Garis Panduan Umum

Tadbir Urus Berteraskan
Syariah (GTU-s)

Tadbir Urus
Berteraskan
Syariah

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   1 9/13/17   12:35 PM

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   2 9/13/17   12:35 PM

Disediakan Oleh
TASK FORCE (PASUKAN KHAS) TADBIR URUS

AGENSI AGAMA DI BAWAH JABATAN PERDANA MENTERI

Garis Panduan Umum

Tadbir Urus Berteraskan
Syariah (GTU-s)

Tadbir Urus
Berteraskan
Syariah

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   3 9/13/17   12:35 PM

Diterbitkan Oleh
JABATAN KEMAJUAN ISLAM MALAYSIA (JAKIM)

www.islam.gov.my

Cetakan Pertama 2017

Hak Cipta Terpelihara

Hak Cipta Terpelihara tidak dibenarkan mengeluar ulang mana-mana bahagian
artikel, ilustrasi dan isi kandungan buku ini dalam apa juga bentuk dan dengan
cara apa jua sama ada secara elektronik, fotokopi, mekanik, rakaman atau cara
lain sebelum mendapat izin bertulis daripada Ketua Pengarah, Jabatan Kemajuan
Islam Malaysia, Pusat Pentadbiran Kerajaan Persekutuan, 62519 Putrajaya.

Perpustakaan Negara Malaysia  Data Pengkatalogan-dalam-penerbitan

Task Force (Pasukan Khas) Tadbir Urus
Garis Panduan Umum Tadbir Urus Berteraskan Syariah (GTU-s) /
Disediakan oleh TASK FORCE (PASUKAN KHAS) TADBIR URUS, AGENSI
AGAMA DI BAWAH JABATAN PERDANA MENTERI.
ISBN 978-983-042-601-3
1. Management--Religious aspects--Islam--Standards. 2. Islam--Management--
Standards. I. Task Force (Pasukan Khas) Tadbir Urus.
Jabatan Perdana Menteri. II. Judul.
658.088297

Reka bentuk oleh:
CIME ADV SDN BHD

Tadbir Urus Berteraskan Syariah (GTU-s)

G
aris P

anduan U
m
um

iv

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   4 9/13/17   12:35 PM

PERUTUSAN PERDANA MENTERI MALAYSIA vii

PERUTUSAN MENTERI DI JABATAN PERDANA MENTERI ix

PERUTUSAN KETUA SETIAUSAHA NEGARA xi

RINGKASAN EKSEKUTIF xiii

i. MUKADIMAH
 A. Matlamat
 B. Kelompok Sasaran

1
2
3

ii. TERAS UTAMA TADBIR URUS SYARIAH
 A. Penghayatan Tauhid
 B. Pematuhan Syariah
 C. Pemeliharaan Maslahah
 D. Semangat Perlembagaan Persekutuan

5
6
7
7

10

iii. PRINSIP UTAMA TADBIR URUS SYARIAH
 A. al-Amanah
 B. al-‘Adl wa al-Ihsan
 C. al-Syura
 D. al-Syaja‘ah
 E. al-Hikmah

11
12
13
16
17
18

iv. KAEDAH PELAKSANAAN
 A. Peranan Warga (People’s Role)
 B. Pengurusan Prestasi (Performance Management)
 C. Amalan Terbaik (Best Practices)

19
20
21
22

Kandungan

Tadbir Urus Berteraskan Syariah (GTU-s)

G
aris P

anduan U
m
um

v

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   5 9/13/17   12:35 PM

v. PELAKSANAAN DALAM PENGURUSAN PRESTASI 27

vi. PELAKSANAAN DALAM AMALAN TERBAIK
 A. Keberkesanan Lembaga
 B. Pengurusan dan Pengawalan Sumber
 C. Tadbir Urus Perolehan
 D. Kawalan Dalaman
 E. Kepatuhan dan Pematuhan Peraturan
 F. Pengurusan Risiko

33
35
39
40
41
43
45

vii. PENUTUP
PENGEMASKINIAN DAN PERKARA BERKAITAN
AKRONIM & GLOSARI
RUJUKAN
PENGHARGAAN

47
48
49
50
51

Tadbir Urus Berteraskan Syariah (GTU-s)

G
aris P

anduan U
m
um

vi

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   6 9/13/17   12:35 PM

Dengan nama Allah Yang Maha Pemurah lagi Maha Mengasihani

Alhamdulillah, syukur kehadrat Allah SWT atas kejayaan penghasilan Garis Panduan
Umum Tadbir Urus Berteraskan Syariah (GTU-s) yang pertama di Malaysia. Saya
juga ingin mengucapkan syabas dan tahniah atas usaha yang dilakukan sehingga
terhasilnya garis panduan ini. Saya percaya bahawa garis panduan ini akan menjadi
pelengkap kepada Indeks Syariah Malaysia yang telah diperkenalkan pada tahun
2015.

Saya difahamkan, bahawa garis panduan ini dirangka khusus untuk dijadikan
sebagai rujukan dan panduan institusi-institusi Islam di peringkat Persekutuan
terutamanya bagi agensi-agensi yang bernaung di bawah Jabatan
Perdana Menteri. Saya yakin dan percaya bahawa nilai-nilai
universal dalam tadbir urus terbaik yang dianjurkan oleh
Islam sesuai dan relevan untuk diguna pakai oleh semua
agensi di Malaysia mahupun luar negara.

Saya menyifatkan usaha ini tepat pada masanya
memandangkan kerajaan pada  ketika ini telah memulakan
langkah dan usaha dalam melaksanakan beberapa inisiatif
dan program ke arah meningkatkan keupayaan sistem
penyampaian perkhidmatan di pelbagai peringkat
pentadbiran kerajaan untuk merealisasikan
agenda pembangunan negara berteraskan
nilai-nilai Islam.

PERUTUSAN PERDANA MENTERI MALAYSIA

G
aris P

anduan U
m
um

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   7 9/13/17   12:35 PM

Untuk memastikan segala perancangan yang diatur dapat dilaksanakan dengan
efektif dan berkesan, ia memerlukan kekuatan, keupayaan serta kemahiran tenaga
yang menjadi penggerak utama jentera pentadbiran kerajaan. Sebahagian besar
kejayaannya adalah  bergantung kepada sejauh mana penjawat awam berupaya
memikul segala tanggungjawab yang diamanahkan secara profesional dan
berintegriti. Dalam hal ini, sistem dan prosedur  kerja perlu ditambah baik secara
berterusan supaya jentera pentadbiran menjadi lebih efektif dan efisien selaras
dengan tuntutan syarak.

Sehubungan itu, saya berpandangan bahawa garis panduan ini amat penting
untuk difahami dan dihayati, seterusnya diaplikasikan dalam sistem tadbir urus
dalam semua peringkat organisasi khususnya di institusi-institusi agama Islam
Persekutuan agar ianya mampu menjadi contoh kepada institusi-institusi yang lain.

Justeru, saya berharap agar sistem tadbir urus berteraskan syariah ini dapat
diketengahkan sebagai satu lagi produk baharu dalam sistem pentadbiran yang
boleh diterima umum.  Dengan cara ini, diharapkan institusi Islam berupaya
meningkatkan sistem penyampaian perkhidmatannya dari semasa ke semasa ke
arah merealisasikan Transformasi Nasional 2050.

Sekian, Terima Kasih.

YAB DATO' SRI MOHD. NAJIB BIN TUN HAJI ABDUL RAZAK

Tadbir Urus Berteraskan Syariah (GTU-s)

G
aris P

anduan U
m
um

viii

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   8 9/13/17   12:35 PM

Dengan nama Allah yang Maha Pemurah lagi Maha Mengasihani

اَلُم َعَلى َأْشَرِف ْاأَلْنِبَياِء َواْلُْرَسِلْيَ َوَعَلى َءاِلِه َوَصْحِبِه َأْجَمِعْيَ . اَلُة َوالسَّ ْمُد ِهلِل َربِّ ْالَعاَلِْيَ َوالصَّ َاْلَ

Alhamdulillah, segala puji dipanjatkan ke hadrat Allah SWT kerana dengan izin dan
limpah perkenan-Nya jua, maka (Task Force) Pasukan Khas Tadbir Urus Agensi
Agama di bawah Jabatan Perdana Menteri telah berjaya menyiapkan Garis Panduan
Umum Tadbir Urus Berteraskan Syariah (GTU-s) yang pertama seumpamanya di
Malaysia, bahkan diyakini belum pernah diterbitkan di mana-mana negara.

Usaha ini dilakukan selaras hasrat YAB Perdana Menteri Malaysia supaya aspek
tadbir urus agensi-agensi agama di bawah Jabatan Perdana Menteri dinilai, dan
mencadangkan agar usaha-usaha penambahbaikan dapat dilaksanakan selaras
dengan keperluan semasa. Selari dengan hasrat ini,  Task Force Tadbir Urus Agensi
Agama di bawah Jabatan Perdana Menteri telah membangunkan satu
garis panduan tadbir urus yang boleh menjadi model untuk diguna
pakai di semua agensi agama.

Sebagai Menteri di Jabatan Perdana Menteri, saya telah
diberi tugas dan amanah untuk menyelia 15 agensi agama di
peringkat Persekutuan. Uniknya, agensi-agensi ini mempunyai
pelbagai rencam dari sudut saiz organisasi, sumber, undang-
undang dan peraturan tersendiri. Maka, dengan adanya garis
panduan umum ini, ia diharap akan menjadi sebuah panduan
yang merentasi sektor  dan boleh dikongsi bersama tanpa
mengetepikan peraturan dan undang-undang sedia ada
di setiap agensi.

PERUTUSAN MENTERI DI JABATAN
PERDANA MENTERI

G
aris P

anduan U
m
um

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   9 9/13/17   12:35 PM

Usaha penerbitan garis panduan seumpama ini merupakan cerminan azam dan
komitmen saya selaku Menteri yang bertanggungjawab bersama-sama barisan
kepimpinan dan seluruh warga agensi agama di bawah Jabatan Perdana Menteri
untuk memastikan perkhidmatan yang terbaik dapat diberikan kepada masyarakat
khususnya umat Islam.

Aspek syariah yang menjadi tunjang kepada GTU-s menggambarkan bahawa
kesyumulan Islam itu sendiri telah menetapkan suatu aspek tadbir urus yang
terbaik  untuk dijadikan sebagai amalan hidup, dan memastikan setiap amanah
yang dipertanggungjawabkan dapat dilaksanakan dengan jujur, amanah, telus dan
efektif.

Sekali lagi, saya ingin menzahirkan penghargaan dan ucapan terima kasih kepada
Task Force Tadbir Urus Agensi Agama di bawah Jabatan Perdana Menteri, Jabatan
Kemajuan Islam Malaysia (Jakim) selaku sekretariat, dan semua pihak yang telah
memberi sumbangan sama ada secara  langsung mahupun tidak langsung dalam
penyediaan dan penerbitan garis panduan ini. Semoga sumbangan kita semua akan
dihitung sebagai amal khair yang berkekalan hendaknya.

Terima kasih.

YB MEJAR JENERAL  DATO’ SERI JAMIL KHIR BIN HAJI BAHAROM (B)

Tadbir Urus Berteraskan Syariah (GTU-s)

G
aris P

anduan U
m
um

x

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   10 9/13/17   12:35 PM

Dengan nama Allah yang Maha Pemurah lagi Maha Mengasihani

Assalamualaikum warahmatullahi wabarakatuh,

Segala pujian dirafakkan ke hadrat Allah SWT, Tuhan sekalian alam.  Selawat dan
salam buat junjungan besar Nabi Muhammad SAW.

Saya berasa bangga atas kesungguhan dan usaha-usaha yang dilakukan oleh
agensi agama di peringkat Persekutuan dalam memastikan  perkhidmatan yang
diberikan kepada masyarakat khususnya umat Islam, sentiasa ditambah baik dan
memenuhi keperluan syariat. Ini terbukti melalui penerbitan Garis Panduan Umum
Tadbir Urus Berteraskan Syariah (GTU-s) yang akan menjadi rujukan serta panduan
bersama oleh agensi-agensi yang berkenaan.

Agensi-agensi agama mempunyai peranan sebagai agen
perubahan menerusi penyampaian perkhidmatan yang
cekap dalam mengurus kepentingan rakyat. Oleh itu,
kejayaan menerbitkan garis panduan ini telah melakar
satu dimensi baharu khususnya daripada segi menjadi
rujukan utama dalam melaksanakan transformasi tadbir
urus agensi agama.  Pastinya GTU-s telah dirangka selari
dengan peranan setiap agensi agama dalam menerajui
pengurusan hal ehwal Islam. Meskipun setiap
agensi agama mempunyai struktur fungsi
dan peranan yang berbeza, tetapi hala tuju

PERUTUSAN KETUA SETIAUSAHA NEGARA

G
aris P

anduan U
m
um

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   11 9/13/17   12:35 PM

perkhidmatan yang diberikan adalah sama iaitu menegakkan syiar Islam di negara
Malaysia yang tercinta ini.

Menyentuh mengenai transformasi, setiap agensi kerajaan hendaklah sentiasa
bersedia untuk melaksanakan perubahan dalam memenuhi ekspektasi rakyat.
Saya berharap agar garis panduan ini dapat dijadikan sebagai rujukan dan panduan
bukan sahaja di agensi-agensi agama di peringkat Persekutuan, malah di peringkat
Negeri.

Saya mengambil kesempatan ini untuk mengucapkan setinggi-tinggi penghargaan
dan terima kasih kepada semua pihak yang telah memberikan sumbangan idea dan
tenaga sehingga garis panduan ini berjaya diterbitkan. Semoga semua usaha murni
ini mendapat keredaan dan ganjaran yang setimpal daripada Allah SWT.

Sekian, terima kasih.

