Scanned by CamScanner
Scanned by CamScanner
Scanned by CamScanner

‘.;?! nu“

.qr'(’:/ff\*-\l’ru
*1

i\

W

%

9 Rangsangan O Tmdakan
O Gerak balas O Tlndakan luar
Q Saraf tunjang O Fotoreseptor
Q Saraf penfen O Tunas
Q Afektor
O Efektor

§

Kata Kane!

I
11-_I“

|<IH|n ml!

, Nlhlhl

lI1<lSd

Ar,ar;_: ianan pr,-cut dalarn pertandingan sukan antarabangsa
',r;pr;rt| Sukan Ohrnpik menggunakan alat pembesar suara dan
aim pengukur masa sepern yang dilunjukkan dalam gambar
tom rn atasv Ala! pengukur masa lni mengukur sela masa
antura bum/| danpada pembesar suara dengan tindakan daya
tolakan pertarna yang dikenakan oleh kaki pelari terhadap aiat
iru. Sela masa milah dikenali sebagai masa gerak balas.

Dalam acara lanan pecut 100 m di Sukan Olimpik 2016,
masa gerak balas bagi pemenang pingat emas, Usain Boit,
ialah 0.155 s. Sekiranya masa gerak balas seorang peIan' yang
d|ukur adalah kurang daripada 0.1 s, pelari itu akan dibatalkan
kelayakan untuk bertanding. Mengapa?
Scanned by CamScanner
Scanned by CamScanner

J.

. - -21 1

<‘¢.- .,,¢._ .
2 1.‘

\ 4_ \v_\\./
\ . . .'1: _ ._r -'~

‘ »|... * . A ~. H“. _ 1_“’b,'> _ .
_ _ 4“. _ _- (M. ,
\,.‘ J ,_7>_l_‘.

f.’-

‘ .'.¢~v. ,
'5‘ _ 4~ 1 ' ‘ -r._ 1; _ 7-‘ A ‘-» .

" '. 1‘ _- v 4'.
5' ‘ 1 ‘ *7

- -‘A -’ .». , ,
, V ,

A.\. .1.‘ '. . ' --3"‘‘_ _~/.~_ w _ _\.\ .., v_ ,, ,_.4 ‘I 1;," ‘ -x

.\‘\ .- \J

un-

;~'

_.;;,I;1 V<‘l>"‘V__x»,(.-. 4 ‘‘'1‘r..

-P.-"?*;___HT-e‘-V4,A.\"_..<A-2‘-Jr‘

,,.\, U1,
v .',|

_/.. w

* ,5"?

. |'(»"y _- .\_'-.' - "

1. . . x,/
'1' 4 f.

U -' .w.3s"--\1

1/:

.,- '_". 4 ‘

;';-
‘>" ,‘._~ 4w ' I,*1 r/1.».-‘v,-.4-¢'.

"Lo ‘cl "'13
\ \ ;”-' "2

‘. )' ‘- ~
‘ 1.0 :1--. - 1

Bah 1: |{:||1gsn||gm| dun tivrak l!.|l.|\s

‘ r..9-1 ‘ rh
>~

' I

.l_. ‘ ,1--’w.1 .

> - . .

._{ '_ > ‘I r. .T.‘.,\‘,. _ >
‘u. .,,;.r_ ‘l .4 4| _,‘_!,~_

101

, ,4-' ~;I.-. 6

- B

.-5/_‘ \» —'\ _"\\ :- _

Q
1*?‘

~_.

»4. .,‘"_" -.'-‘i“;" _.-" ‘yr.’ ‘K

., I _ .\‘_'_| .. '-4‘ ‘ _'1 .\
. . -‘,_¢§j- _;-‘ ‘;."_ 4_ -- .- Q \
' A * :"~ *. . ‘

'5 ‘ .
my , ~ ‘I - 1 1 ’

*' . . . "6

. V _,
9* ‘_~\_

1
_ 1.v ‘ \

I‘ w ~ ‘ '\A ‘~My ‘ . »~ :

1 ~ .\ -.-

-

..'\., -.
;_ ,.,.,.,.- ~'»-,~

.. 1.", K "VJ. _ _

’.§.~e'..;'.": ’>-M‘1'5 r- . ‘ “ ‘ '"'17,; _ - -' "(fr . ~
1'. ->'l|., _v' :';:(1 > >1 ‘

', / , . -" 1 ,~ ‘ ’ ,\* .
_,r».",‘‘:5’ .~ I 191:’ .‘ ', -. , ., - \ ~ ‘ ‘ q ~. , V \ __

', If.-.“ ,.'1n." ‘

,... .

._.x

fi'3.7i';

\ ' \‘ ‘. ‘T \, .
Scanned by CamScanner

Tindakan Terkawal dan Tindakan Luar Kawal
an kepada tindakan tel-kawalGfifflk balas badan manusia terhadap rangsangan boleh dibahagik _ dim .

dan tindakan luar kawal. Perhatikan contoh gerak balas badan manusna yang fljllkkan

_.;__.-

(a) Membaca buku
Ob]€](

gerak

Q Bqdasarkan Rajah 1.2, gerak balas yang manakah merupakan tmdakan ifil-‘kflwfil
~ ’luar kawal?

,-I ~, Tmdakan Terkawal

’ Tindakan terkawal ialah tindakan yang disedari dan dilakukan
Semua tindakan terkawal dikawal oleh otak. Contoh tindakan
menulis bercakap, makan, minum, berjalan, berlari dan bersenam.

' tindaka;1 ditunjukkan dalam Rajah 1.3.
:'_| .1

Bunvi.
'te|Bf0n'

__.,_ _-__'- -.<

Q

as
(b) Menarik tangan daripada

' pan

,__;_, _~-__ .-_.. ‘.- -bi-Q

(c) Penstalsls d1

mengiktit
Scanned by CamScanner
Scanned by CamScanner

,

1

Tindakan Luar Kawal

serta-merta tanpa disedari atau difikirkan lerleblh da '

Tindakanluar kawal ' " _,/7';;;,l
Medula

I 1
Melibatkan medula Melibatkan saraf tunjang
oblongata  fl§§i_€
~ Denyutan jantung - Menarik tangafl Wablla

anas

INFO SHINS
1 ”. Tindakan luar kawal ialah tindakan yang berlakg secalizlu ) If /

\
\
Q"-\ “ \\

\\_
1 \‘_ ; \_1

oblongala

' Tindakan luar kawal terbahagi kepada dun l<UmP“]a"' I I; I ,-/(\
lla\?.,\

\

- Pernafasan terscnluh benda p ._ . . . - -1 "ak benda lfljflmPerlstalsls - M€fl3flk kakl apabl a lerP'J d I m hidung
- Rembesan air liur - Bersin ap

Afektor (reseptor)

4‘.

\'Ifi1
4*-'’T\~-I"\. _‘~.¢.._,'

_~-
.-__.,

-\.;\,,,._\',

-

-"

Q

~o
,~

§\!
__--1

‘*

.-___‘_
\‘.-

ul-

¢-~___
Efektor

impuls
___1r"

abila habuk masuk R6 *1 3

-) Arah ahran umpuls dan
(reseptor) ke efektor

,2 7 7-.1
Rajah 1.5 Urutan aliran impuls dalam tmdakan Iuar kawal (tmdakan rqfleks)

Mari ldta kaji dengan lebih lanjut tentang tindakan luar kawal dalam Aktiviti 1.3 di

Membuat persembahan kreatnf tentang.
I" bahagian yang terlibat semasa pergerakan

. lie _
-impuls dalam tindalgajn

—* - \. *,‘~'- Q*1 -» ‘I.--‘ ‘:\,'-..

“._;._¢._L____h;-_.

4

1

I

1
Scanned by CamScanner

.< ‘ .'~?'='1'.s'-" ‘ zi ~
Y‘-’_/_.F:‘>“l;~.k;~_\',\-:\\--I ‘:1 “¢g‘- E, A

C%f~7W%*
.3%‘_

.~.¢Y,,;,.‘i_-9!’is 00000~

.-

1?
<1

\ .
' r-l\¢v, _'Q

, 4;.“

‘£314
1‘? > \~_ ~*('!\J .

r 'f~- :0

,~;I,1-rl'0¢"'.Q‘

~-[.554-;*-.;-Y ._'.‘»'= i»";:<.**.<~<=,*V .».-.-~+p‘__‘)u\",~.'.~'r-" .
6600oo5‘9"““"

1 ml’ »_

~

\. *\
If' \

\'\~

'3
-

‘ $7.’
4-" “‘

a,'_It
‘I .

0'03
‘RC

o’“F30

If/‘E’LU'l,‘-4'll,Ll“
I.‘'4."

0*1", _37>"
‘Y2"‘aw3__ _/Tia

s.-Fu“.94',
I93.,’"' .'~3';'s 10-?

"2

xéll‘ ‘r, 2;?‘8_

_ Y v '1'! I" V“; lf,_“' ',iQ“_‘K."v7,4 -‘i 1-". A

‘F5.

- 0 ‘ ,>~.:¢"__ "“.*-:1'?"€L7l:&"~*=‘.f4*<4?
9. i. A . l‘.

i"'?"t'3'\w§'r‘\! " \_
- "“"_- _.__' _" (;:&\~

l P’; “Y1-2'‘ \ Aktivlti *"*l-7-"*'-5'
“K*+' .

- 3"s~f mm; ln.Wl'Z>lMengesan perubahan saiz pupil pada mata terhadap keamatan cahaya (tindakan luar kawal)
Tujuan: Memerhatikan perubahan saiz pupil pada mata terhadap keamatan cahaya
yang berbeza

Radas
Cermin muka dan lampu

Arahan
‘l. Kenal pasti pupil pada mata seperti yang ditunjukkan dalam Rajah 1.6.

V

Pupil

Rajah 1.6
2_ Perhatikan pupil pada mata anda dengan menggunakan cermin muka dalam

keadaan cahaya terang.
Lakarkan saiz pupil pada mata yang diperhatikan.

3. Perhatikan pupil pada mata anda dengan menggunakan cermin muka dalam
keadaan cahaya malap.
Lakarkan saiz pupil pada mata yang diperhatikan. l
Banding dan bezakan saiz pupil pada mata anda dalam keadaan cahaya terang
dan cahaya malap. -'

4.

Soalan
1. Dalam aktiviti ini, nyatakan rangsangan dan gerak balasnya Adakah gerak ba\"las.l'l'\i.+}i-

. flux "Tmerupakan tindakan terkawal atau tindakan luar kawal? Terangkan. A3’ "
2. Apakah hubung kait antara saiz pupil pada mata dengan keamatan
3_ Apakah kepentingan gerak balas tersebut?

Kesimpulan
Buat kesimpulan yang sesuai tentang perubahan saiz pupil pada mata
keamatan cahaya.

INFQ SFIINS
Pupil pada mata manusia adalah berbentuk bulatan. Adakah pupil pada
berbentuk bulatan?

(a) Kambing:
Sesiempat

v -"*7p. ‘¥*0;

. ~(._.
.G‘

Ix“ ;,&

._(_
1|-R‘

.-')‘r Q.mlIJDY -6“2»

i »’

I .' ,l'
2

' ‘.8’. -V
_ -Q n

.Q_ _ l
»

|
Scanned by CamScanner

_

_

_ '4%>fl__

I‘

U’__v_‘>‘

lII1 l'\~\|mr"‘uNlI‘!,"“!J““|‘¥.V)'_1“

/_J____TU’!_’_h;mHHH_‘__

_|__

_‘Ii1yMUh__UV

‘n‘vi

vjqyH‘I_‘vF_n_"‘ __

-_._

_

V;u‘Tg/g1-'_

6__

_

\

1

__

f

\A

_\f

/_>

_

x __

___

__I/
am/I'1

N‘IgH‘:

T”E3

VAHIV?
0,_flyv\

__NH_

g__RH‘

‘~‘IM

l_iII‘
Q__J_

W

mm‘t

_‘_

V\_L7

__’1“I“

_____

‘IIJ‘_F_‘1

qv‘EM___‘_q_g_N‘__H_g

_g__g'_;I

MQg“P4 __

_
Scanned by CamScanner

5

“I_ ‘Tm “"i"i"""J’ ‘*1UL‘ -c».

,¢--— -~-- —-—_~ *r~
J l’r<LltFaY-. pl’ )ll|z)_‘|\

._._!____, ,__,_,_ Q _
lml ‘HQ J ‘, ‘ 'p -_biL_.u_-.'@s._ll -i

1 l _ _A vm '
_l""_ < yr‘-\*l‘l I

Y1“ _l'|_|
l..'

~ A
Scanned by CamScanner

W‘ \ \‘

Vk \\\__‘I

’{__,_\7)_A\‘V,‘/JH:[I

1‘_

__1H__l
Scanned by CamScanner

Apakah Warna Objek yang Dilihat? l
Retina mengandungi dua jenis fotoreseptor, iaitu sel rod dan sel kon seperti yang
dalam Rajah 1.9.

Sel rod peka kepada keamatan cahaya yang berbeza termasuklah cahaya
tidak peka kepada warna cahaya.

Sel kon peka kepada warna cahaya dalam keadaan yang cerah. Terdapat tigaj
iaitu sel kon yang peka kepada cahaya merah, hijau dan biru. 4 »

Sel rodi

Sel -

Telinga
Apakah bahagian telinga dan fungsinya? Perhatikan Rajah 1.10 dan Iadual

Sklera

Telinga luar

Koroid " " '1"

%—"'

.' j ' in-5
Retina '

. _ l -1-4 I:§
Rajah 1.9 Fotoreseptor - sel rod dan sel kon

Telinga tengah '1-‘élinga dalam

'2’

_4~‘

\-:
\-

I
Scanned by CamScanner

' "f 'f'4"'— -..,» ,.I ' F; |O'\l_|U - !H- > _ \

1/,. I/’/ ‘n/!‘..'_’V'. _ h

Y
Scanned by CamScanner

~.._'1 ‘.‘\_,; _ j . _, 1

, T»\1!:v:lL~_Il ‘.lL;ll,_-9:1!-j

‘ it, '.“,_\ .. ,. , - ‘ V“ll,-_ :=.1'. ,Y-&JJ:;{Z\_--,4Q-\,_n_¢v;:,§1[l3 l;.1-_ l__>| _i'j_.-@i‘=_».,;jl_ 5 ;;,<§,q.;, 3 ,
fl »'l"-,2l'i~l ‘Y-I i ii» -i~ =" ,’:=*"»;.4, ‘iiil *=‘*'5,1:'Fl:.<;»;i ll,_';ii)1*';‘.ll»-'1f£m;~ *r<j?;l1 m;;,; i l a

.>'. V,. , , ,

n "11’:

Z_ :7 F;-_ ‘<511%-‘ ;],"i'l.',r;' ~ T; ,';_._,.__4_-_' _ ;_\:~;l_!; -.:;j§,,=l l
‘/'_'l_1_fiF:-, Ky‘ |{i_.l..~>jv\£i,‘/l‘;¢;'y, j\(jr:¢'_l]Yr:_){L~u Ill l|_',f

l'.r (f, fwfj‘ in-{ | y

._‘j, _ l _ l’ <4 _ _cy4)F“;_h, A .(: ‘?y.u,i“ 7l.,, {.1 A--» ii ,4; g ,,, , L ,-' |_ns.iK_i> _:_ " _l,|_j C‘.-“¥‘"4‘j“"\ ‘l.~,:_,k ‘ ‘ ,‘
— ~- >Vfil" ., __ .

l f \ i; w »/ . .,_ l .l _‘ '1_9'll'>:>--'17! '_l{~'.'lu_~;.rll llillllll 1:‘ \_l,l.l',l,, i, i;,( -Why-H.» 3,», \ _ ~ , ,

‘ ll>‘l‘r4l},l|h‘l|I\ '~“J,v“{/IT\‘ “(I|—"Hnl . ' .'~‘ 1» \ llu-'l,.|'.: »»,';.\\;-‘vl»'\;1'1 l_'|_l}_ '_: ~15 _'_l)i.i,- Li1l:.‘ i7l.i:, y l -

if "hf": 'l>:ti=i.

"'4;

,_ , _: Ly K /
"1-"l‘~'1H l'.i?"‘7 l:&’Iv,"ll‘]4 lI.1i~.-L»-I:L\;" l‘ E‘ ,».L(' " l'1 |'\ l ll
Scanned by CamScanner

M
Ir

J

A

__

7_

HV/g

‘//‘VI‘\j

_\II

‘Viv__X_\>(>//_“_____A_gZ}__17_‘___g’_t {I1/_g __‘/_wk"V_F_ ‘__K
Scanned by CamScanner

@1

Mekanisme Pendengaran
Bagaimanakah kita mendengar? Perhatikan Rajah 1.14.

Osikel

| Bab 1:Rangs.1ngan d;1n(ier.1k H;|l.1~

Otak

-I
“~
\

.1’

Sarafauditori

‘K ) Koklea

Cupingltelinga Salurtelinga Gegendang lendela _’ Arahahran bunyi ‘ R . _
telinga bujur -

_ bunyi bunyiSumber Cuping Salur Gegendang
bunyi telinga telinga telinga

Cuping talinga Salur telinga menyalurkan
menerima dan gelombang bunyi ke
mengumpulkan gegendang talinga dan
gelombang bunyi. menyebabkan gegendang

Bunyi Otak saraf Saraf
ditafsirkan avdilofi

Impuls-saraf kemudian dihantar melalui saraf
auditori kaotakuntuk R

Arahan

3. Bina satu carta al-ir

telinga bergetar.

impuls

Rajah 1.14 Mekanisme pendengaran manusia

?".<‘§ A ,

Mengkaji mekamsme pendengaran dengan

1. Jalankan aktiviti ini secara berkumpulan. ‘
2. Setiap kumpulan perllu membent-angkan

dengan menggunakan model
Yang

impuls
saraf

. 1- -:-.. _‘. . ,' 3.1;",

Tulang
getaran

"' osikel

Koklea
Scanned by CamScanner

. .> ‘L. » v_ M

. CH‘

5!’

. ,
H l if X / N\\“;

L".

\ l :.'<",lg Alxlll

l / a ml : <1‘ml:~@ml§1ull§lh.1l 4 R

\‘l ll JVaw‘ may-\-l>lu'~;l~jl_l

— <.r|
-‘_41"_

. 4_

“ 1 . 5-'4

F-‘A lam;
" ll I "I"l-‘lVlV.',:‘llll>"

l

I IIEur‘
_§- I.

r;

. - . a - ll -wl‘/"I l V ‘;i,:‘ ii,-. 'Hllll>/“"|'li1-:3l',lll@ll _-',l?‘l '<‘l‘;»;\<:‘lr\ll'l‘ Y

ii l,'75j"._ li;,w'i'>"-2]QI'_i;lii@jllllllll.5:lll?

)1

‘$1 {EFL

\ ‘ w /
~\ /I I“

_ ,_ _ , /, , . H
», -'—’__4¢r1"=-.z~=~ ._, ,..- -=1» |_ I

8!Qfi L-_..

/Li“

$:‘§“<'¢.-§\-,€ ‘$5 i 1/ -I \ ll ' < l
">‘-F_{L§_-,_._ -_._'_;'/ l ' * .

~ >‘ t:;.— ’ i ‘ _ I

- J,“ i-.l-";jg1l\'lf‘ '
‘ .

»-= 1 I7‘ ir ¢;;_~_i;;(;ly};_r Elk;
_j -,: lI’€_/I":/L}

rflrfll ‘_‘ i ‘-' Ian ~‘.!:'+.~i '|_m*.!fVJ{_r/_/1 in

~ zfi-Ti'Tii up R
_ |_ I. ii,

laigjratn ».,l§:-.l
‘ y "‘ ~-‘-l-w~:~,,1~->

l _.~_\ ,.ll‘/I:

‘Y’§_/_ ‘
,, .,_ ,,,_I‘., .<"»,.| -_, A -_i

0 C A-i ll ' l}i.1m‘.‘,:lll'?4~;j- rm -“'/fijlllllul -, 1 ;~."Qlll’:l-(.’\'-;ll_lll (T;/ » ~1<

.i ~i <l:.~ w'£:l = ‘i,~‘;‘_l,ll~'lll Y; r-gm ll2lll‘!~’=1*?ll Hril<_§.‘ll~<1.\l~'*il,l>"
Scanned by CamScanner

[ ILII» I: l(.|||;gs.|m;.m <l.m (51-ml: H.uI.|~-

Kepekaan Kulit pada Bahagian Badan yang Berlainan
terhadap Rangsangan
Gilmbilf (om 1.8 mcnunjukkan lwlwnxupn cuntnlm uklivili lmrian manusia yang menggunakan
kepekaan kulit pada lwalmgian badan yang lwrlninun lcrhadap rang.sangan yang berbeza.

J: _3_
w

Gambarfoto 1.8 Kepekaan kulit pada bahagian badan yang berlainan

Apakah sebabnya aktiviti harian dalam Gambar foto 1.8 dijalankan pada bahagian kulit . _
yang berbeza? Mari kita kaji hal ini dalam Aktiviti 1.6.

Bahan
Pnta selofan
Radas

Arahan

‘ ‘ ~' P!@'A1;i¢3311§!5-fl

Pencungkil gigi 2

Pita selofan

Pencungkil gigi 1

Densan men.ggu_na_kan pm selo
Q _~ _pencungvIV<il gigiyang
0 V '9, pen_cungkiI’g,i.gui<ya;qg

Yang. .P@’r‘falTia

1. Jalankan aktiviti ini secara berpasangan.
2. Sediakan susunan radas seperti yang ditunjukkan dalam Rajah

Pembaris

Pencungkil gigifl

Rqjah“ l_.1~§ _

mm
Mengkaji kepekaan kulit pada bahagian badan yang berlainan terhadap

Pembans (30 cm), pencungknl g|g| dan sapu tangan (atau kann

p_. L
Scanned by CamScanner

‘ - ~ ~- - . ~.~ ~-.-».- was‘ _ - _ __-‘_ _»,_=‘
. ‘ P‘ | . /1 5 _‘ _ _ , “,3-\,~;;[~ ' ‘;.'m.l';_\'\'\F1_‘,':‘"“' ' - Q I xv’,

‘ \ .

9 1 , ‘W: 1, W 5;» ;‘"{,_€m\_§»_|

Que“
/

/

-I‘

_ _., ~_ -—' ' ‘~ 7'?

1. :~ 1l‘.'f~:*.-1 ‘ ‘ ~

. ;.cs- ' \

,‘ » » ‘C‘r'/_AI-Lfi '.,‘V 1 ' .' - ‘ [w.~‘ M 1". _)\.. _-A-'~ ~‘ \ .1,Y.-\'- , Z» - -- —‘~ ~

_.. _,. .. ,- 5--/1‘ Yaw‘ > M \ ‘\ .- \;. ~,;»='._i;;,~.»>rm;;1;\Fy;;;§§gAfl!r%{l;_wi\“>2”Jlif-'1::1/21:1'.i&;£&iF"I"B',:§»5fi I *-
‘ ‘__________.,__,.__.| _

\ ‘ — ‘pr.',‘L»~;1|;-r,>;,1f'I‘ M ‘nr-\..\~ra‘L+.1

w . in | \"?L".I1r|‘ "\F~~' ;»';"?JT‘{3;'1!’“\"“

\ ~ \
‘P!

_ 1
'\’\,1F

,~\:_ \,k‘
;:>»;1;;<v > v q.,?

‘I .@:"i~"1 T '
. _ ._ _ V_ ‘ _W ll j_1'_’_*f' >2-3"-J1!‘

I ,1. Y \. .' , _»f"',‘ "2-I" -‘ K) ;< L-.\ ;>‘,_;;:@§-‘.';1>_v»,q1‘1 m _’-f_:_1(¢_‘|'Zi\f'\3:/?;;Hf;€j‘l;~(H'; ~
Scanned by CamScanner

Kepekaan Lidah terhadap Rangsangan Rasa yang Berbeza
Lidah bolch mengesan lima jenis rasa, iaitu manis, masam, masin, pahit dan umami. Setiap
rasa dikesan oleh reseptor yang berbeza. Mari kita kaji kawasan lidah yang mengesan rasa yang
berbeza dalam Aktiviti 1.7.

‘Q .
6000

IVltl 7

Menunjukkan kepekaan lidah terhadap ran san an9 9rasa dengan bilangan reseptor
Bahan
Larutan gula {manis), larutan garam (masin), jus Jangan
iirnau (masam), air kopi pekat tanpa gula (pahit), sup kimiadi
cendawan segera (umami) dan air suling KBUBRQIHT
Radas
Penyedut minuman, sapu tangan (atau kain penutup mata)
dan enam biji cawan
Arahan

1. Jalankan aktiviti ini secara berpasangan. Guru akan
membekalkan setiap pasangan murid dengan lima
larutan yang berlainan rasa, iaitu manis, masin, masam,
pahit dan umami di dalam cawan yang berbeza.

2. Tutup mata pasangan anda dengan sapu tangan.
3. Minta pasangan anda berkumur dengan air suling.
4. Dengan menggunakan penyedut minuman, titiskan satu

titik larutan gula di kawasan A pada lidah seperti yang
ditunjukkan dalam Rajah 1.18.
Mirrta pasangan anda mengenal pasti rasa larutan itu
tanpa menarik masuk Iidahnya ke dalam mulut.

6. Tandakan ’/‘ jika pasangan anda dapat mengenal pasti
rasa larutan dengan betul dan 'X' jika salah atau gagal
mengenal pasti rasa larutan dalam jadual seperti di bawah.
Ulang Iangkah 3 hingga 6 di kawasan B, C, D dan E.
Ulang langkah 3 hingga 7 dengan menggunakan empat
larutan lain yang dibekalkan.

. .. ___|,,_‘l~_ __'..r_, .. . . _.

S.

7.
8.

._—4*— \f4—_\P‘- ~"“-»

Soalan
1. Mengapakah pasangan anda pedu berkumur setiap kali hendak

yang lain?
2. Kawasan lidah yang manakah dapat mengenal pasfi
3. Kawasan lidah yang manakah paling peka terhadap
4. Kawasan lidah yang manakah paling kurang peka V

pemerhatian anda. Y '*
5. Apakah kesimpulan yang dapat anda buat

‘I81

1

Bub 1: Ra|1gs;u1;;.||| d.|n (21-mk B ml |\
Scanned by CamScanner

_m_
Scanned by CamScanner

?'?¥'. '
:;‘7(~r.;

4 ‘ "Y

.-‘
4

._., O
¥§¥0
ql -

is|¢oooo
|

I
D

'1'1

4. Benkan cawan yang bans: rrnnurnsm lmrclaal
perisa anggur kepada paaangan anda dan minus
dia mengenal pasti dan rnrmyatal/an ymrma
minuman kordial di dalam cawan yang dibmi.

5. Tandakan ’/' jika pasangan anda dap-at
menjawab dengan betul dan '/' jilra ragu ragu
atau gagal rnenjawab dalam jadual sepr.-r1i di
bawah ini.

6. Ulang Iangkah .3 hingga 5 dry.-ngan rninurnan
kordial berperisa lain.

7. Ulang Iangkah 2 hinggn 6 dr.-rugan tanpa
mernicit hidung.

“again g Parisa minuman kordlal
hid‘-‘"9 Anggur Oren Mangga Straw-1;r1

Dipicit 7 1

Tanpa _-F
dmmt V M

Soalan
1.D

2. Nyatakan satu inferens berdasarkan jawapan anda
3. Mengapakah mata pasangan anda periu ditutup dalam aktiviti ini?
4. Mengapakah makanan yang panas lazimnya berasa lebih enak?

. ~_. - \—l _=Q.,..

LII. , ' /_. _ .'.< ,- .. . . - . _ 1 ..
I 5 - . ' - 5 ,r 1 . _ I - _,- .__

Y. . -'11‘->1 a 1'.’ --_ __ ‘.-.r ._- . .- _

1. Para pengadil dalam suatu pertandingan masakan
seperti yang ditunjukkan dalam Gambar foto 1.12
menggunakan beberapa jenis deria.
(M Nyatakan jenis deria yang digunakan oleh para

pengadil itu, untukmenjalankan tugasan atau
penilaian mereka.

. (bl Apakah jenis deria yang dihubun kaitkan 4

nary <a--~a -
-1 9

- denganderia rasa? . .- _ Q
- __- ...‘... _-|.;_ _ __..,_._._

ernahkah;g;fl.melakukan.awymhanan

1 *.¢a:=a*"ggg

F nv
I 1 5

Gambarfoto L11

Paotkan
Hqrd mm
mnuman

7” I
alam keadaan yang rnanakah pasangan anda lebih mudah mengenal

minuman kordial, dengan hidung dipicit atau tidak dipicit?
I

,ll I.
Scanned by CamScanner

_r_____MM_ W

‘_(14w‘ x‘___

__

\___

‘T__

__-__

_(

_I‘

‘__4_v__>h_I7'PIY

_KVI“V) CV‘r'
I_]{IN_/‘_I

fY1g__ V I__"___/_|_ V‘J“_

jW
_g

‘_‘ ‘ ‘K
Scanned by CamScanner

‘ 'I'lll|< Hula lllinllk Hula)

@“’(
Arahan

I. Pegang buku ini dengan tangan lranan dan Iuruakan tanpa anda
2. Tulupkan mata kiri dan llhaz kucing dalam Rajah 1.22 dengan mata lranan anda. .
3. Gcrakkan buku ini secara perlahan-lahan kc arah mata anda. Adakah burung im

daripada penglihatan anda pada suatu kcdudukan yang lcrtentn? Mengpa?

_wv1" ,

.
62-ab 5 1u.¢.'5.1+r.-<.~;»;',.-:1:'~>.~.~: M-.:.-.1 '1; .»"‘.;.

1 lmlnu. l(I_7H|l);|l| liinhlr inn» '/any, rlirlizqnivlrzr. /i;=f;=.':; Pajai. 1.2 '5; %;.a§a:?:2.', E2. Li€!ig.a.;‘/ai<.2.‘: irnqi
y;my,;;1ml| pmln |,mnl< hm/. llllnlt /i:=;»:n /“ll?/4??

Vim l;w.n|my;i l|rl."1l< wzrlar alum l'r:lm.'i1r'/.1. '.',ir.?-.'l( ;',-J2. rfzlzrr. .'.';2;'3. 1_4r!g:;_a, Ibkk
'/may, <.;nm» l|rl;:l1 mun;/,l(m ynuh ;r/.112 l/!:(li:;:'/luvs L-,.r.'.1 7'»-32.. :.'.z.'2. -*.-mara v:r‘:r..*.a}'- ,l2.l..E~..‘J.'(.2I.‘
alniviti rin;/,1/:i=. ynny, lwrllrul emlnlr rr»1rrl;;Ir;.;: nmriir ?.'.'*2..

Rajah I.22 ./‘/fenflmyi bintik bum

(iarnbar fntn l.l4 rncnunjukkan cuntoh pa-lbagai alaz yang digunakan unmk mengatasillad
deria pcnglihatan. Narnakan alat terscbut. Lari makl
bolch dipcrolch daripada Internet, majalah, buku, surat lchabar
dan sumbcr lain. Bincangkan malrlurnat yang telah
dikumpulkan. lficntangkan hasil perbincangan dengan J
rakan lain di dalam kclas mclalui persembahan . ‘
multimedia secara kolabnratif.

Mikroslwp imbasan elclctron Main ultrflbmlyi

Gambarfato 1.14 Contoh aim‘ mm

4 umat tentang penggunaan alzl ini yang

Bmokular U-» ”
Mikrmkop cahaya

'\.‘ ..

1
Scanned by CamScanner
Scanned by CamScanner

Kacaeatanfllflfllllll . H .-, .~ ...:<=.~ v.-¢' . | V' » _ i — <1 . -‘ - - .__¢'?_._\- - ~_—~-~ , ~ i — ,- - . . ‘-

Mflgnntluna
(a)MahnaH0bahaghn0bpokl0bi\plasdlrIp|¢h

°lh89*3"Yi"9W"
lbiHal\md:soouounolahpornuuanIor\¢unp\

kornoaauuknnuyanqfldakuluu.

ll ‘.2 l
\ 1 =91n_ .. .1_ .3

*<z\\.~£*',w
9‘. "L_—. ‘id_:a3

O 1
1v_x‘-.3 -.~**"'}

J‘ .5
>7 6 5

Rujahl.2J
Cubau|1manmdndlnglnmlI\dFIfl|1.a
Adahharidadnpalnblnhnlnrrlmprhln
dengansarr\ajolas?JlkahdI:.ar\dnm||\¢&jp

Had Deria Pendengaran
Had deria pendengaran ialah had kcupayaan lclmg: untuk
mendcngar bunyi. Kim hanya dapal mendcnpr bunyi yang
berlrckucnsi anlara julal 20 Hz hingga 20 000 H1. Tding
kita ndak dapal mengcsan bunyi yang bcrfrckuaui di hm
daripada julal frckucnsi ini. lull! frekuznci ptndcngarm
scorang individu adalah berbeza. Apnbila um mcormg
semakin mcninglun, julat frckuensi pcndengnnnnya mcnjadi
scrnaldn lmcilkerana gcgendangtclinganya menjadi mmkin
lmmngkenyal.Antaraahtylnglelahdicipudmdignmhn
untuk mengami had pcudmpnu adalah seperti yug

-'Z- _ .1

__.__,
1

1.}
flW“.IflI\i.§*

#17-‘J

Kalaildu

\ ._.\
,1’

Q‘-I
r_ ‘._ '

I

/‘.

\-

.¢""”
-Oil’

F

"\

_.i‘____'_._\A
Scanned by CamScanner

1 Penden aran dan Cara Membetulkannyfi I .
- n seseoran berf““_ ‘denKecacatar g t dak gs1

Kecacatan endengaran berlaku apabila deria gendengaraoleh kerosaian tehnga aklbat JanggalgtanP
sempumai Kecacatan Pendengaran lazlmnyandalsfiallaarz; kuat Yang berlarutzllé M- l' ' enuaa .mikroorgamsma, kecederaan. proses P _ h lazimnya mudah d1b€l an. IS3 nya,

Kerosakan da telinga luar dan tellnga tengfl tel.“ _ Gegendang telmga yangpa
- - 1 1 1 8“P€I11b€!‘Sll'l&fl bendasmg yang ltersumbag:1;}<j‘:i?l;:t:,l1:;; dengan menggunakan ubliat lzzltaupun

ahd k akan d skelpula _
l1;:11bed:nha11erl.(ierosakF:11:a(:i:l telinga dalam pula lCl)ll'1 sukar untuk d1l_'>¢tL11k3" ° Ea Yang
rosak dapat <libetu1kan dengan menggunakan imPla“ k°klea' Saraf audlton yang rosa maslh

- - b t t upun pembedahan. _ _
adalggzflrardlb:otL?lY2n1I(l:n‘§1:l?uln<l<eaIl1ggzgzlzgnta :10‘?/gsi dan teknologi dlapllkaslkan untuko . _ .
mencipta alat bantuan pendengaran yang semakin cangglh dan kw]'

-> -'> -

Gambarfoto 1.16 Kemajuan alat bantuan pendengaran

Anugerah pancaindera ialah satu kurmaan Tuhan
yang patut disyukuri. Gaya hidup yang tidak sihat dan
kenaya l)€1'lS1k0 tmggi boleh l’Il6n]C]8Sk&11 kepekaan
organ dena luta

Berdasarkan Gambar foto 1.17 dan 1.18,
' - nyatakan organ deria yang kepekaannya akan terjejas

_ dalamsetiap situasi
- huraikan bagaimana setiap situasi tersebut boleh

menjejaskan kepekaan organ deria Gamb“
' - apakahalat atau langkah 7“"3

beriaaadasa vans
. menjaga

kesihatan
setiap

Mensyukuri Anugerah Pancaindera

f

_..~.@_4.*2:-|.\'
Scanned by CamScanner

17> 2*:Fl‘ =_-1c <4"- ‘i:1

\ ""“l‘“y-'1}.
.\ 1

.,- 1]~ .=x1|1-_l;iI.'\<1ln";glr-w@~'.~iy~ ‘K1111-';",<»'-"9'1i‘v.-,1 §{Z~1';_;_.’fv"§:1_1iri;.*' 1..
, r‘ . .1 - .a~~ 1~~ /_ a . 1,.-. , ... _ _,- -’/ '=‘f.;»:;— 1; l ~4‘|~.,¢n/~.H ;, lk. 1» 111 1. .. , ' | 1‘ ..

" 5‘ ‘ll'".»;:= <.9.1,;'§.€l§~ '!:i'~.u=“
-’ ' >l'.— 7 .. .;.-. ~ i - . . .r ".l.n,;\’<> 1,.ii--~16;]_/;;:</.1‘/;.;.~.z ,;_.»;.i '5; .11~_ W ' "

. 3/4‘/1"l.Ul"@ (vi Iii-/> ri-1‘ ~'>;g|~.=.:n;~.' .-./r;»m'..'»|’;m<1_>;1,-mi
» 7 /. ' ,9‘ Z ~ 1

2.. .:..‘1:,= .. -,. ‘V _ I,-, —
-~ ]~>_;.b_.x‘_.$;~r,=_: .711-_._1':rIm1v4li.1\'-.‘::'a|{:~=3 JJ . -,, _

ll_, \.

' 1‘."~\' "1 §'»"';,.~";.¢\ m - Ci .;

1} |»-
ll ‘

T

1'11;

- 4’: 1\i~'l Li; ;i1;*;',u!l 9 r~ 1 *1 .1-jjran.-_-.j1

1".’ .' ,.1‘._ » in-.[W

.-f_;l:“.'.-.1112; '._;'....q1!ul.1qy<;/;§_i;vl; nzl,'_=4;- 1 ,~ 3 i 1

t‘:'..";§'I~.l'.' i>1»~1=.:@ 1
3i .6: 2* 79

-_—~Z.

"m<"11i<ui " <-~

‘.» 1-, .-V-»~--Aw-2__,_..,_
‘=,1"‘>*i‘]'.' r'..{'; ' "1ilr.r.». M

_ ._= 1..

. , 1_-,_-7 ,_\ y , ,_., .:\\|_.! _-_v.-_ fi->;|L[;.4. _'1_.'(gl:;:/ ‘-5:111‘/-(1":_,[21ni>_‘

~__, . ; 7-';‘ ~_1n..’5,/;_;_»;€/~,V l,'l~l(‘_.l!\\1_i"l , . ‘

/1 W3] "11 IF"‘1"""'”lll1"1 ’ 1‘ Fl |\§~"_}5{ llwl-.1 7"“ * ‘ .
aY .7.

'1'.~!1;f./. ->.’1;<¢ =J‘.&l-
_ 1. ,. , ,.;;X;,l,fl1-1,. -~ »_;'l"Ll_§-.L'ZVl'\_1,i:4'_:;13lr - 1». ‘

I
-ir*|___

r" F - ‘ a a.
-_ !_ J; _I_ g‘ _‘

> _F \-

_a;_.’~-;'*'-_~' ' a —~—~——~~ -*—-- .
F!‘.

‘n .H _;
. y

|
1

1. |

.u:-ii_.
‘JI-

'1

1 1 ,
» i 1 ~ 11 | ~

»~-v ,- ,\_. ‘—F‘ ,;~ ';-.4 ; L./L‘
-.'\--- » -~‘.~. _'»-- ~.~.-. .'

.. ... @.. . _,_g_‘_-__

1 ~
Scanned by CamScanner

__uI_>_;;F_ ‘v__
_V4;

AJ__v__,_’Wu‘
_,__

_
‘_

_’__

l_l

___IN:‘I

V/__v/ _

__I

;U_

___'___Q_V__

___

M_V__

__

__'_K_ _

_ g
Scanned by CamScanner

__

Yg

__.7

_lN

_‘\

g_I |_|_4_H‘__ I\_;g_\1‘

_I

___w_IH \_m"____Mg‘I__)\‘___‘J__‘KH‘anM_I4 ‘L____“__,WW-__"R1‘‘

__

_|4|1:1i_‘_J)‘.34.1!"nl_:_‘l“_lLn‘i‘l__|'|/1‘3|“!-“‘~V’fl‘?l‘\l‘l‘l\“:“l1‘"'‘X1‘I

_1I‘II__

rv_M?_Wr

ll‘l__‘‘I‘

_

ili‘1“‘\

Ty\ \__
Scanned by CamScanner

.~. ~-< <._-~.._ \.____,, _.. D .1... .

. _> \. __ .__._._..fl» - .__

,-

_ ...<-1 -|l-1

\..;
7" -/\. .-\/./In

J‘:11...."4;\ _..5t _/;~_a- r:_-*'

.‘_t':i3el'j A“: my

‘a-A '7‘/'.,\»\fl "\l:‘~“
Scanned by CamScanner

11.11» l. l1.1|ig.;\.n1;;.u1 ¢l.m U1‘! .11. ll.:1.|~

I
4 Kapas lcmbap __ 1

~ , 1 Anak bcnih bcrakar lums -._ I ,
IIQ-OIU'OI’OQ‘llOl-'OIl‘lcl‘ LI'IIII‘l'lO;II’l'n'l0a‘¢ Q u - -4‘-

I Kasa dawai

D 11.1. _ Air1 .- , ,.~;_§g_-r.:E.7.I._‘-,i_:,,l‘_T' _ .

.-_._ l Kalsium ldorida _ _ _ ‘ 7 ~
X kontang

Q § D ll

"'4'11T14 airman iii?‘‘:9:-0
-<33;-{ar' a-.1‘ItQI.

Rajah 1.27

Kesimpulan
Adakah hipotesis diterima? Apakah kesimpulan eksperimen ini?
Soalan

1. Apakah rangsangan yang digunakan dalam eksperimen ini?
2. Nyatakan bahagian tumbuhan yang bergerak balas terhadap rangsangan.

4. Adakah bahagian tumbuhan di soalan 2 menunjukkan hidrotropisme positif atau
| negatif? Jelaskan jawapan anda.

3. Apakah fungsi kalsium klorida kontang di dalam bikar Y? 1

J
1
l

'I\1mbul1an perlu peka terhadap rangsangan seperti cahaya, graviti dan air supaya dapat
bergerak balas dengan sewajarnya dalam menjamin kelestarian dan kemandirian tumbnhan.
Mengapakah lumbuhan memerlukan cahaya dan air? Nyatakan satu rangsangan yang dapat
dikesan oleh tumbuhan tetapi tidak dikaji dalam Eksperimen 1.1.

l

Fototropisme r 'q
Fototropisme ialah gerak balas tumbuhan
terhadap cahaya. Pucuk tumbuhan ’|
menunjukkan fototropisme positif, iaitu
tumbuh ke arah cahaya (Gambar foto 1.19).
Oleh sebab tumbuhan memerlukan cahaya
untuk fotosintesis, maka fototropisme
positif memastikan pucuk dan daun
tumbuhan memperoleh cahaya matahari
Y”-"8 m°n¢“kuPi unmk membuat makanan Gambar to 1.19 Pucuk dan daunfvmelalui fotosintesis. tumbuhan menunjukkanjbtotropismcp0$i1'§fl' -

Hidrotro_uisme

Hidrotropisme ialah gerak balas
tumbulmn terhadap air. Aka: tumbnhan
menunjulckan hidrotropismc positif, iaitu
tumhuh kc arah sumber air (Rajah 1.28).
Hidrotropisme positifini membolehkan
aka: tumbuhan mendapatkan air untuk A

dani .

1 . 7 . .»- I/.-7 ..'~=1L.;]
! ' ! '. ‘ , vv -> |“'i_ 59;‘ 1".
- Q AI u_ _- I. . .. _ y A |_ _ :".l||lL;-

Lg. 1.’! H‘ A‘ 4’. _ fl , vi .

-.r.. ~- 4. u..-_. ;.- - ~ ._
Scanned by CamScanner
Scanned by CamScanner

_ H _ - -,___. __.. T..."-,0--q;-1.-\ --nmw‘-—u

3-' Bab 1: Rzmgsangnn dan Gerak Balm;
".i’_-_ 4... ‘\.. ,. Ii '

~.__;~.(

Gambarfoto 1.21 Gerak balas nastik pada daun pokok semalu
, A 1 . » 1 ,‘ , , - ‘ »

’ v ‘ --J‘-‘J‘ y I 3} < ' - 3

-, ‘ ' ;' ‘ 5‘, " »;.}“"f‘."'~‘2\Q -~. >1 ' .‘ ->5‘ n~.~ :' ‘w

oi. L‘ O '

.s \.-‘Q 1'.‘-:_’.
I2‘. ,L

I O ,_,.
Y. ..

4
'.-".1 .-.-J§‘a--

E?‘

Q‘.

-
\I "2, ,.

4F '|.@- ~}.Z. ‘,

Menyelesankan masalah tentang gerak balas tumbuhan dalam situasi
b b 0 KBMM

yang er eza - Aktiviti inku
Gerak balas tumbuhan terhadap graviti bumi J__ ( "'-"-
dan tempoh disinari oleh cahaya matahari dalam

r I ‘v.,-

av‘ ' '
1,“;-

» _ ..
.A _

» ‘-
-/' '

2
‘w Q
.»= ‘- ¢ . ..1- 35;, (Internat/onal Space Station) pula, ahli sains mengkap

pertumbuhan tumbuhan dalam keadaan:
f,_'.',:;0 (a) tidak ada graviti

T_f-'_‘;» 0 (b) tempoh masa terdedah kepada cahaya matahari
- 1‘ _ ' _ * _..___it

* sehan mempengaruh| pertumbuhan pucuk dan
I 2 akar tumbuhan yang menjamln ke|estar|an dan

kemandman tumbuhan tersebut
DI Stesen Angkasa Antarabangsa ISS

M _ _ 7_ _ _( _( ( N M \ Gambarfoto 1.22 Seorang ahl
1:}, Arahan sai_r?s yar?g sedang menjalankan

2'3“. 1. Jalankan aktiviti ini secara berkumpulan. kajmn dz dalam ISS
"4551: 2. Kumpulkan maklumat tentang hasil kajian ahli sains di Stesen Angkasa Antarabangs

ISS tentang corak pertumbuhan pucuk dan akar tumbuhan terhadap rangsangan
' ' ‘. (graviti dan cahaya rnatahari).

3. Bentangkan hasil perbincangan setiap kumpulan melalui persembahan multimedia.

1.3 I ’ .4 ff 7;‘ .
1. (a) Apakah tropisme? .

(b) Nyatakan jenis tropisme terhadap rangsangan yang berikut: V
(i) Sentuhan
(ii) Graviti _‘ ‘ W

I (iii) Cahaya K‘ -$1-‘H’
-}v Q

;-. 2. a a 1an tum an an man menun an:' ( Bah g’ buh y g akah jukk
i (i) fototropisme positit?

(ii) geotropisme positif?
. (iii) tigmotropisme positifi’ ’ _ I , ‘V

(b A akah kc entin an hidrotro ‘isme ke ada tumbuhgni’,, P P B I P _ P
_J§§ya;takansatu pejrsainaéfiidan ‘satu p¢rb<-";zaan;v
Scanned by CamScanner
Scanned by CamScanner

Huh I: I(,|||;j'..||»;;,||| rlnn tn-mlr H.|I.r.

Iadual 1.3 Perbezaan antam penglihatan stereoskopik dengan monokular

Pengllhatan stemoskoplk PanqllhIlln.m0n9K§l|,lfd "
-_~ 7 —- ——#+*_ a — ~*—1'__ :1

Kedua-dua mata terletak di hadapan kepala. Kedua-dua mata lerletak di alsl kepala.

Keluasan medan penglihatan kecll. Keluasan medan penglihatan bout. _ " ~ '

dalam bentuk liga dimensi.

Medan penglihatan yang bertindih banyak. Medan Medan penglihatan yang tidak bertindih atau
penglihatan bertindih memberikan penglihatan bertindih sedlklt sahaja.

lmel tlga dlmensl yang terbentuk di dalam d Ime] dua dlmensl yang terbentuk dl dalam )3,
medan penglihalan yang bertindih membolehkan medan penglihatan yang tidak bertindih
jarak, saiz dan kedalaman objek dianggar dengan menyebabkan jarak, saiz dan kedalaman
lebih tepat. tidak dapat dianggar dengan tepat.

_ 7 ~_,__, _ V __ _, _ ______,_ _ ‘__v.,__ ____ .__...___.,_...a__._ _.. _‘ _._..-_...._.

Pendengaran Stereofonik
Apakah kepentingan manusia

» dan haiwan lain yang mempunyai
sepasang telinga? Pendengaran
stereofonik ialah pendengaran dengan
menggunakan kedua-dua belah

- telinga. Pendengaran stereofonik
membolehkan kita menentukan arah

i bunyi dengan tepat.

I. Kepentingan pendengaran
F‘ stereofonik bagi manusia adalah

untuk menentukan lokasi sumber
bunyi. Pendengaran stereofonik
membantu haiwan pemangsa untuk
menentukan lokasi mangsanya.
Sebaliknya, pendengaran stereofonik
juga membantu haiwan mangsa
untuk menentukan lokasi pemburu
dan melarikan diri daripadanya.

CABARAN
MI NDA

Bagaimanakah telinga berfungsl‘
‘_pengllhatan' bag!

r ' , ' ' .

. I -' P .

._'".-- _'-. _ . '-. ._: 4 _ __ _ -_-A-;';‘_-:1-\'T»4;‘z'z

Keupayaan menganggar jarak yang baik Medan penglihatan yang Iuas membolehkan
membantu haiwan memburu. haiwan mengesan musuh yang mungkin datang

dari mana-mana arah.
Manusia dan kebanyakan haiwan pemangaa Kebanyakan haiwan mangaa mempunyal
mempunyai penglihatan stereoskopik. penglihatan monokular.

Sumbcr bunyi

Perhatikan Rajah l_31_ Rajah 1.31 Pendengaran stereofonik

/-it

_ w ! ‘K ‘_

M)
.‘_ |~> .r— 4|

1|:-|'||:|": ';_"J‘|

F1

" . -' - . -I. T.,__\=q
. ,1 ‘D-

’ >1‘

-=:_
Scanned by CamScanner

__

_w_‘_HV_L _I’F

\is:1

AWWGJE$1“TL‘y__pfON‘‘~a‘__WE_

{CA__3

___vUH_‘

I;_“_

_‘_vV__F__

_ '___ ‘Amm_‘___

Ii-‘H

‘F-O?

__VQJ;\

v-___’
Scanned by CamScanner

air ' 1. '|- , 1- 1»_§»»‘f-_~-__ -_ > __ ___ __

4- Y.

..,,i,_h
_.r .. I.

""

‘

\ W H M!‘ -~.1\.' “ lg‘ v1‘1‘}b‘ \| {|),",').‘5M,'3. <‘ ‘V \ ‘- ‘; “ "~ vr‘ "|l'1- my, ‘.

‘ ‘ a \ M Y-‘ ‘FM “LvV‘[\ “H "\ >“| -,; u-J y 1 H ' V. ‘I _.

.:4,. ‘\

a \.‘~|.l;i..'llIsl!-i_nn!l»~‘;..¢¢\"M1|-n,‘Ma{S!U;;‘;@;
*~"/1 .I|1| n-3 fin M

“'1!

h~‘w\v m~»¢r.,,,1l\, 1‘

.~- _"- _~ _

|"". -' "=:
\\. ,.

r

_ .\;:,-‘nu!’-/. W >_, Er ~

- »‘ \‘ Wt‘ " 1,|~q\..\,- M‘ J y ' ~ ‘

f~\fi<\ti1vfi\i;n
H.

' H11‘ ‘£14 <7 Efwi ||"\fl‘_vL|.;,_ ,-.g‘:}_[,‘, lqk M‘!_H:_i L, U

‘U.,,‘,\ O |__

. J \ ‘

‘\ IF \ ~i\:'.

\, ,' ow 1 ‘ ‘

r.
—' 1 \- -—, I ‘HI: w,l.<|\‘ - -»~:\ » - . ,-

} »

* "Ni"; /

\.

LilTi§;1j~§-§§§l7§_i‘7 '
M‘

i‘; _/' ,;Vy_|-_ ‘r"1!‘45;"'5 4 *2a<;1»..~<
' =y/ ~

?

i

_ ~~~i‘-f

Cl TI 1l
y ._

, . .
9 ‘:11‘Q :.\

.‘f'L|-—. I2 _£

\\ \ 1- \ H“ ' - -xv I am-‘:"!p‘x=“>g>\,~|'H

\ .
* ~\ nnvi-~» I‘ w! I A1-M M1.» .. ~

L. .,n.

. _._ .L

*1“ '~ ’- ~ * -'4' y- * 1\»a;,\-_.r‘;*».:;».<@ :*\.~\;m
l A i H‘ ‘C “ " '7.‘-\“-‘1~‘~‘I\ H ~"|'1"‘-1l"\:|-1 Ak 4 ‘

A ,\_,_r4u

‘~ \ M‘/1}_ \‘..,‘

.]'r_| tr-*\.-hin=;3*IT**_ -7 ;;fJ
z!._‘_-_-. ,'“|'_,__ ,__—, __ M

I _

“‘5"“'§ ‘ W “- 14"‘“P'4Ti‘T;1|-'1nr|v‘vi‘*‘HM nl|“1'h;~-‘>1 -

‘-- \'l\ (<,--M \
Scanned by CamScanner

n
Scanned by CamScanner

F) — 1: .1 o 4,15: -v ¢Reziefiasm £<":~.:<.=m:§;z:;

- 'v‘

r“1._,.__f;_,~. C» _, ~,*f_j;_ _ _ . v.~,, 1' 7 - ,_.
_ ¢\,.<__'-_;¢-. . , ,v

K \
Scanned by CamScanner
Scanned by CamScanner

I Nu) l¥.|l> 1;_s|1agn| dun ( u

5 Rajah 3 menunyukkan slruklur kullt manusia.

Label X dan Y pada Rayah 3
(b) Jelaskan mengapa hujung Jan dan bukan tapak tangan digunakan

slmbol BI'3lll€
Mazlan mengelas an hdah sebagai kulit yang mempunyai reseptor rasa.
Adakah anda S€tU]Ll dengan pengelasan lidah sebagai kulit? Jelaskan

yang terslmpan d1 dalam beg?

E-1

~..-;__a'
\"’.\
Q‘‘$5-.1:--~‘1_7}- _</-2‘-xs< '_9_.lb§_; '1

l,"';~_'\‘ 5"
<.._bl'

-QQ“"‘F .90‘
.E0,“"‘ ' .j.:\§‘-'

5 ' ' 11' I1‘ “"-' >' -, ' ‘ V. (0, qu, -0 ~' , =- gquw ‘,""‘-I“ Qyvh:‘o . .2“ Q; W‘

' \ ' .> < '-‘Ta-€:%f;;;8,@_=,,y'_§;€§;.;9,g>, ._-,> ..-1
L; - ',"YP‘ -...,'».=:¢.-:~.-<.-¢a:¢r-,€-f:°5»:¢:.*

Rajah 3
Q0‘.909In O0:I .OI\.

Apakah kepentmgan dena bau kepada kita apabila berada ch dalam
Berlkan satu contoh

(b) Mengapakah anpng dalam unlt polis dapat dilatih untuk mengesan

Nyatakan dua gerak balas tumbuhan yang membantu fotosintesl
(b) Bagalmanakah kedua dua gerak balas tmnbuhan di soalan 7(a)

(a) Nyatakan Jems pengllhatan bagl seekor helanY g. .
(b) Apakah kepentmgan Jems penghhatan di soalan 8(a) kepada

0 s!(?A
Pak Dollah yang mempunym masalah rabun dekat
terlupa membawa cermm matanya semasa sarapan
d1 sebuah warung Anda dlkehendakn Lmtuk
mereka benmk satu kanta bagl membolehkan
Pak Dollah membaca surat khabar Reka bentuk
tersebut hendaklah menggunakan bahan dalam

;r"
\. _V‘ '.:|~_
.. ,

, H ‘z-_.
." __ ___".-' ~_ ‘Li

‘E-

=v 4,5‘:

if L-_I

:-
Scanned by CamScanner
Scanned by CamScanner

'‘_‘

II MK_\

um

v_\__'‘kw

_E)

?_____k_‘%_\I‘,'qr_>’§

\K

>_ LA

gAM

<\  gg‘ManmS_meMmG

_ ’__'“N:ifv_|_

SAA _4_“L7AV

Ay/
\!‘Z/¢_\

HI‘/_

__‘__ 5

I

__A,

V_,“_,‘_4,

1II_

‘Vviulqu‘
‘LU:_

I _‘ I‘_|_,vI

__‘_v_'b

‘’

U;K‘‘_‘:_‘‘_

.\.\_~VI_W

\ \L___

DHI___M__H__

Ky"_“__.‘W‘_“

_‘ l_\_\~_v_‘M__‘

\_\__[_’_

W.‘.
0‘“_'_>__

__

I/

I

‘ "__I__-____‘_r_

.

I‘

__>__‘NJ
Scanned by CamScanner

. \\ I, W, ,
|./ "J

,-L‘L:

__ A_'_l.' _,- 7 /' Larinks - 11'

/;:"f_;,'1:’.:.‘H _ 5-’ Q y‘ ri _

___ //' \

. T I T _ ‘ '_—

.‘H \/

>.‘q
u

ML ,\
J

-i.
-_"'\~

__f-‘.. ,..|»-

\
\\

\\ \

{n ___

y -6} k‘ (‘yaxg / F -
7

= (" ,»*_,-~. V,‘ ,-., . _, ,~ @§F~_J'@l1i‘»"'"_£‘iTL§l1‘=.k<~11ir:"5~*. -
‘ I

J

' Otot

-% ro '0

T
*l‘@§-111*‘ Y - _B;§ .. . -. . by

/

/.
. .,_\
,», 1..g_,__ ,.'_(.<,.-f}_u_q;§;ar|_T_)_ :_\

~_- ._A.b_______/

.%

—~ -_‘i Chg,‘ ‘

L41‘;

F-

4’ _

A ‘ ‘La% \,

\.

‘,\

| I
1 1 ’

i‘;(::1rf:)'._:>'r§]I) ‘1 N

**.;.(=. 1

J
_‘/‘QK

__ v“\‘ -» _( , ' \ V . I l?1'_PTI.=§’r\i)i11’=jL'@lt[4=j1fi|q€‘t<:1'>,3} My \ ‘ y , ‘ . . __ ..
' ; / I Y: JV

'_=-.‘- \|‘1 :’__)
4;-” _._fl.<L5;fll€¢:1".@ -

L //J b /V’ interkostal

‘ T 3'1-=-._~§;f~-;y_ y xv. .;\'y ;_‘ W
\\-‘_:_r\>.; k \ . __‘ _ .

_- ~ “* ._ ‘-
f‘ './‘- ,’/ ‘ \§':"‘l‘_ '._-(1 _-3;)?-' F '7 7 i1-; _ *-.<---4_|- by ~ -_»,\\>»»-=‘-‘*'iIm_.

plfi ‘ A dh‘-if); ‘ '1 ‘ Er \ _'I 4%?» ‘Q; * ~

‘J ‘uulrn , “ 'y,| ' | ) I/I‘ ' \

x ')
Scanned by CamScanner

5
E
i
s

i

' " I Aktiviti
stmktur ssstem resplrasl Peflqqllflflflfl

mulumedaa daripada hasil kajian anda. t°|<"9|°9i

KBMM

|_

Mekanisme Pernafasan
Cuba anda menarik dan menghembus nafas. Dapatkah anda merasakan udara masuk dan keluar
melalui hidung? Letakkan pula tangan anda di atas dada. Sedarkah anda bahawa dada anda naik
dan turun semasa bernafas?

Laluan udara dari hidung ke peparu adalah seperti yang ditunjukkan dalam Rajah 2.2.

Lubang hidung ' Rongga hidung Farinks _'

L
Rajah 2.2 Laluan udara dalam mekanisme pernafasan

INFO SHINE K A F _
Kebanyakan orang x I
rnemandang remeh ‘la 2_Q(8 ___‘ ‘,__._A _,
terhadap aspek = “‘ 'nmJéx":nb"— w: Penarikan nafas danpemafasan sehingga 'kurang Sada! bahawa penghembusan nafas
mereka sebenarnya “As

I _'; x
Adakah anda sedang' if L_,!_.1, \
bernafas? Dalam dunla z

j>_ : ' */Y\
kewrgasan, konsep

‘ dan teknik pernafasan
V809 betul rnemainkan
Deranan yang penting (
untuk menjamin

i~~K8si\atan fizikal dan mental manusia. Cara bernafas yang betul
I prestasi anda dalam senaman atau acara

acara angkat berat. J

L~'%;%
>;m‘
Scanned by CamScanner

‘-

'_I

‘J 4,

wt

ditunjukkan dalam Rajah 2.3 (b).

INFO SFIINS
menelan bolus dan bernafas

Semasa menelan bolus
M _-_.__i__._ai_._.

‘~= .2 Bpiglotis
1 ' 'ke‘b;awah
P f

Tgakea tertutup

ke atas

Trakea
terbuka

Epigloti

).

§gmaaa.bolus ditelan masuk ke

(B

-,;--_----_------.-__..__...-

0 otot interkostal mengecut dan menarik sangkar rusuk bergerak ke atas dan ke luar seperti
yang ditunjukkan dalam Rajah 2.3 (a).

0 otot diafragma mengecut dan menarik diafragma bergerak ke bawah dan meleper.
- pergerakan sangkar rusuk dan diafragma menjadikan rongga toraks lebih besar dan

menyebabkan tekanan udara di dalam rongga toraks berkurang.
~ tekanan udara yang lebih tinggi di luar memaksa udara masuk ke dalam peparu seperti yang

Semasa bernafas

Trakea
terbuka

y __‘4.—I_

Ep1glot1s

Ep|glot|s na|k ke
atas menyebabkan
trakeaterbuka

1
1

=.___-._-___.-_
Scanned by CamScanner

3
W

' @,"7|:~.-1z.;~,\T'~1;-,4.

\ |\ " \' ‘W I ‘I05:

h = _ . _-M~5{1:;- Y
" II;:3

my

.4l"~
> \
\W.

5 ,
- \j~ 1,

__.-,2-é.—::"$
=61"». 3

1' 4

4»

‘i
»'I‘.

- 2* 1' ~ »_. ‘R Sangkarrusuk 1 X

yo 11
W 1

41--_.__>

D'afra
Diafiagma mengendur

I‘ ‘ '1“ "|T\->' H1 H

S. ElAkt i

, __ _;._, _.‘ _

_ r _

M _'\ ) _ v 7_"\_-75;)’ §;
,\,.~-~ 1' :‘;..“', \ -j ‘,w|‘v.__7rf<'.'-->*.'))‘

jv r

g !. _ g y ,__. J‘J. _-\_ ~.
' ' I '_' . ' '1" :

1 L}! t3}~‘T

51' " ~51?)

, - \1'."" F-‘»',_;}":}>_'(;F?3,iR

'5; ‘r 7

qu;.- :::":*""~"l,\c*”..‘~~::-1 1)""TT\*-T

Sangkarrusuk
bexgerakkebawah)
dankedalam

lsipadurongga
tomks berkurang

dan mclengkung kc alas

PAK

|_|4‘,
i‘ .

_ ‘ I

>1-211"r§1i~<‘s4%=:a‘*§:nn? V
,1, W,r .~\ 1_ - .> ,5 _' ‘ 3=" ~ ’i";<_-

)»-'T1 >:;_i“‘“T__!,
' \-; J
Scanned by CamScanner

IIy

K Ia ~"~anJ ,/imp‘;

<—\

<¢/ a

g . (_ -5 Z»; ;j_a @123‘ Igglmag @511; ~

_ (‘J-I A... >> _

.1
I
Scanned by CamScanner

_,<~m, X

1: .;:-_;-r;]j:;<1frgé5{11?;|

. » \ _
"xx 'w N \ _*V 1‘ ‘

» / -» » ~»ay;=m~if‘@‘|MJ3iw13w\H6flF=LEWWTQY\bHi“s'**“-~)11@“i1F~“4?i“~Hm '‘- .-1 =: A ‘ ._ . *;._.._., *4; /2§;'»- ~,_._~5‘ '1 ;,—' #3,, _ :=/Y5’, L

._,[2___,. __- _, '1. .-_'-...‘,__ :".~v»_ ._ -,~\ _,.._. '.__--.\ I‘ , »_/ ‘ '-\ ,\_;,‘,.___, <;L-_;;~,;\- rv_.,,~I . i

»iraa<$’1fi»@|f@$Y:a’i6‘1ifi. <5 Filflfim ME 1~3§f!11fifl~m Cfliiw *1*\'€ 1'*¢r£~<T1*‘

-~ 1*! ~11 »w*'c: I v{1'_*~ 1*" "I; J" "- ">"~ ' 1"" ~~ ;‘\ ;:~ N ’ 'a i-rm ~> :7 . @~1\m<r<vk:-K9 \@;.¢-|§L'\1nn\ £9_KL.'\i\L@ :3(:\>}\!Y~LGi4f-1 ‘\';‘\T7,.'l"J ‘-1w~ I-I

~ ~ i‘»:x=\'~‘ié-xuiknnn ¢=ic'L%J1.‘r iEi§i11=fi\Binmiéw §ii‘~:l'1T;}:>;@_1 ii * <x T‘ )_. 1owl k

\"\ \ _ ‘ M

\
Scanned by CamScanner

\__

i-"A“."fi

\
v - ~(\_;;~m 5;i1l?i~‘€l @169

4. H17; ;;k;; |=x;1‘§(,fl§)p_g5@m

__‘_,::? F: E Ium-

I A

_>:;;'_.>-_~"\ /-\

~. //
_ ,'_/

‘_\ U‘. \\ 4
/.‘I-~ - .~__~ . < ; ;\ —_-4...: _= =_-.1-_»_<\/,—>;.—:—.»_l ;~‘.:__~i\._,__ /\fi..‘_ /§;=_;-;<;-25; gig-jg

L_ 2-' s':i»':I:' ‘.\' H V ~"---E |:_i‘.§-':§l?A\
/ ‘ 1' ' - '5' .t 1 - 1-:7! ;_lr~I_:._"3'_._ . _ »._/-'_<_-_‘_.Y_, _ ,L > ;-; I-f __;'i1' l_'_<'j;T)!f_r‘ (§;‘:°_-;>.~€E:—1~-Ii-_'?-;;,a‘\, _ ;. 1 : 1';-' -_ 5"} ‘i 1 *~__="_="=‘\="/

» »:L n_w ii?*£i~;-_1?JQ!1I7' - s'jL'@{j'.a;i\,;m1l

Ill HIS E

=.

L

,5
I

~_ll.Cr

3

lTd;||'u scdulan

w-' -.; -
L £51 ,

i

Udara l1c|nbu.s;m

,,_______;%;.;_,__,___,_w,___ ._. ,_, _._,___-..._A--1_é
MI! 1. -

\-1.¢iEn“1i a*.~'=;z@1a~_:¢‘H‘@w -— .;- -L-4=-1'L~Y-JW3/ii\‘a'a‘1,1§x;1m*1 _-

x
i
Scanned by CamScanner

Ef5ig1o,tis‘idlah struktur yang membuka atau menutup trakea.
Pertukaran gas di dalam sel badan berlaku pada bronkiol.

(c) Diafragma bergerak ke bawah dan meleper semasa menghembus nafas.
(d) Peratus karbon dioksida dalam udara hembusan berkurang.

pernafasan.

_ Kepingan getah nipis

_._. 4',Kepmgan getah nipis
‘kaca berbentuk Y

pengudaraan yang baik di dalam kelas yang ramai

sebuah model ringkas yang digunakan untuk

Balang kaca

getah mp1s dan bukan getah tebal digunakan dalalfi

_ Tiub kaca berbentuk Y '4

.-— 7*

‘~£_“,. 3‘ ‘Tlj Belon

vi-L

Rajah 1
bahagian sistem respirasi manusia yang diwakili oleh bahagizm yang berikujgi

Balang kaca ""4 '
. V >__.

-A

.‘ , .\ fa;

yang dltunjukkan oleh tmdakan tg-:rhad_a‘p

;,?>-~

3;?‘ _. _ _ 7
‘ 5.4.1,.-

,-,..::;~/ :_qr - ».1

H . V » F5711I}>";Z"=:]‘;7=':. - I4 1-v _ 1, -1.4 : ' , '1 ~41 -1'1. -35*-11$'4.“ » —— : 1. A -,.-¢-_"---1.‘-I-L-‘.-..".’='
|— _1A >~
Scanned by CamScanner

“arah
mengandungi
kapekatan
eksigen yang
%t[nggi dan
kepekatan

1? ' Perhatikan pergerakan dan pertukaran oksigen dan _ _
dioksida di dalam alveolus dan kapilari darah seperti yang
ditunjukkan dalam Rajah 2.9.

Udara

\ Udara
hembusanAlveolus

F

dioksida
*,y_§fqg rendah.

Okslge" Karbon
0 dioksida

Se] darah
merah

ke ‘k_aw‘a§an yang V

Y.

Yang

— Dinding
kapilari darah

Kapilari darah

/ Sel darah merah

PETUNJUK:
—> Oksigen (O2)
----> Karbon dioksida

(C01)

Kapilari

Rajah 2.9 Pertukaran okszgen dan karbon dzoksrda dz dalam badan manusza _ _
Scanned by CamScanner

manusia

im secara berkumpulan.

-rggnunjukkan yang berikut:

alveolus dan kapilari darah.

kapilari darah dan seterusnya ke alveolus.

F
. q"

perlu rnembuat satu persembahan kreatif untuk

AktivitiA - .

inovasi

v Proses resapan oksigen dari alveolus ke dalam kapilari darah.
Q Pembentukan sebatian tidak stabil, iaitu oksihemoglobin.

Pembebasan oksigen ke sel badan yang memerlukannya.
Q Proses pengoksidaan makanan, iaitu respirasi sel berlaku untuk menghasilkan tenaga.

Pada masa yang sama, proses resapan karbon dioksida dari sel badan ke dalam

, ..________‘ , __ . . - .--__._..._
Udara yang disedut ke dalam 1 9Di dalam sel darah merah terdapat sebatian

alveolus mempunyai kepekatan A benivama merah gelap yang dikenali sebagai

monghasfllcm

Pertukaran oksigen dan karbon dioksida mengikut perbezaan kepekatan di dalam

y oksigen yang lebih tinggi daripada ‘ hemoglobin. Hemoglobin akan berpadu dengan
4l_ kepekatan oksigen dalam darah. oksigen untuk membentuk oksihemoglobin yang
-.- _ Oleh sebab itu, oksigen akan merupakan sebatian tidak stabil dan berwama

L-r meresap masuk melalui dinding merah cerah.
-_ |_ _ alveolus ke dinding kapilari darah

»

y. _, dan ke dalam darah Hemoglobin + oksigen ,2: oksihemoglobin g

‘_;
l 1'

I.

-v-.-~n_-_.._,.- . _

Apabila darah sampai ke kawasan sel badan yang
mempunyai kepekatan oksigen yang rendah,
oksihemoglobin yang merupakan sebatian yang tidak
stabil akan terurai untuk membebaskan molekul oksigen
semula dan kembali menjadi hemoglobin.
Oksihemoglobin -> hemoglobin + oksigen

__,___ ,_,__,.,._-...o.i . - .1
Di dalam sel badan, oksigen yang meresap i

molekul glukosa kepada karbon dioksida, l
proses rqgpirasi sel seperti yang

dalam persamaan kimia yang benkut:
>0

l —.n¢
» -1 1 IL

¢ _,ae .- i,, l.~_.;».

_.._.,_

oksihemoglobin ini diangkut
dari peparu ke jantung dan
dipam ke bahagian lain
dalam badan.

._..-.‘ “-

Karbon dioksida yang
dibebaskan oleh sel meresap

9 Darah yang mengandungi-1

._-l .
ll” I1‘.-;

Pym
=4I4 I

L-. 'Fta \

masuk ke dalam kapilari darah Y f
dan diangkut ke alveolus untuk

dlhembus loeluar.
n d‘oks‘da+a"+ tenwa w. H Eii disingkirkan semasa udara _

KP
Scanned by CamScanner

.1‘!

i_ , ;.\;

, lg l 1 L 51 gxjii t_~;>.hj1

». "irj iv-I.".éf.l EU

‘jg Pfaktls F
El

»1‘ -= J: rkloli lilb
, ' '2_s€ii’§~j@»ia§z;§;§j:@?ll>fl@

El’

O

‘o';#’é.<‘ifi13=:i!£F.lll*ii£~;E@

Aclaplzisi
struklm A

*, I  ‘H*-— -alveolus ~ - -

i \ \ I

matlf

1
_ I I

_ l

.\. ,. ,,__L\_ ~ _ _, _\,‘ L §Ei1}'“T'?\‘Kh-1l4r1.i1l=~Lil llaet-. e1';~.;=.»:i.~ e;,;~,-1-.1‘-;l;£: l r»

~ /T£l.l~».'=Tr?>“ilv.k'>; y;.i=iW;@'l ~51? ll Emil ii flfii -'?l‘~ii’~i!*‘~"T~ ll
' 1r;s,=3:g§; lfifiéjiill i.:,~';@e;.;»i
. 117-" l~’;-]_f!;_\ r;_l .\"»;,9,. M5 K; ,1‘l, l‘ 1;‘ »,i - 1

’ ‘ L
<?,'<:1__l.'2l _1_i_i i.';l‘£?§.[;

_ . __:....\.. . __.,.>.v,_ _{_»___ V _..:_ ,

: -_.'|--i "

l , l» <

l~—~»~'~ —v:

6 "'7. ~: /;" ’:VA;y“ 7"l':<. >1;-‘1 ~<'l;~y~;<w l .
Scanned by CamScanner

" §|AF,f}'f§‘,’1' INFO SFIINS
Mengapakah hutan Tar rokok dan tar yang
lazimnya digelar di unakan nt kg u u membuat

Tar Rokok sebagai ‘peparu hijau”? jalan raya adalah bahan yang
7 benainan. Tar rokok lazimnya

Tar rokok ialah satu daripada bahan toksik yang terdapat dilandakan Sebagai 'T8F' Yang
dalam asap rokok. Tar rokok dalam udara sedutan melekat Tinjpakan ‘jkrongn tfagi
dan membunuh sel di_dalan.1 laluan pernafasan s_eperti bZr;aakZ?:?urrTfi:h Lgsayzggosol.
toraks, fannks, eplglotls, larmks, bronkus, bronluol dan
alveolus. Tar rokok juga menambahkan pengeluaran mukus
dan penghasilan kahak di dalam peparu. Mengapakah perokok kerap batuk atau l ?se esema

Berpandukan data pesakit kanser peparu, kebanyakan mereka ialah perokok Tar rokok
adalah satu contoh bahan dalam asap rokok an boleh b bk

E
B
—lH1
E E5

llllll
t .
dm
en alkali

Steank
Lilin

y g menye a an kanser peparu.
% . 1 , , ‘

E1

Toluena Nikotln
Pelarut industri Racun seran

Ammoma
- =‘," Pencuci lantai

Aseton

Metana  Arsenik , Smmda i
Asap Racun Racun Metanol.
kumbahan tikus berbisa Bah-anLQ

». ~ . , . -5 u .. -I -__<—- ¢- ------P-Ii hll_|;.-‘-,_- . . ‘__. | _ "E. :" ,’_. ,A .,;,
L \"ii.G5-JJi.1:.a.A-;.';".'.. _, __ ,f.'.;:Q_ "ll . V‘-.~;Fr_l"‘¢“-a-. *'*'- ‘ *

#»..:; i i l
. A 1 j y -*""¢».§§:1’$l2‘“-~_ . _ V |_" _.__. 1 |_’|

I1,‘
Scanned by CamScanner

"-“Sulfur dioksida yang dibebaskan ke udara lazimnya fl @A5ARAN

pengurangan oksihemoglobin dalam darah yang menganglqug
kekurangan ini, sel badan tidak dapat menghasilkan jumlah tenaga

iznelalui respirasi sel. Bolehkah sel badan hidup tanpa tenaga?
T’ _

clihasilkan oleh pembakaran arang batu dari stesen jana M I N DA
_ kuasa seperti yang ditunjukkan dalam Gambar foto 2.1. Mengapakah kita hams

Sulfur dioksida ialah as tanpa warna dengan bau yang kempen -1-AK NAK MERQKOK--q8
wenyesakkan. Gas ini merengsa laluan pernafasan,
- menyebabkan batuk, sukar bernafas, bronkitis dan

kanser peparu. _ ,

‘e . - Nombor 220 yang dipamerkan
_ _ pada label makanan ini ialah

" ‘ bahan, iaitu sulfur dioksidadigunakan untuk
makanan.

APRH(OT
é

)~ __ ‘

Bahan
Aprikot,Sulfurdioks

foto 2.1 Asap yang dilepaskan dari sebuah stesen Jana kuasa
Scanned by CamScanner

ngfim

Bamk; 'Nlifb

Muan Johor
bacaan ke 746 pada 7
yang jauh melebihi julat
tahap berbahaya, laitu
Hal ini menyebabkan kerajaan
mengisytiharkan darurat di Muar
Ledang (yang kemudiannya
balik pada pagi 25 Jun 2013).

Gambarfoto 2.2 Peningkaran bilangan kendcraan ala/sink“
bermotor di Malaysia p

Bahagian Pendidikan Kesihatan

Jerebu, Debu dan Debunga
Kementerian Kesihatan Malaysia
htrp:///inks. and! 1 7. com/BT_Sains

Ierebu, debu dan debunga
merupakan zarah pepejal yang

_59

ElEl
sangat halus, ringan dan terampai ;-_‘;_;;:-
dalam udara. Asap daripada ekzos ' - Q;
kenderaan, pembakaran terbuka E '
dan kebakaran hutan menghasilkan _ .. _
jerebu dan debu (Gambar foto 2.3).
Debunga yang dibebaskan oleh unlcr
kc dalam udara boleh clibawa oleh
angin ke sualu jarak yang jauh dan
bergerak pada semua arah. Jerebu, I
debu dan debunga merengsa sistem
respirasi dan menycbabkan penyakit

plféspiratori seperti asma.

~»-.

" * Gambarfoto 2.3 Keadaan persekitaran semasa jerebu I

?5' i 7.~.'..5*T"i:L5§5i'
\ h ‘-Li. g‘?'7'L
Scanned by CamScanner

\

'

Emfisema ialah keadaan
alveolus di dalam peparu
yang dirosakkan oleh bahan
yang berbahaya dalam
udara seperti perengsa
dalam asap rokok. Simptom
emfisema termasuklah
sesak nafas, sakit ketika
bernafas dan rasa letih
biarpun hanya melakukan
kerja ringan. Pesakit
emfisema tidak dapat
dirawat tetapi simptom
penyakit ini boleh dikawal
(Gambar foto 2.4).

l

(a) Alveolus sihat

batuk. "

radang bronkus yang disebabkan oleh tar
perengsa dalam asap rokok. Simptom bronkitis

batuk yang berterusan, tercungap-cungap dan
’ ltidak dapat tidur.

1»
ha

Gambarfoto 2.4 Pesakit
emfisema memerlukan bekalan
oksigen walaupun semasa
berehat

(b) Alveolus yang rosak
akibat emfisema

‘in r ’ ‘- Rajah 2.12 Perbezaanantara-alveolus yang sihag
dengan alveolus yang rosak ,

* 3 i : ' 1
‘> :6» A

’" » "

H

Adakah penyakit ini selesema,
bronkitis atau radang peparu?
http //I/nks and/1 7 com/BT_
S 60 2

Emfisema simptom dan cara

— 2 /mp ///In/(S andl17 com/BT_fill~' a/ns_60_3
Scanned by CamScanner

(a) Peparu normal

,~, _ I4-
|' \

) Peparu yang
diserang kanser

Gambarfoto 2.5 Perbezaan antara peparu normal
dengan peparu pesakit kanser

H Y» 0--‘*6 '1-.1 .-_ A-_,;.: _ "-_' "' -.gZ1 __:‘__g 1_\‘,.__!'...-I;

- - . :. :.v|t| "*5 F .§"”_' iii-_‘f1' ..*#/if

peparu 1

__l

F FF ..._;»~;"=;,§g.*i-. "Q
..»¥‘l».'~“.~.:..s:...l'-i .4

http //links andI17

‘;

.- .-;-' ;.'T .'€-19.;-*:-:1I - ._-figs“ I .
E I’ ‘

._. n ~4 -_._.~.;@@@

Mengumpul dan menganalisis data tentang penyakit respiratori
' KMKAfahafl - Aktiviti

1. Jalankan aktiviti ini secara berkumpulan. perbincangan
2. Kumpul dan analisis maklumat dengan berpandukan data daripada

Kementerian Kesihatan Malaysia atau daripada negara lain tentang penyakit
respiratori seperti asma, bronkitis, emfisema dan kanser peparu.

http //links andI 1 7 E E http //links andI 1 7 E
com./BT_Sa'ins_61_.2 ,| _:_ ‘ com./BT_Sains 615 ' 59$

@ y _ El» "~ El .
H: sf

maklumat yang telah dianalisis.
hasil perbincangan kumpulan anda di dalam kelas dalam bentuk

multimedia.
‘ 1 r . TJ .1 '1;

¢.- - '.
Scanned by CamScanner
Scanned by CamScanner

l l }l'ii;‘l_v-ll ‘ml

o

‘¢__ 4.1,. ;.. _ , I .,.- ,._l .‘ ,|;_,t1,\,!llI|il\-'-IF‘ ‘bf-\y‘|i!lJl[ll_:Ifl[nn(;|{/,:“:7];J>|f;iq_ _’¢~_1,,,|.;,;-l_,;;. .

W!-.=.irii»i .=1=:r=i@:» @'<<<>li~<:>1t< 2'/‘ii |'a:=;§»:1._i ll13.l?§T'1'§.»I .‘ . . . .i Ii v~-2+“ »~-:it<:.@;>t¢ ..i‘im=i1i.2l?El?'ii.il '..¢5)'?.ll‘}_lE> léi@“@I<;f.f
2’ i. a > la-'} . ... I ~J_ .. '7."-r1*l.» 1'>.=:~~r_\.=IfllileY2lil@jGl_ril3}f/ai ll_?Ilu‘i ~,'/EiT~1g; ;?;r_'i_<}:i_l;$15‘/;_‘&i j{;_;[‘»..~1 age‘;

\|hl_

-H ' - iifwfli '1

0..
' V -._ —_.,,.;_. '. 1 Y .;i_ _‘ _ _ _...~,,>,__,_..‘

7'-‘F-}!'r‘ liarli-_'.§l K.-All’ ;l;'liE/M - '

-¢'\ I' _~..:.:"1:;.a Fawmatlf ' ~ 1 ~-
..»ii:;» .;~,;r|i\'l|;i ]§.»;cQ-ll

,. ¢,__
l xnillzluul luYE'l:\I'Li I“'l§l? {rt“}31'}'\'sxE;¢:Y_*ii -. A K

L . ‘y-; 5"» -._;:i-* ;5l2ll;q.._n. yli I, _.)._.Vrl' _'[:fl?!;>l_[]’l'\il]_VnVi_-l.£i!_';fVii'( ;~.\

1 . g r ~ ._.~,1\.,;,11 ,;;;.:;,;-",:<J' A \

i r

l

. ~7_|r7 L l
Scanned by CamScanner

W51"-fP-.1. i ~~
H

. . ‘R / ‘l ‘ it~. _ ~ ,9" ‘»']l_l('lJIlk"l'lE\‘f ill’ ‘ “lJF"l/"1 \‘3\ "

Kulit Luar Lembap

-!:lg:::,f‘»‘\_l

,- C,»

Rongga
‘M Q '2 '7 mulut X .

.'..\_‘Q‘-,_L -‘_":l,'. 22>.‘ y _

/ Q‘

4'1 ‘*5

. l l i _. ,f . :1.“ _<1_".*1.
" " " ‘ ‘\ '0?-.7[1'l'">z fl 1'} [1 l'.x ‘\‘(~l_:'\.‘_l_’\':Yl._lLl£ " ' ' '

‘ ' ' '1 />:,H:‘3].' if J‘ >.‘*".W Y ’»;.f.~./V l Y~ i?=i'1il"7',;;ii.v/=.<¢~'_i>',l.~'11i~.<;* ~:. a
""‘ . W Ni y , - .1 l'( \i l

w ' _ 1lli?ii;"; l‘;;'il'5)'lll»':u,ji.' T5. I1: i:r..~:;'D'. 1 'I . ____,.-,...._. ‘ |_ .
.‘ -l._ ;.>¢,»_t_l>- :‘_".}‘_.*vlJ_> §j,__-ll.

,9'

Kuht luar
lembap

Peparu
Scanned by CamScanner

---1-I-~

f* Yang besar untuk memudahkan ertukaran as

__dn.a bans. filalnen yanfg halus A
banyak unjuran nipis dan pipih yang‘
lalnetli seperti yang ditunjukkan dalam

d 1 1 'amen an ame a menghasilkan luas “(an dan kum
, P 8 - . , _ _ _

. ~ “Qkh “bah ikan hidup dalam air, insang dikelilingi oleh air iamflbiar ' ‘
1 dan-hal ini memudahkan gas respirasi melarut dan meresap - T

Iaringan
kapilari darah

Salur darah -_ .. sir-

2-.:_\\\\»

t Lamela

o
Darah darah
beroksigen

= Q Filamen Q l

Rajah 2.15 Strukturinsangikan ‘§§

- ' l V _ Trakea l
Sistem res irasi seran a ialah Trakeol ~. ‘l
sistem tralcea Yang teggiri Kamung udara \ l \\._ Oksigm
daripada tiub udara yang \ Tmk“ ‘-5 1 (

. > . ' f;~~ . irakeldikenali sebagai trakea sepertl \I (:'**-Y~ -§_,%j‘ 2 l ‘P j
yang ditunjukkan dalam iv‘://ml-I"“iv I ~‘ ‘ /\;3

‘___ -1-,-‘J.’-.-1-J) _ K31'b01’1 1Ralah 2.16. Udara masuk atau /~’ —_“_“"'V >":;= 410131 ’,
keluar dari trakea melalui liang L V S _ ak L.-___ Om 1 ;_V.§r'-.~-
pernafasan yang dikenali sebagai \ P" e x‘ _ ..
5Pi1'ak¢l- Pembukaan dan Rajah 2.16 Sistem trakea belalang
penutupan spirakel dikawal oleh
injap yang membenarkan udara keluar dan masuk ke dalam badan.

Trakea terbahagi kepada cabang-cabang halus yang dikenali sebagai trakeol. Trakeol
mempunyai dinding yang nipis dan lembap untuk meningkatkan kecekapan pertukaran gas.
Bilangan trakegl yang banyak juga menghasilkan luas permukaan yang besar untuk memudahkan
pertukaran gas melalui resapan terus ke sel. Sesetengah serangga seperti belalang mempunyai
kantung udara dalam sistem trakeanya. Kantung ini diisi dengan udara untuk rneningkatkan
kadar pertukaran gas respirasi antara tisu dengan persekitaran dalam aktiviti cergas.

'12
Jca .2.
Scanned by CamScanner

tentang adaptasi dan keupayaan sistem respirasi
' KBMM

Galeri Sains di halaman 45 |q_,'3-- . / Info 2 \
(b) Aktiviti sukan dan gaya Penyakit anemia y

hidup (atlet dan \i____i se| Sabit E _'-'-
perenang). Rujuk Info 1.

(c) Penyakit anemia sel sabit.
Rujuk Info 2.

.1?!#79‘

.. I
pembacaan aktif tentang ( _ K

adaptasldan keupayaan Strateg _\ Ad . d Info 1
sistem respirasi dalam pemba_caan akflf aptaS' at‘ -
konteks Yang berikut: http://"”ks' keugayéan mstem E ' .
(a) Altitud yang berbeza andI1?'c°m/ resplrasl semasa l

(di dasar lautan dan di BT-Sams—66—5 bersenfam Q5“http://linl<s.and/17. " | "
kawasan pergunungan). . . K
Imbas kembali: Rujuk \COm/BT"Sam5-663

matlf 2 4 l

. 1
I

4;._-‘L"

htfp:///in/<s.and/17. I-f:_‘;_.:-r
com/BT_Sains_66_4 +' "I -4

\ JlEl -"H1'?.Ir',§- .."'7'

~ ~ - w »~ ' "f*..¢.-" ' i ~=
\' g 11 b_'I. _“r'1_'\ vi - ’ _ - ~- .

7|-*3 -1

' (b) Serangga (c) Amfibia I
adaptasi kulit luar katak yang membantu pertukaran gas yang cepat dan

antara kulit luar katak dengan persekitaran.
serangga tidak terlibat dalam mekanisme

dalam mengekalkan sistem respirasi yang sihat?
pentmg untuk respirasi Namakan dua contoh

struktur respiratori dalam haiwan yang berikut: 2 _

.1," ";i‘~

~
Scanned by CamScanner

' U” \

dalam Tumbuhan M|NDA

\"“""|\ V

Mekanisme Pertukaran Gas §§CABARAN

Kebanyakan tumbuhan menjalankan I Nyatakan satu Alungs: akar udara
proses pertukaran gas dengan tumbuhan bakau
persekitaran melalui daun, batang seperli yang
dan akar. Ketiga-tiga bahagian ini dilunlUkl<3ll dalam
membekalkan luas permukaan yang gamiali lg‘)
besar untuk ertukaran as. Berbeza '88 ea 'P 8
daripada haiwan, pertukaran gas
dalam tumbuhan adalah seperti yang
ditunjukkan dalam Rajah 2.17. -

Penyingki ran
oksigen dan
karbon dioksida

Rajah 2.17 Pertukaran gas dalam tumbuhan

‘ 67

-: -1.\r.1~;.-». l ~

£2
Scanned by CamScanner

I_

J_fl___fl§
_d_MAM

g__1+“,5

gT

W3”_"‘>\‘j)_3'-‘--’‘k _‘

vb’/‘MM____\_U(_.__"_ ‘“___'AH&__WW“MnZ‘w_ ."fiwwp'_'-.‘___"6

EJmm

W__H‘flyQ'T_6Im_/J_

/1%___kn >\u‘.-OppfK“E/‘

_ “'---'\Aw“HVWE)__d
p_ff\___d_pNp; €_w_‘Imymay

1 Kg

_3)h._w___
__€_

gK“__J“\_

(klQ;g_d

_

v_v‘~>_J

I:p_A____\€__'
Au;___V___1

A>_K___d_:1:__4
I\¢_£H_mr__

{U}

___

I_”‘__‘Y
93'“H"WanS‘AmSc__O___‘S_‘HQFLgJ___\“__

T‘_ ‘_‘_C___A__\ mivin7”‘TL__'1:

_ 4_4
Q ____UP‘___“Um_fi_'HIM

_wpfi"

_E
my

__uVhmn_HVIZFQ
pug

_W“
Hm

_Wm_kw”HFM_\y__WW
_J_J"

gTV
\
Scanned by CamScanner

I
_~. A4| a.-4 1“.

H wr ‘#_il -— A - -— ~
(Q) §_l_'_@1r:§.a ling,

~:~v~ O. lllO‘~»l~i l\/l¢~mp0ng.nuh| Lldfi Stoma

|.l\\"<Y¥l -Tim ¢'4\l'( ~I21 -4~l \* ' uillnii ry ll
./ ’_V 'F4 _1. ,(g-

-<- T ~ — I-g__ll,_i_.liAa_ m_ ;:_,__*l' i,/\._,. .i_.Zl,.1\ ._.-a.~_- _. _’ _ _

i"-Z*_-J- ll“-l “ CL_ ~:LL! »< \U1]?-U 1 .-_l ,1 1, LL11‘ ‘-l- _\‘,i:

I‘

j1r

llll
, 1

ii-—1 ,

H3“!

..,,".~‘,

-. 7 L’! ,.~ ll

P
Scanned by CamScanner

7 __, _

( ~ “‘ ~ »- ,,- (omafertuif!
i

AB<1cWnt|

f ‘~:‘>’»kf:(\T~\ >1*qiwyp_|l‘:<iY'r-F13»

‘ vi5::f~:1]?.*1.1=1
' KL 'LL@%E<\u_dL<@|h1_

llimiir

.' 0 F'%iJ5b
~4

iv Q
»

"1515s?

‘H 13>: U

. , ‘ <_ ‘ ‘.\,_-,
;=.:r.\».‘1-\ f;;.‘ur.‘~ fi_-»;,';1n;\=_':;§r,>'.1'L{.;'\v!a\<}‘5)

\ (1, ‘ 1 ; ~ .. ;= 1 A :~ ;;i:ra1~a"» 3; (51: ?fi»'.‘~f:i. Ezxi m 1-;j;m_,<

li_1‘T;.‘k':€7"YY '!1ii~i'=r=t@ 1§%i"m';,'<“

»-w V! U‘

‘ __.. __.\‘ _ _, , _ ,‘
\ '=-'['* ' mx-'!~“b1'~*' 1'-will 1 ' \, ,

\ * 1ir' |b‘rj‘('i5(§§f{‘;‘;y';'f :_’<g-;i>[u,:1.v.- =j@_‘!—g{:»;] ;§;-;L.(l _y;;:;;1j;§¢>;»\»,<¢;_‘=\_. ~ ‘

\ ‘ LL V‘ W \_ 1:

?

_ -4 A ‘~"“."*T'-'“‘f'-\ — ——~ _ .-/~_ \“>:»v>. :§_)’__\'.;.‘_1 __ __ _._ tiiim

*-.* '5.--~"._=-1

Kesan Jerebu, Debu dan Habuk terhadap Kemandirian Tumbuhan

I1" aal H. 1m;mf=?~f~.y mm;-; A\ <i".~».7. L "J ,\,.v< 1‘ ‘.,~\_.r._iw1,h. '_—;_:“.)/>@:,k4.(\p—-kl >.,. _=..@<..:=,,, f
'1 4 -' , ry"

_ _ \ r

P
Scanned by CamScanner

» Gambarfoto 2.8 Artikel blag

Kesan Gas Berasid dalam Udara terhadap Kemandirian Tumbuhan
Gas bahan poncemar udara yang berasid seperti sulfur dioksida dan nitrogen dioksida melarut
dalam air hu)an untuk menghasilkan hujan asid. I-Iujan asid membunuh sel tumbuhan dan
menyebabkan tanah berasid serta kurang subur. Tumbuhan tidak dapat hidup dalam tanah yang
berasid. Hal ini akan mengurangkan hasil pengeluaran pertanian dan menyebabkan masalah
kekurangan sumber makanan.

Antara langkah pencegahan pencemaran terhadap tumbuhan dalam konteks tempatan dan
global termasuklah yang berikut:
- Mengharamkan pembakaran terbuka di Indonesia CA5ARAN

dan Malaysia
- Mengehadkan bilangan kenderaan bermotor yang

bergerak dalam bandar Beijing, China

V3‘ MINDA
Mengapakah usaha mencegah
pencemaran udara memerlukan

- Menggalakkan penggunaan tenaga alternatif seperti kerjasama masyarakat g|Qba|'_>
tenaga suria C

Contoh kajian dan maklumat yang dikumpulkan oleh ahli sains tentang kesan hujan asid
dan langkah pencegahan pencemaran udara cli rantau ini adalah seperti yang berikut:

'_ _yarilaman sesawang rasmi ini untuk ASEAN - Langkah pencegahan jerebu. i
7;» ernahami maklumat tentang kesan hujan http://Iinks.andl17.com/BT_Sains_71_2

ljsiddi rantau Asia yang dikaji dan
,'umpulkan oleh sekumpulan ahli sains

:3 tarabangsa. - '1
A 11>://links.andll17.c0m/BT_Sains_71_3 E -

Er El
.___ _
IE r

® mxzucnou onunn
‘.vl_\;-::i 4 ~\g _,1“»",’- "‘-"

KP

.

