Reka Bentuk dan Teknologi Tingkatan 3.pdf

R
E

K
A

B
E

N
T

U
K

D
A

N
 T

E
K

N
O

L
O

G
I                            TIN

G
K

A
TA

N
 3

R
E

K
A

B
E

N
T

U
K

D
A

N
 T

E
K

N
O

L
O

G
I                            TIN

G
K

A
TA

N
 3

RM7.25

FT273001

ISBN 978-983-092-444-1

9 789830 924441

KEMENTERIAN
PENDIDIKAN
MALAYSIA
RUKUN NEGARA
Bahawasanya Negara Kita Malaysia

mendukung cita-cita hendak;

Mencapai perpaduan yang lebih erat dalam kalangan
seluruh masyarakatnya;

Memelihara satu cara hidup demokrasi;

Mencipta satu masyarakat yang adil di mana kemakmuran negara
akan dapat dinikmati bersama secara adil dan saksama;

Menjamin satu cara yang liberal terhadap
tradisi-tradisi kebudayaannya yang kaya dan pelbagai corak;

Membina satu masyarakat progresif yang akan menggunakan
sains dan teknologi moden;

MAKA KAMI, rakyat Malaysia,
berikrar akan menumpukan

seluruh tenaga dan usaha kami untuk mencapai cita-cita tersebut
berdasarkan prinsip-prinsip yang berikut:

KEPERCAYAAN KEPADA TUHAN
KESETIAAN KEPADA RAJA DAN NEGARA

KELUHURAN PERLEMBAGAAN
KEDAULATAN UNDANG-UNDANG
KESOPANAN DAN KESUSILAAN

(Sumber: Jabatan Penerangan, Kementerian Komunikasi dan Multimedia Malaysia)
PENULISPENULIS
Dr. Zulhasni bin Abdul Rahim

Mohd Ridzuan bin Padzil
Nathan a/l Balakhrisnan

Norliza binti Muda

EDITOREDITOR
Norshamsinar binti Abdul Ghani
Faridzatul Shahira binti Khalid

PEREKA BENTUKPEREKA BENTUK
Loh Hong Seng

ILUSTRATORILUSTRATOR
Arman bin Saat

Tew Wan Yin

TINGKATAN3TINGKATAN3

KURIKULUM STANDARD SEKOLAH MENENGAH

REKA BENTUK DAN
TEKNOLOGI

2018

PENERBIT BESTARI SDN. BHD. (258257-P)
NO SIRI BUKU: 0073

KPM2018 ISBN 978-983-092-444-1

Cetakan Pertama 2018
© Kementerian Pendidikan Malaysia

Hak Cipta Terpel ihara.  Mana-mana
bahan dalam buku ini tidak dibenarkan
diterbitkan semula, disimpan dalam cara
yang boleh dipergunakan lagi, ataupun
dipindahkan dalam sebarang bentuk atau
cara, baik dengan elektronik, mekanik,
penggambaran semula mahupun dengan
cara perakaman tanpa kebenaran terlebih
dahulu daripada Ketua Pengarah Pelajaran
Malays ia ,  Kementer ian Pendidikan
Malaysia. Perundingan tertakluk kepada
perkiraan royalti atau honorarium.

Diterbitkan untuk Kementerian Pendidikan
Malaysia oleh:
Penerbit Bestari Sdn. Bhd. (258257-P)
22-01, Jalan Molek 1/10,
Taman Molek,
81100 Johor Bahru,
Johor Darul Takzim.
Tel: 07-361 2868
Faks: 07-352 6292
Laman Web: http://www.pbestarisb.com

Reka Letak dan Atur Huruf:
Penerbit Bestari Sdn. Bhd. (258257-P)
Muka Taip Teks: Charter Roman
Saiz Muka Taip Teks: 11 poin

Dicetak oleh:
Herald Printers Sdn. Bhd. (19965-V)
Lot 508, Jalan Perusahaan 3,
Bandar Baru Sungai Buloh,
47000 Selangor Darul Ehsan.

PENGHARGAANPENGHARGAAN
Penerbitan buku teks ini melibatkan
ker jasama banyak  p ihak .  Seka lung
penghargaan dan terima kasih ditujukan
kepada semua pihak yang terlibat:

•   Jawatankuasa Penambahbaikan Pruf
Muka Surat, Bahagian Buku Teks,

Kementerian Pendidikan Malaysia.

•   Jawatankuasa Penyemakan Pembetulan
Pruf Muka Surat, Bahagian Buku Teks,
Kementerian Pendidikan Malaysia.

•   Jawatankuasa Penyemakan Naskhah
Sedia Kamera, Bahagian Buku Teks,

Kementerian Pendidikan Malaysia.

•   Pegawai-pegawai Bahagian Buku Teks
dan Bahagian Pembangunan Kurikulum,
Kementerian Pendidikan Malaysia.

•   SMK Bukit Baru Melaka.

•   Sidang Editorial Penyemakan Pruf
Penerbit Bestari Sdn. Bhd.

•   Panel pembaca luar.

•   Bizchip Technology Centre.

•   Elvira Systems Sdn. Bhd.

•   Semua pihak yang terlibat secara
langsung dalam usaha menjayakan
penerbitan buku ini.

•   Pihak penerbit dan pengarang telah
berusaha untuk mengesan pemilik hak
cipta bagi bahan grafik yang digunakan
dalam buku ini. Bagi pemilik hak cipta
lain yang tidak dapat dikesan atau
dihubungi, kami mengambil kesempatan
ini untuk merakamkan setinggi-tinggi
penghargaan kepada mereka.

KEMENTERIAN
PENDIDIKAN
MALAYSIA
BAB 1 APLIKASI TEKNOLOGI
1.1  Reka Bentuk Mekatronik 2

BAB 2 PEMBANGUNAN PRODUK
2.1  Penghasilan Produk 38

1.1.1 Menyatakan maksud reka bentuk mekatronik  3
 1.1.2 Mengenal pasti elemen mekatronik 7
 1.1.3 Menerangkan fungsi elemen mekatronik

pada produk sedia ada  11
 1.1.4 Menghasilkan gambar rajah blok

(block diagram) produk mekatronik sedia ada 18
 1.1.5 Menghasilkan lakaran bahagian reka bentuk

produk yang akan diubah suai berdasarkan
gambar rajah blok yang terlibat  22

1.1.6 Membuat penambahbaikan kepada produk
berdasarkan lakaran yang telah dibuat  27

1.1.7 Membuat penilaian kefungsian produk
yang telah diubah suai  30

Rumusan   33
Latihan Pengukuhan  34

2.1.1 Menyatakan produk yang hendak dihasilkan
berdasarkan kajian keperluan pelanggan dan
projek brief 39

2.1.2 Mengenal pasti asas teknologi yang sesuai
dengan kehendak reka bentuk produk 47

2.1.3 Merancang konsep, elemen dan prinsip
reka bentuk yang dipersetujui dalam
bentuk lakaran 52

KANDUNGAN

iiiPB
BAB 3 REKA BENTUK DALAM PERNIAGAAN
3.1  Reka Bentuk sebagai Instrumen Pemasaran 124

3.1.1 Menyatakan maksud pemasaran  125
 3.1.2 Menerangkan peranan reka bentuk

dalam pemasaran   128
 3.1.3 Mengenal pasti kaedah reka

bentuk pengiklanan  139
 3.1.4 Memilih kaedah reka bentuk pengiklanan

yang sesuai untuk memasarkan produk
yang dihasilkan  148

3.1.5 Menganalisis kaedah reka bentuk
pengiklanan yang dipilih  160

3.1.6 Membuat rumusan kaedah reka bentuk
pengiklanan yang sesuai dengan produk  164

3.1.7 Menghasilkan reka bentuk pengiklanan  168

Rumusan    169
 Latihan Pengukuhan  170

Glosari    172
 Senarai Rujukan  174
Indeks    175

2.1.4 Menghasilkan lakaran produk yang hendak dibuat 64
 2.1.5 Menyediakan jadual kerja 73
 2.1.6 Membuat senarai bahan, peralatan dan bajet produk 75
 2.1.7 Menghasilkan produk berfungsi atau berfungsi sebahagian 80
 2.1.8 Membuat pengujian dan penilaian kefungsian serta

kesesuaian produk 95
 2.1.9 Membuat cadangan penambahbaikan produk berdasarkan laporan

keputusan ujian 101
 2.1.10 Menyediakan dokumentasi 102

Rumusan 119
 Latihan Pengukuhan 120

PBiv
Buku teks REKA BENTUK DAN TEKNOLOGI TINGKATAN 3 ini ditulis berpandukan
objektif yang terkandung dalam Dokumen Standard Kurikulum dan Pentaksiran
(DSKP) di bawah Kurikulum Standard Sekolah Menengah (KSSM) yang disediakan
oleh Kementerian Pendidikan Malaysia.
Buku teks ini diolah berdasarkan empat domain, iaitu Apresiasi Produk Reka Bentuk,
Aplikasi Teknologi, Pembuatan Produk dan Penilaian Reka Bentuk Produk agar murid
menjadi individu yang dapat bersaing di peringkat global serta memahami teknologi
terkini yang mampu menyelesaikan masalah dalam kehidupan. Ciri-ciri istimewa
dalam buku ini adalah seperti berikut:

PENDAHULUAN

PENERANGAN IKON

HALAMAN
RANGSANGAN
Halaman
permulaan
bab untuk
menggambarkan
kandungan
keseluruhan bab.

StandardStandard
PembelajaranPembelajaran
Senarai kemahiran
yang akan
dipelajari dalam
setiap bab.

QR Code
Mengandungi
maklumat yang
berikut:
• Huraian tema

buku
• Biodata penulis
• Maklumat dan

fakta yang
dikemas kini
(sekiranya ada)

vPB

Kata Kunci
Istilah-istilah
yang perlu
diberi perhatian
dalam bab.
PEMIKIRAN
KOMPUTASIONAL
Mendidik murid
mengaplikasikan
pemikiran
komputasional.

AksesAkses
PantasPantas

Maklumat
tambahan
yang diperoleh
daripada laman
sesawang. QR Code
disertakan untuk
menggalakkan
murid meneroka
maklumat dengan
menggunakan
kemudahan
Internet.

Mengandungi fakta
tambahan yang
berkaitan dengan
pembelajaran.

Info Info BestariBestari

Persoalan
pembelajaran yang
berkaitan dengan
tajuk bagi menguji
pengetahuan murid.

Cabar MindaCabar Minda

Pelbagai aktiviti
yang bertujuan
meningkatkan
pemahaman
murid terhadap
pembelajaran.

Aktiviti

Mengingatkan
murid
perkara-perkara
berkaitan
pembelajaran yang
telah dipelajari.

Imbas SemulaImbas Semula

Menguji dan
merangsang
pengetahuan
murid tentang
subtajuk yang
telah dipelajari.

Praktis Formatif

ELEMEN MERENTAS
KURIKULUM
Nilai tambah yang
diterapkan dalam
aktiviti pengajaran
dan pembelajaran.

MKE

AKTIVITI
PEMBELAJARAN
ABAD KE-21
Aktiviti yang
berpusatkan
murid dan
berunsur KBAT.

PAK-21
Round
table

viivi
KBAT
Menguji
keupayaan murid
berfikir untuk
menyelesaikan
masalah dan
membuat
keputusan secara
sistematik.

Memberi panduan
kepada guru dan
murid berkenaan
cara kerja
yang betul.

Ringkasan bagi
setiap bab untuk
membantu murid
mengimbas kembali
kandungan tajuk
yang telah dipelajari.

R NM SU U A

T I P BestariBestari

KUIZ Interaktif
Imbas QR Code
untuk menjawab
kuiz interaktif di
akhir setiap bab.

Semak JAWAPAN
Murid boleh
menyemak
jawapan dengan
mengimbas
QR Code.

Aplikasi reka
bentuk dan
teknologi dalam
kehidupan
harian murid.

RBT dan Anda

Memupuk
nilai-nilai murni
dalam diri murid.

Nilai Murni

viivi

Ujian subjektif
untuk menguji
pemahaman murid
terhadap kandungan
bab yang dipelajari.

Latihan Pengukuhan
AksesAkses

P
a

n
ta

s
P

a
n

ta
s

Robotik dan
Mekatronik

goo.gl/xGJPRf

BabBab11 Aplikasi TeknologiAplikasi Teknologi

Rutin kehidupan manusia sebenarnya
telah lama dipengaruhi oleh teknologi.
Oleh itu, pelbagai produk yang bermanfaat
kepada manusia telah dihasilkan dengan
mengaplikasikan teknologi.

Anda telah diperkenalkan dengan reka
bentuk mekanikal, reka bentuk elektrik
dan reka bentuk elektronik semasa di
Tingkatan 2. Dalam bab ini pula,
anda akan diperkenalkan dengan
reka bentuk mekatronik.

Produk mekatronik boleh berfungsi
secara automatik atau separa automatik.
Produk akan mula melakukan kerja
apabila suis ditekan atau penderia tertentu
diaktifkan. Produk akan berhenti dengan
sendiri setelah tugasan disempurnakan.

Perhatikan di sekeliling anda dan kenal
pasti produk mekatronik yang digunakan
setiap hari. Bagaimanakah produk
mekatronik tersebut mampu membantu
anda dalam kehidupan harian?
Aplikasi
mekatronik

dalam kehidupan
harian

1

Standard Kandungan

1.1 Reka Bentuk Mekatronik
Teknologi telah terbukti banyak membantu memudahkan
kehidupan manusia. Oleh itu, semakin maju sesebuah
masyarakat, semakin banyak rutin kehidupan seperti cara
bekerja, berehat, belajar, berhibur dan sebagainya dipengaruhi
oleh teknologi.

Semasa di Tingkatan 2, anda telah mempelajari tentang
aplikasi teknologi seperti reka bentuk mekanikal, reka bentuk
elektrik dan reka bentuk elektronik. Dalam bab ini pula,
pengetahuan anda tentang semua aplikasi tersebut akan
digabungkan dengan sistem kawalan dan pengaturcaraan bagi
menghasilkan reka bentuk produk mekatronik. Gambar foto 1.1 menunjukkan beberapa
contoh reka bentuk produk mekatronik yang sering anda temui dalam kehidupan harian.

Murid boleh:
• Menyatakan maksud reka bentuk mekatronik
• Mengenal pasti elemen mekatronik
• Menerangkan fungsi elemen mekatronik pada produk sedia ada
• Menghasilkan gambar rajah blok (block diagram) produk mekatronik sedia ada
• Menghasilkan lakaran bahagian reka bentuk produk yang akan diubah suai berdasarkan gambar rajah

blok yang terlibat
• Membuat penambahbaikan kepada produk berdasarkan lakaran yang telah dibuat
• Membuat penilaian kefungsian produk yang telah diubah suai

Standard PembelajaranStandard Pembelajaran

Gambar foto 1.1 Beberapa contoh reka bentuk produk mekatronik
yang sering ditemui dalam kehidupan harian

PB2

Reka Bentuk MekatronikReka Bentuk Mekatronik

Kata Kunci
• mekatronik
• elemen
• integrasi
• komponen
• pengaturcaraan
• gambar rajah blok
• produk berfungsi

1.11.1

Mesin fotokopi Lif Palang automatik
Lengan robotik yang ditunjukkan
dalam Gambar foto 1.2 merupakan
contoh reka bentuk produk mekatronik.
Tahukah anda maksud reka bentuk mekatronik?

Reka bentuk mekatronik bermaksud reka
bentuk produk atau sistem yang menggabungkan
disiplin ilmu elektrik, mekanikal, elektronik,
kawalan dan pengaturcaraan untuk mencapai
tujuan yang dikehendaki.

Integrasi semua elemen mekatronik
membolehkan produk mekatronik
berfungsi secara automatik atau separa
automatik. Pengguna hanya perlu
menekan suis kawalan pada produk
untuk memulakan tugasan yang telah
ditetapkan. Produk akan menjalankan
tugasan dan berhenti dengan sendiri
apabila tugasan telah disempurnakan.

Perhatikan di sekeliling anda. Dapatkah
anda mengenal pasti produk mekatronik
yang biasa anda gunakan dalam
kehidupan harian?

Konsep mekatronik telah diperkenalkan oleh Tetsuro Mori, seorang jurutera kanan
sebuah syarikat di Jepun pada tahun 1969. Beliau mendefinisikan mekatronik sebagai
aplikasi elektronik dan teknologi komputer untuk mengawal pergerakan sistem
mekanikal suatu produk.

AksesAkses

P
a

n
ta

s
P

a
n

ta
s

Apakah itu
Mekatronik?

goo.gl/ocnwYC

Istilah mekatronik terhasil daripada gabungan dua
perkataan, iaitu ʻmekaʼ daripada perkataan mekanikal
dan ʻtronikʼ daripada perkataan elektronik.
(Sumber: Alciatore, D.G & Histand, M.B, Introduction to
Mechatronics and Measurement System, New York:
McGraw-Hill, 2012, hlm.2)

Info Info BestariBestari

Gambar foto 1.2 Lengan robotik

1.1.1 Menyatakan Maksud Reka Bentuk Mekatronik

Reka Bentuk Mekatronik

3

B
A

B
 1
Revolusi Industri 1.0
bermula dengan penggunaan
reka bentuk mekanikal bagi

menggantikan tenaga manusia
untuk menghasilkan suatu produk.

Revolusi Industri 2.0
bermula dengan penemuan

tenaga elektrik yang
membolehkan produk

dihasilkan dalam kuantiti
lebih besar dan cepat.

Sejarah perkembangan revolusi industri

Info Info BestariBestari

Revolusi Industri 4.0 merupakan kemajuan sistem industri
yang berkembang dengan lebih hebat menerusi konsep
cyberphysical. Konsep cyberphysical ialah mengawal dan mengurus
operasi industri dengan mengguna pakai sistem mekatronik,
Internet benda, data raya, pengkomputeran awan dan kecerdasan
buatan (artificial intelligence). Rajah 1.1 menunjukkan sembilan
teras yang terdapat dalam Revolusi Industri 4.0.

Malaysia telah mengenal pasti bahawa Revolusi Industri 4.0
merupakan peluang yang terbaik dalam mempertingkatkan lagi
hasil pendapatan negara dari segi pengeluaran, menaik taraf
modal insan dan pendapatan pekerja dalam kemahiran teknologi
tahap tinggi. Secara tidak langsung Revolusi Industri 4.0
memberikan impak yang besar kepada produktiviti industri
di Malaysia.

Kita perlu mengambil peluang untuk mempelajari dan
menguasai ilmu serta kemahiran yang melibatkan Revolusi
Industri 4.0. Hal ini demikian kerana, Revolusi Industri 4.0
merupakan aspek penting dalam perubahan industri masa kini.

AksesAkses

P
a

n
ta

s
P

a
n

ta
s

Industri 4.0 dan
Implikasi kepada SME

goo.gl/CuqQTC

BAB 1   Aplikasi Teknologi

4

B
A

B
 1
Revolusi
Industri
4.0

Rajah 1.1 Sembilan teras dalam Revolusi Industri 4.0

Robot berautonomi
Autonomous robots

Realiti terimbuh
Augmented
Reality (AR)

Simulasi
Simulation

Keselamatan siber
Cybersecurity

Pengkomputeran awan
Cloud computing

Internet benda
Internet of things

Data raya
Big data

Pembuatan bahan tambah
Additive manufacturing

Persepaduan sistem
System integration

Revolusi Industri 3.0
bermula dengan penggunaan
meluas reka bentuk elektronik
dan seterusnya penggabungan
reka bentuk bagi menghasilkan

reka bentuk mekatronik.

(Sumber: Malaysian Industry-Government Group for High Technology (MIGHT). (2018). Draft
National Industry 4.0 Policy Framework. Cyberjaya: MIGHT Publications.)

Revolusi Industri 4.0
melibatkan penggabungan reka

bentuk mekatronik bersama Internet
benda, data raya dan pengkomputeran

awan bagi membentuk sistem
pengeluaran pintar.

Pandu sendiri

Reka Bentuk Mekatronik

5

B
A

B
 1
Praktis Formatif

Aktiviti  Mengenali produk mekatronik PAK-21
Gallery
Walk

1. Apakah yang dimaksudkan dengan reka bentuk mekatronik?
2. Senaraikan tiga produk mekatronik yang dapat anda kenal pasti di sekeliling anda.
3. Nyatakan teras dalam Revolusi Industri 4.0 yang melibatkan sistem mekatronik.

1. Bahagikan murid kepada beberapa kumpulan.
2. Ketua kumpulan memilih nama produk mekatronik daripada senarai yang telah disediakan

oleh guru.
3. Salin Jadual 1.1 di bawah dan secara berkumpulan, tandakan (3)  atau (7) berdasarkan

produk mekatronik kumpulan anda. Tampalkan Jadual 1.1 yang telah lengkap di sudut
kumpulan masing-masing.

4. Gunakan kaedah Gallery Walk dalam aktiviti ini. Setiap ahli kumpulan bergerak ke sudut
kumpulan yang lain untuk melihat kriteria produk dan jawab soalan yang disediakan
(lihat-bincang-catat).

5. Kemukakan soalan semasa sesi Gallery Walk ini kepada kumpulan yang berkaitan.
6. Setelah selesai, ahli kumpulan berkumpul semula untuk melengkapkan jadual tersebut.

Jadual 1.1 Senarai produk dan kriteria

( a )  Adakah  p r od u k  menggunakan  t enaga  e l e k t r i k ? 3

( b )  Adakah  p r od u k  mempunya i  pane l  k awa l an  send i r i ? 3

( c )  Adakah  p r od u k  mempunya i  bahag i an  yang  bo l e h  be rge rak? 7

( d )  Adakah  p r od u k  mempunya i  pende r i a? 3

( e )  Adakah  p r od u k  be r f ung s i  s e ca ra  a u t oma t i k ? 3

r i t e r i a

P rod u k

Pe
ri

uk
 n

as
i

el
ek

tr
ik

K
ip

as
 s

ili
ng

a
ut

om
at

ik

Le
ng

an
 r

ob
ot

ik

Pa
la

ng
 a

ut
om

at
ik

M
es

in
 b

as
uh

a
ut

om
at

ik

Pi
nt

u
pa

ga
r

au
to

m
at

ik

K
al

ku
la

to
r

sa
in

ti
fi

k

BAB 1   Aplikasi Teknologi

6

B
A

B
 1
+ 5V
or 1

+ 5V
or 1
+ 5V
or 1

+ 5V or 1 =
(1+ø)
sum

0V or ø =
(1-1)

difference

0V or ø
borrow

0V or ø =
carry over

0V
or ø

Penambahan Penolakan

9V DC
5V DC

s1

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20

40
39
38
37
36
35
34
33
32
31
30
29
28
27
26
25
24
23
22
21 s9

LED 1

LED 3

LED 2

LED 4

LED 5

LED 7

LED 6

r1

r2

r3

r4

r5

r6

r7

r8

r10

r9

r11

s2

s4

s5

s6

s7

s8

s3

7806 +–

r1, r2, r3, r4, r5, r6, r7, r8, r9 = 3.3KΩ
r11 = 1KΩ
r10 = 10KΩ variable

Rajah 1.2 Mekatronik merupakan gabungan elemen asas kejuruteraan

Elemen asas ini digabung dengan kawalan bagi membolehkan produk mekatronik
yang direka bentuk berfungsi dengan sempurna, cekap, produktif dan berkesan sama ada
secara automatik atau separa automatik.

Sistem elektrikA
Sistem elektrik merujuk kepada sistem yang menggunakan arus elektrik, sama ada arus
terus (AT) atau arus ulang-alik (AU) sebagai sumber bekalan kuasa. Sistem elektrik dalam
reka bentuk mekatronik berfungsi untuk membekalkan arus elektrik bagi membolehkan
peranti mekatronik menjalankan fungsi yang ditetapkan. Sistem ini mengambil kira aspek
keselamatan, kedudukan peranti dalam litar dan sambungan litar.

Kawalan dan
pengaturcaraan

Elektrik MEKATRONIK Elektronik

Mekanikal

1.1.2 Mengenal Pasti Elemen Mekatronik

Mekatronik merupakan bidang ilmu yang menggabungkan semua elemen asas
kejuruteraan, iaitu:
• Sistem elektrik
• Sistem mekanikal
• Sistem elektronik
• Sistem kawalan dan pengaturcaraan

Reka Bentuk Mekatronik

7

B
A

B
 1
Gambar foto 1.3 Contoh elemen sistem elektrik

Sistem mekanikalB
Sistem mekanikal merupakan gabungan beberapa komponen mekanikal yang berfungsi
sebagai penghantar untuk memindahkan suatu sumber gerakan (motor) kepada bentuk
yang lain. Sistem mekanikal ini membolehkan produk berfungsi, sama ada secara
bergerak atau berputar. Contohnya, gear dan tali sawat digunakan bagi membolehkan
pemain DVD dibuka atau ditutup.

Panel solar Pengawal pengecas solar

BateriKipas siling automatik

Gambar foto 1.4 Contoh keratan rentas sistem mekanikal pada pemain DVD optik

Gear rak dan pinan

Takal
Tali sawat

BAB 1   Aplikasi Teknologi

8

B
A

B
 1
Gambar foto 1.6 Contoh sistem yang menggunakan sistem pengawal mikro

Gambar foto 1.5 Contoh sistem elektronik

Perintang
Kapasitor

Lampu LED

Sistem elektronikC
Sistem elektronik merupakan susunan dan sambungan fizikal komponen elektronik
dalam suatu litar bagi menjalankan operasi sesuatu sistem. Contoh komponen
elektronik ialah perintang, diod, papan litar, suis, penderia, transistor, kapasitor,
litar bersepadu dan lain-lain.

Sistem kawalan dan pengaturcaraanD

Sistem kawalan
Sistem kawalan merupakan satu kaedah kawalan sistem yang digunakan untuk
mengurus, mengarah atau mengawal atur tindakan bagi memastikan reka bentuk
mekatronik berfungsi secara automatik dengan sempurna. Gambar foto 1.6 menunjukkan
beberapa contoh sistem yang menggunakan sistem pengawal mikro.

Reka Bentuk Mekatronik

9

B
A

B
 1
Praktis Formatif

Pengaturcaraan
Pengaturcaraan komputer ialah proses untuk
membangunkan atur cara komputer dengan menggunakan
bahasa pengaturcaraan seperti Java, Python, Visual
Basic dan C++. Bahasa-bahasa pengaturcaraan ini
menggunakan kod berbentuk teks. Terdapat juga bahasa
pengaturcaraan yang tidak memerlukan penulisan kod
berbentuk teks tetapi menggunakan blok arahan yang
sedia ada. Contoh bahasa pengaturcaraan ini ialah
Scratch, mBlock, JavaScript Block dan Ardublock.

Setiap bahasa pengaturcaraan mempunyai set
peraturan sintaks (syntax) dan semantik (semantic)
tersendiri. Peraturan sintaks dan semantik menetapkan
cara menulis arahan untuk mikropengawal yang
mengawal operasi alat elektronik.

1. Senaraikan elemen asas kejuruteraan yang terdapat dalam mekatronik.
2. Apakah perbezaan antara pengaturcaraan dengan sistem kawalan?

Rajah 1.3 Contoh bahasa pengaturcaraan
C++ JavaScript Block

Sintaks ialah peraturan
yang menguasai struktur
sesuatu bahasa dan
ungkapannya.
Semantik ialah proses
yang dilalui oleh
komputer semasa
komputer melaksanakan
atur cara mengikut
bahasa pengaturcaraan
yang tertentu.

Info Info BestariBestari

BAB 1   Aplikasi Teknologi

10

B
A

B
 1
Mesin basuh automatik

Kereta kawalan jauh Pintu gelangsar automatik

Gambar foto 1.7 Contoh produk mekatronik

Gambar foto 1.7 menunjukkan contoh produk mekatronik
yang sering kita temui dalam kehidupan harian. Setiap
elemen yang digabungkan dalam produk mekatronik
tersebut mempunyai fungsi yang tersendiri bagi memastikan
produk dapat berfungsi dengan berkesan mengikut arahan
yang telah diaturcarakan.

RBT dan Anda

Dron
Dron atau dikenali
sebagai pesawat
tanpa pemandu (UAV)
menjadi popular
dalam kalangan
masyarakat kini,
terutamanya dalam
bidang fotografi
dan perfileman.
Dron direka bentuk
menggunakan semua
elemen mekatronik
yang membolehkan
dron dikawal melalui
alat kawalan jauh
atau komputer.

AksesAkses

P
a

n
ta

s
P

a
n

ta
s

Sejarah Pesawat
tanpa Pemandu
goo.gl/45Y6FU

1.1.3 Menerangkan Fungsi Elemen Mekatronik pada Produk Sedia Ada

Had
ap

an
Ki

ri

Ka
na

n

Be
rh

en
ti

Un
du

r

Reka Bentuk Mekatronik

11

B
A

B
 1
Kereta kawalan jauhA

Kereta kawalan jauh merupakan salah satu
contoh produk mekatronik mudah. Fungsi elemen
mekatronik pada kereta kawalan jauh diterangkan
secara terperinci dalam Rajah 1.4.

Sistem elektronik
• Sistem elektronik menerima dan

menukarkan isyarat input dari
alat kawalan jauh kepada isyarat
elektrik bagi memacu motor AT.

Sistem mekanikal
• Gear berfungsi untuk mengurangkan

atau meningkatkan halaju dan
menambah daya kilas
(torque) motor.

Gear

Pemacu motor Modul geganti

BAB 1   Aplikasi Teknologi

12

B
A

B
 1
Sistem kawalan dan
pengaturcaraan
• Terdiri daripada

mikropengawal dan sistem
kawalan yang diatur cara.

• Berfungsi untuk mengawal
halaju dan arah putaran
motor AT.

Sistem elektrik
• Bateri sebagai sumber

tenaga elektrik.

Rajah 1.4 Fungsi elemen mekatronik pada kereta kawalan jauh

Bateri kadmium-nikelBateri alkali

Motor AT

Papan litar elektronik mikropengawal

Mikropengawal

Hadapan

Kiri KananBerhenti

Undur

Reka Bentuk Mekatronik

13

B
A

B
 1
Pintu gelangsar automatikB
Pintu gelangsar automatik yang sering anda temui di pasar raya juga merupakan produk
mekatronik. Fungsi elemen mekatronik pada pintu gelangsar automatik diterangkan
secara terperinci dalam Rajah 1.5.

Sistem mekanikal
• Komponen mekanikal terdiri daripada takal dan tali sawat.
• Berfungsi untuk membuka dan menutup pintu.
• Gear pada motor membantu memudahkan pergerakan.

Sistem elektronik
• Komponen elektronik disatukan di dalam litar pemacu motor.
• Penderia gerakan mengesan sebarang pergerakan dan memberikan

isyarat kepada sistem kawalan.

Takal

Tali sawat

Komponen mekanikal

Litar pemacu motor Penderia gerakan

BAB 1   Aplikasi Teknologi

14

B
A

B
 1
Sistem elektrik
• Terdiri daripada motor AT dan pengubah (transformer).
• Berfungsi untuk membekalkan tenaga elektrik pada keseluruhan sistem.

Sistem kawalan dan pengaturcaraan
• Terdiri daripada sistem kawalan yang telah

diatur cara.
• Berfungsi untuk memproses isyarat input dari

penderia gerakan dan menghantar isyarat
output kepada pemacu motor AT untuk
membuka dan menutup pintu.

Pengubah berfungsi
untuk menaikkan atau
menurunkan voltan
bekalan arus ulang-alik.

Info Info BestariBestari

Rajah 1.5 Fungsi elemen mekatronik pada pintu gelangsar automatik

Motor AT Pengubah

Sistem kawalan

Reka Bentuk Mekatronik

15

B
A

B
 1
Sistem elektronik
• Butang pada panel kawalan digunakan oleh

pengguna untuk memberikan arahan seperti
ON/OFF, START, PAUSE dan lain-lain lagi.

• Antara komponen elektronik ialah kapasitor
dan diod pada papan litar tercetak.

Sistem mekanikal
• Antara komponen mekanikal ialah takal, tali

sawat, gear, dram dan galas bebola. Gabungan
komponen ini menghasilkan putaran pada dram
ketika mencuci pakaian.

Dram

Takal

Tali sawat

Mesin basuh automatikC
Fungsi elemen mekatronik pada mesin basuh automatik diterangkan secara terperinci
dalam Rajah 1.6.

KapasitorDiod

Papan litar tercetak

BAB 1   Aplikasi Teknologi

16

Panel kawalan

Komponen mekanikal

B
A

B
 1
Praktis Formatif

1. Bahagikan murid kepada beberapa kumpulan besar.
2. Setiap kumpulan dikehendaki menerangkan fungsi elemen mekatronik pada produk

mekatronik yang ditunjukkan oleh guru melalui tayangan video.
3. Seterusnya, guru memecahkan kumpulan besar kepada beberapa kumpulan kecil.
4. Ahli kumpulan kecil berbincang dan melengkapkan tugasan berdasarkan maklumat sedia

ada dan melalui carian di Internet.
5. Wakil kumpulan kecil membentangkan maklumat yang diperoleh kepada kumpulan besar.
6. Guru membuat penilaian hasil tugasan setiap kumpulan kecil.

Kreativiti dan
Inovasi

MKE

1. Nyatakan fungsi elemen mekatronik pada produk kipas siling automatik.
2. Apakah kebaikan mengetahui fungsi elemen pada produk mekatronik?

PAK-21
Think-Pair-

Share
Aktiviti  Menerangkan fungsi elemen mekatronik

Rajah 1.6 Fungsi elemen mekatronik pada mesin basuh automatik

Sistem kawalan dan
pengaturcaraan
• Mikropengawal diatur cara untuk

menghasilkan tindakan kawalan
terhadap sistem elektrik, sistem
elektronik dan sistem mekanikal
dalam mesin basuh automatik.

• Fungsi kawalan bergantung
kepada pengaturcaraan yang
direka dan tindakan kawalan yang
dimasukkan pada panel kawalan
mesin basuh automatik.

Sistem elektrik
• Membekalkan tenaga

elektrik kepada sistem
kawalan motor dan
motor AU.

• Antara komponen
elektrik ialah pengubah
dan motor AU.

Motor AU Pengubah

Papan mikropengawal

Reka Bentuk Mekatronik

17

B
A

B
 1
1.1.4 Menghasilkan Gambar Rajah Blok (Block Diagram) Produk
Mekatronik Sedia Ada

Fungsi elemen pada produk mekatronik juga dapat diterangkan melalui gambar rajah
blok (block diagram). Gambar rajah blok ditakrifkan sebagai suatu lukisan yang mewakili
litar atau elemen yang dilukis dalam bentuk blok. Tanda anak panah digunakan untuk
menunjukkan urutan blok dan dilabelkan mengikut fungsi, nama elemen atau litar yang
terlibat. Rajah 1.7 menunjukkan contoh gambar rajah blok bagi produk mekatronik.

Rajah 1.7 Contoh gambar rajah blok bagi produk mekatronik

Bahagian input ialah bahagian yang berfungsi menerima dan menghantar isyarat
daripada peranti masukan kepada bahagian pengawal untuk diproses. Isyarat tersebut
akan diproses mengikut pengaturcaraan yang telah ditetapkan. Seterusnya, bahagian
output akan menjalankan tindakan selanjutnya melalui peranti keluaran setelah
menerima isyarat daripada bahagian pengawal. Walau bagaimanapun, setiap produk
mekatronik mempunyai gambar rajah blok yang berbeza mengikut fungsi dan komponen
yang terdapat pada produk berkenaan.

PENGATURCARAAN

PERANTI KELUARAN

Proses OutputInput

PERANTI MASUKAN PENGAWAL

BAB 1   Aplikasi Teknologi

18

B
A

B
 1
Kereta kawalan jauhA
• Panel kawalan pada telefon pintar bertindak sebagai pemancar isyarat (transmitter)

menghantar isyarat input kepada mikropengawal (receiver) pada kereta kawalan jauh
melalui sambungan Bluetooth.

• Pemacu motor dan motor AT akan menggerakkan roda seperti yang diarahkan
oleh mikropengawal.

