persekitaran boleh

mewujudkan rasa bahagia, senang
dan gembira. Kegembiraan juga

dapat digambarkan melalui natijah
kebaikan di dunia yang akan

dapat dirasai di akhirat.

Keseimbangan:
Imbangan yang baik antara keperluan material dan bukan material, keutamaan akhlak

dan kepentingan diri, keadilan sosial dan ekonomi serta keseimbangan ekologi
semuanya membawa kepada kesejahteraan kehidupan.

Kejayaan:
Kesejahteraan dapat membentuk

insan yang berjaya dalam
kehidupannya di dunia dan

juga di akhirat. Kejayaan bukan
sahaja diukur melalui pencapaian

ekonomi, perkembangan intelektual
dan status sosial, tetapi turut
mengambil kira pembangunan

modal insan dan akhlak yang utuh.

 K

ep
erc

ayaan Kegembiraan

Keseimbangan

Kea
m

an
an

Kejayaan

SEJAHTERA

22

PENERAPAN KESEJAHTERAAN
Elemen kesejahteraan dapat dicapai dengan memberi penekanan kepada tiga dimensi berikut:
a.   ROHANI: Merujuk kepada pembangunan spiritual, akhlak dan emosi seseorang insan.
b.  JASMANI: Merujuk kepada pembangunan intelektual, kesihatan diri dan mental serta keselamatan nyawa.
c.  PERSEKITARAN: Merujuk kepada hubungan insan dengan keadaan sekeliling termasuklah hubungan sosial dan

budaya, pembangunan ekonomi dan alam sekitar.

 K
epercayaan Kegembiraan

Keseimbangan

K
ejayaan

Kea
m

an
an

SEJAHTERA

  ·  Intelektual,
             · Kesihatan

           Diri & Mental
              ·  Keselamatan

JASMANI

    ·  Spiritual
 ·  Akhlak
 ·  Emosi

   ROHANI

PERSEKITARAN
   · Hubungan Sosial

· Budaya
· Ekonomi

· Alam Sekitar

23

Dalam konteks pentadbiran, penerapan elemen kesejahteraan dilaksanakan melalui tiga peringkat utama seperti
berikut:

a. TADBIR URUS DIRI: Penerapan nilai kerohanian, akhlak dan emosi hendaklah dipupuk pada peringkat individu. Ini
memerlukan pembangunan intelektual, kesihatan diri dan mental serta keselamatan nyawa.

b. TADBIR URUS KELUARGA DAN MASYARAKAT: Penerapan kerohanian dan pengukuhan jasmani perlu dilaksanakan
pada skala yang lebih besar, iaitu di peringkat keluarga dan masyarakat, di samping menerapkan nilai keharmonian,
kasih sayang dan saling menghormati antara sesama keluarga yang membentuk masyarakat yang prihatin dan
saling membantu.

c. TADBIR URUS ORGANISASI DAN NEGARA: Dasar dan polisi perlu digerakkan pada peringkat organisasi dan
kerajaan untuk memastikan kesejahteraan dalam hubungan sosial dan budaya, pembangunan ekonomi dan alam
sekitar.

TADBIR URUS DIRI KESEJAHTERAAN

KESEJAHTERAAN

KESEJAHTERAANTADBIR URUS
ORGANISASI &NEGARA

TADBIR URUS KELUARGA
& MASYARAKAT

KESEJAHTERAAN
MENYELURUH

24

CABARAN UNTUK MENCAPAI KESEJAHTERAAN
Dasar Perpaduan Negara memperincikan 10 defisit sosial berkaitan dengan isu perpaduan. Defisit sosial merujuk
kepada kekurangan dalam konteks sosial yang memerlukan penyatupaduan berterusan untuk meningkatkan tahap
kesepaduan.  Salah satu daripadanya adalah aspek agama.

Perbezaan agama tidak sewajarnya dilihat sebagai jurang antara kaum. Usaha berterusan perlu dilaksanakan untuk
memupuk persefahaman dalam kalangan keluarga Malaysia yang berbilang bangsa dan agama. Malah agama Islam itu
sendiri merupakan wadah untuk menyatupadukan rakyat merentas pelbagai pegangan agama, bangsa dan budaya.

Maka, menjadi suatu kewajipan untuk kita memahami fiqh ta‘amul (fiqh berinteraksi) dan fiqh al-ta‘ayush (fiqh hidup
bersama). Konsep fiqh hidup bersama bukan bermaksud mengkompromi kedudukan Islam sebagai agama yang
benar tetapi merujuk kepada penegasan yang ditetapkan oleh Allah SWT yang bermaksud:

“Sesungguhnya agama (yang benar dan diredai) di sisi Allah ialah Islam. Dan orang Yahudi
dan Kristian yang diberikan Kitab itu tidak berselisih (mengenai agama Islam dan enggan
menerimanya) melainkan setelah sampai kepada mereka pengetahuan yang sah tentang
kebenarannya. Perselisihan itu pula semata-mata kerana hasad dengki yang ada dalam

kalangan mereka. Dan (ingatlah), sesiapa yang kufur ingkar akan ayat-ayat keterangan Allah,
maka sesungguhnya Allah amat segera hitungan hisab-Nya.” (Surah Ali ‘Imran: 19)

“Perbezaan pegangan agama ternyata disalah faham sebagai sempadan yang menghalang
perpaduan dalam masyarakat kerana dilihat dalam konteks yang kurang tepat. Kurangnya

sensitiviti serta kefahaman berkenaan dengan agama yang berbeza memberikan kesan
kepada hubungan dan interaksi dalam masyarakat.” (Kementerian Perpaduan Negara, 2021)

24

25

Lima elemen kesejahteraan boleh terjejas dengan wujudnya cabaran-cabaran dalaman diri dan juga luaran.
Kewujudan cabaran sedemikian berakar daripada kecelaruan ilmu, terutamanya dalam arus kemodenan dan dunia
tanpa sempadan. Cabaran kecelaruan ilmu menurut sejumlah sarjana silam dan semasa ialah suatu cabaran halus
yang menjadi akar kepada pelbagai cabaran nyata. Kecelaruan ilmu dalam kalangan golongan dewasa menyebabkan
penyimpangan serta ketegangan dalam kehidupan masyarakat, kerosakan alam sekitar, kezaliman atau kehilangan
keseimbangan dalam pelbagai sudut, serta kesengsaraan pada peringkat peribadi. Banyak faktor yang menyumbang
kepada kecelaruan ilmu, antaranya: (i) apabila amanah ilmu tidak dipulangkan kepada ahlinya pada pelbagai peringkat,
(ii) apabila para ilmuwan tidak dimanfaatkan sewajarnya, (iii) apabila ilmu-ilmu yang bermanfaat tidak dituntut
pada peringkat yang sewajarnya untuk memandu kehidupan di dunia, dan (iv) apabila makna ilmu itu sendiri telah
disempitkan kepada fakta atau maklumat semata-mata. Sekiranya cabaran kecelaruan ilmu ini tidak diberi perhatian
sewajarnya, cabaran-cabaran nyata yang lain akan terus menjadi lebih parah dan lebih sukar untuk diselesaikan.
Akhirnya kesejahteraan individu dan rakyat Malaysia amnya akan terjejas.

2525

26

Kecelaruan ilmu ini turut memberi kesan terhadap penghayatan dan amalan sehingga menggugat elemen-elemen
kesejahteraan tersebut. Cabaran-cabaran tersebut dapat disimpulkan secara umumnya seperti berikut:

Ca
ba

ra
n

a. Konflik Pegangan Agama

Dalam sesebuah agama, terdapat sudut pandang yang berbeza sepertimana dalam
kalangan masyarakat Islam sendiri terdapat pelbagai tahap faham agama dan
kepelbagaian sudut pandang mazhab. Malah, terdapat sebahagian kelompok yang
mempunyai kecenderungan melampau terhadap pegangan mereka dan memberikan
tafsiran sempit dan keras terhadap sumber agama. Ketaksuban terhadap kelompok
masing-masing menyebabkan konflik antara pelbagai kelompok. Kepelbagaian faham
ini merupakan satu cabaran besar untuk mewujudkan perpaduan dan kesatuan serta
untuk mencapai kesejahteraan rakyat di negara ini.

b. Aliran Pemikiran

Cabaran yang besar untuk mencapai kesejahteraan dalam kelompok masyarakat
majmuk ialah cabaran aliran pemikiran yang memberikan kesan negatif terhadap
pengukuhan spiritual dalam diri setiap ahli Keluarga Malaysia. Pengaruh sekularisasi,
iaitu arus pemikiran dan pendekatan yang secara langsung atau tidak langsung
mengasingkan atau membataskan kedudukan dan peranan agama, telah meresap
dalam pemikiran sebahagian kelompok masyarakat.