""-r-'.-‘l1. ¢1¢=!=.i'li§=;'=-i;

“Vi NONE ABOJT - KIIWW ~ REKIURZES - DIENIS QLFNDAR NEVIS M

' |..
‘i
G

.1

n
Scanned by CamScanner

'-3 72
Q .- _<
<£'.,,1r_ __ -

".;."‘E ;'

*r4';,--..-~- ‘ .3‘ ;‘;_ _-.=-.*.»LL=-s.- -;;E‘-,»--11-__,,,'; _ i __ ».', _ . _.._ Y7 5, »1~"-.1’ ~:- .,=~.Is“ ‘ "

Praktls Fbffiiaflf 2 5 l

Langkah dalam

. .‘.la‘l'a'r—1kan aktiviti ini secara berkumpulan.
‘Kumpul dan analisiskan maklumat lanjutan tentang perkara yang berikut.
' Kesan pencemaran terhadap tumbuhan
0 Langkah pencegahan dalam konteks tempatan atau global

3 Bincangkan maklumat yang telah Cl|8H8llSlS.k ulan anda di dalam kelas dalam bentuk4. Bentangkan hasil perbincangan ump
persembahan multimedia.

' Aklivltl

1. Rajah 1 menunjukkan tumbuhan bakau.

1
‘Ii

” I
._ 2!‘

4

r

A ,, _
’ _ '1~f _'. ,_.__ I‘ , j .~ as ‘._,,-§vj .~ ' \4§§;

~' "\ s

_ I ¢‘ 4 1 i W

_ . v‘ _- -.
-x - ,

_ =... '_. I _- - . --.

5/;,"_7

\9i‘>?~;.;_

--'_q~_\t.~v_i'.‘*"?‘:='=»~'I
_i_..

1 /

rpI Sl~=-o- 6 in7
I

. -.- - —-1;.

.' -- _ - :_;_~ _ ,7} ‘*3 I ""',‘ , :.»- - -*g,;"'_ ‘->._,r 4 :-- _ _ ._ 7, ._.— __-' fa-_’_;_:fa, f iJ ., '," . ..1»; ”-"";'*‘*"-\fl-is ~_,_ _ . _ __, _ , . ‘_a-. .35» ....."':~¢~v=::.!f"'~===-..,...

han bakau ang melakukan pertukaran g

. -=r=..a~ ..4* ' “"’*_‘f'."--

Rajah I

Namakan tiga bahagian dalam tumbu y
nun'ukkan struktur stoma.2. Rajah 2 me J

P:

Rajah 2

M Label bahagian P dan Q.

(a) Adakah liang stoma terbuka atau tertutup pada waktu siang? Terangkan.
' lb Adakah liang stoma terbuka atau tertutup pada waktu malam? Terangkan.2:.-w-:- " ) j l . A3 stoma tertutup pada hari panas. l _

’ ._-'1:»terc.emar. teihadap fllmbesmn dan kemdkim. ~¢.~. ~,~» =,1- . -3-",~’ “1;":'~‘T~"‘,T'?‘1 =,’f'P;*‘?‘-Y-='~ 23:1" ‘ “2~‘~ -Y -~¢ » .-1""-' if‘.-2*-*».a _ ,._ £*;..*_:~¢,.'.i.--_ 4. -

1 .

‘$1:/. * z¢."~'»" .I _ 2 _ 44
r _, v I '\

3S.

..."..-aiflh

-a
1

i

1

.1

l

mi

..v¢':&.:oJ_q'-=‘|.$\_,

L
Scanned by CamScanner

__“M__ém_A_gg__g__3!
__ium___mmixgkqgUymWU_§§gmcsom

4a|p__I_‘__

A:

4 1_’:_/_gI _
éNHgg

a_____&E_
/

Ra":q\v____W___g_____H_‘_guy

L

3|“gr7_Tm%_M£§+__g:__Em_EwEkeg:

_

3:506"xmg
c_w__m§ow_wQ:mm____E3mV_

_cg_

EEMEDgfigMugQ_,___EQ

GNU
9%DEG;

avgg___ep_'

mtg

GEQWm_a_'___g__n_E_F

M_AbfMW+$U&_Eg'_nEgg_u§_%<_

V_

___m__Q9_CgC___w______w9___E_3$___]_
C@n_NDC__®_®V_

_a_g®6V_
Egma__8_L__wv__g_v_CO5deg

_g_5gEm_

Emvgm§m_é8cgngggs

_
v_Ov_O_

Hag_gCB%
_GU_9_O__UCQDOEC

_®D_wv__OCOE

Coeg_mU_9__O_U
5:3___5Q__Q_

45%_V_Ov_O____w___

_

EQQQWC33
gsCS=Sg3E_s

_
CSN_____WQv_

_

mugg_O@>_fl

mcecmggCGQEQOQXj

_%__9_O_uA
iwgbMU_9_O_U__3_9_

__.955_

W____O®>_G2CGU_a__%v_COn_G_m_m_Pn_w__%___“_V__g_@_OEGEU2CGUMD_QwEUm__m___i____=nO_._.N_u_9__O_UCO€9_gggmgagqaaum

_gigwag

NQQCECGU%_@_O_UCOeNV____§___g_m_6Emaaggmm

_

ting“

CQUMQ_$2

C%_wv_OC_wmggE®n_

_____“_m_§___0_n_V

____DO_mOC__g_9_Omsflfigmi__
Emxacmnemm_

_

_mEmgm_U_w=_%§

__o_v_c°__n_w=v__§n

:8Cwm_wv_ocgmwmm__Ew9__mE_H90

_ _m_§m_%__9______a

mU_mv_o_UC022cgmacem::U_£9_mnTCogwxo:m__9_:tm_"__

_Egmw

EWDCUEgagEgggm___“y_‘r_

cgau_6__Qg_

EM__wU9_m5_O®>__w

___£_.__b

cm_9__F_mQC8cmxgogg

I_

N_g__g__8___%2E22“

_

y‘AYyW1‘j_gwwwwkh@_+_____"l> ‘__|g' ___‘_“___Q-F‘I_,

_“__F__ll‘__ _‘v___\______‘A{"7____<_’_,A__ML“V‘I“__Fj|_______H11“I‘*'__‘__”I“H?'_E_|

__ _JIf‘__ V‘__ __g__V__ ‘‘____'___[____ _‘_gadh___JA

__I

_'_rr_'|‘_-‘“_|_'“l
Scanned by CamScanner

v .l,
.~_?I-‘

i

fi' _l

ILIJ

I Lil
l.'_i1

t

,t

_ _ _ _.._, , ._\ C I *" -1 [I ,.,1 r _j~<,A. .- mu ' ~ JJ~i"r7 _ _£5;,5)"'-:<J~w H7f.., P1‘ -. .~. a >1 £n._ 31.2 a_ l

* _ Hbjna l * l
3“FAEB

I“ _ )_ __.___ — —

_ ..,.,_ n‘ ".',- :, — "' T1\f@.Ki _,1'L _\_-._ - ?1_lg=,~vfl §EFT"3s _— -
. 1 ’_

J13) ‘ =3'
+.!1éE_1__,J

:L__.__ 1 __ 5 j mm » ;Y1}<>;5_t;| ll?12j§I‘Q_']n___u 9
m"~*iab‘i"anfi1'iivrraiLi§i;:aj\i

Ell
iii“mi

» ‘.15;/,_.»
M4

fl?, M 1r~'~m=11" 1~"»*r1n.@@:1?~l*@1 Ii) :\ -\[l1>a'\ g "P '~¢-

-‘ -_ ‘*"a,1='*
_<70
Scanned by CamScanner

~""~<1i’1H%* ll‘i"'7t)h\li_-‘l(<Ji‘l i l U1-';':;.,l'-¢ur'»,

l

\

,' ta: -ii =1; 1;; g . <

; : \_\\_'u] _'<‘ j .5;,};*. i Rf-.

___.»\\,__/-

VSJ ‘-

11 .
‘X ' ~ i_nj.'1-f£?=7;;T;~,_a

:;)»—,i- 7 5 Q‘
.~.\.QV,'/'.'_1: 1’

Y . l Y? 1;r:i;.1;~=.w;:wg.,;=‘F;K; [_’f:t_1‘-7 1 j i .~ :,.
**“'f"""’§'7€"*""f1;f7”-iwg 11 . .s (‘sat- i—\3v1@€<1"Ir~,l:»;.~=;i1 ;;aa'@Pa1Lw ::§'§i¢1L@>1EJ.G;t@$§“gw1f_l ;

_v_~;-a.-;~ ' ~—* F“ »_ ’ __~_:_-J
~ l~_»

j, . -Q. -_*'.,.>r 1 ~ ~':'-1T~\.!-J<1l‘u -(vb lilfZ.l.lll',\'{'Lll9l$_\1°li'1_'llll.r

_7 I /1-:Ll<.\ \ 1 ""‘\f"TLl:‘5'"i» 7 ._ in
Scanned by CamScanner

' ' _ *3, j.*.]_.'l‘; L_

1'F61?=ji?j(;l.l'l;I€h?€1 _. ,__o “($5,.
;;_\__: _* |‘>.* _- _“1‘_ _7~ _ -j j_\__s,_q 3 J“ s

S; $9‘; J?-$‘i‘K1.

'- I " *. _"_.,-.~-Y»-"7T'T» ~ §z>1-r;'~a;g§zm@_Fa;@§,t@a@ 6-:i';‘;6-in ataai-am H.,I_::~'- ~ \-=1

"»"’fY<*<j?<ZI T-‘ ‘

a "Li Y ;(=:Ml<9-b'é<7:lir1~ '3 ‘*3"D 1:)

v ll ‘ll ,"/_‘ :1‘ ll“. \‘\\.1n,l ;AI‘1.,\. ,\,._,‘,,_.'; ii‘ 1

, .- -_ .‘..w,i-...K’-ll‘/ilk: lxllllvm‘/‘Y l ‘
Scanned by CamScanner

‘ 1

' Urj mull’. »' ,

.,/ _ ’ ,.,# ‘ll!
/- j ,r 1. )1 .,

',,i5I,='¢ji1'i;~'iqT,,'I.,’;=‘G;i\7:/'-Wm! ya-_uj I 41' ,\f»:’ila. \l1lf.l/I‘/‘7'i.ir"l|‘1iilfi>‘ '1‘ =_ . j g) -Y/ _

< Y j

if kw. \1

’ J |
I

' at -j u1r;Ll;§»»1»34fil_‘1@’»li.i.@.~.Y*

j' ii .v1r,l >-

l i, ';;'aj5j*,;‘»;1i-ii.) ail‘ 1r1'.‘£il§l

- - 1,‘ >,.. _ . .-/'-";J»<'>'r-*—Tl

, 11; ij@_lLi i;5 l<@i<@m@i1l_a»u;1=s~am._ :5 as a
- “""\""‘ ’ 7 ' I i " __- I_r ' .; , ,.'j,_ ,1 j- /,,.1='.,* ~ ~ "§e;2m»:.-Tz1f¥@.@51F.!». "II-=' ‘ ~ " ':1is

j mu v;‘l* j""“:l»-Fiji X51 ('~.'¥‘=é‘~ W‘ 1'i'~Qfi"" ”"l'*<:"’ll '1:>;. .3F: ,1.‘

. . .7. -j 4» *.-ht“; '\,",'r""' ”» ‘ii

\
v.

\?\

, ..-‘ 1;“-jg {N-.,_-, ll‘;-{if L; E 7"‘.-, q',;,. K ‘Y

~.=@7-

12! F.i'.i.'i.‘ j_°/.:1_§)ij 7".-J iy’:P.\T~.' ";fl2.{_;j 4_».:a"-_l. :.- 0.1-.

‘l"'j/' I//rm V,/‘,5 ,'"'"'" . ~*_->, ‘1‘:-

i_- ,

, ,. i ‘I _;t»-, , ; ‘_, ‘_.' ’- "l, "»,,';.- »-mw!;i|.;f-ii-1331;‘ ’ ,.,._J-_{\ “ _“* K1 _

llll

. , . , _

/ L
Scanned by CamScanner

Bab
...‘-v--=4-~»,_ _“¥~. _

,‘t_|i_.’_.,.T__....: ..L 1.,.._v,..‘.._ _?,..| . _., _ ._ , ,;_,-.‘.“¢;. i . ,_ ,_ _

Hi: ' .- —L * " H g |.»|.- * ‘*
I J j \ -“ I ' ‘ -l U j

)'~
Apakah sistem pengangkutan J 4'11‘ _
dalam organisma? V --‘_ J
Apakah komponen, Muéungan _, *1-"‘ ‘ “' M W
dan kumpulan da"'r'ah manusia?
Apakab/1‘aktor yang ‘
mempengaruhi kadar
transpirasi dalam

\_/

Manlah

a.,../"'\
Scanned by CamScanner

VS_m8SHEmG

_‘

<

__gJ“g_
__‘

_'v_|__g g ___
;___Em_

7 ,_h~_“\%j_\‘A_/V__ \_W£__g_\\)Ag‘_"1___j:_‘MM/W
‘__‘____I____Iup‘J g
‘\__21’‘_‘V__A A,_/_’W|%_‘___//_/rYg___g_\_‘__x

§/K/\::.('/\§iL

/I\\

6? ‘I

Il‘\Q

‘gg‘‘__ _J‘_IV "V‘_‘ ’__v_/__V_MrH_N__bM_|N_WM_‘A‘,t Y_I\__L1V _tum‘g _/‘'__ \\_‘JIM.‘n____VNAlgdfi“>_gI fI‘AK‘__‘v“N_\'__ >7'“‘.\_‘gI __hfimw\___‘_rq‘ \;.‘-jg___ __#I______'“J iiE;‘xv,‘E‘gd‘k’‘

'‘U'_

2'
Scanned by CamScanner
Scanned by CamScanner

resapan

bahanW W .

.-.'-gptfi 1 J,’

seperti organisma unisel (Gambar foto 3.2)
pengangkutan yang khusus. Bahan

_kc__perl.uan siél seperti oksigen dan nutrien masuk terus ke dalam Amoeba
sel secara resapan melalui membran sel. Bahanjkumuh seperti
karbon dioksida juga disingkir keluar dari sel‘ ke persekitaran
luar secara resapan melalui membran seL- '

Sistem Pengangkutan dalam Or 'gan|sma Kompleks
Orgamsma kompleks seperti manusia, haiwan vertebrata dan P“'“"‘“l”’" sP'
tumbuhan multisel mempunyai sistem pengangkutan yang (; 5 R_ _ am arfoto 3.2 Contoh
khusus seperti yang ditunjukkan dalam Rajah 3.1. organisma unisel

fly _ aw Xilem
ilk); Y ~/ \‘ . .. . , . - _..- »~. Y -‘iv ~ ~ . 1’.-~m~'-as-@@-<—'=

lamung Salur - Vi

__a \ darah . --1 ‘I.-.5; V-1*’ T
u) xv‘-'1' l i F *' "'~ iy: F .. ii‘-5 ‘Y1-['7'-“t"€~' ll’ ."~:al':"‘>iI ' __

\ ]/ l “ l l l ‘
,_...R_..,_‘ A L , _i R jg-A. _ x

‘ l I Floem Xilem

a»a,éga.
-»AL_‘--

“'?lais
.o\1112 ,),.

Q:4-4.

-/s Stoma Floem
_ _ -1. _ _

l

j ' " _ _‘ : W ¢-¢nv_-- l - L: Floem

-~@,_. j§"'P:;" _y A _. '

(a) Manusia ‘ (bl Tumbuhan

Rajah 3.1 Contoh organisma kompleks dengan sistem pengangkutan yang khusus

Proses pertukaran bahan keperluan sel clan bahan kumuh antara organisma kompleks
dengan persekitaran luar (secara resapan) berlaku secara perlahan dan tidak menyeluruh
kerana isi padu organisma kompleks adalah besar. Oleh sebab itu, organisma kompleks perlu
mempunyai sistem pengangkutan yang khusus. Melalui sistem pengangkutan yang khusus ini,
oksigen dan nutrien dapat diangkut kc semua sel badan dalam organisma kompleks serta dapat
menyingkirkan bahan kumuh dari semua sel badan ke persekitaran luar.

.. 7 . . V "' ~ " <

Euglena sp;

-:\
Scanned by CamScanner

\ Aktiv
\

\
__ |

~‘\v
*‘- I

VP.‘I _ 4“N
"""‘ A
l"‘\ I

rfi . F- \
1; L‘, '
"~ H‘
|"\( '
>1’ i

;.~.,‘ l

n._-._ -_._.

1 * 13*‘ fiiraktls
11",’

r. W
1

1055:‘-

_ ‘ . , ‘f 1-.‘ . ., . . _, (‘LVN M__. .»»’.j'_~§" .
' ‘ ‘ ,]:‘~ - F‘ .‘\- ,":F\7»."“ f/'-1% ; 1" '" '

V — M"--.’1 1-I '* J-1 v.V. _;,;g,;;m,|q ~ 4 "I_.»)‘, '-U 1 ‘-YI‘.\~l‘|\<~‘F'.»_—,: , ~ ' f w ,~» \ ,7 '-

‘m\r'I1”1l"W|r'H‘

gl

Formatlf
1 ,} ,3 Pg; '.‘__;1_L@:1

d5: '@mIE>.’=.€@".\
__| _ ._;'|

‘ .‘ ~,|
ia-

. ‘ g _

> ‘ 1 _. - ‘F L. ," - \
";\ . 4 I k

.'1 . .. ._~-‘ ,.._3:-W’
,T:»r:(;v[_:\}~1 “_‘|:1i':_\1. m;{;,]»‘|~\g;-1\nl_g1l_m 13;,"3];I;:v::?r:nr:_. 1- >

,\
I»-,

I

P A K

c\'1!) (I.
Scanned by CamScanner

T K _V _ ___..._... n-|.wu1i.tlii sepern mamalia, reptilia, amfibia, burung dan ikan‘ ,=.\‘;'"“"' ~
/___ \ _ __ __ (organisma kompleks) mempunyax slstem pengangkutan yang khusus, iaitu sistem peredaran '

V darah. Dalam sistem peredaran darah bagi semua haiwan vertebrata, darah sentiasa mengalir
1 di dalam salur darah -yang berterusan kc seluruh bahaglan badan dalam satu kitaran lengkap

' melalui jantung- Namufl, terdapat perbezaan yang ketara antara sistem peredaran darah bagi
mamalia, reptilia, amfibia, burung dan ikan. Berapa kalikah darah mengalir melalui jantung

i mamalia, reptilia. amfibia, burung dan ikan dalam satu kitaran lengkap ke seluruh bahagian
b d ? B,_ a an. erapakah pula bilangan atrium dan ventrikel di dalam jantung mamalia, reptilia,

- amfibia, burung dan ikan? Ialankan Aktiviti 3.2 untuk mengetahui perbezaannya.
Ly‘-4.12"; -_- \ l ~
Scanned by CamScanner

'>-5|

!‘-1

Terdiri daripada
satu sistem yang
membolehkan darah _ __ ____<1 1___ 1 _ 1 .
sentiasa mengalir di . '
dalam salur darah I
secara berterusan 1' '
melalui jantung

fiyang mengepam
darah ke seluruh
haidan dan kembali
|$€ll§@§1iUng. '

Atrium

Ventrikcl
Iantung 1811111118

Kapilan badan

(cl) Mamalia dan burung
Kapilari badan

(c) Reptilia

Rajah 3.4

k k arta ang menunjukkan perbandingan sistem peredaran darah bagiLeng ap an c y
haiwan vertebrata seperti mamalia, reptilia, amfibia, burung dan ikan.

Sistem _pered§f§n
bagi haiwan

,1 ( (Mn

;fBe‘n$ama§n Perbezaan
E "

— '——T4____ ~-...<_ ___,z,__ _

F_1>in Q)
. . Mamalia

Repnha dan burung

rs

. 0- ,_;'.<_.£ '1-i

i|>

I
1

1
Scanned by CamScanner

_

1’_, _IF»,'K_\_ ‘Am\_

_L‘J2‘_‘_'_____v_v_\“_ Vi\]__NmRM_mfi

H‘K_W_@r

_‘ __/IX _/
i‘V

A’

/

_lK/

/

Ava‘Wwqfi

@ 1/’,,_‘___/J_l1\M\

_’\_*_

_

.I

D1‘

_&____V__fit‘V__‘___M_

,2Vfi
___

_‘_‘

___‘my_VWM_V____—__:_°_

__

Z\
/_I\ _._

-/_ L_

“\

\_

“I_\

_v\

H__\_\_
1_\_

__ra

%\

=7,H I\IV

IM‘.if?)

{Y

‘___

‘I Vb/H“H\H

r_4ll,‘ ‘ ‘

\ I LVQ

‘ _/_\\___I‘

|_‘WV/(_|“_|\_)7%!/I

A;I\“%4M‘”‘_/lw,‘,‘H(/{M‘Iv r/(

\ l, _

/V/
/1"

by/‘illrl

/

VJLIW‘1,J,”t’

/(/I)’,llI‘_‘3;I

;)"‘l:‘‘‘MI

‘/

:1ICtIA

\j_

H

,5|.X
_\__‘\h|_‘M3am>‘F;

JQ‘TITM,'__:__mouW‘*\\

_fiPJ__/

_Qiu°%@‘_\

_T’
Scanned by CamScanner

Aorta
Arten pulmonan

|_‘._.' ,,1 ‘
_j\_1.: a _ I Vena

' H pulmomu-iQ); - _ _ _J _ \_l 4 Vena kava supex-1orZ _

__\,-__-..
_,..,~ Atrium kiri r

Injap sabit

Atrium kanan IX \ lnjap bikuspid

lnjap sabit

fix Vcntrikel kiri

Injap trikuspid Z

Vena kava mfenor -/"
R

PETUNIUK: '
"—"> Darah beroksigen Ventrikel kanan

§c tum
I 1 I -P Darah terdeoksigen ‘ P

Rajah 3.6 Struktur keratan membujurjantung manusia
|,*|5,_;. 1<-- T'-ivn.’- ‘ii1

Atrium kanan mempunyai dinding berotot yang nipis.
Fungsi
¢ Darah terdeoksigen dari seluruh badan kecuali peparu memasuki atrium kanan

melalui vena kava superior dan vena kava inferior.
' Apabila atrium kanan mengecut. darah terdeoksigen dipaksa mengalir masuk

ke dalam ruang di bawahnya, iaitu ventrikel kanan.

lnjap trlkuspid
Fungsi:

membenarkan pengaliran darah satu hala dari atrium kanan ke ventrikel

\I.g_ntr_I_kel kanan mempunyau d|nd|ng berotot yang tebal.

kanan mengecut, darah terdeoksigen
untuk dibawa ke
Scanned by CamScanner

-

111. 1- ~1-1 ‘1... ‘F ‘11.1 ~1.‘ > '- *‘I 1 | ‘ 1
1

,;_1~\,;* 1[:'n1iUI;1'o1 1:11}

f=l'if1~l* 1' .151 Li'§i_d~7!‘11I§1.'=Ia11?l?‘}1 ,°i5}'£"‘1I1u I (JP 1“\ l
.74:

_ _, _,'_.~ -~f-_-... _,.1IL,.1_ '. -f; -
1“1;_’-1[;lY<l- ’1fi*u[T;{f91uL215“f:11-M 55 ‘hf{'_-IA"

-_ r-4 '1 1
7";1:_\ 1;.‘ _,_;):1 1. __ CL, : § v_'

11111111151"? 111,‘ “m,-5 1 1%: ' 61
I», ___-_ _ -'4 . ,a “fig 1

‘L-u_‘= _<fi'< @1-.1

_,4\

5-1-
,n.Q|

K‘

lnyap sabntl

I

_,_4__,_-_
’Q“_""7?

111‘ 11‘ 11.1 .11..'\. 1 ," 1 '1 ~_ -1‘!‘ ‘ " ‘- 2. * -.1‘ _‘-"_1'1_1|‘~,1‘[O ,1.;.11_*) ,»1'1\ 111 .1I ,

11iw’f:p1;E1"'i.‘i11111. ' A
1211-21111 1_'_~'§>‘_f1’11f.'_'.11';‘l"r,V: * A '

OW1-‘ 1 @,*i1.1-mm‘:“11.'\@i'-1 _
in-51-11<‘1. .»L.\.

1- .. .._, 1 . 1n':TL=.1 51.111 191.111 1 i 1
s".

| ., 4

|\ 1‘11_,._ _,

v"1 .;1"/

1”:’.> '.';",|:r _. H

1' ;1+
'1"-

,1
Scanned by CamScanner

/1
/

f_____A

1, __ ,.,.,.,.v,1 1 1',~",»1,-,1, ,
H1 1 "Ii‘1<1"’*_1/_1‘ L':1.!.€LM;'1 1::/11:/1b ifliflflflfl 1511111 .5-111.475K - 1 . 11"

__|. fifff.'?h'/"liésfi,
__'-é, K. fur , i

~[,__.fl.

*1 "1->1 11.1
"“%q@m

~ 1 11 gi "f1$ 1f_‘f§f_1

»~q.»1

1 .“
:17? .21 1 I

\ /. / \ ¢
1* /;\i@” ‘;*1 ” ' .
‘ 1 15-’ 7;' 7 ' EL\,y ,-t>.¢¢{;z ._"
" /‘ \ , "3 —"} ‘

?~\ /‘ . q g 1 '1 ‘ . ‘1

1 “ * 11 11%  1V
\q,/ 1E“»"_’,§ |'.-'1 1:-r

.ZJ
J

~/.I‘ KV.

J_ ., 3.1 ,-_'_‘., A/ff).

_ ‘ . 1
\- 1 L\

‘ 7' ."~ '9." ‘1

7 \. \ 1/1 .1 \ \, ~. \ ~ \- \ 1 __/
. \ U ‘ 1

\ \ \ 1

I I 1__r "-‘L-I4

1:" I-

..-:?_]

1_IJ

,-.,4 »,_; L
L.\4»|,/\-Li} |

.3NE'

‘ —_-1'

'_fl‘.'?'_“I§1’.'1<'l'fi 'J_.£.;. _ _- _ q _ 1: *
1 11 1T=7iT_f;C111CfI1 1'?;1IfnCu3'

Y1

"7F¢,¢1'.+ @511 1'a,»'-;@’1w:.\ 1 ‘=§‘~"/iawi» 1?;1J1'111i:=.>11;a1a11, ~-F ,- -.

'm@mjfl¢mmQhw

15,43
F‘:

15111“ 1"
, :1. 1§1:~i:1111i “

116 1j;n.m1;1q~§11'1:1=;:i111’ -$211,-£11» -1
V 1‘I<i1:.‘1-‘1;1.1";1§1.?iE11f;‘z@‘1;1%i1ia- ; Z? '1.§‘.13¥T1T11lZ@;E11.§1.1%1€i?T511"

_____.,.\ .,1,\
lp1'1.1'-_a5;\1'»'cJ:<U11

, ;_,,. .;'_,-'- ,-__.qq 1|;;;1P1in{:1:.._1n1\“,1;_1a1<11 11 1
,.._-._._”,__._.. ,.-~ -»~»

'1" ‘rv= _\ \-'1, .71: 1--~ 1l11(1|\1‘hl'
Scanned by CamScanner

__ _|

:

"-1-

\‘¢ '»_~ ,\\|

\ \

4 \
‘\ w I .

->;\‘.i,V
\ ‘ ~ n x__~A:1‘_.»1]x\J_4 J-_ _

'31Al-(‘UV

\\
\’\ ‘L.-'._ .,.._~.' _\\. \-.... ' _-\ 51,,4.$#:,.

. ..i '4 . -~
J1:I‘

II

’ w ‘ 'r'\r I L V, / M .

-.. - . I ,‘vJ»

Gs

.2
\ ) 4 F A -y I 4 \1 .

\ .x \ \.~.< ‘. ~ . J\

rcw _,

/‘V
\

‘-:1"-5» -..=._ '-r'.-,4_.

V’. - I _“ - - {\/']‘l‘H|./I M,-"Iv Y

" p ' I '47 ."'. r.- _ -' '

-~I‘i~;~a;'~!.!‘?i_~w‘11v=§‘~1§':"»-’C "-?Ee¢'- E1}1,,_=;.; ,F

J‘ M0
,_ . ‘-. Y0, I

PAK %

9
-;\___

'1,
1,“

IQ

.\
k

r
Scanned by CamScanner

I 1

' Ll

F,

<<¢—»~.

. /'
\\__ i./’/

//

//'/I
/v_//'/ _¢

‘\

‘ *= J .‘:fif’T"\
‘ .~ K T : ':_'17"'_?;':‘._i‘I‘(\_?_‘.>.‘_ 1wj<@i»:1,,“ 3*

' \ \'_‘(_\.r\ll;‘.T .;?l‘l:‘_r‘{‘;>"\-:i,:¢|\
:11» ‘,_‘I‘.-~-.~~ J‘‘__(‘._'§ .. ,1] ‘, , Y=}§5Y'l*?'=T‘?‘"fT?

'.>‘.‘:~‘~,

"—“"—" ~—~——*‘ - -- ~ ‘,,v..¢_\. -..._..

“cij -

~~ ~ ~"n:\11qjq;j"',;_»a1ay
, -¢ '}'\<

). _

i§:.:§|——

>4;

-. w

1

_\*
\

%:@"a?3@‘
9 ‘filmI

v\

\I\DEO

\_.”'i%f3‘=@- *¢.‘R» .\~.‘:-

1

..u

In n~,__;

.¢

/3;.)__.
_ -'31" "\'-Y

HI JD'.1;1' . Y" » '7",,- .v»$»_\_/1‘_j;"_‘
' 1 4 .

~. E4»(’ T’IT~€:”Ki*-W ' * » --~ #-' '- ’ ‘.»-,
\n’ '_.¥__-J"';' 14'“; 3- 1 ‘ _ . , v

.-‘t“ \ "- lr _l"." "f ‘-

W
fll =-_L_

- , Z. /)__,.._1 vf ' '1:-_.[
-.

-

L! \A.

I>
|
|
Scanned by CamScanner

dihasilkan
darah semasa diasfol

untuk mengambil bacaan Y
tekanan diastolik dan sistolik

yang berpengalaman.
\

sistol berlaku; Oleh sebab 510;
penggunaan

lazimnya dilakukan oleh doktor

Gambarfoto 3.4 Mengukur tekanan darah

Bacaan tekanan sistolik bagi seorang pemuda lazimnya ' CABARAN
ialah 120 mm Hg dan bacaan tekanan diastoliknya ialah N‘ IN DA
75 mm Hg. Maka, bacaan tekanan darah ini biasanya Mengapakah bacaan tekanafi
ditulis sebagai 120/75 mm Hg. Ukur dan baca tekanan Sistofik lebih “n99i_da'iPada
darah (sistolik dan diastolik) anda dengan menggunakan . bacaan tekanan dlastohk?
alat sfigmomanometer.

Kadar Denyutan Nadi
Gambar foto 3.5 menunjukkan satu daripada
aktiviti pemeriksaan perubatan yang lazimnya A y _
dijalankan oleh seorang doktor terhadap " “ ‘ ‘
pesakit. Apakah kuantiti yang diukur

1
Q,. I\‘-0

‘gambar foto tersebut? "
Denyutan nadi dihasilkan Q 9 . _».ai.e..;.

oleh pengecutan dan pengenduran Q
dinding arteri yang berotot. Adakah "'
kadar denyutan nadi anda tetap atau
berubah-ubah? Berikan dua contoh
keadaan dalam kehidupan harian
anda yang meningkatkan kadar
denyutan nadi. Mari kita jalankan
Eksperimen 3.1 untuk mengkaji
fflktor yang mempengaruhi kadar
denyutan nadi.

QC 14! '
seperti yang ditunjukkan dalam "' 1

’ ' “ Gambarfoto 3.5 Mengesan denyutan nadi

%PM
Scanned by CamScanner

~\ -;-\\
y \ . \ \__

;r-.

g M I ,1 / . __W,.1~‘ q‘-.\

[,1 \\ \<. \\\=;\,
. \ ¢_ .,_/1,,

_ // \ g
\ ' i i Z

\ \~“ ‘;.- <3"-"I ?_=‘\~t?,‘,‘1 \. 4.1%‘-?_"/‘I _ i _‘_'-_
\‘ ,. .'.:\,- :~» .-.;, ~‘/ r “Mg _k_n_q ya.’ V \\ ‘.‘_ //‘ /<

' . ‘_ ; » ~ -> -,<~-y \ iv / »,\ ,/, \ e - ~<;fl"\ >*.+'~*»§.n?.1 /' \ \
‘ _ _\fl Hm. ‘1_:__,\\L 4.-_ ._-\§‘_¢.;*; \ ‘I __,-' '\ / (’> 3' 71‘ - 1 “\*'~\‘l‘<\\,(-;!~‘¥],Qn1 ;1:n,."fIr1,n,n_~T ; | !_/ ~ ._A__-_}_

4' ‘ _ _. _ _
"' P'}7,"r."i"= <7 I Ti._._>_{_, I

y _

y Y k y ‘ Y

y .n -V m "§.1>:$>~m‘l.~i\.!??r?»».fi\ 1

y j _-j3¢1',."'w';v'y;.-y \ M

y V ‘
Scanned by CamScanner

denyutan per minit
nadi bagi perempuan

78 hingga 82 denyutan
Perbezaan kadar denyutan nadi anma

dengan perempuan ini adalah disebabkan

I Perbezaan sail antungIantung perempuan Gambarfoto 3.6 Alat pengilkur‘
Y°nSlazimnYa1¢bih l<€Cil saiznya mengepam tekanan darah dan kadar denyutan
kurang dam-h bagi 5etiaP denwtan dan Perl“ nadi yang moden
berdenyut pada kadar yang lebih tinggi
berbanding dengan jantung lelaki.

Umur
Perhatikan Iadual 3.2. Semakin meningkat umur seseorang, semakin rendah kadar
denyutan nadinya.

Iadual 3.2 Kadar purata denyutan nadi maksimum mengikut umur

'~ji"_ Ulnur (tahun) Kadar purata denyutan nadl maksimum (denyutan per minit)
V 20 200

~ , 25 195

30 190
'€..\ 35 185

V 4Q 180

P ~45 "5
5Q 170

. 55 165
60 160

I

.1-., ‘

v._‘_!§§;: _ 155 _

(Sumber: https://healthyforgood.heart.org/m0ve-more/articles/target-heartrates)

badan
nadi seorang individu yang kurang sihat lazimnya lebih tinggl atau lebih -

normal I<#da# denwtm
Scanned by CamScanner

Arahan
1 Jalankan aktiviti ini dalam kumpulan Iima hingga enam orang.

9 KMK, KIAK,
KBMM

_ _‘ I , ~ Aktiviti V
; .,=T'- vi A ' g ' ‘ j " menjalankan

;».. - _ ' projek
antaratabiat pemakanan dan gaya hldup - -

jantung dalam kalangan penduduk setempat -

bercetak dan Internet l

2. Kaji pernyataan masalah yang berikut:

3

4.

5.

6.
7.

_8f.

I9;
I ’ 1;

|<1éka'| rnenjadi penyebab utama kematian dalam kalangan rakyatj
n ~*‘ ' ' ' ‘
»-T

*.§gj;a11k§I<ab£un~n20.05.Masalah ini berkait rapat dengan cara pemakanan j
"‘,#_“i.igvp_~l:3‘k=y8t Malaysia. '

' ,7 ~ -.‘-;,.~..l..‘._. - _ »._ ___,,_._.=\,__.._=“,'

Kumpulkan maklumat tentang perkara yang berkaitan dengan pernyataan masalah
yang diberikan seperti yang berikut:
(a) Apakah jenis penyakit jantung?
(b) Apakah penyebab penyakit jantung?
(c) Cara mengelakkan penyakitjantung.
(d) Cara mencegah penyakitjantung.
(e) Dan Iain-Iain.
Bincangkan maklumat yang diperlukan dan lengkapkan Borang Strate i D t KW-L
sebagaipanduan
Borang Strategi D
Susur Minda’.

g a a -untuk menyed|akan satu borang soal se|id'k.Iata K-W-L disediakan dalam kertas sebak untuk sesi 'Ga|eri

Sediakan satu borang soal selidik yang berkaitan dengan ta'uk k "
Laksanakan kajlan
selama seminggu.
Bentangkan analis

g n menggunakan$ebak atau perisian MS PowerPoint.
B__Iefntangkan analis

. 9 “MS POWEFPOIHI‘.

j apan.(sekurang-kurangnya 30 responden) dan analisis dapatan kajian

is setiap item dalam instrumen kajian den a

is kajian di dalam kelas dalam bentuk graf den a

_‘3;;

I
Scanned by CamScanner

-»1'--v~1"- " w "-- ' "‘K"’~"' E4‘- -=—- -' ~*1_ ' 1. .41,

Catatan: ‘
Apakah Borang Strategi Data K-W.[_?

Borang _Strategi Data K-W-L merupakan strategi pembacaan aktif.
Menyedlakan m‘urid untuk meramal apa yang dibaca dan berupaya
mellbatkan mund Iain dalam kandungan topik yang dibincangkan.

H _ gv Borang Strategi Data K-W-L ‘H

K ‘ Apa Yang kami W — Apa yang kami L - Apa yang kami
tahu ingin tahu pelajari

Ma/a)/szaku
Pada Julai, 2017, pakarjantung di lnstitut Jantung Negara (LJN) telah berjaya .
menggantikan aorta seorang pesakit jantung yang rosak dengan aorta buatan manusia.
Dapatkan maklumat lanjut mengenainya melalui laman sesawang yang berikut: >
http://links.and! 1 7. com/BT_Sains_95_ 1 _

w Praktis Farmatif 3.2 ' Lg
~ '1. Apakah maksud slstem peredaran darah bagl ha1wan?

fungsi antara arteri, kapilari dan vena.
empat faktor yang mempengaruhi kadar denyutan nadi. M .1 '- V

_ _ menjaga kesihatan jantung?l
.¢. I J

L121 i
Scanned by CamScanner

lmengkaii
berkartan dengan

manusna. ‘

.j -7- _ Darah merupakan sejenis campuran
:' -' ' kerana darah dapat diasingkan kepada
'L - ‘E,-dua kgmponen, iaitu cecair kuning yang
7, ,_- vterapung di atas cecair merah seperti yang

_ ditunjukkan dalam Gambar foto 3.7.
' I“ Komponen darah lazimnya diasingkan
_. _ dengan menggunakan kaedah emparan.

\_ I Campuran darah diputarkan dengan
cepat dalam alat emparan seperti yang

I ditunjukkan dalam Gambar foto 3.8.

—_

E.”

A"

Cecair kuning .-_

Cecair me »
|

\

Gambarfoto 3.7 Dua komponen darah -_

i\

,___..€
; .

‘ .. I

i

Keadaan darah Keadaan darah}
sebelum emparan. selepas‘
Scanned by CamScanner

_"-"-1-

dfllzlm Rajah 3.12. up "
7‘ -1, ‘ . '1“ 'fi da1'iPada ki -kn 90% ' 7

bahan terlarut mengalir kc ::lur1?l1 bahaagan
Bahan terlarut tersebut termasuklah nutrien, gas
'di°k5id_a» ¢I1Zim, hormon dan bahan kumuh.

-.aIb4_.l.-_-_.

sel ‘
<11“ plasma darah erti ..(_ss%).

Sel darah putih
dan platlet (<1%)__ '

Sel darah
merah (45%)

Rajah 3.12 Komponen darah manusia
Scanned by CamScanner

_ Ina Darah. "I,-g;.iTi

‘.||JM1-,|,I4 ua.
' V V »'&’:»-;&,\;1-':;&\f[€iE)'~'6[I>.4.” ._, 4 .”.~,....

'5 \_\ 0

I.’
-all. .

>"“"fiT.%Ql»rV 1 -. ’ " “M M
,.,.__.~£.filY ,__,,__ _.__..,~,L_.,‘:_,:,_.I_§___-* ,5 g __ _' ,.___,

_ _ k _ 1

, §/ \,

L7";:F1':' _. TY; I 1??-Jr? i

~ ’.~ ‘.._'.:.."_/-.,,.1;-' '- ,,- 5;“! M; 4y,~ _.‘, '_\"-»,¢-|‘- /-.|._.>_/. -A_ _ g ./__ V/4, .g_ ‘

-"1.;! .A___;

'-
~. |=.. ,<~ = $5_ ,".*.,*.*_‘k5 ,;5.~?1 _. ¢\

\ 1 U

-pl-'\.|r .- --

: ' '\\\' . .'*/‘ ' vr " 3'-~q'a"|!£~;,l, uE), f=!'_1I*'\b,_-,1_!1"1/' A <1 . _,
Scanned by CamScanner

~,- Sebelum pemindahan darah ki

seseorang menerima darah bergantung X
kehadlran antibodi dalam plasma darahn CABARAN '-

Ya. M U N ‘ I7‘ " J

Mengagakah Individu L ( V I -
mempunyai darah jenis O dikenajll .
sebagai pendema universal? -

E _ , ta perlu mengetahui bahawa kumpulan darah penderma dan
, penerima mest1lah serasi seperti yang ditunjukkan dalam I d al 3

a u .4. Iika tidak, darah akan_ menggumpal. Situasi ini boleh membunuh penerima.
I Iadual 3.4 Padanan kumpulan darah penderma dan penerima

' -u|=-a. A a ?‘“"?-”."'."‘ "P""‘ H a ‘~ *3‘ =1‘y -f‘. .— ‘ »_‘ “' "" ‘ \

.."\.--Pp

19-’ |

\ ' -Z"

A

. ' I -'__. | 1 ‘,1.
V . _~_.___» _.__‘_ -: a€_ § _, £ -1;1.. '_‘E4L\‘_- B 12.‘!-» L;___,:>_>__,,

B

AB

r—- O

yang ditunjukkan dalam

anda bersetuju tentang usaha
menderma

harian?
projek

J X / x

>< / / x H
X X J )<

\/ J / / .

Nota: Padanan darah untuk pemindahan (/: serasi; X: tidak serasi)

Menderma Darah , .~-- -.
. Setiap héri darah
q diperlukan un'fUk--
I menyelamatkan '

nyawa. D_a.cal:u-“W_aav‘ mmkffi‘
' u untuk
Scanned by CamScanner

¢ Aktnviti
Q ’ n 7 ’

pro|ek
_untuk mengkaji pernyataan —

m4eny._e.l_a_ma4tkan nyawa. Darah -mu_ngl§in§
rnangsa kemalangan atau merawat ypé'sakit "

iba-“an-ax.-Meiji
2 Sedlakan satu pf0j9k melalun pendekatan STEM untuk mencari kaedah penyelesaian

yang kreatif dan inovatif bagi isu yang berikut:
Kepentingan menderma darah

0 Kriteria yang melayakkan seseorang menderma darah
lsu berkaitan dengan menderma darah

' Kaedah pengurusan darah yang diderma daripada segi penyimpanan dan penstora
n3 Kumpul dan analisiskan maklumat atau cara penyelesaian yang sedia ada daripada

a ensi k ' ' 'g erajaan atau swasta yang relevan dan boleh d|percaya| seperti yang berikut:

Pusat . Kementerian . Bulan Sabit _ __
Darah .g'!'7-E Kesihatan E Merah --I’ ‘_
Negara Malaysia Malaysia
nttp:// E _:_'.:§n3' http:///inks. http:///inks.
Imks. ' andl77. ' and/17. ' '~ ‘
andI17.com/BT_ com/BT_Sains_7 OO_2 com/BT_Sains_ 7 OO_3
Sains_100_1

4. Bincangkan kaedah penyelesaian yang kreatif dan inovatif yang diperQ|eh_
Bentangkan hasil perbincangan kumpulan anda di dalam kelas.

INFQ SHINE
Seorang individu yang sihat jisim melebihi 4 ‘. 5 kg
dan berumur antara 18 tahun hingga 60 tahun,
boleh menderma darah. Seorang penderma
boleh menderma sehingga 0.5 liter darah pada
satu-satu masa seperti yang ditunjukkan dalam
Gambar foto 3.9.

Apabila seorang individu menderma darah,
jumlah sel darah merah di dalam badannya
berkurang. Hal ini memaksa sumsum tulang untuk
menghasilkan sel baharu. Badan individu tersebut
akan menjadi lebih bertenaga dan dapat berfungsi
dengan lebih baik.

Gambarfoto 3.9 Kempen menderma darah

_..
Scanned by CamScanner

‘ 1 \ ‘ '

_ , _ /r_
’, M-r'" » -

< "’ ‘F>»1~1; ~j_-151 @'_*>_;.t@; 1. ,¢;<;~.;; ,~J=2->
Q» * “ ="'r1‘"w_u’§_r‘_‘v{1{:5q‘:1;f:,ofi~_‘;T_T1;T{rdi'J"?T#"-‘1? .1r=~.ivir ~ ~~~

\ ‘* \ ' *1 I£1j=1“»;3‘.g§r"i;='i§\ »?~j.‘_?=".~\Tf7‘*="Z":'E>Z"-T9‘ ~

» \’-7; - :\

9‘

L,‘
‘

I: Q \

-V‘, /:1:-».§7 1 \:

1 V!‘ i " [1-.‘/:'v,~""‘-'\\>=
z - I < ' W‘-‘1 1,- / ~a.»_r. , V ~: ,

I, _
1' ,‘
Scanned by CamScanner

(d) Normal

Q1,“

(b) Law

(c) D1s1ram

Rajah 3.15 Keadaan tumbuhan yang berbeza

Transpirasi
Transpirasi ialah suatu proses

air dalam bentuk
wap air dari permukaan daun
kc udara secara penyejatan.
Rerhatilmn Rajah 3.16 untuk
memahami proses ini.
Daun merupakan bahagian
tlumbuhan yang menjadi
tgrnpat berlakunya kehilangan

yang banyak melalui
proscs transpirasi.

L£[:i4'.~'.
{Y

Laluan air
naik kc atasL-
tumbuhan

Rajah 3.16 Transpirasi dan penyerapan air dalam tumbuhan

Penyerapan air
— secara osmosis

ke dalam tumbuhflll
melalui akar

Kehilangan arr
secara penyejatan
dari permukaan
daun melalm
transpirasi
Scanned by CamScanner

‘tpidennis Sel mesofil
bawah §epertl berspandalam Rajah 3.17.

merembeskan kutikel
menyaluti permukaan EPid¢Imi$

air semasa transpirasi.

" Fungsi Stoma dalam Transpirasi S I engawa]
e PKebanyakan air yang hilang semasa

—aspa;-.;-vu-un.

transpirasi dalam tumbuhan berlaku
melalui liang stoma yang terdapat
pada epidermis daun seperti yang
ditunjukkan dalam Gambar foto 3.10.

Semasa fotosintesis berlaku pada
waktu siang, stoma lazimnya terbuka Liane \
seperti yang ditunjukkan dalam s‘°"“‘
Gambar foto 3.10 (a). Apakah yang
memasuki sel pengawal yang menyebabkan
liang stoma terbuka?

Bukaan stoma juga menyebabkan ’ ’

untuk mengurangkan bawah Stoma

Rajah 3 17 Keratan rentas daun

tumbuhan kehilan an air secara transpirasi (3) Liang stoma (b) hang stoma
Gambar foto 3 10 %b) menunjukkan liang . terbuka tertutup
stoma yang tertutup untuk mengurangkan G‘""b‘"f°'° 3 10 1—'“"8 510"" terbuka
kehilangan air secara transpirasi. d”” t"”"'“-D

Pelembakan (Gutasi)
Selain kehilangan air daripada tumbuhan melalui transpirasi,
air juga hilang daripada tumbuhan melalui pelembakan atau
gutasi. Pelembakan atau gutasi merupakan kehilangan air
daripada tumbuhan dalam bentuk cecair melalui hidatod
Yang sentiasa terbuka pada pinggir daun. Gutasi lazimnya
berlaku pada waktu malam atau ketika kelembapan udara
yang tinggi. Apakah nama titisan air yang dikeluarkan j
pada daun seperti yang ditunjukkan dalam Gambar .
foto 3.11? Ialankan Aktiviti 3.7 untuk mengkaji

lebih lanjut tentang transpirasi dan
‘§2¢1embal<an (gutasi).

Gambarfoto 3.11
Pdambakan atau gutasi

_E!

INFOS
Gutasn ndak sama dengan tmsan
embun Tmsan embun terbentuk
danpada proses kondensasl wap
a|r dn atmosfera kepada a|r
Scanned by CamScanner

- ->gi;"r'ifi‘il

C2‘;G ’4':, .,yI,

F‘ \;»fr-grp. _______J

X m'.:‘"

YL‘1"Y=1‘,. w * .

5 V1 I Lu! 1;l-G,

§..:e~;;;>11@<a?

/‘Y,

. * ‘f— ~ 1 * — u_
\

‘ 2 g M ~ ‘u)~_~H 1»i‘sij1'I ‘ \ L - -

.1 xx,‘

\\

'i Xx *3f>=-Zijm
. A gi=;m1;@i_a (slam: ;

/
<1,

~1*s:::s@,;|\fiL'~.r»T= is
14 r |L‘1|n1

H r i $1
’-> _,,

‘,;- -V -T1 is

~ ‘-

1*’=.

LVT

*_I.\

J
,_\_J

/£1 '

CLW

__ g _./ * ~~_,-xv’ ,

u1r*=;,».-

_ \
\ . . _ -v-\. \

Fr’

y

‘ ‘P £i'f
Faktor ‘

' mempengaruhi 'i ‘L; \
transpirasi

w:'\~_, ‘1r"_~_."
F\
Scanned by CamScanner

W <‘ _.“L,.~,

r

7 .1‘ .1/.I\f\ :>’,,'i}¥\fT\~

.";L;.‘§‘,\ \>'>‘\\1 \\f_7{i,~»;:,_{$";

. ‘.4,-= ~¢.:_'\ 1» A;]\-_1

.-~.J.' \ #~@Qmrw@b@
i M ~ ‘Li céafrfi yiii ;<@(<1_1f@;;_\

* -‘ i;<;rg‘iy;iiL.

\ \ '

r

\ ‘ a

I
I1

h

13 _ .._\ .4[ . 4‘.. ‘\,— \*_n.;‘ .:.:~'"'. ~~ ~r w in -1 4|. I M vv‘\_'|‘\\ \ y

~_ .,»_, . _q¢~Py ._. V A- , ‘1*;~."u3} »‘/"M;-' ‘.\9'r~"&:'f.'~' 2 _ r, ~,,w~=~. ~ ; ~ >1.
P’V21 :1 ;‘\.0-_ i.\‘.1="015:.“ "r ‘- (6 ‘7
H-i@@@@ ~1Y~>@‘@\d\_} ~

'~> ‘:4 '\:'<~ c‘/' / ~ -Uumwammawuwwkgh
V Jr! ,'u@WWfl@y@f@"~~.3/

gmfiflkfi g‘@@@$¥%EWj@hw;aM4::

- k _

!
! i

44%I?‘
L
\

CK?!
Scanned by CamScanner

>'1é~~‘1\:1}
qm _i§

,L;

\

>

/

_,‘ g T _ g 1 V, ___'_ _l ) gr >
' -RY ‘ ?,-Uvi'*\'~1l»‘f 7-:rf.i\'1L".‘\ 1'1/., ‘-f3".~>\"-‘<1 \ ' »' ' ' '~-'- '»—’»- ~~ )/\;. ;‘~ L;/\"_:‘_\ \ u

. i~J1@F~3r‘4){1T.:€i1I1)[fi.;
/ 1;@>@mn<§sP‘" 7
.~aL l}‘#ifii!Tiix6‘

_ ' '3'} "1' L

L

1 | . -

1/ ‘ J‘;1| /

é4|._@- §<
5; *' ma

K
r

Ls5"

I I [7J‘ii§fi,gJL71.'ri]i P
"mafia ’6l5*|*V 1% _, v ;_MH_

a *§l?1'- i <> %LLk%’:i‘T::‘{\
*
.. .’.Li’

ii '- ~| ',

4‘ ___,*__ ,7
1 ~. q,._\

\ .v~ ' ,,
A / /7/~"V\ '—-Q X '_ \

K r, 1; g,

'1,,

\ \_s H .,
H. :—

., /J1

> \|- _.\._, ,____ _~ 4-‘: - !.\¢\|B.~W "1
/

\’ |

v’r"‘l_’?""7-£(:-57 I. J
// . g’ \_

rag.\ \

"*‘"‘E5<;<”:Ts1_fl.%.@r»;iiii-»*

I [;<;>) ir-1 ..
' >‘ H1\ ‘iygj

[14
Scanned by CamScanner

M__W‘__”CWVI_QFSC_‘J5/__,__>k4‘kg_<_V6’<1,’1\__vH‘‘ L:____jwI‘L“\‘A1__1fig‘9A___K_I___n“H‘HAM‘HI\\___\_/IfinIf1‘WV“Hkg__‘EHH‘Qa_>vv ___1‘fl;_'__Pu*4“HmMy__‘ ____V‘HAMk*3>_,;__\_‘MK_7Wk‘M‘__HM___L_Hp _/5___1_g_IM0:Y1_V>____‘1_‘_57g“/_}}9_HV_nu\\‘_\:_,{!WMv"HEM1M“W‘;\__\_“_EH,‘P‘l _[MVN5_h_HM.ll“‘__\‘_N\_\|\_
>_‘_L[1Q_,4_];__y‘Q

V_ /_W_yXQ
_

__ /__Y‘
Scanned by CamScanner

\
\

\_ ‘ ’ ‘ ’
,~ *~~~ \ n -/I T‘:U v“..|_-.w_

_ - ~ ‘ - H/_\»f.f Li‘ *T‘.~—"" '\
|'r \.. -' '_-_','\\_‘:»,'7.'l»§" " \'l\\ ;:' ’ *

.»~ 1 r: ’ _-~*-vu-;,_. _- =--’~~|-'—- _‘
‘ . _ _ s,~._ -' 1~ -rpvr », 11:. s lg‘ ‘UM. _~ \_‘|\1>' -\

_a_ A___-’—, 4-_,
~ ——~— *-*—".1 L-—,;;.f_L\i\‘j'i”_.Fl",iT“¢_T*f~‘_»;“*

\ ’ ' “T - >7

4/, if/‘X
2/f~'-.§1’y \[I.

_l4-

L"_1/ F"?-/.4" ‘:“———"—~ 5_'—"i;1'.'.‘."\§.b:\‘,‘:’\*"_ ‘ ‘. 1 ~
\ 11

, . 7?-mj._h¥-1_;j-i
' I ._ Hi-_j: k'_

\ '\ f ' .
1 1- -

\ 1“ ‘: -;~."~‘ a.4?‘ .__\_‘Q1.\¢.4,.. ______-E f—»»~ -~_.-~'

\____

\ ',\ ~ -

Q" r?
\.
\1

C131 1; *4 \
Scanned by CamScanner

-2;‘aw J
./1‘ I‘ \

—-—-"" \r"‘\~_ av
"""' -»._/

1

T/\ 11105“ J] ‘Q3: \s

-=‘F:;==

, _ ~'rJIT;3~

4.
'1
if

A1
Scanned by CamScanner

.1.5<-_ ,1 , 1-_ '...

aliiényiasat Qfungsi_ xilem

fum§,q_h_an‘§d;e‘ngan menggunakan pewarna yang sesuai -:-
I

"I--air ’ - .“. ' r > ‘ '

lalluan air dalam tumbuhan

herba kecil seperti pokok keembung yang masih mempunyai daun
dan akar yang sempurna, dan larutan eosin (pewarna merah)

Radas
Kelalang kon, kaca penutup, pisau lipat, mikroskop dan slaid

Arahan -
1. Basuh akar pokok keembung secara berhati-hati dengan air.
2. Rendam akar pokok keembung itu di dalam kelalang kon berisi Iarutan eosin seperti

yang ditunjukkan dalam Rajah 3.28.

_D*“"‘ Langkah g
y Beriaga-iaga

- Elakkan daripada terkena
Iarutan eosin kerana akan
mengotorkan pakaian anda.

~ Berhati-hati sernasa
menggunakan pisau Iipat.

— Larutan eosin
Akar -

Rajah 3.28

3. Selepas 30 minit, buat keratan rentas nipis daun, batang dan akar pokok dengan
menggunakan pisau lipat.

4. Perhatikan setiap keratan tersebut di bawah mikroskop.
5. Lukis satu rajah berlabel bagi setiap keratan yang telah diperhatikan itu. Kenal pasti

serta label tisu yang ben/varna merah yang diwarnai oleh larutan eosin.

eosin itersebar secara sama rata atau mempunyai corak khusus dalam
_.aikar tumbuhan? i

yang berwarna merah dalam keratan rentas daun, akar dan .1

danpada aktuvitu mu?
Scanned by CamScanner

I
\

,A’
7‘.

-c_'

\ :

4
'1

Q

J

"r

..‘

‘.- 1

1*

r

» .

_ _,. j-.j

daiam wmbuina. ' ' il '

ibflkay“ Kendden1 bamfi M -
-Skalpel

Pilih satu ranting pada tumbuhan berkayu yang sihat
2- P°t°"9 saw 99954309 lengkap pada kulit pokok itu termasuklah floem seperti yang

ditunjukkan dalam Rajah 3.29.

n vvf
Y ,.

D .. / js

4 ii’-if

_Q3? -“fir ==—-> ii W
r‘ ‘ ‘Z/;';¢" \¥‘¢,' 1 \__‘_

Rajah 3.29 Rajah 3.30

3. Siram pokok itu setiap hari dan dedahkannya pada cahaya yang cukup supaya pokok
itu dapat menjalankan fotosintesis seperti yang ditunjukkan dalam Rajah 3.30.

4. Perhati dan lakarkan perubahan, jika ada, pada ranting tumbuhan berkayu dengan
kulit kayu yang telah dibuang itu selepas dua hingga tiga bulan.

Soalan
1. Lakarkan perubahan bahagian ranting dengan kulit yang telah dibuang itu pada awal

dan akhir aktiviti ini.

. |",
. ~' ‘ "5->1'."’. ' . _ __.~

(a) Awal aktiviti (b) Akhir aktiviti

kesnmpulan danpada aktnvnti mu? _ .-
Scanned by CamScanner

>\_j L
\U‘z ft

Q.
_=§ _.' , __|DQfl-][1i.'\ L:

~w'rw~.~1~\ 2;? . '
i j ;\_u1', \-’,'\,-.,H.lI§. fl\[§'.fl\'\ 1 ‘ V ‘

A j i

i;

' .\ ‘ Fr’; ‘T'F|"l‘:éI7.~{‘¢'

;1* ii -1.;1l<ii:§>1* ‘}'2.€\1'.i1\’:,>

. , , fL@I'~L';§:1i\ .=;%r;uii§;r.1»'_n
._. ._ L ...\L _._-_ I.i yv. ‘;,;_.>_:u=.1A’<.'.qf it, i

\\.\;' .

4_(‘

. i . .F\_i[@fifii:h);i_IhlE:Ei|€’fi1'Bi@'_f@Jl<

‘miag»; <2¢i1z*i,l2im imiiiiil
~ 1 an 11 1;@;.~v>.n iniflh [<5'[|_k'0X\7&’i:ili1i';;:(|{ik-;'0:Q)))$_ ‘-

, ,

l ‘ \ I K ’»\ ‘ ‘ ¢
l"\'“‘\~ \_":~~

F@r"m.avzi;'if

. ,, \4‘
;*"w\1~1'&' . F 1. ‘rww H '1 1- ' ‘ L ' ‘

., -:.,‘y'r,..(-J1.-4* Z‘.

3) iuianilrja niwR Ll '*‘r* I FPO'5'”i*(“"uYiF"lf'¥»ii\(§ii*‘§i'Iii "‘"’ "9""
r m. ' " jir1_kii¢_iU.__w__|§j_fa;j”ré_i_,

'—r

gr

='_;\(ah

‘ . j ~ j)__-;i<'7,‘1_i TL;-'rl"':¢_~'bj"; ]r];|_iY:§.b_u_L'_y_$11 §._.i____ :_.-,_‘J L.-_..i 39':

» r-i-‘]€,*€L5i;3'- ‘li'7!.i' _l‘.'}:\.1§‘:;¢Yni in i . ii’ "hi"? T arm‘ ii W1-W 1

iiTr(_§_
l_-

..J.=aa 13¢“
R

. i-I

\ V/,

7 . .
1. . ._/, ,_ _jr .1

\ K.‘ ‘M 1
' »\\_

\.*__/

. _-_-.i
____.__+

\\__

:?'\1‘1;;1Ei§3~‘nf;§i_&_'g_\ '

.. -;r‘ .4,
_ ','_'_¢‘ »__.

r \,~ ._...i i ‘ '._'»r~:a<_\

" i 7' ‘ ' ' ’ “ "1. /*?':"-|—:-'5 .

F5
__' __ ~ _ _/

1- ~ '-’., I-|_iqi ‘~i~i'?=.@:~s . F is‘

'5‘.

_ 4
Scanned by CamScanner

‘ .:i4r._1;:=1r-"gainiilngj

A

\ . --.- .. .r_1.a¢_-1.;-;

==-

i a1
_\:.-_

‘ ‘if

7"Y';-:’1 ff. M1 i §;1'1';ff]‘;§iy_]_§ji K

i " ill mi :(‘ij”;;_‘;§)‘ g ,

>44

i \;’@.'f>\1»:>i~‘f;il1iI'c.

F 7: ~_\/-.73.! [3] I.

L‘-

nréakiis Farmatif

_ w

i
i

i\!,\_¢\'.>

.~~"."‘L::'7 0 i »~- .J it Q r ,

W1i‘~iil~'.l=

QT

’.=__a _.a-1“! _ -¢u~-~ .. _

i 5 3R K

$7
n

, >
A

i
i .
1 T

»
i I_§j

jg.

’{r:tu'r1m;§1@

ani?:;:;;?;n1»

_ _1*raiiu?.=.';Iimir:Y§It=r<1:'~i ‘

' 1

,_|_x I

of

Q»

~ -v -¢- -~» -v —..-. .. . ~ 1| -1 ~ —- F“-"‘—"i—n=—--—~ ——
_ J ‘H -_

* -. V - vii; ¢r’a‘(;iar<:mi‘="r~,@;";1€:r§:r:1vi‘ii‘.@1‘=i_ ii_ ii -_. ~._.,__u\‘\v .__; A»/. ~ »~-~ — '

i=.‘;»~ . r_nf. j9.,:;§_n_§3';_=_r‘:r;l____;_ , _‘ ..-._._.'_.*._,- .-_A..- _' ~ — _ z., . “—: _ g
~ .-<a~.-%~-‘ri‘-1-rm-iébirm.%=»\m*1»niram » ‘- » V

,. -\
In 1

,-\ yr--m»v\.'

r
i

.-iéilfifl ’.
v7 '

I - .-_

l i» Ii
I. 1,"-

-.._§TI5.;‘.=lr\.ni.21£I.n :31 (9
9 ii‘“i1.§f*L1IsI.r=l%.@.=v'ri\<@;‘w¢~ " *- iL°§Ii‘ri{iii?*§i-@515‘.- A

‘ ‘ P i ii; iii ii" °~'»~E5. 6.1i(<§%_i !_~;mi ;a;:;r 551'-7;

'-‘Tin £7i1Wri57:"j‘j Hf» ¥?lTC' |i"' ‘film i1_‘,’.‘. ‘ ‘ i i',"=4;3,'i.?\=», .‘_<,~..__ [Q---\ ,~..~... ___,_

itli?\?./iii‘\‘»-- f~1‘:»": _.> I
lfrv‘. H"
Scanned by CamScanner

Eg

“___v_m___m_m%E
“Cg

’__"'_

‘I’
WV_‘_‘

‘I_

gigEU_%§

|_I I“‘llifI V_\___

‘_'!':E?A _
‘_lit_xi‘I,_'_|__l‘

___ j_Egg
no“‘Lg _coE__or_%@flmQ_W__E_Ncofigy_¢____m__§_/_

iEggC28
__g_QEe_§_q__%gEgfiqtgX55

gag

_ _E2;

mC3_____M_
___$m____m9__gr_20>C_EG____®ECNS>C@U__a__%v_

v_3_56%!__§__<&m€EsgggC9:DEQ“Cg_E®%w_mC__:_5____m_n_E__w

__w___u_Q_2

mC___HCg_£_m___%__J__ww_m__mEg/_

j-‘_‘H

Wg__¢__'h_H_§v_flh_€g€_n__"_ gfigmmg:_g_3_=mEmtg

W1“_
Ll‘T

ganV

___

J

N

‘V_'m|_
_|1

_@__GQ__EEgg

_

Emqmm
_

@H®__D9__Q>

N_W______w_>__(_S>_M_|_
___

ENEU

"mm/(HLQMU___m__%90QEmfiw

___‘

_"_

“
_ _J__’Au,‘ __‘_

5A‘

_
__t®Q3

Cflgmew____m_QE_32Cm\_m§@p_0n_v2Emgatmv
__9_§9__w__u

:0Cg%_9_o__U__Oe_wv_Egg
_®_w§E___v_Egg

Y _I

EmENRU
v___wmEQamafin__g_cuhmtxmwmghd%a___m_____

Emucmgmg
cg___g_9’_,LIL

N9_‘
_

‘___G__‘_

__4_Mm=m_Ev__“Ygg_‘1

jm__w__w_"__£¥o:N>cmsxmcmmcwaEmfiwg h__“_q__mwWrM_§g

DD’\__ 5__g

_'_v_‘_~v_I'\

,F?Lr_._‘_:\\'v‘_‘__‘ K7IU?>

__m§gm_E

Egg

__2:gw___"w_§

I8

_7'‘

T _v____v_H__h“__~__“_

V,_m%___Ee_~____m_=mm__o_ ___A\_
Scanned by CamScanner

‘Gfa Q

'."i
‘~1

~, 1

@121
bab ini. anda dapat: " R a '

Sistem Pengangkutan dalam Organisma
Mernerihalkan

iii H "I Ii

fungsi sistem pengangkutan dalam organisma kompleks dan organisii1§';‘_l
ringkas ' ‘
Membanding dan membezakan fungsi sistem pengangkutan dalam organisma kompleks.‘
dan organisma ringkas
Mewajarkan kepentingan fungsi sistem pengangkutan dalam organisma

Sistem Peredaran Darah
Mengitlak maksud sistem peredaran darah bagi haiwan
Berkomunikasi untuk menerangkan struktur d f ' 'an ungsi jantung serta salur darah dalamsistem peredaran darah manusia
Menjalankan eksperimen untuk mengkaji faktor yang mempengaruhi kadar denyutan nadi
Mewajarkan kepentin an k.lk ' 'g menge 1 an jantung yang sihat

Darah Manusia
Mencerakinkan komponen dan knndungan darah manusia
Mengenal pasti kumpulan darah serta kesan menerima darah yang tidak se adan

PBerkomumkasl tentang kepentingan menderma darah dalam konteks kehidupan harian

Pengangkutan dalam Tumbuhan
Memerihalkan transpirasi dalam tumbuhan
Menjalankan eksperimen untuk mengkaji faktor yang mempengaruhi kadar trans irasi

* PMembezakan struktur dan fungsi komponen dalam berkas vaskular pada tumbuhan

Sistem Peredaran Darah dalam Haiwan dan Sistem Pengangkulan dalam Tumb hu an
Membandingkan sistem peredaran darah dalam haiwan dengan sistem pengangkutan
dalam tumbuhan

I

“*6 I
Scanned by CamScanner

{:9

‘ .~:1;§iwii* 1

Ii151))

j, _ , _ ‘-I\£\~—L r.-‘ ~ --M r»1.i,Lal1\'/M

Ii

. 4...»t_(f1‘,_.__ *._._

* * ‘ i>‘%i1@1@{3

* '5’. ‘*7 ))

'54)) 1.5-‘i'L”iiE§f:,7§~3‘.i

1 "ii>1.‘i..‘r-mi

H131i

‘J- ing \,'/'

I ii

ii‘Y>}‘i?¥‘?€Ei!’f74Ykiiffi

_ 1 /».
., ,y',~ \J~fl‘7j_@}\=1i".'[E],_,

' '--»».-i. ,_v...».-:»,\.v _. _'.‘ ""._?|f)i {Gg:'._'i_>1";\‘l| ‘JIjgfjfU£!&Z>j!l_<;}Y]\]j

-*' **1._""w
r\

L_- |.___i

__._._ 1

. ‘Z1
"I TI-

II J1

I-.1I | _|- i

_L__;_".
Scanned by CamScanner

\ i .

‘ "‘ 7 _~.\_ .1. Am...

* ' fix .~_{_‘.1-; .1 vi '(»'- \.:\\g"‘-\ 1?)-fD"“j’~.*‘\/'T)v|j
_‘, j 9‘ *3: "~ H '- 1

i ‘ ' ‘@‘“5.‘~‘:rw'i\’i‘i "

U“ "‘*<<*"*"‘."‘ii" *-if-m'm°r~?°\ j@"Fh-n‘:-; .’5°i* "1-~ 4-= ~ L» 1 j-- i...1_.1@1._.%a@_2
."'- L": iij./."§l.*r‘F1];;vL[‘< 1‘,

. /' "\‘t'~

i H <- ' i~;'.;w: _.-m;:}~.| :'t‘..'vi~r>';\]3C /?yT»x.'<:~,;~ l—\ =-~.= I '

iw ‘ t . »

.- \.,..\j‘n\\H J‘ j.

=¢-A it =§)i~I- i |"2.3;\-"3‘:‘.]f;,}'|J'/1/‘~:"|"1 7-,. a .‘ .

'/‘ix - ' $9 “ii ~ ‘- ';\'~*~ "~--~. I» -' \£ ».

._ ,.

1

-1

- . . .i_ V . vi .‘. i" . '.\ \ .\,. *, - ~ »; _~'—._ -A :,_.'.N .|__ ._.j1_i \’\_i\ J ;._:__i’_._g“._ ,\1;]‘I‘?j’TT¥g{.‘T_h—fU hjgjgs

2? LL "K

ca
ifA.

1 ,..
. . _. “.'."'1!_=1.Q_n\ i‘)_?_jL1IDi’Iiili‘Df‘I_;‘;] C-"F7.""J‘M;y .~5L;j:

at (QT

3'»?

" a ~ ~'~~ \<==-:’..j;'.a‘.-_'. < _@~\w;v .1.

i"‘1 1V-ff/.1;

A1

12:» j‘ j“l
.7_'§;=(,V‘-‘r '11.‘ff

L__. fi_~
Z:\_\

' .1 ‘ J ,....‘. __;_\__' _-\1_._i _i..'.>.“i;._'j;_:,,Ma‘ g

._._____ .» 1'-1. U.

‘K ,.
-"ii (7,. " :"""' ‘: .-<1 , ‘Lil. 7.x, » .~~i~>.> )5-33' -.I1.r.‘.r-it?‘ fr.-i.-'=_1 7_i%1_2g _;1 _\] 3- ..

-.1?’<5i.if1fi7J.j'j{\li_ii[g'_h_&\'-‘ T,-i'§@‘.'S;, r1>»€‘;i;-;",... jg 1

_.;4_ 5. -; 3 6; Q ,
Scanned by CamScanner

J V,)

I_(/____I_‘_Id_/W

>

v_:_
_I

F__

_.t‘__L___|H_“>L:_5;_LI“‘_{I

I‘_l\,_h___\\//RW1I-_V_y__I;r_SJ_)1J11

“L,\_

\

(ZMk___'_‘’/_Q5,2/‘I/I\ \

““:

LN\f/
‘ ___|M\_I\_/1

\’

hurl'__\_ /4

\>_
Scanned by CamScanner

Neraca Nerflca
elektronik filekfrflnlk

. A
A 300 246

B 300 264

.__~..

A/_; kn!

Rajah 3

Hitung kadar transpirasi dalam penyiasatan ini. 9

9. Tiga orang murid, Badrul, Azizah dan Murad menjalankan satu aktiviti kecergasan untuk
mengkaji kesihatan jantung mereka. Iadual 3 menunjukkan kadar denyutan nadi untuk
mereka bertiga sebelum dan selepas aktiviti kecergasan tersebut.

Iadual 3

» _ Kadar denyutan nadi
- Keadam (bilangan nadi per minit) bagi ‘“ |

.- | i

5:": A ‘ iii“?__ ‘ .‘

Badrul Azizah Murad.

- Sebelum aktiviti 63 70 65

Sebaik sahaja selepas aktiviti 130 95 94

15 minit selepas aktiviti 75 71 75

mm-id yang paling berisiko menghidap penyakit jantxmg.
anda.

q jantung yang paling sihat.

— _\kr \' 1:
Scanned by CamScanner

v

|

-:1 n /

;\ a;,>,~ _ w ,,.;-_ ‘
\\1_.,x,/; ._t_,__F_|__\ Q __»

‘ ;;i17j; 117 ml};4},
,\._,?;-ii); v'-,1;-; P’

Q‘-S/_

<1Qmlifl
;<1_iLm(;“-; £~i:u.E._"‘N‘ 1%

_ J“ M -*

_.;:;1~1i,~ms \
1/ -J.

/. \_ _,,§

*~;>-<:!%;w kEidh'_'17),'/‘Q’-l [15@i@l1
. __ V. -—~___ I

W

> — /'A ~. I, ‘ I _-.\\, ;_

" ~\ -*’ I

, ’ ‘"4’ M

_4\L,--»~<> *

Y ,»‘| _/4 ..‘|_,».0 '

‘\ ._ ~ ——;-‘-A‘:

‘ __::_—_,_*-—-4 I

>|_‘ .

W

K1
\

r’)

L

_ \_ , _
\ -

**-_ .

E1311a
;l1_§2!\;Wgu1~. 1;; r'~;1_:‘

I/- \ \

\ I_‘_ “I _
aw“ |\__7~_\_

__-

' '~ — 1/§=\i'J'_F

Z

./
Scanned by CamScanner

i%F%
TEMA

Pada akhlr abad ke-17,
disenaraikan dalam siri
berjumlah dua belas! M

I,-

SQ 60 61 63
i Pr Nd Pm Eu*.=::'>,:*~ "mam ....r"" ‘W

50 90 "

E-—l gm

$l88£l00o‘6§‘5‘Oi

Apakah perubahan dalam siri kereaktifan logam yang
‘ anda jangkakan akan berlaku pada masa hadapan?

bzlangan logam yang
kereaktifan logam hanya
engapa?

1‘‘

*74'1

\

Pembakaran bunga api yang
berwarna-warni merupakan
satu daripada aplikasi
termokimia. Adakah tindak
balas kimia pembakaran
bllnga api membebas atau
menyerap haba? Apakah
kegunaan haba dalam
Pembakaran bunga api?

L3‘: s=-4!3'22?“
I_.
Scanned by CamScanner

Apakah mineral?
-Apakah kegunaan mineral dalam
kehidupan hariang
Apakah siri kerea nfan logam?
Ba aimanakah péses pengekstrakan9
timah di Malayfsfa dijalankan?

l_ ""'1 . .

.~=*‘*““

r ‘pl

.4

Marilah kita mengkéii E
Scanned by CamScanner

Kata Kano!

I - 1

Kereaklifan
logam
terhadap
oksigen
bertambah

H, c
,.

\ 4 , |' '1A _

\1>~||1\n|p.\¢L1.1h.ui-l<)()()1)_»f\/1 ()|u||..¢:lml1l\r;|)u|1f|11(;<|r1ktgn|h1;u.1r|Iru .
nu 1l\‘1|1(1¢\|;|||| l\1?|\|11l|]1.'\|1 |1;||m|1, ¢||\|| :'.mnr.ln|;1|| IIIUIIIIJHII |r|l<1r<.1l»< |

I\><1.1m1||1l||l\ |nmn;1l|."nn| :au§,|1|1;n1 lr>q;;\|1\|nn|1g|kuI k(}f(:;1kll[11I|I1y|lrrhdr
my n ‘,vpu|l| y.'1n@1 1hlu|1|ul\l\.1n <1;||.'1m |;1|;1h mh l>;1vv;1||.

H1,
u, .1 If

-~;L.

Kalium

Natrium

Kalsium

Magnesium

Aluminium

Karbon

Zink

I-lidrogen
Ferum

Timah

Plumbum

Kuprum

Merkuri

Argentum

Emas

Berdasarkan siri kereaktifan logam ini, kita dapal menenlukan cm logam
sepem nnclak balas logam dengan oksigen, asid atau air I-<|ta guga dapat
mernahanm bagaimana pengekstrakan logam daripada bmhnya dapat dllakukan
Isu perlombongan logam juga boleh diketengahkan bag| menlngkatkan
kesedaran lentang kepenlingan pengurusan dan pembangunan alam
secara lestari.

O Mmeral Q Siri kereaktifan logam Q Slfat fizlk
9 Sebatlan semula jadi Q Tindak balas pemanasan O Slfat kmna
Q Unsur Q Pengekstrakan logam O Relau bagas
O Kerak BLIJTII 6 Isu perlombongan Q Sanga
Scanned by CamScanner

Kellelbagaran Mineral ’
. - 5 ‘H;'g:i.¢-‘ . ~:.-

. i =1 M4, .1!-‘i"».~.
~ .~ ,.;./-9’, q5_‘,,",;'.',

P h rk 1 . . . . . .dféniikgg gfimbalr foto 4.1. Gambar foto mi menunjukkan pelbagai ]€l'llS batuan yang
bemuk dan t Sm erak Bumi. SEN-Hp ]€l'1lS batuan m1 berbeza danpada segi warna, struktur,

e stur kerana batuan mi mengandungi mineral yang berlainan.

, ' \\ '\_

5.“ . _.-"'3?§‘»w*§,: ';~*~?‘p.r,. )_»___.__y,:v:r pr. ‘- ‘IL ._ _.
-. -_-1-en, I

»§'.‘,,'_ ~ - -71;

y, ii? I.,\:.f' _
‘.._- . .-xt-a ‘-.~“.~\ r .,. ~<:-=~==.~.~:= Z}I \*—¢<;_$._'§--aI-"'_‘,'1'

“ ‘~‘~rZ=_==-~;j‘~"‘\T' .-3 “-~-=4’ '@_'._'
. _.{j_. '

I'-

Gambarfoto 4.1 Pelbagai jenis batuan yang ditemukan
dalam kerak Bumi

Cubalah anda teka, berapa banyak mineral yang wujud
di Bumi ini! Kemudian, bandingkan tekaan anda dengan
bilangan mineral yang disenaraikan dalam laman sesawang
yang berikut:

' httpl/Iinks.andI17.c0m/BT_
Salns__124 dan kiik ‘Recent
new minerals’ ,

IE?‘ H:

K» . . I ,r 'r'- .'. ,.7 ,1‘. . ._ __

Adakah tekaan anda hampir atau jauh daripada bilangan
mineral yang disenaraikan oleh International Mineralogical
Association, IMA?

KPM

Apakah nama .
batuan yang
beriainan ini?

(J)

i I
INFQ SHINE

Mineralogi atau kajian mineral
merupakan suatu bidang sains yang
aktif kerana bilangan mineral dan ciri
mineral semakin bertambah.

3'-~.\,-\ _ _._ . _ .. _ 1 - :'_\.~-1},-“fr “ . :3-I -w--='.¥;*1;‘*< J: ,\_,, __ <___ ‘-_ . ._“._,,4 _.. ,W‘~1__ A::.4
2.5--'_"ia‘ ' ' L.‘_ »- "‘\>~';@‘-,»_z;--. __ --~ ,.-~_~. '1. 3 _ ‘ .. _ - -»‘

Trdak lama lagi, semua kereta ;
Yang menggunakan petrol atau r F;diesel akan digantikan dengan 1;:
kereta elektrik. Hal ini aapat 1
direalisasikan dengan .
dua mineral yang dap:-git‘ =

I

"?¢"9"af»"k@nbateri .
'°b_"" Dua mlnemir ia. iV»iaiah.Ihium-»::an;rr¢orz\aiii*'»;azxiii g
" >‘ - "{-Z€';;i£5f::‘,-'§rl'~.- ->' " ‘ ,
Scanned by CamScanner

7'
,__

‘ B’ b : - .I‘ 4 Kereaktifan Lngam

1 Kepelbagaian Bentuk Mineral dalam Kerak Bumi
l Mineral ialah unsur atiiu aebatian pepejal ygnlg) wuiudaecarla selniula jadi dengan strukmr
, hablur dan k0mpOSlSl imla yang tertentu. e agar mmera ter andung dalam batuan yang
- dxemukan dalam kerak Bumi.1 . . . .

Mineral yang dapal ditemukan dalam kerak Bumi terdiri danpada yang berikut;
P

Ungur seperti emas, berlian dan perak

- ' ‘Y! "»‘LL,.“1'1‘-i‘;"'~~._ i I ' " 1-:_"_‘lm: '3. _ :.5;*l"'_‘ "5 l ,
.' ~ ». ' . --*@-"‘- _ f ~ . ,pi . ‘ 4 I _ I ‘u ‘Fa-, l V ¢a“~,, _ 4' I K

.. . .. i » -1», . -~'~>>~.":'+’ 1 =iL __, , - _ ‘ _ .-,
Q \ ' \ A"),-¢ KQEN *1.‘ u \ $3 t - ’y" '

7% -‘T’ '-, 5. 1 =-M5‘ - ~11" '5. » . >5 . .-»-~ .;. V
‘ Emag Berlian P€I'3l<

Gambarfoto 4.2 Emas, berlian dan perak

1* lI‘"5:"

-1"‘ Sebatian seperti bauksit, hematit, galena dan kasiterit

Bauksit Hematit Galena Kasiterit

J Gambarfoto 4.3 Bauksit, hematit, galena dan kasiterit

-‘ Nama biasa dan nama saintifk bagi sebatian semula jadi dan gabungan unsumya adalah seperti
~ - yang ditunjukkan dalam Iadual 4.1.

Iadual 4.1 Sebatian semula jadi dan unsurnya

g A Mama biasa Mama saintlflk Gabungan unsur
. _ Hematit Ferum(lll) oksida Ferum, oksigen

. ., -

_g 1 Kflfiitarii Stanum(lV) okslda- ,, j Stanum, oksigen _

Kuafla Silikon dioksida V Silikon, oksigen
-‘ . ;g;i_’_ (t;i]il;i._ja|§imlnium) I Aluminium oksida ”' ‘A Aluminium, ‘M

-*< Galena (bijih plumbum) Plumbum(ll) sulfida ‘ Plumbum, sulfur. 1
~ -§,_W-.'.;.~ ._ . ._. . _ . _

' "'“" " l /_ .' *-'4‘; .-— ~-,.- f~j;;._,:‘,;,:d__-i;- -. 1, ' . _l_ , ._ g . I I~_~a a a I l
" = Kalsh Kalsium karbonat Kalsium, karbon, oksigen. __ . H

' V _ ‘ .' Y‘. '~»-. """t»-‘:5’: "’- -:~ 1",‘.

» - . -.~'r‘ ' "=:.;r ., 2: ,4-L‘; -
r\_ L... V3?f:_v_~' 3, ¢¢, ‘"IN; V'»‘~.\‘&.1i%E'*']“'T';2!~i‘ "I1"ll

I11‘ W "J 5 “'
» _,!r-:i"‘--'r._ -=' " "',‘ a-"Q-.-'-E',;.:..;;v‘;P/-i‘i.&'-. .5, —_ _ g ._~''- ~' ‘~ -~'A'!-4.- 'q- - 45:.-v

“gm
r ‘J
Scanned by CamScanner

1

Sebatian Semula Jadi ialah Gabun9a"
Sebatian seperir
yang clilunjul<l<an
dalam gambar
lolo ini mempunyai
nama biasa. laitu
bauksit atau bijih
aluminium clan nama saintillknya
aluminium okslda. Siapakah yang
lazimnya menggunakan nama
biasa dan nama salnlifik bagi
sebalian lni?

ll

Kalsium silikat merupakan Sebatian
l semula jadi yang boleh cligunakan

sebagai bahan tambahan dalam
makanan manusia.

foto 4.4 Kuari batu kapur

Batu kapur merupakan suatu mineral yang mempunyai banyak kegunaan dalam kehidupan
harian seperti membual jalan, permukaan meja, bangunan dan sebagainya. Adakah batu kapur
merupakan sebatian semula jadi yang terdiri daripada gabungan beberapa unsur? Mari kita
lemukan jawapannya dengan menjalankan Aktiviti 4.1. Kemudian, jalankan Aktiviti 4.2 untuk
membuat persembahan multimedia tentang contoh ciri mineral semula jadi dan kegunaannya
dalam kehidupan harian.

' . 1
" .

: ~ '.-: ~ r-Q‘ aw r ~'l’ r. ~ Jr" ;,i@ni1.*n. ?.‘.¢_-.~P»».*.r~..‘.~--.‘l - -‘L I\~ V \ I ~

1.-L anr
It‘‘w Q5‘-ifV: ._)

.

Sebatian semula jadi ialah gabungan beberapa unsur S_

Tujuan: Menunjukkan bahawa sebatian semula jadi ialah gabungan beberapa unsur “

Bahan ‘
Serbuk kalsium karbonat, air kapur dan asid hidroklorik cair

Radas
Tabung didih berlabel P, tabung didih berlabel Q, spatula, tabung uji, penunu Bunsen,
penyumbat getah dengan tiub penghantar, corong turas dan kaki retort

Arahan
1. Masukkan satu spatula kalsium karbonat ke dalam tabung didih P dan tabung didih Q.
2. Tuangkan 10 ml asid hidroklorik cair ke dalam tabung didih P
3. fneeztafiigniusufiandradas untuk menguji sifat gas_yang dibebaskan dengan

Ya 9 8 am air kapur seperti yang ditunjukkan dalam Rajah 4.1.
Scanned by CamScanner
Scanned by CamScanner

Tl: A - .I\ . > I -J ~ » i . ' s _- - -" . _ ;'- “ 15.‘ _{4'."-~r "4" iv ‘:1,5 1. 1-.:1-,. V ._ ~ ~ y, . .3 ,- ' ’ ~. i ,, *-. ,. -
.'- i -' 1 ',a; '., !‘J'\1‘ ',“*'r ' K ‘- H ' h_ I lg 1&1 I ii

.> ' 1‘ n ' * "|’\ 'v~'. '3
.1.‘-_ .-'>J,“;‘~__

‘Q '1'-I¢*€v' "'1r,“' "'*‘93¢: T.’

\ . 1
_\-

I‘
.‘.'I5>1",‘*- ;~:.:S-pry.~;-\=.. y-..

,-... y‘ .- - _ ; ~,'- ah‘-.1
\ _,.» .' -"‘.¢""_;‘\- ~

A I '. \'yr‘. 5-
:, = .= - -~ »_ --.---.»-~*-.. .. I ‘ .. _. r ' 7 . ' r 4} N?“ lg‘_ _,__ _ . . ,‘ 1. , \ .- , i, .

_ a__.'. 1_\ . ,6, . K fr ‘I »_-__.0 __
ll H T’ '_ he . _ 7 ‘gggafl; ".~f-1_.t"-/-‘l‘)&. ,- :

W \'1- 4 ' . 1' 1
iiv’ ‘nu.

T

;;''_." 1 -‘J<“\'..£" |I?‘‘-§~"‘F-2~ '“WJv_-I .:%Jj,j;*~.-111:.~__$¢v'-\;:I‘
.='v'1 ..->_4 . ~

fa '1

.‘Y’ '_<I
-L1'

is.

‘*4’ 6' I . ,_ _ . __; _., ,_,,.,. V. _;. __

Kalsium karbonat merupakan satu sebalian semula jadi yang wujud dalam pelbagai bentuk, warna H

'9

L}~*{"»;_
I

.7. Q

.~.."1-1 ..-2»f'.'~."-1-'-
/Dig...1’

~17: ‘I.-fé0

" {.0
. ,-;,-
-’,f

,.7.3.’V\
.-

,~
‘\, '.

'5.’._‘."‘>'my

. ea Q

i=»>r~‘+ai.;§i ’

,
-.‘! iv‘

7.‘ i*?<1'.
- g:_- ,- C

, 1-:5‘. <0
.4-."' 1' 9‘,

s-_,

:n:‘l'¢l f.‘

7'2‘ 5.
‘In-I -s‘f1

65

INFQ SFIINS

dan tekstur seperti kalsil, balu kapur, marmar, kapur, terumbu karang dan cangkerang haiwan laut_

. . 1‘ .
' g ya-"r~=-*_

.v,i 1l ' ‘
.4 g i i ‘ “

I . I

'-~'-f l’ -‘ 1 l .
‘ _!

I l. 1‘ ‘\ ‘ ‘-

Batu kapur Marmar Kapur Kalsit
’ _4

.‘ 0 2.4,,’ ‘
w

-’,
“'1?-_ I 4“ ‘

_i : I I:L 3' ‘~_. ‘I 4'1£1 -_"|‘a.‘ 5;.

Membuat persembahan multimedia tentang contoh ciri mineral semula l

Penggunaan IiArahan teknologi _"
1. Jalankan alctiviti ini secara berkumpulan. "%~ T1
2. Cari dan bincangkan maklumat tentang contoh ciri mineral semula jadi dan

kegunaannya dalam kehidupan harian. Kemudian, maklumat tersebut dijadualkan
seperti yang berikut:

Mineral . . . . . r Kegunaan dalam e
semula jadi Sm“ fink Sfiat kuma kehidupan harian y "

l

O

3. Bentangkan hasil perbincangan kumpulan anda di dalam kelas. »

~.\-1-.2‘ ;r.;.. -. .*~ x.-»~>-=.»->* 4 - <-\ = W 1

x praktis Format” -4-'1 ’ .. ,.
1. Apakab mineral?
2. Nyatakan satu contoh mineral yang berbentuk:

la) unsur
(b) sebatian semula jadi "

3. Nyatakan dua contoh mineral, sifat kimia atau sifat fizik mineral dan kegunaannya
y 1<P_hid“.pa,1.1 haflan-I ; {Z

KPMll g

4 l

I
--\

. .. 1jadi dan kegunaannya dalam kehidupan harian ' Akt""t' 7"

1 .

4
\

,1

gl

?'.\'-.".‘ " I . _ . - -. 4..,:'.- A-\‘ at '-ll’ -:5’ “iii, 5" ‘»
'- ‘ ' I,'J'-' ‘- "._.? --‘v. "" .-. -.-~' I
Scanned by CamScanner

I _

l
1

' Banding dan bemkan timlak balas logam dengan okxigcn Lllllillll llLl;lI'il scperli yang Lllllllljukkgiy)
'- d.,|amGar11lmr lolo 4.5.
.

,1 _
N

*1

,,

;

/

I

1

.. I,

1

l

Y Siri Kereaktifan Logam

it (3) Magnesium lerbakar di udara (bl Bl-’5l l¢’Td'~'d"h k°P*‘d" "dam
l

;. Gambarfoto 4.5 Tindak balas antara logam dengan oksigen

Adakahkecergasan tindak balas logam yang berlainan seperti magnesium dan besi dengan
oksigen sama atau berbeza?

)1 . _, W - .. -<'"y|'f*"-42"’: \- ~ - - > -~ " *-i-"i" 1 *"r"'1"~r*-*z'"ru\"

l '_ tindak balas yang cergas
i _ uantara logam yang lebih reaktif seperti
, magnesium dengan oksigen, nyalaan

yang terang diperhatikan seperti yang
,' 'ditunjukkan dalam Gambar foto 4.5 (a).

'1 '..:..-..'...~=...-.-l-“ ' ... A33 ". “

D

-<'U"U

0

‘ .

' Membina Siri Kereaktifan Logam

._nn._'4_.I,_;a._-».g<_

::.7-—w;~——v:-<-
U“

.....=9
Ff,1.

am tindak balas yang kurang cergas
ara logam yang kurang reaktif seperti

si dengan oksigen, hanya baraan atau
rubahan warna yang berlaku secara
rlahan-lahan dapat diperhatikan seperti

ang ditunjukkan dalam Gambar foto 4.5 (b).
- > ~ - - ~»- ‘.-- .-_ .'.... ..;. .'

-; Logam yang berlainan mempunyai kereaktifan yang berbeza terhadap oksigen. Logam yang
_ ~ lebih reaktif terhadap oksigen bertindak balas dengan lebih cergas dengan oksigen.
f Siri kereaktifan logam merupakan satu senarai logam yang disusun berdasarkan kereaktifannya

terhadap oksigen seperti yang ditunjukkan dalam Rajah 4.3.

mmmmmaia amm ca ~a K_. ._,n

1- " -=1 1 vi-.'~'.l.l': ~ .r» -'~ ll l

r - " - -;>»~.'.-»,'. A--..,. _1. ..-_,., ,,- ,_ _v,_.

.,~, . .\_,.,. ~.

,_y,.._.>..,-.,.._ I

x Rajah 4.3 Siri kereaktifan logam terhadap oksigen

,1 _ fir! Jalankan Aktiviti 4.3 untuk membandmg dan membezakan kereaktifan beberapa logam
IYang berlainan terhadap oksigen.

‘ J
1.4 "P la...
Scanned by CamScanner

O

2'; “'1

Y 4 -.-

ze"Q -“i’"»"‘?-;.- ikzii

a£é§§:5*-?§5f..' £1‘,
. if¢fi§'*"

P"!

O

.,‘_

I
I

a

»-$1

Kereaktifan beberapa logam terhadap oksigen

Tujuan: Mengkaji tindak balas peinanasan logam seperti magnesium, aluminium, Zink’
lerum dan plumbum dengan oksigen

Al$§_lYlE-l'.=!"Ql§Lii-Tgg

Bahan
l-lablur kalium manganat(Vll), serbuk magnesium, aluminium, zink, ferum, plumbum dan
wul kaca

Radas
Tabung didih, kaki retort dengan pengapit, piring porselin, spatula dan penunu Bunsen

Arahan

Langkah
Bariaga-iaga

~ Gentian wul kaca adalah sangat berbahaya. Gunakan forseps untuk mengendalikannya. Pastikan
anda memakai cermin mala keselamatan dan menulup mulut serta hidung semasa mengendalikan

k ul kaca masuk ke dalam badan. Basuh tangan anda selepaswul kaca. Jangan biar an w
mengendalikan wul kaca. let sekiranya tercampur semasa0 Hablur kalium manganat(Vll) dan serbuk logam boleh me up
emanasan Pastikan kedua-dua bahan ini senliasa terasing.p .

~ Pastikan anda memakai cermin mata keselamalan dan jangan melihat secara terus nyalaan atau
bunga api yang dihasilkan oleh pemanasan serbuk logam dengan oksigen.

' Gunakan kuantiti serbuk logam yang sedikit sahaja.

. 3

~_T~»;;4;L~¢~>»-- Q-asst.-i~-——» -::'.~.4uIa._:_=L_...._».e,._:_ V .~.»_. _ _—_.. ..._.. .. _ - _._¢- 4.. . -.- ._ _ _ . ~

k d l sebuah tabung didih1. Masukkan satu spatula hablur kalium manganat(Vl|) e a am
yang kering. Gunakan sed
yang ditunjukkan dalam Rajah

Serbuk logam

4.4.

Wul kaca

ikit wul kaca untuk menahannya daripada terkeluar seperti

Tindak balas antara logamP. . _
""13 Hablur kalium dengan oksigen

Pmsclin I I manganat(VlI)

Panaskan Panaskan

Rajah 4.4
2. Apitkan tabung didih secara mengufuk dengan menggunakan pengapit pada l<

aki

retort seperti yang ditunjukkan dalam Rajah 4.4. k _|. . . . ec,_

Masukkan piring porselin yang berisi serbuk magnesium ini e
. Letakkan satu spatula serbuk magnesium di atas sekeping piring porselin yang

k dalam tabung didih
yang telah cliapitkan seperti yang ditunjukkan dalam Rajah 4.4.
Scanned by CamScanner

4 '
2.’

“‘'=}~.':'t-4'‘-
‘ '06

-ll?’
K; ‘

7

V‘.

“
45

, I

V;
1 -01 .

.-!_

(‘A-§'.~‘ ...

5 0

b
v

7
I

- ~ . -.'..i1~. ~'-'€';;‘_,; ,'-- -~
,1 = -' é Z» -4"‘J.

,5*/1;-;.} .