TAN SRI DR. ALI HAMSA

Tadbir Urus Berteraskan Syariah (GTU-s)

G
aris P

anduan U
m
um

xii

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   12 9/13/17   12:35 PM

Ringkasan
Eksekutif

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   13 9/13/17   12:35 PM

Dengan nama Allah yang Maha Pemurah lagi Maha Mengasihani

Garis Panduan Umum Tadbir Urus Berteraskan Syariah (selepas ini disebut sebagai
GTU-s) digubal supaya boleh diguna pakai secara umum bagi membantu institusi-
institusi Islam Kerajaan Persekutuan (selepas ini disebut sebagai “Institusi-i”) di
bawah Jabatan Perdana Menteri khususnya, bagi mendukung keutuhan tadbir urus
dan pematuhan peraturan secara menyeluruh serta bersepadu. Ia boleh dijadikan
rujukan dan panduan oleh warga Institusi-i meliputi ahli Lembaga, pasukan
pengurusan, pegawai dan pihak berkepentingan yang dipertanggungjawabkan
mengurus, melaksana dan menyelia prestasi setiap Institusi-i.

Bagi tujuan GTU-s ini, Lembaga mengikut konteksnya merujuk kepada:

(a)  Lembaga Pengarah (sekiranya Institusi-i tersebut adalah dalam bentuk
sebuah perbadanan, badan berkanun atau syarikat swasta);

(b)  Lembaga Pemegang Amanah (sekiranya Institusi-i tersebut adalah dalam
bentuk sebuah yayasan atau badan amanah);

(c) Mana-mana Lembaga Pegawai/Pengurusan Tinggi (sekiranya Institusi-i
tersebut adalah dalam bentuk sebuah jabatan atau agensi Kerajaan); atau

(d) Mana-mana Lembaga, Majlis atau Jawatankuasa Tadbir urus lain yang
setaraf atau seumpama dengannya dalam sesuatu organisasi Institusi-i.

GTU-s dirangka secara khusus bagi kegunaan Institusi-i di Malaysia khususnya
yang berada di bawah Jabatan Perdana Menteri, namun dipercayai relevan serta
boleh diguna pakai oleh mana-mana agensi atau institusi Islam seumpamanya di
dunia sebagai rujukan serta panduan bagi rangka kerja dan amalan terbaik tadbir
urus. GTU-s ini merupakan satu inisiatif yang julung-julung kali seumpamanya
bagi mengetengahkan garis panduan umum yang bersifat merentas sektor (cross
sectoral) sama ada sektor awam mahupun swasta dalam membantu Institusi-i
melaksana dan menzahirkan tadbir urus yang mantap dan berintegriti.

Tadbir Urus Berteraskan Syariah (GTU-s)

G
aris P

anduan U
m
um

xiv

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   14 9/13/17   12:35 PM

GTU-s ini turut memperincikan beberapa kaedah bagaimana ia boleh diguna pakai
dan dilaksanakan merentasi enam aktiviti utama dalam pengurusan strategik dan
operasi sesebuah Institusi-i, namun dalam konteks ini ia wajar difahami sebagai
percubaan untuk bersifat menyeluruh tanpa semestinya sempurna (comprehensive
without being exhaustive). Ini terutamanya mengambil kira mantra yang sudah
sebati dalam amalan tadbir urus terbaik di seluruh dunia bahawa ‘no one-size fits
all’ iaitu tidak semua aspek tadbir urus perlu atau boleh diseragamkan – sebaliknya
ia perlu disesuaikan antaranya dengan matlamat organisasi, saiz, undang-undang
dan peraturan, pihak berkepentingan (stakeholders) serta pelbagai faktor lain yang
menjadi latar belakang kewujudan sesuatu organisasi.

Kami menyokong penggunaan meluas GTU-s ini. Semua pihak digalakkan untuk
menyumbang kepada penambahbaikan berterusan GTU-s ini bagi
memastikan aspirasi dan isinya kekal subur dan tetap relevan
sehingga ke masa akan datang.

Sekian.

YB SENATOR DATO' DR. ASYRAF WAJDI
BIN DATO' DUSUKI
Timbalan Menteri di Jabatan Perdana Menteri
Merangkap Pengerusi Task Force (Pasukan Khas)
Tadbir Urus Agensi Agama
di bawah Jabatan Perdana Menteri

G
aris P

anduan U
m
um

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   15 9/13/17   12:35 PM

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   16 9/13/17   12:35 PM

i. Mukadimah

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   1 9/13/17   12:35 PM

GTU-s ini mengemukakan set asas rangka kerja sebagai panduan dalam amalan
terbaik tadbir urus sesebuah Institusi-i. Ia dihasilkan melalui rangkuman beberapa
inisiatif perundingan, bengkel, penyelidikan, teladan masa lepas dan pengalaman
langsung yang diperoleh sewaktu proses transformasi sebenar yang telah
dilaksanakan oleh pelbagai organisasi tempatan serta antarabangsa. GTU-s ini
perlu dibaca bersama dengan peraturan, garis panduan dan pekeliling yang sedang
berkuat kuasa di Institusi-i.

A. Matlamat

1. GTU-s ini dibangunkan untuk membantu Institusi-i dalam menentukan
penanda aras dan menambah baik secara berterusan sistem pengurusan
dan amalan tadbir urus Institusi-i. Dengan itu Institusi-i mampu melahirkan
dan menzahirkan nilai kepada ummah secara mampan, berkesan, cekap
serta memenuhi aspirasi Kerajaan dan masyarakat.

2. GTU-s ini boleh dirujuk oleh setiap lapisan warga Institusi-i bagi
memastikan perkhidmatan kepada masyarakat bertepatan dengan syariah
dan kepentingan ummah. Ia bertujuan mengangkat aspek akauntabiliti,
integriti dan ketelusan dalam tadbir urus.

3. Secara khusus, antara matlamat GTU-s ini ialah:
(a)    Menggariskan nilai dan prinsip umum tadbir urus syariah yang

menepati al-Quran dan al-Sunnah;
(b)    Memperkukuhkan Institusi-i selaras dengan semangat Perlembagaan

Persekutuan;
(c)    Mendukung pemakaian dan pelaksanaan nilai serta prinsip panduan

dalam pengurusan strategik dan operasi harian Institusi-i;
(d)  Memastikan sebarang bentuk salah laku dalam tadbir urus dapat

dielakkan bagi menjamin integriti Institusi-i; dan
(e) Membangunkan kemahiran, kecekapan, sikap dan budaya kerja

cemerlang bagi mengupayakan warga Institusi-i.

Tadbir Urus Berteraskan Syariah (GTU-s)

G
aris P

anduan U
m
um

2

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   2 9/13/17   12:35 PM

B. Kelompok Sasaran

4. GTU-s ini disasarkan kepada setiap lapisan warga Institusi-i meliputi ahli
Lembaga, pasukan pengurusan, pegawai dan pihak berkepentingan yang
dipertanggungjawabkan untuk menerajui hala tuju, melaksana serta
menyelia operasi dan prestasi Institusi-i.

Rajah 1 : Kerangka Garis Panduan Umum Tadbir Urus Berteraskan Syariah (GTU-s)

Tadbir Urus
Berteraskan
Syariah

MATLAMAT

Menepati al- Quran dan al- Sunnah

Pelaksanaan dalam Pengurusan Strategik dan Operasi Harian

Pengupayaan Kecemerlangan Warga

Mendukung Perlembagaan Persekutuan

Penerapan Integriti

Penghayatan
Tauhid

Pematuhan
Syariah

Pemeliharaan
Maslahah

Semangat
Perlembagaan
Persekutuan

TERAS UTAMA

Peranan Warga Pengurusan Prestasi Amalan Terbaik

KAEDAH PELAKSANAAN

al- ‘Adl Wa Al-Ihsan al-Amanah al-Hikmah al-Syaja'ah al-Syura

PRINSIP UTAMA

Tadbir Urus Berteraskan Syariah (GTU-s)

G
aris P

anduan U
m
um

3

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   3 9/13/17   12:35 PM

YAB Perdana Menteri

YB Menteri di JPM (HEI)

YB Timbalan Menteri di JPM (HEI)

15 Agensi

Jabatan Kerajaan (A)

1. JAKIM
2. JKSM
3. JAWI
4. JAWHAR
5. JAB. MUFTI
6. INSTITUT  WASATIYYAH

MALAYSIA
7. JPSWP

12. YADIM
13. YAPEIM

Perbadanan (C)

8. TV ALHIJRAH
9. IKIM
10. IKSIM
11. YAYASAN WAQAF

Syarikat
Swasta (B)

14. TABUNG HAJI
15. MAIWP

Badan
Berkanun (D)

15 Agensi 11,216 Kakitangan RM200 B Nilai Asset

Rajah 2: Struktur Agensi Islam Peringkat Persekutuan

5. GTU-s ini bertujuan membantu menambah baik dan memperkasa
kerangka tadbir urus awam dalam Institusi-i. Dalam konteks Institusi-i
di bawah Jabatan Perdana Menteri, terdapat pelbagai bentuk organisasi
termasuk agensi Kerajaan, perbadanan, badan berkanun dan syarikat
swasta. Malahan setiap organisasi juga mempunyai pelbagai rencam dari
sudut saiz, sumber dan tempoh operasi (rujuk Rajah 2).  Setiap Institusi-i
mempunyai peraturan dan tatacara tadbir urus masing-masing. Maka
GTU-s ini seharusnya dibaca bersama dengan peraturan dan tatacara
tadbir urus yang sedang berkuat kuasa sebagai pelengkap dan bagi
penambahbaikan.

6. Selain itu, GTU-s ini boleh menjadi rujukan asas untuk diperluas dan
diperkembangkan skopnya bagi beberapa aspek tadbir urus yang
memerlukan peraturan dan tatacara tadbir urus yang lebih mendalam dan
terperinci seperti isu-isu pemantapan integriti, etika dan tatalaku kerja,
pengaduan salah laku (whistleblower), pengurusan konflik kepentingan
(conflict of interest) dan kawalan dalaman (internal control).

Tadbir Urus Berteraskan Syariah (GTU-s)

G
aris P

anduan U
m
um

4

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   4 9/13/17   12:35 PM

ii. Teras Utama Tadbir
Urus Syariah

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   5 9/13/17   12:35 PM

GTU-s ini mengemukakan empat teras utama iaitu Penghayatan Tauhid, Pematuhan
Syariah, Pemeliharaan Maslahah dan Semangat Perlembagaan Persekutuan.

Rajah 3: Teras Utama Tadbir Urus Syariah

A. Penghayatan Tauhid

7. Melaksanakan tadbir urus syariah termasuk bekerja dengan penghayatan
agama (working religiously) adalah sebahagian daripada tuntutan Islam
sebagai cara hidup (ad-din). Setiap muslim wajib memiliki kepercayaan
kepada Allah Yang Maha Esa (Tauhid) sebagai teras dan tempat tumpuan
segala pengabdian. Penghayatan Tauhid ini perlu diterjemahkan secara
bersepadu dalam pelbagai proses tingkah laku dan amalan tadbir urus
syariah.

8. Islam sebagai cara hidup (ad-din) yang lengkap sentiasa memberikan
petunjuk yang terbaik ke arah budaya dan amalan tadbir urus yang
cemerlang. Penghayatan Tauhid menekankan keseimbangan rohani dan
jasmani, hubungan manusia dengan Allah (hablun minallah), hubungan
sesama manusia (hablun minannas), hubungan dengan kerja (hablun
minal ‘amal) dan hubungan dengan alam persekitaran (hablun minal 'alam).

TERAS UTAMA
TADBIR URUS
SYARIAH

Penghayatan
Tauhid

Pematuhan
Syariah

Pemeliharaan Semangat
Perlembagaan
Persekutuan

Maslahah

Tadbir Urus Berteraskan Syariah (GTU-s)

G
aris P

anduan U
m
um

6

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   6 9/13/17   12:35 PM

Keseimbangan ini memupuk dan membina sikap yang positif dan etika
kerja yang cemerlang selaras dengan Penghayatan Tauhid.

B. Pematuhan Syariah

9. Tadbir urus syariah menekankan aspek pematuhan kepada syariah yang
mendorong setiap individu muslim dan Institusi-i untuk mengambil kira
pertimbangan halal haram, mutasyabihat, dosa pahala, dunia akhirat,
syurga neraka, serta nilai takwa dan akhlak.

10. Syariah berfungsi memandu arah dan memberi landasan yang lurus
kepada manusia dalam menjalankan sesuatu aktiviti bersesuaian dengan
nilai serta batas-batas yang ditetapkan oleh Islam, termasuklah dalam hal
ehwal tadbir urus.

C. Pemeliharaan Maslahah

11. Maslahah bermaksud menjaga kebajikan dan kepentingan hak ummah dan
alam seluruhnya. Ia berfungsi menghindar kemudaratan bersandarkan
kepada tiga kategori unjuran kepentingan dan keutamaan; iaitu Dharuriyyat,
Hajiyyat dan Tahsiniyat.

12. Dharuriyyat bermaksud segala sesuatu yang tidak dapat ditinggalkan
dalam kehidupan keagamaan dan keduniaan manusia. Dalam erti kata
lain, jika ia tidak ada, maka kehidupan manusia di dunia ini akan menjadi
rosak dan tidak teratur. Keperluan Dharuriyyat diukur berdasarkan keperluan
untuk memelihara dan melindungi lima perkara yang menjadi matlamat
syariah (Maqasid Syariah) iaitu (a) agama (b) nyawa (c) akal (d) keturunan
dan (e) harta benda. Justeru, sebarang tindakan atau perilaku yang boleh
memudaratkan mana-mana lima perkara ini adalah dilarang dalam Islam.
Manakala tindakan atau perilaku yang memelihara dan menyejahterakan
lima perkara ini amat digalakkan lagi dituntut.

13. Hajiyyat pula bermaksud sesuatu yang diperlukan oleh manusia dalam
menghindari kesempitan dan menolak kesulitan. Sekiranya ia tidak ada,
maka manusia akan mengalami kesulitan dan kesempitan, akan tetapi ia
tidak sampai merosakkan kehidupan.

Tadbir Urus Berteraskan Syariah (GTU-s)

G
aris P

anduan U
m
um

7

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   7 9/13/17   12:35 PM

14. Tahsiniyat bermaksud hal-hal yang menjadi tuntutan daripada martabat
diri dan akhlak yang mulia untuk mendapat kehidupan yang baik. Boleh
dikatakan bahawa perkara tahsiniyat ini ialah perkara pelengkap untuk
mempunyai kehidupan yang lebih selesa.

