RM9.80
RUKUN NEGARA
Bahawasanya Negara Kita Malaysia

mendukung cita-cita hendak:

Mencapai perpaduan yang lebih erat dalam kalangan
seluruh masyarakatnya;

Memelihara satu cara hidup demokrasi;

Mencipta satu masyarakat yang adil di mana kemakmuran negara
akan dapat dinikmati bersama secara adil dan saksama;

Menjamin satu cara yang liberal terhadap
tradisi-tradisi kebudayaannya yang kaya dan pelbagai corak;

Membina satu masyarakat progresif yang akan menggunakan
sains dan teknologi moden.

MAKA KAMI, rakyat Malaysia,
berikrar akan menumpukan

seluruh tenaga dan usaha kami untuk mencapai cita-cita tersebut
berdasarkan prinsip-prinsip yang berikut:

KEPERCAYAAN KEPADA TUHAN
KESETIAAN KEPADA RAJA DAN NEGARA

KELUHURAN PERLEMBAGAAN
KEDAULATAN UNDANG-UNDANG
KESOPANAN DAN KESUSILAAN

(Sumber: Jabatan Penerangan, Kementerian Komunikasi dan Multimedia Malaysia)

RUKUN NEGARA.indd   1 04/10/16   4:05 PTG
DEWAN BAHASA DAN PUSTAKA
KUALA LUMPUR

2016

PENULIS作者 EDITOR编辑

ILUSTRATOR美术员 PEREKA BENTUK版面设计师

策划 PENGURUS PROJEK余秀蓉

朱荣昌

Yee Sew Yong

Chu Weng Chang

陈矜孜 Tan Kim Kee

黄伟程 Ng Wei Chen 黄伟程 Ng Wei Chen

Lai Siew Chin

Siti Masni binti Kospin玛诗妮

KURIKULUM STANDARD SEKOLAH RENDAH SEMAKAN

BAHASA CINA SEKOLAH KEBANGSAAN

一年级

国小华语
TAHUN 1

BUKU TEKS课本
Penghargaan  No. Siri Buku: 0131

Diterbitkan untuk Kementerian Pendidikan
Malaysia oleh:
Dewan Bahasa dan Pustaka,
Jalan Dewan Bahasa,
50460 Kuala Lumpur.

No. Telefon: 03-21479000 (8 talian)
No. Faksimile: 03-21479643
Laman Web: http://www.dbp.gov.my

Reka Letak dan Atur Huruf:
Dewan Bahasa dan Pustaka

Muka Taip Teks: Kai Shu
Saiz Muka Taip Teks: 44 jie

Dicetak oleh:
Percetakan Nasional Malaysia Berhad
(Kuala Lumpur),
Jalan Chan Sow Lin,
50554 Kuala Lumpur.

KK 495-221-0105031-49-1138-20101
ISBN 978-983-49-1138-6

Cetakan Pertama 2016
© Kementerian Pendidikan Malaysia 2016

Hak Cipta Terpelihara. Mana-mana bahan dalam
buku ini tidak dibenarkan diterbitkan semula,
disimpan dalam cara yang boleh dipergunakan lagi,
ataupun dipindahkan dalam sebarang bentuk atau
cara, baik dengan cara bahan elektronik, mekanik,
penggambaran semula mahupun dengan cara
perakaman tanpa kebenaran terlebih dahulu
daripada Ketua Pengarah Pelajaran Malaysia,
Kementerian Pendidikan Malaysia. Perundingan

tertakluk kepada perkiraan royalti atau honorarium.

Penerbitan buku teks ini melibatkan kerjasama
banyak pihak. Sekalung penghargaan dan
terima kasih ditujukan kepada semua pihak
yang berikut:

Jawatankuasa Penambahbaikan Pruf Muka
Surat, Bahagian Buku Teks,
Kementerian Pendidikan Malaysia.

Jawatankuasa Penyemakan Pembetulan
Pruf Muka Surat, Bahagian Buku Teks,
Kementerian Pendidikan Malaysia.

Jawatankuasa Penyemakan Naskhah Sedia
Kamera, Bahagian Buku Teks,
Kementerian Pendidikan Malaysia.

Pegawai-pegawai Bahagian Buku Teks
dan Bahagian Pembangunan Kurikulum,
Kementerian Pendidikan Malaysia.

Jawatankuasa Peningkatan Mutu,
Dewan Bahasa dan Pustaka.

Panel Pembaca Luar, Dewan Bahasa dan
Pustaka.

SK Seri Anggerik, Cheras, Kuala Lumpur.

Semua pihak yang terlibat secara
langsung atau tidak langsung dalam
menjayakan penerbitan buku ini.
目录
一 老师早安

1 - 4

六 我的家人

23 - 28

四 请问

13 - 16

五 你好

17 - 22

三 请

9 - 12

二 你我他

5 - 8

七 我的身体

29 - 34

v - vi

前言

iii
九 七彩世界

41 - 46

十四 我长大了

69 - 73

十二 好朋友

59 - 62

十三 你爱吃什么

63 - 68

十一 今天天气好

53 - 58

十 爱好

47 - 52

74

生字表

八 我的小天地

35 - 40

iv
前言

每个单元的编排设计为导入、课文、活动及作为自习教材的图画字典。
活动设计以学生为主体，围绕各种情境展开，着重于训练学生口语交际
能力，教会学生如何听懂别人的说话，初步训练学生用华语进行口头表
达，对感兴趣的人物和事件提出想法和感受，有信心地与人交流，并享
受寓乐于学的乐趣。

本教材采用单元设计模式编写，共有14个单元，每个单元有一篇课文。
教材主题范围涵盖个人、社会及教育。其内容考量了国小学生学习第二
语文的社交环境与需求，以建构有意义、具真实感的语境互动，并且围
绕儿童感兴趣的话题、实际生活和周围环境为主。

本教材根据马来西亚教育部课程发展司颁布的《国民小学华语课程与
评价标准(选修模组)修订版》中阐明的课程理念进行编写，符合
国家教育哲理，为在国民小学选修华语的小学生提供适当的教材。
通过内容设计和构思，本教材注重语言能力的培养，提升学生在
实际生活中运用华语进行交际的能力，让学生学会听、说、读、
写的技能，奠下进一步学习华语的根基，进而应用规范的华语来
学习、表情达意、与人沟通；同时借着语文的教学，提高学生的
思 想 素 质，培 养 爱 国 情 操，促 进 文 化 交 流 ，以 达 致 全 民 团 结 。

本教材以学生为主，教师为辅，通过精心设计和编排的教材，引导与协
助学生达到以下目标:

1. 学会基本的语音知识，以规范的华语，适当的语气和语调说话和朗读。
2. 专注、耐心地听话，以获取信息，并叙事有条理。
3. 应用适当的语言和社交礼仪与人沟通，建立和维持良好的关系。
4. 阅读与理解各种媒体的文字教材，以获取信息，养成良好的阅读习惯。
5. 学会正确的笔画和笔顺写字，并能书写简单的短文。
6. 通过各种语文活动，提升爱国精神和培养国民意识。

v
教师可以根据学生的个别潜能和差异，学校的设备与环境的需求，适当
地选用教材和教学活动。学习生字取自于国小华语字库建议263字中的
84字，分布在十四个单元的课文中。

本教材附上生字表，方便检查。在课文中出现的生字则标示汉语拼音，
方便学生独立阅读与自主学习。

本教材主要参考书籍为商务印书馆出版的《现代汉语词典》第六版。

单元的导入部分多以游戏方式呈现，
着重于掌握基本词汇，激发学习动机。

本书的特色如下：

涵盖多元化的题材和体裁的课文，以精
简的句子为主，引导和加强学生学习和
掌握华语基础知识。

简单扼要列出教学重点与难点 ，给教
师一些教学建议。

列举与课文相关的词汇，作为延伸知识，
以加强学生的华语表达能力及对词汇与句
型的掌握。

课文教学后布置多样化活动与练习，学生
进行听、说、读、写的综合训练。

vi
老师早安！

早安。

谢谢。
请坐。

演一演，说一说

1.1.1
1.2.1

1

一   老师早安
早安。

早安。

老师早安。

同学早安。
t

师 同老 学早
t

读一读，说一说

1.1.1
2.1.1
2.2.1

2
老师早安。起立！

请坐。

同学早安。
t

谢谢老师。

坐 谢请起

3
午安 晚安 校 长

一   听一听，说一说

二   认一认，描一描

1.1.1
3.1.1

（一）教师引导学生看图说话。

4
我
你

名字

你叫什么名字？

我叫同同。
t t

演一演，说一说

1.1.1

5

二   你我他
t
安安今年七岁，

你今年几岁？

我叫安安。

我叫同同。
t t

我 年 七 岁 你 几今叫

读一读，说一说

1.1.1
1.2.1
2.1.1
2.2.1

6
他叫什么名字？

他叫明安。

他今年几岁？

他今年三岁。

么 名什 字 三他

7
请问你叫什么名字？

一 四

七

二 五

八

三

六 九 十

我叫______。

一   说一说，演一演

二   认一认，描一描

1.1.1
1.2.1
3.1.1

（一）教师指令学生两人一组，轮流进行角色扮演。

8
排队

坐下

站起来

听一听，做一做

1.2.1

9

三   请
我排队。

他坐下。
t

你站起来。

来 下站

读一读，说一说

1.3.1
2.1.1
2.2.1

10
安安，请你排队。

同同，请你站起来。
tt

11
安静 拍手 关门

一   演一演，猜一猜

二   认一认，描一描

2.2.1
3.1.1

12
请问我可以进来吗？

请问我可以出去吗？

演一演，说一说

1.3.1

13

四   请问
谢谢老师。

可以。

老师，请问我可以进来吗？

可问 吗进以

读一读，说一说

1.3.1
2.1.1
2.2.1

14
谢谢老师。

可以。

老师，请问我可以出去吗？

出 去

15
一   读一读，练一练

厕所 喝水 食堂 回家

a  a  a  a

a
二   认一认，描一描

5.2.1
3.1.1

16
你好！

同学们，大家好！
t

说一说

1.1.1

17

五   你好
老师说：“你们好！”

安安和同同看见老师。
tt

他们说：“老师好！”

见 说 好们 看和

读一读，说一说

1.1.1
2.1.1
2.2.1

18
同学们看见校长。

同学们说：“校长好！”

校长说：“同学们好！”