J‘_ 1"”, gt-“*1?*4/‘
",:'v:".;-2Q

‘~10.Q" 1VKi1; LaA.“-"4
_-""Px #¢5y‘1-._~'~A.'.Q_ ,:__yfgi~-'~.1 _?__¢~f4d_..-

\' .,#- -‘ VI -1‘-
511;}; _,§r ~»"."7'. ‘§_f.--“T ‘$9’1.

.'-T‘:-‘F
C

02-”

- \.-_

J8‘ N

Z‘: ' 2 ‘,l k
.. >74. "- 55»*y',\.'_.,/l 3%.-¢¢.:~, 1 .

4, Panaskan serbuk rnagnesiurn dengan kuat. Kemudian, panaskan hablur kalium
m5ngafi<‘:‘I(\/H). ‘

5_ Pernatikan kecergasan tindak balas yang berlaku
5, Catatkan pernernanan anda dalam jadual. Rakarnkan gambar wdeo dan/atau ambfl

garnbar foto tmdak balas yang be-(|akU_
7 Ulang langkah 1 hingga 6 dengan menggunakan serbuk logam yang dgsenaraikan

' dalam jaduai yang berikut:

1 0" '45

\r_. _';,<:I-5: y"- \‘EH!7-;‘*‘
._;t"~-r4+-:¢:"\

~;, ‘Y
‘.2-I w

-r :'. _ _ h

Pemerhatian

- . Kecergasan tindak balas dengan oksigen
Tandakan ( / )jika berlaku dan ( X )jika tidak berlaku

Logam
bernyala Logam * Logam Logam

dengan dengan bernyala membara membara
A A amat cepat dengan dengan dengan

cepat dan dan periahan terang malap
terang terang

Logam
‘ Logam bemyala

Magnesmrn é

Alurnimurn

Zink y ‘

Ferum

Plumbum

Soalian
1. Lengkapkan persamaan perkataan bagi tindak balas setiap logam dengan oksigen.

(a) Magnesium + oksigen ——> _W#__y_;
(b) Aluminium + oksigen ——+
(c) Zink + oksigen —~>
(d) Ferum + oksigen ——>

lie) Plumbum + oksigen —>
2. Nyatakan hubung kait antara kecergasan tindak balas dengan kereaktifan logam

terhadap oksigen.
3. Berdasarkan keputusan daripada aktiviti ini, Iengkapkan urutan yang berikut untuk

menunjukkan susunan logam mengikut kereaktifan yang semakin berkurang
terhadap oksigen.

—> —-> F?-1‘.i’“:'=%.-<y~‘1§’".';3—> in —> E~,‘f:;1f’i1f;\.~a>;i=§E~;§-:75‘-.~§i
Scanned by CamScanner

_...._._-.4'|1Kedudukan Karbon dalam Siri Kereaktifan Logam V
Kcdudukan scsualu logam dalam siri kc-rcaktifan logam
bcrgantung pada kccergasan logam tersebut apabila 42$
bertindak balas dengan oksigen. ljolchkah kcdudukan fL__M_INDA _
bukan logam seperti karbon dan hidrogen dalam siri * Tulisl-ari 5
kereaktifzm logam dilcntukan mcngikut kecergasan karbon 5891 tmdzia mgaa. M“ l '
dan hidrugcn dengan oksigen? ' kamf’ d""'9a" a‘~§d(§3q l

Mari jalankan Aktiviti 4.4 untuk mcncnlukan t. h'o'°9""‘ °e"9?=fi chap‘ K ‘
kcdudukzm karbon dalam siri kcrcaktifan logam‘ —‘\; y

Kedudukan karbon dalam Slfl kereaktifan logam

9 Tujuan: Menentukan kedudukan karbon dalam siri kereaktifan logam melalui
" pemanasan bahan yang berikut:

(a) Zink oksida dengan karbon
(b) Aluminium oksida dengan karbon
(c) Plumbum(ll) oksida dengan karbon

Bahan
Serbuk karbon, zink oksida, aluminium oksida dan plumbum(Il) oksida

Radas
Mangkuk pijar, spatula, penunu Bunsen, segi tiga tanah liat dan tungku kaki tiga

Arahan
filhmonstrasi oleh guru

rhatikan guru membuat demonstrasi dalam Iangkah 1 hingga Iangkah 4 yang berikut
dengan berhati-hati.

1. Masukkan satu spatula serbuk karbon dan satu spatula serbuk zink oksida ke dalam
sebuah mangkuk pijar yang kering. Campuran serbuk itu digaul dengan sekata di
dalam mangkuk pijar tersebut.

2. Letakkan mangkuk pijar itu di atas segi tiga tanah liat pada tungku kaki tiga seperti
9 yang ditunjukkan dalam Rajah 4.5.

Mangkuk pijar Campuran karbon
dan oksida logam

$°$“‘B‘“““"““‘ Keducl.kan|<arbonddan9"l
kereaktifanlogam

l
Psnaslmn

RaQ¢Ih4.5
Scanned by CamScanner

P}2»‘ii:-.LiI"'~AW6 ai:g'r"‘iii,1-: 13%.hr,§;;211*“5*.)';"*~";si*§#.’l.-»i_is
_t‘sat‘‘M

Q
-54-4,4,’-i” 4‘

J

15¢ I L3 u-’_‘.0

xii? ““ "'» 0 7'

Aktiviti murid

Pemerhatian

Q9‘! r
* ..~. - |.3?

In‘ it

ang langkah 1 hingga 4 dengan menggantikan zink oksida kepada aluminium oksida
dan plumbum(||) oksida

,3-.
O Campuran Pemerhatian Kereaktifan karbon

% Zink oksida
dan karbon

Aluminium oksida
dan karbon

P|umbum(||) oksida
dan karbon

Lengkapkan persamaan perkataan bagi setiap tindak balas oksida logam dengan
karbon, sekiranya ada
(a) Zink oksida + karbon —>
(b) Aluminium oksida + karbon ——> It I
(c) Plumbum(|l) oksida + karbon ——>

l Nyatakan logam yang kurang reaktif daripada karbon. Terangkan iawapan anda
Berdasarkan keputusan daripada aktiviti ini, Iengkapkan urutan yang berikut untuk
menuniukkan susunan unsur mengikut kereaktifan yang semakin bertambah
terhadap oksigen

Kereaktifan
bertambah 4-f-2+;-ii“ ff

A.it
Berikan satu aplikasi kedudukan karbon dalam siri kereaktifan logam bagi kegunaan
perindustrian Terangkan jawapan anda
Gariskan iawapan yang betul bagi pernyataan yang berikut
la) Jika karbon boleh menyingkirkan oksigen daripada oksida logam, ini bermakna

karbon adalah (lebih/kurang) reaktif daripada logam tersebut
lb) Jika karbon tidak boleh menyingkirkan oksigen daripada oksida logam, ini

bermakna karbon adalah (lebih/kurang) reaktif daripada logam terse

Uif
*2:

*4. ti: $1.1.-1?A\$-E}
is

-C
r. -@143’

.1‘ .,:-,3
Panaskan campuran di dalam mangkuk piiar dengan kuat.
Perhatikan perubahan pada serbuk yang berlaku di dalam mangkuk piiar itu
Rekodkan pemerhatian anda dalam iadual
Scanned by CamScanner

'lP"‘..~-—< ~.u-L — ——— f _ _ _q,-_,>-.

\'1w
'0
5

$
5
\
\
3
9

\\

$5
9
1
Q
5
\
\

\\

\\\fi\1§
S
5
9
9
\
\

\\\\9
9

$9
5
\
Q

Tfiifia\51'

Kedudukan Hidrogen dalam Siri Kereaktifan Logam 1
Kedudukan hidrogen dalam siri kercaktifan log
berdasarkan Rajah 4.6 dan Jadual 4.2.

hidrogen dalam siri kereaktifan logam.

Comng iisel
(ias hidrogcn

—:>

Asid sulfurik cair +
larutan kuprum(ll)
sulfal Fl 7 rf 7

._=_= ._

3}-'P0!
‘Q3I05

O

I\‘\Y .\\\

0.\\\~ -‘\\\
.n'.i'‘_ \y':,\\\§ 6% M

Rajah 4.6 menunjukkan susunan radas yang digunakan untuk menentukan kedudukan

1* \M

42:‘?
- '0 4?’:5‘

l

am boleh ditentukan melalui interpretasi data

Gas hidrogen w‘ P'~'mb“k‘"i*" gas
kering N3 _ /liidrugen bcrlcbihan
—-i> >:§

M _ - Tiub pemhakaran

V-‘I T T l

Palmskan Oksida logam di alas
K .1-iub_U piring porselin

J AS
l

. -..__,
/.' -Zink ,;._.;._._ 02%~

Kalsium klorida kontang

k k d dukan hidrogen dalam siri kereaklifan logamRajah 4.6 Radas untuk menenlu an e u

ladual 4.2 pula menunjukkan hasil kajian dalam aktiviti untuk menen
drogen dalam siri kereaktifan logam yang dijalankan oleh ahli kimia.ET

Iadual 4.2 Hasil kajian dalam aktiviti untuk meneritukan kedudukan hidrogen
dalam siri kereaktifan logam

Campuran

i_______ \_ .-4 é /v\niiU*‘*

g Pemerhatlan y

tukan kedudukan

lnferen_s _, __' _ ‘_ __‘ ‘i',‘~.v_v_...
L i , ,- V . _ .,-,5, j__'A,;_,F| -- _v- \

_ V _7‘..77V»‘_

A Hidrogen dan
aluminium oksid

.,_-,

8

‘ii.

Aluminium oksida tidak berbara.
Aluminium oksida bervvarna putih.

Hidrogen tidak menurunkan aluminium
oksida.

Hidrogen dan
zink oksida

Zink oksida tidak berbara. Zink oksida
berubah menjadi kuning semasa panas
dan putih semasa sejuk.

Hidrogen tidak menurunkan zink
oksida. '

Hidrogen dan
ferum(lll) oksida

Ferum(l|l) oksida terbakar dengan
terang. Serbuk perang kemerahan
berubah menjadi kelabu berkilat.

Logam ferum dihasilkan. Hidrogen
menurunkan ferum(Ill) oksida kepada
ferum. '

Hidrogen dan
plumbum(ll)
oksida

Plumbum(ll) oksida terbakar dengan
terang. Serbuk kuning berubah menjadi
kelabu berkilat. -

Logam plumbum dihasilkan. Hidrogen l
menurunkan plumbum(I|) oksida
kepada plumbum. V _ I

Hidrogen dan
kuprum(ll) oksid8

Kuprum(ll) oksida terbakar dengan
sangat terang. Serbuk hitam berubah
menjadi perang.

-Berdasarkan keputusan yang cliberikan dalam Iadual 4.2,
(3) Gariskan jawapan yang betul tentang kereaktifan hidrogen.

_ Hid1'08¢I1 (kurang/lebih) reaktif daripada aluminium.
5; (ii) I.’fi<dYg°Si¢*1(1<\1rnI1g/lebih)real<tifdaripada zink.

;

' _ i-;..~. ' -

Logam kuprum dihasilkan. Hidrogen
menurunkan kuprum(ll) oksida kepada
kuprum.

1

mew.‘~!'
Scanned by CamScanner

ii

\

i
-l.

-giqiwyz-‘~7—_-44’-—vv_——

Fw” ii,~-an ll

. mi) Hidrogen (kurang/lebih) reaktif daripada ferum. l
.— (iv) Hidrogen (kurang/lebih) reaktif daripada kuprum. '
' (V) Hidrogen (kurang/lebih) reaktif daripada plumbum.

I
I (C) 3\ll-'8lflkan logam yang kurang reaktif daripada hidrogen.
¢..¢v"" '

Kesimpulan Kedudukan Karbon dan Hidrogen dalam Siri
Kereaktifan Logam
Daiam Aktiviti 4.3, anda telah menyusun logam mengikut kereaktifannya terhadap oksigen.

‘ ~.unan Yang anda telah buat itu adalah sebahagian daripada siri kereaktifan logam. Dalam
1-\ii\'ili 4.4 dan interprclasi data dalam Iadual 4.2, anda menentukan kedudukan karbon dan
ifid,-ogen dalam siri kereaktifan logam. Walaupun siri kereaktifan logam ialah susunan logam

en ikut kereaktilaiiiiva terhadap oksigen, kedudukan bukan logam seperti karbon dan hidrogen
xgjiituiijukkan dalam siri kereaktifan logam seperti yang ditunjukkan dalam Rajah 4.7.

%iSains'Duniaku g .
Bateri litium akan meletup apabila

" dipanaskan. Oleh sebab itu.
K . Kanum penumpang tidak dibenarkan

- --- V - ‘ untuk menyimpan baleri litium
Na i Natrium di dalam beg bagasi di dalam

- y kabin kapal terbang.
Ca ~ Kalsium

,..-_-1, ._.-,,, _ _(

l Magnesium

Siri Kereaktifan Logam

Al Aluminium

Kereaktifan Zn iv Zink
I098!“
terhadap

Fm" INF0 SQINS
Arang batu merupakan satu
danpaga mineral yang ditemukan di

Hampir 80% arang batu
Kupm"—'m _ ini drtemukan di Sarawak. 19% di

g 4_gl; Sabahdari1% diSemenanjung
Malaysia. Kawasan simpanan arang
batu Yang paling besar terletak di
Merit Pila, Sarawak.

Sn fimah

Pb Plum;.n:_

Cu

H9
A9
Au

Merkuri

Argentum

Emas

Rajah 4.7 Siri kereaktifan logam terhadap oksigen
\""‘\' . .

‘l.Q’

r (b) Nvamkm logam yang lebih reaktif daripada hidrogen. Q
Scanned by CamScanner

Pi-akzis Fain-matii 4.2 ’ pg gj _
1. Apakah siri kereaktifan logam?
2. Rajah 1 menunjukkan tindak balas antara logam X dengan 0k5i8en dalam “dara-

3.

4'

5.

KPPi-sa

Rajah I

(a) Adakah logam X reaktif terhadap oksigen? Terangkan jawapan anda-
(b) Logam Y hanya membara dengan terang apabila bertindak balas dengan oksigen.

Adakah logam Y lebih atau kurang reaktif daripada logam X? ‘I
(c) Jika logam Z tidak bertindak balas dengan oksigen, susunkan logam X, Y dan Z

dalam siri kereaktifan logam berdasarkan tindak balas tersebut.

i
Kereaktifan
logam
terhadap C]
oksigen
berkurang

Gariskan jawapan yang betul tentang siri kereaktifan logam.
(a) Logam disusun dalam siri kereaktifan logam berdasarkan tindak balas logam terhadap

(karbon/oksigen).
(b) Logam yang paling reaktif dalam siri kereaktifan logam ialah (kalsium/kalium).
(c) Siri kereaktifan logam diaplikasikan dalam (peleburanlpengekstrakan) logam daripada

bijihnya.

la) Nyatakan logam yang paling reaktif dalam siri kereaktifan logam.
lfb) Nyatakan logam yang paling tidak reaktif dalam siri kiereaktifan logam. _ ~

(8). Nyatakan dua 1111811! bukan logam yang dimasukkan kc dalam siri kereaktifan logam-‘ :
(b) Mengapakali dua unsur bukan logam ini dimasukkan ke dalam siri kereaktifan ingami

-i-—-ia

l

L.__._Ma
Scanned by CamScanner

.;|h.

i

'___<S"’ _,K _‘ \ . W; ,
J“-' .

I Bub 4: Kereaktifan Logam

° Pengekstrakan Logam daripada Bilihnya
.. ._.._

Pengekstrakan Logam %fMa/aysthku
Peiigckslrakan logam ialah pluses untuk iiicin|wi'iilcli
,<csii.ilii logam tliii'ip.id;i liijiliiiya. l)L‘l'll&llll{;ll] huliiiiig luiil
.1lll;lI‘2\ kcdiidiikaii k;ii"huii dan hidrogcn Ll‘-llzllll siri
kcrmilatilliii logam dcngaii kiiisdnli yang iligiiiinkiiii untuk

' iiieiigekstrakkaii logam dmipada lvijihnya seperti yang
ditiiniukkaii dalam Rajah 4.8.

Siri Kereaktifan Logam

F K

Nah

Ca

M9

AI

‘i

1

C

‘ Zn

I

§

.= A H

Fe

Sn

.Pb2'

-Cu
.Hg.

l
.1‘
r
,_

7 Au

_-_Z-4. ./.\

.

l

1-

"

- -..--,_.,,.,,

Kalium

Natrium

Kalsium ; eleklrolisls sebatianlogam

Magnesium

Aluminium

Karbon

Zink
..>

Hidrogen

Ferum

Timah

Plumbum

Kuprum

Merkuri

Argentum ‘

Emas
-_ ...._---.------

__ _ . .... .. ._ _. __ .-_.¢..»~_...._ .__ .

Pengekstrakan melalui

" dalam keadaan lebur.

, .i..w..>¢- ‘ "

' Pengekstrakan melalui
penurunan oksida logam

r"

l3l)ll(j8l<.'3ll'il|m'.lll l')H!-)| daripadzi
bijihiiya oleh syarikal ieiripalan di
Malaysia.
/ill/).'///II]/(S. ai id I I 7. corri/B T_S0irir;_
737_2

ml" -All
ti-‘

El '2?.2E'ml.Ill

Bagl logam yang lebih
tinggi daripada karbon
dalam siri kereaklifan
logam, pengekstrakan
logam daripada sebatian
logam tersebut adalah
melalui elektrolisis.

Bagl logam yang lebih
rendah daripada karbon
dalam sin‘ kereaktifan
logam, pengekstrakan
logam daripada bijih

oleh karbon. y logamtersebut adalah
‘$1 vi 1,.-=L:w. ,~'>A ' ' I‘ l

Pengekstrakan logam dilakukan
melalui pemanasan terus
sebatian logam tersebut.

Wujud dalam bentuk unsur
dalam kerak Bumi.

.__-—._-_1_.1¢-1-_-

¢._-._¢-|—11-__.-_-

melalul penurunan
oksida logam teifsebut
dengan 5 . i., _ ‘ V L

. » _ _ >'>..:.‘

Rajah 4.8 Siri kereaktifim logam dan cam pengekstrakan logam daripada bijihnya

l-[£21W

KPM
Scanned by CamScanner

_ * ‘if

" Proses Pengekstrakan Besi
Pengekstrakan logam besi daripada
bijihnya dilakukan di dalam relau
bagas seperti yang ditunjukkan
dalam Rajah 4.9.

bahagian atas relau bagas.
‘§-—i-—ulIII|~IIIF-'-'

l-ii Relau bagas

0 Campuran bijih besi atau oksida besi yang
~- _ dipekalkafi, arang kok dan batu kapur

dimasukkan ke dalam relau bagas melalui

Semburan udara yang sangat V
panas dipamkan ke dalam
relau bagas melalui bahagian
bawah relau bagas.

Sanga dikeluarkan
Leburan logam
dikeluarkan \

Rfljdh 4 9 Pengekstrakan besi di dalam relau bagas

2-'-*~' '. ._.~

Q

.-.*-_.‘._-......_.__..,_____
Scanned by CamScanner

9* " ". _-‘vi: ' < 3111' _ _'.'~:3'-:11‘-¥'?T.“T1""'".'~.'."“.-' : "*-. ‘s~.¢r\<'~/"1- F - ~3‘;?-$¢§qW>._-~¢='-.\>",‘.$-1*:_,'§’;~’~.;:-*3.‘-.1*_.-l
I

9) .Tllldfll\' balas yang laeilakii cll dalam relau bagiis pada suhu yang tinggi '

\ P

r-"'

9)

at

_ . V *5]. T‘..-i_.- I Z ~v _ _ w in y -_-1 ' ‘-2. .‘.*!___:_.¢§-fa.‘

2 ‘ ' ' ‘- '" *5‘ 1~""~“».. Bab 4: Ken.-aklllain Logam

.1. __"_.."r I
. . Ii. -

Penghasilan ferum
- Arang kok atau karbon bonindak balas dengan oksigen dalam udara panas untuk

menghrisilkan karbon dioksida dan ham

Ka'b°" + Qksigen —-+ karbon dioksida
_ il

' Katlbfn dlolgslda Vang l9Fl18Si| bertindak balas dengan arang kok panas yang selebihnya
un u mem enluk karbon monoksida yang merupakan agen penurunan yang kual.

I

l Karbon dioksida + karbon —-> karbon monoksida I i
- i

0 Karbon monoksida clan karbon menurunkan oksida besi kepada besi.

ll

l
Penghasilan sanga
~ Batu kapur atau kalsium karbonat terurai unluk membentuk kalsium oksida dan

karbon dioksida.

ll __

‘I171

F
F

K

erum(lll) oksida + karbon -> ferum + karbon dioksida
erum(I|l) oksida + karbon monoksida -> ferum + karbon dioksid
erum(ll) oksida + karbon -0 ferum + karbon dioksida '
erum(ll) oksida + karbon monoksida —> ferum + karbon dioksida A

D)

alsium karbonat —-> kalsium oksida + karbon dioksida

' Kalsium oksida bertindak balas dengan bendasing seperti pasir atau silikon dioksida
dalam bijih besi untuk membenluk sanga atau kalsium silikat.

l Kalsium oksida + silikon dioksida —> kalsium silikat l

Pada suhu yang tinggi di dalam relau bagas.
' ferum yang dihasilkan akan melebur. Leburan ferum inl mengalir ke bahagian bawah

relau. Dari semasa ke semasa, leburan ferum dituang keluar ke dalam acuan dan if. ..3 ,

dlbiarkan menyejuk dan membeku. Leburan ferum yang membeku ini dikenali sebagai ,
besi tuangan. ,

' sanga yang dihasilkan akan melebur. Leburan sanga ini juga mengalir ke bahagian bawah
relau. Oleh sebab leburan sanga adalah kurang tumpat danpada leburan ferum, sanga
terapung di atas leburan ferum. Dari semasa ke semasa, leburan sanga dikeluarkan dan
digunakan untuk membuat tapak bangunan dan jalan.

‘fi;i!5'ai-;.'\z_i-.1..<aig=m_¢_
' " “ " * ' * ‘ i ~ ' ’ '* - ' ;" 4;’ '\'.~;'u"il~'»"‘!>:'i;_§:4_g€-1' .. .' ..i:z;_.i,.w5v¢;aQ'_..‘- =».,."'¢-_' ill-iv? ._‘ .1-.»...... Q \. . '_.-.g...~Q:\-1!.“ .»-.-;fL._1'_ ' 4. .-._ ._. .-

I

,_.,_.,..;..-->~
--“F

Aii
Scanned by CamScanner

=‘vs».1»'i~'._
, I

N_.-_\'.3»-.1.4$‘,f’\‘;',;§.~‘¢-&4r\_1\-'_. l‘*_'

__._.-~.i._¢

l

l\-
‘i
fl

i '

.v- -‘ ‘I 7- .

T" "4
'1'

?4%'1‘i*‘#'i
.~“
i-I

k.. I “ I
.4 -lfr

j/""¥»r__:1."’if§§'

iiiléi“
|n'c-ii; I

i.'I‘_r..l1'-‘
7I

-0 _,44 .

"‘"‘ 1"‘ ‘ .7" "'3 ‘ 7" - .' - “'\.-.~-v. ~-n ="~*-
~i i P \ r 5|.'\.-

f,-- 1...--~.i"» "-.-‘- 1,,-1. _“;'i‘» J S 1..
.a-.!'»=i-!°»-~i;'.‘-»¥*'»~> .-;.'£li-1*-‘*-$"3<~-1~_9-"'1 -. -V .= '-.21,» '-,;.~.“~e,~ _,-.~»§-..~ i" 7.‘|..*'..e>! --‘ ';¢£"‘_ .1‘ .q
~'-"'-"'<< Wu -1»--i"'-*-s‘..'“'~'* '~_'."I‘.‘-"-'- . ‘*.l*“5f*=i'1 -_i -‘pr ..- mi,-_-~ ~_ _. .-i _. '.-_: -1}".»_*.'.~>* .2, Y.,,_.~?,.. <5'i~-alii:-,'-_i ‘ '
/'_~‘v.i_31"‘,. 2’, I 0 0 r '
}'#\'=lr'

o8%}7u¢{f}.§

P

‘I

..H_.,
.' lzlln. la' <‘x‘-¥.».‘ .I~1@;T'5

2&3?in ~ 15'" ?‘i"~~7“"‘--‘*-i-"Pip/1 '

Ak?'Yl_t.l..§fi?7.‘Y '
Membuat persembahan multimedia yang menerangkan bagaim
Peflgekstrakan logam dilakukan berdasarkan proses pengekstrakan .
besi dan timah di Malaysia ktwm

pellggunaan
Arahan teknoiqg;

1. Jalankan aktiviti ini secara berkumpulan.
2. Kumpulkan bahan daripada pelbagai media tentang bagaimana logam diekstrak

dalam sektor perlombongan di Malaysia. _
3. Contoh laman sesawang yang boleh dirujuk adalah seperti yang berikut:

' Sumber mineral di li“ v Proses pengekstrakan Eli
Malaysia timah di Malaysia
hrtp:///inks.andl17.com/ http://li'nks.andll 7. _
BT_Sai'ns_14O E .515" com/BT_Sains_140_2 5| .._ __.I _,:1

;’_.
::"--

'.'Ir,.'¢_
-T.’-':.‘1iE

J

4. Bincangkan proses pengekstrakan besi dan timah daripada bijih logam tersebut
5. Bentangkan hasil perbincangan kumpulan anda dengan menggunakan persembahan

multimedia seperti MS PowerPoint.

lsu Perlombongan di Malaysia
Isu perlombongan di Malaysia dan impak kepada hidupan dalam konteks tempatan atau global
Hdalah seperti yang ditunjukkan dalam Rajah 4.10.

‘,-inn:

Pencemaran udara PBfl99""aa"

Pencemaran

Rajah 4.10 Isu perlombongan di Malaysia dan impaknya

Mari jalankan Aktiviti 4.6 untuk menyelesaikan masalah isu perlombongan di MalaY5ia
seperti yang ditunjukkan dalam Rajah 4.10. A

KP. ~ in "
Scanned by CamScanner

1

,,,.;g'1'

, F, ,.< 1
1

5;?-'.;_.if" _\-'~¢.‘~

‘*"~..<=-;#;

.

_',‘ . . ‘

.1‘:
I, ..
!._

\_, _~6E08

.¢

fig

r
1 '1'

9
-Z4, -I

P .
N l“
.1 5
'. J‘ .. gr.‘
W

- 0'8

‘W-12;’ ..-\9

2

‘ *1?T1‘>1-4Y<;~:1~‘;3§‘;“» 4;‘-‘;";~"-a. ~.
'1',‘ _ l I 0 0 , V ‘I"‘Ili\'o' J2‘-"'\_,.r-4'_".’£'l;;\:

ll” ‘\ Akt|v|t| "’? -1' "T4:F ..a a.....-‘___.

w ;._!_.~- .‘ _,.~ -. v:'_
‘,{‘§'<»'l<?_~ §‘@'<H ‘ "',~'~L '1

:» l~*§;‘~z=.»<_Kim» *1
‘ =~-;;:-

v.
,3,“

{"12"why“

‘.,_*3?-~n":""'l-=
‘*.;,;‘§ Qg v_‘,’. J8

.\_~ 0-;,"~' P. w'!~’<¢ "\5§~"l.l’?-*;-~:‘ *§
‘K ')"?\@5

2!"‘’7'-I-"
‘fir!-"7;'_-‘F:

_.4 '~.

J ~01 IL§'
5

*4‘~ _J
“lg!-'¥;»f~€.‘.<.; -1 ;.'~zv , V l -'

l-l "5'; “Q!” .~-‘. -._~. ~ "..‘~4l~f,}r' 0 ' T7.-' | '._,4, -'w 4- ~~ ~~.»-.-¢ ‘in mfg >~-==-19,‘ l l“~51?! » ‘~" * rr in;_' ..-.‘I-I _ ,'-1-Y"'-'*"l' - ’-' ‘. ‘ " . ~"-'r ...‘ .
,£¥1\v§';2_-'__ ',- Bah 4: Kereaktlfan Logam
_.,,‘ _~. .w_-l- . Y 1;, .,-.;>n‘.

“" l H ~ élzlfi-34l |< ‘ -1 ~ '-‘§Menye €S8l an masalah ISU perlombongan di Malaysia "5' ,4: ,
' ‘¢~_, '1“

Arahan ' KM_K
1. Jalankan aktiviti ini secara berkumpulan. perbimangan
2~ Kumpulkan maklumat tentang isu perlombongan yang tidak /projek

7?
g9?: l

' Aktwiti E:
dirancang dengan balk di Malaysia dan impaknya kepada hidupan n ’ »

. . Udalam konteks tempatan atau global,
3. COr1I0l1 lama" Sesawang yang boleh dirujuk adalah seperti yang berikut:

' Kememerlan Sumber ' lmpak perlombongan- In‘ ' . . 5ManU5'a baukslt dl Kuantan E
L '._ I

-.?.,2"|-.Ir,.¢DI‘
'u.H'l|

htTp:///in/<s.and/77.com/ ' _ ‘
BT_Sains_747_7 I '-

El
Pahang
http:///inks.andl7 7.
com/BT_Sains_141_2

L ;#§§~i;;
,9‘

'-1:1 I, .
. \ » .'r

l. ,.‘.1’ Q};Elf ._.jf:\I§--'-.v,!¢:1I'.
' .9.-I:

4. Bahaskan maklumat yang telah dikumpulkan.
5. J8"8l<an idea Ufliuk rnenyelesaikan masalah kesan buruk daripada aktiviti -.

perlombongan yang tidak dirancang dengan baik kepada semua hidupan di Bumi.
6. Sediakan poster atau galeri susur minda tentang bagaimana usaha dilakukan untuk

memulihara kawasan perlombongan ke arah pembangunan yang lestari.
7. Pamerkan tiga poster atau galeri susur minda terbaik pada papan kenyataan sains di

dalam kelas atau makmal sains anda.

. I ,

Praktls Farmatlf 4.3 l

wri.*'.~"'¢=:
15" ‘*3

..'4,*51_!%f_“Tl.-:"".‘'__"’f__.,'f’~"*l'~‘—‘*?5;f*"-"“**""l

- J

. Nyatakan kaedah pengekstrakan logam daripada bijih atau
oksida logam yang berikut:
(a) Aluminium oksida
(b) Bijih besi

. Rajah 1 menunjukkan relau bagas yang digunakan untuk
mengekstrak ferum.
(a) Nyatakan satu contoh logam selain ferum yang

diekstrakkan dengan menggmakan relau bagas.
(b) Nyatakan bahan yang dimasukkan ke dalam relau bagas

melalui bahagian yang berlabel:
(i) P (ii) Q

(c) Namakan bahan yang dialirkan keluar dari relau bagas

—1>

melalui bahagian yang berlabel: Rajah I
(i) R (ii) 5

3. Nyatakan satu kesan buruk daripada perlombongan yang tidak dirancang dan car;
untuk menyelesaikan kesan buruk tersebut dalam konteks yang berikut: H
(a) Konteks tempatan
(5) Konteks global

Q [L141 l1% l_____l
Scanned by CamScanner

_‘_“__‘_‘__ Jr“_|‘I’‘ VIvL“H_€'_\!(A‘‘\_.__q-H,‘k_v

__‘____vq‘_r“H‘“_‘‘ ‘I."‘|‘Jlg‘_'I_.___K ‘__‘ '_ >‘~

IP_ IT:“"32g__

___@_\_N___C_w_wC__69_mCS$n_gnE0E_CmC_6___g_

v_g___gNCEEQE_8g_EDDEQE__U_wg_2_gs»CQCECMv__g_5$CQ§

¥3~CDCNCWQCNQDDFKQV‘DCSWUCNXWCDQRU

$02g_m___EggCOe9_
CNCEDCQQCwmfl:20EflmO_‘ll

£5ggtgv_g9_9o

EgogcgEmmimcgEwe:£5Em__wmv__
S8cg$2_w9___amE55:£28ENE”:_gougeQ6852

Jyv__ A4 cmmcgcg__Qww_mw_DAE:nE____QLE5mr_m_m_Q.Egg222g_1If_E:E_E:_mr____n:_wv_:mm__A ___V

“mug:___§988_fig“NEW

bySEQmtgii1_fi_w__v~H_J___“_v_‘
g__k9:39:00cetmmmpmagccoycoométogouA ____m%_u_T____#Egg

Egg,gRfig

_1 Egom_mLll Ag__W_gP“VKmbmqmx_gp6__g_v_8§_Em_§_wm_9___bE%g___‘p_1‘_FWMv____5n96>xtmmmmv_3E_cg:30!__

EQQ8
_y

_“_"___H____~_§_$_E2_____

haafla__q__°____:

_‘mH.kWyCSEQQEQEcgm$2cgcmb_V__ I_Av mcmucgb‘mu:mtg__mgqtg_____b§__w_W_M_"w___’@_"_¥v_w_‘___}__y_d_gm:E0anII6mmEmNmamQr__fi_A_P_3_W__Mm_q__M__’g_HM'yon_U‘_H;v_‘UE5”V_fl__8_E_w_“_V_@__u=:______W__~w_:'__u__Uv_wUM%_____m_W,nW~‘3WMm|__,5!\Lil‘_‘‘thyV_“W\_____1fi__‘_H_am‘‘"____t_my‘ ‘‘_‘_‘l‘_MmI‘._VH_Hh_‘_“;‘JH'__Y_ <__m_WH‘___\"_‘_‘__'__‘_L_’fl_\t_P___\ _Iv__r"_‘_'__}_\my_‘___‘h_;E,__Lj.“__Wm__‘Hfl__\_“__"_'__ _pp______A‘A"Iu ’:‘\_.¥*‘__‘_uVI _4v_“‘v__ ‘___V!_

__:‘__|_s"_”m_____v_'/ A'_‘M__"’F__ _

_“|__._’!_T_‘______v‘__M,MN?“

___Qr_____"_:>__
Scanned by CamScanner

lg’ '“* ,ii___-Q-.,,__

Bab 4-: Kereaktifan Logam

.- f “ff g I, . » ‘N __ E, - . i A__‘H____'
: ~‘ E Ell8l Kendlri . - .

-'-_.‘2z.§;11lDIA‘.i1&i6=.!.’ék2u;;+;1.»I;.¢1_*;i£\';Q:_ ;;,-;,.-.,;__._._h 1,2‘: V ~ 1‘. ‘-'*’§l' 'j7'_,.; ‘_ Y

'1Iv
J
!.

=-l—-.-z-_-.‘W?\g,”__

Selepas mempelajari bab ini, anda dapat;

4.1 Kepelbagaian Mineral
Q Menjfilaskan dfrngaii contoh kepelbagaian bentuk mineral dalam kerak Bumi.
l:,l Mengenal Past‘ unsur Yang terdapat dalam sebatian semula jadi.
l:l M€l'lj€l3Sl(HIl dangan contoh ciri mineral semula jadi dengan kegunaan dalam

kehidupan harian.

4.2 Siri Kereaktifan Logam
B Membina Siri kefeflldifan logam berdasarkan tindak balas logam terhadap oksigen serta

menulis persamaan perkataan bagi tindak balas tersebut.
E] Menentukan kedudukan karbon dan hidrogen dalam siri kereaktifan logam.

4,3 Pengekstrakan Logam daripada Bijihnya
[:1 Berkomunikasi dengan melukis pengekstrakan logam daripada bijihnya.
[:] Menjanakan idea untuk menyelesaikan masalah kesan buruk daripada aktiviti perlombongan

yang tidak dirancang dengan baik kepada semua hidupan di Bumi.

Praktis Sumatif
Iawab soalan yang berikut:

dalah antara mineral yang dapat ditemukan dalam kerak Bumi.1. Berikut a

Ferum Kuarza Perak Bauksit Kalium

Galena Timah Hematit Kapur Berlian

(a) Kelaskan mineral di atas kepada dua kumpulan, iaitu unsur dan sebatian. ‘

I

; Unsur T = Sebatian ;

. ‘_ I~, ll:-. ‘i?l _ ‘» .
" ' H ~' ww ., ., . ._ In ‘V I-I A
~ .. _.. I

P .l _v ,4 . ; g y, _

' 'I’.~\[.:Ql_'~_':;f.~" _\ __ . ; . ' ' -. ' , ~, \ -A .
‘-»‘»‘-*-l_1- - . ~ ' - __ : ‘ H __‘ -' "-.1"~_- g'.'-3‘

-;._',_ '_.___;__ .F\‘\_'_‘.: _~_ IV A‘, ‘ V; P r_.‘ _ _,- ‘_,\“ "ii -_ ;_.,,::\r-5'4;
l\€l»-ll‘1:-:_‘ll,\“.:.“:"l7.~1' I.-.3; ya-Jii - .>r-.\.l--:’.w;;¢-.==_=.2:€,:é‘i?;;5“f

,,._
KPM
Scanned by CamScanner

W

(bl Berikan satu contoh bijih logam dan namakfln Unsur Yang bergabung dalam bijih
logam tersebut.

2. Rajah 1 menunjukk-an bijih timah.
. , q

Rajah I

(a) Apakah nama saintifik bagi bijih timah?
d' unakan untuk mengekstrak timah daripada bijih timah_(b) Nyatakan bahan yang ig

(c) Tuliskan persamaan perkataan bagi tindak balas antara timah dengan oksigen.

b t l tentang mineral dalam kerak Bumi.3. Tandakan ( / ) bagi pernyataan yang e u
(a) Bilangan mineral dalam kerak Bumi adalah sama dengan bilangan unsur. ( )

k rak Bumi. ( )
(b) Bijih aluminium ialah satu mineral sebatian dalam e
(c) Kalsium oksida yang digunakan untuk mengurangkan keasidan tanah adalah l lbersifat bes.

( )
(d) Karbon digunakan untuk membentuk bijih logam.

b rt‘ndak balas dengan logam dan digunakan untuk menentukan4. (a) Nyatakan bahan yang e 1
kedudukan logam tersebut dalam siri kereaktifan logam.

(b) Kalium dan natrium glisimpan di dalam botol reagen gelap berisi minyak parafin.
Ielaskan mengapa.

5. Rajah 2 menunjukkan susunan radas suatu aktiviti untuk mengkaji tindak balas bagi suatu
logam terhadap gas X.

H Serbuklogam wul1<a¢a

I-lablur kalium manganat(VlI)
Piring porselin ___-_,

1 Panaskan Panaskan

l

I

Rajah 2

L%.%__  E
Scanned by CamScanner

T
,-_

Bab 4: Kereaktifan Logam

r . - '‘_.-~."'1"‘ "13 _\_2 ?\¢»<-—’-- 5~' 7.~ -‘....- . _‘='- ** --.._-.__- ,,_:,,."_-;=:- -—_;_;s; .\.i:_‘_-1'3‘. m2::za_-':.=£- -. ll; oz’;-:1 53;;-.11» my
l _ 'u-- ‘ “ ~ *-' ‘ '

. ' . -‘—--.’-: |:f"=." -'>="‘ "1 'r *=~*:#' - ~-- . -~ -' ‘ -' --- -. wfy-_-~__:_.-..~_- --.:.:_>\a.. -..,g.. _.r\ >‘3La-.‘- ,<;n_<.11.~.>az: j-ang betul d4:z_1r.= altnnn mL
.- ,_'-... ---we-1*-" ' 1Q.” -1- ~ 1;-_."".i ':..\~.-I£-L- -n..‘. J*€4'...\-_- --

\n

, \__'._ 7- ‘.--1 ‘7-- , -~ -¢~ ?-- ' ‘-1- ,4 - '., -— . .6- R3_J:=.--‘;_=__";E.\.'-1L: .\f\:‘..LUl.;.\:1.Z a.".>._r \l*.inl'I‘; :11"; '¢.=re.aI~;11ian logam <2,‘“-ax 'aenen£1.i~.ar“' J
- :"‘ V '

'.- I ~ 4'1 .‘ ,. ‘ ;;.* - A. - ' ,_ ; -1-, ;~¢»;,~;e,.>::a»....»': i0g.=:z:- '\‘u:L?¢ca barn aza; >5-oatgm. l()*g::g;-f
‘\.-d-- _ ~ ' \¢

~.

lv _ _. r l _ _ . \i_i__.._.____._____ ___ ______
" ’_," ___,_ .

7-_ Bmaan model 3D fitiga dirnensil lazimnya digunakan dalam pelbagai bi;ia_gg_
Anda tlikehendaki membuat satu model 3D relau bagas denganm bahan
\*3;‘,2 E96!"
, -

»g .?enye.dutrnirunm E
" -ilbotdaiinineridkosoviq

.05“ '
-Uirrfakmasak i
.Serbukbesi I

.SerbukkQur
_ .12,aqplast¢iklui5s'ma* in

K Om ;

‘ okvkflpws

.-E6;¢».-‘~A;

1

lA Laagi_giII__4Jt—____

-- Laltarkan model 313 anda dan terangkan. Q
.4

.,,
. .-

r

\, ~

-<

P~
A

4 e

\‘lA

q.. <.,,_> .,
.3 .

'4‘ |.
\A: Y‘V; §_!~.e-.;

Q42* -., _-3, (____r g yu-

'. '.~, , -' ('16; >s;'_.~ .
..;.'s' _ '1' ‘
3-’:~,'Z' l

1
l4

l
I
l

I

I
l
Scanned by CamScanner
Scanned by CamScanner
Scanned by CamScanner

_
 “‘’ "3

lél

‘Tindak Balas Endotermik dan E|(50te|-mik

/Z/"_\\\A bila natrium dimasukkanpa
ke dalam air, tindak balas

' ' lahkimia yang berlaku ada
seperti yang ditunjukkan
dalam Gambar foto 5.1.

A l V ' Nyatakantiga
bentuk tenaga
yang dibebaska? . _ -,._

P dalamtindak baas --
kimiaini. “l.,___;_____ _

Apakah bentuk tenaga
yang paling lazim " ""

l dibebaskan atau diserap
dalam kebanyakan tindak
balas kimia?

' l)Ol€l1LlllJ'1h;1gll(£ll1l(C}7l :1 nl m natrium l1rr1_gmz anTindak ba]35 kimia ‘ ul (Jambarfotu 5.! lrmlrzl (min,

dua jenis berdasarkan perubahan haba senmsa <1 11
tindak balas berlaku, iaitu tindak balasdotermik.eksotermik dan tindak balas en

INFO SFIINS
' aksud ‘luar' manakala aknlran 'lerm|k' lyeras;

Awalan ‘ekso' berasal daripada perkataan YUl'l8fil yang berm' maksud ‘haba'. Awalan 'endo‘ pula berasa! danpada perkataan Yunan,daripada perkataan Yunanl yang ber
yang bermaksud ‘dalam’. )

_.._--

9'
-'-LEV

to F

l’-"M" '7‘ “' " 5 V

Cikgu. bagaimanakah kita dapat ,_ ,
mengenal pasti tindak balas dalam is Q
Gambar foto 5.1 lni sama ada
trndak balas eksotermik atau tindak
balas endotermik?

\-_0 \‘_

V'_T‘ __ ._,_._.,,, __‘P’ . . .. l

Mudah sahaia. Caran ma
perubahan suhu air dlawmpge:;;s d,

jg dalam bekas menjadi panas tindak ‘balas
‘K-Y YangbeflakudldalambekasnuadilJ balas eksotermik. Jika air di dalam bekagldak. .

sejuk, tindak Dabs kimia yang _ meniadr
bekas itu adalah tindak balas enb°'dol9l<l1temg'I(daiam l

Q“ I‘*2 awKPM
Scanned by CamScanner

(..
l

(_»¢,;,,,,anq r,~ll<gu lngin luenarn/a. l‘J'/-Eil!JlKHll881U?JlE1l peragukur - l\)_1‘-' ~ . 4 ‘
wig ;¢,¢.;Ugi rJlgurlal<an untuk rrlizrlgerlal pasir llnrlak balas I 4

,,k.;(,1r;rr1|ll<. dan llrlrlak balas mdotr;rrr\|l<. Kernudiari '
Y E ‘ Et(,,,,,nqPar1 |a'/./aparl l<arnu lllJ.

\ 3I l

1;:;;:.1:;.;T;-Ll=-
‘ »o¢

AV rnanlngl/at rrrenungukkari haba dil3<.ba.>kan he
*\ <
tr»- ()6!-J€:l'(ll£i!8l'|. Hal ini ialah tindak balas eksoterrralk

Sehalllmya. bacaan lermomeler menurun
rrlaniirqukkarl haba diserap dari persekllaran
Hal lfil pula ialah llndak balas endotermlk.

l/_-—';/

Blyaknya karnul Mari kila jalankan Eksperlmen 5 1 untuk
rnembanding dan membezakan antara tindak bal

as6l<S0l6flTIll< dengan lindak balas endotermik.

‘ \-.

‘

Bdlkldll ukgu.

. -\= ‘Z ">e anTermometer, cikgu. Bacaan lerrnornmr-r '

\_~_~__g' INFO SFIINS
! ._ \: -. _ - _ Imgas kembali hubung kart antara

su u dengan haba dan konsep
keseirnbangan terma yang telah
anda pelajari semasa di Tingkatan 2.

4

1

:-‘co.-

"€r:5

6

~

O-

|_l

—-El“
Tujuan
Membanding dan membezakan antara tindak balas eksotermik dengan tindak
balas endotermik

Pemyataan masalah
' Apakah persamaan dan perbezaan dalam tindak balas eksotermik dan endotermik?

~ Hipotesis
Tindak balas eksotermik ialah tindak balas kimia yang membeba k h b

s an a a ke persekitaran» manakala tindak balas d l<en oterml ialah tindak balas kimia yang menyerap haba
j" dari persekitaran.

KP

'4

I K
Scanned by CamScanner

l Pe
I la)

(C)
Ba

lj Ca

~.»~l, 1
f 2

-500

L

l
i

mboleh ubah
Climanipulasikan : Jenis bahan kimia

(bl bergerak balas : Bacaan suhu akhir
dlmalarkan : lsi padu air

han
Serbuk natrium hidrogen karbonat natrium hidroksida, amm0"lUm l<l°lldB, larutan natriu

l rlihidroksida O.lM clan asid hidroklorik 0.1M
‘Radas

wan polistirena, termometer, spatula dan silinder penyukat
Prosedur

. Sukat dan tuang 50 ml air ke dalam cawan polistirena.

. Biarkan air di dalam cawan polistirena selama 2 minit.

. Catatkan bacaan suhu awal air dalam jadual yang disediakan-

. Masukkan dua spatula natrium hidroksida ke dalam cawan polistirena dan kacau
campuran itu sehingga semua natrium hidroksida larut dalam air seperti yang
ditunjukkan dalam Rajah 5.1.

K Tcrmomcler

Spatiila
Natrium
hidroksida

I ' Cawan polistirena
Air

Rajah 5.1

5. Catatkan suhu maksimum atau minimum yang tercapai dalam jadual.
6.

1} o~opo\i

l

V

=_ ~

.3

E21

Ulang langkah 1 hingga 5 dengan menggantikan natrium hidroksida dengan
ammonium klorida.
Sukat dan tuang 25 ml asid hidroklorik ke dalam cawan polistirena.
Biarkan asid di dalam cawan polistirena selama 2 minit.
Catatkan bacaan suhu awal asid dalam jadual yang disediakan.
Sukat dan tuang 25 ml larutan natrium hidroksida ke dalam cawan polistirena dan
kacau campuran itu seperti yang ditunjukkan dalam Rajah 5.2.

Termometer

Cawan polistirena

l Larutan natrium
hidroksida

‘ Cawan Polistirena Asid hidroklorik cair

. ' “ V i Rfljdh 5.2

eICPM_

l

l

»-~.-».~u\.~.-a-~.-,.-»_-\.»."-.--_.

lr
Scanned by CamScanner

fa:~>
ri-

Y..'».;...

( \

\> 7

11_ Catatkan suhu maksimum atau min‘ . - -
12. Ulang Iangkah 7 hingga 11 den9anmrY:Ji§r11yangt'tLfrca|pa| daiam ].adua"2 Spatma Serbuk natrium hidrogen karbogggfin I nn arutan natrium hidroksida dengan

Pemerhatian

Asid
hidroklorik
dan larutan

natrium
hidroksida

Asid
hidroklorik

dan natrium
hidrogen
karbonat

Natrium Garam
hidroksida ammonium

dan air klorida dan air

Bahan tindak
balas

I +

Suhu sebelum
tindak balas (°C)

Suhu maksimum
atau minimum
semasa tindak
balas berlaku (°C)

Jenis tindak balas

Kesimpulan
Adakah hipotesis eksperimen ini diterima? Apakah kesimpulan eksperimen ini?

Soalan
1. Apakah definisi secara operasi bagi:

(a) pembebasan haba dalam eksperimen ini?
(b) penyerapan haba dalam eksperimen ini?

2. (a) Apakah yang berlaku apabila bacaan suhu pada termometer menjadi maksimum
atau minimum?

(b) Terangkan jawapan anda di soalan 2(a).
3. Nyatakan kriteria yang digunakan dalam eksperimen ini untuk mengelaskan tindak

balas sebagai:
(a) eksotermik
(b) endotermik

4. Senaraikan tindak balas eksotermik dalam eksperimen ini.
5. Senaraikan tindak balas endotermik dalam eksperimen ini.
6. (a) Bagaimanakah kejituan pengukuran suhu maksimum atau minimum dapat

ditingkatkan?
(b) Terangkan jawapan anda di soalan 6(a).

* KPMfa:~>
ri-

Y..'».;...

( \

\> 7

11_ Catatkan suhu maksimum atau min‘ . - -
12. Ulang Iangkah 7 hingga 11 den9anmrY:Ji§r11yangt'tLfrca|pa| daiam ].adua"2 Spatma Serbuk natrium hidrogen karbogggfin I nn arutan natrium hidroksida dengan

Pemerhatian

Asid
hidroklorik
dan larutan

natrium
hidroksida

Asid
hidroklorik

dan natrium
hidrogen
karbonat

Natrium Garam
hidroksida ammonium

dan air klorida dan air

Bahan tindak
balas

I +

Suhu sebelum
tindak balas (°C)

Suhu maksimum
atau minimum
semasa tindak
balas berlaku (°C)

Jenis tindak balas

Kesimpulan
Adakah hipotesis eksperimen ini diterima? Apakah kesimpulan eksperimen ini?

Soalan
1. Apakah definisi secara operasi bagi:

(a) pembebasan haba dalam eksperimen ini?
(b) penyerapan haba dalam eksperimen ini?

2. (a) Apakah yang berlaku apabila bacaan suhu pada termometer menjadi maksimum
atau minimum?

(b) Terangkan jawapan anda di soalan 2(a).
3. Nyatakan kriteria yang digunakan dalam eksperimen ini untuk mengelaskan tindak

balas sebagai:
(a) eksotermik
(b) endotermik

4. Senaraikan tindak balas eksotermik dalam eksperimen ini.
5. Senaraikan tindak balas endotermik dalam eksperimen ini.
6. (a) Bagaimanakah kejituan pengukuran suhu maksimum atau minimum dapat

ditingkatkan?
(b) Terangkan jawapan anda di soalan 6(a).

* KPM
Scanned by CamScanner

V ;c,"_.

.',j'\-> Q‘
1 -’.\ .-‘U~;,,~e§.»‘§‘

"£1-‘ -.

I ('4 ‘

:-

pl;
‘i~_>

4‘. \

.,~_;,l,> 7 Y.
l

I
L, _. ‘:1 '_ “ _'.\::: ,.-' _' , - 3-

- \ .' *"““'
.1‘‘_-~

s '5'

I‘ -J;-.,

U7‘ ;.':' ‘= ~‘
i-..._. - -

I

~
-4 .1

.5 _
v~. _
..‘-i’

‘ .

I "~‘_;.";’ 2 .-,>~~.§’

'»P _ ,_
‘$214? VF,’ “"
iyl 1 1

wt‘

- i;'~ I

'\.

<"

;~___...'
I

‘Y

i i
"4. -. 4:55 i - ~ i

V \

. \!
I

2

J

i

Contoh Tindak Balas Eksotermik dan Endotermik dalam
Kehidupan Harian
Amara contoh lindak balas cksnlcrmik dun tindak balas endotermik dalam kehidupan lmrmn
adalali scpcrli yang dilunjukkan dalam Ciambar iulu 5.2.

Pembakaran bunga api

- ~
‘ i

__.q_._.__-*__
I
i

-L
*‘

' Hi
§

_ i-X »-~/-» '“‘”' "“"“‘“
I __--- ‘ ii ‘_:'V.

‘ 1»,‘_\.’.

" -/R-.

“*3~ __
9"’. ~‘_\‘_~I S9“

Fotosinlesis

Membuat kek

I
i

,,,_€_4-A-—-4

_.-_.-_-

_ , ._ r_.._,_ _.,_._..__+-—-.1IiIb7------- --av-W. __ ,

fi J I
? ff’ _ ) !\,_ V

. I K

viii» A 1A

Respirasi
__,_ _, _,_ ___ fi___T,__.______ _, _ ,+_,‘_...,-7 -'~ """ ‘W

Gambarfoto 5.2 Contoh tindak balas eksotermik dan endotermik

Berdasarkan Gambar foto 5.2,
- contoh yang manakah merupakan tindak balas eksotermik?
o contoh yang manakah merupakan tindak balas endotermik?

LQQ
KPM

4

V ;c,"_.

.',j'\-> Q‘
1 -’.\ .-‘U~;,,~e§.»‘§‘

"£1-‘ -.

I ('4 ‘

:-

pl;
‘i~_>

4‘. \

.,~_;,l,> 7 Y.
l

I
L, _. ‘:1 '_ “ _'.\::: ,.-' _' , - 3-

- \ .' *"““'
.1‘‘_-~

s '5'

I‘ -J;-.,

U7‘ ;.':' ‘= ~‘
i-..._. - -

I

~
-4 .1

.5 _
v~. _
..‘-i’

‘ .

I "~‘_;.";’ 2 .-,>~~.§’

'»P _ ,_
‘$214? VF,’ “"
iyl 1 1

wt‘

- i;'~ I

'\.

<"

;~___...'
I

‘Y

i i
"4. -. 4:55 i - ~ i

V \

. \!
I

2

J

i

Contoh Tindak Balas Eksotermik dan Endotermik dalam
Kehidupan Harian
Amara contoh lindak balas cksnlcrmik dun tindak balas endotermik dalam kehidupan lmrmn
adalali scpcrli yang dilunjukkan dalam Ciambar iulu 5.2.

Pembakaran bunga api

- ~
‘ i

__.q_._.__-*__
I
i

-L
*‘

' Hi
§

_ i-X »-~/-» '“‘”' "“"“‘“
I __--- ‘ ii ‘_:'V.

‘ 1»,‘_\.’.

" -/R-.

“*3~ __
9"’. ~‘_\‘_~I S9“

Fotosinlesis

Membuat kek

I
i

,,,_€_4-A-—-4

_.-_.-_-

_ , ._ r_.._,_ _.,_._..__+-—-.1IiIb7------- --av-W. __ ,

fi J I
? ff’ _ ) !\,_ V

. I K

viii» A 1A

Respirasi
__,_ _, _,_ ___ fi___T,__.______ _, _ ,+_,‘_...,-7 -'~ """ ‘W

Gambarfoto 5.2 Contoh tindak balas eksotermik dan endotermik

Berdasarkan Gambar foto 5.2,
- contoh yang manakah merupakan tindak balas eksotermik?
o contoh yang manakah merupakan tindak balas endotermik?

LQQ
KPM

4
Scanned by CamScanner

Mereka Bentuk Bahan dengan Menggunakan Konse Tindak B |aEksotermik dan Endotermik bagi Menyelesaikan Magalah dal asam
Kehidupan Harian
]a1ankan Aktiviti 5.1 untuk mereka bentuk bahan dengan mcnggunakan konsep tindak b |- a as
eksotermik dan 61'ld0t€fI11ik bagi menyelesaikan masalah dalam kehidupan har'ian

kehidupan harian

ahan
‘_

' ; kejuruteraan bagi

ii?

,4

PAK@@
Mereka bentuk kejuruteraan bagi menyelesaikan masalah dalam

Ar
I, ‘I. Jalankan aktiviti ini secara berkumpulan.

" ' 2. Kumpulkan maklumat tentang proses mereka bentuk

' ' (a) menghasilkan bahan untuk melegakan kekejangan otot

L ___,____i___i__ ___ _____?___

,___,‘--" ‘ _'\ - . _~ .4,'/ -'~>i-.\_~ .. _. -' " _.' , -,@=-n-—..-—--'~~~~'~—~__.r->»=

(b) menghasilkan lampu kecemasan ketika bekalan elektrik terputus

1‘!

KMK, KBMM,
STEM
Aktiviti
pembelajaran
berasaskan
projek

4 . — —

'  =¢-»""""‘=" ' ' ' -' - .~.>1,.-¢-=.-.-»-'"-"~~~~1_-~-.-

V’ (c) i membina bekas yang boleh mengekalkan suhu yang tinggi atau renda
h

'#% '“*“"”“""**‘m'agWi#9‘=9s.,qqQ,¢—nv"’”_’~‘"--*~’*“4e

"3"T“"5k5fi maklumat dan hasil kajian yang kumpulan anda peroleh dalam bentuk folio.

‘ l_\__ __

l

i

- -A '\,. . -. .'

‘§_"
‘J\-. 11 1_-.4

Mereka Bentuk Bahan dengan Menggunakan Konse Tindak B |aEksotermik dan Endotermik bagi Menyelesaikan Magalah dal asam
Kehidupan Harian
]a1ankan Aktiviti 5.1 untuk mereka bentuk bahan dengan mcnggunakan konsep tindak b |- a as
eksotermik dan 61'ld0t€fI11ik bagi menyelesaikan masalah dalam kehidupan har'ian

kehidupan harian

ahan
‘_

' ; kejuruteraan bagi

ii?

,4

PAK@@
Mereka bentuk kejuruteraan bagi menyelesaikan masalah dalam

Ar
I, ‘I. Jalankan aktiviti ini secara berkumpulan.

" ' 2. Kumpulkan maklumat tentang proses mereka bentuk

' ' (a) menghasilkan bahan untuk melegakan kekejangan otot

L ___,____i___i__ ___ _____?___

,___,‘--" ‘ _'\ - . _~ .4,'/ -'~>i-.\_~ .. _. -' " _.' , -,@=-n-—..-—--'~~~~'~—~__.r->»=

(b) menghasilkan lampu kecemasan ketika bekalan elektrik terputus

1‘!

KMK, KBMM,
STEM
Aktiviti
pembelajaran
berasaskan
projek

4 . — —

'  =¢-»""""‘=" ' ' ' -' - .~.>1,.-¢-=.-.-»-'"-"~~~~1_-~-.-

V’ (c) i membina bekas yang boleh mengekalkan suhu yang tinggi atau renda
h

'#% '“*“"”“""**‘m'agWi#9‘=9s.,qqQ,¢—nv"’”_’~‘"--*~’*“4e

"3"T“"5k5fi maklumat dan hasil kajian yang kumpulan anda peroleh dalam bentuk folio.

‘ l_\__ __

l

i

- -A '\,. . -. .'

‘§_"
‘J\-. 11 1_-.4
Scanned by CamScanner

p ktis Fob-niatii  5:1 I'2 - re
‘ 1. Definisikan jenis tindak balas kimia yang berikut:

(a) Tindak balas endotermik
(b) Tindak balas eksotermik

2. Apakah maksud termokimia?
3. Mengapakah suhu bada.n kita meningkat semasa melakukan aktiviti fizikal yang Qrgas?
4. (a) Nyatakan satu contoh masalah glolaal yang disebabkan oleh tindak balas eksotermik

(b) Berikan satu idea untuk menyelesmkan masalah yang dlsebutkan di soalan 4(a)_
5. (a) Nyatakan jenis tindak balas yang paling baik bagi menghasilkan bahan untuk

melegakan kekejangan otot.
(b) Terangkan jawapan anda.

"S,4 o

wfl
ia/ah

I
Kalian tentang perubahan haba semasa tindak balas kimla berlaku

I
dengan

I
'ké'*1pe'rs9l<if&I1Bn I Haba diserap dari persekitaran

dalam dalam
I- I

ba_las;'éksotermi|g* "findak balas endotermik
-_- ;~ ‘.1 . ._ _ I . i . -

Sepeffi dalam proses seperti dalam proses
. Y I I

FEembaI<aran kertas, Fotosintesis, membuat kek, pengekstrakan
létupan bom, respirasi, besi daripada bijih besi, melarutkan

.;;;§pbU1ralan'_a5id dengan) alkali garam ammonium dalam air
I I

yang menyebabkan yang menyebabkan
I I

Suhu meningkat Suhu menurun
I I

dalam dafafn

' ’ ""‘ =-5 f"‘,'-,...-;“=4v»': '

p ktis Fob-niatii  5:1 I'2 - re
‘ 1. Definisikan jenis tindak balas kimia yang berikut:

(a) Tindak balas endotermik
(b) Tindak balas eksotermik

2. Apakah maksud termokimia?
3. Mengapakah suhu bada.n kita meningkat semasa melakukan aktiviti fizikal yang Qrgas?
4. (a) Nyatakan satu contoh masalah glolaal yang disebabkan oleh tindak balas eksotermik

(b) Berikan satu idea untuk menyelesmkan masalah yang dlsebutkan di soalan 4(a)_
5. (a) Nyatakan jenis tindak balas yang paling baik bagi menghasilkan bahan untuk

melegakan kekejangan otot.
(b) Terangkan jawapan anda.

"S,4 o

wfl
ia/ah

I
Kalian tentang perubahan haba semasa tindak balas kimla berlaku

I
dengan

I
'ké'*1pe'rs9l<if&I1Bn I Haba diserap dari persekitaran

dalam dalam
I- I

ba_las;'éksotermi|g* "findak balas endotermik
-_- ;~ ‘.1 . ._ _ I . i . -

Sepeffi dalam proses seperti dalam proses
. Y I I

FEembaI<aran kertas, Fotosintesis, membuat kek, pengekstrakan
létupan bom, respirasi, besi daripada bijih besi, melarutkan

.;;;§pbU1ralan'_a5id dengan) alkali garam ammonium dalam air
I I

yang menyebabkan yang menyebabkan
I I

Suhu meningkat Suhu menurun
I I

dalam dafafn

' ’ ""‘ =-5 f"‘,'-,...-;“=4v»': '
Scanned by CamScanner

l Bah 5: Termukimia

’ Reflk'K "~ 1 '. ¢ 3' °"d"'I ’ -.-A I.'3iK“;£-E-‘)i&H’F¥w§..ESfi"‘:k _‘ ' ‘ _ _ ,

-.,aQ -1:v u»;\- ‘4'.,I,(»:;‘iii _ 7* _-L-§§,3;IZ“ -'»_.+»,.1._IA--'.

'7 Selepas mempelajari bab ini, anda dapat;

(L Tindak Balas Endotermik dan Eksotermik
(ti Mendefinisikan tindak balas endotermik dan tindak balas eksotermik.

‘ V [J Menghubungkaitkan perubahan kimia yang melibatkan haba dengan tindak balas
I endotermik dan tindak balas eksotermik.
é [3 Menjalankan eksperimen untuk membanding dan membezakan tindak balas eksotermik
' dengan tindak balas endotermik.
; Menjelaskan dengan contoh tindak balas eksotermik dan tindak balas endotermik.
I l___>I Mereka bflntuk bahan yang menggunakan konsep tindak balas eksotermik dan endotermik
i bagi menyelesaikan masalah dalam kehidupan.

I‘

Praktis Sumatif E
Iawab soalan yang berikut:

1. Terdapat dua jenis tindak balas, iaitu tindak balas eksotermik dan tindak balas endotermik.
Padankan contoh tindak balas dengan jenis tindak balas yang betul.

(a) Pembakaran petrol O
 **-if

(b) Fotosintesis O
! '

(C) Respirasi ' 0 Tindak balas eksotermik

(d) Membuat roti O
. ¢ Tindak balas endotermik

(e) Peneutralan O -‘_'-' "*"
,

(f) Pengaratan besi 0
=p-nu---—-——1'-Z

. 2. Gariskan jawapan yang betul tentang tindak balas eksotermik.
(a) Pembakaran ljlin ialah tindak balas eksotermik kerana haba (dibebas/diserap).

, (b) Tindak balas eksotermik dalam badan kita (meningkatkan/menurunkan) suhu badan.
if I (C) Tindak balas eksotermik diaplikasikan dalam pek (sejuk/panas) segera.

_ ~ (_d) Membuat kek bukan tindak balas eksotermik kerana haba (dibebas/diserap).
1-

E2
KPM

k

l Bah 5: Termukimia

’ Reflk'K "~ 1 '. ¢ 3' °"d"'I ’ -.-A I.'3iK“;£-E-‘)i&H’F¥w§..ESfi"‘:k _‘ ' ‘ _ _ ,

-.,aQ -1:v u»;\- ‘4'.,I,(»:;‘iii _ 7* _-L-§§,3;IZ“ -'»_.+»,.1._IA--'.

'7 Selepas mempelajari bab ini, anda dapat;

(L Tindak Balas Endotermik dan Eksotermik
(ti Mendefinisikan tindak balas endotermik dan tindak balas eksotermik.

‘ V [J Menghubungkaitkan perubahan kimia yang melibatkan haba dengan tindak balas
I endotermik dan tindak balas eksotermik.
é [3 Menjalankan eksperimen untuk membanding dan membezakan tindak balas eksotermik
' dengan tindak balas endotermik.
; Menjelaskan dengan contoh tindak balas eksotermik dan tindak balas endotermik.
I l___>I Mereka bflntuk bahan yang menggunakan konsep tindak balas eksotermik dan endotermik
i bagi menyelesaikan masalah dalam kehidupan.

I‘

Praktis Sumatif E
Iawab soalan yang berikut:

1. Terdapat dua jenis tindak balas, iaitu tindak balas eksotermik dan tindak balas endotermik.
Padankan contoh tindak balas dengan jenis tindak balas yang betul.

(a) Pembakaran petrol O
 **-if

(b) Fotosintesis O
! '

(C) Respirasi ' 0 Tindak balas eksotermik

(d) Membuat roti O
. ¢ Tindak balas endotermik

(e) Peneutralan O -‘_'-' "*"
,

(f) Pengaratan besi 0
=p-nu---—-——1'-Z

. 2. Gariskan jawapan yang betul tentang tindak balas eksotermik.
(a) Pembakaran ljlin ialah tindak balas eksotermik kerana haba (dibebas/diserap).

, (b) Tindak balas eksotermik dalam badan kita (meningkatkan/menurunkan) suhu badan.
if I (C) Tindak balas eksotermik diaplikasikan dalam pek (sejuk/panas) segera.

_ ~ (_d) Membuat kek bukan tindak balas eksotermik kerana haba (dibebas/diserap).
1-

E2
KPM

k
Scanned by CamScanner

‘A jawapan anda. Q ' y ' g . ‘

aa 9

3. Selesaikan teka silang kata di bawah dengan jawapan yang betul.

III‘ M

(e)

(d)

-,-_._-.1

I

I

Q1,‘ Melintang

r.....__._.

I "I I
ii-——-iI

._.._T,_..__.

____¢,_....,

I (F)

""I I Tn |""" i IASY I I
iii 4_.i-,1

“’IIIlIiRllI
Menegak ___J
(d) Alat yang mengukur perubahan suhu

semasa tindak balas eksotermik dan ’__*
tindak balas endotermik. "-"
Tindak balas kimia yang menyerap haba dari persekitaran.

(f) Tindak balas kimia yang membebaskan haba ke persekitaran.

4. Rajah 1 menunjukkan susunan radas untuk pemanasan kalsium karbonat.

Kalsium
karbonat r

I
Panaskan

I

Q Kaki retort

i
.!

Rajah 1

Air kapur

______ (a) Kajian perubahan haba semasa tindak
balas kimia berlaku.

7-‘ (b) Tindak balas endotermik yang berlaku
-—-- dalam tumbuhan.
I.___..; (c) Tindak balas eksotermik yang berlaku
_____, dalam haiwan.

" Adakah pemanaéan kalsium karbonat merupakan tindak balas eksotennik" atau tindak

F‘. _ .‘ Lii < I ca,-; '

<
1;,-7

4.4

1'}

-='.-:1-_-*'~"Y~..?{

~\
1 I

I’

‘A jawapan anda. Q ' y ' g . ‘

aa 9

3. Selesaikan teka silang kata di bawah dengan jawapan yang betul.

III‘ M

(e)

(d)

-,-_._-.1

I

I

Q1,‘ Melintang

r.....__._.

I "I I
ii-——-iI

._.._T,_..__.

____¢,_....,

I (F)

""I I Tn |""" i IASY I I
iii 4_.i-,1

“’IIIlIiRllI
Menegak ___J
(d) Alat yang mengukur perubahan suhu

semasa tindak balas eksotermik dan ’__*
tindak balas endotermik. "-"
Tindak balas kimia yang menyerap haba dari persekitaran.

(f) Tindak balas kimia yang membebaskan haba ke persekitaran.

4. Rajah 1 menunjukkan susunan radas untuk pemanasan kalsium karbonat.

Kalsium
karbonat r

I
Panaskan

I

Q Kaki retort

i
.!

Rajah 1

Air kapur

______ (a) Kajian perubahan haba semasa tindak
balas kimia berlaku.

7-‘ (b) Tindak balas endotermik yang berlaku
-—-- dalam tumbuhan.
I.___..; (c) Tindak balas eksotermik yang berlaku
_____, dalam haiwan.

" Adakah pemanaéan kalsium karbonat merupakan tindak balas eksotennik" atau tindak

F‘. _ .‘ Lii < I ca,-; '

<
1;,-7

4.4

1'}

-='.-:1-_-*'~"Y~..?{

~\
1 I

I’
Scanned by CamScanner

-F".-.\.-__

I

I

I

I
Ir

i

I
I

I

v-~—-A.1-_..--v--na..-_<__.._.___

I\

)-

’.

5
.\Q.

I

_f_.=,.=.,_l.
IE

ii-
I;

7-.-fi;:~11"‘;

if}

Bab 5: Termokimia

Bezakan tindak balas a t - - . _n ara asid hidroklorik dengan natrium karbonat dan tindak balas
antara asid hidroklorik den

Bagaimanakah kesan pemanas ] b
semula pokok?

gan natrium hidrogen karbonat.

an 8 0 al dapat dikurangkan melalui penanaman

R ' h 2 ‘ - . . .(3) 313 men‘~mJ"kkan tindak balas termit, iaitu pemanasan ferum(iI) oksida,
serbuk aluminium dan pita magnesium

Rajah 2

Adakah tindak balas termit merupakan tindak balas eksotermik atau tindak balas
endotermik? Terangkan jawapan anda. .4

(b) Rajah 3 menunjukkan satu aplikasi tindak balas termit.

Rajah 3

Huraikan aplikasi tindak balas termit dalam Rajah 3.

I-‘£52,,._KPM ;

-F".-.\.-__

I

I

I

I
Ir

i

I
I

I

v-~—-A.1-_..--v--na..-_<__.._.___

I\

)-

’.

5
.\Q.

I

_f_.=,.=.,_l.
IE

ii-
I;

7-.-fi;:~11"‘;

if}

Bab 5: Termokimia

Bezakan tindak balas a t - - . _n ara asid hidroklorik dengan natrium karbonat dan tindak balas
antara asid hidroklorik den

Bagaimanakah kesan pemanas ] b
semula pokok?

gan natrium hidrogen karbonat.

an 8 0 al dapat dikurangkan melalui penanaman

R ' h 2 ‘ - . . .(3) 313 men‘~mJ"kkan tindak balas termit, iaitu pemanasan ferum(iI) oksida,
serbuk aluminium dan pita magnesium

Rajah 2

Adakah tindak balas termit merupakan tindak balas eksotermik atau tindak balas
endotermik? Terangkan jawapan anda. .4

(b) Rajah 3 menunjukkan satu aplikasi tindak balas termit.

Rajah 3

Huraikan aplikasi tindak balas termit dalam Rajah 3.

I-‘£52,,._KPM ;
Scanned by CamScanner

Z
.. 1"

unakan di hos

nj P P kan bengkak luke-
3- Rajah 4 menu ‘ukkan ck anas 898*" dan Pek sejuk “gem yang dig

unt

Dengan menggunakan daya kreativiti anda, uba suai ‘a P
pek sejuk segera dengan menggunakan bahan yang berikut. Terangkan-

4\

uk melegakan kekejangan otot dan mengllfang

‘

’Zl£',{'$

' .,’~ h

i-_._ ,_} . . '
4:... 1-_ '...-4: .

"II;I.m.iL _ g »'
~[‘=:_ ~

P» I -\ I ' ’ I ‘

P

Dua begplastik , _ _(
I-nipis

_ -I _____-

P-§_‘£./1//rEm //

Rajah 4

h ' d n bina ek panas segera dan

3-"

--._.

(saiz:.=.ke6i1)»- D i '

Z
.. 1"

unakan di hos

nj P P kan bengkak luke-
3- Rajah 4 menu ‘ukkan ck anas 898*" dan Pek sejuk “gem yang dig

unt

Dengan menggunakan daya kreativiti anda, uba suai ‘a P
pek sejuk segera dengan menggunakan bahan yang berikut. Terangkan-

4\

uk melegakan kekejangan otot dan mengllfang

‘

’Zl£',{'$

' .,’~ h

i-_._ ,_} . . '
4:... 1-_ '...-4: .

"II;I.m.iL _ g »'
~[‘=:_ ~

P» I -\ I ' ’ I ‘

P

Dua begplastik , _ _(
I-nipis

_ -I _____-

P-§_‘£./1//rEm //

Rajah 4

h ' d n bina ek panas segera dan

3-"

--._.

(saiz:.=.ke6i1)»- D i '
Scanned by CamScanner

TEMA

solar djgunakan untuk menjana tenaga t.l€l(ll‘ll\ Apakah kepentingan penjana
W fiaga elektrik dengan menggunakan sumber tmaga solar di Malaysia?

I.4 ';‘I

it . '-._ '-Mil

Berdasarkan imdang-undang di Malaysia
pemasangan alat pengesan asap di
bangunan seperti hospital, hotel,
pasar raya dan bangunan pejabat
adalah wajib. Alat pengesan asap
lazimnya mengandungi sedikit bahan
radioaktif. Namakan bahan radioaktif
ini. Apakah kepentingan mengendalikan
bahan radioaktif dengan efektif
dalam kehidupan harian?

‘é='-u~' I

TEMA

solar djgunakan untuk menjana tenaga t.l€l(ll‘ll\ Apakah kepentingan penjana
W fiaga elektrik dengan menggunakan sumber tmaga solar di Malaysia?

I.4 ';‘I

it . '-._ '-Mil

Berdasarkan imdang-undang di Malaysia
pemasangan alat pengesan asap di
bangunan seperti hospital, hotel,
pasar raya dan bangunan pejabat
adalah wajib. Alat pengesan asap
lazimnya mengandungi sedikit bahan
radioaktif. Namakan bahan radioaktif
ini. Apakah kepentingan mengendalikan
bahan radioaktif dengan efektif
dalam kehidupan harian?

‘é='-u~' I
Scanned by CamScanner

/

P Penjan an

Elektrik dan
Kemagnetan

eall
‘l

i ll \" J»
~47 -' - ~-'_. ‘_;,. ‘I J
fl.t¢’_;'. _;r.‘-5:,‘ Tl,,:— 1'

w

-2

I—;.i

£

I-

.el_e.ktiili

/

P Penjan an

Elektrik dan
Kemagnetan

eall
‘l

i ll \" J»
~47 -' - ~-'_. ‘_;,. ‘I J
fl.t¢’_;'. _;r.‘-5:,‘ Tl,,:— 1'

w

-2

I—;.i

£

I-

.el_e.ktiili
Scanned by CamScanner

1' 4"".,.

Knwl

: itfusfi lflza kuasa O Gegelung sekunder Q Lita; Pimas
. Ams tginsan : 2,/oltan input O Kayutan ¢(ekt,-ik

Q Ams u1ang_a1ik .R:ndN . al Q Kilowatt-Jam (l<Wj)
. Gegehm ' - _ 8810f! O Kecekapan tenaga

g primer O Dawai bum:

awn,

V‘

\ If.
f

ll,_/f:_,

v»>~
\~4a

;‘.'"'w H-i;_.~ _ A '__
I-* ~; '\¢\'»4\l—\_l\/ -» ._,-< '*‘-1"‘; ~

‘“ ~ v \1\,‘l
at‘: _',~._; \.. _,- ,_ ,,,, _ ,.._ ,l..~_. A |»4 _._.\,_ _.3 7\ ._. ,._

r" '".l~;» \afi.,,_-.I3 3 ?".J;aQ..4 ‘../__1~ \,: \‘r,_;-‘J;--\

A
l‘\
\\

avg .13 lifli’ : A;-\ 3Q_ ,2"'\'~— ~ I \»O"\-‘ ,

A ‘a \ 1< ilr‘ ~~—-_~ "~..'C'b. I '\.--' ;: *2 \.'*_~ -~» .< .\~. |..‘»a. '~- -»t- . \.-..: \. - \..:."..\.1 CG \| ‘4i‘.‘v\\‘\|l _,

‘ ‘““" I“ ‘: I »;3~ ~--M1’ .*:- -dad f‘.;i'\,Gr\<' L\‘:dG.
/H7 :>';<.1" :-no —-~ a _* - -~- - -- \t»:.>:l - 3:.Q:.f "‘.€v"-_5U‘IcI.'\'.~‘..": f6I‘,§_Qj c‘.~;"~\('I-\

*1 7 )_ ".1 FJq< 1" ?9'>.=.g.a eiekink l‘.r~\)Jl()
a aa b- --\,\;A_>A J'.\-\. me-. zranal‘: 5-sr‘.‘=L*»".;i:r sle.<<=:‘

"‘ — ~ ~. __t-_;..a

I -. ‘.-, _ , _ ‘ _
5‘””1"’ ""‘/' "“)\ H-'Im-PI k\!'!: "H .~‘.;:r:.~-ri'.Ki:0:'0(: ii:.m:_<I mi:

'::.k.h:' m'g.zr.2 !"cm;*<".'.1.~x-_‘l7.ii? I i4oo.\‘i7'I

l <’“j\“\ /1'>\{lMALAYS|A M

’? 7

1%I”-Q1\1;;‘2'-o _.‘.._~__~,_-,1;-_1~I2-~_ - _,'I

Di manakah slesen *1 qii-‘
iana kuasa yang menggunakan 5;
tenaga nuklear hams dibina , ,
di negara Rita? '

1' _“ ‘.

1' 4"".,.

Knwl

: itfusfi lflza kuasa O Gegelung sekunder Q Lita; Pimas
. Ams tginsan : 2,/oltan input O Kayutan ¢(ekt,-ik

Q Ams u1ang_a1ik .R:ndN . al Q Kilowatt-Jam (l<Wj)
. Gegehm ' - _ 8810f! O Kecekapan tenaga

g primer O Dawai bum:

awn,

V‘

\ If.
f

ll,_/f:_,

v»>~
\~4a

;‘.'"'w H-i;_.~ _ A '__
I-* ~; '\¢\'»4\l—\_l\/ -» ._,-< '*‘-1"‘; ~

‘“ ~ v \1\,‘l
at‘: _',~._; \.. _,- ,_ ,,,, _ ,.._ ,l..~_. A |»4 _._.\,_ _.3 7\ ._. ,._

r" '".l~;» \afi.,,_-.I3 3 ?".J;aQ..4 ‘../__1~ \,: \‘r,_;-‘J;--\

A
l‘\
\\

avg .13 lifli’ : A;-\ 3Q_ ,2"'\'~— ~ I \»O"\-‘ ,

A ‘a \ 1< ilr‘ ~~—-_~ "~..'C'b. I '\.--' ;: *2 \.'*_~ -~» .< .\~. |..‘»a. '~- -»t- . \.-..: \. - \..:."..\.1 CG \| ‘4i‘.‘v\\‘\|l _,

‘ ‘““" I“ ‘: I »;3~ ~--M1’ .*:- -dad f‘.;i'\,Gr\<' L\‘:dG.
/H7 :>';<.1" :-no —-~ a _* - -~- - -- \t»:.>:l - 3:.Q:.f "‘.€v"-_5U‘IcI.'\'.~‘..": f6I‘,§_Qj c‘.~;"~\('I-\

*1 7 )_ ".1 FJq< 1" ?9'>.=.g.a eiekink l‘.r~\)Jl()
a aa b- --\,\;A_>A J'.\-\. me-. zranal‘: 5-sr‘.‘=L*»".;i:r sle.<<=:‘

"‘ — ~ ~. __t-_;..a

I -. ‘.-, _ , _ ‘ _
5‘””1"’ ""‘/' "“)\ H-'Im-PI k\!'!: "H .~‘.;:r:.~-ri'.Ki:0:'0(: ii:.m:_<I mi:

'::.k.h:' m'g.zr.2 !"cm;*<".'.1.~x-_‘l7.ii? I i4oo.\‘i7'I

l <’“j\“\ /1'>\{lMALAYS|A M

’? 7

1%I”-Q1\1;;‘2'-o _.‘.._~__~,_-,1;-_1~I2-~_ - _,'I

Di manakah slesen *1 qii-‘
iana kuasa yang menggunakan 5;
tenaga nuklear hams dibina , ,
di negara Rita? '

1' _“ ‘.
Scanned by CamScanner

Pelbagai Sumber Tenaga untuk
Menjanakan Tenaga Elektrik
Taliulmh anda negara kitaI Malaysia merupakan sebullli
negara yang sungguh ber_ia}'a nienggunakan pelbagal
sumber tenaga untuk menjana tenaga elektrik? Apakah
.\LLIl]b€f tenaga yang digunakan cli Malaysia untuk
menjana tenaga clektrik?

Penianaan tenaga elelarik menggunakan pelbagai
sumber tenaga. Sumber tenaga yang berbeza ini boleh
dikelaskaii kepada dua kumpulan yang utama, iaitu sumber
tenaga boleh baharu dan sumber tenaga tidak bflleh
baharu seperti yang ditunjukkan dalam Rajah 6.1. Rajah 6-2
pula menunjukkan sumber tenaga boleh baharu dan Sllmber
tenaga tidak boleh baharu yang digunakan dalam M8580
jana kuasa di Malaysia.

_ 5 . ..._._ at--»_-__,§-Q

ten)8
,_ ___

Sumber tenagaSumber tenaga
tidak boleh baharuboleh baharu

Sumbertenagayangboleh
oigantikansecara
berterusandantidak
akanhabis.

Sumber tenaga yang
tidak boleh diganti dan
akan habis digunakan.

Tenaga nuklear
~ Arang batu
~ Gas asli
Q Petroleum

~ Tenagahidro
¢ Tenagaombak
- Tenagasolar
¢Tenagapasangsurut
~ Tenaoflaflsh
-Tenagabioisim
~ Tenagageoterrna

Tenaga Elfiktrlk 1
,

I%Ma/az)/.si2;,(¢,,

II

I
I

I

I
l

I

—~I-a.~—*—*?~,-I-.1:-_

Kini, Malaysia merupakan negara
yang perlama dalam sekior I
perinduslrian biojisim di ramau A p \‘
Tenggara. Sarawak dan Sabah Sm 3 -I
merupakan dua buah negen di "'
Malaysia yang mempunyaj
kepelbagaian dan kuanlili sumbe, l~
biojisim yang paling banyak. -
Pelbagai jenis biojisim ini '
termasuklah biojisim kelapa Sam ,
nuian, pokok getah, Sampah .

~\_1l

sarap. sekam Dadi. jagung dan
sebagainya. Selain penjanaan ll" ;
tenaga eleklrik, biojisim juga I
digunakan untuk menghasilkan
produk yang inovalil seperli bahan ' I
binaan bangunan yang baharu,

9

Stesen ]8|'l8 kuasa hibrid dl Pulau
Perhentlan Kecil, Terengganu
(Sumber tenaga: Angin, Solar, Diesel)

Pelbagai Sumber Tenaga untuk
Menjanakan Tenaga Elektrik
Taliulmh anda negara kitaI Malaysia merupakan sebullli
negara yang sungguh ber_ia}'a nienggunakan pelbagal
sumber tenaga untuk menjana tenaga elektrik? Apakah
.\LLIl]b€f tenaga yang digunakan cli Malaysia untuk
menjana tenaga clektrik?

Penianaan tenaga elelarik menggunakan pelbagai
sumber tenaga. Sumber tenaga yang berbeza ini boleh
dikelaskaii kepada dua kumpulan yang utama, iaitu sumber
tenaga boleh baharu dan sumber tenaga tidak bflleh
baharu seperti yang ditunjukkan dalam Rajah 6.1. Rajah 6-2
pula menunjukkan sumber tenaga boleh baharu dan Sllmber
tenaga tidak boleh baharu yang digunakan dalam M8580
jana kuasa di Malaysia.

_ 5 . ..._._ at--»_-__,§-Q

ten)8
,_ ___

Sumber tenagaSumber tenaga
tidak boleh baharuboleh baharu

Sumbertenagayangboleh
oigantikansecara
berterusandantidak
akanhabis.

Sumber tenaga yang
tidak boleh diganti dan
akan habis digunakan.

Tenaga nuklear
~ Arang batu
~ Gas asli
Q Petroleum

~ Tenagahidro
¢ Tenagaombak
- Tenagasolar
¢Tenagapasangsurut
~ Tenaoflaflsh
-Tenagabioisim
~ Tenagageoterrna

Tenaga Elfiktrlk 1
,

I%Ma/az)/.si2;,(¢,,

II

I
I

I

I
l

I

—~I-a.~—*—*?~,-I-.1:-_

Kini, Malaysia merupakan negara
yang perlama dalam sekior I
perinduslrian biojisim di ramau A p \‘
Tenggara. Sarawak dan Sabah Sm 3 -I
merupakan dua buah negen di "'
Malaysia yang mempunyaj
kepelbagaian dan kuanlili sumbe, l~
biojisim yang paling banyak. -
Pelbagai jenis biojisim ini '
termasuklah biojisim kelapa Sam ,
nuian, pokok getah, Sampah .

~\_1l

sarap. sekam Dadi. jagung dan
sebagainya. Selain penjanaan ll" ;
tenaga eleklrik, biojisim juga I
digunakan untuk menghasilkan
produk yang inovalil seperli bahan ' I
binaan bangunan yang baharu,

9

Stesen ]8|'l8 kuasa hibrid dl Pulau
Perhentlan Kecil, Terengganu
(Sumber tenaga: Angin, Solar, Diesel)
Scanned by CamScanner

>9

' ' W€1'\v~¢ I W,

_ " 3.I _,,

.1-

Slesen iaiizi kuasa lll(ll()(_:l(:l'~.llIl‘. [i;iI~i,in (ll
garayvak (SIJFIIDHI leriarja l(5l)i_l’.j}_i lIl(ll’J)

Ii? ,_ L
I ' \<<<<<W

i | I ‘

Stesen
Jana kuasa di

Malaysia

M

jana kuasa biojisim TSH Bio-Energy
Bhd. dl Sabah (Sumber tenaga: Biojisim)

/‘ ‘,i{|i(;lljl ifliiiiliilri

I ,...._l

Bab 6: Elektrik dan Keinagnetan

'§':

‘\- ,"_~‘_ll[I fl-:1 I
v.""~ ,~.

' --‘es. I_ -

‘fin - ~ ~

‘,Ii;',i;iI |§lllr_i 'rii:i'*,ii li,i;iriki,. .lillll;}I Ill Ni;-I_ii>ii
I ; ‘ ;I »;;- 4 Ii,Il_j-‘i f_‘i.-“i-.azi‘aliI

._ _ .I _._.->_ ._..

\'~é

_i SiC1S€ll]8FlEI kuasa Sultan Azlan Shah cli
; Manjung, Perak (Sumner tenaga: Arang batu)

_~~.L.-

l

AL

Stesen ;ana kuasa Gelugor di Pulau
Pinang (Sumber tenaga: Diesel)

>9

' ' W€1'\v~¢ I W,

_ " 3.I _,,

.1-

Slesen iaiizi kuasa lll(ll()(_:l(:l'~.llIl‘. [i;iI~i,in (ll
garayvak (SIJFIIDHI leriarja l(5l)i_l’.j}_i lIl(ll’J)

Ii? ,_ L
I ' \<<<<<W

i | I ‘

Stesen
Jana kuasa di

Malaysia

M

jana kuasa biojisim TSH Bio-Energy
Bhd. dl Sabah (Sumber tenaga: Biojisim)

/‘ ‘,i{|i(;lljl ifliiiiliilri

I ,...._l

Bab 6: Elektrik dan Keinagnetan

'§':

‘\- ,"_~‘_ll[I fl-:1 I
v.""~ ,~.

' --‘es. I_ -

‘fin - ~ ~

‘,Ii;',i;iI |§lllr_i 'rii:i'*,ii li,i;iriki,. .lillll;}I Ill Ni;-I_ii>ii
I ; ‘ ;I »;;- 4 Ii,Il_j-‘i f_‘i.-“i-.azi‘aliI

._ _ .I _._.->_ ._..

\'~é

_i SiC1S€ll]8FlEI kuasa Sultan Azlan Shah cli
; Manjung, Perak (Sumner tenaga: Arang batu)

_~~.L.-

l

AL

Stesen ;ana kuasa Gelugor di Pulau
Pinang (Sumber tenaga: Diesel)
Scanned by CamScanner

i

III

I
I
I

l I1

I

‘ l

II

-II

;_______-,>~,-A_=<-'--.._=.-..:.:.,-

£11.’"‘Q

uJAI

;=-;(‘jIK.

Ii”
ElF’!

"I
l~.I

_...,._.-._..__- A
____.__--_____.___-._-.__.._.___.I

;..',_—_'=.-.-—’-=-_.._.._.-.--....___,.

I I

I4’ll‘ ~'Iii!
.' I

II-JFI‘~

~l

I
I.I.

v

lI

I

‘I
LIII
I

I

"IL:"""7ZY""”?
:: ‘._-i I

v

IT.-allJar,

iia
l5 1

Eli
"II

- I Q

Proses Penjanaan Tenaga Elektrik
Generator ialah alat yang diginakan untuk menjana g
yang menunjulckan satu contoh model generator. k nan

tena a elektrik. Perhatikan Gambar fqto

Namakan dua ompo
utama yang menjana arus

Mag“) dalam model generator ini.

\/

- Gcgelung dawai

Engkol

I:-L
V

l 3 \\ \ B 0/] /1
Magnet \' “* '/

LED k“
I

Gambarfoto 6.1 Model generator

d I eiierator itu diputarkan satu arus ya g

I1 €\ é 1,
'1 ~ I7

5

-II

II

n dikenali sebagai arus
Apabila engkol pada mo e g I

aruhan ini menyalakan LED.aruhan akan dihasilkan. Pengaliraii arus
Pada tahun 1831, ahli sains Michael

Faraday telah melakukan satu siri kajian
tentang penjanaan elektrik dengan
menggunakan medan magnet. Arus
elektrik dihasilkan oleh:
- Gerakan dawai menyebabkan garis

medan magnet dipotong.
Dawai penyambung atau solenoid
digerakkan melalui ruang antara kutub
magnet dengan pantas seperti yang
ditunjukkan dalam Rajah 6.3 dan 6.4.
Garis medan magnet dipotong. Arus
aruhan dihasilkan dalam dawai
penyambung atau solenoid dan mengalir
melalui galvanometer. Iarum penunjuk
galvanometer terpesong.
- Gerakan magnet menyebabkan garis

medan magnet dipotong.
Magnet digerakkan seperti yang
ditunjukkan dalam Rajah 6.5 dan 6.6
supaya garis medan magnet dipotong
oleh dawai penyambung atau solenoid.
Arus aruhan dihasilkan dalam dawai
penyambung atau solenoid dan mengalir
melalui galvanometer. Iarum penunjuk
galvanometer terpesong.

Q2,,._
KPM

I

E1__

Galvanometer

,:_ > Magnet

Galvanometer

digeralckaril

Dawai penyambung

I
I1

digerakkan

'1: .3. I.

Galvanometer Gajvanomem
y Magnet
j digerakkan __I I ~, I ‘

I Solenoid

~ ' IMagnet digerakkan j

Dawai penyambung

.- ‘Y .I _ T ._. __v K
‘m’ J ‘ lnIl)9

Solenoid

filly?‘ 2 I

i

III

I
I
I

l I1

I

‘ l

II

-II

;_______-,>~,-A_=<-'--.._=.-..:.:.,-

£11.’"‘Q

uJAI

;=-;(‘jIK.

Ii”
ElF’!

"I
l~.I

_...,._.-._..__- A
____.__--_____.___-._-.__.._.___.I

;..',_—_'=.-.-—’-=-_.._.._.-.--....___,.

I I

I4’ll‘ ~'Iii!
.' I

II-JFI‘~

~l

I
I.I.

v

lI

I

‘I
LIII
I

I

"IL:"""7ZY""”?
:: ‘._-i I

v

IT.-allJar,

iia
l5 1

Eli
"II

- I Q

Proses Penjanaan Tenaga Elektrik
Generator ialah alat yang diginakan untuk menjana g
yang menunjulckan satu contoh model generator. k nan

tena a elektrik. Perhatikan Gambar fqto

Namakan dua ompo
utama yang menjana arus

Mag“) dalam model generator ini.

\/

- Gcgelung dawai

Engkol

I:-L
V

l 3 \\ \ B 0/] /1
Magnet \' “* '/

LED k“
I

Gambarfoto 6.1 Model generator

d I eiierator itu diputarkan satu arus ya g

I1 €\ é 1,
'1 ~ I7

5

-II

II

n dikenali sebagai arus
Apabila engkol pada mo e g I

aruhan ini menyalakan LED.aruhan akan dihasilkan. Pengaliraii arus
Pada tahun 1831, ahli sains Michael

Faraday telah melakukan satu siri kajian
tentang penjanaan elektrik dengan
menggunakan medan magnet. Arus
elektrik dihasilkan oleh:
- Gerakan dawai menyebabkan garis

medan magnet dipotong.
Dawai penyambung atau solenoid
digerakkan melalui ruang antara kutub
magnet dengan pantas seperti yang
ditunjukkan dalam Rajah 6.3 dan 6.4.
Garis medan magnet dipotong. Arus
aruhan dihasilkan dalam dawai
penyambung atau solenoid dan mengalir
melalui galvanometer. Iarum penunjuk
galvanometer terpesong.
- Gerakan magnet menyebabkan garis

medan magnet dipotong.
Magnet digerakkan seperti yang
ditunjukkan dalam Rajah 6.5 dan 6.6
supaya garis medan magnet dipotong
oleh dawai penyambung atau solenoid.
Arus aruhan dihasilkan dalam dawai
penyambung atau solenoid dan mengalir
melalui galvanometer. Iarum penunjuk
galvanometer terpesong.

Q2,,._
KPM

I

E1__

Galvanometer

,:_ > Magnet

Galvanometer

digeralckaril

Dawai penyambung

I
I1

digerakkan

'1: .3. I.