15. Dalam menetapkan sesuatu keperluan, pertimbangan dan pelaksanaannya
agar menepati keperluan Dharuriyyat, Hajiyyat dan Tahsiniyat, Institusi-i boleh
mengambil kira pandangan Dr. Yusof al-Qaradawi (1996) di dalam bukunya,
Fiqh al-Awlawiyyat, dengan:
(a) Meletakkan perkara Dharuriyyat lebih utama daripada Hajiyyat dan

Tahsiniyat.
(b) Mengutamakan maslahah ke atas perkara yang diyakini akan berjaya

berbanding yang tidak diyakini akan berjaya.
(c) Mendahulukan maslahah yang lebih besar berbanding maslahah yang

lebih kecil.
(d) Mengutamakan manfaat maslahah kepada masyarakat umum

berbanding dengan manfaat kepada individu atau kelompok tertentu
sahaja.

(e) Mendahulukan maslahah yang akan kekal dan berpanjangan berbanding
dengan maslahah yang sementara atau berjangka pendek sahaja.

16. Keperluan bagi Institusi-i untuk mengurus maslahah adalah jelas bertujuan
memelihara dan mengekalkan kepentingan ummah serta alam sejagat
sejajar dengan firman Allah SWT dalam surah al-Baqarah, ayat 195 yang
bermaksud:

ْحِسُنوا ۛ
َ
يِْديُكْم إَِل اتلَّْهلَُكةِ ۛ َوأ

َ
ِ َوَل تُلُْقوا بِأ نْفُِقوا ِف َسبِيِل اللَّ

َ
  َوأ

َ ُيِبُّ الُْمْحِسننَِي ١٩٥ إِنَّ اللَّ
“Dan belanjakanlah (apa yang ada pada kamu) kerana (menegakkan)
ugama Allah, dan janganlah kamu sengaja mencampakkan diri kamu ke
dalam bahaya kebinasaan; (dengan bersikap bakhil) dan baikilah (dengan
sebaik-baiknya segala usaha dan) perbuatan kamu; kerana sesungguhnya
Allah mengasihi orang-orang yang berusaha memperbaiki amalannya.”

Tadbir Urus Berteraskan Syariah (GTU-s)

G
aris P

anduan U
m
um

8

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   8 9/13/17   12:35 PM

Begitu juga dengan sabda Rasulullah SAW yang bermaksud:

“Janganlah kamu memudaratkan dan membalas kemudaratan.”
(Hadis Riwayat Ibu Abbas, Sunan Ibn Majah no. 2341)

17. Penetapan maslahah dalam apa-apa urusan juga boleh mengambil kira
pandangan al-Syatibi yang mengetengahkan tiga syarat iaitu:
(a) Maslahah tersebut hendaklah satu keperluan yang melibatkan

sebahagian besar anggota masyarakat dan bukannya sekelompok
kecil atau pihak tertentu semata-mata.

(b) Maslahah tersebut hendaklah bebas sepenuhnya daripada kepentingan
sempit di kalangan pihak yang mengetahui tentang penetapan
maslahah berkenaan.

(c)  Maslahah tersebut tidak boleh sama-sekali bertentangan dengan
ajaran al-Quran dan Sunnah.

Rajah 4: Piramid Maslahah

Sumber : Diadaptasi daripada Asyraf Wajdi, 2005, Corporate Social Responsibility
of Islamic Banks in Malaysia: A Synthesis of Islamic and Stakeholders’

Perspectives

Tahasiniyāt
(Hiasan)

Hajiyyāt
(Pelengkap)

Darūriyyāt
(Keperluan Asas)

Tadbir Urus Berteraskan Syariah (GTU-s)

G
aris P

anduan U
m
um

9

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   9 9/13/17   12:35 PM

D. Semangat Perlembagaan Persekutuan

18. Peruntukan Perkara 3 (1) Perlembagaan Persekutuan telah meletakkan
Islam sebagai “Agama Persekutuan”. Ini diperkukuhkan pula dengan
peranan Yang di-Pertuan Agong serta sumpah jawatan baginda di bawah
Perkara 37 untuk “memeliharakan pada setiap masa Agama Islam”.

19. Perlembagaan Persekutuan dan Sumpah Yang di-Pertuan Agong menjadi
punca kuasa bagi penubuhan dan pembangunan pelbagai Institusi-i di
Malaysia. Sehubungan itu, menjadi tugas dan tanggungjawab setiap warga
Institusi-i untuk mendukung kedaulatan Islam sebagai agama negara.

20. Sebagai rumusan, menjadi tanggungjawab setiap warga Institusi-i
memastikan tadbir urus syariah dilaksanakan sejajar dengan Penghayatan
Tauhid, Pematuhan Syariah, Pemeliharaan Maslahah dan Semangat
Perlembagaan Persekutuan.

21. Tanggungjawab individu warga Institusi-i terhadap organisasi tempat
kerjanya bukan hanya berasaskan kontrak antara majikan dengan pekerja
dan gaji semata-mata, bahkan ia merupakan kontrak individu dengan Allah
SWT yang akan dihitung di akhirat kelak.

Tadbir Urus Berteraskan Syariah (GTU-s)

G
aris P

anduan U
m
um

10

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   10 9/13/17   12:35 PM

iii. Prinsip Utama Tadbir
Urus Syariah

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   11 9/13/17   12:35 PM

Lima prinsip utama iaitu al-Amanah, al-‘Adl wa al-Ihsan, al-Syura, al-Syaja‘ah dan al-
Hikmah perlu dijadikan pegangan oleh warga kerja Institusi-i bagi mencapai tadbir
urus syariah dalam organisasi.

Rajah 5: Prinsip Utama Tadbir Urus Syariah

A. al-Amanah

22. al-Amanah ialah sifat bertanggungjawab, akauntabiliti dan jujur dalam
melaksanakan tugas sebagaimana yang dikehendaki oleh Islam. Firman
Allah dalam surah al-Mu’minuun, Ayat 8 yang bermaksud :

“Dan mereka yang menjaga amanah dan janjinya.”

23. Sebelum seseorang itu diberikan kuasa dan tanggungjawab oleh majikan
atau pengurus atasannya sama ada melalui jawatan, kedudukan, autoriti,
autonomi, gaji dan ganjaran lain, sesungguhnya dia terlebih dahulu
diberikan mandat dan amanah oleh Allah yang Maha Pencipta sebagai
khalifah di bumi ini. Sabda Rasulullah SAW mafhumnya:

“Setiap daripada kamu ialah pemimpin dan setiap pemimpin akan
dipertanggungjawabkan atas apa yang dipimpinnya.”

(Hadis Riwayat Imam al-Bukhori, Sahih Muslim no. 3402).

TERAS UTAMA
TADBIR URUS

SYARIAH

AL-'ADL WA AL-IHSAN

AL-SYURA

AL-HIKMAH

AL-SYAJA’AH

AL-AMANAH

Tadbir Urus Berteraskan Syariah (GTU-s)

G
aris P

anduan U
m
um

12

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   12 9/13/17   12:35 PM

 Kepentingan Prinsip al-Amanah Bagi Institusi-i

24. Sekiranya nilai al-Amanah ini disempurnakan oleh setiap warga Institusi-i, ia
akan melahirkan individu-individu dengan integriti yang utuh dan mampu:
(a) bekerja dengan penuh dedikasi dan komited meskipun tanpa

pemantauan rapi daripada majikan atau pihak atasan;
(b) memberikan perkhidmatan yang mesra dan berkualiti tanpa bersikap

pilih kasih atau mengharapkan ganjaran lebih semata-mata;
(c) menjauhi sebarang salah laku, salah urus, salah guna kuasa dan

perilaku mengkhianati amanah sekalipun menyedari terdapat ruang
dan peluang yang luas untuk berbuat sedemikian;

(d) membuat penilaian dan penambahbaikan daripada masa ke masa
tanpa menunggu arahan daripada majikan atau pihak atasan;

(e) meningkatkan kemahiran diri dan mengatasi sebarang kelemahan
dalam prestasi dengan sukarela dan penuh kesedaran;

(f) menyumbang secara berterusan ke arah perkhidmatan berkualiti
sekalipun telah mencapai prestasi yang tinggi misalnya memenangi
anugerah khidmat cemerlang; dan

(g) sanggup berkongsi pengalaman dan pengetahuan dengan rakan-
rakan yang lain dalam organisasi supaya sebarang faktor kejayaan
mahupun kegagalan dapat dicapai atau dihadapi melalui kerjasama
berpasukan;

25. Tanpa pegangan kepada prinsip al-Amanah, hal ehwal tadbir urus Institusi-i
akan terdedah kepada pelbagai risiko salah laku yang boleh menyebabkan
kewibawaan Institusi-i dan Kerajaan tercemar serta menanggung kerugian
akibat berlakunya penipuan, pembaziran, pemborosan dan ketirisan sumber.

B. al-‘Adl wa al-Ihsan

26.  Prinsip al-‘Adl bermaksud meletakkan sesuatu pertimbangan sesuai
dengan keadaan atau keperluan dan memberikan sesuatu kepada yang
berhak mengikut lunas-lunas dan syarat-syarat yang benar lagi sah.
Seruan untuk bersikap al-‘Adl dan menjauhi penindasan (zulm) berulang
kali ditegaskan di dalam al-Quran; antaranya dalam surah al-Nahl, ayat 90
yang bermaksud:

Tadbir Urus Berteraskan Syariah (GTU-s)

G
aris P

anduan U
m
um

13

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   13 9/13/17   12:35 PM

َعِن َوَينَْهٰ  الُْقْرَبٰ  ذِي  ِإَويَتاءِ  َواْلِْحَساِن  بِالَْعْدِل  ُمُر
ْ
يَأ  َ اللَّ  إِنَّ

ُروَن ٩٠ ۚ يَعُِظُكْم لََعلَُّكْم تََذكَّ الَْفْحَشاءِ َوالُْمنَْكرِ َواْلَْغِ

(“Sesungguhnya Allah menyuruh berlaku adil dan berbuat kebaikan,” ) serta
memberi bantuan kepada kaum kerabat; dan melarang daripada melakukan
perbuatan-perbuatan yang keji dan mungkar serta kekezaliman. Ia mengajar
kamu (dengan suruhan dan laranganNya ini), supaya kamu mengambil
peringatan mematuhiNya."

27. Sabda Rasulullah SAW mafhumnya:

“Sesungguhnya seorang pemimpin itu adalah perisai, rakyat akan berperang
di belakangnya serta berlindung dengannya. Apabila ia memerintahkan
untuk bertakwa kepada Allah ‘Azza wa Jalla serta bertindak al-‘Adl, maka
ia akan mendapat pahala. Tetapi jika ia memerintahkan dengan selain itu,
maka ia akan mendapat akibat buruk hasil perbuatannya.”

(Hadis Riwayat Muslim, 9/376, no. 3428).

28. al-‘Adl tidak boleh dipisahkan daripada al-Ihsan iaitu mentaati Allah SWT
seolah-olah kita melihat-Nya; dengan sepenuh dan sejujur kesedaran
bahawa Allah SWT sudah pasti melihat kita walau bagaimana sekalipun
kita cuba menyembunyikan sesuatu perbuatan terutamanya daripada
pemantauan atau pengetahuan orang lain.

29. Prinsip al-‘Adl wa al-Ihsan ialah keperluan dan kewajipan agar warga
Institusi-i melakukan kerja yang berkualiti dan memberikan perkhidmatan
yang cemerlang kepada masyarakat. al-Ihsan juga merujuk kepada maksud
ahsan dan hasan iaitu kualiti dan kecemerlangan dalam melakukan
kebaikan sebagaimana Firman Allah yang menyebut perkataan ‘Wa ahsinu’
antaranya dalam surah al-Baqarah, ayat 195 yang bermaksud:

Tadbir Urus Berteraskan Syariah (GTU-s)

G
aris P

anduan U
m
um

14

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   14 9/13/17   12:35 PM

ْحِسُنوا ۛ
َ
يِْديُكْم إَِل اتلَّْهلَُكةِ ۛ َوأ

َ
ِ َوَل تُلُْقوا بِأ نْفُِقوا ِف َسبِيِل اللَّ

َ
    َوأ

َ ُيِبُّ الُْمْحِسننَِي ١٩٥ إِنَّ اللَّ
“Dan belanjakanlah (apa yang ada pada kamu) kerana (menegakan) ugama
Allah, dan janganlah sengaja mencapakan diri kamu ke dalam bahaya
kebinasaan (dengan bersikap bakhil) dan baikilah (sebaik-baiknya segala
usaha dan) perbuatan kamu; kerana sesungguhnya Allah mengasihi orang-
orang yang berusaha memperbaiki amalanya.”

30. Berhadapan dengan pelbagai senario dunia yang berubah-ubah dan
semakin dinamik (volatile), tidak pasti (uncertain), rumit (complex) dan kabur
(ambiguous) – atau ringkasnya VUCA, amat memerlukan warga Institusi-i
melaksanakan tugas dengan al-‘Adl wa al-Ihsan serta menzahirkannya
dalam bentuk amalan tadbir urus yang baik di Institusi-i.

 Kepentingan Prinsip al-‘Adl wa al- Ihsan bagi Institusi-i

31. Prinsip al-‘Adl wa al-Ihsan penting dalam tadbir urus Institusi-i kerana ia
mendorong warga kerja Institusi-i berusaha bersungguh-sungguh untuk
mendapat keredaan Allah SWT. Budaya kerja ini akan menzahirkan
perkhidmatan yang berkualiti dan cemerlang di Institusi-i.

32. Contoh komitmen budaya al-‘Adl wa al- Ihsan dalam tadbir urus syariah
adalah seperti berikut:
(a) sesebuah Institusi-i hendaklah bersifat al-‘Adl wa al-Ihsan dalam urusan

mengagihkan peruntukan berasaskan empat teras utama GTU-s.
(b) sesebuah Institusi-i hendaklah bersifat al-‘Adl wa al-Ihsan dalam

mengajak masyarakat ke arah kebaikan dan menjauhi keburukan,
tanpa meminggirkan mana-mana golongan.