Begitu juga dengan aliran pemikiran ekstremis yang taksub dengan sesuatu pandangan
tanpa mengambil jalan yang seimbang. Fahaman ini telah memberi kesan terhadap
amalan dan gaya hidup masyarakat, sekaligus membantutkan usaha untuk mencapai
kesejahteraan hakiki yang merangkumi pembangunan spiritual, mental dan fizikal.

c. Penolakan Agama

Ateisme menjadi pegangan segolongan manusia sejak sekian lama. Pegangan
ini merujuk kepada penafian terhadap tuhan atau dewa, perkara-perkara ghaib,
kebangkitan dan risalah. Kepercayaan ini boleh menggugat keharmonian kerana ia
boleh mencetuskan kegelisahan awam apabila terdapat gesaan supaya tindakan tidak
diambil terhadap mereka atas dasar pegangan menolak agama setelah melakukan
sesuatu perkara yang bertentangan dengan norma dan budaya masyarakat setempat.

Elemen
Kesejahteraan

26

27

Elemen
Kesejahteraan

Elemen
Kesejahteraan

Ca
ba

ra
n

Ca
ba

ra
n

d.  Tekanan Mental

Masalah tekanan mental amat memberikan impak negatif kepada diri seseorang,
keluarga dan organisasi. Masalah ini menjejaskan kesejahteraan paling asas dalam
diri individu yang mengalaminya. Tahap kesihatan mental rakyat Malaysia perlu
diberi perhatian penting kerana ia akan menjejaskan pembangunan modal insan dan
menjejaskan hubungan kekeluargaan dan kemasyarakatan jika tidak dibendung.

f. Perpecahan antara Kaum

Setiap individu berhak merasa selamat dan aman daripada sebarang ancaman
dalaman dan luaran. Ancaman-ancaman ini boleh mengundang perpecahan
dalam masyarakat jika aspek ini tidak ditangani dengan baik. Secara
keseluruhannya, kerajaan bertanggungjawab menjamin keselamatan rakyat
dan keamanan negara. Impak sistem pendidikan vernakular perlu diteliti agar ia
tidak menjadi pemangkin ketidakserasian antara pelbagai budaya dan bangsa.
Ini penting untuk membangunkan generasi yang mempunyai jati diri yang kukuh
dalam membangunkan negara ini pada masa akan datang.

e.  Kerapuhan Institusi Kekeluargaan

Institusi keluarga adalah unit sosial terkecil dalam masyarakat yang perlu
diperkasakan dan dipelihara daripada sebarang perkara yang boleh meruntuhkannya.
Namun begitu, fahaman yang memisahkan aspek spiritual dengan hak kebebasan
diri seperti liberalisme dan feminisme adalah antara perkara yang boleh menjejaskan
institusi kekeluargaan. Maka sahsiah setiap ahli keluarga perlu dibangunkan secara
holistik dari aspek spiritual, fizikal dan intelektual berasaskan panduan Maqasid
Syariah. Ini kerana keharmonian dan kegembiraan dalam sesebuah keluarga menjadi
pemangkin kepada keutuhan masyarakat dan negara.

g.  Politik Perkauman

Perpecahan antara kaum boleh berlaku jika politik perkauman diamalkan dalam
sesebuah negara. Politik sebegini mengekang persefahaman dan boleh menjadi
penghalang kepada usaha kerajaan untuk meningkatkan perpaduan dalam
masyarakat. Apa yang lebih membimbangkan, ia boleh menggugat keselamatan
dan keamanan negara.

27

KEGEMBIRAAN

2

KEAMANAN
3

28

Elemen
Kesejahteraan

Ca
ba

ra
n

h. Keruntuhan Moral

Keruntuhan moral dan akhlak menatijahkan ketidakseimbangan dalam
keputusan dan tindakan yang dilaksanakan. Jika individu mempunyai
kemahiran dan ilmu yang tinggi tetapi gagal diseimbangkan dengan akhlak
dan nilai-nilai murni, negara akan berdepan dengan pembangunan material
yang pesat tetapi menghadapi kemelut etika yang berpanjangan dalam
usaha membangunkan negara dari sudut politik, ekonomi dan sosial.

i. Jurang Sosioekonomi

Seringkali kesejahteraan diukur melalui kejayaan pembangunan ekonomi
yang mampan. Namun, jurang ekonomi akan menyebabkan wujudnya
perbezaan yang ketara antara pelbagai kelompok dalam masyarakat.
Ketidakseimbangan seumpama ini merupakan suatu cabaran yang besar
bagi sesebuah negara untuk mencapai persefahaman dan seterusnya
memupuk perpaduan antara kaum.

j. Kemusnahan Alam

Ketidakseimbangan antara spiritual dan pembangunan fizikal boleh
menggugat kelestarian alam. Kerakusan untuk memenuhi kepentingan
diri boleh mengundang pencemaran alam, kepupusan flora dan
fauna, kerosakan alam sekitar dan gangguan ekologi. Justeru,
pemeliharaan keseimbangan amat penting kerana ia merupakan asas
kesejahteraan melalui pengukuhan spiritual dan akhlak yang memerlukan
penambahbaikan secara berterusan.

28

KESEIMBANGAN
4

29

Elemen
Kesejahteraan

Ca
ba

ra
n

k. Budaya Pesimistik

Sikap mudah berputus asa, kecewa dan mudah hilang kepercayaan
menyukarkan pembangunan diri dan kehidupan. Sikap ini jika gagal
dibendung dan diatasi dengan baik akan menghalang seseorang itu
untuk mencipta kejayaan dalam hidupnya dan hanya akan merugikan diri
sendiri. Sikap ini mengundang pelbagai masalah lain dalam mewujudkan
masyarakat yang harmoni dan membina sebuah negara yang berdaya saing.

l. Ingkar Ilmu

Sifat dan kelakuan ingkar ilmu akan merosakkan kefahaman mengenai
agama, akhlak tinggi serta pembangunan insan. Sifat ini telah wujud
dalam sejarah manusia sejak sekian lama, dan apabila gagal ditangani,
ingkar ilmu merebak ke seluruh dunia dalam versi masakini yang dikenali
sebagai relativisme dan pasca kebenaran (post-truth). Krisis terbesar ilmu
pengetahuan pada zaman ini bukan pada kekurangan peluang pendidikan
atau institusi, sebaliknya disebabkan sifat, sikap dan kelakuan ingkar ilmu.
Keingkaran ini menyebabkan pencarian, pengajaran dan penyebaran serta
pelaksanaan ilmu dilakukan demi kepentingan peribadi serta ekonomi dan
kekuasaan yang sempit. Sedangkan sepatutnya ilmu itu dicari demi kebaikan
rohani, akhlak dan jasad manusia serta kesejahteraan alam sekitar.

m. Kepincangan Tadbir Urus

Kejayaan juga terbit apabila sesebuah organisasi atau negara ditadbir urus
dengan penuh amanah dan bertanggungjawab. Ketirisan dalam tadbir urus
menyebabkan timbulnya isu rasuah, monopoli perniagaan dan pengagihan
kekayaan yang tidak adil. Yang demikian itu merupakan kesan pengabaian
aspek spiritual, etika dan nilai murni serta menekankan kepada habuan
material semata-mata sehingga merencatkan pembangunan insan. Amalan
tidak sihat ini sekiranya tidak dibendung akan menjejaskan kesejahteraan
hidup rakyat Malaysia.

29

KEJAYAAN
5

30

 K

ep
erc

ayaan Kegembiraan

Keseimbangan

Kea
m

an
an

Kejayaan

Cabaran
kesejahteraan:
KECELARUAN

ILMU

•  Tekanan Mental
•  Kerapuhan Institusi
   Keluarga

•  Perpecahan antara
    kaum
•  Politik perkauman

•  Konflik Pegangan
    Agama
•  Aliran Pemikiran
•  Penolakan Agama

•  Budaya pesimistik
•  Ingkar Ilmu
•  Kepincangan tadbir
   urus

•  Keruntuhan moral
•  Kemusnahan alam
•  Jurang sosioekonomi

Keseluruhan cabaran ini secara umumnya berpuncakan ketidakseimbangan antara pembangunan spiritual, mental
dan fizikal sekali gus menyukarkan usaha untuk mencapai kesejahteraan dalam konteks Keluarga Malaysia. Keadaan
ini diburukkan lagi dengan pandemik COVID-19 yang melanda seluruh dunia sehingga bukan sahaja menjejaskan
tahap kesihatan masyarakat tetapi juga memberi kesan domino terhadap kestabilan ekonomi dan hubungan sosial.
Ini terpapar pada Indeks Kesejahteraan Rakyat Malaysia yang menyusut 2.1 peratus kepada 118.3 mata pada tahun
2020, berbanding 120.8 mata pada tahun 2019.