校 长

19
你好。 你们好。
安安好。

你

谢
谢
谢

谢
谢
谢

你
们 学们

我 去
去

去
学
学
学

校
校
校
校

我

一   听一听，说一说

二   听一听，读一读

1.1.1
5.4.1

20
o  o  o  o

o

三   认一认，说一说

四   读一读，练一练

五   认一认，描一描

们 校

看 见

你

长

2.1.1
5.2.1
3.1.1

（三）教师引导学生朗读生字后构词。

21
校长您好，老师您好，
同学们好，大家好。
校长您好，老师您好，
你好我好大家好。

《 Bangun Pagi 》调

班长 校工

巡察员朋友

六   读一读，唱一唱

4.2.1

22
妈妈

爸爸

弟弟

妹妹

我

姐姐

哥哥

说一说

1.2.1

23

六   我的家人
我有一个好爸爸，

也有一个好妈妈。

我爱爸爸，也爱妈妈。

一 也 妈爸 爱有

读一读，说一说

2.1.1
2.2.1

24
我的弟弟好可爱，

妹妹也好可爱。

我爱他们，他们也爱我。
t t

妹弟

25
妈妈

我的
家人

妹妹弟弟 姐姐妈妈 爸爸哥哥

一   想一想， 说一说

二   听一听，认一认

1.2.1
2.1.1
1.3.1

（二）教师念出词语，指令学生找出有关词语。

26
e  e  e  e

e
三   读一读，练一练

四   认一认，描一描

五   说一说，演一演

5.2.1
3.1.1
4.1.1

（五）利用手指偶或其他身份图片引导学生对话。

27
六   剪一剪，贴一贴

爸爸 妈妈

哥哥 姐姐 我 弟弟 妹妹
3.2.1

28
脚

手

头
t

说一说

1.3.1

29

七   我的身体
t
这是我的手，

那是你的手。

是这 那手

读一读，说一说

2.1.1
2.2.1

30
这是我的头，

那是你的头。
t

t

这是我的脚，

那是你的脚。

脚头
t

31
的你
我

他
脚
头那是

手这是

拍拍手

一   听一听，做一做

二   读一读，贴一贴

三   认一认，读一读

1.2.1
2.1.1
5.4.1

（一）教师先教导“拍拍手”，“踏踏脚”和“点点头”的动作，
           强调“手”“脚”和“头”，并指令学生做出反应。

32
u  u  u  u u  u  u  u

四   读一读，练一练

五   读一读，描一描

5.2.1
3.1.1

33
鼻子

脸

眉毛

嘴

耳朵

这是我的         和        ，

脚和手，脚和手。

这是我的脚和      ，脚、手和头。

《 London Bridge is Falling Down》调

六   唱一唱，比一比

头发
t

眼睛

4.2.1

34
这是我的脚和      ，脚、手和头。

书 笔

椅子

桌子

演一演，说一说

1.2.1

35

八   我的小天地
t
这是桌子。

那是椅子。

桌子和椅子,

排在课室里。

子桌 椅

读一读，说一说

2.1.1
2.2.1

36
小小天地里，

有书也有笔。

看书和写字，

大家同学习。
t

t

书 笔

37
是这 我
我 的

桌 子
桌 子
桌 子

的

大风吹
吹什么？

桌子

一   听一听，选一选

二   认一认，读一读

1.2.1
4.1.1
5.4.1

（一）引导学生聆听后选出有关词卡 。
（二）老师可自行替换词语引导学生读一读。

38
爸

妈

爬

发

我的爸爸

我的妈妈

弟弟在爬

我坐在沙发

ba ba ba ba

pa pa pa pa

ma ma ma ma

f a  f a  f a  f a

ba

ma

pa

三   读一读，练一练

四   读一读，描一描

f a

5.2.1
3.1.1

39
垃圾桶 橡皮

扫帚

五   听一听，比一比

水瓶

风扇

尺

t

（五）教师指导学生操练四声，然后指示学生聆听后做出反应。

40
红

黄
绿蓝

白 黑

听一听，找一找

1.2.1 老师说出颜色，学生聆听后找出相关颜色的实物。

41

九   七彩世界
这是谁的书包？

这是同同的书包。

同同有红红的书包。
tt

tt

那是谁的尺？

那是安安的尺。

安安有长长的白尺。

白红包

读一读，说一说

2.1.1
2.2.1

42
黄色的桌子，

蓝色的椅，

绿色的书包，

黑色的笔，

大家一起来学习。

蓝 绿 黑色黄

43
1. 谁有红红的书包？

2. 安安的尺是什么颜色？

3. 桌子是什么颜色？

4. 书包和笔是什么颜色？

红色

一   听一听，答一答

二   想一想，说一说

2.2.1
1.3.1

（一）教师提问，引导学生从课文中找出答案。

44
红色

三   指一指，说一说

四   读一读

1.3.1
2.1.1
5.2.1

（三）教师指令学生说出各种物品的颜色。

45
褐色

橙色

紫色

灰色

粉红色

颜色

五   读一读，描一描

3.1.1

46
唱歌

看书

画画

听一听，演一演

1.2.1

47

十   爱好
来来来，来画画。

我们在公园画画。

来来来，来看书。

我们在树下看书。

画

读一读，说一说

2.1.1
2.2.1

48
来来来，来唱歌。

开开心心唱唱歌。

来来来，来看书。

我们在树下看书。

唱 歌

49
唱歌

一   听一听，做一做

二   看一看，说一说

4.1.1
1.3.1

50
ge ge ge ge ke ke ke ke he he he he

三   读一读，练一练

四   读一读，描一描

5.2.1
3.1.1

51
游泳

打羽毛球

跑步

骑自行车

踢足球

跳舞

我的哥哥爱唱歌 ge ge ge ge ge

我的弟弟爱吹笛 di di di di di
ge ge ge di di di  ge ge ge di di di

我的哥哥爱唱歌 ge ge ge ge ge

我的弟弟爱吹笛 di di di di di
 《王老先生有块地》调

五   读一读，唱一唱

t

t4.2.1

52
云

树

草

天
t

说一说

1.3.1

53

十一   今天天气好
t t
今天天气好。

天很蓝，云很白。
t t

t

今天天气好。

花很红，草很绿。
t t

花天
t

读一读，说一说

2.1.1
2.2.1

54
今天天气好。我和姐姐

手拉手，一起去公园。看看

大树，看看绿草，看看红花，

看看蓝天，看看白云。

t t

t

55
一   转一转，说一说

1.2.1 （一）指示学生转动轮盘，根据指针所停留的号码看图说话。

56
天 蓝天 蓝蓝的天

云 白云 白白的云

花 红花 红红的花

草 绿草 绿绿的草

二   认一认，读一读

三   读一读，练一练

5.3.1
5.4.1
5.2.1

57
1 1
1

2
3

4
5

5

6
67

2

2

3

3

4

4

彩虹风 雨

四   认一认，读一读

五   读一读，描一描

太阳
t

5.1.1
3.1.1

（四）引导学生比较“花”和“草”并找出相同的部件。

58
兔子
t猫

鱼

听一听

1.2.1

59

十二   好朋友
t

安安、友那和同同是好朋友。

他们一起去公园玩。

朋 友

读一读，说一说

2.1.1
2.2.1

60
t

tt

t

t

安安有一只大花猫，同同

有三条小红鱼，友那有一只小

白兔和一只大黑兔。

大 小猫 鱼

61
虫 鸟鸡 鸭

za ze zu ca ce cu sa se su

一   读一读，练一练

二   读一读，描一描

5.2.1
3.1.1

62
面

面包

包子

听一听

1.2.1

63

十三   你爱吃什么
下课了，同学们去食堂。

他们在做什么？

他们在排队。

t t

t

t

在

读一读，说一说

2.1.1
2.2.1

64
友那在吃面，

安安在吃面包。

同同在吃什么？

同同在吃包子。
tt

tt

吃 面

65
我爱吃_____ 。

一   看一看，说一说

二   演一演，说一说

1.3.1
4.1.1

（一）教师指令学生抽图卡后，引导学生以“我爱吃___”句式
           说一说。

66
一个两个三个包子，

四个五个六个包子，

七个八个九个包子，

十个包子真好吃！

1
11 22

2

333

4

4 6

6

5
5

《TEN LITTLE INDIAN BOY 》调

ch sh rzh

zhuo zi

三   读一读， 练一练

四   读一读，描一描

五   比一比，唱一唱

chang ge

5.2.1
3.1.1
4.2.1

67
咖哩角

炒饭 点心

椰浆饭 印度煎饼

六   查一查，读一读

拉茶

5.3.1
1.3.1

（六）引导学生查图画字典，找出自己喜欢的食物，然后说一说。

68
我学会了……

想一想，说一说

1.3.1

69

十四   我长大了
t

我长大了。

我学会向师长请安，

我也学会向同学问好。

我长大了 。

我学会画红花，画绿草；

画小鱼，画大猫，画小白兔。
t

会

读一读，说一说

2.1.1
2.2.1

70
我长大了 。

我学会画红花，画绿草；

画小鱼，画大猫，画小白兔。

我长大了 。

我和朋友在一起，

唱唱歌，看看书。

我们天天在一起，

一起玩，一起笑，

一起上学，一起长大。

t t

笑

71
一二三 ，三二一，
小猫、小兔和小鱼。
一二三四五六七，
大猫、大兔和大鱼。
七六五四三二一，
黑猫、白兔和红鱼，
大家一起玩游戏。

我 ……

长大 唱歌 画画请安 上学

一   听一听，说一说

二   读一读，比一比

1.2.1
4.1.1
4.2.1

（一）教师念出词语，学生指出有关词语，并应用有关词语说一说。

72
1 1

1
12

2

2

3 3

3

4
4

5

6

7
4
6
5

7
85 6

2

3

4

三   读一读，练一练

四   读一读，描一描

收拾书包写日记5.2.1
3.1.1

73
单元

一

七

三

九

五

十一

十三

二

八

四

十

六

十二

十四

生字

早老师同学起请坐谢

这是手那头脚

站来下

包红白蓝色黄绿黑

和们看见说好校长

天花

在吃面

我叫今年七岁你几他什么名字三

桌子椅书笔

问可以进吗出去

画唱歌

有一爸也妈爱弟妹

朋友大猫小鱼

会笑

生字表

74
Skim Pinjaman Buku Teks

Sekolah ________________________________________

Nombor Perolehan: __________________________________

Tarikh Penerimaan: __________________________________

Tahun   Darjah Nama Penerima   Tarikh
Terima

BUKU INI TIDAK BOLEH DIJUAL

Dengan ini SAYA BERJANJI akan menjaga buku ini
dengan baik dan bertanggungjawab atas kehilangannya

serta mengembalikannya kepada pihak sekolah pada
tarikh yang ditetapkan.


B
A

H
A

SA IB
A

N
 TA

H
U

N
 1

RM18.00

BT201005
RUKUN NEGARA
Bahawasanya Negara Kita Malaysia

mendukung cita-cita hendak:

Mencapai perpaduan yang lebih erat dalam kalangan
seluruh masyarakatnya;

Memelihara satu cara hidup demokrasi;

Mencipta satu masyarakat yang adil di mana kemakmuran negara
akan dapat dinikmati bersama secara adil dan saksama;

Menjamin satu cara yang liberal terhadap
tradisi-tradisi kebudayaannya yang kaya dan pelbagai corak;

Membina satu masyarakat progresif yang akan menggunakan
sains dan teknologi moden.

MAKA KAMI, rakyat Malaysia,
berikrar akan menumpukan

seluruh tenaga dan usaha kami untuk mencapai cita-cita tersebut
berdasarkan prinsip-prinsip yang berikut:

KEPERCAYAAN KEPADA TUHAN
KESETIAAN KEPADA RAJA DAN NEGARA

KELUHURAN PERLEMBAGAAN
KEDAULATAN UNDANG-UNDANG
KESOPANAN DAN KESUSILAAN

(Sumber: Jabatan Penerangan, Kementerian Komunikasi dan Multimedia Malaysia)

RUKUN NEGARA.indd   1 28/09/16   7:53 PG
BAHASA IBAN
TAHUN 1

BUKU TEKS

PENULIS

AGNES ANAK GRAJI

ANNETTE ANAK HENRY PENGUANG

NICHOLAS DUDA ANAK GARAI

EDITOR

JONATHAN SINGKI ANAK LINTAN

CHIEW ANAK SERIT

PEREKA BENTUK

AZILAH BINTI ALI
ILUSTRATOR

ABDUL HALIM BIN AHMAD

Dewan Bahasa dan Pustaka
Kuala Lumpur

2016
KK 499-221-0102061-49-1140-20101
ISBN 978-983-49-1140-9

Cetakan Pertama 2016
©Kementerian Pendidikan Malaysia 2016

Hak Cipta Terpelihara. Mana-mana bahan
dalam buku ini tidak dibenarkan diterbitkan
semula, disimpan dalam cara yang boleh
dipergunakan lagi, ataupun dipindahkan
dalam sebarang bentuk atau cara, baik
dengan cara bahan elektronik, mekanik,
penggambaran semula mahupun dengan
cara perakaman tanpa kebenaran terlebih
dahulu daripada Ketua Pengarah Pelajaran
Malaysia, Kementerian Pendidikan Malaysia.
Perundingan tertakluk kepada perkiraan
royalti atau honorarium.

Diterbitkan untuk Kementerian Pendidikan
Malaysia oleh:
Dewan Bahasa dan Pustaka,
Jalan Dewan Bahasa,
50460 Kuala Lumpur.
Telefon: 03-2147 9000 (8 talian)
Faksimile: 03-2147 9643
Laman Web: http://www.dbp.gov.my

Reka Letak dan Atur Huruf:
Warnai Enterprise

Muka Taip Teks: Azim
Saiz Muka Taip Teks: 18 poin

Dicetak oleh:
Mocha & Print,
Lot 109, Ground & 2 Floor, Lorong 5A,
Jalan Datuk Abang Haji Abd Rahim,
93450 Kuching, Sarawak.

Penerbitan buku teks ini melibatkan
kerjasama banyak pihak. Sekalung
penghargaan dan terima kasih ditujukan
kepada semua pihak yang terlibat.

• Jawatankuasa Penambahbaikan Pruf
Muka Surat, Bahagian Buku Teks,
Kementerian Pendidikan Malaysia.

• Jawatankuasa Penyemakan Pembetulan
Pruf Muka Surat, Bahagian Buku Teks,
Kementerian Pendidikan Malaysia.

• Jawatankuasa Penyemakan Naskah
Sedia Kamera, Bahagian Buku Teks,
Kementerian Pendidikan Malaysia.

• Penyelaras Projek Bahagian Buku Teks,
Kementerian Pendidikan Malaysia.

• Bahagian Pembangunan Kurikulum,
Kementerian Pendidikan Malaysia.

• Jawatankuasa Peningkatan Mutu, Dewan
Bahasa dan Pustaka.

• Panel Pembaca Luar, Dewan Bahasa dan
Pustaka.

• Jabatan Pendidikan Negeri Sarawak.

• Association for the Educational
Development of Iban Language (AEDIL).

PenghargaanNo. Siri Buku: 0135
Isi

Pelasar Jaku iv

Penerang Ikon v

Lambar Pemungkal vi

Rampa Menua

Unit 7: Aku Ngintu Pengerai 49 - 56
Unit 8: Aku Agi Diguna 57 - 64

Dunya Ensera enggau Cherita

Unit 3: Aku Rinduka Semua Orang 17 - 24
Unit 4: Aku Rindu Bekereja Kunsi 25 - 32

Konsumerisma enggau
Penyedar Finansial

Unit 11: Aku Nyimpan Duit 85 - 94

Dunya Diri Empu

Unit 1: Aku Nurun Sekula 1 - 8
Unit 2: Aku Ngelala 9 - 16

Sains enggau Teknologi

Unit 9: Aku Nemuai ngagai
            Menua Bukai 65 - 74
Unit 10: Aku Ngena Internet 75 - 84

Waris Pesaka Bansa

Unit 5: Aku Muka Bungai 33 - 40
Unit 6: Aku Sayauka Sungai 41 - 48

Kaul dalam Konteks Global

Unit 12: Aku Nemu Dunya
             Tu Besai 95 - 104

Glosari         105 - 106

iii
PELASAR JAKU

iv

Bup Teks

Bup teks Jaku Iban Primari 1 tu bekonsepka ransing besekula. Bup tu
ngundan dua belas unit ti diara nitihka tujuh iti tema ti udah ditetapka.
Bup tu digaga nitihka langkah rapat kurikulum ti betukuh modular
sereta ngemeranka pengelandik enggau sistem jaku baka mending
enggau bejaku, macha, nulis, bungai jaku enggau jalai jaku. Bup teks
tu disempulangka enggau bup aktiviti ti ngundan latih ke mungkur
pengelandik enggau sistem jaku ti udah dipelajarka.

Kelimpah ari nya, bup teks Jaku Iban Primari 1 tu mega ngundan
elemen pengisi kurikulum baka ke diterangka dalam Dokumen
Standard Kurikulum dan Pentaksiran (DSKP). Pengisi elemen dikena
nyediaka nembiak napi pengidup ke balat enchabar kemaya hari tu. Siti
agi pengelandik ti bisi dikemeratka dalam bup teks tu iya nya Pengelandik
Bepikir Tikas Tinggi (PBTT) tauka Kemahiran Berfikir Aras Tinggi (KBAT).
Pengelandik tu disadang ulih meransang nembiak bepikir ngena
penemu sereta nyerenih lebuh beperagam.

Bup tu dikarapka ulih nyadi siti ari kereban ti ulih mantu proses belajar
enggau ngajar kelimpah ari kereban bantu ti bukai.
Unit

Ikon lumur lambar
pemungkal tetiap unit.

Aram Mending enggau
Bejaku

Pengelandik mending
enggau bejaku nyadi
fokus belajar dikena
narak pengelandik
mending, meretika pekara
ti didinga lalu dikena
matih pengelanchar
bekomunikasyen sereta
berinteraksyen ngena chara
ti menyana.

Aram Macha

Standard macha dikena
matih pengelanchar macha
ngena intonasyen ti betul
belalauka tanda bacha.

Aram Nulis

Pengelandik tu nyadi
fokus pelajar dikena
narak pengelandik nulis
bepelasarka penemu enggau
peneleba.

Bungai Jaku

Bungai jaku nyadi fokus
pelajar dikena narak
pengelandik leka main, jaku
sempama, guna jaku sereta
beperindang sambil belajar.

Jalai Jaku

Standard jalai jaku nyadi
fokus pelajar dikena ngajar
pengelandik jalai jaku ti
ngundan leman, raban
enggau tukuh jaku.

Penyedal

Penyedal dikena mantu
nerangka sekeda pekara ti
bisi dalam pengelandik nya.

Lumur Standard Pelajar

Ngundan fokus ti beguna
bendar dikena pengajar
ngaga langgur ngajar lalu
narak nembiak.

Lumur Lambar

Dikena ngayanka lumur
lambar ba bup teks enggau
bup aktiviti.

DVD Audio

Dikena madahka pelajar nya
bisi disediaka dalam DVD
audio.

PBTT

Tanya ti ulih meransang
nembiak bepikir sereta
nentuka pemutus runding
sida bepelasarka kebuah,
penyadi sereta empas
pemutus runding.

Malin Pengajar

Malin pengajar tu nyadika
lalau pengajar ngelangkar
aktiviti dalam proses belajar
enggau ngajar.

ENK

Elemen Ngerenchah
Kurikulum

UP

Ukur Pemanah

Lumur BA/BT

Informasyen ba ikon tu
nunjukka lambar bup ti
bisi kaul entara bup aktiviti
enggau bup teks.

PENERANG IKON

v

Malin
Pengajar

Audio 1

1

1.4.1
1.5.2

BA : 1
LAMBAR PEMUNGKAL

Pengajar
Lahung

Pengajar
Ai Ling

Kepala
Pengajar
Belayong

Pengajar
Laga

Anjam Muntai Lee Na

Ningkan Kedit Amin Rintan Insam

Lamban

vi
Malin
Pengajar

1•	 Ngiring	nembiak	beratika	munyi	ngelilingi	sida.
•	 Minta	nembiak	nyebut	munyi	ti	didinga	sida.
•	 Minta	nembiak	nyebut	munyi	bukai	ti	ditemu	sida.
PBTT:	Aplikasyen	 	 UP:	Sayauka	sekula
ENK:	Ukur	pemanah

BA:	1

1.1.1	(i)	(ii)

Tup,	tup.

Pon,	pon.

Prit,	prit.

Ha,	ha,	ha.

AKU NURUN SEKULA

Nama	kebuah	ba	pintu
penama	sekula	tu	inggar?

Audio	1

Aram Mending enggau Bejaku

U
NI

T

1

Pit,	pit,	pit.

Dinga	lalu	sangka	utai	ke	bemunyi	tu.

Bala	pengajar	ngelaluka	penatai	nembiak	ke	Sekolah
Kebangsaan	Sungai	Rian.
2 Malin
Pengajar

•	 Ngiring	nembiak	ngeluluka	randau.
•	 Minta	nembiak	beratika	lalau	dalam	sekula	sereta	meri	respons	ngena	jaku	ti

dikena	nyapa.
PBTT:	Aplikasyen	 	 UP:	Siruka	pengajar	enggau	bala	bakih
ENK:	Ukur	pemanah,	Sistem	jaku

BA:	2

1.4.1
1.5.2

Selamat	pagi	bala
nembiak.	Nama	berita?

Ngelaluka	penatai
kita	ke	sekula.

Selamat	datai	ke	Sekolah
Kebangsaan	Sungai	Rian.

Selamat	pagi,	pengajar.	Manah.

Aram Mending enggau Bejaku

Lalau Dalam Sekula
1	 Jaga	pemeresi	sekula
2	 Bepekayan	kemas
3	 Minta	pemendar	pansut
4	 Datai	tumu	ke	sekula
5	 Bebakih	manah

Bacha	randau	di	baruh	tu	lalu	keluluka.
Malin
Pengajar

3•	 Minta	nembiak	berati	lalu	ngelala	urup	blok	enggau	urup	mit.
•	 Minta	nembiak	nyebut	urup	blok	enggau	urup	mit	ti	ditunjuk	pengajar.
PBTT:		Aplikasyen			 							 UP:	Pengeliat	ati
ENK:	Teknologi	informasyen	enggau	komunikasyen BA:	3

2.1.2

Aa

Qq

Xx

Ee

Tt

Mm

Uu

Nn

JjFf

Bb

Yy ZzVv Ww

SsRr

Oo

Pp

Kk Ll

Gg Hh

Cc Dd

Ii

Aram Macha

Peratika	lalu	kelala	urup	blok	enggau	urup	mit.
4 Malin
Pengajar

•	 Minta	nembiak	nyebut	urup	blok	enggau	urup	mit	ti	bisi	dalam	gambar.
•	 Ngiring	nembiak	ngerintai	urup	blok	enggau	urup	mit	ba	papan	tulis.
PBTT:	Aplikasyen	 	 UP:	Pengeliat	ati
ENK:	Sistem	jaku,	Rampa	menuaBA:	4

2.1.2

b

t

D

k

p

I

M

T

B

P

Aram Macha

Peratika	lalu	sebut	urup	blok	enggau	urup	mit.
Malin
Pengajar

5•	 Minta	nembiak	megai	pinsil	enggau	chara	ti	betul.
•	 Ngiring	nembiak	nulis	tukuh	garis	atas	angin.
•	 Minta	nembiak	nulis	tukuh	garis	ngena	bemacham	chura	ba	bup	tulis.
•	 Minta	nembiak	nulis	enggau	chara	ti	betul,
PBTT:	Nengkebang	 	 UP:	Rajin	belajar
ENK:	Ukur	pemanah

BA:	5

3.1.1
3.1.3	(i)

Peratika	chunto
tukuh	garis	tu.