(c) sesebuah Institusi-i hendaklah bersifat al-‘Adl wa al-Ihsan dalam
perniagaan tanpa mengejar keuntungan semata-mata dan mengambil
kesempatan atas kelemahan pihak lain.

(d) sesebuah Institusi-i hendaklah bersifat al-‘Adl wa al-Ihsan dalam
memanfaatkan sumber dan akses sokongan yang diberikan oleh
Kerajaan agar tidak disalah gunakan.

Tadbir Urus Berteraskan Syariah (GTU-s)

G
aris P

anduan U
m
um

15

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   15 9/13/17   12:35 PM

C. al-Syura

33. Prinsip al-Syura merujuk kepada nilai keterbukaan komunikasi dalam
memberi dan mendapatkan input bagi memastikan kejayaan sesuatu
proses membuat keputusan.

34. Firman Allah SWT dalam surah Ali Imran ayat 159 yang bermaksud:

ْ وا ا َغلِيَظ الَْقلِْب َلنَفضُّ  فَبَِما رَْحٍَة ّمَِن الّلِ ِلَت لَُهْم َولَْو ُكنَت َفظًّ
فَإَِذا ْمرِ

َ
األ ِف  وََشاوِرُْهْم  لَُهْم  َواْسَتْغفِْر  َعنُْهْم  فَاْعُف  َحْولَِك   ِمْن

نَِي ١٥٩ ْ َعَ الّلِ إِنَّ اللَّ ُيِبُّ الُْمَتَوّكِ َعَزْمَت َفَتَوكَّ
”Oleh itu maafkanlah mereka (mengenai kesalahan yang mereka lakukan
terhadapmu), dan pohonkanlah ampun bagi mereka, dan juga bermesyuaratlah
dengan mereka dalam urusan (perperangan dan soal-soal keduniaan) itu.”

35. Sabda Rasulullah SAW yang bermaksud:

”Maka barangsiapa yang membaiah dengan seseorang lelaki tanpa melalui
musyawarah kaum muslimin, janganlah kamu mengikutinya iaitu yang
dibaiah dan orang yang membaiahnya, kerana dikhuartiri keduanya akan
dibunuh”

(Hadis Riwayat Al-Bukhari: 6830, Kitab Hukum Hudud).

 Kepentingan Prinsip al-Syura bagi Institusi-i

36. Pelaksanaan prinsip al-Syura akan menzahirkan ketelusan tadbir urus
Institusi-i melalui kaedah berikut:
(a) Memberi ruang dan saluran secukupnya kepada warga Institusi-i

untuk menyampaikan input dalam proses membuat keputusan.
(b) Merujuk kepada pihak berkepakaran dalam memastikan keputusan

terbaik.
(c) Memberi ruang dan saluran kepada masyarakat umum serta pihak

berkepentingan dalam menyalurkan maklum balas, pandangan,
sumbang saran dan aduan.

(d) Menarik sokongan dan dukungan masyarakat umum terhadap apa jua
usaha dan inisiatif yang dijalankan oleh Institusi-i.

Tadbir Urus Berteraskan Syariah (GTU-s)

G
aris P

anduan U
m
um

16

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   16 9/13/17   12:35 PM

37. Sokongan dan penglibatan keseluruhan warga Institusi-i, pihak
berkepentingan, golongan berkepakaran serta masyarakat umum melalui
al-Syura dapat mengoptimumkan manfaat daripada aktiviti yang dijalankan.
Ini boleh mengelakkan konflik kepentingan dalam tadbir urus Institusi-i.

D. al-Syaja‘ah

38. al-Syaja‘ah bermaksud keberanian, keteguhan hati dan kekuatan pendirian
untuk membela serta mempertahankan kebenaran dengan penuh
pertimbangan demi mengharapkan keredaan Allah SWT. Firman Allah SWT
dalam surah Ali-Imran, ayat 139 yang bermaksud:

ْؤِمننَِي ١٣٩ ْعلَْوَن إِن ُكنُتم مُّ
َ
نُتُم األ

َ
َوَل تَِهُنوا َوَل َتَْزنُوا َوأ

“Dan janganlah kamu merasa lemah (dalam perjuangan mempertahan
dan menegakkan islam), dan janganlah kamu berdukacita (terhadap apa
yang akan menimpa kamu), padahal kamulah orang-orang yang tertinggi
(mengatasi musuh dengan mencapai kemenangan) jika kamu orang-orang
yang (sungguh-sungguh) beriman."

 Kepentingan Prinsip al-Syaja‘ah bagi Institusi-i

39. Pembudayaan prinsip al-Syaja’ah akan melahirkan warga Institusi-i yang
mempunyai sifat seperti berikut:
(a) Keyakinan yang tinggi terhadap janji Allah SWT sehingga meletakkan

keredaan Allah SWT mengatasi keredaan manusia.
(b) Keberanian menegakkan kebenaran berdasarkan pertimbangan yang

wajar walaupun sedar risiko yang bakal dihadapi.
(c) Memiliki daya tahan diri apabila berhadapan dengan sebarang kesulitan

dan cabaran.
(d) Kemampuan menjaga rahsia organisasi sebagaimana yang

diamanahkan.
(e) Kemampuan mengendalikan hawa nafsu dan menahan amarah serta

sanggup memaafkan kesalahan orang lain.
(f) Keberanian mengakui kesalahan diri sendiri serta sanggup

bertanggungjawab dalam setiap keputusan dan tindakan yang diambil.

Tadbir Urus Berteraskan Syariah (GTU-s)

G
aris P

anduan U
m
um

17

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   17 9/13/17   12:35 PM

(g) Bersikap objektif pada diri sendiri iaitu sedar tentang kelemahan dan
kekuatan diri serta bersedia menerima teguran dan belajar daripada
orang lain.

(h) Kemampuan mengaplikasikan nilai kreativiti dan inovasi.

E. al-Hikmah

40. al-Hikmah mempunyai maksud yang luas dan mendalam sehingga ada
ulama mentakrifkannya sebagai kefahaman yang mendalam berasaskan
ilmu dan pertimbangan akal bagi mencapai sesuatu kebenaran. Ia juga
bermaksud kebijaksanaan, kewajaran, ketepatan pandangan, kejelasan dan
kebernasan pendapat serta beramal berdasarkan kebijaksanaan tersebut.
Firman Allah SWT dalam surah al-Baqarah ayat 269, bermaksud:

ا َكثرًِيا َوَما وِتَ َخرْيً
ُ
 يُؤِت اْلِْكَمَة َمن يََشاء َوَمن يُْؤَت اْلِْكَمَة َفَقْد أ

ْلَاِب ٢٦٩
َ
ْولُواْ األ

ُ
ُر إِلَّ أ كَّ يَذَّ

“Allah memberikan Hikmat kebijaksanaan (ilmu yang berguna) kepada
sesiapa yang dikehendakiNya (menurut aturan yang ditentukanNya.) Dan
sesiapa yang diberikan Hikmat itu maka sesungguhnya ia telah diberikan
kebaikan yang banyak. Dan tiadalah yang dapat mengambil pengajaran (dan
peringatan) melainkan orang-orang yang menggunakan akal fikirannya.”

 Kepentingan Prinsip al-Hikmah Bagi Institusi-i

41. Prinsip al-Hikmah dalam tadbir urus syariah akan dapat menzahirkan budaya
kerja yang cemerlang dalam kalangan warga kerja Institusi-i, antaranya
seperti:
(a) Mempunyai visi, misi dan matlamat kerja yang jelas dan mudah

dicapai.
(b) Bijak memahami permasalahan dan mampu menyelesaikannya

dengan efektif.
(c) Membuat keputusan dengan adil dan bijaksana.
(d) Mengamalkan budaya kerja berasaskan nilai profesionalisme.
(e) Mengupayakan diri ke arah penambahbaikan kerja yang berterusan.

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   18 9/13/17   12:35 PM

iv. Kaedah
Pelaksanaan

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   19 9/13/17   12:35 PM

Organisasi yang berjaya ialah organisasi yang mempunyai sistem, proses dan
modal insan yang mantap. GTU-s menggabung jalinkan peranan warga Institusi-i,
pengurusan prestasi dan amalan terbaik berlandaskan empat Teras dan lima Prinsip
Utama.

peranan warga

pengurusan prestasi

amalan terbaik
Rajah 6: Kaedah Pelaksanaan Tadbir Urus Syariah

A. Peranan Warga (People’s Role)

42. Warga Institusi-i hendaklah memainkan peranan masing-masing dalam
menegak, melaksana dan menzahirkan empat Teras dan lima Prinsip
GTU-s ini dalam sistem, proses dan modal insan di setiap peringkat
strategik serta operasi organisasi. Justeru, setiap warga Institusi-i perlu
membudayakan nilai-nilai teras dan prinsip GTU-s di setiap peringkat
tadbir urus di sepanjang rantaian nilai (value chain).

43. Tanggungjawab utama melaksana dan menjayakan GTU-s ini digalas
oleh ahli Lembaga dan pengurusan kanan atau tertinggi. Ia seterusnya
diperluaskan kepada setiap warga dalam Institusi-i berkenaan dari satu
peringkat ke satu peringkat secara sistematik dengan mengambil kira
kesesuaian semasa. Inisiatif serupa perlu dipertanggungjawabkan juga
kepada mereka yang berkaitan secara langsung atau tidak langsung
kepada Institusi-i tersebut dalam pelbagai bentuk; misalnya anak-anak
syarikat, syarikat bersekutu, yayasan dan lain-lain.

Tadbir Urus Berteraskan Syariah (GTU-s)

G
aris P

anduan U
m
um

20

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   20 9/13/17   12:35 PM

44. Modal insan dalam Institusi-i perlu sentiasa objektif, profesional,
beretika, prihatin dan mengutamakan kepentingan awam. Mereka harus
mempunyai keberanian moral untuk membiasakan amalan yang betul
dan membetulkan amalan biasa yang salah bersesuaian dengan prinsip
al-Syaja‘ah.

45. Rangka kerja dan amalan budaya kerja secara kendiri (independent)
hendaklah diimbangi dengan rangka kerja dan amalan budaya kerja yang
menggalakkan perkongsian pengalaman dan sumber (experience and
resource-sharing), serta pencambahan idea dan kemahiran (ideas and skills
cross-cultivation). Ini supaya setiap Institusi-i tidak hanya menumpukan
kepada operasinya secara bersendirian (in silo). Sesebuah Institusi-i
sepatutnya saling meraih manfaat daripada keluk pembelajaran Institusi-i
lain termasuk pengalaman program yang berjaya mahupun yang gagal;
faktor jatuh bangun sesebuah institusi serta ruang bagi mencontohi atau
mengguna pakai sistem dan proses yang berkesan. Ini selaras dengan
prinsip al-Syura dalam tadbir urus Syariah.

46. Setiap individu dalam organisasi perlu diupayakan untuk melaksanakan
GTU-s ini bersesuaian dengan fungsi dan peranan tugasnya dengan
sepenuh kefahaman bahawa amalan tadbir urus terbaik perlu disesuaikan
dengan konteks organisasi.

47. Dalam usaha memperkaya pengetahuan, meningkatkan kemahiran dan
memperbaiki kecekapan bagi memastikan bahawa amanah Kerajaan
dan masyarakat dapat ditunaikan dengan sewajarnya, warga Institusi-i
digalakkan meneruskan pembelajaran sepanjang hayat dan berusaha
ke arah pembangunan diri secara berterusan sama ada melalui inisiatif
peribadi mahupun dengan sokongan daripada institusi. Tuntutan ini selari
dengan prinsip al-Hikmah.

B. Pengurusan Prestasi (Performance Management)

48. Terdapat empat komponen utama dalam sistem pengurusan prestasi
iaitu menyusun strategi, merancang kaedah pelaksanaan strategi,
melaksana rancangan tersebut dan menyemak semula keberkesanan

Tadbir Urus Berteraskan Syariah (GTU-s)

G
aris P

anduan U
m
um

21

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   21 9/13/17   12:35 PM

proses pelaksanaannya; seperti yang ditunjukkan di dalam Rajah 7.
Huraian terperinci tentang aspek-aspek utama dalam pengurusan prestasi
dibincangkan dalam Bahagian V.

menyusun
strategi

merancangmelaksana

menyemak
semula

Rajah 7: Komponen-komponen Pengurusan Prestasi

C. Amalan Terbaik (Best Practices)

49. GTU-s boleh diaplikasikan kepada pelbagai aspek dalam sesebuah
organisasi. Sebagai titik permulaan untuk Institusi-i, GTU-s mengesyorkan
enam amalan terbaik sebagai landasan bagi memastikan kelancaran dan
keberkesanan tadbir urus seperti berikut:

Rajah 8: Amalan Terbaik Tadbir Urus Syariah

lembaga
Keberkesanan

Lembaga

GTU-s

Pengurusan
& kawalan
sumber

pengurusan
risiko

tadbir urus
perolehan

kepatuhan &
pematuhan
peraturan

kawalan
dalaman

Tadbir Urus Berteraskan Syariah (GTU-s)

G
aris P

anduan U
m
um

22

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   22 9/13/17   12:35 PM

 Keberkesanan Lembaga

50. Peranan ahli Lembaga, serta pengurusan tertinggi dalam mana-mana
Institusi-i ialah untuk menerajui organisasi dalam suatu kerangka kawalan
yang berhemah dan berkesan. Ini bagi memastikan operasi, aktiviti, tahap
risiko, modal insan dan sistem ganjaran organisasi dinilai dan diurus
dengan sebaiknya. Lembaga dan Pengurusan Tertinggi wajar membangun
dan menggalakkan suatu visi bersama (common vision) berkenaan
matlamat organisasi, budaya, nilai serta tatalaku yang ingin dicapai dalam
organisasi.

