III.  Philippo, episcopo Bellovacensi respondet, merito eum in malis versari, quod « praesulem pacificum exuens militem bellicosum induerit, » eoque adjutore « rex Galliae, qui regi Anglorum sacramento corporaliter praestito tenebatur astrictus super indemnitate tam oppidorum quam terrarum observanda, contra fidem et sacramentum impudenter veniens oppida regis violenter occupaverit, terram hostili manu crudeliter vastaverit. » -- « Ab ergastulo tandem redientem regi Francorum regem Angliae viriliter occurrisse; pro quo contra superbiam humilitatem, contra injuriam jus et aequitatem, contra arrogantiam et intemperantiam modum et modestiam dimicasse. » Addit, « se regi Anglorum pro eo litteras direxisse supplicatorias.  »  (MANSI,  Concil.,  XXII, 611.)
Author: Coelestinus III

COELESTINUS episcopus, servus servorum Dei, dilecto fratri PHILIPPO Belvacensi episcopo, salutem et ab exorbitatione reditum maturare.

Sinistre licet tibi evenerit, nec mirum: cunctorum enim meretur odium, qui omnium se in commune approbat inimicum. Praesulem namque pacificum exuens, militem bellicosum induisti; clypeum pro infula, gladium pro stola, loricam pro alba, galeam pro mitra, lanceam pro baculo pastorali, ordinem rerum et seriem pervertens, temerarius bajulasti; non vim, sicut allegas, sed virtutem vi repellere volens; non pro patria, sed contra patriam pugnans. De Gallia namque vestra jam publice declamare possumus: Vae terrae cujus rex puer est . Rex namque vester regi Anglorum sacramento corporaliter praestito tenebatur astrictus super indemnitate tam oppidorum, quam terrarum suarum, sibi fideliter observanda, saltem usque ad reditum ab itinere peregrinationis suae. Sed contra fidem et sacramentum impudenter veniens oppida praedicti regis violenter occupavit, terram hostili manu crudeliter vastavit: ab ergastulo tandem rediens regi vestro rex ille viriliter occurrit, non de multitudine, sed in Domino Deo spem ponens. Non enim virorum vel virium, sed virtutum copia bella vincuntur. Pro rege quidem Angliae contra superbiam humilitas, contra injuriam jus et aequitas, contra arrogantiam et intemperantiam modus et modestia hucusque dimicaverunt. Numerosis enim virtutibus non viribus immunes viri victoriam consequuntur. Injuriam armis irrogatam armorum propulsare remedio leges et jura permittunt. Nunc vero tandem, licet sero, rex Angliae se suamque manifestavit animositatem; quoniam vix est, ut virtus clausa celari, ut animositatis ardor exstingui, ut probitatis scintilla comprimi valeat et concludi. Virtus enim claudi nescit, et ignis oppressus in flammam erumpit. Effrenem siquidem domini tui vesaniae non solum consiliarium, sed et complicem te tam insipientem quam insolentem exhibuisti; quaesisti, et invenisti; pulsasti, et pulsatus procubuisti; in foveam quam fecisti, merito incidisti; ubi autem inventus, ibi judicatus. Sicut igitur ex litterarum tuarum nobis directarum tenore perpendimus, excessus patrios nobis imputans, culpam tuam in nos retorquere laboras, nos tepidos asserens et dissimulatores. Quid ergo si ovis in pastorem, in patrem filius insurgat? nec pastor, quem non pavisse, nec pater erit, quem non poeniteat educasse. Nocens ergo in homine telum est, simplicitatis imagine malignam astutiam palliare. Regi tamen Anglorum pro te litteras dirigimus supplicatorias. Qualitate namque captionis tuae medullitus inspecta, in tali casu non possumus nec debemus imperare, sed tantum supplicare. Victor ergo sapienter vincendus est, quia sic legitur: Sapientia vincit malitiam . Nos autem pro te supplicamus, non importune, sed opportune. Argumentum enim diffidentiae est importuna precum instantia. Debitum quoque facilius exsequitur patiens exspectatio, quam extorquet importuna petitio. Interim vero vinculis et lamentis mancipatus, vincula tua et lamenta leniter patienterque sustineas juxta illud poetae : Leniter ex merito quidquid patiare, ferendum est. Quae venit indigne poena, dolenda venit. Et illud merito lamentis expiandum est, quod cum pudoris dispendio venter acquirit. Datum, etc.

Notes: (Eccle. X) (Eccle. VII) (OVID., Her,
V, 7)