Galvanometer Gajvanomem
y Magnet
j digerakkan __I I ~, I ‘

I Solenoid

~ ' IMagnet digerakkan j

Dawai penyambung

.- ‘Y .I _ T ._. __v K
‘m’ J ‘ lnIl)9

Solenoid

filly?‘ 2 I
Scanned by CamScanner

“Ti

Proses Penjanaan Tenaga Elekirik
Generator ialah alat yang digu||ul<an unluk mcnjuna lcnagu elcktrlk. ljt'tl1zit|.l<f1.:| (imnlmr tom 1;, |
yang menunjukkan satu contoh model generator. /.e»Namakan dua kfimporian

( uwrna yang monjanu arus 1
M"W"~" dalam model generator am, | "~

K‘*.,ticgx-lung ¢l:|w;n

lcuy,l*ol > ‘

_A\/.1él

U

§

._'-;l .)~_-_l-;_\{..‘,2"_,

M;1y,m'l

LU---~ l.l'.l) l J l 1

Gambarfoto 6.1 Model generator

Apabila engkol pada model generator ilu diputarkan, batu arus yang dikenali sebagai arus
aruhan akan dihasilkan. Pengaliran arus aruhan ini menyalakan LED,

Pada tahun 1831, ahli saim MlCh3Cl
Faraday telah mclakukan satu siri kajian
tentang pcnjanaan elcktrik dengan
menggunakan medan magnet. Arus (ialvanometcr
elektrik dihasilkan oleh: ‘3“l"**"‘""¢l¢'r
- Gerakan dawai menyebabkan garis 1 n Magnet

, mg-_ 5medan magnet dipotong. 5 -w _
Dawai penyambung atau solenoid t k l
digerakkan melalui ruang antara kutub I 30|L.m,;d
magnet dengan pantas seperti yang g_ __ digerz -
ditunjukkan dalam Rajah 6.3 dan 6.4. en ambun
Garis me.dan'magnet dipotong: Arus digemkiany 3
aruhan dihasilkan dalam dawai _
penyambung atau solenoid dan mengalir '3 i l -“'7' V‘ ‘ ' '
melalui galvanometer. Jarum penunjuk
galvanometer terpesong. Galvanommr Gamnomem
- Gerakan magnet menyebabkan garis Magnet .

medan magnet dipotong. digmkkan :_
Magnet digerakkan seperti yang
ditunjukkan dalam Rajah 6.5 dan 6.6 L, _ 1
supaya garis medan magnet dipotong ='?=* '7 S°l‘"°‘d I
oleh dawai penyambung atau solenoid. I1 IMagnet dis¢ra1<l<1n 1 l A
Arus aruhan dihasilkan dalam dawai | ~
penyambung atau solenoid dan mengalir , Dawai penyambung '
melalui galvanometer. larum penuniuk
galvanometer terPesong- ' 4 "’l“‘l"""' W r~.-$*%*¢*w,y,

-1W

Q‘-
Q_

Q.Q“\_

W3’E»KPM
g

“Ti

Proses Penjanaan Tenaga Elekirik
Generator ialah alat yang digu||ul<an unluk mcnjuna lcnagu elcktrlk. ljt'tl1zit|.l<f1.:| (imnlmr tom 1;, |
yang menunjukkan satu contoh model generator. /.e»Namakan dua kfimporian

( uwrna yang monjanu arus 1
M"W"~" dalam model generator am, | "~

K‘*.,ticgx-lung ¢l:|w;n

lcuy,l*ol > ‘

_A\/.1él

U

§

._'-;l .)~_-_l-;_\{..‘,2"_,

M;1y,m'l

LU---~ l.l'.l) l J l 1

Gambarfoto 6.1 Model generator

Apabila engkol pada model generator ilu diputarkan, batu arus yang dikenali sebagai arus
aruhan akan dihasilkan. Pengaliran arus aruhan ini menyalakan LED,

Pada tahun 1831, ahli saim MlCh3Cl
Faraday telah mclakukan satu siri kajian
tentang pcnjanaan elcktrik dengan
menggunakan medan magnet. Arus (ialvanometcr
elektrik dihasilkan oleh: ‘3“l"**"‘""¢l¢'r
- Gerakan dawai menyebabkan garis 1 n Magnet

, mg-_ 5medan magnet dipotong. 5 -w _
Dawai penyambung atau solenoid t k l
digerakkan melalui ruang antara kutub I 30|L.m,;d
magnet dengan pantas seperti yang g_ __ digerz -
ditunjukkan dalam Rajah 6.3 dan 6.4. en ambun
Garis me.dan'magnet dipotong: Arus digemkiany 3
aruhan dihasilkan dalam dawai _
penyambung atau solenoid dan mengalir '3 i l -“'7' V‘ ‘ ' '
melalui galvanometer. Jarum penunjuk
galvanometer terpesong. Galvanommr Gamnomem
- Gerakan magnet menyebabkan garis Magnet .

medan magnet dipotong. digmkkan :_
Magnet digerakkan seperti yang
ditunjukkan dalam Rajah 6.5 dan 6.6 L, _ 1
supaya garis medan magnet dipotong ='?=* '7 S°l‘"°‘d I
oleh dawai penyambung atau solenoid. I1 IMagnet dis¢ra1<l<1n 1 l A
Arus aruhan dihasilkan dalam dawai | ~
penyambung atau solenoid dan mengalir , Dawai penyambung '
melalui galvanometer. larum penuniuk
galvanometer terPesong- ' 4 "’l“‘l"""' W r~.-$*%*¢*w,y,

-1W

Q‘-
Q_

Q.Q“\_

W3’E»KPM
g
Scanned by CamScanner

o00
r -

"5.
‘K

\. I-

.

-1- ,-0
-I‘ I--1.

Y "Q
* _l;,

4,"
.)

“J

'~‘:._.b'
‘-~. IOO

Y:
li, .

J.
1

Hi
.|

2.-'.'=_ O
._.
it

\~
I

1

ks

Mengkaji penghasilan arus elektrik a b

-E
‘f¢.~‘-i-1

J:
4 -\ .i‘

52:: ~»:‘;":' ’

.,-.7 g. - .._
‘s- ,'4)\T,\.v 1‘ ..

., L. _w-_ l' Q
Q4 J ‘

.‘..'~‘-5 if

.>lF
_.\._ .-_1-“._1- r. .‘“

I.I, ._l L353» -.3-In'
_:

.&~='I_“',--s-’-~T4""-4 ;=-,',_ <7”"' -.»~'-= .4-"
_w0":">1"A‘.

"3‘e‘l'fJ“=;-'<,'.. ..

~..'-W .-\'. "“r' '7'1- t .

94$‘7,4“ _ ht‘?

:.:*<**'» »:.-tt-‘»*t.<*'--‘*- "5 "“‘ " ' ;'~' -1:._$_ v‘ K4 W‘; '-‘tn, _ ,>/'4,r _ .‘ At 4;". Q. A a £12.‘
V‘ ' " -1 ,’3 ‘ T . .. ,,\..~.-gt‘ _Q,r ,.‘./,,v,;\P:-F _

l l. 1"‘ l ' - I\I'.~r1*'¢‘~"""\L

,. '-
‘Z

,.
_Iv1.-1"“

"1

Pa ila garis medan magnet dipotong oleh dawai kupr
Bahan

awa| kuprum be I p .bersalut PVC ( FSIH ut \/C. Clawal P@‘n)/ambung dan tiub kadbod dengan lilitan dawai
Qege ung dawau/solenoud)

Radas
Magnet bar, ma net b _9 erbemuk U dan galvanometer s|far tengah

Arahan
1.
2.

3.

4.
5.

6.

S b k 'Gaem king Sn daWa' kuprum bersalut PVC ke galvanometer sitar tengah.
mafanefgeriwai l<;lpl’UfTt ke bawah di antara kutub utara dengan selatan sebuah
catgltkan entu U dan kemudiannya ke atas seperti dalam Rajah 6.3. Perhati dan
Gerakka pemesongan penunjuk galvanometer.

_ n magnet berbentuk U ke atas dan kemudiannya ke bawah seperti dalam
Ralah 6-5- Perhati dan catatkan pemesongan penunjuk galvanometer.
éamlitngkan 9e9@|u"9 dawai kuprum bersalut PVC ke galvanometer sitar tengah.

era _an Qegelung dawai seperti dalam Rajah 6.4. Perhati dan catatkan pemesongan
penunjuk galvanometer.
Geraklfan magnet bar seperti dalam Rajah 6.6. Perhati dan catatkan pemesongan
penunjuk galvanometer.

Pemerhatian

I-anglkah Pemesongan penunjuk galvanometer

2

3

5

6 -i

Soalan
1.
2.

3.

Apakah yang dikesan oleh galvanometer apabila penunjuk galvanometer terpesong?
Apakah yang berlaku apabila magnet bergerak secara relatif dengan dawai kuprum l
atau gegelung dawai?
Apakah yang dihasilkan oleh pemotongan garis medan magnet oleh dawai kuprum
atau gegelung dawai?

.e* ~'..'-"»-.\e‘
,.5\,r""~,g¢_\_l ,'.;:1.

’?'- ‘E

o00
r -

"5.
‘K

\. I-

.

-1- ,-0
-I‘ I--1.

Y "Q
* _l;,

4,"
.)

“J

'~‘:._.b'
‘-~. IOO

Y:
li, .

J.
1

Hi
.|

2.-'.'=_ O
._.
it

\~
I

1

ks

Mengkaji penghasilan arus elektrik a b

-E
‘f¢.~‘-i-1

J:
4 -\ .i‘

52:: ~»:‘;":' ’

.,-.7 g. - .._
‘s- ,'4)\T,\.v 1‘ ..

., L. _w-_ l' Q
Q4 J ‘

.‘..'~‘-5 if

.>lF
_.\._ .-_1-“._1- r. .‘“

I.I, ._l L353» -.3-In'
_:

.&~='I_“',--s-’-~T4""-4 ;=-,',_ <7”"' -.»~'-= .4-"
_w0":">1"A‘.

"3‘e‘l'fJ“=;-'<,'.. ..

~..'-W .-\'. "“r' '7'1- t .

94$‘7,4“ _ ht‘?

:.:*<**'» »:.-tt-‘»*t.<*'--‘*- "5 "“‘ " ' ;'~' -1:._$_ v‘ K4 W‘; '-‘tn, _ ,>/'4,r _ .‘ At 4;". Q. A a £12.‘
V‘ ' " -1 ,’3 ‘ T . .. ,,\..~.-gt‘ _Q,r ,.‘./,,v,;\P:-F _

l l. 1"‘ l ' - I\I'.~r1*'¢‘~"""\L

,. '-
‘Z

,.
_Iv1.-1"“

"1

Pa ila garis medan magnet dipotong oleh dawai kupr
Bahan

awa| kuprum be I p .bersalut PVC ( FSIH ut \/C. Clawal P@‘n)/ambung dan tiub kadbod dengan lilitan dawai
Qege ung dawau/solenoud)

Radas
Magnet bar, ma net b _9 erbemuk U dan galvanometer s|far tengah

Arahan
1.
2.

3.

4.
5.

6.

S b k 'Gaem king Sn daWa' kuprum bersalut PVC ke galvanometer sitar tengah.
mafanefgeriwai l<;lpl’UfTt ke bawah di antara kutub utara dengan selatan sebuah
catgltkan entu U dan kemudiannya ke atas seperti dalam Rajah 6.3. Perhati dan
Gerakka pemesongan penunjuk galvanometer.

_ n magnet berbentuk U ke atas dan kemudiannya ke bawah seperti dalam
Ralah 6-5- Perhati dan catatkan pemesongan penunjuk galvanometer.
éamlitngkan 9e9@|u"9 dawai kuprum bersalut PVC ke galvanometer sitar tengah.

era _an Qegelung dawai seperti dalam Rajah 6.4. Perhati dan catatkan pemesongan
penunjuk galvanometer.
Geraklfan magnet bar seperti dalam Rajah 6.6. Perhati dan catatkan pemesongan
penunjuk galvanometer.

Pemerhatian

I-anglkah Pemesongan penunjuk galvanometer

2

3

5

6 -i

Soalan
1.
2.

3.

Apakah yang dikesan oleh galvanometer apabila penunjuk galvanometer terpesong?
Apakah yang berlaku apabila magnet bergerak secara relatif dengan dawai kuprum l
atau gegelung dawai?
Apakah yang dihasilkan oleh pemotongan garis medan magnet oleh dawai kuprum
atau gegelung dawai?

.e* ~'..'-"»-.\e‘
,.5\,r""~,g¢_\_l ,'.;:1.

’?'- ‘E
Scanned by CamScanner

v

-

':A<

Membina sebuah generator l'll'1gl(8S yang dapat menyalakan LED
dengan menggunakan magnet dan gegelung dawai o KMK, KIAK

STEM '
Bahan {Vi-° Akl 1|.f . .. \.*.- L Dawai kuprum bersalut PVC, p|ta selofan, wayar penyambung dengan menghasil

J~0 ,__._._...- .. ._

' 1-
lg:

Q:-..~.;=:;.-v¢-,-.=_,~’_.,_e_;<,-.»- .,......U¢~._V-,.,<e_._;:;..-gm‘\".*§:J,:€' -t=?*£J#~*-~.-;d.-"“.~=1

00065 S":'>

";'_?x1§§':»?

\

l "0 .

pm . A1rahan . . untuk
i 1

2

,2:-"

33*,

P

='".u-:-_‘,"-.-‘v-.-.~.1*L-M
-
' -‘;,~'¥-*'__*-i.-.:'a».;-eel;-.,V. .-'I_'“‘._:voL..;',.;_.,'~_:'9€“‘1;.,7

Vb".

Radas ,/ Magnfl
Angker dengan gandar, dua magnet magnadur, Gegelung
kepingan kayu (tapak) dan pemegang magnet d11“'¢1i
berbentuk-C

. »'4 . . kklnp buaya dan LED movasi an

"' iv. magnadur

At .._

Pita selolan
OIUUIGIOT. Jalankan aktivm |n| secara berkumpulan. mcnempalkan

Bina sebuah generator arus terus (a.t.)
yang ringkas seperti yang ditunjukkan
dalam Rajah 6.7.
Pastikan gandar berkeadaan pegun.
Perhati dan catatkan sama ada LED
menyala atau tidak.
Putarkan gandar. Kemudian, perhati
dan catatkan sama ada LED menyala
atau tidak.
Bentangkan hasil perbincangan
kumpulan anda.

Berug
- komulator karbon

LEDl_in
3.

Hujung dawai
gegelung untuk
membina komutator

.._
.¢~
\

Magnet magnadur Gandar

Pemerhatian

,Ti: V
.4 -'-_,.,; -_ l D: L--ll; ' U'

..gb-
1‘-‘I

J~1!..L(l
Rajah 6.7 Generator a.t. yang ringkas

Soalan
1. Tandakan ( / ) pada pernyataan yang betul tentang pemotongan garis medan

magnet di bawah ini.

w\.*k' . I ~ " .

(a) Apabila gegelung dawai dan magnet dalam keadaan pegun, garis
medan magnet dipotong.

(b) Apabila gegelung dawai bergerak dalam magnet yang berkeadaan
pegun, garis medan magnet dipotong.

(c) Arus akan teraruh hanya apabila garis medan magnet dipotong.

2. Bagaimanakah arus aruhan dapat dikesan dalam aktiviti ini?
3. Bagaimanakah arus aruhan dihasilkan oleh generator a.t.?
4. Nyatakan dua bentuk tenaga selain tenaga elektrik yang dihasilkan dalam aktiviti ini;
5. Nyatakan dua kelebihan LED sebagai alat pencahayaan berbanding dengan mentOl

yang mempunyai filamen.

v

-

':A<

Membina sebuah generator l'll'1gl(8S yang dapat menyalakan LED
dengan menggunakan magnet dan gegelung dawai o KMK, KIAK

STEM '
Bahan {Vi-° Akl 1|.f . .. \.*.- L Dawai kuprum bersalut PVC, p|ta selofan, wayar penyambung dengan menghasil

J~0 ,__._._...- .. ._

' 1-
lg:

Q:-..~.;=:;.-v¢-,-.=_,~’_.,_e_;<,-.»- .,......U¢~._V-,.,<e_._;:;..-gm‘\".*§:J,:€' -t=?*£J#~*-~.-;d.-"“.~=1

00065 S":'>

";'_?x1§§':»?

\

l "0 .

pm . A1rahan . . untuk
i 1

2

,2:-"

33*,

P

='".u-:-_‘,"-.-‘v-.-.~.1*L-M
-
' -‘;,~'¥-*'__*-i.-.:'a».;-eel;-.,V. .-'I_'“‘._:voL..;',.;_.,'~_:'9€“‘1;.,7

Vb".

Radas ,/ Magnfl
Angker dengan gandar, dua magnet magnadur, Gegelung
kepingan kayu (tapak) dan pemegang magnet d11“'¢1i
berbentuk-C

. »'4 . . kklnp buaya dan LED movasi an

"' iv. magnadur

At .._

Pita selolan
OIUUIGIOT. Jalankan aktivm |n| secara berkumpulan. mcnempalkan

Bina sebuah generator arus terus (a.t.)
yang ringkas seperti yang ditunjukkan
dalam Rajah 6.7.
Pastikan gandar berkeadaan pegun.
Perhati dan catatkan sama ada LED
menyala atau tidak.
Putarkan gandar. Kemudian, perhati
dan catatkan sama ada LED menyala
atau tidak.
Bentangkan hasil perbincangan
kumpulan anda.

Berug
- komulator karbon

LEDl_in
3.

Hujung dawai
gegelung untuk
membina komutator

.._
.¢~
\

Magnet magnadur Gandar

Pemerhatian

,Ti: V
.4 -'-_,.,; -_ l D: L--ll; ' U'

..gb-
1‘-‘I

J~1!..L(l
Rajah 6.7 Generator a.t. yang ringkas

Soalan
1. Tandakan ( / ) pada pernyataan yang betul tentang pemotongan garis medan

magnet di bawah ini.

w\.*k' . I ~ " .

(a) Apabila gegelung dawai dan magnet dalam keadaan pegun, garis
medan magnet dipotong.

(b) Apabila gegelung dawai bergerak dalam magnet yang berkeadaan
pegun, garis medan magnet dipotong.

(c) Arus akan teraruh hanya apabila garis medan magnet dipotong.

2. Bagaimanakah arus aruhan dapat dikesan dalam aktiviti ini?
3. Bagaimanakah arus aruhan dihasilkan oleh generator a.t.?
4. Nyatakan dua bentuk tenaga selain tenaga elektrik yang dihasilkan dalam aktiviti ini;
5. Nyatakan dua kelebihan LED sebagai alat pencahayaan berbanding dengan mentOl

yang mempunyai filamen.
Scanned by CamScanner

pr-*" -.__ I __ _ A )

- 1
‘ Bab 6: Elektrik dun Kernel!-§"'~‘l*‘“ F V Z “I

¥ ._ _ ;i&,'<-‘§'+§“>Tr?i:_.* ' " ‘(-9. ff;->;;_‘-.'1.~{l

if-L Tenaga Elektrik Diianakan di Stesen Jana Kuasa
‘ . . \r".'.-V‘,-.-_'.-I',l_~

E Perhankan Ralah 6'8 hlngga 5-13_ Lihat bagaimana tenaga elektrik dijanakan di stesen lam kuasa ' “1_‘>‘-. dengan menggunakan pelbagai sumber tenaga
.. ' . é'§_‘=_‘:‘J';,"‘-2.2!

fi_ 1vn—w-w- ~n||u;..;._.._;.__A _ _ "2?’- V '~ '"—"-Iv '~=--—~»- __ fi;_________P____ _V _ __ _ _ Y__ ‘_ _, vr ';¢“._.._.-; . - ‘ _

SFBSG" lama kuasa Yang menggunakan sumber tenaga tidak boleh baharu seperti =-
dlesel, gas asli dan arang batu. u l

' "‘—' "’—~-~ ~~— _ _. __,_I_‘___, _ _, __ _ _ _ _ __ __ __ d.a4~; _-- " "
L.......l|

- t

Dandang _
Pen)ana .-‘_-

u I I l l l .
Um‘ | u I Menara elektrik ’

lurb|n
(T

Air laut Y D

Bahan api Kondenser

Rajah 6.8 Stesen jana kuasa terma

.'. "‘\!‘\'7“I§f__'1_“1"
"U/;l=’“1T -'52--""“" .. _ _ . . -. , . . . . ,:.~¢=3'“‘-My-‘. --,»‘- 1.," - . . . w. , H, _ _ .,.. .

{L Pembakaran Air dididihkan 1 Stim memutarkan , Penjana menghasilkan '
bahanapt r._ ' menjadlstim ‘ turbin ' tenaga elektrik _ '

I)

' ,i§\°<.*~_=\‘Z ‘I. JD", Iii V -_ '__ _ = .3.‘ ; l . J 1“ . ._.. -r A:-Y‘ ".7 ;l'.é'i'
_ __- "an I “ ' " ' ‘-F‘ *1}.

' Tenagaklmia ,_t__#__,4 Tenaga haba V 1 _ Tenaga kmetlk _ Tenaga elektrik
l " -- |—P»1f~“ ~- ~»__,= _ IQ .==<.e:»-- - =11!’ '-"~'- e '- 7» A "-'¢--7'-1-»= --»'i~r.-.- _.'l»._.".“_?-.. >,-L;~L';{:;’L;,__,‘, -1» , ,.,_,__ fill

2 , 'i,"zi‘=Jai1fiIa§t=t1as.ay.anifrtérifiuriakiintenaga solar. f -
~* -""'-"---" - -P " . V V Panelsuria 1.',€:

keg.

1HnqQ& Qlekmk Rdjdh 6.9 Stesen Jana kuasa
tenaga solar

-fir-4

F A lm_

pr-*" -.__ I __ _ A )

- 1
‘ Bab 6: Elektrik dun Kernel!-§"'~‘l*‘“ F V Z “I

¥ ._ _ ;i&,'<-‘§'+§“>Tr?i:_.* ' " ‘(-9. ff;->;;_‘-.'1.~{l

if-L Tenaga Elektrik Diianakan di Stesen Jana Kuasa
‘ . . \r".'.-V‘,-.-_'.-I',l_~

E Perhankan Ralah 6'8 hlngga 5-13_ Lihat bagaimana tenaga elektrik dijanakan di stesen lam kuasa ' “1_‘>‘-. dengan menggunakan pelbagai sumber tenaga
.. ' . é'§_‘=_‘:‘J';,"‘-2.2!

fi_ 1vn—w-w- ~n||u;..;._.._;.__A _ _ "2?’- V '~ '"—"-Iv '~=--—~»- __ fi;_________P____ _V _ __ _ _ Y__ ‘_ _, vr ';¢“._.._.-; . - ‘ _

SFBSG" lama kuasa Yang menggunakan sumber tenaga tidak boleh baharu seperti =-
dlesel, gas asli dan arang batu. u l

' "‘—' "’—~-~ ~~— _ _. __,_I_‘___, _ _, __ _ _ _ _ __ __ __ d.a4~; _-- " "
L.......l|

- t

Dandang _
Pen)ana .-‘_-

u I I l l l .
Um‘ | u I Menara elektrik ’

lurb|n
(T

Air laut Y D

Bahan api Kondenser

Rajah 6.8 Stesen jana kuasa terma

.'. "‘\!‘\'7“I§f__'1_“1"
"U/;l=’“1T -'52--""“" .. _ _ . . -. , . . . . ,:.~¢=3'“‘-My-‘. --,»‘- 1.," - . . . w. , H, _ _ .,.. .

{L Pembakaran Air dididihkan 1 Stim memutarkan , Penjana menghasilkan '
bahanapt r._ ' menjadlstim ‘ turbin ' tenaga elektrik _ '

I)

' ,i§\°<.*~_=\‘Z ‘I. JD", Iii V -_ '__ _ = .3.‘ ; l . J 1“ . ._.. -r A:-Y‘ ".7 ;l'.é'i'
_ __- "an I “ ' " ' ‘-F‘ *1}.

' Tenagaklmia ,_t__#__,4 Tenaga haba V 1 _ Tenaga kmetlk _ Tenaga elektrik
l " -- |—P»1f~“ ~- ~»__,= _ IQ .==<.e:»-- - =11!’ '-"~'- e '- 7» A "-'¢--7'-1-»= --»'i~r.-.- _.'l»._.".“_?-.. >,-L;~L';{:;’L;,__,‘, -1» , ,.,_,__ fill

2 , 'i,"zi‘=Jai1fiIa§t=t1as.ay.anifrtérifiuriakiintenaga solar. f -
~* -""'-"---" - -P " . V V Panelsuria 1.',€:

keg.

1HnqQ& Qlekmk Rdjdh 6.9 Stesen Jana kuasa
tenaga solar

-fir-4

F A lm_
Scanned by CamScanner

..

l

J
|

-\
\ '\_ \_. _ \~\\ --.\

1 \__n _ ‘M
‘ >

A"

<“.\ -.H .
»

J ‘.

Y
.\‘-.'.,.r.1;x

‘r

.'. ""~~._ 3 .M , . ."ELM: 1 *~-e, ‘-
D "'l1'-ti? .~'-1; L‘--~.. ~ . -\u .

I.

5,"?

-91- -\ ‘-- ‘\i i

3 1' - Stesenilana kuasa hidmelelttrlk.

Takungan air

'. -'.'.'_::'_'_'.::'.'.'.'_- Terowong kuasa

P€I‘lj3I13

Turbin

r ~=71 =--" =,a,,*>.:’-;;' ~- iv| -\'- '1 1.>.. ~- .4 \

dalam empangan
yang tinggi w ,

A 1 Air tersimpan L ._ Q lAlr mengalir dart T;_ H Aura" ah, memutaman
“ g . V n‘ aras tinggike 1 _‘ turbin '

F ' ' arasrendeh 6

Rajah 6.10 Stesen jana kuasa hidroelektrik

c72.-.;

-ta$5" '2'-'»2.~'_' ':";' ". .- V .. ' ' 1 . . .1 . . . -
-" 2-: -1 .-_:‘,,\1.u- _ -E‘, . ‘.;_». .

,_ ¢___,___"_.__g . | _;_ I. Vt‘ 2. 1 =;>_ '..
‘ __'} " _ ~'

H. I 4-

__kt,. ’
‘ _ M‘,

M‘L1 _I-.'7\""

high‘‘Q
Hi: .*":'*1 .,¢'~»11:”?N1. g 7.! .‘ Q .__fi ‘ll ' eg rl -0 ‘F V _ _ ,._ 7' i

=~1'1B"§‘§'“-Keupavaan .=.l;'l=;a.=».-.1~;~-=Y.@" T ki fik " -
1»-gr=avit_i enaga ne ._., _ H

_ .- Hr _ _ ,
. _. . .- ~_- _-~.__ iii?‘ “..1»v._l-.11;@-(,1.-_;;_._.;.'. E3.-E"

_ 4. g H :__ ll’;-h -

atit

Infi‘

an-It

" '\ "1 ‘ \‘\;,_ ' V ‘ '
.:e  '-\1'&>"-4;“:"-*"‘:“_ ~" “"""" “ ' M“ 7 "

. ‘ _ ’ ‘ ' ‘ ‘ " . » z

___.z
Menara elektrik

_ - - _ III ali-:-:-:-:-:-:-:-: Air meng r
ke sungai

Penjana I
menghasilkan

1 tenaga elektrik _

.. .. ~14,“ .P.'r..:\-{<:%

Rajah 6.11 Stesen jana kuasa tenaga angin

A Tenaga elektrik

\
I

<'"it.

4
C‘-
'1

4 :;,.=.§r.::::~i‘;;-.:..¢;.».i;=1r~.@_tltrameatt-g;>tini§1 -;-1 Bflah
~ ‘ Tf";'l' ii!El: _ .tflf; ll-2).f_,>%lE" _ /l-ll _‘:___£__. : 74L Penjana

/ ;
Menara _

Tapak

1

A

if
‘.5.

t

2;

U.

..

l

J
|

-\
\ '\_ \_. _ \~\\ --.\

1 \__n _ ‘M
‘ >

A"

<“.\ -.H .
»

J ‘.

Y
.\‘-.'.,.r.1;x

‘r

.'. ""~~._ 3 .M , . ."ELM: 1 *~-e, ‘-
D "'l1'-ti? .~'-1; L‘--~.. ~ . -\u .

I.

5,"?

-91- -\ ‘-- ‘\i i

3 1' - Stesenilana kuasa hidmelelttrlk.

Takungan air

'. -'.'.'_::'_'_'.::'.'.'.'_- Terowong kuasa

P€I‘lj3I13

Turbin

r ~=71 =--" =,a,,*>.:’-;;' ~- iv| -\'- '1 1.>.. ~- .4 \

dalam empangan
yang tinggi w ,

A 1 Air tersimpan L ._ Q lAlr mengalir dart T;_ H Aura" ah, memutaman
“ g . V n‘ aras tinggike 1 _‘ turbin '

F ' ' arasrendeh 6

Rajah 6.10 Stesen jana kuasa hidroelektrik

c72.-.;

-ta$5" '2'-'»2.~'_' ':";' ". .- V .. ' ' 1 . . .1 . . . -
-" 2-: -1 .-_:‘,,\1.u- _ -E‘, . ‘.;_». .

,_ ¢___,___"_.__g . | _;_ I. Vt‘ 2. 1 =;>_ '..
‘ __'} " _ ~'

H. I 4-

__kt,. ’
‘ _ M‘,

M‘L1 _I-.'7\""

high‘‘Q
Hi: .*":'*1 .,¢'~»11:”?N1. g 7.! .‘ Q .__fi ‘ll ' eg rl -0 ‘F V _ _ ,._ 7' i

=~1'1B"§‘§'“-Keupavaan .=.l;'l=;a.=».-.1~;~-=Y.@" T ki fik " -
1»-gr=avit_i enaga ne ._., _ H

_ .- Hr _ _ ,
. _. . .- ~_- _-~.__ iii?‘ “..1»v._l-.11;@-(,1.-_;;_._.;.'. E3.-E"

_ 4. g H :__ ll’;-h -

atit

Infi‘

an-It

" '\ "1 ‘ \‘\;,_ ' V ‘ '
.:e  '-\1'&>"-4;“:"-*"‘:“_ ~" “"""" “ ' M“ 7 "

. ‘ _ ’ ‘ ' ‘ ‘ " . » z

___.z
Menara elektrik

_ - - _ III ali-:-:-:-:-:-:-:-: Air meng r
ke sungai

Penjana I
menghasilkan

1 tenaga elektrik _

.. .. ~14,“ .P.'r..:\-{<:%

Rajah 6.11 Stesen jana kuasa tenaga angin

A Tenaga elektrik

\
I

<'"it.

4
C‘-
'1

4 :;,.=.§r.::::~i‘;;-.:..¢;.».i;=1r~.@_tltrameatt-g;>tini§1 -;-1 Bflah
~ ‘ Tf";'l' ii!El: _ .tflf; ll-2).f_,>%lE" _ /l-ll _‘:___£__. : 74L Penjana

/ ;
Menara _

Tapak

1

A

if
‘.5.

t

2;

U.
Scanned by CamScanner

'1, .menggunakan Dandang " '-, '-’

,‘ "' ._. .- . . "J,

I Bah ti: I-fl -| w <13:1 (H rk d.m Kmn.|;;m.-mu

l . ' l ' " ' ' - ». -.._ _ >7 _ "‘_'3.;<"{-. - -~ -3 -w§"‘~-
A -'0‘

Lil‘ $19560 lane Uranium Slim pcnjam
L ll E asfi Yang

:llenQ9una.ka
bahan 8P‘

' " nukl63r'
-»~*"'“‘" D N D ll:

' Reaktor __
nuklear

D-’t

2

_.e._._._L»,..i
t »

i._.._..
Pam

Menara elektrik
‘E’-—-% I Turbin 1

am .,__ - ¢_ Arr laut4-I

Kondenser

' Rajah 6.12 Stesen jana kuasa tenaga nuklear
" i

l 'Ma|(a|1l5me

‘ ' Air dididihkan Stim memutarkan P6-niana
~ llndak balas menjadi stim turbin mwghasllka"

- - nukleaf tenaga etektrik

Bentuk Tenaga" l .

A -1 _. Tenaga numear Tenaga haba Tenaga kinetik Tenagael '

Slim Turbin
CDW‘

Q

Stesen jana
kuasa yang _ , Penjana

9 - biojisim. 0
0 OU Q0 lZ__i_

Menara
elektrik

Air- °

Pembakaran

FT: _— Pam. -<-— Air laut
'1 Metana — Kondenser

)- Biojisim ——-

Rajah 6.13 Stesen jana kuasa biojisim‘.4
L’ " -9.-<_. 1: :}~__ .

_ it ‘ ~ '
I r Y 1 >;>1. ‘ _ ‘ I_,. L, ...'. . , - .a ’*"°.‘<t"3-*~'= E  6 .. . .

"Ex"? 1': "Q , 1 l" ._ ': ‘ 1 ~.;“3‘t:'$;-'r1§1l~;..".l“ .-.- ta; .~t-ii-r
.

4-iglenagéi»~ < V ~- ~ ~ -.<-#3 ‘-:=.:.-+§1.="_T' - 1 _ - . ' . 1 ' $51. 1%" * kf V ~; _-_°"€9a kimia y_ _. " T611898 haba I 1 Tenaga knnetik. T6"€9fi 9'9 ilk ;

'~a¢;:%.p>“:é-

Pa.-\-l

.'-. ‘
_'.-.",v5".-‘

..1=»A _V.--, 1.,‘
."sY 9’

‘»r'.11‘.‘7'_".:“
1. < ;..‘

.-A ‘-.<4,’.

5'9? f~..'_,.z #1. -’;_,

a

‘1

(.

._.
.- 2

'1, .menggunakan Dandang " '-, '-’

,‘ "' ._. .- . . "J,

I Bah ti: I-fl -| w <13:1 (H rk d.m Kmn.|;;m.-mu

l . ' l ' " ' ' - ». -.._ _ >7 _ "‘_'3.;<"{-. - -~ -3 -w§"‘~-
A -'0‘

Lil‘ $19560 lane Uranium Slim pcnjam
L ll E asfi Yang

:llenQ9una.ka
bahan 8P‘

' " nukl63r'
-»~*"'“‘" D N D ll:

' Reaktor __
nuklear

D-’t

2

_.e._._._L»,..i
t »

i._.._..
Pam

Menara elektrik
‘E’-—-% I Turbin 1

am .,__ - ¢_ Arr laut4-I

Kondenser

' Rajah 6.12 Stesen jana kuasa tenaga nuklear
" i

l 'Ma|(a|1l5me

‘ ' Air dididihkan Stim memutarkan P6-niana
~ llndak balas menjadi stim turbin mwghasllka"

- - nukleaf tenaga etektrik

Bentuk Tenaga" l .

A -1 _. Tenaga numear Tenaga haba Tenaga kinetik Tenagael '

Slim Turbin
CDW‘

Q

Stesen jana
kuasa yang _ , Penjana

9 - biojisim. 0
0 OU Q0 lZ__i_

Menara
elektrik

Air- °

Pembakaran

FT: _— Pam. -<-— Air laut
'1 Metana — Kondenser

)- Biojisim ——-

Rajah 6.13 Stesen jana kuasa biojisim‘.4
L’ " -9.-<_. 1: :}~__ .

_ it ‘ ~ '
I r Y 1 >;>1. ‘ _ ‘ I_,. L, ...'. . , - .a ’*"°.‘<t"3-*~'= E  6 .. . .

"Ex"? 1': "Q , 1 l" ._ ': ‘ 1 ~.;“3‘t:'$;-'r1§1l~;..".l“ .-.- ta; .~t-ii-r
.

4-iglenagéi»~ < V ~- ~ ~ -.<-#3 ‘-:=.:.-+§1.="_T' - 1 _ - . ' . 1 ' $51. 1%" * kf V ~; _-_°"€9a kimia y_ _. " T611898 haba I 1 Tenaga knnetik. T6"€9fi 9'9 ilk ;

'~a¢;:%.p>“:é-

Pa.-\-l

.'-. ‘
_'.-.",v5".-‘

..1=»A _V.--, 1.,‘
."sY 9’

‘»r'.11‘.‘7'_".:“
1. < ;..‘

.-A ‘-.<4,’.

5'9? f~..'_,.z #1. -’;_,

a

‘1

(.

._.
.- 2
Scanned by CamScanner

._-,__ ~£?'-'-Q,. ~.-_'V ,- "i"~".£T:'l':‘.°Q.5‘ .*_~7_“_';__"§-",43*€‘“"Z-‘;:~§4___‘-fr.‘15-or'_,‘

.15

. ‘I ‘
.yel

1:‘,.4?"
-15-‘

_.I“ .-~."1
5-cf:1}’._'2-.~.

;~+-W‘**‘*;.=~- yr '1»: .~“' 11¢ r'w‘ - .._.» .1:-"";t>.~..r~"~»<¥~*5’\wt.‘ "*1;r~:»~.~»?,;;;.'>~l;;;. -5 yeti‘, %§§1r.%rf.?*.;f #1 all m;_@*
g I: ‘l 'L .-“lg '7 *7" l . l D 'A“l~' ‘Tu .L'l'>"" ¢ illwflll "U, '1. 3’ ‘I L ‘l l UP A Li"1' ‘-_-‘ T1. v _‘ "ax . ~- 2. ‘:?“V\.ab !\' ‘ xi &:‘e_ I. ' '. ‘ _ It

if ‘ta 11 33 ‘til .~*¥“7t3‘-l~a'~’ *3; ll‘ 1"\..2r*:‘£tr*t~*~‘?~.»‘..’~’§l-t 1*I-1i/l*>>=;1r 1" Al’ “. . _, . . . 45.. a ‘Y ==~""‘ " - "'=~'§ 2‘: mt-v" *-~#~' *’n ""F - _ Aktlvttlg My ,_fifty:‘ ' n lonagw olokluk ’ ,. , , _ - qitmnttr '~ ‘ t,l“it » . Mgngulttptllkalt maklumat dan m0nmlm|n| lh gt i ‘ ~ KMK, K|AK_ 1.1:‘
_" dijanakan (ll stesen Jana kuasa . STEM ,

§ 1 1»

\fi*v"/“Y-.I.'7¢"'§,_~17"' 2;';r‘a"<_f_P’tn.I-E‘-»1;:!.~t'6606000

“§*,‘f-7.1.5-‘fT~*~l‘1.‘

‘= “ Aklivlll h
. Arahan perbincan-111%?“-. 1. Jalankan aktiviti ini secara berkumpulan. ’_ _ V _ wmga v______ _____.FEn\ -__y»..’.

Z. Kumpulkan maklumat yang berkaitan dengan b?*9d"ll“"l‘l ‘Hm 1‘ sumber ‘en "
elektrik dijanakan di stesen jana kuasa yang menggunakan P9 9‘ 398
seperti yang ditunjukkan dalam Rajah 6.8 hingga 6.13.
(a) Proses penjanaan tenaga elektrik daripada Pelbagal sumber tenaga

Arus Terus dan Arus Ulang-alik
2

. . . klrik mengallrAdakah anda masah mgat ta|uk Adakah Gas 9'6 Ims elekmk yang ‘Blah anda melalui suatu konduktor dalam sa u
- - - arah sahaja atau dalam arah yang

pelalan d' n"9kala“ 2? berubah-ubah secara berterusan? "
Q*9.

Arus elektrik dibahagikan kepada dua jenis, iaitu arus terus (a.t.) dan arus ulang-alik (a.u.).

» A Arus Terus (a.t.)
Arus terns ialah arus elektrik yang mengalir dalam satu arah sahaja. Contoh alat yang
menggunakan arus terus adalah seperti yang ditunjukkan dalam Gambar foto 6.2.

la) LamP" Suluh (bl Kfllkulator (c) Kereta mainan

Gambarfoto 6.2 Contoh alat yang menggunakan arus rem;

Contoh penjana atau sumber tenaga elektrik yang menghasilkan arus terus seperti dalam
Gambar foto 6.3.

._..
"Q‘HER’

l ~ - ,_.\__. .
Q

¢ ‘ ~

LP‘;-U Q |~-- 6..-»»~~" >\~'a . ‘* 1
._ *‘*‘”’4“D“'-3'5. léi 1 ‘Q’;

(a) Sel suria (b) Akumulator

Garnbarfoto 6.3 Contoh penjana atau sumber tenaga elektrik yang mmghasflkan arus W145 L

if

(c) Bateri . Kr

(b) Lokasi stesen jana kuasa yang menggunakan Pelbagai Sumber lenaga dl Malaysia.
3. Kongsikan hasil perbincangan kumpulan anda di dalam kelas. y~_-}-"3

, . . - . i-‘_ .,_ _ ‘I ' ‘.‘ ..( _ q» : . -.*,'_l'I-,_

/ l

._-,__ ~£?'-'-Q,. ~.-_'V ,- "i"~".£T:'l':‘.°Q.5‘ .*_~7_“_';__"§-",43*€‘“"Z-‘;:~§4___‘-fr.‘15-or'_,‘

.15

. ‘I ‘
.yel

1:‘,.4?"
-15-‘

_.I“ .-~."1
5-cf:1}’._'2-.~.

;~+-W‘**‘*;.=~- yr '1»: .~“' 11¢ r'w‘ - .._.» .1:-"";t>.~..r~"~»<¥~*5’\wt.‘ "*1;r~:»~.~»?,;;;.'>~l;;;. -5 yeti‘, %§§1r.%rf.?*.;f #1 all m;_@*
g I: ‘l 'L .-“lg '7 *7" l . l D 'A“l~' ‘Tu .L'l'>"" ¢ illwflll "U, '1. 3’ ‘I L ‘l l UP A Li"1' ‘-_-‘ T1. v _‘ "ax . ~- 2. ‘:?“V\.ab !\' ‘ xi &:‘e_ I. ' '. ‘ _ It

if ‘ta 11 33 ‘til .~*¥“7t3‘-l~a'~’ *3; ll‘ 1"\..2r*:‘£tr*t~*~‘?~.»‘..’~’§l-t 1*I-1i/l*>>=;1r 1" Al’ “. . _, . . . 45.. a ‘Y ==~""‘ " - "'=~'§ 2‘: mt-v" *-~#~' *’n ""F - _ Aktlvttlg My ,_fifty:‘ ' n lonagw olokluk ’ ,. , , _ - qitmnttr '~ ‘ t,l“it » . Mgngulttptllkalt maklumat dan m0nmlm|n| lh gt i ‘ ~ KMK, K|AK_ 1.1:‘
_" dijanakan (ll stesen Jana kuasa . STEM ,

§ 1 1»

\fi*v"/“Y-.I.'7¢"'§,_~17"' 2;';r‘a"<_f_P’tn.I-E‘-»1;:!.~t'6606000

“§*,‘f-7.1.5-‘fT~*~l‘1.‘

‘= “ Aklivlll h
. Arahan perbincan-111%?“-. 1. Jalankan aktiviti ini secara berkumpulan. ’_ _ V _ wmga v______ _____.FEn\ -__y»..’.

Z. Kumpulkan maklumat yang berkaitan dengan b?*9d"ll“"l‘l ‘Hm 1‘ sumber ‘en "
elektrik dijanakan di stesen jana kuasa yang menggunakan P9 9‘ 398
seperti yang ditunjukkan dalam Rajah 6.8 hingga 6.13.
(a) Proses penjanaan tenaga elektrik daripada Pelbagal sumber tenaga

Arus Terus dan Arus Ulang-alik
2

. . . klrik mengallrAdakah anda masah mgat ta|uk Adakah Gas 9'6 Ims elekmk yang ‘Blah anda melalui suatu konduktor dalam sa u
- - - arah sahaja atau dalam arah yang

pelalan d' n"9kala“ 2? berubah-ubah secara berterusan? "
Q*9.

Arus elektrik dibahagikan kepada dua jenis, iaitu arus terus (a.t.) dan arus ulang-alik (a.u.).

» A Arus Terus (a.t.)
Arus terns ialah arus elektrik yang mengalir dalam satu arah sahaja. Contoh alat yang
menggunakan arus terus adalah seperti yang ditunjukkan dalam Gambar foto 6.2.

la) LamP" Suluh (bl Kfllkulator (c) Kereta mainan

Gambarfoto 6.2 Contoh alat yang menggunakan arus rem;

Contoh penjana atau sumber tenaga elektrik yang menghasilkan arus terus seperti dalam
Gambar foto 6.3.

._..
"Q‘HER’

l ~ - ,_.\__. .
Q

¢ ‘ ~

LP‘;-U Q |~-- 6..-»»~~" >\~'a . ‘* 1
._ *‘*‘”’4“D“'-3'5. léi 1 ‘Q’;

(a) Sel suria (b) Akumulator

Garnbarfoto 6.3 Contoh penjana atau sumber tenaga elektrik yang mmghasflkan arus W145 L

if

(c) Bateri . Kr

(b) Lokasi stesen jana kuasa yang menggunakan Pelbagai Sumber lenaga dl Malaysia.
3. Kongsikan hasil perbincangan kumpulan anda di dalam kelas. y~_-}-"3

, . . - . i-‘_ .,_ _ ‘I ' ‘.‘ ..( _ q» : . -.*,'_l'I-,_

/ l
Scanned by CamScanner

Arus Ulang alik (a u)

pembakdr rotl (b) Pengenng rambut

J Bab 6: Iilcktrlk dan Kl.-magnctan

5 ujgng ahk mlah arus L|L|\lflk yang arah .1l1r.\nnya bcrubah-ubah secara bcrtcrusan.
hgmkan Gambn loto 6 4 yang I11Cl‘|Ul‘ljUkkdfl contoh alat yang mcnggunakan arus u|ang»alik

(c) Pendingin hawa

Gambarfoto 6 4 Contoh alat yang menggunakan arus ulang-alik

Adakah kebanyakan P€fl]3l13 tenaga elektnk dalam stesen jana kuasa menghasilkan a.t.

Osuloskop Smar Katod (O S K)
()5 oskop slnar katod (O S K ) 1alah sebuah alat elektronik yang boleh digunakaln

arus terus dan arus ulang-allk Oleh 1tu, anda dlgalakkan untuk mendapatkan \ \
untuk menunjukkan perbezaan bentuk graf, arah arus dan perubahan voltan bagl W

maklumat dan mempelajan cara mengendahkan beberapa suis kawalan yang
terdapat pada O S K sebelum menjalankan Akt1v1t1 6 4 Untuk tujuan itu, """
perhatlkan Gambar foto 6 5

Untuk mengubah
_ ,_,_, , _

'"'*'-' ~="""' "’ “" . Tombol Kawalan
magmtud ketmggian

kan tompok
a

E; Keamatan
Untuk mengawal

»_ ' * kecerahan tompok
""' cahaya pada skrin O.S.K.

Tombol Kawalan Folgus
Untuk mengawal
ketajaman tompok
cahaya pada skrln O.S.K.

mengawal

cahaya melintasi skrln

- ‘-Gamb¢rfnt¢6.5 Sm dan wznbvlk4wal_anpsda¢@:8»K~- -.

_

Arus Ulang alik (a u)

pembakdr rotl (b) Pengenng rambut

J Bab 6: Iilcktrlk dan Kl.-magnctan

5 ujgng ahk mlah arus L|L|\lflk yang arah .1l1r.\nnya bcrubah-ubah secara bcrtcrusan.
hgmkan Gambn loto 6 4 yang I11Cl‘|Ul‘ljUkkdfl contoh alat yang mcnggunakan arus u|ang»alik

(c) Pendingin hawa

Gambarfoto 6 4 Contoh alat yang menggunakan arus ulang-alik

Adakah kebanyakan P€fl]3l13 tenaga elektnk dalam stesen jana kuasa menghasilkan a.t.

Osuloskop Smar Katod (O S K)
()5 oskop slnar katod (O S K ) 1alah sebuah alat elektronik yang boleh digunakaln

arus terus dan arus ulang-allk Oleh 1tu, anda dlgalakkan untuk mendapatkan \ \
untuk menunjukkan perbezaan bentuk graf, arah arus dan perubahan voltan bagl W

maklumat dan mempelajan cara mengendahkan beberapa suis kawalan yang
terdapat pada O S K sebelum menjalankan Akt1v1t1 6 4 Untuk tujuan itu, """
perhatlkan Gambar foto 6 5

Untuk mengubah
_ ,_,_, , _

'"'*'-' ~="""' "’ “" . Tombol Kawalan
magmtud ketmggian

kan tompok
a

E; Keamatan
Untuk mengawal

»_ ' * kecerahan tompok
""' cahaya pada skrin O.S.K.

Tombol Kawalan Folgus
Untuk mengawal
ketajaman tompok
cahaya pada skrln O.S.K.

mengawal

cahaya melintasi skrln

- ‘-Gamb¢rfnt¢6.5 Sm dan wznbvlk4wal_anpsda¢@:8»K~- -.

_
Scanned by CamScanner

eaQt :§”§"'5.;<3?"

__ ‘ .::',_.. ;'. J 2. _ Z: ‘
QIPQL \- . _ _P~t‘gu1"¥\fg&gt3j *5,‘ /k

' . _. . ~. 4 v~v'.'*-‘ '3 \-f '1. ,._,,.,-‘_~‘_ \'_l,. , ~ ,."-,i~:%.'+>sq** Aktiviti a <’1M~‘» M‘ 55'5" A -- ~-~" *5‘ Afxjuitt _ . »- _ _ ktlvltl Ink“ .
-,1‘ Q Menggunakan osiloskop sinar katod (O.S.K.) untuk menunjukkan perbezaan bentuk
, arah arus dan perubahan voltan bagi arus terus (a.t.) dan arus ulang-alik (a.u_)

"";4\ "' ‘ '~/"'~‘y_.\ .',]\1g,;‘ T-‘Q-'( '1‘ " \,'\ r. \" _-.\v_--‘ -~~..$§'.?T~<-* ~‘ *'~§\* »‘ W :r ?=~-"‘r“?\~."'~\; v ~’.»*=»"?.-' _-‘A f~'<'L,
~<>i‘ Liv:

"ITr‘

‘ 1I’
¢0

Q ' Bahan
Sel kering _

57‘: ~ ';nT; .,_;;u“‘-,. Radas V

i',€_-yd-"“9 Way?" F>e“YambUng. pemegang sel, O.S.K. dan bekalan kuasa
-*0

Arahan
1. Hidypkan O.S.K. dan tunggu sehingga suatu tompok cahaya kelihatan pada skrin.

*l_,u',;\_“.__. Matlkan dasar-masa. Laraskan tombol kawalan keamatan dan tombpl kawalan fgkus 1,
v,g,"- A. untuk mengubah kecerahan dan ketajaman tompok cahaya sepem dalam Rajah 6_14
2;: V h 2. Gunakan tombol pesongan-X dan pesongan-Y untuk melafaskan tompok cahaya ' I‘

7 . SLfpaya berada pada pusat skrin di kedudukan sifar sepert: dalam Rajah 6.14,
3. Hndupkan dasar-masa dan perhatikan paparan skrin seperti dalam Rajah 6.15.

.J.- “K-'~§<;~7.1 :-‘"' __a-T(Q8'“ ilooobi60$‘
TV"?-"..'»""'-.5f'”f~‘j=Yj_T-.-_f

1,-

~'>V
\~

14'

1y a
11-‘
\q_ ‘

F
'1

' V14
I

.. V};
1- ' 13.,'1

‘f-él‘ Rajah 6.14 Rajah 6.15 V, :4
" ~ -1. ->.,‘K.

4. Pilih input (a.u./a.t.) kepada a.t. dan laraskan tombo\ gandaan-Y kepada
':~_-*- 1 V/bahagian. Matikan dasar-masa. 23
. 5. Sambungkan sebiji sel kering pada input-Y (Gambar foto 6.6). ~;f7.

§ \
A

' »>., “‘
I 1 ,1\_ -' _;_ r..-

0 ‘F-
‘.' _' 0":

-> If" _ A.
Q Inca-1 f_

" - ——" O.S.K. .
4}-i F;

**Pf_f~!

- __-at ‘‘ in I‘,
m-‘~¢\. ._.

‘ 3' Se] kering

~'e[ A

, .

._ a Gambarfoto 6.6

eaQt :§”§"'5.;<3?"

__ ‘ .::',_.. ;'. J 2. _ Z: ‘
QIPQL \- . _ _P~t‘gu1"¥\fg&gt3j *5,‘ /k

' . _. . ~. 4 v~v'.'*-‘ '3 \-f '1. ,._,,.,-‘_~‘_ \'_l,. , ~ ,."-,i~:%.'+>sq** Aktiviti a <’1M~‘» M‘ 55'5" A -- ~-~" *5‘ Afxjuitt _ . »- _ _ ktlvltl Ink“ .
-,1‘ Q Menggunakan osiloskop sinar katod (O.S.K.) untuk menunjukkan perbezaan bentuk
, arah arus dan perubahan voltan bagi arus terus (a.t.) dan arus ulang-alik (a.u_)

"";4\ "' ‘ '~/"'~‘y_.\ .',]\1g,;‘ T-‘Q-'( '1‘ " \,'\ r. \" _-.\v_--‘ -~~..$§'.?T~<-* ~‘ *'~§\* »‘ W :r ?=~-"‘r“?\~."'~\; v ~’.»*=»"?.-' _-‘A f~'<'L,
~<>i‘ Liv:

"ITr‘

‘ 1I’
¢0

Q ' Bahan
Sel kering _

57‘: ~ ';nT; .,_;;u“‘-,. Radas V

i',€_-yd-"“9 Way?" F>e“YambUng. pemegang sel, O.S.K. dan bekalan kuasa
-*0

Arahan
1. Hidypkan O.S.K. dan tunggu sehingga suatu tompok cahaya kelihatan pada skrin.

*l_,u',;\_“.__. Matlkan dasar-masa. Laraskan tombol kawalan keamatan dan tombpl kawalan fgkus 1,
v,g,"- A. untuk mengubah kecerahan dan ketajaman tompok cahaya sepem dalam Rajah 6_14
2;: V h 2. Gunakan tombol pesongan-X dan pesongan-Y untuk melafaskan tompok cahaya ' I‘

7 . SLfpaya berada pada pusat skrin di kedudukan sifar sepert: dalam Rajah 6.14,
3. Hndupkan dasar-masa dan perhatikan paparan skrin seperti dalam Rajah 6.15.

.J.- “K-'~§<;~7.1 :-‘"' __a-T(Q8'“ ilooobi60$‘
TV"?-"..'»""'-.5f'”f~‘j=Yj_T-.-_f

1,-

~'>V
\~

14'

1y a
11-‘
\q_ ‘

F
'1

' V14
I

.. V};
1- ' 13.,'1

‘f-él‘ Rajah 6.14 Rajah 6.15 V, :4
" ~ -1. ->.,‘K.

4. Pilih input (a.u./a.t.) kepada a.t. dan laraskan tombo\ gandaan-Y kepada
':~_-*- 1 V/bahagian. Matikan dasar-masa. 23
. 5. Sambungkan sebiji sel kering pada input-Y (Gambar foto 6.6). ~;f7.

§ \
A

' »>., “‘
I 1 ,1\_ -' _;_ r..-

0 ‘F-
‘.' _' 0":

-> If" _ A.
Q Inca-1 f_

" - ——" O.S.K. .
4}-i F;

**Pf_f~!

- __-at ‘‘ in I‘,
m-‘~¢\. ._.

‘ 3' Se] kering

~'e[ A

, .

._ a Gambarfoto 6.6
Scanned by CamScanner

.‘:-1 ,—.. "L-n
“_i

-. I‘I ~
IV’,

—»

_ \- » . . ..‘I'1V ‘ ‘-.,.,. ‘
~_ * I C ~~, "2,’

~
1-”»‘ .».

\ 4!’
Em 5

A

9:».

wwvv

9 Hnd

b

~‘ 1 - ." ‘J’. " " ._ .' ‘.‘ .1-
h6 e rk2 \ K M Ba El In I dan Kemagnotan

-._ 1 ) , I IA i ,
" 1 D u

wqq‘

flu‘ . 4-> _.
._\_'-_-_ n.. 1';-»1>.\ ‘Wv

£1‘
'.;- '.\T.:=;x

\..-
.‘.

~.r.

2"1'
vVF‘

Pe—rr»<;\» d¢arm,@I¢1%==r|p¢p<.1r¢n = :e0eFtr,a'1Q G um var» 31.1"" .1 .1 c1o
Ternml-'&m /uitar.y1=.’1<j‘ rrzeremaa €—rm5 nu L.6fiQ"I‘~ \‘fi8'MJ£:'&C E: ‘RCA .1-3 Q
;-|l|;;;(71gF1"_1E1dY1‘Y/

7 H,dU;,W, d;,<,G| Tfmfid Perrr 1 an c¢.at-an pa er‘ s " > :=- Wrg _.v.m~¢kkan
daldrn H5161) 17

1
1 1 .

, _ . w 1 1 I

W. _ ,___ __‘-_ ~_ ~.‘_,_4_- _ ._. ._ _.-4' 1  . Q1,, 1 -*7’ ~ ;—~-~~—~~—~1~~~--—*~~~1 _
_i__ _..___4.., ._- _ - ._ _> ._.».-__ ‘_ M ‘ _;__ j___,.1.__> J..__~__

J!
>

' Jr’ ‘ Y ' I“
1 | .

V ia. i 1
1' .

Q - v
1
1 I _ L

1

_ _ _ -_.. -__.. _ _.
| < -7 —- ‘P.-. , ~.»- ---~ 1 r

_ _ __$——u-_

_ __ _- -o~_--.

Rajah 0.16 Raw" 6 I

(I 1 I FL"8 U1,|!1g|.lI1\_]1<.|1\§>1|||u;(]u/1c1n[>| uluri my) 11 11 . .1 r , \
4 I tp(.,}m[| (1.411 1.|t.atk.|n ;».|;>.u.m ‘Jrnn ¢;»' HI /1'1, 1 1 A » r _

uhk m (1 1- n H11‘ 1 Po-|1\|1|<1.|r1(¢l1ltl,-h pa; ‘ 1/ ‘J ‘3"\m!UU*<m( ( .‘( I .II _ I '

( , .dalam R.1;.|h (.\ 1 ?

._._¢.Z+--_4_- -'4 A -— -
‘ 1 71;‘___. ._.. _‘ -

___.f_-. ._¢__. ___.._._1 >__¢_v

v \
1

§..__ _.W _._. -_- __+-__ _-_

._._4.__._ _ ._.. - ..__ _ _.i_., _-_._.,_i,_

.. L » ¢;__.-____.- _ >- -4-v——~—v ---—-- Y--—fi———»

1->_

?____ .\._.._. L1”..- __ _ __ ~ _. ._. _.__.--_ = .-+

‘*1._;___

—~

L__ 1,.__4_-- _-_--oi-$——-J-— —-<——— - — ~ - --~ ~-— --~< ——— —--4-———-+—-4

"1
_._T__ ___.‘{_-

-1

Rajah 6.18

P|l|h input (a.u./a.t.)
kepada a.u. dan Iaraskan
tombol gandaan-Y
kepada 1 V/bahagian.
Matikan dasar~masa.
Sambungkan terminal
a.u. 2 V danpada bekalan
kuasa pada input-Y
sepem yang ditunjukkan
dalam Gambar foto 6.7.
Perhati dan catatkan
paparan skrm sepem
yang ditunjukkan dalam
Rajah 6120

9

"'-r ,. .
‘IRam}: 6 I9

u‘e*I' .1-;-‘z
Bckalan U \
kuasa -__;__

3...,Ll
".”“-

‘€ _';v’Y'‘kt
‘“‘“14,j“l.
#1‘-"0

Gambarfoto 6 7

.‘:-1 ,—.. "L-n
“_i

-. I‘I ~
IV’,

—»

_ \- » . . ..‘I'1V ‘ ‘-.,.,. ‘
~_ * I C ~~, "2,’

~
1-”»‘ .».

\ 4!’
Em 5

A

9:».

wwvv

9 Hnd

b

~‘ 1 - ." ‘J’. " " ._ .' ‘.‘ .1-
h6 e rk2 \ K M Ba El In I dan Kemagnotan

-._ 1 ) , I IA i ,
" 1 D u

wqq‘

flu‘ . 4-> _.
._\_'-_-_ n.. 1';-»1>.\ ‘Wv

£1‘
'.;- '.\T.:=;x

\..-
.‘.

~.r.

2"1'
vVF‘

Pe—rr»<;\» d¢arm,@I¢1%==r|p¢p<.1r¢n = :e0eFtr,a'1Q G um var» 31.1"" .1 .1 c1o
Ternml-'&m /uitar.y1=.’1<j‘ rrzeremaa €—rm5 nu L.6fiQ"I‘~ \‘fi8'MJ£:'&C E: ‘RCA .1-3 Q
;-|l|;;;(71gF1"_1E1dY1‘Y/

7 H,dU;,W, d;,<,G| Tfmfid Perrr 1 an c¢.at-an pa er‘ s " > :=- Wrg _.v.m~¢kkan
daldrn H5161) 17

1
1 1 .

, _ . w 1 1 I

W. _ ,___ __‘-_ ~_ ~.‘_,_4_- _ ._. ._ _.-4' 1  . Q1,, 1 -*7’ ~ ;—~-~~—~~—~1~~~--—*~~~1 _
_i__ _..___4.., ._- _ - ._ _> ._.».-__ ‘_ M ‘ _;__ j___,.1.__> J..__~__

J!
>

' Jr’ ‘ Y ' I“
1 | .

V ia. i 1
1' .

Q - v
1
1 I _ L

1

_ _ _ -_.. -__.. _ _.
| < -7 —- ‘P.-. , ~.»- ---~ 1 r

_ _ __$——u-_

_ __ _- -o~_--.

Rajah 0.16 Raw" 6 I

(I 1 I FL"8 U1,|!1g|.lI1\_]1<.|1\§>1|||u;(]u/1c1n[>| uluri my) 11 11 . .1 r , \
4 I tp(.,}m[| (1.411 1.|t.atk.|n ;».|;>.u.m ‘Jrnn ¢;»' HI /1'1, 1 1 A » r _

uhk m (1 1- n H11‘ 1 Po-|1\|1|<1.|r1(¢l1ltl,-h pa; ‘ 1/ ‘J ‘3"\m!UU*<m( ( .‘( I .II _ I '

( , .dalam R.1;.|h (.\ 1 ?

._._¢.Z+--_4_- -'4 A -— -
‘ 1 71;‘___. ._.. _‘ -

___.f_-. ._¢__. ___.._._1 >__¢_v

v \
1

§..__ _.W _._. -_- __+-__ _-_

._._4.__._ _ ._.. - ..__ _ _.i_., _-_._.,_i,_

.. L » ¢;__.-____.- _ >- -4-v——~—v ---—-- Y--—fi———»

1->_

?____ .\._.._. L1”..- __ _ __ ~ _. ._. _.__.--_ = .-+

‘*1._;___

—~

L__ 1,.__4_-- _-_--oi-$——-J-— —-<——— - — ~ - --~ ~-— --~< ——— —--4-———-+—-4

"1
_._T__ ___.‘{_-

-1

Rajah 6.18

P|l|h input (a.u./a.t.)
kepada a.u. dan Iaraskan
tombol gandaan-Y
kepada 1 V/bahagian.
Matikan dasar~masa.
Sambungkan terminal
a.u. 2 V danpada bekalan
kuasa pada input-Y
sepem yang ditunjukkan
dalam Gambar foto 6.7.
Perhati dan catatkan
paparan skrm sepem
yang ditunjukkan dalam
Rajah 6120

9

"'-r ,. .
‘IRam}: 6 I9

u‘e*I' .1-;-‘z
Bckalan U \
kuasa -__;__

3...,Ll
".”“-

‘€ _';v’Y'‘kt
‘“‘“14,j“l.
#1‘-"0

Gambarfoto 6 7
Scanned by CamScanner

F4’-“J-'-|_v-~¢‘i'\'\_j,:_:~,__;.y.
._Awas-;{%~,;§f=§~f~i;.“~:__==.~n:_~

§‘.:>?:~;;*~.3_.5*'''..*“=;~r:=a<.:;l:

n<;.1’--.>
<-:=-‘‘a

,3".-.,'=§>‘1""‘“ 4*.-2'-*1 I1"1;"*z"_
.a'. _ ‘ .,"-J.- 5?I.

%:»§i~
I‘, (~ N

521%‘ 111%‘IN-

’* ' "Fig 0}r§z~("*?"‘4~11

" . ~*|=:~'} - 1-1 '4 "T »- ;u= =1-~;" » 1.1-" -:1 N35,; .,_:,-_._,_‘. ,;.;;4.,,,-. _ - , _$_ __, if .:;q,..lB..
1 '81-‘ -1} ug_-‘c:_J-M - ~ i -
H'#'~‘-"W '*-".'.-5-' ~' -'-"1 ‘"9-*1 " >31’;-#3; :5-.1’, 4,?->;< - _-* I. - " |_ ‘-(C; .

"1-"31l+.;_; J. r§'.'\¢’E-‘ *.».T_#-;.‘1'~;» - "'r

13. Hidupkan dasar-masa. Perhati dan catatkan paparan skrin seperti yang ditunjukkan
dalam Rajah 6.21.

H i_(~
_4!

3*.‘,,._/3'1. ‘" '.
"-351. a-,-fiv

IJ

-‘M‘Q‘Pv‘_>\..: ,!>r~<=*.i."?--.\<~f_j PA"\

fl!
a ¥=~*;q; PM -" >

ho ‘ -1 ;

N

_ '-x

I *~~ __a

20 Rajah 6.21

k n sambungan terminal bekalan ku‘J 14. Ulan Ian kah 10 hingga 13tetapi songsang a ‘ ' _ asa.

1
r .
1."-1,

V‘ .‘4 ‘

J. Rajah 6.22 Rajah 6-23

4:.,9?,
54,):

F3‘$11‘(L1-5.'J,.;;vé—>_'-_-;.1.3,‘J.;;_- 1:‘»»-"1 an
if *

"1‘;<‘~“ ‘Y ~'~.I‘ '=;' g§\:

.J T31‘; :1.

__‘1-Q.,_.¢./11~-*'~ »be
\.

. ,1.
-‘R \_ '~§‘.'

~ " 1...-
1‘\ -'wk‘ 3‘.

*..‘1?~ 1- ,

'{~‘:.»' '1?
‘FMTQ-'.

- ; 4.
-- _J _..{. .4‘nil‘'

n-. OO
a." ff‘-"I R‘
,_“ Q‘ .\‘
-. » ..

Réfilé’ Perhgti dash catatkan paparan skrin seperti yang dlwnlukkan dalam Ralah 6-22-_ K _ . d.
' 15. Hidupkan dasar-masa. Perhatl dan catatkan paparan skrm sepem yang ltunjukkan

' ' dalam Rajah 6.23.

-.,5"‘Jj~ ..;-_"'< 11_
i4. 6000 \._.1

'X- . ,. up 7

*4 1. I

Pemerhatian

W |<' d‘ h t'kLangkah Paparan s rm yang |per an an

‘P

!

I

4":-*:’
I>:___,(

-¢,

-Y‘‘Q§-___:~\‘_:-'.;*9“

-1
4;?

_ M“
" ,-
ll.

1; ‘ ‘LY

"'" ‘ .1 _ _,
‘| ' , ..; »

. . 1_ ,1 ; _.,‘ _;.‘.

‘~ " ' . M7, .7 ~_ ., ..;-1f".|‘="l,_'~ F
| .'<‘

J:, V, $1,, , ,_ ‘ . .‘
...*;.'- 12" _, ~ . ~ H ~':,,-;4.J'?,1»,‘-- '-- -'l;'“5" "3 ""“,_.,..~,.3! , Q; '1_v_>___ 1- ‘.7 -. V f :;i_n::‘_,»_§’.,

h ‘R 1' ‘¢-(I -.5“ "':'W'L‘-r;l_ '.»3": ".‘“"<2.p'-v-‘L Q'-

1 ~ if - V D1,-,_~1-..==~¢ -1‘

F4’-“J-'-|_v-~¢‘i'\'\_j,:_:~,__;.y.
._Awas-;{%~,;§f=§~f~i;.“~:__==.~n:_~

§‘.:>?:~;;*~.3_.5*'''..*“=;~r:=a<.:;l:

n<;.1’--.>
<-:=-‘‘a

,3".-.,'=§>‘1""‘“ 4*.-2'-*1 I1"1;"*z"_
.a'. _ ‘ .,"-J.- 5?I.

%:»§i~
I‘, (~ N

521%‘ 111%‘IN-

’* ' "Fig 0}r§z~("*?"‘4~11

" . ~*|=:~'} - 1-1 '4 "T »- ;u= =1-~;" » 1.1-" -:1 N35,; .,_:,-_._,_‘. ,;.;;4.,,,-. _ - , _$_ __, if .:;q,..lB..
1 '81-‘ -1} ug_-‘c:_J-M - ~ i -
H'#'~‘-"W '*-".'.-5-' ~' -'-"1 ‘"9-*1 " >31’;-#3; :5-.1’, 4,?->;< - _-* I. - " |_ ‘-(C; .

"1-"31l+.;_; J. r§'.'\¢’E-‘ *.».T_#-;.‘1'~;» - "'r

13. Hidupkan dasar-masa. Perhati dan catatkan paparan skrin seperti yang ditunjukkan
dalam Rajah 6.21.

H i_(~
_4!

3*.‘,,._/3'1. ‘" '.
"-351. a-,-fiv

IJ

-‘M‘Q‘Pv‘_>\..: ,!>r~<=*.i."?--.\<~f_j PA"\

fl!
a ¥=~*;q; PM -" >

ho ‘ -1 ;

N

_ '-x

I *~~ __a

20 Rajah 6.21

k n sambungan terminal bekalan ku‘J 14. Ulan Ian kah 10 hingga 13tetapi songsang a ‘ ' _ asa.

1
r .
1."-1,

V‘ .‘4 ‘

J. Rajah 6.22 Rajah 6-23

4:.,9?,
54,):

F3‘$11‘(L1-5.'J,.;;vé—>_'-_-;.1.3,‘J.;;_- 1:‘»»-"1 an
if *

"1‘;<‘~“ ‘Y ~'~.I‘ '=;' g§\:

.J T31‘; :1.

__‘1-Q.,_.¢./11~-*'~ »be
\.

. ,1.
-‘R \_ '~§‘.'

~ " 1...-
1‘\ -'wk‘ 3‘.

*..‘1?~ 1- ,

'{~‘:.»' '1?
‘FMTQ-'.

- ; 4.
-- _J _..{. .4‘nil‘'

n-. OO
a." ff‘-"I R‘
,_“ Q‘ .\‘
-. » ..

Réfilé’ Perhgti dash catatkan paparan skrin seperti yang dlwnlukkan dalam Ralah 6-22-_ K _ . d.
' 15. Hidupkan dasar-masa. Perhatl dan catatkan paparan skrm sepem yang ltunjukkan

' ' dalam Rajah 6.23.

-.,5"‘Jj~ ..;-_"'< 11_
i4. 6000 \._.1

'X- . ,. up 7

*4 1. I

Pemerhatian

W |<' d‘ h t'kLangkah Paparan s rm yang |per an an

‘P

!

I

4":-*:’
I>:___,(

-¢,

-Y‘‘Q§-___:~\‘_:-'.;*9“

-1
4;?

_ M“
" ,-
ll.

1; ‘ ‘LY

"'" ‘ .1 _ _,
‘| ' , ..; »

. . 1_ ,1 ; _.,‘ _;.‘.

‘~ " ' . M7, .7 ~_ ., ..;-1f".|‘="l,_'~ F
| .'<‘

J:, V, $1,, , ,_ ‘ . .‘
...*;.'- 12" _, ~ . ~ H ~':,,-;4.J'?,1»,‘-- '-- -'l;'“5" "3 ""“,_.,..~,.3! , Q; '1_v_>___ 1- ‘.7 -. V f :;i_n::‘_,»_§’.,

h ‘R 1' ‘¢-(I -.5“ "':'W'L‘-r;l_ '.»3": ".‘“"<2.p'-v-‘L Q'-

1 ~ if - V D1,-,_~1-..==~¢ -1‘
Scanned by CamScanner

Soalanakah fungsi O S K dalam aktiviti ini’?
1" AP - dan bezakan paparan skrin yang ditunjukkan dalam langkah 6 dan 8.
2. Banivansdua inferens yang boleh dibuat berdasarkan pemerhatian paparan skrin

'Q§|im langkah 7 dan 9'?
(3) lnferens pertama

(b) lnferighkssrhzrhatian pada paparan skrin dalam langkah 12 dan 14, huraikan4- Bjfigjran voltan yang dihasilkan oleh bekalan kuasa. Terangkan jawapan anda.
P .
A akah dua mferens yang boleh dibuat berdasarkan pemerhatian pada paparan5. Skfm dam langkah 13 dan 15?
(a) Inferens pertama
(b) Inferens kedua _

6 Namakan jenis arus elektrik yang dibekalkan oleh sumber tenaga yang berlkutz
- (a) Sel kering

(b) Bekalan kuasa

.- .~- ‘ N * 1» ;1'\ ‘ . 1 V 'r "‘ ""‘ ‘I “ '._. r ' ‘

p nyelesaian Masalah Berkaitan | -
dgngan Bekalan Tenaga Elektrik 1 Ma/£1),flak“d lam Kehidupan Generator ‘raksasa' yang dikenali

3
sebagai genset daripada TNB

Pernahkah anda mengalami gan uan bekalan te digunakan untuk membekalkan
1 ktrik semasa berada di rumahggtau di sek0lah?naga bekalan elekmk ganflan Semasae e -

Sekiranya gangguan bekalan elektrik menjadi suatu ;g;lna%gau:|2Et§f|an
masalah besar dalam kehidupan, dapatkah anda bayangkan
kehidupan penduduk yang tinggal di kawasan pedalaman
tanpa bekalan tenaga elektrik? Mari jalankan Aktiviti 6.5
untuk membuat model sebuah generator yang dapat
menghasilkan tenaga elektrik.

i..':_‘¢_.- _-.1.-.4 .. .- ' - " ‘

Soalanakah fungsi O S K dalam aktiviti ini’?
1" AP - dan bezakan paparan skrin yang ditunjukkan dalam langkah 6 dan 8.
2. Banivansdua inferens yang boleh dibuat berdasarkan pemerhatian paparan skrin

'Q§|im langkah 7 dan 9'?
(3) lnferens pertama

(b) lnferighkssrhzrhatian pada paparan skrin dalam langkah 12 dan 14, huraikan4- Bjfigjran voltan yang dihasilkan oleh bekalan kuasa. Terangkan jawapan anda.
P .
A akah dua mferens yang boleh dibuat berdasarkan pemerhatian pada paparan5. Skfm dam langkah 13 dan 15?
(a) Inferens pertama
(b) Inferens kedua _

6 Namakan jenis arus elektrik yang dibekalkan oleh sumber tenaga yang berlkutz
- (a) Sel kering

(b) Bekalan kuasa

.- .~- ‘ N * 1» ;1'\ ‘ . 1 V 'r "‘ ""‘ ‘I “ '._. r ' ‘

p nyelesaian Masalah Berkaitan | -
dgngan Bekalan Tenaga Elektrik 1 Ma/£1),flak“d lam Kehidupan Generator ‘raksasa' yang dikenali

3
sebagai genset daripada TNB

Pernahkah anda mengalami gan uan bekalan te digunakan untuk membekalkan
1 ktrik semasa berada di rumahggtau di sek0lah?naga bekalan elekmk ganflan Semasae e -

Sekiranya gangguan bekalan elektrik menjadi suatu ;g;lna%gau:|2Et§f|an
masalah besar dalam kehidupan, dapatkah anda bayangkan
kehidupan penduduk yang tinggal di kawasan pedalaman
tanpa bekalan tenaga elektrik? Mari jalankan Aktiviti 6.5
untuk membuat model sebuah generator yang dapat
menghasilkan tenaga elektrik.

i..':_‘¢_.- _-.1.-.4 .. .- ' - " ‘
Scanned by CamScanner

5Q 1.. £11.‘Z ,1‘.<7‘; 1''5
‘n

.7" '0Y""\;~ I 1‘) . a >‘ Y - ._ ‘ l _ __ . ,..- _ l‘,.\~|'»_ ' ,& ‘._:.:’; v; .-1 ‘. ,-'_ _ -[gr '__ _-‘ __,; _ I g _fl \ ‘ 3:: -4: “v - i,_ ' -' A |>.Q_.~':.\ ~".‘c‘~, ‘fix; .. tug... .{'. .J if", 9:", \ . \ T
‘J M7 \ 1. - ~> \ '~,,- 1» -- .. -~.»>,~»-M ~**-.~<¢ 1 a.=~, . 1Q '~ ~.' ,__-1,.- ‘ ’ ¢ l ~. _- ,__r- 6-< .-? s L 4;‘ ‘gs’. -._‘f‘: .9 ‘ a‘ -.k_. \ .'__‘<|‘ ~ K, ’ ulggfi 1.

‘ ., .~ ‘a - <,1,.- ‘- __ .- - ,__ 1.~..~ -1 *- ~# -. -1-. ' w - - < - ' ' " -1' v‘W M v. r ’
'i~v’1_"li*‘3i’§¢

*fi\'n'1
1':'"
.-I_
7 _Re

'-» ‘*>\"--13'J P”;-»R1
Q.'1.A‘V,"Qg.1‘-11

:;"¢"~~.
JA.""*u,

I{L5-_'.
-. ‘\$‘,.A..’-"-To ‘.\'n"' -%.-'_. ‘:2A-K‘ -ii‘T; '- .1.’1'-‘o"\_‘_»'

;-.>'.§_=\:'I~
;__¢'_2'!._¢_ .-_'_._»,9xu-4'~'“- ‘/,_-1-_-,.'_.?'"qr"-’_:' -‘J-:45”?...:',_-,-'_\"Y1".,'W A.' Gr“ Tr. i ‘-0 .. ‘‘I \-0l. ~J‘ _.,.

$", ;- .M_
,___7'51y,._

1,.

|:I'‘V'. -~‘ah,
‘Q!‘‘- 24,51I‘353-}. ,’ ~__,_;__Lt.-':£3 -;‘.'¢;-1gr" 6.

Contoh-contoh inovasi -H‘A 1

@»:'J*a;<='“~"'_D-__';.‘¢.
"Q"-':_;;".l

1--2; ~'j“'. 1.‘ O
%¢

f._ 31,40 ,...
_, '_n‘~»\ .-0 ya

1. 1. ,»?_‘ 3‘ IO
" 4-5;» gLi‘); . ..
2 :§~_\l"~.'.xfi_'§Q _2 ,

"\‘ 31¢, “Y

\ Q{N1 ., _ lg.‘

.9“
n Ii’

‘:5? '1, '*.\. ,0 _Alf:I)-:4 l "L

":I{;~<;32..-"1._~rNxig.

,1 1

Q .

§3$1~ . 6 6~ ,_. 1 Penghantaran dan pengagxhan tenaga “ vx~1
“-5- 1 ' 6 ~ l elektrik tan a wa ar (Wirel I ~ All
5‘? Atap dengan sel suria transmissiorlaand lcllistributioixsj e ecmml

;l;
zf

I ‘W ~ Mel“/erap dan mengubah tenaga . Mengubah tenaga elektrik kepada '§¢*..;_
11”}l"‘S“‘_’\~"4 ' solar kepada tenaga elektrik tanpa tenaga gelombang radio atau mikro .»y;;.‘nfli .41 .

;l4_~"‘»-“Q .. k _ _ _ _ \_‘c 3" l'T\el'1j9j8S an alam sekutar. untuk dxhantar dan dlaglh secara ‘=41

~74 J »-
‘Z!

‘-l

.1‘ 1‘ l Q‘

5" "64 " "ff" tanpa wayar ke alat elektrik yang dapat 11!
mengubah tenaga gelombang ’radfQ_'

2 *, 6' ‘

.~ ,1
' . , M. »_ y I "0': 7. \ "lg, 1‘ g -1‘. '_'| P. VT‘. '|4__"__: ‘\ ‘I "'_»_»

1: .>. 6- 1»?-a.t., ‘¥l¢.-/.~a1.-'»’_%a.::~v>~.w.y».¢"1~»,=s?’:>',*1f-wlf?  -1*. -1 ~ 12%, ~ ‘
1 _-,. ' - 3. Bentangkan model atau inovasi yang telah dicipta.

L L i
.— \v

a ..
._‘I?

'465'-r-‘F -Y k~.3

Praktisl Four-matif 6. 1 l y A 7 5 W
l. Apakah yang dimaksudkan dengan sumber tenaga boleh baharu dan sumber tenaga tidak

boleh baharu?

2. Rajah 1 menunjukkan tiga susunan, P, Q dan R dengan magnet dan gegelung dawai yang
bergera]< atau berkeadaan pegun.

Gegelung berkeadaan pegun Gegelung bergerak ke arah magnet Gegelung berkeadaan pegun

LED LED LED

Magnet bergerak Magnet berkeadaan pegun Magnet berkeadaan p¢g\1"
ke arah gegelung

Sugunan P SUSUIIQH Q 51181111311 R

Rajah I

(a) Dalam susunan yang manakah LED bernyala? Terangkan jawapan anda-
(b) Dalam susunan yang manakah LED tidak bernyala? Terangkan jawapan anda‘

3. Apakah fungsi sebuah osiloskop sinar katod atau O.S.K.? A

4__-4

‘ I ‘l Q

K O 1 kembali menjadi tenaga elektrik. -1;; .
:1" gt 0'r_ ,1.“ .

5Q 1.. £11.‘Z ,1‘.<7‘; 1''5
‘n

.7" '0Y""\;~ I 1‘) . a >‘ Y - ._ ‘ l _ __ . ,..- _ l‘,.\~|'»_ ' ,& ‘._:.:’; v; .-1 ‘. ,-'_ _ -[gr '__ _-‘ __,; _ I g _fl \ ‘ 3:: -4: “v - i,_ ' -' A |>.Q_.~':.\ ~".‘c‘~, ‘fix; .. tug... .{'. .J if", 9:", \ . \ T
‘J M7 \ 1. - ~> \ '~,,- 1» -- .. -~.»>,~»-M ~**-.~<¢ 1 a.=~, . 1Q '~ ~.' ,__-1,.- ‘ ’ ¢ l ~. _- ,__r- 6-< .-? s L 4;‘ ‘gs’. -._‘f‘: .9 ‘ a‘ -.k_. \ .'__‘<|‘ ~ K, ’ ulggfi 1.

‘ ., .~ ‘a - <,1,.- ‘- __ .- - ,__ 1.~..~ -1 *- ~# -. -1-. ' w - - < - ' ' " -1' v‘W M v. r ’
'i~v’1_"li*‘3i’§¢

*fi\'n'1
1':'"
.-I_
7 _Re

'-» ‘*>\"--13'J P”;-»R1
Q.'1.A‘V,"Qg.1‘-11

:;"¢"~~.
JA.""*u,

I{L5-_'.
-. ‘\$‘,.A..’-"-To ‘.\'n"' -%.-'_. ‘:2A-K‘ -ii‘T; '- .1.’1'-‘o"\_‘_»'

;-.>'.§_=\:'I~
;__¢'_2'!._¢_ .-_'_._»,9xu-4'~'“- ‘/,_-1-_-,.'_.?'"qr"-’_:' -‘J-:45”?...:',_-,-'_\"Y1".,'W A.' Gr“ Tr. i ‘-0 .. ‘‘I \-0l. ~J‘ _.,.

$", ;- .M_
,___7'51y,._

1,.

|:I'‘V'. -~‘ah,
‘Q!‘‘- 24,51I‘353-}. ,’ ~__,_;__Lt.-':£3 -;‘.'¢;-1gr" 6.

Contoh-contoh inovasi -H‘A 1

@»:'J*a;<='“~"'_D-__';.‘¢.
"Q"-':_;;".l

1--2; ~'j“'. 1.‘ O
%¢

f._ 31,40 ,...
_, '_n‘~»\ .-0 ya

1. 1. ,»?_‘ 3‘ IO
" 4-5;» gLi‘); . ..
2 :§~_\l"~.'.xfi_'§Q _2 ,

"\‘ 31¢, “Y

\ Q{N1 ., _ lg.‘

.9“
n Ii’

‘:5? '1, '*.\. ,0 _Alf:I)-:4 l "L

":I{;~<;32..-"1._~rNxig.

,1 1

Q .

§3$1~ . 6 6~ ,_. 1 Penghantaran dan pengagxhan tenaga “ vx~1
“-5- 1 ' 6 ~ l elektrik tan a wa ar (Wirel I ~ All
5‘? Atap dengan sel suria transmissiorlaand lcllistributioixsj e ecmml

;l;
zf

I ‘W ~ Mel“/erap dan mengubah tenaga . Mengubah tenaga elektrik kepada '§¢*..;_
11”}l"‘S“‘_’\~"4 ' solar kepada tenaga elektrik tanpa tenaga gelombang radio atau mikro .»y;;.‘nfli .41 .

;l4_~"‘»-“Q .. k _ _ _ _ \_‘c 3" l'T\el'1j9j8S an alam sekutar. untuk dxhantar dan dlaglh secara ‘=41

~74 J »-
‘Z!

‘-l

.1‘ 1‘ l Q‘

5" "64 " "ff" tanpa wayar ke alat elektrik yang dapat 11!
mengubah tenaga gelombang ’radfQ_'

2 *, 6' ‘

.~ ,1
' . , M. »_ y I "0': 7. \ "lg, 1‘ g -1‘. '_'| P. VT‘. '|4__"__: ‘\ ‘I "'_»_»

1: .>. 6- 1»?-a.t., ‘¥l¢.-/.~a1.-'»’_%a.::~v>~.w.y».¢"1~»,=s?’:>',*1f-wlf?  -1*. -1 ~ 12%, ~ ‘
1 _-,. ' - 3. Bentangkan model atau inovasi yang telah dicipta.

L L i
.— \v

a ..
._‘I?

'465'-r-‘F -Y k~.3

Praktisl Four-matif 6. 1 l y A 7 5 W
l. Apakah yang dimaksudkan dengan sumber tenaga boleh baharu dan sumber tenaga tidak

boleh baharu?

2. Rajah 1 menunjukkan tiga susunan, P, Q dan R dengan magnet dan gegelung dawai yang
bergera]< atau berkeadaan pegun.

Gegelung berkeadaan pegun Gegelung bergerak ke arah magnet Gegelung berkeadaan pegun

LED LED LED

Magnet bergerak Magnet berkeadaan pegun Magnet berkeadaan p¢g\1"
ke arah gegelung

Sugunan P SUSUIIQH Q 51181111311 R

Rajah I

(a) Dalam susunan yang manakah LED bernyala? Terangkan jawapan anda-
(b) Dalam susunan yang manakah LED tidak bernyala? Terangkan jawapan anda‘

3. Apakah fungsi sebuah osiloskop sinar katod atau O.S.K.? A

4__-4

‘ I ‘l Q

K O 1 kembali menjadi tenaga elektrik. -1;; .
:1" gt 0'r_ ,1.“ .
Scanned by CamScanner

;

Q‘

Q

|.

I

.-. ~ ., r. .-1-.--1----.—— mg

1 Bab 6: Elektrik dan Kenlagm-tun \

Transformer

"‘v\_ -___“\*
AK

kah anda melihat alat sepem
Y§‘-‘"9 dituniukkan dalam Gambar foto 6.8
dl kawasan tempat iingga] anda?
Apakah k9pem|"98n alat ini dalamkehidupan harian’?

‘

1)) M

Gambarfoto 6.8 Transformer

Transformer lnjak Naik dan Transformer lnjak Turun
Transformer merupakan alat mengubah voltan bagi arus ulang-alik (VM). Transformer ringkas
terdiri daripada satu teras besi lembut berlamina yang dililit oleh dua gegelung dawai bertebat,
iaitu gegelung primer dan gegelung sekunder seperti yang ditunjukkan dalam Rajah 6.24.

r‘".1r_,;-i :.f:_:. 1; .:_ ;:..1i_._:* ~ TCTES b€Si lembut

berlamina
1
I

l
N I
, J I

' I
Bekalan a.u. I *
Q

k..-_ Illllllllll \IIIIII
CCDCC

Beban

"4'UI
I

‘ ~

Gefldunfl Gegelung
Prim" sekunder

Rajah 6.24 Struktur transformer ringkas

Terdapat dua jenis transformer, iaitu transformer injak naik dan transformer injak turun
seperti yang diterangkan dalam Iadual 6.1 di halaman 178.

3?? »

Q) Q72!, "L'?PM
v-

;

Q‘

Q

|.

I

.-. ~ ., r. .-1-.--1----.—— mg

1 Bab 6: Elektrik dan Kenlagm-tun \

Transformer

"‘v\_ -___“\*
AK

kah anda melihat alat sepem
Y§‘-‘"9 dituniukkan dalam Gambar foto 6.8
dl kawasan tempat iingga] anda?
Apakah k9pem|"98n alat ini dalamkehidupan harian’?

‘

1)) M

Gambarfoto 6.8 Transformer

Transformer lnjak Naik dan Transformer lnjak Turun
Transformer merupakan alat mengubah voltan bagi arus ulang-alik (VM). Transformer ringkas
terdiri daripada satu teras besi lembut berlamina yang dililit oleh dua gegelung dawai bertebat,
iaitu gegelung primer dan gegelung sekunder seperti yang ditunjukkan dalam Rajah 6.24.

r‘".1r_,;-i :.f:_:. 1; .:_ ;:..1i_._:* ~ TCTES b€Si lembut

berlamina
1
I

l
N I
, J I

' I
Bekalan a.u. I *
Q

k..-_ Illllllllll \IIIIII
CCDCC

Beban

"4'UI
I

‘ ~

Gefldunfl Gegelung
Prim" sekunder

Rajah 6.24 Struktur transformer ringkas

Terdapat dua jenis transformer, iaitu transformer injak naik dan transformer injak turun
seperti yang diterangkan dalam Iadual 6.1 di halaman 178.

3?? »

Q) Q72!, "L'?PM
v-
Scanned by CamScanner

l

(

Imlmil 0.1 ’im;;_\/(mm-1'in/14A !ir|I(\ ilrm !nm.s>/on/ir'r in/ul\ turun

‘Iranaiormor lnjak nolk

u"ii"l""i~i .7 -, _ y, “W (Jcgulung
l‘ri'"“" 1, "'5? ,./ sckundvr

"I iw|§¢
"' ?’“‘@riL ._._.

Bckalali a.u.

V°"a" Pfimef (i"P\1i)- Vpl yang merentasi Voltan primer (input), Vp, yang merentasi y
gegelung primer adalah lebih rendah daripada gegelung primer adalah lebih tinggi daripada (
"°“a" $°k""d9' (°"1P"i)» Vs. yang merentasi voltan sekunder (output), V5, yang merentasi
999°|""9 $9kU"d9F- gegelung sekunder. 1

pj '§‘:i§1 iiclmn
ihlifii‘ '

Be
1*?-~@-.1 -wax, ~ - ban

1*‘ g"é.:'*‘1w i E v i_.,\_.. . .p,‘_i._‘-. »-—~ ~.n_.- ,-...,
- T 5'."-.uY= ' 1 r E-~' ‘-fl" 1-5*!‘-7 '1 ‘in l¥ck.\l.\na.u. ‘L _<__._~.~¢_

Simbol Simbol

ijg §(€ '

Transformer Inlok turun _

(icgcliurg
priim-r " '31-_f.',i_‘..5r.;;_‘ ("~'8“|l1l1gWkundcr \

,,r rwanl"* 3? "
i

i

‘<1

Bilangan lilitan pada gegelung primer adalah Bilangan lilitan pada gegelung primer adalah »
kurang daripada bilangan lilitan pada gegelung lebih banyak daripada bilangan lilitan pada
sekunder. gegelung sekunder. T

_.r

W — ——~- W - _ ___ _ _ _ 1;’ A i_4_,,,_____ __f __, _ _ __¢ _,'____:,_: __ ,_-~..;._.._— ..:" —~—|-»~ __' V-v—*--V-~—'—‘----—---1--u;' ,_—_;

lalankan Eksperimen 6.1 untuk membina dan mengkaji fungsi transformer ringkas injak
naik dan injak turun.

I Eksperimen

Tujuan

_ Pernyataan masalah

Hipotesis

voltan primer (input)

Pemboleh ubah

; Bahan

i Radas

‘17s
Kmu

6.1

I Beka’an kuasa a.u. dan teras besi lembut berlamina yang berbentuk-C

reg Q

>—_'- -r...- . -. 1‘-1'LI1.wA

Membina dan mengkaji fungsi transformer ringkas injak naik dan injak turun dengan
menggunakan teras besi lembut beriamina

Apakah fungsi transformer injak naik dan injak turun?

(a) Dalam transformer injak naik, voltan sekunder (output) adalah lebih tinggi daripada

(b) Dalam transformer injak turun, voltan sekunder (output) adalah lebih rendah daripada
voltan primer (input).

(a) dimanipulasikan : Bilangan lilitan gegelung sekunder
i (b) bergerak balas : Kecerahan mentol
gi (c) dimalarkan : Bilangan lilitan gegelung primer

Wayar penyambung, dawai kuprum bertebat dan mentol

I 4

l

(

Imlmil 0.1 ’im;;_\/(mm-1'in/14A !ir|I(\ ilrm !nm.s>/on/ir'r in/ul\ turun

‘Iranaiormor lnjak nolk

u"ii"l""i~i .7 -, _ y, “W (Jcgulung
l‘ri'"“" 1, "'5? ,./ sckundvr

"I iw|§¢
"' ?’“‘@riL ._._.

Bckalali a.u.

V°"a" Pfimef (i"P\1i)- Vpl yang merentasi Voltan primer (input), Vp, yang merentasi y
gegelung primer adalah lebih rendah daripada gegelung primer adalah lebih tinggi daripada (
"°“a" $°k""d9' (°"1P"i)» Vs. yang merentasi voltan sekunder (output), V5, yang merentasi
999°|""9 $9kU"d9F- gegelung sekunder. 1

pj '§‘:i§1 iiclmn
ihlifii‘ '

Be
1*?-~@-.1 -wax, ~ - ban

1*‘ g"é.:'*‘1w i E v i_.,\_.. . .p,‘_i._‘-. »-—~ ~.n_.- ,-...,
- T 5'."-.uY= ' 1 r E-~' ‘-fl" 1-5*!‘-7 '1 ‘in l¥ck.\l.\na.u. ‘L _<__._~.~¢_

Simbol Simbol

ijg §(€ '

Transformer Inlok turun _

(icgcliurg
priim-r " '31-_f.',i_‘..5r.;;_‘ ("~'8“|l1l1gWkundcr \

,,r rwanl"* 3? "
i

i

‘<1

Bilangan lilitan pada gegelung primer adalah Bilangan lilitan pada gegelung primer adalah »
kurang daripada bilangan lilitan pada gegelung lebih banyak daripada bilangan lilitan pada
sekunder. gegelung sekunder. T

_.r

W — ——~- W - _ ___ _ _ _ 1;’ A i_4_,,,_____ __f __, _ _ __¢ _,'____:,_: __ ,_-~..;._.._— ..:" —~—|-»~ __' V-v—*--V-~—'—‘----—---1--u;' ,_—_;

lalankan Eksperimen 6.1 untuk membina dan mengkaji fungsi transformer ringkas injak
naik dan injak turun.

I Eksperimen

Tujuan

_ Pernyataan masalah

Hipotesis

voltan primer (input)

Pemboleh ubah

; Bahan

i Radas

‘17s
Kmu

6.1

I Beka’an kuasa a.u. dan teras besi lembut berlamina yang berbentuk-C

reg Q

>—_'- -r...- . -. 1‘-1'LI1.wA

Membina dan mengkaji fungsi transformer ringkas injak naik dan injak turun dengan
menggunakan teras besi lembut beriamina

Apakah fungsi transformer injak naik dan injak turun?

(a) Dalam transformer injak naik, voltan sekunder (output) adalah lebih tinggi daripada

(b) Dalam transformer injak turun, voltan sekunder (output) adalah lebih rendah daripada
voltan primer (input).