Oh,	baka	nya
nulis	tukuh	garis!

Baka	ni	chara	nulis	tukuh
garis	nya,	pengajar?

Aram Nulis

Sumber:	Batik	Anak	Bidin

Pengajar	Ai	Ling	deka	ngajar	chara	megai	pinsil	enggau
nulis	ti	betul.
6 Malin
Pengajar

•	 Minta	nembiak	nyebut	lalu	mida	urup	belalauka	gambar.
•	 Minta	nembiak	dalam	raban	ngerintai	lalu	nulis	urup	konsonan

enggau	vokal	tebuka	bukai.
PBTT:	Nengkebang	 	 	 UP:	Bagas
ENK:	Ukur	pemanah

BA:	6

3.1.2
1.2.1	(i)

Aram Nulis

Pengajar	Ai	Ling	beratika	Muntai,	Amin	enggau	Rintan
benung	nusun	jigsaw	urup	blok	enggau	urup	mit	dikena
ngasilka	patah	sebut	ari	urup	konsonan	enggau	vokal
tebuka.

j a r i

a

b a
j a
m a

e

d e
n e
l e

u

g u
t u
m u

o

c h o
r o
f o

i

m i
l i
g i

m i j a

b a j u
Malin
Pengajar

7•	 Minta	nembiak	mendingka	lagu	enggau	lenak	nitihka	timpuh	ti	diberi.
•	 Ngiring	nembiak	nyadaka	lagu	nitihka	entak	sebut,	tiun,
	 enteli	enggau	senai	ti	nemban.
PBTT:	Aplikasyen	 																		UP:	Angkunka	sekula
ENK:	Kreativiti	enggau	inovasyen

BA:	7

4.1.1
1.5.4

Bungai Jaku

Dinga	lalu	sadaka	lagu	tu.

Nama	kebuah	nuan
rindu	besekula?

Audio	2

Rindu Besekula

Aku	chukup	gaga,
Nurun	ke	sekula,
Mayuh	kaban	aku,
Belajar	primari	satu.

Gaga	gaga	gaga	ati	ku,
Rindu	rindu	rindu	ati	ku,
Begulai	sejalai	ba	sekula,
Chukup	pengerindu.

(Tiun	Lagu:	Burung	Kakak	Tua)
8 Malin
Pengajar

•	 Minta	nembiak	berati	lalu	nyebut	kereban	dikena	ngaga	robot.
•	 Ngiring	nembiak	nyebut	jaku	nama	rama	dalam	gambar.
•	 Minta	nembiak	ngerintai	lalu	nyebut	jaku	nama	rama	ti	bukai	dalam	raban.
PBTT:	Aplikasyen	 	 	 UP:	Rindu	besekula
ENK:	Kreativiti	enggau	inovasyen

BA:	8

5.1.1	(i)

cheremin	mata

riben

jam

mija

keretas

guntin

Jaku	Nama	Rama

Jalai Jaku

Jaku Nama Rama
Dikena	nyebut	sesebengkah
pekara	enggau	utai	rama	idup
enggau	ukai	idup.
Malin
Pengajar

9

U
NI

T

2

•	 Ngiring	nembiak	ngeluluka	randau.
•	 Ngiring	nembiak	meri	respons	tanda	setuju	tauka	enda	senentang	siti-

siti	pekara.
•	 	Minta	nembiak	berandauka	peneleba	diri	ba	kelas	dalam	raban.
PBTT:	Aplikasyen	 	 UP:	Lurus	ati
ENK:	Ukur	pemanah

BA:	9

1.1.2	(i)	(ii)
1.3.4

AKU NGELALA

Baka	ni	asai	kita
terubah	nurun	sekula?

Bedau,	pengajar.

Dinga	lalu	keluluka	randau	Pengajar	Laga	enggau
nembiak	Primari	1.

Selamat	pagi,
pengajar.

Rindu.

Udah.

Rindu	datai	ke	sekula?

Udah	sedia
deka	belajar?

Udah	bisi	kereban
tulis	nuan	Insam?

Selamat	pagi.

Aram Mending enggau Bejaku

Audio	3
10 Malin
Pengajar

•	 Ngiring	nembiak	ngelala	tukuh	urup	dalam	leka	jaku.
PBTT:	Aplikasyen	 	 UP:	Ransing	besekula
ENK:	Sistem	jaku

BA:	10

2.1.4

j e j a g a

b a n g k u

p a g a r

b u n g a i

k a s u t

m i j a

t i a n g

a t a p

b e g

e n t u k a r

Peratika	tukuh	urup	dalam	leka	jaku	di	baruh	tu.	Sepil
lalu	bacha	nitihka	patah	sebut.

Aram Macha
Malin
Pengajar

11•	 Ngiring	nembiak	ngelala	leka	jaku,	nyepil	lalu	macha	enggau	lanchar.
PBTT:	Aplikasyen	 	 UP:	Pengeliat	ati
ENK:	Patriotisma

•	 Ngiring	nembiak	ngelala	tukuh	urup	dalam	leka	jaku.
PBTT:	Aplikasyen	 	 UP:	Ransing	besekula
ENK:	Sistem	jaku

BA:	10

2.1.5

Aram Macha

Peratika	gambar	di	baruh	tu.	Bacha	lalu	kelala	chura.

Buk
Tu	buk.

Buk	tu	bechura	chelum.

Kasut
Tu	kasut.

Kasut	tu	bechura	biru.

Baju
Tu	baju.

Baju	tu	bechura	kuning.

Bungai	kenunsung
Tu	bungai	kenunsung.
Bungai	kenunsung	tu

bechura	mirah.
12 Malin
Pengajar

•	 Ngiring	nembiak	ngelala	lalu	nyepil	leka	jaku	nitihka	patah	sebut	ti	betul.
PBTT:	Aplikasyen	 	 UP:	Pengeliat	ati
ENK:	Sistem	jaku

BA:	11

2.1.5

n e r o

b e l a g u

b u p

Aram Macha

Sepil	lalu	bacha	nitihka	patah	sebut.

m a s u 	 p i n g g a i
Malin
Pengajar

13•	 Ngiring	nembiak	nulis	ngena	chara	ti	betul.
PBTT:	Aplikasyen	 	 UP:	Bagas
ENK:	Ukur	pemanah

BA:	12

3.1.3	(i)	(ii)

Aram Nulis

n y a g a 	 p em e r e s i

a l a i 	 b e m a i n .

A r a m 	 s am a

1

2

1

1

1

1 1 1

11

1 1

2

2

2

2 2 2

2

2 2

1

1

1
1

1 1

1

11

1

1 1

1

2

2

2

2 2

2

2 2

1

2

1

2
2

2

1 1

1

1

2 2

2

2

3 3

3

3

3

1

1

B u a i 	 u r a s 	 d a l am1
1 1

1

1 1 1 11

12 2 2 2
2

2

2 2
2

3

1
1

1
2 3

t o n g 	 u r a s .1

1 1
1

1 1

2

2
2

2
11 2

2

Peratika	chara	nulis	ti	betul	di	baruh	tu.
14 Malin
Pengajar

•	 Ngiring	nembiak	nyepil,	nipak	lalu	nulis	leka	jaku	ke	bisi	meruan	reti.
PBTT:	Aplikasyen			 UP:	Bebasaka	orang	tuai
ENK:	Ukur	pemanah

BA:	13

3.2.1	(i)	(ii)	(iii)

m i j a 	 m a k a i

k a l i 	 c h e l u m

g e l a s 	 k a c h a

m a n g k u k 	 s u p

p e r i u k 	 b e s a i

Aram Nulis

1	 m i 	+		j a 	=	mija

2	 g e 	+	l a s 	=	gelas

3	 k a 	+		l i 	=	kali

4	 l u n g 	+		g a 	=	lungga

5	 m a n g 	+		k u k 	=	mangkuk

6	 p e 	+		r i 	+		u k 	=	periuk

l u n g g a 	 t a j a m

Perengka dapur sida Kedit
Malin
Pengajar

15•	 Ngiring	nembiak	dalam	raban	nyadaka	leka	main	anak	mit.
PBTT:	Aplikasyen	 	 UP:	Angkunka	main	asal
ENK:	Sistem	jaku

BA:	14

1.4.4
4.1.1	(ii)

Dinga	lalu	sadaka	leka	main	tu	ngena	chara	beraban.

Bungai Jaku

Chara Bemain Bit bit Inchi
1.	 Dimain	dalam	raban	(dua	tauka	tiga	iku).
2.	Nyadaka	leka	main	Bit	bit	Inchi	sambil	megai	tauka
nyubit	mimit	jari	pangan	diri	baka	dalam	gambar.

3.	Jari	iya	ke	di	baruh	pulai	ke	atas.

Audio	4

Bit bit Inchi

Bit	bit	inchi,

Ini	Aguk	baluk	mata,

Perenchit	ai	miga,

Barang	pedas	pulai	ke	atas.
16 Malin
Pengajar

•	 Ngiring	nembiak	beratika	jaku	pemendar	enggau	jaku	tanya	saut	ke
pandak	ti	bechura	biru.

•	 Minta	nembiak	ngeluluka	randau	dalam	raban.
PBTT:	Aplikasyen	 	 UP:	Sayauka	diri	sebilik
ENK:	Sistem	jaku

BA:	15-16

5.1.11	(i)
5.2.5	(i)	(ii)

Jalai Jaku

Dinga	lalu	keluluka	randau	Kedit	enggau	indai	iya.

Audio	5

Pagila	hari	pengada	Lamban.	Kedit	enggau
indai	iya	deka	meli	tepa	ke	Lamban.

Kedit	 :	 Kati	ulih	aku	meli	tu,	indai?

Indai	 :	 Enda.

Kedit	 :	Nama	kebuah	dih?

Indai	 :	Mar	rega	nya.

Kedit	 :	 Tu,	dih?

Indai	 :	Au,	manah	nya	anak.
Malin
Pengajar

17

U
NI

T

3

•	 Ngiring	nembiak	berati	lalu	berandauka	senentang	kulit	bup.
•	 Minta	nembiak	becherita	senentang	peneleba	diri	bekaul	enggau	cherita	ti

kala	dibacha	tauka	didinga	dalam	raban.
PBTT:	Aplikasyen	 	 UP:	Rindu	macha
ENK:	Sistem	jaku

BA	:	17

1.4.2

Nya	mih.	Manah
ensera	tu.	Rindu	amat
aku	macha	iya.

Kejira
Sebansa	burung	ti	mit	ke
suah	ditemu	ba	tisi	umai.

Aram Mending enggau Bejaku

AKU RINDUKA
SEMUA ORANG

Perati	lalu	kerandauka	kulit	bup	di	baruh	tu.

Ningkan	seduai	Anjam	benung	meratika	kulit	bup	cherita.

Manah	amat
kulit	bup	nya.
18 Malin
Pengajar

•	 Ngiring	nembiak	berati	lalu	macha	nitihka	baris	teks.
•	 Ngelalau	nembiak	nentuka	pengerentang	tubuh	enggau	penyauh

mata	ari	teks.
PBTT:	Aplikasyen	 	 UP:	Siruka	bakih
ENK:	Sistem	jaku

BA:	18

2.1.1	(i)	(ii)	(iii)	(iv)

Aram Macha

Audio	6

Ensera Kejira enggau Kera

Burung	Kejira	bebakih	enggau	Kera.	Seduai	diau	ba	tisi
umai.	Kejira	bagas	berumah.	Rumah	iya	likun.
	 Kera	enggai	berumah.	Iya	diau	di	puchuk	kayu.
	 Lemai	 siti,	 hari	 kudi.	 Ribut	 balat.	 Ujan	 bangat.	 Kejira
diau	likun	dalam	rumah.

Dinga	lalu	bacha	ensera	tu.
1919

Ujan	enggau	ribut	majak-semajak.	Kera	tusah	ati.	Enda
mukai-mukai,	 kayu	 ke	 endur	 iya	 diau	 tumbang.	 Kejira
nyerauh.	Iya	sinu	meda	bakih	iya.

(Dibali	ari:	Andrea	Ejau,	1967.	Ensera	Kejira.	Kuching:	Borneo	Literature	Bureau)
20 Malin
Pengajar

•	 Ngiring	nembiak	nulis	ayat	mudah	nitihka	tukuh	urup	ti	betul.
PBT:	Aplikasyen	 	 	 UP:	Siru
ENK:	Sistem	jaku

BA:	19

3.1.2

Aram Nulis

Peratika	tukuh	urup	di	baruh	tu.

Pp

Uu

Mm

Kk	 Kasut

Bb	 Bakul

Rr	 Ros

IiIkan
Ukir	ba	dinding.

Pintu	tu	besai.

Mija	alai	nulis.

Tu	bakul	uras.

Bungai	ros	bebau	rengut.

Kasut	Muntai	bechura	burak.

Gambar	ikan	nya	bebingkai.

Ukir

Mija

Pintu
21•	 Minta	nembiak	mendingka	DVD	audio.
•	 Ngiring	nembiak	nyadaka	lagu	nitihka	DVD	audio.
•	 Ngiring	nembiak	nyebut	leka	jaku	ke	ngundan	vokal	besekat	glotis	ti

bechura	biru.
PBTT:	Aplikasyen	 	 UP:	Rindu	bebakih

4.1.1	(i)	(ii)
1.2.1	(ii)

Bungai Jaku

Nama	penguntung	enti	kitai
manah	enggau	orang?

Audio	7

21

Dinga	lalu	sadaka	lagu	tu.

Rindu Besulu

Buah	nangka	buah	temedak,
Manis	isi	sereta	lunak,
Rindu	ati	maya	biak,
Sekula	sama	serebak.

Buah	rian	buah	isu,
Bai	apai	ari	umai,
Kin	kitu	rindu	besulu,
Belajar	ngiga	pemandai.

Buah	rembai	buah	rian,
Jual	tisi	jalai	raya,
Rindu	ati	enggau	pangan,
Nurun	sekula	ati	gaga.
(Tiun	lagu:	Buah-buahan)

Malin
Pengajar
22 Malin
Pengajar

Pengenap tesa

Di	baruh	tu	pengenap	tesa	jaku	nama	mensia.

Pengenap	tesa	jaku	nama	ukai	mensia.

Jalai Jaku

•	 Ngiring	nembiak	berati	lalu	macha	pengenap	tesa	ti	bukai.
PBTT:	Aplikasyen	 	 UP:	Mentas
ENK:	Sistem	jaku

BA:	20

5.1.2	(i)	(ii)

Seraban	pengajar	benung
begambar.

Siku	nembiak	sekula	benung
duduk.

Pengajar	Lahung	minching
dua	ikat	sayur	kangkung.

Indai	Anjam	nyembui	tiga
lambar	kain.

Ba	belakang	rumah	nya	bisi
sebatang	sungai.
Malin
Pengajar

23•	 Ngiring	nembiak	beratika	pengenap	tesa	ti	bechura	biru.
•	 Minta	nembiak	ngeliska	pengenap	tesa	ti	bukai.
•	 Minta	nembiak	mansutka	jaku	enggau	berani	sereta	betelipi.
PBTT:	Aplikasyen	 	 UP:	Mentas BA:	21

5.1.2	(iii)
1.7.3

Budi dibalas enggau Budi

Jalai Jaku

Terima	kasih,
Ningkan.

Terima	kasih,
Lee	Na.

Tu	lima	iku	ikan	beri
kami	ke	kita.	Bulih	amat
aki	aku	berikan	tadi.

Sama-sama.

Ningkan,	nah.	Tu	dua	igi
buah	rian.	Tak	seladung
ulih	apai	aku	pagi	tadi.

Sama-sama.
24 Malin
Pengajar

•	 Ngiring	nembiak	berati	lalu	macha	pengenap	tesa	ordinal	ba	teks.
PBTT:	Aplikasyen	 	 	 UP:	Mentas
ENK:	Sistem	jaku

BA:	22

5.1.2	(iv)

kelima

ketiga

kedua

keenam

keempat

kepenudi

keterubah

Jalai Jaku

Nama	guna	tabung
Penyangga	Penusah?

Nulung Orang Tusah

Sida	Ningkan	benung	bebaris	dalam	kelas.	Sida	meri
tulung	ngagai	Tabung	Penyangga	Penusah.
Malin
Pengajar

25

U
NI

T

4

Nama penguntung ari
besaup ngereja pengawa?

•	 Minta	nembiak	bekelulu	nitihka	randau	di	atas.
•	 Ngiring	nembiak	ngena	jaku	siru	ti	bukai	lebuh	berandau.
PBTT:	Aplikasyen			 							UP:	Betulung	ngereja	pengawa
ENK:	Sistem	jaku BA: 23

1.3.5

Bala bakih, besaup
ngambika	jampat	datai.	Au, tuai.	Sama besaup

bekayuh	mih kitai.	Tak
deka	kudi	hari tu.

Aram Mending enggau Bejaku

Kayuh! Kayuh! Kayuh!

AKU RINDU
BEKEREJA KUNSI

Bacha	lalu	keluluka	randau	di	baruh	tu.