Rajah 1.8 Gambar rajah blok kereta kawalan jauh

Panel kawalan
tanpa wayar Mikropengawal

Input Proses Output

Roda
berputar

Pemacu
motor

Motor AT

Gambar foto 1.8 Kereta kawalan jauh

H
ad

ap
an

Ki
ri

Ka
na

n
Be

rh
en

ti

U
nd

ur

Reka Bentuk Mekatronik

19

B
A

B
 1
Pintu gelangsar automatikB
• Penderia gerakan pada pintu gelangsar

automatik akan mengesan sebarang
pergerakan di hadapannya.

• Isyarat input akan dihantar kepada
sistem kawalan yang terdiri
daripada mikropengawal.

• Isyarat kawalan diterima daripada
mikropengawal akan menggerakkan
motor AT yang digabungkan bersama
mekanisme takal dan tali sawat untuk
mengerakkan pintu.

• Pintu akan sentiasa dalam keadaan
tertutup jika tiada sebarang pergerakan
dikesan oleh penderia gerakan.

Pergerakan
objek atau benda
hidup (manusia)

Pergerakan
membuka dan
menutup pintu

Rajah 1.9 Gambar rajah blok pintu gelangsar automatik

Penderia
gerakan Mikropengawal

Motor AT

Takal dan
tali sawat

Pemacu motor

Input Proses Output

Gambar foto 1.9 Pintu gelangsar automatik

BAB 1   Aplikasi Teknologi

20

B
A

B
 1
Praktis Formatif

Mesin basuh automatikC
• Isyarat input daripada mod pilihan pada panel

kawalan akan dihantar kepada sistem kawalan
yang terdiri daripada mikropengawal.

• Penderia juga akan memberikan isyarat input
apabila air di dalam dram telah penuh.

• Isyarat kawalan yang diterima akan
menggerakkan motor AU yang digabungkan
bersama mekanisme takal dan tali sawat setelah
menerima isyarat input.

Rajah 1.10 Gambar rajah blok mesin basuh automatik

Gambar foto 1.10 Mesin basuh
automatik

Mikropengawal
Mod pilihan

Penderia

Input Proses Output

Dram
berpusing

Motor AU

Takal dan
tali sawat

Pemacu motor

Palang automatik merupakan contoh produk mekatronik yang sering kita temui dalam
kehidupan harian.
1. Kenal pasti dan namakan elemen mekatronik yang terdapat pada sistem kawalan

palang automatik.
2. Lukis gambar rajah blok bagi sistem kawalan palang automatik.

1. Nyatakan takrifan bagi gambar rajah blok.
2. Lukis gambar rajah blok yang menerangkan sistem mekatronik pada kipas

siling automatik.

Aktiviti   Mengenal pasti elemen mekatronik dan melukis gambar rajah blok

Reka Bentuk Mekatronik

21

B
A

B
 1
1.1.5 Menghasilkan Lakaran Bahagian Reka Bentuk Produk yang akan
Diubah Suai Berdasarkan Gambar Rajah Blok yang Terlibat

Kereta kawalan jauh merupakan produk mekatronik mudah yang sering ditemui
di pasaran. Fungsi utamanya adalah lebih tertumpu kepada pergerakan kereta melalui
kawalan jauh.

1. Apakah kepentingan
melakukan
pengubahsuaian pada
sesuatu produk?

2. Apakah definisi bagi
proses sumbang
saran dalam konteks
penjanaan idea reka
bentuk produk?

Cabar MindaCabar Minda
Berdasarkan situasi pada Rajah 1.11, kaedah penyelesaian

inventif boleh digunakan bagi menyelesaikan masalah yang
dihadapi. Penjanaan idea boleh diperoleh menerusi proses
sumbang saran, perbincangan atau kritikan.

Rina

Tidak mempunyai
kawalan kelajuan.

Kereta mudah
rosak apabila

berlanggar dengan
dinding.

Rajah 1.11 Perbincangan untuk mengenal pasti pengubahsuaian terhadap produk

Kereta kawalan jauh
merupakan salah satu
produk mekatronik.

Pada pendapat kamu,
apakah masalah yang
kamu hadapi ketika

mengendalikan kereta
kawalan jauh?

Tidak mempunyai
lampu.

BAB 1   Aplikasi Teknologi

22

B
A

B
 1
Analisis fungsi dilakukan bagi mengenal pasti masalah yang terdapat pada kereta
kawalan jauh. Model fungsi pada Rajah 1.12 menunjukkan gambaran keseluruhan
hubung kait antara komponen dan fungsi bagi kereta kawalan jauh.

Rajah 1.12 Model fungsi bagi kereta kawalan jauh

Berdasarkan model fungsi, masalah dikenal pasti berpunca daripada kereta kawalan
jauh yang tidak mempunyai fungsi tambahan untuk mengelakkan kereta tersebut
berlanggar dengan halangan. Kereta kawalan jauh juga tidak mempunyai lampu untuk
pencahayaan ketika berada di kawasan yang gelap. Analisis berantai punca-kesan telah
dijalankan untuk mengenal pasti punca dan kesan bagi masalah.

Rajah 1.13 Analisis berantai punca-kesan

Lantai Pemegang
roda

Panel
kawalan

tanpa wayar

Papan litar elektronik
mikropengawal

Badan
kereta

Gear Motor
AT

Spring
kereta

Bingkai
kereta

Roda

memegang

memegang memegang

m
em

eg
an

g

m
em

eg
an

g

memegang

mengawal

mengawal

mengawal

memegang memegang memegang memegang memberikan isyarat
memegang

Batasan (limitation) pada kereta kawalan jauh ialah pencahayaan di kawasan
gelap dan gerak balas yang perlahan untuk memberhentikan kereta kawalan
jauh bagi mengelakkan perlanggaran dengan halangan.

Mengapa?

Mengapa?

Mengapa?

Mengapa?

Mengapa?

Kereta kawalan jauh rosak apabila berlanggar dengan halangan

Kereta kawalan jauh mudah rosak kerana
kekuatan badan kereta yang rendah

Gerak balas pengendali adalah perlahan
untuk memberhentikan kereta kawalan jauh
yang bergerak laju sebelum perlanggaran

Tiada gerak balas secukupnya untuk
memberhentikan kereta kawalan jauh yang
bergerak laju untuk mengelakkan perlanggaran

Kereta kawalan jauh sukar dikawal apabila
berada di kawasan yang gelap

Penglihatan pengendali terhad dan kurang
jelas apabila kereta kawalan jauh berada
di kawasan yang gelap

Kurang pencahayaan pada laluan kereta
kawalan jauh untuk pengendali mencegah
daripada berlanggar dengan halangan

Reka Bentuk Mekatronik

23

B
A

B
 1
Penderia
inframerah

Input Proses Output

Roda berputar

Rajah 1.14 Gambar rajah blok bahagian kereta kawalan jauh yang akan diubah suai

Kaedah penyelesaian masalah inventif secara pemisahan masa digunakan kerana
masalah pencahayaan hanya berlaku pada waktu tertentu (ketika berada di kawasan
gelap) dan masalah gerak balas untuk memberhentikan kereta kawalan jauh bagi
mengelakkan perlanggaran berlaku pada waktu tertentu (ketika ada halangan yang
menghalang laluan kereta kawalan jauh).

Salah satu konsep prinsip inventif yang dipilih untuk menyelesaikan masalah ini ialah
tindakan awal (prelimenary action). Konsep ini membolehkan sistem kereta kawalan
jauh mengesan tahap pencahayaan (menggunakan perintang peka cahaya sebagai input)
untuk menghidupkan lampu dengan kawalan dari mikropengawal. Konsep yang sama
juga boleh digunakan untuk mengesan jarak selamat (menggunakan penderia inframerah
sebagai input) antara kereta kawalan jauh dengan halangan untuk memberhentikan
kereta dengan kawalan dari mikropengawal.

Jadual 1.2 Cadangan penyelesaian masalah inventif melalui kaedah pemisahan masa

Cadangan
prinsip inventif

Penerangan
konsep

Cadangan pengubahsuaian
kereta kawalan jauh

Tindakan awal
(prelimenary
action)

Melakukan
tindakan
awal untuk
mengawal
risiko.

Menambah fungsi tindakan awal untuk mengesan tahap
pencahayaan dan memberikan isyarat kepada mikropengawal
untuk menghidupkan lampu LED. Komponen yang sesuai ialah
perintang peka cahaya.

Menambah fungsi tindakan awal untuk mengesan jarak
selamat antara kereta dengan halangan dan memberikan
isyarat kepada mikropengawal untuk memberhentikan kereta
bagi mengelakkan perlanggaran. Komponen yang sesuai
ialah penderia inframerah. Sistem pembaz digunakan sebagai
tambahan untuk memberitahu pengendali kereta kawalan jauh
tentang kehadiran halangan pada laluan kereta kawalan jauh.

Setelah analisis fungsi dan cadangan penyelesaian masalah inventif dilakukan,
gambar rajah blok bahagian reka bentuk produk yang akan diubah suai perlu dihasilkan
bagi memfokuskan pada bahagian yang akan dilakukan pengubahsuaian sahaja.

Panel kawalan
tanpa wayar

Perintang peka
cahaya (LDR) Lampu LED

Pembaz

Pemacu motor

Motor AT

Mikropengawal

BAB 1   Aplikasi Teknologi

24

B
A

B
 1
Rajah 1.15 Beberapa lakaran perkembangan idea bagi kereta kawalan jauh yang akan diubah suai

Seterusnya, lakaran perkembangan idea pada bahagian reka bentuk produk yang
akan diubah suai berdasarkan gambar rajah blok akan dibuat. Lakaran perkembangan
idea yang dihasilkan perlu mengambil kira elemen dan prinsip reka bentuk produk.
Rajah 1.15 menunjukkan beberapa lakaran perkembangan idea bagi pengubahsuaian
yang akan dilakukan ke atas kereta kawalan jauh.

Cadangan pengubahsuaian
ialah menambah penderia
inframerah pada bahagian

HADAPAN dan pembaz pada
bahagian ATAS bumbung

kereta kawalan jauh.

Cadangan pengubahsuaian
ialah menambah penderia

inframerah, LDR dan
lampu LED pada bahagian
HADAPAN kereta kawalan

jauh. Manakala, pembaz pada
bahagian ATAS bumbung

kereta kawalan jauh.

Lakaran idea 1

Lakaran idea 2

Cadangan pengubahsuaian
ialah menambah penderia
inframerah pada bahagian

HADAPAN kereta
kawalan jauh.

Lakaran idea 3

Pembaz

Pembaz

LDR

Lampu LED

Penderia
inframerah

Penderia
inframerah

Penderia
inframerah

Halangan
Hadapan

Berhenti

Kiri

KananUndur

Halangan
Hadapan

Berhenti

Kiri

KananUndur

Halangan
Hadapan

Berhenti

Kiri

KananUndur

Reka Bentuk Mekatronik

25

B
A

B
 1
Rajah 1.16 Lakaran 3D bermaklumat bagi kereta kawalan jauh

Elemen
- Garisan
- Rupa
- Bentuk
- Warna

Bahan
• Pembaz
• LDR
• Lampu LED
• Penderia inframerah

Prinsip
- Keseimbangan
- Harmoni
- Kesatuan

Kriteria pemilihan
lakaran bagi reka bentuk
produk:
1. Menarik perhatian

pengguna
2. Warna seimbang dan

sesuai
3. Bentuk mudah

dihasilkan
4. Mempunyai nilai

estetika
5. Maklumat lakaran

lengkap

Info Info BestariBestari

Perbincangan dan penentuan idea terbaik boleh dilakukan bagi memilih idea reka
bentuk yang terbaik. Berdasarkan pada ketiga-tiga lakaran perkembangan idea, lakaran
idea 3 dipilih kerana memenuhi kriteria pemilihan lakaran dan mampu dibangunkan
oleh pereka bentuk.  Lakaran perkembangan idea yang dipilih ini dipersembahkan dalam
bentuk lakaran 3D bermaklumat.

Pembaz

Penderia
inframerah

Lampu
LED

LDR

Halangan
Hadapan

Berhenti

Kiri

KananUndur

BAB 1   Aplikasi Teknologi

26

B
A

B
 1
1.1.6 Membuat Penambahbaikan kepada Produk Berdasarkan Lakaran
yang telah Dibuat

Lakaran perkembangan idea yang telah dihasilkan dan dipilih perlu dianalisis
keberkesanannya. Merujuk pada lakaran perkembangan idea yang dipilih, justifikasi
terhadap idea, bahan dan teknologi yang dipilih perlu dilakukan bagi menentukan sama
ada menghasilkan produk berfungsi sebahagian atau produk berfungsi sepenuhnya.

Penambahbaikan dan pengubahsuaian yang dicadangkan pada lakaran perkembangan
idea akan dibangunkan melalui proses pembangunan produk. Pelbagai bahan dan alatan
yang sesuai perlu digunakan bagi memastikan kualiti dan reka bentuk yang ditambah
baik berada pada tahap yang terbaik.

Jadual 1.3 Cadangan penambahbaikan pada kereta kawalan jauh

Bahagian kereta
kawalan jauh

Cadangan
penambahbaikan Justifikasi Tindakan

Hadapan kereta LDR • LDR mengesan
tahap pencahayaan
yang ditetapkan
dan menghantar
isyarat input
kepada
mikropengawal.

• Mikropengawal
memberikan
arahan kepada
lampu LED supaya
menyala apabila
tahap pencahayaan
berada di luar julat
yang ditetapkan.

• Memasang komponen
baharu, iaitu LDR dan lampu
LED.

• Membangunkan
pengaturcaraan supaya
LDR dapat mengesan
tahap pencahayaan
dan mikropengawal
menghidupkan lampu LED.

Lampu LED

Penderia
inframerah

• Penderia
inframerah
mengesan halangan
pada jarak yang
ditetapkan dan
menghantar isyarat
input kepada
mikropengawal.

• Mikropengawal
memberikan arahan
kepada pembaz
supaya berbunyi
apabila jarak di
antara kereta
dengan halangan
berada dalam julat
yang ditetapkan.

• Memasang komponen
baharu, iaitu penderia
inframerah dan pembaz.

• Membangunkan
pengaturcaraan supaya
penderia inframerah
dapat mengesan halangan
dan mikropengawal
memberhentikan motor AT
serta menghidupkan pembaz
secara serentak.

Atas bumbung
kereta

Pembaz

Reka Bentuk Mekatronik

27PB

B
A

B
 1
Langkah-langkah proses penambahbaikan pada kereta kawalan jauh berdasarkan
lakaran perkembangan idea yang telah dihasilkan diterangkan seperti yang berikut.

3

2

1

Memilih bahan
Bahan yang digunakan
pada reka bentuk produk
ialah penderia inframerah,
pembaz, LDR, lampu LED
dan wayar.

Membuat lakaran
Lakaran reka bentuk yang
dihasilkan mesti mengambil kira
elemen dan prinsip reka bentuk
supaya sentiasa memenuhi
keperluan dan kehendak pengguna.

Membuat pengaturcaraan
Membangunkan
pengaturcaraan dan memuat
naik kepada papan litar
elektronik mikropengawal
bagi menjalankan fungsi
yang dikehendaki.

Penderia
inframerah

Pembaz

Lampu LED

Wayar

Litar kawalan
LDR

AksesAkses

P
a

n
ta

s
P

a
n

ta
s

Pengaturcaraan Kereta
Kawalan Jauh
goo.gl/TAwgrg

BAB 1   Aplikasi Teknologi

2928

B
A

B
 1
5
Membuat kemasan
Kemasan berfungsi untuk
menambah daya tarikan
terhadap reka bentuk produk
yang dihasilkan, melindungi
komponen elektrik daripada
terdedah kepada sentuhan dan
mengurangkan risiko kecederaan
kepada pengguna produk.

6 Produk akhir
Produk akhir,
iaitu kereta
kawalan jauh.

4
Membina dan memasang
Membina dan memasang
komponen penderia inframerah,
pembaz, LDR dan lampu LED bagi
melengkapkan reka bentuk yang
dicadangkan. Faktor keselamatan
perlu diutamakan semasa
proses pemasangan.

Praktis Formatif

1. Nyatakan langkah-langkah yang diperlukan bagi menghasilkan penambahbaikan pada reka
bentuk produk?

2. Cadangkan satu lakaran penambahbaikan pada kipas siling automatik bagi menambah baik
fungsi produk.

Tiada halangan
Berhenti

HadapanKiri

KananUndur

Reka Bentuk Mekatronik

2928

B
A

B
 1
1.1.7 Membuat Penilaian Kefungsian Produk yang Telah Diubah Suai

Penilaian kefungsian merupakan perkara yang penting ketika membuat pertimbangan
terhadap hasil penambahbaikan yang telah dilakukan terhadap produk. Ujian parameter
digunakan bagi menilai kefungsian produk mengikut objektif yang telah ditetapkan.
Ujian ini dijalankan dalam situasi sebenar untuk menilai keberkesanan penambahbaikan
pada reka bentuk kereta kawalan jauh terhadap kefungsiannya.

Kita perlu jujur dan tepat
dalam merekod keputusan
ketika menjalankan ujian
kefungsian produk.

Nilai Murni

Gambar foto 1.11 menunjukkan contoh pengujian
yang dilakukan terhadap kereta kawalan jauh yang
telah ditambah baik kefungsiannya tanpa mengubah
fungsi asal kereta tersebut. Ujian parameter dilakukan
bagi menilai kemampuan kereta kawalan jauh untuk
berhenti dan mengeluarkan bunyi secara automatik
apabila terdapat halangan di hadapan kereta kawalan
jauh. Selain itu, ujian ini juga dilakukan untuk menguji
kemampuan lampu LED menyala apabila kereta kawalan
jauh melalui kawasan yang gelap. Keputusan pengujian
telah direkodkan dalam bentuk laporan.

Gambar foto 1.11 Contoh pengujian untuk menilai kefungsian kereta kawalan jauh

Halangan

Berhenti

Hadapan

KananKiri

Undur

Terdapat pelbagai jenis
papan litar elektronik
mikropengawal
di pasaran yang
boleh digunakan
untuk membuat
penambahbaikan pada
produk mekatronik
sedia ada.

Info Info BestariBestari

BAB 1   Aplikasi Teknologi

PB30

B
A

B
 1
Jadual 1.4 Keputusan pengujian terhadap kefungsian kereta kawalan jauh

Jenis ujian Penambahbaikan Ujian parameter Keputusan

Ujian
kefungsian

LDR dan lampu
LED

• Kereta kawalan jauh digerakkan
ke kawasan yang gelap bagi
menguji kefungsian lampu LED.

3 Lampu LED berfungsi
apabila kereta
kawalan jauh melalui
kawasan yang gelap.

Penderia
inframerah dan
pembaz

• Kereta kawalan jauh digerakkan
ke kawasan yang mempunyai
halangan bagi menguji
kefungsian penderia inframerah.

• Pengujian juga dilakukan untuk
menguji kefungsian pembaz
apabila penderia inframerah
mengesan halangan di hadapan
kereta kawalan jauh.

• Ujian dilaksanakan sebanyak
3 kali.

3 Kereta kawalan
jauh akan berhenti
secara automatik
dan mengeluarkan
isyarat bunyi apabila
terdapat halangan
di hadapan kereta
kawalan jauh.

Penilaian kefungsian reka bentuk kereta kawalan jauh yang telah
diubah suai juga mengambil kira aspek pembangunan reka bentuk
yang lain seperti keupayaan produk, nilai estetika dan keselamatan
reka bentuk. Maklumat yang diperoleh daripada penilaian
kefungsian akan digunakan untuk melakukan penambahbaikan
supaya kereta kawalan jauh yang dihasilkan memenuhi objektif yang
telah ditetapkan. Jadual 1.5 menunjukkan senarai semak pengujian
bagi menilai hasil pengujian yang telah dilakukan terhadap reka
bentuk kereta kawalan jauh.

AksesAkses

P
a

n
ta

s
P

a
n

ta
s

SIRIM QAS
International Sdn Bhd

Testing Service
Department

goo.gl/d7QwCx

Jadual 1.5 Senarai semak pengujian bagi kereta kawalan jauh yang telah diubah suai

No. Perkara
Skor

Catatan
Ya Tidak

1. Adakah reka bentuk produk dapat menyelesaikan
masalah yang dihadapi?

3

2. Adakah reka bentuk produk mempunyai kualiti
yang baik?

3

3. Adakah reka bentuk produk selamat digunakan? 3

4. Adakah reka bentuk produk mempunyai
bahagian yang tajam?

3

5. Adakah bahagian elektronik pada produk boleh
membahayakan pengguna?

3

6. Adakah reka bentuk produk boleh dihasilkan
dengan kos yang efektif?

3

Reka Bentuk Mekatronik

31PB

B
A

B
 1
Praktis Formatif

1. Nyatakan tujuan penilaian kefungsian terhadap reka bentuk produk yang dilakukan.
2. Senaraikan jenis ujian penilaian kefungsian yang sering digunakan dalam industri bagi

menentukan kualiti reka bentuk produk yang telah dihasilkan.

1. Bahagikan murid kepada beberapa kumpulan.
2. Setiap kumpulan memilih produk mekatronik mudah.
3. Setelah memilih jenis produk mekatronik, setiap kumpulan dikehendaki:
 (a) Meleraikan dan mengasingkan komponen produk mekatronik
 (b) Menuliskan fungsi setiap komponen mekatronik
 (c) Melukis gambar rajah blok bagi produk mekatronik
 (d) Mencadangkan penambahbaikan dan melukis lakaran cadangan penambahbaikan

yang akan dibuat
 (e) Menilai kefungsian penambahbaikan yang akan dilakukan pada produk
4. Setiap kumpulan diberikan tempoh selama dua minggu untuk menyiapkan lakaran reka

bentuk produk mekatronik yang telah ditambah baik.
5. Bentangkan lakaran reka bentuk produk mekatronik kumpulan anda di hadapan kelas dan

serahkan lakaran tersebut kepada guru.

Aktiviti  Membina dan membentangkan  lakaran reka bentuk produk
mekatronik yang telah ditambah baik

AksesAkses

P
a

n
ta

s
P

a
n

ta
s

Anugerah Inovasi
dan Pengkomersialan

Produk
goo.gl/dj4YAu

Berdasarkan pada keputusan pengujian yang diperoleh, didapati
kereta kawalan jauh mampu menjalankan fungsi yang dikehendaki,
iaitu berhenti dan mengeluarkan bunyi secara automatik apabila
terdapat halangan di hadapan kereta kawalan jauh. Selain itu, lampu
LED pada kereta kawalan jauh juga berfungsi, iaitu menyala apabila
melalui kawasan yang gelap.

Walau bagaimanapun, beberapa cadangan penambahbaikan boleh
dilakukan pada kereta kawalan jauh bagi meningkatkan lagi kualiti
dan keupayaannya. Antara cadangan penambahbaikan yang boleh
dicadangkan, iaitu:
• Meningkatkan kemampuan kawalan supaya kereta kawalan jauh

dapat dikawal dengan menggunakan pergerakan isyarat tangan.
• Kelajuan kereta kawalan jauh boleh dikawal.
• Meletakkan komponen, contohnya span di bahagian hadapan kereta kawalan jauh yang

berfungsi sebagai penyerap hentakan.

BAB 1   Aplikasi Teknologi

PB32

B
A

B
 1
Aplikasi Teknologi

Reka bentuk produk atau sistem
yang menggabungkan disiplin ilmu
elektrik, mekanikal, elektronik,
kawalan dan pengaturcaraan untuk
mencapai tujuan yang dikehendaki

Sistem elektrik

Sistem elektronik

Sistem mekanikal

Sistem kawalan dan pengaturcaraan

Kereta kawalan jauh

Pintu gelangsar automatik

Mesin basuh automatik

Model fungsi

Analisis berantai punca-kesan

Percanggahan fizikal dan prinsip
inventif

Lakaran perkembangan idea

Cadangan penambahbaikan

Lakaran 3D bermaklumat

Proses penambahbaikan

Menyatakan maksud reka bentuk
mekatronik

Mengenal pasti elemen
mekatronik

Menerangkan fungsi elemen
mekatronik pada produk
sedia ada

Menghasilkan gambar rajah
blok (block diagram) produk
mekatronik sedia ada

Menghasilkan lakaran bahagian
reka bentuk produk yang akan
diubah suai berdasarkan gambar
rajah blok yang terlibat

Membuat penambahbaikan
kepada produk berdasarkan
lakaran yang telah dibuat

Membuat penilaian kefungsian
produk yang telah diubah suai

KUIZ Inte
ra

ktif

goo.gl/tDzgj1

R NM SU U A

Pengujian-Ujian parameter

Reka Bentuk Mekatronik

Reka Bentuk Mekatronik

33PB

B
A

B
 1
Bahagian A
Jawab semua soalan.

1. Reka bentuk mekatronik bermaksud reka bentuk produk atau sistem yang

menggabungkan disiplin ilmu , ,

,   dan

untuk mencapai tujuan yang dikehendaki.

2.  juga merupakan kaedah yang digunakan untuk

menerangkan fungsi elemen di dalam reka bentuk mekatronik.

3. Antara kriteria pemilihan lakaran idea penambahbaikan reka bentuk

mekatronik ialah dapat , ,

,  dan .

4. Penilaian kefungsian reka bentuk dapat dilakukan melalui kaedah pengujian jenis

.

5. Padankan komponen mekatronik yang berikut dengan pernyataan yang betul.

Komponen

Sistem elektrik

Sistem mekanikal

Sistem elektronik

Sistem kawalan dan
pengaturcaraan

Pernyataan

Satu kaedah kawalan sistem yang digunakan untuk
mengurus, mengarah atau mengawal atur tindakan
bagi memastikan reka bentuk mekatronik berfungsi
secara automatik dengan sempurna.

Gabungan beberapa komponen mekanikal yang
berfungsi sebagai penghantar.

Susunan dan sambungan fizikal komponen
elektronik dalam suatu litar bagi menjalankan
operasi sesuatu sistem.

Sistem yang menggunakan arus elektrik, sama ada
arus terus (AT) atau arus ulang-alik (AU) sebagai
sumber bekalan kuasa.

goo.gl/teJh2D

Semak JA
W

A
PA

N

BAB 1   Aplikasi Teknologi

PB34

Latihan Pengukuhan
Bahagian B
Jawab semua soalan.

1. Rajah 1 menunjukkan palang automatik yang merupakan suatu produk mekatronik.
Lakarkan gambar rajah blok bagi menerangkan fungsi elemen mekatronik bagi palang
automatik.

Rajah 1

2. Rajah 2 menunjukkan suatu produk mekatronik.

Rajah 2

(a) Nyatakan komponen dan bahagian mekatronik yang terdapat pada produk mekatronik
yang ditunjukkan.

(b) Terangkan fungsi elemen mekatronik pada rajah di atas.

(c) Hasilkan gambar rajah blok bagi produk mekatronik yang ditunjukkan di atas.

(d) Cadangkan penambahbaikan pada produk mekatronik berdasarkan gambar rajah blok

yang anda telah hasilkan di (c).

Reka Bentuk Mekatronik

35PB
Pernahkah anda mempunyai idea untuk
membangunkan suatu produk baharu
atau menginovasi produk yang sedia ada
di sekeliling anda? Mengapakah manusia
membangunkan suatu produk?

Manusia membangunkan suatu
produk bagi memenuhi keperluan dan
kehendak mereka. Produk-produk yang
telah dibangunkan atau dihasilkan
dan mampu berfungsi dengan baik
akan mendapat sambutan.

Pembangunan produk melibatkan
banyak langkah sebelum menjadi produk
yang sempurna serta mampu memenuhi
keperluan dan kehendak manusia.
Oleh itu, pembangunan produk perlu
dirancang dengan teliti dan sistematik.
Pembangunan produk lazimnya bermula
dengan cetusan idea dan berakhir
dengan pendokumentasian.

2 Pembangunan
Produk
Pembangunan
Produk

Alangkah baiknya jika
saya dapat mereka cipta
alat yang memudahkan
kerja menggilap kasut.

BabBab2

3736
3736

Standard Kandungan

2.1 Penghasilan produk
Penghasilan produk ialah aktiviti menghasilkan produk
baharu atau mengubah suai produk sedia ada bagi memenuhi
keperluan dan kehendak pelanggan pada masa kini dan akan
datang dengan mengaplikasikan teknologi terkini.

Proses penghasilan produk perlu dirancang dengan
teliti dan sistematik dari peringkat permulaan sehingga
ke peringkat penghasilan produk. Produk boleh dihasilkan
sama ada dalam bentuk barangan atau perkhidmatan.

Rajah 2.1 Langkah-langkah dalam proses penghasilan produk

Kajian keperluan
pelanggan

Pendokumentasian

Penyelesaian
masalah inventif

Pengujian/
penambahbaikan

Penghasilan
model

Murid boleh:
• Menyatakan produk yang hendak dihasilkan berdasarkan:
 (i) Kajian keperluan pelanggan
 (ii) Projek brief
• Mengenal pasti asas teknologi yang sesuai dengan kehendak reka bentuk produk
• Merancang konsep, elemen dan prinsip reka bentuk yang dipersetujui dalam bentuk lakaran
• Menghasilkan lakaran produk yang hendak dibuat
• Menyediakan jadual kerja
• Membuat senarai bahan, peralatan dan bajet produk
• Menghasilkan produk berfungsi atau berfungsi sebahagian
• Membuat pengujian dan penilaian kefungsian serta kesesuaian produk
• Membuat cadangan penambahbaikan produk berdasarkan laporan keputusan ujian
• Menyediakan dokumentasi

Standard PembelajaranStandard Pembelajaran

Lakaran
idea

Penjanaan
idea

Projek
brief

1. asasadadadadadadaddadad

adkvxkvnksdjfdsjfkjsdfsfskkf

aksajshsdjhasj

2. asasadadadadadadaddadad

adkvxkvnksdjfdsjfkjsdfsfskkf

aksajshsdjhasj

3. asasadadadadadadaddadad

adkvxkvnksdjfdsjfkjsdfsfskkf

aksajshsdjhasj

4. asasadadadadadadaddadad

adkvxkvnksdjfdsjfkjsdfsfskkf

aksajshsdjhasj

5. asasadadadadadadaddadad

adkvxkvnksdjfdsjfkjsdfsfskkf

aksajshsdjhasj

6. asasadadadadadadaddadad

adkvxkvnksdjfdsjfkjsdfsfskkf

aksajshsdjhasj

7. asasadadadadadadaddadad

adkvxkvnksdjfdsjfkjsdfsfskkf

aksajshsdjhasj

1. asasadadadadadadaddadad

adkvxkvnksdjfdsjfkjsdfsfskkf

aksajshsdjhasj

2. asasadadadadadadaddadad

adkvxkvnksdjfdsjfkjsdfsfskkf

aksajshsdjhasj

3. asasadadadadadadaddadad

adkvxkvnksdjfdsjfkjsdfsfskkf

aksajshsdjhasj

4. asasadadadadadadaddadad

adkvxkvnksdjfdsjfkjsdfsfskkf

aksajshsdjhasj

5. asasadadadadadadaddadad

adkvxkvnksdjfdsjfkjsdfsfskkf

aksajshsdjhasj

6. asasadadadadadadaddadad

adkvxkvnksdjfdsjfkjsdfsfskkf

aksajshsdjhasj

7. asasadadadadadadaddadad

adkvxkvnksdjfdsjfkjsdfsfskkf

aksajshsdjhasj

adsdajsfjsdkjhsdkagklsdjgdkfgjhaskdljfk czsdvkjhsajfdjsadfdsafsjfjkhdskjfhsdkjfhsdahmzc asiuyqwfgasdfbjsdbvdfvdsbvsajiavijhdsaifhasdjhsafkhgasbdcbsvbsnbvehfewjbfhswvaea vasbxjvjsdbsd
ksjdkjbvsdjvbsdjbvjsdbkksjdvksdlvjhjhkvasdksdkvksdjvkjsdnvkjsdnvksdnvkndskvnjsvkasdvnsdkvnsdkvlsdvlmdslmvlmmmlmwsxnz. vnx.m,c n,mxc nnnmx.vnsdkljvksdnvm nx,zm ksc mkxcm .mcxnkv ndshfvdsiohvkmnkkjxcbvljdsnvkndskvnodsjvodslkvnxckpiajokdjvjhsdfihasknvksdnv mnsca mnsknaodjavklsdlkj
kosakdvknsdklvksn mnsaokdsanodjoiaufwoejlkfjsaklkweifwhknsvhdsohvoiaweifowklejflkwejfopuwefwjfojpomvkajwhifhqwiehfwqhofhweohfkfkhkhf;oiopoKMBADJjhbcssjdhfuwyeufhjiwqhfeijhjihwfkjvjsadbjvbjs.asjkdnvksdnkjhvjsdahohohkeJLKJLKAJ;KBNKJAJhhwhfjisiuwiuhfihwihfijhwjijvwbbkwiuhsiajnjvnjsueygreghehgjekgekwhigkxbnkjsbnkjhogiureihkjdnb mkdnbiruhbjmcxnbj dfshbiuhfdshbiipkmnb;smodfueiinkbnikcxmn kjnc klcnv klndkjoiugoiueoiug

PB38

Kata Kunci
• kajian keperluan

pelanggan
• projek brief
• lakaran 3D
•	 unjuran	ortografik
• pendokumentasian

2.12.1 Penghasilan ProdukPenghasilan Produk
2.1.1 Menyatakan Produk yang Hendak Dihasilkan Berdasarkan Kajian
Keperluan Pelanggan dan Projek Brief

Pereka bentuk perlu memahami produk yang hendak dihasilkan dengan jelas. Untuk
mendapatkan maklumat lengkap tentang produk yang hendak dihasilkan, pereka bentuk
perlu bermula dengan melakukan kajian keperluan pelanggan, seterusnya diikuti
dengan menyediakan projek brief.

Kajian keperluan pelangganA
Kajian keperluan pelanggan perlu dijalankan untuk memastikan idea reka bentuk
produk yang akan dihasilkan memenuhi keperluan dan kehendak pelanggan. Kajian
keperluan pelanggan yang baik dapat membantu pereka bentuk meyakinkan pelanggan
untuk menggunakan produk yang akan dihasilkan. Terdapat beberapa kriteria dalam
kajian keperluan pelanggan, iaitu:
1. Maklumat pelanggan
2. Latar belakang produk
3. Penambahbaikan

Maklumat pelanggan
Melalui kajian ini, pereka bentuk dapat mengenal pasti pelanggan yang berpotensi
untuk membeli produk yang dihasilkan. Maklumat lengkap pelanggan seperti jantina,
umur, pekerjaan dan latar belakang ekonomi membolehkan pereka bentuk menghasilkan
produk yang tepat dengan kumpulan sasaran.

Latar belakang produk
Pelanggan lazimnya akan menitikberatkan beberapa faktor sebelum membeli suatu
produk. Latar belakang seperti jenama, kegunaan, kebaikan, kelemahan dan pengeluar
produk merupakan antara faktor yang boleh mempengaruhi keputusan pelanggan untuk
membeli sesuatu produk.

Penambahbaikan
Melalui kajian keperluan pelanggan, pereka bentuk juga boleh melakukan
penambahbaikan dengan mengenal pasti pandangan pelanggan dari aspek reka bentuk
produk, perkhidmatan selepas jualan, pelanggan, pesaing, kelemahan produk sedia ada di
pasaran dan harapan pelanggan setelah penambahbaikan dilakukan terhadap produk.

Kajian keperluan pelanggan dilakukan dengan menggunakan borang kajian keperluan
pelanggan. Rajah 2.2 menunjukkan contoh borang kajian keperluan pelanggan yang telah
dilengkapkan sebelum menghasilkan produk yang dinamakan sebagai Penggilap Kasut
Magik. Kandungan borang kajian keperluan pelanggan boleh diubah suai bergantung
kepada maklumat yang dikehendaki pereka bentuk daripada pelanggan.