Oleh itu, tadbir urus yang holistik, ampuh dan mampan perlu digerakkan untuk meningkatkan kesejahteraan Keluarga
Malaysia dengan mengambil kira kemajmukan masyarakatnya.

3131

32

TERAS
KELUARGA MALAYSIA
KELUARGA SEJAHTERA
Pengukuhan Keluarga Malaysia Keluarga
Sejahtera didokong oleh tiga teras utama, iaitu
‘Pemeliharaan Keharmonian antara Kaum dan
Penganut Agama’, ‘Pengukuhan Interaksi dan
Hubungan antara Kaum’ dan ‘Pemerkasaan
Tadbir Urus’.

BAB 4

33

“Bani Adam, satu sama lainnya anggota
Dari satu hakikat, ia dicipta.

Tatkala satu musibah menimpa salah satunya
Anggota yang lain tiada menentu jadinya.

Jika kau tiada bersimpati dengan penderitaan orang lain,
Kau tidak layak disebut Bani Adam.”

Gulistān (Taman Mawar) oleh Sa'di Shirazi (Penyair Parsi, Abad ke-13)

34

TERAS PERTAMA: PEMELIHARAAN KEHARMONIAN
ANTARA KAUM DAN PENGANUT AGAMA
Sistem kepercayaan merujuk kepada pengukuhan akidah dan pegangan yang sahih bagi setiap individu di samping
menghormati kepercayaan agama lain. Kesatuan dalam pegangan akidah merupakan asas paling utama dalam
memupuk perpaduan sesama umat Islam. Manakala perbezaan pegangan dalam kelompok besar Keluarga Malaysia
perlu dilihat sebagai asas keharmonian dalam kepelbagaian yang perlu dizahirkan melalui prinsip-prinsip berikut:

Prinsip 1: Berpegang dengan ajaran agama Prinsip 2: Mengiktiraf hak kebebasan
beragama

a. Pegangan kepada ajaran agama dapat
meningkatkan kesatuan dalam kelompok
tertentu.

b. Bagi umat Islam, keimanan kepada Allah yang
Maha Esa merupakan titik kesatuan paling tinggi
dan mutlak.

c. Pegangan akidah Ahli Sunnah wal Jamaah tidak
boleh dikompromi atas alasan ‘tolak ansur’ antara
pelbagai agama dan pegangan kerana tolak-
ansur demikian akan menjejaskan akidah dan
menyebabkan perpecahan dalam kalangan umat
Islam.

a. Mengiktiraf Islam sebagai agama tertinggi
sesuai dengan semangat Perlembagaan
Persekutuan.

b. Mengiktiraf hak setiap individu untuk
melaksanakan tanggungjawab terhadap
agama masing-masing. Ini termasuklah hak
orang bukan beragama Islam untuk memilih
agama yang diyakini dan tidak boleh dipaksa
menganut agama Islam.

35

Prinsip 3: Menghormati hak dan keberadaan
pelbagai kaum dan agama

Prinsip 4: Memperbanyak interaksi dan
dialog dengan semangat muhibbah

a. Saling mengenali, memahami dan menyantuni
kepelbagaian.

b. Berusaha mencari titik persamaan di sebalik
kepelbagaian sistem kepercayaan, budaya,
ideologi, dan pendapat melalui manhaj berfikir
yang benar lagi seimbang.

c. Menghormati identiti agama dan budaya yang
berbagai supaya dapat menjaga keharmonian
semua agama.

d. Mengelakkan perbalahan, cemuhan dan
penghinaan antara agama sepertimana yang
dilarang dalam Islam.

e. Berusaha mengawal emosi sekiranya berlaku
perselisihan dan berusaha menyelesaikannya.

a. Mengamalkan muhibbah sebagai satu
pendekatan penting dalam konteks
interaksi dalam masyarakat majmuk dengan
menghormati kepelbagaian pandangan,
berpandukan maklumat yang benar serta
menjauhi sifat fanatik dan buruk sangka.

b. Bertolak ansur, saling menghormati dan
bersikap adil-seimbang (wasatiyyah)
berasaskan adab perbezaan pandangan dalam
perbincangan dan pertukaran pendapat.

c. Memastikan interaksi dan dialog dilakukan
dalam keadaan yang tertib dan tidak
mendatangkan kerosakan atau kemudaratan
kepada diri dan masyarakat.

Refleksi Perlembagaan Persekutuan:

Perkara 3 (1)         : Islam ialah agama bagi Persekutuan tetapi agama-agama lain boleh diamalkan dengan aman dan
                                damai di mana-mana bahagian Persekutuan.
Perkara 11 (1) : Tiap-tiap orang berhak menganuti dan mengamalkan agamanya dan tertakluk kepada Fasal (4),
                               mengembangkannya.

Refleksi Rukun Negara:

Kesetiaan kepada Raja dan Negara
Kesopanan dan Kesusilaan

36

TERAS KEDUA: PENGUKUHAN INTERAKSI DAN
HUBUNGAN ANTARA KAUM
Kesatuan masyarakat majmuk banyak bergantung kepada cara interaksi dan hubungan sesama individu. Sifat
bersedia untuk mengenali dan memahami kepelbagaian latar belakang agama dan budaya mampu mengukuhkan
perpaduan dan keharmonian masyarakat. Perkara ini boleh dicapai melalui prinsip-prinsip berikut:

Prinsip 1: Mengakui bahawa manusia bermula
daripada satu keluarga

a. Menyedari dan menginsafi bahawa manusia ini
berasal daripada keturunan yang sama.

b. Mengurus sebarang perbezaan dengan
semangat satu keluarga.

Prinsip 2: Mengangkat martabat kemuliaan
insan

a. Memartabatkan insan sesuai dengan kemuliaan
fitrah dan kejadiannya.

b. Memelihara maruah dan kedudukan manusia
selari dengan peranan mereka sebagai khalifah.

c. Mengelakkan penyebaran keburukan atau
kelemahan seseorang sesuai dengan hakikat
kemuliaan insan.

37

Refleksi Perlembagaan Persekutuan:

Perkara 152 (1) : Bahasa Melayu sebagai Bahasa Kebangsaan dan bahasa rasmi, namun bahasa ibunda kaum
                                  lain boleh diajar dan digunakan.
Perkara 153       :  Kedudukan istimewa orang Melayu dan anak negeri Sabah dan Sarawak diiktiraf, namun
                                  kepentingan kaum lain juga dilindungi.
Perkara 181      :  Kedaulatan Raja-Raja Melayu dilindungi.
Bahagian III     :  Hak kewarganegaraan diberikan kepada mereka yang mempunyai kelayakan di bawah
                                 Perlembagaan Persekutuan.

Refleksi Rukun Negara:

Kesetiaan kepada Raja dan Negara
Keluhuran Perlembagaan
Kedaulatan Undang-undang
Kesopanan dan Kesusilaan

Prinsip 3: Mengukuhkan persaudaraan
Prinsip 4: Membina ekosistem hidup yang
bermuafakat untuk mengajak kepada
kebaikan dan mencegah kejahatan

a. Mengukuhkan hubungan sosial dalam
kalangan Keluarga Malaysia yang berbilang
bangsa dan agama dan berusaha untuk
mendamaikan setiap perbezaan pandangan.

b. Memupuk rasa kasih sayang dan hormat-
menghormati antara manusia.

c. Mengamalkan sikap keterbukaan dan
menghormati perbezaan pandangan dan
pendirian.

a. Memelihara keseimbangan dalam kepelbagaian
ekosistem alam.

b. Memanfaatkan potensi yang ada pada setiap
individu dalam usaha membina sebuah keluarga
Malaysia yang harmoni secara kolektif.

c. Saling membantu dalam melaksanakan
perkara-perkara makruf dan mengelakkan
perkara-perkara yang membawa permusuhan
dan persengketaan.

d. Bersatu-padu untuk membanteras perkara
yang boleh memudaratkan pegangan agama,
nyawa, akal, keturunan dan harta.