Besaup Ngereja Pengawa

Seraban	kesa	deka	ngelayang	ke	seberai	mai	pemakai.
Sida	sama	betulung	bekayuh	ke	seberai.
26 Malin
Pengajar

•	 Minta	nembiak	berandau	pasal	watak	di	atas.
•	 Minta	nembiak	beratika	plot	cherita	tu.
PBTT:	Aplikasyen	 	 UP:	Seati
ENK:	Ukur	pemanahBA: 23

1.3.5

Aram Mending enggau Bejaku

Manah	nya. Terima
kasih	ke	sukung	kita.

Jampat agi	kitai.	Majak
jai	hari tu. Kitai enda tau
enda seati sekunsi.

Kami setuju.

Bacha	lalu	keluluka	randau	di	baruh	tu.

Enda	lama	udah	nya	sida	sangkai	di	seberai.	Sida
betulung	mindahka	pemakai	nuju	sarang.	Hari	nyau
deka	kudi.

Seati Sekunsi
Malin
Pengajar

27•	 Minta	nembiak	berati	lalu	macha	teks.
•	 Ngiring	nembiak	nyangka	pekara	ke	nyadi	bepelasarka	teks.
PBTT:		Nengkebang			 							 	 UP:	Mentas
ENK: Kreativiti BA: 24

2.2.2

Aram Macha

Pelanduk Seduai Tekura

Ba penemu nuan nama
penyadi	Tekura	lebuh iya
nyengkau tinchin ajih	nya?

Pelanduk	bakih Tekura.
Seduai	diasuh	raja mai tinchin
ajih. Lebuh mansa	danau,
tinchin ajih	nya	labuh.

Seduai nesau bala jelu. Sida
ngelingi	danau. Sida ngirup ai.
Danau	langkang-selangkang.
Tinchin ajih	nya	pan ayan.

Lebuh Tekura	deka
nyengkau tinchin ajih,
enda mukai-mukai	...
28 Malin
Pengajar

•	 Ngiring	nembiak	macha	cherita.
•	 Minta	nembiak	ngingatka	nama,	sapa,	kemaya,	baka	ni,	dini	enggau	lapa

belalauka	ensera	enggau	iring	ti	meruan.
PBTT:	Nyerenih	 	 UP:	Bekerejasama
ENK:	Ukur	pemanah,	Sistem	jaku

BA:	25

2.3.2

Keling enggau bala iya nemuai ngagai Ini Andan	di langit.
Sida nepan	daun	limba	limbi. Din,	sida nulung Ini Andan
ngaga rumah	limas.

Sida besaup ngereja pengawa, munyi	ku jaku sempama
berat sama ngangkat, lempung sama nanggung.
Rumah	limas Ini Andan	pan tembu.

Lebuh sida pulai, enda mukai-mukai sida	dipangka	biau
balai. Daun	 limba	 limbi	 ti	 ditepan sida	 lalu	 tekuing nuju
pulau	siti.	Udah	ngenduh,	sida	lalu	mulaika diri.

Aram Macha

Ensera Sida Keling Nemuai ke Langit
Malin
Pengajar

29•	 Minta	nembiak	beratika	kar	rurun	di	atas.
•	 Minta	nembiak	berandau	pasal	pemanah	bekerejasama.
•	 Ngiring	nembiak	dalam	raban	ngasilka	ayat	bepelasarka	kar	i-Think.
PBTT:	Nyerenih	 	 UP:	Bekerejasama
ENK:	Teknologi	informasyen	enggau	komunikasyen

BA: 26

3.4.2

Peratika	kar	rurun	senentang	ensera	Semut	enggau
Empuna	di	baruh	tu.

Aram Nulis

Hari	siti,	Semut benung
berangkutka pemakai.
Enda	disadang, iya
tepedaka siku	anak
mensia.

Anak mensia nya	deka
munuh	Empuna.	Semut
mansang	lalu ngigit betis
iya. Empuna tekenyit
ninga	nyawa	lalu	terebai.

Empuna	chukup	gaga
laban Semut udah
nulung iya.

Semut niki	pun	kayu
laban	deka ngiga
pemakai. Enda mukai-
mukai,	iya tegelinchir	lalu
labuh	ke	ai.

Empuna tepedaka
penusah	Semut.	Iya	lalu
ngelabuhka	daun nuju
Semut.

Semut		lalu niki	ba atas
daun.	Semut gaga ati
laban Empuna udah
nulung iya.
30 Malin
Pengajar

•	 	Ngiring	nembiak	macha	lalu	berandauka	asil	kereja	kunsi	bepelasarka	ensera
dalam	kar	rurun.

•	 Minta	nembiak	ngaga	ayat	ba	limpir	kereja	ngena	rambai	jaku	ba	teks.
PBTT:	Nyerenih
ENK:	Teknologi	informasyen	enggau	komunikasyen

BA: 26

3.4.2

Aram Nulis

Hari nyau majak panas.
Pelanduk	mai Kijang
ngiga	daun sabung
muda ba pulau siti.

Udah puas bejalai
dia seduai tetemuka
madang	daun sabung.

Pelanduk	enggau
Kijang bekereja kunsi
ngambi	daun sabung.
Seduai nadai	nejuka
pangan	diri ngereja
pengawa.

Taja pan	lelak, seduai
rindu begulai.	Udah
kenyang seduai	lalu
mulaika	diri.

Peratika	kar	rurun	di	baruh	tu	senentang	ensera
Pelanduk	seduai	Kijang.
Malin
Pengajar

31•	 Ngiring	nembiak	belagu	ngena	tiun	ti	betul.
•	 Minta	nembiak	dalam	raban	belagu	sambil	bekelulu.
PBTT:	Aplikasyen	 	 UP:	Bekerejasama
ENK:	Ukur	pemanah,	Sistem	jaku BA: 27

4.1.1
4.2.1

Bungai Jaku

Dinga	lalu	sadaka	lagu	tu.

Audio	8

Bagas Semut

Aram ngumpul uras,
Aram ngumpul uras,
Aram	mih, aram	mih	kitai ngumpul uras.

Aram sama	nyapu,
 Aram sama	nyapu,
 Aram	mih, aram	mih	kitai sama

nyapu.

Bagas	kitai gawa,
Bagas	kitai gawa,
Aram	mih, aram	mih	bagas baka semut.

(Tiun Lagu: The	Farmer	in	The	Dell)
32 Malin
Pengajar

•	 Ngiring	nembiak	beratika	leka	jaku	ti	bechura	biru.
•	 Minta	nembiak	nyebut	jaku	ganti	nama	diri,	jaku	ganti	nama	pengempu

enggau	jaku	ganti	nama	rama	bukai.
PBTT:	Nyerenih	 	 	 UP:	Siruka	apai	indai
ENK:	Ukur	pemanah

BA:	28

5.1.3	(i)	(ii)	(iii)

Jaku Ganti Nama

Jaku Ganti Nama
Dikena	nyeliahka	kitai	nyebut	nama	orang,	utai
tauka	endur	lebuh	dua	tiga	kali	bejaku.

Nama Jaku Ganti Nama
Pengempu ti bisi	dalam	teks?

Jalai Jaku

"Pagila	hari pengada adi. Aku
deka meli	tepa	ke	iya,"	ku	Muntai.

"Aram	mih	tua sama-sama
meli	tepa	nya," saut indai	iya.

"Aku	pan	deka	mih	enggau
seduai,"	ku	apai	Muntai.

Muntai meli tepa anak patung
ke	adi iya. Kelimpah	ari	nya, sida
meli	mayuh	barang bukai.

"Apu, engkitai magang barang
tu indai!"	ku	Muntai.

"Au,	engkitai mih	nya,	Muntai,"
saut indai	iya.

"Tu engku,	nya	enggi nuan,"
ku	Apai	Muntai sambil ngasuh
Muntai sama mai barang	nya.
Malin
Pengajar

33

U
NI

T

5

•	 Ngiring	nembiak	dalam	raban	ngeluluka	randau.
•	 Kerandauka	senentang	main	penyaga	pengelikun	tubuh	diri	ti	bukai.
PBTT:	Aplikasyen	 	 UP:	Sayauka	waris	pesaka	bansa
ENK:	Ukur	pemanah BA: 29

1.7.1

AKU MUKA BUNGAI

Aram Mending enggau Bejaku

Nemu	kita	kuntau?

Bala	 nembiak	 benung	 ngemataka	 Pengajar	 Laga	 bekuntau
maya	aktiviti	Kelab	Kuntau	Sekolah	Kebangsaan	Sungai	Rian.

Insam	 :	 Manah	amat	bungai	kuntau	Pengajar	Laga.
Kedit	 :	 Aki	aku	nemu	mih	bekuntau.
Insam : Amat nuan?
Kedit	 :	 Au.	Iya	suah	muka	bungai	maya	bisi	pengerami.
Insam	 :	 Untung	amai	nuan	bisi	aki	ke	landik	bekuntau.	Belajar

enggau	iya	tua	ila.

Bacha	lalu	keluluka	randau	di	baruh	tu.
34 Malin
Pengajar

•	 Minta	nembiak	macha	sereta	beratika	teks.
•	 Ngiring	nembiak	berati	sereta	ngelala	tukuh	isi	teks	ti	bechura	biru.
PBTT:	Aplikasyen												UP:	Sayauka	waris	pesaka	bansa

BA: 30

2.3.6

Aram Macha

Kerandauka	penguntung
enti	kitai	nemu	bekuntau?

Kuntau	siti	ari	main	asal		bansa	Iban.	Iya	dikena	nyaga
pengelikun	 diri.	 Nambahka	 nya,	 kuntau	 manah	 ke
pengeregas	tubuh.
	 Maya	bekuntau,	kitai	belajar	nendang,	numbuk	sereta
nyilat.	Lebuh	mantaika	bungai	maya	pengerami,	kuntau
diiring	 enggau	 tabuh.	 Tabuh	 nya	 nyadika	 peransang
orang	ke	bekuntau.

(Dibali	ari:	http://www.tempalaikenang-uchutedung.blogspot.my)

Kuntau
Malin
Pengajar

35•	 Ngiring	lalu	minta	nembiak	macha	enggau	lenak	kena	ngulihka	penemu.
PBTT:	Aplikasyen																							UP:		Sayauka	waris	pesaka	bansa

BA: 31

2.4.1
2.4.2

Aram Macha

Proses Bekuntau

Tumu	pagi,	sida	ditanjah	ngena	ai	mayang
pinang.	Duku	dibuai	ke	dalam	sungai.	Tetiap
iku	sida	nyelam	lalu	ngiga	duku	nya.	Udah
teulihka	duku,	sida	napatka	kelang	kuntau.
Sida	berengkah	belajar.	Sepengudah	belajar

tujuh	hari,	sida	tamat.

Proses Bekuntau

Tumu	pagi,	sida	ditanjah	ngena	ai
mayang	pinang.	Duku	dibuai	ke
dalam	sungai.	Tetiap	iku	sida	nyelam
lalu	ngiga	duku	nya.	Udah	teulihka
duku,	sida	napatka	kelang	kuntau.
Sida	berengkah	belajar.	Sepengudah
belajar	tujuh	hari,	sida	tamat.
Dibali	ari	http://www																				g-uchutedung.
blogspot.my

Tamat	reti	nya	tembu	belajar
kuntau,	pencha	enggau	ti	bukai.

(Dibali	ari	http://www.tempalaikenang-uchutedung.blogspot.my)
36 Malin
Pengajar

•	 Minta	nembiak	beratika	gambar	lalu	ngaga	ayat	mudah	ba	bup	latih.
PBTT:	Aplikasyen	 	 UP:	Sayauka	waris	pesaka	bansa

BA: 32

3.4.1

Aram Nulis

Bungai Kuntau

nendangnumbuk

nepisnyilat
Malin
Pengajar

37•	 Minta	nembiak	beratika	ayat	dalam	gambar.
•	 Tulis	ayat	ngena	tanda	bacha	ti	betul	ba	bup	tulis.
PBTT:	Aplikasyen	 	 UP:	Sayauka	waris	pesaka		bansa

BA: 32

3.5.7

Aram Nulis

Pemanah Bekuntau

ulih	ngeregaska
tubuh

bulih	mayuh	kaban ulih	ngenanka	waris
pesaka	bansa

kena	kitai	nyaga
pengelikun	diri
38 Malin
Pengajar

•	 Ngiring	nembiak	dalam	raban	ngiga	lalai	entelah.
•	 Minta	nembiak	bekunsika	entelah	bukai	ti	ditemu	sida.
PBTT:	Aplikasyen	 	 UP:	Angkunka	leka	main

BA: 33

4.3.1

Begiga Entelah

Giga	saut	entelah	tu.

Bungai Jaku

Pichit	perut,	melut	mata.

Ulu	lungga:		tumpu	bukit

Saut:	...

1

Luan	ditanya,	kemudi	nyaut.

Ulu	lungga:	nanak	kalui

Saut:	...

2

Laja	Apai	Sali	enda	ulih	tesa.

Ulu	lungga:	tuan

Saut:	...

3

Telaga	Kumang	enda	tau
tinggang	uras.

Ulu	lungga:		jala

Saut:	...

4

Nama	kebuah	kitai	mesti
ngingatka	main	asal,	bansa	kitai?

Audio	9
Malin
Pengajar

39•	 Ngiring	nembiak	macha	lalu	beratika	jaku	pengawa.
PBTT:	Aplikasyen	 	 UP:	Rajin	belajar

BA: 34

5.1.6	(iv)

Pengajar Laga ngelatih Insam
chara	nendang.

Lamban benung manjah	bungai.

Kedit	nyimpan	bup	dalam
beg.

Bala	nembiak	meli	pemakai
ba	kantin	sekula.

Jalai Jaku

Jaku Pengawa

1

2

3

4
40 Malin
Pengajar

•	 Minta	nembiak	macha	sereta	beratika	jaku	pengawa	ti	bechura	biru.
PBTT:	Aplikasyen	 	 UP:	Sayauka	waris	pesaka	bansa

BA: 34

5.1.6	(iv)

Pengerami Tamat Kuntau

Jalai Jaku

Sehari	 tu	hari	 pengerami	 tamat	 kuntau.	 Pengajar	 Laga
kiruh	nusun	sida	Insam	sekelas	ba	atas	panggau.	Sida
deka	mantaika	bungai	kuntau	ba	mua	bala	mayuh.
Nembiak	ti	duduk	ba	geladak	nempikka	jari	sepengudah
sida	Insam	sekelas	tembu	bekuntau.
	 Udah	nya,	Pengajar	Laga	mantaika	bungai	kuntau.
Nembiak	SK	Sungai	Rian	gaga	amat	laban	ulih	meda
Pengajar	Laga	bekuntau.
Malin
Pengajar

41

U
NI

T

6

•	 Ngiring	nembiak	ngeluluka	randau.
•	 Minta	nembiak	nyambung	randau	madahka	bansa	ikan	sungai	ti

ditemu	sida.
PBTT:	Aplikasyen	 	 	 UP:	Rinduka	rampa	menua
ENK:	Pengelandik	dagang

BA:	35

1.3.3

AKU SAYAUKA
SUNGAI

Apu,	bulih	amat	nuan
ikan,	aki!	Kati	enggau
ikan	nya,	aki?

Nama	bansa	ikan
ulih	nuan,	aki?

Aram Mending enggau Bejaku

Pulai Berikan

Bacha	lalu	keluluka	randau	di	baruh	tu.

Bisi	ikan	baung,	keli,
banta …

Bisi	ga	bulih,	uchu.
Kelimpah	ari	ke	lauk	kitai,
sekeda	tau	ga	dijual.

Audio	10
42 Malin
Pengajar

•	 Ngiring	nembiak	berandauka	proses	ngaga	ginti.
•	 Minta	nembiak	nyeritaka	peneleba	diri	bekaul	enggau	pengawa	berikan.
PBTT:	Aplikasyen	 	 UP:	Rajin
ENK:	Ukur	pemanahBA:	35

1.7.5

Aram Mending enggau Bejaku

Ningkan enggau Aki Wat Ngaga Ginti

Perati	lalu	kerandauka	gambar	di	baruh	tu.

ngambi	takang	ridan ngeris	takang

nanchang	pelampung

mantil	mata	ginti

nginti

Nama	chara	bukai
kena	ngulihka	ikan
dalam	sungai?
Malin
Pengajar

43•	 Ngiring	nembiak	nentuka	reti	ari	teks	visual.
•	 Minta	nembiak	ngena	chara	bepasang	berandauka	penguntung	nyaga	sungai.
PBTT:	Aplikasyen	 	 UP:	Angkunka	rampa	menua
ENK:	Patriotisma BA: 36

2.2.1

Kitai	untung	bendar	laban	mayuh	sungai	di	menua	kitai.
Kitai	mega	bisi	sungai	ke	besai-besai	baka	Batang	Rajang
enggau	Batang	Lupar.
	 Sungai	 tu	 besai	 guna	 ba	 pengidup	 kitai	 ninting	 hari.
Nya	alai	sungai	patut	dijaga.
	 Ulah	 muai	 uras	 ke	 dalam	 sungai	 ulih	 ngamahka	 ai
sungai.	 Utai	 idup	 dalam	 sungai	 tau	 mati.	 Sama-sama
mih	kitai	nyaga	pemeresi	sungai.