Penghasilan Produk

39PB

B
A

B
 2
BORANG KAJIAN KEPERLUAN PELANGGAN

Bahagian A: Maklumat Pelanggan

Nama : Hisham bin Sal im

Jantina: Lelaki Umur: 35

No. telefon: 012-3456789 Email: hs4k@gmail .com

Pekerjaan: Guru Pendapatan: RM5000

Alamat:
SMK Rapat Indah, Perak

Berkeluarga: YA / TIDAK
Tanggungan: Tiada

Tempat beli-belah:
Kompleks bel i-belah

Kekerapan membeli-belah (sebulan):

4 kal i

Jumlah perbelanjaan bulanan:
(tandakan 3)

< RM100 RM300 – RM499

RM100 – RM299 > RM500 4

Bahagian B: Latar Belakang Produk yang Digunakan Sekarang

Nama produk yang digunakan Berus kasut

Ciri produk yang digunakan Berus kayu dengan bulu sintetik

Mengapakah produk digunakan? Untuk menggilap kasut

Kebaikan produk sedia ada Boleh menggilap kasut

Kelemahan produk sedia ada 1. Mengambil masa yang lama untuk menggilap kasut dan boleh

melenguhkan tangan

2. Pemegang berus kurang selesa dipegang dan boleh menyakitkan jari

3. Boleh digunakan untuk menggilap kasut sahaja

Bahagian C: Penambahbaikan

Apakah penambahbaikan yang
perlu ada pada produk yang
akan dihasilkan?

1. Boleh menggilap kasut dengan lebih cepat, mudah dan tidak

melenguhkan tangan

2. Pemegang berus selesa dipegang supaya tidak menyakitkan jari

3. Boleh digunakan juga untuk membersihkan kasut

Bahagian D: Lain-lain (Isikan sebagai maklumat tambahan pelanggan)

Bilangan kasut yang anda miliki

(pasang)
3 pasang

Jenis bahan (material) bagi
kasut yang dinyatakan

Kulit

Kekerapan menggilap kasut
(tandakan 3)

Harian Bulanan

Mingguan 4 Langsung tidak

BORANG KAJIAN KEPERLUAN PELANGGAN

Bahagian A: Maklumat Pelanggan

Nama : Hisham bin Sal im

Jantina: Lelaki Umur: 35

No. telefon: 012-3456789 Email: hs4k@gmail .com

Pekerjaan: Guru Pendapatan: RM5000

Alamat:
SMK Rapat Indah, Perak

Berkeluarga: YA / TIDAK
Tanggungan: Tiada

Tempat beli-belah:
Kompleks bel i-belah

Kekerapan membeli-belah (sebulan):

4 kal i

Jumlah perbelanjaan bulanan:
(tandakan 3)

< RM100 RM300 – RM499

RM100 – RM299 > RM500 4

Bahagian B: Latar Belakang Produk yang Digunakan Sekarang

Nama produk yang digunakan Berus kasut

Ciri produk yang digunakan Berus kayu dengan bulu sintetik

Mengapakah produk digunakan? Untuk menggilap kasut

Kebaikan produk sedia ada Boleh menggilap kasut

Kelemahan produk sedia ada 1. Mengambil masa yang lama untuk menggilap kasut dan boleh

melenguhkan tangan

2. Pemegang berus kurang selesa dipegang dan boleh menyakitkan jari

3. Boleh digunakan untuk menggilap kasut sahaja

Bahagian C: Penambahbaikan

Apakah penambahbaikan yang
perlu ada pada produk yang
akan dihasilkan?

1. Boleh menggilap kasut dengan lebih cepat, mudah dan tidak

melenguhkan tangan

2. Pemegang berus selesa dipegang supaya tidak menyakitkan jari

3. Boleh digunakan juga untuk membersihkan kasut

Bahagian D: Lain-lain (Isikan sebagai maklumat tambahan pelanggan)

Bilangan kasut yang anda miliki

(pasang)
3 pasang

Jenis bahan (material) bagi
kasut yang dinyatakan

Kulit

Kekerapan menggilap kasut
(tandakan 3)

Harian Bulanan

Mingguan 4 Langsung tidak

Rajah 2.2 Contoh borang kajian keperluan pelanggan yang telah dilengkapkan

BORANG KAJIAN KEPERLUAN PELANGGAN

Bahagian A: Maklumat Pelanggan

Nama : Hisham bin Sal im

Jantina: Lelaki Umur: 35

No. telefon: 012-3456789 Email: hs4k@gmail .com

Pekerjaan: Guru Pendapatan: RM5000

Alamat:
SMK Rapat Indah, Perak

Berkeluarga: YA / TIDAK
Tanggungan: Tiada

Tempat beli-belah:
Kompleks bel i-belah

Kekerapan membeli-belah (sebulan):

4 kal i

Jumlah perbelanjaan bulanan:
(tandakan 3)

< RM100 RM300 – RM499

RM100 – RM299 > RM500 4

Bahagian B: Latar Belakang Produk yang Digunakan Sekarang

Nama produk yang digunakan Berus kasut

Ciri produk yang digunakan Berus kayu dengan bulu sintetik

Mengapakah produk digunakan? Untuk menggilap kasut

Kebaikan produk sedia ada Boleh menggilap kasut

Kelemahan produk sedia ada 1. Mengambil masa yang lama untuk menggilap kasut dan boleh

melenguhkan tangan

2. Pemegang berus kurang selesa dipegang dan boleh menyakitkan jari

3. Boleh digunakan untuk menggilap kasut sahaja

Bahagian C: Penambahbaikan

Apakah penambahbaikan yang
perlu ada pada produk yang
akan dihasilkan?

1. Boleh menggilap kasut dengan lebih cepat, mudah dan tidak

melenguhkan tangan

2. Pemegang berus selesa dipegang supaya tidak menyakitkan jari

3. Boleh digunakan juga untuk membersihkan kasut

Bahagian D: Lain-lain (Isikan sebagai maklumat tambahan pelanggan)

Bilangan kasut yang anda miliki

(pasang)
3 pasang

Jenis bahan (material) bagi
kasut yang dinyatakan

Kulit

Kekerapan menggilap kasut
(tandakan 3)

Harian Bulanan

Mingguan 4 Langsung tidak

BORANG KAJIAN KEPERLUAN PELANGGAN

Bahagian A: Maklumat Pelanggan

Nama : Hisham bin Sal im

Jantina: Lelaki Umur: 35

No. telefon: 012-3456789 Email: hs4k@gmail .com

Pekerjaan: Guru Pendapatan: RM5000

Alamat:
SMK Rapat Indah, Perak

Berkeluarga: YA / TIDAK
Tanggungan: Tiada

Tempat beli-belah:
Kompleks bel i-belah

Kekerapan membeli-belah (sebulan):
4 kal i

Jumlah perbelanjaan bulanan:
(tandakan 3)

< RM100 RM300 – RM499

RM100 – RM299 > RM500 4

Bahagian B: Latar Belakang Produk yang Digunakan Sekarang

Nama produk yang digunakan Berus kasut

Ciri produk yang digunakan Berus kayu dengan bulu sintetik

Mengapakah produk digunakan? Untuk menggilap kasut

Kebaikan produk sedia ada Boleh menggilap kasut

Kelemahan produk sedia ada 1. Mengambil masa yang lama untuk menggilap kasut dan boleh
melenguhkan tangan

2. Pemegang berus kurang selesa dipegang dan boleh menyakitkan jari
3. Boleh digunakan untuk menggilap kasut sahaja

Bahagian C: Penambahbaikan

Apakah penambahbaikan yang
perlu ada pada produk yang
akan dihasilkan?

1. Boleh menggilap kasut dengan lebih cepat, mudah dan tidak
melenguhkan tangan

2. Pemegang berus selesa dipegang supaya tidak menyakitkan jari
3. Boleh digunakan juga untuk membersihkan kasut

Bahagian D: Lain-lain (Isikan sebagai maklumat tambahan pelanggan)

Bilangan kasut yang anda miliki
(pasang)

3 pasang

Jenis bahan (material) bagi
kasut yang dinyatakan

Kulit

Kekerapan menggilap kasut
(tandakan 3)

Harian Bulanan

Mingguan 4 Langsung tidak

BAB 2   Pembangunan Produk

PB40

B
A

B
 2
Penyelesaian masalah inventif ialah kaedah penyelesaian masalah secara sistematik
dengan masalah dan penyelesaiannya telah dikenal pasti terlebih dahulu dan bukan
berdasarkan idea spontan daripada individu atau kumpulan. Kaedah ini membolehkan
proses diulang beberapa kali untuk mendapatkan keputusan yang lebih baik, cepat
dan menjimatkan.

Berdasarkan maklum balas daripada borang kajian keperluan pelanggan, penyelesaian
masalah inventif diaplikasikan untuk penambahbaikan bagi mengatasi kelemahan produk
sedia ada. Rajah 2.3 menunjukkan proses penyelesaian masalah inventif.

Kenal pasti masalah inventif

Pilih prinsip inventif yang sesuai

Hasilkan cadangan penyelesaian
masalah dalam bentuk lakaran

Tentukan	jenis	percanggahan	fizikal
(sama ada kaedah pemisahan

ruang atau masa)

Bina model fungsi dengan garisan interaksi
(tunjukkan kedudukan punca masalah)

Buat analisis berantai punca-kesan
(kenal pasti punca permasalahan)

Rajah 2.3 Proses penyelesaian masalah inventif

Rajah 2.4 menunjukkan komponen berfungsi berus kasut ketika digunakan untuk
menggilap kasut.

Berus kasut

Rongga

Pemegang
berus

Berus

Tangan

Kasut

Rajah 2.4 Komponen berfungsi berus kasut ketika menggilap kasut

Berus kasut

Penghasilan Produk

41PB

B
A

B
 2
Rajah 2.6 Analisis berantai punca-kesan

Berdasarkan analisis di atas, masalah kelenguhan tangan didapati berlaku ketika
tekanan berlebihan digunakan semasa menggilap. Masalah kelenguhan tangan tidak
berlaku sebelum atau selepas menggilap. Maka, masalah tersebut bukan masalah
inventif pemisahan masa. Masalah ini merupakan masalah inventif pemisahan ruang
kerana masalah kelenguhan tangan dan tekanan berus tidak sekata berlaku pada masa
yang sama.

memegang memegang memegang memegang memegang

menggerak

menggerak

kotor

kotor

mem
ega

ng

memegang

men
yin

gki
r

m
enyingkir

TanganKasut

Habuk

Air

Krim
kasutBerusRongga GamPemegang

berusTangan

Rajah 2.5 menunjukkan model fungsi bagi situasi semasa menggunakan berus kasut
untuk menggilap kasut. Situasi digambarkan melalui garisan interaksi yang digunakan
untuk mengenal pasti punca masalah.

Maksud beberapa simbol
inventif pada model fungsi:

Info Info BestariBestari

Komponen
(pembawa fungsi)

Subjek
(penerima kesan akibat
perubahan parameter)

Supersistem
(elemen persekitaran
atau semula jadi yang
mempengaruhi
sesuatu sistem)

Rajah 2.5 Model fungsi situasi semasa menggunakan berus kasut

Berdasarkan model fungsi, didapati masalah berpunca daripada pelanggan yang tidak
dapat memberikan tekanan sekata semasa menggilap kasut. Analisis berantai
punca-kesan telah dijalankan untuk mengenal pasti punca dan kesan bagi masalah.

Kasut masih tidak berkilat selepas menggilap

Krim kasut tidak tersebar sekata

Daya yang digunakan untuk menggilap tidak seragam

Air dan habuk masih melekat pada kasut

Tekanan ketika menggilap tidak seragam

Mengejar masa dan tangan menjadi semakin lenguh

Mengapa?

Mengapa?

Mengapa?

Mengapa?

Mengapa?

BAB 2   Pembangunan Produk

PB42

B
A

B
 2
Rajah 2.7 Proses projek brief

Lakaran akhir

Oleh itu, kaedah penyelesaian masalah inventif secara pemisahan ruang dipilih. Prinsip
inventif jenis pengantara (intermediary) dan tidak simetri (asymmetry) dikenal pasti
adalah paling sesuai untuk menyelesaikan masalah inventif yang dihadapi.

Jadual 2.1 Prinsip inventif untuk menyelesaikan masalah inventif yang dihadapi

Cadangan
prinsip inventif

Penerangan
konsep

Adakah konsep ini menyelesaikan
masalah tekanan berus tidak sekata?

Pengantara
(intermediary)

Memperkenalkan
komponen baharu
untuk membantu
pelanggan

• Komponen baharu mestilah boleh memberus secara
berputar dan mempunyai laju yang seragam.

• Maka, komponen baharu tersebut ialah motor berkuasa
elektrik yang dipasang pada berus yang berputar.

Tidak simetri
(asymmetry)

Mengubah bentuk
kepada simetri
atau tidak simetri

• Komponen yang mempunyai reka bentuk bulat dan
simetri akan berputar dengan seragam dan stabil.

• Maka, reka bentuk berus yang baharu adalah bulat
dan simetri.

Projek briefB

Projek brief ialah proses perbincangan awal antara pengurus projek dengan pelanggan
yang turut dihadiri oleh pereka bentuk. Pereka bentuk berperanan menterjemahkan idea
reka bentuk produk daripada pelanggan kepada bentuk lakaran atau contengan.

Projek brief

Penyelesaian masalah inventif

Lakaran yang dipilih3

Beberapa lakaran idea reka bentuk produk yang dicadangkan kepada pelanggan

Penghasilan Produk

43PB

B
A

B
 2
Jadual 2.2 Contoh borang projek brief yang telah dilengkapkan

Tajuk: Penggilap kasut magik

Kriteria pertimbangan utama Catatan

Fungsi
1. Apakah kegunaan produk ini?
2. Di manakah produk ini digunakan?

1. Produk digunakan untuk menggilap dan
membersihkan kasut kul it dan kasut PVC.

2. Produk digunakan di rumah atau di mana-mana
sahaja mengikut keperluan pengguna.

Persembahan
1. Bagaimanakah cara produk ini dipersembahkan? Produk dipersembahkan dalam pelbagai warna.

Tujuan pasaran
1. Siapakah yang akan menggunakannya?
2. Siapakah pesaing yang wujud?
3. Pelanggan bagaimanakah yang akan

menggunakan produk ini?

1. Produk akan digunakan oleh semua pengguna
kasut kul it dan kasut PVC.

2. Ada pesaing tetapi reka bentuk produk
kurang inovatif .

3. Semua pekerja pejabat, guru, murid sekolah dan
pengguna lain yang mementingkan kasut yang
berki lat dan bersih.

Kuantiti
1. Berapakah jumlah yang diperlukan? Untuk fasa pertama, 100 unit .

Stail/Gaya
1. Bagaimanakah reka bentuk produk ini?
2. Adakah reka bentuk ini akan mendapat

perhatian di pasaran?

1. Produk menggabungkan bentuk geometri ,
bersaiz keci l , ringan dan mudah dibawa ke
mana-mana.

2. Sudah semestinya kerana reka bentuk produk
yang unik.

Kualiti
1. Bagaimanakah kualiti pembuatannya?
2. Adakah pelanggan mempunyai sebarang

permintaan yang istimewa?

1. Pembuatannya berkual it i tinggi .
2. Produk tidak memerlukan ruang menyimpan

yang besar.

Anggaran kos seunit
1. Berapakah kos untuk menghasilkan

seunit produk?
Kos menghasi lkan seunit produk dianggarkan
RM35.00.

Jangka masa
1. Bilakah pelanggan ingin projek ini disiapkan? Pelanggan ingin projek disiapkan dalam tempoh 22

minggu waktu bekerja.

BAB 2   Pembangunan Produk

PB44

B
A

B
 2
Maklumat yang telah dilengkapkan dalam borang projek brief perlu disaring
(diringkaskan) untuk memudahkan pengurus projek dan pereka bentuk menjalankan
tugas masing-masing. Maklumat yang telah disaring boleh ditunjukkan dalam bentuk
jadual bermaklumat atau rajah bermaklumat.
 Jadual 2.3 Contoh jadual bermaklumat

Kriteria Catatan

Fungsi 1. Menggilap kasut kul it dan kasut PVC.
2. Membersihkan kasut kul it dan kasut PVC.

Persembahan Pelbagai warna.

Tujuan pasaran Semua pengguna kasut kul it dan kasut PVC.

Kuantiti 100 unit (fasa pertama).

Stail/gaya 1. Gabungan bentuk geometri .
2. Saiz yang keci l .
3. Ringan.
4. Mudah dibawa ke mana-mana.

Kualiti 1. Berkual it i tinggi
2. Tidak memerlukan ruang menyimpan yang besar.

Anggaran kos
seunit

Kos minimum menghasi lkan seunit produk ialah RM35.00.

Jangka masa 22 minggu waktu bekerja.

Maklumat dalam borang projek brief yang telah disaring,
akan diaplikasikan dalam bentuk jadual dan lakaran. Aplikasi
projek brief dalam bentuk jadual melibatkan semua ciri-ciri
projek brief. Aplikasi projek brief dalam bentuk lakaran
melibatkan lakaran produk menggunakan prinsip dan elemen
reka bentuk serta idea inovasi.

Terdapat beberapa
kaedah untuk menyaring
maklumat yang terdapat
dalam borang projek
brief, iaitu:
• Mengadakan sesi

perbincangan lanjut
dengan pelanggan
berkenaan.

• Mengadakan
sidang video (video
conference) dengan
pelanggan untuk
mendapatkan
maklumat tambahan.
Kaedah ini adalah
lebih baik berbanding
menggunakan
panggilan telefon.

• Mendapatkan maklum
balas secara bertulis
daripada pelanggan.

Imbas SemulaImbas Semula

Dalam borang
projek brief, kriteria
pertimbangan utama
dan bilangan soalan
bagi setiap kriteria
boleh ditambah
mengikut keperluan
dan kesesuaian.

Info Info BestariBestari

Penghasilan Produk

45PB

B
A

B
 2
Jadual 2.4 Contoh aplikasi projek brief dalam bentuk jadual

Tajuk: Penggilap kasut magik

A Tajuk projek
 1. Apakah jenis produk atau perkhidmatan?
 2. Apakah kegunaan produk ini?
 3. Di manakah produk ini akan digunakan?

1. Penggi lap kasut kul it dan kasut PVC.
2. Digunakan untuk menggilap dan membersihkan kasut kul it dan

kasut PVC.
3. Di rumah atau di tempat-tempat lain yang sesuai .

B Gambaran keseluruhan projek
 1. Siapakah yang akan menggunakannya?
 2. Apakah tujuan produk ini dihasilkan?
 3. Adakah produk ini diperlukan oleh

pelanggan?
 4. Bagaimanakah produk ini digunakan atau

dipersembahkan?

1. Semua pengguna kasut kul it dan kasut PVC yang
mementingkan kasut yang berki lat dan bersih.

2. Menggilap dan membersihkan kasut kul it dan kasut PVC.
3. Ya, amat diperlukan.
4. Dipersembahkan dalam pelbagai warna.

C Reka bentuk produk
 1. Apakah elemen dan prinsip reka bentuk

yang akan digunakan?
 2. Apakah konsep reka bentuk yang ingin

diterapkan?
 3. Adakah produk ini inovasi daripada

produk sedia ada atau produk yang
baharu dibangunkan?

1. Elemen reka bentuk yang akan digunakan ialah warna, ruang,
rupa, tekstur dan bentuk. Prinsip reka bentuk yang akan
digunakan ialah keseimbangan dan kesatuan.

2. Konsep reka bentuk yang ingin diterapkan ialah bentuk
mengikut fungsi (form fol low function) .

3. Produk yang baharu dibangunkan.

D Perancangan dalam pengurusan projek
 1. Pembahagian kumpulan kerja
 2. Jadual kerja
 3. Kos pengeluaran
 4. Kuantiti penghasilan

1. Pembahagian kumpulan kerja, jadual kerja dan kos pengeluaran
dinyatakan dalam kertas kerja.

2. Kuantiti penghasi lan ialah 100 unit bagi fasa pertama. Fasa
seterusnya bergantung kepada permintaan pelanggan.

E Analisis kajian reka bentuk produk dan
pasaran

1. Membuat perbandingan dari segi fungsi,
persembahan, tujuan pasaran, kuantiti,
kualiti, anggaran kos seunit dan jangka
masa.

2. Adakah produk ini akan mendapat
permintaan di pasaran?

1. Jadual perbandingan

2. Sudah pasti kerana produk mempunyai rekaan yang berinovasi
dan sesuai dengan fungsinya.

F Lakaran idea
 1. Bagaimanakah rupa bentuk produk dalam

bentuk 2D dan 3D?
Lakaran dipersembahkan dalam bentuk lakaran piktorial yang
memaparkan bentuk 3D dan isometrik. Lukisan unjuran ortografik
memaparkan produk dalam bentuk 2D pada tiga sudut pandangan.

G Penghasilan mock-up atau model
 1. Bahan dan peralatan yang diperlukan untuk

menghasilkan mock-up atau model.
Menggunakan kayu, MDF, span tebal , kepingan akri l ik hitam,
pembaris, gunting, pisau pemotong dan lain-lain lagi .

• Menggunakan kayu dan
bulu haiwan

• Hanya satu fungsi sahaja
• Pemegang berus tidak

selesa dipegang
• Memerlukan tenaga yang

banyak untuk menggilap

• Menggunakan kayu dan
bulu sintetik

• Hanya satu fungsi sahaja
• Pemegang berus lebih

selesa dipegang
• Memerlukan tenaga yang

banyak untuk menggilap

BAB 2   Pembangunan Produk

PB46

B
A

B
 2
2.1.2 Mengenal Pasti Asas Teknologi yang Sesuai dengan Kehendak Reka
Bentuk Produk

Setelah mengenal pasti cadangan projek, pereka bentuk perlu memilih teknologi
yang sesuai dengan cadangan reka bentuk bagi memastikan produk dapat memenuhi
keperluan dan kehendak pelanggan.

Justifikasi pereka bentuk semasa memilih
teknologi

A

Rajah	2.8	menunjukkan	justifikasi	pereka	bentuk	semasa
memilih teknologi bagi reka bentuk produk baharu yang
akan dihasilkan.

Justifikasi pemilihan teknologi

Kekuatan dan
kelemahan
teknologi

Tujuan
penggunaan

teknologi

Fungsi
teknologi

Aplikasi
teknologi

yang dipilih

Rajah 2.8	Justifikasi	pereka	bentuk	semasa	memilih	teknologi

1. Bahagikan murid kepada beberapa kumpulan.
2. Guru menyediakan gambar foto bagi enam jenis produk yang berada di pasaran. Setiap

kumpulan akan mencabut satu gambar foto. Berdasarkan gambar foto yang diperoleh,
kenal pasti masalah yang ada pada produk. Senaraikan masalah dan cadangkan
penambahbaikan pada produk.

3. Guru mengedarkan kertas sebak. Sediakan borang projek brief (Rujuk Jadual 2.2) dan
cadangkan penambahbaikan pada produk.

4. Tampalkan borang projek brief yang telah siap di sudut stesen kumpulan anda.
5. Seorang ahli kumpulan akan tinggal di stesen tersebut untuk memberikan penerangan.

Ahli-ahli yang lain akan bergerak ke stesen kumpulan lain untuk melihat, bertanyakan
soalan dan membuat catatan.

Kreativiti dan
Inovasi

MKEPAK-21
3 Stray,
1 Stay

Aktiviti  Mengenal pasti dan mencadangkan
penambahbaikan pada produk sedia ada

Teknologi-teknologi yang
telah anda pelajari.
Tingkatan 1:
• Reka bentuk sistem

fertigasi
• Reka bentuk fesyen
Tingkatan 2:
• Teknologi pembuatan
• Reka bentuk mekanikal
• Reka bentuk elektrik
• Reka bentuk elektronik
• Reka bentuk sistem

akuaponik
• Reka bentuk makanan
Tingkatan 3:
• Reka bentuk

mekatronik

Imbas SemulaImbas Semula

Praktis Formatif

1. Nyatakan dua cara untuk mendapatkan maklumat lengkap tentang sesuatu produk yang
akan dihasilkan.

2. Jelaskan tujuan menjalankan kajian keperluan pelanggan sebelum proses menghasilkan
sesuatu produk dilakukan.

Penghasilan Produk

47PB

B
A

B
 2
Aplikasi teknologi yang dipilih
Pereka bentuk perlu menggabungkan dan mengaplikasikan teknologi yang sesuai dan
tepat semasa proses menghasilkan reka bentuk produk baharu.

Tujuan penggunaan teknologi
Pereka bentuk perlu memahami tujuan suatu teknologi dipilih bagi reka bentuk produk
baharu yang akan dihasilkan. Pemilihan teknologi yang tepat akan menghasilkan produk
baharu yang unik, memenuhi keperluan dan kehendak pelanggan serta mampu bersaing
dengan produk-produk lain yang terdapat di pasaran.

Fungsi teknologi
Teknologi yang digunakan mestilah sesuai dan mampu menyelesaikan masalah yang
terdapat pada produk sedia ada. Pereka bentuk perlu memahami keupayaan teknologi
yang dipilih supaya produk baharu yang dihasilkan mempunyai keunikan dari segi
fungsi berbanding produk-produk lain di pasaran. Pada masa yang sama, produk baharu
tersebut hendaklah dapat memenuhi keperluan dan kehendak pelanggan.

Kekuatan dan kelemahan teknologi
Mengenal pasti kekuatan dan kelemahan teknologi adalah amat penting dalam proses
menghasilkan suatu reka bentuk produk baharu. Pereka bentuk perlu memilih teknologi
yang sesuai dan dapat menyelesaikan masalah yang dihadapi pelanggan pada produk
sedia ada di pasaran.

Teknologi yang sesuai dengan kehendak reka bentuk produkB

Seorang pereka bentuk bercadang menghasilkan reka bentuk produk baharu, iaitu berus
yang memudahkan dan menyenangkan aktiviti menggilap kasut. Bagaimanakah pereka
bentuk mengenal pasti teknologi yang sesuai dengan kehendak reka bentuk produk
baharu yang akan dihasilkan? Gambar foto 2.1 menunjukkan seorang pereka bentuk
selaku pengurus projek sedang berbincang bersama pasukan kerja untuk mengenal pasti
teknologi yang bersesuaian dengan reka bentuk produk baharu yang akan dihasilkan.

Gambar foto 2.1 Pereka bentuk sedang berbincang bersama pasukan kerja

BAB 2   Pembangunan Produk

PB48

B
A

B
 2
Saiz berus kasut
konvensional yang
berbeza-beza boleh
mempengaruhi
keselesaan pengguna
ketika menggilap kasut.

Penggunaan berus kasut
konvensional ketika menggilap
kasut boleh mengakibatkan
kelenguhan tangan kerana
memakan masa yang panjang.

Bentuk berus kasut
konvensional yang tidak
ergonomik menyebabkan
genggaman tidak kuat
ketika menggilap kasut.

Proses menggilap kasut
menggunakan berus
kasut konvensional
mengambil masa yang
panjang.

Fungsi berus kasut
konvensional adalah
terhad untuk menggilap
kasut sahaja.

Idea menghasilkan reka
bentuk produk baharu

Rajah 2.9 Kelemahan yang dikenal pasti pada berus kasut konvensional

Rajah 2.9 menunjukkan kelemahan yang telah dikenal pasti oleh pereka bentuk pada
berus kasut konvensional bagi mendapatkan idea untuk menghasilkan reka bentuk
produk baharu.

Berus kasut
konvensional

Penghasilan Produk

49PB

B
A

B
 2
Hasil perbincangan bersama pasukan kerja, pereka bentuk telah memilih untuk
menggabungkan reka bentuk elektrik dan reka bentuk mekanikal bagi menghasilkan reka
bentuk Penggilap Kasut Magik.

1. Aplikasi teknologi yang dipilih
 Gabungan reka bentuk elektrik dan reka bentuk mekanikal.

2. Tujuan penggunaan teknologi
 Mengatasi kelemahan yang terdapat pada berus kasut konvensional. Reka bentuk

Penggilap Kasut Magik yang dihasilkan akan lebih dinamik, berkualiti, selamat
digunakan, mesra pengguna dan mesra alam.

3. Fungsi teknologi
 (a) Reka bentuk elektrik: Motor AT berputar mengerakkan gear.

Gambar foto 2.2 Komponen sistem elektrik

(b) Reka bentuk mekanikal: Gear taji memindahkan kuasa dan membolehkan pad
penggilap berputar untuk menggilap atau membersihkan kasut.

Gambar foto 2.3 Komponen sistem mekanikal

4. Kekuatan dan kelemahan teknologi
 Jadual 2.5 menunjukkan analisis terhadap kekuatan dan kelemahan teknologi yang

akan diaplikasikan pada reka bentuk Penggilap Kasut Magik.

Gear taji Pad penggilap (polisher pad)

Motor AT

Suis tekan tutup

Bateri

Wayar lembar tunggal

BAB 2   Pembangunan Produk

PB50

B
A

B
 2
1. Bahagikan murid kepada beberapa kumpulan.
2. Tunjukkan gambar foto satu produk pada masa dahulu dan sekarang.
3. Setiap ahli kumpulan perlu mengenal pasti teknologi yang digunakan dalam evolusi

produk yang ditunjukkan dalam gambar foto.
4. Tuliskan idea secara bergilir-gilir pada kertas yang sama dengan menggunakan pen yang

berlainan warna.
5. Seterusnya, wakil setiap kumpulan membentangkan hasil dapatan kumpulan masing-masing

di dalam kelas.

Kreativiti dan
Inovasi

MKEPAK-21
Round
Table

Aktiviti  Mengenal pasti asas teknologi yang sesuai
dengan kehendak reka bentuk projek

Jadual 2.5 Analisis kekuatan dan kelemahan teknologi yang akan diaplikasikan

Aplikasi
teknologi Komponen Kekuatan Kelemahan

Reka
bentuk
mekanikal

Gear taji • Memindahkan kuasa dan memutarkan
pad penggilap

• Sukar didapati. Hanya
terdapat di kedai
elektronik sahaja.

Pad
penggilap

• Menggilap dan membersihkan kasut
• Span boleh dibasuh sekiranya kotor −

Reka
bentuk
elektrik

Motor AT • Berputar untuk mengerakkan gear di
dalam perumah

• Mudah didapati
• Saiz kecil
• Jangka hayat lama

−

Bateri • Membekalkan kuasa kepada seluruh sistem
• Harga murah dan mudah didapati

• Perlu diganti apabila
kehabisan kuasa

Suis tekan
tutup

• Melengkapkan litar apabila suis ditekan
• Menyambung dan memutuskan aliran arus
• Harga murah dan mudah didapati

−

Wayar
lembar
tunggal

• Mengalirkan arus ke setiap komponen di
dalam litar

• Harga murah dan mudah didapati
−

Gabungan reka bentuk elektrik dan reka bentuk mekanikal telah dikenal pasti oleh
pereka bentuk mempunyai lebih banyak kekuatan berbanding kelemahan. Oleh itu,
pereka bentuk akan menggunakan kedua-dua teknologi untuk menghasilkan reka bentuk
Penggilap Kasut Magik.

Praktis Formatif

1. Nyatakan empat	justifikasi	pereka	bentuk	semasa	memilih	teknologi	sebelum	menghasilkan
sesuatu reka bentuk produk baharu.

Penghasilan Produk

51PB

B
A

B
 2
2.1.3 Merancang Konsep, Elemen dan Prinsip Reka Bentuk yang
Dipersetujui dalam Bentuk Lakaran

Konsep penghasilan ideaA

Penghasilan produk bermula dengan menyampaikan idea tentang produk dalam bentuk
lakaran. Tujuan lakaran dihasilkan adalah untuk mendapatkan gambaran awal idea reka
bentuk dan fungsi produk. Pereka bentuk perlu menghasilkan beberapa lakaran idea
untuk mendapatkan lakaran reka bentuk akhir yang terbaik bagi produk yang
akan dihasilkan.

Lakaran-lakaran yang dihasilkan dapat menzahirkan idea kreatif dan inovatif serta
membolehkan pereka bentuk memilih lakaran yang terbaik. Dua konsep penghasilan idea
bagi reka bentuk produk ialah bentuk mengikut fungsi (form follow function) dan fungsi
mengikut bentuk (function follow form). Perbezaan antara kedua-dua konsep penghasilan
idea diterangkan dalam Jadual 2.6 yang berikut.

Jadual 2.6 Perbezaan antara dua konsep penghasilan idea

Bentuk mengikut fungsi
(form follow function)

Fungsi mengikut bentuk
(function follow form)

Reka bentuk produk mengikut fungsi yang
dikehendaki oleh pelanggan.

Reka bentuk akan mewujudkan fungsi bagi
produk yang telah dihasilkan.

Reka bentuk produk mesti memenuhi
fungsi sepenuhnya.

Reka bentuk menentukan bagaimana produk
akan berfungsi. Lazimnya, produk mempunyai
reka bentuk yang menarik.

Contohnya, kerusi direka bentuk untuk
berfungsi sebagai tempat duduk. Namun, bagi
memenuhi fungsi sebagai tempat duduk sambil
merehatkan badan, maka kerusi malas telah
direka bentuk.

Contohnya, peralatan dapur yang direka
bentuk menyerupai raksasa ‘Loch Ness’
mendapat permintaan kerana mempunyai reka
bentuk yang menarik dan berfungsi.

Merujuk kepada projek brief, konsep yang dipersetujui oleh pelanggan bagi produk
Penggilap Kasut Magik ialah bentuk mengikut fungsi (form follow function).

Kerusi malas Senduk	dan	penapis	ʻLoch Nessʼ

Kerusi

BAB 2   Pembangunan Produk

PB52

B
A

B
 2
Elemen dan prinsip reka bentukB
Lakaran yang dihasilkan oleh pereka bentuk untuk menyampaikan idea penghasilan
produk perlu mematuhi elemen dan prinsip reka bentuk.

Elemen reka bentuk ialah unsur-unsur yang digunakan dalam lakaran bagi
mempamerkan idea awal suatu rekaan. Elemen reka bentuk membolehkan idea yang
hendak disampaikan oleh pereka bentuk pada lakaran boleh difahami oleh pelanggan.

Rajah 2.10 Elemen reka bentuk

Prinsip reka bentuk ialah konsep atau peraturan yang digunakan oleh pereka bentuk
ketika menggunakan elemen-elemen reka bentuk. Prinsip reka bentuk membolehkan
lakaran yang dihasilkan oleh pereka bentuk menarik, selesa dan boleh menimbulkan
emosi positif secara visual kepada pelanggan.

Saiz

Nilai

Warna

Tekstur

Bentuk

Ruang

Rupa

Rajah 2.11 Prinsip reka bentuk

Prinsip
reka

bentuk

Elemen
reka

bentuk

Garisan

Pergerakan

Keseimbangan

Harmoni

Kepelbagaian

Kesatuan

Keringkasan

Kontras

Pengulangan

Penekanan

Penghasilan Produk

53PB

B
A

B
 2
4  Rupa dibentuk apabila hujung garisan
bertemu dengan permulaannya.
Rupa ialah ruang yang dikelilingi
oleh garisan. Rupa merujuk kepada
elemen dalam bentuk 2D dan
mempunyai luas.

3  Bentuk merujuk kepada objek yang
mempunyai ruang, isi padu dan
mempunyai lebih daripada satu
permukaan. Bentuk yang kelihatan
3D dinamakan bentuk ilusi.

7  Tekstur merupakan
teknik memberikan
impak terhadap orang
yang melihat sesuatu
permukaan. Impak juga
boleh dirasai melalui
sentuhan seperti kasar, licin,
halus, kesat dan lain-lain.

1  Garisan ialah cantuman satu siri titik
yang mempunyai panjang dan jarak.
Garisan merupakan unsur terpenting
dalam aktiviti melakar, melukis
dan menulis. Garisan digunakan
untuk menghasilkan rupa, bentuk,
jalinan dan bayang. Garisan boleh
dihasilkan dengan sebarang alat
tulis atau perisian digital.

Rajah 2.12 Contoh garisan

Rajah 2.14 Contoh bentuk Rajah 2.15 Contoh rupa

Gambar foto 2.4 Contoh tekstur

R2.2D

Elemen reka bentuk

BAB 2   Pembangunan Produk

5554

B
A

B
 2
5  Nilai ialah kesan terang atau gelap
sesuatu rona atau warna.

6  Ruang ialah kawasan kosong yang
dikelilingi oleh elemen garisan.
Ruang nyata ialah ruang antara
dua objek atau rongga dalam
sesuatu objek.