(a) dimanipulasikan : Bilangan lilitan gegelung sekunder
i (b) bergerak balas : Kecerahan mentol
gi (c) dimalarkan : Bilangan lilitan gegelung primer

Wayar penyambung, dawai kuprum bertebat dan mentol

I 4
Scanned by CamScanner

[ Hal» la: Iéluklrilc dam Kurrmgimlzm

re - ' i - ' 1 .- t ,.Pros I _ ‘ 30 |||Hrl|i (ldwrll pa(Li .:(|(.U lmigan tr,-mg Langkah
1- | I r-‘l" ' ~ - -. _()i rliifl ).<i mrnnn untuk inornlmntuk -

Im‘.-I |* H‘ ) -. ~ mlii ' J“ ' ~ taeriagwiaga
q‘.(J(,-|llIi(] |r|I|IH.'I ;(.4| . yang i |lun]ui<l<m| d;)|am
i:'ll£1‘v‘().2!T)l‘ 7 4- . _ _ .[wk H», |') lililnn dawn: purl.) smtu lagi lcngan teras1 _| ‘C ‘ -4 _ I - - '

2’ [H-~.i |i.-nilalli yang] l)(.f||vliT\IHd untuk mernbc-ntuk _
K Wm‘ .;i.-l<\|n<lr.-r +".<:por't| yang diturrukkan dalam i ' 'Urryrr J

R<|j‘*‘h (L/5' - | 7 I ' t ,
;_ gnrriirioiiiigyjkriii gage.-lung primer pada bekalan kuasa a.u.. Kemudian, sarnbungkan

1 nu,-niui I’ inorontua-.| gcfgolung primer dan mentol S rnerentasi gegelung sekunder; ,(»|)()i|i d<||;un R;-||r;1|1 (1.25.

duf
|||||k4i'

/Xrriulir-rm |r')fl()(1,’;h-|,3Hg(,qJ'1h
|‘.(J‘1'Jii,1Iil5J1?1!l f;f:r!|;:’;.'a
H'Ur|(i‘Jfi(]F1|ii4F1iI bckaiarr )<U;,;;8

. I _

Bekalan kuasa a.u.

;;<0 -
‘; - Q ‘ti! ‘4 H

I

(icgclung primer
(30 lililan) §*~*$

'l'crashcsi lcmbui , .r ‘ I
lwcrlnlninu hcrbcnluk-(I _‘“ M _

“‘Y'
Gcgclung sekunder
(15 lilitan) ‘

\."*3I

S

Rajah 6.25

4. Hidupkan suis bekalan kuasa a.u. dan laraskan voltannya pada 2 V.
5. Perhati dan bandingkan kecerahan kedua-dua mentol.

l 6. Ulang Iangkah 3 hingga 5 tetapi dengan menggunakan gegelung primer yang
,= mempunyai 30 lilitan dan gegelung sekunder yang mempunyai 60 lilitan.

Pemerhatian
W " , ’- V ‘ ‘t ' ' V_ J '; -_’-I-.,I>'>" ‘f ," 1.:-A

_ Bilangan lilitan ‘ r ,- Bilangan lilitan i K'F°fa'f'?f' rm"/W?! _. a;g'_;:3
9@9@l'u-ng pri’mer._.N,,_ frgegelun§";elrun¢ler¢=rN,g -P, 1' - ' .- )5‘ ; -V :_

' _my * _ . V 1 __,= . . __ _r_» V» I I ,_ .., ~'!,, To _. ., I '.-—_',- - .. -_-4—‘ - r‘ ' "1.. r ‘ . _ r _ _ ‘ _ __-

30 15 i ivy; r‘ __1'~ -I-‘ 9‘ J Q ,1“ -T1. ‘I

~" . < ,- ,.| ~, “Q

30 60 *'iv.1F:.+;?=-;'?:;a¢»;;=+rgr. - ~‘
V i Kesimpulan
- 8 Adakah hipotesis eksperimen ini diterima? Apakah kesimpulan eksperimen ini?

K1'!!I_\F"§'I-‘H-_"'r'r.\

es» T_i

[ Hal» la: Iéluklrilc dam Kurrmgimlzm

re - ' i - ' 1 .- t ,.Pros I _ ‘ 30 |||Hrl|i (ldwrll pa(Li .:(|(.U lmigan tr,-mg Langkah
1- | I r-‘l" ' ~ - -. _()i rliifl ).<i mrnnn untuk inornlmntuk -

Im‘.-I |* H‘ ) -. ~ mlii ' J“ ' ~ taeriagwiaga
q‘.(J(,-|llIi(] |r|I|IH.'I ;(.4| . yang i |lun]ui<l<m| d;)|am
i:'ll£1‘v‘().2!T)l‘ 7 4- . _ _ .[wk H», |') lililnn dawn: purl.) smtu lagi lcngan teras1 _| ‘C ‘ -4 _ I - - '

2’ [H-~.i |i.-nilalli yang] l)(.f||vliT\IHd untuk mernbc-ntuk _
K Wm‘ .;i.-l<\|n<lr.-r +".<:por't| yang diturrukkan dalam i ' 'Urryrr J

R<|j‘*‘h (L/5' - | 7 I ' t ,
;_ gnrriirioiiiigyjkriii gage.-lung primer pada bekalan kuasa a.u.. Kemudian, sarnbungkan

1 nu,-niui I’ inorontua-.| gcfgolung primer dan mentol S rnerentasi gegelung sekunder; ,(»|)()i|i d<||;un R;-||r;1|1 (1.25.

duf
|||||k4i'

/Xrriulir-rm |r')fl()(1,’;h-|,3Hg(,qJ'1h
|‘.(J‘1'Jii,1Iil5J1?1!l f;f:r!|;:’;.'a
H'Ur|(i‘Jfi(]F1|ii4F1iI bckaiarr )<U;,;;8

. I _

Bekalan kuasa a.u.

;;<0 -
‘; - Q ‘ti! ‘4 H

I

(icgclung primer
(30 lililan) §*~*$

'l'crashcsi lcmbui , .r ‘ I
lwcrlnlninu hcrbcnluk-(I _‘“ M _

“‘Y'
Gcgclung sekunder
(15 lilitan) ‘

\."*3I

S

Rajah 6.25

4. Hidupkan suis bekalan kuasa a.u. dan laraskan voltannya pada 2 V.
5. Perhati dan bandingkan kecerahan kedua-dua mentol.

l 6. Ulang Iangkah 3 hingga 5 tetapi dengan menggunakan gegelung primer yang
,= mempunyai 30 lilitan dan gegelung sekunder yang mempunyai 60 lilitan.

Pemerhatian
W " , ’- V ‘ ‘t ' ' V_ J '; -_’-I-.,I>'>" ‘f ," 1.:-A

_ Bilangan lilitan ‘ r ,- Bilangan lilitan i K'F°fa'f'?f' rm"/W?! _. a;g'_;:3
9@9@l'u-ng pri’mer._.N,,_ frgegelun§";elrun¢ler¢=rN,g -P, 1' - ' .- )5‘ ; -V :_

' _my * _ . V 1 __,= . . __ _r_» V» I I ,_ .., ~'!,, To _. ., I '.-—_',- - .. -_-4—‘ - r‘ ' "1.. r ‘ . _ r _ _ ‘ _ __-

30 15 i ivy; r‘ __1'~ -I-‘ 9‘ J Q ,1“ -T1. ‘I

~" . < ,- ,.| ~, “Q

30 60 *'iv.1F:.+;?=-;'?:;a¢»;;=+rgr. - ~‘
V i Kesimpulan
- 8 Adakah hipotesis eksperimen ini diterima? Apakah kesimpulan eksperimen ini?

K1'!!I_\F"§'I-‘H-_"'r'r.\

es» T_i
Scanned by CamScanner

Q Soalan
k 1. Berdasarkan keputusan eksperimen ini.
F
f

i

(c) Apakah jenis transformer ini?
2. Berdasarkan keputusan eksperimen ini.

‘Q;

(a) Apakah kesan terhadap kecerahan mentol jika Np > NS?
T‘ (b) Apakah hubung kait antara Vp dengan VS jika Np > NS?

(a) Apakah kesan terhadap kecerahan mentol jika Np < NS?
(b) Apakah hubung kait antara Vp dengan VS jika Np < NS?
(c) Apakah jenis transformer ini?

3. Apakah yang terjadi kepada perubahan voltan bagi arus ulang-alik pada sebuah
transformer jika perbezaan antara bilangan lilitan dalam gegelung primer denga

. , n

miY4—-Y;

dalam semua transformer?

Fungsi Transformer dalam Penggunaan
Peralatan Elektrik di Rumah
Di Malaysia, voltan bagi bekalan arus ulang-alik yang
dibekalkan ke rumah ialah 240 V. Berikan satu contoh
peralatan elektrik di rumah yang beroperasi pada 240 V arus
ulang-alik tanpa menggunakan transformer.

Kebanyakan peralatan elektrik di rumah menggunakan
transformer seperti yang terdapat dalam pengecas telefon
bimbit (Gambar foto 6.9).

Transformer

Gambarfoto 6.9 Pengecas telcfon bimbit

Adakah transformer dalam p€ng€¢aS Ieiefon bimbit
transformer injak naik atau injak turun? Man Jalankan
Aktiviti 6.6 untuk membincangkan transformer ‘dan. fungsi

naan eralatan elektnk d1 rumah.transformer dalam penggll P

{L821,,..KPM _______i

. btlangan lilitan dalam gegelung sekunder ditambah?
4. Mengapakah bilangan lilitan dalam gegelung primer dan sekunder adalah berbeza

INFO SRINS
Arus aruhan yang terbentuk da|a
teras besi dalam transformer
ciikenali sebagai arus pusar_
Pembentukan arus pusar dalam
transformer akan mengurangkan
kecekapan transformer. Oleh itu,
teras besi berlamina digunakan
untuk mengurangkan arus pusar
dan meningkatkan kecekapan
transformer. Teras besi berlamina
terdiri daripada lapisan besi iembut
dan Iapisan penebat yang disusun
secara berseiang-seli.

FT)

Teras b€Sl
berlamina

k J

Q Soalan
k 1. Berdasarkan keputusan eksperimen ini.
F
f

i

(c) Apakah jenis transformer ini?
2. Berdasarkan keputusan eksperimen ini.

‘Q;

(a) Apakah kesan terhadap kecerahan mentol jika Np > NS?
T‘ (b) Apakah hubung kait antara Vp dengan VS jika Np > NS?

(a) Apakah kesan terhadap kecerahan mentol jika Np < NS?
(b) Apakah hubung kait antara Vp dengan VS jika Np < NS?
(c) Apakah jenis transformer ini?

3. Apakah yang terjadi kepada perubahan voltan bagi arus ulang-alik pada sebuah
transformer jika perbezaan antara bilangan lilitan dalam gegelung primer denga

. , n

miY4—-Y;

dalam semua transformer?

Fungsi Transformer dalam Penggunaan
Peralatan Elektrik di Rumah
Di Malaysia, voltan bagi bekalan arus ulang-alik yang
dibekalkan ke rumah ialah 240 V. Berikan satu contoh
peralatan elektrik di rumah yang beroperasi pada 240 V arus
ulang-alik tanpa menggunakan transformer.

Kebanyakan peralatan elektrik di rumah menggunakan
transformer seperti yang terdapat dalam pengecas telefon
bimbit (Gambar foto 6.9).

Transformer

Gambarfoto 6.9 Pengecas telcfon bimbit

Adakah transformer dalam p€ng€¢aS Ieiefon bimbit
transformer injak naik atau injak turun? Man Jalankan
Aktiviti 6.6 untuk membincangkan transformer ‘dan. fungsi

naan eralatan elektnk d1 rumah.transformer dalam penggll P

{L821,,..KPM _______i

. btlangan lilitan dalam gegelung sekunder ditambah?
4. Mengapakah bilangan lilitan dalam gegelung primer dan sekunder adalah berbeza

INFO SRINS
Arus aruhan yang terbentuk da|a
teras besi dalam transformer
ciikenali sebagai arus pusar_
Pembentukan arus pusar dalam
transformer akan mengurangkan
kecekapan transformer. Oleh itu,
teras besi berlamina digunakan
untuk mengurangkan arus pusar
dan meningkatkan kecekapan
transformer. Teras besi berlamina
terdiri daripada lapisan besi iembut
dan Iapisan penebat yang disusun
secara berseiang-seli.

FT)

Teras b€Sl
berlamina

k J
Scanned by CamScanner

;r-= 5:|-A
1:4“I-»-‘H. \ '2}

\

‘ ,_ . r. .. . \ X H‘ . ,7 _,. - ‘ ‘~ V ‘I3;‘ ’.1__, . H- _ A‘ _\~ *}L._ ., we _‘. 1.
. . Q -‘\»..v.»1__A*\_-. '\_~- '-.‘H-,_»-1‘ -_~-,._;.:.”---~; '. ~-.- ‘r .,_ \~-~»~‘* f .12-. .t

\ '\

ta) Pengecas bateri

- ;,,- . , 1|-.1‘~__'
\ 4 _ 1., \ < kt. .1 ",4 c‘* ‘ . _ _,g:E.<_;~_**.

v-4 ,\ 1 u Q‘ QQ
F»
I

an/< ,4‘Zr. -»,a
,y

w
,

L

.-fr_I§-

,c''' )7,,.
I." z"

'I
a_-.1

;_,_‘.:, 4'4.
~’=Q.

my-. i Q . "1 -'.~_ "'~1 _ ,M~'_- K, ‘ \'.4,,¢‘ . ‘ , . -, Y st

g \ ‘V ‘ §.< ‘ " > _ .~ iev 5 l 0

~=.. . ‘~"‘ “~17 .~~f" -‘o " ".1:

Contoh penggunaan transforrneridaiam peralatan ‘(W -

Q 3. Bincangkan maklumat yang telah dikumpulkan.
4. Bentangkan hasil perbincangan den an men unakan ersembahan multi d"

_._ @;-rtwrv "-1- . ,
5:’ _‘..‘,I~_'_" ,‘ ‘Ea ' '_-,:~ :3 Y“ -_,: '1': '- ‘ck K‘ . ' q,‘ "as.‘I&_‘\\.'1:!‘~:'\ 5;

|- .. ‘ \ B 4 ‘ \ " 1 '< ~ ' ‘-r __ _ . 0- v '. .' *1, '_v.' \- _ ; \ -."'_ (Y K; ¢‘ ' in \ <M r ~ r- ~- *-~ -1,--_' “;.r.(.:.r‘r~_‘". >1:--.3-*1‘-"'..::r-5-.@ .-
11?‘ ' _- \ _&~ ‘ ‘~11 1 '»r . -. r. *1 _ . “ p- .' -.1" ,-. \_-J§..*".._, 1- ..‘k.:' ‘I" vr N" ‘ ‘ e Q ' 1‘ \ ‘Q ' ' '

'\_f

v. -- ‘ r.‘ _ ‘ .9.i
' Bah 0: liiektrik dan Ko|na|.g|wt;\n

' r¢"“*'.'\-J_'. Tn‘, ‘- ’ -‘.- ; 1'-9.‘
.\:*‘ '6‘ : ‘ fl $

.\

in ~'‘rd’ ~17]J 5

, _ » '5‘ _*.
"5' ‘wt '5r p. \ > ."u \ '.." '5, _ ~ '0 S‘,-7-» {'1 yi; _‘-Q‘. .'__f '_ ' g "\._:“\T?_>-\Ei;\2_ ' , gtlizg-‘f"~|‘?

- .__| _-J, _ ‘.~. .‘ - -. ' ..-“£4 .. ‘~ ‘T §' L -wt};

I F.'..='~~.:~.:~.;angI<an transformer dan fungsi transformer dalam penggunaan 1 "' r ',r
;‘E'5.‘..-33311 efextm at rumah ~ KMK

'4-1 I‘ ‘

0 AktivitiArahan penggunaan
‘. -3:an§<an Ei'\ii\'iIl ini secara berkumpulan. __ti‘§n___°|ogi____._
_. Gunakan peibagai sumber untuk mengumpulkan maklumat tentang

,. r ~ensormer dan fungsf transformer dalam penggunaan peralatan elektrik di rumah

an-nil--v

I "”T- , .(I
- @ ~

1
‘ \
'0

"\

. _ K0
\ . .,-- r
\\ - .~.-;,-'

(b) Pengecas telefon bimbit (c) Kotak kawalan
. komputer riba kelajuan kipas siling
C

g p TTI8 I8.

Penyelesaian Masalah Berkaitan Transformer dalam Kehidupan
Rajah 6.26 menunjukkan satu contoh peralatan elektrik di rumah, iaitu kotak kawalan kelajuan
kipas siling yang menggunakan transformer injak turun. Apakah rumus yang digunakan untuk

= menentukan bilangan lilitan dalam gegelung sekunder untuk menurunkan voltan input
240 V menjadi voltan 2 V hingga 10 V?

. / \\/' \
1, .

.\- ,_

tllfllll

Rajah 6.26 Kotak kawalan kelajuan kipas siling

\

2V

6V

‘ E21
KPM

._.a-T‘
1»./‘rf. . __}:\'~,,;-

1‘ ‘_ .
2‘ $5?

.
. - '\ #3
I, ‘ ‘Y -4

N 1.a,if,l»‘ "
. ivjr. LJ :

rl‘ K

\*_ ‘ _ 11'.
s¢é"».:\'

vf._'u
U

1

..'-._'
r' _.-,.._,- _‘* :¢i+'§._;

1 2 -.“‘l
1 - " " .1:;-'-(‘K - T
_.,‘

-5 --

-_,‘B‘_‘><'‘'‘ .V’-

‘#1Io?I-A'____fi§_$?E'.,y

-';>,'.:*‘,-:";'t.'.f!.1'£».:.sir+;.~+:r-34.>

Y ix A‘

¥\r
1.-,.

Q- .
.,__:11-
'.: 3'“-‘I-s

1 4-:
0

' .-’,I*"7'r¢-'\'"$1v‘ _~\v:,'-..-.@ *_./V-.4;7l 14‘<._‘it

;r-= 5:|-A
1:4“I-»-‘H. \ '2}

\

‘ ,_ . r. .. . \ X H‘ . ,7 _,. - ‘ ‘~ V ‘I3;‘ ’.1__, . H- _ A‘ _\~ *}L._ ., we _‘. 1.
. . Q -‘\»..v.»1__A*\_-. '\_~- '-.‘H-,_»-1‘ -_~-,._;.:.”---~; '. ~-.- ‘r .,_ \~-~»~‘* f .12-. .t

\ '\

ta) Pengecas bateri

- ;,,- . , 1|-.1‘~__'
\ 4 _ 1., \ < kt. .1 ",4 c‘* ‘ . _ _,g:E.<_;~_**.

v-4 ,\ 1 u Q‘ QQ
F»
I

an/< ,4‘Zr. -»,a
,y

w
,

L

.-fr_I§-

,c''' )7,,.
I." z"

'I
a_-.1

;_,_‘.:, 4'4.
~’=Q.

my-. i Q . "1 -'.~_ "'~1 _ ,M~'_- K, ‘ \'.4,,¢‘ . ‘ , . -, Y st

g \ ‘V ‘ §.< ‘ " > _ .~ iev 5 l 0

~=.. . ‘~"‘ “~17 .~~f" -‘o " ".1:

Contoh penggunaan transforrneridaiam peralatan ‘(W -

Q 3. Bincangkan maklumat yang telah dikumpulkan.
4. Bentangkan hasil perbincangan den an men unakan ersembahan multi d"

_._ @;-rtwrv "-1- . ,
5:’ _‘..‘,I~_'_" ,‘ ‘Ea ' '_-,:~ :3 Y“ -_,: '1': '- ‘ck K‘ . ' q,‘ "as.‘I&_‘\\.'1:!‘~:'\ 5;

|- .. ‘ \ B 4 ‘ \ " 1 '< ~ ' ‘-r __ _ . 0- v '. .' *1, '_v.' \- _ ; \ -."'_ (Y K; ¢‘ ' in \ <M r ~ r- ~- *-~ -1,--_' “;.r.(.:.r‘r~_‘". >1:--.3-*1‘-"'..::r-5-.@ .-
11?‘ ' _- \ _&~ ‘ ‘~11 1 '»r . -. r. *1 _ . “ p- .' -.1" ,-. \_-J§..*".._, 1- ..‘k.:' ‘I" vr N" ‘ ‘ e Q ' 1‘ \ ‘Q ' ' '

'\_f

v. -- ‘ r.‘ _ ‘ .9.i
' Bah 0: liiektrik dan Ko|na|.g|wt;\n

' r¢"“*'.'\-J_'. Tn‘, ‘- ’ -‘.- ; 1'-9.‘
.\:*‘ '6‘ : ‘ fl $

.\

in ~'‘rd’ ~17]J 5

, _ » '5‘ _*.
"5' ‘wt '5r p. \ > ."u \ '.." '5, _ ~ '0 S‘,-7-» {'1 yi; _‘-Q‘. .'__f '_ ' g "\._:“\T?_>-\Ei;\2_ ' , gtlizg-‘f"~|‘?

- .__| _-J, _ ‘.~. .‘ - -. ' ..-“£4 .. ‘~ ‘T §' L -wt};

I F.'..='~~.:~.:~.;angI<an transformer dan fungsi transformer dalam penggunaan 1 "' r ',r
;‘E'5.‘..-33311 efextm at rumah ~ KMK

'4-1 I‘ ‘

0 AktivitiArahan penggunaan
‘. -3:an§<an Ei'\ii\'iIl ini secara berkumpulan. __ti‘§n___°|ogi____._
_. Gunakan peibagai sumber untuk mengumpulkan maklumat tentang

,. r ~ensormer dan fungsf transformer dalam penggunaan peralatan elektrik di rumah

an-nil--v

I "”T- , .(I
- @ ~

1
‘ \
'0

"\

. _ K0
\ . .,-- r
\\ - .~.-;,-'

(b) Pengecas telefon bimbit (c) Kotak kawalan
. komputer riba kelajuan kipas siling
C

g p TTI8 I8.

Penyelesaian Masalah Berkaitan Transformer dalam Kehidupan
Rajah 6.26 menunjukkan satu contoh peralatan elektrik di rumah, iaitu kotak kawalan kelajuan
kipas siling yang menggunakan transformer injak turun. Apakah rumus yang digunakan untuk

= menentukan bilangan lilitan dalam gegelung sekunder untuk menurunkan voltan input
240 V menjadi voltan 2 V hingga 10 V?

. / \\/' \
1, .

.\- ,_

tllfllll

Rajah 6.26 Kotak kawalan kelajuan kipas siling

\

2V

6V

‘ E21
KPM

._.a-T‘
1»./‘rf. . __}:\'~,,;-

1‘ ‘_ .
2‘ $5?

.
. - '\ #3
I, ‘ ‘Y -4

N 1.a,if,l»‘ "
. ivjr. LJ :

rl‘ K

\*_ ‘ _ 11'.
s¢é"».:\'

vf._'u
U

1

..'-._'
r' _.-,.._,- _‘* :¢i+'§._;

1 2 -.“‘l
1 - " " .1:;-'-(‘K - T
_.,‘

-5 --

-_,‘B‘_‘><'‘'‘ .V’-

‘#1Io?I-A'____fi§_$?E'.,y

-';>,'.:*‘,-:";'t.'.f!.1'£».:.sir+;.~+:r-34.>

Y ix A‘

¥\r
1.-,.

Q- .
.,__:11-
'.: 3'“-‘I-s

1 4-:
0

' .-’,I*"7'r¢-'\'"$1v‘ _~\v:,'-..-.@ *_./V-.4;7l 14‘<._‘it
Scanned by CamScanner

i-i—_ii

Rumus Penyelesaian . . _ _
N b h I ' k ada voltan sekunder adalah sama delngan lgszilltifiiflrggan hlltiin‘. . - fer e L - e u s 0
gCl.f:',8l2l111f:’»,Clvli‘|:1cFrlllpklda Tnilaniim lilitan s@8@1““g sekunder da am S rmel-_ Hubultg
knit mi boleh ditulis dalam rumus Yang benkut .............. .-

¢
1

I vs Ns

I
\
\ ~ - - . - - . - --

E52
KPM

f Xr1=fi

- . . - _ - . - . . . - - - - - - - - - - - --

vF2:1;2:":=:*a<:

dengan

240v@ Np:

_‘_’z=§sr v.) N.
240 _ 120
40 ' N."
1vs=12o><%)

20

Rajah 6.27 menunjukkan sebuah men
sebuah transformer.

1

:2o

______/'\_______

volta P_ g rimer

bilangan lilltan gegelllllg sekunderbilangan iitan gage

voltan inPut gegelung primer atau voltan primer
n out ut egelung sekunder atau voltan sekund

tol 40 V disambung ke bekalan kuasa 240 V me1a]ui

/‘”"’—'___—

Q_Q,09ll.%Q._

ll
€§,,, <59...
>i

Rajah 6.27

Berapakah bilangan gegelung sekunder, NS, supaya mentol dapat menyala dengan kecerahan
yang normal?

Penyelesaian
Mentol akan menyala dengan kecerahan yang normal sekiranya dibekalkan dengan voltan 40 V-
- Voltan output, Vs = 40 V
o Voltan input, VP = 240 V
- Bilangan lilitan gegelung primer, NP = 120

Bilangan lilitan gegelung sekunder, NS = 20

-~ ~.__
s

cl’

-.»-->---<1\---»-'-

1

‘J

\v.1

l
I

i

l

l

1

l

i-i—_ii

Rumus Penyelesaian . . _ _
N b h I ' k ada voltan sekunder adalah sama delngan lgszilltifiiflrggan hlltiin‘. . - fer e L - e u s 0
gCl.f:',8l2l111f:’»,Clvli‘|:1cFrlllpklda Tnilaniim lilitan s@8@1““g sekunder da am S rmel-_ Hubultg
knit mi boleh ditulis dalam rumus Yang benkut .............. .-

¢
1

I vs Ns

I
\
\ ~ - - . - - . - --

E52
KPM

f Xr1=fi

- . . - _ - . - . . . - - - - - - - - - - - --

vF2:1;2:":=:*a<:

dengan

240v@ Np:

_‘_’z=§sr v.) N.
240 _ 120
40 ' N."
1vs=12o><%)

20

Rajah 6.27 menunjukkan sebuah men
sebuah transformer.

1

:2o

______/'\_______

volta P_ g rimer

bilangan lilltan gegelllllg sekunderbilangan iitan gage

voltan inPut gegelung primer atau voltan primer
n out ut egelung sekunder atau voltan sekund

tol 40 V disambung ke bekalan kuasa 240 V me1a]ui

/‘”"’—'___—

Q_Q,09ll.%Q._

ll
€§,,, <59...
>i

Rajah 6.27

Berapakah bilangan gegelung sekunder, NS, supaya mentol dapat menyala dengan kecerahan
yang normal?

Penyelesaian
Mentol akan menyala dengan kecerahan yang normal sekiranya dibekalkan dengan voltan 40 V-
- Voltan output, Vs = 40 V
o Voltan input, VP = 240 V
- Bilangan lilitan gegelung primer, NP = 120

Bilangan lilitan gegelung sekunder, NS = 20

-~ ~.__
s

cl’

-.»-->---<1\---»-'-

1

‘J

\v.1

l
I

i

l

l

1

l
Scanned by CamScanner

PP"

:'

I .
I

if

.

n

w.

1

l Bali 6: I-Zloktrik clan Iieimngiu-tart

" it smear 6.2 '
' '—' '_~ r I _1~ I -r— ~t~ . r '

1 Apakah transformer?

2. Gariskan jawapan yang betul tentang transformer.
(a) Transformer hanya bcrfungsi menggunakan arus (torus/ulang-nlik).
(b) Dalam transformer injak turun, bilangan lilitan dalam gegelung primer adalah lebih

(besar/kecil) daripada bilangan lilitan dalam gegelung sekunder.
(c) Transformer injak (naik/turun) digunakan untuk mengubah 25 kV kepada 250 kv.
(d) Transformer injak (naik/turun) clipasang di dalam radio.

3, Nyatakan satu contoh emlat lP - an e ektrik di rumah yang menggunakan jenis transformer
yang berikut:
(a) Transformer injak naik
(b) Transformer injak turun

4. Rajah 1 (a) menunjukkan sebuah transformer di dalam pengecas telefon bimbit yang
disambung ke bekalan sesalur 240 V yang membekalkan voltan 5 V untuk mcngecas
sebuah telefon bimbit.

Transformer

Rajah I (a)

Rajah l (b) menunjukkan rajah litar bagi transformer di dalam pengecas telefon
bimbit tersebut

Z40 V Np NS = 10 5 V Telefon
bimbit

Rajah 1 (b)
(a) Hitung bilangan lilitan gegelung primer. ‘
(b) Adakah transformer di dalam pengecas telefon bimbit ini daripada jenis

transformer injak naik atau injak tunm? Terangkan jawapan anda. Q

LQQ
KPM

PP"

:'

I .
I

if

.

n

w.

1

l Bali 6: I-Zloktrik clan Iieimngiu-tart

" it smear 6.2 '
' '—' '_~ r I _1~ I -r— ~t~ . r '

1 Apakah transformer?

2. Gariskan jawapan yang betul tentang transformer.
(a) Transformer hanya bcrfungsi menggunakan arus (torus/ulang-nlik).
(b) Dalam transformer injak turun, bilangan lilitan dalam gegelung primer adalah lebih

(besar/kecil) daripada bilangan lilitan dalam gegelung sekunder.
(c) Transformer injak (naik/turun) digunakan untuk mengubah 25 kV kepada 250 kv.
(d) Transformer injak (naik/turun) clipasang di dalam radio.

3, Nyatakan satu contoh emlat lP - an e ektrik di rumah yang menggunakan jenis transformer
yang berikut:
(a) Transformer injak naik
(b) Transformer injak turun

4. Rajah 1 (a) menunjukkan sebuah transformer di dalam pengecas telefon bimbit yang
disambung ke bekalan sesalur 240 V yang membekalkan voltan 5 V untuk mcngecas
sebuah telefon bimbit.

Transformer

Rajah I (a)

Rajah l (b) menunjukkan rajah litar bagi transformer di dalam pengecas telefon
bimbit tersebut

Z40 V Np NS = 10 5 V Telefon
bimbit

Rajah 1 (b)
(a) Hitung bilangan lilitan gegelung primer. ‘
(b) Adakah transformer di dalam pengecas telefon bimbit ini daripada jenis

transformer injak naik atau injak tunm? Terangkan jawapan anda. Q

LQQ
KPM
Scanned by CamScanner

' &at, _> W .

‘l i

g ~.

1

Penghantaran dan Pengagihan Tenaga .:TI
Q ' '».».\~‘u. 4 ‘

_ \<

F""9si Komponen dalam Sistem Penghantaran dan Pengag||-(an
Tenaga Elektrik
S‘ - - . . -kzstem Pfiflghanta-ran -dan pengagthan tenaga elektrik yang menghubungkan stcsen jam (mm

ruma anda dtfunjukkan dalam Rajah 6.28.

P . 4 _ 777,7 V»T:T4 7 7-“T: V V TTAITT ‘V T7 T‘enjana or stesen jana kuasa Arus ulang-aiik dan stesen jana kuasa liil komudtrinttyn
lazmmya me"9ha5'"<r"t" arus diahrkan masi_ti<. ko dalam stesen transformer injak nark (B
Ula"9‘al'k dengan voltan 11 kv -~ I Di Slfll, voltan arus ll|1ti1(,l‘3ltl\' rtinaikkan kc 132 kv 2?‘) RV ate’) if
atau 25 kv. t 500 kv dengan tncnggunakan transformer |n|ak naik. I

I32 RV!
'1 k\’/ zrs ttw '
Z5 liv 500 kv ‘Q

. .1
____ saw i

~__ l

ll 240 V 415 V 4|; V

._,_

ii‘

\lf

Romain “jam Hwpnfl
PETUNJUK: - Rangkaian Grid Na8i0"9l
A — Stesen jana kuasa - Lapangan suis
Bn - Stesen transformer injak naik — Pencawang masuhmfna
B, — Stesen transformer injak turun - Pencawang bah39'a"k[T1__iT1UO

' &at, _> W .

‘l i

g ~.

1

Penghantaran dan Pengagihan Tenaga .:TI
Q ' '».».\~‘u. 4 ‘

_ \<

F""9si Komponen dalam Sistem Penghantaran dan Pengag||-(an
Tenaga Elektrik
S‘ - - . . -kzstem Pfiflghanta-ran -dan pengagthan tenaga elektrik yang menghubungkan stcsen jam (mm

ruma anda dtfunjukkan dalam Rajah 6.28.

P . 4 _ 777,7 V»T:T4 7 7-“T: V V TTAITT ‘V T7 T‘enjana or stesen jana kuasa Arus ulang-aiik dan stesen jana kuasa liil komudtrinttyn
lazmmya me"9ha5'"<r"t" arus diahrkan masi_ti<. ko dalam stesen transformer injak nark (B
Ula"9‘al'k dengan voltan 11 kv -~ I Di Slfll, voltan arus ll|1ti1(,l‘3ltl\' rtinaikkan kc 132 kv 2?‘) RV ate’) if
atau 25 kv. t 500 kv dengan tncnggunakan transformer |n|ak naik. I

I32 RV!
'1 k\’/ zrs ttw '
Z5 liv 500 kv ‘Q

. .1
____ saw i

~__ l

ll 240 V 415 V 4|; V

._,_

ii‘

\lf

Romain “jam Hwpnfl
PETUNJUK: - Rangkaian Grid Na8i0"9l
A — Stesen jana kuasa - Lapangan suis
Bn - Stesen transformer injak naik — Pencawang masuhmfna
B, — Stesen transformer injak turun - Pencawang bah39'a"k[T1__iT1UO
Scanned by CamScanner

i
l

(

l

|1

i
|r

|)engl'|1lfllilI'l]Il melalui
jarak jauh

II t .

iI""'l'i"~;; .
C '$< -

Kb1.:.:Q:O. YYWI

f'7' "
fiat if

. . .___.-.-...-..u_.-_ H.l.kmkd“"K“'“*\i:Iwln|1T
' V trmqnit voltan tinggi itu ken gr ~ . . T W*w "-r H U|_mt; .l||l\1 _ ' . . Wu mnnya tiialrikaii nielnitn s'itu um: at . , _ _

l Mt; tiiktlli-Ill snirttgzti Rangkaian Grid Nasional (C) 80Dert| tiztla . ‘ . J man ktlljml Wnghnmdmn‘ g/(ll . l )In _(|aml)nr foto tit haw. _

.17
_>

'p§or

-,.

J KdhgllicltglllllllilldliLlI'U5Ul1lI'l)!,-Ellll( pada 500 kV Kahcl en h'intaran ar . la ».t|tk ' - °p g t Us u ng pada ]3_ k\’ tii
I *huh R tva Utam 9 lat

33 kV

33 l(V

Kawasan industri berat

llkV

Kawasan industri ringan

u

tli scp.injang .t ti‘ ' t -. 1: ' an. stescn jana kuasa Tanjung Kling, r\lelaikn.

. j _-»_t

.. I. Q
' A

lapangan suis (D) di pencawang masuk utama (E‘).
Lapangan suis ini memboiehkan tenaga elektrik dihantar

_ Lapangan suis ini juga digunakan untuk membolehkan
stesen jana kuasa dan grid yang tertentu ditutup untuk
kerja penyelenggaraan tanpa memotong bekalan elektrik.v\

g
--.

' I

H _-____, ___,.- _
Di penghujung grid ini. arus ulang-aiik mengalir ke

" ke pencawang bahagian (E2) apabila diperlukan.

kepada para pengguna.

Ii‘

Pencawang masuk utama Lapangan suis

DI pencawang masuk utama (E ) dan pencawang
bahagian (E2), arus ulang-alik dialirkan melalui satu siri
transformer injak turun (B') dalam stesen transformer
injak turun. Voltan bagi arus ulang-alik ini diturunkan
secara beransur-ansur kepada nilai voltan yang berlainan
untuk dibekalkan kepada para pengguna mengikut
keperluan mereka. Oontohnyaz
~ kawasan industri berat pada 33 kV
Q kawasan industri ringan pada 11 kV
~ kawasan pejabat. perniagaan dan perumahan pada

240 V

KPM

__ .,_

i
l

(

l

|1

i
|r

|)engl'|1lfllilI'l]Il melalui
jarak jauh

II t .

iI""'l'i"~;; .
C '$< -

Kb1.:.:Q:O. YYWI

f'7' "
fiat if

. . .___.-.-...-..u_.-_ H.l.kmkd“"K“'“*\i:Iwln|1T
' V trmqnit voltan tinggi itu ken gr ~ . . T W*w "-r H U|_mt; .l||l\1 _ ' . . Wu mnnya tiialrikaii nielnitn s'itu um: at . , _ _

l Mt; tiiktlli-Ill snirttgzti Rangkaian Grid Nasional (C) 80Dert| tiztla . ‘ . J man ktlljml Wnghnmdmn‘ g/(ll . l )In _(|aml)nr foto tit haw. _

.17
_>

'p§or

-,.

J KdhgllicltglllllllilldliLlI'U5Ul1lI'l)!,-Ellll( pada 500 kV Kahcl en h'intaran ar . la ».t|tk ' - °p g t Us u ng pada ]3_ k\’ tii
I *huh R tva Utam 9 lat

33 kV

33 l(V

Kawasan industri berat

llkV

Kawasan industri ringan

u

tli scp.injang .t ti‘ ' t -. 1: ' an. stescn jana kuasa Tanjung Kling, r\lelaikn.

. j _-»_t

.. I. Q
' A

lapangan suis (D) di pencawang masuk utama (E‘).
Lapangan suis ini memboiehkan tenaga elektrik dihantar

_ Lapangan suis ini juga digunakan untuk membolehkan
stesen jana kuasa dan grid yang tertentu ditutup untuk
kerja penyelenggaraan tanpa memotong bekalan elektrik.v\

g
--.

' I

H _-____, ___,.- _
Di penghujung grid ini. arus ulang-aiik mengalir ke

" ke pencawang bahagian (E2) apabila diperlukan.

kepada para pengguna.

Ii‘

Pencawang masuk utama Lapangan suis

DI pencawang masuk utama (E ) dan pencawang
bahagian (E2), arus ulang-alik dialirkan melalui satu siri
transformer injak turun (B') dalam stesen transformer
injak turun. Voltan bagi arus ulang-alik ini diturunkan
secara beransur-ansur kepada nilai voltan yang berlainan
untuk dibekalkan kepada para pengguna mengikut
keperluan mereka. Oontohnyaz
~ kawasan industri berat pada 33 kV
Q kawasan industri ringan pada 11 kV
~ kawasan pejabat. perniagaan dan perumahan pada

240 V

KPM

__ .,_
Scanned by CamScanner

'__ E

-" Kesan pada Kediaman yang Lokasinya Berhampifa" “"93" pilon Rmgkaian
Grid Nasional hantaran pada pil()

' ' 1- ' > 1 1 1 1' 7' ' I’ f nArus ulan), alik di.n1,£\n voltan )anb tinggi dl3lli'l\21fl ngeltgugdedan elektmmagnet yang
R' kt“; C '(l N<' . .* ' G ibarfoto . - A .ang 11 in Jrl ’lSlOI1"il§£Pt't'll dalam an _ id n dapat dlkesan dl kawasan

, 4 .- ,_, - 1 a _kuat dihasilkan oleh arus ulang alik pada voltankyang xiii!“ elektmmagnet im dengan
berhampiran dengan pilon tersebut. Perhatikan esan _ k df k ?
menggunakan kompas. Apakah yang terjadi kepada kedudukan Pemmlu Pa ‘I OmpaS'

a@/shku
Layari laman sesawang yang beflkut
hflpsj//WWW. tnb. com. my/

- nnps,-//www.sesb.com.my/
htfp://WWW. sarawakenergy. com. my/
Apakah kemudahan yang diberikan

U oleh Tenaga Nasional Berhad
(TNB), Sabah Electricity Sdn_ BM
(SESB) dan Sarawak Energy

1.; Berhad (Sarawak Energy) kepada
l - pengguna elektrik di Malaysia?

5;‘-

\Q\
Gambarfoto 6.10 Kabel penghantaran
pada pilon Rangkaian Grid Nasional

Mari kita jalankan Aktiviti 6.7 untuk membincangkan isu kesan pada kediaman yang
lokasinya berhampiran dengan pilon Rangkaian Grid Nasional.

' LL 4 Q’ .r~ '§> at.-
Membincangkan ISU kesan pada kediaman yang lokasinya berhampiran
dengan pilon Rangkaian Grid Nasional ° KMK» KBMM° Aktiviti

Afahafi perbincangan
1. Jalankan aktiviti ini secara berkumpulan.
2. Kumpulkan maklumat yang berkaitan dengan g so . .

isu kesan pada kediaman yang lokasinya <_-_-_>-//’:;‘g
berhampiran dengan pilon Rangkaian Grid E ""_’_.'/
Nasional seperti yang berikut:
(a) Kekuatan medan elektromagnet berhampiran » -— f

dengan pilon Rangkaian Grid Nasional.
(b) lsu kesan medan elektromagnet terhadap

kesihatan manusia yang dipercayai dan
disahkan oleh pakar perubatan terkini.

(c) Cara penyelesaian isu kesan medan Gambarfom 6_1 1 Kediaman yang
elektromagnetterhadap kawasan kediaman lokasinya bemamp,-mu dengan P,-)0"
yang berhampiran dengan pilon Rangkaian Rangkaian G"-d Nan-may
Grid Nasional.

3. Kongsikan hasil perbincangan kumpulan anda di dalam kelas.

'__ E

-" Kesan pada Kediaman yang Lokasinya Berhampifa" “"93" pilon Rmgkaian
Grid Nasional hantaran pada pil()

' ' 1- ' > 1 1 1 1' 7' ' I’ f nArus ulan), alik di.n1,£\n voltan )anb tinggi dl3lli'l\21fl ngeltgugdedan elektmmagnet yang
R' kt“; C '(l N<' . .* ' G ibarfoto . - A .ang 11 in Jrl ’lSlOI1"il§£Pt't'll dalam an _ id n dapat dlkesan dl kawasan

, 4 .- ,_, - 1 a _kuat dihasilkan oleh arus ulang alik pada voltankyang xiii!“ elektmmagnet im dengan
berhampiran dengan pilon tersebut. Perhatikan esan _ k df k ?
menggunakan kompas. Apakah yang terjadi kepada kedudukan Pemmlu Pa ‘I OmpaS'

a@/shku
Layari laman sesawang yang beflkut
hflpsj//WWW. tnb. com. my/

- nnps,-//www.sesb.com.my/
htfp://WWW. sarawakenergy. com. my/
Apakah kemudahan yang diberikan

U oleh Tenaga Nasional Berhad
(TNB), Sabah Electricity Sdn_ BM
(SESB) dan Sarawak Energy

1.; Berhad (Sarawak Energy) kepada
l - pengguna elektrik di Malaysia?

5;‘-

\Q\
Gambarfoto 6.10 Kabel penghantaran
pada pilon Rangkaian Grid Nasional

Mari kita jalankan Aktiviti 6.7 untuk membincangkan isu kesan pada kediaman yang
lokasinya berhampiran dengan pilon Rangkaian Grid Nasional.

' LL 4 Q’ .r~ '§> at.-
Membincangkan ISU kesan pada kediaman yang lokasinya berhampiran
dengan pilon Rangkaian Grid Nasional ° KMK» KBMM° Aktiviti

Afahafi perbincangan
1. Jalankan aktiviti ini secara berkumpulan.
2. Kumpulkan maklumat yang berkaitan dengan g so . .

isu kesan pada kediaman yang lokasinya <_-_-_>-//’:;‘g
berhampiran dengan pilon Rangkaian Grid E ""_’_.'/
Nasional seperti yang berikut:
(a) Kekuatan medan elektromagnet berhampiran » -— f

dengan pilon Rangkaian Grid Nasional.
(b) lsu kesan medan elektromagnet terhadap

kesihatan manusia yang dipercayai dan
disahkan oleh pakar perubatan terkini.

(c) Cara penyelesaian isu kesan medan Gambarfom 6_1 1 Kediaman yang
elektromagnetterhadap kawasan kediaman lokasinya bemamp,-mu dengan P,-)0"
yang berhampiran dengan pilon Rangkaian Rangkaian G"-d Nan-may
Grid Nasional.

3. Kongsikan hasil perbincangan kumpulan anda di dalam kelas.
Scanned by CamScanner

,,.__
5&3 :3-. E1: L-.11 3: 5.; :- ix: .1;': 5 1.1 .2

Sistem Pendawaian E|6ktri ' .k d‘ Mam“ £9’ CABARANSistem pendawaian elektr.. . 1k d‘ . _ _dua )€fllS yang berbeza, iaitu ll)3::]aY$If! terdm daripada

“T” tynggal) dan Pmdawaian ti awalan sat“ fasa (ataudltunlukkan dalam Rajah 6 29 dagagaasa sePerti yang' I1 . O.

Fasa 1
———O

"5

_r"'v»—__

I v

--,._

. .__t_ ___ —%_.-,__________’_

1‘

»<- >3

MINDA 4‘
V Tenaga Nasional Berhad (TNB)

mencadangkan kepada pengguna
pendawaian satu fasa yang
menggunakan lebih daripada
10 kW atau 50 A supaya
bertukar kepada pendawaian
tiga fasa. Banding dan bezakan
kepentingan pendawaian
satu fasa dan tiga fasa dalam
penggunaan tenaga elektrik.
Adakah keluarga anda menerima
cadangan TNB ini? Berikan
alasan anda. 4

l~

‘<

- Salu 'taran
. Laman Web QI

“W dal;
1i¢~;1l“»'*; - ' J-F0

Rajah 6.29 Pendawaian satufasa

F353 1 Fasa 2 pasa 3

I ;
IP P Pl

* "o'o'6
I
I4
| Satu kilaran 1

|

"U "5 ‘U

;l!¢]¢lmsoP¢¢»}1aw¢i¢nag¢fm . . ,

Q Pflldawanan satu fasa hanyasesuai dan cukup stab“ ..._-.- 1 1
n - A

Cara mengenal pasti jenis
pendawaian elektrik

http:///inks. and/1 7. com/BT_
Sains_ 1 87

~‘%f%

,,.__
5&3 :3-. E1: L-.11 3: 5.; :- ix: .1;': 5 1.1 .2

Sistem Pendawaian E|6ktri ' .k d‘ Mam“ £9’ CABARANSistem pendawaian elektr.. . 1k d‘ . _ _dua )€fllS yang berbeza, iaitu ll)3::]aY$If! terdm daripada

“T” tynggal) dan Pmdawaian ti awalan sat“ fasa (ataudltunlukkan dalam Rajah 6 29 dagagaasa sePerti yang' I1 . O.

Fasa 1
———O

"5

_r"'v»—__

I v

--,._

. .__t_ ___ —%_.-,__________’_

1‘

»<- >3

MINDA 4‘
V Tenaga Nasional Berhad (TNB)

mencadangkan kepada pengguna
pendawaian satu fasa yang
menggunakan lebih daripada
10 kW atau 50 A supaya
bertukar kepada pendawaian
tiga fasa. Banding dan bezakan
kepentingan pendawaian
satu fasa dan tiga fasa dalam
penggunaan tenaga elektrik.
Adakah keluarga anda menerima
cadangan TNB ini? Berikan
alasan anda. 4

l~

‘<

- Salu 'taran
. Laman Web QI

“W dal;
1i¢~;1l“»'*; - ' J-F0

Rajah 6.29 Pendawaian satufasa

F353 1 Fasa 2 pasa 3

I ;
IP P Pl

* "o'o'6
I
I4
| Satu kilaran 1

|

"U "5 ‘U

;l!¢]¢lmsoP¢¢»}1aw¢i¢nag¢fm . . ,

Q Pflldawanan satu fasa hanyasesuai dan cukup stab“ ..._-.- 1 1
n - A

Cara mengenal pasti jenis
pendawaian elektrik

http:///inks. and/1 7. com/BT_
Sains_ 1 87

~‘%f%
Scanned by CamScanner

Pembekalan Tenaga Elektrik dan Sistem Pendawaian Elektrik 4
di Rumah

»=,  i
~51. ,

Rajah 6.31 menunjukkan satu contoh pembekalan tenaga elektrik dan sistem pendawajan
elektrik di rumah.

Wayar elekirik dan kabel utama yang iwwww-“m“_fi_:p
disambungkan ke rumah terdiri daripada: DQWI" ZD*“"‘“

J ~ dawai hidup pada 240 V " ileum] -
; ' dawai neutral pada O V I ._

Kotak fius utama dengan
satu fius utama ""-n_ ...._.... .1 ._."...

. L.‘ ’ y__‘J_.. .~..
_..~.____...___.-;-
1 , .--_.»

L“,W

~

II1
?'l

hidup

0 I ,

1 Meter elektrik A L“
‘ ' Menyukat jumlah unit tenaga 7----1
.A elektrik yang digunakan ’

,_; Suis utama

,4 .- ‘ 1 Circuit Breaker)Unit pengguna . . .E dan kotak fius ~ Memutuskan litar apabila arus
1*’ w berlebihan mengalir melaluinya I

/I-‘\I'ID1~'IiI'I_;22B,:_‘f.“_i\IJ\1;_‘-‘:1;_wv--;¢—g-Z1"-\ 4 -.
I

PETUNJUK:
i Dawaihidup
—-— Dawai neutral
—-— Dawaiburni

:1; 1.

%%

~i

U: 19'

?' _,__ Pemuiuslitar ELCEi)(Earih Leakage E

Pemutus litar MCB
(Miniature Circuit Breaker)
~ Mengasingkan litar akhir ke

bahagian lain peralatan elektrik

1_ I K

'H"‘i-3'" ‘* '-iv» /-_.
4

.-$1‘_\

i‘: 4.

_|"v~"\.|‘

n _ qk

Gambarfoto 6.12 Pembumian dawai bumi

,_

5:

~ Mengawal jumlah arus yang . .
mengalir melalui Iilardi dalam rumah ‘ ‘i

|||i iU
Dawai bumi

Litar pemanas

r alat
pendlngln hawa

4

Pembekalan Tenaga Elektrik dan Sistem Pendawaian Elektrik 4
di Rumah

»=,  i
~51. ,

Rajah 6.31 menunjukkan satu contoh pembekalan tenaga elektrik dan sistem pendawajan
elektrik di rumah.

Wayar elekirik dan kabel utama yang iwwww-“m“_fi_:p
disambungkan ke rumah terdiri daripada: DQWI" ZD*“"‘“

J ~ dawai hidup pada 240 V " ileum] -
; ' dawai neutral pada O V I ._

Kotak fius utama dengan
satu fius utama ""-n_ ...._.... .1 ._."...

. L.‘ ’ y__‘J_.. .~..
_..~.____...___.-;-
1 , .--_.»

L“,W

~

II1
?'l

hidup

0 I ,

1 Meter elektrik A L“
‘ ' Menyukat jumlah unit tenaga 7----1
.A elektrik yang digunakan ’

,_; Suis utama

,4 .- ‘ 1 Circuit Breaker)Unit pengguna . . .E dan kotak fius ~ Memutuskan litar apabila arus
1*’ w berlebihan mengalir melaluinya I

/I-‘\I'ID1~'IiI'I_;22B,:_‘f.“_i\IJ\1;_‘-‘:1;_wv--;¢—g-Z1"-\ 4 -.
I

PETUNJUK:
i Dawaihidup
—-— Dawai neutral
—-— Dawaiburni

:1; 1.

%%

~i

U: 19'

?' _,__ Pemuiuslitar ELCEi)(Earih Leakage E

Pemutus litar MCB
(Miniature Circuit Breaker)
~ Mengasingkan litar akhir ke

bahagian lain peralatan elektrik

1_ I K

'H"‘i-3'" ‘* '-iv» /-_.
4

.-$1‘_\

i‘: 4.

_|"v~"\.|‘

n _ qk

Gambarfoto 6.12 Pembumian dawai bumi

,_

5:

~ Mengawal jumlah arus yang . .
mengalir melalui Iilardi dalam rumah ‘ ‘i

|||i iU
Dawai bumi

Litar pemanas

r alat
pendlngln hawa

4
Scanned by CamScanner

,. ..’.?&. ---

’ ~..-

___/

""\,__@
Suis dua hala

Z Bab 6: Elektrik dan Kemagnetan

-.’s4l'-‘PLa-'.'x4'~—-'- ‘=1. ~~= , - ~ wgzr-_r.w'._x1!r—1rn*-d-;,‘_»

5" Litar pencahayaan terdiri ‘~
5 daripada dawai hidup dan
1 dawai neutral.

.J

l__'_

'\ I

i

_I
MW! 6.31 C r h - .E 9" 0 pembekalan elektrik dan sxstem pendawaian elektrik di rumah

[Q89 H

‘ > Lilar pencahayaan r,<......,...-,¢_‘.,.,.-_A..._-

Litar kuasa terdiri daripada
5 dawai hidup, dawai neutral
I dan dawai bumi.
\ W 7 7 Q7.

—- Soket

1" H;

' —-—: 1

Ii}
;'~5;i§{»_;3§=‘l-1 Soket
i;’l'_;.£§= =

,,._
KPM

,. ..’.?&. ---

’ ~..-

___/

""\,__@
Suis dua hala

Z Bab 6: Elektrik dan Kemagnetan

-.’s4l'-‘PLa-'.'x4'~—-'- ‘=1. ~~= , - ~ wgzr-_r.w'._x1!r—1rn*-d-;,‘_»

5" Litar pencahayaan terdiri ‘~
5 daripada dawai hidup dan
1 dawai neutral.

.J

l__'_

'\ I

i

_I
MW! 6.31 C r h - .E 9" 0 pembekalan elektrik dan sxstem pendawaian elektrik di rumah

[Q89 H

‘ > Lilar pencahayaan r,<......,...-,¢_‘.,.,.-_A..._-

Litar kuasa terdiri daripada
5 dawai hidup, dawai neutral
I dan dawai bumi.
\ W 7 7 Q7.

—- Soket

1" H;

' —-—: 1

Ii}
;'~5;i§{»_;3§=‘l-1 Soket
i;’l'_;.£§= =

,,._
KPM
Scanned by CamScanner

‘i—_?ir _'

‘ Palam .3-pin danAP_alan_1v 2#pln '
l Banding dan hc'/,ak;1|1 slruklur binaun palam 3~pil1 1111" l»’1‘l"'“ 2'Pi" “Pam Yang ditunjukkan

dalam Garnbar foto 6.13.

_.-an v-- '
V \"' ‘ .<1 l -,

ll ,,-"""’-\ . - ;_ .

1?, _.
’¢l>~>')5-

L l

-\ V“ V‘ V.r1","-3“ :‘ ‘jg
ff?Qiii\, , - __ v_ ,

®__ A 7 /,~ . _ _

-. l‘ ~¢ ' \

K.
I

liung Kong ' é’ ]n<lia ' Amerika Ulara iepun } -

Gambarfolo 6.13 Palam 3-Pin dar1PaIam 3-Pi" Yang digunakan di negam yang berbeza H

Palam 3-pin dan palam 2-pin yang digunakan di negara kita adalah seperti yang diterangkan
dalam ladual 6.2.

Iadual 6.2 Palam 3-pin dan palam 2-pin dalam sistem pendawaian di rumah

pa|am 3_pin Palam 2-pin r
*1Peralatan elektrik seperti cerek elektrik dan Peralatan elektrik seperti pengering rambul dan

seterika memperoleh tenaga elektrik daripada berus gigi elektrik mernperoleh tenaga elektrik
soket pada dinding melalui palam 3-pin. daripada soket pada dlndlng melalui palam 2-pin_ V

‘._ ._ >v~_I _.__:,_/__“_gHmy _"“1 -4
I I

l

,-_\_

4 ‘.

Dawai hidup, dawai neutral dan dawai bumi yang dipasang pada palam 2-pin dan palam 3-pin
semestinya mengikut kod warna antarabangsa dalam pendawaian seperti yang ditunjukkan dalam
Rajah 6.32 untuk menjamin keselamatan penggunaan elektrik.

-

Dawai bumi (belang i V I H H 4'
kuning dan hijau) 1 E I /" ‘ V ,

fi Fius i Q K i ’ '
Dawaiineutral g _
(biru) " Dawai hidup A f , . .~ < g. (perang) . A   »Ii/e/‘l 4 :-._;_§'e-@12--4.

i 1’
bf,

I~'\1.1".,,¢¢,_-;.-v}¢,;.,_~-
‘_1|»

‘A/
.e

i-> ' - ' H.,» .~ _l_.;>;\H

. 5 (H4 _ -,. _‘,_i. ,_ V ..~_ v
~ ' . -i‘ . v ', ‘v._ .__. It — . -' E“. ;_-,,v

r e r Rajah 6.32 Kod warna antarabangsa dalam pendawaian‘

I-[£21b__ _,
KPM

L

‘i—_?ir _'

‘ Palam .3-pin danAP_alan_1v 2#pln '
l Banding dan hc'/,ak;1|1 slruklur binaun palam 3~pil1 1111" l»’1‘l"'“ 2'Pi" “Pam Yang ditunjukkan

dalam Garnbar foto 6.13.

_.-an v-- '
V \"' ‘ .<1 l -,

ll ,,-"""’-\ . - ;_ .

1?, _.
’¢l>~>')5-

L l

-\ V“ V‘ V.r1","-3“ :‘ ‘jg
ff?Qiii\, , - __ v_ ,

®__ A 7 /,~ . _ _

-. l‘ ~¢ ' \

K.
I

liung Kong ' é’ ]n<lia ' Amerika Ulara iepun } -

Gambarfolo 6.13 Palam 3-Pin dar1PaIam 3-Pi" Yang digunakan di negam yang berbeza H

Palam 3-pin dan palam 2-pin yang digunakan di negara kita adalah seperti yang diterangkan
dalam ladual 6.2.

Iadual 6.2 Palam 3-pin dan palam 2-pin dalam sistem pendawaian di rumah

pa|am 3_pin Palam 2-pin r
*1Peralatan elektrik seperti cerek elektrik dan Peralatan elektrik seperti pengering rambul dan

seterika memperoleh tenaga elektrik daripada berus gigi elektrik mernperoleh tenaga elektrik
soket pada dinding melalui palam 3-pin. daripada soket pada dlndlng melalui palam 2-pin_ V

‘._ ._ >v~_I _.__:,_/__“_gHmy _"“1 -4
I I

l

,-_\_

4 ‘.

Dawai hidup, dawai neutral dan dawai bumi yang dipasang pada palam 2-pin dan palam 3-pin
semestinya mengikut kod warna antarabangsa dalam pendawaian seperti yang ditunjukkan dalam
Rajah 6.32 untuk menjamin keselamatan penggunaan elektrik.

-

Dawai bumi (belang i V I H H 4'
kuning dan hijau) 1 E I /" ‘ V ,

fi Fius i Q K i ’ '
Dawaiineutral g _
(biru) " Dawai hidup A f , . .~ < g. (perang) . A   »Ii/e/‘l 4 :-._;_§'e-@12--4.

i 1’
bf,

I~'\1.1".,,¢¢,_-;.-v}¢,;.,_~-
‘_1|»

‘A/
.e

i-> ' - ' H.,» .~ _l_.;>;\H

. 5 (H4 _ -,. _‘,_i. ,_ V ..~_ v
~ ' . -i‘ . v ', ‘v._ .__. It — . -' E“. ;_-,,v

r e r Rajah 6.32 Kod warna antarabangsa dalam pendawaian‘

I-[£21b__ _,
KPM

L
Scanned by CamScanner

'..
iy. _

‘ \ Bah -1:1: Eilelmrn; lrlzir 11:: mz:gm»';zl_-:-1 .

lam sistcm pendawaian di rumah d
ditunjukkan dalam (lumbar F010 6.14.

.,i{\i\
4,.‘-

iv
1-

l

(a) Suis I

.

_. , __ .' - <1 ¥.
‘F: "I" .-

Breaker (MCB)

. v

t‘ .

-,..L..'4_-_-- .. . ' ~ l - ‘ ' -- ‘ ' - ~. \,q'.':. v__---*‘.w~_- _--;~ !,\_ -wNi "l u '5 3 . '- ’>-~-=~. ~ l - *1=..*‘:‘¢;:-'1" i ‘ ~ '“~.";.;‘,i i .‘ at *2J - .' ._<4_:_:I|§" "'.i2:l,n l
I Q I ll ° > "H ‘ ‘:4 -' \l I

Q I  ,~

1‘ Il l ;I
\ " .- -V " .»'.'l‘ ..-., “ , - ~. “I ;-"_-C'.--:-. - » . it--...

» ‘ . . 1| ;' . . <"'.'_ I‘ ~.. .~ >‘_I .--v

,‘ _ I

.' " ~ ,

\4

1
4 I 1

\\ \\1, 1 .
~ '1

Gambarfoto 6.14 Komponen keselamatan dalam sistem pendawaian di rumah

Fius Diisi dengan nitrogen
'- atau butiran kuarza
if. Struktur Fius

4 Fius seperti yang ditunjukkan dalam penuwp
_. Rajah 6.33 merupakan seutas wayar sesentuhlogam
T halus yang pendek, mudah menjadi \

g__,, panas dan melebur apabila arus
Q1‘ Yang mengalir melaluinya lebih

-besar daripada nilai fius tersebut.

kan terputus

N1la1 fius

Wayar fius

Z

Z

\ >

melebur, bekalan arus elektrik P°Y$¢|i11
a

' Rajah 6.33 Strukturfius

: " |(omP°"°" Keselamatan dalam Sistem Pendawaian di ‘Rumah
ll ‘ > lfir apat beberapa komponen keselamatan seperti yang

._¢ -;'",- "7?-"i. _ >,. I

5.‘-.' .-\'~,"\_,.\ y. _- \~___. 1-‘;»j;.1;':r _T_1_§'f‘ .»;,j;l;~=
_~._>~< -ij, V1,!» ;

; ‘- .'.~.'—'_.' ,A ,.-

' V "’_L¢-' ..l.;f 2
' Ft_l\_ Q. V: ," -,v_.-*

I

Z

' r ~ ~- '- -‘L. . _._, .-..-, _,,_; l:=.7___r;
-‘_ ,,., .- -1 5

- " ‘:.=:

(b) Fjus 3 A, 5 A, 10 A (c) Earth Leakage Circuit
dan 13 A Breaker (ELCB)

.» ¢4 /1 1
1 .4

\’~\4 \\‘\.‘\\\\M‘ \\
\\ W \\\4

(d) Miniature Circuit (6) Dawai bumi (Y) Pengalir kilat

Sekiranya wayar pada fius itu _ _ Sarnngkacaatau

"firmI-Q2

lagers iI" r-="=\
Y

l

1

l

'..
iy. _

‘ \ Bah -1:1: Eilelmrn; lrlzir 11:: mz:gm»';zl_-:-1 .

lam sistcm pendawaian di rumah d
ditunjukkan dalam (lumbar F010 6.14.

.,i{\i\
4,.‘-

iv
1-

l

(a) Suis I

.

_. , __ .' - <1 ¥.
‘F: "I" .-

Breaker (MCB)

. v

t‘ .

-,..L..'4_-_-- .. . ' ~ l - ‘ ' -- ‘ ' - ~. \,q'.':. v__---*‘.w~_- _--;~ !,\_ -wNi "l u '5 3 . '- ’>-~-=~. ~ l - *1=..*‘:‘¢;:-'1" i ‘ ~ '“~.";.;‘,i i .‘ at *2J - .' ._<4_:_:I|§" "'.i2:l,n l
I Q I ll ° > "H ‘ ‘:4 -' \l I

Q I  ,~

1‘ Il l ;I
\ " .- -V " .»'.'l‘ ..-., “ , - ~. “I ;-"_-C'.--:-. - » . it--...

» ‘ . . 1| ;' . . <"'.'_ I‘ ~.. .~ >‘_I .--v

,‘ _ I

.' " ~ ,

\4

1
4 I 1

\\ \\1, 1 .
~ '1

Gambarfoto 6.14 Komponen keselamatan dalam sistem pendawaian di rumah

Fius Diisi dengan nitrogen
'- atau butiran kuarza
if. Struktur Fius

4 Fius seperti yang ditunjukkan dalam penuwp
_. Rajah 6.33 merupakan seutas wayar sesentuhlogam
T halus yang pendek, mudah menjadi \

g__,, panas dan melebur apabila arus
Q1‘ Yang mengalir melaluinya lebih

-besar daripada nilai fius tersebut.

kan terputus

N1la1 fius

Wayar fius

Z

Z

\ >

melebur, bekalan arus elektrik P°Y$¢|i11
a

' Rajah 6.33 Strukturfius

: " |(omP°"°" Keselamatan dalam Sistem Pendawaian di ‘Rumah
ll ‘ > lfir apat beberapa komponen keselamatan seperti yang

._¢ -;'",- "7?-"i. _ >,. I

5.‘-.' .-\'~,"\_,.\ y. _- \~___. 1-‘;»j;.1;':r _T_1_§'f‘ .»;,j;l;~=
_~._>~< -ij, V1,!» ;

; ‘- .'.~.'—'_.' ,A ,.-

' V "’_L¢-' ..l.;f 2
' Ft_l\_ Q. V: ," -,v_.-*

I

Z

' r ~ ~- '- -‘L. . _._, .-..-, _,,_; l:=.7___r;
-‘_ ,,., .- -1 5

- " ‘:.=:

(b) Fjus 3 A, 5 A, 10 A (c) Earth Leakage Circuit
dan 13 A Breaker (ELCB)

.» ¢4 /1 1
1 .4

\’~\4 \\‘\.‘\\\\M‘ \\
\\ W \\\4

(d) Miniature Circuit (6) Dawai bumi (Y) Pengalir kilat

Sekiranya wayar pada fius itu _ _ Sarnngkacaatau

"firmI-Q2

lagers iI" r-="=\
Y

l

1

l
Scanned by CamScanner

Fius Kartrij dan Pius Wayar Boleh Ganti
1

Dua jenis fius yang lazim digunakan ialah fius kartrij dan fius wayar boleh ganti (fius ya“
dipasang dengan seutas wayar fius) seperti yang ditunjukkan dalam Rajah 6.34. g

Sarung kaca Penulup logam

(a) Fius kartrij
Rajah 6.34 Dua jenis fius

9,

Semua fius termasuklah fius katrij dan fius wayar boleh ganti
berfungsi sebagai alat keselamatan elektrik dalam litar atau
peralatan elektrik untuk melindungi wayar dan peralatan ini
daripada sebarang aliran arus yang berlebihan.

Penentuan Nilai Fius
Nilai fius ialah nilai maksimum arus yang dapat mengalir
melalui fius tanpa menyebabkan wayar fiusnya melebur.
Contohnya, wayar fius 5 A membenarkan arus maksimum 5 A
untuk mengalir melaluinya. Beberapa nilai fius yang lazim ialah
1A,2A,3A,SA,lOA,l3A,l5AClan3OA.

Pemilihan nilai fius bergantung pada nilai arus
maksimum yang mengalir melalui satu litar atau peralatan
elektrik. Pius yang bakal digunakan sepatutnya mempunyai
nilai yang lebih tinggi sedikit daripada arus maksimum yang
mengalir melalui suatu litar atau peralatan elektrik dalam
keadaan operasi biasa. Contohnya, sebuah cerek elektrik yang
menggunakan arus elektrik maksimum 11.34 A sepatutnya
dipasang dengan fius dengan nilai fius 13 A.

Arahan
1. Jalankan aktiviti ini secara berkumpulan.
2. Kenal pasti dan bincangkan perkara yang berikut;

(a) Fungsi, jenis dan nilai fius
(b) Fungsi dawai bumi
(c) Fungsi pemutus Iitar, iaitu Miniature Circuit B

(d) Pengalir kilat dan suis

reaker(MCB)d E hL k ICircuit Breaker (ELCB) '3" an ea age
nakan pelbagai surnber untuk mengumpulkan maklum ta yang dikehendaki. '4. Bentangkan hasil perbincangan dengan menggunakan persembahan multimedia.

Wayar fius _

(b) Fius wayar boleh gm; '

Berapakah arus maksimum yan
dapat mengalir melalui palam 3%"
yang dipasang dengan fius 13 A7 V

M15
6' CABARAN

M I N DA
' Mengapakah cerek elektrik
lazimnya dipasang dengan
palam 3-pin yang mempunyai
fius 13 A?

I

4 , , ,, ' \ ‘ '

Q." 1?;. P“ . 5. N\4r“<

L.-1' + ;, 1 76' -A ‘ H.‘ I . ,; ..
4:" ' '\ — fl 7 . ‘I - ';»-K. 75'

‘ . ' )_ ~. . , ‘.5,’ ‘I .:'~;i.'_
r'1

Memblncangkan komponen keselamatan dalam sistem pendawaian C“;
di rumah ~ KMK _

- Aktiviti
perbincan93" _

Fius Kartrij dan Pius Wayar Boleh Ganti
1

Dua jenis fius yang lazim digunakan ialah fius kartrij dan fius wayar boleh ganti (fius ya“
dipasang dengan seutas wayar fius) seperti yang ditunjukkan dalam Rajah 6.34. g

Sarung kaca Penulup logam

(a) Fius kartrij
Rajah 6.34 Dua jenis fius

9,

Semua fius termasuklah fius katrij dan fius wayar boleh ganti
berfungsi sebagai alat keselamatan elektrik dalam litar atau
peralatan elektrik untuk melindungi wayar dan peralatan ini
daripada sebarang aliran arus yang berlebihan.

Penentuan Nilai Fius
Nilai fius ialah nilai maksimum arus yang dapat mengalir
melalui fius tanpa menyebabkan wayar fiusnya melebur.
Contohnya, wayar fius 5 A membenarkan arus maksimum 5 A
untuk mengalir melaluinya. Beberapa nilai fius yang lazim ialah
1A,2A,3A,SA,lOA,l3A,l5AClan3OA.

Pemilihan nilai fius bergantung pada nilai arus
maksimum yang mengalir melalui satu litar atau peralatan
elektrik. Pius yang bakal digunakan sepatutnya mempunyai
nilai yang lebih tinggi sedikit daripada arus maksimum yang
mengalir melalui suatu litar atau peralatan elektrik dalam
keadaan operasi biasa. Contohnya, sebuah cerek elektrik yang
menggunakan arus elektrik maksimum 11.34 A sepatutnya
dipasang dengan fius dengan nilai fius 13 A.

Arahan
1. Jalankan aktiviti ini secara berkumpulan.
2. Kenal pasti dan bincangkan perkara yang berikut;

(a) Fungsi, jenis dan nilai fius
(b) Fungsi dawai bumi
(c) Fungsi pemutus Iitar, iaitu Miniature Circuit B

(d) Pengalir kilat dan suis

reaker(MCB)d E hL k ICircuit Breaker (ELCB) '3" an ea age
nakan pelbagai surnber untuk mengumpulkan maklum ta yang dikehendaki. '4. Bentangkan hasil perbincangan dengan menggunakan persembahan multimedia.

Wayar fius _

(b) Fius wayar boleh gm; '

Berapakah arus maksimum yan
dapat mengalir melalui palam 3%"
yang dipasang dengan fius 13 A7 V

M15
6' CABARAN

M I N DA
' Mengapakah cerek elektrik
lazimnya dipasang dengan
palam 3-pin yang mempunyai
fius 13 A?

I

4 , , ,, ' \ ‘ '

Q." 1?;. P“ . 5. N\4r“<

L.-1' + ;, 1 76' -A ‘ H.‘ I . ,; ..
4:" ' '\ — fl 7 . ‘I - ';»-K. 75'

‘ . ' )_ ~. . , ‘.5,’ ‘I .:'~;i.'_
r'1

Memblncangkan komponen keselamatan dalam sistem pendawaian C“;
di rumah ~ KMK _

- Aktiviti
perbincan93" _
Scanned by CamScanner

Apabila menggunakan peralatan
elektrik, Iangkah keselamatan
perlulah diutamakan. Hal ini
demikian kerana nisbah kematian
terhadap kecederaan dalam
kemalangan elektrik adalah tinggi
berbanding kemalangan dalam
kategori lain. Kegagalan untuk
mematuhi Iangkah keselamatan
akan mengakibatkan kemalangan
yang serius.

Satu daripada Iangkah
keselamatan dalam penggunaan
alat elektrik ditunjukkan dalam
Rajah 6.35. Sekjranya seorang -

dan bukannya mengalir melalui

Cm :1
lhb6: l'1lrklrlluln|| l<v||l.l1;m-|,m ‘I

Keselamatan dalam Pen . Aggunaan Peralatan Elektrik

. Bekas logam

' Elemen
pe'm'an'as j

individu menyentuh bahagian fly
logam yang dibumikan, arus yang 2"
besar, jika ada, akan mengalir
ke Bumi melalui wayar bumi

WWaYar bumi /Z. ay" hidup

Wayar bumi
Wayar neutral / dmmbungkm

sets clelctrllp

Rajah 6.35 Wayar bumi menyambungkrm
bekas logam ke Bumi

pada bekas lqganij .;.";-1’
'1'“ 3 1

individu tersebut. Arus yang besar itu juga meleburkan fius seterusnya memutuskan litar
elektrik. Mari jalankan Aktiviti 6.9 untuk mengkaji dengan lebih lanjut tentang keselamatan
dalam sistem penghantaran dan pengagihan tenaga elektrik, dan penggunaan peralatan elektrik.

y l

l
1
1-
l

QC 54*’-’-s.
"'s

1‘)--1»1 -» - - was
T 1 ~*~"_f-:l'!;/-1'-*{

.1. \ ' 4 v 1‘‘K I

Menghasilkan brosur atau poster tentang keselamatan dan . KMK
kemalangan elektrik _ Aktiviti
Arahan menjalankan

1. Jalankan aktiviti ini secara berkumpulan. projek
2. Kumpulkan maklumat daripada pelbagai sumber tentang perkara yang berikut:

(a) Punca berlakunya litar pintas
(b) Punca kemalangan elektrik '
(c) Langkah keselamatan semasa menggunakan peralatan elektrrlf
(d) Langkah yang perlu diambil semasa berlakunya keyutan elektrik

3. Bincangkan maklumat yang telah dikumpulkan..
4. Sediakan brosur atau poster tentang perkara dl atas. _ _
5, Persembahkan brosur atau poster yang dihasilkan pada papan kenyataan sains dl

dalam kelas atau makmal sains anda.

Apabila menggunakan peralatan
elektrik, Iangkah keselamatan
perlulah diutamakan. Hal ini
demikian kerana nisbah kematian
terhadap kecederaan dalam
kemalangan elektrik adalah tinggi
berbanding kemalangan dalam
kategori lain. Kegagalan untuk
mematuhi Iangkah keselamatan
akan mengakibatkan kemalangan
yang serius.

Satu daripada Iangkah
keselamatan dalam penggunaan
alat elektrik ditunjukkan dalam
Rajah 6.35. Sekjranya seorang -

dan bukannya mengalir melalui

Cm :1
lhb6: l'1lrklrlluln|| l<v||l.l1;m-|,m ‘I

Keselamatan dalam Pen . Aggunaan Peralatan Elektrik

. Bekas logam

' Elemen
pe'm'an'as j

individu menyentuh bahagian fly
logam yang dibumikan, arus yang 2"
besar, jika ada, akan mengalir
ke Bumi melalui wayar bumi

WWaYar bumi /Z. ay" hidup

Wayar bumi
Wayar neutral / dmmbungkm

sets clelctrllp

Rajah 6.35 Wayar bumi menyambungkrm
bekas logam ke Bumi

pada bekas lqganij .;.";-1’
'1'“ 3 1

individu tersebut. Arus yang besar itu juga meleburkan fius seterusnya memutuskan litar
elektrik. Mari jalankan Aktiviti 6.9 untuk mengkaji dengan lebih lanjut tentang keselamatan
dalam sistem penghantaran dan pengagihan tenaga elektrik, dan penggunaan peralatan elektrik.

y l

l
1
1-
l

QC 54*’-’-s.
"'s

1‘)--1»1 -» - - was
T 1 ~*~"_f-:l'!;/-1'-*{

.1. \ ' 4 v 1‘‘K I

Menghasilkan brosur atau poster tentang keselamatan dan . KMK
kemalangan elektrik _ Aktiviti
Arahan menjalankan

1. Jalankan aktiviti ini secara berkumpulan. projek
2. Kumpulkan maklumat daripada pelbagai sumber tentang perkara yang berikut:

(a) Punca berlakunya litar pintas
(b) Punca kemalangan elektrik '
(c) Langkah keselamatan semasa menggunakan peralatan elektrrlf
(d) Langkah yang perlu diambil semasa berlakunya keyutan elektrik

3. Bincangkan maklumat yang telah dikumpulkan..
4. Sediakan brosur atau poster tentang perkara dl atas. _ _
5, Persembahkan brosur atau poster yang dihasilkan pada papan kenyataan sains dl

dalam kelas atau makmal sains anda.
Scanned by CamScanner

. ax _.;l.—-a-un__H “nu-nun-u. . nut 5» ’

- gilt‘6.3 "" U _ - J.

W’ 4!‘ ’-M“ ' i J - . ‘I 1 I . '__‘I'. J/3;-.'_. J

' ' dalam sistem penghantaran danR l. Di kelas sains, Wazir telah lTI€mp€]3]2\l'l komponen
pengagihan tenaga elektrik.

Stesen transformer injak naik Stesen transformer injak turun Lapangan suis

disediakan di atas, lengkapkan carta alir yangDengan menggunakan perkataan yang
berikut. Carta alir ini menunjukkan urutan komponen dalam sistem penghantaran dan
pengagihan tenaga elektrik.

uuflww M WW,” —-—} Rangkaian Grid NasionalStesen jana kuasa —-—} [(a)

._ .._- _. -- <---»-—---~--*--"~--"'"""""" “r is Al <—1<b> 1
Pencawang bahagian —-}

.__..~........--.. ._-, .». l.....¢...~‘.-_-->-'1-P-"~7~""""'*'f“““""""‘““"“‘

Transformer injak turun

an betul tentang penghantaran dan pengagihan tenaga elektrik.2. Gariskan jawapan y g
(a) ' - ' d' 'kkan/diturunkan) sebelum dialirkan melalui

(b)

(c)

3. (a)
(b)

4. (a)

(b)

.U/“E5111;»

Voltan bagi arus ulang alik ( inai
Rangkaian Grid Nasional.
Voltan bagi arus ulang-alik adalah paling tinggi di (stesen jana kuasa/Rangkaian Grid
Nasional/pencawang bahagian).
(Lapangan suis/Rangkaian Grid Nasional) membolehkan tenaga elektrik dihantar ke
pencawang bahagian apabila diperlukan.

Nyatakan tiga contoh komponen keselamatan dalam sistem pendawaian di rumah.
Apakah fungsi fius?

Nyatakan satu contoh punca litar
pintas. Ielaskan jawapan anda. Q
Rajah 1 menunjukkan beberapa piaralatan
elektrik dengan palam 2-pin masing- A
masing disambungkan pada satu soket. .
(i) Nyatakan keadaan elektrik yang

ditunjukkan dalam Rajah 1.
(ii) Berikan satu contoh

kemalangan elektrik yang
mungkin boleh berlaku.
Terangkan jawapan anda.

Rajah 1

. ax _.;l.—-a-un__H “nu-nun-u. . nut 5» ’

- gilt‘6.3 "" U _ - J.

W’ 4!‘ ’-M“ ' i J - . ‘I 1 I . '__‘I'. J/3;-.'_. J

' ' dalam sistem penghantaran danR l. Di kelas sains, Wazir telah lTI€mp€]3]2\l'l komponen
pengagihan tenaga elektrik.

Stesen transformer injak naik Stesen transformer injak turun Lapangan suis

disediakan di atas, lengkapkan carta alir yangDengan menggunakan perkataan yang
berikut. Carta alir ini menunjukkan urutan komponen dalam sistem penghantaran dan
pengagihan tenaga elektrik.

uuflww M WW,” —-—} Rangkaian Grid NasionalStesen jana kuasa —-—} [(a)

._ .._- _. -- <---»-—---~--*--"~--"'"""""" “r is Al <—1<b> 1
Pencawang bahagian —-}

.__..~........--.. ._-, .». l.....¢...~‘.-_-->-'1-P-"~7~""""'*'f“““""""‘““"“‘

Transformer injak turun

an betul tentang penghantaran dan pengagihan tenaga elektrik.2. Gariskan jawapan y g
(a) ' - ' d' 'kkan/diturunkan) sebelum dialirkan melalui

(b)

(c)

3. (a)
(b)

4. (a)

(b)

.U/“E5111;»

Voltan bagi arus ulang alik ( inai
Rangkaian Grid Nasional.
Voltan bagi arus ulang-alik adalah paling tinggi di (stesen jana kuasa/Rangkaian Grid
Nasional/pencawang bahagian).
(Lapangan suis/Rangkaian Grid Nasional) membolehkan tenaga elektrik dihantar ke
pencawang bahagian apabila diperlukan.

Nyatakan tiga contoh komponen keselamatan dalam sistem pendawaian di rumah.
Apakah fungsi fius?

Nyatakan satu contoh punca litar
pintas. Ielaskan jawapan anda. Q
Rajah 1 menunjukkan beberapa piaralatan
elektrik dengan palam 2-pin masing- A
masing disambungkan pada satu soket. .
(i) Nyatakan keadaan elektrik yang

ditunjukkan dalam Rajah 1.
(ii) Berikan satu contoh

kemalangan elektrik yang
mungkin boleh berlaku.
Terangkan jawapan anda.

Rajah 1
Scanned by CamScanner

Pengiraan Kos Penggunaan Elektrik &

Gambar foto 6.15 menunjukkan
mentol elektrik yang dipasangkan
pada bekalan elektrik 240 V dan
menyala dengan normal. Kuasa
pada setiap mentol adalah seperti
yang dilabelkan.

-_ ,-
vi 179*

ow‘

,~---~- . -__ . ._,.*__ Mentol yang manakah
1 20 W F f_ 100 W i ,_ 100 W B mempunyai keoekapan

- ~ ‘ paling tinggi? Jelaskan
Gambarfoto 6.15 Mentol elektrik yang menyala jawapan anda
dengan normal tetapi kecerahun yang bcrbeza ‘V

~F..-

Keoekapan Tenaga

kepada bentuk tenaga output yang berfaedah. Kecekapan tenaga _ |\/IINDA
.' Kecekapan tenaga ialah peratus tenaga input yang diubah 39 CAEARAN

5%. dapat dirumuskan seperti yang berikul: l j g if ,-Adakah anda bersetuju

.» Tenaga 0 tp t b f d h 1 bahawa penggunaan mentol
_ u u Yang er 36 3 berfilamen perlu diharamkan

ficekapan tenaga — Tenaga input yang dibekalkan X 100% di Malaysia? Jelaskan
1u_n, up-cum, _ L_ ,_."_¢, ,,_., " 1,11, I

foto 6.16 menunjukkan sebiji mentol berfilamen menyala. Berapakah kecekapan tenaga
mentol tersebut?

8 J tenaga output yang berfaedah
dalam bentuk cahaya

elektrik
dibekal

100J

kah 92 J tenaga output yang dibazirl<an
(atau tidak berfaedah) dalam bentuk
haba yang dibebaskan ke persekitaran

Gambarfoto 6-16

Tenaga output yang berfaedah
tenaga bagi lam?“ berfilamen = Tenaga input yang dibekalkan X 100%

= _§-l->< 100%1001
» = 8%

0 ‘ KPM
,. t

V Bb 6: Elektrik dan Kemagnetan

\

I|

!
I
I

1

\

E1-3*“

Pengiraan Kos Penggunaan Elektrik &

Gambar foto 6.15 menunjukkan
mentol elektrik yang dipasangkan
pada bekalan elektrik 240 V dan
menyala dengan normal. Kuasa
pada setiap mentol adalah seperti
yang dilabelkan.

-_ ,-
vi 179*

ow‘

,~---~- . -__ . ._,.*__ Mentol yang manakah
1 20 W F f_ 100 W i ,_ 100 W B mempunyai keoekapan

- ~ ‘ paling tinggi? Jelaskan
Gambarfoto 6.15 Mentol elektrik yang menyala jawapan anda
dengan normal tetapi kecerahun yang bcrbeza ‘V

~F..-

Keoekapan Tenaga

kepada bentuk tenaga output yang berfaedah. Kecekapan tenaga _ |\/IINDA
.' Kecekapan tenaga ialah peratus tenaga input yang diubah 39 CAEARAN

5%. dapat dirumuskan seperti yang berikul: l j g if ,-Adakah anda bersetuju

.» Tenaga 0 tp t b f d h 1 bahawa penggunaan mentol
_ u u Yang er 36 3 berfilamen perlu diharamkan

ficekapan tenaga — Tenaga input yang dibekalkan X 100% di Malaysia? Jelaskan
1u_n, up-cum, _ L_ ,_."_¢, ,,_., " 1,11, I

foto 6.16 menunjukkan sebiji mentol berfilamen menyala. Berapakah kecekapan tenaga
mentol tersebut?

8 J tenaga output yang berfaedah
dalam bentuk cahaya

elektrik
dibekal

100J

kah 92 J tenaga output yang dibazirl<an
(atau tidak berfaedah) dalam bentuk
haba yang dibebaskan ke persekitaran

Gambarfoto 6-16

Tenaga output yang berfaedah
tenaga bagi lam?“ berfilamen = Tenaga input yang dibekalkan X 100%

= _§-l->< 100%1001
» = 8%

0 ‘ KPM
,. t

V Bb 6: Elektrik dan Kemagnetan

\

I|

!
I
I

1

\

E1-3*“
Scanned by CamScanner

u_

I " - .- )

x1"'i“u ‘ t’ ,
“13‘,',";'..'- __u,,;§§\-ms-= at..'.. *€‘r'-wF¢:-;g.I §\{},3)i‘_,_;-=~. '
~\ . ‘~'*',~"3'~»,;.~»,~*.:.1.»-

‘.:1",f-'*:‘f=:_-a:"_'fi1 1.

'-.;g.f> ‘.3. »‘ ~~.~'..:- ta--IQ./.'-..0' ‘~"“..;‘ -.;\i'!’g-_
~»Y’7'-'~§~*?‘~§i;;'i ,- t
1/m_'*‘- T j;*- .~\~¢:-~75' '~' - '9--.=w.,-'1¢.a*!.'$_~
"»;~$!.-."_"‘.»1 r»~g.’ t,._._._"|_v . -<,.m;_,~
iv :.e'. - ---§_/-Y4= fr", '.= ".<;.'.-3,1?-’

_"' .7; 3;!" ‘ 'i\T31‘) t _" .%':.§FZ\1*:-av,-_._ ‘V ._. 1, .3,
'tI‘F‘ 1'-1. '-*.’.'r‘£:-"'vi‘ 1,». 1-,‘ mm.-Q;~:..- ';"¢~ '‘ , i 5 M13 1
'3 -~ .4, ‘Z:-‘"
'»,1{¢.'.‘,_--._-3 _.I *1-,._=
‘|,_~'|1j >. _-_ W;-_ .

,1 "andabégainianau:t&e;it‘aap;¢?m¢ng¢,5;1;§Pasfi:pem1ami-

a

Contoh Teknologi yang Berkonsepkan Kecekapan Tenaga
Teknologi alat pencahayaan clcktrik yang berkonsepkan kccckapan tenaga adalah S€pe;-ti yan
ditunjukkan dalam Iadual 6.3. g

Iudual 6.3 '1l'kno10gi alat pencahaymm elektrik yang berkonsepkan kecekapan tenaga

Lampu jimat tenaga
Alat pencahayaan Lampu berfilamen (compact fluorescent Lampu LED

lamp, CFL)
---»-----~~-~~- ~ ---- ——~ ~ >— —~~ ~--~~~ - *"—‘~—~—~x_;

F \

"'\_ 1

X Ur . 1

k‘ ‘ "' / vv
Struktur binaan

%;“~
“\

1331‘.1

Tenaga elektrik Tenaga elektrik
maksimum yang maksimum yang '
ditukarkan kepada ditukarkan kepada

Tenaga elektrik
maksimum yang

Kecekapan tenaga ditukarkan kepada
tenaga cahaya = 50% tenaga cahaya == 90%tenaga cahaya = 10%

_ _ _. _._, '_—*._.,.;_—_— 7, ~_»._¢_— _.._.._.___.,._,_;,.,,,,-‘_,.,-,,.-_,J
'j. "'l~ —(~- .7 _ ZZ;'.‘;l'L_ WV“-P1-it

, ‘\.--- >1-=4-,~:~~ ——*-a-u.|»~» >q7@<- ~-‘-A4‘-....\..a_...1;=..-.=¢.\-......_.~..-.L~-,9,-V‘--_a' A a ..‘._...~k;.4,-.,..'_.>..~....->.<.~.'-¢~ ‘ ' 1'!am

“J-+:1£ " Penggunaan mentol berfilamen,1, ' ~ V ' n { ‘. W . 7 .. >\ lazimnya dapat tahan selama
Kumpulkan maklumat tentang teknologi yang berkonsepkan ; |9bih |<U|'a"9 1 O00iam- CH-
kecekapan tenaga daripada pelbagai sumber termasuklah ‘ 8 000 Jam dan LED antara
laman sesawang yang berikut: 120 O00 hi"€-J93 50 O00 Jam!
http;//Iinks.andI17.com/BT_$ains_196 E E _ __ _ __;g_-I

. J r

t Bincangkan maklumat yang telah dikumpulkan. Senaraikan contoh teknologi yang
b k k k k t d I - - ' A ~kgigsvggs tagriaajga apan enaga a am susunan mengukut kepentmgannya d.a|angZ_,€?,.;a..t.- _

Pérnalakah anda melihatlabeltcekap tena a d" k * \ . »
§eP'erti vans dituniuldcan-dalam Rajah 6.3g6?yang [per enalkm‘ oleh

@=‘%i%

u_

I " - .- )

x1"'i“u ‘ t’ ,
“13‘,',";'..'- __u,,;§§\-ms-= at..'.. *€‘r'-wF¢:-;g.I §\{},3)i‘_,_;-=~. '
~\ . ‘~'*',~"3'~»,;.~»,~*.:.1.»-

‘.:1",f-'*:‘f=:_-a:"_'fi1 1.

'-.;g.f> ‘.3. »‘ ~~.~'..:- ta--IQ./.'-..0' ‘~"“..;‘ -.;\i'!’g-_
~»Y’7'-'~§~*?‘~§i;;'i ,- t
1/m_'*‘- T j;*- .~\~¢:-~75' '~' - '9--.=w.,-'1¢.a*!.'$_~
"»;~$!.-."_"‘.»1 r»~g.’ t,._._._"|_v . -<,.m;_,~
iv :.e'. - ---§_/-Y4= fr", '.= ".<;.'.-3,1?-’

_"' .7; 3;!" ‘ 'i\T31‘) t _" .%':.§FZ\1*:-av,-_._ ‘V ._. 1, .3,
'tI‘F‘ 1'-1. '-*.’.'r‘£:-"'vi‘ 1,». 1-,‘ mm.-Q;~:..- ';"¢~ '‘ , i 5 M13 1
'3 -~ .4, ‘Z:-‘"
'»,1{¢.'.‘,_--._-3 _.I *1-,._=
‘|,_~'|1j >. _-_ W;-_ .

,1 "andabégainianau:t&e;it‘aap;¢?m¢ng¢,5;1;§Pasfi:pem1ami-

a

Contoh Teknologi yang Berkonsepkan Kecekapan Tenaga
Teknologi alat pencahayaan clcktrik yang berkonsepkan kccckapan tenaga adalah S€pe;-ti yan
ditunjukkan dalam Iadual 6.3. g

Iudual 6.3 '1l'kno10gi alat pencahaymm elektrik yang berkonsepkan kecekapan tenaga

Lampu jimat tenaga
Alat pencahayaan Lampu berfilamen (compact fluorescent Lampu LED

lamp, CFL)
---»-----~~-~~- ~ ---- ——~ ~ >— —~~ ~--~~~ - *"—‘~—~—~x_;

F \

"'\_ 1

X Ur . 1

k‘ ‘ "' / vv
Struktur binaan

%;“~
“\

1331‘.1

Tenaga elektrik Tenaga elektrik
maksimum yang maksimum yang '
ditukarkan kepada ditukarkan kepada

Tenaga elektrik
maksimum yang

Kecekapan tenaga ditukarkan kepada
tenaga cahaya = 50% tenaga cahaya == 90%tenaga cahaya = 10%

_ _ _. _._, '_—*._.,.;_—_— 7, ~_»._¢_— _.._.._.___.,._,_;,.,,,,-‘_,.,-,,.-_,J
'j. "'l~ —(~- .7 _ ZZ;'.‘;l'L_ WV“-P1-it

, ‘\.--- >1-=4-,~:~~ ——*-a-u.|»~» >q7@<- ~-‘-A4‘-....\..a_...1;=..-.=¢.\-......_.~..-.L~-,9,-V‘--_a' A a ..‘._...~k;.4,-.,..'_.>..~....->.<.~.'-¢~ ‘ ' 1'!am

“J-+:1£ " Penggunaan mentol berfilamen,1, ' ~ V ' n { ‘. W . 7 .. >\ lazimnya dapat tahan selama
Kumpulkan maklumat tentang teknologi yang berkonsepkan ; |9bih |<U|'a"9 1 O00iam- CH-
kecekapan tenaga daripada pelbagai sumber termasuklah ‘ 8 000 Jam dan LED antara
laman sesawang yang berikut: 120 O00 hi"€-J93 50 O00 Jam!
http;//Iinks.andI17.com/BT_$ains_196 E E _ __ _ __;g_-I

. J r

t Bincangkan maklumat yang telah dikumpulkan. Senaraikan contoh teknologi yang
b k k k k t d I - - ' A ~kgigsvggs tagriaajga apan enaga a am susunan mengukut kepentmgannya d.a|angZ_,€?,.;a..t.- _

Pérnalakah anda melihatlabeltcekap tena a d" k * \ . »
§eP'erti vans dituniuldcan-dalam Rajah 6.3g6?yang [per enalkm‘ oleh

@=‘%i%
Scanned by CamScanner

Ma/ay.s¢ah¢
Bab 6: Elektrik dan Kemagnetan

surunangaya Tenaga (ST) telah melanoarkan program pelabelan cekap tenaga bagi pelbagai jenis peralatan
Qlektnk untuk kemudahan orang awam

Perkadaran tenaga: 1 hingga 5 bintang

i Jenis peralatan t

Perkadaran tenaga pada peralatan
(angka dalam perkadaran tenaga)

i lntormasi jenama dan model *

enaga Punt: Sotlhun
Average Energy Consumption Per Year

L

s 1.
Dannnqfi-an nu»

nw-a»< an -m .,,q,|».,,,,
D*l\""i ‘wt-4 m M: M5511! >04

gumhnnlayaTonlgl "-5‘-Q9‘-ll,

Rajah 6 36 Label ceka te

Penggunaan tenaga (dalam kWj/tahun) _

Penjimatan tenaga berbanding dengan
peralatan berlabel 2 bintang (dalam peratusan)

Ujian piawai yang digunakan

p naga yang dzperkenalkan oleh Suruhanjaya Tenaga (ST)

Penggunaan Tenaga E|ektr|k dalam Peralatan Elektrik
Gambar foto 6 17 ITl€Ill.lI1]ll](k2lI1 sebuah meter elektrik bagi sistem endaw ' ti fp alan ga asa. Meterelektnk berfungsl untuk mengukur kuantltn tenaga elektrik yang digunakan. Lazimnya bacaan
pada meter elektnk 1tu d1amb1l pada penghujung
Setlap bulan Bacaan tersebut d1amb1l b€I‘tLl]U8I1 t ‘TM "W " W"

menentukan kos penggunaan tenaga elektnk

Ta
membaca meter elektnk dl
rumah anda?

Berapakah bacaan
meter elektrik dalam
Gambar foto 6 17'?

é ‘I ta It / :‘Y . ‘ '- --;">~-v\.‘-/,‘ .G t
‘v

j "' ‘:4’ i 'MLan-§~ .