38

TERAS KETIGA: PEMERKASAAN TADBIR URUS
Sebarang konsep yang murni memerlukan proses pelaksanaan yang betul untuk menghasilkan natijah atau kesan
yang dicita-citakan. Keluarga Malaysia Keluarga Sejahtera sebagai satu gagasan pasti memerlukan tadbir urus yang
bersepadu, menyeluruh dan efektif berdasarkan kepada prinsip-prinsip berikut:

Prinsip 1: Meningkatkan keupayaan dan
                     kemahiran

Prinsip 2: Menggalas tanggungjawab
                      dengan penuh amanah

a. Berusaha menguasai ilmu dan kemahiran yang
bermanfaat daripada sumber yang berwibawa
bagi meningkatkan potensi diri.

b. Menggunakan ilmu dan kemahiran untuk
memberi manfaat kepada diri sendiri, keluarga,
masyarakat, organisasi dan negara.

c. Berterusan untuk membangunkan diri, keluarga
dan organisasi melalui penyelidikan dan inovasi.

a. Menyedari bahawa insan diberi amanah
sebagai khalifah di bumi ini, maka
setiap individu hendaklah menunaikan
tanggungjawab masing-masing dalam ruang
lingkup kedudukannya sebagai ahli keluarga,
pekerja, pemimpin dan sebagainya.

b. Melaksanakan tanggungjawab masing-masing
mengikut kapasiti diri dengan penuh amanah
dan berintegriti.

c. Bertanggungjawab terhadap semua keputusan
atau tindakan yang telah dibuat.

39

Prinsip 3: Melaksanakan tanggungjawab
secara adil, saksama dan ihsan

Prinsip 5: Melindungi kebebasan asasi dalam kerangka Perlembagaan Persekutuan

Prinsip 4: Memastikan kebersamaan dalam
proses pembuatan keputusan

a. Berlaku adil dalam pelaksanaan tanggungjawab
dengan memenuhi hak diri sendiri dan hak orang
lain secara saksama dan mengelakkan sebarang
bentuk kezaliman dan diskriminasi.

b. Menerapkan kesaksamaan dalam pelbagai
aspek tanpa mengira agama dan bangsa serta
menghormati pendirian setiap individu dalam
menerima sistem kepercayaan yang diyakini
benar olehnya untuk menjamin kesejahteraan
hidup bermasyarakat.

c. Bersifat ihsan dengan memudahkan urusan,
tidak membebankan pihak lain dan melakukan
lebih dari yang sepatutnya.

a. Menerapkan nilai kebersamaan dalam proses
pembuatan keputusan. Ini dirujuk sebagai prinsip
syura dengan menjamin peluang dan ruang bagi
semua pihak yang berkepentingan untuk memberi
input dan pendapat demi memastikan keputusan
yang saksama dan seimbang.

b. Merujuk kepada orang-orang yang berkepakaran
berhubung dengan perkara-perkara yang
melibatkan bidang pengkhususan tertentu dalam
membuat keputusan.

c. Mengambil kira maklum balas, sumbang saran atau
aduan pihak-pihak yang berkepentingan dalam
melaksanakan tanggungjawab bagi mencapai
tujuan yang ditetapkan.

a. Memelihara kebebasan asasi dalam kehidupan selagi mana kebebasan itu tidak bertentangan dengan
kehendak syarak atau nilai-nilai murni agama lain.

b. Mengelakkan sebarang konflik dengan tidak mencampuri urusan hal ehwal agama lain.

Refleksi Perlembagaan Persekutuan:

Perkara 3 (1): Islam ialah agama bagi Persekutuan tetapi agama-agama lain boleh diamalkan dengan aman dan
damai di mana-mana bahagian Persekutuan.

Refleksi Rukun Negara:

Kesetiaan kepada Raja dan Negara
Kesopanan dan Kesusilaan

40

TADBIR URUS
KELUARGA MALAYSIA
KELUARGA SEJAHTERA
Tadbir urus Keluarga Malaysia Keluarga Sejahtera,
melalui peranan yang dimainkan oleh individu, keluarga,
masyarakat, organisasi dan Kerajaan serta pendekatan
yang sistematik lagi berstrategi, adalah penting untuk
memastikan kesejahteraan rakyat dan memelihara
keharmonian antara kaum.

BAB 5

41

42

PENDEKATAN KELUARGA MALAYSIA KELUARGA SEJAHTERA
Perpaduan menjadi agenda penting sepanjang zaman merentas batas masa dan geografi dalam sesebuah negara.
Fitrah setiap manusia adalah untuk dapat hidup bersama secara harmoni dan menghindari permusuhan dan konflik.

Perutusan para Nabi dan Rasul adalah untuk mendidik manusia agar kembali kepada fitrah hidup aman dan harmoni
di atas muka bumi dengan mematuhi perintah Allah SWT serta memberikan garis panduan bagi tindakan manusia
demi mengelak daripada kerosakan dan kehancuran (Ibn Ashur, 1998; al-Fasi, 1993).

Justeru, Keluarga Malaysia diperkenalkan bagi mengukuhkan kekuatan rakyat Malaysia dalam mendepani pelbagai
cabaran yang mendatang. Konsep Keluarga Malaysia bersifat inklusif merentasi sempadan agama, bangsa dan kaum
serta mengajak semua rakyat di negara ini bersama-sama sebagai sebuah keluarga yang utuh.

Bagi memastikan kelestarian perpaduan, Maqasid Syariah (Objektif Pensyariatan Islam) perlu diletakkan sebagai
pendekatan dalam tadbir urus Keluarga Malaysia Keluarga Sejahtera. Maqasid Syariah merujuk kepada tujuan-
tujuan yang telah ditetapkan oleh syarak bagi merealisasikan kemaslahatan manusia (Al-Raysuni 1999). Kepentingan
meletakkannya sebagai matlamat akhir adalah kerana ia terbina atas asas yang kukuh (thabit) berlandaskan dasar
tauhid yang satu. Apabila seluruh usaha digerakkan ke arah objektif yang satu, pembentukan kesatuan yang kukuh
sambil mengetepikan perkara-perkara yang boleh memecah-belahkan perpaduan menjadi semakin mudah.

Objektif umum pensyariatan Islam adalah untuk memakmurkan muka bumi, memelihara kestabilan sistem
hidup bersama (ta‘ayush) serta memelihara kelestarian kemakmuran bagi memastikan seluruh penduduk
bumi hidup dengan harmoni.

MANFAAT PENDEKATAN MAQASID SYARIAH
Pelaksanaan, penghayatan dan pengaplikasian ke arah pemeliharaan Maqasid Syariah dalam tadbir urus negara akan
dapat memberi impak positif kepada rakyat dan negara dari aspek-aspek berikut:
a. Jaminan keselamatan, kesejahteraan dan kemakmuran serta kesepaduan hidup masyarakat pelbagai agama, bangsa

dan budaya di Malaysia.
b. Penjagaan dan penghormatan sesama manusia sama ada Islam atau bukan Islam dalam mengamalkan agama masing-

masing seperti yang termaktub dalam Perlembagaan Persekutuan.
c. Pembukaan jalan kepada usaha-usaha pembaharuan, penambahbaikan, pengukuhan dan pembudayaan dalam tadbir

urus negara.

43

PEMELIHARAAN MASLAHAH
Sejahtera, sepertimana yang didefinisikan, adalah penzahiran pemeliharaan maslahah, iaitu kebaikan atau sesuatu
yang berfaedah. Menurut Imam al-Ghazali, maslahah ialah pemeliharaan lima tujuan syarak, iaitu agama, nyawa, akal,
keturunan dan harta. Justeru, setiap perkara yang mengandungi elemen pemeliharaan terhadap lima asas ini ialah
maslahah manakala setiap perkara yang meluputkan asas-asas ini adalah mafsadah. Penghapusan mafsadah itu
sendiri merupakan satu maslahah (Al-Ghazali, 2000).
Pada asasnya, pemeliharaan maslahah merupakan tanggungjawab individu. Namun, kedinamikan prinsip ini telah
mengubah peranan individu kepada peranan keluarga, masyarakat, organisasi dan kerajaan. Kelima-lima peringkat
pelaksana bertanggungjawab untuk memelihara lima prinsip maslahah dalam ruang lingkup tanggungjawab dan
peranan masing-masing. Dengan mengambil kira kelima-lima aspek pemeliharaan maslahah, maka dapat diimbangi
keperluan pembangunan rohani, jasmani, mental dan fizikal pada lima aspek pemeliharaan maslahah seperti berikut:

Pemeliharaan
   Agama

Pemeliharaan
                        Harta

   Pemeliharaan
Akal

Pemeliharaan
     Nyawa

Pemeliharaan Keturunan

44

Jadual 1: Contoh pelaksanaan pemeliharaan agama berdasarkan lima peringkat pelaksana

Peringkat Pelaksana Contoh Pelaksanaan

Mendalami ilmu agama dan memperbaiki kefahaman agama melalui program-program
ilmu yang sah dan diiktiraf; melaksanakan dan mempertingkat mutu ibadah sebagai
daya tahan terhadap pelbagai tarikan hawa nafsu.