8  Saiz ialah ukuran atau dimensi bagi sesuatu objek.

2  Warna ialah kesan pembalikan cahaya ke atas sesuatu objek. Warna dibahagikan
kepada tiga kumpulan, iaitu warna primer, warna sekunder dan warna tertier. Warna
boleh dikategorikan kepada warna panas dan warna sejuk.

Rajah 2.16 Contoh nilai melalui
kesan warna

Kumpulan warna Kategori warna

Warna panas

Warna sejuk

Rajah 2.17 Contoh ruang pada objek

Gambar foto 2.5 Contoh saiz bagi objek

Rajah 2.13 Kumpulan dan kategori warna

tertier tertier

tertier

tertiertertier

tertier

primer

primer

primer

primer

primer

primer

sekunder

sekunder

sekundersekunderse
ku

nd
ersekunder

20 cm

20 cm

10 cm

10 cm
7 cm

8 cm
10 cm

14 cm

16 cm

20 cm

Penghasilan Produk

5554

B
A

B
 2
3  Kontras merujuk kepada
perbezaan ketara pada ciri
elemen yang digunakan.

Gambar foto 2.7 Contoh kontras
pada reka bentuk

1  Keseimbangan merujuk kepada kesamaan, perhatian atau tumpuan pelbagai
elemen yang digabungkan untuk membentuk suatu komposisi.

Keseimbangan simetri Keseimbangan asimetri Keseimbangan jejari

2  Pergerakan
merujuk
kepada aliran
yang akan
memimpin
pergerakan
pandangan
mata
terhadap
sesuatu objek.

Rajah 2.18 Contoh keseimbangan pada reka bentuk

Gambar foto 2.6 Contoh pergerakan
pada reka bentuk

4  Pengulangan
merujuk kepada
penyusunan
elemen yang sama
secara berulang.

Gambar foto 2.8 Contoh pengulangan pada reka bentuk

Prinsip reka bentuk

BAB 2   Pembangunan Produk

PB56

B
A

B
 2
7  Kesatuan merujuk kepada
gabungan semua elemen untuk
membentuk imej, konsep, tema
atau idea yang sempurna.

Gambar foto 2.9 Contoh kesatuan pada
reka bentuk

9  Harmoni merujuk kepada
sesuatu yang dapat memberikan
kedamaian. Harmoni dalam
visual dapat menimbulkan emosi
yang positif.

Gambar foto 2.11 Contoh harmoni
pada susun atur

5  Penekanan merujuk
kepada tumpuan
terhadap elemen
yang diserlahkan.

Penekanan dari
segi warna

Penekanan
dari segi saiz

Penekanan dari
segi bentuk

Rajah 2.19 Contoh penekanan pada reka bentuk

6  Keringkasan merujuk kepada olahan
terhadap idea yang kompleks untuk
menghasilkan inti pati atau elemen yang
penting sahaja.

Rajah 2.20 Contoh keringkasan pada reka bentuk

8  Kepelbagaian merujuk kepada aplikasi
pelbagai elemen, gaya, kualiti, nilai dan
idea dalam sesuatu reka bentuk.

Gambar foto 2.10 Contoh kepelbagaian
pada reka bentuk

Penghasilan Produk

57PB

B
A

B
 2
Lakaran perkembangan ideaC

Lakaran perkembangan idea membantu menjelaskan rupa cadangan rekaan reka bentuk
secara 3D dan pada sudut pandangan yang berbeza. Ini akan memudahkan pereka
bentuk menilai konsep rekaan mereka sebelum melakukan sebarang pengubahsuaian.

1. Lakaran idea bagi Penggilap Kasut Magik

Prinsip
- Keseimbangan
- Kesatuan

Lakaran idea 3

Pad
penggilap

Pemegang

Suis tekan
tutup

Elemen
- Garisan
- Ruang
- Bentuk
- Rupa
- TeksturPandangan hadapan

Prinsip
- Keseimbangan
- Kesatuan

Suis tekan
tutup

Pad
penggilap

Motor AT

Bateri

Pandangan hadapan

Lakaran idea 1

Elemen
- Garisan
- Ruang
- Bentuk
- Rupa
- Tekstur

BAB 2   Pembangunan Produk

5958

B
A

B
 2
Lakaran idea yang dihasilkan oleh pereka bentuk perlu
mengikuti elemen dan prinsip reka bentuk yang telah
dipersetujui oleh pelanggan dalam borang projek brief.

Rajah 2.21 Beberapa lakaran idea bagi Penggilap Kasut Magik

Seorang pereka bentuk
bebas menentukan
bilangan lakaran idea
yang akan dihasilkannya.

Info Info BestariBestari

Pandangan hadapan

Lakaran idea 4

Prinsip
- Keseimbangan
- Kesatuan

Pemegang

Suis tekan tutup

Pad
penggilap

Lakaran yang dipilih3

Pad
penggilap

Penyambung motor AT

Pemegang

Suis tekan tutup

Lakaran idea 2

Elemen
- Garisan
- Ruang
- Bentuk
- Rupa
- Tekstur

Prinsip
- Keseimbangan
- Kesatuan

Elemen
- Garisan
- Ruang
- Bentuk
- Rupa
- Tekstur

Pandangan hadapan

Penghasilan Produk

5958

B
A

B
 2
2. Lakaran idea bagi Pengagih Makanan Ikan Automatik

Elemen
- Garisan
- Ruang
- Bentuk
- Rupa
- Tekstur

Prinsip
- Keseimbangan
- Kesatuan
- Pengulangan
- Keringkasan
- Kepelbagaian

Siku 90o

Paip PVC

Bekas tanaman

Tiub sifon

Media tanaman

Tangki ikan

Set penggetar
makanan ikan

Set mikropengawal

Pam air

Elemen
- Garisan
- Ruang
- Bentuk
- Rupa
- Tekstur

Prinsip
- Keseimbangan
- Kesatuan
- Pengulangan
- Keringkasan
- Kepelbagaian

Siku 90o

Paip PVC

Bekas tanaman
(Paip PVC besar)

Tangki
ikan

Set penggetar
makanan ikan

Pam air

Set mikropengawal

Lakaran idea 3

Lakaran idea 1

BAB 2   Pembangunan Produk

6160

B
A

B
 2
Rajah 2.22 Beberapa lakaran idea bagi Pengagih Makanan Ikan Automatik

Lakaran idea 2

Elemen
- Garisan
- Ruang
- Bentuk
- Rupa
- Tekstur

Prinsip
- Keseimbangan
- Kesatuan
- Pengulangan
- Keringkasan
- Kepelbagaian

Siku 90o

Paip PVC

Bekas tanaman

Media tanaman

Rangka meja
sekolah terpakai

Tangki ikan
Set penggetar
makanan ikan

Pam air

Set mikropengawal

Elemen
- Garisan
- Ruang
- Bentuk
- Rupa
- Tekstur

Prinsip
- Keseimbangan
- Kesatuan
- Pengulangan
- Keringkasan
- Kepelbagaian

Siku 90o

Paip PVC

Bekas tanaman
(Paip PVC besar)

Rangka meja
sekolah terpakai

Tangki ikan

Pam air

Set
mikropengawal

Set penggetar
makanan ikan

Lakaran yang dipilih3Lakaran idea 4

Penghasilan Produk

6160

B
A

B
 2
Elemen
- Garisan
- Warna
- Bentuk
- Rupa
- Tekstur

Prinsip
- Keringkasan
- Kesatuan
- Pengulangan

Ruang
penyimpanan
utama

Poket
penyimpanan
hadapan

Tali beg

Rantai kunci
epoxy resin

Elemen
- Garisan
- Warna
- Bentuk
- Rupa
- Tekstur

Prinsip
- Keringkasan
- Kesatuan
- Pengulangan

Ruang
penyimpanan
utama

Pemegang beg

Rantai kunci
epoxy resin

3. Lakaran idea bagi Beg Jean

Lakaran idea 1

Lakaran idea 3

BAB 2   Pembangunan Produk

6362

B
A

B
 2
Rajah 2.23 Beberapa lakaran idea bagi Beg Jean

Elemen
- Garisan
- Warna
- Bentuk
- Rupa
- Tekstur

Prinsip
- Keringkasan
- Kesatuan
- Pengulangan

Ruang penyimpanan
utama

Butang epoxy resin

Poket penyimpanan
hadapan

Pemegang beg

Prinsip
- Keringkasan
- Kesatuan
- Pengulangan

Elemen
- Garisan
- Warna
- Bentuk
- Rupa
- Tekstur

Ruang penyimpanan utama

Poket penyimpanan
belakang

Tali beg

Kancing beg

Poket
penyimpanan
hadapan

Butang epoxy resin

Lakaran yang dipilih3

Praktis Formatif

1. Berikan satu perbezaan bagi konsep penghasilan idea bentuk antara mengikut fungsi
dengan fungsi mengikut bentuk.

2. Nyatakan elemen reka bentuk yang digunakan dalam lakaran Penggilap Kasut Magik.

Lakaran idea 2

Lakaran idea 4

Penghasilan Produk

6362

B
A

B
 2
2.1.4 Menghasilkan Lakaran Produk yang Hendak Dibuat

Lakaran produk yang hendak dibuat adalah lakaran idea
terbaik yang mengandungi semua maklumat penting
sesuatu reka bentuk produk. Lakaran dihasilkan dengan
gaya persembahan yang menarik dan mampu meyakinkan
pelanggan terhadap produk. Lakaran idea terbaik yang
dipilih akan ditambah baik dari segi persembahan dengan
menggunakan kaedah lakaran perspektif dan rendering.

Pelbagai media lakaran seperti art marker, pewarna pastel
dan pensel warna boleh digunakan mengikut kesesuaian
supaya pelanggan dapat melihat reka bentuk produk yang
akan dihasilkan dengan jelas. Lakaran produk disarankan
dalam bentuk 3D supaya keseluruhan reka bentuk produk
lebih jelas dan mudah difahami.

Lakaran 3DA
Lakaran 3D yang dilengkapi dengan maklumat produk
dinamakan lakaran 3D bermaklumat. Semua maklumat
yang diperlukan untuk pelanggan memahami suatu reka
bentuk produk perlu dinyatakan dengan jelas pada lakaran.
Rajah 2.24 menunjukkan maklumat yang perlu dinyatakan
pada suatu lakaran 3D.

Lakaran perspektif
ialah bentuk ilustrasi
objek yang menyamai
pandangan mata
manusia. Ilustrasi
dihasilkan dalam bentuk
3D dan mempunyai
bentuk lebih realistik.

Imbas SemulaImbas Semula

Art marker merupakan
media utama yang
digunakan untuk
menghasilkan lakaran.

Info Info BestariBestari

Rajah 2.24 Maklumat yang perlu dinyatakan pada suatu lakaran 3D

Maklumat
yang perlu
dinyatakan

pada lakaran
3D

Elemen reka
bentuk yang
digunakan

Prinsip reka
bentuk yang
digunakan

Nama
produk

Saiz
produk dan
komponen

Bahan yang
digunakan

pada produk

Komponen
atau bahagian-

bahagian
produk

BAB 2   Pembangunan Produk

PB64

B
A

B
 2
Nama produk: Penggilap Kasut Magik

Bahan
• Span tebal
• MDF
• Kayu
• Bateri
• Motor AT

Prinsip
- Keseimbangan
- Kesatuan

Elemen
- Garisan
- Rupa
- Bentuk
- Warna
- Tekstur
- Ruang

Pad penggilap ∅ 50 mm

Span

Perumah motor AT
dan gear

Penutup bawah

Penutup atas

Pemegang dan
tempat bateri

Penutup
bateri

Suis tekan tutup

25 mm

70 mm

180 mm
30 mm

Rajah 2.25 Lakaran 3D bagi Penggilap Kasut Magik

• Suis tekan tutup
• Set gear taji
• Pemegang bateri
• Wayar lembar tunggal
• Skru kayu

Penghasilan Produk

65PB

B
A

B
 2
Rajah 2.26 Lakaran 3D bagi Pengagih Makanan Ikan Automatik

Elemen
- Garisan
- Rupa
- Ruang
- Bentuk
- Tekstur
- Warna

Bahan
• Paip PVC
• Siku 900

• Tangki ikan
• Pam air
• Set mikropengawal

Prinsip
- Kesatuan
- Kepelbagaian
- Keringkasan
- Pengulangan
- Keseimbangan

Siku 900

Bekas tanaman
(Paip PVC besar)

2000 mm

280
0 m

m

3000 mm

Paip PVC

Set
mikropengawal

Motor AT

Tanaman

Pasu kecil

Makanan
ikan

Penggetar
(vibrator)

Botol minuman
plastik

Tangki ikan

Set mikropengawal

Pam air

Nama produk: Pengagih Makanan Ikan Automatik

Set penggetar
makanan ikan

Rangka meja
sekolah terpakai

Set penggetar
makanan ikan

• Tanaman
• Pasu kecil
• Media tanaman
• Set penggetar

makanan ikan

BAB 2   Pembangunan Produk

PB66

B
A

B
 2
Rajah 2.27 Lakaran 3D bagi Beg Jean

250 mm

50 mm

Elemen
- Garisan
- Rupa
- Bentuk
- Warna
- Tekstur

Prinsip
- Keringkasan
- Kesatuan
- Pengulangan

Bahan
• Seluar jean terpakai
• Epoxy resin

Pandangan
sisi

Tali beg

Ruang
penyimpanan
utama

Butang epoxy resin

Tali beg

Kancing beg

Poket penyimpanan
hadapan

Nama produk: Beg Jean

Poket
penyimpanan

belakang

Poket
penyimpanan

hadapan

Penghasilan Produk

67PB

B
A

B
 2
Rajah 2.28 Lakaran ceraian Penggilap
Kasut Magik

Lakaran ceraian B

Lakaran ceraian ialah lakaran yang
menunjukkan hubungan antara setiap
komponen (bahagian) pada suatu reka
bentuk produk. Fungsi lakaran ceraian:
• Menunjukkan urutan pemasangan

komponen-komponen pada reka
bentuk produk.

• Menggambarkan rupa sebenar
reka bentuk produk.

• Menunjukkan kedudukan
komponen-komponen pada reka
bentuk produk.

• Menunjukkan hubungan antara
komponen-komponen pada
reka bentuk produk.

• Menunjukkan urutan untuk
mencantum reka bentuk produk
yang mempunyai lebih daripada
satu bahagian.

• Memudahkan proses pembuatan
dan penyelenggaraan reka
bentuk produk.

Ketika merancang
penghasilan produk,
anda perlu menghasilkan
lukisan kerja seperti
lukisan isometrik
ortografik, skematik dan
lain-lain. Apakah fungsi
lukisan-lukisan tersebut
dalam suatu proses
penghasilan produk?

Cabar MindaCabar Minda

Penutup
atas

Motor AT

Gear taji

Suis tekan
tutup

Pemegang
bateri

Perumah

Skru
kayu

Bateri

Pad
penggilap

Penutup bawah

Penutup bateri

BAB 2   Pembangunan Produk

PB68

B
A

B
 2
Fungsi komponen pada Penggilap Kasut Magik
Jadual 2.7 Fungsi komponen pada Penggilap Kasut Magik

Komponen Fungsi

1 Pemegang Pemegang yang ergonomik membolehkan
pengguna memegang penggilap dengan selesa
dan kuat.

2 Suis tekan tutup Memula dan menghentikan pad penggilap
mengikut keperluan.

3 Pad penggilap Digunakan untuk menggilap dan
membersihkan kasut kulit dan kasut PVC.

4 Motor AT Menggerakkan gear dan memutarkan pad
penggilap ketika digunakan.

5 Gear taji Memindahkan kuasa dan memutarkan
pad penggilap.

6 Perumah Memegang semua komponen produk dalam
satu struktur yang kemas.

Penghasilan Produk

69PB

B
A

B
 2
Lukisan kerja C

Lukisan kerja ialah lukisan yang menerangkan dengan terperinci rupa bentuk komponen
suatu produk yang akan dihasilkan. Lukisan ini dihasilkan sebelum suatu model atau
produk dihasilkan. Lukisan kerja merangkumi lukisan isometrik, oblik, skematik,
perspektif, ceraian, unjuran ortografik dan lain-lain.

Lukisan isometrik
Lukisan isometrik ialah lukisan piktorial yang
dapat memberikan maklumat dan gambaran
objek dengan lebih jelas. Lukisan isometrik dapat
menunjukkan bentuk suatu objek dalam 3D
melalui pandangan atas, pandangan hadapan dan
pandangan sisi. Rajah 2.29 menunjukkan lukisan
isometrik bagi Penggilap Kasut Magik.

+
–

M
Motor AT

Suis tekan tutup

Rajah 2.30 Lukisan skematik litar
Penggilap Kasut Magik

30o30o

Rajah 2.29 Lukisan isometrik
Penggilap Kasut Magik

Lukisan unjuran ortografik
Lukisan unjuran ortografik dapat
menunjukkan bentuk suatu objek
dalam 2D melalui pandangan
atas, pandangan hadapan dan
pandangan sisi. Ukuran sebenar
dinyatakan dalam lukisan unjuran
ortografik untuk digunakan
sebagai rujukan semasa proses
penghasilan produk. Rajah 2.31
menunjukkan lukisan unjuran
ortografik sudut ketiga bagi
Penggilap Kasut Magik.

Lukisan skematik
Lukisan skematik ialah litar elektronik
yang menunjukkan kedudukan komponen
elektronik dalam bentuk simbol. Simbol
dalam lukisan skematik membantu pereka
bentuk memilih komponen elektronik
yang betul semasa menghasilkan produk.
Lukisan skematik membolehkan pemasangan
komponen elektronik dilakukan dengan
lebih mudah dan tepat. Rajah 2.30
menunjukkan lukisan skematik litar bagi
Penggilap Kasut Magik.

Kedudukan pandangan bagi unjuran ortografik
sudut ketiga ialah:
• Arah pandangan atas (pelan) berada di atas dan

selari dengan pandangan hadapan di bawah.
• Pandangan sisi berada sebaris mengufuk dengan

pandangan hadapan.

Info Info BestariBestari

Simbol bagi unjuran ortografik sudut ketiga

BAB 2   Pembangunan Produk

PB70

B
A

B
 2
Ra
ja

h
2.

31
 L

uk
is

an
 u

nj
ur

an
 o

rt
og

ra
fik

s
ud

ut
 k

et
ig

a
ba

gi
 P

en
gg

ila
p

Ka
su

t M
ag

ik

Penghasilan Produk

71PB

B
A

B
 2

2.5 2.5

2.5 12.5

P
E

N
G

G
IL

A
P

K
A

S
U

T
 M

A
G

IK

P
E

T
U

N
JU

K
:

1

S
U

IS
 T

E
K

A
N

T
U

T
U

P

2

P
E

N
U

T
U

P
 A

T
A

S

3

P
E

N
U

T
U

P
 B

A
T

E
R

I

4

P
E

N
U

T
U

P
 B

A
W

A
H

5

L
U

B
A

N
G

A
C

I
M

O
T

O
R

A
T

6

P
E

M
E

G
A

N
G

B
A

T
E

R
I

7

R
U

A
N

G
 M

O
T

O
R

A
T

8

P
A

D
 P

E
N

G
G

IL
A

P

M
U

H
A

M
M

A
D

A
K

IL
 I

R
F

A
N

B

IN
 S

A
M

S
U

R
I

03
08

2
6-

04
-5

2
7
7

T
IN

G
K

A
T

A
N

:
3
 B

E
S

T
A

R
I

U
K

U
R

A
N

:
m

m

S
K

A
L

A
 1

:
 2

5

7

45
o

5 4

5

Pa
nd

an
ga

n
at

as

Pa
nd

an
ga

n
ha

da
pa

n
Pa

nd
an

ga
n

si
si

6

8

32
1

10

35

25
9
0

10

15

3
5

2
5

15

30
Lakaran reka bentuk produk dari aspek elemen dan prinsip reka bentukD

Lakaran reka bentuk produk yang telah dihasilkan oleh pereka bentuk perlu dianalisis
dari aspek elemen dan prinsip reka bentuk bagi memastikan lakaran tidak tersasar
daripada kehendak dan keperluan pelanggan.

Jadual 2.8 Analisis lakaran reka bentuk produk dari aspek elemen reka bentuk

Elemen Ada Tiada Ulasan
1 Garisan

3
Garisan digabungkan untuk menghasilkan rupa dan bentuk reka
bentuk produk.

2 Ruang 3 Ruang terdapat antara pad penggilap dengan perumah.
3 Rupa

3
Bentuk bulatan dan segi empat tepat digunakan untuk
menghasilkan rupa bagi reka bentuk produk.

4 Bentuk
3

Silinder dan kuboid digabungkan untuk menghasilkan reka
bentuk produk.

5 Tekstur 3 Tekstur kayu diperjelaskan pada reka bentuk produk.
6 Saiz 3 Saiz diterangkan melalui ukuran pada lakaran reka bentuk produk.
7 Warna

3
Warna produk iaitu warna asal kayu ditunjukkan dalam lakaran
reka bentuk produk.

8 Nilai
3

Penggunaan warna yang terang dan gelap menunjukkan arah
cahaya dan bayang-bayang.

Jadual 2.9 Analisis lakaran reka bentuk produk dari aspek prinsip reka bentuk

Prinsip Ada Tiada Ulasan
1 Keseimbangan

3
Reka bentuk yang seimbang menunjukkan kekuatan reka
bentuk produk.

2 Penekanan
3

Penekanan reka bentuk melalui tekstur kayu dan butang
tekan tutup pada produk.

3 Keringkasan
3

Bentuk bulatan dan kuboid yang ringkas digabungkan pada
reka bentuk produk.

4 Pergerakan 7 −
5 Pengulangan 7 −
6 Kontras

3
Warna hijau bagi suis yang kontras dengan warna kayu
menjadikannya menonjol dan dapat dilihat dengan jelas.

7 Kepelbagaian 7 −
8 Kesatuan

3
Kesatuan semua elemen mengikut prinsip reka bentuk
menghasilkan imej, konsep dan idea yang sempurna bagi
reka bentuk produk.

9 Harmoni 7 −

BAB 2   Pembangunan Produk

PB72

B
A

B
 2
Praktis Formatif

1. Murid berada di dalam kumpulan yang sama.
2. Guru mengedarkan kertas yang mengandungi gambar foto produk dalam aktiviti di

halaman 47 kepada setiap kumpulan.
3. Gunakan pensel dan lakarkan secara bergilir-gilir lakaran 3D penambahbaikan produk

pada kertas yang diberikan.
4. Wakil kumpulan membentangkan lakaran 3D produk yang telah dihasilkan kepada kelas.

Kreativiti dan
Inovasi

MKEPAK-21
Round
table

Aktiviti  Menghasilkan dan membentangkan lakaran 3D
produk yang telah ditambah baik

1. Nyatakan media yang boleh digunakan oleh pereka bentuk untuk menghasilkan lakaran
bagi Penggilap Kasut Magik.

2. Nyatakan fungsi lakaran ceraian suatu reka bentuk produk.

2.1.5 Menyediakan Jadual Kerja

Jadual kerja ialah suatu perancangan aktiviti yang dipersembahkan dalam bentuk
jadual. Perancangan dibuat berdasarkan senarai aktiviti dan tempoh masa yang
diperuntukkan untuk melaksanakan setiap aktiviti yang disenaraikan. Rajah 2.32
menunjukkan garis panduan ketika menyediakan jadual kerja.

Rajah 2.32 Garis panduan menyediakan jadual kerja

Perancangan jadual kerja yang sistematik membolehkan
pelaksanaan kerja berjalan dengan lancar, teratur, sistematik
dan mengikut masa yang ditetapkan. Jadual 2.10
menunjukkan contoh jadual kerja dalam bentuk carta Gantt.

Garis panduan menyediakan jadual kerja

Menentukan aktiviti yang
perlu ada di dalam jadual.

Menganggarkan sumber
yang diperlukan untuk

setiap aktiviti.

Menganggarkan kos dan
menyediakan bajet

bagi projek.

Menyusun aktiviti
mengikut keutamaan.

Menganggarkan tempoh
masa untuk melaksanakan

setiap aktiviti. Tujuan menghasilkan
jadual kerja:
• Mengelakkan kerugian

masa dan kos
• Mengawal sumber

tenaga pekerja
• Mengelakkan

pembaziran
• Mengurus bahan

mentah secara
sistematik

Imbas SemulaImbas Semula

Penghasilan Produk

73PB

B
A

B
 2
Jadual 2.10 Contoh jadual kerja dalam bentuk carta Gantt

No. Aktiviti
Minggu

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22

1 Penerangan keperluan
pelanggan kepada
pereka bentuk (Kajian
keperluan pelanggan)

3

2 Kajian dan penemuan
penyelesaian masalah

3 3

3 Perbincangan konsep
bersama pelanggan
(projek brief)

3

4 Melakar reka bentuk
produk

3 3 3 3

5 Penyediaan mock-up
atau model

3 3 3 3

6 Menetapkan bahan
dan alatan yang
diperlukan

3 3

7 Mencari pembekal
bahan dan alatan

3 3

8 Membuat pesanan 3 3

9 Mendapatkan bekalan
bahan

3 3

10 Mengukur, menanda
dan memotong
bahagian-bahagian
produk serta
memasang bahagian-
bahagian produk

3 3 3 3 3

11 Kemasan 3

12 Pengujian dan
penilaian kefungsian

3

13 Kerja siap. Membuat
dokumentasi dan
tuntutan bayaran

3 3

Praktis Formatif

1. Nyatakan dua garis panduan ketika menyediakan jadual kerja bagi sesuatu projek.
2. Apakah tujuan menyediakan jadual kerja bagi projek yang telah dirancang?

BAB 2   Pembangunan Produk

PB74

B
A

B
 2
Gergaji jig
Fungsi: Memotong papan lapis, papan dan MDF dengan ketebalan

tertentu serta kepingan akrilik secara melengkung atau lurus.

Pembaris keluli
Fungsi: Mengukur, menguji kerataan permukaan dan

memindahkan ukuran kepada bahan kerja.
Sesiku L
Fungsi: Membuat garisan bersudut tepat, menguji

kerataan permukaan dan menguji kepersegian.

Pembaris keluli

2.1.6 Membuat Senarai Bahan, Peralatan dan Bajet Produk

Perancangan projek perlu dilakukan dengan sistematik agar proses penghasilan produk
tidak membazirkan masa, bahan dan kos. Kesesuaian bahan dan peralatan perlu
dipertimbangkan ketika merancang penghasilan produk.

Senarai bahan untuk menghasilkan Penggilap Kasut Magik A

Bahan-bahan yang digunakan untuk menghasilkan Penggilap Kasut Magik.
Jadual 2.11 Senarai bahan untuk menghasilkan seunit Penggilap Kasut Magik

No Bahan-bahan Kuantiti
1 Kayu (300 mm × 80 mm × 20 mm) 1
2 MDF (180 mm × 180 mm × 5 mm) 1
3 Kepingan akrilik hitam (100 mm × 100 mm × 5 mm) 1
4 Skru kayu 1
5 Span (300 mm × 250 mm × 20 mm) 1
6 Suis tekan tutup 1
7 Motor AT 3V 1
8 Bateri AA 1.5V 2
9 Set gear taji 1 set
10 Pemegang bateri 1
11 Wayar lembar tunggal merah 0.5 m
12 Wayar lembar tunggal hitam 0.5 m
13 Bahan pateri 200 g
14 Glu PVA 1
15 Kertas las (kertas pasir) 2
16 Tona kayu 1 liter

Senarai peralatan untuk menghasilkan Penggilap Kasut Magik B
Peralatan yang digunakan untuk menghasilkan Penggilap Kasut Magik.

Sesiku L

Penghasilan Produk

75PB

B
A

B
 2
Apit G
Fungsi: Mengapit bahan kerja ketika proses mengglu,

menggerudi, memahat atau menggergaji.

Pemotong styrofoam
Fungsi: Memotong bahan kerja seperti span dan polistirena.

Mesin pelelas
Fungsi: Membuat kemasan, meratakan dan

melicinkan permukaan bahan kerja.

Ragum meja
Fungsi: Memegang bahan kerja semasa proses

memotong, melelas dan lain-lain.

Set memateri elektronik
Fungsi: Memateri komponen-komponen

elektronik.

Penjalur wayar
Fungsi: Menjalur penebat wayar dan

memotong wayar.

Alas memotong dan pisau pemotong
Fungsi: Alas untuk meletakkan bahan kerja ketika

memotong menggunakan pisau pemotong.

Set lukisan kejuruteraan
Fungsi: Peralatan yang digunakan ketika

menghasilkan lukisan kerja.

Mesin gerudi
Fungsi: Membuat kerja-kerja menggerudi lubang dan memasang skru.

BAB 2   Pembangunan Produk

PB76

B
A

B
 2
(Measurable) Boleh diukur:

Pengukuran pengagihan

kewangan dalam kos-kos

yang terlibat.

S

Bajet produk C

Bajet ialah anggaran perbelanjaan yang diperlukan untuk memastikan projek yang
dijalankan berjaya dan menguntungkan. Berdasarkan bajet, belanjawan projek dapat
disediakan. Kos yang terlibat dalam bajet ialah kos bahan, kos upah dan kos overhed.
Dua kaedah yang digunakan untuk menentukan bajet projek ialah kaedah unit dan
konsep SMART.

Kaedah unit
Kaedah unit ialah bajet yang dibuat berdasarkan kuantiti barangan atau perkhidmatan.
Bajet disediakan berdasarkan bilangan unit pengguna. Contohnya, bilangan murid di
sebuah sekolah, bilangan pelanggan di dalam sebuah kedai atau bilangan kerusi di dalam
sebuah pawagam.

Contoh pengiraan:
Katakan kos makanan bagi seorang murid ialah RM5.00. Jumlah murid di
sebuah sekolah ialah seramai 1000 orang. Jadi bajet makanan untuk 1000 orang
murid mengikut kaedah unit ialah RM5.00 × 1000 orang = RM5000.00

Kaedah unit lebih mudah difahami dan pantas, namun kurang tepat kerana tidak
mengambil kira keseluruhan kos yang terlibat.

Konsep SMART
Konsep SMART digunakan pakai dalam penentuan bajet projek. Rajah 2.33
menerangkan tentang konsep SMART.

Rajah 2.33 Konsep SMART

M A R T
(Specific) Spesifik:
Penetapan tujuan atau objektif projek.

(Realistic) Realistik:
Sesuai dengan kehendak
pengguna dan dianalisis sama ada kehendak mereka mencapai tujuan projek.

(Attainable) Boleh dicapai:
Projek boleh dilaksanakan
dari sudut keupayaan
kewangan dan tenaga kerja.

(Time-bound) Jangka masa ditetapkan:
Tempoh masa dan sumber kewangan mencukupi untuk menyiapkan projek.

Penghasilan Produk

77PB

B
A

B
 2
Bajet projek menggunakan konsep SMART

Tujuan projekS
Nama projek Penggilap kasut magik

Tujuan Menggilap dan membersihkan kasut

Bilangan 100 unit

Sasaran
Pekerja pejabat, guru, murid sekolah dan
pengguna yang mementingkan kasut yang
berkilat dan bersih

Pengagihan kewanganM
 A  Kos bahan

Jadual 2.12 Kos bahan bagi 100 unit produk

No. Bahan Kuantiti Kos seunit (RM) Jumlah (RM)

1 Kayu (300 mm × 80 mm × 20 mm) 100 3.00 300.00

2 MDF (180 mm × 180 mm × 5 mm) 100 1.00 100.00

3 Kepingan akrilik hitam
(100 mm × 100 mm × 5 mm) 100 1.00 100.00

4 Span (300 mm × 250 mm × 20 mm) 100 1.00 100.00

5 Suis tekan tutup 100 0.50 50.00

6 Motor AT 3V 100 3.00 300.00

7 Bateri AA 1.5V 200 1.50 300.00

8 Pemegang bateri 100 0.80 80.00

9 Set gear taji 100 3.00 300.00

10 Wayar lembar tunggal merah (0.5 m) 100 0.50 50.00

11 Wayar lembar tunggal hitam (0.5 m) 100 0.50 50.00

12 Kertas las (kertas pasir) 100 0.50 50.00

13 Glu PVA, bahan pateri, skru kayu dan
tona kayu - - 2.00

Jumlah 1780.00

B  Kos upah = bilangan pekerja × masa × kadar upah sejam × bilangan hari
 = 2 orang × 5 jam × RM5 × 10 hari
 = RM500.00

Menurut Kamus Dewan
Edisi Keempat, upah
bermaksud wang dan
lain-lain yang diberikan
kepada orang yang
disuruh mengerjakan
sesuatu. Contohnya,
seorang jurujual dibayar
upah sebanyak RM6.00
sejam. Gaji pula
bermaksud wang sebagai
upah bekerja yang
dibayar dalam tempoh
yang tetap. Contohnya,
seorang penyambut
tetamu menerima gaji
sebanyak RM2500 pada
setiap akhir bulan.

Info Info BestariBestari

BAB 2   Pembangunan Produk

PB78

B
A

B
 2
1. Bahagikan murid kepada beberapa kumpulan.
2. Guru memberikan gambar produk yang berlainan kepada setiap kumpulan.
3. Tuliskan nama produk yang diperoleh kumpulan di tengah-tengah kertas sebak.

Kemudian, senaraikan bahan-bahan yang digunakan untuk menghasilkan produk tersebut.
4. Tuliskan jawapan ahli kumpulan dengan menggunakan pen berlainan warna untuk

menunjukkan sumbangan idea masing-masing.

Kreativiti dan
Inovasi

MKEPAK-21
Team Word

Web
Aktiviti  Membuat senarai bahan

C  Kos overhed
Jadual 2.13 Kos overhed

Perkara Kos sehari (RM) Bilangan hari Jumlah (RM)

Bil elektrik 2.00 10 20.00

Bil air 1.50 10 15.00

Jumlah 35.00

D  Jumlah modal = kos bahan + kos upah + kos overhed
  = RM1780.00 + RM500.00 + RM35.00
  = RM2315.00
 Kos pengeluaran seunit produk =RM 2315.00

100  = RM23.15

E  Kos jualan = kos pengeluaran seunit produk + peratus keuntungan
  = RM23.15 + RM23.15 (100% keuntungan)
  = RM46.30

Boleh dicapaiA
 Keuntungan = kos jualan - kos pengeluaran seunit produk
    = RM46.30 - RM23.15 = RM23.15

RealistikR
 Gabungan bahan yang mudah diperoleh dengan kemahiran pereka bentuk

membuktikan produk ini mampu direalisasikan menjadi produk sebenar.

Tempoh masaT
 Produk dapat disiapkan dalam tempoh masa yang ditetapkan tanpa melebihi kos

yang dianggarkan.

Praktis Formatif

1. Namakan alatan yang boleh digunakan untuk membuat kemasan, meratakan dan
melicinkan permukaan kayu serta membuang karat pada keluli.

2. Nyatakan konsep yang digunakan dalam menentukan anggaran bajet produk bagi
sesuatu projek.

Penghasilan Produk

79PB

B
A

B
 2
2.1.7 Menghasilkan Produk Berfungsi atau Berfungsi Sebahagian

Apabila menghasilkan produk, murid boleh memilih sama ada menghasilkan produk
berfungsi atau produk berfungsi sebahagian. Jadual 2.14 menunjukkan perbezaan antara
mock-up, produk berfungsi sebahagian dan produk berfungsi.

Jadual 2.14 Perbezaan antara mock-up, produk berfungsi sebahagian dan produk berfungsi

Mock-up (model olokan)

Mock-up bagi Penggilap Kasut Magik

• Dihasilkan sebelum produk berfungsi
sebahagian dibina.

• Menunjukkan idea rekaan dalam bentuk 3D.
• Mengikut skala atau saiz sebenar.
• Boleh disentuh dan dipegang.
• Reka bentuk boleh ditambah baik

sekiranya perlu.