Aram Macha

Kimpin Meresi Sungai

Nama guna sungai?
44 Malin
Pengajar

•	 Ngiring	nembiak	ngeluluka	dialog.
•	 Ngiring	nembiak	nuliska	penguntung	ari	sungai	ti	beresi.
PBTT:	Aplikasyen	 	 	 UP:	Sayauka	sungai
ENK:	Angkunka	rampa	menuaBA: 37

3.3.1	(i)

Nyamai	amat	diau
dalam	lubang	tu	laban
nadai	ambuh.

Nya	mih,	aku	ke	diau
ba	selikap	batu	pan
enda	pedis	mata.

Laban	sungai	beresi,
lantang	alai	aku
ngiga	pemakai.

Betul	jaku	kita
nya.	Pengidup
kitai	pan	meruan.

Bacha	lalu	keluluka	randau	di	baruh	tu.

Pengidup Kami Meruan

Aram Nulis
Malin
Pengajar

45•	 Minta	nembiak	beratika	teks	dalam	kar	gelembung.
•	 Ngiring	nembiak	dalam	raban	nusun	idea	lalu	ngasilka	ayat	bepelasarka	kar

gelembung	dalam	limpir	kereja.
PBTT:	Nengkebang	 	 UP:	Sayauka	rampa	menua
ENK:	Angkunka	rampa	menua

BA:	38

3.4.2
2.4.9

Aram Nulis

Penguntung
Nyaga

Pemeresi
Sungai

Ai sungai
beresi

Utai	idup
dalam	ai
selamat

Temuai	rindu
datai	ke

menua	kitai
Ai	chiru

Baka	ni	chara	nyaga	sungai?

Ai sungai
nadai

ngundan
rachun

Ulih	diirup
lalu	tau

endur	mandi

Mayuh	penguntung	ari	nyaga	pemeresi	sungai	baka
dalam	kar	gelembung	di	baruh	tu.
46 Malin
Pengajar

•	 Ngiring	nembiak	nyadaka	leka	main.
•	 Ngiring	nembiak	beratika	leka	jaku	kangau	basa	ti	bechura	biru

enggau	jaku	siru	ti	bechura	mirah	dalam	teks.
PBTT:	Aplikasyen	 	 UP:	Bejaku	siru	sereta	cheremat
ENK:	Sistem	jaku

BA: 39

4.5.1	(i)	(ii)

Bungai Jaku

Audio	11

Dinga	lalu	sadaka	leka	main	tu.

Tum Ketumba

Tum	ketumba,
Indai	Ragum	nadai	dia,
Udah	mansai	Sungai	Kara,
Pemesa	ulih	kita,
Setakin	anak	raga.

Bisi	bulih	ikan	nuan	ini,
 Bisi uchu,
 Ulih	aku	meda	ini,
 Au,	peda	mih	uchu,
 Terima	kasih ini,
	 Sama-sama	uchu,	uchu.
	 (ulang	baru)
Malin
Pengajar

47•	 Minta	nembiak	beratika	jaku	penempat	ti	bechura	biru	lalu	ngerintaika	jaku
penempat	bukai	ditemu	sida.

•	 Ngiring	nembiak	berandauka	gambar	lalu	macha	ayat	mudah.
PBTT:	Aplikasyen	 	 	 UP:	Bebasaka	semua	orang BA: 40

5.1.9
5.2.1

Jaku Penempat

Jalai Jaku

Jaku Penempat
Leka	jaku	ti	dikena	ngenuluka	jaku
nama	tauka	rambai	jaku	nama.

Aki	nginti	ba	sungai.

Adi	nyapu	dalam	bilik.

Indai	bejalai	nuju	tamu.

Aya	pulai	ari	opis.
48 Malin
Pengajar

Bacha	lalu	peratika	Jaku	Pengawa	di	baruh	tu.

Jalai Jaku

•	 Ngiring	nembiak	beratika	jaku	pengawa	imperatif,	transitif	enggau	intransitif	ba	teks.
•	 Ngiring	nembiak	dalam	raban	ngeliska	jaku	pengawa	imperatif,	transitif	enggau

intransitif.
PBTT:	Nengkebang	 	 UP:	Rajin
ENK:	Sistem	jaku

BA: 40

5.1.7	(i)	(ii)	(iii)
5.2.1

1 Jaku	Pengawa	Imperatif

Anjam,	beri	surat	tu
ngagai	Ningkan.

2 Jaku	Pengawa	Transitif

Lee	Na	macha	bup.

DUA
SAHABAT

Nabung besai guna. Duit ke ulih dik
ena melikereban sekula enggau utai b

ukai. Ati kitai mega lantangsereta gaga.
 Enti nadai duit, kitai enda ulih meli k

erebansekula ke chukup. Nya alai kitai
 mesti nabung.

Smart Publications Sdn Bhd              Smart Publications Sdn Bhd

3 Jaku	Pengawa	Intransitif

Ningkan	benung	tinduk
dalam	bilik.

Jaku Pengawa Imperatif
Jaku	ti	dikena	ngereja	pengawa.
Jaku Pengawa Transitif
Jaku	ti	ditangkan	rambai	jaku	nama	ti	nyadi	objek	ke	penyambut	iya.
Jaku Pengawa Intransitif
Jaku	ti	ulih	bediri	kediri	dalam	rambai	jaku	pengawa.
Malin
Pengajar

49

U
NI

T

7

Nyaga Pengerai Ngeli
Dinga lalu keluluka randau Muntai, Rintan enggau Amin.

•	 Minta	nembiak	ngeluluka	randau.
•	 Mai	nembiak	berandau	ngena	ayat	pandak	enggau	belebas.
PBTT:	Aplikasyen	 	 UP:	Ngintu	pengerai
ENK:	Sistem	jaku BA: 41

1.5.3

Au.	Nganti
aku.

Aram kitai
merus	ngeli.

Jampat	agi	mih,
Rintan.	Ambi
lengkas	berus	nuan.

AKU NGINTU
PENGERAI

Aram Mending enggau Bejaku

Nama	kebuah	kitai
mesti	merus	ngeli?

Audio 12
50 Malin
Pengajar

•	 Minta	nembiak	ngena	chara	beraban	ngeluluka	randau.
•	 Minta	nembiak	berandau	ngena	ayat	pandak	enggau	belebas.
PBTT:	Aplikasyen	 	 UP:	Ngintu	pengerai
ENK:	Sistem	jakuBA: 41

1.5.3

Kitai	enda	tau	enda	merus
ngeli.	Ngeli	ti	dijaga	enggau
manah	enda	jampat	rusak.

Betul	nya.	Bala	nembiak,
peratika	chara	merus
ngeli	ti	betul.

Amat,	misi.	Nyawa
pan	enda	mih	bebau.

Aram Mending enggau Bejaku

Chara Merus Ngeli

Bacha	lalu	keluluka	randau	di	baruh	tu.
Malin
Pengajar

51•	 Ngiring	nembiak	macha	lansa	enggau	macha	lenak	teks	di	atas.
•	 Ngiring	nembiak	meretika	selampur	penemu	dalam	teks.
PBTT:		Aplikasyen			 						UP:	Nyaga	pemeresi
ENK:	Ukur	pemanah BA: 42

2.4.1
2.4.2

Chara Masu Jari

Aram Macha

1   2

3

4

5

Keterubah,	basahka	jari
ngena	ai	ti	beresi.	Udah
nya,	kusuk	sabun	ba	tapa,
perumpung	jari	enggau
selepak	tunjuk.	Tuchi
ujung	kukut	lalu	basu	jari.
Nangkanka	nya,	lap	jari
ngena	tula	ti	beresi.
52 Malin
Pengajar

Indai	 :	Bisi	besabun	nuan	mandi	tadi,	Muntai?

Muntai	 :	Bisi,	indai.

Indai	 :	Manah	mih	nya.	Patut	nuan	bau	rengut.

Muntai	 :	Terima	kasih,	indai.

Indai	 :	Ingat	Muntai,	kitai	mesti	nyaga	pemeresi	tubuh
ngambika	enda	mudah	kena	penyakit.

Muntai	 :	Amat	nya,	indai.

Indai	 :	Tembuka	pemakai	nuan	awakka	regas
besekula.

Muntai	 :	Au	mih,	indai.

Aram Macha

Mandi Pagi

Dinga	lalu	keluluka	randau	Muntai	enggau	indai	iya.

•	 Ngiring	nembiak	macha	lenak	randau	di	atas.
•	 Minta	nembiak	nyeritaka	elemen	latar	dalam	teks	enggau	iring	ti

meruan.
PBTT:	Aplikasyen	 	 UP:	Angkunka	pengerai	tubuh
ENK:	Ukur	pemanah

BA: 42

2.4.11

Audio 13
Malin
Pengajar

53•	 Ngiring	nembiak	ngelala	tanda	bacha	ti	bechura	mirah.
•	 Minta	nembiak	ngaga	ayat	mudah	ngena	tanda	bacha	ti	betul.
PBTT:	Aplikasyen	 	 UP:	Rindu	besenam
ENK:	Ukur	pemanah,	Sistem	jaku BA: 43

3.5.6
3.5.7

Besenam

Bala	nembiak,	besenam	manah
ke	tubuh	kitai. Kitai	deka	regas
sereta	bepengerai.	Nya	alai,
kitai	mesti	bagas	besenam.

Kitai	pan	sikar.

Amat	nya,
pengajar.

Yeh, kitai
kering	sereta
lantang ati!

Aram Nulis

Audio 14

Perati	lalu	keluluka	randau	di	baruh	tu.
54 Malin
Pengajar

•	 Ngiring	nembiak	ngena	tanda	bacha	ti	betul	dalam	ayat.
PBTT:	Aplikasyen		 				UP:	Sayauka	pengerai	diri
ENK:	Ukur	pemanah

BA: 44

3.5.6
3.5.7

Pemakai ke Pengerai

Dinga lalu keluluka randau Muntai, Rintan enggau Amin.

Muntai	 :	Uji	peratika	poster	tu.	Indai	suah	ngelalau,
pemakai	ti	manis	ulih	ngerusak	pengerai.

Rintan	 :	 Indai	aku	pan	madah	baka	nya,	mih.

Amin	 :	 Indai	aku	pan	madah,	mayuhka	agi	makai
buah	enggau	sayur.

Muntai	 :	Kitai	mega	mesti	ngirup	ai	amat.

Rintan	 :	Setuju	aku.

Aram Nulis

Ba	penemu	nuan,	nama	pemanah
pemakai	setimbang?

Audio 15
Malin
Pengajar

55•	 Ngiring	nembiak	belagu	ngena	tiun	ti	betul.
•	 Minta	nembiak	beratika	jaku	pengaga	ati	ti	bechura	biru.
PBTT:	Aplikasyen	 	 UP:	Siru	ngintu	pengerai	diri
ENK:	Ukur	pemanah BA: 45

4.5.2 (iii)

Dinga	lalu	sadaka	lagu	tu.

Bungai Jaku

Padahka	chara	bukai
dikena	nyaga	pengerai?

Audio 16

Jaga Pengerai Kitai

Berus	ngeli	tetiap	pagi,
Sebedau	makai	basu	jari,
Nyaga	pengerai	nadai	rugi,
Kitai	idup	lantang	ati.

Makai	sayur	buah	janggai,
Ngirup	ai	semangka	tuai,
Jaga	memanah	pengerai	kitai,
Gayu	guru	gerai	nyamai.

Ikan	deras	nyemerai	sungai,
Betutu	dalam	selikap	batu,
Terima	kasih	pengajar	kitai,
Rindu	besenam	tetiap	minggu.
(Tiun Lagu: Bapaku	Pulang	dari	Kota)
56 Malin
Pengajar

•	 Ngiring	nembiak	beratika	jaku	penyambung	dalam	teks.
•	 Minta	nembiak	nyebut	jaku	penyambung	ti	ditemu	sida.
PBTT:	Aplikasyen	 	 UP:	Ngasika	jaku
ENK:	Ukur	pemanahBA: 46

5.2.2

Muntai enggau	indai	iya
mai	Insam	ngirup	lemai.

“Bai	ngirup,	Insam,”
ku	indai	iya,		madahka
Muntai.

Muntai lalu ngangauka
Insam.

“Tuchi	jari	sebedau
ngirup,”	ku	indai	iya.

“Au,	indai,”	ku	Muntai.
Muntai	enggau	Insam
angkat lalu	nuchi	jari
ngena	sabun.	Indai
Muntai	tuchum	laban
seduai	ngasika	jaku.

Jalai Jaku

Tuchi Jari Sebedau Makai

Jaku Penyambung

Jaku Penyambung
Jaku	ti	dikena	nyambung	dua	bengkah	tauka
lebih	ayat,	baka	leka	jaku	sereta, enggau, lalu.
Malin
Pengajar

57

U
NI

T

8

•	 Minta	nembiak	berandau	senentang	utai	bukai	ke	tau	diguna	baru.
PBTT:	Aplikasyen	 	 UP:	Sayauka	rampa	menua

BA: 47

1.7.6

Butul Pelastik Diguna Baru

Kedit	 :	 Kapa	nuan	butul	pelastik	nya,	Insam?

Insam	 :	 Dikena	ibu	aku	ngaga	bungai.

Lamban	 :	 Indai	aku	benung	ngaga	bungai	nya	mih
diatu.

Kedit	 :	 Oo,	manah	endar	nya!	Badu	kitai	muai	butul
pelastik.

AKU AGI DIGUNA

Aram Mending enggau Bejaku

Nama	barang	buai	ti	ulih	diguna
baru	kelimpah	ari	butul	pelastik?

Bacha	lalu	keluluka	randau	di	baruh	tu.
58 Malin
Pengajar

•	 Minta	nembiak	macha	lalu	beratika	rurun	ngaga	sarang	pinsil.
PBTT:	Nengkebang	 UP:	Sayauka	rampa	menua
ENK:	Kreativiti	enggau	inovasyen

BA: 48

2.3.5
2.4.6

Dingaka	rurun	chara	ngaga	sarang	pinsil	sereta	perengka
ti dikena.

Kelai	butul	pelastik	ngena
pen	penanda.

Lekatka	riben.

Guntin	nitihka	kelai.

Sarang	pinsil	udah	sedia
dikena.

Perengka

Chara ngaga

•	 butul	pelastik
• cellotape
•	 riben
•	 pen	penanda
• guntin

1

3

2

4

Aram Macha

Audio 17
Malin
Pengajar

59•	 Minta	nembiak	macha	lalu	beratika	gambar.
PBTT:	Nengkebang	 	 UP:	Sayauka	rampa	menua
ENK:	Kreativiti	enggau	inovasyen

BA: 48

2.4.12

Bacha	cherita	senentang	pengidup	siduk	pelastik	di
baruh	tu.

Aram Macha

Aku Siduk Pelastik

Aku	siduk	pelastik.	Udah	dikena
makai,	aku	dibuai.	Aku	nyabak	kisi-kisi
ngenang	nasit	diri.

Siku	nembiak	indu	tepedaka	aku.
Iya	mai	aku	pulai.	Datai	di	rumah,	aku
tekenyit	meda	kaban	aku	udah	digaga
nyadi	bungai.	Baru	aku	nemu	diri	bisi
guna	bukai.	Aku	chukup	temegah	ati.
60 Malin
Pengajar

•	 Ngiring	nembiak	dalam	raban	ngaga	puppet	nitihka	prosedur	ti	diberi.
•	 Minta	nembiak	mantaika	asil	kereja	ba	mua	kelas.
PBTT:	Nengkebang	 	 UP:	Sayauka	rampa	menua
ENK:	Kreativiti	enggau	inovasyenBA: 49

3.5.1

Aram Nulis

Chara	Ngaga	Puppet.

Perengka	:	chapak	keretas,
keretas	mit	bechura
mirah	enggau	burak,
guntin, gam.

Chara ngaga:

Lipat	dua	chapak	keretas.

Lekat	keretas	mit	bechura
mirah	nyadika	dilah.

Lekatka mata.

Puppet	sedia	dikayam.

1

2

3

4
Malin
Pengajar

61•	 Ngiring	nembiak	ngasilka	ayat	mudah	belalauka	gambar.
•	 Ngiring	nembiak	nulis	ayat	dalam	bup	latih.
PBTT:	Nengkebang	 	 UP:	Rindu	nengkebang
ENK:	Kreativiti	enggau	inovasyen BA: 49

3.3.1 (i)
3.5.1

Aram Nulis

Perati	lalu	tulis	ayat	bepelasarka	informasyen	di	baruh	tu.

Chunto	 :	Asil	ari	surat	kabar
	 	 Bakul	tu	siti	ari	asil	ti	digaga	ari	surat	kabar.