Gambarfoto 6,17 Meter déktfik

Ma/ay.s¢ah¢
Bab 6: Elektrik dan Kemagnetan

surunangaya Tenaga (ST) telah melanoarkan program pelabelan cekap tenaga bagi pelbagai jenis peralatan
Qlektnk untuk kemudahan orang awam

Perkadaran tenaga: 1 hingga 5 bintang

i Jenis peralatan t

Perkadaran tenaga pada peralatan
(angka dalam perkadaran tenaga)

i lntormasi jenama dan model *

enaga Punt: Sotlhun
Average Energy Consumption Per Year

L

s 1.
Dannnqfi-an nu»

nw-a»< an -m .,,q,|».,,,,
D*l\""i ‘wt-4 m M: M5511! >04

gumhnnlayaTonlgl "-5‘-Q9‘-ll,

Rajah 6 36 Label ceka te

Penggunaan tenaga (dalam kWj/tahun) _

Penjimatan tenaga berbanding dengan
peralatan berlabel 2 bintang (dalam peratusan)

Ujian piawai yang digunakan

p naga yang dzperkenalkan oleh Suruhanjaya Tenaga (ST)

Penggunaan Tenaga E|ektr|k dalam Peralatan Elektrik
Gambar foto 6 17 ITl€Ill.lI1]ll](k2lI1 sebuah meter elektrik bagi sistem endaw ' ti fp alan ga asa. Meterelektnk berfungsl untuk mengukur kuantltn tenaga elektrik yang digunakan. Lazimnya bacaan
pada meter elektnk 1tu d1amb1l pada penghujung
Setlap bulan Bacaan tersebut d1amb1l b€I‘tLl]U8I1 t ‘TM "W " W"

menentukan kos penggunaan tenaga elektnk

Ta
membaca meter elektnk dl
rumah anda?

Berapakah bacaan
meter elektrik dalam
Gambar foto 6 17'?

é ‘I ta It / :‘Y . ‘ '- --;">~-v\.‘-/,‘ .G t
‘v

j "' ‘:4’ i 'MLan-§~ .

Gambarfoto 6,17 Meter déktfik
Scanned by CamScanner

v

i

——_<.-._t-_.-

I
U

i
;
(5
iii
iiii

ll

i
t

Kuasa Elektrik, P
Kuasa elektrik, P, ialah kadar tenaga elektrik, E, yang digunakan oleh suatu alat elektrik
S.I. bagi kuasa ialah watt (W). Kuasa 1 watt (W) bererti 1 joule (I) tenaga elektrik digungfanit
dalam masa 1 saat (s). Kuasa elektrik dapat dirumuskan seperti yang berikut: n

_ _ Tenaga elektrik yang digunakan, E (I) ‘Kuasa elektrik, P (W) - Masa yang diambfl, t (S) 1 I

" Arus Elektfik, I
Arus elektrik, I, ditakrifkan sebagai kadar pengaliran cas elektrik, Q, melalui suatu kondulqo

rUnit S.I. bagi arus elektrik ialah ampere (A) dan cas elektrik ialah coulomb (C). Arus elektrik.
dapat dirumuskan seperti yang berikut:

Cas elektrik, Q (C)
Masa yang diambil, t (s)Arus elektrik, I (A) =

Voltan, V, ditakrifkan sebagai tenaga elektrik, E, yang digunakan untuk menggerakkan seunit
cas elektrik, Q, melalui suatu konduktor. Unit S.I. bagi voltan ialah volt (V). Voltan dapat
dirumuskan seperti yang berikut:

Voltan’ V (V) = Cas elektrigk 5 (C) ,
_I—-Ilnrnwncn, - _ , a... ,__,_,.,, ,, , _,,

Fl |NFQ SHINS

Tenaga elektrik yan di unakan E (I) -J

__.

~i

40W 60W k

Gambarfoto 6.18 Dua biji mentol dengan kuasa yang berbeza ;,

Gambar foto 6.18 menunjulfkan dua biji mentol yang lazimnya digunakan di rumah. Mentol 40 \I;/elekmk -H;
menggunakan tenaga elektnk pada kadar 40 J s-1 manakala mentol 6Q W menggunakan €e{1?1£;ga' __
pada kadar 60 J s-1. Oleh itu, mentol 40 W dengan n|la| watt yang lebih rendah |8Dlh pma e J v.

u g _ mg '_  j
198 11-lag

KPM '

v

i

——_<.-._t-_.-

I
U

i
;
(5
iii
iiii

ll

i
t

Kuasa Elektrik, P
Kuasa elektrik, P, ialah kadar tenaga elektrik, E, yang digunakan oleh suatu alat elektrik
S.I. bagi kuasa ialah watt (W). Kuasa 1 watt (W) bererti 1 joule (I) tenaga elektrik digungfanit
dalam masa 1 saat (s). Kuasa elektrik dapat dirumuskan seperti yang berikut: n

_ _ Tenaga elektrik yang digunakan, E (I) ‘Kuasa elektrik, P (W) - Masa yang diambfl, t (S) 1 I

" Arus Elektfik, I
Arus elektrik, I, ditakrifkan sebagai kadar pengaliran cas elektrik, Q, melalui suatu kondulqo

rUnit S.I. bagi arus elektrik ialah ampere (A) dan cas elektrik ialah coulomb (C). Arus elektrik.
dapat dirumuskan seperti yang berikut:

Cas elektrik, Q (C)
Masa yang diambil, t (s)Arus elektrik, I (A) =

Voltan, V, ditakrifkan sebagai tenaga elektrik, E, yang digunakan untuk menggerakkan seunit
cas elektrik, Q, melalui suatu konduktor. Unit S.I. bagi voltan ialah volt (V). Voltan dapat
dirumuskan seperti yang berikut:

Voltan’ V (V) = Cas elektrigk 5 (C) ,
_I—-Ilnrnwncn, - _ , a... ,__,_,.,, ,, , _,,

Fl |NFQ SHINS

Tenaga elektrik yan di unakan E (I) -J

__.

~i

40W 60W k

Gambarfoto 6.18 Dua biji mentol dengan kuasa yang berbeza ;,

Gambar foto 6.18 menunjulfkan dua biji mentol yang lazimnya digunakan di rumah. Mentol 40 \I;/elekmk -H;
menggunakan tenaga elektnk pada kadar 40 J s-1 manakala mentol 6Q W menggunakan €e{1?1£;ga' __
pada kadar 60 J s-1. Oleh itu, mentol 40 W dengan n|la| watt yang lebih rendah |8Dlh pma e J v.

u g _ mg '_  j
198 11-lag

KPM '
Scanned by CamScanner

i
.,.~

v

1

a

v.v.._<._,_,._,-.._._

~,i{Y<"iP"":——~

-F"=.V'Q\*'

i

E

§ebuah a elektrik se erti an dlt

-_~-H3 '1. 2:15.-m.r:-1:1 ir H ~-,,_l_—. _‘

it P°"9'man Jummh Arus ""19 Melalul Peralatan Elektr
l)\|]g;Ill um-nghtllningkaiilkan kunci, ; , . . . _ , . . _

.l.,\|a[;", cl‘\ktl\ik dam‘ dim" I l*‘ \;l>il lu.t|.1n .nu.s LiLi(il'lk,)lll11ii1h arus (.‘iL’i(ll'|i( yang melaluipch ll <-"1. lcilmlikan contoh dan I
lnwillt ini. Kcimuiiaii, jallalnkam Ak|- . _ ' pt-nyc csaian yang ditunjukkan dilVlil 6 ll) untuk lTlCl1'|('ll d_ . . _ _ _ . - . cn vanvoltan dun .uu.s yang imlalui lm-alam" ckkmk di mung J I’

~ '~ i 1 ” Modol ;s.n<-1m
\ MS 472 I 1979Vollnn :240VAC/50H M .A‘ ‘ I! wan :2‘2kw z untan . 1.7L

" ' Buntan Malaysia
\F .

‘. 2 I lag elektrik dengan
F) Nilai kuasa = 2 200 W
‘ H Niiai voltan = 240 v

Gambarfota 6,19

lebih lanjut tentang kuasa,

T-F CABARANMIN DA
/Bolehkah jag elal<tril< ouatan X

Malaysia seperti dalam
Gambar foto 6.19 digunakan
di Thailand?

Di Thailand, voltan bagi
bekalan arus ulang-alik yang
dibekalkan ke rumah ialah
120 V.
Apakah yang akan berlaku
jika jag tersebut digunakan
di Thailand?

, J

. ' j g ' P ' y g ' unjukkan dalam Gambar
foto 6 19 mempunyai label 2 2 kW 240 V. Hitungkan arus yang t
mengalir melalui Jag mi

T1 _>(T ('3 Rf‘(fa ‘ii:'3
Menggunakan rumus P = VI

P1=-V
_2.21<w
‘ 240v

2 200 W
240 V

= 9.l7A

Mengkaji kuasa, v0|tan dan arus yang melalui peralatan elektrik d

Arahan
1- Jalankan aktiviti ini secara individu.

dan voltan pada peralatan elektrik tersebut.

' rumus yang berikut:

2. Senaraikan wntoh peralatan elektrik di rumah anda. Cari maklumat tentang kuasa

3. Hitung jumlah arus yang melalui peralatan elektrik tersebut dengan menggunakan

‘rs

I rumah
° KMK
' Aktiviti inkulri

A [ Kuasa (W) - Voltan (V) x Arus elektrik (A)

,4" Persembahkan maklumat yang telah anda |<UmP""<a"-

iI

;_.=-...,..i...__

4
l

l

i
.,.~

v

1

a

v.v.._<._,_,._,-.._._

~,i{Y<"iP"":——~

-F"=.V'Q\*'

i

E

§ebuah a elektrik se erti an dlt

-_~-H3 '1. 2:15.-m.r:-1:1 ir H ~-,,_l_—. _‘

it P°"9'man Jummh Arus ""19 Melalul Peralatan Elektr
l)\|]g;Ill um-nghtllningkaiilkan kunci, ; , . . . _ , . . _

.l.,\|a[;", cl‘\ktl\ik dam‘ dim" I l*‘ \;l>il lu.t|.1n .nu.s LiLi(il'lk,)lll11ii1h arus (.‘iL’i(ll'|i( yang melaluipch ll <-"1. lcilmlikan contoh dan I
lnwillt ini. Kcimuiiaii, jallalnkam Ak|- . _ ' pt-nyc csaian yang ditunjukkan dilVlil 6 ll) untuk lTlCl1'|('ll d_ . . _ _ _ . - . cn vanvoltan dun .uu.s yang imlalui lm-alam" ckkmk di mung J I’

~ '~ i 1 ” Modol ;s.n<-1m
\ MS 472 I 1979Vollnn :240VAC/50H M .A‘ ‘ I! wan :2‘2kw z untan . 1.7L

" ' Buntan Malaysia
\F .

‘. 2 I lag elektrik dengan
F) Nilai kuasa = 2 200 W
‘ H Niiai voltan = 240 v

Gambarfota 6,19

lebih lanjut tentang kuasa,

T-F CABARANMIN DA
/Bolehkah jag elal<tril< ouatan X

Malaysia seperti dalam
Gambar foto 6.19 digunakan
di Thailand?

Di Thailand, voltan bagi
bekalan arus ulang-alik yang
dibekalkan ke rumah ialah
120 V.
Apakah yang akan berlaku
jika jag tersebut digunakan
di Thailand?

, J

. ' j g ' P ' y g ' unjukkan dalam Gambar
foto 6 19 mempunyai label 2 2 kW 240 V. Hitungkan arus yang t
mengalir melalui Jag mi

T1 _>(T ('3 Rf‘(fa ‘ii:'3
Menggunakan rumus P = VI

P1=-V
_2.21<w
‘ 240v

2 200 W
240 V

= 9.l7A

Mengkaji kuasa, v0|tan dan arus yang melalui peralatan elektrik d

Arahan
1- Jalankan aktiviti ini secara individu.

dan voltan pada peralatan elektrik tersebut.

' rumus yang berikut:

2. Senaraikan wntoh peralatan elektrik di rumah anda. Cari maklumat tentang kuasa

3. Hitung jumlah arus yang melalui peralatan elektrik tersebut dengan menggunakan

‘rs

I rumah
° KMK
' Aktiviti inkulri

A [ Kuasa (W) - Voltan (V) x Arus elektrik (A)

,4" Persembahkan maklumat yang telah anda |<UmP""<a"-

iI

;_.=-...,..i...__

4
l

l
Scanned by CamScanner

U . . .lazulzidngumkan untuk tenaga dektrlk mlah knlowatt-yam (kW}) sepcrn yang
a _. .Vang dl unn fa a meter el¢.ktr|l\ dalam Gambar foto 6 17 llowatt yam xalah tfrnaga elektrik

8 4 an padl Radar 1 lulowatt atau 1 O00 watt dalam masa 1 Jam. 1 kW) lallmnyg
d1ru|ul\ seba an 1 umt Tena a elektnk boleh dlhxtung dengan menggunakan rumus yang berikm8 g

Tenaga elektnk yang dxgunakan (kW)) = Kuasa (kW) X Masa (j) I

Pe"9"’38I1 K0s Penggunaan Tenaga Elektnk

‘ -. ‘ ' 1 x ~ ' I 4 Q ' ' 1 kv

Sebuah cerek elektrik 2 kW mengambi] masa 10 minit untuk mendidihkan air. Hitungkan kos
Penggunaan tenaga elektrik untuk mendidihkan air itu jika kadar bagi setiap unit ialah 21 5¢n_

Tenaga elektrik yang digunakan (kW;) = Kuasa (kW) X Masa (1)
— 2 kW x -12- '" 60 J
= i kWj3
= é unit

\]u_;,__ In (T) Z3
Kos penggunaan tenaga elektrik bagi cerek elektrik = unit >< 21 sen/unit

Mari jalankan Aktiviti 6.11 untuk membuat audit kos penggunaan tenaga elektrik di rumah
sebagai langkah penjimatan dalam penggunaan tenaga elektrik.

.. V I v. ‘_ >2 -J) . .U_~,‘._. _, -‘V. A

~ . -. -»FF; \‘$1."8;
Ii

.,_‘J Wu-Z’

if
J

Membuat audit kos penggunaan tenaga elektrik di rumah sebagai ,' -KBMM 2;
langkah penjimatan dalam penggunaan tenaga elektnk ° Aktiviti Y7: f

menjalankan .* ,
Arahan

Jalankan aktiviti ini secara individu. pmjek
Kumpulkan bil elektrik di rumah anda sejak tiga bulan yang lepas. k
Kaji dan buat kesimpulan tentang pola kos penggunaan tenaga elektrik di rumah
anda yang diperhatikan berdasarkan n
I'€|<0d bil e|6|<'¢fi|<- http://links.and/17.com/ Eli‘ E ,»‘
Muat turun halaman PDF daripada URL BT_Sains_200 -. -I1,‘
di sebelah kanan. ' ’_ 1:‘ if
Selain amalan yang disenaraikan dalam
panduan penjimatan tenaga elektnk,
cadangkan amalan yang lain untuk
menjimatkan penggunaan tenaga elektrik.

6. Ambil langkah penjimatan tenaga elektrik itu selama tiga bulan. Banding dan
bezakan pola kos penggunaan tenaga elektrik di rumah sebelum dan selepas
I kah enjimatan elektrik diambil.a"9 P
Kongsikan hasil dapatan anda d| dalam kelas.

El“ 1??--_r1'-.v,'_¢
U17

-H_._'l‘
Scanned by CamScanner

_ 4 t Bab 6. Elektnk dan Kemagnctzm
_ urKaedah Penjimatan Penggunaan

1-enaga Elektrik
islain menggalakkan penjimatan penggunaan

enaga elektrik di rumah, Suruhanjaya
> fénaga (ST) juga mcnyediakan perkhidmatan
._ gseperti ECOS untuk kegunaan permdustrian

dan pemiagaan yang menggunakan konsep 7

penjimatan penggunaan tenaga. y ‘I
;' Bangunan hijau seperti yang ditunjukkan Gambarfoto 6.20 Bangunan Injau '

‘dalam Gambar futo 6.20 menggunakan konsep
1penjimatan guna tenaga dan berjaya menjimatkan kos  /1/(4/a),5l'ak“

‘ enggunaan tenaga elektrik.
.1 Pembmaan bangunan hl]3U semakm berkembang d1 ; ggrgfianjzi/:h'dmatan r-éa I‘
Q Malaysia: Amara cm bangunan hljflu ini adalah seperli 1 Tenaga (ST) I1

' 1 yang berlkuti 1 berkaitan dengan '-
1 . Sistem pengudaraan yang cekap dapat mengurangkan kecekapan tenaga. E -.- ;

1 enggunaan alat pendingin hawa dan kipas ' /WP-‘////"K5-and/77»
1. P _ ' -
'- . Reka bentuk yang memakslmumkan pcncahayaan Com/BT—Sa'”S—202—2
i semula jadi dapat mengurangkan kos penggunaan 3
.1 tenaga elektrik. 7'

. Pemasangan panel suria sebagai sumber tenaga boleh 9%
"I baharu menggantikan sumber tenaga konvensional. N‘ I N DA
; Mari jalankan Aktiviti 6.12 untuk memahami dengan 'Adakah bangunan hijau bermaksud
1 lebih lanjut tentang konsep bangunan hijau dalam konteks bangunan Yang m9mDU"Y8i
- tempatan dan g|0ba]_ tumbuhan hijau sahaja?

O

.A.__. ..1' '1“ 1..._. _. » - V - -. V -
Scanned by CamScanner

g-1-——-——..

~ Mereka Clptaiangunan Hllau _ I U _ _
| 1 | | Runnh |\'c¢li'un;m llijau sclnnsa d1 lmgkalan 2! ManSud;\l1kuh;\ml;\ l11L‘l‘t‘l§&l Wllllli scnun ' ' _ A_ I , - , . --

kin i'\l‘mk-m Aklivili 0 11 untuk mcmbunl innvn.~;i ulau rclw 9'1"“ *“"'h“"h lag] bangunan hijau< t z n ~ ~

yang mcnggun~.\k;\n konscp pc|1ji|m1la|1 lclmgu.

. -' H L"§§é:1§:l§ -
PA K

~ KMK, KIAK,
KBMM

- Aktiviti
pembelajaran
berasaskan
projek

ma. 1-1:1.’ a§ sis]\‘'. S

Membuat inovasi atau me-reka cipta sebuah bangunan hijau Yang
menggunakan konsep penjimatan penggunaan tenaga
Arahan

1. Jalankan aktiviti ini secara berkumpulan.
. Buat inovasi atau rnereka cipta sebuah bangunan hijau dalam lfgnteks

tempatan atau global dengan menggunakan konsep penjllfiatan
penggunaan tenaga. Antara perkara yang harus diberi penekanan lalahz
(a) kecekapan tenaga
(b) penjualan tenaga
(c) peralatan yang mempunyai star rating
Anda boleh merujuk kepada Iaman sesawang yang berikut:

/TNB - Kecekapan _ ECOS — Perkhidmatan
tenaga, penjualan __'!r_'._E Suruhanjaya Tenaga
tenaga, peralatan yang _ '-'- zfl (ST) berkaitan dengan '*
mempunyai star rating --:-1;’:-115; kecekapan tenaga. '-jg
http://Iinks.and/17.c0m__ '3"-"I. http:///inks.and/17.com/ E ,1

\BT_Sains_202_1 BT_Sains_202_2

Praktis Formatif 6.4 l
1. Berikan definisi kecekapan tenaga.
2. Tenaga elektrik yang digunakan oleh pendingin hawa selama 2 minit ialah 180 k]

Hitungkan kuasa pendingin hawa ini dalam unit yang berikur
(a) W (b) kW '

3. Sebuah ketuhar gelombang mikro berlabel 1 2 kW 240 V disamb kan
bekalan tenaga elektrik 240 V. Hitung arus» yang mengalir melalulllzgtuh pz.‘d.a

1 e ar 1m.
4. Sebuah periuk nasi elektrik mempunyai label 800 W 230 V d-

(a) Berapakah tenaga elektrik yang,digl1n&1<an Oleh periuk naztfigbiilglna 30
(b) Hitung kos t V di 91; A - - . .. ,kwj ialahy mega:-a ysg gun an oleh penuk nasn 1tu jlka kadar bagi setiap

5. (a) Apakah kepentingan pelabelan star rating pacla peralat 1 ' . '
(b) Berapakah bmtang dalam label star‘ rating pada peralatfi tzlelétrrlillf = ' h 4 _~ ;-..i

; digunakan? Ielaskaz1jawapananda.- - ~; »
A . - -- - . ,.. .._.y _ ; ~ » - .. - “=7

1 "~-. )3... ;.. . . ,' :. .-.-1 _-~.'.\.--»~' ..{ . ,-,5 .\,"_» ,_-_ ,.._$‘_‘ .4; ‘M:_\.._.,\,.|;,-[\_|,éi_ ' '_-. I
:'.,...,=...-,_ A »_;,_ ,.<,,.&._-..x<. '

4. Bentangkan hasil inovasi atau reka cipta bangunan hijau kumpulan anda di dalam kelas.

."-‘Q‘Q .

{.~
>13’
1?.-

7-.-

I .

.7-‘
‘:“"_._,,.1~ ‘

1:.->.-=\,,_1,‘_

4%' Jr’

|

., ;.-

. -5%

-I
iii ,-

.__a..._-.__.....~

:2-1
I

y
Scanned by CamScanner

fig,mmmtlmh
l

Lmnwr
[Mammy

mmmamn

‘gigJ)ygmyru

“am
Hp,fig!‘]_Him‘figFlxmooz

_'__m“_w__’mQ’waEmma

U”0)

Fflwm_'__3g$§8

Q3fig#393xné
§”g_CEBfigE5

CW8“_MmCQ_WmzE5E35Jaefig
E588%dwgk9588%

"')"JlU))”‘"'1"!IVl’(

gflmmygé

M_ CJ gA ‘W

hHb“Zn>

“geeSx_§_H

11'“"‘i'h‘d_ _
Lmlafiox55%:*2is

gfifikEh

gm“mcwh‘MdEgo“)C6900

_v__w_O

CE“gag
IIIII-

gag5:9“E
3%(wtWmumgpivQigfiom

Egéafifi5053

MD

_

‘Q0CQEEEUgocmfigb

ddcgo>598

m'V_'m_O

CE”fig
___

y__‘

___n__4'

ii.cm“?gal
fig:Q5h\__m4___

‘£03

55%

_v

fiufim
figBa

_

fifiggWE

583inQ“
_3BEs

_§‘E§_$h

_
jfi

53
BE

§§2§

2%
ggfi_a_8J_B___°

~1_H

mnmfitmn

iiuasfilitg

/__ Y‘;___'____‘"_‘y IiJG

Y.myv_*‘V__\_____L)‘V’y

H

"‘m"mvhl(mlWm‘Q9)

__39=wfi:__i=514____;"__W_

K"UZ
Scanned by CamScanner

*

, - 15-L-“ , .
. ' ‘*4 - “;¢\," 4

. ,<-qr’! ,.»£¢.<;- -< = .-
, Q/L"i.=-. ~ _ L ‘ Q H 0 K ‘

ff ‘3...-1.“.‘__ A__ Re en e V ‘_ 4 a
N . ‘r*.:~:'un\.-aar;.xru:ams:.¢=.<"~..r-=.n>'.|:!s'1*i‘-'*‘ ~‘*'-‘""

Selcpas mempelajari bab ini, anda dapali

6.1 Penjanaan Tenaga Eleklrik flak b I h b
hamdan tenaga II °° a -‘ Y Memenhalkan sumber tena a kc ada tenaga boleh baharu ' 'as s P . 1 krrik dar1Pada Pelbaga‘

L, \ Menerangkan dengan contoh proses pwlanaan tenaga e e
I j sumber tenaga. 1. k
f 5 Membezakan antara arus terus dengan arus ulang-3 id’ _k dalam kehidupan.
L 1 Menyelesaikan masalah berkaitan bekalan tenaga ele H

6.2
1 v

Transformer
L _\

_ . . - d irfakturun.
7 Memalankan eksperimen membina transformer mlak ‘Wk an J\ - , en unaan peralatanBerkomunikasi tentang transformer dan fungsr transformer dalam p B8

elektrik di rumah.
us.Menyelesaikan masalah berkaitan transformer menggunakan rumif

6;3 Penghantaran dan Pengagihan Tenaga Elektrik . .
L Menerangkan fungsi komponen dalam sistem penghantaran dan pengaglhafl tenaga dektflk

dengan lakaran visual. _ . I kt .k
Menerangkan dengan contoh pembekalan elektrik dan srstem pendflwalafl 6 e Y1
di rumah.
Membezakan komponen keselamatan dalam sistem pendawaiflfl di 1'"mah-
B k ' ‘ 'er omumkasr tentang keselamatan dalam srstem penghantaran dan pengagihan tenaga
elektrik dan penggunaan peralatan elektrik.

Pengiraan Kos Penggunaan Elektrik
Mendefinisikan maksud kecekapan tenaga.
Menyenaraikan contoh teknologi yang berkonsepkan kecekapan tena a.

8Menentukan jumlah penggunaan tenaga elektrik dalam peralatan elektrik.
Men h b k ' 'g u ung artkan penggunaan tenaga elektnk, kuasa dan masa dengan mengira kos
penggunaan tenaga elektrik bagi perafatan elektrik.
Membuat audit kos penggunaan tenaga elektrik rumah sebagai langkah penjimatan dalam
penggunaan tenaga elektrik.
Berkomunikasi tentang kaedah penjimatan penggunaan tenaga elektrik.

Praktis Sumatif
Iawab soalan yang berikut:

Li‘
lam *1
,___

L_

6.4
Q{:1
Li[1
fl

[II

1. Tentukan sama ada pernyataan tentang elektrik atau kemagnetan yang diberikan adalah
Benar atau Palsu. Tuliskan jawapan anda di dalam ruang yang disediakam

(a) Stesen jana kuasa yang menggunakan tenaga angin tidak mencemarkan uda1'a_
(b) Se] suria boleh menghasilkan arus ulang-alik

$5‘(C) Palam 2-pin tidak disambungkan kepada dawai bumi.
;_¢_»;» 1
¢'_.f"- »

5&5

"l

r
Hf

..;1-u.‘-
i

1

I

_._4_

_;__ .;¢.

;§e_£.~.,~__._~_;__.
' 4\.1
i

~

fr
Scanned by CamScanner

P

1
t

Ex

d k' ‘ .2' Pa an an Sumber tenaga Yang beflkut dengan jenis sumber tenaga yang bctul.
Sumber tenaga

51}???

(a) Arang batu ,,

(b) Biojisim ,

(c) Geoterma Q

(d) Ombak 0

If Bah 6: Elektrik dan Kemagnetan

Ienis sumber tenaga
,‘__-w—j—“_i'_"-I‘

Sumber tenaga boleh
baharu
 _

~z

Sumber tenaga tidak
u boleh baharu

3.‘,-.-¢—j tins:

3. Gegelung dawai digerakkan dalam arah
yang ditunjukkan oleh anak panah melalui
ruang antara dua buah magnet seperti
yang ditunjukkan dalam Rajah 1.
(a) Apakah kesan terhadap medan magnet

apabila gerakan gegelung seperti yang
ditunjukkan dalam Rajah 1 dilakukan?

(b) Apakah yang dihasilkan di dalam
gegelung dawai?

(c) Apakah yang berlaku kepada LED?
Ielaskan jawapan anda. Q

(d) Namakan alat dalam stesen
jana kuasa yang mengaplikasikan
konsep seperti yang ditunjukkan
dalam Rajah 1.

LED

Rajah 1

-—v\a'|i:U?!'i;‘

I

Gegelung dawai
/-g

Arah
gerakan
gegelung

4. Rajah 2 (a) menunjukkan sebuah alat yang digunakan untuk mengkaji arus elektrik.

Rajah 2 (a)

_

{=15'3
5

Q2
KPM

4

>
r

t

,
I

;
i

F
i

I

i

1
I

t
Scanned by CamScanner

jiiji

Q2

(a) Namakan alat yang ditunjuktkan dafflm Rajah (3)
(b) Apakah ciri arus elektrik yang dikaji oleh alat ini. I I _ I
(c) Rajah 2 (b) dan 2 (c) menunjukkan dua p3Para“ skrm 3 at m1‘

In
Rajah 2 (b) Rajah 2 (C)

iii!‘-=ii .i:':'i iii?i'=-iii
Namakan jenis arus elektrik yang diwakili oleh paparan skrin dalam rajah yang berikm;
(i) Rajah 2 (b) (ii) Rajah 2 (Q

5. Rajah 3 menunjukkan sejenis transformer. Gegelung Gegelung
(a) Namakan jenis transformer Yang dituniukkim P"? "kunder

dalam Rajah 3
(b) Jelaskan jawapan anda di soalan 5(a). I
(c) Mengapakah teras besi berlamina ‘

digunakan dalam transformer? R
(d) Iika bilangan lilitan dalam gegelung —<——- _<-_

primer ialah 100 dan bilangan lilitan
dalam gegelung sekunder ialah 20, Rajah 3
hitungkan voltan sekunder jika
voltan primer ialah 10 V. *

6. (a) Namakan komponen keselamatan dalam sistem pendawaian elektrik di rumah yang
dibekalkan oleh TNB, SEB atau SESB.

(b) Nyatakan satu persamaan dan satu perbezaan antara fius dengan
Miniature Circuit Breaker (MCB). 9
(i) Persamaan:
(ii) Perbezaan:

(c) Berapakah nilai fius yang sesuai bagi sebuah pengering rambut yang berlabel
700 W, 240 V? Terangkan jawapan anda. ’

7. Sebuah pemanas elektrik berlabel 230 V, 10 A.
(a) Hitungkan kuasa pemanas elektrik dalam unit kW. Q

(b) Pius yang manakah paling sesuai untuk pemanas elektrik tersebut? Ielaskan
jawapan anda. q

(c) lelaskan sebab fius yang lain tidak sesuai digunakan berdasarkan jawapan di S0413" 7(b)'

KPM J
Scanned by CamScanner

7

Y

(
(

fiU"h>

Butang reset

Penyentuh
Besi

Fulkrum
Arus Spring

»Arus

Rajah 4

) Apakah MCB?
) Nyatakan fungsi dan cara kerja MCB.

( ) Anda dikehendaki membina satu model MCB dengan menggunakan bahan yang
disediakan di bawah. Terangkan fungsi setiap bahagian. 9

." i

_..'. hr

nII""'_—
Kotak kasut

.1 ~ ~P.°“°“n9k'1g‘5‘_. .;.

KP

|

‘I

llah6: I-Ilcklrik tlilll l(e|nngm-tail '

ajah 4 menunlukkan Sat" m0del Miniature Circuit Breaker (MCB) l
I
l

l

siIt

it
l

4
I

l
l

l

<l
I
l

I
I

I

|

l
I

iiI
l4

Q
Scanned by CamScanner

w~“"i J» A ; f $4» *'~' at
'.~t \.»::,- ; ‘> ’ ‘__-' Ir‘ » .

fe15

a

1 *"<‘_‘('"- V

.._ ,. _
.,v~ -1

Q2 pv. '1,-,1. i -.' \-- .1' ¢ ' Vgfnrii.i- 1 1. 0 “
. _I_)".'—'_ i‘-Q‘ I, , V

~é’._;£'i'3';r‘_' ,4». -.1‘=
Q1 _v:5';P:'~'..ii“"5ll’

'; ' ‘!fi-;;.‘:,r-|_- _‘;u|‘--- _-'._
-_ ~r * , *. ' t

f'5!1c‘< Q‘ -’\1-"slit! » '-Nv __ _'f¢ J k‘
sl I -'

~»¢.

».

- ~ i-»~-~.-,g;,:- -» -.1in _ ~, ,'- .r'- ‘ ._ 1" l. ._=¢=5;- 1 pi H
'-- ,.- ‘("2" _' ‘- 1.7"‘? " 7 ' '3' v *__'_ v I ’ . .1,‘ i-__ '> . . 4! l

1‘)-v I» _~ A1 -- - . i - \’

Tenaga dan Kuasa
I - ..

.!' '

..< '
. . , ¢‘“‘:' h
 fl“““4ff‘-

., ' "Y u ".."'v = ." t"ragan*;|<enya|'daa-mrafiarkirrj" e
” '

.4‘

X‘ ,
"1 t

-.-=.‘-I:-4:11.¢~g.v-"W
.9

'1»-
talc.

v ;. <, ,9-, ,5. x ,- e _ -A."l"I"'-"_-‘ .,---,L,__ .- “V. i,-. v.. >'l_;;__. . a ' 2 l;.j0F¥_u:.|" 1U‘.%;" ;_ T31.-
Scanned by CamScanner
Scanned by CamScanner

R
Kerja. Tenaga dan Kuasa R

Keda
Apakah maksud ker" b* 1ja ere asarkan pengetahuan anda?
Banding dan bezakan maksud kerja anda itu dengan
delinisi kerja dalam sains seperti yang berikut: Sesafa" 'alahla'akY@'19 Cl|lEilu|

mengikut arah tertentu.
Kerja, W. didefinisikan sebagai hasil darab daya, F, 7
d . .an sesaran, s. dalam arah daya, iaitu W = Fs.
--~ . _ .._., +__r p ,_; _.-vr-__.-.=.v-_ -; _—-— ',._ fi—.~:_._._— —.. Q--..._. ._-. ~.__=_—_—_,='_'._-

Unit S.l. bagi kerja ialah joule (I).

1 joule (I) kerja dilakukan apabila daya l newton (N) digunakan untuk
menggerakkan objek sejauh 1 meter (m) dalam arah daya, iaitu 1 I = 1 Nm. J;

Momen daya dan tenaga merupakan dua kuantiti fizik CAEARAN
selain kerja yang diukur dalam unit newton meter (Nm). Unit yr, |\/||NDA
yang lebih besar seperti kilojoule (kl) dan megajnule (Ml) juga , _
digunakan dalam pengukuran kerja. Lengkapkan yang benkulr

(a) 1 kJ =R“J
(b) 1 MJ = _.__ J" Contoh Pengiraan Kerja d I Akt' 't' H '3 am IVI I anan ' " —

Perhatikan Rajah 7.1 dan Gambar foto 7.1. Rajah dan
gambar foto ini menunjukkan beberapa aktiviti dalam
kehidupan harian.

(Cara yang betul untuk mengangkat 20 N
beban yang berat)

I Daya v
lawan -I me

daya tarikan
graviti, 20 N x

Berat beban, '
20 N ‘. fi,'.?§

.- 3 ,

zou "d
mm"

Mengangkat objek setinggi 1 m dengan daya 20 N secara
menegak untuk melawan daya tarikan graviti.

Rajah 7.1 Aktiviti harian yang berkaitan dengan kerja H j

jggog 1!!” v
KPM
Scanned by CamScanner

~Tv—-4";-wfi~.v\%—w

i

l
l

»

llenyelersaian y
W I Fs

Q) tag

lJnf|7/felflfldunitrnrosz

ihlilul‘ Hull r lmltv it 9 \ .
II/i‘ ‘I'lllil‘ _ llllili .' j

.|i|-raw" "'""" i 4-~ i I
l

_ V . _ . V ___.__._______......,__..a_..._--. t
lt

(,‘mnImr /uln '/.I /l/’/It'll! flllllrlll ym/yj I/wrfuiluu d/-nyiun Hrju T

WW ‘|||,,|,|,|»,||| i|.i|.|m /\l'|l\/III /\, ll rlnii 1. ntliilnll 21-jn.-rt: -/;m;; <.litunjul/tl/an dalam
klrllfl ll |

liulunl /alt
Imllml 7.! l' I’!/II yin/;{ 1/1/ul.nlnn 1/u/um /U311»/1!: /1., /1 ilun 1,

mlvltl harian Dayn Arah daya Buaran dalam arah daya ‘ Kerja yang dilakukan
""*"""",(‘ if 20 N A Mniwfluk t R 1 m R H I w = Fs Q1 : N /» 1 m '

3 =20J ,
U! 3l 9 10 N Mondatar ’ W = Fs 2: N X 5 m \

lg -‘a _ ---—‘—»~—-—--—"-.7

"lg 1 A R H Mondatar 0-3 m W = F5
C 2 N l : 2 N X 0.3 mI = 0.6 .1

Menglra Kerja yang Dllakukan

L__e__,
-i--...¢..-_.-_. ---. _ --,.w.._ --

<t

Rujali 7.2 menunjukkan seorang murid yang mempunyai
be-rat badtm 400 N dengan beban di tzmgannya 100 N l
memilkl tnnggn dengan tinggi tegak 3 m. Hitung kerja
yang dllakukun.

3m

4

=(400 + 100) N >< 3 m
=S0()NX3m ,_-. j
“‘ 1 5°01 Rajah 7.2 l

l

V.
KPM
Scanned by CamScanner

'.'*'%1-fix‘ 1".
-if-‘J I.‘ met.

‘Y-‘J. '1.“ .".Z=\ ,;w_";»3_.- ;-1-t ‘=""' . ~

3
R ah ka ebuah kotak befllslm 1° ‘<8 dan “W” ke 3"“ alman

. Zm

I F5 L/3% _I .

__ . CABARAN

A R

aj 7.3 menunjukkan Ali mengang I S /\ '
Berapakah kerja yang dilakukan oleh Ali? 1 k /
(Anggapkan daya graviti yang bertmdak ke atas objek berllslm g
ialah 10 N)

Denyelesaian
Berat l\0tak = 10 x 10 N

= 100 N
W:

=100N><2m
=200

Rajah 7 3 ‘

Seorang buruh menarik sebuah bald: berisi simen seberat |\/I I N DA
300 N dari atas tanah ke tmgkat satu sebuah bangunan Adakah kena
dengan menggunakan sistem takal Tmgkat satu adalah 10 m dnakukan dalam
dan tanah Berapakah kerja yang dilakukan oleh buruh itu? SW33, yang

Cl|lUfijUl<K8fl
Denyelesaian da|am gambar
W-= ps foto ini?

= 300 N >< 10 m ’
= 3 000 I

Y 7

Tenaga dan Kuasa '
Tenaga didefinisikan sebagai keupayaan untuk melakukan kerja. Unit 5.1. bagi tenaga ialah
joule (]). Apabila daya 1 N digunakan untuk menggerakkan objek sejauh 1 m dalam arah daya,
tenaga sebanyak 1 ] telah digunakan.

Perhatikan Rajah 7.4. Sekiranya
Kamal dan Ah Kit menaiki tangga
bermula dari lantai pada masa yang
sama, siapakah mempunyai kuasa
yang lebih tinggi? Mengapa?

__.Z

Kamalbeban

Berat
beban Ah Kit

Kuasa, P, didefinisikan sebagai kadar melakukan kerja, W, iaitu;

P _ Kerja yang dilakukan, W u
Kuasa, ' Masa yang diambil, t _ Rajah 7'4 ‘V _v

Unit S.l. bagi kuasa ialah watt (W). Apabila 1 joule (]) kerja dilakukan dalam masa l sail! ($l>
kuasa sebanyak 1 watt (W) telah digunakan, iaitu l W = 1 j S-1_

($1.?
Scanned by CamScanner

Bab 7: Tenaga dan Kuasa

(mean i
Rajah 7,5 menunjul-Lkan beberapa aktiviti dalam kehidupan harian.

,_,,.

R son l
ti. u

F.:1? -1
L

. 2 m . .

A-"—"1* it ;F

>

'11."1‘‘ ‘H' ..\1 1'.
rr;u‘

",}4_. _~'-‘ 4

___ /xi/(ll rnenank .<,r.+>uah lmtal~ Tl! ataz
seeker monyet mempunyai lanciasan l!C1fi dan A ke B 'j»’3!‘i’;;;,'1
berat 50 N rnemanyat pokok daya 30 N S1':;Jul‘| 2 in tiriaiani asar. .99." new '-5'3 .'\.‘ ciangkat
setinggi 3 m dalam masa 20 s daya) dalam in-:t.';a :3 2 aetmgg. 1 rr‘ dalam masa O5 s

Rajah 7.5 Akiivili harian yang berkaitan dengan kuasa

Kerja yang dilakukan dan kuasa yang diperlukan dalam Aktiviti D, E dan F adalah seperti yang
ditunjukkan dalam ladual 7.2.

ladual 7.2 Kerja yang dilakukun dan kuum yang diperlukan dalam Aktivili D, E dan F

AKIN“ hllilfl l { F0 l m
Om sou sou 15ON
2::-angdalamlrah y 3m . am 1m

~ fly __ ___ ">_ _ _ iii I. .7, _ _ IKw‘. W=FS W=FS ; W=FS
alum)-n",9T_ =50Nx3m =30Nx2m ‘ =15QN><1|-n

n , j =150J =60J =15OJ*_ ,~,_A .
-an —.{':. ‘ any -

f 20 s y 5 s 0.5 s
" ' '1 -E -l _w-ii; i P—t P—t P—T

. .. = 150 J ‘ = so .1 = 150 J
- “ I ;7_‘.';‘*'_l - f 20 S 5 S 0.5 8

. , _;,:7.a;.;§;1-_k,_jiffig; = 7_5 w = 12 w = 309 w~-j.» , _.

_,e-....__.,_..i.-...

I>
\

l
Scanned by CamScanner

‘V‘“V —

.&r$%.%va?¢’t%’¢#$ g" .-\ 57*.‘ \.~=:33FYI.r'1.#3“aw“-:-\.v

Tuluam M"".'Ji'F1 kerja dan kuasa yang diperlukan
Bahan
P“'”'b""E’l 100 9- benang dan bongkah kayu
Radas

\ l -
t‘ * - -0 1' -t =~

N"'a‘—'a ~‘iP"i"9. pernbaris meter dan jam randik
Arahan

1 Sediakan susunan radas seperti yang ditunjukkan dalam Rajah 7.6.

Bongkah kayu
P"-’"_°"8 Neraca spring

Meja

|I l.0 m

Rajah 7.6

Tarik neraca spring sehingga bongkah kayu
itu mula bergerak dan catatkan daya yang
ditunjukkan pada neraca spring.
Tarik bongkah kayu itu sejauh 1.0 m dengan
daya tersebut seperti yang ditunjukkan dalam
Rajah 7.6. Minta rakan anda mengukur masa
yang diambil untuk menggerakkan bongkah
kayu itu dengan menggunakan jam randik.
Catatkan masa yang diambil. Hitung dan
catatkan kerja yang dilakukan dan kuasa yang
diperlukan dalam jadual.
Sediakan susunan radas seperti yang
ditunjukkan dalam Rajah 7.7.
Angkat pemberat 100 g dengan neraca
spring sejauh 0.5 m secara menegak
dari lantai.

Tarik

, I
1 |

1 1

-—--t {::."~_

--.5‘

i-5.-.
'1

t

I

Catatkan daya yang ditunjukkan pada Neraca spring 0_5m
neraca spring.
Minta rakan anda mengukur masa yang

ll untuk menggerakkan pemberatdiamb' i _
tersebut menggunal<a{1J8m_ Fflr{dI|<- Pemberat
Catatkan masa yang diambil. Hitung dan 1008 Lam;
catatkan kerja yang dilakukan dan kuasa yang
diperlukan dalam jadual. Rajah 7.7
Scanned by CamScanner

3 ‘,_ ah), ,-,-3,}, 43;, ' ,‘ U _ 4_.“"_._| _ V.'J~<

.:::1:a
Q.’."{>:afar- Q.I ;._1.}.,-.~' 51,2

. \;j 0 _ 4
\ i»-.;_‘. ., ‘§'..-’,'|\::‘zj _~' '.__. (- .*

.-.‘|‘ ' \». '1 ~ ’ 1 ’.‘'.- ,* -‘,' -~ fa _v ‘Iv _. _" .‘4 ,\\>,_\_‘\‘,..-.|~.'(-‘\'(?“ W, ‘F l ‘ ‘ '_ '\\- _4 l 4. '

Aktiviti Daya Jarak l(erja( Masa Kuasa
(N) (m) (J) (s) (

Menarik bongkah kayu sejauh 1 O m
secara rnendatar '

Mengangkat Pemberai 100 g sejauh
0.5 m secara menegak

Soalan
1. Nyatakanjenis da a an d" ' . _ _ _

(a) menarik boflgiaig kaau (';t:f;SSemasa. H Hqn ml dalam
permukaan meja sqarah

(b) mengangkat pemberat 100 g secara Satu unit bagi kuasa yang lazimnya
menegak dari lantai digunakan pada masa dahulu ialah

Akti‘/iti Yang maflakah melibatkan kerja yang kuasa kUda(hp)'
dibuat paling banyak? W" H
Nyatakan tiga faktor yang mempengaruhi kuasa.
Aktiviti yang manakah dilakukan dengan kuasa
yang paling tinggi?
(a) Berikan satu contoh aktiviti atau objek dalam kehidupan harian yang melibatkan

. kuasa yang tinggi.

. (b) Berikan satu contoh aktiviti atau objek dalam kehidupan harian yang melibatkan
kuasa yang rendah.

»: '.*~w ’-- -. I ;*-.";a-4""-rirw
”3~;,.=-.~ =-'<.-~ ' -- =1 ~’- ' L"‘- '" "-‘ ‘ ‘- \"‘:."l"\‘\=‘ ‘1"."- ' "1. 7-, ".,', .5 \

1 \ '\ '1'.‘ " "V ‘ ¢‘ '. S!-.‘,; A ‘e!.,',- -_.’ ‘L ‘A; L Bab 7: ‘Tenaga dan Km";
’ ‘ ‘ In \

A :/“ " "T fa-',‘( ,“
\

I 1 7 .

n'l".-";“ ...;'a,v‘-;:.$¢¢z" .a;.~.;¢-,.,I;.<‘@’$~l_.r<,-

- Farmatif A7. 1 ’ A J
1. (a) Berikan definisi kerja.

(b) Apakah unit S.I. bagi kerja?

2. Apakah maksud tenaga?

3. (a) Berikan definisi kuasa.
(b) Apakah unit S.I. bagi kuasa?

4. Rajah 1 menunjukkan sebuah kren elektromagnet
mengangkat beban seberat 2 500 N setinggi 4 m.
(a) Hitungkan kerja yang dilakukan.
(b) Berapakah tenaga yang digunakan untuk

mengangkat beban oleh kren?
(C) Jika masa yang diambil oleh kren untuk j

mengangkat beban itu ialah 1.2 minit, I
‘_ hitungkan kuasa kren itu. Q

N:1,-_:.;_<

via

KPM

- a
, .

. -,4..'-.
' .u - 1

vI’; ~.?‘-_
v_> 4-_‘

W) Q2 4. I
1‘ I‘ I F

W
I I.‘---'1 _

-1‘. I‘
'5')‘ ’ '

1 .,. y. " '-
1 > ‘

I I
:11‘ 1'. -

. ,.-. ~ "
.710’!

""1.
"1

’<I

.\,
,. \

1
I41 I

*~ ‘H.
!:““ .‘I

'_¢. ‘
-,' 1..' xx
F‘ L--1. .,

I

;]_."' \.
»'v,-= .. ‘aweV »

' 0

‘fatI \.'.*-' _..,.
'-2.. :1.

s.‘-1 __.-r M‘ » -LI-~-.. -I
. ‘ KI‘.

5 I_1' J. I -4 . LZ, '_l

I-'.-Z1 V J‘ 7“T _ L‘-.‘_l

\

5:».4.=-' .'~.-,.i-‘~14-Q.< ~,'~;.;;;~>:"_~-_"=?§-J‘:-__.§_V._*_
'.j"~}‘3

’~34"4"

.~,§z.J

OI

r , _
ff} 1‘~~ k

5:.
Scanned by CamScanner

F

1
1

\

.__...-.

i

I

I
.

1
I

i

l

I 4

.Tenaga Keupayaan dan Tenaga Kinflflk

‘__‘ 1 - ~ "“ ‘ 10“ v‘

AS_
Tonton vldeonuunluk $6 fx
melihai operasl
menanam cerucuk

Tenaga Keupayaan Graviti
Do.1.nn n1e>"in mcn.1nmn ¢crucuk seperti yang
ditumukkan dalmn (}.nnh.1r thin 7.2. sebuall tukul
ditarik ks atas dan lxcnmdian dilcp.\sl<nn supnya idlllh
mcnghentam batang cerucuk. I3;y\"a yang dilmsilkmm \ Q‘
oleh tukul ini pada arah n1encg.1l\ telah xnc11gge1‘;1l<k".u1 ‘HM’?
cerucuk kc b.1\\‘al1 dan nmsul\' kc d.1lam tanah.

L;

/-$ 4,;J

\ A

Tukul-

J .

Balang —
cerucuk

(a) Tukul sebelum dijatuhkan

Gambarfoto 7.2 Tenaga keupayaan graviti
digunakan dalam mesin memmam cerucuk _

Mengapakah kerja "
dilakukan? _

Tuku] yang telah diangkat ke suatu ketinggian, h _ -
dari permukaan Bumi mempunyai tenaga keupayaan APakah1e"'S daYa Yang. . . . . dahasilkan oleh tukul? 1gravm. Tenaga keupayaan gravltl adalah k€I‘]2l
yang dilakul_<an nntullj Lnengangkai sesugtu gbyek Dari manakah tenaga
ke suatu ketmgglan, an permu aan uml. untuk me|akukan kerja '

ini diperoleh?

Tenaga keupayaan graviti = mgh Z ' " " " ‘ '1 r

- m ialah jisim objek dalam unit kg
. g ialah pecutan gravitidalarn unit m s"2 B t __ _ t _

‘a1 h ket' ' dalam unit m era =JI$In_1. m >< pecutan gravm, g' h 1 ‘ a mgglan dengan g dlanggarkan sebagai
"* " """ * '*"'"‘"”"“ 10 m s-2 (atau 10 N kg"1)

E12! an
KPM

W

» \
Scanned by CamScanner

7""-

‘l

J

»' Hubunflfifi 35”“ K'9'fh.‘v\§§n9g""1§"§9'~'
Ke\lP3Y3an ‘§."_'i V‘ :"~"»"<:* 1 ’
.,| 73 mcnunjukkan objek yang bcrjisim m diangkat

/1 sccaratlnclmcgak dari pcrmukaan Bumi.
5 = Daya >< aesaran pada arah daya

= Berat >< tinggi diangkat
= (m X X /1

= mg/1

Keri“ yang dilakukan

h sebab tiada bentuk tenaga yang lain dihasilkan,
Ok mua kg;-‘a yang dilakukan terhadap objek itumaka se J . .
akan digukarkarl kepada tenaga keupayaan gravltl.

\ Tenaga keupayaan graviti = kerja yang dilakukan J
' = mgh

Bab 7 Tenaga dan Kuasa

.___._>_____>.__

. g ____j Rdjdh 78
. j;_,_,____ _4n- I-I» ~ ~

Contoh masalah numerikal O
"4

Gambar foto 7.3 menunjukkan sebuah lif di KLCC. Lif tersebut
-1 mengangkat suatu beban yang berjisim 1 500 kg setinggi 30 m
J (3) Berapakah kerja yang dilakukan oleh hf ltu?

ii 30 m?
E c) A akah hubung kait antara kerja yang dilakukan oleh lif

i

(b) Berapakah tenaga keupayaan graviti lif ltu pada ketinggian
9:-
\.I ( P

dengan tenaga keupayaan graviti lif? . b
1 (d) Berapakah kuasa hf dalam umt kW jlka nmasa yang dlam
‘, untuk mengangkat suatu beban yang ber]is1m 1 500 kg
E setinggi 30 m ialah 0.5 minit?

Penyelesaian
§ (a) W = Fs
i = mgh
, =1500kg><10ms'2><30m
-' = 450 O00 I

(b) Tenaga keupayaan graviti = mgh
=1s001<g><10ms-1><30m
= 450 000 1

(¢) Kerja yang dilakukan oleh lif = Tenaga keupayaan graviti
* an di un ai oleh lif

(d)Kuasa,P=¥ Y g P Y

= 450 0001
0'5 mm" E: E Contoh Tambahan

’~ = 450 000 I _ http:////nks.andl17.
5 com/BT_Sains_21 7

\%\

4.;a9*‘

so - _2
=15 000 w El 4'

1* = 15.. ..- ‘.
' V‘. Z~ "' ""1»<-It-'" -.'\ ' -v‘ \' 1-Y . '->>.':¢~. y I . -~.- ‘-_‘.- I -t .-\ 1.’_ , - ‘ -i- '->- », _;\-_-a-;,".-i.;>.~':-J ~.,|:.r1.<-=2~' -5-'~.*v3'$-’T‘11 »- <

'1_

'4

Gambarfoto 7 3
Scanned by CamScanner

Tenaga Keupayaan Kenyal
h t' to ” 4 menun‘ul\k"m weringkat dawai kokot stapler diisi. "l'crdaput sulu sprmg yang(jam ar 0 /.- J ". } \ A g

dircgangkan dan kemudian dilcpaskan. Daya yang di|1€lF-“kiln "|¢'h *Pr'"F 7"“? m"r°l%“"14 mi
menggerakkan dawai koknt mcngikul arah daya.

\

Dawai kokot

Z’-”""§-ax

Apakah jenis daya ‘yang \~
dihasilkan olehs

Mengapakah
kerja dilakukan?

Dari manakah tenaga
yang melakukan
ini diperoleh?

kerja

Gambarfoto 7.4 Tenaga keupayaan kcnyal digunakan dalam smpler

1,1/\

vi

,\-.\-§*g‘\f'@

Spring yang dimampat atau diregang mempunyai tena .. . 83 keupayaan ken al Tena akeupayaan kenya] lalah ker)a yang dilakukan unt k Y ' g
kenyal dengan sesaran x dari kedudukan keseimbgnggrmampat atau meregang suatu bahan

ICPM

Tenaga keupayaan kenyal = % Fx E

. . F ialah daya regangan atau mampatan dalam u .t Nn1
~ x ialah sesaran dari keduduk kan eseimbangan dalam unit m

==—a._____-.~ ___—_— —__ '__; ___, _ _, J" ~ V-:;:, _____ ____ W

' \/IN
Scanned by CamScanner

"_-.»-,-vi"-Q.-Q-A_r.¢_§.-v~-<--.4..1:
'1

3
-_4 .» _

a
' \

-...
5‘.-,‘w

.:>=‘.»=
-,1

A-1;"-w
.‘i

.F_~.-;in

_ ..7

<

’v

I. B' . _ _
Q db 7' T'*""l§-1 dan Kuasa

Hubungan antara Kerja dengan Tenaga Keupayaan Kenya
Kamkilli sualu spring dircgangkzm
scbmqyak x m dengan daya I’ N T k

. . - - en _ .(Rajah 7_9(a)). Makn, nilai daya pada nga eupayaan kenyal _ kena yang dilakukan
ring bcrubah dari 0 N kc 1~ N = [ms di bawah gmf

,ra{(R;1jah 7.9(b). Umuk kes yang

I

5P . .
SQPCTH yang dlllllljllkkllll dalam _ _1_ F 1_. 2 x }

?ne|ib;\(k&ll1 spring, kerja yang dilakukan N“ ~ 7 1 W-_ at __ _g _g_
bersamaan luas di bawah graf F-x.

Daya (N)
A

Panjang
spring [7 . . . . . . . . . . . . . . . . . _ -

' ' ' ' “ ‘ " \ \Pcmanjangnn \
spring,xm

Daya. 0 N ____ ___ \

1 0 ; R=s="s="/
Daya = F N Mampamn

(a) (b)

Rajah 7.9 Hubungan anlara kerja dengan tenaga keupayaan kenyal

Contoh masalah numerikal 0
Panjang asal bagi spring S ialah 20 cm. Apabila daya terakhir Daya 20 N
yang dikenakan pada spring S ialah 20 N, panjang baharunya L
menjadi 12 cm. Hitung tenaga keupayaan kenyal yang dipunyai
oleh spring S yang termampat itu. 20 S _ S Tcm pnng
Penyelesaian 12 Cm
larak mampatan, x = Panjang asal — panjang baharu

= 20 cm - 12 cm

: 8 Cm Rajah 7.10
= 0.08 m

Tmaga kwpayaan kenyal = —

l\)r—-l\.)--

?

E5::E :-.‘_;'_'Y1- -“J-lliEl

Contoh Tambahan
ht1p:///inks.and/ 1 7.
com/BT_Sains_219_2=-><20N><0.08m

=0.8]
“2';1,.»--~._‘ i _ g _,_. ‘;,_.,___,.__ I

Q E21KPM
Scanned by CamScanner

Tenaga Kinetik
Tenaga kinetik ialah tenaga yang dimiliki oleh suatu objek yang bergerak.

Ii’
' "33 -’-"C41-'=J.r¢'i'.?flf%'i7' - .- —\'*'!IP'\$14§\i.'-IV. . D. ,

I, 1.,--F-$1)
0 - ""

ya -,,'§‘, ‘»r.s-‘tun’.
L‘! '.“‘

3'5 ~' Contoh masalah numerika

'#3"J,'§ Contoh l

7

Tenaga kinetik = -% mvz

m ialah ]lSllTl dalam umt kg
v ialah halaju dalam unit m s"

| I

ll Apabila sebuah kereta api yang berjisim 500 000 kilogram bergerak dengan halaju 360 km j-I,
berapakah tenaga kinetik yang dimiliki oleh kereta api ini?
Penyelesaian

I-lalaju kereta api = 360 km
Z 360 km kereta api

11 K\)v—nl\)-_-

j"' Tenaga kinetik bagi = —- mvz

36 = 2 500 000 000 1
3600s

= 100 m s"

Sebutir bebola keluli berjisim 0.2 kg mempunyai tenaga kinetik 3.6 I. Berapakah halaju, v bebola
keluli tersebut?

Penyelesaian

I—l[\)|-1

Tenaga kinetik = — mvz

3.6]=—><0.2kgXv2

Lph.)_v2= .61
" 0.1 kg

= 36 m2 s"2
v = ‘/36 m2 5'2

= 6 m s‘1

Contoh 3
Hitung tenaga kinetik bagi elektron yang berjisim 9 >< 10"“ kg dan berhalaju 4 X 10° m s".

Penyelesaian

Tenaga kinetik bagi elektron

haw-l\Iv—*

=—m1/2

= - x (9 X 10-31 kg) x (4 x 106 m S-1)2
= 7.2 >< 10-18]

= _ >< 500 000 kg >< (100 m S-1)1

1
Scanned by CamScanner

V

Bab 7: Tenaga dan Kuasa l

g . ~ alankan Aktiviti 7.2 untuk membincan kan maks d dklta J‘ _ u an contoh tenaga keupayaan V'2 Milm tenaga keupayaan kenyal dan tenaga kinetik dalam konleks kehidupan hari;m_
5' l _ l . | I ‘' - ~. - ~.>."- ;,». -2 -. ~.-v 4,). - .. ,. , i 6%,’ -; _~ - /..-4~,.-=3».i 1 ‘\’-/-_" " , '~‘:l'-J _ ix *3-*4-' 1.,-,‘_' \

' - ' 1,4 .,_ , ,' ‘ g ._ i"‘d:‘_:"‘.‘ "I,"

mbincangkan maksud dan contoh tenaga keupayaan graviti, tenaga
e ayaan kenyal dan tenaga kinetik dalam konteks kehidupan harian ' KMK» Kl/\K

' Aktiviti
Arahan g . perbincangan

. ‘I I . 1"‘I Q

.30-‘4».

1 Jalankan aktiviti ini secara berkumpulan. ‘ "W
2' setiap kumpulan perlu mencari maklumat tentang maksud dan contoh tenaga

keupayaan graviti, tenaga keupayaan kenyal dan tenaga kinetik dalam konteks
kehidupan harian.

3 Bentangkan hasil dapatan kumpulan anda dalam bentuk peta minda.

jg Péékéiéi‘ (1.2 ' ,
1_ (a) Apakah hubung kait antara tenaga keupayaan graviti dengan kerja?

(b) Apakah hubung kait antara tenaga keupayaan kenyal dengan kerja?

2. Liza mengangkat sebuah kerusi seberat 40 N sehingga ke aras ketinggian 50 cm.
(a) Berapakah kerja yang dilakukan oleh Liza untuk mengangkat kerusi tersebut?
(b) Apakah bentuk tenaga yang dimiliki oleh kerusi itu? i .
(c) Berapakah tenaga yang dimiliki oleh kerusi itu? Diflding l"

3. Daya, F, dikenakan terhadap papan untuk
memampatkan spring kc arah dinding seperti yang Papan .\_-2‘
ditunjukkan dalam Rajah 1. Diberi bahawa panjang Spring i
asal spring ialah 50 cm, panjang akhir ialah 30 cm Daya’ F ~71 V__, _ HHHHIHOHX
dan daya akhir yang dikenakan terhadap spring ' J ' V
ialah 20 N. Berapakah tenaga keupayaan kenyal yang ‘_'
dimiliki oleh spring yang termarnpat?

4. (a) Mengapakah kenderaan berat seperti yang Rajah I
ditunjukkan dalam Rajah 2 lazimnya
berhalaju rendah tetapi mempunyai tenaga
kinetik yang tinggi?

(b) Nyatakan satu contoh objek harian yang
mempunyai tenaga kinetik yang tinggi
dalam keadaan yang berikut: 1 /
(i) Objek yang berjisim kecil t tapi

berhalaju tinggi.
(ii) Objek yang berjisim besar dan

berhalaju tinggi.

Rajah 2

Q)
Scanned by CamScanner

3.’-P;
.7r ‘g -Q1_ > 3“ 14 1

,4

Q.

Gambarfoto 7.5 Roller-roaster

Roller-coaster yang ditunjukkan dalam Gambar ioto 7.5
melibatkan perubahan bentuk tenaga. Nyatakan perubahan
bentuk tenaga yang terlibat.

Prinsip Keabadian Tenaga
Prinsip Keabadian Tenaga menyatakan bahawa tenaga
tidak boleh dicipta atau dimusnah tetapi hanya boleh
berubah-ubah bentuknya.

Sistem ayunan seperti ayunan bandul ringkas dan
ayunan spring berbeban sentiasa mengalami perubahan
bentuk tenaga antara tenaga keupayaan graviti atau tenaga
keupayaan kenyal dengan tenaga kinetik Adakah sistem
ayunan mematuhi Prinsip Keabadian Tenaga?

E12
KPM

Prinsip Keabadian Tenaga

.?>l1),‘ y

//M/2

PL‘ _ ‘

". 7 ..3

INFO SFIINS
Tenaga yang berguna ialah
tenaga dalam bentuk yang mudah
diubah kepada bentuk yang lain
untuk melakukan kerja. Coniohnya.
tenaga kimia yang tersirnpan dalam
bahan api fosil adalah tenaga
yang berguna kerana tenaga kimia
mudah ditukar kepada tenaga
haba dan tenaga cahaya melalui
pembakaran bahan api fosii.

k J

. \.~"z
Scanned by CamScanner

{~_.-~. I

i Huh 7: l‘m|,i;;;| ¢|,m |(m,.M

m Ayunan Mengikut Prinsip Keabadian Tenaga
sisfe . . .l ' Ra.ah 7,11 dan 7.12. Mari kita lihat perubahan benluk ‘tenaga yang bedaku

f Perhangfilnmlbandul ringkas dan ayunan spring berbeban sebagai contoh Prinsip

‘gzmbadian Tenaga-

-u-* .
I .

a ~_
¢ -_

, ., .

Ladung bandul I
,

1
0 ‘.

' - .-.I . Iv - 0. . I.
its .~

\ L1I 0

-‘-
: X _ ------------------------------------------------- " '1‘ Z/v

l-3dungd“ePaskan\ H /V
Q 9

i.

‘ ' " |"°"""‘Y“" if
' _ "V ’ ¢\"¢';';r‘l1 ~ l ,:»v_v-I'.l,l_‘ '..,.l'_._f'LL'. .".Q.'.T.'-f_,1.':-.';E4}1-‘rl —, ll

_,-. - =-.rnd<s|rrlu'n lIadir1an@da'<<*i"99*="'"a“B‘"‘“'"l
TUgWfl=siiar iiadmeoesw-'<d@i"@"=°*'“7

ls“
i .6

_,_,,( '."."l'_.}_-IQ!-_-_;: ., _' —_;-1; f‘.;"'_’; , ,A_H :...__ _~,_._ ~=.;_,:';t.~&.>_

-_ If ' V “'_ _ _ ‘_ ‘_ __,> _A_ = ._ ‘ .» ‘ l .. _ .. ,- _::7_ M
1-‘I if ‘:..' ¢.~<tr' i-=3 ~51 V , "' .-'_ ' ” I : '1.‘-lfi‘ " L4 "'1°~"1'l-§"l."' 51-,»'§.,"~»2.i..i-=¢. ,=@.= i~_ -i-sq; _ 2 _ . ¢.>!¢ra<.v~a~I,b-, ..=_ .,..5 E-é-'1 I ._:,¢ _-7 _-:;. 4- . _» _. ._. . , E: M," Q1 fig” gt» ,

. ~ ~ . .a ‘ ./ . .--.-..--- ~ .1 (5:6112",‘- -. ’ .- '1:-7 ._-.i.l._-:__"1'HB!-J" » *-~

'1

' h:-;_'_

'l

l

i

i
0
Y
il

D
l

l

i'

ll

l
l
l

____‘€“"”““’*‘**'—‘~—— i___ii
Scanned by CamScanner

'/. ‘ -

Q3
Y~_____

0
X —-~- *_. ..._ __.

Keadaan spring berbeban

Pada kedudukan X

Q Dari kedudukan X ke Y

Pada kedudukan Y

Q Dari kedudukan Y ke z

Pada kedudukan Z

Q Dari kedudukan z ke Y

Pada kedudukan Y

Q Dari kedudukan Y ke-X

Pada kedudukan X

LA
‘TEPM

noK

'11

g

/A/////i///////.//
1-. | rr i I iy,

n'.‘_g'-‘|;'\€-\XAX’\!'\T/"3A

_\‘

0 -

Ki-rliirliiluui
-_~i'...._._. - """"‘”" Y l<i:.-.i-iiiilniiigzin

\

0 .
\' .

__..__

_ ,____ --_.. .- x “

' " ' llcliaili

Perubahan bentuk tenaga bagi beban antara tenaga l<°"PaYflflfl
kenyal ('i'.U. kenyal) £16098" “"998 l‘l"°lll< (T-K-l

T.U. kenyal = maksimum (spring paling ieregangl _
T_K_ = sifar (spring pegun. keiajuan = sifar)

T.U. kenyal berkurang (spring semakin kurang teregang)
T.K. semakin bertambah (kelajuan spring semakin bertambah)

T.U. kenyal = minimum (spring pada kedudukan keseimbangan)
T.K. = maksimum (kelaiuan spring maksimum) ‘

4

T.U. kenyal benambah (spring semakin termampai)
T.K. semakin berkurang (keiaiuan spring semakin berkurang)

T.U. kenyal = maksimum (spring paling termampat)
T.K. = sifar (spring pegun. keiajuan = sifar)

T.U. kenyal berkurang (spring semakin kurang termam at)PT.K. semakin bertambah (kelaiuan spring semakin bertambah)

T.U. kenyal = minimum (spring pada kedudukan keseimbangan)
T.K. = maksimum (keiajuan spring maksimum)

T.U. kenyal bertambah (spring semakin teregang)
T.K. semakin bemurang (keiajuan spring semakin ben<urang),

T.U. kenyal = maksimum (spring paling teregang) _
T-K- = slfaf ($DI'l"9 Degun, keiaiuan sifar) .

Rajah 7.12 Ayurian spring berbeban '-
.. . l' ~ sr '.
Scanned by CamScanner

l me" . .
dal suatu sistem 1 umn 1 i J gl (wpdydm dan tenaga kllwnk

n

i
ubahan Tenaga Ki t'k " _ .

gglem Tertutup ne l dan Tenaga K°"'°aY‘*a" bagi Suatu
Daiam sistem tertutup. perubahan tenaga aniara tenaga keupayaan dengan icna a k‘ ‘k

ratuhi PrinslP I\cab‘\<ll€lli 'l'emiga. Oleh itu, 'uml'il1 lcna ' l - - r - - ml“ ,
am ' ~ 1)’ k yang ertuiup adalah malar (‘nntoh sistem ‘l\ . . _ __ _ - 1 -. .yunan an 1-;ajah Stpcflli yang ditunjukkan dalam Rajah 7.i3 (ii). Rajah 7.13 (b) |1'i(‘.l1Ul1jL|l()l('1ng

tenaga dalam bentuk graf. ' P U A la"

T°'“‘ll“ lumlah tenaga
lijlklrl

\ _*"-*-~r'-— -
'l‘.U. = l1i;lkSil11illli

T_U_ = maksimum_<.' = sitar _.' Tenaga
1-_K_ =sifar (\_.“'\ ]_°“'~‘l»T~‘ —_~ '_ keupayaan,

\> kinetik, ,' ‘. '|*_U_

A (I) A
____J_i-~__.___ .___ .. .. _ J _ _‘ ‘_ ._A (1) A _ >bcsaran

Kedudukan keseimbangan
T.U. = minimum
T.K. = maksimum

Kedudukan kcscimbangan

Rajah 7.13 (a) Ayunan bandul dalam Rajah 7.13 (b) Grafperubahan tenaga
sistem tertutup

INFQ SRINS
Berdasarkan Prinsip Keabadian Tenaga, tenaga boleh berubah-ubah bentuk. Daiam perubahan bentuk
tenaga, sebahagian kecil sahaja tenaga ditukarkan menjadi tenaga yang berguna. Sebahagian besarnya
pula ditukarkan menjadi tenaga yang tidak berguna seperti tenaga haba yang disebabkan oleh geseran.
Sistem tenutup merupakan sistem di mana tiada daya Iuar seperti geseran bertindak. Maka tenaga haba
tidak akan terhasil dalam suatu sistem tertutup.

Mari jalankan Aktiviti 7.3 untuk membincangkan situasi harian yang melibatkan
perubahan tenaga.

I» 2. Setiap kumpulan perlu mencari maklumat tentang perubahan

-r4..
_<v:

1K

:":1-

J

:7 C

"-%‘_‘r$".3’jv. . _ ~» " x;.
.~' 0;-"-'-","’l ‘_"‘:,‘ ‘"i_~ “'9‘-1‘j< >. Ii".-. -l ".‘a-r-- is -‘ ‘ =

PAK
° KMK, KIAK

Arahan ° Aktiviti
1. Jalankan aktiviti ini secara berkumpulan. Pefbimanga"

Membincangkan situasi harian yang melibatkan perubahan tenaga

s tenaga dalam situasi harian seperti ayunan buaian, objek yang jatuh dari suatu
ketinggian, roller-coaster dan alat mainan berspring seperti kereta mainan dan
pistol mainan.

3. Label dan nyatakan bentuk dan perubahan tenaga pada kedudukan yang tertentu
dalam situasi harian itu.

4. Bentangkan hasil perbincangan kumpulan anda di dalam kelas.
Scanned by CamScanner

l _

2 Contoh masalah numerikal Q ‘ 7* '
. . ~ '.') I 2:0 ,= Rajah 7.14 menunjukkan sebuah pistol mainan. Panjang l m"_‘\_h,

spring di dalam pistol mainan ini ialah 300 mm. jika daya _r;m'\(»'i.‘\j»,".f
. _ - ~l\\i'\'li'l~.3l'l‘§ .-5 N digunakan untuk memampat spring sehingga panjang V _ . -

L spring menjadi 50 mm, hitungkan kelajuan maksimum » m Bold phsuk
bola plastik yang berjisim 50 g semasa bola itu ditembak ll 1.
keluar dari pistol. Nyatakan satu anggapan yang dibuat ) —
untuk mcnyelesaikan masalah ini.

Penyelesaian Rajah 7,14 ‘
Berdasarkan Prinsip Keabadian Tenaga, i
tenaga keupayaan kenyal tersimpan dalam spring = tenaga kinetik bola plastik. R

I l »
l F ' : ——— "‘2 \ 2 flit

1 250 _i 50 kxa
-YXSNX-]—Y)0Wn1-2X]0()O g l

'1/3-25111353 i@~.m ~ "6
' -1-‘ Contoh Tambahan V -.‘- I I -

_|:| _. ains_ _ , ‘_ , .
E -3"": - Anggapan: liada kehilangan tenaga ke persekitaran. I

l

' '__..'..r..._ Jaw _4...-

J

Q . . i.., Praktrs Farmatrf 7.3 l J 3;
‘ l

1. Nyatakan Prinsip Keabadian Tenaga. '

2. Ayunan spring berbeban seperti yang ditunjukkan dalam Rajah 1 Z
merupakan suatu sistem ayunan tcrtutup. B b
(a) Nyatakan kedudukan beban di mana tenaga keupayaan kenyal P - C an

sistem adalah maksimum. l
(b) Nyatakan kedudukan beban di mana tenaga keupayaan kenyal Q E

sistem adalah minimmn. 5
R H
Rajah 1

3. Rajah 2 menunjukkan sebuah sfera logam berjisim 2 kg dilepaskan
dari ketinggian 2.5 m dari permukaan Bumi. ‘ .. ‘
(a) I-Iitung tenaga keupayaan graviti yang oleh sfera logam itu

sebelum dilepaskan. :""._
(b) Berapakah kelajuan maksimum bagi sfera logam tersebut

setelah dilepaskan?

.Rajah2 ._

ll-32 Q. "Tim ;

F
Scanned by CamScanner

_--_—~=

i

l

1

iiawx ‘xx i

y ggumusan

'
Iajah keupayaan untuk melakukan wu/ud dalam bentuk seperti

l i l i
l Tenaga Tena aQd,-de;,',,,'5,';<an dikaitkan keupayaan keupayaan E3533

l sebagai dengan graviti kenyal

' i I I

__._._-_ Kerja

Kerja = Daya X Seaman Kuasa = —-hl%';r%- = mgh = %_ Fx = % mvz

~ I | Id/WU’ dam” ””" 8"‘ diukur dalam unit S.I.
joule (J) I Ya”9~ -¢__. watt (W) i

y _ _ , b . | Boieh berubah dari satu
d'de"”'s'kan Se age” d/de/i/1/Sikan sebagai bentuk ke bentuk yang lain

l i[)aya1 bimenggerakkan Kerja 1 J duakukan seperti dinyatakan dalam
objek S8]8Uh 1 m dalam damn masa 1 S I
arah daya Prinsip Keabadian Tenaga

f~'» - ' ’* ' ‘ A

0 0 0 ":?:: ‘V '_',_'__flekslKendm ~;::;,:~_i .,~_. _
_ ..  'a%-~’J-t-4. ‘ '=

Selepas mempelajari bab ini, anda dapat:

7.1 Kerja, Tenaga dan Kuasa
"'7 Mendefinisikan kerja dan menyelesaikan masalah berkaitan tenaga dalam‘ kehidupan harian
'__ l Menghubungkaitkan kuasa den an k ' d ' 'g erja an menyelesaikan masalah dalam kehidupan harian:

Tenaga Keupayaan dan Tenaga Kinetik
i-Q M¢nerangl<an dengan contoh tenaga keupayaan graviti dan menyelesaikan masalah dalam
___' kehidupan harian,

Mflngirakari tenaga keupayaan kenyal dalam konteks kehidupan harian.
~ » Mellifilaskan dengan contoh tenaga kinetik dalam konteks kehidupan harian.

‘L13 P"i'“iP Ktlbadian Tenaga
E-1 Menefflngkan dengan contoh Prinsip Keabadian Tenaga.

Mmklssnikan masalah kualitatif dan kuantitatif yang melibatkan perubahan tenaga kinetik
da“ tenaga keupayaan bagi suatu sistem tertutup.

E22-I*2

KPM

A‘ ll‘
53,- (as

l

lil
Scanned by CamScanner

Q

Praktis Sumatif
Iawab soalan yang berikut:

1. Terdapat banyak bentuk tenaga. Padankan bentuk tenaga yang berikut dengan definisinya
yang betul.

Bentuk tenaga Definisi

w.‘ Keupayaan melakukan kerja
»_-11 {*-

(a) Tenaga keupayaan '.-
 _ Tenaga yang dimiliki oleh objek yang

"’ bergerak
1-it bf-I(b) Tenaga kinetik 9

.

Tenaga yang dimiliki oleh objek disebabkan
° oleh kedudukan atau keadaannya

2. Gariskan jawapan yang betul tentang kerja, tenaga dan kuasa.
(a) Unit bagi tenaga ialah (I s/N m).
(b) (Kerja/Kuasa) didefinisikan sebagai hasil darab daya dan sesaran dalam arah daya.
(c) Objek yang (pegun/bergerak) tidak mempunyai tenaga kinetik.
(d) Prinsip Keabadian Tenaga menyatakan bahawa tenaga (boleh/tidak boleh)

berubah-ubah bentuknya. Motor
(e) Berat ialah hasil darab jisim dan (daya/pecutan) graviti.

3. Rajah 1 menunjukkan sebuah motor mengangkat satu (. 5""" "
beban yang berjisim 5 kg setinggi 2 m. “ E
(a) Hitungkan kerja yang dilakukan oleh motor tersebut. ‘ """"
(b) Berapakah tenaga yang digxmakan oleh motor ' .

tersebut untuk mengangkat beban?

4. Nyatakan rumus tenaga yang berikut: _
(a) Tenaga keupayaan graviti
(b) Tenaga keupayaan kenyal ‘
(c) Tenaga kinetik Rfljflh 1

l
1

5. Rajah 2 menunjukkan seorang pemanah wanita menarik
tali busur dengan daya maksimmn 200 N sejauh 0.4 m.
(a) Berapakah kerja yang dilakukan?
(b) Hitung tenaga keupayaan kenyal yang dipunyai

oleh tali busur yang teregang itu. ‘
(c) Mengapakah bukan semua kerja yan'g dilakukan

untuk menarik tali busur ini diubah kepada tenaga
keupayaan kenyal?

Rajah 2
Scanned by CamScanner

5" 7m“~“_*->_"" ' 1" -\ “ ’

/'Fokusl(:8’é|J7f ~- on g
6. Rajah 3 menunjukkan ayunan bandul ringkas d I |

. a am sua usistem tertutup. lisim ladung bandul ialah 40
(a) Nyatakan prinsip yan da . I 3'

ringkas dalam Sistem %el.:E?l‘1\;h1 oleh ayunan bandul
(b) Pada kedudukan manakah bandul mempunyai

tenaga keupayaan grav't' d . . _
yang senilai? I I an tenaga kmeuk

(c) Hitungkan perbézaan tenaga keupayaan 5 c_,;{ I -.
8m""' bandul Pada kedudukan X dengan __________ U
bandul pada kedudukan Y. Rajah 3

7. Rajah 4 menunjukkan sebuah model roller-coaster yang ringkas.

\A

Rajah 4

Anda dikehendaki membina sebuah mode] roller-coaster yang berfungsi dengan
menggunakan bahan yang disediakan di bawah.

~r\1?\._ 1» __. ,

Salur getah

Bebola besi
Kaki retort

Lakarkan model roller-coaster anda. Terangkan ciri keistimewaan model tersebut. 9

Z [gag
(1 |--—

. KPM
Scanned by CamScanner
Scanned by CamScanner

Nln1.j\l1;1u mr,~ru;».|l\r|n <;n|m)<~| |,H1|¢,_||\1,1 \,;|,n; [),||1|1|| |>.~,|| rttn (14 -1| h»|r.|1.|H
‘i‘»"“_l\lH Hlmn Wr||.'u1|»u|| l><.~11|lu h.|u\,/;|l~ l\.|||.||l‘1.||l1't|1n'|HlI1|||l~| .u| !v.rhr~/~/1|
i%IH;1mnrxrthrlyn|1|.|L1I1;|||<1.|l;1|nt\u.ul.|;|nnn|m.1I ||r|.|l‘. IIlt'l\f|<l|“(|”")'
st:l>;1|(u1<] :,,||1,;|‘m ,;,(1|(),||\1|| (111-|1:,¢>h;|l>|h|_ M;|l.|h.n| ~||,n\||1|.|;> ‘-lH!\(>' I
f£l\'1I<>L1l\I|f yunq 1|<l.1l\ l1rarh.|l1;1y.'| I\t:|;n1;| hm 1.1 *.|n;u.||1 mrh» ml‘ I1! ~1|l >1 -|> :21 HI
/\d.'1l<;|h lztkm nu hum.-u’?

/\r\(1|1s|:. rl;11;1 yarn;<1|ku|n|>u|)\.'1|1 It-uhmr; I¢~|1Iun|.|n ||'.n|| lartn-rm ,/,||\';
l)(;I|.'lh1H1| Mz|1;|h;1|| ’)(|(lv| f3S<1pl<:n1t)1~r Ht)!/' olvh I<\|r".|<r;|».|n<|l».1‘..| |1‘|1.l'.
|"t_.'H1)l Irrlnh |nur|ur1]t|t<l\r1n lmhznwat :;|n;u.u| <,.'||t.ry.| Illrllilh-'1' |'“ I"
r11u|1g;nnr_i1||1<;| §;|n'|| (];||11(| (g;||1;];;||\ |;|(||(\;|k||() H.|<},H|Il-llI.||*-|||l\ll.|1|-I[1\I|

mr>||nth|n(]|rhnri.n|p.ut;11;|nn| <;.||n;1|n1’?
I :1/|mny+1 ;>.'1y1 nu; UV .~;4:[)l.'|I| y."|n<; <1|lun|ul<l~;|u (LII-‘H11 'l1""|’~" " "" "'

l>;1v\/uh <1|qun;1l\:n| untuk |r1u|n;P1;\I;1||1) UIHJII H|lI1I'""l'1y-""1 ("W-"" ““"l
dnlmn:a||1:1mr|rt.tImy;||1|;|I:o|h;ou1. D;1|>;|1k;1h |>.o|y1u»<; llV un |I1(|.'I |nn||u<|u|u;|
UZIH-'1!)|\llil(1i|||(1il(l1l1-IHXII g:unr1'? <)z1ri:|nqk:|n :,.'|1u h;|||;|n 1|-'l|iHII
|7(§|Hl)ll(llélI)|);'|yl|I\{]\/¢lH(]ITI;lH)))l|II'1(?H(j|Ii||{|H(]‘7|l1;H<];l|H.| /\rt;|l--|l1lmI1t1I|
lorsobul |‘)ml\l|l\.||'? Im;|r1qk.1|n|;|w:~|[>:|nzmrl;1

jg

Puyung UV (Puylmg yang dupat
rm'r|gI|ulm|_Q sirmr ullrmmgu)

(8mnlu'r.- Irtlpa;//wu-u'.mrnfa/itmm'ritun.¢um/urlnlv/!Iu' sun It t/ullmg
nn!-s!mn_qc-/mm-r'n_\~Q/'_t;mnnm rays um! nu u|u' /u/mvs w//V1’/}

Kata Kamal

0 Keradloaktlfan O Curie (Ci)
O Sinaran radioaktif O Teori Atom Dalton
0 Bahan radxoaktlf 6 Kuasa pengionan
O Pereputan radioaktif O Sinaran kosmik
O Separuh hayat 0 Arkeologt
6 Becquerel (Bq) 9 Geokronologi
Scanned by CamScanner

_____an'UiSi

- -1.. :.

Seiarah Penemuan Keradioaktifan

Sejarah Penemuan Keradioaktifan
Pei"l1atikaii Rajali 8.1 untuk mengkaji sejnrali penemuan l<e|';nlioa|<lil}1|1.

Wilhelm Roentgen Gambar foto sinar-X

.4_1_ __ _~ 1.’ 30 um) V . we \

l
\ \/

tangan isteri
Wilhelm Roentgen

'l‘ingl<ap _

llvk.|.s 5;\‘§£ll‘;lI1
Sm g |<;n".| tungsten |;|Ckmm

g ' I nkum. _ . a.A_ _  _
<-O< _ "

‘ V I g __‘/\|1ntl) \_O_Q% Knlml W_~

1" l | | or 11' K K.
\ \

\\\ lulu]'1 Ill]

Sinar-X liilamcn l<uq§,|
pcmanns rendah

Tiub sinar-X

Pada tahun 1895, Wilhelm Conrad Roentgen, ahli fizik lerman, menemukan sinar-X
secara tidak sengaja. Beliau telah mengambil gambar foto sinar-X tangan isterinya. Kejayaan
itu membolehkan, Wilhelm Conrad Roentgen menerima Hadiah Nobel pertama dalam

'1 bidang Fizik pada tahun 1901 bagi penemuan sinar-X.

<3-Ell Kerjaga Sains
' Terdapat pelbagai jenis kerjaya

yang wujud dalam bidang
keradioaktifan. Antaranya
termasuklahz
v pengawai penyelidik di Agensi

Nuklear Malaysia
' ahli fizik nuklear
v jurutera nuklear
v pakar perubatan nuklear

53
- _ I ,)~‘

I

..~»‘i’"i*i7**?""?=~I~F“="“?'-" -an . .‘ ’ to — 1 ~
‘Ir’,

1

it

\-

»~e:~

.7

_.
~

1

Sejak penemuan radium, pancaran gama yang
dihasilkan oleh radium telah digunakan dalam pelbagai
bidang termasuklah dalam bidang perubatan untuk
merawat penyakit kanser. Namun begitu, Marie Curie
meninggal dunia semasa berumur 67 tahun kerana
menghidap penyakit yang disebabkan oleh pendedahan
kepada pancaran gama yang berlebiha,n_

, _. ~, - _ _’ _ ‘_ ,l“-. ,0 _>.._.‘_‘.__;__’_>. ._,.‘_ _Y H Ifl V _ ‘ -1! 4__V J ‘W h‘_l___g

Q . Rajah 8.1 Sejarah penemuan keradioaktifan
. %=iYiwTr:

Pf“?

1. _ .-.~

7
L3

W

l
l

;l

___.....___.-.__..-a.2.>.-...__=-4-..,“._,.____-__;__{I

Y

‘1

1
l
l

I
1

5

ll

l.
Scanned by CamScanner

~ -1 1
Bab 8: Keradioaktifan

/v'/,.|r.1l1 (I.ii
-0*" a

~ ,_..

I
Q‘¢"f-9‘Iofig.‘40\'-QI:L4.OI"»,~'‘O0?pal‘l\\.‘—1,,a,o.4_

lg‘_"

f.'04'0 .1 __o.0 0‘.\

92p 9;}
l-ton 144,,

fl '1 1 1'4 J O I

1
lY D

0‘.‘§I.
no"

'oo" .-,00'.‘
1.~\.

,,.__.

Henri Becquercl Plat lotografi yang Pancaran yang dikeluarkan
dlhll11"1l<8I1 daripada nukleus uranium

Pada tahun I896, Antoine Henri Becquerel, ahli fizik Had ini dalam
Perancis, telah menjadi orang pertama yang berjaya H sgjarah
menemukan keradioaktifan. Beliau menemukan suatu ,_ .. . '

oelepas menghadin sesisebatian radioaklil, iaitu uranium dan menghasilkan pembemangan kenas kerja (“eh
ncaran an boleh 1hpa 1 y g ~ meng itamkan plat fotografi Roentgen pada 20 Januari1896,

tcrmasuklah dalam keadaan yang gelap secara tidak Becquerel berasa hairan kerana
sengaja. Pancaran tersebut juga dikesan berdasarkan ciri l<_9lia""YaTi<1al< dapal menghasllkan
pengionan. Oleh sebab itu, Antoine Henri Becquerel s'na"X' oleh nu’ Becquerel W,‘
menerima Hadiah Nobel dalam bidan Fi7ik ada menggarmkan bahan yang dlkall_ _ ‘ P dengan sebatian uranium.
tahun 1903 bagi penemuan keradioaktilan. 7 ..
-A _ _ H - .,4...,‘.2.a;

.1". |NFQ SFIINS =
Radium yang Radium yang
kumng Slab" lebih Slahil Marie Curie ialah wanita tunggal

yang pernah menerima dua f
_ Hadiah Nobel, iaitu Hadiah Nobel '

:_'.:_1 ._':'-git‘ dalam bidang Fizik pada tahun ‘
_ L1" i» ‘.-1j:'-_ , 1903 dan Hadiah Nobel dalam

f_.".'_3-‘ bidang Kimia pada tahun 1911.
5;?/, Pancaran ,.

Marie dan Pierre Curie Panww gama sgarahn. 1
bersama anak mereka dariP3d3 radium Pamaran yang ditemukgn

=-

_ _ . Becquerel ‘;Pada penghujung tahun 1897, Mane dan Pierre Curie, gambartoto sinarx Mang_ I ji
pasangan suami isteri dari Poland, berjaya menges-an tiada sesiapa p1_1n 1
pancaran radioaktif melalui kuasa pengionannya dan bukan y _.
melalui kesan fotografi. Bermula dengan bijih uranium yang mar“"mat
dikfinali sebagai picblend, mereka berjaya mengeks11'ak dua ymmngr 1 -
_gn¢araaioa1<a£,1aitaV,_,yniu1pr@d?"!"~,__ in 1 2

Q yaw-_~ KPM
nz-."'.1..,

_. "-(E
Scanned by CamScanner

Y
Keradioaktifan
Keradioaktifan ialah proses pereputan secara rawak dan spontan bagi nukleus yang tidak Stab“
dengan memancarkan sinaran radioaktif seperti yang ditunjukkan dalam Rajah 8.2. Sinaran
radioaktif terdiri daripada:
- Zarah alfa (sinar alfa), 01
- Zarah beta (sinar beta), B
- Sinar gama, Y

1 Hasil pereputan

Q Proton (p)

Uranium-238 Torium-234 Nuldeus helium
( Zarah alfa. Q

(a) Pereputan uranium-238
I. _n __." g 7 ._ ; . _ _‘ .- g. .

Hasil pereputan

Q Proton (p) 90 9]? C j
‘ C Neutron (n) 144: i 143“ + 9 rigggzglf

@ Elektron l
j _.‘- . 1 ‘ Torium-234 Protaktinium-234 Elektron 1

‘_ Zarah beta. B '
(b) Pereputan torium-234

4".-1..
i"-,',f.‘-""'_,"i*f y - .. . . , ,.;,.a.»z. -1-0., -1.» - 1->1 F-i':\\‘vl?lur-0"‘-IWIQW“ 1.4? ‘I'M ‘
I‘ ',.| 21,1 e-

gg 0 Neutron (H) 3311 33" + I l V

;' " Ii , l‘
Kobalt-60* Kobalt-60 . 1

fa; ,
Kobalt-60’: nukleus kobalt yang Kobalt-60: nukleus kobalt yang
tidak stabil lebih stabil g z D V:

l=‘~‘li~‘¢".i': Y
£3; (c) Pereputan kobalt-60* : ‘If-w_r7_;j"~ er-

‘FL; ln .,.;..~ -.-_. ’ ,'
, ..=>.-7;-|"»'

. Proton (p) 27P i 27!’

.61.“:-j."._if"e'-' .r,"i'~ '1!
.1‘- 1

i “Rajah. 8.2 jenis radioaktxfyang terpdncar daripada pereputan nukleus secara spontan

Pereyutan radioaktif ialah proses rawak dan spontan, iaitu nuldeus yang tidak stabil
memancarkan sinaran radioaktif sehingga nuldeus tersebut menjadi lebih stabil. Contoh unsur
radioaktif yang mempunyai nukleus yang tidak stabil dan mereput secara spontan dengan
memancarkan sinaran radioaktif adalah seperti yang berikut:

__ _..‘ -J” ‘,7’. _- 4'4} . k V '. ‘
f*__-_;», ‘_ g '1’ -_4.;‘_ ' _ it._“~\ c ,,-.
'13!’ :"?r.‘_F~t‘j'~1l= 1 ‘-4. .};~;,
‘\ -‘\'-'1.“ A \' '»'»2< ~..'. ' ~- u‘- :1 ;-'. >"(~':-..?'¢,l'(\""1!$ ll-;Jn.~~_¢-.§-_~,-.;, '. .1tt.».. K,» ;_r

at?

1

l
1

92p 9°P 2 1
' ‘Neutron (n) 146" W 144“ + £2: '

1 1
11‘

I

J

1
J

I

\

y I

1
l

l

l
Scanned by CamScanner

l

ab8: Keradioaktifan

Unit Keradioaktifan
U it pengukuran bagi keradioaktifan yang pertaman , . . _
diperkenalkan ialah curie (C-|). Kadar pereputan nukleus dengan buangan pereputan Sesaat

n tidak stabil (atau keaktifan dalam pereputan nukleus) da|am 1 9 |;;adiUm_226 (|:;a_225)_
Eur dalam unit curie. Satu curie ialah 3.7 >< 101° Radium-226 ialah bahan radioaktifIU - ~ . yang dikaji oleh Marie dan

Pgreputan Sesaati mm‘ Pierre Curie.

INF0 SF-IINS
1 Ci adalah lebih kurang sama

I 1 Ci = 3.7 X 101° pereputan/s

"gig CABARAN
Unit 5 ]_ bagi keradioaktifan ialah becquerel (Bq). M|NDA
1 becquerel (Bq) ialah 1 Pereputan sesaat» lam“ (lengkapkan yang berikut:

’_._ (8) 1C1 =g_ BQ

1 Bq = 1 pereputan/s j (bl 1 Bq = lt Cl

separuh Hayat Pereputan Radioaktif
Se aruh hayat T_i_, ialah tempoh masa yang diambil untuk bilangan nukleus yang belum
mepreput berkurang menjadi setengah daripada nilai asalnya. Gambaran secara grafik keadaan
apabila bilangan nukleus yang belum mereput itu berkurang dengan masa ditunjukkan dalam
Rajah 8.3. Apakah unit S.I. bagi separuh hayat?

x ,
‘ I
-51 N A AOo°o

QB-Yr-10°

o°°o

V/

I

00°00°°°OOu -a>wO°°-00°Vo°0 ¢o
O

U °o°o
°'°°°°o

®\l00°.
0°O_a',

o°0~o o°g,O.,-

°"Og.

:3 I I I I >
f 0 5 hari 10 hari 15 hari
‘til 13, Belum mereput §eparuh hayat pertama Separuh hayat kedua Separuh hayat ketiga
__ . — belum mereput L belum mereput -1- belum mereput 1
‘ Sudah mereput ‘jg 8451' T sudah mereput % sudah mereput % sudah mereput .

1
"' - -7. .- .. ‘ . .

Rajah 8.3 Pereputan nukleus suatu unsur radioaktif dengan separuh hayat 5 hari

A ;rotaktinium~2Il4 (Pa-2‘34) mereput menjadi Uranium-234 (U-234) dengan separuh hayat,l
; I 5 ~ - .. . . .. .. 7» -2 Jam. Hltungkan j1s1m Pa-234 selepas 20.8 jam dengan j1s1rn asalnya 80 g. ;

i Pmyelesaian
2 Qjam

>F‘“"\u"*"gm

Ka
OQ

UQ U1 UQ

all/7.?=51;

L» 5.2 jam L-> 10.4 jam —i—> 15.6 —-Q» 20.8 jam
40 g 20 g 10

njlfglivsim Pa-234 yang tertinggal selepas 20.8 jam ialah 5 g.
Scanned by CamScanner

'1} Z,‘
“-’,".-.' ‘+3:

':i_ Hasil pereputan
~:‘4Ij_~:5‘>§j '

’.?'.-.g'_>5€:
§,\.-1-T Q Proton (p)

I fi"r\ 'A.

I~ 1-..'1-a‘-.~,._._-Q, 1. R‘._.£;,.:_.

F

1 .

1?: 1
if‘-__r 43 Lfifl We-' ' * 1 an " ~- P.IP"ia.__ in-\-Av-E"S'Ir1" 3‘;-'9. -- -,i-. .,I fr —- I-rvrn §'~“‘“—'* -@“"-\I"f
F v_ .

f_ 1 (c) Pereputan kobalt-60'

\

~ tidak stabil

Y.
Keradioaktifan
Kcrndlouktlfnn ialah |7l'(Il\C9i pereputan nccaru rawak dan spontan bagi nukleus yang tidak mg"
dengan |m~|namr;||'kan hll'islI'&ll'l ratlioaklif seperti yang ditunjukkan dalam Rajah 8.2. Sinaran
i'adioitl<lil' terclirl tl£\|'l|)tl(l£li
- '/.i|rah alfa (sinar alla), u,
~ Zarah beta (sinar beta), B
. Sinar gmna, Y

Q Proton (p) 92 - . if90 1 4*
C Neutron (n) 146:% i M4[l:® 'l' “ fl",

Uranium-238 Torium-234 Nul<l¢1§f_§fli\fIj'
[Zarah alfa u ‘

\ a

. __ ________',..)
(a) Pereputan uranium-238

90p '.Ncutron (n) H4“ i 143"
@ Elelctron

Torlum 234 Protakfinium 234 Ekklfvfl
| Zarah beta. B I

(b) Pereputan torium-234

Q Proton (p) 37P i 27?'Nm,°n(n) 33n as + ,V

mat-m~ 1<a>a1.w
j Kobalt-60': nukleus kobalt yang j K0ball-601 nukleus kobali Yang

lebih stabil

lg“ flgajirifirlnnmnradwnhgfymgumarimdafipadapmpndmnnaklansmraspmtw ~_

Pereputan radioaktif ialah proses rawak dan spontan, iaitu nukleus yang tidak stabil ,
memancarkan sinaran radioaktif sehingga nukleus tersebut menjadi lebih stabil. Contoh unsur V I
radioaktif yang mempunyai nukleus yang tidak stabil dan mereput secara spontan dengan
memancarkan sinaran radioaktif adalah seperti yang berikut:

x.