Produk berfungsi sebahagian (model)

Produk berfungsi sebahagian bagi
Penggilap Kasut Magik

• Dihasilkan selepas mock-up dibina.
• Menunjukkan idea rekaan dalam bentuk 3D

yang lebih realistik.
• Mengikut skala atau saiz sebenar.
• Dapat menunjukkan kefungsian beberapa

bahagian atau komponen produk.
• Boleh disentuh dan dipegang untuk

memahami kefungsian produk.
• Reka bentuk boleh ditambah baik

sekiranya perlu.

Produk berfungsi (prototaip)

Produk berfungsi bagi Penggilap Kasut Magik

• Dihasilkan selepas produk berfungsi
sebahagian dibina.

• Menunjukkan idea rekaan dalam bentuk
yang sebenar.

• Mengikut spesifikasi saiz sebenar.
• Dapat menguji kefungsian sebenar produk.
• Boleh disentuh, dipegang dan menguji

kefungsian produk.
• Reka bentuk dan kefungsian produk boleh

ditambahbaik selepas melakukan pengujian
dan penilaian.

BAB 2   Pembangunan Produk

PB80

B
A

B
 2
Ciri-ciri produk berfungsi dan produk berfungsi sebahagianA

Perbezaan ciri-ciri antara produk berfungsi dan produk berfungsi sebahagian dapat
dilihat secara visual dan diperiksa secara praktikal. Perbezaan ciri-ciri antara mock-up,
produk berfungsi sebahagian dan produk berfungsi ditunjukkan dalam Jadual 2.15.

Jadual 2.15 Ciri-ciri mock-up, produk berfungsi sebahagian dan produk berfungsi

Jenis Bahan Skala Kefungsian

Mock-up •	 Direka bentuk bukan
menggunakan bahan
sebenar.

•	 Boleh direka bentuk
menggunakan kertas, gabus,
kadbod, polistirena, kayu
lembut dan lain-lain.

•	 Tidak mengikut saiz
produk sebenar.

•	 Boleh sama ada
lebih kecil, sama
besar atau lebih
besar daripada
produk sebenar.

•	 Tidak berfungsi
sepenuhnya.

Produk
berfungsi
sebahagian

•	 Tidak semestinya direka
bentuk menggunakan
bahan sebenar.

•	 Boleh direka bentuk
menggunakan foam, kadbod,
paip PVC, MDF, polistirena,
kayu, papan lapis dan
lain-lain.

•	 Tidak mengikut saiz
produk sebenar.

•	 Boleh sama ada
lebih kecil, sama
besar atau lebih
besar daripada
produk sebenar.

•	 Tidak menunjukkan
fungsi  sebenar produk.

•	 Hanya sebahagian
komponen boleh
berfungsi. Kefungsian
sebenar produk tidak
dapat diuji.

•	 Produk hanya dinilai
dari segi reka bentuk
luaran.

Produk
berfungsi

•	 Direka bentuk menggunakan
bahan sebenar.

•	 Boleh direka bentuk
menggunakan kayu, keluli,
zink, getah, plastik, perspeks
dan lain-lain bergantung
kepada reka bentuk dan
kegunaan produk.

•	 Mengikut saiz
produk sebenar.

•	 Berfungsi sepenuhnya.
•	 Diuji dalam situasi

sebenar dari segi reka
bentuk dan kefungsian.

Kepentingan merancang pembinaan produk berfungsi atau produk
berfungsi sebahagian

B

Proses penghasilan produk melibatkan pembinaan, sama ada produk berfungsi atau
produk berfungsi sebahagian. Kepentingan merancang pembinaan produk berfungsi atau
produk berfungsi dengan teliti:
• Menghasilkan produk yang menepati keperluan dan kehendak pengguna
• Membolehkan penambahbaikan dilakukan pada reka bentuk dan fungsi produk
• Membantu menganggar kos jualan produk
• Merancang tenaga kerja yang diperlukan
• Menjalankan pengujian dan penilaian yang lengkap terhadap produk dari segi reka

bentuk dan kefungsian.
• Menentukan kaedah dan tempoh pembinaan produk

Penghasilan Produk

81PB

B
A

B
 2
Langkah-langkah menghasilkan produk berfungsi Penggilap Kasut MagikC

Penghasilan produk berfungsi Penggilap Kasut Magik dibahagikan
kepada tiga langkah utama, iaitu;
(i) mengukur, menanda dan memotong bahan
(ii) membina dan mencantum bahagian-bahagian produk
(iii) membuat kemasan

(i) Mengukur, menanda dan memotong bahan
 • Proses mengukur dilakukan berdasarkan lukisan unjuran

ortografik yang telah dihasilkan. Peralatan seperti pembaris keluli dan sesiku
L digunakan dalam proses ini. Proses mengukur mesti dilakukan dengan tepat
mengikut ukuran yang telah ditetapkan untuk memudahkan pembinaan produk.

• Proses menanda dilakukan pada permukaan yang hendak dipotong dan digerudi.
Peralatan seperti pensel tukang kayu, tolok penanda dan jangka lukis digunakan
dalam proses ini.

• Proses memotong dilakukan untuk mendapatkan bentuk mengikut reka bentuk
yang dikehendaki dengan membuang bahagian-bahagian yang tidak diperlukan.
Peralatan seperti gergaji jig, apit G, ragum meja, mesin gerudi dan pemotong
styrofoam digunakan dalam proses ini.

Langkah 1

Mengukur dan menanda ukuran pada kayu,
MDF serta kepingan akrilik hitam.

AksesAkses
P

a
n

ta
s

P
a

n
ta

s

Peraturan keselamatan
bengkel, alatan dan diri

goo.gl/EuhGmL

Kayu, MDF dan kepingan akrilik hitam yang
telah siap diukur dan ditandakan.

BAB 2   Pembangunan Produk

PB82

B
A

B
 2
Bahagian dalam kayu yang
telah siap dipotong.

Langkah 2

Langkah 3

Menggerudi lubang pada kayu
menggunakan mesin gerudi.

Kayu yang telah siap digerudi.

Memotong bahagian dalam kayu yang telah digerudi menggunakan gergaji jig.

Lubang digerudi pada
kayu untuk memudahkan
langkah seterusnya, iaitu
memotong bahagian
dalam kayu dengan
menggunakan gergaji jig.

T I P BestariBestari

Penghasilan Produk

83PB

B
A

B
 2
Mengapit kayu yang telah dipotong
bahagian dalamnya menggunakan apit G.

Mengapit kepingan akrilik hitam yang telah
diukur dan ditanda menggunakan apit G.

Memotong kayu menggunakan
gergaji jig.

Memotong kepingan akrilik hitam
menggunakan gergaji jig.

Langkah 4

Gambar foto 2.12 Komponen produk yang telah siap dipotong.

BAB 2   Pembangunan Produk

PB84

B
A

B
 2
Mengerudi lubang pada cakera akrilik
menggunakan mesin gerudi.

Cakera akrilik yang telah siap gerudi dan
dikemaskan menggunakan kertas las

untuk menjadi tapak penggilap.

Langkah 6

Langkah 5

Menanda span mengikut ukuran tapak
penggilap menggunakan pen penanda.

Memotong span menggunakan
pemotong styrofoam.

Span yang telah siap dipotong.

Penghasilan Produk

85PB

B
A

B
 2
Menggosok permukaan perumah
menggunakan mesin pelelas untuk merata

dan melicinkan permukaannya.
Menggosok perumah dan

penutupnya menggunakan mesin
pelelas untuk mengemaskan bentuk.

Mengapit perumah dan penutupnya
menggunakan ragum meja.

Langkah 2

(ii) Membina dan mencantum bahagian produk

• Proses membina dan mencantum bahagian produk melibatkan kerja-kerja
seperti meletakkan glu, memasang skru dan memateri.

• Peralatan seperti pemutar skru, apit G, ragum meja, set memateri elektrik, mesin
gerudi, mesin pelelas dan kertas las digunakan dalam proses ini.

Langkah 1

Meletak dan meratakan glu
PVA pada komponen produk

menggunakan berus.

Mengapit perumah
menggunakan apit G

semalaman.

Komponen produk yang
telah siap dicantum akan

membentuk perumah.

BAB 2   Pembangunan Produk

PB86

B
A

B
 2
Gambar foto 2.13 Bahan dan komponen elektrik

Gear dan motor AT BateriSuis tekan tutup

Pemegang bateri Wayar lembar tunggal

Langkah 3

Apabila menggerudi
lubang pada kayu,
gunakan mata gerudi
bersaiz kecil terlebih
dahulu sebelum diikuti
dengan mata gerudi
bersaiz besar. Tindakan
ini dapat mengelakkan
kayu yang digerudi
daripada pecah atau
merekah.

T I P BestariBestari

Menggerudi lubang suis tekan tutup pada
perumah menggunakan mesin gerudi.

Meletak suis tekan tutup di dalam lubang
yang telah digerudi pada perumah.

Penghasilan Produk

87PB

B
A

B
 2
Meletak dan meratakan glu PVA pada perumah menggunakan berus.

Memateri wayar lembar tunggal ke
terminal motor AT.

Memateri wayar motor AT kepada
terminal suis tekan tutup.

Memasukkan litar yang telah lengkap
ke dalam perumah.

Langkah 5

Langkah 4

Perumah yang telah dilekatkan penutup atas dan bawah.

Perumah

Penutup bawah

Penutup atas

Perumah

Penutup bawah
Penutup atas

BAB 2   Pembangunan Produk

PB88

B
A

B
 2
Pad penggilap

Perumah

Span

Pad penggilap yang terhasil.

Tapak penggilap

Memasang pad penggilap pada perumah untuk menguji kesesuaian.

Langkah 6

Langkah 7

Langkah 8

Penutup bateri
dilekatkan pada perumah
menggunakan skru.
Skru digunakan untuk
membolehkan penutup
bateri dibuka ketika perlu
menukar bateri.

T I P BestariBestari

Melekatkan penutup bateri kepada perumah
menggunakan skru.

Menyapu tapak penggilap dengan glu
PVA untuk dicantum dengan span.

glu PVA

Span

Tapak
penggilap

Pemutar skru

Penghasilan Produk

89PB

B
A

B
 2
(iii) Membuat kemasan

• Kemasan dapat menambahkan nilai estetika, nilai komersial dan ketahanan
terhadap sesuatu produk.

• Tona kayu telah dipilih sebagai bahan kemasan bagi produk berfungsi Penggilap
Kasut Magik.

Jadual 2.16 Jenis bahan kemasan dan fungsinya

Bahan
kemasan Fungsi Pelarut Bahan binaan

yang sesuai

Cat
licau, cat
sembur

Menghasilkan
permukaan yang licin,
berkilat dan kalis air

Turpentin Kayu, logam,
epoxy, akrilik

Varnish Melindungi dan
mencantikkan

Thinner Kayu

Syelek Melindungi dan
mencantikkan

Spirit
bermetil

Kayu

Tona kayu Menimbulkan warna
asal dan ira kayu

Turpentin Kayu

Semburan
lekar
jernih

Mengilatkan
permukaan kayu

Thinner Kayu, logam,
epoxy

Pelekat Kemasan dan menutup
kecacatan (paling
mudah)

−
Kayu, logam,
plastik

Kerja kemasan boleh
dilakukan sebelum,
semasa dan selepas anda
melakukan pemasangan,
bergantung pada
kesesuaian. Walau
bagaimanapun,
kerja kemasan yang
menggunakan cat
sembur perlu dilakukan
terlebih dahulu sebelum
pemasangan dilakukan.

Imbas SemulaImbas Semula

Membalut suis tekan tutup menggunakan masking tape sebelum menyapu
tona kayu pada perumah.

Langkah 1

BAB 2   Pembangunan Produk

PB90

B
A

B
 2
Membiarkan tona kayu yang telah disapu
pada perumah kering sepenuhnya.

Berus yang telah
digunakan perlu dicuci
dengan pelarut yang
sesuai. Berus syelek
dicuci dengan spirit
bermetil, berus cat
dicuci dengan turpentin
dan berus lekar dicuci
dengan thinner.
Berus-berus perlu
dibersihkan dengan cara
yang betul supaya berus
tidak rosak atau
menjadi keras.

Info Info BestariBestari

Langkah 2

Menyapu tona kayu pada perumah menggunakan berus.

Gambar foto 2.14 Penggilap Kasut Magik

Penghasilan Produk

91PB

B
A

B
 2
Penghasilan produk D

Rajah 2.34 Penggilap Kasut Magik

Wayar lembar tunggal

Bateri

Kepingan akrilik
hitam

Span

Suis tekan tutup

Gear taji

Motor AT

Pemegang bateri

Pad penggilap

Tapak
penggilap
(akrilik)

Span

Kayu dan MDF

Nama produk Penggilap Kasut Magik

Fungsi
Pad penggilap akan berputar apabila suis ditekan. Pad penggilap yang berputar
akan membersihkan dan menggilap kasut kulit dan kasut PVC dengan mudah,
cepat dan berkesan.

Teknologi Gabungan reka bentuk elektrik dan reka bentuk mekanikal

PB92

BAB 2   Pembangunan Produk
B

A
B

2
Media tanaman
(hidroton)

Paip PVC

Siku 90º

Rajah 2.35 Pengagih Makanan Ikan Automatik

Set mikropengawal

Nama produk Pengagih Makanan Ikan Automatik

Fungsi Penggetar akan bergetar mengikut masa yang telah diprogramkan pada
mikropengawal. Getaran akan melepaskan makanan ikan ke dalam tangki ikan.

Teknologi Gabungan reka bentuk sistem akuaponik dan reka bentuk elektronik.

Bekas tanaman
(Paip PVC besar)

Pasu kecil

Botol minuman plastik

Motor AT

Penggetar
 (vibrator) Makanan ikan

Cawan plastik

Set penggetar
makanan ikan

Pam air

Tangki ikanRangka meja
sekolah terpakai

93PB

Penghasilan Produk
B

A
B

2
Tali beg

Kancing beg

Butang epoxy resin Seluar jean
terpakai

Ruang penyimpanan
utama

Poket penyimpanan
belakang

Poket penyimpanan
hadapan

Nama produk Beg Jean

Fungsi
Beg yang tahan lasak dan bergaya yang diperbuat daripada seluar jean
terpakai. Sesuai digunakan untuk membawa buku dan pelbagai barangan lain.
Butang epoxy resin yang unik menambahkan nilai estetika beg ini.

Teknologi Gabungan reka bentuk fesyen dan teknologi pembuatan.

Rajah 2.36 Beg Jean

Praktis Formatif

1. Jelaskan perbezaan antara produk berfungsi dengan produk berfungsi sebahagian.
2. Nyatakan tiga langkah utama untuk menghasilkan produk berfungsi.

PB94

BAB 2   Pembangunan Produk
B

A
B

2
2.1.8 Membuat Pengujian dan Penilaian Kefungsian serta Kesesuaian Produk

Pengujian dan penilaian kefungsian serta kesesuaian ialah proses terakhir untuk
mengukur tahap keberkesanan produk yang telah dihasilkan. Tahap keberkesanan
produk diukur berdasarkan tiga faktor, iaitu:
1. Mematuhi projek brief
2. Memenuhi kehendak pelanggan
3. Ketepatan rupa bentuk

PengujianA
Peringkat seterusnya dalam penghasilan suatu produk ialah melakukan pengujian.
Sekiranya produk akhir yang dihasilkan dalam bentuk produk berfungsi (prototaip),
pengujian boleh dilakukan untuk menguji aspek kefungsian dan ketahanan.
Setiap pengujian direkodkan untuk tujuan penambahbaikan dan sebagai rujukan pada
masa akan datang. Pengujian terhadap produk yang telah dihasilkan boleh dijalankan
sama ada dengan menggunakan kaedah ujian makmal atau kaedah ujian parameter.

Ujian makmal
Ujian makmal ialah pengujian terhadap produk berfungsi di dalam makmal atau
bengkel dengan menggunakan peralatan dan kelengkapan tertentu yang bersesuaian
dengan jenis produk.
Faktor-faktor seperti daya, cahaya, suhu, angin, kelajuan dan lain-lain lagi dikawal
oleh peralatan di dalam makmal atau bengkel. Antara contoh ujian makmal ialah ujian
kemuluran, ujian kekuatan dan ujian beban.

Ujian parameter
Ujian parameter ialah pengujian terhadap produk berfungsi yang dibuat dalam situasi
dan di lokasi yang sebenar bagi menentukan kefungsian, kesesuaian, keupayaan serta
kebolehgunaan produk. Contohnya, Penggilap Kasut Magik digunakan untuk menggilap
kasut kulit dan kasut PVC guru-guru lelaki di sebuah sekolah menengah tertentu yang
telah dipilih.

Contoh pengujian terhadap produk Penggilap Kasut Magik
Pengujian dengan kaedah ujian parameter telah dipilih bagi tujuan menganalisis
kemampuan Penggilap Kasut Magik mencapai kefungsian yang telah ditetapkan. Aspek
ujian parameter yang dijalankan:
• Merekodkan masa dalam minit yang diambil Penggilap Kasut Magik dan kain lap

untuk membersihkan kasut kulit atau kasut PVC.
• Merekodkan masa dalam minit yang diambil Penggilap Kasut Magik dan berus kasut

konvensional untuk menggilap kasut kulit atau kasut PVC.
Setiap sesi pengujian hendaklah direkodkan untuk tujuan penambahbaikan dan rujukan
pada masa akan datang.

95PB

Penghasilan Produk
B

A
B

2
Kasut
sebelum

dibersihkan
dan digilap

Aspek ujian Menggunakan
kaedah konvensional

Masa yang
diambil

Menggunakan
kaedah baharu

Masa yang
diambil

Kebersihan

Kegemerlapan

Keputusan

Kasut
selepas

dibersihkan
dan digilap

Jadual 2.17 menunjukkan perbandingan ujian parameter antara penggunaan kaedah
konvensional dan kaedah baharu.

Penggilap
kasut magik

Penggilap
kasut magik

Berdasarkan keputusan ujian parameter, dapat dirumuskan bahawa Penggilap Kasut
Magik dapat membersihkan dan menggilap kasut dengan lebih cepat dan mudah
berbanding berus kasut konvensional.

Jadual 2.17 Keputusan perbandingan ujian parameter antara penggunaan kaedah
 konvensional dan kaedah baharu

Berus kasut
konvensional

Kain 2 minit

2 min

2 minit

2 min

4 minit

4 min

6 minit

6 min

PB96

BAB 2   Pembangunan Produk
B

A
B

2
Gambar foto 2.15 Beberapa maklum balas pengguna terhadap Penggilap Kasut Magik

Jadual 2.18 Analisis keputusan ujian parameter terhadap Penggilap Kasut Magik

Aspek produk Kekuatan Kelemahan

A Kefungsian 3	 Boleh digunakan untuk menggilap dan
membersihkan kasut.

3	 Hanya mengambil masa selama 4 minit
untuk menggilap dan membersihkan
sepasang kasut.

3	 Putaran motor AT
menjadi perlahan
apabila pad penggilap
ditekan agak kuat pada
permukaan kasut.

3	 Bateri perlu diganti
apabila kehabisan kuasa.

B Ergonomik 3	 Pemegang produk selesa dipegang.
3	 Produk ringan dan boleh dikendalikan

dengan sebelah tangan.
3	 Suis untuk ON/OFF produk mudah dicapai.
3	 Produk sesuai digunakan oleh semua

peringkat umur.

−

C Reka bentuk
dan nilai
estetika

3	 Reka bentuk produk ringkas dan menarik.
3	 Tona kayu menyerlahkan tekstur kayu

pada produk.
3	 Penggunaan kayu berkualiti tinggi

meningkatkan ketahanan produk.
3	 Pad penggilap boleh ditanggalkan untuk

membasuh span sekiranya kotor.

3	 Perumah kayu mungkin
pecah jika terjatuh.
Perumah juga mungkin
reput setelah tempoh
masa tertentu.

D Keselamatan 3	 Produk selamat digunakan kerana tiada
bahagian yang tajam.

3	 Litar terlindung dan ditutup dengan kemas.
−

Ringan dan
pemegang selesa

dipegang.

Reka bentuk menarik dan pad
penggilap boleh dibersihkan.

Saya boleh menggilap dan
membersihkan kasut dengan cepat.

97PB

Penghasilan Produk
B

A
B

2
Rajah 2.37 Contoh borang soal selidik bagi Penggilap Kasut Magik

PenilaianB
Penilaian dijalankan untuk menganalisis keputusan pengujian yang telah diperoleh.
Penilaian menggunakan borang soal selidik yang mengandungi soalan-soalan meliputi
aspek kefungsian, ergonomik, reka bentuk dan nilai estetika serta keselamatan bagi produk.

Rajah 2.37 menunjukkan contoh borang soal selidik bagi Penggilap Kasut Magik yang
telah diedarkan kepada 10 orang pengguna kasut kulit dan kasut PVC daripada pelbagai
peringkat umur. Melalui maklum balas di dalam borang soal selidik, keperluan dan
kehendak pengguna dapat difahami dengan lebih jelas.

NAMA:           PEKERJAAN:

BORANG SOAL SELIDIK BAGI: PENGGILAP KASUT MAGIK

Arahan: Bulatkan nombor skala bagi aspek produk untuk menyatakan pendapat anda.

Aspek produk

1 2 3 4 5

A Kefungsian

1 Produk sangat mudah digunakan untuk menggilap kasut. 1 2 3 4 5

2 Produk boleh digunakan untuk membersihkan kasut.
1 2 3 4 5

3 Produk boleh membersihkan dan menggilap sepasang kasut dalam masa 4 minit. 1 2 3 4 5

B Ergonomik

4 Produk mempunyai pemegang yang selesa dipegang.
1 2 3 4 5

5 Produk ringan dan boleh dikendalikan dengan sebelah tangan. 1 2 3 4 5

6 Kedudukan suis ON/OFF mudah dicapai oleh ibu jari.
1 2 3 4 5

7 Produk boleh dikendalikan oleh semua peringkat umur. 1 2 3 4 5

C Reka Bentuk dan Nilai Estetika

8 Reka bentuk produk ringkas dan menarik.
1 2 3 4 5

9 Kemasan tona kayu sangat sesuai dengan produk.
1 2 3 4 5

10 Tekstur kayu sangat menyerlah dan menarik minat.
1 2 3 4 5

11 Produk dihasilkan daripada kayu berkualiti tinggi dan tahan lasak. 1 2 3 4 5

12 Reka bentuk produk seimbang mengikut kesesuaian susunan komponen dalam produk. 1 2 3 4 5

13 Pad penggilap boleh ditanggalkan untuk membersihkan span. 1 2 3 4 5

D Keselamatan

14 Produk tidak mempunyai penjuru yang tajam.
1 2 3 4 5

15 Litar dalam produk ditutup dengan kemas supaya tidak tersentuh. 1 2 3 4 5

Sa
ng

at
 ti

da
k

be
rs

et
uj

u

Ti
da

k
pa

st
i

Ti
da

k
be

rs
et

uj
u

Se
tu

ju

Sa
ng

at
be

rs
et

uj
u

Hisham bin Sal im
Guru

Hasi lkan produk daripada bahan yang lebih tahan lasak. Gunakan bateri yang boleh dicas semula untuk menjimatkan kos.

Gunakan motor AT yang mempunyai daya ki las yang tinggi dan suis untuk mengawal kelajuan motor.

NAMA:           PEKERJAAN:

BORANG SOAL SELIDIK BAGI: PENGGILAP KASUT MAGIK

Arahan: Tandakan ʻ3ʼ untuk menyatakan pendapat anda terhadap aspek produk yang dinilai.

Aspek produk Ya Tidak

A Kefungsian

1 Produk boleh digunakan untuk membersihkan kasut. 3

2 Produk sangat mudah digunakan untuk menggilap kasut. 3

3 Produk boleh membersihkan dan menggilap sepasang kasut dalam masa 4 minit. 3

B Ergonomik

4 Produk mempunyai pemegang yang selesa dipegang. 3

5 Produk ringan dan boleh dikendalikan dengan sebelah tangan. 3

6 Kedudukan suis ON/OFF mudah dicapai oleh ibu jari. 3

7 Produk boleh dikendalikan oleh semua peringkat umur. 3

C Reka Bentuk dan Nilai Estetika

8 Reka bentuk produk ringkas dan menarik. 3

9 Kemasan tona kayu sangat sesuai dengan produk. 3

10 Tekstur kayu sangat menyerlah dan menarik. 3

11 Produk dihasilkan daripada kayu berkualiti tinggi dan tahan lasak. 3

12 Reka bentuk produk seimbang mengikut kesesuaian susunan komponen dalam produk. 3

13 Pad penggilap boleh ditanggalkan untuk membersihkan span. 3

D Keselamatan

14 Produk tidak mempunyai bahagian yang tajam. 3

15 Litar dalam produk terlindung dan ditutup dengan kemas. 3

Hisham bin Sal im Guru

Tuliskan cadangan anda untuk menambahbaik produk ini.

~ TERIMA KASIH ~

Hasi lkan produk daripada bahan yang lebih tahan lasak. Gunakan bateri yang boleh dicas semula untuk menjimatkan kos.

Gunakan motor T yang mempunyai daya ki las yang tinggi dan suis untuk mengawal kelajuan motor.

PB98

BAB 2   Pembangunan Produk
B

A
B

2
Jadual 2.19 menunjukkan analisis terhadap maklum balas pengguna yang diterima
melalui borang soal selidik yang telah diedarkan.

Jadual 2.19 Analisis terhadap maklum balas daripada borang soal selidik

Aspek produk %
Ya

%
Tidak Kesimpulan

A Kefungsian
 1 Produk boleh digunakan untuk membersihkan kasut. 100 − Penggilap Kasut Magik

berfungsi sepenuhnya
untuk membersihkan
dan menggilap kasut
dengan mudah,
berkesan dan cepat.

2 Produk sangat mudah digunakan untuk menggilap
kasut.

100 −

3 Produk boleh membersihkan dan menggilap
sepasang kasut dalam masa 4 minit.

100 −

B Ergonomik
 4 Produk mempunyai pemegang yang selesa dipegang. 90 10 Penggilap Kasut Magik

selesa dipegang dan
boleh dikendalikan
oleh semua peringkat
umur.

5 Produk ringan dan boleh dikendalikan dengan
sebelah tangan.

80 20

6 Kedudukan suis ON/OFF mudah dicapai oleh ibu jari. 90 10
 7 Produk boleh dikendalikan oleh semua

peringkat umur.
90 10

C Reka bentuk dan Nilai Estetika
 8 Reka bentuk produk ringkas dan menarik. 90 10 Penggilap Kasut

Magik mempunyai
reka bentuk yang
memuaskan hati
pengguna dan bahan
yang digunakan untuk
membina perumah
perlu ditambah baik
mengikut kesesuaian
fungsi produk.

9 Kemasan tona kayu sangat sesuai dengan produk. 100 −
 10 Tekstur kayu sangat menyerlah dan menarik. 100 −
 11 Produk dihasilkan daripada kayu berkualiti tinggi

dan tahan lasak.
70 30

12 Reka bentuk produk seimbang mengikut kesesuaian
susunan komponen dalam produk.

90 10

13 Pad penggilap boleh ditanggalkan untuk
membersihkan span.

90 10

D Keselamatan
 14 Produk tidak mempunyai bahagian yang tajam. 100 − Penggilap Kasut

Magik sangat selamat
digunakan.

15 Litar dalam produk terlindung dan ditutup
dengan kemas.

100 −

Kesesuaian produkC

Kesesuaian ditentukan berdasarkan penilaian terhadap keputusan pengujian yang telah
dijalankan terhadap produk. Keputusan pengujian dapat membuktikan sama ada produk
yang telah dihasilkan menepati keperluan dan kehendak pengguna atau sebaliknya.

Contoh:  Hasil daripada penilaian, produk didapati dapat berfungsi sepenuhnya seperti
yang dirancang. Produk dapat memenuhi keperluan dan kehendak pengguna
untuk membersihkan dan menggilap kasut dengan mudah, berkesan dan cepat.
Oleh itu, Penggilap Kasut Magik amat sesuai digunakan untuk membersihkan
dan menggilap kasut.

99PB

Penghasilan Produk
B

A
B

2
Rajah 2.38 Contoh penilaian tahap keselamatan terhadap Penggilap Kasut Magik

1. Murid dibahagikan kepada beberapa kumpulan.
2. Guru memberikan produk yang berlainan kepada setiap kumpulan bersama sekeping

kad arahan.
3. Setiap ahli kumpulan menguji produk yang diberikan mengikut arahan yang terdapat pada kad.
4. Ahli kumpulan mencatatkan hasil ujian dalam kertas mahjung.
5. Hasil ujian terhadap produk dibentangkan di dalam kelas.

Kreativiti dan
Inovasi

MKEPAK-21
Round
Table

Aktiviti  Membuat pengujian

Tahap keselamatanD

Memastikan tahap keselamatan produk yang telah dihasilkan adalah amat penting.
Beberapa perkara perlu diambil kira semasa menilai tahap keselamatan sesuatu produk.
Hal ini adalah bertujuan untuk tidak membahayakan pengguna. Berikut adalah beberapa
contoh penilaian yang boleh digunakan berdasarkan produk yang telah dihasilkan.
1. Adakah produk mempunyai bahagian yang tajam?
2. Adakah produk mempunyai manual penggunaan?
3. Adakah produk selesa untuk dikendalikan?
4. Adakah bahagian elektronik pada produk boleh membahayakan pengguna?

Produk tidak
mempunyai

bahagian
yang tajam.

Produk selesa
dipegang dan boleh
dikendalikan dengan

sebelah tangan.

Produk
mempunyai

manual
penggunaan.

Bahagian elektronik
produk terlindung

dan ditutup dengan
kemas.

Praktis Formatif

1. Nyatakan aspek-aspek yang dititikberatkan apabila membuat penilaian pada Penggilap
Kasut Magik.

2. Jelaskan secara ringkas perbezaan kaedah pengujian antara ujian makmal dengan
ujian parameter.

PB100

BAB 2   Pembangunan Produk
B

A
B

2
2.1.9 Membuat Cadangan Penambahbaikan Produk Berdasarkan Laporan
Keputusan Ujian

Produk yang telah dilakukan pengujian dan penilaian akan dibuat penambahbaikan
sekiranya perlu, berdasarkan laporan pengujian dan penilaian yang diperoleh.
Penambahbaikan bertujuan menjadikan produk lebih baik dan sempurna dari segi
kefungsian dan mampu mencapai objektif asal penghasilannya. Beberapa perkara utama
yang perlu diambil kira semasa membuat penambahbaikan produk:
1. Menambah atau menggantikan komponen yang rosak atau tidak bersesuaian.
2. Membuat pengubahsuaian pada bahagian tertentu supaya produk lebih mantap

dan efisien.
3. Menambah baik kemasan pada produk seperti susunan komponen dan warna

yang digunakan.
4. Mengubah reka bentuk produk untuk disesuaikan dengan fungsinya.
5. Memberi perhatian terhadap ciri-ciri ergonomik bagi keselesaan pengguna.
6. Memberi perhatian kepada ciri-ciri keselamatan yang perlu ada pada produk.

Cadangan penambahbaikan terhadap Penggilap Kasut Magik
Berdasarkan laporan pengujian dan penilaian, Penggilap Kasut Magik didapati mampu
berfungsi seperti yang dirancang oleh pereka bentuk dan selamat digunakan oleh
pengguna. Jadual 2.20 menunjukkan beberapa cadangan penambahbaikan terhadap
Penggilap Kasut Magik.

Jadual 2.20 Beberapa cadangan penambahbaikan
 terhadap Penggilap Kasut Magik

Kelemahan yang
dikenalpasti

Cadangan
penambahbaikan

Putaran motor AT menjadi
perlahan apabila pad
penggilap ditekan agak kuat
pada permukaan kasut.

Menukar kepada motor AT
yang mempunyai daya kilas
yang tinggi.

Bateri perlu diganti apabila
kehabisan kuasa.

• Menggunakan bateri
berkuasa tinggi yang boleh
dicas semula menggunakan
plag 3 pin atau USB.

• Melengkapkan produk
dengan alat pengecas
tanpa wayar.

Perumah yang dihasilkan
daripada kayu mungkin
pecah jika terjatuh. Perumah
juga mungkin reput setelah
tempoh masa tertentu.

Menggunakan bahan seperti
plastik atau fiber untuk
menghasilkan perumah yang
lebih tahan lasak, ringan,
moden dan mempunyai
ciri-ciri futuristik.

Seorang pereka
bentuk perlu sentiasa
memikirkan idea baharu
untuk menambahbaik
produk yang telah
dihasilkannya. Apakah
idea baharu yang akan
anda cadangkan untuk
menambahbaik Penggilap
Kasut Magik ini?

Cabar MindaCabar Minda

101PB

Penghasilan Produk
B

A
B

2
Rajah 2.39 Lakaran cadangan penambahbaikan pada Penggilap Kasut Magik

Praktis Formatif

1. Nyatakan dua perkara yang diambil kira semasa membuat penambahbaikan pada reka
bentuk produk yang telah dihasilkan.

2. Berdasarkan keputusan ujian parameter yang telah dijalankan terhadap Penggilap Kasut
Magik, didapati bahan yang digunakan untuk membina produk adalah tidak tahan lasak.
Cadangkan penambahbaikan yang perlu dilakukan terhadap reka bentuk produk.

2.1.10 Menyediakan Dokumentasi

PendokumentasianA

Pendokumentasian ialah satu laporan bertulis yang
menghuraikan perincian reka bentuk meliputi maklumat
daripada peringkat penjanaan idea sehinggalah ke peringkat
mock-up atau model produk dihasilkan. Laporan bertulis
ini penting sebagai rujukan pada masa akan datang dan
merupakan dokumen yang diperlukan dalam proses
pendaftaran paten sesuatu produk.

Perbadanan Harta
Intelek Malaysia
(MyIPO) ialah badan
yang bertanggungjawab
membangun dan
menguruskan sistem
harta intelek di Malaysia.

Info Info BestariBestari

Suis dan pengawal kelajuan

Pemegang
dan penutup
ruang bateri

Ruang motor AT

Pengecas bateri

Tempat sambungan pengecas

Pad penggilap

Tapak penggilap

Gear

PB102

BAB 2   Pembangunan Produk
B

A
B

2
Kepentingan pendokumentasian
 1. Menjadi bukti rekaan seseorang pereka bentuk
  Pereka bentuk perlu merekodkan semua maklumat carian, kajian dan

lakaran perkembangan idea dalam proses mereka bentuk sebagai
bukti bahawa reka bentuk produk ialah hasil rekaannya sendiri.

2.  Diperlukan untuk memfailkan permohonan paten
  Untuk memfailkan permohonan perlindungan paten, pereka bentuk

perlu mengemukakan borang permohonan dan dokumentasi
lengkap berserta mock-up atau model produk yang telah
dihasilkan.

3. Memudahkan membuat rujukan dan penyelidikan
  Pereka bentuk yang ingin membuat inovasi atau melakukan

Penyelidikan dan Pembangunan (R&D) boleh merujuk maklumat
yang terdapat dalam dokumentasi.

Format laporan penghasilan produkB

Format laporan adalah aspek yang penting dalam penyediaan laporan penghasilan
produk. Secara umumnya, format laporan penghasilan produk terdiri daripada susunan
bahagian seperti yang berikut.

AksesAkses

P
a

n
ta

s
P

a
n

ta
s

Jenis-jenis
Harta Intelek
goo.g1/Joozqn

AksesAkses
P

a
n

ta
s

P
a

n
ta

s

Perbadanan Harta
Intelek Malaysia

www.myipo.gov.my

Muka hadapan laporan penghasilan produk haruslah dapat menarik minat pembaca.
Muka hadapan laporan hendaklah mengandungi nama produk, nama murid, nombor
kad pengenalan murid, penilai, tarikh dihantar, nama mata pelajaran dan tingkatan.

Muka hadapan

Abstrak ialah ringkasan bagi kandungan keseluruhan suatu laporan. Peranan abstrak
adalah untuk memberikan gambaran awal tentang produk yang telah dihasilkan.
Sebelum membaca kandungan sesuatu laporan penghasilan produk, pembaca lazimnya
akan merujuk kepada abstrak untuk mengetahui keistimewaan sesuatu produk atau
penyelesaian masalah yang membawa kepada terhasilnya produk berkenaan.