Asil	ari	surat
kabar

Asil	ari	tali

Asil	ari	butul
plastik

Asil	ari	sarang
telu

Asil ari
Barang

Buai
62 Malin
Pengajar

•	 Ngiring	nembiak	macha	lalu	ngelala	jaku	beradat.
•	 Pengajar	nerangka	guna	jaku	beradat	lebuh	berandau	enggau

orang	bukai.
PBTT:	Nengkebang	 	 UP:	Bebasaka	orang	tuai
ENK:	Kreativiti	enggau	inovasyen,	Keusahawanan

BA: 50

4.5.2 (i) (ii)

Lamban	 :	Nama	nya,	indai?
Indai	 :	Surat	kabar	tu,	anak.
Lamban	 :	Kapa	nuan	nya?
Indai	 :	Kena	ngaga	bakul.	Ulih	nuan	nulung	aku

ngulung	surat	kabar	tu?
Lamban	 :	Au	mih, indai.	Baka	ni	nuan	enggau	bakul	ti

udah	tembu	tu,	indai?
Indai	 :	Bakul	nya	ila	deka	dijual.	Rega	ke	mit	RM5.00

lalu	ke	besai	RM10.00.	Nya	alai	kitai	patut
nguna	baru	barang	buai.	Ila	aku	ngajar	nuan
ngaga	bakul	baka	tu,	anak.

Lamban	 :	Manah	nya,	indai.	Terima	kasih.

Bungai Jaku

Bacha	randau	Lamban	enggau	Indai	iya	di	baruh	tu.
Peratika	jaku	beradat	ti	bechura	biru.

Audio 18
Malin
Pengajar

63•	 Ngiring	nembiak	macha	lalu	ngelala	jaku	perintah.
PBTT:	Aplikasyen	 	 UP:	Bebasaka	pangan	diri
ENK:	Sistem	jaku

BA: 51

5.1.10 (i) (ii) (iii)

Bacha	lalu	kelala	jaku	perintah	peminta	di	baruh	tu.

Jalai Jaku

Anang muai	uras
sebarang	alai.

Tulung	aku	nyapu
geladak	tu,	Lamban.

Uji	sua	ke	aku
changkir	nya.

Minta nuan datai
ngagai	rumah	aku
lemai	pagila,	Insam.

Audio 19
64 Malin
Pengajar

•	 Ngiring	nembiak	macha	lalu	ngelala	ayat	aktif	enggau	ayat	pasif.
•	 Minta	nembiak	ngaga	ayat	aktif	enggau	ayat	pasif	ke	bukai.
PBTT:	Aplikasyen
ENK:	Sistem	jakuBA: 52

5.2.4

Bacha	lalu	kelala	ayat	aktif	enggau	ayat	pasif.

Ayat Aktif
Ayat	ti	ngundan	jaku	pengawa	transitif,	subjek
nyadi	elemen	ke	diterangka.
Ayat Pasif
Ayat	ti	ngundan	jaku	pengawa	pasif	ti	lebih
ngemeratka	objek	asal	nyadika	batang	elemen.

Jalai Jaku

Ayat Aktif: Insam	nyipak	bol.

Ayat Pasif: Bol	disipak	Insam.

Lamban	manjah	bungai.

Bungai	dipanjah	Lamban.

Kedit	nusun	bup.

Bup	ditusun	Kedit.
Malin
Pengajar

65

U
NI

T

9

•	 Ngiring	nembiak	berandauka	replika	kelai	menua	ke	bisi	dalam	teks.
•	 Minta	nembiak	berandauka	replika	kelai	menua	diri	empu.
PBTT:	Aplikasyen	 	 												UP:	Angkunka	menua

BA: 53

1.8.1
1.8.3

AKU NEMUAI NGAGAI
MENUA BUKAI

Aram Mending enggau Bejaku

Tu	sekeda	ari	replika	kelai	menua	di	Sarawak.	Kala	nuan
mansa	endur	tu?	Uji	kerandauka	enggau	bakih	nuan.

Kuching

Sarikei

Serian

Sri	Aman

Padahka	replika	kelai
menua	bukai	ti	ditemu	kita.

Miri
66 Malin
Pengajar

•	 Ngiring	nembiak	ngeluluka	randau	ngena	chara	bepasang.
•	 Ngiring	nembiak	ngaga	inferens	belalauka	konteks.
PBTT:	Nyerenih						 	 UP:	Angkunka	pesaka	menua
ENK:	Pengelandik	dagangBA: 54

2.4.3

Aram Macha

Pengajar	Lahung	enggau	Lee	Na	berandauka	Muzium
Nengeri	Sarawak.

Bacha	lalu	keluluka	randau	di	baruh	tu.

Tu	Muzium	Sarawak.

Muzium	alai	nyimpan
sereta	mandangka
perengka	lama.

Bala	nembiak	sekula	enggau
orang	ke	benung	belajar
selalu	datai	ngagai	muzium
laban	deka	belajar	lalu
bejalaika	pansik	sida.

Audio 20
67

Nama	kebuah	temuai	rindu
datai	ngagai	muzium	dih?

Kelimpah	ari	temuai,	sapa	agi
ulih	datai	ngagai	muzium?

Pia,	enti	baka	nya,	ulih	mih	aku
ngagai	muzium.

Nama	kebuah	palan	ti	ngembuan
mayuh	cherita	lama	patut	dijaga?

67
68 Malin
Pengajar

•	 Ngiring	nembiak	ngemetulka	sepil	leka	jaku	ti	dichura	dalam	raban.
PBTT:	Aplikasyen	 	 	 UP:	Rindu	nemuai
ENK:	Patriotisma

BA: 55

3.5.8 (i)

Kami	nemuai	ke
Bentulu. Detai din kami
ke	Tanjung	Batu.

Lebuh kami ke Kucing, kami
nemuai ngagai menua
Serawak.	Kita	dih,	Lee	Na?

Aram Nulis

Bacha	randau	di	baruh	tu.	Peratika	leka	jaku	ti	dichura
biru.
Malin
Pengajar

69•	 Ngiring	nembiak	ngemetulka	tanda	bacha	dalam	raban.
PBTT:	Aplikasyen	 	 	 UP:	Siru	ngereja	pengawa
ENK:	Patriotisma

BA: 55

3.5.8 (ii)

Bacha	ayat	di	baruh	tu	lalu	kerandauka	tanda	bacha
ti	betul.

Aram Nulis

Kini	kita	mindah
maya	peremisi
ujung	taun	tu	tadi!

Kami	nemuai	ke	miri.
pengajar, Din kami nemuai
ke	Taman	Negara	Lambir.

Kami	sebilik	bisi
nemuai ngagai zoo
negara di selangor.

Apu?	Mayuh
bansa	jelu	dia.
70 Malin
Pengajar

•	 Ngiring	nembiak	nyadaka	lagu	ngena	intonasyen	ti	betul.
•	 Ngiring	nembiak	ngeluluka	diri	nitihka	empas	lagu.
PBTT:	Aplikasyen							UP:	Angkunka	menua	enggau	bansa
ENK:	Kreativiti	enggau	inovasyenBA: 56

4.1.1	(v)	(vi)

Bungai Jaku

Menua Kitai

Pantai	Damai	tebilang	nama,
Sigi	alai	temuai	datai,
Jaga	manah	rampa	menua,
Pesaka	bansa	pengeraja	kitai.

Bena	Simanggang	tampak	rita,
Mayuh	mensia	datai	rami,
Menua	Sarawak	likun	belama,
Nengeri	Kuching	menua	lati.

Bukit	Sadok	tampak	pegari,
Palan	Rentap	nirika	kuta,
Aram	kitai	besatu	ati,
Niri	negi	menua	bansa.

(Tiun Lagu Joget)

Audio 21

Dinga	lalu	sadaka	lagu	tu.
Malin
Pengajar

71•	 Ngiring	nembiak	berandau	ngena	jaku	penerang	pengawa.
PBTT:	Aplikasyen	 	 UP:	Kemerah	enggau	semua	orang

BA: 57

5.1.8 (i) (ii) (iii)

Bacha	lalu	kerandauka	leka	jaku	ti	bechura	mirah.

Aku duduk ditu.
Nuan	duduk	din.

Minta nuan
datai lengkas ke
bilik	pengajar.

Jalai Jaku

Jaku Penerang Pengawa (Adverba)
Jaku	ti	meri	penerang	ti	serap	agi	pasal	jaku	pengawa.

Au	mih.

Datai selalu
bemain	bol
enggau aku.

Au, nganti sekejap.
72 Malin
Pengajar

Bacha	lalu	kerandauka	jaku	penerang	pengawa	di	baruh
tu.

•	 Ngiring	nembiak	ngaga	ayat	ngena	leka	jaku	penerang	pengawa	ti	bukai.
PBTT:	Aplikasyen
ENK:	Sistem	jaku

BA: 57

5.1.8	(vi)

Jalai Jaku

Gudi	terebai	tinggi.
1

Lee	Na	nyabak
duie-duie.

3

Ningkan	belanda
laju.

2

Ukui	nyalak
kaung-kaung.

5

Tekura	nya	bejalai
ringkap-ringkap.

4
Malin
Pengajar

73

Memarin ke Pantai Alit

Jalai Jaku

•	 Ngiring	nembiak	macha	jaku	penerang	pengawa	kebuah	ti	dichura	mirah.
•	 Ngiring	nembiak	ngerintaika	jaku	penerang	pengawa	ti	bukai.
•	 Minta	nembiak	mantaika	asil	kereja	sida	ba	mua	kelas.
PBTT:	Ngeanalisis	 	 	 UP:	Angkunka	diri	sebilik
ENK:	Angkunka	rampa	menua

BA: 58

5.1.8	(v)

Sida	Ningkan	sebilik	deka	nurun	memarin	ke	Pantai	Alit
di	Kabong.	Kenyau	ari	pagi	nya	iya	gagit	amat	ati.

Sepengudah	datai	din	sida	ngiga	alai	ngenduh.	Indai
Ningkan	mantaika	pemakai	ti	dibai	ari	rumah.	Ningkan
enggau	apai	iya	mandi.

Ngalih	hari,	sida	mulaika	diri.	Sebedau	mupuk,	sida
ngemas	barang	lalu	meresi	palan	alai	sida	ngenduh.
Sida	Ningkan	sebilik	gaga	ati	sepengudah	ti	memarin.
74 Malin
Pengajar

Jaku	Penerang	Pengawa	Degree

Jalai Jaku

•	 Ngiring	nembiak	meratika	jaku	penerang	pengawa	degree	dalam	teks.
•	 Sechara	beraban	minta	nembiak	ngiga	jaku	penerang	pengawa	degree	ti	bukai.
•	 Minta	nembiak	mantaika	asil	kereja	ngagai	raban	ti	bukai	dalam	kelas.
PBTT:	Aplikasyen	 	 	 UP:	Siruka	semua	orang
ENK:	Sistem	jaku

BA: 57

5.1.8	(iv)

Ningkan	gaga	bendar ati nerima
pemutus	peresa	ti	manah.

Insam	belanda	laju
amat	baka	kuda.

Entukar	nya	belajai	udu
lubah	baka	tekura.

Jalai	nya	balat
bingkuk	baka	ular.
Malin
Pengajar

75

U
NI

T

10

•	 Minta	nembiak	ngeluluka	randau	di	atas.
•	 Ngiring	nembiak	meratika	penerang	dalam	teks.
PBTT:	Aplikasyen	 	 UP:	Sayauka	reta	tengkira	sekula
ENK:	Sains	enggau	teknologi BA:	59

1.3.1

Aku	monitor.	Aku
mandangka	gambar.
Nuan	sapa?

Aku	maus.	Pengawa
aku	nginsitka	cursor.
Nuan	dih?

Aku	CPU.	Data
disimpan	dalam	tubuh
aku.	Nuan	dih,	bakih?

Aku	keyboard.
Nembiak	naip	lumur
enggau	urup	ba	aku.

Aram Mending enggau Bejaku

AKU NGENA
INTERNET

Dinga	lalu	keluluka	randau	monitor,	CPU,	maus	enggau
keyboard	di	baruh	tu.

Nama	kebuah	kitai	mesti
nemu	ngena	komputer?

Audio	22
76 Malin
Pengajar

•	 Ngiring	nembiak	berandauka	guna	kereban	komputer.
PBTT:	Aplikasyen	 	 UP:	Beterima	kasih
ENK:	Teknologi	informasyen	enggau	komunikasyen

BA:	59

1.4.3

Bacha	lalu	keluluka	randau	di	baruh	tu.

Bala	nembiak,	uji	kita
beratika	kereban	komputer
ti	dipandangka	ditu.

Terima	kasih,
pengajar	laban
mai	kami	kitu.

Komputer	ulih	kena
neresa	Internet
awakka	kitai	nemu
pasal	dunya	luar.

Au,	pengajar.
Amat	mayuh
kereban
komputer	ditu.

Aram Mending enggau Bejaku

Audio	23

Sida	Muntai	sekelas	nemuai	ngagai	Karnival	Teknologi
Pemadah	enggau	Komunikasyen	(TPK).
Malin
Pengajar

77

Komputer Mayuh Guna

•	 Ngiring	nembiak	berati	lalu	macha	tukuh	teks	di	atas.
PBTT:		Aplikasyen			 	 UP:	Nyengkuran	runding
ENK:	Sains	enggau	teknologi

BA:	60

2.3.4

Kemaya	hari	tu,	komputer	mayuh	guna.	Komputer	kena
naip,	nyimpan	data,	meda	gambar	enggau	utai	bukai.
Kitai	mega	ulih	berandau	nengah	komputer.	Nambahka
nya,	komputer	dikena	neresa	Internet.	Mayuh	macham
pekara	ulih	ditemu	kitai	ari	Internet,	baka	berita,	cherita
kartun,	video	enggau	mayuh	ti	bukai.

Aram Macha

Nama	kebuah	kitai	enda	tau
kelalu	lama	ngena	komputer?
78 Malin
Pengajar

•	 Ngiring	nembiak	macha	randau.
•	 Minta	nembiak	beratika	rurun	pengawa	nyalin	gambar.
•	 Minta	nembiak	nanya	ngena	tikas	ti	bebida	belalauka	teks.
PBTT:	Aplikasyen	 	 UP:	Bekunsi	penemu
ENK:	Teknologi	informasyen	enggau	komunikasyen

BA:	60

1.7.4
2.3.5

Peratika	lalu	bacha	randau	tu.

Nyalin Gambar Ngena Komputer

Muntai	ngena	video	call	telefon	indai	iya	nanya	aka
chara	nyalin	gambar	ti	bisi	dalam	komputer.

Muntai	 :	Selamat	lemai,	aka.

Aka	 :	Selamat	lemai,	Muntai.	Nama	berita	dih?

Muntai	 :	Manah.	Ulih	nuan	ngajar	aku	chara	nyalin
gambar	dalam	komputer?

Aka	 :	Ba	gambar	ti	deka	disalin	nuan,	klik	kanan.
Udah	nya,	klik	ikon	copy.	Ba	lambar	baru,
klik	ikon	paste.	Udah	mih	gambar	nya	disalin
nuan.

Muntai	 :	Pia	nih.	Terima	kasih,	aka.

Aka	 :	Sama-sama.

Aram Macha

1 2

3 4

Audio	24
Malin
Pengajar

79•	 Ngiring	nembiak	macha	lalu	nyangka	isi	teks	di	atas.
PBTT:	Aplikasyen	 	 UP:	Rindu	belajar	ngena	komputer
ENK:	Teknologi	informasyen	enggau	komunikasyen

BA:	60

2.3.6

Rindu Belajar Teknologi Maklumat enggau Komputer

Manah	amat	chura
gambar	nya,	pengajar.

Enda	ga	tusah
nyelak	gambar
tu,	pengajar.

Pia	nih.	Enti	baka
nya	nyelak	gambar
bukai	kitai,	pengajar.
Ngambika	nemu	agi.

Aram Macha

Chara Nyelak Gambar
1	 Klik	kanan	maus.

2	 Klik	ikon	Print.

3	 Klik	ikon	OK.

Bala	nembiak,	tu	asil
gambar	ke	udah	dichelak.

Au,	laban	dalam	printer	tu
bisi	...	ke	mayuh	chura.
80 Malin
Pengajar

•	 Ngiring	nembiak	beratika	isi	teks	dalam	e-mel.
•	 Minta	nembiak	meri	penemu	senentang	penguntung	ngena	e-mel.
PBTT:	Aplikasyen	 	 	 UP:	Mentas
ENK:	Teknologi	informasyen	enggau	komunikasyenBA:	61

3.3.1	(ii)	(iii)

Ngirum E-mel

Aram Nulis

Muntai	deka	ngintu	hari	pengada.	Iya	ngangauka	bala
bakih	ngena	e-mel.

Nama	kebuah	orang	rindu
ngena	e-mel	nganjung	pesan?

Tabi	semua,
Enggau	 ati	 ti	 gaga,	 aku	 minta	 kita	 datai	 ngulu
pengawa	ngintu	hari	pengada	aku.
Hari	bulan:	 7	Oktober	2017
Hari:	 Enam
Jam:	 6.30	lemai
Terima	kasih	ke	penatai	kita.