Mengenal pasti ahli sarjana dan ulama yang membawa kepada peningkatan kefahaman
agama serta keluhuran budi masyarakat; mengimarahkan masjid dengan program
keagamaan menganjurkan program-program keagamaan dalam komuniti.

Memastikan panduan agama dijadikan sandaran dalam keputusan, pendekatan dan
dasar organisasi; menganjurkan program-program pengajian agama yang intensif dan
interaktif untuk pelanggan dan pihak-pihak lain yang berkepentingan.

Menerapkan unsur agama dalam pentadbiran kerajaan; meningkatkan taraf kemudahan
melaksanakan ibadah; mengekang ajaran-ajaran yang bertentangan dengan Islam;
menguatkuasakan undang-undang terhadap perkara yang bertentangan dengan
agama dan semangat yang termaktub dalam Perlembagaan Persekutuan.

Memberi didikan agama yang sempurna dari sudut akidah, syariah dan akhlak.

Individu

Keluarga

Masyarakat

Organisasi

Kerajaan

Pemeliharaan agama menuntut setiap umat Islam untuk berpegang dengan akidah Ahli Sunnah wal Jamaah dan
menzahirkan pegangan akidah tersebut melalui ibadah yang dilaksanakan demi mendapat keredaan Allah SWT. Ibadah
yang disyariatkan memberikan impak yang tinggi terhadap aspek etika dan akhlak kerana ibadah membentuk sifat taqwa
dan meletakkan kebergantungan hanya kepada Allah SWT. Pelaksanaan syariat juga membawa kepada kesaksamaan
tanggungjawab yang memberi kesan dalam memenuhi hak diri sendiri dan hak orang-orang yang berkaitan. Akidah Islam
juga menuntut umat Islam supaya memelihara keharmonian kehidupan dalam kalangan masyarakat pelbagai agama.

Pada sisi yang lain, pemeliharaan agama turut menuntut pencegahan sebarang tindakan yang boleh menjejaskan
pegangan akidah.  Salah satu tindakan pencegahan ini ialah melalui penguatkuasaan undang-undang.

Aspek pemeliharaan agama perlu dilaksanakan oleh semua lapisan Keluarga Malaysia yang boleh digambarkan secara
umumnya seperti yang berikut:

Pemeliharaan Agama

45

Peringkat Pelaksana Contoh Pelaksanaan

Individu

Keluarga

Masyarakat

Organisasi

Kerajaan

Dalam pemeliharaan nyawa, Islam meletakkan nilai yang tinggi ke atas nyawa setiap makhluk. Justeru, aspek kesihatan,
keselamatan dan keamanan perlu dipelihara berdasarkan syariat Islam. Atas asas semangat keterangkuman Keluarga
Malaysia, semua makhluk berhak untuk hidup dengan tenang tanpa gangguan. Pada peringkat Kerajaan, jaminan ini juga
perlu diberikan kepada rakyat tanpa mengira latar belakang agama, bangsa dan budaya.

Menjadi tanggungjawab semua pihak untuk mengelakkan perkara-perkara yang boleh memudaratkan nyawa diri sendiri
atau orang lain. Nyawa seseorang tidak boleh diambil atau ditamatkan sewenang-wenangnya tanpa hak. Selain itu, perkara-
perkara yang boleh menggugat keselamatan dan keamanan awam hendaklah dielakkan melalui kecaknaan terhadap
undang-undang dan penguatkuasaannya secara berkesan. Ini menunjukkan sifat kebersamaan Keluarga Malaysia dalam
memastikan kualiti hidup yang tinggi bagi semua.

Aspek pemeliharaan nyawa perlu dilaksanakan oleh semua lapisan Keluarga Malaysia yang boleh digambarkan secara
umumnya seperti berikut:

Jadual 2: Contoh pelaksanaan pemeliharaan nyawa berdasarkan lima peringkat pelaksana

Menjaga kesihatan diri dan pemakanan; mengelak daripada melakukan perkara yang
boleh memudaratkan diri atau orang lain.

Menjaga kebersihan persekitaran dan alam sekitar, memantau keselamatan kawasan
perumahan; mengelakkan berlakunya perkara yang boleh menjejaskan keselamatan
komuniti.

Mengadakan program kebersihan persekitaran organisasi, kesihatan warga organisasi
dan masyarakat; memastikan keselamatan organisasi dan masyarakat.

Memperkasakan perkhidmatan dan fasiliti kesihatan; menetapkan polisi keselamatan
jalan raya, menjamin keselamatan makanan; memelihara keseimbangan ekologi;
menguatkuasakan undang-undang yang berkaitan.

Menjaga kebersihan persekitaran dan pemakanan; memelihara keharmonian keluarga.

Pemeliharaan Nyawa

46

Jadual 3: Contoh pelaksanaan pemeliharaan akal berdasarkan lima peringkat pelaksana

Akal mencirikan ketinggian kedudukan insan sehingga diberikan tanggungjawab sebagai khalifah untuk dipikul
(taklif). Pemeliharaan akal bukan sekadar mengelakkan kemudaratan terhadap fungsinya tetapi juga merangkumi
usaha pengembangan dan penguasaan ilmu dalam pelbagai cabang, pembudayaan pemikiran strategik, pengukuhan
persefahaman antara pelbagai agama dan bangsa dan penyediaan peluang pendidikan yang saksama kepada masyarakat.

Sebarang perkara yang boleh menyekat fungsi akal atau merosakkan akal dilarang seperti pengambilan dadah, arak dan
seumpamanya. Justeru, perkhidmatan kesihatan penting untuk memelihara bukan sahaja nyawa tetapi juga kesihatan
mental dan psikologi rakyat secara amnya. Malah, penguatkuasaan undang-undang perlu untuk mengekang sebarang
bentuk perkara yang menjejaskan fungsi akal secara langsung atau tidak langsung.

Aspek pemeliharaan akal perlu dilaksanakan oleh semua lapisan Keluarga Malaysia yang boleh digambarkan secara
umumnya seperti yang berikut:

Pemeliharaan Akal

Peringkat Pelaksana Contoh Pelaksanaan

Individu

Keluarga

Masyarakat

Organisasi

Kerajaan

Menuntut ilmu; menjaga kesihatan mental; mengoptimumkan penggunaan akal
melalui pembacaan karya-karya yang berfaedah, kegiatan berfikir yang betul, dan
perbincangan yang sihat; menjauhi perkara yang merosakkan akal.

Memastikan anak-anak mendapat pendidikan yang sempurna dan menerapkan semangat
untuk terus menuntut ilmu; meneroka ilmu baharu dan mengamalkannya; sentiasa
memberi peringatan agar dapat mengelakkan perbuatan yang menjejaskan fungsi akal.

Menggalakkan sebaran maklumat yang baik melalui media massa; sentiasa
meningkatkan kesedaran terhadap penguasaan ilmu yang baik; mengelakkan perkara
yang dilarang dalam agama dan nilai-nilai murni.

Mengadakan program diskusi; menyediakan pelbagai maklumat untuk menggalakkan
warganya berfikir; menjalankan penyelidikan dan program berinovasi; mengelak
daripada penggunaan akal bagi tujuan yang bertentangan dengan Islam.

Memberi ruang dan penekanan sewajarnya untuk meningkatkan kesarjanaan ilmu
bermanfaat; mengukuhkan sistem pendidikan yang terbaik; menggalakkan program
inovasi dan kreativiti; menggalakkan program pembangunan modal insan; mengenal
pasti mekanisme kesihatan mental; menguatkuasakan undang-undang berkaitan
alkohol, dadah, pornografi dan perkara-perkara yang merosakkan akal yang memberi
kesan buruk terhadap sahsiah dan diri.

47

Pemeliharaan keturunan amat berkait rapat secara etika dan akhlaknya dengan penjagaan kehormatan dan kemuliaan
insan. Seluruh Keluarga Malaysia berhak mendapat jaminan agar kedudukannya sebagai insan dihormati selagimana
bertepatan dengan fitrah kemanusiaan dan nilai agama. Pada asasnya, pemeliharaan keturunan adalah melalui
perkahwinan dan pengukuhan institusi keluarga. Apabila institusi keluarga dapat diperkukuhkan, maka akan terbentuk
sifat kecaknaan terhadap masyarakat yang sekali gus mengukuhkan sistem sosial.