Abstrak

Murid lazimnya menggunakan halaman ini untuk  memberikan pujian dan ucapan
terima kasih kepada semua pihak yang telah memberikan sumbangan dan bantuan
sama ada secara langsung dan tidak langsung semasa proses penghasilan produk.

Penghargaan

Halaman ini mengandungi isi kandungan laporan yang disusun mengikut tajuk dan
subtajuk. Nombor halaman dinyatakan untuk memudahkan pembaca merujuk kepada
tajuk atau subtajuk tertentu ketika membaca laporan yang telah dihasilkan.

Kandungan

103PB

Penghasilan Produk
B

A
B

2
Halaman ini mengandungi maklumat yang diperoleh daripada situasi permasalahan,
kajian keperluan pelanggan, penyelesaian masalah inventif dan projek brief.
Penghasilan sesuatu produk adalah berdasarkan konsep 5W+1H iaitu:
What : Apakah produk yang dihasilkan?
Why : Mengapakah produk dihasilkan?
Who : Siapakah pengguna sasaran bagi produk?
When: Bilakah produk digunakan?
Where: Dimanakah produk digunakan?
How: Bagaimanakah produk berfungsi?

1.0 Pengenalan

Bahagian ini menerangkan teknologi yang dipilih untuk digabungkan bagi
menyelesaikan masalah yang telah dikenal pasti. Teknologi yang digabungkan perlu
sesuai dengan penyelesaian masalah inventif yang dipilih. Tujuan penggunaan, fungsi
serta kekuatan dan kelemahan teknologi yang dipilih perlu dijelaskan di dalam laporan
untuk menyokong teknologi yang telah dipilih dan akan digabungkan.

2.0 Penentuan gabungan teknologi

Perancangan konsep reka bentuk dilakukan dalam bentuk lakaran. Lakaran dapat
menggambarkan idea reka bentuk produk yang akan dihasilkan dengan lebih jelas dan
berkesan. Bahagian ini memuatkan semua lakaran yang dihasilkan, sama ada dalam
bentuk 2D, 3D, hitam putih atau berwarna.

3.0 Perancangan konsep

Lakaran akhir ialah lakaran terbaik yang dipilih daripada beberapa lakaran idea yang
telah dihasilkan oleh pereka bentuk. Lakaran akhir (lakaran bermaklumat) perlu
menyatakan elemen dan prinsip reka bentuk yang digunakan oleh pereka bentuk pada
lakaran yang dihasilkan.

4.0 Lakaran akhir

Jadual kerja merupakan penjadualan yang memaparkan anggaran jangka masa yang
ditetapkan bagi menyiapkan projek. Penjadualan boleh dilakukan dalam bentuk
hubungan aktiviti melalui rangkaian atau menggunakan carta Gantt.

5.0 Jadual kerja

Pengurusan kewangan menerangkan perancangan kewangan bagi pasukan kerja.
Konsep SMART digunakan untuk menentukan kos pengeluaran dan harga jualan yang
sesuai bagi produk yang akan dihasilkan. Langkah ini juga dapat menentukan sama ada
produk yang akan dihasilkan sesuai atau tidak untuk dipasarkan.

6.0 Pengurusan kewangan

PB104

BAB 2   Pembangunan Produk
B

A
B

2
PersembahanC

Persembahan di hadapan guru dan rakan-rakan sekelas bertujuan memperkenalkan
produk kepada umum dari segi kefungsian, reka bentuk dan keistimewaannya. Pereka
bentuk juga dapat memperoleh cadangan penambahbaikan daripada rakan-rakan sekelas
dan guru bagi membaiki kualiti produk yang telah dihasilkan.

Bahagian ini memuatkan penerangan bagi setiap peringkat yang terlibat dalam proses
penghasilan produk. Secara umumnya, proses penghasilan produk terbahagi kepada
tiga peringkat, iaitu:
 • Mengukur, menanda dan memotong bahan
 • Membina dan mencantum bahagian produk
 • Membuat kemasan

7.0 Penghasilan produk

Cadangan penambahbaikan disediakan bertujuan untuk menjadikan produk yang telah
dihasilkan lebih baik dan sempurna dari segi kefungsian dan mampu mencapai objektif
asal penghasilan produk.

9.0 Cadangan penambahbaikan

Pengujian dan penilaian dijalankan untuk menguji keberkesanan produk yang
telah dihasilkan. Laporan penghasilan produk perlu menyatakan kaedah pengujian
yang dipilih dan keputusan pengujian. Keputusan pengujian akan dinilai dari aspek
kefungsian, ergonomik, nilai estetika, keselamatan dan keberkesanan dengan
menggunakan borang soal selidik yang akan diedarkan kepada pengguna.

8.0 Pengujian dan penilaian

Halaman ini memuatkan harapan pereka bentuk terhadap produk yang dihasilkan
agar mampu mencapai objektif penghasilannya. Turut dimuatkan juga ulasan ringkas
kelebihan produk yang telah dihasilkan.

10.0 Penutup

Rujukan yang disenaraikan perlu ditulis mengikut format American Psychological
Association (APA).

Bibliografi

Semua bahan dan rujukan yang digunakan dalam reka bentuk produk dimasukkan ke
bahagian ini. Antaranya seperti lukisan unjuran ortografik, lukisan isometrik, brosur,
manual pengguna dan sebarang dokumen lain yang tidak diletakkan dalam bahagian
penerangan laporan.

Lampiran

105PB

Penghasilan Produk
B

A
B

2
PENGHARGAAN

Ribuan terima kasih diucapkan kepada guru mata pelajaran Reka Bentuk dan
Teknologi Tingkatan 3, Encik/Puan  atas tunjuk ajar
dan bantuan beliau bagi saya menyiapkan produk
ini. Ucapan yang sama ditujukan kepada kedua ibu bapa saya iaitu Encik

dan Puan  atas dorongan
dan sokongan mereka sehingga saya berjaya menyiapkan produk ini. Tidak lupa
kepada sahabat saya, iaitu  dan
serta semua pihak yang terlibat sama ada secara langsung atau tidak langsung
sepanjang tempoh saya menyiapkan produk ini.

ABSTRAK

Produk Penggilap Kasut Magik ini dihasilkan dengan tujuan membersihkan
dan menggilap kasut kulit atau kasut PVC dengan mudah, cepat dan tidak
meletihkan. Pengguna kasut kulit atau kasut PVC didapati menghadapi
kesukaran membersihkan dan menggilap kasut mereka kerana proses
membersihkan dan menggilap kasut mengambil masa yang panjang dan
boleh melenguhkan tangan. Melalui proses penyelesaian masalah secara
inventif, reka bentuk mekanikal dan reka bentuk elektrik telah dipilih untuk
digabungkan bagi menghasilkan reka bentuk Penggilap Kasut Magik. Reka
bentuk ini membolehkan produk membersihkan dan menggilap kasut kulit
atau kasut PVC dengan mudah, cepat dan tidak meletihkan. Laporan ini turut
memuatkan langkah-langkah menghasilkan produk. Keputusan yang diperoleh
daripada pengujian dan penilaian yang telah dijalankan membuktikan
bahawa produk mampu memenuhi objektif asal penghasilannya. Produk juga
mendapat maklum balas yang positif daripada pengguna yang telah menguji
produk ini. Selain daripada itu, laporan ini turut menyatakan cadangan
penambahbaikan bagi memperbaiki kelemahan dan memantapkan kualiti
produk Penggilap Kasut Magik yang akan dihasilkan pada masa hadapan.

1

Contoh laporan penghasilan produk

PB106

BAB 2   Pembangunan Produk
B

A
B

2
KANDUNGAN HALAMAN

PENGHARGAAN 1
ABSTRAK 1
1.0 PENGENALAN 2
 1.1 Kajian keperluan pelanggan 3
 1.2 Penyelesaian masalah inventif 3
 1.3 Borang projek brief 4
 1.4 Aplikasi projek brief dalam bentuk jadual 5
2.0 PENENTUAN GABUNGAN TEKNOLOGI
 2.1 Teknologi yang dipilih 5
 2.2 Tujuan penggunaan teknologi 5
 2.3 Fungsi teknologi 6
 2.4 Kekuatan dan kelemahan teknologi 6
3.0 PERANCANGAN KONSEP
 3.1 Pemilihan konsep reka bentuk 6
 3.2 Lakaran perkembangan idea bagi produk 6
4.0 LAKARAN AKHIR
 4.1 Lakaran bermaklumat 7
 4.2 Lakaran ceraian 7
 4.3 Analisis lakaran dari aspek elemen reka bentuk 8
 4.4 Analisis lakaran dari aspek prinsip reka bentuk 8
5.0 JADUAL KERJA 8
6.0 PENGURUSAN KEWANGAN 9
7.0 PENGHASILAN PRODUK 9
8.0 PENGUJIAN DAN PENILAIAN 10
 8.1 Pengujian 10
 8.2 Analisis keputusan pengujian 11
 8.3 Penilaian 11
 8.4 Analisis keputusan penilaian 11
 8.5 Menilai kesesuaian produk 12
9.0 CADANGAN PENAMBAHBAIKAN 12
10.0 PENUTUP 12
BIBLIOGRAFI 12
LAMPIRAN 13

2

107PB

Penghasilan Produk
B

A
B

2
1.0 PENGENALAN

Kasut yang diperbuat daripada kulit atau PVC merupakan salah satu pilihan untuk
dipakai ke tempat kerja. Berdasarkan borang kajian keperluan pelanggan yang
diedarkan, pengguna didapati tidak menggemari proses menggilap kasut. Hal ini
disebabkan, proses menggilap kasut menggunakan berus kasut mengambil masa yang
lama dan boleh melenguhkan tangan.

Melalui kaedah penyelesaian masalah inventif, masalah ketika menggilap kasut
menggunakan berus kasut telah dikenal pasti. Penggilap Kasut Magik merupakan
produk inovasi yang mampu mengatasi masalah yang dihadapi pengguna ketika
menggunakan berus kasut. Penggilap Kasut Magik ini amat mudah digunakan dan
boleh digunakan oleh sesiapa sahaja tanpa mengira tempat dan masa.

1.1 Kajian keperluan pelanggan

BORANG KAJIAN KEPERLUAN PELANGGAN
Bahagian A: Maklumat Pelanggan
Nama :
Jantina: Umur:
No. telefon: Email:
Pekerjaan: Pendapatan:
Alamat: Berkeluarga: YA / TIDAK

Tanggungan:
Tempat beli-belah: Kekerapan membeli-belah (sebulan):

Jumlah perbelanjaan bulanan:
(tandakan 3)

< RM100 RM300 – RM499
RM100 – RM299 > RM500

Bahagian B: Latar Belakang Produk yang Digunakan Sekarang
Nama produk yang digunakan
Ciri produk yang digunakan
Mengapakah produk digunakan?
Kebaikan produk sedia ada
Kelemahan produk sedia ada
Bahagian C: Penambahbaikan
Apakah penambahbaikan yang
perlu ada pada produk yang akan
dihasilkan?
Bahagian D: Lain-lain
(Isikan sebagai maklumat tambahan pelanggan)

3

PB108

BAB 2   Pembangunan Produk
B

A
B

2
1.2 Penyelesaian masalah inventif
 Prinsip inventif diaplikasikan untuk menyelesaikan masalah inventif yang dihadapi

pelanggan apabila menggunakan berus kasut.

memegang memegang memegang memegang memegang

menggerak

menggerak

kotor

kotor

mem
ega

ng

memegang

men
yin

gki
r

m
enyingkir

TanganKasut

Habuk

Air

Krim
kasutBerusRongga GamPemegang

berusTangan

Berdasarkan model fungsi, didapati masalah berpunca daripada
. Analisis berantai punca-kesan telah

dijalankan untuk mengenal pasti punca dan kesan bagi masalah.

1.3 Borang projek brief

Tajuk:

Kriteria pertimbangan utama Catatan

Fungsi
1. Apakah kegunaan produk ini?
2. Di manakah produk ini digunakan?

Persembahan
1. Bagaimanakah cara produk ini dipersembahkan?

Tujuan pasaran
1. Siapakah yang akan menggunakannya?
2. Siapakah pesaing yang wujud?
3. Pelanggan bagaimanakah yang akan menggunakan

produk ini?

Kuantiti
1. Berapakah jumlah yang diperlukan?

Stail/Gaya
1. Bagaimanakah reka bentuk produk ini?
2. Adakah reka bentuk ini akan mendapat perhatian di

pasaran?

Kualiti
1. Bagaimanakah kualiti pembuatannya?
2. Adakah pelanggan mempunyai sebarang permintaan

yang istimewa?

Anggaran kos seunit
1. Berapakah kos untuk menghasilkan seunit produk?

Jangka masa
1. Bilakah pelanggan ingin projek ini disiapkan?

4

109PB

Penghasilan Produk
B

A
B

2
1.4 Aplikasi projek brief dalam bentuk jadual

Tajuk:

A Tajuk projek
 1. Apakah jenis produk atau perkhidmatan?
 2. Apakah kegunaan produk ini?
 3. Di manakah produk ini akan digunakan?

B Gambaran keseluruhan projek
 1. Siapakah yang akan menggunakannya?
 2. Apakah tujuan produk ini dihasilkan?
 3. Adakah produk ini diperlukan oleh pelanggan?
 4. Bagaimanakah produk ini digunakan atau

dipersembahkan?

C Reka bentuk produk
 1. Apakah elemen dan prinsip reka bentuk yang akan

digunakan?
 2. Apakah konsep reka bentuk yang ingin diterapkan?
 3. Adakah produk ini inovasi daripada produk sedia ada atau

produk yang baharu dibangunkan?

D Perancangan dalam pengurusan projek
 1. Pembahagian kumpulan kerja
 2. Jadual kerja
 3. Kos pengeluaran
 4. Kuantiti penghasilan

E Analisis kajian reka bentuk produk dan pasaran
 1. Membuat perbandingan dari segi fungsi, persembahan,

tujuan pasaran, kuantiti, kualiti, anggaran kos seunit dan
jangka masa.

2. Adakah produk ini akan mendapat permintaan di pasaran?

F Lakaran idea
 1. Bagaimanakah rupa bentuk produk dalam bentuk 2D

dan 3D?

G Penghasilan mock-up atau model
 1. Bahan dan peralatan yang diperlukan untuk menghasilkan

mock-up atau model.

2.0 PENENTUAN GABUNGAN TEKNOLOGI
 2.1 Teknologi yang dipilih
  Saya/Kami telah memilih gabungan reka bentuk

dan reka bentuk  untuk digabungkan dalam
penghasilan produk .

2.2 Tujuan penggunaan teknologi
  Reka bentuk (teknologi yang dipilih) dan reka bentuk (teknologi yang dipilih) telah

dipilih kerana .
5

PB110

BAB 2   Pembangunan Produk
B

A
B

2
Pad
penggilap

Pemegang

Suis
tekan
tutup

Elemen
- Garisan
- Ruang
- Bentuk
- Rupa
- Tekstur

Lakaran idea 3

Prinsip
- Keseimbangan
- Kesatuan

Suis tekan
tutup

Pad
penggilap

Motor AT

Bateri

Pandangan
hadapan

Elemen
- Garisan
- Ruang
- Bentuk
- Rupa
- Tekstur

Lakaran idea 1

6

2.3 Fungsi teknologi
 1. Reka bentuk elektrik: Motor AT berputar menggerakkan gear.
 2.

2.4 Kekuatan dan kelemahan teknologi

Aplikasi
teknologi Komponen Kekuatan Kelemahan

3.0 PERANCANGAN KONSEP
 3.1 Pemilihan konsep reka bentuk

Saya/Kami telah memilih konsep  kerana

Elemen reka bentuk yang digunakan pada lakaran ialah
 Prinsip reka bentuk yang digunakan pada lakaran ialah

3.2 Lakaran perkembangan idea

Pad
penggilap Penyambung

motor AT

Pemegang

Suis tekan
tutup

Elemen
- Garisan
- Ruang
- Bentuk
- Rupa
- Tekstur

Prinsip
- Keseimbangan
- Kesatuan Pandangan

hadapan

Lakaran idea 2

Elemen
- Garisan
- Ruang
- Bentuk
- Rupa
- Tekstur

Prinsip
- Keseimbangan
- Kesatuan

Pemegang

Suis tekan
tutup

Pad
penggilap

Lakaran yang dipilih3

Pandangan
hadapan

Lakaran idea 4

Pandangan
hadapan

Prinsip
- Keseimbangan
- Kesatuan

111PB

Penghasilan Produk
B

A
B

2
4.0 LAKARAN AKHIR
 4.1 Lakaran bermaklumat

4.2 Lakaran ceraian

Penutup atas

Motor AT

Gear taji

Suis tekan tutup

Pemegang bateri

Perumah

Skru kayu

Bateri

Pad penggilap

Penutup bawah

Penutup bateri

7

Nama produk: Penggilap Kasut Magik

Bahan
• Span tebal
• MDF
• Kayu
• Bateri
• Motor AT
• Suis tekan tutup
• Set gear taji
• Pemegang bateri
• Wayar lembar tunggal
• Skru kayu

Prinsip
- Keseimbangan
- Kesatuan

Elemen
- Garisan
- Rupa
- Bentuk
- Warna
- Tekstur
- Ruang

Pad penggilap ∅ 50 mm

Span

Perumah motor AT dan gear

Penutup bawah

Penutup atas

Pemegang dan
tempat bateri

Penutup bateri

Suis tekan tutup

25 mm

70 mm

180 mm
30 mm180 mm

PB112

BAB 2   Pembangunan Produk
B

A
B

2
4.3 Analisis lakaran produk dari aspek elemen reka bentuk
 Elemen Ada Tiada Ulasan

1 Garisan
2 Ruang
3 Rupa
4 Bentuk
5 Tekstur
6 Saiz
7 Warna
8 Nilai

4.4 Analisis lakaran produk dari aspek prinsip reka bentuk

Prinsip Ada Tiada Ulasan
1 Keseimbangan
2 Penekanan
3 Keringkasan
4 Pergerakan
5 Pengulangan
6 Kontras
7 Kepelbagaian
8 Kesatuan
9 Harmoni

5.0 JADUAL KERJA

Aktiviti
Minggu

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

1 Penerangan keperluan pelanggan kepada
pereka bentuk (Kajian keperluan pelanggan)

3

2 Perbincangan konsep bersama pelanggan
(projek brief)

3

3 Melakar reka bentuk produk 3

4 Penyediaan mock-up atau model 3 3

5 Mengukur, menanda, memotong dan
memasang produk. Kemasan.

3 3

6 Pengujian dan penilaian kefungsian 3 3

7 Kerja siap. Membuat dokumentasi dan
tuntutan bayaran

3

8

113PB

Penghasilan Produk
B

A
B

2
6.0 PENGURUSAN KEWANGAN
 6.1 Konsep SMART

Tujuan projekS

Nama projek
Tujuan
Bilangan
Sasaran

Pengagihan kewanganM
 A  Kos bahan

Bahan Kuantiti Kos seunit (RM) Jumlah (RM)

Jumlah

B  Kos upah = bilangan pekerja × masa × kadar upah sejam × bilangan hari
 =

C  Kos overhed

Perkara Kos sehari (RM) Bilangan hari Jumlah (RM)

Jumlah

D  Jumlah modal = kos bahan + kos upah + kos overhed
 =

E  Kos jualan = kos pengeluaran seunit produk + peratus keuntungan
 =

Boleh dicapaiA
 Keuntungan = kos jualan - kos pengeluaran seunit produk

=
 RealistikR

Tempoh masaT

7.0 PENGHASILAN PRODUK
 A Mengukur, menanda dan memotong bahan
  1. Ukur dan tandakan ukuran pada kayu dan MDF.
  2.
 B Membina dan mencantum bahagian produk
  1. Sapu komponen produk dengan glu PVA untuk mencantum dan membentuk

perumah.
  2.

9

PB114

BAB 2   Pembangunan Produk
B

A
B

2
C Membuat kemasan
  1. Balut suis tekan tutup dengan menggunakan masking tape.
  2.
  3.

8.0 PENGUJIAN DAN PENILAIAN
 Saya/Kami telah memilih kaedah ujian  untuk menguji

kefungsian dan kesesuaian produk . Aspek ujian yang dijalankan
ialah

8.1 Pengujian

Kasut sebelum
dibersihkan
dan digilap

Aspek ujian Menggunakan
kaedah konvensional

Masa yang
diambil

Menggunakan
kaedah baharu

Masa yang
diambil

Kebersihan

Kegemerlapan

Keputusan

Kasut selepas
dibersihkan
dan digilap

Penggilap
kasut magik

Penggilap
kasut magik

Berus kasut
konvensional

Kain
2 minit

2 minit

2 min

2 min

4 minit

6 minit

4 min

6 min

Berdasarkan ujian , dapat dirumuskan bahawa

10

115PB

Penghasilan Produk
B

A
B

2
8.2 Analisis keputusan pengujian
  Aspek produk Kekuatan Kelemahan

A  Kefungsian

B  Ergonomik

C Reka Bentuk dan Nilai Estetika

D Keselamatan

8.3 Penilaian

Tuliskan cadangan anda untuk menambahbaik produk ini.

~ TERIMA KASIH ~

NAMA:          PEKERJAAN:

BORANG SOAL SELIDIK BAGI:

Arahan: Tandakan ʻ3ʼ untuk menyatakan pendapat anda terhadap aspek produk yang dinilai.

Aspek produk Ya Tidak

A Kefungsian

B Ergonomik

C Reka Bentuk dan Nilai Estetika

D Keselamatan

8.4 Analisis keputusan penilaian

Aspek produk %
Ya

%
Tidak Kesimpulan

A Kefungsian

B Ergonomik

C Reka Bentuk dan Nilai Estetika

D Keselamatan

11

PB116

BAB 2   Pembangunan Produk
B

A
B

2
8.5 Menilai kesesuaian produk
 Hasil penilaian terhadap keputusan pengujian, produk _______________________

didapati sesuai digunakan kerana memiliki ciri-ciri yang berikut:
 1. Bahan-bahan yang digunakan seperti kayu dan span sesuai dengan produk
 2.

9.0 CADANGAN PENAMBAHBAIKAN
 Berdasarkan laporan pengujian dan penilaian, produk  didapati

mampu berfungsi seperti yang dirancang dan selamat digunakan oleh pengguna.
Walau bagaimanapun, beberapa penambahbaikan perlu dilakukan pada produk.

Kelemahan yang dikenalpasti Cadangan penambahbaikan

Lakaran cadangan penambahbaikan pada produk

Suis dan pengawal kelajuan

Pemegang dan
penutup ruang bateri

Ruang motor AT

Pengecas bateri

Tempat sambungan pengecas

Pad penggilap

Tapak penggilap
Gear

10.0 PENUTUP
(Nama produk) merupakan reka bentuk produk yang dihasilkan dengan
tujuan untuk memudahkan pengguna (fungsi produk). Harapan saya,

ini akan dapat memenuhi keperluan semua kategori
pengguna.  telah direka bentuk dengan

yang selesa. Saiznya yang kecil  memudahkan produk ini
dikendalikan dan dibawa ke mana sahaja. Harga produk yang berpatutan menjadikan
produk mampu dimiliki oleh sesiapa sahaja.

Akhir kata, ucapan terima kasih yang tidak terhingga ditujukan kepada semua
pihak yang telah memberi sokongan dan bantuan kepada saya sehingga produk

ini berjaya dihasilkan.

BIBLIOGRAFI

Istilah Kejuruteraan: Bahasa Inggeris-Bahasa Malaysia. (2002). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa
dan Pustaka

Jamil, A.B. & Azra, O. (2017). Reka Cipta Tingkatan 5. Selangor: Aras Mega (M) Sdn. Bhd.
Kaharruddin, I., Azmi, M.Y., Ramli, A. (2002). Pengajian Kejuruteraan Mekanikal Tingkatan 4.

Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka

12

117PB

Penghasilan Produk
B

A
B

2
12.0 LAMPIRAN

Lukisan unjuran ortografik sudut ketiga

Lukisan isometrik Lukisan skematik litar

13

1. Sediakan sudut persembahan di bengkel mengikut kumpulan bagi
mempersembahkan dokumentasi dan produk yang telah dihasilkan.

2. Guru dan murid-murid lain bergerak dari satu sudut persembahan ke sudut persembahan
yang lain.

3. Bentangkan hasil dokumentasi dan produk kepada guru dan murid-murid yang lain.
4. Gunakan media persembahan yang bersesuaian mengikut kemahiran sedia ada murid.
5. Jalankan sesi perbincangan bersama guru dan rakan-rakan.
6. Serahkan dokumentasi dan produk kepada guru untuk tujuan pemarkahan.

PAK-21
Pembentangan

Hasil
Sendiri

Aktiviti  Persembahan dokumentasi
Kreativiti dan
Inovasi

MKE

30°30°

PB118

BAB 2   Pembangunan Produk
B

A
B

2
Pembangunan Produk

Menyatakan produk yang
hendak dihasilkan berdasarkan
kajian keperluan pelanggan
dan projek brief

Mengenal pasti asas teknologi
yang sesuai dengan kehendak
reka bentuk produk

Menghasilkan lakaran
produk yang hendak dibuat

Menyediakan jadual kerja

Menyediakan dokumentasi

Merancang konsep, elemen dan
prinsip reka bentuk yang
dipersetujui dalam bentuk lakaran

Membuat senarai bahan,
peralatan dan bajet produk

Menghasilkan produk berfungsi
atau berfungsi sebahagian

Membuat pengujian dan
penilaian kefungsian serta
kesesuaian produk

Membuat cadangan
penambahbaikan produk
berdasarkan laporan
keputusan ujian

Kajian keperluan pelanggan

Projek brief

Justifikasi pereka bentuk semasa
memilih teknologi

Teknologi yang sesuai dengan
kehendak reka bentuk produk

Konsep penghasilan idea

Elemen dan prinsip reka bentuk

Penghasilan Produk

KUIZ Inte
ra

ktif
R NM SU U A

Lakaran perkembangan idea

Lakaran reka bentuk produk dari aspek
elemen dan prinsip reka bentuk

Senarai bahan untuk menghasilkan Penggilap
Kasut Magik

Senarai peralatan untuk menghasilkan
Penggilap Kasut Magik

Bajet produk

Pengujian, penilaian, kesesuaian produk

Penghasilan produk

Tahap keselamatan

Pendokumentasian

Format laporan penghasilan produk

Persembahan

Ciri-ciri produk berfungsi dan
produk berfungsi sebahagian

Kepentingan merancang pembinaan produk
berfungsi atau produk berfungsi sebahagian

Lakaran 3D, lakaran ceraian, lukisan kerja

goo.gl/LpQTmB

Langkah-langkah menghasilkan produk
berfungsi Penggilap Kasut Magik

119PB

Penghasilan Produk
B

A
B

2
Bahagian A
Isikan tempat kosong.

1. Isi tempat kosong dengan jawapan yang betul.

(a) Kriteria utama dalam kajian keperluan pelanggan ialah ,

dan .

(b)
• Dihasilkan sebelum produk berfungsi sebahagian dibina
• Mengikut skala atau mengikut saiz sebenar
• Dibina menggunakan bukan bahan sebenar
• Tidak berfungsi sepenuhnya

Ciri-ciri di atas merujuk kepada .

(c) Konsep penghasilan idea terbahagi kepada dua, iaitu

dan .

(d) Kaedah pengujian yang boleh dijalankan terhadap suatu produk yang telah

dihasilkan ialah   dan .

2. Padankan cara mendapatkan maklumat dengan penerangan yang betul.

Projek brief

Penyelesaian
masalah inventif

Mengenal pasti keperluan pelanggan
dan matlamat produk.

Penyelesaian masalah secara berstruktur
berdasarkan logik, data dan idea yang
dijana melalui prinsip inventif.

Proses perbincangan awal yang bertujuan
mendapatkan maklumat secara terus
daripada pelanggan tentang produk yang
ingin dibangunkan.

Kajian keperluan
pelanggan

Semak JA
W

A
PA

N

goo.gl/LcF2dm

PB120

BAB 2   Pembangunan Produk

Latihan Pengukuhan
3. Nyatakan nama dan fungsi alatan di bawah.

(a)

(b)

(c)

Bahagian B
Jawab semua soalan.

1. Rajah 1 menunjukkan suatu contoh lakaran produk.

Kayu

Epoxy resin

60
 m

m

20 mm

5 mm

Rantai
penyangkut

Rajah 1
  (a) Senaraikan elemen dan prinsip reka bentuk yang terdapat pada lakaran produk

pada Rajah 1.
  (b) Berdasarkan jawapan anda di (a), huraikan peranan elemen dan prinsip reka

bentuk pada lakaran produk yang ditunjukkan.

(c) Cadangkan dua penambahbaikan yang sesuai dilakukan pada lakaran produk.

2. Apakah garis panduan menyediakan jadual kerja?
 3. Senaraikan kepentingan merancang pembinaan produk berfungsi atau produk

berfungsi sebahagian.

Nama alatan:

Fungsi:

Nama alatan:

Fungsi:

Nama alatan:

Fungsi:

121PB

Penghasilan Produk
Reka Bentuk
dalam Perniagaan
Reka Bentuk
dalam Perniagaan33

AksesAkses

P
a

n
ta

s
P

a
n

ta
s

Elemen Penting
Pemasaran

goo.gl/y5ceUK

Reka bentuk pengiklanan yang dapat
memberikan impak kepada sasaran pasaran
merupakan iklan yang berkesan.

Sesuatu produk yang ingin dipasarkan harus
diiklankan agar dikenali oleh pengguna.
Bagaimanakah reka bentuk pengiklanan boleh
mempengaruhi pemasaran produk?

Reka bentuk pengiklanan merupakan
instrumen penting dalam pemasaran produk.
Pengiklanan berperanan untuk menyampaikan
maklumat tentang produk yang telah
direka bentuk oleh pengeluar kepada
pengguna. Pengiklanan boleh dilakukan
melalui pelbagai medium seperti media
elektronik, media cetak atau media sosial.

BabBab

123122
Tid
ak

dap
at m

en
ges

an

kes
esa

kan
 lal

u l
int

as.

Sil
a s

em
ak

sam
bu

ng
an

int

ern
et

an
da

.

123122

Standard Kandungan

3.1 Reka bentuk sebagai
instrumen pemasaran
Pengeluar perlu kreatif dalam membuat perancangan yang
teliti supaya reka bentuk produk yang dipasarkan
memenuhi keperluan dan kehendak pengguna. Dengan
demikian, produk yang dihasilkan mampu memberikan
keuntungan yang maksimum.

Kita boleh melihat pelbagai pilihan reka bentuk produk
di pasaran. Namun, setiap reka bentuk produk tersebut
mempunyai keistimewaan tersendiri pada pandangan
setiap pengguna.

Murid boleh:
• Menyatakan maksud pemasaran
• Menerangkan peranan reka bentuk dalam pemasaran
• Mengenal pasti kaedah reka bentuk pengiklanan
• Memilih kaedah reka bentuk pengiklanan yang sesuai untuk memasarkan produk yang dihasilkan
• Menganalisis kaedah reka bentuk pengiklanan yang dipilih
• Membuat rumusan kaedah reka bentuk pengiklanan yang sesuai dengan produk
• Menghasilkan reka bentuk pengiklanan

Standard PembelajaranStandard Pembelajaran

Gambar foto 3.1 Reka bentuk beg sandang

Gambar foto 3.1 menunjukkan pelbagai pilihan reka bentuk beg sandang yang berada
di pasaran. Pilihan reka bentuk yang berbeza ini penting bagi memenuhi keperluan dan
kehendak pengguna.

PB124

Reka Bentuk sebagai Instrumen
Pemasaran
Reka Bentuk sebagai Instrumen
Pemasaran

Kata Kunci
• pengeluar
• keperluan
• kehendak
• pemasaran
• pengguna
• produk
• pengiklanan

3.13.1
XYZ 123

3.1.1 Menyatakan Maksud Pemasaran

Pemasaran ialah aktiviti perniagaan yang menyalurkan
barang dan perkhidmatan daripada pengeluar kepada
pengguna. Menurut Philip Kotler, pemasaran ialah satu
proses sosial dan pengurusan untuk memenuhi keperluan dan
kehendak pengguna menerusi proses pertukaran produk dan
nilai antara satu sama lain.

Dengan kata lain, pemasaran ialah proses atau aktiviti
yang dilakukan oleh pihak pengeluar untuk memasar dan
menyampaikan maklumat tentang sesuatu produk bagi
memenuhi keperluan dan kehendak pengguna. Sebagai
contoh, pengeluar kereta Malaysia, iaitu Proton Holdings
Berhad menyampaikan maklumat tentang kereta terbaharu
kepada pengguna menerusi aktiviti pemasaran.

Rajah 3.2 Peta alir dalam bidang pemasaran

Pengeluar

Pengguna

Rajah 3.1 Aktiviti pemasaran daripada pengeluar kepada pengguna

AksesAkses

P
a

n
ta

s
P

a
n

ta
s

Elemen dalam
Bidang Pemasaran

goo.gl/R5iym2

Aktiviti pemasaran

Philip Kotler merupakan
salah seorang pakar
pemasaran yang
terkemuka di dunia.
Beliau mempunyai
pengaruh yang besar
dalam ilmu pemasaran.
Philip Kotler juga
telah menulis lebih 60
naskhah buku berkenaan
pemasaran seperti
Principle of Marketing,
Marketing an Introduction
dan banyak lagi.
Buku-buku beliau
menjadi rujukan pelajar
dan juga organisasi
yang berkaitan dengan
pemasaran.

Info Info BestariBestari

Keperluan dan
kehendak pengguna Permintaan

Nilai

Pasaran

Produk

Pertukaran Urus niaga

Reka Bentuk sebagai Instrumen Pemasaran

125PB

B
A

B
 3
Pengeluar
Menentukan produk yang hendak
dikeluarkan bagi memenuhi
keperluan dan kehendak pengguna.

Pergudangan
Kegiatan menyimpan produk
di dalam gudang. Di sini juga,
aktiviti akhir seperti melabel
dan membungkus dilakukan.

Pengguna akhir
Pengguna yang membeli produk
bagi kegunaan peribadi, keluarga
atau isi rumah.

Pengguna organisasi
Pengguna yang membeli produk untuk
digunakan dalam kegiatan perniagaan
seperti teksi sewa beli.

MULAMULA

TAMATTAMAT

YZX 123

XYZ 123

BAB 3   Reka Bentuk dalam Perniagaan

127126

B
A

B
 3
1. Senaraikan produk kegemaran anda.
2. Seterusnya, kongsikan pengalaman anda mengenali dan mengetahui tentang produk yang

telah disenaraikan.
3. Nyatakan tempat untuk mendapatkan produk kegemaran anda itu.
4. Kongsikan dengan rakan sebab anda menggemari produk itu.

Aktiviti  Mengenal pasti faktor-faktor yang mempengaruhi pemasaran
sesuatu produk

1. Nyatakan maksud pemasaran.
2. Nyatakan aktiviti dalam pemasaran.

Pengangkutan
Aktiviti mengagihkan produk dari satu
tempat ke tempat yang memerlukan.

Promosi
Aktiviti pengiklanan, promosi
jualan, jualan langsung dan
publisiti yang bertujuan untuk
memperkenalkan produk.

Perniagaan
Aktiviti jual beli produk dan perkhidmatan bagi
memenuhi keperluan dan kehendak pengguna
bertujuan untuk mendapatkan keuntungan.

Rajah 3.3 Aliran pemasaran produk keluaran Proton Holdings Berhad

012-345XXXX
Jaminan
5 tahun

Kadar faedah serendah

2.95%*
3 tahun

Servis Percuma
Jaminan

penghantaran
pantas

(Pegawai Pemasaran Proton)

tertakluk kepada terma dan syarat

proton.sale@proton.com

Praktis Formatif

Reka Bentuk sebagai Instrumen Pemasaran

127126

B
A

B
 3
Peranan reka bentuk dalam pemasaran

• Fungsi produk
• Reka bentuk produk
• Kekuatan dan

kelemahan produk
• Nilai produk
• Trend

• Pengenalan diri
produk

• Rangkaian perkongsian
teknologi dan produk

• Rakan strategik
perniagaan

3.1.2 Menerangkan Peranan Reka Bentuk dalam Pemasaran

Produk yang ingin dipasarkan terdiri daripada sesuatu
barangan atau perkhidmatan. Setiap produk yang dihasilkan
mempunyai ciri-ciri yang tertentu. Ciri-ciri tersebut
merujuk kepada kualiti yang ada pada produk seperti reka
bentuk, warna atau saiz produk. Reka bentuk produk yang
dipersembahkan dengan baik memainkan peranan penting
dalam pemasaran bagi menarik perhatian pengguna. Peranan
reka bentuk dalam pemasaran terbahagi kepada tiga, iaitu:
• Memenuhi keperluan dan kehendak pengguna.
• Merupakan saluran komunikasi pengeluar

kepada pengguna.
• Mengukuhkan penjenamaan sesuatu produk.