Ari	aku,
Muntai

rintan@jmail.com;	amin@jmail.com;	leena@jmail.com

Ngintu	Hari	Pengada
Malin
Pengajar

81•	 Ngiring	nembiak	macha	randau.
•	 Minta	nembiak	beratika	isi	teks	dalam	randau.
PBTT:	Nyerenih	 	 UP:	Talukka	menua
ENK:	Teknologi	informasyen	enggau	komunikasyen,	Patriotisma BA:	62

3.3.1	(ii)	(iii)

Berandau Ngena Video Call

Aram Nulis

Aku	udah.	Baru	tadi
aku	meli.	Tu	dih.

Sama-sama.

Selamat	ngalih	hari,	Lee	Na.	Minggu
baru	tu	kitai	deka	ngerami	Hari
Merdeka.	Udah	meli	menira,	nuan?

Bedau.	Nuan	dih?

Nasit	nuan	ngingatka	aku.
Aku	pan	deka	meli	mih.
Terima	kasih.

Muntai	enggau	Lee	Na	deka	meli	menira	kena	ngerami
Hari	Merdeka.

Bacha	lalu	keluluka	randau	di	baruh	tu.

Audio	25
82 Malin
Pengajar

•	 Minta	nembiak	mendingka	dindang	ari	DVD	audio.
•	 Ngiring	nembiak	nyadaka	dindang	ngena	intonasyen	ti	betul.
•	 Ngiring	nembiak	beratika	aspek	estetik	dalam	dindang.
PBTT:	Aplikasyen	 	 UP:	Angkunka	leka	main
ENK:	Sistem	jaku

BA:	63

4.4.1	(i)	(ii)

Bungai Jaku

Audio	26

Dinga	lalu	sadaka	dindang	tu.

Dindang Internet

Muntai,	Insam	enggau	Kedit,
Saum	kelas	ati	gaga,
	 Kitai	rindu	neresa	Internet,
	 Bekirum	e-mel	betanya	rita.

Duduk	berintai	di	tengah	ruai,
Betunga	duduk	bala	pengabang,
	 Bisi	Internet	naka	penyamai,
	 Serata	dunya	ditemu	magang.

Sungai	Rian	sigi	tebilang,
Diwan	pupu	raban	bansa,
	 Belajar	komputer	enda	betagang,
	 Muka	mata	ngelala	dunya.
Malin
Pengajar

83•	 Ngiring	nembiak	beratika	jaku	nama	menyana	dalam	teks.
•	 Minta	nembiak	berandauka	pemesai	ke	bukai	di	menua	tu.
PBTT:	Aplikasyen	 	 UP:	Bebasaka	pemesai	menua
ENK:	Patriotisma BA:	64

5.1.1	(ii)

Selamat	pagi,	bala	nembiak.	Sehari	tu,	Sekolah	Kebangsaan
Sungai	Rian	nyambut	pengerami	Hari	Malaysia.	Kitai
rayat	di	menua	Sarawak	enda	tau	enda	angkunka
menua	Malaysia.	Nya	alai,	kitai	beterima	kasih	ngagai
pemesai	ke	udah	numbuhka	menua	Malaysia	baka
Tunku	Abdul	Rahman	Putra	Al	Haj,	...

Jalai Jaku

Jaku Nama Menyana

Jaku Nama Menyana
Jaku	ti	dikena	nyebut	nama	mensia,
endur,	jelu,	pekakas	enggau	ti	bukai
lalu	ditulis	bepunka	urup	besai	enda
ngira	endur	dalam	ayat.

Sebut	Jaku	Nama
Menyana	ti	bisi
dalam	teks	di	atas?
84 Malin
Pengajar

•	 Ngiring	nembiak	beratika	struktur	ayat	mudah.
•	 Minta	nembiak	ngaga	ayat	mudah.
PBTT:	Aplikasyen	 	 UP:	Bagas	belajar
ENK:	Sistem	jakuBA:	64

5.2.1	(i)	(ii)

Muntai	macha.
Muntai	macha	e-mel.

Rintan	ngirup.
Rintan	ngirup	ai	buah	nyiur.

Lamban	nulis.
Lamban	nulis	surat.

Amin	makai.
Amin	makai	asi.

Jalai Jaku

Ayat Mudah

Ayat Mudah
Batang	ayat	ti	suah	nyadi	pugu	ke	bansa
ayat	ti	bukai.	Disebut	mega	ayat	pelasar.

Tabi	semua,

Enggau	 ati	 ti	 gaga,	 aku	 minta	 kita	 datai	 ngulu	 pengawa
ngintu	hari	pengada	aku.

Hari	bulan	 :	 7	Oktober	2017

Hari	 :	 Enam

Jam	 :	 6.30	lemai

Terima	kasih	ke	penatai	kita.

Ari	aku,

Muntai
Malin
Pengajar

85

U
NI

T

11

•	 Ngiring	nembiak	ngeluluka	randau	ngena	telefon.
PBTT:	Aplikasyen										 	 UP:	Bejimat
ENK:	Teknologi	informasyen	enggau	komunikasyen

BA:	65

1.8.2

AKU NYIMPAN DUIT

Aram Mending enggau Bejaku

Bacha	lalu	keluluka	randau	Lamban	seduai	Rintan.

Hello,	ulih	aku	bejaku
enggau	Rintan?

Nabung	tua	au.	Enti	tabung
penuh,	tau	dianjung	lalu
disimpan	dalam	bank.	Sida	bisi
injin	kena	ngira	duit	syiling.

Lamban	tu.	Ka	madahka
nuan,	aku	udah	meli
tabung	duit.	Nuan	dih?

Pagila	tua
berandau	baru.

Rintan	tu.
Sapa	tu	dih?

Aku	pan	udah.

Au	mih.

Au,	terima	kasih.

Audio	27
86 Malin
Pengajar

•	 Minta	nembiak	berandau	enggau	terang	sereta	lanchar	senentang
penguntung	nabung.

•	 Minta	nembiak	macha	sereta	ngeluluka	randau	enggau	terang
sereta	lanchar	ngena	intonasyen	ti	engkeman.

PBTT:	Aplikasyen														 UP:	Rindu	nabung
ENK:	Ukur	pemanah

BA:	65

1.6.2

Insam,	Kedit	enggau	Lamban	benung	berandau
senentang	pengawa	nabung.

Lamban	 :	 Bisi	nabung	seduai?
Insam	 :	 Bisi.	Baru	kemari	aku	enggau	indai	nyimpan

duit	dalam	bank.
Kedit	 :	 Tabung	aku	nyau	deka	penuh.
Lamban	 :	 Nama	juluk	ati	seduai	nyimpan	duit	dih?
Insam	 :	 Aku	deka	meli	gitar.
Kedit	 :	 Engku	kena	meli	kasut	lumba.
Lamban	 :	 Au,	manah	nya.	Enti	kitai	majak	nabung,	ulih

kitai	meli	utai	ke	deka	ati.

Aram Mending enggau Bejaku

Nama	penguntung
kitai	nabung?

Keluluka	randau	di	baruh	tu.

Audio	28
Malin
Pengajar

87•	 Ngiring	nembiak	nentuka	tema	lalu	meri	buah	penemu	bepelasarka	teks.
PBTT:	Aplikasyen	 	 UP:	Rindu	nabung
ENK:	Ukur	pemanah

BA:	66

2.3.3

Aram Macha

Juluk Ati Insam

Insam	bisi	juluk	ati	deka
ngembuan	sepasang
kasut	lumba.

1

Nya	alai	iya	berunding
deka	berengkah	nabung.

2

Enti	duit	udah	chukup,	iya
merambu	deka	mai	apai
ngagai	kedai	kasut.

3
88 Malin
Pengajar

•	 Ngiring	nembiak	macha	teks.
•	 Minta	nembiak	manding	enggau	mida	batang	idea	dalam	gambar.
PBTT:	Aplikasyen	 	 UP:	Jimat	bebelanja
ENK:	Ukur	pemanahBA:	66

2.4.7

Penguntung Nabung

Nabung	besai	guna.	Duit	ke	ditabung	ulih	dikena	meli
kereban	sekula	enggau	utai	bukai.	Ati	kitai	mega	lantang
sereta	gaga.	Enti	nadai	duit,	kitai	enda	ulih	meli	kereban
sekula	ke	chukup.	Nya	alai	kitai	mesti	nabung.

Aram Macha

Nama	penyadi	enti
kitai	enda	nabung?
Malin
Pengajar

89•	 Ngiring	nembiak	nentuka	kebuah	enggau	penyadi	bepelasarka	gambar.
PBTT:	Nyerenih		 	 	 UP:	Rasional

BA:	66

2.4.8

Juluk Ati Lamban

Bacha	teks	senentang	pengawa	enggau	juluk	ati	Lamban
di	baruh	tu.

Aram Macha

Lamban	rindu	nabung.

Iya	selalu	nulung	indai
iya	bejualka	bakul	ti
digaga	ari	surat	kabar.

Lamban	ransing	sereta
fokus	maya	belajar.

Lamban	mega	ulih	meli
kereban	sekula	ti	chukup.

Baka	ni	gaya	pengidup
Lamban	dudi	hari	ila?

?
90 Malin
Pengajar

•	 Ngiring	nembiak	beratika	lalu	macha	randau	ngena	intonasyen	ti	betul.
•	 Minta	nembiak	ngerintaika	rega	barang	enggau	iring	ti	meruan	ba

limpir	kereja.
•	 Secara	beraban,	minta	nembiak	ngeluluka	situasyen	ba	kantin	nya.
PBTT:	Aplikasyen	 	 UP:	Bejimat
ENK:	Pengelandik	dagang

BA:	67

3.5.2

Kedit	 :	Nama	beli	nuan?
Lamban	:	Aku	meli	kuih.	RM0.50	rega	iya	siti.	Aku	meli

dua	iti.
Insam	 :	Aku	bisi	mai	RM3.00.	Aku	deka	meli	sandwich

ke	berega	RM0.50	siti	enggau	ai	kutak	ke
berega	RM1.00	siti.	Laluh	duit	RM1.50	tu
disimpan	aku	dalam	tabung.

Kedit	 :	Manah	nya,	Insam.	Aku	ka	mih	meli	kuih
enggau	ai	kutak.

Aram Macha

Meli Pemakai ba Kantin Sekula
Bacha	lalu	keluluka	randau	di	baruh	tu.

Audio	29
Malin
Pengajar

91•	 	Ngiring	nembiak	macha	teks.
•	 Minta	nembiak	ngerikut	belanja	diri	ba	limpir	kereja	bepelasarka	chunto	dalam

teks.
PBTT:	Aplikasyen	 	 	 UP:	Jimat	bebelanja
ENK:	Pengelandik	dagang

BA:	68

3.5.3

Nama	 :	 Lamban

Haribulan	 :	6	Jun	2017

Penatai	duit	 :	Ari	Indai

Penyampau	:	RM3.00

No. Pekara Duit masuk Duit keluar Laluh

1 Duit	beri	indai RM3.00 - RM3.00

2 Meli	ai - RM0.50 RM2.50

3 Meli	buah - RM1.00 RM1.50

4 Meli	bup	tulis - RM0.80 RM0.70

5 Laluh	duit - - RM0.70

*	Laluh	duit	mesti	simpan	dalam	tabung.

Aram Nulis

Rikut Belanja Lamban

Rikut Belanja
92 Malin
Pengajar

•	 Ngiring	nembiak	beperindang	ngena	lagu.
•	 Minta	nembiak	ngeluluka	diri	nitihka	empas	lagu	enggau	iring	ti	meruan.
PBTT:	Aplikasyen	 	 	 UP:	Rindu	nabung
ENK:	Sistem	jakuBA:	69

4.1.1	(vi)

Bungai Jaku

Dinga	lalu	sadaka	lagu	tu.

Aram Kitai Nabung

Sen	sen	sepuluh	sen,
Simpan	mayuh	nyadi	sebisin,
Angkat	kitai	sama	belagu,
Beperindang	enggau	ati	rindu.

Aram	kitai	sama	nyimpan	duit,
Mimit	mimit	lama	nyadi	bukit,
Awakka	semua	sama	ampit,
Penusah	nadai	ulih	ngempit.

Enti	bisi	duit	simpan,
Kereban	sekula	sigi	meruan,
Belajar	kitai	enda	puntan,

Besai	ila	nyadi	tuan.

(Tiun	Lagu:	Five	Little	Monkeys)

Audio	30
Malin
Pengajar

93•	 Ngiring	nembiak	ngelala	jaku	adjektif	ti	bechura	mirah.
•	 Minta	nembiak	ngerintaika	jaku	adjektif	ti	bukai.
PBTT:	Aplikasyen
ENK:	Sistem	jaku BA:	70

5.1.4	(i)	(ii)	(iii)

Jalai Jaku

Jaku Adjektif

Jaku Adjektif
Jaku	ti	nerangka	gaya,	gamal	utai	ti
konkrit	tauka	abstrak.

Rumah	Kepala	Pengajar
Belayong	besai.

Mayau	jelu	jinak.

Tu	komputer	baru.

Rega	bup	cherita	nya
mar	amat.
94 Malin
Pengajar

•	 Ngiring	nembiak	ngelala	bansa	ayat	deklaratif	ti	bechura	biru,	ayat	interogatif	ti
bechura	mirah	enggau	ayat	imperatif		ti	bechura	gadung	dalam	randau.

PBTT:	Aplikasyen
ENK:	Sistem	jakuBA:	70

5.2.3

Lumpit Lamban

Jalai Jaku

Insam	tepedaka	lumpit	di	atas	mija	pengajar	ba	bilik
kelas.
Insam	:	Sapa	empu	lumpit	tu?
Kedit	 :	Aku	pan	enda	nemu.
Insam	:	Baka	ni	chara	tua	enggau	lumpit	tu?
Kedit	 :	Aram	tua	sama	nganjung	tu	ngagai	kepala

pengajar.
Insam	:	Au,	aram	mih.

Ayat Interogatif
Ayat	dikena	nanyaka	sesebengkah
pekara	lalu	ditutup	ngena	tanda	tanya	(?).
Ayat Imperatif
Ayat	ti	ditujuka	ngagai	orang	kedua
ngasuh	iya	ngereja	pengawa.
Ayat Deklaratif
Ayat	ti	dikena	nyebut	gaya	utai	tauka
nerangka	pekara	ti	nyadi.
Malin
Pengajar

95•	 Minta	nembiak	mendingka	leka	main	ari	DVD.
•	 Ngiring	nembiak	nyadaka	leka	main	ngena	tiun,	entak	sebut	enggau

enteli	ke	betul.
PBTT:	Aplikasyen	 	 UP:	Angkunka	dunya
ENK:	Patriotisma

BA:	71

Aram Mending enggau Bejaku

1.2.2	(i)	(ii)

Audio	31

Dinga	lalu	sadaka	leka	main	tu.

Puji Anda Lumba

Aku	deka	muji,
Nuan	dara	Pandelela,
Nuan	udah	pegari,
Ngarika	menua	Malaysia.

Nuan	dara	imun,
Landik	lumba	terejun,
Tampak	rita	jelai	nama,
Dikelala	serata	dunya.

U
NI

T

12
AKU NEMU DUNYA

TU BESAI
96 Malin
Pengajar

•	 Ngiring	nembiak	beratika	teks	lalu	betanya	saut	pasal	penerang	nya.
PBTT:	Nyerenih									 	 UP:	Talukka	menua
ENK:	Kreativiti	enggau	inovasyen

BA:	71

1.3.2

Jerry Kamit ba Dunya Pemerindang

Aram Mending enggau Bejaku

•	 Ada	kena	12
November	1974

•	 Diatu	gawa	ba
Kampung	Budaya
Sarawak

Nerima	gelar	Ahli
Bintang	Sarawak	kena
8	September	2012

Pemenang
nengkebang	lagu
50	Tahun	Sarawak
Merdeka	Dalam
Malaysia	2013

Mujur	mantaika
pengelandik	bemain
sape	di	Los	Angeles

ba	taun	2009

Anugerah	Belia
Kesenian	2012

Sumber:	Jerry	Kamit
Malin
Pengajar

97•	 Ngiring	nembiak	nentuka	pun,	tengah	enggau	ujung	cherita	ti	dibacha.
•	 Ngiring	nembiak	nyebut	munyi	fonemik	patah	sebut	ke	ngundan	urup	nasal	ke

dichura.	(m,	n,	ny,	ng,	ngg)
PBTT:	Aplikasyen	 	 	 	 UP:	Bekerejasama
ENK:	Kreativiti

BA:	72

2.1.3	(iv)
2.3.1

Ngerara Menua

Kenyalang	mai	Tekura	nemuai	ke	menua	bukai.	Upih	pinang
digagaka	sayap	Tekura.	Seduai	pan	terebai.
	 Manah	amat	rampa	menua	dipeda	seduai.
	 "Peda	nuan,	Tekura.	Nya	Menara	Berkembar	Petronas,	nyin
Putrajaya,"	ku	Kenyalang.
	 "Apu,	 amat	 besai	 menua	 kitai!"	 saut	 Tekura.	 Seduai	 gaga
udah	datai	di	Kuala	Lumpur.
	 Panchar	 mata	 panas	 balat-sebalat.	 Sayap	 Tekura	 ngeriut.
Kenyalang	nyaup	Tekura	 terengkah	ba	Kuala	Lumpur.	Tekura
lalu	ditinggalka	Kenyalang	dia.