Pemeliharaan keturunan juga menuntut usaha-usaha yang mengekang daripada berlakunya kebejatan akhlak seperti
pelakuan zina, sumbang mahram, LGBT dan sebagainya. Oleh yang demikian, usaha-usaha secara bersepadu perlu
digerakkan oleh pihak Kerajaan untuk membendung keruntuhan akhlak dalam kalangan Keluarga Malaysia.

Aspek pemeliharaan keturunan perlu dilaksanakan oleh semua lapisan Keluarga Malaysia yang dapat digambarkan secara
umumnya seperti yang berikut:

Jadual 4: Contoh pelaksanaan pemeliharaan keturunan berdasarkan lima peringkat pelaksana

Peringkat Pelaksana Contoh Pelaksanaan

Individu

Keluarga

Masyarakat

Organisasi

Kerajaan

Pemeliharaan Keturunan

Menjaga akhlak dan adab dalam pergaulan.

Memelihara hubungan kekeluargaan dan hubungan nasab; mendidik ke arah
mengelakkan hubungan yang ditegah syarak.

Mengambil berat kebajikan dan keselamatan kejiranan; meningkatkan kesedaran
terhadap sahsiah remaja dan masyarakat.

Meningkatkan kesedaran perihal kesan penggunaan media sosial terhadap
hubungan kekeluargaan; meningkatkan kesedaran terhadap pembangunan jati
diri dan sahsiah.

Memperkasakan sistem kekeluargaan, memperkasakan dasar perumahan yang
baik; meningkatkan fasiliti reproduktif yang baik; menetapkan polisi nikah, cerai
dan rujuk yang berkesan; mewujudkan dasar keluarga dan perumahan negara;
menyediakan bantuan sokongan kepada ibu tunggal, warga emas dan anak yatim;
memperkemaskan sistem perundangan berkaitan keluarga dan hubungan sosial.

48

Pada asasnya Islam menganjurkan amalan berzakat, bersedekah, berwakaf dan menderma. Semua ini merupakan jaminan
kewangan yang ampuh bagi sistem sosial demi kesejahteraan rakyat. Pemeliharaan harta juga meliputi harta alih dan
harta tak alih. Pengurusan kewangan mempunyai skop yang sangat besar, merangkumi kewangan keluarga, perniagaan,
peningkatan ekonomi, perdagangan, dan pengurusan sumber alam secara sistematik, berintegriti serta lestari.

Pengurusan yang berteraskan syariat Islam secara besungguh-sungguh akan dapat mengelakkan berlakunya pembaziran,
penindasan, kezaliman, monopoli dan rasuah yang menghakis kesejahteraan individu, masyarakat dan negara. Kerosakan
sedemikian dapat ditangani melalui pemerkasaan dan penguatkuasaan undang-undang yang berkaitan.

Aspek pemeliharaan harta perlu dilaksanakan oleh semua lapisan Keluarga Malaysia yang boleh digambarkan secara
umumnya seperti yang berikut:

Jadual 5: Contoh pelaksanaan pemeliharaan harta berdasarkan lima peringkat pelaksana

Peringkat Pelaksana Contoh Pelaksanaan

Individu

Keluarga

Masyarakat

Organisasi

Kerajaan

Pemeliharaan Harta

Mengurus kewangan peribadi, belanja secara berhemah; mencari pekerjaan, tidak
mengambil hak orang lain; mengeluarkan zakat;  memperbanyak sedekah dan wakaf.

Mengurus kewangan keluarga; mengeluarkan zakat; menjana pendapatan keluarga;
mengurus penggunaan air dan elektrik.

Memelihara dan membangunkan sumber dan khazanah alam secara berhemah untuk
manfaat masyarakat; menghidupkan ekonomi demi kepentingan bersama.

Menyumbang dan melaburkan lebihan keuntungan untuk penyebaran dan pengukuhan
ilmu yang bermanfaat; mengadakan program keusahawanan; meningkatkan kesedaran
perniagaan, pelaburan, perbankan Islam dan takaful; menyediakan bantuan modal
perniagaan dan pendanaan.

Menjana pendapatan negara; mengurus ekonomi negara; memperkasakan sistem
percukaian; mengurus harta wakaf dan zakat; mengurus hubungan perdagangan
antarabangsa; memperkasakan peruntukan undang-undang dalam aspek yang
berkaitan.

49

GARIS PANDUAN PEMELIHARAAN MASLAHAH
Bagi mencapai kesejahteraan berteraskan panduan syarak, aspek maslahah perlu dikenal pasti dalam menguruskan
pelbagai isu semasa yang timbul dalam proses pembuatan keputusan. Penentuan maslahah tertakluk kepada empat
prinsip yang berikut (Al-Buti, 1973):
a.  Maslahah dikenal pasti dalam lingkungan maksud syarak.
b.  Maslahah tidak bertentangan dengan nas al-Quran dan hadith.
c.  Maslahah tidak bertentangan dengan qiyas.
d.  Maslahah yang lebih penting diutamakan berdasarkan kepada tahap berikut:

i.     Tahap kekuatan mengikut susunan keutamaan, iaitu pada peringkat daruriyyat (keperluan), hajiyat (kehendak)
        atau tahsiniyyat (pelengkap).
ii.  Tahap kesannya kepada jumlah golongan sasaran mengikut susunan keutamaan, iaitu untuk kepentingan
       negara, sesuatu kelompok masyarakat, dan akhir sekali individu.
iii. Tahap implikasi berdasarkan analisis risiko yang jelas dan keyakinan bahawa manfaat yang diperoleh lebih
        besar berbanding kemudaratan.

Refleksi Kaedah Fiqh

Tanggungan kemudaratan khas untuk
mengelakkan kemudaratan umum

Mengelak keburukan diutamakan ke atas
mendapat kemaslahatan

Perkara-perkara darurat diukur menurut kadar
keperluan

Tindakan pemimpin ke atas rakyatnya
tertakluk kepada maslahah

Apabila berlaku pertembungan antara dua
keburukan, keburukan yang lebih besar
dicegah daripada berlaku dengan menanggung
keburukan yang lebih ringan.

50

CIRI-CIRI TADBIR URUS KELUARGA MALAYSIA KELUARGA
SEJAHTERA
a. Meletakkan Maqasid Syariah sebagai matlamat akhir untuk dicapai oleh para pemimpin dalam memelihara

kemaslahatan awam melalui dasar dan polisi kerajaan.
b. Melaksanakan tadbir urus yang cekap melalui sistem penyampaian yang berkesan dan konsisten.
c. Memelihara hubungan dengan Pencipta, manusia dan persekitaran melalui penerapan nilai dan etika dalam

kalangan pemimpin dan warga organisasi.

Ciri-ciri ini, meskipun terpakai pada setiap peringkat kerajaan, namun secara prinsipnya juga terpakai pada lapisan
individu, keluarga, masyarakat dan organisasi.

KOMPONEN KEJAYAAN TADBIR URUS KELUARGA
MALAYSIA KELUARGA SEJAHTERA

a. Kepimpinan – Pemimpin hendaklah memainkan peranan yang besar dalam memahami kerangka pensyariatan

Islam dan membudayakannya dalam organisasi.
b. Dasar dan Polisi – Dasar dan polisi yang digubal atau dilaksanakan hendaklah menekankan aspek pemeliharaan

maslahah untuk memastikan kesejahteraan semua pihak.
c. Warga organisasi – Semua warga organisasi perlu memahami dan menghayati kerangka pensyariatan Islam agar

ianya dapat diterapkan dalam diri setiap individu dan diterjemahkan melalui program-program penyampaian
perkhidmatan yang dilaksanakan.

d. Nilai dan Etika – tujuh nilai dan etika dalam tadbir urus yang perlu dipelihara oleh pemimpin dan sekalian warga
ialah:

 Pertanggungjawaban

Hikmah

Keprihatinan

Keadilan

Ketelusan Integriti

Keberkesanan

51

CIRI-CIRI TADBIR URUS
KELUARGA MALAYSIA KELUARGA SEJAHTERA

Ciri-ciri tadbir urus yang berteraskan Maqasid Syariah akan tercapai apabila ia dizahirkan melalui komponen-
komponen kejayaan tadbir urus seperti yang berikut:

Meletakkan Maqasid Syariah sebagai matlamat akhir

Melaksanakan tadbir urus yang cekap

Memelihara hubungan dengan
Pencipta, manusia & persekitaranKepimpinan

Dasar & Polisi Kepimpinan

Dasar & Polisi

KO
M

PO
N

EN
 K

EJ
AY

A
A

N

Kepimpinan

Warga Organisasi

Nilai & Etika

52

MODEL MEKANISME
PELAKSANAAN PADA
PERINGKAT AGENSI DI
JABATAN PERDANA MENTERI
(HAL EHWAL AGAMA)

BAB 6

53

54

PELAKSANAAN PADA PERINGKAT AGENSI DI JABATAN
PERDANA MENTERI (JPM) (HAL EHWAL AGAMA - HEA)
Pelaksanaan I~MaqSD 2021, iaitu kajian saintifik untuk mengukur tahap pengaplikasian Maqasid Syariah dalam fungsi
organisasi agensi-agensi di JPM (HEA), telah dilaksanakan dengan mengumpul data pelaksanaan fungsi agensi-agensi
sepanjang tahun 2020 sehingga bulan April 2021. Hasil kajian menunjukkan bahawa aspek pemeliharan nyawa dan
harta tidak mencapai tahap yang tinggi sedangkan dua perkara ini amat penting tatkala masyarakat sedang berdepan
dengan situasi pandemik COVID-19. Aspek pemeliharaan keturunan pula berada pada tahap yang baik namun masih perlu
diperkasakan. Dua aspek tertinggi ialah pemeliharaan agama dan akal. Aspek pemeliharaan agama lebih banyak tertumpu
kepada pengukuhan institusi agama pada peringkat Persekutuan manakala aspek pemeliharaan akal lebih banyak
dilaksanakan melalui program-program pembudayaan ilmu.

Hasil kajian ini memberi isyarat penting bahawa satu kaedah tadbir urus untuk menangani isu ini amat diperlukan
agar kesejahteraan rakyat dapat dipelihara.

INISIATIF MANTAP DAN PENERAPAN PRINSIP MASLAHAH
Dengan hasrat agar rakyat Malaysia tanpa mengira agama dan bangsa akan berganding bahu memulihkan negara
daripada impak-impak negatif akibat COVID-19, YB Senator Datuk Haji Idris bin Haji Ahmad, Menteri di JPM (HEA)
telah memperkenalkan Inisiatif Mantap yang merangkumi lima inisiatif utama iaitu:
a.  Pemantapan mental, jasmani dan rohani.
b.  Pemantapan sistem pendidikan Islam.
c.  Pemantapan institusi kekeluargaan, sosial dan komuniti Islam.
d.  Pemantapan institusi masjid dan surau.
e.  Pemantapan sosio-ekonomi ummah.

Inisiatif Mantap dilaksanakan dengan mengambil kira penerapan lima prinsip maslahah seperti berikut:
a. Prinsip memelihara agama ditekankan dalam Inisiatif Pemantapan Mental, Jasmani dan Rohani, Inisiatif

Pemantapan Sistem Pendidikan Islam dan juga Inisiatif Pemantapan Institusi Masjid dan Surau.
b. Prinsip memelihara nyawa pula ditekankan dalam pelaksanaan Inisiatif Pemantapan Institusi Kekeluargaan,

Sosial dan Komuniti Islam dan Inisiatif Pemantapan Sosio Ekonomi Ummah.
c. Prinsip memelihara akal ditekankan dalam Inisiatif Pemantapan Mental, Jasmani dan Rohani, Inisiatif Pemantapan

Pendidikan Islam dan juga Inisiatif Pemantapan Institusi Masjid dan Surau.
d. Prinsip memelihara keturunan pula ditekankan dalam pelaksanaan Inisiatif Pemantapan Mental, Jasmani dan

Rohani dan Inisiatif Pemantapan Institusi Kekeluargaan, Sosial dan Komuniti Islam.
e. Prinsip memelihara harta diberi perhatian penuh dalam melaksanakan Inisiatif Pemantapan Institusi Masjid dan

Surau dan Inisiatif Pemantapan Sosio Ekonomi Ummah.

5555

56

Melalui penerapan seumpama ini, prinsip-prinsip tersebut dapat diterjemahkan dalam bentuk tindakan yang disusun
melalui pelan strategik. Ciri-ciri Keluarga Malaysia turut diambil kira bagi mengukuhkan pelaksanaan prinsip-prinsip
itu. Sebagai contoh, konsep penerapan yang dimaksudkan ini dapat diperhatikan melalui Jadual 6.

Inisiatif Mantap Pemeliharaan
Maslahah Contoh program Nilai & Ciri Keluarga Malaysia

Pemantapan Mental,
Jasmani dan Rohani

Agama
Akal

Nyawa
Keturunan

Talian MyCare Cov-19
Kesyukuran:
•  Beriman
•  membudayakan amalan sihat fizikal dan mental

Pemantapan Sistem
Pendidikan Islam

Agama
Akal

Program Inspirasi
Pendidikan

Kesyukuran:
•  Beriman
•  Membudayakan amalan sihat fizikal dan mental
•  Kasih sayang
•  Hormat dan taat

Pemantapan Institusi
Kekeluargaan, Sosial dan

Komuniti Islam

Nyawa
Keturunan

Kempen Penerangan,
Kesedaran

dan Pencegahan
Undang-Undang
Jenayah Syariah

Keterangkuman:
• Membina akhlak mulia seluruh anggota keluarga

Kebersamaan:
• Memastikan suasana harmoni dapat dikecapi keluarga
• Menjaga kehormatan dan maruah keluarga
• Menyemai semangat keamanan dan kesejahteraan
   dalam diri ahli keluarga

Pemantapan Institusi
Masjid dan Surau

Agama
Akal

Harta

Masjid sebagai pusat
komuniti

“One Stop Center”

Kesyukuran:
•  Beriman
•  Membudayakan amalan sihat fizikal dan mental

Pemantapan Sosio
Ekonomi Ummah

Nyawa
Harta

Program
Pembangunan

Usahawan Asnaf
(Kerjasama

strategik dengan SME
Bank

dan Maybank)

Kebersamaan:
• Kebertanggungjawab-an terhadap keluarga
• Menyemaikan semangat prihatin untuk membantu ahli
  keluarga

Jadual 6: Contoh penerapan pemeliharaan maslahah serta nilai dan ciri Keluarga Malaysia

Inisiatif ini digerakkan dengan mengambil kira tadbir urus organisasi berteraskan Maqasid Syariah. Komponen-
komponen kejayaan tadbir urus, iaitu kepimpinan, dasar dan polisi, warga organisasi serta nilai dan etika digerakkan
secara bersepadu dalam ruang lingkup bidang kuasa setiap agensi di JPM (HEA) untuk memastikan sistem
penyampaian yang berkesan bagi memastikan kesejahteraan rakyat secara amnya.

57

Pemeliharaan Maslahah

Nilai & Ciri Keluarga Malaysia

INISIATIF MANTAP

Pemantapan
Mental, Jasmani

& Rohani

Pemantapan
Sistem

Pendidikan
Islam

Pemantapan
Institusi

Kekeluargaan,
Sosial & Komuniti

Pemantapan
Institusi Masjid

dan Surau

Pemantapan
Sosio Ekonomi

Ummah

Memelihara
agama, nyawa,

akal &
keturunan

Memelihara
nyawa &

keturunan

Memelihara
agama, akal &

harta

Memelihara
nyawa &

harta

Memelihara
agama &

akal

57

58

PENUTUP
Rakyat Malaysia perlu berganding bahu untuk memulihkan negara daripada kesan-kesan pandemik COVID-19. Justeru,
gagasan Keluarga Malaysia adalah satu gagasan yang amat wajar diketengahkan bagi mencapai matlamat ini. Perpaduan
dalam kepelbagaian amat penting agar masyarakat berbilang agama, bangsa dan budaya akan dapat beriltizam dan
bersatu hati untuk mendepani sebarang cabaran yang mendatang.

Seluruh Keluarga Malaysia perlu berusaha bukan sahaja untuk mencapai kesejahteraan tetapi juga untuk mengekalkan
kesejahteraan tersebut agar setiap insan dapat mengecapi kehidupan yang aman dan makmur. Asas utama untuk
mencapai kesejahteraan adalah dengan mengukuhkan akidah dan pegangan terhadap agama Islam.

Pemahaman mengenai Maqasid Syariah dapat memandu manusia ke arah perpaduan dan kesatuan yang utuh kerana
paksinya ialah ke-Esaan Allah selain potensinya untuk menjadi titik kesatuan yang paling utama dalam kalangan
manusia. Penghayatan terhadap Maqasid Syariah akan dapat mewujudkan Keluarga Malaysia yang sentiasa memastikan
keharmonian hidup pelbagai agama dan bangsa berlandaskan pengukuhan akhlak dan nilai-nilai murni.