Reka bentuk ialah
pengetahuan mengenai
penyusunan bahan
secara terancang untuk
menghasilkan
sesuatu produk yang
memberikan kesan
kepada kehidupan.

Imbas SemulaImbas Semula

Rajah 3.4  Peranan reka bentuk dalam pemasaran

Memenuhi keperluan
dan kehendak

pengguna

Merupakan saluran
komunikasi pengeluar

kepada pengguna

Mengukuhkan
penjenamaan sesuatu

produk

BAB 3   Reka Bentuk dalam Perniagaan

PB128

B
A

B
 3
Jadual 3.1 Beberapa reka bentuk fail yang dihasilkan melalui ciri fungsi produk

Reka
bentuk

fail

Fail poket Fail pengurusan Fail sijil

Fungsi Menyimpan helaian
tugasan

Menyimpan helaian
tugasan mengikut kategori

Menyimpan sijil-sijil dan
dokumen persendirian

Senaraikan sebanyak
mungkin produk yang
anda gunakan bagi
memudahkan urusan
seharian. Kemudian,
kategorikan produk
tersebut sama ada produk
tersebut merupakan
keperluan atau kehendak.

Cabar MindaCabar MindaKeperluan dan kehendak penggunaA

Produk yang dicipta ialah sesuatu yang boleh ditawarkan
kepada pengguna. Reka bentuk produk yang terdapat di
pasaran memainkan peranan bagi memenuhi keperluan dan
kehendak pengguna melalui ciri-ciri produk, iaitu:
• Fungsi produk
• Reka bentuk produk
• Kekuatan dan kelemahan produk
• Nilai produk
• Trend

Fungsi produk
Pengguna akan membeli dan menggunakan sesuatu produk
untuk memudahkan sesuatu urusan harian mereka. Pengguna
akan membuat pertimbangan sebelum membuat keputusan
untuk membeli sesuatu produk berdasarkan fungsi produk
tersebut. Jadual 3.1 menunjukkan beberapa reka bentuk fail
yang dihasilkan melalui ciri fungsi produk.

Antara kepentingan reka
bentuk ialah:
• Memenuhi kehendak

individu dan
masyarakat

• Memudahkan
urusan kerja melalui
pengubahsuaian

Imbas SemulaImbas Semula

Reka Bentuk sebagai Instrumen Pemasaran

129PB

B
A

B
 3
Peranan reka bentuk
memberikan penekanan
kepada beberapa
kelompok sasaran, iaitu
individu, masyarakat,
pengeluar dan negara.

Imbas SemulaImbas Semula

Rajah 3.5 Beberapa reka bentuk meja makan yang dihasilkan melalui ciri reka bentuk produk

Reka bentuk produk
Lazimnya, reka bentuk produk yang dapat memenuhi
keperluan dan kehendak pengguna akan mudah
dipasarkan. Namun, produk dengan reka bentuk
yang mempunyai nilai tambah seperti menarik, unik
dan selesa boleh mempengaruhi pasaran bagi produk
tersebut. Rajah 3.5 menunjukkan beberapa reka
bentuk meja makan yang dihasilkan melalui ciri reka
bentuk produk.

• Reka bentuk meja makan
yang ringkas

• Tidak memerlukan ruang
yang besar

• Reka bentuk meja
makan yang eksklusif

• Memerlukan ruang
yang besar

Senaraikan perabot yang
ada di dalam pejabat, di
dalam kelas dan
di dalam rumah.
Kemudian, buat
perbandingan reka
bentuk perabot tersebut
walaupun mempunyai
fungsi yang sama.

Cabar MindaCabar Minda

BAB 3   Reka Bentuk dalam Perniagaan

PB130

B
A

B
 3
Kekuatan dan kelemahan produk
Sesuatu produk yang direka seharusnya mempunyai fungsi yang tersendiri. Prinsip reka
bentuk ialah perkara yang menjadi panduan kepada pengeluar untuk mencipta produk
bagi memenuhi keperluan dan kehendak pengguna. Pengguna harus mengetahui produk
yang diperlukan sama ada yang mementingkan kekuatan reka bentuk produk berbanding
fungsi atau mementingkan kekuatan fungsi berbanding reka bentuk produk. Rajah 3.6
menunjukkan beberapa reka bentuk produk yang dihasilkan melalui ciri kekuatan dan
kelemahan produk.

Kekuatan:
Fungsi kipas mempunyai kuasa putaran
angin yang kuat dan laju
Kelemahan:
Reka bentuk kipas yang kurang menarik

Kekuatan:
Fungsi balang makanan yang kedap
udara membolehkan makanan yang
disimpan tahan lebih lama
Kelemahan:
Reka bentuk balang makanan yang
kurang menarik

Kekuatan:
Reka bentuk kipas yang menarik
Kelemahan:
Fungsi kipas mempunyai kuasa
putaran angin yang perlahan

Kekuatan:
Reka bentuk balang makanan
yang menarik
Kelemahan:
Fungsi balang makanan yang tidak
kedap udara menyebabkan makanan
yang disimpan mudah rosak

Rajah 3.6 Beberapa reka bentuk produk yang dihasilkan melalui ciri kekuatan
dan kelemahan produk

Reka bentuk kipas

Reka bentuk balang makanan

Reka Bentuk sebagai Instrumen Pemasaran

131PB

B
A

B
 3
Reka bentuk radio yang
tidak boleh menyokong
aplikasi Internet

Nilai produk
Nilai produk bagi pengguna lazimnya wujud berdasarkan
keperluan dan kehendak pengguna. Nilai terhadap sesuatu
produk dan perkhidmatan akan diperoleh apabila pengguna
mendapat faedah daripada penggunaannya. Rajah 3.7
menunjukkan beberapa reka bentuk produk yang dihasilkan
melalui ciri nilai produk.

Senaraikan beberapa
contoh nilai produk
berdasarkan keperluan
dan kehendak pengguna.

Cabar MindaCabar Minda

Reka bentuk radio
yang boleh menyokong
aplikasi Internet

Reka bentuk kerusi pada
perkhidmatan penerbangan yang
ditawarkan kepada pengguna
yang memilih Kelas Perniagaan

Reka bentuk kerusi pada
perkhidmatan penerbangan yang
ditawarkan kepada pengguna
yang memilih Kelas Ekonomi

Rajah 3.7 Beberapa reka bentuk produk yang dihasilkan melalui ciri nilai produk

Nilai barang

Nilai perkhidmatan

BAB 3   Reka Bentuk dalam Perniagaan

PB132

B
A

B
 3
Trend
Trend ditentukan oleh permintaan dan penawaran ke atas
sesuatu produk, perkhidmatan, gaya hidup, teknologi dan
sebagainya. Trend berlaku dalam tempoh tertentu dan
berakhir apabila berlakunya perubahan trend yang lain.
Rajah 3.8 menunjukkan beberapa reka bentuk produk yang
dihasilkan melalui ciri trend.

Teknologi: Telefon bimbit

Berhemat ketika
membeli-belah. Belilah
barangan mengikut
keperluan.

Nilai Murni

Berfungsi untuk
menerima panggilan
masuk dan keluar sahaja.

Pakaian wanita yang
digunakan pada
tahun 1950-an di
Asia Tenggara.

Seterusnya, kefungsian
telefon ditambah dengan
khidmat pesanan ringkas.

Pakaian wanita yang telah diubah
suai mengikut perkembangsan
semasa, tetapi masih mencirikan
budaya Asia Tenggara.

Kini, telefon pintar mempunyai
kemudahan Internet dan
pelbagai aplikasi menjadi trend.

Kini, pakaian wanita moden
yang menjadi trend tetapi
masih mencirikan budaya
Asia Tenggara.

Rajah 3.8 Beberapa reka bentuk produk yang dihasilkan melalui ciri trend

Menu

Fesyen: Pakaian

Reka Bentuk sebagai Instrumen Pemasaran

133PB

B
A

B
 3
Saluran komunikasi pengeluar kepada penggunaB
Komunikasi ialah proses untuk menyampaikan maklumat dan perihal mengenai produk
dan perkhidmatan. Komunikasi berlaku antara dua pihak, iaitu pengeluar dan pengguna.
Reka bentuk sesuatu produk memainkan peranan yang penting sebagai saluran
komunikasi kepada pengguna untuk membeli sesuatu produk.

Setiap produk mempunyai pengenalan diri sebagai identiti. Pengenalan diri sesuatu
produk adalah penting untuk menarik minat pengguna baharu dan mengekalkan
pelanggan yang sedia ada. Pengenalan diri yang dikenali sebagai platform DNA boleh
ditonjolkan pada reka bentuk produk melalui penjenamaan, kesetiaan, boleh diingat,
dikenali dan kebolehpercayaan kepada jenama.

Pengenalan diri produk

Penjenamaan Boleh diingatKesetiaan Dikenali
Kebolehpercayaan

kepada jenama

Rajah 3.9 Jenis-jenis pengenalan diri produk

Penjenamaan
Penjenamaan (branding) menurut Kamus Dewan Edisi Keempat bermaksud pemberian
jenama kepada sesuatu barang yang dihasilkan. Penjenamaan menyampaikan maklumat
berkenaan kualiti keluaran dengan menggunakan simbol yang tertentu. Simbol terdiri
daripada nama, lambang, reka bentuk atau kombinasi kesemuanya bagi menjadikan
simbol tersebut berbeza daripada yang lain. Terdapat beberapa jenis penjenamaan
produk, iaitu melalui bentuk nama (brand name), bentuk cap (brand mark), bentuk cap
dagangan (trademark) dan bentuk persendirian (trade character).

Gambar foto 3.2 Contoh produk melalui penjenamaan

BAB 3   Reka Bentuk dalam Perniagaan

PB134

B
A

B
 3
Penjenamaan produk

Bentuk nama
(Brand name)

• Mengandungi
nombor, perkataan
atau huruf yang boleh
disebut.

Contoh:

Bentuk cap
(Brand mark)

• Menggunakan bentuk
simbol, reka bentuk
warna atau huruf
yang unik.

Contoh:

Bentuk cap dagangan
(Trademark)

• Cap dagangan dalam bentuk
perkataan, logo, gambar,
nama, huruf, nombor atau
kombinasi kesemuanya yang
mempunyai simbol TM, atau
® atau ©.

Contoh:

Bentuk persendirian
(Trade character)

• Menonjolkan individu
yang merupakan
pelopor bagi sesuatu
produk tertentu.

Contoh:

Rajah 3.10 Jenis penjenamaan produk

Namakan satu produk
yang anda kenali
dan nyatakan jenis
penjenamaan bagi
produk tersebut.

Cabar MindaCabar Minda

Tanda untuk
trademark dan masih
belum didaftarkan.

Jenama yang telah
mendapat kelulusan

pendaftaran, mengikut
undang-undang untuk
digunakan oleh penjual

secara eksklusif.

Hak cipta sesuatu
produk.

Info Info BestariBestari

TM

Reka Bentuk sebagai Instrumen Pemasaran

135PB

B
A

B
 3
Kesetiaan
Kesetiaan pengguna ialah pilihan pengguna untuk
terus kekal dengan produk dan jenama tertentu.
Untuk terus kekal terhadap sesuatu jenama,
pengguna akan memilih kredibiliti, kualiti, reka
bentuk terkini, selamat dan harga yang kompetitif.

Dikenali
Reka bentuk produk dapat menguasai
pasaran kerana telah dikenali oleh
pengguna. Lazimnya, produk telah lama
berada di pasaran dan boleh dikenali
walaupun hanya melalui bentuk
fizikalnya sahaja.

Kebolehpercayaan kepada jenama
Pengguna akan memilih produk yang mempunyai
jenama yang boleh dipercayai dan mempunyai
ciri-ciri yang terbaik dari segi kualiti, fungsi, jaminan
keselamatan dan reka bentuk. Ciri-ciri tersebut yang
ada pada sesuatu produk menyebabkan pengguna
mempercayai dan seterusnya memilih produk tersebut
bagi memenuhi keperluan dan kehendak mereka.

Beli dan sokonglah
barangan buatan Malaysia.

Nilai MurniBoleh ingat
Reka bentuk dapat
menguasai pasaran
kerana produk yang
mempunyai identiti
boleh diingat oleh pengguna. Identiti tersebut
merangkumi fungsi, warna atau bentuk fizikal.

BAB 3   Reka Bentuk dalam Perniagaan

PB136

B
A

B
 3
Pengukuhan penjenamaan sesuatu produkC

Salah satu cara untuk meningkatkan kualiti produk, perkhidmatan dan keuntungan
adalah dengan melibatkan kegiatan rakan strategik. Gabungan daripada pengeluar
produk dan perkhidmatan yang berbeza memberikan kesan kepada pengukuhan jenama
dan pengurangan kos. Selain itu, reka bentuk dari segi jenama, pemasaran, sumber luar,
perlesenan dan agihan daripada rakan usaha sama dapat digunakan. Terdapat dua jenis
pengukuhan penjenamaan melalui rakan strategik, iaitu:
• Rakan perkongsian teknologi dan produk
• Rakan strategik perniagaan

Rakan perkongsian teknologi dan produk
Rangkaian perkongsian teknologi dan produk bermaksud gabungan teknologi dan produk
daripada pengeluar yang berlainan digabungkan untuk menghasilkan reka bentuk produk
baharu. Gabungan ini akan memberikan keuntungan kepada kedua-dua belah pihak.
Contohnya, perjanjian rakan perkongsian teknologi dan produk antara DRB-Hicom Bhd.
(DRB-Hicom) dan Zhejiang Geely Holding Group (Geely) pada tahun 2017.

Geely ialah syarikat pengeluar automotif terbaik di China dan antara yang terbaik di
dunia. Manakala, DRB-Hicom Bhd. ialah syarikat Malaysia yang terlibat dalam industri
pembuatan, pemasangan dan pengedaran automotif. Sebelum ini, Proton pernah
membuat perkongsian teknologi dan produk dengan menggunakan teknologi daripada
jenama Mitsubishi dan Honda. Perkongsian teknologi dan produk bersama Mitsubishi
menghasilkan reka bentuk Proton Inspira. Manakala, bersama Honda menghasilkan
reka bentuk Proton Perdana.

Gambar foto 3.3 Perkongsian teknologi
jenama Mitsubishi
dengan Proton

Gambar foto 3.4 Perkongsian teknologi jenama
Honda dengan Proton

XYZ 123

XY 123

Reka Bentuk sebagai Instrumen Pemasaran

137PB

B
A

B
 3
Praktis Formatif

Rakan strategik perniagaan
Penjenamaan boleh diperkukuhkan dengan mengadakan rakan strategik perniagaan.
Hal ini dapat mewujudkan kerjasama dengan rakan niaga strategik yang berdaya maju,
berpengalaman dan menguntungkan kedua-dua belah pihak.

Contohnya, Motosikal dan Enjin Nasional Sdn. Bhd. atau dikenali sebagai ‘MODENAS’,
selaku sebuah jenama pengeluar motosikal tempatan yang menghasilkan pelbagai model
motosikal. Bagi memperkukuh penjenamaan, ‘MODENAS’ mengeluarkan enam model
terbaharu, iaitu skuter dan streetbike, hasil kerjasama dengan dua rakan strategik
perniagaan, iaitu KYMCO dari Korea dan BAJAJ Auto dari India. Modus operandi
‘MODENAS’ adalah dengan mengambil model yang sedia ada daripada rakan strategik
perniagaan, menjenamakan semula dan memasarkan di negara ini.

Gambar foto 3.5 Contoh reka bentuk produk yang dihasilkan melalui rakan strategik perniagaan

1. Bahagikan murid-murid kepada beberapa kumpulan.
2. Berikan setiap kumpulan gambar foto dua produk yang sama jenis tetapi berlainan jenama.
3. Secara berkumpulan, bandingkan peranan reka bentuk dalam mempengaruhi pemasaran

kedua-dua produk berkenaan.
4. Tuliskan perbandingan dalam bentuk peta i-THINK dan tampalkan di stesen masing-masing.
5. Kemudian, setiap ahli kumpulan bergerak ke stesen yang lain selama 5 hingga 7 minit.

Rekod dan bincangkan maklumat daripada peta i-THINK di setiap stesen yang lain.

Kreativiti dan
Inovasi

MKE
PAK-21

Gallery
Walk

Aktiviti Memahami peranan reka bentuk dalam
mempengaruhi pemasaran produk

1. Senaraikan peranan reka bentuk dalam pemasaran.
2. Nyatakan dua contoh nilai produk bagi pengguna.
3. Senaraikan lima jenis pengenalan diri produk bagi pengguna.

BAB 3   Reka Bentuk dalam Perniagaan

PB138

B
A

B
 3
3.1.3 Mengenal Pasti Kaedah Reka Bentuk Pengiklanan

Bagi memasarkan produk kepada pengguna, promosi perlu
dilakukan bagi menyaingi produk-produk yang sedia ada di
pasaran. Promosi penting untuk memperkenalkan sesuatu
produk kepada pengguna. Jenis promosi yang digunakan
bergantung kepada jenis produk, pengguna sasaran, luas
pasaran dan sebagainya. Pengiklanan merupakan salah satu
daripada jenis promosi yang biasa digunakan oleh pengeluar
bagi memasarkan produk mereka.

Pengiklanan bermaksud sebarang bentuk persembahan
atau komunikasi berbayar, bersifat tidak peribadi dan
ditujukan kepada golongan sasaran. Pengiklanan bertujuan untuk mempromosikan,
memperkenalkan, meningkatkan atau melariskan jualan sesuatu produk, perkhidmatan
atau idea penaja yang tertentu.

Kaedah reka bentuk pengiklananA

Reka bentuk pengiklanan ialah karya dalam bentuk audio dan visual yang dicipta serta
disusun untuk digunakan dalam iklan dengan tujuan untuk memasarkan produk. Bagi
memastikan sesuatu pengiklanan berkesan, pengeluar perlu mengetahui kaedah reka
bentuk pengiklanan yang terbaik untuk memasarkan sesuatu produk. Kaedah reka bentuk
pengiklanan ialah cara maklumat tentang sesuatu produk disampaikan oleh pengeluar
kepada pengguna. Rajah 3.11 menunjukkan kaedah dalam reka bentuk pengiklanan.

Terdapat empat jenis
promosi, iaitu:
1. Pengiklanan
2. Promosi jualan
3. Jualan langsung
4. Publisiti

Info Info BestariBestari

Rajah 3.11 Kaedah reka bentuk pengiklanan

Penyampaian fakta

Demonstrasi

Kiasan atau ibarat

Matlamat produk

Perbandingan

Kenyataan merangsang

Gambar pegun

Kaedah
reka bentuk
pengiklanan

Reka Bentuk sebagai Instrumen Pemasaran

139PB

B
A

B
 3
Matlamat produk
Iklan menggunakan maklumat produk yang terperinci
dan lengkap untuk memperkenalkan produk kepada
pengguna. Pengeluar lazimnya menggunakan kaedah reka
bentuk pengiklanan ini bagi memperkenalkan ciri-ciri atau
keistimewaan produk yang dapat memenuhi keperluan
dan kehendak pengguna.

Penyampaian fakta
Iklan menyampaikan fakta secara tepat
mengenai produk kepada pengguna.
Lazimnya, fakta yang disampaikan
berkaitan fungsi yang memerlukan
bantuan teknikal dari segi penggunaan
dan pengendalian produk.

Kaedah reka bentuk
pengiklanan bagi
matlamat produk dan
penyampaian fakta
merupakan jenis bagi
iklan penerangan. Iklan
penerangan ialah iklan
yang menyampaikan
maklumat atau
penerangan kepada
orang ramai berkenaan
sesuatu produk tanpa
unsur pujukan.

Info Info BestariBestari

Deep-fry

YogurtPre-set

BAB 3   Reka Bentuk dalam Perniagaan

PB140

B
A

B
 3
Demonstrasi
Iklan menunjukkan
kelebihan dan cara
pengendalian produk
dalam keadaan yang
sebenar. Lazimnya, kaedah
iklan ini disampaikan
melalui rakaman yang
ditayangkan di media
massa atau secara langsung
di hadapan pengguna.

Perbandingan
Iklan menggunakan
perbandingan antara produk baharu dengan
produk yang telah lama berada di pasaran.
Perbandingan boleh dibuat berdasarkan kualiti,
masa, reka bentuk, rasa dan fungsi berbanding
produk lain.

Kenyataan merangsang
Iklan menggunakan kenyataan
merangsang supaya pelanggan berfikir
dan tertarik dengan produk. Iklan ini
biasanya digunakan untuk memujuk
pengguna membeli produk tersebut.

Kiasan atau ibarat
Iklan menggunakan kiasan atau ibarat
bertujuan untuk menegaskan kelebihan
yang akan diperoleh pengguna sekiranya
menggunakan produk mereka. Iklan ini
boleh mempengaruhi pengguna
secara psikologi.

XY

Kaedah reka bentuk
pengiklanan bagi
demonstrasi,
perbandingan, kiasan
atau ibarat dan
kenyataan merangsang
merupakan jenis bagi
iklan memujuk. Iklan
memujuk ialah iklan
yang menonjolkan
kelebihan sesuatu
produk dengan tujuan
untuk memujuk dan
mempengaruhi para
pengguna supaya
membeli produk
tersebut.

Info Info BestariBestari

Reka Bentuk sebagai Instrumen Pemasaran

141PB

B
A

B
 3
Gambar pegun
Iklan menggunakan gambar pegun sebagai titik fokus atau
tumpuan pada bahagian tertentu produk. Iklan lazimnya
dipaparkan dalam media cetak.

Kaedah reka bentuk
pengiklanan bagi gambar
pegun merupakan jenis
bagi iklan mengingat.
Iklan mengingat ialah
iklan yang mengingatkan
pengguna tentang
sesuatu produk agar
pengguna peka dengan
kewujudan produk
tersebut.

Info Info BestariBestari

BAB 3   Reka Bentuk dalam Perniagaan

PB142

B
A

B
 3
Brosur, helaian edaran dan katalog
• Brosur ialah kepingan kertas berlipat

yang dicetak dengan maklumat
terperinci mengenai sesuatu produk.

• Helaian edaran ialah kepingan kertas
yang mengandungi maklumat produk.

• Katalog ialah lembaran yang
mengandungi maklumat secara
terperinci dan diedarkan oleh agen
syarikat yang mengeluarkan produk
tersebut untuk disampaikan
kepada pengguna.

Surat khabar dan majalah
• Terdapat tiga jenis iklan di dalam

surat khabar, iaitu iklan kecil, iklan
muka surat dan iklan ruangan.

• Setiap jenis majalah yang berada
di pasaran mempunyai kumpulan
sasaran tertentu.

Media pengiklananB

Media pengiklanan ialah saluran, cara, atau perantaraan yang digunakan untuk
menyampaikan iklan kepada pengguna. Setiap pengeluar atau peniaga akan
menggunakan cara tersendiri dengan memilih kaedah pengiklanan yang sesuai untuk
memasarkan produk atau perkhidmatan mereka. Media pengiklanan boleh disampaikan
melalui media massa, iaitu media cetak, media elektronik dan media sosial.

Media cetak
Media cetak sering menjadi pilihan pengeluar sebagai saluran pengiklanan. Hal ini
demikian kerana pengiklanan media cetak sesuai untuk pelbagai jenis produk dan
pelbagai peringkat umur. Pengiklanan melalui media cetak dilakukan melalui
surat khabar, majalah, brosur, katalog, poster dan lain-lain.

Reka Bentuk sebagai Instrumen Pemasaran

143PB

B
A

B
 3
Media elektronik
Pengiklanan melalui media elektronik merupakan salah satu pengiklanan yang mendapat
sambutan dalam kalangan pengeluar. Cara ini merupakan cara yang paling menarik
dan berkesan bagi mempromosikan barang atau perkhidmatan. Media elektronik
menggunakan lakonan, gambar, perkataan, suara dan muzik untuk menjadikan iklan
tersebut lebih menarik. Iklan jenis ini disampaikan melalui alat komunikasi massa seperti
televisyen, radio dan papan digital.

Radio
• Radio menyampaikan iklan

menerusi audio. Iklan di radio
lazimnya diselitkan ketika
rancangan radio ke udara dan
pengguna pula akan mendengar
semasa memandu atau bersantai
di rumah.

Papan digital
• Papan digital merupakan salah satu

produk hasil evolusi media elektronik
terkini. Keunikan papan digital
mampu menyampaikan maklumat
penting kepada kumpulan sasaran
dari semasa ke semasa.

Televisyen
• Televisyen menyampaikan

iklan melalui visual dan audio,
dengan unsur-unsur kreativiti
yang tinggi, penuh aksi,
berwarna-warni dan menarik.

BAB 3   Reka Bentuk dalam Perniagaan

PB144

B
A

B
 3
Media sosial
Pengiklanan melalui media sosial merupakan salah satu
strategi pemasaran yang amat berkesan. Kemudahan
Internet di hujung jari membolehkan pengeluar
menggunakan media sosial sebagai platform untuk
memperkenalkan produk mereka di serata dunia. Antara
aplikasi media sosial yang sering digunakan ialah
Facebook, Instagram, blog dan lain-lain.

Beretika dalam
penggunaan bahasa dan
muat naik gambar di
media sosial.

Nilai Murni

KAFEYAHANANA

G E R A I  ,
K A F E  R A F F L E S I A

Lemang sushi sejuk beku.
Rasanya enak dan mudah
disediakan. Hanya perlu
kukus selama 15-20 minit
sebelum dihidang. Berikut
adalah senarai harga
lemang sushi.

Songket sulam kasih

Tenun penuh
4 meter bidang 45 inci
Tidak perlu lining
Tidak perlu dry cleaning
Sesuai dipakai dalam semua majlis

Jangan fikir lama-lama. Dapatkan
songket ini sebelum kehabisan stok.

Berminat, hubungi saya.

xxx.blogspot.com

1 set balang kuih bersaiz 500 ml
RM150 termasuk kos penghantaran

Reka Bentuk sebagai Instrumen Pemasaran

145PB

B
A

B
 3
Luas pasaran
Luas pasaran sesuatu produk akan mempengaruhi jenis media yang
akan dipilih. Jika produk bertujuan untuk dipasarkan ke seluruh
negara, maka penggunaan media pengiklanan yang mempunyai
liputan meluas seperti radio, televisyen, papan digital dan media
sosial adalah paling tepat.

Faktor pemilihan media pengiklananC
Selain mengetahui kaedah reka bentuk pengiklanan, pengeluar perlu mengetahui
beberapa faktor semasa memilih media pengiklanan yang sesuai untuk produk mereka.
Proses ini penting bagi memastikan maklumat produk sampai kepada sasaran pengguna
yang betul. Faktor yang perlu dipertimbangkan apabila memilih media pengiklanan ialah
jenis dan sifat produk, kos pengiklanan, luas pasaran, sasaran pengguna dan
saiz perniagaan.

Jenis dan sifat produk
Setiap produk yang akan diiklankan perlu sesuai dengan media
pengiklanannya. Contohnya, produk yang memerlukan tunjuk cara dan
khidmat nasihat tentang cara penggunaan dan penjagaan, sesuai diiklankan
melalui media elektronik atau media sosial yang berunsurkan demonstrasi.
Produk barangan makanan, pakaian atau buku pula sesuai diiklankan sama
ada melalui media cetak, media elektronik atau media sosial.

Kos pengiklanan
Pengeluar perlu mengetahui jumlah keseluruhan kos pengiklanan
yang dipilih supaya sesuai dengan kemampuan dan saiz operasi
perniagaan mereka. Contohnya, perniagaan yang bersaiz
kecil perlu memilih media yang berkos rendah, tetapi boleh
memberikan pulangan yang menguntungkan seperti media sosial
dan media cetak, iaitu brosur dan helaian edaran.

BAB 3   Reka Bentuk dalam Perniagaan

147146

B
A

B
 3
Saiz perniagaan
Pengeluar yang mempunyai perniagaan bersaiz besar mampu memilih media
pengiklanan yang lebih berkesan dan mahal seperti media elektronik, iaitu
televisyen dan papan digital, berbanding dengan perniagaan yang bersaiz kecil.

Sasaran pengguna
Pengeluar perlu memastikan media pengiklanan yang betul untuk
menyampaikan maklumat kepada kumpulan sasarannya. Contohnya, alat
solek dan pakaian wanita sesuai diiklankan di media sosial dan media cetak
seperti majalah wanita. Manakala, barangan yang berkaitan dengan sukan,
sesuai diiklankan melalui media sosial dan media cetak seperti majalah
sukan. Barangan permainan yang disasarkan kepada kanak-kanak pula
sesuai diiklankan di media sosial dan media elektronik seperti televisyen.

1. Guru mengedarkan pelbagai contoh iklan produk kepada semua murid.
2. Semua murid perlu bergerak dan mencari iklan yang mempunyai kaedah reka bentuk

pengiklanan yang sama.
3. Murid akan berkumpul dan berbincang bersama-sama ahli kumpulan untuk menganalisis

kaedah reka bentuk pengiklanan yang mereka peroleh.
4. Kemudian, wakil daripada setiap kumpulan perlu mencatatkan hasil perbincangan dan

tampal hasil kerja di bahagian ruangan kelas untuk dilihat oleh kumpulan lain.

Aktiviti  Mengenal pasti kaedah reka bentuk
pengiklanan produk

Praktis Formatif

1. Senaraikan tiga jenis media pengiklanan yang sering digunakan dalam pemasaran.
2. Senaraikan tiga kaedah reka bentuk pengiklanan produk yang digunakan oleh pengeluar

dan nyatakan contoh iklan bagi setiap kaedah yang anda senaraikan.

PAK-21
Mix and
Match

Reka Bentuk sebagai Instrumen Pemasaran

147146

B
A

B
 3
3.1.4 Memilih Kaedah Reka Bentuk Pengiklanan yang Sesuai untuk
Memasarkan Produk yang Dihasilkan

Setiap pengeluar akan berusaha untuk memastikan
produk yang telah dihasilkan mampu bersaing di pasaran.
Pemilihan kaedah reka bentuk pengiklanan yang sesuai perlu
diberikan perhatian bagi memastikan maklumat sampai
kepada pengguna. Bagi jenama atau produk yang baharu,
pengiklanan penting untuk menghasilkan reka bentuk imej
baharu yang tersendiri. Hal ini demikian kerana produk
tersebut dapat dibezakan dengan produk pesaing yang lain.

Penggilap Kasut MagikA

Jadual 3.2 Contoh jadual pemilihan kaedah reka bentuk pengiklanan bagi produk
Penggilap Kasut Magik

No. Kaedah Penerangan Justifikasi

1 Kenyataan merangsang Kaedah ini dipilih untuk
menarik minat pengguna
untuk mengetahui dengan
lebih lanjut tentang produk.

Slogan ‘Berkilat Tanpa
Penat’ menyebabkan
pengguna tertarik untuk
mengetahui lebih lanjut
tentang produk Penggilap
Kasut Magik.

2 Matlamat produk Kaedah ini dipilih untuk
memberitahu pengguna
matlamat produk yang
dihasilkan.

Menyatakan fungsi atau
matlamat Penggilap Kasut
Magik yang boleh membantu
pengguna menggilap kasut
dengan cepat dan juga
membersihkan kasut.

3 Penyampaian fakta Kaedah ini dipilih untuk
menyampaikan fakta tentang
produk dengan tepat kepada
pengguna.

Maklumat mengenai cara
penggunaan dan kelebihan
produk Penggilap Kasut Magik
dapat disampaikan dengan
lebih jelas.

Elemen dan prinsip reka
bentuk diaplikasikan
untuk menghasilkan
reka bentuk pengiklanan
yang berkesan.

Imbas SemulaImbas Semula

BAB 3   Reka Bentuk dalam Perniagaan

149148

B
A

B
 3
Rajah 3.12 Reka Bentuk Iklan 1

Percambahan idea

Reka Bentuk sebagai Instrumen Pemasaran

149148

Penyampaian fakta
melalui ilustrasi yang
menunjukkan cara
menggunakan produk
dalam situasi sebenar.

Matlamat produk
disampaikan melalui
tajuk yang membantu
ilustrasi.

Kenyataan merangsang
yang bertujuan menarik
dan memujuk pengguna.

Kenyataan merangsang
melalui slogan yang
menarik perhatian
(catchy) pengguna.

Warna latar belakang
yang sesuai dan
dapat menonjolkan
produk.

B
A

B
 3
Rajah 3.13 Reka Bentuk Iklan 2

BAB 3   Reka Bentuk dalam Perniagaan

151150

Kenyataan merangsang
yang bertujuan menarik
minat pengguna.

Matlamat produk
disampaikan melalui
tajuk yang dapat
membantu ilustrasi.

Warna pada latar
belakang yang
sesuai dan dapat
menonjolkan produk.

Maklumat yang
lengkap mengenai
tarikh dan lokasi
demonstrasi produk.

Kenyataan merangsang yang
bertujuan menarik minat
dan memujuk pengguna.

B
A

B
 3
Rajah 3.14 Reka Bentuk Iklan 3

Reka Bentuk sebagai Instrumen Pemasaran

151150

Warna pada latar
belakang yang
sesuai dan dapat
menonjolkan produk.

Penyampaian fakta
melalui penggunaan
simbol.

Matlamat produk
disampaikan melalui
tajuk yang dapat
membantu ilustrasi.

Penyampaian fakta melalui
gambar foto kasut dan
produk sebagai objek
utama dalam reka bentuk.

Kenyataan merangsang yang
bertujuan menarik minat
dan memujuk pengguna.

B
A

B
 3
Pengagih Makanan Ikan AutomatikB

Jadual 3.3 Contoh jadual pemilihan kaedah reka bentuk pengiklanan bagi produk
Pengagih Makanan Ikan Automatik

No. Kaedah Penerangan Justifikasi

1 Kiasan atau ibarat Kaedah ini dipilih untuk
menarik minat pengguna
untuk mengetahui dengan
lebih jelas tentang produk.

Penggunaan gambar foto pada
latar belakang sebagai kiasan
atau ibarat menyebabkan
pengguna tertarik untuk
mengetahui keistimewaan
produk Pengagih Makanan
Ikan Automatik.

2 Perbandingan Kaedah ini dipilih untuk
membuatkan pengguna
menilai kelebihan dan
keistimewaan produk.

Memaparkan perbezaan
gambar foto di antara tapak
semaian, akuarium dan
produk Pengagih Makanan
Ikan Automatik.

3 Penyampaian fakta Kaedah ini dipilih untuk
menyampaikan fakta tentang
produk dengan tepat kepada
pengguna.

Memaparkan
bahagian-bahagian dan cara
produk Pengagih Makanan
Ikan Automatik berfungsi.

BAB 3   Reka Bentuk dalam Perniagaan

153152

B
A

B
 3
Rajah 3.15 Reka Bentuk Iklan 1

Percambahan idea

Reka Bentuk sebagai Instrumen Pemasaran

153152

Kiasan atau ibarat melalui gambar foto
pada latar belakang yang bertujuan
menarik perhatian pengguna.

Slogan yang bertujuan
menarik minat pengguna.

Matlamat produk disampaikan
melalui tajuk yang dapat
membantu ilustrasi.

B
A

B
 3
Rajah 3.16 Reka Bentuk Iklan 2

BAB 3   Reka Bentuk dalam Perniagaan

155154

Warna pada latar belakang
yang sesuai dan dapat
menonjolkan produk.

Kenyataan merangsang
yang bertujuan menarik
dan memujuk pengguna.