 Pengurusan dan Kawalan Sumber

51. Sistem pengurusan dan kawalan sumber yang diamalkan oleh Institusi-i
perlulah proaktif dalam mengawasi prestasi berdasarkan sasaran-sasaran
yang telah ditetapkan dalam semua peringkat organisasi. Ini termasuklah
sumber sama ada bersifat kewangan (seperti projek, modal insan,
aktiviti, proses, jumlah jualan dan hasil, kuantiti sumber, kos operasi dan
perbelanjaan, aset, liabiliti dan aliran tunai), dan sumber bukan kewangan
yang lain. Sistem tadbir urus syariah sangat menuntut pengurusan dan
penggunaan sumber secara berhemah dan optimum memandangkan
pandangan sarwa Islam dan pendekatan tauhid mengajar bahawa segala
sumber yang dicipta oleh Allah SWT untuk manfaat manusia di muka
bumi ini adalah suatu amanah daripada-Nya. Allah SWT melarang dengan
sekeras-kerasnya sebarang bentuk pemborosan dan pembaziran, yang
disifatkan-Nya sebagai amalan syaitan (surah al-Isra’ ayat 26-27).

ْر َتبِْذيًرا ٢٦ بِيِل َوَل ُتَبّذِ ُه َوالِْمْسِكنَي َوابَْن السَّ َوآِت َذا الُْقْرَب َحقَّ
“Dan berikanlah kepada kerabat-mu, dan orang miskin serta orang musafir
akan haknya masing-masing; dan janganlah engkau membelanjakan
hartamu dengan boros yang melampau-lampau.”

يَْطاُن لَِرّبِهِ َكُفوًرا ٢٧ َياِطنِي َوَكَن الشَّ رِيَن َكنُواْ إِْخَواَن الشَّ إِنَّ الُْمَبّذِ
“Sesungguhnya orang-orang yang boros itu adalah saudara-saudara
Syaitan, sedang Syaitan itu pula adalah makhluk yang sangat kufur kepada
Tuhannya.”

Tadbir Urus Berteraskan Syariah (GTU-s)

G
aris P

anduan U
m
um

23

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   23 9/13/17   12:35 PM

Tadbir Urus Perolehan

52. Tadbir urus perolehan yang cekap dan berkesan membantu Institusi-i
menetapkan dengan kemas dan jelas tahap-tahap kebertanggungjawaban
(accountability), komunikasi, piawaian dan amalan utama dalam sistem dan
proses perolehan. Menjadi tanggungjawab Institusi-i untuk memastikan
tadbir urus perolehan menepati prinsip al-’Adl wa al-Ihsan dan al-Amanah.

 Kawalan Dalaman

53. Rangka kerja kawalan dalaman di setiap Institusi-i perlu didokumenkan
selengkapnya meliputi setiap perincian dasar, sistem, proses dan prosedur
kawalan dalaman; daripada aspek pengurusan risiko sehinggalah aspek
menjana dan memelihara nilai. Pelaksanaan dan pengoperasian rangka
kerja kawalan dalaman tersebut hendaklah cekap dan berkesan bersesuaian
dengan keperluan dan matlamat organisasi. Manakala pelaporan dan
penyeliaan rangka kerja tersebut perlulah rapi dan responsif.

 Kepatuhan dan Pematuhan Peraturan

54. Kepelbagaian bentuk entiti Institusi-i menyebabkan sesetengah
daripadanya yang berorientasikan perniagaan1 menghadapi isu kepatuhan
dan pematuhan peraturan lebih lazim berbanding Institusi-i yang tidak
berorientasikan perniagaan.2 GTU-s memaklumi bahawa rata-rata agensi
Kerajaan tidak terlibat dalam aktiviti yang dipantau dan dikawal selia;
bahkan tidak perlu mematuhi proses pengawalseliaan oleh mana-mana
badan penguasa atau badan pengawal selia yang khusus.3 Ini termasuklah
sebahagian besar Institusi-i. Ini boleh mewujudkan persepsi seolah-olah
Institusi-i tidak mempunyai sebarang insentif yang jelas dan kukuh untuk
membudayakan kepatuhan dan pematuhan peraturan dalam amalan
tadbir urusnya.

1  Contohnya Tabung Haji, YaPEIM dan TV Al-Hijrah.
2  Contohnya Jakim, YADIM, JKSM, JAWHAR dan IKIM.
3  Contohnya Bank Negara Malaysia, Suruhanjaya Syarikat, Suruhanjaya Sekuriti, Suruhanjaya
Komunikasi dan Multimedia dan lain-lain agensi pengawal selia.

Tadbir Urus Berteraskan Syariah (GTU-s)

G
aris P

anduan U
m
um

24

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   24 9/13/17   12:35 PM

55. Namun, mengambil kira empat Teras dan lima Prinsip GTU-s yang menjadi
kerangka asas tadbir urus syariah, maka Institusi-i wajar mengamalkan
dan membudayakan dalam kalangan setiap warganya sekurang-
kurangnya suatu tahap pematuhan minimum bagi tadbir urus yang baik.
Untuk itu Institusi-i perlu menilai dan menyenaraikan selengkapnya
setiap tanggungjawab perundangan dan segala peraturan yang berkaitan
dengannya.4

56. Selain dapat mengelak daripada dikenakan denda/penalti dan/atau aktiviti
penguatkuasaan lain; kepatuhan dan pematuhan juga memelihara reputasi
dan kewibawaan organisasi. Secara tidak langsung, amalan dan budaya
mematuhi peraturan boleh dianggap sebagai suatu bentuk pengiktirafan
(recognition) kepada hak-hak pihak yang berkepentingan (stakeholders)
dalam Institusi-i, termasuk persekitarannya.

 Pengurusan Risiko

57. Setiap Institusi-i harus mempunyai proses yang mantap untuk mengenal
pasti risiko atau ancaman luaran dan dalaman, menganalisis senario serta
proaktif dalam menangani situasi yang boleh menjejaskan keupayaan
Institusi-i tersebut untuk mencapai matlamat organisasi. Sewajarnya,
warga Institusi-i perlu dilengkapi dengan prinsip al-Syura, al-Syaja‘ah dan
al-Hikmah bagi membudayakan pengurusan risiko yang komprehensif
dan cekap.

4  Contohnya aspek perakaunan, pelaporan berkanun dan tanggungjawab cukai.

Tadbir Urus Berteraskan Syariah (GTU-s)

G
aris P

anduan U
m
um

25

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   25 9/13/17   12:35 PM

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   26 9/13/17   12:35 PM

v. Pelaksanaan
Dalam Pengurusan

Prestasi

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   27 9/13/17   12:35 PM

PELAKSANAAN DALAM PENGURUSAN PRESTASI

58. Bagi mencapai kejayaan yang mampan, sesebuah Institusi-i perlulah
mengenal pasti dan memanfaatkan setiap peluang yang mampu menjana
nilai kepada organisasi dan pihak-pihak berkepentingan (stakeholders),
serta pada masa yang sama menguruskan kos dan risiko yang ditanggung
oleh Institusi-i secara proaktif dan responsif.

59. Untuk itu, modal insan dalam organisasi perlu menyertai serta menyelia
sistem dan proses pengurusan prestasi dengan sebaiknya. Rajah 9 di
bawah menunjukkan bagaimana sistem dan proses pengurusan prestasi
digunakan untuk membangun, melaksana dan menambah baik setiap
aspek pelaksanaan strategi.

60. Ia termasuk gelung maklum balas (Feed back loop) yang membolehkan
peningkatan berterusan dalam segenap aspek prestasi sesebuah
organisasi. Gelung maklum balas membolehkan Institusi-i mengkaji,
mempelajari serta memahami sebab dan akibat sesuatu tahap prestasi
dicapai dan dicatat. Mengetahui dengan tepat sebab musabab mengapa
sesuatu tindakan yang lalu berjaya atau kurang berjaya; akan membolehkan
Institusi-i untuk mengumpul data yang boleh diyakini, memperkaya proses
pembelajaran dan pengalaman keseluruhan organisasi, memperbaiki
perlaksanaan secara konsisten/istiqamah dan mengelak kesilapan atau
kelemahan serupa yang telah dikenal pasti daripada berulang.

3
Melaksana
Rancangan 4

Menyemak
Semula

SISTEM DAN PROSES PENGURUSAN PRESTASI

TERAS DAN PRINSIP GTU-s

Gelung
Maklum Balas

Mengatur Strategi
1 2

Mengatur Kaedah
Pelaksanaan

Rajah 9: Sistem dan Proses Pengurusan Prestasi Tadbir Urus Syariah

Tadbir Urus Berteraskan Syariah (GTU-s)

G
aris P

anduan U
m
um

28

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   28 9/13/17   12:35 PM

61. Gelung maklum balas setiap Institusi-i sewajarnya direka untuk turut
memasukkan ruang bagi sebarang perkongsian pengalaman dan sumber
serta pencambahan idea dan kemahiran daripada Institusi-i lain tanpa
mengehadkan kepada operasinya secara bersendirian (in silo). Ringkasnya,
sesebuah Institusi-i sepatutnya mengoptimumkan ruang dan peluang
untuk memanfaatkan keluk pembelajaran dan gelung maklum balas
Institusi-i lain secara merentas sektor (cross sectoral).

62. Langkah-langkah pengurusan prestasi termasuklah:
(a) Mengatur strategi bagi memperjelas tujuan sesebuah Institusi-i,

matlamat jangka panjangnya dan bagaimana ia menjangka untuk
mencapainya. Strategi ini mempertimbangkan persekitaran luaran,
termasuk landskap kompetitif, ekonomi, peraturan dan undang-
undang. Langkah ini membolehkan kedudukan strategik, pilihan
strategik, risiko strategik dan pelaksanaan strategik organisasi dinilai
secara teliti dan menyeluruh.

(b) Merancang kaedah pelaksanaan strategi-strategi yang telah diatur
adalah suatu pernyataan hasrat dan cita-cita oleh Institusi-i. Untuk
memastikan perancangan kaedah pelaksanaan berlangsung dengan
baik, Institusi-i perlu menyediakan:
(i) Sumber-sumber yang diperlukan, sama ada kewangan mahupun

bukan kewangan.
(ii) Proses-proses pengehakupayaan supaya sumber-sumber

tersebut boleh diubah menjadi hasil tuaian (output) yang berharga.
(iii) Kaedah pemantauan sama ada untuk memeriksa mekanisme

pelaksanaan yang dipilih adalah tepat dan mencapai sasaran
yang ditetapkan.

 Salah satu elemen penting dalam perancangan kaedah
pelaksanaan ialah perancangan data. Ini melibatkan sumber,
pemasangan, penyaringan dan persembahan kesemua data
yang mungkin diperlukan dalam menilai dan menyusun unjuran
keutamaan pilihan strategik yang ada, menetapkan sasaran dan
jangka masanya, meramalkan hasil serta mengukur keberkesanan
pelaksanaan bagi setiap kaedah yang dimasukkan dalam
perancangan. Oleh itu, perancangan keperluan data sepatutnya

Tadbir Urus Berteraskan Syariah (GTU-s)

G
aris P

anduan U
m
um

29

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   29 9/13/17   12:35 PM

dilakukan serentak semasa penyusunan strategi dan pelan
aktiviti.

 Perancangan data hendaklah meliputi keseluruhan proses
penjanaan nilai. Oleh itu sering kali akan meliputi data-data
kewangan, bukan kewangan dan hibrid di dalam suatu persekitaran
yang berstruktur dan terkawal. Data hendaklah diselaraskan
dengan saiz, bentuk dan intensiti operasi sesebuah Institusi-i.

 Selain daripada set data tentang keputusan-keputusan sebenar,
organisasi juga memerlukan set data khusus yang berkaitan
dengan ramalan, belanjawan dan pembandingan, berpandukan
penanda aras yang bersesuaian. Pada kebiasaannya sesebuah
organisasi hanya menilai kemampuan dan pencapaian mereka
berdasarkan pengalaman yang lalu semata-mata dan tidak
berdasarkan pelaksanaan rancangan masa depan (yang
mungkin sama-sekali berbeza daripada rancangan masa lalu).
Perlu difahami bahawa tujuan utama perancangan data adalah
supaya data yang diperlukan, seperti input, output dan langkah-
langkah penghasilan organisasi wujud, telus dan mudah dicapai
oleh pihak yang memerlukan data tersebut. Oleh yang demikian,
meskipun pengalaman lepas boleh digunakan, ia tidak harus
mengikat organisasi daripada melakukan sesuatu pembaharuan.

(c) Pelaksanaan melibatkan pembekalan sumber-sumber yang tepat
pada masanya dan penstrukturan imbuhan atau insentif yang terbaik
adalah diperlukan bagi mencapai matlamat sesebuah organisasi. Ia
diperoleh melalui penetapan perniagaan organisasi tersebut.

 Majlis Pelaporan Bersepadu Antarabangsa (International Integrated
Reporting Council – ‘IIRC’) mentakrifkan model perniagaan sebagai
“sistem yang dipilih oleh sesebuah organisasi bagi input, aktiviti
perniagaan, output dan hasil (outcome) yang bertujuan menjana nilai
dalam tempoh masa pendek, sederhana dan jangka panjang.” Bagi
tujuan GTU-s ini, meskipun sebahagian Institusi-i terdiri daripada
entiti berorientasikan perniagaan manakala Institusi-i yang lain bukan
berorientasikan perniagaan, terma “model perniagaan” digunakan

Tadbir Urus Berteraskan Syariah (GTU-s)

G
aris P

anduan U
m
um

30

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   30 9/13/17   12:35 PM

secara longgar untuk setiap Institusi-i bagi merujuk kepada sistem
yang dipilih dan diguna pakai bagi input, aktiviti teras dan bukan teras
[sama ada perniagaan atau bukan perniagaan, sebagaimana yang
berkenaan], output dan hasil (outcome) yang bertujuan menjana nilai
dalam tempoh masa pendek, sederhana dan jangka panjang.

 Model [perniagaan] saling berhubung antara persekitaran luaran dan

sistem tadbir urus organisasi tersebut. Natijahnya, faktor-faktor politik,
ekonomi, sosial dan teknologi memerlukan pertimbangan strategik
yang berhati-hati oleh organisasi tersebut. Semasa pelaksanaan,
daya-daya persaingan sering memainkan peranan, menyediakan
konteks yang sarat risiko dan peluang, yang mana dalam masa
tersebut jangkaan pihak-pihak berkepentingan (stakeholders) yang
sentiasa meningkat terpaksa dipenuhi atau dilangkaui. Di peringkat
ini, keputusan-keputusan masa-nyata akan direkodkan dan diperiksa
menurut sasaran-sasaran yang sudah ditetapkan; dan laporan-
laporan akan diterbitkan untuk makluman para pembuat keputusan
yang berkaitan.