Pemeliharaan maslahah yang merupakan objektif utama pensyariatan berupaya menjadi panduan dalam mendepani
pelbagai cabaran dan pertembungan kepentingan pelbagai agama dan bangsa. Prinsip pemeliharaan maslahah menjadi
mekanisme paling ampuh untuk menyelesaikan sebarang isu atau konflik di samping memelihara kesejahteraan rakyat
secara amnya.

Aspirasi Keluarga Malaysia Keluarga Sejahtera akan dapat membantu meningkatkan kemakmuran dan keharmonian
masyarakat, memperkukuhkan tindakan kerajaan dalam mendepani sebarang cabaran serta memastikan kestabilan
sosial, ekonomi dan politik untuk kepentingan bersama.

59

RUJUKAN
Abd Al-Ati, Hammudah. 1977. The Family Structure in Islam.

Amerika Utara: American Trust Publication.

Al-Attas, Syed Muhammad Naquib. 1993. The Meaning and
Experience of Happiness in Islām. Kuala Lumpur: ISTAC.

____. 2001. Risalah untuk Kaum Muslimin. Kuala Lumpur: ISTAC.

Al-Buti, Muhammad Said Ramadan. 1973. Dawabit al-Maslahah fi
al-Shariah al-Islamiyyah. Beirut: Muassash al-Risalah.

Al-Fasi, Allal. 1993. Maqasid al-Shariah al-Islamiyyah wa
Makarimuha. Beirut: Dar al-Qarb al-Islami.

Al-Ghazali, Abu Hamid Muhammad. 2000. Al-Mustasfa fi Ilm
al-Usul. Ed. Abdul Salam Muhammad. Beirut: Dar al-Kutub
al-Ilmiyyah.

Al-Raysuni, Ahmad. 1999. Al-Fikr al-Maqasidi Qawa'iduh wa
Fawa`iduh. Casablanca: Matba'ah al-Najah al-Jadidah.

Ali Jumu'ah. 2012. Al-Namazij al-Arba'ah min Hady al-Nabi SAW
fi al-Ta'ayush Ma' al-Akhar: Al-Asas wa al-Maqasid. Dar al-
Faruq.

Chapra, M. Umer. 2008. "The Islamic Vision of Development
in the Light of Maqasid al-Shariah." Islamic Research
and Training Institute, Islamic Development Bank 1-55.
doi:10.13140/RG.2.1.4188.5047.

Dewan Bahasa & Pustaka. 2017. Sejahtera. Capaian 12 Disember,
2021. https://prpm.dbp.gov.my/cari1?keyword=sejahtera.

Dzulkifli Abdul Razak,  Nasha Rodziadi Khaw, Zulkifly Baharom,
Mahazan Abdul Mutalib, and Hood Mohd Salleh. 2018.
"Decolonising the Paradigm of Sustainable Development
through the Traditional Concept of Sejahtera." Dalam
Academia and Communities-Engaging for Change, oleh
Zinaida Fadeeva, Laima Galkute dan Kiran Chhokar, 210-219.

United Nations University, Institute for Advance Study of
Sustainability (UNU-IAS).

________. 2018. "What is Sejahtera?" New Straits Times.

Ibn Ashur, Muhammad Tahir. 1998. Maqasid al-Shariah al-
Islamiyyah. Ed. Muhammad al-Tahir al-Misawi. Kuala
Lumpur: Al-Basair li al-Intaj al-Ilmi.

Jabatan Perangkaan Malaysia. 2021. "Indeks Kesejahteraan
Rakyat Malaysia." Jabatan Perangkaan Malaysia. Capaian
12 Disember, 2021. https://www.dosm.gov.my/v1/index.
php/index.php?r=column/cthemeByCat&cat=477&bul_
id=a0EzVVRiRGg3U0hISnFMWUdJa3E4dz09&menu_
id=U3VPMldoYUxzVzFaYmNkWXZteGduZz09.

Kamal Hassan. 2020. The Malay Concept of SEJAHTERA from an
Islamic Perspective: An Introduction. Capaian 12 Disember,
2021. https://www.iium.edu.my/centre/centris/the-malay-
concept-of-sejahtera-from-an-islamic-perspective-an-
introduction.

Kementerian Perpaduan Negara. 2021. Dasar Perpaduan Negara.
Putrajaya: Kementerian Perpaduan Negara.

Kraut, Richard. 2015. "Aristotle on Well-being." Dalam The
Routledge Handbook of Philosophy of Well-Being, oleh
Guy Fletcher, 20-27. The Routledge. doi:https://www.
routledgehandbooks.com/doi/10.4324/9781315682266.ch2.

Muslihuddin Sa’di. 1880. The Gulistān (Rose Garden). Edward B.
Eastwick (penterjemah). 2nd ed. London: Trübner & Co.,
Ludgate Hill.

Shohana Hussin. 2010. “Kesejahteraan dan Kedamaian melalui
Pembangunan Modal Insan: Kajian Teks Hidayah al-Salikin.”
Dalam Seminar Serantau Islam dan Kesejahteraan Sejagat.
24 – 25 Februari 2010, Universiti Islam Sultan Sharif Ali
Brunei Darussalam.

60

PENAUNG
YB Senator Datuk Haji Idris bin Haji Ahmad

Menteri di Jabatan Perdana Menteri (Hal Ehwal Agama)

YB Datuk Ahmad Marzuk Bin Shaary
Timbalan Menteri di Jabatan Perdana Menteri (Hal Ehwal Agama)

PENASIHAT
YBhg. Datuk Hajah Hakimah binti Mohd Yusoff

Ketua Pengarah Jabatan Kemajuan Islam Malaysia (JAKIM)

YBhg. Dr. Mohamed Azam bin Mohamed Adil
Ketua Pengarah Institut Kefahaman Islam Malaysia (IKIM)

AHLI PANEL
YBrs. Dr. Mohd Zaidi bin Ismail – IKIM
Puan Nor Safina binti Zainal – JAKIM

YBrs. Dr. Mohd Farid bin Mohd Shahran – IKIM
YBrs. Prof. Dr. Arieff Salleh bin Rosman – UTM

Puan Hajah Siti Fatimah binti Abd Rahman – IKIM
En. Nushi Bin Mahfodz – Pejabat Menteri di JPM (HEA)

En. Azman bin Mat Hassan – JAKIM
Dr. Wan Nadzirah binti Wan Mohamad – JAKIM

En. Mohd Noor bin Omar – IKIM
Puan Enizahura binti Abdul Aziz– IKIM

Dr. Mohd Izwan bin Md Yusof – Pejabat Menteri di JPM (HEA)
En. Muhammad Syafiq bin Borhanuddin – IKIM

Puan Nor Shaidayani binti Samah – JAKIM
Dr. Taqwa binti Zabidi – JAKIM

En. Mohd Bukhari bin Haliah – JAKIM
Puan Nor Faiezah binti Mohd Zainal – JAKIM

En. Muhammad Fauzan bin Ab Manan – JAKIM
En. Mohammad Akmal Amin bin Mahamat – JAKIM

60


Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_001.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_002.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_003.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_004.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_005.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_006.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_007.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_008.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_009.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_010.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_011.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_012.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_013.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_014.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_015.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_016.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_017.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_018.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_019.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_020.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_021.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_022.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_023.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_024.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_025.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_026.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_027.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_028.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_029.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_030.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_031.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_032.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_033.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_034.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_035.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_036.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_037.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_038.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_039.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_040.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_041.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_042.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_043.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_044.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_045.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_046.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_047.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_048.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_049.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_050.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_051.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_052.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_053.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_054.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_055.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_056.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_057.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_058.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_059.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_060.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_061.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_062.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_063.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_064.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_065.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_066.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_067.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_068.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_069.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_070.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_071.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_072.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_073.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_074.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_075.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_076.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_077.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_078.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_079.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_080.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_081.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_082.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_083.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_084.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_085.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_086.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_087.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_088.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_089.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_090.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_091.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_092.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_093.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_094.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_095.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_096.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_097.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_098.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_099.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_100.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_101.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_102.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_103.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_104.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_105.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_106.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_107.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_108.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_109.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_110.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_111.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_112.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_113.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_114.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_115.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_116.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_117.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_118.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_119.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_120.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_121.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_122.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_123.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_124.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_125.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_126.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_127.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_128.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_129.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_130.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_131.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_132.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_133.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_134.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_135.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_136.jpg

Manual-On-HIV-Aids-In-Islam_Page_137.jpg