' ~
Scanned by CamScanner

._,,-,‘,,-.,_~_-av-v--gc—-1-._-rz-1-wvw--"II-P“'Z"|""1'

r

-

1

>

.1 I

‘V

Unit Keradioaktifan
Unit pengukuran bagi keradioaktifan

. _ _ Yang pertamadiperkyenalkan ialah curie (C1). Kadar pereputan nukleus
Yang tidak stabil .(atau'keaktifan dalam pereputan nukleus)
diuknr dalam umt curie. Satu curie ialah 3.7 >< 101°
pereputan sesaat, iaitu:

INFO SFIINS
1 Ci adalah lebih kurang sama
dengan bilangan pereputan sesaat
dalam 1 g Radium-226 (Ra-226).
Radium-226 ialah bahan radioaktif
yang dikaji oleh Marie dan
Pierre Curie.

1 Ci = 3-7 X 10“) pereputan/s
_---......., ... _., ~_~ i<---.,._..-a ‘__ ____‘_ _

. . . I CA5/IRAN
Unit S.I. bagi keradioaktifan ialah becquerel (Bq), NI I N DA
1 becquerel (Bq) ialah 1 pereputan sesaat, iaitu: T

_ __ Lengkapkan yang berikut:
j ( ) 1 Ci = Bq

=_ 13‘! =_ 1P¢reputan/s J (Z) 1 Bq = on

Separuh Hayat Pereputan Radioaktif
Separuh hayat. Tg. ialah tempoh masa yang diambil untuk bilangan nukleus yang belum
mereput berkurang menjadi setengah daripada nilai asalnya. Gambaran secara grafik keadaan

b'l b'l klapa 1a 1 angan nu eus yang belum mereput itu berkurang dengan masa ditunjukkan dalam
Rajah 8.3. Apakah unit S.I. bagi separuh hayat?

. -.'_'l_

N _ R
°o°o

QB-I-0°

coo

7/ -°o°o
-VQOOOOI .-:~w0°°-00°?0°C

OQ/

O
:9‘

O

.00o
‘Q0000 ,oo\|O09 0°05’

o°<>o °°‘Q°~/

O0,

I I )0 5 hari 10 hari 15 hari

Belum mereput ?eParuh hayat Pertama §eparuh hayat kedua fileparuh hayat ketiga '
— belum mereput I belum mereput § belum mereput

‘ Sudah mere ut 2 3. P %_ sudah mereput I sudah mereput % sudah mereput
r J. _ .. - _. , _. g . ._. - ~ ' ' ' ' '

Rajah 8.3 Pereputan nukleus suatu unsur radioaktifdengan separuh hayat 5 hari

f Protaktinjum-234 (Pa-234) mereput menjadi Uranium-234 (U-234) dengan separuh hayat, it
- T}, 5.2 jam. Hitungkan jisim Pa-234 selepas 20.8 jam dengan jisim asalnya 80 g.

Penyelesaian z

\.<.<_¢-=4_-..

0 jamL, 5_2 _-i-> 10.4 jam —i—> 15.6 jama20.8 jam
80 g 4Q g 20 g 10 g 5 g

Maka jisim Pa-234 yang tertinggal selepas 20.8 jam ialah 5 g. I
..--.~ - \— x ~ -_ . ._» ,..1---'_\-“.1; -=—\:1¢-—;-.-.- ,_ mu 4 -1. TL 4 X¢,;'t'~l -1 -.4\1>___=4-aata.->.~@.._--,,,,. ,,. ,_~,,:,_.,,, ,_‘,__ \ .-,_-.,_,¢v~.-par-—4_x-_=,:.'_' ~.~ . .. a ,=_» \ ax \-' '1'

~>.

.1
~ s
j Bab 8: Keradioaktifan
__ if

I
A

I

___>_,.‘u..v..-..__..---_--.~

I
Scanned by CamScanner

0
Graf keaktifan melawan masa bagi bahan radioaktif P adalah seperti yang ditunjukkan
dalam Rajah 8.4.

Graf keaktifan melawan masa
J bahan radioaktifP

Keaktifan (Bq) ~ ~ - -' ‘ "- j ‘
I I

“ 4

1 1

1000- §
1 I 1 ‘

800 ~ : . -
, Y r; ‘ 3 I *

600-i ~-~ "
' \

400--~ -§
1 ‘ , f r
‘ ‘ !

200- 01 -12', 0
‘ i \ 1

F I . |
0 ; ; | 1 r-P

20 40 80 100 120
Masa (s)

Q\_.G

Rajah 8.4

Berdasarkan keputusan graf, berapakah Grafkeamfan Tnelawan masa
separuh hayat bagi P? Keaktifan (Bq)_T___lZ§‘_‘P§§fi§?i‘1§§'[?._w______,0,, _j

Penyelesaian 1000"“ "J T' ' *1" "‘:"*'-"W
Keaktifan asal = 800 Bq 800 ~.*_,. .__,T T _._§., >>-l4J ; ...l
Keaktifan pada separuh hayat = % >< 800 Bq 600 _H__0- ;L if h\W_ Hi*___i_______>W_P‘

Apabila keaktifan ialah 400 Bq, masa yang
sepadan ialah 40 s seperti yang ditunjukkan
oleh garis putus-putus pada graf dalam
Rajah 8.5.

I Maka, separuh hayat bagi P ialah 40 s.

V Contoh 3

=4<><>Bq Q400;;-»¢=::

200

I 0 0 f

6l ..__'...‘--;-_

4 .

;0_:1<_

""—.] 7"‘ .“J

'l"v—>
IQ C 40 ChC ®G

ajah 8.5

Keaktifan bahan radioaktif Q mengikut masa ditunjukkan dalam Iadual Z

~|

Iadual 8.1
;;~‘§,_"'_'_~2'.=I.;~,:,.*_"e;_‘-‘-Z-";;> _ _ . V ~~ 0 5 10 15 20 I25“|.-0‘-;,~_@1:‘.|K_1.-‘;‘."- j_f;i_r - » . ,.r _4;1=.*;:;>a_.‘_s'14.s.¢_;.-0-4,.‘ . , < . ,_ -

:0: .1_»-2 ;'~;_-1.; -—"5f‘-'..g7~'> '0‘: ' ‘ I ' - _ —._ .49 .'.1,..__; . ,QT;‘;;;%=_0,-;_;:,;,:é15;’;120 ¢ _80 56 .490.’ 23 290

(a) Lukis graf keaktifan melawan masa dalam kertas graf.
(b)

KP

-10

Berdasarkan keputusan graf, berapakah separuh hayat bagi Q?

P ‘_ __ . .
|_ ,

100 120
Masa (s)

0“ _______ 0

-4...m.._;....\L_-;@-_.3\4..J-mx.‘_‘-4‘-.__—_'£¢;-“Ln..._,__

,1

1

.4»-_

M 1
5

¢
Scanned by CamScanner

I Bah 8: Keradioaktifan
r 1

I

penyelesaian
(a) Keaktifan (Bq) Grafkeaktifan melawan masa (b) Keaktifan asal = 1.20 Bq

1 l40i_ 0 _ bahan ‘“di°*f_k‘ifA_Q_ Keaktifan pada separuh
_ ' - hayat

‘l _ __ * ——-- -—

\ 10O"'M M’ uh ' ' "”‘ ‘ * a ‘ ' ' =60 Bq
80 Daripada graf yang

f , ' ditunjukkan dalam
60 —----*-'¥-—-~¥- 5-—’-Vi -», __ _ _ __ ,..'.__fl1 Rajah 8_6, geparuh hayat

40"", M gig A H‘ "I g W___ bagiQialah9minit.

J
4-.1----.-

0-—-‘~¢—‘- G-__. I\J N) \}1_-.

20- —~-~——~~-~r~ - W.’ _____,_v___,__ ,__ ~~Q-l‘

0

Masa (minit)
Rajah 8.6

‘ . . . _:-1" ‘"1! 0 -'§ "~ T-'¢53""'*""'-$~\7 .4~' *' Akt|v|t| ’ a‘ ' -0 .- - 1- ~12 »~- - . '0 --= V»
V; . Mengumpul maklumat tentang kebuk awan untuk melihat runut yang
fly’ dihasilkan oleh bahan radioaktif ' KM_K_ _

‘ ~ Akt|v|t|
Arahan inkuiri

1. Jalankan akt|v|t| |n| secara berkumpulan.
2. Kumpulkan maklumat tentang kaedah membina kebuk awan untuk melihat runut

yang dihasilkan oleh bahan radioaktif.
3. Bentangkan hasil dapatan kumpulan anda.

A ,, * _,

PraktisFormatif V -
, _ l. Nyatakan tokoh yang pertama menemukan: H “MM
0 -- (a) sinar-X =
‘ (b) sinaran radioaktif

1 y (C) Sinar gama yang dikeluarkan oleh radium

0 B14k$uda1<=r@di¢a1¢ifan?y .
A 3- (3) Namakan dua unit keradioaktifan. h ‘ .
; 0 0») yangdiukur. dalam kemdiqahifan? -4

0 ~ % Y * “ ~ I 0 ».f ‘Y 0 ' . - 0 . ' .' ' . ~ a‘ - '9

'-, ~ ,» 1‘ K _ _- ._-, ‘.127. fir .,'-‘ ¢. w. ,;."'_ " ‘:- ‘ _ ¢,'_— .- \- '. ~ ,_', ‘fa .-J _-¢1.‘_<I: . . ._. ‘ ~ .J’_?H_y;_: g+,_._1‘ , T, .1, ‘L-_T‘.\v,_\;A-__;..'..__,:
1‘-Q 7-. 5, ',_‘-‘I _g-5;; .,--1.‘ -_‘ .- 1:. . »~.'. _ ,-Z- -_-. -, - A. , < ~ I -* I “ -1”->_--'. ' __- .\-‘ ‘~ -gr ~ ,»_-.-2‘ ."-I_'. "“

H_L~ . -7 . ». .~._ ' ._ ‘_~,';.~T‘_‘€_ " ,- ‘ ',"|’ K"-'3, My ')";*__'_> _'>_‘(-4 __ \ A '._ -'- "1 _-x -‘v - *./' w:,:-Pf
0,“.' -» - ~ ‘ - < - - V I-V "L . ;.._..;gag

0 KPM
Scanned by CamScanner

'1

1' ~55.» ‘E’ - ’ .,.-
‘>w1',,?T/_..

'.41_"_~_',\- , .>.._'§'; ‘ 1'I .

Atom 0  0  ;5 »
a udn boleh dibahflgi Pm “huh 1802,Atom berasai daripada perkaman ‘atomos' yang bermaksu ' T ,'Amm Dal

t Smlkmr atom Nienurut @011 1011,lohn Dalton menmperkenalkan suatu teori ten ang I ' ‘ _ Ike I
atom ialah zarah tcrkeuil 311112 tidak boleh dibahagi lagi» F‘ ah“ bagminlinalgundglgeneuxom
suns telah beriam menemukan zarah yang lebih kecil. ifllm Proton’ 6 e ‘U0

Struktur Atom
Infbas kembali tiga zarah subatom dalam struktur atom 3-‘$18 telah anda pelajari semasa di

Tingkatan I seperti yang ditunjukkan dalam Rajah 8.7. _
-'\P~‘bila bilang-m Proton dalam suatu atom adalah $8.018 dengan bllangan elekmmnya’ [nah

atom tetsebut adalah neutral.

Zarah yang
baton
negatif
\ Elektmn)

'- ‘-'1-P1‘; ' .V ___u_, ,_

Zarah ying W
bercas positif i
( Proton}

Nukleus
Zarah neutral
was fidak
bercas 1
(.\'eu1mn j 1'?

T§I_7;*_A._”. =£lI- fl L 4

Rajah 8.7 Struktur atom

Pembentukan Ion Positif dan Ion Negatif
Apabila suatu atom mendcrma atau menerima elektron, atom itu menjadi zarah bercas yang
dikenali sebagai ion

Ion Positif (Kation)
Atom§=angmcndermaelektnmmexnbenn1kionp0sifiI(lration).

_ _.~,.,., -.v». _ . ___,._ .. » , .. __. _.'-- '.-_ -- " -_~.--V-. * ;:_-' ..~»'* "v. »'-;-~-' _ -

Abmnd|im,Na

‘ rabunm 12
Y1)

0 - 0 ‘mum n.;= --.1a‘~,~ k
. |-;unm.n' _ 11] 0+"'a‘aaq"00y1¢'*0 aw-=-” :~

_' __eld:iun._e 7' J1 man-11 - ' ye iaaé ._ , _ a - " ‘ , ‘-.~ .' >5‘; _ ’-':1',7' -' "F3;§1L_u ~,_
a ' ' ' _ * - !-.-- ~. \. 'h\“'F').w.wn - 1 - ;\-_.- 5, -- ‘ '- » ._ -» - ' ‘*:-- - r.:z.‘;\v

..__~.,-_,“ '-._._,,-.‘-‘_r -_-- _.~ ; \/_'1.» '4 ’

52%
./ .'-'._“I —, 3!» \», '7i :7 1 . . I . I .-» - - '_.'1~_ __ } _ ~ ,.:q- ._ ,. 'w' - Y ., - ‘y 0 -. .,- ,, H ,' ' a.‘ 2;’--* >¢»‘__.§.;__-.=.--v_

v-- 1» ' 2 ."7"‘I:- ‘ I I< I: Q»-1?? “'£fl$2"“v:"k}:r '“£:."""‘i:?:.‘-:-§‘."'-‘Sr-:;'€‘:;:I-;;i;g»§"':\”'i"0 - > - -‘_'--1;.‘ --_ ~= "-1, -\\""-I . - - .. 1~" us» ‘>- "mu. 1. . .~ . . .-1-’. »-,.., h g_ ~,-,__,-_,,;_FTp_..=;,m 0-1&1 <g1==,_.(._'-‘;_~" -_ ,1_gn“_> '_ , _, ,
Scanned by CamScanner

7

1 »

1 1 ,0" Negat‘|f.(Anlon)
:1 NU," yang rncm-|'i|mt clcktron mt-mlvcnluk ion ncgalif (anion).

._-—-""" -\

. ‘contoh ‘*5 .______._,,___
ladual 8.3 Pcmbentukan ion klorida, CI‘

Atom klorin, Cl |On k|Om-la‘ C|~

autaatom Bllanqan it Zarahiizuvbatozmi it Z: ,5
neutron, n 18 O neutron‘ n 18

proton. 1» 17 +17‘ M pE>r<>n, p 5 17
"Wm n" ""4" ‘ *~——~ ~- -— terima 1 e‘ 5 5 5-

BIBKIFOYI 9 17 -17 —i——> elektron, e 18
fl Cas pada @101“ k|OFifi. Cl O Cas pada ion klorida, CI‘

x Pralrtié Fbrmatif 5 8.2 ’
' 1. Nyatakan ciri bagi atom mengikut Teori Atom Dalton.

2. Terangkan bagaimana ion yang berikut terbentuk.
(a) Ion positif
(b) Ion negatif ladual 1

A ,0 .

+1?“

-18

-1

3. Iadual l menunjukkan bilangan proton Bila lektrondan elektron bagi zarah-zarah P, Q, zamh Bnangan p"°t°“ "98" °
R, S dan T. P 4 4
(a) Zarah yang manakah ion positit? Q 12 10

Terangkan jawapan anda.
(b) Zarah yang manakah ion negatif? H 17 18

Terangkan jawapan anda. S 29 27
T 35 36(c) Zarah yang manakah adalah neutral?

Terangkan jawapan anda.
4. Iadual 2 menunjukkan pembentukan ion.

Iadual 2
Atom bromin, Br Ion X

g_ Qllangan g Qqs Zarah subatom _Bllan”n_ R
_ neutron, n 45 0 neutron, n 45 0
_ proton, p 35 +35 pemindahan proton, p 35 +35
_ elektron, e 35 -35 -?|—ekLn-———> elektron, e 36 -36

7.; C88 pada atom bromin, Br 0 Cas pada ion, X 5 -1

tpembentukan ion X ini? _ .
(b) Ielaskan jawapan anda di 4(a). ~

A 1' ' ‘(°)'NBH1akan ion X yang dibentuk dan tulis simbolnya.

N .

.\- , '

.~.\
- 1|‘ .

' (3) Berapakah bilangan elektron yang dibuang atau diterima oleh atom bromin dalam

I-Q2Wu

KPM
Scanned by CamScanner

Sinaran Mengion dan Sinaran Tidak Mengion

Sinaran Mengion dan Sinaran Tidak Mengi0I1
AP8bila suatu sinaran Seperti sinaran radioaktif melintasi udara dan rtlenghazlkig '80: Positif
dan ion negatif, sinaran ini dikenali sebagai sinaran mengi0l1 St’-‘Peru dalam a] ' '

9 G9 9 l

éQ 6 iQ-—> .Z.....TI' @ Zmlw *-
0 C) 96> 9 9 kchilangan Y

Q Q‘) . tenaga

(11) Molekul udnra neutral lb) Udam mengion

.\.¢-n_~.._f»...-Lnma..-.5-us-.-.'a1u;;;_'_»Rajah 8.8 Sinaran 1-adioaktifsebagaisinaran mengion g
Apakah pula maksud sinaran tidak mengion? Contoh bagi sinaran mengion dan sinaran tidak 1
mengion adalah seperti yang ditunjukkan dalam Rajah 8.9.

1...r\_Sinaran tidak mengion Sinaran mengion _
£3 "1. A ,,.. __-. % ..5 < ~ta~.t='"rr'J,>;;.. 1 1 1

_.f Q; 1!‘ _r1uJ;n -er.» _

_.-z.-L‘-1.11.._"..-....'.\....

._ 111.11} ., _ fa <1 _
Gelomban ~ - 1 an ‘ ‘ ' A " -~ ._..";.-;~ - 7-a -.-—~——Y . fitttmsv

- 1- -W5-‘ "fl-..‘~°“ 'f:sin“'X, _ t ’ GP- um‘;
;mr.-- .. "-1* it» i Shwsam

__.‘ =‘.-"-.11 1 7. e .f*.'.[i ~i-I‘,-_.. _
Rajah 8.9 Sinaran mengion dan sinaran tidak mengion dalam spektrum elektromagnet

Mari jalankan Aktiviti 8.2 untuk mengkaji sinaran mengion, iaitu sinar alfa, sinar beta, sinar
gama dan sinar-X dengan lebih lanjut.

*~l>-rt": _ . '\ .~ I ‘2'11; -t_- s ‘...;f. j .>.".;t4§- 1;,5 =e:1:,->1-#.~'at.",-' -e It ’ i

Melayari Internet dan membuat perkongsian maklumat tentang sinaran
mengion ' KMK

° AktivitiA hanra -_ _ _ _ _ perbincangan
. Jalankan akt|v|t| |n| secara berkumpulan.

Layari Internet untuk mengumpulkan maklumat tentang sinaran
mengion yang berikut:
(a) Sinar alfa, oz (zarah alfa) (¢) ginar game’ Y
(b) Sinar beta, B (zarah beta) (d) 5inar-x

3 Bincangkan beberapa aspek seperti saiz zarah, kuasa pengionan, kuasa penembusan,
pemesongan oleh medan magnet dan pemesongan oleh medan I ktrik
Bentangkan hasil perbincangan kumpulan anda dalam bentuk perseztgahan multimedia-
Scanned by CamScanner

F

.

\-
1

?_"'

Je|1lS Sinaran Mengion
l_W1_“».\1 1111.1 1t‘I\I\ W1-1|-1|! Itttlltmltttl yrttty,||1c|t|p.|k.t|1 .~.in.n.|n rm-11151011. Ltilu simtr sulfa. 11

1'

.~‘i|mr In-I‘-h I3 ti-"‘ “l'“"' l4*"“"- 7’- W'h"m“"‘ |.u|u.1| H./I.
. 9- ..Imlmll 8.1 lulu . mm nnmm rt,‘-.1 ;r'm_\ mmmn /.nlnmAn/ |'mn_' n|<'1n_'nu|

Jonln sinaran 3
rndloaktlt

3",“ gontuln iudt

Q35 zarah Posltil

Kunsu pangionnn I Tinggl

Kuasa penembusan

1 Sn|nl1e|'

3")!" IWI. 11 U Sinar beta, /i

Nnkluus hollum ' Eloklron ynng borhululu

‘ rtttliottktil‘ Q ‘c oh .
-tXI

t

0

t

0

\

.__,\~ _

\'
\_»_.__._?._._

Golombnng
uloklromnqnotl tinggi

Nogalll ‘ Noutrul

ISodolhnnu Honduh1

__.»

, _ -.

Kt-rlns
Aluminmm (3 mm) p|\,m1,..I1(|0tm)

Ftendah I Sederhanal l Tinggi
- 1

Pemesongan oleh
medan elektrik

_§_.-._>..- -<—~—-..--_._ ._.. .._..,>_.- e...~._ -...-.-..___ _ _ . -_€.....__.,,.. _ _ . .._._.i_ ._._.__...__._~ __-. .-_ .- ._._. -......__ I>\ . _._.‘..._,__..._.._..

Pemosongan oleh
medan magnet

1' I

~-‘\' ., .‘ ‘ . .j ll T ,_

l’l.1I nt'g.1l|l
l';__i__~: '.*.:T’..'*.§ lI ."i.“_if__.'.7; 8:7.)

u

hurnhur 1 __/ Y
rntlionklif V’

. 1’ . _
Lt 1 +,,+ + ,+,-5 + 1-_g+_j

Plat postitif

»_ _ ct(Kcatas)

Sumbcr -
radioaktif

y(Luru|)

(Keb|wa‘h)' -
n

-1

'->7 -';~—7=--1 » “Ir.1‘IfI'u_-#-v\M--<::h-u-:7-»-<.;;;;-.:::=~Aq.wgn,-;~, '

Blnar gums, y ;

I

"L
1'!.
1;.

;=—1.-.
'1

1

-21‘-J?1-I.'._“

0‘

KPM
Scanned by CamScanner

1
Sumber Sinaran Mengion dalam Alam Sekttar i_ . arun men ion 1,
Daiam alam sckilar. sumber sinaran |ntrnp,ion tliltclnrtltnn l<cp;u1n mrrnlttr rtllllwwl‘ H In H 2
semula jadi tl-an sumber sinaran mengion bunlnn ltnttutsia su|w|'lI 1)" '"" ‘J‘ ' ' ‘

.-_=-i5=. 1--» 1w.‘ W _ _ ru _,,_ .

Sumberslnarart mefl9l°" ' *5? .-
11 - dalam alam sekitar I d‘ 3‘.-‘<

v-g,’-'-»'1-.—-—-14‘

<_'1L‘‘I"

-___.,'¢aW-3.‘.=».'!i‘_
___.._

'1.

-'trl ‘ ~

'53_' _.__1-.
\_§__‘-A_'_-._'_‘F11’

if;-.,-5.,.-

‘F’.‘ -L_-‘.\

‘L:.._~;.,~__-V_-

"‘’<'-tn)‘‘ L»: Y‘

I" .
" rq‘;.Dn_‘ns,,u-....4.|-;- ,,___.,, _| _ .- 4- >-’ -"J “Lt “

..¥9-_5-7,-‘E3?-3"’: t-‘fir’.7'-'18-.

__.->._-ma.1».

Litmlntt H'lilHl.1!31£lSemula jadi
Contoh; 1 Contoh;
_ Sma,-an kosmik — Km'rmlnr'1gar1 nuklutlr
— Srnaran Iatar belakang ' Ulla" "Uk">"~"

~- Penggunaan rndioisotop
1.-* 1 . 5 l '1 ~ . untuk portlbalnrt
I‘ "I ‘Q-\.'”',‘ . “ ft _. 1 .; I -. _ ‘ - 'Z .-¢‘.‘»L_‘.{C -'_, _ - 1 - . __. ___h_ ‘ ;;;,-‘-,';_£n t; my

‘--. ‘ ,; "'-ta; ‘- ,5-Hi‘!-'"~1 .' '1 1 .-.- -. r_.- 1 .'1‘a- ‘ . ~17 -- -;\=_;-9" ' _ -: - . _ - ,1-"=*-‘*1 1 '.!E'f§'<..L§-.:‘5§§! t-ir_1_-. . ' , ~ . 1 r
Rajah 8.10 Pengelasan sumber sinaran mengion dalam alam sekitar

Mari jalankan Aktiviti 8.3 untuk mengesan sinaran mengion semula jadi dalam alam sekitar.

Mengumpul maklumat tentang sumber sinaran mengion semula jadi
dalam alam sekitar ' KBMM
Arahan ' Aktiviti inkuiri

1. Jalankan aktiviti ini secara berkumpulan.
2. Kumpulkan maklumat tentang sumber sinaran mengion semula jadi dalam alam

seknan
' .‘.~< .. ‘V_.< ._.,“-I_.{'1}v._' -‘.t9.1'‘

.1, ,
;':\-1. 1 -I
Qé ir~"¥r.;L'v

=;_‘.;\"‘;f,->;_i<.~;.:..' Mengumpul maklumat tentang sumber sinaran mengion semula E,‘ E A
K *1 . 1"->-5 'adi dalam alam sekitar Q_- - 1

http://Iinks.andI17.com/BT_Sains__242 "1'41'".__ -*-*1!‘or
"' .1.-.--134

3. Bentangkan hasil dapatan kumpulan anda.
Scanned by CamScanner

f a

'1 -A Sinaran Kosmlk qr ?5‘T_“_""“ - @*.=..~
5inaran kosmik ialah
sinaran bertenaga tinggi

_"yang dihasilkan di Iuar
fSistem Suria atau dari
-‘gahksi yang lain. Oleh

sebab itu, sinaran kosmik
Ti juga dikenali sebagai

sinaran kosmik galaktik.
\.

L Gambarfoto 8.1 Teleskop Cherenkov di Gunung Hopkins, Amerika
._- Synrikat digunakan untuk mengesan sinaran kosmik
H

P Sinaran Latar Belakang
Sinaran latar belakang terdiri daripada pelbagai jenis sinaran mengion dalam alam sekitar.
Sinaran latar belakang dihasilkan daripada pelbagai sumber termasuklah sumber semula jadi

, dan sumber buatan manusia. Sumber sinaran latar belakang lcrmasuklahz
’ . sinaran kosmik

. keradioaktifan persekitaran daripada bahan radioaktif semula jadi

. sisa radioaktif daripada kemalangan nuklear dan ujian nuklear

. radioisotop daripada kegunaan perubatan

F

F

i Unit Pengukuran Dos Sinaran Latar Belakang
Sinaran mengion yang diserap ke dalam badan manusia gpakah maksud 1 psv/ii, ]

F“ akan merosakkan sel badan. Oleh itu, kesan biologi '
_ daripada sinaran mengion terhadap badan manusia diukur
- dalam kuantiti yang dikenali sebagai dos. Dos 1 Sv adalah bersamaan dengan l joule tenaga

' sinaran mengion yang diserap oleh 1 kilogram tisu hidup. Unit pengukuran dos sinaran latar
1‘ belakang yang lazim digunakan ialah mikrosievert/jam (/.1Sv/j).

7- - -., g. ,. » v .‘,____‘.;_ ‘__

,€::l:tidan banc_1ingkan bacaan dos sinaran latar belakang pada alat pengesan sinaran latar
ybel avg yang d1tunjukkan dalam Gambar foto 8.2. Apakah unit pengukuran dos sinaran latar

vakang Yang ditunjukkan dalam bacaan pada alat pengesan tersebut?

J5? ‘ ' . WKPM
Scanned by CamScanner

‘I 5|
s

Dos Sinaran Latar Belakang y8fl9 59'3"‘
Dos sinaran latar
belakang atau sinaran
mengion yang kurang be|akang
daripada 0.2 p.Sv/j
ialah aras normal
atau aras selamat.
Berdasarkan Gambar
foto 8.2, kebun bunga
dan kawasan sekolah
merupakan kawasan yang selamat kerana kedua-dua
kawasan ini mempunyai dos sinaran latar belakang Yang
kurang daripada 0.2 /.1Sv/j.

Dalam kehidupan harian, anggaran dos sinaran
mengion daripada pelbagai sumber adalah seperti yang
ditunjukkan dalam Ra'ah 8.11. Kenal asti sumber yang

Aras dos sinaran lafaf
yang selamail
1 < 0.2 |.1$V/I
0 < 0.0002 ITISV/1
0 < 1 752 [LSV/t3hUn

~ < 1.752 mSv/tahun

J P . . .
manakah selamat dan tidak selamat kepada seseorang 1nd1v1du-

A‘ ‘nu’ .is
Angkasa lepas.
sinaran kosmik

mSv/tahun

ml; , .
Altatud tmgglz 1:5,-_‘-._~f '

TV/komputer:
sinaran mengion

mSv/j

sinaran kosmik

./5%
Penerbangan: .
sinaran kosmik
0.003 mSv/j Makanan:

‘T’! 4 <4

_, 3%-‘ £1’:
5 '1: .v-“£11.

Alam sekitar:
latar belakang

4 — 1 0 mSv/tahun

at dalam KehidUP

sinaran radnoaktlf
0.1 — 0.5 mSv/tahun

an Harian

wpendedahan sinaran dalam
kehidupan “am”

I-K9*??? 15-‘.-v7,:¢__'“'2' -'1}?-#111E

/mp://links.and/1 7. com/BT_
Sains_244_2 dan klik
"Radiation Level“

‘ ‘\.

Gambar foto sinar-X
5.5 mSv/ujian
€7..

QQ
Merokok.

rokok

mSv/tahun

sinaran radloaktnf
55 mSv/batang

Bangunan.
sinaran radioaktlf
Scanned by CamScanner

f  §1 -.11 ~.~i-.--“-

, yang ditunjukkan dalam Iaduql 3'5_

ladual 3,5 Anlaru Iivudakarx yang perlu diambil supaya dos
sinaran rm.'n,qmn yang dltcrxmu lidak mclebihi tahap selamal
badanmanusia

Sumber don 5
‘ sinaran mengion T'"¢='<=fl Ylng perlu dlambll1 yang dltarlma 1 1

Gunalfan alat perlindungan yang
sasuau seperti kaca mata yang
d'Pasang dengan filem anti-ultraungu. ,
Bayung anti-ultraungu dan sebagainya. 1

___.. _.._.. __ -'_.‘_. _.__. g‘

’ Mengambll gambar Pengambilan gambar Ioto sinar-X 1
' foto sinar-X dibuat mengikut preakripsi doktor.
I Televlsyen Pastikan jarak pemlsannan
. televisyen dengan penonton sekurang-
- kurangnya 2 m.

. ---— 71*‘-= ~' 7 -—-----» ____ ~___ __-. _. _ _._-__. .____.....__ ____.__._ . .___.‘

Makanan yang Jangan makan makanan yang ;j
dihasilkan dari kawasan yang dioemari

‘ bahan radloaktlf oleh bahan radioaktif seperti lkan dari
1- laut yang dicemari oleh bahan radioaktif. ~
' ..___._....__.- a»--__ ‘._._._,._____ .___ _______ ________ _____ __ ____ _ ______ __I

Sinaran latar
I belakang

. dicemarl oleh

» Sinaran kosmik Waktu bekerja seorang juruterbang 1
dihadkan untuk tempoh tertentu kerana

j Bah 8: Kcradinaktilun

" Risiko Terdedah kepada Sinaran Mengion Semula Jadi
,3 Risjko kcfifhlllfl" u"'h3‘1?‘P whap P@"y¢'rapan sinaran mengion oleh badan manusia dipengaruhi

~ oleh @105 filmfmn '“""g'°0 Yang ditcrima. Terdapat beberapa tindakan yang lazimnya diambil
» 5uP£lY3 d°~* "'"‘"““ m""B'°" Yang dilcrima tidak melebihi tahap selamat badan manusia seperti

INFQ SFIINS
Mane dan Irene Curie merupakan
pasangan ibu-anak perempuan
yang tunggal menenma tiga
Hadiah Nobel. Marie Curie
rnenerima dua Hadiah Nobel, iaitu
Hadiah Nobel dalam Fizik pada
tahun 1903 dan Hadiah Nobel
dalam Kimia pada tahun 1911.
Irene Curie. anak perempuan
Marie Curie, pula menerima
Hadiah Nobel dalam Kimia pada
tahun 1935. Tanpa menyedari
risiko terdedah kepada sinaran
mengion. mereka mati kerana
menghidap penyakit kanser yang
disebabkan oleh pendedahan
kepada sinaran gama yang
bedebihan dalam kajian mereka.

\ J

juruterbang terdedah kepada sinaran
kosmik. I

Arahan
. Jalankan aktiviti ini secara berkumpulan.

A!‘ ‘ ‘ .\_‘ \!. 1 Mr '1!‘-‘_t_' I

'35- *7‘ "'* $7.5 "'-‘*-?;"~‘ ~;~51.1 =.:=a>';5"-1' 3‘ 1‘&_~11.-6?;
Menginterpretasi data berkaitan dengan risiko kesihatan terhadap
tahap penyerapan sinaran mengion oleh badan manusia ' KMK

~ Aktiviti
simulasi

2. Kumpulkan maklumat yang berkaitan dengan risiko kesihatan terhadap tahap
penyerapan sinaran mengion oleh badan manusia daripada pelbagai sumber.

1 3- Kemudian bincangkan risiko kesihatan terhadap tahap penyerapan sinaran mengion

(6) Dos 10 Sv.
(b) Dos 1 Sv hingga 10 Sv.
(C) Dos 0.1 Sv hingga 1 Sv.
(d) Dos kurang daripada 0.1 Sv.

oleh badan manusia bagi dos yang berikut dalam setahun.

Kfiflgsikan hasil perbincangan kumpulan anda di dalam kelas.

11
Scanned by CamScanner

99999 1 its—-'——ii-"'

Contoh Tahap Penyerapan Sinaran ‘goq9,
M9"9i0fl yang Melebihi Tahap Selamat 9 99 99 ~ 9 9+
dan Tlndakan yang perlu 11\|ml\.1l1lmsa-l.1r11\11.1r1h;1;1l.ll\I|

A hm p<~|1v1lHIM\10 \="M hlnlo-l;~1l1 ;\‘l<‘l‘¢ .\1‘l\ll\ l\'<‘l\\I\\'.ll§.\I1 .\lI1dl'.lI1 l\\\Smll\ \ll.\'t‘l‘.l]* nlt‘l1 N»;\.\tlt1 Sllhlltlll l~\>;\'|n|l\ ‘-
;\tn\o_<I‘cr.\. dua sinar.m lmmxik di pcrmukaan Bumi am
l.1:'u11ny.\ bcrmlan kuram; daripada 0.3 uS\=/i. iaitu pada I 1
aras normal atau aras sel-.m1at. Schalil<nva. semakin tinggi :1

\ ‘ _ I I. ldan pcrtmxltaan Bumi‘ semakin kuat sinaran kosnnk yang l '_._-._!n§ j
dilerima. \'axn.1k.m satu contoh sektor kcriava yam; dapal . _ ___ _'__

‘ _ 4 a L 7‘ _ l,

dtkantkan dengan lugas pada altitud yang tin~_*,gi. nrnw /1/1A::.'1/vd//, tin/n/BI ;|
8.1//1:‘ .°~‘(§ ‘

9 1 T F

Ahli kru udara seperti juruterbang 3,--
(Gambar foto 8.3), pramugara dan v 1
pramugari lazimnya menerima dos
sinaran kosmik yang melebihi tahap
selamat. Mereka terdcdah kepada
sinaran kosmik yang kuat di dalam
kapal terbang yang terbang pada
altitud yang tinggi. Oleh sebab itu,
waktu kerja mereka di udara dihadkan
untuk tempoh tertentu.

Gmnbarfoto 8.3 Iurutwlmrxg

if Praktis as = )
1. (a) Apakah sinaran mengion? Berikan satu contoh sinaran mengion.

(b) Apakah sinaran tidak mengion? Berikan satu contoh sinaran tidak mengion.

2. Gariskan jawapan yang betul tentang perbezaan antara sinar alfa, sinar beta dan sinar gama.
(a) Kuasa pengionan sinar beta (lebih/kurang) daripada kuasa pengionan sinar alfa tetapi

(lebihlkurangl daripada kuasa pengionan sinar gama.
(b) Kuasa penembusan sinar beta (lebih/kurang) daripada kuasa penembusan sinar alfa

tetapi (lebih/kurang) daripada kuasa penembusan sinar gama.

3. (a) Nyatakan dua sumber semula jadi yang menghasilkan sinaran mengion.
(b) Nyatakan tiga sumber buatan manusia yang menghasilkan sinaran mengion.

4. (a) Nyatakan unit pengukuran dos sinaran latar belakang.
(b) Apakah I sievert (Sv)?
(c) Berapakah dos sinaran latar belakang pada aras normal atau aras selamat?

S. Mengapakah tahap penyerapan sinaran mengion bagi individu yang bekerja dalam sektor
penerbangan lazimnya melebihi tahap selamat?

6. Seorang murid menonton televisyen setiap hari selama 2 jam. Hitung dos sinaran mengion _
yang telah murid itu tcrima selama 5 hari. (Dos sinaran mengion televisyen = 0.01 mSv/j)
Scanned by CamScanner

egunaan Sinaran Radioaktif
at 1t‘1o.1l\tit‘sepert1smaralta Q) 3

mdang dalam kehldupzm h

‘ ykeologi atau geokronologi
Km-hon dioksida dalam udam terdiri daripada
kaxbon-12 (C912) yang stabil dan k-.1rbnn-14
(C-H‘. Yang, radioaktif. Oleh sebab karbon
djnksida d1_~cr.1p dan dibcba>l\an oleh badan
nrganisma van; hxdup. pcraIu.\ C-14 dalam USU
(\|'gLllll$ll‘1tl tidak bcrubah.

Set‘-.ul< sahaia org-ani>n1a man. (T914 dalam
tisunya se111akn1 bcrkurang kerana nmreput
dengan lnem.1n¢arkan sinar bcta dengan >eparuh
hayat. 5 "00 tahun. Dengan mengukur
keaktitan C H. usia org-anisnxa dapat ducntukan.
Kaedah im dil-tcnali sebagai pentarikhan
karbon-1-1 dan digunakan oleh ahli arkeologi atau
geokronologi untuk mcnentukan usia obiek atau
bahan purba.

Kawalan ketebalan kepingan logam
(Perindustrian)
Alat kawalan ketebalan berfimgsi untuk mengawal

Bab 8 Keradnoakttfan

Kegunaan Sinaran Radioaktif

K . \in-ar beta ( l dan \1n1r gama (7) dmgunalnn dalam
arian seperti yang btnkut

1'

0‘opI)Q\
0A.‘_
' ~>:‘;'1*»F "7: 4}‘‘

IQ‘! J “yw

: __ ‘,I_v
no _-

nfl‘
(I-

L
\g__‘_ i‘

§‘~_-- M

.1.Y
0?

"kr*$’V$~‘vu Fan:1’‘ ,.a..~a»:41*

“
§f‘?mt 't§:§~ l “"9, K ,a*"'._? \

:"¢“‘%j.- an_ .L.$\,,_§% 4 ‘H .1’

-x \ Q‘ '5 S '8 \‘I.'l

Gambar 010 8 4 Iulmn; d1m>\¢mr

I:‘QI’.

ketebalan kepingan logam di dalam kilang. Kepingan
logam dilalukan di antara sumber sinar beta dengan
alat pengesan sinar beta. Iika alat penge-san sinar
beta mengesan terlalu banyak sinar beta, kepingan
logam yang disemak adalah terlalu nipis.

-,8"
Daiam pertanian, kadar sinar beta yang
dipancarkan oleh pereputan nukleus fosforus-32
(P-32) digunakan untuk menentukan kadar ‘
Pmyerapan baja fosfat dalam tumbuhan. Sinaran
radioaktif juga digunakan untuk membunuh 0 "
liumbang, mengawal populasi serangga perosak ;~~9
Secara pemandulan, memilih jenis baja fosfat yangre b _ ' g Rlljflh 8 12 Menentultan kadar

penyerapan bfljd fos orus-32 (P 37)T 81l\ dan mengubah cm tumbuhan.

-~. '

~.e _
.* -1.-'~'..

Gambarfoto 8 5 Imwalan
l\€l.‘tlmlm1 ktpmgan logam

‘“~°a9\
Scanned by CamScanner

Pertahanan

~/“__

.. -' m nuklear. SelainIan r.\d10.1kl|t bokh dngunakan d alum lmlmg purl-IIHIW1 $¢Pc'“ bu I k
. - » smu anX1» *»1nar.m | \d|mk[ | | | mn hum nuklmn munu < ' ham. ‘ 1 y\|1gd|lu|msk\11diam 1 l 1 J "gm

. . - ‘ - *r'1s1.um l1|dup.m lLlllld\llk|l|1 m mum dm |\¢s.1|111Y‘ Wulud umul‘ In “rip in ‘
I K. C

Hari ini dalam Q»._ sejarah "
Pada 20 September 2017,
Malaysia telah menandatangani
persetujuan IOAN ufntuk
mengharamkan senlata nuklear
pada persidangan Pertubuhan
Bangsa-baflgS8 Bersatu (PBB).

E.,-|cz_1-.- 1‘-»-'' --“' ~ ' '

Gambarfolo 8 6 Ietupun bom atom

Pengawetan makanan
080 Radura dalam Rajah 8 13 dlgunakan untuk melabel makanan Yang diawet detgan

aran radloaktlf sepert1 smar gama Smar gama dlgunakan dalam Pengawetan ma am"
sepertl buah-buahan untuk membunuh baktena dalam makanan berkemlflll

f,“\
<~.

* 4 ‘

a/Avi
5122-;

.\'1'

Rajah 8 I3 Logo Radura Gambarfoto 8 7 Pengawetan makanan
dcngan smar gama

Perubatan
Smar ama darxpada seslum-137 (Cs 137)8
atau kobalt 60 (Co-60) dlgunakan untuk
membunuh se] kanser Smaran radloaktlf Juga
dlgunakan untuk menentukan tempat bekuan darah
dengan natrlum-24 (Na-24) merawat tumor d1
dalam otak dengan teknetlum-99 (T¢-99), mfimbflsml
kuman dengan kobalt-60 (Co-60) dan merawat
k€1CI1]2lI‘ UI'Old dengan Jodm-131 (1-131)

Gambarfolo 8.8 Sinar gama digunakan
untuk memwa! kunser

, mamfl

*Ié§’fi%.,"@412
Scanned by CamScanner

ganakan galen susur mmda tentang kegunaan sinaran P A KA*"%;'MKMelak I . _ K
radiogktaf dalam pelbagan bidang . Akfivm

penggunaan
Araha" . .

1. Jalankan aktavm um secara berkumpulan, teknologi' ' STEM
2_ Kumpulkan maklumat daripada Internet, media cetak dan medaa

elektronik |8ifi Tefltaflg kegunaan sinaran radioaktif dalam bidang '-
sepefli Penaniarh Pertahafian, perubatan, arkeologi atau geokronologi, perindustriafl
dan pengawetan makanan.

‘ 3, Bincangkan perkafa yang berikut tentang kegunaan sinaran radioaktif.
(3) Jenis sinaran radioaktif yang digunakan
(b) Cara penggunaan sinaran radioaktif
(C) Kerjaya Yang dapat dihubungkaitkan dengan penggunaan sinaran radioaktif

4 Laksanakan aktiviti galeri susur minda.

:“"4"‘I'-' ‘?“5"*~!~ J‘-5~ F7!’MW- 15¢ .

isa Bahan Radioaktif denganpengendalian Bahan Radioaktif dan S
Selamat dan Sempurna
Langkah keselamatan dalam pengendalian sumb
yang ditunjukkzm dalam Rajah 8.14.

er radioaktif dan sisa radioaktif adalah seperti

-"{Menyimpan sumber Bahan radioaktif diadang Tangan robotik digunakan
’-yradloaktif atau sisa radioaktif dengan kepingan plumbum untuk mengendalikan bahan
~ di dalam kotak berdinding yang tebal. radioaktif dengan selamat.

plumbum yang tebal.
,‘ .

.¢

Mengesan dos sinaran
4 radioaktif yang diserapke dalam badan denganmengendalikan

d|Qakfif_ kaselamatan _ alat pengesan seperfi .

pakaian
yang sesual A ‘

ra lencana sinaran.

V - Pembqflflgan sisa radloaktif
.. dengansalamat *

Rajah 8.14 L k h k lamatan dalam pengendalian sumber radioaktif dan sisa radioaktzf

W

ICPM

‘

_“_ ang a ese

Q [Q32]

'2
';
'1
Scanned by CamScanner

M9"$Yukuri Kepentingan Kegunaan ‘>0 -. . E
Keradioaktifan - A .7
Kepentingall kcgumalm ke|';ulionktii}111 untuk |<cscjn|11cm;\|\
hidup manusia tclah |nc|1ycd.1|"k-.1n kila tcnmng I<c;1gL||1g;1|1
'l‘uh~.1n yang tclah mcncipta zamlm unsur radi0;1kli{y;mg,
bolch digunaknn untuk kelcslarian hidup,

Unsur radi0aktif_buatan yang pcrtmna, iuitu fnsforus-30
(P-30). dicipta olch Irene loliot-Curie, annk pcrempuan
Marie Curie. Scjak tahun 1934, banyak unsur radioaktif
buatan telah dihasilkan oleh ahli sains. Namun begitu,
unsur radioaktif buatan tidak dapat dihasilkan tanpa unsur
ciptaan Tuhan.

,1; 8.4?

Pengerldaliafl pembuangan sisa
radioakhf dengan selamat dan
sempuma.

E1
'3-."-' 4‘:_ .;.r:=_

El
htfp.-////nks.anc//1 7. com/B T_
Sa/ns_250

l. Nyatakan satu contoh kegunaan sinaran radioaktif dalam bidang yang berikut:
(a) Arkeologi atau geokronologi
(b) Perubatan
(c) Pertanian
(d) Pertahanan
(e) Perindustrian

2. (a) Namakan jenis sinaran radioaktif yang digunakan dalam pengawetan makanan.
(b) Bagaimanakah jenis sinaran radioaktif ini dapat mengawetkan makanan?

3. Mengapakah sumber radioaktif atau sisa radioaktif disimpan di dalam kotak dengan
dinding plumbum yang tebal?

4. Rajah 1 menunjukkan satu simbol amaran.

0,4
D

(a) Apakah maksud simbol amaran seperti yang ditunjukkan dalam Rajah 1?
(b) Namakan satu contoh tempat atau kawasan yang mempamerkan simbol amal-an im_
(c) Antara tiga sinaran radioaktif, iaitu sinar alfa, sinar beta dan sinar garna, yang

manakah paling kurang berbahaya? Terangkan jawapan anda. q - .

5. (a) Nyatakan satu logam yang digunakan untuk membuat pakaian perlindungan yang
sesuai bagi mengendalikan bahan radioaktif.

(b) Nyatakan satu kebaikan dan satu kelemahan penggunaan logam yangvdigun'a_1<aj1., ‘Y
untuk mernbuat pakaian perlindungan di 5(a).

LE2!
KPM

..-¢\4

__-,..4.,_.\~...é

3
x

1
f1
|

-L1P".._'A4-=-L1..44*'—-4\-x:n.v;.\.-

‘nna=_u4.1.‘.a=»Q_.-.....~.....v;_.u~¢.-~4_-4.>;|5_

|
4

4 4

J
Scanned by CamScanner

yU‘_Mfly“;

g i(
___ y_\~4 '__,__‘|_l_

l

_5

2

‘PH:__1'J_Hm_“_hr“"(‘Jh'_______'__d‘HPM_¢\|"__$__'h

a4.'

M

’_ __gig___mEmtmn_ym__“JJ

Ev_8__UE

EMCgtgggug
gagsnag

EggEgg
Cflgmgx‘£93

__

I“D‘bf__””_lDJK'l(r((“K(!'L('\

__

55:8g¥&:8

_§€€_°g

_§E€_fi_§_§_pmqmm9\_m__D___QEgg

___§8_UE

CEMEWCNMCDOQ!

“E868t__§_____C8__M0_V_____CCE?E83QWSCMECQGJQ__2E___m

CQMDD
{

m_bmdg_O
_

xJ_mC_WCMUQtmm:26
danLMEWdtfiasw

_
__t®Qmm

_

C0655cggzw

_:_m_w_o

EggCgE58__O___9_2___gEUn_

_
Egg

g®_v___CEmuE20
_____Hv_P_HWCQE@___NE®Q

___g__W9___%m__0s_

m___g_fl_m5BECEGCJW_V__EMOV_
CEMEW_tg_$_g_

655$_gE__w

5250

émv_9ggg

Ewqg

C&_§NO__bE9_=5ESNUkessgCC&___U_8v_Cg

gm’:_gN‘E'

_NNN____m£10E33
’__§_“‘_O_g__CMSMD£0200?

*__v_8_g__

CEMCE___g___MUCMEQE
CNQCQU__n_w6wag95>

WDQ_v____C_§__n_m__gMwMO__n_

gCCM___O_mCg___89______M_QECggwO_U99_
CMMQOCQEG>g_0n95>g___Og®_n_EMU®___M_>_

__&__v_MO__uE9_
CMv_____E$C@C__gg

_9gU8m_E0:1 _‘k
cmxaeogiégr_mmHc8EM£_W£%_’\EmqmmC38C20

_“_‘v_y

ggggox

IyV“__‘_“I ‘_y_ ‘M__
Q$“_(_\1MM‘n_IXxH]_“___ '_‘
Scanned by CamScanner

V

1
i

r

v
I

,_ _ .. -.
5 __ " ' > _ - . ' _ - '_ ‘V I]. j*~' , ' " Rafleksl Kandirl ’ V ~ “‘1=»-'»:»1:@- " --

~ '14-‘1T".'>.fL>'.‘f ~_ , , .- --

Selepas mempclajari bah ini, anda dapal:

8.1 Sejarah Pcnemuan Keradioaktifan
. Memcrilmlknn scjarah pcnemuan keradioaktifan. I

Mencrungkan dengan contoh maksud bahan radioaktif, keradloakufan dan konsep separuh
hayal pcreputan radioaktif.

8.2 Atom dan Nukleus
Melakar struktur atom yang menunjukkan keadaan stabil.
Menerangkan pembentukan ion positif dan ion negatif.

8.3 Sinaran Mengion dan Sinaran Tidak Mengion
Memerihalkan sinaran mengion dan sinaran tidak mengion.

y Membezakan ketiga-tiga jcnis sinaran mengion. _ _
A Menjelaskan dengan contoh sumber sinaran mengion dalam alam sekitar, naltu sumber

semula jadi dan sumber buatan manusia
Menyelesaikan masalah berkaitan risiko terdedah kepada sinaran mengion semula jadi.

8.4 Kegunaan Sinaran Radioaktif
Berkomunikasi tentang kegunaan sinaran radioaktif untuk kesejahteraan hidup manusia.

7 Mewajarkan kepentingan mengendalikan bahan radioaktif dan sisa bahan radioaktif dengan
sempurna.

1

Q; Praktis Sumatif =
"1:\\

Iawab soalan yang berikut:

1. Tandakan ( J ) bagi pernyataan yang betul dan ( X ) bagi pernyataan yang salah tentang
sejarah penemuan keradioaktifan.
(a) Wilhelm Roentgen menemukan sinar-X. ( )
(b) Henri Becquerel menggunakan elemen radium dalam kajian keradjoaktifannya. ( )
(c) Kematian Marie Curie disebabkan oleh pendedahan kepada sinar gama. ( )

2. Apakah maksud pereputan radioaktif?

3. Namakan bahan radioaktif dalam garam biasa yang digunakan dalam bidang perubatan.

4. Pa-234 mereput menjadi U-234 dengan memancarkan sinar beta. Iika separuh
hayat bagi Pa-234 ialah 5.2 jam, berapakah jisim Pa-234 yang tinggal selepas
20.8 jam dengan jisim asalnya 32 g? ’

@%i%1

4

1
I
I

4
1

4.

\
Scanned by CamScanner

5 Iaduai 1(3) dan l(b) menunjukkan pembenrukan '

Iadual 1(a)

10|'1.

'1_n_.|..A'; xi-{KI

AV Bb 8: Keradioaktifan

A10?" magnesium M9 ion magnesium, Mg2*
lamb subatom Bilangan Cas Zarah subatom *Bilangan Cas

C35 pada atom magnesium, O
M9

Atom fiuorin, F

neutron, n 0
proton, p +12 buang dua

eiektronelektron, e -12 ———>

Iadual I (b)

proton, p 9 +9 satu

Cas pada atom flourin, F O

i Zarah subatom Bilangan Cas
neutron, n tambah

eiektron, e 9 -9 ———fl

neutron, n 12 O

proton, p 12 +12

eiektron, e 10 -10

Cas pada ion magnesium, +2
M92.

Ion fluorida, F-
Zarah subatom Bilangan Gas

neutron, n 1O O

proton, p 9 +9

elektron, e 10 -1 O

Cas pada ion flourida, F' -1

(a) Adakah ion yang terbentuk dalam Iadual 1(a) ion positif atau ion negatif? Terangkan
iawapan anda.

(b) Adakah ion yang terbentuk dalam Iadual l(b) ion positif atau ion negatif? Terangkan
iawapan anda.

W’ *"“'

/ }F<51fl1s KW" 9
6- (a) Nyatakan tiga persamaan antara sinar-X dengan sinar gama.

(b) Rajah 1 menunjukkan keadaan dua sampel strawberi, X dan Y, sebelum dan selepas
7 hari.

, 7 E
Sampel strawberi X Sampel strawberi Y

Rajah I

KPM
E521 I
Scanned by CamScanner

I

i

1

1,

!.._J_3'7?“;‘L’

E?KP

_ -, ? .'(i) /\nlai'a sampcl X tlcniian sampcl Y. yang manakah tclah diawetkan-
lclaskaii

(ii) Apaliah
iawapan anda. ‘ k 1?
sinaran ratlioaluiiyiiig iligunakan untuk n1cngawcll<aI1 md 3"?" -

(iii) ll'\lg'\l\l\li\l“\&\l{i\ll sinaran |'iltllUilklll ini dapal mcngawttl<.in makanan
(iv) Ailakah

railioakt

7. (a) Rajah 2(a) mciiuiijukkaii satu akiivili yang lazimnya dijalankan di dalam sebuah

makanan yang tliawcikan dengan mcnggunakan sillflffln
ii" sclamal climak-an? iclaskan jawapan anda. Q

makmal kajian bahan railioakiii.

Berdasarkan
dalam Rajah
kesclamatan

Rajah 2(a)

akiiviii yang diiunjukkan g l _ Pengesan
7 , _, - H _ H §Lll1‘l\('l'$II‘li\f..(a), liuiail\an langl\.ih hm sinaran
yang diambil dalam

pengcndalian sumber bahan radioaktif. B°t°l

Rajah 2(b) menunjukkan satu contoh
kegunaan sinar beta dalam bidang
perindustrian. Sinar beta digunakan untuk
menyemak pengisian air minuman di

minuman
Tali sawat
penyampai

dalam botol. Sinar beta ditujukan kepada E Bowl yang
botol yang bergerak melintasinya seperti dikcluarkan
yang ditunjukkan dalam Rajah 2(b). lika
botol tidak diisikan dengan air minuman - R W
yang cukup.
lalu dikesan . p g emudian
mengeluarkan botol yang berisi air minuman yang tidak cukup.

Rdjflh 2(b)sinar beta akan melalui botol
oleh alat pengesan Litar yang disambung kepada alat en esan k

Anda dikehendaki untuk mereka bentuk satu model untuk menunjukkan
prinsip kerja sistem penyemakan pengisian air di dalam botol seperti dalam
Rajah 2(b) dengan menggunakan bahan yang disediakan di bawah. ,

. L60 7 V

. 1301501 air mineral yang kosong W

. Surat khabar _

. Oermin '

i

1
i

1..-

i.-It

Ea-|,~’~"_,»\‘iq",'_'2

.1

..|

-
5

C"6
L

7:

1
Scanned by CamScanner

. _--kg‘,

-—’\TF1 .3 , ...»

Sak~]flRJI.\l\r\.-\l»3I11Ci'\lPJl§.1I‘i .\aIcli1
“mg dircl-ta ,~cpcnuhn\a oleh ahli .\dlI1.\
hgmpdlail. S.1tiitlaripail.i l\L‘glli1.ldI\ .\‘.llClll
ini adalah untuk bidang pcriahanan.

'1

9>

Kehidupan kita
lazimnya dipengaruhi
oleh keadaan cuaca
tempatan. Contohnya,
kita akan menggunakan
payung semasa hari
hujan. Apakah pula
kepentingan cuaca
angkasa lepas?

1

i
I

'5

?

i

2‘'€\Elf‘

»
Scanned by CamScanner

~..

I

‘ -
\ ~ \ u

Bagaimanakah rupa bentuk struktur Matahari?
Apakah fenomena yanglberlaliu di perniukaan Matahariif _

\

~
\

7

Apakah keéan cuaca angkasa lepas terhadap Bumi? , ,,
-. '.‘- ‘

1
I

- iv
I i.'_¢. f

ii‘

Q I 4-1

."_'_ _ l a'r_

_}__

-4- 1 \.,Q g _.
0 - -. .' » =-‘.“l:' I-

7-1,;_, . '. g . ~ -..__" , ‘Y 4’ ~ _._ ‘¢.u Hg.1 a M * '9 ii~§-5-'“*.‘ __.._ g ‘ l. __- ‘J ' _ '\' . kw g _,, _" \ Q in J r

"”"" i , -:,m'"
’ 1

5 \-
_J_~.-g-_.-_ . _, , _— . -r v¢~__~ ‘ _ - .

~ -H Q_.F

i .

W

via‘=41

Marilah kita mengkaji _
g e<§.w --.

I " it, .\ , , .~. .> 1 '1 Q l
;' -ail‘-*1 ~ 1

p‘ ‘a 37 1-» '
-<4

Q v_--1i'- '

- _ . .. . ~'v:~~ - -. 7 - ._ “- , _, . » r* < ht‘! “ - -‘_‘"~ - -1 -... ' "id} ~¢r“'I 9 Q , ~ _-—~~- "=fi"— --- ,
_ "'g~-J _ ‘ " _ . ~

' i 1_ __ 5 , __._ ' -_ 1-- _
' _ r_, ‘ - . - __,. . _ ._‘ - _ _

M

r‘ “a '~‘ 9;‘ - in I l l'. 1-3% 1- =~< ~ .~.-< R 1 i" "‘ -- 1 " \. _,
.<,-._ k’*~~ -we ‘d

1“ _ -y _- _ -.'._‘ ’ H g, ' ';,-§A J‘at
.___d_ ¢ _ X; g A -I‘ ‘ 1‘. 7.. _: K \ _> :_-‘:;‘_

'| 4

1

U

0

-Pr R1
I.;..i‘__ F’-Lt .-,-'~..’!'-I .»1!-'~iL.r‘Irv,‘

..-

J ff”

P

:[IA _‘_. I.-n‘.

v

1,1v

F _

'\4

__ 4
|

_’_y~ .

1'}!

5

-1

_J. i-__.'-
'l.";g‘d-9-1»

[I‘H:<' ‘J2’:-4;‘jg‘u‘ -:-,.=j\I-3
ii? ‘-135-,-

4 -T.

L'.'h

,- >
Scanned by CamScanner

. ‘ '‘ \ 1 J,. . , Galer'|Sa|ns v 1 1

_ |- _ I_ _ 1 . ,- . .~ . -

' 4 .‘ ' ‘\ ‘ii l ‘

- - /

. - _ p i: ;
_ , - ,

C,‘ -

- ' 1 .- ‘ K

. - ~

. _ -4,, ___ -

n ~ Q
-

r .

. ~ -\

,1;~-‘~ ~—~ I 9*
‘ Q; I > 77? "1 1 _» 1:.-_ _ - .@~. - a 1.n---»,,_.,._j~. 4 _ _

t " --\_.‘ _ ~* *- - ;~ Ki’,
'- '¢ v:-\1_,-- 'f"~ ~ ~_- __.

'— < -_ .-v »K . /_._
I

‘v’

TY 3?:-‘=.. . 1?
,_‘,é,$;_ >_ -‘ii- ‘ - "*1; __ _

'-.-- li.J~\L-‘la‘s.~,_ . , ‘F!’ix» Y 9
"\

‘K3

‘-1
$
'. ‘.~__. 1

'i

-~41 .1-':- .'51- ""I3‘-.~..
.‘._

A/Tc”.flal- .!l';i3i‘,I'-

-J‘
,

:4'1.. I - _,\.‘< ,_ ,;‘"-‘_ ‘\ \r._<__ '"*?\i=a~: -1%. -- F»

.. A

\_
Scanned by CamScanner

I

l

i
I

i

___._.4-__-_-..j-...___._._a_.

\

r

l

i
I

4'
l|

L‘.
H l

kepada Bumi

Matahari mvriipakan hebola
gas yang iiieinhara seperti
dalain (iainbar into 9.1.
Hampir kcsi.-liiruhan
Mataliari terdiri daripada
ilua jcnis gas, iailu gas»
hidrogen dan gas helium.

r

__/~"'_'
/"

rAktiviti Matahari yang Nlemberi K658"

/'i§,;=ig:iimanakaii gas
helium temasil
dalam Matahari?

.\ ,4’

‘i,'
U / \

(iumlmr fora 9.1 MiimIiiiri'
‘~;|gg—1II—fl"*'»1I> "“-'I~..JI~a¢u~.qpfl""-..

Struktur Matahari
Siruktiir Matahari lcriliri iiaripada balnigiaii _ H
yang ditiiiijiikkaii dalam Rajah 9.1. lalaiikan /
Aktivili 9.l untuk mengeiahui striiktur
Matahari dengan lebili lanjui.

Kroniosfcra -2
Tiga lapisan dalam
sirukiur Malahari ini
mcmbcntuk atmosfcra
Matiihari

Kornna --""’

Fotosfem 2/

Rajah 9.1 Struktur Marahari

dan korona
Arahan

Iankan aktiviti ini secara berkumpulan

dan korona.

persembahan multimedia.

av ' __ ,.._ ‘ .
* ‘ l "..-*l”_

Mencari maklumat dan membuat perkongsian tentang struktur
Matahari iaitu teras. zon radiasi, zon perolakan, fotosfera, kromosfera ' KMK. KIAK' - Aktiviti

3. Bincang dan kongsikan maklumat yang dikumpulkan.
4. Bentangkan hasil perbincangan kumpulan anda dengan menggunakan

-..- Zon perolakaii

Zon radinsi

Tcras

perbincangan

1. Ja -
2. Kumpulkan maklumat daripada Internet, media cetak dan media elektronik lain

tentang struktur Matahari, iaitu teras, zon radiasi, zon perolakan, fotosfera, kromosfera

*.
i

I

l
l

I
i

i
I

I

1

i
l
I

i
1

l
l

l

l

1

1
i

I.
Scanned by CamScanner

yang Berlaku di
Matahari

granul _
tompok Matahari
kitaran suria _
semarak suria (atau prominen)

, nyalaan suria
- lentingan jisim korona
, angin suria

pok Matahari dan Kitaran Su

Fotosfera dalam atmosfera Matahari terdiri
daripada granul yang kelihatan berbutir. Granul
ialah bahagian atas zon perolakan bagi plasma

ang sangat panas dengan suhu setinggi 5 800"C.
l)iameter purata bagi granul ialah lebih
kurang 1 000 kilometer!

, Tompok Matahari ialah kawasan
gelap yang kelihatan pada permukaan
Matahari seperti yang ditunjukkan
dalam Rajah 9.2. Tompok Matahari
kelihatan gelap kerana suhunya lebih
rendah daripada kawasan sekitarnya
yang terdiri daripada granul. Tompok
Matahari merupakan lokasi letusan
yang amat besar di fotosfera. Fenomena
ini mungkin berlarutan lebih daripada
seminggu. Fenomena tompok Matahari
selalunya wujud secara berpasangan
atau berkumpulan.

Aktiviti tompok Matahari kelihatan wujud
dan lenyap mengikut pusingan 11 tahun yang
dikenali sebagai kitaran suria. Rajah 9.3 menunjukkan

yang berlaku di permukaan Matahari termasuklah:

kedudukan tompok Matahari pada fotosfera sejak tahun 1875.

7
l Bah ll’ lillilfli Aiwlr l\'l I tlliM _ r- ' - I -‘ - S

$'¥<¢11'¢=ii<1 Sflins
Keiiaya ahli sains solar (solar it
scientists) agak baharu dalam
bidang tenaga solar. Selain mencipta
alai aplikasi tenaga solar, ahli sains
Solar W93 mellgkaii dan membual
ramalan cuaca angkasa lepas yang
kian mempengaruhi kehidupan
hanan semua hidupan di i3umi_

1900, 111910, 1930 1940 I960 '

0
l

mo. [mm
1 “ ' 7; (swab-rfnasni‘

Haa...
9:3 Kedudukan tompok Matahari pada lpermu/claan Matahari
Scanned by CamScanner

‘.______
0g‘

O

..9

-4.:01¢-—

§;:;1':_k Sllgia atau prominen seperti yang ditunjukkan
besar mill; tar toto 9.2 berbeiituk gelungan yang sangat

_aJuF melengkung yang terdiri daripada gas
glelwala di sebelah alas tompok Mataliari. Seiiiarak suria

JPN "lfrltalpai ketinggian beiatus-i'atus ribu kilometer dan
llmngkln lifikal selama beberapa hari atau beberapa bulan.
Seinarak suria yang sangat kuat boleh niclemparkan jasad

an Matahari ke angkasa lepas pada kclajuaii antara
600 km s*' sehingga melcbihi l 000 km s‘ ‘.

Nlmlaan $11l'i8 seperti yang ditunjukkaii dalam Gambar lolo 9.3
berbentuk lajur yang terdiri daripada gas bcrcas yang baiiyak
iiieletus daripada Matahari dan kerap berlaku bcrdckalaii
dengan tompok Matahari. Nyalaan suria ialah letusan gas
yang kuat dan hebal. Nyalaan suria mcncapai tahap keccrahan
maksimumnya dalam masa beberapa saat alau beberapa minit

Gimibarjoto 9 2 \i HltUtl]\ rm“,
iitiiii pmiiiiriiri

dan kemudian malap selepas beberapa minit atau beberapa jam.
.\’ya]aaii suria menyemburkan zarah gas yang bercas kcluar
pada kelajuan yang tinggi ke angkasa lepas. Cahaya daripada
nyalaan suria yang berkelajuan cahaya mengambil niasa lapan
minit untuk sampai ke Bumi manakala zarah gas yang bercas
mengambil masa beberapa puluh minit.

Zarah gas yang bercas ini sering saling bertindak balas
dengan atom dan molekul dalam atmosfera Bumi lalu
menghasilkan peragaan cahaya yang mempesonakan di langit
yang dikenali sebagai aurora yang secara unikiiya hanya
berlaku di ruang udara sekitar kutub Bumi.

Lentingan Jisim Korona
Lentingan jisim korona seperti yang ditunjukkan dalam
Gambar foto 9.4 berbentuk awan yang besar dan terdiri
daripada plasma yang meletus daripada Matahari dan
kerap berlaku bersama dengan nyalaan suria yang besar
dan kuat. Lentingan jisim korona ialah letusan zarah gas
yang bcrmagnet. Lentingan jisim korona menyemburkan
zarah yang bermagnet keluar pada kelajuan yang tinggi

Gambarfoto 9 4 Leritingmi
_]ISlflI korona

VlDEo“:2 III.-Q...‘

Lihat video tentang semarak
suna nyalaan suria dan lentingan

ke angkasa lepas dan kelihatan sebagai sebuah awanlyang “Sim korona
mengembang. Zarah bcrmagnet daripada lentingan jisim
korona mengambil masa tiga hari untuk sampai ke Bumi.

sepeni zamh gas bercas dalam nyalaan suria. zarah gas
bermagnet juga bertindak balas dengan atom dan molekul

.da1:im atmosfe-ra Bumi lalu inenghasllka" ““'°"‘- "4,
Scanned by CamScanner

_______...

I

1
i

kvi\

»'"Y"?I'

Z31--.1h dalann plnsnm seperti clcklrun, pmmn dan
7_;1I'Jh alf-.1 yang mclstus dari fvlalalmri kc mxgknsn
lcpas hergerak lwc1's;\|11.1»sa|11;1 dengan kclajuan
vang tinggi dikcnali sclmgni angin suria seperti
;..\mg ditunjukkan dalam Ganllmr fotn 9.5.
' Angin suria jug-.1 lncrnhuwn mcdan magnet
antara planet (irxtvrplunctury nmgm'tic_/'ivld) <
bersama-sama dengannya. Kclajuan angin suria ‘
gdalah supersonik dengan nilai antara 250 km s" ‘
hingga 750 km s". Namun bcgitu, kelajuan, suhu
dan keturnpatan angin suria berubah-ubah dalam
perlintasan gerakannya.

Magnetosfera Bumi dan Kepentingannya
'Ja“1.~.'."1-‘I ~.- -:..;-.;.1n Bentuk A 9! 1/ :'.=Bu'mi

. '--lbil l__'/__._L__ 4 .

\n_L'_1n ~\|||.|

Z (a) Medan magnet Bumi (b) Magnetosfera Bumi

Rajah 9.4 Bcnluk magnctosfcm Bumi

Banding dan bezakan corak garisan medan magnet antara medan magnet Bumi dengan
magnetosfera Bumi. Walaupun kedua-dua corak garisan medan magnet tidak tctap, corak
garisan med tB ‘h Y b bl d'k't h‘an magne um1 an)a eru am se 1 1 sa a)a _
manakala corak arisan medan ma net dalam ma nelosfera _8 8 8
berubah dengan banyak berdasarkan kepada interaksi
antara angin suria dengan medan magnet Bumi.

‘ Definisi Magnetosfera Bumi
Magnetosfera Bumi didefinisikan sebagai suatu ruang
dalam angkasa lepas yang meliputi Bumi di mana medan
magnet dalam magnetosfera Bumi ialah gabungan antara
medan magnet Bumi (sebagai medan magnet utama) dengan
Efdfn magnet dalam ruang di angkasa lepas seperti yang

unlukkan dalam Rajah 9.4 (b).

Hum:

Ganllmrfnlu 9.5 /\r1g1u .»uriu (warm: kzming}
.-_-., JV.

Bu mi

___../_—“
Animasi yang menunjukkan
hubung kait antara magnetosfera
dengan angin suria.

_

http:////nks.and/1 7. com/BT__
Sa/'ns_261

31¢-,'¢' nr
' .v.~'.—l|E

J

1%

,,.__
KPM

.1

¢
J
I¢

1

EIfLTii"“'*
Scanned by CamScanner

Z____i___i

I
1
<

w1

I
I

1

l.
L-‘

I?'
yd

31
7

5:

'13

‘ Pelflenttikan Magnetoefera Bumi ' in su
Magnetosfera terhentuk daripada interaksi antara medan magnet yang dlbawa olslabfing I hm
dengan medan magnet Bumi. Oleh sebab bilangan dan tenaga dalam zarah yang 1 3W1 0 6

'- ' b bah-ubah.angin suria beruhah-ubah, bentuk magnetostera turut eru

' Kepentinganflagnetosfera Bumi
I‘ dun i Bumi daripada kesan buruk yangKepentingan magnetosfcra adalah untuk me 1n g ~" V l ' I ‘- 'd lain dalam Alam Semesta.disehahkan oleh zarah yang berbahaya danpada Matahan atau Jasa

1 \ Magnel0.~ter.1(garisaxt medan magnet
= lwerwarna biru)

Bumi dilindungi
__-—-ii _

‘ oleh nwgnctostera

y ‘J
__.___-,...-...-_-—->

Magltetoslera
(garisan medan magnet

1,

/i berwarna biru)

Rajah 9.5 Perlindungan nzagnetoajizra Bumi ' 7‘

- Magnetosfera berfungsi sebagai sekatan biologi yang melindungi hidupan di. Bumi
buruk an disebabkan oleh an in suria ' -;kesan y g g _ _ _ H

- Magnetosfera juga menghalang zarah bercas seperti 531.1 zamh
angin suria untuk sampai ke Bumi. Bilangan zarah b'ercas'1m yang berleinhan ~'>"-~“'*
atmosfera Bumi akan mengganggu telekomunikasi, sistem navigasi dan ta.-lian laiasa elektflk.

- Magnetosfera mengurangkan tekanan yang dikenakan oleh fenomena angin suria terhadap
atmosfera Bumi.

‘ ’__,~t,;‘--_'_ }’ - 1. "w ~ #-

. Mencari maklumat dan membuat perkongs|an tentang magnetosfera
daripada segi definisi, pembentukan, bentuk dan kepentingannya ~ KMK |-(BMMKIAK
Arahan

1. Jalankan aktiviti ini secara berkumpulan. Akt'V_'t'
2 Kum ulkan maklumat daripada Internet media cetak dan media perbmcangan- P ,

elektronik lain tentang definisi, pembentukan, bentuk d k '
3. Bincang dan kongsikan maklurnat yang telah dikumpulkaann. epentmgan magnetosfera
4. Buat sumbang saran keadaan di Bumi tanpa magnetgsfera
5. Bentan kan hasil perbincan d b .

mengggnakan persembahar??n1u|t?::1$:in;. ang saran kumpulan anda dengafi

w

1y
r1

-*~—-pr‘-A4|_f__

Aggy,"
Scanned by CamScanner

7
Bib 9: Cuaca Angkasa Lepas

.5:*1. w . :11 7 . ,. I-1 , ._
..- ,1» ;- .""'Y' -- . ---‘ .Ia : ' _ ,_,‘,.:‘r;--.'*-,1---_; ,,\-~-7~~¢?=¢:-_,‘ t . 9 t.1 -,1 ,.,.|,_ |..:t. ,,- 1. , , . \-

uh V — I . ._-.._._. -_._, N ___,.,,._,__,_._;_;__.,____?;_ _ g __ I
‘L ;\’yatakan Inga struktur Matahari yang membentuk atmosfera Matahari.

2_ Nyatakan tiga fenomena yang berlaku di permukaan Matahari di mana gas bercas banyak
meletus daripada Matahari.

3_ Definisikan magnctosfera Bumi.
4_ Apakah yang mempengaruhi bentuk magnetostera?
5_ Nyatakan satu objek dalam Sistem Suria yang mempunyai bentuk yang serupa dengan

angin suria.

‘Cuaca Angkasa

Cuaca Angkasa Lepas dan Kesannya ggoq K
terhadap Bumi ~ ~ ;

Cuaca angkasa lepasCuaca angkasa lepas didefinisikan sebagai tenomena
yang berlaku: E5" E
- di permukaan Matahari seperti nyalaan suria, semarak I.-

suna (prommen), tompok .\1atahar1 dan lentlngan "i-1-;-:1-:?i
u

H I ’ ‘-I‘-J . -r .]1s1m korona E _ .. . ,4. _.,f_.'v.

‘K

- d1 angkasa lepas sepertl angm surta, rlbut pancaran suria I 4
dan ribut eoma net m!p.'.’"//n/<s,and/77.c0m/BT_ t A

' w t r~._.\g g 53/@1263 j
' Perhatikan Rajah 9.6. Ken1udian,jalankan Aktiviti 9.3. Q

4

_,.,._ __ ‘ _A‘“__
\
t ' \

~_
Y 1*

,.
. _;

~'
,9

i.\ .-
1 vi

’ »§

. __;, \
'.v/“*

4 u ‘ I.

\
1

\
-1

6 -’..' -a,-. _| ~.
I '§"~"i r-. '; _A‘L 1‘.‘~-

vi;2. ,_ u

‘< ~ "-‘\I>_-110"‘._. . . .
- \*.~*-'..1 __..
~“vq .:_ r, 1

'5 51:1."

-fa‘. ' »_
'1,"->1- '-_- 1

.‘~ '~. -'4 1
.._- .-'1-vl-_

Y ‘-~l
Y "T‘ -1

'.\»:: "7 ‘
Q

Q
.1.
_.>,

,.z.

\

0
R

vt

__ .' .

\

1

_',_ -v »
, .
Scanned by CamScanner

Mencari rnaklumat dan membuat perkongsian tentang cuaca angkasa
lepas daripada segi deiinisi dan kesannya terhadap Bumi ' KMK’ ‘(EMM-

Arahan v Aktiviti
KIAK

I 1. Jalankan aktiviti ini secara berkumpulan. g ; Pe'b5"°5"9a"
2. Kurnpulkan makiumat daripada Internet, media cetak dan media *-—~-—--‘-~~—--

C
‘J
O
Q

elektronik lain tentang definisi cuaca angkasa dan kesan cuaca anglfasa. terhadap
Bumi seperti pembentukan ienomena aurora, gangguan telekornunikasi. 5'5"?!“

n,-‘Qnavigasi serta talian kuasa eiektrik. v .¢

. #1,’.

Ribut angkasa Iepas E5"
http://linl<s.andI7 7.com/
BT_Sains_264__1

___.__-_ ' -1__i._. ,

-'i'v'1lIlIuE]

Kesan ribut geomagnei.
ribut pancaran suria dan
gangguan siaran radio
http://Iinks.and/77-COIYV
BT_Sains_264_2

El.. _Iv- 4,r‘35",‘-
Df.'- .9.‘-CIE]

‘3~.'-‘v.'j~,%"£5a-"3""Z~
2-*‘l:"."‘g:ri

E15‘?

3. Bincang dan kongsikan maklumat yang telah dikumpuikan. ‘II
4. Bentangkan hasil perbincangan kumpulan anda rnenggunakan persembahan multimedia. f

' .

Interpretasi Data Cuaca Angkasa Lepas
Data cuaca angkasa lepas digunakan atau dianalisis:
- untuk meramal bila berlakunya lentingan jisim korona di Matahari
- untuk menentukan sebab berlakunya nyalaan suria dan lentingan jisim korona di

permukaan Matahari

. Men inter retasi data cuaca an kasa le as9 P 9 P
Arahan . KIAK‘

1. Jalankan aktiviti ini secara berkumpulan. _ Akfivm
2. Kumpulkan maklumat atau data cuaca angkasa lepas daripada perbincangan

w "$‘\|'( . __

5 Q

Internet, media cetak dan media elektronik lain.

3:.-\"~4:_
F-if

. \

"-1_ I4.

KMK KBMM,

Sumber angin suria dihubungkaitkan dengan kitaran suria
http://Iinks.andI17.com/BT_Sains_264_3

3. interpretasi data cuaca angkasa lepas dengan menghubungkaitkan bilangan tompok
Matahari atau kitaran suria dengan peningkatan lentingan jisim korona dan angin suria-

4. Bentangkan hasil interpretasi datacuaca angkasa lepas kumpulan anda dengan‘
menggunakan persembahan muitimedia. A _
Scanned by CamScanner

Phé??ii*‘1'5‘iFvrm@¢if A _ - T __
_ 1_ Apakah definisi cuaca angkasa lepas?
i 2 Nyalalkilfl empat contoh kesan cuaca angkasa lepas terhadap Bumi

Apakah hubung kait antara bilangan tompok Matahari dengan peningkat-an lentingan
jisim korona?

-Struktur

; Teras, zon
- radiasi, zon
perolakan,

. fotostera,
kromosfera,
korona1.

Bab9 Cmca Angkma Lepas

. V’, I »

Cuaca angkasa lepas

d/pengaruhi oleh

Fenomena di
permukaannya

I
seperti

Granul, semarak
suria, nyalaan
suria, kitaran
suria, tompok
Matahari,
lentingan jisim
korona, angin
suria

Iyang menentukan bentuk member; K

Magnetosfera Pembentukan aurora
gangguan telekomunikasi
sistem navigasi serta
talian kuasa elektrikYang

Melindungi
Bumi

daripada

Kesan buruk

Matahari Angln SLll’l8 Fenomena dl
permukaan Matahari

esan
seperti

dengan data yang
menunjukkan

I
Hubung kait antara
bilangan tompok
Matahari (kitaran suria)
dengan peningkatan

daripada zarah Ientingan jisim korona
berbahaya dan angin suria
dalam angin
sufla

A—flitwéifflfi
Scanned by CamScanner

11. ~::t::2-'1 I
'- at - -~ . . - .' ._;1 4,-‘sf: * 5&1!-'3 _";y f_-- “ I 1;;it ~ . - 1 Refleksl Kendui ._ ‘ ‘ . ' '“ ' ~'

v,,_ I \ A ‘ '4 L V _" ._,,;U_fl-_~~ - -1-1. 2 -

.,_i

_ ,_ I _. ,,a..Lt4Z>:‘d. - - J‘

Seiepas mempelajari bab ini, anda dapat:

9.1 Aktiviti Matahari yang Memberi Kesan kepada Bumi u i 7‘
7‘ I - . . -1 ~-tku ii wcrmukua ‘1. 1 Menerangkan dengan iakaran tentang struktur dan ienomuia )J"S b"'h ‘ } n ~_;.__

Matahari.
L, 5 Mewajarkan kepentingan magnetosfera Bumi. I‘

Cuaca Angkasa 1
L] Berkomunikasi tentang cuaca angkasa lepas dan kesannya terhadaP Bum‘ A

Praktis Sumatif N
Iawab soalan yang berikut:

1. Rajah 1 menunjukkan struktur Matahari.

@,':;f:f_f; iii H it u W Mi

V i__ ____ ____ _._ .....-__ »..

Rajah I

Namakan struktur yang berlabel A hingga F dengan menggunakan perkataan yang berikuti

. Fotosfera Korona Krbmdsfera
-" Tami Zon perolakan Zon radiasi I

2 Berapakah tempoh masa dalam satu kitaran suria?

3 NYfl!akan fenomena yang dihubungkaitkan dengan kitaran suria. ’

E“firm
Scanned by CamScanner

7' 1
Bab 9: Cuaca Angkasa Lepas l

4. Nyatakan tlga contoh alat atau pe1'l<l1id1n.1tan kugunaan ha1"i:.i11 yang pcnggunaannya
alum te1'ga11ggu oleh angin suria. gag}

5 ,\pakal1 yang akan herlaku kepada l<c;idaan Bumi .seki1"anya tiada iiiagitetrislera?
Tcrgylglktlli j;i\\‘&lp£iH anda. _..,@_-

6 M;1g11etr>.»te1.1 Bumi ialah suatu ruang dalam tll1L§l\'1\S£l yang melindungi Bumi seperti yang
di111njul<l<'<111 dalain Rajah 2.

2
qr."r3.2-8

Rajah 2

Bentuk magnetostlera Bumi dihasilkan oleh i11te1'al<si antara medan magnet Bumi dengan
angin suria. Garisan medan magnet dari planet yang lain dalam Sistem Suria diwakili oleh
garisan putih manakala garisan medan magnet Bumi diwakili oleh garisan merah seperti
yang dilunjukkan dalam Rajah 2.

Anda dikehendaki mereka bentuk model magnetosfera dengan menggunakan bahan
yang berikut:

. f2>e,q plastik yang berwarna hijau

. Tbenanq putih

. fbenanq merah 1
Cawan polisbirana dengan penutup yang cembunq
Plasbisin

I
9.,_,__,__._ ... _ . __“_‘ ,__,____ __ _.. -.-.-\-~ < -A --I - - - 7 ' *- - -~ -~ -_»- . .-.. ~q- ,..,,__,_____(

Lakarkan model magnetosfera tersebut mengikut kreativiti anda. Terangkan bagaimana
model tersebut berfungsi.

4

L

il

I

11

l

l

l
1

L.
Scanned by CamScanner
Scanned by CamScanner

a ' _ _ » .-. — ~ .-- 1 - »_ g . . __‘. ___> . .~.1-.-.,

1 l
l

aleri ilI'lS V
i

“J
I1

. ‘ V 1

(1

1|

. _\.~
'~

. ‘ 5!

Q I .

.~-1

it

J

.4.

~.\' ' . ,':Q
_i-‘Ha-’~..=_ 1 '

1* ~,~_~w» . .--~¢fm_i_‘\_
Scanned by CamScanner

I -I,
I l I

\_-v45:|fl_"as-1%-"-Z-‘-"45

4..._ ’.»~"L

if»

1&1.!

1
-\

if
J: 1-... "
I - .i

-2 {'%"§,;

II1‘
I

-'7!/1:?-6~<;a§"'T_*1
-*4-~‘"'“’P"'.
1:‘_f___;. _____\..‘-¢¢,.':_¢-a-

- . _'.>-3
.» _‘

1.>

4 I‘

:~‘ 1- A1

_..,~—_-a-pf-"..";_

..~.w,,n;».~
1- '.'~

\
._
a~:L“~.

Q.
» ,1‘41; 1 .

» .-/~..-. .
»

\
I.’

P

| 1

. » <

. “,y‘» ‘ H ‘- '.

. M , ~ .11
Perkembangan dalam Astronoml

~ ._ tt~

Perkembangan Sejarah Model Sistem Suria
Perhatikan Rajah 10.1. I(en111dia11,jala11ka11 Aktiviti 10.1.

Ptolemy
(90 - 168 selepas Maslhi)

r1 h
Musytri

n
. 1 hll Zh

_ har'

Zuhal

~ ‘Geo’ bermaksud Bumi.
~ ‘Sentrik' bermaksud berpusat.
v Bumi berada pada pusat Sistem Suria.
~ Bumi berkeadaan pegun dan semua objek

seperti Matahari dan planet yang lain
mengorbit mengelilingi Bumi dalam orbit

r N f

._. __. ._ ._. .,._ .. ...,.._.... __...._.._._..._._._=..--~....~_.-._

- Sejarah model Sistem Suria

' llfls

IL r.
‘ M‘

A
4 =1

‘:1

NJ

l
V

at

Copernicus
(1473 — 1543)

‘ fig‘ ~ Ahli aslronomi,
‘ Ah" 8$TF0nOlTli. I matemalik, ekonomi

aslrologi dan geografi r "l‘7'Z1_r'-ft, L, .\ ' dan doktor Poland
Yunani Q} I - Membina model
Membina model I II, I _ \ " heliosentrik dengan

. geosentrik dengan \1 ' I J _ Matahari pada pusat
- Bumi pada pusat dan *‘ \ _ \ \&_ dan orbit yang

I orbit yang membulat. - hi membmai,
\ I 1 p

_ * g \
‘ .f , 'M§§lBll'9991S9l1it’lilK

_. yang membulat.

. , 1 I

\

-1.

r
' Model heliosentrik

Q er
i} ' usyta ' lg

Y} 3 - Q
U - Zuhal

h '
ta d

Q B 1 at r1 Q

Bla

{Y ti}

at a
~ ‘Hello’ bermaksud Matahari.

. ~ ‘Sentrik' bermaksud berpusat.
' Matahari berada pacla pusat Sistem Suria.
~ Bumi berputar pada paksinya dan beredar

mengelilingi Matahari dalam orbit yang
membulat.

‘V.

_¥'1 ifv-1

no|-.\-»_. . '. . "'-5

.¢

. "Y
-‘1

%

'€

‘I
Scanned by CamScanner

~ "'-wig-Y.“-"1"!""-‘mi

L Bab 10: Ponero
I .

s"I

L

K,

\ _

Q Ahh astronomi. mmemahk dan
astrologi Jerman

~ Mengubah SUEH model heliosentrik
dengan Matahau pads tmk tokus
sepunya pada orbn elips planet
mengikut Hukum Kepler.

wKepler
(1571 -1630)

W

5
6

Matahari Q3 1

3-. . r.

._ _ 3» _ $I_’i?~.

i
Hfias-.-Inn-

Q Utarid 3 Marikh 8 Uranus
z n ah Musvtari New"

3 Blixrrrwi Q Zuhal
?

I.

.-~.

_ ....>

.-_

1 I-
H

Model heliosentrik yang dlkemaskinlkan dengan Hukum Kepler w‘_.§-11*‘
Scanned by CamScanner

Arahan

mahamn perkembangan model Sistem Suria Y , KMK
Ptolemy, Copernicus dan Kepler . Akfivm

. Jalankan aktiviti ini erkum ulan. .
2- Buat pembagaan akificjéangan melzyari laman sesawang atau lawatanbakadem|k ke

Planetarium Negara untuk mengumpulkan maklumat tentan9 Perkem angan model 4
Sistem Suria yang clibina oleh: _
(6) Ptolemy "'
lb) Copernicus
(C) Kepler _ A ' ‘

ntoh laman sesawang yang boleh diruju 8 b ‘
/, _ . . TL h d ~ _ Hlstoncal attempts o 5. V

3I.O€lt gislaoor/Ejlhggljrn .-'L7-E model the Solar System - .
"-7'"-"' -‘ T l< a challenge)System Models :-‘I-!.'\;_ .-4' l a 9 -

3_(')2 Cunem 50/ar "':1|';"|§Ii htTp://l/'nl<s.andl77.<:om/ " I
System Model ' “ I l l

htrp:///inks.andl7 7. com/
BT_Sains_272_1 _‘__

P A K
ang clibina Oleh

perbincangan

<5-.
..,.,.-_1.R»~1;:

§-¢>'-"-
I»1 ', '- l‘.953

|< dalah sepertl yang erikut: 1'.
/

'*§*5?5;*I2'
7*_-_

_E|I‘ ‘E; -'1-'.'-inE
-¢‘_'§ ..»~.<=-'. ‘._,

El " - BT_5ams_272_2 h
.,~..-_;r.:.;Dull.v*4 :‘\_.

VI‘El" |:| .' ‘.13-
HF.
i

Sejarah model Sistem Suria - ‘I y. ,9,
hrtp:///inks.andl17.com/BT_Sains_272_3 _

E - -.lz:'
J 1 L

‘ 4
1

x; Praktis Farmatif -- .-. -
. 1. Nyatakan model Sistem Suria yang dibina oleh ahli astronomi yang berikut:

,_ (a) -Ptolemy
' (b) Copernicus
‘- (c) Kepler

2. Banding dan bezakan model Sistem Suria yang dibina oleh Ptolemy dan Copernicus.
E} Persamaan:
T; .- Perbezaan:

Persamaan.~Z 5 y p ‘ I. . . p .~s;- ;." ' - . . - ' ' _ y j . . -.-.;
i‘:'.{' . I. -'1}? »»'. qr - " . " Lu , ‘ ‘ ' ‘ l‘ l. . . 7 ~ -3:14

.1 -’ -’ - h " . "-vi‘ ~ ~ . r .¢:\-ma-='-Q1 " —- _‘ ~-. ‘.<;_ -‘_m;~-,- l‘ .' -‘Z. ;_¢ '71.; _ . .- a 1_- 1.‘_=-;.~"-_'.-::'.l r-‘ -..=v __e;_§>_J;-»>,9_‘;?r__»_‘.____“,,,._ V, 2. l\- _ _, 1 ~ J , _. . l_1_l.‘..;y_,-;= :1 _-.>_-.'.__ Q, ) ,¢ J “ x‘*£u‘__:&vgl£-gfilajg

\ .
3. Bincang dan bentangkan bagaimana pengetahuan yang diperoleh melalui kajian ‘

sains merupakan hasil usaha manusia untuk memperoleh penerangan yang rasional ,'4‘
tentang Sistem Suria berasaskan kemampuan akal. _

4. Bentangkan hasil perbincangan kumpulan anda dengan menggunakan 7? _"
11.1 --persembahan multimedia. ‘Y

Bandmg. dan bezakan model Sistem Suria yang djbina oleh_-Copernicus dan Ke .1e.r.- » - ~ *-

U

v.0’

I .
I

.-. ',. .‘\_ ' _ v>__ H ,,;-1 Y1,‘. 0 1,

kg.9.....

‘U

<.1L. ¢-'=-.£4:.-,. __ (mv%h _..|9u.a§‘~m..z4_~-_£1

. . ii
IV!‘. ..

lW‘:
'1

r1
l ll]

Hm 1 * ~‘ b
Scanned by CamScanner

ll
Bab 10: Penerokaan Angkasa Lepas

Perkembangan dan Teknologi dalam
1 _ 3 p Penerokaan Angkasa Lepas

Perkembangan dalam Penerokaan Angkasa Lepas
' Rajah lO.2 menunjukkan sebahagian daripada sejarah pcrmulaan pcnerokaan ai1gkasa lcpas

;:iu -.'.. .. /‘.-=1. Yo ‘. ~i\'a'\.1;..i4' . 4‘\|_I" ,1.

2011: Stesen Angkasa Antarabangsa

5'1 ..

Penerbangan Voyager 2
periama kapal
angkasa
ulang-alik US ~
Columbia

1973: Penerbangan pertama
ke Musytari — US Pioneer 10

Abad ke-11' China
mencipta serbuk
letupan dan
menggunakan roket
primitif dalam
pertempuran

(ISS)1elah slap dibina dengan lengkap

1989. Penerbangan
pertama ke Nepiun —

r2; 1- 5. 'f__.'

‘*7 3 ‘
-."-, " “1'-$4’ ..;_~"

1609: Teleskop penama digunakan
dalam bidang astronomi oleh
Galileo Galilei

>¢.= u_. _. _._ ~a_i

2002: Agensi Angkasa
Negaia (ANGKASA)
dflubuhkan

Aqua;
_-~11:
-H2.”
_

1969. Manusia pertama
menjejakkan kaki di Bulan
- Neil Armstrong. US

Apollo 11

Rajah 10.2 Sebahagian daripada péristiwa bcrkaimn dengan perkembangan
dan teknologi dalam penerokaan angkasa lepas

1

1990: US melancarkan
Teleskop Angkasa Lepas
Hubble dan kapal angkasa
ulang-alik Discovery

daripada segi perkembangan teknologi dan misi dalam penerokaan angkasa lepas.
fig“-5% '1 i-r {A§~

2000: Mikrosatelil Malaysia
yang periama,
TiungSAT-1
dilancarkan

1996. Satelil Malaysia,
MEASAT 1 dan 2
dilancarkan

1961. Manusia periama oi orbi1
— Yuri Gagarin, dalam USSR Vostok 1

. I ~

1957: Satelit pertama — USSR Sputnik

an. ~91;

xx-no11’;

l
Scanned by CamScanner

Aplikasi Teknologi dalam Penerokaan Angkasa Lepas dan 4
Kepenfingannya

. Teleskop Lepas. A 1 9 » ~ »
Ruiiih 10.3 incniiniukkaii perl<cinl1;irigan teleskop yang l1ci‘l<ai1ai1 dengan pL‘llCl'Ol{L1;1Il ;1i1gl<ns;1 lepas.

‘Ziggy _> -

T.‘

ii-<¢
v
l
K)‘;-..=,,-.

l;'J' - f
Sekstan aslronomidigunakan ? Telesko Galileo me adialal Teleskop angkasa Hubble

Roket cligunakan secara meluas dalam
penerokaan angkasa lepas. Apabila bahan
api di dalam roket terbakar, gas yang panas
dibebaskan pada kelajuan yang tinggi
melalui bahagian bawah roket tersebut.
Pembebasan gas ini menghasilkan '
daya yang menolak roket ke atas. l

Selain teleskop daripada jenis optik, teleskop
radio juga digunakan untuk mengesan
gelombang radio dari angkasa lepas

"""I.