 Pada sebahagian besarnya, model [perniagaan] adalah sangat relevan
kepada model operasi Institusi-i dalam konteks ia mempunyai suatu
sistem merangkumi input, aktiviti teras dan bukan teras, output dan
hasil (outcome) yang bertujuan untuk menjana nilai kepada masyarakat
umum. Jaringan hubungan antara persekitaran luar dan sistem tadbir
urus dalaman memerlukan inisiatif lanjutan demi memperkukuh tadbir
urus yang baik di setiap Institusi-i.

(d) Menyemak Semula dan menyaring melibatkan usaha menganalisis
keputusan-keputusan dan ramalan-ramalan dalam setiap inisiatif dan
proses; tatkala rancangan-rancangan dilaksanakan. Gelung maklum
balas menjadi suatu keperluan bagi menyaring secara berterusan
rancangan-rancangan yang memacu objektif-objektif strategik
organisasi. Ia turut memaklumkan kepada para pembuat keputusan
mengenai tahap kecekapan dan keberkesanan setiap inisiatif dan
proses, seterusnya membolehkan keputusan-keputusan lebih baik
dibuat bagi perancangan pada masa hadapan.

Tadbir Urus Berteraskan Syariah (GTU-s)

G
aris P

anduan U
m
um

31

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   31 9/13/17   12:35 PM

 Ada kalanya proses menyemak semula inisiatif dan strategi
memerlukan perubahan-perubahan kecil kepada portfolio inisiatif
dan proses. Organisasi berkenaan bolehlah meneruskan pelaksanaan
inisiatif dan proses ini sesudah disaring.

 Walau bagaimanapun, penyemakan semula kadang-kadang akan
menyerlahkan tema-tema yang menuntut perubahan yang lebih
asas. Ini termasuklah menghentikan sepenuhnya sesetengah aktiviti,
mengimbangi atau menyelaraskan semula bagaimana sesuatu aktiviti
patut diutamakan, atau mungkin juga memberi gambaran tentang
pelaksanaan inisiatif-inisiatif baharu. Ia juga mungkin mendorong
keperluan untuk menyemak semula setiap rancangan, bahkan
memikirkan kembali strategi-strategi yang paling asas. Maklum balas
pengurusan prestasi membolehkan organisasi untuk belajar daripada
keputusan-keputusan lalu, lantas memudah cara sebarang inisiatif
penambahbaikan pada masa hadapan.

63. Sebagai rumusan, GTU-s ini menyokong pengurusan prestasi bertahap
tinggi di setiap peringkat modal insan dan menyeru ke arah proses
penambahbaikan yang berterusan.

Tadbir Urus Berteraskan Syariah (GTU-s)

G
aris P

anduan U
m
um

32

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   32 9/13/17   12:35 PM

vi. Pelaksanaan
Dalam Amalan

Terbaik

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   33 9/13/17   12:35 PM

Sehingga kini, tiada garis panduan khusus yang membimbing Institusi-i untuk
menjadi sebuah organisasi berprestasi tinggi. GTU-s ini mengisi kelompangan
tersebut dengan menyediakan panduan umum sebagai rujukan kepada institusi-i
bagi mencapai amalan terbaik tadbir urus.

64. Empat Teras dan lima Prinsip yang diketengahkan dalam GTU-s ini boleh
diguna pakai merentasi pelbagai aktiviti dalam organisasi. Untuk lebih
ringkas dan praktikal, Bahagian vi memberi tumpuan kepada enam aktiviti
utama yang melibatkan pengurusan institusi dan dana berkepentingan
awam5 dengan amanah dan berintegriti. Aktiviti-aktiviti utama ini
digambarkan dalam Rajah 10.

5 Istilah “dana berkepentingan awam” dalam konteks GTU-s ini berbeza dengan “dana awam”.
Dana berkepentingan awam bermaksud dana yang bersumberkan sektor swasta tetapi mempunyai
kepentingan awam – contohnya simpanan para pendeposit di dalam akaun Tabung Haji; dan dana amal
jariah para penyumbang yang diuruskan oleh YaPEIM. Manakala “dana awam” bermaksud dana yang
bersumberkan sektor Kerajaan.

Rajah 10: Amalan Tadbir Urus Syariah

keberkesanan
lembaga

GTU-s

pengurusan
& kawalan

sumber
pengurusan

risiko

tadbir urus
perolehan

kepatuhan &
pematuhan
peraturan

kawalan
dalaman

Tadbir Urus Berteraskan Syariah (GTU-s)

G
aris P

anduan U
m
um

34

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   34 9/13/17   12:35 PM

65. Pelaksanaan dalam bentuk amalan tadbir urus yang baik (ATUB) dihuraikan
seperti berikut:
(a) Keberkesanan Lembaga.
(b) Pengurusan dan Kawalan Sumber.
(c) Tadbir urus Perolehan.
(d) Kawalan Dalaman.
(e) Kepatuhan dan Pematuhan Peraturan.
(f) Pengurusan Risiko.

A. Keberkesanan Lembaga

66. Lembaga yang berkesan dalam sesebuah Institusi-i tidak seharusnya
menjadikan jawatannya sebagai zon selesa bagi mereka. Ini sebagaimana
yang ditegaskan oleh Financial Reporting Commitee:

“Lembaga yang berkesan tidak seharusnya menjadikan jawatannya sebagai
zon selesa bagi mereka. Keupayaan mendepani cabaran dan mampu bekerja
secara berpasukan merupakan ciri penting bagi keberkesanan Lembaga.
Kepelbagaian dalam komposisi Lembaga merupakan rencah utama yang
dapat mendorong keberkesanan tersebut kerana ia mampu mencambah
perspektif yang dalam kalangan ahli lembaga serta memaksimumkan nilai
daripada setiap ahlinya”.

Sumber: FRC, Guidance on Board Effectiveness, Mac 2011

67. Lembaga dalam sesebuah Institusi-i berperanan untuk menerajui
organisasi dalam suatu kerangka kawalan yang berhemah dan berkesan.
Lembaga yang berkesan di Institusi-i wajar menetapkan suatu visi bersama
(common vision) berkenaan matlamat organisasi, budaya, nilai dan tatalaku
yang ingin dicapai dalam organisasi.

Tadbir Urus Berteraskan Syariah (GTU-s)

G
aris P

anduan U
m
um

35

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   35 9/13/17   12:35 PM

68. Lembaga yang berkesan di sesebuah Institusi-i perlu sentiasa peka
dan cakna terhadap peranan mereka selaku ‘penjaga’ (custodian) yang
menjaga sumber-sumber awam. Secara khususnya, Lembaga serta
pimpinan pengurusan kanan atau tertinggi Institusi-i bertanggungjawab
(accountable) dalam:
(a) menyediakan hala tuju untuk pihak pasukan pengurusan (al-Hikmah);
(b) menunjukkan contoh kepimpinan yang beretika, bersikap al-‘Adl wa al-

Ihsan, amanah dan boleh disandarkan dengan kepercayaan;
(c) menunjukkan tatalaku yang selaras dengan budaya dan nilai yang

telah ditetapkan untuk organisasi dan menggalakkan warga dalam
organisasi turut mengamalkannya;

(d) mewujudkan budaya berprestasi tinggi yang mendorong penjanaan
nilai tanpa mendedahkan organisasi kepada risiko berlebihan yang
boleh menghancurkan nilai;

(e) membuat keputusan-keputusan tinggi yang bermaklumat dan
berkualiti tinggi, berasaskan garis tampak yang jelas merentasi
perjalanan operasi atau perniagaan (al-Syura);

(f) mewujudkan rangka kerja yang betul bagi membantu para ahli
Lembaga memenuhi kewajipan berkanun mereka di bawah kerangka
perundangan dan peraturan yang berkaitan (al-Hikmah);

(g) memastikan matlamat organisasi sentiasa diutamakan;
(h) memikirkan dengan teliti tentang ATUB dan meraikan sebarang

penilaian mengenai keberkesanannya;
(i) menunjukkan standard integriti yang tertinggi dan menetapkan

pengharapan yang jelas tentang budaya organisasi, nilai dan tatalaku,
serta gaya dan nada dalam perbincangan Lembaga yang sejajar
dengan teras Tauhid.

Tadbir Urus Berteraskan Syariah (GTU-s)

G
aris P

anduan U
m
um

36

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   36 9/13/17   12:35 PM

Membuat Keputusan yang Mantap dan Berkesan

69. Proses membuat keputusan dengan bermaklumat dan berkualiti tinggi
merupakan suatu keperluan kritikal bagi sesebuah Lembaga yang
berkesan. Ia tidak boleh berlaku secara kebetulan atau tanpa tujuan.

70. Lembaga diingatkan tentang aplikasi prinsip al-Syura; bahawa mereka
boleh mengurangkan risiko keputusan yang salah dengan melaburkan
masa dan tenaga dalam merangka dasar-dasar dan proses-proses
yang mantap dalam membuat keputusan. Contohnya melalui sumbang
saran oleh jawatankuasa-jawatankuasa yang ditubuhkan oleh Lembaga
dan dianggotai oleh para penasihat bebas yang berkepakaran tinggi,
beramanah dan berintegriti.

 Komposisi Lembaga dan Pelan Penggantian

71. Dalam konteks Institusi-i, komposisi Lembaga dilantik oleh pihak
berautoriti. Oleh itu, proses lantikan ke jawatan tertentu hendaklah dalam
kalangan mereka yang benar-benar berkelayakan dan mampu memberikan
sumbangan yang positif. Bagi membantu Lembaga membuat keputusan-
keputusan yang baik dan memaksimumkan peluang untuk kejayaan
organisasi dalam tempoh jangka panjang, maka gabungan set kemahiran,
pengalaman, pengetahuan dan kebebasan yang sesuai dan betul perlu
ada dalam komposisi Lembaga. Di sinilah aplikasi prinsip al-Hikmah perlu
diambil kira untuk membantu Institusi-i mencapai matlamat organisasi.

 Menilai Prestasi Lembaga

72. Lembaga perlu menilai dan meningkatkan prestasi mereka secara
berterusan. Ini dapat dicapai melalui proses penilaian prestasi Lembaga
dengan menyediakan mekanisme maklum balas secara al-Syura bagi
meningkatkan keberkesanan Lembaga, memaksimumkan keupayaan serta
menyerlahkan aspek-aspek lain yang perlu dibangunkan. Kaedah penilaian
Lembaga hendaklah disediakan supaya bersifat objektif, bersepadu dan
berasaskan prestasi.

Tadbir Urus Berteraskan Syariah (GTU-s)

G
aris P

anduan U
m
um

37

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   37 9/13/17   12:35 PM

 Audit, Risiko dan Skim Imbuhan

73. Walaupun Lembaga boleh menggunakan jawatankuasa-jawatankuasa untuk
membantu pertimbangannya dalam urusan seperti audit, risiko dan skim
imbuhan, namun ia tetap memikul tanggungjawab utama dalam kesemua
urusan ini. Dalam hal ini, individu yang mempengerusikan atau mengetuai
Lembaga hendaklah memastikan supaya masa yang mencukupi diberikan
kepada Lembaga untuk membincangkan isu-isu berkenaan dengan mantap
dan berkesan.

74. Setiap ahli Lembaga hendaklah membiasakan diri dengan peruntukan-
peruntukan ATUB dan garis panduan6 yang berkaitan dengannya serta apa-
apa kehendak peraturan yang berkaitan dengan Lembaga dan Institusi-i
tersebut. Sehubungan itu, aplikasi prinsip al-Syaja‘ah adalah sangat
penting untuk memberi ruang kepada warga Institusi-i mengutarakan isu,
cabaran atau insiden secara ‘selamat’ dan ‘terbuka’ demi menjaga amanah
dan reputasi Institusi-i.

 Hubungan dengan Pihak-pihak yang Berkepentingan (Stakeholders)

75. Komunikasi yang telus memberikan peluang kepada organisasi
untuk meningkatkan kualiti interaksi atau dialog dengan pihak-pihak
berkepentingan (stakeholders), bagi memperbaiki tahap kepercayaan dan
keyakinan mereka. Laporan tahunan ialah suatu kaedah berkomunikasi
dengan pihak-pihak berkepentingan (stakeholders) yang sangat berkesan.
Ia digunakan untuk menyatukan maklumat organisasi selari dengan ATUB.

76. Penyediaan laporan tahunan secara berkala akan mendorong Lembaga
untuk menilai dengan teliti kualiti ATUB di Institusi-i. Seterusnya merancang
tindakan penambahan bagi mempertingkatkan struktur, proses dan sistem
dalam organisasi.

6 Misalnya jika Institusi-i ialah sebuah syarikat maka Lembaga Institusi-i berkenaan sepatutnya mahir
dengan Kod Tadbir Urus Korporat Malaysia.

Tadbir Urus Berteraskan Syariah (GTU-s)

G
aris P

anduan U
m
um

38

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   38 9/13/17   12:35 PM

B. Pengurusan dan Pengawalan Sumber

77. ATUB berteraskan syariah menekankan prinsip al-Amanah yang menuntut
sesebuah organisasi proaktif dalam memantau prestasi7 berdasarkan
sasaran yang telah ditetapkan di semua peringkat. Lantaran itu Institusi-i
perlu memastikan pengurusan dan pengawalan sumber yang cekap dan
berkesan.

78. Belanjawan organisasi berfungsi memandu kaedah pengagihan sumber
bagi menentukan keboleh percayaan sesebuah organisasi. Ia juga
membantu organisasi dalam mengubah suai sesuatu keputusan strategik
dalam bentuk operasi.

79. Proses belanjawan sewajarnya dikendalikan secara al-‘Adl wa al-Ihsan serta
al-Syura mengikut keutamaan bagi memastikan Pemeliharaan Maslahah
sepertimana yang digariskan oleh Maqasid Syariah.