Aram Macha

Patut	ke	enda	Kenyalang
ninggalka	Tekura?
98 Malin
Pengajar

•	 Ngiring	nembiak	ngingatka	sapa,	kemaya,	baka	ni,	dini	enggau	lapa	pasal
sekeda	pekara	ti	bisi	nyadi	dalam	teks.

PBTT:	Aplikasyen	 	 	 UP:	Angkunka	menua
ENK:	PatriotismaBA:	72

2.3.2

Aram Macha

Nemuai ke Kuala Lumpur
Maya	peremisi	ujung	taun,	sida	Ningkan	sebilik	nemuai
ke	Kuala	Lumpur.	Sida	napat	ke	rumah	aya	iya.
	 Sekeda	palan	ngelantangka	ati	ti	dilawa	sida	baka
Zoo	Negara,	Planetarium,	Muzium	Negara	enggau
Menara	Berkembar	Petronas.
	 Lebuh	ti	niki	Menara	Berkembar	Petronas,	apai
Ningkan	berasai	rawan.	Taja	pia,	ati	iya	rindu	meda
pemanah	rampa
menua	Kuala
Lumpur.	Sida
ngambi	gambar
ngena	telefon
binching.
	 Sebedau	pulai
ke	Sarawak,	sida
bebelika	tepa.	Sida
pulai	mai	ati	rindu
sereta	gaga.
Malin
Pengajar

99•	 Ngiring	nembiak	ngasilka	refleksyen	bepelasarka	teks.
•	 Ngiring	nembiak	nulis	teks	pasal	menua	diri	empu.
PBTT:	Aplikasyen	 	 UP:	Talukka	menua
ENK:	Patriotisma	 BA:	73

3.5.4

Aram Nulis

Malaysia
Rindu	ati	nyadi	rayat	Malaysia.	Semua	pupu	raban	bansa
idup	lantang.	Menua	likun	sereta	maju.
	 Bungai	kenunsung	nyadika	kelai	menua.	Bungai	tu
mayuh	macham	chura	tang	bungai	kenunsung	bechura
mirah	dipilih	nyadika	bungai	bansa.
	 Lagu	'Negaraku'	patut	dipebasa.	Iya	disadaka	ukai
semina	pia	aja	tang	enggau	pengasai	ati	talukka	menua.
	 Kuala	Lumpur	indu	nengeri	menua	Malaysia	ti	chukup
tebilang.	Iya	siti	ari	palan	ngelantangka	ati	ti	dikelala
serata	dunya.
100 Malin
Pengajar

Memarin

•	 Ngiring	nembiak	ngaga	karang	bepelasarka	gambar.
PBTT:	Aplikasyen	 	 UP:	Angkunka	menua
ENK:	Sistem	jaku

BA:	73

3.5.5

Aram Nulis

•	 Ujung	minggu	kami
sebilik	memarin.

•	 Taman	Rekreasi
Ranchan	di	Serian.

•	 Ai	sungai	chiru
sereta	beresi.

•	 Kami	sebilik	mandi.

•	 Merarau	ba	kantin.
•	 Ngalih	hari	mulaika	diri.
•	 Lelak	tang	rindu	sereta
gaga.
Malin
Pengajar

101•	 Ngiring	nembiak	madahka	reti	jaku	sempama	ti	bechura	biru	dalam	teks.
•	 Ngiring	nembiak	ngiga	jaku	rara	dalam	teks.
•	 Ngiring	nembiak	ngena	jaku	rara	ti	alus	sereta	siru	ti	bukai.
PBTT:	Aplikasyen	 	 UP:	Bebasaka	pangan	diri
ENK:	Sistem	jaku

BA:	74

4.5.1	(iii)

Bungai Jaku

Bala	bakih,	minta	kitai
anang	kelalu	ragak.

Ngalap

Maya	ngalap	pukul	10:00	pagi,	bala	sida	Ningkan	sekelas
inggar	bendar.	Sida	nyau	munyi	burung	makai	buah	kara.
Sida	begagai	 lalu	betundi	 enggau	pangan	diri.	Udah	 ti
dirara	tuai	kelas,	sida	ngetu	ragak	baka	api	ti	dipanjah	ai.
102 Malin
Pengajar

•	 Ngiring	nembiak	ngeluluka	randau.
•	 Minta	nembiak	beratika	pengelabuh	tanya	enggau	beradat	lalu	meri

saut	ti	engkeman.
•	 Ngiring	nembiak	berandau	ngena	tanya	enggau	saut	ti	beradat.
PBTT:	Aplikasyen		 	 UP:	Kemerah
ENK:	Ukur	pemanah

BA:	74

4.5.1	(iv)

Betemu enggau Kepala Pengajar

Bacha	lalu	keluluka	randau	di	baruh	tu.

Bungai Jaku

Nama	kebuah	kitai	mesti
bebasaka	orang	tuai?

Apai	Anjam	deka	betemu	enggau	Kepala	Pengajar
Belayong.	Iya	bepansa	enggau	Ningkan.

Apai	Anjam	:	Selamat	pagi,		jang.	Aku	deka	betemu
enggau	kepala	pengajar	kita.	Ulih	nuan
madah	dini	endur	opis	iya?

Ningkan	 :	Selamat	pagi,	aya.	Bejalai	terus	mansa
blok	kelas	nya.	Opis	kepala	pengajar	kami
ba	sepiak	bilik	pengajar.

Apai	Anjam	:	Terima	kasih,	jang.
Ningkan	 :	Sama-sama,	aya.

Audio	32
Malin
Pengajar

103•	 Ngiring	nembiak	beratika	jaku	banding	ti	bechura	biru	dalam	teks.
•	 Ngiring	nembiak	berandauka	jaku	banding	ti	bukai.
PBTT:	Aplikasyen		 	 	 UP:	Siru
ENK:	Sains	enggau	teknologi BA:	75

5.1.5	(i)

Ngambat Aka Pulai Peremisi

Jalai Jaku

Sida	Lee	Na	sebilik	ngambat	aka	iya	ba	Padang	Bilun
Antarabansa,	 Kuching.	 Datai	 dia	 seduai	 terus	 napat	 ke
palan	alai	pemerati	bilun.	Enda	lama	udah	nya,	bilun	ti
ditepan	aka	 Lee	Na	 terengkah.	 Lee	Na	ngingkak	gaga
meda	bilun	nya.	Lee	Na	meda	mayuh	bansa	bilun.	Bilun
ke	muak	ari	kiba	besai.	Bilun	ke	ba	tengah	besai	agi	ari
bilun	ke	sepiak	ari	kiba.	Bilun	ke	ditepan	aka	Lee	Na	nya
pemadu	besai.
104 Malin
Pengajar

•	 Ngiring	nembiak	mendingka	lagu	dalam	DVD	audio	lalu	nyadaka	lagu.
•	 Ngiring	nembiak	beratika	jaku	rawang	tubuh	enggau	penguat	jaku

adjektif	ti	bisi	dalam	lagu.
•	 Minta	nembiak	ngelala	jaku	adjektif	dalam	teks	lagu.
PBTT:	Aplikasyen	 	 UP:	Beterima	kasih
ENK:	Patriotisma

BA:	76

5.1.5	(ii)	(iii)

Jalai Jaku

Audio	33

Dinga	lalu	sadaka	lagu	tu.

Sekula Kitai

Manah	amat	manah	sekula	kitai,
Chukup	beresi	manah	ditimpai,
Bala	nembiak	semua	pandai,
Sukung	penemu	apai	indai.

Bala	nembiak	endang	pintar,
Chukup	iring	rajin	belajar,
Laban	penemu	dah	cukup	adu,
Semua	kitai	maju	maju.

Bungai	kenunsung	bungai	meresian,
Bebau	rengut	ngias	sekula,
Tampak	rita	SK	Sungai	Rian,
Semua	nembiak	berasai	gaga.
(Tiun	Lagu:	Skip	to	My	Lou)
105

GLOSARI
anda	 siku-siku	orang	ti	tebilang	ba	lumba,

pelajar	enggau	utai	bukai
bena	 gelumbang	ti	enda	balat	lebuh	ai	pasang
bilun	 sebansa	kereban	pengangkut	ti	ulih

terebai
copy	 ngaga	tauka	nunda	utai	ke	sebaka
cursor	 penanda	tauka	garis	mit	ti	kekijap	ba	skrin

komputer
data	 pekara	ti	beguna
e-mel	 surat	elektronik	neresa	Internet
entelah	 sebansa	main	ti	ngena	jaku	kelaung

ngelalaika	utai
gadung	 sebansa	chura	ti	mayuh	ba	daun

enggau	rumput;	ijau
ikon	 tanda	ba	skrin	komputer	ti	dikena	ngelala

guna	siti-siti	pekara
janggai	 sebansa	utai	tumbuh	ti	bebuah	sereta

tau	dipakai;	janggat;	engkundur;	ensaya;
chelau

kelai	 tanda
kesuli	 sebansa	bungai	ti	berchura	burak

bechampur	kuning	sereta	bebau	rengut
keyboard	 siti	ari	kereban	komputer
ladung	 bansa	ma
limba	limbi	 sebansa	kereban	pengangkut	dalam

ensera	ti	dikena	terebai
memarin	 pengawa	ngelantangka	ati	ba	tebing

tasik	enggau	endur	bukai

105
106

meresian	 sebansa	utai	tumbuh;	bungai	orkid
muzium	 tempat	ti	dikena	nyimpan	sereta

mandangka	mayuh	macham	utai/pesaka
lama

ngalap	 ngetu	enda	lama	sebedau	nyambung
pengawa	ti	digiga

ngembing	 ngiring
ngingkak	 engkejuk
opis	 rumah	endur	kereja/gawa
paste	 ngelekat	tauka	nampal	ba	endur	bukai
pemesa	 penyampau
print	 ngasilka	teks,	gambar	enggau	utai	bukai

ngena	kereban	chelak
ragak	 inggar
replika	 utai	digaga	ari	kayu,	batu	tauka	semin,

baka	buah,	rumah	enggau	utai	bukai	ti
nyau	deka	sebaka	enggau	utai	ti	asal

sandwich	 sebansa	pemakai
serebak	 sama	umur
situasyen	 gaya	siti-siti	pekara	tauka	pengawa	ti

nyadi
takin	 sebansa	ma	ti	suah	agi	ditangkin	ba

punggung	maya	ngetau;	sintung
teknik	 chara	ngaga
timpai	 tinjau
ulu	lungga	 jaku	ti	ulih	ngasuh	orang	jampat	nemu

ngiga	lalai	entelah
video	call	 berandau	bepeda	mua	enggau	orang

bukai	ngena	telefon	binching
zoo	 endur	nupi	sereta	mandangka	mayuh

macham	jelu

106
Skim Pinjaman Buku Teks

Sekolah ________________________________________

Nombor Perolehan: __________________________________

Tarikh Penerimaan: __________________________________

Tahun   Darjah Nama Penerima   Tarikh
Terima

BUKU INI TIDAK BOLEH DIJUAL

Dengan ini SAYA BERJANJI akan menjaga buku ini
dengan baik dan bertanggungjawab atas kehilangannya

serta mengembalikannya kepada pihak sekolah pada
tarikh yang ditetapkan.
cover Iban NC B.Teks LATEST

RUKUN NEGARA

Bahasa Iban TH1 BT

prelims

unit 1-3

unit 4-6

unit 7-9 (3)

unit 10-12 (9)

Akad KSSR 07102016


BUKU TEKSBUKU TEKS

BT221003

RM15.20

BAHASA
KADAZANDUSUN

BAHASA
KADAZANDUSUN

TAHUN

B
A

H
A

SA K
A

D
A

ZA
N

D
U

SU
N

TA
H

U
N

1

TAHUN

11
RUKUN NEGARA
Bahawasanya Negara Kita Malaysia

mendukung cita-cita hendak:

Mencapai perpaduan yang lebih erat dalam kalangan
seluruh masyarakatnya;

Memelihara satu cara hidup demokrasi;

Mencipta satu masyarakat yang adil di mana kemakmuran negara
akan dapat dinikmati bersama secara adil dan saksama;

Menjamin satu cara yang liberal terhadap
tradisi-tradisi kebudayaannya yang kaya dan pelbagai corak;

Membina satu masyarakat progresif yang akan menggunakan
sains dan teknologi moden.

MAKA KAMI, rakyat Malaysia,
berikrar akan menumpukan

seluruh tenaga dan usaha kami untuk mencapai cita-cita tersebut
berdasarkan prinsip-prinsip yang berikut:

KEPERCAYAAN KEPADA TUHAN
KESETIAAN KEPADA RAJA DAN NEGARA

KELUHURAN PERLEMBAGAAN
KEDAULATAN UNDANG-UNDANG
KESOPANAN DAN KESUSILAAN

(Sumber: Jabatan Penerangan, Kementerian Komunikasi dan Multimedia Malaysia)

RUKUN NEGARA.indd   1 23/09/16   8:24 PG
BAHASA
KADAZANDUSUN

TAHUN 1
BUKU TEKS

Penulis
Juliana John

Ivy Evelyn G. Dusity
Founnah Lumabai

Editor
Cliff A. Kamijan
Roslin SampaiRoslin Sampai

Pereka Bentuk
Josrie bin Haral

Ilustrator
Rosmaini bin Sunarjo

Dewan Bahasa dan Pustaka
Kuala Lumpur
20162016

KURIKULUM STANDARD SEKOLAH RENDAH
KK 499-221-0102071-49-1143-20101
Utk Print 3rd pembetulan BT.indd   1 11/1/16   10:21 PM
Utk Print 2nd pembetulan BT.indd   3 10/19/16   11:47 PM
Utk Print 3rd pembetulan BT.indd   1 11/1/16   11:32 PM
Utk Print 2nd pembetulan BT.indd   7 10/19/16   11:49 PM
Utk Print 3rd pembetulan BT.indd   1 11/1/16   10:25 PM
Utk Print 2nd pembetulan BT.indd   9 10/19/16   11:50 PM
Utk Print 3rd pembetulan BT.indd   1 11/1/16   10:26 PM
Utk Print 3rd pembetulan BT.indd   1 11/1/16   10:27 PM
Utk Print 3rd pembetulan BT.indd   1 11/1/16   10:30 PM
Utk Print 3rd pembetulan BT.indd   1 11/1/16   10:31 PM
Utk Print 2nd pembetulan BT.indd   18 10/19/16   11:56 PM
Utk Print 3rd pembetulan BT.indd   1 11/1/16   10:33 PM
Utk Print 2nd pembetulan BT.indd   11 10/26/16   11:38 AM
Utk Print 3rd pembetulan BT.indd   1 11/1/16   10:35 PM
Utk Print 2nd pembetulan BT.indd   20 10/26/16   11:43 AM
Utk Print 3rd pembetulan BT.indd   1 11/1/16   10:36 PM
Utk Print 3rd pembetulan BT.indd   1 11/1/16   10:37 PM
Utk Print 3rd pembetulan BT.indd   1 11/1/16   10:40 PM
Utk Print 3rd pembetulan BT.indd   1 11/1/16   10:41 PM
Utk Print 3rd pembetulan BT.indd   1 11/1/16   10:43 PM
Utk Print 3rd pembetulan BT.indd   1 11/1/16   10:44 PM
Utk Print 3rd pembetulan BT.indd   1 11/1/16   10:47 PM
Utk Print 3rd pembetulan BT.indd   1 11/1/16   10:48 PM
Utk Print 3rd pembetulan BT.indd   1 11/1/16   10:49 PM
Utk Print 3rd pembetulan BT.indd   1 11/1/16   10:50 PM
Utk Print 2nd pembetulan BT.indd   16 10/19/16   11:53 PM
Utk Print 3rd pembetulan BT.indd   1 11/1/16   10:55 PM
Utk Print 3rd pembetulan BT.indd   1 11/1/16   10:57 PM
Utk Print 2nd pembetulan BT.indd   17 10/19/16   11:53 PM
Utk Print 3rd pembetulan BT.indd   1 11/1/16   10:58 PM
Utk Print 3rd pembetulan BT.indd   1 11/1/16   10:59 PM
Utk Print 3rd pembetulan BT.indd   1 11/1/16   11:01 PM
Skim Pinjaman Buku Teks

Sekolah ________________________________________

Nombor Perolehan: __________________________________

Tarikh Penerimaan: __________________________________

Tahun   Darjah Nama Penerima   Tarikh
Terima

BUKU INI TIDAK BOLEH DIJUAL

Dengan ini SAYA BERJANJI akan menjaga buku ini
dengan baik dan bertanggungjawab atas kehilangannya

serta mengembalikannya kepada pihak sekolah pada
tarikh yang ditetapkan.
KULIT BUKU TEKS BTSP

Rukun Negara

KADAZANDUSUN BUKU TEKS BTSP

Akad