\us1|»k Reds!-inc Alla!» Vnskhnd Tilanll Soyuz Salurnlll Salurn \" ST5 Long him“ SL5 Angdm mus‘

Rajah 10.3 Telcslrop iiiigkiisii Icpris

Y P "I
, untuk mengukur altilud astronomi yang paling banyak diletakkan dalam ruang orbil
i Dlnlaflg digunakan 500 km dan permukaan Bumi

Teleskop angkasa Spitzer
mengesan aktiviti dalam angkasa
lepas yang sangal iauh

I—Q

'1

.\1urch 2F

‘ill
fiiti

~r 7 1_ _

_ 9 SP
Gambarfoto 10.1 Rokel yang digunakaiz untuk mengliantar manusia ke angkasa lepas

Berdasarkan Gambar loto 10.1. roket yang manakah menghantar angkasawan ke Bulan?
Scanned by CamScanner

I

-§~§¢‘L--

3

.\.ili.-lil pi-i"l.iiii.i. \|llllll|l\ l
kllllillllill l<i~ .iiii;l~.i:..i
lc|i.is |i.i<l.i l.iliiiii l1)'s',‘.
lli~i".i|i.il<;ili l>il.ini;1iii
.~..ili'lil y.iii;; iiiciiigiirliil
iiii.~iigi'liliiigi lliiiiii |i.iil.i
liiiii ini? Ncgiirii yang
mlmllkllh 'l“""l“"lY‘ll (imiilmr I010 10.2 Siilulil
l>il=\"i%*\" -"?ll@'lll Yilllll i/miii (/()l;'\ In )l’rlHll5' Illi'Il‘l_flll)l/llll
paling liiinyiik? lllllll lIl’lllllllll \lH'IlI

D
Kuar angkasa iiliiu |)l'()l1
ziiigkzisa lillilll kaipal illl}__{l\il.\ll
yang inciigiiinpiilluiii inakliiiiiiil
clan mcnghanlzirnya l(L‘ll1l71lll
kc Bumi. Kuar aiigluiszi tidak
men Iorbil mcn iclilin ii Bumi , .5, _ 5 _ 5 (iambarfolo 10.3 l\Lltll'
SCPL’l'l1 salelil lclapi bcrgcrak 1 _ . .V I _ riiig/mm (.0551!!!
Jauh di dalam dan d1 luar
Sislcm Suria. Kuar angkasa mcmbawa kaincra dan peralatan
pcndcriaan jauh scrla pemancar dan pencrima radio untuk
tujuan berkomunikasi dengan ahli sains di Bumi.
\ S av’. __.‘*_______

Penderiaan Jauh (Remote Sensing) l

<i>»0l'i§ia“ii3.7aTr“i”l?\7€l5I
llllllllll/Jllll"l1]'[:lll

15?-‘r.'i>;?§l
El l

1|‘
._ .. l

llll/I //l//ll‘.'» 7lll./ll l /',r,0/ii/lil
‘ii’://if. 2-'/U

KEAJAIBAN
5A"‘!§....-

Pada tahun 2017, kuar angkasa
Casslni niasili aklif mengorbit
mengelilingi Zuhal selepas berada
dl angkasa Iepas selama 20 tahun!

Penderiaan jauh ialah kacdah mengumpul dan merekodkan maldumal clari jarak jauh. Di
Malaysia, alal penderiaan jauh yang dipasang pada TiungSAT-1 menerima atau mengesan
cahaya nampak, sinar ullraungu dan sinar inframerah yang dihasilkan oleh objek di permukaan
atau di bawah permukaan Bumi. Data yang dikumpul oleh TiungSAT-1 kemudiannya dihanlar
ke dua buah stesen penerima data di Stesen Planetarium Negara, Kuala Lumpur, Wilayah
Persekutuan dan Stcsen Misi Kawalan (MCGS), Bangi, Selangor. -

Gambar folo 10.4 menunjukkan gambar loto corak dan
pergerakan awan yang diambil daripada kamera pendcriaan
jauh TiungSAT-1. Apakah kegunaan maklumat yang
diperoleh daripada gambar foto ini?

Teknologi pcnderiaan jauh digunakan dalam pelbagai
bidang dalam kehidupzin harian seperti yang berikut:
- Pertanian - Untuk mengesan kawasan pembangunan

pertanian yang bersesuaian
~ Geologi - Untuk mengesan lokasi seperti sumber mineral,

susutan jisim dan susutan darat
~ Pengurusan bencana - Untuk mengenal pasli pcnccmaran

dan pembakaran hutan

'5.

Gambarfoto 10.4 Gambar
corak dim pcrgemkan awan

- Pertahanan - Untuk mengesan pcnccrobohan kflplll, pcsawat udara dan kcnderaan musuh
Scanned by CamScanner

50063

V...
,. .KPM

~ 1

.I3gr'a‘-l_\“v:_<F_

4..‘_'-"1’‘:54 r‘;P.“-_“é_$':''4 .,'4-‘¥4\""~A:-. *"3§~§*‘:*z:§i‘$J$r\.*“‘0-L(AK-' ~»(_.Xu_._:('3‘.\"‘s~'.-._-».~'~; ."W
k’-'r4:".~;

.'-‘I"*":“‘vr Aunfi

4 3.-»:_§>.ri -
\ ’ :¢'\“ila‘MI .

O “$1 '

’ NY

11*.

3.’? '5
F

1.4 :41»Q4.2\- "if
mmmahami perkembangan dan teknologi dalam penerokaan _ KMK

angkasa lepas . I...

Arahan P6f'04fl<>aflgan
. Jalankan aktiviti ini secara berkumpulan. _ k d ik

2. Buat pembacaan aktif dengan melayari laman sesawang atau lawatan a 3 em
ke Planetarium Negara, MACRES dan Agensi Angkasa Negara untuk mengumpul
maklumat tentang perkembangan dan teknologi dalam Pe"e
daripada segi:

rokaan angkasa lepas

la) Selarah Perrnulaan penerokaan angkasa lepas (Rajah 10.2)
(bl pembinaan roket, satelit dan kuar angkasa .
(C) feknologi penderiaan jauh (remote sensing) yang dlgunakan dalam penamam

9e°l09l, Derigurusan bencana, pertahanan dan sebagainya
3. Bincang dan bentangkan perkembangan dan aplikasi teknologi dalam penerokaan

angkasa lepas serta kepentingannya. _ _
4. Bentangkan hasil erbin k I d dalam bentuk persembahan mUl'flmedl8-

iti
P

K v'.\_- at‘--*‘.1.151-L‘~515'4“. ~‘£<7-.'?as#1,,’ /I-,iQ,.

p cangan umpu an an a
,. .<‘ ’ ‘-
' 1 ' > g ' z1.4: 7 2“%_'.. ;"_{>,__!.‘>,,_,0 ~§- 1,. ,_' ,5 _.-.' \~.-w
1>.¢:“’;3a~'-<1‘.f a‘ $-..’ 1' .~.

.,,:;._i- .Menialankan perdebatan tentang kewajaran meneruskan penerokaan
angkasa lepas f ' KlAK~ KBMM

i¢Aktiviti
Arahan I

1. Jalankan aktiviti ini secara berkumpulan. projek
2. Kumpulkan maklumat daripada Internet, media cetak dan media ‘iii

elektronik lain tentang kepentingan penerokaan angkasa lepas dalam konteks
tempatan dan global.

3. Bincang dan kongsikan maklumat yang telah dikumpulkan.
4. Jalankan perdebatan bagi mengupas isu penerokaan angkasa lepas dalam konteks

tempatan dan global untuk menentukan kewajaran meneruskan penerokaan angkasa
lepas dalam konteks tempatan dan global.

1. Nyatakan alat teknologi yang pertama digunakan dalam penerokaan
angkasa lepas. Hap:

(a) Apakah Discovery?
(b) Apakah Hape?

2. Rajah 1 menunjukkan Discovery dihantar ke angkasa lepas oleh Hape. '
_ Ag-
-J

gambar aerial. "7 '
3. (a) Nyatakan teknologi yang digunakan untuk mengambil _ _‘D15¢gy ‘ .

(b) Apakah kepentingan pengarnbilan gambar aerial semasa -____I1;,
bencana banjir? I

4. Apakah peranan yang dimainkan oleh Agensi Remote Sensing Malaysia
(MACRES)? R4147‘ I

}i’él1 9

'21.‘i.~.‘-‘~'* .¢~.-.'!{+..1are
.'_ _.

. .1", ~

\

.a'- g_,..'"§"v.v’fl1-1
a _ 1

.-A". .

'-‘A. §.__.
‘.-

.._r1| _'-+1"i' .~a*-‘-*§i"i-~*~'$?'~lY‘=7§1.~-1"''-#1:.
I9,111.

k=1ai1i‘iI<u'l ~;-';'~_-_
Scanned by CamScanner

Kcgtmucml

my_"1

Q“

)9

W9?‘IN’"‘

‘$1M

M

Cggga
_fiCfiOCQD

CMWEDOCQQ
__mO_8m

_gm _Cm_cmt_wn_J?w
__v,WEggJ“‘ ‘__Vcmxmcagb

_

Ei
*.'“

CQCw£fit0Q
__M9_____DEOv_0_2

gggg__L2w_$9_g__w_aE_0_uga

DagQ562263289_9__w

aggfl

_QE___v_mwECggwx53_g_O_3
__MEG___mCOE_$$_mg826_QWg_mCU

CGUEE____v_2_

_8e_

__aE___m___2)_____QE___m____Q2a___2m5_23_%v_
xlkfil‘<D~CD

89?;__gv_Esqw

vég

CggbgbCggsgbCm&_wC___m__b___

_e_°_“_

____
Ewqg_

3:0

9__w>:80Egg

__G_UE@nE5

ECEQcg_E_5

cmgau_wT___w____gw_m_=23_g__33

ELEM:

_w__5Eg_

95>:8052%

a__§_gEs
_mg_QCGU______m_

__g$DflawEfifim
_8____Q305$

__2£U_2

gO_EgOo

_W___5E_QEgg=90

EEG“Eves
____2EEK

5%gggzLg_
saw

522m~_3__n_2338_______m

_2:205
_

C20

25¢Emfiw_Q_uOE526
EUQ8

_mO_Os_2_Oe___%Cg__a__gE9_afl_____O__9__:E58___a___3____e_=__

_

__'r‘__W____y _
‘_(

CUB_EE_m9_®Q_s

I >___k

‘

___-7U‘_“W__I‘lvia‘._'"AH___47_7

G__

7”“72

__V&_‘____Yl___

H‘PF‘.E“\“J'_\__:twp"r_:__,fi7‘_\.‘_.h"_[‘F_‘I,‘'___‘'7‘

,_-¥_BI_E‘_.,EvAyA g _A I
Scanned by CamScanner

Selep

10.1

10.2

1 _' '.-up .l"§';*‘I '.'»{i"_1;;- ~' '.-*;’?i"',’_|}-' _ -' -:7-‘pf-.-7 -"_. __' _>i 5- '3 _.>_ ,‘._ . _\-- ‘f;1~.‘( _,¢..___13l‘_ _ 1* .~_,;~};;vi'.\‘j.,--._ .,
Pf -~,-y “-1* - -1 till/7&1‘-“E in kF'_‘_3i1;f-,~.4:fX.fI -;.1 _‘_- y g

l .11 r 1.--f-';.'_:_ _.;1_i i
*5,‘ _ ‘in-<.. ‘J*.\r.>."'.\.‘:¢x=\.".':.’.i:;:;!.'.»-..’?a.-:.. " ‘.4‘;_».'.i:.a.-Ia.’ :-'.1l-- ;--~"1~- -e

ls

as nieinpclajari bab ini, anda dapat:

Perkembangan dalam Astronomi
Menerangkan dengan lakaran tentang perkembangan sejarah model Sistem 511113-

Perkembangan dan Teknologi dalam Penerokaan Angkasa Lepas
Berkomunikasi tentang perkembangan dan aplikasi teknologi dalam penerokaan angka
lepas serta kcpenlingannya.
Mewajarkan keperluan meneruskan penerokaan angkasa lcpas.

Pralctis Sumatifg _
jawab soalan yang berikiil:

l. Rajah l menunjukkan leleskop angkasa Spitzer.

Tandakan ( / ) bagi pernyataan yang betul dan tandakan ( X ) bagi pernyataan yang salah
t

Rajah 1

entang teleskop angkasa Spitzer.

(a) 'l‘elesl<op angkasa Spitzer tcrletak di permukaan Bumi. P
i_. _ ...._....-.-...__

(b) Teleskop angkasa Spitzer ‘mencerap’ lebih baik daripada teleskop biasa.
__.. _ ..._.-.~ » —~—-—— » ' - —- -~-- V -Y I---__....

(c) Teleskop angkasa Spitzer digunakan untuk mengambil gambar foto
permukaan Bumi.

(d) Teleskop angkasa Spitzer digunakan sebagai alat penderiaan jauh.
1..
Scanned by CamScanner

3.8.510: Penerokaian Angkasa Lepas U

2. Padankan mOdcl Slstcm Suria 1* P ‘hl‘< 1115.111 Ll 1 aatmnunn yang mcmbinanvu.

Model Sistem Suria

Ia) Buml In-rad‘: pndu puvat $i>lum
Sun‘: dan .\I;1mh;11‘i beredar
Inc-11gclili11g,i Bumi dalam orbit
yang mcmbulat.

(b; ;\Iatalm1-1 burada pada pusat
Sistem Suria dan Bumi beredar 7
mcngelilingi Matahari dalam orbit

Pa

3. Bagaimanakah en th

Ahli astronomi
_ .

(lwperniuls
»v_---——i—v L“

Kepler

Ptolemy
cllps. 1‘ L

p ge a uan astronomi dapat diperoleh melalui kajian sains?

4. Mengapakah an kasaw t'd k d'hg an 1 a 1 antar dengan menggunakan kuar angkasa?

5. Rajah 2 menun'ukk b h kJ an se ua uar angkasa yang dihantar ke planet Zuhal.

Rajah 2

(a) Apakah fungsi kuar angkasa ini?
(b) Nyatakan satu contoh fenomena yang berlaku di permukaan Matahari a_ Y "S

berkemungkman dapat merosakkan kuar angkasa. Q
(C) Nyatakan sumber tenaga yang digunakan oleh kuar angkasa.

6. Berikan dua contoh kegunaan teknologi penderiaan ' h cl l bJau a am ldang yang benkut
(a) Pertaman
(b) Geologi
(c) Pengurusan bencana
(d) Pertahanan

y l . .:§
Scanned by CamScanner

W‘- .a.__._ _....__..._i.i_

r=='-'1"--'-~.;\'-l-."-~.-,-H-y :_-~w - = ~-_\_“k‘.>_
I F0kUS .é{]‘_ ‘

7. Rajah 3 menunjukkan sebuah rokel,

‘ 1

k ‘ ‘
Rajah 3

(a) Apakah roket?
(b) Apakah fungsi roket dalam penerokaan angkasa lepas? ’
(c) Terangkan satu penyalahgunaan roket dalam kehidupan harian kita.

8. Ahli astronomi telah berjaya menemukan tiga planet yang mengelilingi bintang
TRAPPIST-l dan sesuai untuk didiami oleh semua hidupan Bumi.

Oleh sebab tiga planet itu terlalu jauh, sebuah kapal angkasa yang khas perlu direka untuk
memindahkan hidupan Bumi ke planet tersebut.

Anda dikehendaki untuk mereka bentuk satu model kapal angkasa dengan menggunakan
bahan yang berikut: ~

. Kadboa l

. fita saloflan

. Kepinqan plastik hitam

. Kerajanq aluminium ‘
4pq_.___~..~’..—>_

~“%-3%
1

BAB 1  Rangsangan dan Gerak
Balas

Aktiviti 1.1 (m.s. 7)
Soalan
 1. Rangsangan:  Melihat pasangan anda

melepaskan pembaris.
  Gerak balas:  Menangkap pembaris

dengan menggunakan ibu
jari dan jari telunjuk. Gerak
balas ini adalah tindakan
terkawal kerana tindakan
ini disedari dan dilakukan
mengikut kehendak
seseorang dengan
rangsangan dan dikawal
oleh otak.

2. Jarak yang dilalui oleh pembaris
menunjukkan masa yang diambil oleh
murid untuk menangkap pembaris
tersebut. Semakin pendek jarak yang
dilalui oleh pembaris, semakin cepat
masa tindak balas.

3. Murid yang berlainan lazimnya
mempunyai masa tindak balas yang
berlainan. Di samping itu, masa tindak
balas seseorang juga tidak tetap dan
berubah-ubah.

4. Dalam kehidupan harian manusia, masa
tindak balas memainkan peranan yang
penting untuk mengkoordinasikan dan
mengawal organ dan bahagian badan
supaya berfungsi secara harmoni dan
cekap.

Aktiviti 1.3 (m.s. 9)
Soalan
 1. Rangsangan:  Keamatan cahaya yang

masuk ke dalam mata.
  Gerak balas:  Perubahan saiz pupil pada

mata. Gerak balas ini
adalah tindakan luar kawal
kerana tindakan ini
berlaku serta-merta tanpa
disedari atau difikirkan
terlebih dahulu.

2. Semakin tinggi keamatan cahaya yang
ditujukan kepada mata, semakin kecil
saiz pupil pada mata.

3. Gerak balas ini dapat membantu untuk
melindungi mata daripada kecederaan.

Cabaran Minda (m.s. 10)
Sistem otot

Praktis Formatif 1.1 (m.s. 10)
 1. Sistem saraf pusat dan sistem saraf

periferi
 2. (a) Tindakan terkawal ialah tindakan yang

disedari, dilakukan mengikut kehendak
seseorang dan dikawal oleh otak.

Contoh tindakan terkawal ialah
membaca, menulis, bercakap,
makan, minum, berjalan, berlari,
bersenam, menyanyi.

(b) Tindakan luar kawal ialah tindakan
yang berlaku serta-merta tanpa
disedari atau difikirkan terlebih dahulu.

Contoh tindakan luar kawal ialah
denyutan jantung, pernafasan,
peristalsis, rembesan air liur, bersin.

3. Sel saraf dalam otak manusia yang
cedera tidak dapat mentafsir impuls
daripada afektor dan tidak dapat
menghantar impuls ke efektor. Oleh itu,
orang yang mengalami kecederaan otak
tidak dapat melakukan tindakan terkawal
atau luar kawal yang melibatkan otak.

4. Rangkaian sistem saraf manusia
berfungsi mengawal dan
mengkoordinasikan organ dan bahagian
badan supaya menjalankan proses dalam
badan untuk terus hidup dan melakukan
aktiviti harian.

Cabaran Minda (m.s. 15)
Mukus yang berlebihan terhasil apabila
seseorang menghidap selesema. Mukus yang
berlebihan ini akan menghalang reseptor
daripada dirangsang oleh bahan kimia dalam
udara yang memasuki rongga hidung.

JAWAPAN

-Ls.%
2

Cabaran Minda (m.s. 16)
Orang buta menggunakan kepekaan hujung
jari untuk membaca tulisan Braille dan
kepekaan tangan untuk mengesan getaran
tongkat yang dihasilkan oleh ketukan tongkat
dengan objek untuk mengesan sebarang
halangan yang berhampiran.

Aktiviti 1.6 (m.s. 19, 20)
Soalan
 1. Hujung jari telunjuk. Paling banyak

jawapan yang betul bagi 6 cubaan
kerana kawasan tersebut paling banyak
reseptor.

2. Siku. Paling kurang jawapan yang betul
bagi 6 cubaan kerana kawasan tersebut
paling kurang reseptor.

3. Reseptor sentuhan.
 4. Bilangan atau taburan reseptor sentuhan

dan ketebalan epidermis.

Aktiviti 1.7 (m.s. 21)
Soalan
 1. Untuk memastikan tiada sisa larutan lain

tertinggal dan hanya satu rasa larutan
dikesan pada setiap percubaan.

2. Semua kawasan dalam lidah dapat
mengenal pasti semua rasa larutan.

3. Kedua-dua belah pinggir lidah adalah paling
  peka terhadap rasa kerana mempunyai
  bilangan reseptor yang banyak.
 4. Bahagian tengah lidah adalah paling

kurang peka terhadap rasa kerana
mempunyai bilangan reseptor yang sedikit.

5. Kawasan hadapan lidah lebih peka
kepada rasa manis, bahagian tepi lidah
lebih peka kepada rasa masam dan
manis, bahagian belakang lidah lebih peka
kepada rasa pahit dan bahagian tengah
lidah lebih peka kepada rasa umami.

Cabaran Minda (m.s. 22)
Tidak. Selepas lidah dibersihkan, lidah akan
menjadi lebih peka.

Aktiviti 1.8 (m.s. 22, 23)
Soalan
 1. Dengan hidung tanpa dipicit.
 2. Perisa minuman kordial lebih mudah

ditentukan dengan menggunakan
kombinasi deria rasa dan deria bau.

3. Supaya pasangan tidak menggunakan
deria penglihatan untuk menentukan
perisa minuman kordial melalui warna
perisa seperti warna ungu bagi perisa
anggur, oren bagi perisa oren, kuning
bagi perisa mangga dan merah bagi
perisa strawberi.

4. Selain bahan kimia dalam makanan
yang larut dalam air liur dan merangsang
tunas rasa, bahan kimia dalam makanan
yang panas juga tersejat dalam bentuk
wap yang masuk ke dalam rongga
hidung dan merangsang sel deria bau.
Oleh itu, rangsangan kombinasi deria
rasa dan deria bau ini menyebabkan
makanan yang panas berasa lebih enak.

Praktis Formatif 1.2 (m.s. 29)
 1. (a) Kornea
  (b) Pupil
  (c) Retina
  (d) Otak
 2. Salur separuh bulat
 3. Di bahagian atas rongga hidung
 4. Manis, masin, masam, pahit, umami
 5. Bilangan reseptor dan ketebalan

epidermis kulit
 6. (a) Lima jenis rasa, sentuhan, kesakitan,

objek yang panas, objek yang sejuk,
tekanan.

(b) Lima jenis rasa dapat dikesan oleh
reseptor-reseptor rasa dalam tunas
rasa pada lidah.

Oleh sebab lidah dilindungi oleh kulit
yang mempunyai reseptor sentuhan,
kesakitan, haba, sejuk dan tekanan,
lidah dapat mengesan sentuhan,
kesakitan, objek yang panas, objek
yang sejuk dan tekanan.

Eksperimen 1.1 (m.s. 30 – 33)
A. Soalan (m.s. 31)

1. Cahaya
 2. Pucuk tumbuhan
 3. Bahagian tumbuhan yang dinyatakan

di soalan 2 atau pucuk tumbuhan
menunjukkan fototropisme positif
kerana pucuk tumbuhan tumbuh
menuju ke arah rangsangan,

iaitu cahaya.

‘»%%
3

B. Soalan (m.s. 32)
 1. Supaya rangsangan cahaya tidak

mempengaruhi pertumbuhan anak
benih kacang

2. (a) Tumbuh ke atas dan menentang
arah graviti.

(b) Tumbuh ke bawah mengikut
   arah graviti.
 3. Akar tumbuhan menunjukkan

geotropisme positif kerana akar
tumbuhan tumbuh menuju ke arah
graviti manakala pucuk tumbuhan
menunjukkan geotropisme negatif
kerana pucuk tumbuhan tumbuh ke
arah bertentangan graviti.

C. Soalan (m.s. 33)
 1. Air
 2. Akar tumbuhan
 3. Menyerap air dan kelembapan udara

di dalam bikar Y
 4. Bahagian tumbuhan yang dinyatakan

di soalan 2 atau akar tumbuhan
menunjukkan hidrotropisme positif
kerana akar tumbuhan tumbuh
menuju ke arah rangsangan,

iaitu air.

Praktis Formatif 1.3 (m.s. 35)
 1. (a) Tropisme merupakan gerak

balas terarah tumbuhan terhadap
rangsangan yang datang dari

suatu arah.
  (b) (i) Tigmotropisme
   (ii) Geotropisme
   (iii) Fototropisme
 2. (a) (i) Pucuk
   (ii) Akar
   (iii) Sulur paut atau batang yang
    melilit
  (b) Hidrotropisme positif membolehkan

akar mendapatkan air dan garam
mineral terlarut untuk hidup.

3. Persamaan:
  Tropisme dan gerak balas nastik

merupakan gerak balas tumbuhan
terhadap rangsangan.

Perbezaan:
  Tropisme merupakan gerak balas

terarah tumbuhan terhadap rangsangan

manakala gerak balas nastik merupakan
gerak balas terhadap rangsangan tanpa
mengira arahnya.

Cabaran Minda (m.s. 37)
Orang buta mempunyai deria pendengaran
yang lebih peka. Mereka menggunakan
bunyi untuk mengesan lokasi dan
menganggar jarak sesuatu objek
berhampiran mereka.

Praktis Formatif 1.4 (m.s. 39)
 1. Penglihatan stereoskopik dan monokular.
 2. Kedudukan mata di kepala.
 3. Pengguna primer mempunyai penglihatan

monokular. Penglihatan monokular
mempunyai medan penglihatan yang
luas dan membolehkan pengguna primer
mengesan pemangsa yang datang dari
pelbagai arah.

4. Pendengaran stereofonik membolehkan
kita menentukan arah bunyi

dengan tepat.
 5. Azman menggunakan pendengaran

stereofoniknya untuk menentukan arah
lokasi kucing. Masa dan kekuatan bunyi
yang dibuat oleh kucing diterima oleh
kedua-dua belah telinga Azman adalah
sama lalu dikesan oleh otak yang
seterusnya memberitahu Azman arah
kucing yang membuat bunyi itu, iaitu
di hadapannya.

Praktis Sumatif 1 (m.s. 41 – 43)
 1. (a) × (b) • (c) × (d) •
 2. P: Otak
  Q:  Saraf tunjang
  R:  Saraf periferi
 3. (a) Perubahan saiz pupil pada mata.
  (b) Keamatan cahaya yang masuk ke

dalam mata.
  (c) Semakin rendah keamatan cahaya

yang ditujukan kepada mata,
semakin besar saiz pupil pada
mata.

(d) Sewaktu gerhana matahari berlaku,
sinar cahaya matahari yang terang
memasuki ke dalam mata dan
merosakkan sel di retina.

-F-‘-:6-“~
4

4. (a) Bunyi → Cuping telinga → Salur
telinga → Gegendang telinga →
Tulang osikel → Jendela bujur →
Koklea → Saraf auditori → Otak.

(b) Cahaya →  Kornea → Gelemair →
Pupil → Kanta mata → Gelemaca →
Retina → Saraf optik → Otak.

5. (a) X: Reseptor sentuhan
   Y: Reseptor sakit
  (b) Hujung jari lebih peka terhadap

rangsangan sentuhan berbanding
tapak tangan. Hujung jari mempunyai
lapisan epidermis yang lebih nipis
dan taburan reseptor sentuhan
yang lebih padat berbanding dengan
tapak tangan.

(c) Setuju. Lidah merupakan organ deria
yang mempunyai reseptor yang
dikenali sebagai tunas rasa
di permukaan lidah yang dilindungi
oleh epidermis kulit.

6. (a) Deria bau dapat membantu kita
dalam mengesan bahaya yang
mungkin berlaku di dalam makmal
sains. Contohnya, kita dapat
mengesan kehadiran gas yang
berbahaya seperti klorin dan
ammonia melalui bau.

(b) Anjing mempunyai deria bau yang
sangat peka kerana mempunyai sel
deria bau yang lebih banyak daripada
manusia dan kebolehan menganalisa
bau yang lebih cekap daripada
manusia.

7. (a) – Fototropisme positif
   – Hidrotropisme positif
  (b) Fototropisme positif memastikan

pucuk dan daun tumbuhan mendapat
cahaya matahari yang mencukupi
untuk membuat makanan melalui
fotosintesis.

Hidrotropisme positif membolehkan
akar tumbuhan tumbuh ke kawasan
berair supaya dapat menyerap air
untuk menjalankan fotosintesis.

8. (a) Penglihatan stereoskopik
  (b) Helang merupakan haiwan pemangsa.
   Penglihatan stereoskopik membantu

helang memburu mangsanya dengan
menentukan kedudukan mangsa
dengan tepat.

9. Penerangan:
  – Isi botol minuman penuh dengan air.
  – Botol minuman yang berisi air itu

berfungsi sebagai kanta cembung.
  – Letakkan botol minuman yang berisi

air itu di atas surat khabar.
  – Baca surat khabar melalui botol

minuman tersebut.

BAB 2 Respirasi
Eksperimen 2.1 (m.s. 50-52)
Soalan (m.s. 51)
– Aras air di dalam balang gas yang

mengandungi udara sedutan lebih tinggi.
–  Komposisi oksigen dalam udara sedutan

lebih tinggi daripada udara hembusan.
–  Pembakaran lilin menggunakan oksigen di

dalam balang gas menyebabkan air masuk
untuk memenuhi ruang yang asalnya
dipenuhi oleh oksigen.

Soalan (m.s. 52)
–  Air kapur di dalam kelalang kon yang dilalui

oleh udara hembusan menjadi keruh.
–  Karbon dioksida dalam udara hembusan

bertindak balas dengan air kapur.

Praktis Formatif 2.1 (m.s. 53)
 1. (a) Trakea
  (b) Bronkus
  (c) Bronkiol
 2. (a) • (b) × (c) × (d) ×
 3. Untuk membekalkan oksigen yang

mencukupi dan menyingkirkan karbon
dioksida dalam udara.

4. (a) (i) Sangkar rusuk
   (ii) Diafragma

‘»:'%%'~
5

(iii) Trakea dan bronkus
   (iv) Peparu
  (b) Kepingan getah nipis lebih mudah

meregang berbanding kepingan
getah tebal. Maka, kepingan getah
nipis mudah ditarik ke bawah atau
ditolak ke atas.

(c) (i) Menarik atau menyedut nafas
   (ii) Menghembus nafas
  (d) Struktur atau isi padu balang kaca

yang mewakili sangkar rusuk kekal
tetap semasa kepingan getah nipis
ditarik ke bawah atau ditolak ke
atas manakala struktur dan isi padu
sangkar rusuk berubah semasa
proses menyedut nafas atau
menghembus nafas.

Praktis Formatif 2.2 (m.s. 56)
 1. Perbezaan kepekatan gas oksigen di

dalam alveolus dan kapilari darah.
 2. (a) Dalam keadaan kepekatan oksigen

yang tinggi, hemoglobin akan
bergabung dengan oksigen secara
kimia untuk membentuk sebatian
oksihemoglobin yang tidak stabil.

(b) Dalam keadaan kepekatan oksigen
yang rendah, oksihemoglobin akan
terurai untuk membentuk hemoglobin
dan oksigen.

3. Glukosa + oksigen →  karbon dioksida +
air + tenaga.

4. Kecekapan pertukaran gas oksigen di
dalam badan manusia pada altitud yang
tinggi akan berkurang.

Kepekatan gas oksigen dalam udara
pada altitud yang tinggi adalah rendah.
Oleh itu, kadar resapan gas oksigen dari
alveolus ke dalam kapilari darah turut
berkurang.

5. – Ketebalan dinding alveolus dan kapilari
darah setebal satu sel

– Kelembapan dinding alveolus tinggi
  – Luas permukaan alveolus yang besar
  – Jaringan kapilari yang padat meliputi

alveolus

Cabaran Minda (m.s. 57)
Kerana hutan membantu mengekalkan
keseimbangan oksigen dan karbon dioksida
dalam atmosfera.

Cabaran Minda (m.s. 58)
Kerana merokok membahayakan kesihatan
diri perokok dan semua yang berada di
sekelilingnya.

Cabaran Minda (m.s. 59)
Bas elektrik tidak mengeluarkan gas
ekzos. Oleh itu, pencemaran udara dapat
dikurangkan.

Eksperimen 2.2 (m.s. 62, 63)
Soalan
 1. Tar rokok.
 2. Asap rokok merupakan bahan berasid

kerana menukarkan warna ungu larutan
litmus menjadi merah.

3. Ammonia, asid stearik, metana, butana,
metanol, toluena, kadmium, arsenik, asid
asetik

Praktis Formatif 2.3 (m.s. 63)
 1. (a) Tar, debunga, jerebu dan debu
  (b) Sulfur dioksida, karbon monoksida,

nitrogen dioksida
 2. Debunga
 3. (a) Sakit ketika bernafas
  (b) Kahak berdarah
  (c) Sering tercungap-cungap
  (d) Pernafasan berbunyi
 4. Kanser peparu, emfisema, bronkitis,

(mana-mana dua)
 5. Seseorang yang tidak merokok tetapi

menyedut asap rokok dari perokok yang
berhampirannya.

Praktis Formatif 2.4 (m.s. 66)
 1. (a) Insang
  (b) Trakea
  (c) Kulit luar lembap
 2. Kulit luar katak yang nipis, jaringan

kapilari darah yang padat di bawah
lapisan kulit, sangat telap kepada gas
respirasi dan lembap.

3. Sel badan serangga mempunyai
hubungan terus dengan permukaan
respirasi, iaitu oksigen yang masuk
ke dalam trakeol terus meresap
ke dalam sel manakala karbon
dioksida meresap keluar daripada
sel ke dalam trakeol.

-F-‘-:6-“~
6

4. Apabila kita bersenam, kadar
respirasi kita akan bertambah. Kadar
pengangkutan oksigen lebih banyak
ke sel badan dan penyingkiran karbon
dioksida daripada sel badan yang lebih
tinggi akan menjadikan sel-sel badan
lebih sihat. Oleh itu, kesihatan semua
sistem dalam badan terutama sistem
respirasi dapat dikekalkan.

5. Tidak merokok, selalu bersenam

Cabaran Minda (m.s. 67)
Berfungsi sebagai organ pertukaran gas.

Cabaran Minda (m.s. 71)
Udara sentiasa bergerak dari satu kawasan
ke kawasan lain. Maka kerjasama daripada
keseluruhan masyarakat global diperlukan.
Mencegahnya dari satu kawasan sahaja
tidak membantu.

Praktis Formatif 2.5 (m.s. 72)
 1. Daun, batang (lentisel), akar udara
  (lentisel)
 2. P: Sel pengawal
  Q: Liang stoma
 3. (a) Liang stoma tumbuhan terbuka

pada waktu siang apabila terdapat
cahaya untuk menjalankan
proses fotosintesis.

(b) Liang stoma tumbuhan tertutup
apabila keadaan menjadi gelap pada
waktu malam. Pada waktu malam air
meresap keluar dari sel pengawal juga
secara osmosis dan menyebabkan sel
pengawal menjadi flasid.

(c) Liang stoma tumbuhan tertutup
pada hari panas untuk mengelakkan
kehilangan air yang banyak melalui
transpirasi.

4. Udara tercemar akan mengurangkan
cahaya matahari sampai ke tumbuhan
dan mengurangkan kadar fotosintesis.
Oleh itu, tumbesaran dan kemandirian
tumbuhan terjejas.

Praktis Sumatif 2 (m.s. 74 – 77)
 1. (a) Alveolus
  (b) Bronkus
  (c) Rongga hidung
 2. P: Trakea

Q: Bronkus
  R: Alveolus
 3. (a) • (b) • (d) •
 4. (a) lebih tinggi (b) lebih rendah
 5. (a) Hemoglobin mengangkut oksigen dari

alveolus ke sel badan.
  (b) Oleh sebab oksihemoglobin

adalah sebatian yang tidak stabil,
oksihemoglobin mudah terurai
kepada hemoglobin dan oksigen
apabila sampai ke sel badan supaya
oksigen dapat meresap ke dalam sel.

6. (a) Pada musim bunga, lebih banyak
debunga dibebaskan daripada anter.

Apabila Azura menyedut udara yang
mengandungi debunga, risiko dia
akan menghadapi serangan

asma meningkat.
  (b) Mana-mana tempat yang berjerebu

dan berdebu.Contoh: kawasan
perindustrian, tapak pembinaan
dan lain-lain. Jerebu dan debu juga
menyebabkan serangan asma
pada pesakit asma.

7. (a) Dinding setebal satu sel, permukaan
yang lembap, luas permukaan yang
besar dan jaringan kapilari yang padat

(b) (i) Asma
    Simptom:  Sesak nafas
    Sebabnya:  Pembebasan

mukus yang
keterlaluan pada
permukaan alveolus
mengurangkan luas
permukaan dan
kadar pertukaran gas
pada alveolus lalu
menyebabkan sesak
nafas.

(ii) Bronkitis
    Simptom:   Sering tercungap-

cungap
    Sebabnya:  Radang bronkus

dalam pesakit
bronkitis yang
disebabkan oleh tar
dan bahan perengsa
dalam asap rokok
mengurangkan kadar
laluan udara dari
hidung ke peparu

‘»%%
7

melalui bronkus.
Hal ini menyebabkan
pesakit bronkitis
sering tercungap-
cungap.

(iii) Emfisema
    Simptom:  Sesak nafas
    Sebabnya:  Alveolus dalam

pesakit emfisema
dirosakkan oleh
bahan yang
berbahaya dalam
udara seperti
perengsa dalam
asap rokok. Oleh
itu, luas permukaan
pertukaran gas pada
alveolus dikurangkan
dan menyebabkan
sesak nafas.

8. – Tidak merokok
  – Menjauhi tempat dicemari oleh

asap rokok supaya tidak menjadi
perokok pasif

– Bersenam dan pemilihan gaya hidup
yang sihat

9. Ramai penumpang yang berkumpul
di tempat menunggu pengangkutan
awam lazimnya tidak merokok.
Namun begitu, mereka akan

menjadi perokok pasif sebaik sahaja
  ada penumpang lain yang
  berhampiran merokok.
 10. (a) Pertukaran gas adalah melalui

resapan terus kepada sel.
  (b) Sistem respirasi serangga lebih

berkesan daripada sistem
respirasi manusia.

(c) Pertukaran gas melalui resapan terus
kepada sel dalam serangga lebih
mudah, cepat dan efisien berbanding
dengan pertukaran gas melalui
pengangkutan gas oleh darah dalam
badan manusia.

11. (a) Karbon monoksida
  (b) Apabila udara di dalam kereta

yang mengandungi karbon
monoksida disedut, karbon
monoksida bergabung dengan
hemoglobin untuk membentuk
karboksihemoglobin.

Karboksihemoglobin ialah sebatian
yang stabil dan tidak terurai untuk
membebaskan oksigen dalam sel
badan. Oleh itu, seseorang yang
berada di dalam kereta tersebut

tidak mendapat bekalan oksigen
   yang mencukupi dan boleh

membawa maut.
 12. (a) (i) 3 dm3
   (ii) 2.5 dm3

(b) (i) 4 dm3

(ii) 3 dm3

(c) Semakin aktif aktiviti yang dilakukan,
semakin besar isi padu peparu
maksimum. Daripada graf pada
Rajah 3(a) dan 3(b), isi padu
udara dalam peparu pelari X dan
Y bertambah apabila mereka
melakukan aktiviti yang lebih aktif
seperti berlari

(d) Pelari Y. Asap rokok yang
merosakkan alveolus akan
mengurangkan isi padu udara
maksimum dalam peparu manusia.
Oleh sebab isi padu udara
maksimum dalam peparu pelari Y
adalah lebih rendah, maka pelari Y
adalah seorang perokok.

(e) Penambahan isi padu peparu
maksimum menambahkan kadar
respirasi kerana kadar pertukaran
gas dalam peparu dipertingkatkan.

Bab 3 Pengangkutan
Praktis Formatif 3.1 (m.s. 82)
 1. Fungsi sistem pengangkutan adalah

membawa masuk bahan keperluan
sel ke dalam badan organisma dan
menyingkirkan bahan kumuh daripada
badan organisma ke persekitaran luar.

2. Contoh bahan keperluan sel:
  Oksigen, nutrien
  Contoh bahan kumuh yang disingkirkan

daripada sel: Karbon dioksida, air, urea
 3. Kepentingan fungsi sistem pengangkutan

dalam organisma adalah seperti
  yang berikut:
  – Sistem pengangkutan membekalkan

bahan keperluan sel seperti oksigen
dan nutrien yang digunakan untuk

-F-‘-:6-“~
8

menghasilkan tenaga melalui proses
respirasi sel.

– Sistem pengangkutan membekalkan
bahan keperluan sel tumbuhan
seperti karbon dioksida dan air yang
digunakan untuk menjalankan proses
fotosintesis.

– Sistem pengangkutan juga
menyingkirkan bahan kumuh yang
bertoksik daripada sel organisma ke
persekitaran luar.

4. Sekiranya sistem pengangkutan
sesuatu organisma tidak dapat berfungsi
dengan baik,

– respirasi sel tidak dapat dilakukan.
Tanpa tenaga, proses hidup tidak dapat
berlaku di dalam badan organisma.

– makanan tidak dapat dibuat dalam
tumbuhan hijau melalui fotosintesis.
Tanpa makanan, tumbuhan dan
haiwan akan mati.

– bahan kumuh yang bertoksik yang
gagal disingkirkan daripada badan ke
persekitaran luar akan meracuni badan
lalu membunuh organisma.

Aktiviti 3.2 (m.s. 84)
Ikan
– Ikan mempunyai sistem peredaran darah

tunggal (single circulatory system) di mana
   darah mengalir melalui jantung hanya

sekali dalam satu kitaran lengkap ke
seluruh bahagian badan.

– Jantung ikan mempunyai satu atrium dan
satu ventrikel.

– Darah terdeoksigen mengalir keluar dari
jantung ikan ke insang di mana pertukaran
gas yang berlaku pada kapilari insang
menukarkan darah terdeoksigen kepada
darah beroksigen.

– Darah beroksigen mengalir dari jantung
ke seluruh badan, bertukar menjadi darah
terdeoksigen dan mengalir balik ke dalam
jantung.

Amfibia
– Amfibia mempunyai sistem peredaran darah

‘ganda dua’ yang tidak lengkap (incomplete
double circulatory system) di mana darah
mengalir melalui jantung dua kali dalam
satu kitaran lengkap ke seluruh badan.

– Jantung amfibia mempunyai dua atrium
dan satu ventrikel.

– Darah terdeoksigen mengalir keluar dari
jantung amfibia ke peparu dan kulit di
mana  pertukaran gas yang berlaku pada
dinding kapilari darah di dalam peparu
atau di bawah kulit  menukarkan darah
terdeoksigen kepada darah beroksigen.

– Darah beroksigen mengalir dari jantung ke
otak dan campuran darah beroksigen dan
terdeoksigen mengalir ke seluruh bahagian
badan yang lain kecuali peparu. Darah
beroksigen ini bertukar menjadi darah
terdeoksigen dan mengalir balik ke dalam
jantung.

Reptilia
– Reptilia mempunyai sistem peredaran

darah ‘ganda dua’ yang tidak lengkap
(incomplete double circulatory system) di
mana darah mengalir melalui jantung dua
kali dalam satu kitaran lengkap ke seluruh
badan.

– Jantung reptilia mempunyai dua atrium
dan satu ventrikel dengan struktur yang
membahagi ruang dalam ventrikel kepada
dua bahagian yang berasingan.

– Darah terdeoksigen mengalir keluar dari
jantung ke peparu di mana pertukaran
gas berlaku pada dinding kapilari darah
di dalam peparu menukarkan darah
terdeoksigen kepada darah beroksigen.

– Darah beroksigen mengalir dari jantung
ke seluruh badan kecuali peparu, bertukar
menjadi darah terdeoksigen dan mengalir
balik ke dalam jantung.

Mamalia dan burung
– Mamalia dan burung mempunyai sistem

peredaran darah ‘ganda dua’ (double
circulatory system) di mana darah mengalir
melalui jantung dua kali dalam satu kitaran
lengkap ke seluruh badan.

– Jantung mamalia dan burung mempunyai
dua atrium dan dua ventrikel.

– Darah terdeoksigen mengalir keluar dari
jantung ke peparu di mana pertukaran
gas berlaku  pada dinding kapilari darah
di dalam peparu menukarkan darah
terdeoksigen kepada darah beroksigen.

– Darah beroksigen mengalir dari jantung
ke seluruh badan kecuali peparu, bertukar

‘»%%
9

menjadi darah terdeoksigen dan mengalir
balik ke dalam jantung.

Cabaran Minda (m.s. 91)
Tekanan sistolik terhasil apabila ventrikel
mengepam darah keluar dari jantung ke
seluruh badan. Darah yang keluar mengalir
dengan tekanan yang tinggi. Manakala
tekanan diastolik terhasil apabila darah
mengalir masuk ke dalam jantung. Darah
mengalir dengan tekanan yang lebih rendah.

Eksperimen 3.1 (m.s. 92)
Soalan
 1. Semakin aktif jenis aktiviti, semakin tinggi

kadar denyutan nadi.
 2. Kadar pengambilan oksigen dan

pembebasan karbon dioksida oleh sel
badan ditingkatkan semasa melakukan
aktiviti aktif. Oleh itu, jantung berdenyut
lebih kerap dan meningkatkan denyutan
nadi untuk mengangkut oksigen dan
karbon dioksida dengan lebih cekap.

Praktis Formatif 3.2 (m.s. 95)
 1. Sistem peredaran darah ialah satu

sistem pengangkutan yang khusus dalam
organisma kompleks yang berfungsi
untuk mengangkut nutrien, gas respirasi
dan bahan kumuh.

2. Arteri

Mengangkut darah beroksigen (kecuali
arteri pulmonari)

Kapilari

Menghubungkan arteri dengan vena dan
tempat pertukaran bahan antara sel

Vena

Mengangkut darah terdeoksigen
(kecuali vena pulmonari)

3. Jenis aktiviti, jantina, umur, kesihatan
badan

4. Menjaga kesihatan jantung adalah
penting untuk memastikan kelangsungan
hidup kita.

Cabaran Minda (m.s. 99)
Individu yang mempunyai darah jenis O
boleh mendermakan darahnya kepada semua
individu tanpa mengira jenis darah kerana
darah jenis O tidak mempunyai sebarang
antigen pada sel darah merahnya.

Praktis Formatif 3.3 (m.s. 101)
 1. Sel darah merah, sel darah putih, platelet

dan plasma darah
 2. Plasma darah
 3.

Kumpulan darah
penderma

Kumpulan darah
penerima

A B AB O

A • × • ×

B × • • ×

AB × × • ×

O • • • •

4. (a) Untuk menyelamatkan nyawa
  (b) Leukemia, hemofilia
 5. (a) Seseorang dengan kumpulan darah

O boleh menderma darah kepada
sesiapa sahaja yang berdarah
kumpulan O, A, B dan AB.

(b) Seseorang dengan kumpulan
darah AB boleh menerima daripada
penderma dari mana-mana kumpulan
darah, iaitu darah kumpulan O, A,
B dan AB kerana plasmanya tidak
mengandungi antibodi Anti-A atau
Anti-B.

(c) Bank darah merupakan tempat di
mana darah disimpan dan
dikeluarkan.

6. (a) Hospital, Pusat Darah Negara (PDN)
  (b) Kemalangan jalan raya, peperangan
 7. (a) Kumpulan darah AB
  (b) Kehadiran virus dan bahan yang

tidak dikehendaki
  (c) Menghalang pembekuan darah

Aktiviti 3.8 (m.s. 110)
Soalan
 1. Larutan eosin tersebar mengikut corak

lilyIAM

B
10

khusus di dalam daun, batang dan akar
tumbuhan.

2. Xilem
 3. Laluan air di dalam tumbuhan adalah

melalui satu tisu pengangkut, iaitu
xilem.

Aktiviti 3.9 (m.s. 111)
Soalan
 1.

2. Laluan makanan di dalam tumbuhan
adalah melalui floem.

Praktis Formatif 3.4 (m.s. 112)
 1. Transpirasi ialah suatu proses

kehilangan air dalam bentuk wap air
dari permukaan tumbuhan ke udara
secara penyejatan.

2. (a) wap, cecair
  (b) xilem, floem
 3. Keamatan cahaya, kelembapan udara,

suhu, pergerakan udara
 4. Laluan air di dalam struktur xilem tidak

dapat dikesan tanpa penggunaan
pewarna kerana tisu xilem tidak
berwarna.

5. P: Floem Q: Xilem R: Xilem
  S: Floem T: Xilem U: Floem

Praktis Formatif 3.5 (m.s. 113)
 1. Persamaan: – Kedua-duanya ialah

sistem pengangkutan
   – Kedua-duanya

mengangkut air, nutrien
  dan bahan terlarut

– Kedua-duanya wujud
    dalam organisma
    kompleks
  Perbezaan: Pilih satu daripada

perbezaan yang ditunjukkan
 dalam Rajah 3.31.

Bahagian yang
bengkak

2. Organisma tidak dapat terus hidup jika
organisma ini tidak mempunyai sistem
peredaran yang unik mengikut keperluan
masing-masing.

Praktis Sumatif 3 (m.s. 116 – 120)
 1. (a) DENYUTAN
  (b) TRANSPIRASI
  (c) KAPILARI
  (d) FLOEM
  (e) JANTUNG
  (f) ANTIGEN
 2. (a) • (b) × (c) × (d) ×
 3. (a) Injap
  (b) Mengangkut darah beroksigen
  (c) (i) Salur darah Q berdinding tebal

untuk menahan tekanan darah
yang tinggi.

(ii) Salur darah R berdinding setebal
satu sel untuk memudahkan
pertukaran bahan antara darah
dan sel badan melalui resapan.

4. (a) Oksigen, karbon dioksida,
air, makanan tercerna, bahan

kumuh
  (b) Oksigen, karbon dioksida, air
  (c) Pada waktu siang, sel tumbuhan

menjalankan fotosintesis dan
menghasilkan oksigen.

Oleh itu, sel tumbuhan tidak
memerlukan bekalan oksigen, iaitu
pengangkutan oksigen dari luar ke
sel tidak diperlukan.

5. (a) (i) dub
   (ii) lub
   (iii) sistolik
   (iv) diastolik
  (b) Bacaan tekanan sistolik adalah lebih

tinggi daripada bacaan tekanan
diastolik. Bacaan tekanan sistolik
ialah bacaan tekanan darah yang
lebih tinggi semasa ventrikel jantung
mengecut untuk memaksa darah
keluar dari jantung lalu diedarkan ke
seluruh badan.

Bacaan tekanan diastolik ialah
bacaan tekanan darah yang lebih
rendah semasa ventrikel jantung
mengendur lalu memudahkan darah
mengalir dari seluruh badan kembali
ke jantung.

‘»E%~
11

6. (a) (i) Eric, Roy
   (ii) Mangsa tersebut akan mati. Hal

ini disebabkan oleh berlakunya
penggumpalan darah.

(b) (i) Individu 2.
    Hal ini disebabkan dia memenuhi

syarat umur 18 tahun ke atas
tetapi kurang daripada 60 tahun.
Dia juga memenuhi syarat jisim
badan lebih 45 kg.

(ii) Perempuan yang mengandung
tidak sesuai menderma darah.

7. (a) Mengangkut makanan
  (b) Xilem atau Y
  (c) (i) Bahagian atas gegelang kulit

yang dibuang akan menjadi
bengkak. Makanan terkumpul di
bahagian atas gegelang kulit dan
tidak dapat diangkut ke bahagian
bawah gegelang kulit disebabkan
oleh ketiadaan X.

(ii) Bahagian atas gegelang kulit
yang dibuang akan menjadi
kering dan mati.

8. Set A = 54 g
180 min = 0.3 g/min

Set B = 36 g
180 min = 0.2 g/min

9. (a) Badrul. Dia mempunyai kadar
denyutan nadi paling tinggi sebaik
sahaja selepas aktiviti.

(b) Azizah. Kadar denyutannya kembali
ke kadar asal dalam sela masa 15
minit selepas aktiviti.

10. (a) Kawasan B.
   Kawasan A tidak sesuai bagi

pertumbuhan herba. Hal ini
disebabkan oleh ketiadaan cahaya
yang diperlukan oleh herba untuk
menjalankan fotosintesis.

Kawasan C tidak sesuai bagi
pertumbuhan herba. Suhu yang tinggi
di kawasan ini akan meningkatkan
kadar transpirasi herba.

Kawasan B adalah sesuai bagi
pertumbuhan herba. Suhu pada
kawasan redup ini dapat mengekalkan
kadar transpirasi herba. Tambahan
pula, kehadiran cahaya matahari dalam
kawasan yang cerah ini membolehkan
herba untuk menjalankan fotosintesis.

(b) (i) Contoh model binaan

BAB 4 Kereaktifan Logam
Cabaran Minda (m.s. 126)
Ahli mineralogi lazimnya menggunakan
nama bauksit, orang awam seperti pekerja
lombong menggunakan nama bijih aluminium
dan ahli sains menggunakan nama
aluminium oksida.

Aktiviti 4.1 (m.s. 126, 127)
Soalan
 1. Karbon dioksida
 2. Lalukan gas yang diuji melalui air kapur.

Jika air kapur bertukar menjadi keruh,
gas yang diuji ialah karbon dioksida.
Sebaliknya, jika air kapur tidak menjadi
keruh, gas yang diuji bukan karbon
dioksida.

3. (a) Karbon dioksida
  (b) Karbon dioksida
 4. (a) kalsium klorida + karbon dioksida + air
  (b) kalsium oksida + karbon dioksida
 5. Kalsium, karbon, oksigen

Praktis Formatif 4.1 (m.s. 128)
 1. Mineral ialah unsur atau sebatian pepejal

yang wujud secara semula jadi dengan
struktur hablur dan komposisi kimia yang
tertentu.

2. (a) Emas, perak, berlian atau mineral
unsur yang lain (Mana-mana satu)

(b) Bauksit, hematit, galena, kasiterit,
quarza atau mineral sebatian semula
jadi yang lain

(Mana-mana satu)

Payung lut sinar yang dapat
mengawal keamatan cahaya
yang merambat melaluinya

Tisu

Alat pengawal kelembapan udara
Air

\

N&/é_

MW
12

3. Kalsium oksida yang bersifat bes
digunakan untuk meneutralkan tanah
yang berasid. Silikon dioksida yang
bertakat lebur tinggi digunakan untuk
membuat radas makmal berkaca.

Aktiviti 4.3 (m.s. 130, 131)
Soalan
 1. (a) Magnesium oksida
  (b) Aluminium oksida
  (c) Zink oksida
  (d) Ferum oksida
  (e) Plumbum oksida
 2. Semakin reaktif logam itu, semakin

cergas logam bertindak balas dengan
oksigen.

3. Magnesium → Aluminium → Zink →
Ferum → Plumbum

Cabaran Minda (m.s. 132)
Karbon + oksigen → karbon dioksida
Hidrogen + oksigen → air

Aktiviti 4.4 (m.s. 132, 133)
Soalan
 1. (a) Zink + Karbon dioksida
  (b) Tiada perubahan
  (c) Plumbum + Karbon dioksida
 2. Zink dan plumbum. Oksida bagi logam

yang kurang reaktif daripada karbon
akan diturunkan kepada logam melalui
pemanasan dengan karbon.

3.

4. Pengekstrakan logam. Logam yang
kurang reaktif daripada karbon dalam
siri kereaktifan logam dapat diekstrak
daripada bijihnya dengan penurunan
oksida logam tersebut oleh karbon.

5. (a) lebih
  (b) kurang

Praktis Formatif 4.2 (m.s. 136)
 1. Siri kereaktifan logam ialah susunan

logam mengikut kereaktifannya terhadap
oksigen.

Aluminium
Karbon
Zink
Plumbum

Kereaktifan
bertambah

2. (a) Ya. Logam X reaktif terhadap oksigen
kerana logam X terbakar dengan
nyalaan yang sangat terang dan
bertindak balas dengan udara.

(b) Logam Y adalah kurang reaktif
daripada logam X.

(c)  X
    Y
    Z
 3. (a) oksigen
  (b) kalium
  (c) pengekstrakan
 4. (a) Kalium
  (b) Emas
 5. (a) Karbon dan hidrogen
  (b) Karbon dan hidrogen dapat bertindak

balas dengan oksigen.
   Oleh itu, kereaktifan karbon dan

hidrogen terhadap oksigen juga boleh
dibandingkan dengan kereaktifan
logam terhadap oksigen.

Praktis Formatif 4.3 (m.s. 141)
 1. (a) Elektrolisis
  (b) Penurunan bijih besi dengan karbon
 2. (a) Timah
  (b) (i) Bijih besi, batu kapur, arang kok
   (ii) Udara panas
  (c) (i) Sanga
   (ii) Leburan ferum
 3. (a) Hakisan tanah. Masalah hakisan

tanah dapat diselesaikan dengan
menanam semula pokok di tanah
yang berkenaan.

(b) Pencemaran udara. Pencemaran
udara dapat dielakkan dengan
menapiskan gas yang dihasilkan
oleh aktiviti perlombongan sebelum
dibebaskan ke udara.

Praktis Sumatif 4 (m.s. 143 – 145)
 1. (a) Unsur :   Ferum, Perak, Kalium,

Timah, Berlian
   Sebatian :  Kuarza, Bauksit, Galena,

Hematit, Kapur
  (b) Bauksit, aluminium dan oksigen
 2. (a) Stanum(IV) oksida
  (b) Karbon
  (c) Stanum + oksigen → Stanum(IV) oksida
 3. (b) •
  (c) •

l

l

MW
13

4. (a) Oksigen
  (b) Kalium dan natrium adalah logam yang

sangat reaktif. Parafin menghalang
kalium dan natrium bertindak balas
dengan oksigen dan wap air di udara.

5. (a) Oksigen
  (b) Untuk membekalkan oksigen bagi

tindak balas tersebut
  (c) Panaskan serbuk logam sehingga

berbara sebelum memanaskan
kalium manganat(VII) untuk
membekalkan oksigen bagi tindak
balas yang berkenaan

(d) Membina siri kereaktifan logam
 6. Bagi logam yang lebih reaktif daripada

karbon, pengekstrakan logam adalah
melalui kaedah elektrolisis. Bagi logam
yang kurang reaktif daripada karbon,
pengekstrakan logam adalah melalui
tindak balas bijih logam tersebut

dengan karbon.
 7.

Penerangan:

Bahan Mewakili

Botol Relau bagas

Minyak masak Sanga

Air Leburan ferum

Motor Alat pemanas

Serbuk besi Bijih besi

Serbuk kapur Batu kapur

Langkah inovatif:
  Bilah kipas disambung pada arah yang

berlawanan dengan arah yang biasa
supaya udara disedut mengalir melalui

Botol/
Beg plastik

Campuran
serbuk
besi, kapur
dan
arang kok

Penyedut
minuman

Motor

Air

Motor

Udara
pada
suhu
bilik

Udara
pada
suhu
bilik

Udara

panas
Udara
panas

Klip kertas

Bilah kipas

Minyak masak

motor untuk dipanaskan. Motor juga
disejukkan oleh aliran udara ini.

BAB 5 Termokimia
Eksperimen 5.1 (m.s. 149 – 151)
Soalan (m.s. 151)
 1. (a) Pembebasan haba ditunjukkan oleh

peningkatan bacaan termometer.
  (b) Penyerapan haba ditunjukkan oleh

penurunan bacaan termometer.
 2. (a) Keseimbangan terma
  (b) Apabila kadar bersih pemindahan

haba antara hasil tindak balas
dengan termometer adalah sifar, hasil
tindak balas dan termometer berada
dalam keseimbangan terma. Oleh
itu, bacaan suhu pada termometer
menjadi tetap pada nilai maksimum
atau nilai minimum.

3. (a) Suhu semasa tindak balas lebih
tinggi daripada suhu sebelum tindak
balas berlaku.

(b) Suhu semasa tindak balas lebih
rendah daripada suhu sebelum tindak
balas berlaku.

4. – Natrium hidroksida melarut dalam air
  – Tindak balas antara natrium hidroksida

dengan asid hidroklorik (Peneutralan)
 5. – Garam ammonium klorida melarut

dalam air
  – Tindak balas antara natrium hidrogen

karbonat dengan asid hidroklorik
 6. (a) Membalut cawan polistirena dengan

kapas atau kain felt, menggunakan
penutup cawan.

(b) Penebat haba seperti kapas dan
kain felt dan penutup cawan
mengurangkan pemindahan haba ke
persekitaran.

Praktis Formatif 5.1 (m.s. 154)
 1. (a) Tindak balas endotermik ialah tindak

balas kimia yang menyerap haba
daripada persekitaran.

(b) Tindak balas eksotermik ialah tindak
balas kimia yang membebaskan haba
ke persekitaran.

2. Termokimia ialah kajian tentang
perubahan haba semasa tindak balas
kimia berlaku.

l
/MT

MM
14

3. Kadar respirasi meningkat semasa
menjalankan aktiviti fizikal yang cergas.
Oleh sebab respirasi merupakan tindak
balas eksotermik, haba yang dihasilkan
oleh tindak balas eksotermik diserap
ke dalam badan kita. Oleh itu, suhu
badan meningkat.

4. (a) Pemanasan global
  (b) Mengurangkan pembakaran bahan

api fosil.
 5. (a) Tindak balas eksotermik.
  (b) Tindak balas eksotermik

membebaskan haba ke persekitaran
dan meningkatkan suhunya. Suhu
yang tinggi dapat melegakan
kekejangan otot.

Praktis Sumatif 5 (m.s. 155 – 158)
 1. (a) Tindak balas eksotermik
  (b) Tindak balas endotermik
  (c) Tindak balas eksotermik
  (d) Tindak balas endotermik
  (e) Tindak balas eksotermik
  (f) Tindak balas eksotermik
 2. (a) dibebas
  (b) meningkatkan
  (c) panas
  (d) diserap
 3. (a) TERMOKIMIA
  (b) FOTOSINTESIS
  (c) RESPIRASI
  (d) TERMOMETER
  (e) ENDOTERMIK
  (f) EKSOTERMIK
 4. Pemanasan kalsium karbonat ialah

tindak balas endotermik. Haba
  diserap oleh tindak balas kimia yang

berlaku semasa penguraian kalsium
karbonat.

5. Tindak balas antara asid hidroklorik
dengan natrium karbonat ialah tindak
balas eksotermik manakala tindak

balas antara asid hidroklorik dengan
natrium hidrogen karbonat ialah tindak
balas endotermik.

6. Menanam semula pokok akan
meningkatkan kadar fotosintesis.
Oleh sebab fotosintesis adalah tindak
balas endotermik, maka lebih banyak
haba akan diserap dari persekitaran
ke dalam tumbuhan yang menjalankan

proses fotosintesis. Oleh itu, suhu
persekitaran menurun.

7. (a) Tindak balas termit merupakan
tindak balas eksotermik kerana haba
dibebaskan ke persekitaran.

(b) Dalam tindak balas termit, pemanasan
ferum(II) oksida, aluminium dan pita
magnesium menghasilkan ferum
dan karbon dioksida melalui satu
tindak balas eksotermik. Haba yang
dibebaskan dalam tindak balas ini
meningkatkan suhu ferum dan karbon
dioksida sehingga ferum dilebur.
Leburan ferum ini digunakan untuk
memperbaiki atau menyambung
kembali rel besi kereta api yang
terputus.

8.

Pek panas segera:
  – Gunakan pencungkil gigi untuk

menebuk lubang pada beg plastik
yang kecil sehingga air mengalir keluar
dari beg plastik kecil dan bercampur
dengan serbuk kalsium klorida dalam
beg plastik besar.

– Pelarutan kalsium klorida dalam air
merupakan tindak balas eksotermik lalu
memanaskan beg plastik yang besar.

– Oleh itu, beg plastik yang besar ini
berfungsi sebagai pek panas segera.

Pek sejuk segera:
  – Gunakan pencungkil gigi untuk

menebuk lubang pada beg plastik
yang kecil sehingga air mengalir keluar
dari beg plastik kecil dan bercampur
dengan serbuk ammonium nitrat dalam
beg plastik besar.

– Pelarutan ammonium nitrat dalam air
merupakan tindak balas endotermik lalu

Beg plastik
besar
Pencungkil
gigi

Beg plastik
kecil
Air

Serbuk
kalsium
klorida atau
ammonium
nitrat

_________H__H%MHh“'m__________H_mH____“__E‘_W‘____________MEH%q_ME__________§W_%__W___________H_flmMm_H_fi§_____‘h_%€_w“_M_H_U_____‘_

QM
MH
15

menyejukkan beg plastik yang besar.
  – Oleh itu, beg plastik yang besar ini

berfungsi sebagai pek sejuk segera.

BAB 6 Elektrik dan Kemagnetan
Aktiviti 6.1 (m.s. 165)
Soalan
 1. Arus elektrik
 2. Pemotongan garis medan magnet (oleh

dawai kuprum atau gegelung dawai)
 3. Arus aruhan

Aktiviti 6.2 (m.s. 166)
Soalan
 1. (b) • (c) •
 2. Arus aruhan dikesan berdasarkan kepada

nyalaan LED. Arus aruhan dihasilkan
dan mengalir melalui LED. Maka LED
menyala.

3. Arus akan teraruh hanya apabila garis
medan magnet dipotong.

4. Tenaga bunyi, tenaga haba, tenaga
cahaya.

5. – LED lebih tahan lama dan tidak mudah
terbakar

– LED akan bernyala apabila arus
elektrik mengalir melaluinya
berbanding dengan mentol berfilamen
yang hanya akan bernyala apabila
filamennya menjadi cukup panas.

Aktiviti 6.4 (m.s. 172 – 175)
Soalan
 1. Untuk menunjukkan bentuk graf, arah

arus dan perubahan voltan bagi arus
terus dan arus ulang-alik.

2. Persamaan:
  Magnitud anjakan tompok cahaya dari

kedudukan sifar dalam langkah
6 dan 8 adalah tetap dan sama besar.
Hal ini menunjukkan voltan bateri adalah
tetap dan sama nilai.

Perbezaan:
  Anjakan tompok cahaya dari kedudukan

sifar dalam langkah 6 adalah positif
manakala anjakan tompok cahaya dari
kedudukan sifar dalam langkah 8 adalah
negatif. Hal ini menunjukkan arus dalam
langkah 6 bergerak dari positif ke
negatif manakala dalam langkah

8 aliran arus dalam O.S.K. telah
disongsangkan.

3. (a) Inferens pertama:
   Garis lurus dalam paparan skrin

dalam langkah 7 dan 9 menunjukkan
bahawa arus terus ialah arus
elektrik yang mengalir dalam
satu arah sahaja.

(b) Inferens kedua:
   Kedudukan garis lurus dari

kedudukan sifar dalam langkah 7
dan 9 yang berbeza menunjukkan
bahawa arus terus dalam langkah 7
dan 9 mengalir pada arah

yang bertentangan.
 4. Voltan yang dihasilkan oleh bekalan

kuasa adalah berubah-ubah. Oleh
itu, tompok cahaya pada skrin akan
bergerak ke atas dan ke bawah untuk
menghasilkan surihan menegak pada
skrin tanpa mengira jenis sambungan
terminal kepada O.S.K.

5. (a) Inferens pertama:
   Bentuk graf yang dihasilkan oleh

surihan menegak dan mengufuk
tompok cahaya dalam paparan skrin
menunjukkan bahawa arah aliran
bagi arus ulang-alik dan voltan

bagi arus ulang-alik berubah-ubah
secara berterusan.

(b) Inferens kedua:
   Bentuk graf dalam paparan skrin

dalam langkah 13 dan 15 adalah
serupa menunjukkan bahawa arah
aliran bagi arus ulang-alik dan
voltan bagi arus ulang-alik
berubah-ubah secara berterusan
tanpa mengira jenis sambungan
terminal pada O.S.K.

6. (a) Arus terus
  (b) Arus ulang-alik dan arus terus

Praktis Formatif 6.1 (m.s. 176)
 1. Sumber tenaga boleh baharu adalah

sumber tenaga yang boleh diganti secara
berterusan dan tidak akan habis manakala
sumber tenaga tidak boleh baharu
adalah sumber tenaga yang tidak boleh
digantikan dan akan habis digunakan.

2. (a) LED bernyala dalam susunan P
dan Q. Dalam susunan P dan Q,

-F-‘-:6-“~
16

pemotongan garis medan magnet
oleh gegelung dawai berlaku dan
menghasilkan arus aruhan. Arus
aruhan ini mengalir melalui LED dan
menyebabkan LED bernyala.

(b) LED tidak bernyala dalam susunan
R. Dalam susunan R, pemotongan
garis medan magnet tidak berlaku
dan tiada arus aruhan mengalir
melalui LED.

3. Untuk menunjukkan bentuk graf, arah
arus dan perubahan voltan bagi arus
terus dan arus ulang-alik.

Eksperimen 6.1 (m.s. 178 – 180)
Soalan
 1. (a) Mentol P lebih cerah berbanding S
  (b) Vp > VS

(c) Transformer injak turun
 2. (a) Mentol S lebih cerah berbanding P
  (b) Vp < VS

(c) Transformer injak naik
 3. Jika perbezaan antara bilangan lilitan

dalam gegelung primer dengan bilangan
lilitan dalam gegelung sekunder pada
sebuah transformer ditambah,
perbezaan antara voltan primer
dengan voltan sekunder akan menjadi
lebih besar.

4. Transformer hanya boleh mengubah
voltan bagi arus ulang-alik jika bilangan
lilitan dalam gegelung primer dan
sekunder di dalamnya adalah berlainan.
Sebaliknya, jika bilangan lilitan dalam
gegelung primer dan sekunder dalam
sebuah transformer adalah sama, maka
voltan primer dan voltan sekunder adalah
sama, iaitu tidak diubah.

Praktis Formatif 6.2 (m.s. 183)
 1. Transformer merupakan alat yang

mengubah voltan bagi arus ulang-alik.
 2. (a) ulang-alik
  (b) besar
  (c) naik
  (d) turun
 3. (a) Ketuhar gelombang mikro, mesin

basuh, peti sejuk, televisyen
  (b) Pengecas telefon bimbit, pengecas

komputer riba/tablet

4. (a)
Vp

Vs
 =

Np

Ns

240
5  =

Np

10

Np = 10 × 240
5

= 480
   Bilangan lilitan gegelung primer,

Np = 480
  (b) Transformer dalam pengecas telefon

bimbit ini adalah daripada jenis
transformer injak turun kerana voltan
output adalah lebih rendah daripada
voltan input.

Cabaran Minda (m.s. 187)
Dalam satu kitaran, pendawaian satu
fasa mempunyai dua puncak manakala
pendawaian tiga fasa mempunyai enam
puncak. Oleh itu, bekalan arus pendawaian
tiga fasa lebih stabil.

Cabaran Minda (m.s. 192)
Kerana kebanyakan cerek elektrik yang
dijual dalam pasaran menggunakan arus
10 – 12 A.

Praktis Formatif 6.3 (m.s. 194)
 1. (a) Stesen transformer injak naik
  (b) Lapangan suis
  (c) Transformer injak turun
 2. (a) dinaikkan
  (b) Rangkaian Grid Nasional
  (c) Lapangan suis
 3. (a) Fius, dawai bumi, pemutus litar,

pengalir kilat (mana-mana tiga)
  (b) Fius akan melebur dan memutuskan

bekalan elektrik apabila arus
berlebihan melaluinya.

4. (a) Penebat wayar yang rosak. Wayar
hidup yang terdedah bersentuh
dengan wayar neutral yang

terdedah.
  (b) (i) Beban yang berlebihan
   (ii) Kebakaran. Pengaliran arus yang

besar menyebabkan
    wayar-wayar, palam dan soket

menjadi terlalu panas lalu
terbakar.

‘»%%
17

Cabaran Minda (m.s. 199)
Boleh digunakan di Thailand tetapi masa yang
digunakan untuk mendidihkan air lebih lama.

Cabaran Minda (m.s. 201)
Tidak. Bangunan hijau menggunakan
konsep penjimatan penggunaan tenaga, air
dan bahan.

Praktis Formatif 6.4 (m.s. 202)
 1. Kecekapan tenaga ialah peratus tenaga

input yang diubah kepada bentuk tenaga
output yang berfaedah.

2. (a) Menggunakan rumus:

P = E
t

P = 180 kJ
2 minit

= 180 000 J
120 s

= 1 500 W
  (b) Kuasa pendingin hawa,
   P = 1 500 W

=
1 500
1 000  kW

= 1.5 kW
 3.  P  = VI
   1 200 W = 240 V × I

Arus, I = 1 200 W
240 V

= 5 A
 4. (a) E = Pt

= 800
1 000  kW × 30

60  j

= 0.4 kWj
  (b) Kos tenaga yang digunakan oleh

periuk nasi
   =  Tenaga elektrik yang digunakan

dalam unit kWj × kos tenaga bagi
setiap kWj

= 0.4 kWj × 30 sen/kWj
  = 12 sen
 5. (a) Pelabelan star rating pada peralatan

elektrik menunjukkan kecekapan
tenaga peralatan elektrik yang
berkenaan.

(b) Sekurang-kurangnya 3 bintang. Lebih
banyak bintang pada label star rating
bermaksud lebih jimat tenaga.

Praktis Sumatif 6 (m.s. 204 – 207)
 1. (a) Benar
  (b) Palsu
  (c) Benar
 2. (a) Sumber tenaga tidak boleh baharu
  (b) Sumber tenaga boleh baharu
  (c) Sumber tenaga boleh baharu
  (d) Sumber tenaga boleh baharu
 3. (a) Garis medan magnet dipotong
  (b) Arus aruhan
  (c) LED bernyala. Arus yang teraruh

mengalir melalui LED. Pengaliran
arus melalui LED ini menyebabkan
LED bernyala.

(d) Generator/Penjana
 4. (a) Osiloskop sinar katod
  (b) Bentuk graf, arah arus dan

perubahan voltan bagi arus terus
dan arus ulang-alik.

(c) (i) Arus ulang-alik
   (ii) Arus terus
 5. (a) Transformer injak turun
  (b) Bilangan lilitan dalam gegelung

primer adalah lebih banyak
   daripada bilangan lilitan dalam

gegelung sekunder.
  (c) Untuk mengurangkan arus pusar dan

meningkatkan kecekapan
   transformer

(d) Menggunakan rumus,
Vp

Vs
 =

Np

Ns

10
Vs

= 100
20

Voltan sekunder, Vs = 10 × 20
100

= 2 V
 6. (a) Fius utama
  (b) (i) Fius dan MCB berfungsi

sebagai alat keselamatan yang
melindungi peralatan daripada
sebarang aliran arus yang
berlebihan.

(ii) Apabila arus yang mengalir
melalui fius melebihi nilai fius,
fius akan melebur dan tidak
boleh digunakan semula tanpa
menggantikan wayar fius yang
terbakar dengan wayar fius
yang baharu. MCB merupakan
sebuah suis elektromagnet yang
disambungkan ke wayar hidup.

%%%%
18

MCB memutuskan litar dengan
mematikan suisnya apabila
arus yang mengalir melaluinya
melebihi hadnya. MCB ini boleh
digunakan semula dengan
membuka suis semula tanpa
membuat apa-apa penggantian.

(c) Menggunakan rumus:
    P = VI
    700 W = 240 V × I

Arus, I = 700 W
240 V

= 2.9 A
   Fius yang dipilih ialah fius 3 A kerana

nilai fius lebih tinggi sedikit daripada
nilai arus elektrik yang melalui
pengering rambut.

7. (a) Menggunakan rumus:

Kuasa (W) = Voltan (V) × Arus
elektrik (A)

= 230 V × 10 A
    = 2 300 W

= 2 300
1 000  kW

= 2.3 kW
  (b) Fius 13 A.
   Fius 13 A adalah paling sesuai kerana

fius 13 A membenarkan arus 10
A mengalir melaluinya tetapi tidak
membenarkan arus yang melebihi
13 A mengalir melalui pemanas
elektrik. Arus yang terlalu tinggi akan
merosakkan pemanas elektrik.

(c) Arus 10 A yang mengalir melalui fius
1A, 2A, 3A dan 5A akan meleburkan
wayar fius. Oleh itu, pemanas elektrik
tidak dapat berfungsi.

Fius 15 A dan 30 A membenarkan
arus yang jauh lebih besar daripada
10 A mengalir melalui pemanas
elektrik. Hal ini akan merosakkan
pemanas elektrik.

Fius 10 A juga kurang sesuai kerana
kebanyakan fius 10 A lazimnya
membenarkan arus maksimum
kurang daripada 10 A mengalir
melaluinya. Oleh itu, fius 10 A
tersebut akan terbakar jika dipasang
kepada pemanas elektrik.

8. (a) MCB merupakan suis elektromagnet
kecil yang disambungkan ke

wayar hidup.
  (b) MCB berfungsi sebagai alat

keselamatan elektrik. MCB
memutuskan litar apabila arus yang
mengalir melaluinya adalah terlalu
besar atau melebihi had nilainya.

(c)

Plastisin – penyentuh
   Paku – besi
   Fulkrum – pada kayu ais krim
   Butang reset – rod plastik
   Spring – pencungkil gigi plastik
   Pemadam getah – teras besi
   Dawai elektrik – dawai kuprum

Senario: Apabila arus elektrik yang
mengalir melalui MCB melebihi nilai
hadnya, solenoid menjadi sebuah
elektromagnet yang sangat kuat.

MCB Model MCB

Dawai elektrik
yang dipasang
dengan
penyentuh dan
besi ditarik ke
bawah seperti
yang ditunjukkan
dalam Rajah 4.

Dawai kuprum
yang dipasang
dengan plastisin
dan paku besi
ditarik ke bawah
seperti yang
ditunjukkan
dalam rajah di
atas.

Besi berputar
pada arah
lawan jam pada
fulkrum.

Paku berputar
pada arah lawan
jam pada fulkrum
di kayu ais krim.

Rod plastik

Paku

Fulkrum

Plastisin

Kotak
kasut

Pemadam
getah

Dawai
kuprum Pencungkil

gigi plastik

Kayu ais
krim

%

%
19

MCB Model MCB

Besi yang
berputar itu
menolak
spring ke atas.
Akhirnya, spring
itu terlepas dan
berada di bawah
besi.

Paku besi
yang berputar
itu menolak
pencungkil
gigi ke atas.
Akhirnya,
pencungkil gigi
itu terlepas dan
berada di bawah
paku besi.

Butang reset
ditolak ke bawah
akan menolak
besi ke bawah
sehingga besi
terletak di bawah
spring semula.

Apabila rod
plastik ditolak ke
bawah, rod itu
akan menolak
paku besi ke
bawah sehingga
paku besi
terletak di bawah
pencungkil gigi
semula.

BAB 7 Tenaga dan Kuasa
Cabaran Minda (m.s. 210)
(a) 1 000 (atau 103) J
(b) 1 000 000 (atau 106) J

Cabaran Minda (m.s. 212)
Tidak

Aktiviti 7.1 (m.s. 214, 215)
Soalan
 1. (a) Daya geseran
  (b) Daya tarikan graviti
 2. Jawapan murid
 3. Daya, sesaran dalam arah daya, masa
 4. Jawapan murid
 5. (a) Kapal terbang yang berlepas, tren ERL

yang bergerak.
  (b) Tidur, duduk, objek dalam kehidupan

harian yang bergerak secara perlahan.

Praktis Formatif 7.1 (m.s. 215)
 1. (a) Kerja didefinisikan sebagai hasil

darab daya dan sesaran dalam
arah daya.

(b) Joule

2. Tenaga ialah keupayaan untuk
melakukan kerja.

3. (a) Kuasa didefinisikan sebagai kadar
melakukan kerja.

(b) Watt

4. (a) W = Fs
    = 2 500 N × 4 m
    = 10 000 J
  (b) Tenaga yang digunakan
   = kerja yang dilakukan
   = 10 000 J
  (c) Kuasa kren

P = W
t

= 10 000 J
1.2 minit

= 10 000 J
72 s

= 138.89 W

Praktis Formatif 7.2 (m.s. 221)
 1. (a) Tenaga keupayaan graviti ialah kerja

yang dilakukan untuk mengangkat
sesuatu objek ke suatu ketinggian, h,
dari permukaan Bumi.

(b) Tenaga keupayaan kenyal ialah
kerja yang dilakukan untuk
memampat atau meregang suatu
bahan kenyal dengan sesaran, x dari
kedudukan keseimbangan.

2. (a) W = Fs
    = 40 N × 0.5 m
    = 20 J
  (b) Tenaga keupayaan graviti
  (c) Tenaga keupayaan graviti yang

dimiliki oleh kerusi
   = kerja yang dilakukan ke atasnya
   = 20 J
 3. Jarak mampatan spring

= panjang spring
asal  – panjang spring

termampat
  = 50 cm – 30 cm
  = 20 cm
  = 0.2 m
   Tenaga keupayaan kenyal
  = 1

2  Fx

= 1
2  (20 N) (0.2 m)

= 2 J

%%
20

4. (a) Mengikut rumus tenaga kinetik,

tenaga kinetik = 1
2  mv2

dengan
   m ialah jisim
   v ialah halaju.
   Walaupun nilai halaju v bagi

kenderaan berat adalah kecil, nilai
jisimnya m adalah besar. Oleh itu,
jisim kenderaan berat yang besar ini
menyebabkan banyak tenaga kinetik
dimiliki oleh kenderaan berat yang
berhalaju rendah.

(b) (i) Peluru yang ditembak keluar dari
pistol.

(ii) Kapal terbang yang berlepas
dari landasan di lapangan
terbang.

Praktis Formatif 7.3 (m.s. 226)
 1. Prinsip Keabadian Tenaga menyatakan

bahawa tenaga tidak boleh dicipta atau
dimusnah tetapi hanya boleh berubah-
ubah bentuknya.

2. (a) P, R
  (b) Q
 3. (a) Tenaga keupayaan graviti
   = mgh
   = 2 kg × 10 m s–2 × 2.5 m
   = 50 J
  (b) Mengikut prinsip Keabadian Tenaga,
    Tenaga kinetik = Tenaga keupayaan

graviti

1
2  mv2  = 50 J

1
2  × 2 kg × v2  = 50 J

v2  = 50 m2s–2

v  = 50 m2s–2

= 7.07 m s–1

Praktis Sumatif 7 (m.s. 228, 229)
 1. (a) Tenaga yang dimiliki oleh objek

disebabkan oleh kedudukan atau
keadaannya.

(b) Tenaga yang dimiliki oleh objek
yang bergerak.

2. (a) Nm
  (b) Kerja
  (c) pegun
  (d) boleh
  (e) pecutan
 3. (a) W = Fs
    = 5 kg × 10 m s–2 × 2 m
    = 100 J
  (b) Tenaga yang  kerja yang
   digunakan oleh motor = dilakukan

= 100 J
 4. (a) Tenaga keupayaan graviti = mgh,

dengan m ialah jisim objek
    g ialah pecutan graviti
    h ialah ketinggian

(b) Tenaga keupayaan kenyal = 1
2  Fx,

dengan F  ialah daya mampatan atau
regangan

x  ialah sesaran dari
kedudukan keseimbangan

(c) Tenaga kinetik = 1
2  mv2,

dengan m ialah jisim
    v ialah halaju
 5. (a) Kerja = Daya × Sesaran
    = 200 N × 0.4 m
    = 80 J
  (b) Tenaga keupayaan kenyal

= 1
2  Fx

= 1
2  × 200 N x 0.4 m

= 40 J
  (c) Kerana sebahagian kerja dilakukan

untuk mengubah bentuk busur.
 6. (a) Prinsip Keabadian Tenaga
  (b) Sesaran 2.5 cm secara menegak dari

kedudukan Y.
  (c) Tenaga keupayaan di X = mgh

= 40
1 000 kg × 10 m s–2 × 5

100 m

= 0.02 J
   Tenaga keupayaan di Y = 0 J
   maka, beza tenaga keupayaan
   = (0.02 – 0) J
   = 0.02 J

‘»E%~
21

7.

Penerangan:
  Model roller-coaster ini mempunyai

gelung menegak, berbelit dan berbelok.

BAB 8 Keradioaktifan
Cabaran Minda (m.s. 235)
(a) 1 Ci = 3.7 × 1010 Bq
(b) 1 Bq = 2.70 × 10−11 Ci

Praktis Formatif 8.1 (m.s. 237)
 1. (a) Wilhelm Roentgen
  (b) Henri Becquerel
  (c) Marie dan Pierre Curie
 2. Keradioaktifan adalah proses pereputan

secara spontan suatu nukleus yang tidak
stabil dengan memancarkan sinaran
radioaktif.

3. (a) curie (Ci), becquerel (Bq)
  (b) Kadar pereputan nukleus
   unsur radioaktif
 4. Karbon-14 (C-14), Radon-222 (Rn-222),
  Torium-232 (Th-232), Uranium-238 (U-238)
 5. Separuh hayat, T  , adalah tempoh

masa yang diambil untuk bilangan
nukleus yang belum mereput berkurang
menjadi setengah daripada nilai

asalnya.

Praktis Formatif 8.2 (m.s. 239)
 1. Mengikut Teori Atom Dalton, atom adalah

zarah terkecil.
 2. (a) Apabila sesuatu atom menderma

elektron.
  (b) Apabila sesuatu atom menerima

elektron.
 3. (a) Q dan S. Dalam Q dan S, bilangan

Kaki
retort

Salur getah

1
2

proton adalah lebih banyak daripada
bilangan elektronnya.

(b) R dan T. Dalam R dan T, bilangan
elektron adalah lebih banyak
daripada bilangan protonnya.

(c) P. Dalam P, bilangan proton adalah
sama dengan bilangan elektronnya.

4. (a) Satu elektron diterima
  (b) Bilangan elektron dalam ion

bertambah sebanyak satu.
 (c) Ion bromida, Br –

Cabaran Minda (m.s. 243)
1 μSv/j adalah bersamaan dengan 10-6 J
tenaga sinaran radioaktif yang diserap oleh
1 kilogram tisu hidup dalam sela masa 1 jam.

Praktis Formatif 8.3 (m.s. 246)
 1. (a) Sinaran mengion ialah sinaran yang

menghasilkan ion positif dan ion
negatif semasa melintasi udara.

Contoh sinaran mengion: sinar alfa,
sinar beta, sinar gama dan sinar-X

(mana-mana satu)
  (b) Sinaran tidak mengion ialah sinaran

yang tidak menghasilkan ion semasa
melintasi udara.

Contoh sinaran tidak mengion:
cahaya (nampak), infra merah,
gelombang radio

2. (a) kurang, lebih
  (b) lebih, kurang
 3. (a) Sinaran kosmik, sinaran latar belakang
  (b) Kemalangan nuklear, ujian nuklear,

penggunaan radioisotop dalam
perubatan.

4. (a) mikroSievert/jam (μSv/j)
  (b) 1 Sv ialah 1 Joule tenaga sinaran

radioaktif yang diserap oleh
1 kilogram tisu hidup.

(c) Dos sinaran kurang daripada
0.2 μSv/j

5. Semakin tinggi dari permukaan Bumi,
semakin kuat sinaran kosmik. Oleh itu,
individu yang berada di dalam kapal
terbang yang berada pada altitud
yang tinggi akan menyerap lebih
banyak sinaran kosmik sehingga tahap
penyerapan sinaran mengionnya melebihi
tahap selamat.

‘=-5%
22

6. Dos sinaran mengion yang diterima oleh
murid = 0.01 mSv/j × 2 j × 5

= 0.1 mSv

Praktis Formatif 8.4 (m.s. 250)
 1. (a) Pentarikhan karbon-14 untuk

menentukan usia sesuatu
   objek purba.
  (b) Merawat kanser dengan membunuh

sel kanser.
  (c) Menentukan kadar penyerapan baja

fosfat dalam tumbuhan.
  (d) Membina senjata seperti bom atom.
  (e) Kawalan ketebalan kepingan

logam.
 2. (a) Sinar gama
  (b) Sinar gama mengawetkan makanan

dengan membunuh bakteria pada
makanan yang diawetkan.

3. Kotak berdinding plumbum yang tebal
dapat menghalang semua jenis sinaran
radioaktif yang dipancarkan daripada
sumber radioaktif atau sisa radioaktif
keluar dari kotak.

4. (a) Kehadiran bahan radioaktif atau
sinaran radioaktif.

(b) Hospital, pusat penyelidikan atom,
bilik sinar-X.

(c) Sinar alfa. Kerana sinar alfa
mempunyai kuasa penembusan yang
paling rendah.

5. (a) Plumbum (atau aluminium)
  (b) Bagi plumbum:

Kebaikan – Plumbum adalah
pengadang yang sesuai daripada
semua jenis sinaran radioaktif
termasuk sinar gama yang
mempunyai kuasa penembusan yang
tinggi.
Kelemahan – Ketumpatan plumbum
yang tinggi menjadikan pakaian terlalu
berat.
Bagi aluminium:
Kebaikan – Ketumpatan aluminium
yang kurang tinggi menjadikan
pakaian kurang berat.
Kelemahan – Aluminium adalah
pengadang yang kurang sesuai
daripada sinar gama yang
mempunyai kuasa penembusan
yang tinggi.

Praktis Sumatif 8 (m.s. 252 – 254)
 1. (a) • (b) × (c) •
 2. Pereputan radioaktif adalah proses

spontan di mana nukleus yang tidak
stabil memancarkan sinaran radioaktif
sehingga nukleus itu menjadi lebih

stabil.
 3. natrium-24 (Na-24)
 4. 0 jam  5.2 jam  10.4 jam

32 g    16 g    8 g

15.6 jam  20.8 jam
4 g   2 g

Maka jisim Pa-234 yang tertinggal
selepas 20.8 jam ialah 2 g.

5. (a) Ion yang terbentuk ialah ion
   positif kerana atom Mg menderma

dua elektron untuk membentuk
   ion Mg2+.
  (b) Ion yang terbentuk ialah ion
   negatif kerana atom F menerima
   satu elektron untuk membentuk
   ion F–.
 6. (a) – Sinar-X dan sinar gama

merupakan sinaran mengion.
   – Sinar-X dan sinar gama

mempunyai kuasa penembusan
yang tinggi dalam udara.

– Sinar-X dan sinar gama
merupakan gelombang
elektromagnet.

(b) (i) Sampel Y. Hal ini demikian
kerana strawberi dalam sampel Y
tidak rosak.

(ii) Sinar gama
   (iii) Sinar gama membunuh bakteria

dalam makanan.
   (iv) Selamat. Hal ini demikian kerana

dos sinaran radioaktif dalam
makanan yang diawetkan itu
berada pada aras normal atau
aras selamat.

7. (a) – Memakai pakaian perlindungan
yang sesuai untuk mengendalikan
bahan radioaktif

– Mengesan dos sinaran radioaktif
yang terdapat pada pakaian
dengan alat pengesan seperti tiub
GM yang mengeluarkan bunyi
amaran jika dos yang dikesan
melebihi tahap normal.

L%%
23

(b)

Penerangan:

Komponen
dalam model

Mewakili
komponen

dalam sistem

LED Sumber sinar
beta

Sinar cahaya Sinar beta

Botol mineral
dibalut dengan
surat khabar

Botol berisi air
minuman

Cermin Pengesan sinar
beta

BAB 9 Cuaca Angkasa Lepas
Praktis Formatif 9.1 (m.s. 263)
 1. Fotosfera, kromosfera, korona
 2. Semarak suria, nyalaan suria, lentingan

jisim korona
 3. Magnetosfera Bumi didefinisikan sebagai

suatu ruang dalam angkasa lepas yang
meliputi Bumi di mana medan magnet
dalam magnetosfera Bumi adalah
gabungan medan magnet Bumi
sebagai medan magnet utama
dan medan magnet dalam ruang
di angkasa lepas.

4. Angin suria
 5. Komet

Praktis Formatif 9.2 (m.s. 265)
 1. Fenomena yang berlaku di permukaan

Matahari dan di angkasa lepas.

Sinar cahaya Sinar cahaya

Cermin

Cermin

LED
LED

Botol mineral yang
kosong dibalut
dengan
surat khabar

2. Pembentukan aurora, gangguan
telekomunikasi, sistem navigasi dan
talian kuasa elektrik

3. Apabila bilangan tompok Matahari
bertambah, lentingan jisim korona

akan dipertingkatkan.

Praktis Sumatif 9 (m.s. 266 – 267)
 1. A: Zon perolakan
  B: Kromosfera
  C: Fotosfera
  D: Zon radiasi
  E: Teras
  F: Korona
 2. 11 tahun
 3. Tompok Matahari
 4. – Telefon pintar (bimbit)
  – Internet
  – Siaran TV
  – Sistem kedudukan global (GPS)
 5. Semua hidupan akan mati. Sinaran

mengion dalam angin suria akan
sampai ke Bumi dan diserap oleh
hidupan pada tahap yang melebihi
tahap selamat. Oleh itu, risiko terhadap
kesihatan hidupan akan bertambah
sehingga membawa maut.

6. Lakaran model:
  Jawapan murid
  Penerangan:
  – Beg plastik hijau mewakili Bow Shock
  – Benang putih mewakili garisan medan

magnet dari planet lain
  – Benang merah mewakili garisan

medan magnet Bumi
  – Cawan polistirena mewakili lapisan

yang melindungi, magnetosfera
  – Penutup yang cembung mewakili

bahagian magnetosfera yang menuju
ke Matahari

– Plastisin mewakili Bumi

BAB 10  Penerokaan Angkasa
Lepas

Praktis Formatif 10.1 (m.s. 272)
 1. (a) Model geosentrik
  (b) Model heliosentrik
  (c) Model heliosentrik yang

dikemaskinikan dengan Hukum Kepler

WW
24

2. Persamaan:
  Dalam model Sistem Suria yang dibina

oleh Ptolemy dan Copernicus, Bumi atau
Matahari beredar dalam orbit.

Perbezaan:
  Dalam model Sistem Suria yang dibina

oleh Ptolemy, Bumi berada pada pusat
orbit manakala dalam model Sistem Suria
yang dibina oleh Copernicus, Matahari
berada pada pusat orbit Bumi.

3. Persamaan:
  Model Sistem Suria yang dibina oleh

Copernicus dan Kepler ialah model
heliosentrik.

Perbezaan:
  Dalam model Sistem Suria yang dibina

oleh Copernicus, Bumi dan planet
beredar dalam orbit yang membulat
manakala dalam model Sistem Suria
yang dibina oleh Kepler, Bumi dan planet
beredar dalam orbit elips.

Praktis Formatif 10.2 (m.s. 276)
 1. Teleskop
 2. (a) Discovery ialah sebuah kapal

angkasa ulang-alik.
  (b) Hape ialah roket yang menghantar

Discovery, ke angkasa lepas.
 3. (a) Teknologi penderiaan jauh
  (b) Untuk menentukan lokasi yang

dilanda banjir dan tempat selamat
untuk pemindahan mangsa banjir

4. MACRES bertanggungjawab terhadap
semua projek penderiaan jauh
di Malaysia.

Praktis Sumatif 10 (m.s. 278 – 280)
 1. (a) × (b) • (c) × (d) ×
 2. (a) Ptolemy
  (b) Kepler
 3. Melalui hasil usaha manusia untuk

memperoleh penerangan yang rasional
tentang objek dan fenomena dalam
angkasa lepas berasaskan kemampuan
akal fikiran.

4. Kerana kuar angkasa dihantar
ke angkasa lepas yang jauh untuk
tempoh masa yang panjang hingga
berpuluh-puluh tahun.

5. (a) Mengumpulkan maklumat tentang
planet Zuhal dan menghantarnya
kembali ke Bumi.

(b) Angin suria
  (c) Tenaga suria
 6. (a) – Mengawas keadaan dan

penggunaan tanah
   – Meramal hasil pengeluaran

tanaman
  (b) – Meneroka kawasan untuk
    mencari gali minyak dan sumber

mineral
   – Memeta bentuk muka Bumi
  (c) – Mengawasi bencana alam seperti

banjir
   – Mengawasi kebakaran hutan,

tumpahan minyak dalam laut dan
tanah runtuh

(d) – Mengesan pencerobohan musuh
dari udara, darat dan laut

– Mengesan ujian nuklear
 7. (a) Roket adalah suatu pesawat yang

memperoleh daya tujah dengan
menggunakan enjin roket.

(b) Untuk menghantar angkasawan,
kapal angkasa, satelit, alat
penderiaan jauh dan kuar angkasa
ke angkasa lepas.

(c) Berfungsi sebagai senjata dengan
membawa peluru berpandu

8. Lakaran model:
  Jawapan murid
  Penerangan:

Bahan Fungsi

Kerajang
aluminium

Mengadang
sinaran mengion
dari angkasa lepas

Kadbod berbentuk
silinder

Sebagai roket

Kepingan plastik
hitam

Bateri suria/Sumber
tenaga bagi kapal
angkasa

Kadbod berbentuk
kapal angkasa

Sebagai kapal
angkasa

‘~%51~