80. Langkah dan sasaran bagi setiap aktiviti organisasi sama ada yang teras
atau bukan teras sewajarnya disebar luaskan dalam semua peringkat
dalam organisasi. Ia bertujuan memastikan warga institusi-i memahami
bahawa kejayaan setiap individu yang mengamalkan prinsip al-Amanah
akan menyumbang kepada kejayaan keseluruhan organisasi dalam
mencapai matlamatnya.

81. Aspek yang menjadi keutamaan strategik hendaklah dimaklumi dan
difahami segenap lapisan warga Institusi-i, supaya mereka menggunakan
segala sumber yang ada dengan cekap. Ini boleh mengelakkan sebarang
pertikaian terhadap penggunaan sumber tersebut.

7 Ini termasuklah pengurusan projek, modal insan, aktiviti, proses, jumlah [jualan] dan hasil (bagi entiti
berorientasikan perniagaan, sekiranya berkenaan), kuantiti sumber, kos operasi dan perbelanjaan,
aset, liabiliti dan aliran tunai, serta sumber-sumber bukan kewangan lain.

Tadbir Urus Berteraskan Syariah (GTU-s)

G
aris P

anduan U
m
um

39

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   39 9/13/17   12:35 PM

82. Unjuran prestasi untuk input, output dan outcome serta penanda aras
yang berkenaan sewajarnya dianalisis dengan tepat bagi memastikan
keputusan-keputusan yang disasarkan adalah kompetitif dan meningkat
secara berterusan. Prestasi sepanjang rantaian nilai sewajarnya dikawal
melalui langkah-langkah dan sasaran-sasaran yang bersesuaian.

83. Pengawal belanjawan sewajarnya menyediakan bukti bagi menyokong
anggaran yang dibuat berkenaan hasil yang diharapkan, memperjelas
andaian-andaian yang mendasari setiap anggaran yang dibuat, serta
memberikan huraian terperinci berkenaan belanja sebenar berbanding
dengan peruntukan belanjawan.

C. Tadbir Urus Perolehan

84. Tadbir Urus Perolehan berfungsi menetapkan tahap-tahap
kebertanggungjawaban (accountability), komunikasi, piawaian dan
amalan utama, serta tanggungjawab Institusi-i bagi perolehan awam. Di
Malaysia, rangka kerja tadbir urus perolehan dan proses terperincinya
diselia oleh Kementerian Kewangan melalui 1 Pekeliling Perbendaharaan
(1PP) (maklumat lanjut boleh dimuat turun di laman sesawang http://1pp.
treasury.gov.my.)

85. Prinsip di bawah “1PP” adalah konsisten dan selari dengan GTU-s ini.
Terdapat empat elemen yang digariskan dalam dokumen rasmi berkaitan
(rujukan: Punca Kuasa, Prinsip dan Dasar Perolehan Kerajaan) yang
menegaskan prinsip berikut dengan jelas:
(a)  al-Amanah – hasrat Institusi-i sewaktu berbelanja adalah demi

kepentingan awam semata-mata, yang bererti demi mencapai sesuatu
yang baik dan bermanfaat bertepatan dengan Maqasid Syariah. Ia
hendaklah dijalankan secara bertanggungjawab (accountable) dengan
kebertanggungjawaban (accountability) yang jelas.

(b)  al-‘Adl wa al-Ihsan – proses perolehan secara tawaran yang kompetitif
dan terbuka hendaklah menjadi keutamaan supaya adil kepada para
pembekal yang layak. Proses penawaran mestilah dijalankan secara
objektif dan telus tanpa pilih kasih atau berat sebelah, mematuhi
segala dasar, peraturan dan kaedah yang disyaratkan.

Tadbir Urus Berteraskan Syariah (GTU-s)

G
aris P

anduan U
m
um

40

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   40 9/13/17   12:35 PM

(c) al-Syura – kesemua dasar, peraturan, amalan dan proses di bawah
perolehan awam mestilah diurus dengan cara yang telus. Masyarakat
umum berhak untuk menerima maklumat yang tepat tentang
bagaimana sumber-sumber diuruskan.

(d) Al-Hikmah – Tanggungjawab untuk memastikan setiap wang yang
dibelanjakan menghasilkan pulangan yang paling optimum. Institusi-i
dan setiap warganya tidak boleh berkompromi terhadap sebarang
bentuk pemborosan, pembaziran atau penyelewengan ke atas dana
awam mahupun mana-mana sumber awam yang lain.

D. Kawalan Dalaman

86. Kawalan dalaman sesebuah Institusi-i hendaklah mempunyai suatu rangka
kerja yang lengkap dan didokumenkan meliputi aspek dasar, sistem,
proses dan prosedur bagi menguruskan risiko sehinggalah menjana
dan memelihara nilai dalam setiap organisasi tersebut. Ini termasuklah
pelaksanaan, pelaporan dan penyeliaan terhadap rangka kerja tersebut.

 Pengawasan Membentuk Kebolehpercayaan kepada Sistem, Proses dan Modal
Insan

87. Polisi dan prosedur kawalan hendaklah didokumentasikan dan dikongsi
dengan seluruh warga Institusi-i yang berkenaan supaya mereka
dapat menggunakannya dalam perkara-perkara di bawah tugasan dan
tanggungjawab mereka.

88. Penemuan audit dalaman yang dilaksanakan secara berkala hendaklah
dikongsi bersama pihak yang berkepentingan dalam hierarki sesebuah
Institusi-i. Ini membolehkan proses membuat keputusan ditambah baik
dan tindakan yang lebih berkesan dapat diambil.

89. Sebarang maklumat mengenai insiden kegagalan sistem kawalan dalaman
(misalnya terjadinya kekhilafan atau penipuan) hendaklah dilaporkan
segera kepada pihak yang berkaitan dalam hierarki sesebuah Institusi-i. Ini
supaya langkah-langkah penyiasatan, pembetulan dan/atau pencegahan
dapat dilaksanakan dengan segera dan berhikmah.

Tadbir Urus Berteraskan Syariah (GTU-s)

G
aris P

anduan U
m
um

41

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   41 9/13/17   12:35 PM

90. Kekerapan pemantauan dan pelaporan dalam sistem dan proses kawalan
dalaman hendaklah berpadanan dengan jumlah aktiviti yang dilaksanakan
dan tahap risiko yang dihadapi oleh Institusi-i. Tahap perincian setakat mana
prestasi operasi dan kedudukan Institusi-i patut dilaporkan8 hendaklah
berpadanan dan bertepatan dengan tugasan dan tanggungjawab warga
Institusi-i yang berkaitan.

 Penyesuaian Keutamaan

91. Bersesuaian dengan prinsip Pemeliharaan Maslahah, perancangan
kaedah perlaksanaan, pengagihan sumber bagi pelaksanaannya dan
aktiviti pelaporan bagi tujuan pengesahan serta maklum balas hendaklah
disesuaikan bagi memastikan nilai yang optimum kepada organisasi.
Penyesuaian tersebut juga akan membantu organisasi membuat
keputusan yang tepat dengan mengambil kira keutamaan pemahaman
dan pengurusan risiko. Justeru, mekanisme kawalan hendaklah sentiasa
dinilai secara berkala bersesuaian dengan model operasi organisasi.

92. Proses-proses fizikal dan kewangan yang berisiko paling tinggi hendaklah
dikenal pasti dan dinilai. Dari situ, tanggungjawab untuk kawalan
kewangan hendaklah diberikan mengikut jawatan warga Institusi-i dalam
struktur organisasi. Secara umumnya, Lembaga bertanggungjawab
memastikan mekanisme kawalan fizikal dan kewangan yang munasabah
diwujudkan. Manakala pengurusan tertinggi pula bertanggungjawab
memastikan bahawa mekanisme kawalan sesungguhnya berfungsi secara
efektif dan selanjutnya menjadi tanggungjawab semua warga Institusi-i
untuk mengendalikan mekanisme kawalan berdasarkan tugasan dan
tanggungjawab masing-masing bersesuaian dengan prinsip al-Amanah.

93. Tahap kesediaan dan keberkesanan mekanisme kawalan perlu diaudit
secara berkala bagi memastikan ia kekal relevan dan bertepatan dengan
keperluan operasi Institusi-i.

8 Termasuk analisis trend, perbandingan, varian dan lain-lain; yang mana berkenaan.

Tadbir Urus Berteraskan Syariah (GTU-s)

G
aris P

anduan U
m
um

42

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   42 9/13/17   12:35 PM

E. Kepatuhan dan Pematuhan Peraturan

94. Secara umumnya walaupun institusi-i tidak terikat dengan peraturan
dikuatkuasakan oleh mana-mana badan pemantau namun mereka perlu
mempunyai tanggungjawab moral untuk mematuhi peraturan-peraturan
am yang sedia ada. Institusi-i sebagai institusi awam yang berwibawa
perlu memastikan reputasi organisasi sentiasa dipelihara.

95. Mengurus pihak berkepentingan (stake holder) secara proaktif berdasarkan
prinsip asyura akan membolehkan Institusi-i membina hubungan yang
baik dan memupuk kepercayaan masyarakat awam yang merupakan
pelanggan utama. Dalam masa yang sama ia dapat membina keyakinan
badan kawal selia dan agensi kerajaan yang berkaitan.

 Mengurus Pihak Berkepentingan Secara Proaktif

96. Bagi mencapai maksud prinsip al-Hikmah dalam tadbir urus Institusi-i,
pematuhan peraturan sewajarnya diterap secara konsisten dan
dipertingkatkan melalui latihan dan pendidikan warga Institusi-i secara
berkala. Tranformasi budaya kerja secara sistematik perlu dilaksanakan
dalam Institusi-i mengikut kesesuaian.

97. Keputusan penilaian pematuhan hendaklah dibincangkan dan disemak
mengikut prinsip al-Syura dan al-Hikmah supaya langkah-langkah
pembetulan dan pemantapan setiap pematuhan dapat dilaksanakan
dengan tepat dan cepat.

98. Institusi-i perlu mempertimbangkan penggunaan pendekatan baharu bagi
pematuhan dan kepatuhan peraturan dengan mengambil kira aspek-aspek
seperti sistem penyampaian perkhidmatan yang cemerlang (bagi entiti sektor
awam) atau peningkatan keuntungan perniagaan (bagi entiti sektor swasta).9

9 Sebagai contoh, Institusi-i mungkin boleh memanfaatkan teknologi bagi menjimatkan masa dan
menambah ketelusan dalam berurusan dengan badan-badan pengawal selia serta juruaudit dalaman/
luaran setelah menilai analisis kos-faedah bagi inisiatif tersebut.

Tadbir Urus Berteraskan Syariah (GTU-s)

G
aris P

anduan U
m
um

43

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   43 9/13/17   12:35 PM

99. Iktibar atau teladan yang dipelajari daripada insiden-insiden ketidakpatuhan
sama ada dalam Institusi-i itu sendiri atau melalui pengalaman Institusi-i lain
hendaklah didokumenkan bagi tujuan menambah baik dasar dan prosedur
serta mencegah ketidakpatuhan seumpamanya daripada berulang.

100. Semua penyata dan dokumen yang diperlukan di bawah undang-undang
dan peraturan hendaklah disedia dan didokumenkan dengan lengkap dan
tepat pada masanya.

101. Lanskap peraturan dan perundangan hendaklah dipantau secara lazim dan
berkala untuk mengetahui setiap perkembangan terkini dan memahami
potensi impak terhadap organisasi.

102. Aspirasi pematuhan dan threshold minimum ataupun yang disasarkan
hendaklah ditetapkan dan disampaikan kepada setiap warga Institusi-i.

103. Institusi-i hendaklah mengenal pasti jurang antara keputusan penilaian
kendiri dengan threshold kepatuhan minimum ataupun yang disasarkan.
Langkah-langkah pengurangan risiko hendaklah diambil bagi merapatkan
jurang kepatuhan tersebut. Ini termasuklah dengan menetapkan langkah-
langkah pematuhan penting, garis masa untuk pematuhan tersebut dan
penetapan akauntabiliti di peringkat individu mahupun organisasi.

104. Sesuai dengan prinsip al-Amanah, Institusi-i hendaklah telus mengenai
tahap kekuatan dan kelemahan pematuhannya dalam menyediakan dan
membuat laporan menurut kehendak peraturan dan kehendak am yang
lain. Proses-proses dalam Institusi-i hendaklah dilaksanakan dan dikemas
kini secara strategik bagi memberi keyakinan kepada semua pihak
yang berkepentingan (stakeholders) bahawa pematuhan dan kepatuhan
peraturan, di mana berkenaan, disempurnakan dengan selengkapnya.

105. Setiap keputusan audit pematuhan hendaklah didokumenkan. Audit
tersebut hendaklah melibatkan pemeriksaan mekanisme kawalan ke atas
proses-proses teras, sistem tadbir urus dan infrastruktur yang tersedia
kepada organisasi dengan memberi pertimbangan yang sesuai kepada
keseluruhan sumber, impak sosial, etika dan kod tatalaku organisasi.

Tadbir Urus Berteraskan Syariah (GTU-s)

G
aris P

anduan U
m
um

44

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   44 9/13/17   12:35 PM

106. Sekiranya terdapat piawaian-piawaian baharu, ia hendaklah disambut baik
dan Institusi-i digalakkan untuk mempelopori usaha-usaha penerapan,
pelaksanaan dan pelaporan pematuhan yang boleh dijadikan penanda
aras baharu atau model contoh.

F.  Pengurusan Risiko

107.  Polisi tentang pengurusan risiko harus dirangka dan difahami oleh setiap
warga Institusi-i. Ini boleh dilaksanakan melalui latihan dan komunikasi
oleh pihak pengurusan.

108. Lembaga Institusi-i sewajarnya mewujudkan budaya pengurusan risiko
yang proaktif. Langkah ini membolehkan warga Institusi-i mengenal pasti
dan menganalisis risiko yang boleh memudaratkan operasi dan reputasi
Institusi-i serta mencadangkan pelan responsif yang bersesuaian untuk
menangani risiko tersebut. Tindakan ini sejajar dengan prinsip al-‘Adl wa
al-Ihsan, al-Syura dan al-Hikmah kerana pengurusan risiko yang mantap
adalah hasil daripada kolaborasi warga Institusi-i dari pelbagai jabatan,
perbincangan yang terbuka, perancangan yang berstrategi.