Perbandingan dijelaskan melalui gambar
foto pada ilustrasi yang menunjukkan
kelebihan produk kepada pengguna.

Matlamat produk disampaikan
melalui tajuk yang dapat
membantu ilustrasi.

B
A

B
 3

Slogan yang bertujuan
menarik minat pengguna.
Rajah 3.17 Reka Bentuk Iklan 3

Reka Bentuk sebagai Instrumen Pemasaran

155154

Warna pada latar belakang
yang sesuai dan dapat
menonjolkan produk.

Matlamat produk disampaikan
melalui tajuk yang dapat
membantu ilustrasi.

Penyampaian fakta melalui
penggunaan simbol.

Slogan yang bertujuan
menarik minat pengguna.

B
A

B
 3
Beg JeanC

Jadual 3.4 Contoh jadual pemilihan kaedah reka bentuk pengiklanan bagi produk
Beg Jean

No. Kaedah Penerangan Justifikasi

1 Kenyataan
merangsang

Kaedah ini dipilih untuk
menarik minat pengguna
untuk mengetahui dengan
lebih lanjut tentang produk.

Penggunaan perkataan ‘WOW,
murah, menarik, menawan’
sebagai ilustrasi menyebabkan
pengguna tertarik untuk
mengetahui dan ingin
memiliki produk Beg Jean.

2 Gambar pegun Kaedah ini dipilih untuk
menunjukkan kepada
pengguna tentang reka
bentuk produk.

Gambar foto beg yang
dipaparkan dalam
iklan bertujuan untuk
memperkenalkan produk
Beg Jean kepada pengguna.

3 Penyampaian fakta Kaedah ini dipilih untuk
menyampaikan fakta tentang
produk dengan tepat kepada
pengguna.

Maklumat atau fakta
mengenai kelebihan produk
Beg Jean dapat disampaikan
dengan lebih jelas.

BAB 3   Reka Bentuk dalam Perniagaan

157156

B
A

B
 3
Rajah 3.18 Reka Bentuk Iklan 1

Percambahan idea

Reka Bentuk sebagai Instrumen Pemasaran

157156

Penyampaian fakta melalui
maklumat yang menyatakan
kelebihan produk.

Penyampaian fakta melalui
gambar foto yang menunjukkan
cara untuk menggunakan
produk dalam situasi sebenar.

Kenyataan merangsang melalui
penggunaan perkataan sebagai
ilustrasi yang bertujuan menarik
minat pengguna.

B
A

B
 3

Kenyataan merangsang
yang bertujuan menarik dan
memujuk pengguna.

Maklumat untuk
dihubungi oleh
pengguna.
1. Bahagikan murid kepada beberapa kumpulan.
2. Setiap kumpulan akan memilih satu produk yang terdapat di pasaran.
3. Setiap kumpulan perlu berbincang bersama-sama ahli kumpulan untuk

memilih kaedah reka bentuk pengiklanan yang sesuai digunakan sekiranya mereka
memasarkan produk tersebut.

4. Seterusnya, wakil daripada setiap kumpulan perlu mencatatkan hasil perbincangan dan
bentangkan di hadapan kelas.

Kreativiti dan
Inovasi

MKE

Aktiviti  Memilih kaedah reka bentuk pengiklanan yang sesuai
untuk memasarkan produk

Rajah 3.19 Reka Bentuk Iklan 2

BAB 3   Reka Bentuk dalam Perniagaan

159158

Matlamat produk
disampaikan melalui
tajuk yang membantu
ilustrasi.

Gambar pegun
disampaikan melalui
gambar foto pada
ilustrasi yang
bertujuan untuk
memperkenalkan
produk kepada
pengguna.

Penyampaian fakta
melalui maklumat
yang menyatakan
kelebihan produk.

Warna latar belakang
yang sesuai dan dapat
menonjolkan produk.

B
A

B
 3

Maklumat untuk
dihubungi oleh
pengguna.
Rajah 3.20 Reka Bentuk Iklan 3

Praktis Formatif

1. Adakah sesuatu produk hanya boleh menggunakan satu kaedah reka bentuk pengiklanan
sahaja? Berikan penjelasan anda.

Reka Bentuk sebagai Instrumen Pemasaran

159158

Maklumat untuk
dihubungi oleh
pengguna.

Matlamat produk
disampaikan melalui
tajuk yang membantu
ilustrasi.

Penyampaian fakta
melalui maklumat
yang menyatakan
kelebihan produk.

Warna latar belakang
yang sesuai dan dapat
menonjolkan produk.

B
A

B
 3
Kreatif

• Mengaplikasikan prinsip reka bentuk
yang berkesan.

• Gabungan ilustrasi dan perkataan menghasilkan daya
penarik yang memberikan kesan psikologi kepada
pengguna seperti tertarik, teruja, ingin mencuba dan
ingin memiliki produk yang diiklankan. Contohnya,
iklan yang menunjukkan kekuatan gigi apabila
menggunakan sesuatu produk ubat gigi.

Mesej yang jelas

• Mesej yang hendak disampaikan
kepada pengguna mestilah jelas
supaya pengguna sasaran lebih
tertarik dengan produk. Contohnya,
iklan produk keluaran ‘Dettol’ yang
memberikan perlindungan dan
kesegaran yang tahan lama.

Memberikan impak

• Mempunyai reka bentuk yang membuat
pengguna terpukau dan teruja untuk
mengetahui lebih lanjut tentang produk
yang diiklankan. Contohnya, iklan mengenai
semburan yang mampu membersihkan
kotoran pada pakaian.

3.1.5 Menganalisis Kaedah Reka Bentuk Pengiklanan yang Dipilih

Kaedah reka bentuk pengiklanan yang dipilih perlu dianalisis untuk menghasilkan reka
bentuk pengiklanan yang sesuai dengan produk. Analisis yang dilakukan perlu mengambil
kira ciri-ciri pengiklanan yang berkesan, seperti yang diterangkan pada Rajah 3.21.

builds strong teeth

BAB 3   Reka Bentuk dalam Perniagaan

161160

B
A

B
 3
Maklumat yang tepat

• Mempunyai maklumat yang tepat dan telus untuk
mendapatkan kepercayaan pengguna terhadap
produk. Contohnya, maklumat berkenaan khasiat
pengambilan beras perang.

Mudah diingati

• Gabungan ilustrasi, tema dan slogan
yang sesuai akan menghasilkan visual
yang menarik, mudah diingati dan
dikenali oleh pengguna.

Unsur unik dan tersendiri

• Unsur unik dan tersendiri amat penting
bagi iklan sesuatu produk untuk menarik
perhatian pengguna. Identiti sesuatu
produk akan lebih terserlah dengan adanya
unsur ini. Contohnya, logo bagi
‘Malaysia Airlines’ menggunakan bentuk
permainan tradisional, iaitu wau.

Rajah 3.21 Ciri-ciri pengiklanan yang berkesan

Malaysia BolehMalaysia Boleh

Reka Bentuk sebagai Instrumen Pemasaran

161160

B
A

B
 3
Reka Bentuk Iklan 1 Reka Bentuk Iklan 2 Reka Bentuk Iklan 3

Jadual 3.6 Analisis kaedah reka bentuk pengiklanan Pengagih Makanan Ikan Automatik

Ciri-ciri pengiklanan yang berkesan Reka Bentuk
Iklan 1

Reka Bentuk
Iklan 2

Reka Bentuk
Iklan 3

Kreatif 3 3 3

Memberikan impak 7 3 7

Mesej yang jelas 3 3 3

Maklumat yang tepat 7 3 7

Mudah diingati 3 3 7

Unsur unik dan tersendiri 3 3 7

Jumlah 4 6 2

Reka Bentuk Iklan 2 Reka Bentuk Iklan 3Reka Bentuk Iklan 1

BAB 3   Reka Bentuk dalam Perniagaan

163162

B
A

B
 3
Jadual 3.5 Analisis kaedah reka bentuk pengiklanan Penggilap Kasut Magik

Ciri-ciri pengiklanan yang berkesan Reka Bentuk
Iklan 1

Reka Bentuk
Iklan 2

Reka Bentuk
Iklan 3

Kreatif 3 7 3

Memberikan impak 3 7 7

Mesej yang jelas 3 3 3

Maklumat yang tepat 7 3 3

Mudah diingati 3 7 7

Unsur unik dan tersendiri 3 7 7

Jumlah 5 2 3

Reka Bentuk Iklan 1 Reka Bentuk Iklan 2 Reka Bentuk Iklan 3

Jadual 3.7 Analisis kaedah reka bentuk pengiklanan Beg Jean

Ciri-ciri pengiklanan yang berkesan Reka Bentuk
Iklan 1

Reka Bentuk
Iklan 2

Reka Bentuk
Iklan 3

Kreatif 3 3 3

Memberikan impak 7 7 3

Mesej yang jelas 3 3 3

Maklumat yang tepat 7 3 3

Mudah diingati 3 3 3

Unsur unik dan tersendiri 3 3 3

Jumlah 4 5 6

Reka Bentuk sebagai Instrumen Pemasaran

163162

B
A

B
 3
Praktis Formatif

3.1.6 Membuat Rumusan Kaedah Reka Bentuk Pengiklanan yang Sesuai
dengan Produk

Rumusan bagi kaedah reka bentuk pengiklanan yang dipilih perlu dilakukan agar
penambahbaikan dapat dilaksanakan sebelum reka bentuk pengiklanan dihasilkan.
Melalui analisis yang telah dilakukan, Rajah 3.22 menunjukkan contoh reka bentuk
pengiklanan yang sesuai untuk ketiga-tiga produk.

Rajah 3.22 Contoh reka bentuk pengiklanan yang telah dipilih

1. Namakan satu iklan yang menarik perhatian anda di televisyen. Buat jadual analisis
terhadap iklan tersebut.

2. Senaraikan tiga ciri-ciri pengiklanan yang berkesan.

1. Secara berkumpulan, bincangkan dan analisis kaedah reka bentuk pengiklanan
yang telah dipilih dengan menggunakan jadual analisis.

2. Setiap kumpulan perlu menyediakan jadual analisis dalam masa 15 minit.
Tampalkan jadual analisis kumpulan di sudut yang disediakan.

3. Seorang ahli kumpulan akan memberikan penerangan manakala ahli yang lain akan
bergerak ke setiap stesen untuk melihat bahan daripada kumpulan lain dalam masa
15 minit (lihat-bincang-catat).

4. Murid-murid berkumpul semula untuk memulakan sesi soal jawab (murid mencatat
perkara yang tidak difahami semasa sesi ‘Gallery Walk’ dan akan dikemukakan kepada
kumpulan yang membina jadual analisis).

Kreativiti dan
Inovasi

MKE

Aktiviti  Menganalisis kaedah reka bentuk pengiklanan yang
dipilih dengan menggunakan jadual analisis

PAK-21
Gallery
Walk

BAB 3   Reka Bentuk dalam Perniagaan

PB164

B
A

B
 3
Kreatif
Slogan yang menarik minat
pengguna

Cadangan penambahbaikan

Tiada

Memberikan impak
Reka letak tajuk kurang
memberikan impak

Cadangan penambahbaikan
Reka letak tajuk dibaiki agar
kelihatan lebih menarik

Mesej yang jelas
Kekurangan mesej yang jelas

Cadangan penambahbaikan

Mesej berkenaan kelebihan
produk perlu ditambah

Maklumat yang tepat
Tidak terdapat maklumat
tentang spesifikasi produk

Cadangan penambahbaikan

Tambahan maklumat seperti
bilangan bateri diperlukan.

Mudah diingati
Tiada ciri yang mudah diingati
oleh pengguna

Cadangan penambahbaikan

Perubahan pada reka bentuk
nama produk agar mudah
diingati oleh pengguna

Unsur unik dan
tersendiri

Penggunaan bahan untuk
menghasilkan produk daripada
kayu adalah mesra alam

Cadangan penambahbaikan

Tiada

Penggilap Kasut MagikA

Reka Bentuk sebagai Instrumen Pemasaran

165PB

B
A

B
 3
Kreatif
Reka bentuk yang
kurang kreatif

Cadangan penambahbaikan
Penekanan pada reka bentuk
latar belakang agar
tampak kreatif

Memberikan impak
Reka bentuk kurang
memberikan impak
Cadangan penambahbaikan
Penambahbaikan latar
belakang yang menunjukkan
jenis-jenis sayuran yang
boleh ditanam.

Mesej yang jelas
Kekurangan mesej yang jelas

Cadangan penambahbaikan
Mesej berkenaan kelebihan
produk perlu ditambah

Maklumat yang tepat
Kekurangan maklumat
tentang kaedah pemasangan
produk

Cadangan penambahbaikan
Tambahan maklumat tentang
kaedah pemasangan produk
dan jenis-jenis tanaman
yang sesuai

Mudah diingati
Tiada ciri yang mudah
diingati oleh pengguna

Cadangan penambahbaikan
Perubahan kepada reka
bentuk dan warna agar
mudah diingati oleh
pengguna

Unsur unik dan
tersendiri

Kekurangan unsur unik
dan tersendiri

Cadangan penambahbaikan
Perubahan kepada gambar
foto tumbuhan dan ikan
seperti idea Reka Bentuk
Iklan 1

Pengagih Makanan Ikan AutomatikB

BAB 3   Reka Bentuk dalam Perniagaan

PB166

B
A

B
 3
Kreatif
Penyampaian maklumat yang
santai

Cadangan penambahbaikan
Tiada

Memberikan impak
Reka bentuk tajuk yang
kurang memberikan impak

Cadangan penambahbaikan
Baiki reka bentuk tajuk seperti
idea Reka Bentuk Iklan 2

Mesej yang jelas
Kekurangan mesej yang jelas

Cadangan penambahbaikan
Mesej berkenaan cara
penggunaan produk melalui
gambar foto perlu ditambah

Maklumat yang tepat
Penggunaan maklumat yang
tepat seperti jenis material
yang digunakan

Cadangan penambahbaikan
Tiada

Mudah diingati
Tiada ciri yang mudah diingati
oleh pengguna

Cadangan penambahbaikan
Penekanan kepada reka
bentuk latar belakang agar
mudah diingati oleh pengguna

Unsur unik dan
tersendiri

Menggunakan bahan
yang dikitar semula untuk
menghasilkan produk

Cadangan penambahbaikan
Tiada

Beg JeanC

Reka Bentuk sebagai Instrumen Pemasaran

167PB

B
A

B
 3
Praktis Formatif

1. Murid-murid dibahagikan kepada beberapa kumpulan.
2. Secara berkumpulan, bincangkan reka bentuk pengiklanan bagi produk Pengagih Makanan

Ikan Automatik dan Beg Jean berpandukan rumusan yang dijalankan pada subtopik 3.1.6.
3. Kemudian, setiap kumpulan perlu menghasilkan reka bentuk pengiklanan yang sesuai bagi

kedua-dua produk tersebut.
4. Wakil daripada setiap kumpulan perlu membuat pembentangan berkenaan hasil reka bentuk

pengiklanan di hadapan kelas.

Aktiviti  Menghasilkan reka bentuk pengiklanan

1. Namakan tiga produk yang telah lama menguasai pasaran hasil daripada reka bentuk
pengiklanan yang berkesan.

Kreativiti dan
Inovasi

MKE

Rajah 3.23 Contoh reka bentuk pengiklanan bagi produk
Penggilap Kasut Magik yang telah dihasilkan

3.1.7 Menghasilkan Reka Bentuk Pengiklanan

BAB 3   Reka Bentuk dalam Perniagaan

PB168

B
A

B
 3
Reka Bentuk dalam Perniagaan

Menyatakan maksud
pemasaran

Aktiviti perniagaan yang menyalurkan barang dan
perkhidmatan daripada pengeluar kepada pengguna.

Memilih kaedah reka
bentuk pengiklanan
yang sesuai untuk
memasarkan produk
yang dihasilkan

• Jadual pemilihan kaedah reka bentuk pengiklanan
• Percambahan idea

Mengenal pasti kaedah
reka bentuk pengiklanan

• Kaedah reka bentuk pengiklanan
• Media pengiklanan
• Faktor pemilihan media pengiklanan

Reka Bentuk sebagai
Instrumen Pemasaran

• Rumusan reka bentuk pengiklanan
Membuat rumusan
kaedah reka bentuk
pengiklanan yang sesuai
dengan produk

• Keperluan dan kehendak pengguna
• Saluran komunikasi pengeluar kepada pengguna
• Pengukuhan penjenamaan sesuatu produk

Menerangkan peranan
reka bentuk dalam
pemasaran

R NM SU U A

• Ciri-ciri pengiklanan yang berkesan
• Jadual analisis kaedah reka bentuk pengiklanan

Menganalisis kaedah
reka bentuk pengiklanan
yang dipilih

• Penghasilan iklan produkMenghasilkan reka
bentuk pengiklanan

KUIZ Inte
ra

ktif

goo.gl/b7DPPn

Reka Bentuk sebagai Instrumen Pemasaran

169PB

B
A

B
 3
Bahagian A
Jawab semua soalan.

1. Salah satu peranan reka bentuk dalam pemasaran adalah sebagai saluran komunikasi
pengeluar kepada pengguna. Berdasarkan logo di bawah, nyatakan organisasi bagi
setiap logo tersebut.

2. Nyatakan fungsi yang sesuai bagi reka bentuk meja yang ditunjukkan di bawah.

(a)  (b)  (c)

3. Tandakan (3) pada kaedah reka bentuk pengiklanan yang sesuai bagi produk kek batik.

(a) Kenyataan merangsang

(b) Demonstrasi

(c) Gambar pegun

(d) Perbandingan

(e) Fungsi produk

(f) Kiasan atau ibarat

Semak JA
W

A
PA

N

goo.gl/hZY37D

BAB 3   Reka Bentuk dalam Perniagaan

PB170

Latihan Pengukuhan
4. Nyatakan tiga media sosial yang sering digunakan untuk memasarkan produk.

(a)

(b)

(c)

5. Namakan tiga contoh media cetak yang boleh digunakan untuk memperkenalkan
suatu produk.

(a)

(b)

(c)

Bahagian B
Jawab semua soalan.

1. Berdasarkan situasi yang diberikan di bawah, jawab soalan yang berikut.

Kelab Reka Bentuk dan Teknologi (RBT) sekolah anda akan mengadakan
jualan sempena Hari Guru. Objektif jualan ini adalah untuk mengumpul dana
bagi kelab tersebut. Ahli jawatankuasa kelab telah memutuskan untuk menjual
bekas alat tulis yang diperbuat daripada bahan kitar semula.

(a) Fikirkan bagaimana bekas alat tulis yang telah dihasilkan oleh ahli kelab akan
dibeli oleh pengguna? Kaitkan dengan aliran pemasaran.

(b) Apakah yang akan berlaku sekiranya aliran pemasaran bekas alat tulis kelab anda
dilakukan tanpa promosi?

(c) Andaikan anda sebagai ketua promosi projek jualan tersebut. Apakah kaedah reka
bentuk pengiklanan yang akan anda gunakan untuk meluaskan pasaran hingga ke
sekolah yang berdekatan? Nyatakan justifikasi pemilihan anda.

(d) Reka satu cogan kata yang sesuai untuk mempromosikan bekas alat tulis anda
sempena Hari Guru.

Reka Bentuk sebagai Instrumen Pemasaran

171PB
Glosari

A
Analisis berantai punca-kesan − penelitian

untuk memahami dan mengesahkan rantaian
punca dan kesan bagi sesuatu masalah

Arus ulang-alik − bentuk arus elektrik yang
alirannya berulang-alik

Asimetri − keadaan bentuk yang tidak simetri

B
Bajet − belanjawan
Brosur − kepingan kertas berlipat yang dicetak

dengan maklumat terperinci mengenai sesuatu
produk

C
Carta Gantt − carta pengurusan projek yang

menggunakan bar masa dan garis dengan anak
panah untuk menggambarkan jadual kegiatan

Cogan kata − frasa yang mudah diingat dan
mempunyai maksud tertentu yang digunakan
untuk mengiklan atau menyatakan tujuan
sesuatu organisasi

D
Demonstrasi − kaedah melakukan sesuatu untuk

menunjukkan kelebihan dan cara pengendalian
sesuatu dalam keadaan yang sebenar

Dimensi − ukuran saiz sesuatu atau garis pusat

E
Eksklusif − karya reka yang lebih halus dan indah

yang menggambarkan keunikan
Elektronik − cabang fizik dan teknologi yang

berkaitan gerak laku, pembangunan dan
aplikasi litar atau peranti elektronik

Elemen reka bentuk − perkara yang dapat
menzahirkan idea seseorang dalam bentuk
lukisan atau lakaran

Ergonomik − kajian tentang hubungan antara
pekerja dengan persekitaran tempat kerja,
seperti aspek-aspek kejenteraan, peralatan dan
keadaan kerja

Estetika − ciri kecantikan atau kesenian yang
terkandung dalam sesuatu reka bentuk

F
Futuristik − idea yang mengarah (menuju) ke

masa depan

G
Gambar pegun − gambar kaku sebagai titik fokus

atau tumpuan pada bahagian tertentu
Gambar rajah blok − suatu lukisan yang

mewakili litar atau elemen yang dilukis dalam
bentuk blok

H
Helaian edaran − kepingan kertas yang

mengandungi maklumat produk

I
Identiti − sifat-sifat yang terdapat pada seseorang

atau sesuatu yang memperkenalkannya atau
mengasingkannya daripada yang lain

Inovasi − sesuatu idea, barang atau kaedah yang
diubah suai menjadi lebih baik dan berguna

Integrasi − perihal menggabungkan
bahagian-bahagian menjadi satu kesatuan

J
Jenama − jenis barang yang memakai nama khas

yang dikeluarkan oleh pengeluar
Justifikasi − hujah yang dikemukakan sebagai

alasan bagi sesuatu

K
Kajian keperluan pelanggan − kajian yang

dijalankan untuk memastikan idea reka bentuk
produk yang akan dihasilkan memenuhi
keperluan dan kehendak pelanggan

Kapasitor − peranti yang dapat menyimpan
tenaga elektrik dalam bentuk cas elektrik

Komersial − sesuatu barang yang boleh
dipasarkan atau diperdagangkan

Kos overhed − kos bahan dan perkhidmatan yang
diperlukan dalam pengeluaran barang atau
perkhidmatan tetapi tidak boleh dikesan
secara langsung

PB172
L
Lakaran 2D − lakaran yang menunjukkan objek

dalam dua pandangan
Lakaran 3D − lakaran yang menunjukkan objek

dalam tiga pandangan, iaitu pandangan pelan,
pandangan hadapan dan pandangan sisi

Lukisan isometrik− lukisan piktorial yang dapat
memberikan maklumat dan gambaran objek
dengan lebih jelas

Lukisan kerja− lukisan yang menerangkan
dengan terperinci bentuk komponen-komponen
produk yang akan dihasilkan

Lukisan skematik− lukisan yang menunjukkan
kedudukan komponen elektronik dalam
bentuk simbol

M
Mekanikal − berhubung dengan jentera; secara

atau seperti gerakan mesin atau jentera (tidak
menggunakan fikiran)

Mekatronik − teknologi yang menggabungkan
ilmu kejuruteraan mekanikal dengan elektronik
dalam pembangunan teknik pembuatan baharu

Mikropemproses− litar bersepadu yang berfungsi
sebagai unit pemprosesan pusat dalam
mikrokomputer

Mikropengawal − peranti kawalan yang
menggunakan mikropemproses sebagai
CPU-nya

P
Panel kawalan − bentuk kawalan kekunci untuk

memudahkan perhubungan sistem
Pemasaran − aktiviti perniagaan yang

menyalurkan barang dan perkhidmatan
daripada pengeluar kepada pengguna

Penderia− alat yang dapat mengesan perubahan
sinar cahaya, haba, tekanan dan sebagainya

Pengaturcaraan − bahasa komputer yang
memberikan arahan atau perintah kepada
mikropengawal untuk menjalankan
sesuatu tugas

Prinsip reka bentuk− konsep atau aturan yang
digunakan pada elemen reka bentuk bagi
memudahkan pembinaan sesuatu objek

R
Rakan strategik perniagaan − kerjasama antara

dua unit atau lebih dalam usaha menyediakan
perkhidmatan yang menyeluruh untuk
membantu perkembangan perniagaan

Risalah − surat edaran (siaran); karangan
(rencana) ringkas mengenai sesuatu perkara;
yang diutuskan, yang dikirimkan, menyebarkan

Robot berautonomi − sistem pelaksanaan tugas
menggunakan robot secara automatik

S
Simulasi − perbuatan yang direka atau

dibuat-buat tetapi mirip dengan yang sebenar
Sistem − cara atau kaedah untuk melakukan

sesuatu, aturan
Sintetik − sesuatu yang disediakan daripada

bahan kimia atau bahan tiruan, iaitu bukan
daripada sumber semula jadi

T
Teknologi − aktiviti atau kajian yang

menggunakan pengetahuan sains untuk tujuan
praktis dalam industri, perubatan dan lain-lain

Trend − arah aliran (gerakan dan sebagainya),
perkembangan rentetan kejadian (amalan
dan lain-lain) yang seolah-olah menuju ke
suatu arah

U
Unjuran ortografik − kaedah melukis unjuran

untuk menunjukkan bentuk sebenar sesuatu
objek pada satah yang bersudut tepat dengan
arah pandangan

Urus niaga − urusan yang berkaitan dengan
perniagaan atau perdagangan

V
Visual − sesuatu yang dapat dilihat

W
Warna primer − warna asas kepada semua warna
Warna sekunder − warna yang terhasil daripada

dua warna primer
Warna tertier − warna yang terhasil daripada

campuran warna sekunder

173PB
Senarai Rujukan

Abdul Hamid, M. I. (1990). Pemasaran Keluaran Pertanian, Unit Penerbitan Akademik, UTM Skudai

Alciatore, D. G. & Histand, M. B. (2009). Pengenalan kepada Mekatronik dan Sistem Pengukuran.
Kuala Lumpur: Institut Terjemahan Negara Malaysia Berhad

Alciatore, D. G. & Histand, M. B. (2012). Introduction to Mechatronics and Measurement System.
New York: McGraw-Hill

Cheong, P. K. (2014). KHIND Dari Lokal Ke Global. Kuala Lumpur: Cetak Rapi Sdn Bhd.

Hafizah, H., Nasharuddin, Z., Rizauddin, R., Noorfazila, K., Iskandar, Y., Mohd Faisal, I. (2017). Inovasi
Melalui Arduino. Kuala Lumpur: Telaga Biru Education

Hasni, R. & Jamil, A.B. (2006). Reka Cipta Tingkatan 4 dan 5. Shah Alam: Cerdik Publications Sdn. Bhd.

Istilah Kejuruteraan: Bahasa Inggeris-Bahasa Malaysia. (2002). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa
dan Pustaka

Jamil, A.B. & Azra, O. (2017). Reka Cipta Tingkatan 5. Selangor: Aras Mega (M) Sdn. Bhd.

Kaharruddin, I., Azmi, M.Y., Ramli, A. (2002). Pengajian Kejuruteraan Mekanikal Tingkatan 4.
Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka

Kamus Dewan Edisi Keempat. (2005). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka

Loch. C. (2008). Handbook of New Product Management. United Kingdom: Elsevier Ltd

Maizatul Azura, Y., Ainal Akmar, A., Noor Aida, M., Nasihah, H. Slogan Iklan Alam Majalah: Yang
Tersurat dan Tersirat , International Seminar On Generating Knowledge Through Research, UUM-
UMSIDA, 25-27 October 2016.

Mohd Zukhairi, A.R., Mohd Ismail, A.R., Noorazzima, M.N., Sarifah, A.R., Zuraini, A.R. (2017). Reka
Bentuk dan Teknologi Tingkatan 2, Selangor: Sasbadi Sdn. Bhd.

Noor Wahyuni, A. & Azra, O. (2016). Reka Cipta Tingkatan 4. Selangor: Aras Mega (M) Sdn. Bhd.

Salmiah, J., Rahimah, J., Mohd Shukri, M.R., Abd Samad, H., Zamri, S. (2016) Reka Bentuk dan
Teknologi Tingkatan 1, Selangor: Pustaka Pepada Jaya Sdn. Bhd

Schenek, B. F. Small Business Marketing For Dummies 2nd Edition, Wiley Publishing.Inc

Shanti, S. & Kiet, M.B. (2008). Teks & Rujukan Lengkap Pengajian Perniagaan 1. Shah Alam : Arah
Pendidikan Sdn. Bhd.

Sim, T. S., Zainal, S., Zainul Abidin, M.I. (2003). Kemahiran Hidup Bersepadu Tingkatan 1.
Kuala Lumpur: Percetakan Rina Sdn. Bhd.

Siti Amnah, S., Rosiah, N., Farid, H., Johari, A.A. (2004). Kemahiran Hidup Bersepadu Tingkatan 3.
Melaka: Percetakan Surya Sdn. Bhd.

Ulrich, K. T. (2012). Product Design and Development. New York: McGraw-Hill

Zafir, M.M. & Faziah, M.H. (2003). Menjadi Usahawan. PTS Professional Publishing Sdn. Bhd.

Zainuddin, Z. & Ziadatul Hidayah, Z. (2008). Tip Menawan Hati Pelanggan. PTS Professional Publishing
Sdn. Bhd.

Zulkifli, M.S., Zulkifly, T., Tuslah, A., Suriani, A. (2004). Kemahiran Hidup Bersepadu Tingkatan 2.
Selangor: Cerdik Publication Sdn. Bhd.

PB174
A
Analisis berantai punca-kesan  23, 33, 41,

42, 109
Arus ulang-alik 7, 15, 34
Arus terus 7, 34
Asimetri 56

B
Bajet 38, 73, 75, 77-79, 119
Bentuk mengikut fungsi 46, 52
Brosur 105, 143, 146

C
Carta Gantt 73, 74, 104
Cogan kata 171

D
Demonstrasi 139, 141, 146, 150, 170
Dikenali 11, 122, 134, 136,

138, 161
Dimensi 55

E
Eksklusif 130, 135
Elemen reka bentuk 45, 46, 53, 54, 63, 64,

72, 107, 111, 113
Ergonomik 49, 69, 97-99, 101, 105, 116
Estetika 26, 31, 90, 94, 97, 98, 99, 105, 116

F
Futuristik 101
Fungsi 2, 11, 12-18, 22-24, 28, 30, 32-35,

41, 42, 44-50, 52, 63, 68, 69, 73, 75, 76,
81, 107, 109, 111, 128, 129, 130, 131,
136, 140, 141, 148, 170

Indeks

G
Gambar pegun 139, 142, 156, 170
Gambar rajah blok 2, 18-25, 32, 33, 35

H
Helaian edaran 143, 146

I
Identiti 134, 136, 161
Ilustrasi 64, 149, 150, 151, 153-161
Inovasi 45, 46, 103, 108, 110
Integrasi 2, 3

J
Jenama 39, 134-138, 148
Justifikasi 27, 47, 51, 119, 148, 152,

156, 171

K
Kajian keperluan pelanggan 38-41,47, 74,

104, 107, 108, 113, 119, 120
Kapasitor 9, 16
Kefungsian 30-34, 74, 80, 81, 95, 97, 98, 99,

101, 105, 113, 115, 116, 119, 133
Kehendak 28, 36, 38, 39, 47, 48, 51, 52, 72,

77, 81, 82, 95, 98, 99, 119, 124-132, 136,
140, 169

Keperluan 28, 36, 38-41, 44, 45, 47, 48, 69,
72, 74, 81, 98, 99, 104, 107, 108, 113,
117, 119, 120, 124-133, 136, 140, 169

Kesetiaan 134, 136
Kejuruteraan 7, 10, 76
Kemasan 29, 74, 76, 79, 82, 90, 98, 99, 101,

105, 113, 115
Komponen 2, 8, 9, 14-18, 23, 24, 27, 29, 32,

34, 35, 41-43, 50, 51, 64, 68-70, 76, 80,
81, 84, 86, 87, 98, 99, 101, 111, 114

Kontras 53, 56, 72, 113
Konsep SMART  77, 78, 104, 114
Kos overhed 77, 79, 114

175PB
L
Lakaran 3D 64-67, 73
Lukisan kerja 68, 70, 76, 119
Lukisan isometrik 68, 70, 105, 118

M
Masalah inventif 24, 38, 41-43, 104,

107-109, 120
Media elektronik 122, 143, 144, 146, 147
Media massa 141, 143
Media sosial 122, 143, 145-147, 171
Media cetak 122, 142, 143, 146, 147, 171
Media pengiklanan 143, 146, 147, 169
Mekatronik 1-7, 9-22, 32-35, 47
Mikropengawal 10, 13, 17, 19-21, 23, 24, 28
Mock-up 46, 74, 80, 81, 102, 103, 110, 113
Model fungsi 23, 41, 42, 109

P
Penilaian kefungsian 30-34, 74, 95, 113, 119
Pemasaran 122, 124, 125, 127, 128, 137,

138, 145, 147, 169-171
Pendokumentasian 36, 38, 102, 103, 119
Pengaturcaraan 2, 3, 7, 9, 10, 13, 15, 17, 18,

27, 28, 33, 34
Pengeluar 39, 79, 122, 124-126, 128, 130,

131, 134, 137-140, 143, 145-148,
169, 170

Pengguna 3, 16, 26, 28, 29, 31, 44-46, 49,
50, 69, 77, 78, 81, 96-101, 104-106, 108,
117, 122, 124-132, 134, 136, 138-161,
165-171

Pengiklanan 122, 124, 127, 139-148, 152,
156, 158-164, 168-171

Penjenamaan 128, 134, 135, 137, 138, 169
Poster 143

Prinsip reka bentuk 25, 28, 46, 52, 53, 56,
59, 64, 72, 104, 107, 110, 111, 113, 119,
121, 131, 148, 160

Produk berfungsi 2, 6, 8, 27, 38, 80-82, 90,
94, 95, 104, 119, 121

Produk berfungsi sebahagian 27, 80, 81, 94,
119, 120, 121

Projek brief 38, 39, 43-47, 52, 59, 74, 95,
104, 107, 109, 110, 113, 119, 120

R
Rakan strategik perniagaan 128, 137, 138
Revolusi industri 4-6

S
Simulasi 5
Sintetik 40, 46
Sistem elektrik 7, 8, 13, 15, 17, 33, 34
Sistem elektronik 7, 9, 12, 14, 16, 17, 33, 34
Sistem kawalan dan pengaturcaraan 2, 7, 9,

13, 15, 17, 33, 34
Sistem mekanikal 3, 7, 8, 12, 14, 16, 17,

33, 34
Spesifikasi 80, 165

T
Teknologi 2-4, 27, 33, 38, 47, 48, 50, 51,

92-94, 104, 106, 107, 110, 111, 119, 128,
133, 137, 171

U
Unjuran ortografik 38, 46, 70, 71, 82,

105, 118
Urus niaga 125

PB176
Skim Pinjaman Buku Teks

Sekolah

Tahun Tingkatan Nama Penerima Tarikh
Terima

Nombor Perolehan:

Tarikh Penerimaan:

BUKU INI TIDAK BOLEH DIJUAL

Dengan ini SAYA BERJANJI akan menjaga buku ini
dengan baiknya dan bertanggungjawab atas kehilangannya

serta mengembalikannya kepada pihak sekolah pada
tarikh yang ditetapkan
R
E

K
A

B
E

N
T

U
K

D
A

N
 T

E
K

N
O

L
O

G
I                            TIN

G
K

A
TA

N
 3

R
E

K
A

B
E

N
T

U
K

D
A

N
 T

E
K

N
O

L
O

G
I                            TIN

G
K

A
TA

N
 3

RM7.25

FT273001

ISBN 978-983-092-444-1

9 789830 924441

KEMENTERIAN
PENDIDIKAN
MALAYSIA
01-Front cover

02-Rukun Negara

03-Prelim_Page i-vii

04-Bab 1_Page1-26

05-Bab 1_Page27-35

06-Bab 2_Page 36-67

07-Bab 2_Page 68-91

08-Bab 2_Page 92-121

09-Bab 3_Page 122-171_Modified

10-Glosari_Page 172-176

11-Skim buku pinjaman

12-Back cover