109.  Elemen risiko dan peluang seperti analisis ‘PESTEL’ (Political, Economic,
Social, Technological, Environmental & Legal) atau analisis ‘SWOT’ (Strength,
Weakness, Opportunity, Threat) patut dibincangkan oleh warga Institusi-i di
peringkat yang bersesuaian (sama ada strategik, taktikal, operasi) serta
didokumentasikan untuk rujukan.

110.  Lembaga dan warga Institusi-i perlu menganalisis tahap risiko atau
ancaman kepada organisasi; berdasarkan kebarangkalian dan impak
kualitatif mahupun kuantitatif. Seterusnya, elemen kawalan (control) perlu
dikenal pasti sebagai pelan tindakan bagi mengawal risiko tersebut.

Tadbir Urus Berteraskan Syariah (GTU-s)

G
aris P

anduan U
m
um

45

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   45 9/13/17   12:35 PM

111.  Pemantauan yang berstruktur dan berterusan perlu dilaksanakan untuk
memastikan pengurusan risiko sentiasa relevan dan komprehensif;
misalnya laporan berkala dibentangkan kepada Lembaga Institusi-i untuk
perbincangan dan tindakan pada setiap suku tahunan. Tindakan susulan
mestilah dipantau dengan teliti agar kawalan terhadap risiko tersebut adalah
berkesan dan efektif. Seluruh proses ini memerlukan komitmen yang tinggi
dan kepakaran tertentu demi menjaga kewibawaan Institusi-i.

 Maklumat Harus Relevan dan Telus

112. Dalam konteks pengurusan risiko, maklumat berikut haruslah difahami
dan didokumenkan sebaiknya:
(a) unsur tahap dan kesan risiko-risiko yang dihadapi oleh organisasi;
(b) kapasiti dan keupayaan organisasi untuk menghadapi risiko-risiko

tersebut; dan
(c)  keputusan ujian terhadap kesesuaian dan keberkesanan dasar, proses

dan prosedur termasuk penemuan audit bagi transaksi-transaksi
kewangan mahupun bukan kewangan yang berkaitan.10

10 Contoh bukan kewangan termasuklah inventori, loji dan jentera, kerja yang sedang berjalan, barang-
barang yang sedang dalam transit, perabot dan kelengkapan, bangunan dan seumpamanya.

Tadbir Urus Berteraskan Syariah (GTU-s)

G
aris P

anduan U
m
um

46

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   46 9/13/17   12:35 PM

Garis Panduan Umum Tadbir Urus Berteraskan Syariah (GTU-s) mengandungi teras
dan prinsip utama serta panduan umum pelaksanaan tadbir urus syariah yang
boleh memandu Institusi-i bagi mempertingkatkan lagi sistem tadbir urus sedia
ada di institusi masing-masing. Keberkesanan GTU-s ini adalah bergantung kepada
semua lapisan warga Institusi-i bermula dengan Lembaga, pegawai, pelaksana
sehinggalah penyertaan pihak-pihak berkepentingan.

vii. Penutup

Tadbir Urus Berteraskan Syariah (GTU-s)

G
aris P

anduan U
m
um

47

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   47 9/13/17   12:35 PM

PENGEMASKINIAN DAN PERKARA BERKAITAN

Ini merupakan edisi pertama GTU-s bagi Institusi-i berkenaan tadbir urus syariah.
Projek ini masih bersifat suatu hubungan yang interaktif dan saling bermaklum
balas antara Jabatan Perdana Menteri (Hal Ehwal Agama) dan pihak-pihak lain,
termasuk agensi-agensi sektor awam, institusi penyelidikan dan akademik, badan
pengawal selia, firma pengamal dan masyarakat umum.

Sekiranya anda mempunyai sebarang bentuk cadangan dan pengemaskinian atau
berminat untuk mendapatkan maklumat lanjut berkenaan pelaksanaan GTU-s ini
dalam organisasi anda, sila hubungi:

Ketua Pengarah,
Jabatan Kemajuan Islam Malaysia,
Blok A dan B,
Kompleks Islam Putrajaya,
No. 23, Jalan Tunku Abdul Rahman,
Presint 3,
62100 Putrajaya,
Malaysia.
Tel : 03-88707000
Faks : 03-88707555
www.islam.gov.my

Tadbir Urus Berteraskan Syariah (GTU-s)

G
aris P

anduan U
m
um

48

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   48 9/13/17   12:35 PM

ATUB

GTU-s

Amalan Tadbir Urus yang Baik.

Garis Panduan Umum Tadbir Urus Berteraskan Syariah.

Institusi-i Institusi-institusi Islam Kerajaan Persekutuan di bawah Jabatan
Perdana Menteri.

Lembaga mengikut konteksnya, merujuk kepada:

(a)  lembaga pengarah (sekiranya Institusi-i tersebut adalah
dalam bentuk sebuah perbadanan, badan berkanun atau
syarikat swasta);

(b)  lembaga pemegang amanah (sekiranya Institusi-i tersebut
adalah dalam bentuk sebuah yayasan atau badan amanah);

(c) mana-mana lembaga, pegawai/pengurusan tertinggi
(sekiranya Institusi-i tersebut adalah dalam bentuk sebuah
jabatan atau agensi Kerajaan); atau

(d) mana-mana lembaga, majlis atau jawatankuasa tadbir urus
lain yang setaraf atau seumpama dengannya dalam sesuatu
organisasi Institusi-i.

Model
[perniagaan]

Digunakan secara longgar untuk setiap Institusi-i bagi merujuk
kepada sistem yang dipilih dan diguna pakai bagi input, aktiviti teras
dan bukan teras [sama ada perniagaan atau bukan perniagaan,
sebagaimana yang berkenaan], output dan hasil (outcome) yang
bertujuan menjana nilai dalam tempoh masa pendek, sederhana
dan jangka panjang.

VUCA Pelbagai senario dunia yang berubah-ubah dan semakin dinamik
(volatile), tidak pasti (uncertain), rumit (complex) dan kabur
(ambiguous).

Warga
Institusi-i

Merangkumi lembaga, pimpinan, pihak pengurusan tertinggi dan
seluruh warga kerja Institusi-i di setiap lapisan organisasi.

AKRONIM DAN GLOSARI

Tadbir Urus Berteraskan Syariah (GTU-s)

G
aris P

anduan U
m
um

49

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   49 9/13/17   12:35 PM

RUJUKAN

Al-Quran dan terjemahannya: http://www.islam.gov.my/e-jakim/e-quran/
terjemahan-al-quran

Abd al-Wahhab Khallaf. Masadir al-Tashri’ fi Ma la Nassa Fih. Kuwait: Dar al-Qalam,
1972.

Abu Zuhrah, Muhammad. Tarikh al-Madhahib al-Fiqhiyyah. Jld 2. Kaherah: al-Halabi,
t.t.

Al-Shatibi, al-Muafaqat fi usul al-syar`iah, jld 2, Ditahqiq oleh Muhyiddin bin Abdul
Hamid. Mesir: Matba’ ah al-Madani,t.t.

Al-Syatibi, al-I`tisam min al-kutub, jilid.3, Cairo: al-Maktabah al-Tijariyyah al-Kubra,
1975.

Al-Ghazzali, Muhammad Abi Hamid Muhammad Bin Muhammad. Al-Iqtisad Fi Al-
I’tiqad, Beirut: Dar Al-Kutub Al-`Ilmiyyah, 1988.

Al-Ghazzali, Muhammad Abi Hamid Muhammad bin Muhammad. Ihya Ulumuddin,
juzuk 3, Beirut: Dar al-Maarif, 1990.

‘Abd Al-Kafi Qurashi, Ghalib. Awliyyat al-Faruq Fi al-Siyasah wal Idarah wal Qada’.
Egypt: Dar Al-Wafa, 1990.

Abdurrahman Asy-Syarqawi, Abu Bakr Al-Siddiq The Successor, 2011
Ibn.al-Qayyim dan Abu Abdullah Muhammad Ibn Abi Bakr. Al-Turuq al-hukmiyyah fi

al-Siyasah al-Syar’iyyah, Beirut: Dar al-Kutub al-‘ilmiyyah, 1995
Sahih Al-Bukhari 30, Vol 1 Buku 2.
Sunan Abi Dawud, Kitab Al-Adab, Jilid 42.
Sunan Ibn Majah By Imam Muhammad Bin Yazid Ibn Majah Al-Qazrini

(Radiallahuanhu) Vol 3, Buku 16.
Tafsir Pimpinan Ar-Rahman kepada Pengertian Al-Quran, Jabatan Kemajuan Islam

Malaysia, Darul Fikir. 2013.
Global Management Accounting Principles (GMAP), Chartered Institute of

Management Accountant (GMA), USA, 2014.
Fiqh al Awlawiyat.
Asyraf Wajdi, Corporate Social Responsibility of Islamic Banks in Malaysia: A

Synthesis of Islamic and Stakeholders Perspectives, 2005.
Terjemahan Hadis Shoheh Muslim 2003 Jilid VIII.

Tadbir Urus Berteraskan Syariah (GTU-s)

G
aris P

anduan U
m
um

50

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   50 9/13/17   12:35 PM

YB Mejar Jeneral
Dato’ Seri Jamil Khir
bin Haji Baharom (B)
Menteri di Jabatan
Perdana Menteri

Penasihat

YB Senator Dato’ Dr.
Asyraf Wajdi

bin Dato’ Dusuki
Timbalan Menteri di

Jabatan Perdana Menteri

Pengerusi

PENGHARGAAN

Sekalung penghargaan dan setinggi-tinggi ucapan terima kasih khususnya
kepada Chartered Institute of Management Accountants (CIMA) yang telah memberi
kebenaran untuk mengguna pakai sebahagian daripada kandungan Global
Management Accounting Principles (GMAP) dalam GTU-s. Terima kasih juga kepada
Unit Pemodenan Tadbiran dan Perancangan Pengurusan Malaysia (MAMPU),
Jabatan Perdana Menteri, Institut Integriti Malaysia (IIM), Dewan Bahasa dan
Pustaka (DBP), Khazanah Nasional Berhad, agensi-agensi agama di bawah Menteri
di Jabatan Perdana Menteri dan semua pihak atas pandangan dan sumbangan
idea dalam GTU-s. Pembangunan GTU-s yang julung-julung kalinya ini adalah hasil
pimpinan dan sumbangan besar Ahli Jawatankuasa Khas berikut:

AHLI JAWATANKUASA TASK FORCE (PASUKAN KHAS) TADBIR URUS AGENSI
AGAMA DI BAWAH JABATAN PERDANA MENTERI

Tadbir Urus Berteraskan Syariah (GTU-s)

G
aris P

anduan U
m
um

51

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   51 9/13/17   12:35 PM

YBrs. Tuan Haji Mohd.
Shahabuddin bin Omar
Timbalan Ketua Pengarah
(Transformasi dan
Pemodenan Pengurusan),
Unit Pemodenan Tadbiran
dan Perancangan
Pengurusan Malaysia
(MAMPU),
Jabatan Perdana Menteri

Ahli

YBhg. Tan Sri Dato’ Haji
Othman bin Mustapha
Ketua Pengarah,
Jabatan Kemajuan Islam
Malaysia

Timbalan Pengerusi

YBrs. Dr. Nor Mazny binti
Abdul Majid

Timbalan Ketua Pengarah
(Dasar dan Pembangunan),

Bahagian Hal Ehwal
Undang-Undang,

Jabatan Perdana Menteri

Ahli

YBhg. Datuk Haji
Mohamad Nordin

 bin Ibrahim
Timbalan Ketua

Pengarah (Dasar),
Jabatan Kemajuan

Islam Malaysia

Ahli

Tadbir Urus Berteraskan Syariah (GTU-s)

G
aris P

anduan U
m
um

52

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   52 9/13/17   12:35 PM

YBrs. Puan Hajah Yasmin
binti Haji Mohd Ramzi,

CA(M), FCMA, CGMA,
Pengerusi, South East

Asia Regional Board, The
Association of International

Certified Professional
Accountants

Ahli

YBhg. Prof. Madya
Dr. Sharifah Hayaati
binti Syed Ismail
Pensyarah Jabatan
Siasah Syar’iyyah,
Akademi Pengajian
Islam, Universiti
Malaya

Ahli

YBrs. Encik Madzlan
bin Mohamad Hussain
Partner and Head
of Islamic Financial
Services Practice,
Zaid Ibrahim & Co
(A member of ZICOlaw)

Ahli

YBhg. Dato’ Haji Mohd Redza
Shah bin Abdul Wahid
Presiden, Association of
Islamic Banking Institutions
Malaysia (AIBIM)

Ahli

YBhg. Dato’ Mohd. Izani
bin Ghani

Ketua Pegawai
Kewangan dan Pengarah

Eksekutif, Khazanah
Nasional Berhad

Ahli

Tadbir Urus Berteraskan Syariah (GTU-s)

G
aris P

anduan U
m
um

53

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   53 9/13/17   12:35 PM

SEKRETARIAT

YBrs. Puan
Hajah Hakimah

 binti Mohd. Yusoff
Pengarah Bahagian

Kemajuan Islam,
Jabatan Kemajuan Islam

Malaysia

Sekretariat

YBrs. Tuan Haji Zakaria
bin Othman

Penolong Pengarah
Kanan (Dasar),

Bahagian Kemajuan
Islam, Jabatan

Kemajuan Islam
Malaysia

Sekretariat

YBrs. Encik Masri bin Razali
Timbalan Ketua Pengarah
(Pengurusan),
Jabatan Kemajuan Islam
Malaysia

Ketua Sekretariat

YBrs. Tuan Haji Mohd. Ajib
bin Ismail
Ketua Penolong Pengarah
Kanan (Dasar), Bahagian
Kemajuan Islam, Jabatan
Kemajuan Islam Malaysia

Sekretariat

Tadbir Urus Berteraskan Syariah (GTU-s)

G
aris P

anduan U
m
um

54

GTU-s (BM_latest Black)13.9.2017.indd   54 9/13/17   12:35 PM