EPISTOLA CXLII. AD EUMDEM.
Author: Gilbertus Foliot
Date:  [sanctarum] [in] [dies] [finem] [Christo]

Patri suo et domino T. Dei gratia Cantuariensi archiepiscopo, Anglorum primati, et sanctae sedis apostolicae legato, frater G. Herefordiensis Ecclesiae minister, salutem et obedientiam.

Causam, Pater, actam apud nos, et facta ad vos appellatione suspensam, sublimitati vestrae notifico. Quatuor milites Roberti de Laci adversus comitem Herefordiae hoc apud nos in querelam deduxerunt, quod ipse comes eos in coemeterio quodam, ad quod ejus timore confugerunt, violenter captos ad redemptionem compulerit, supplicantes officio vestro sibi ablata restitui, seque ut ab ostio evulsos ecclesiae de manu comitis liberari. Comes vero se eos extra coemeterium cepisse, et ob hoc ad redemptionem legitime compulisse respondebat, ut sibi in insidiis positos. Excommunicationi etiam qua pacis dierum violatores tenentur obnoxios, qui pace non servata Ecclesiae ipsa sancti Pentecostes hebdomada, sub sacro IV Temporum jejunio nocte ad quamdam domum ejus capiendam venerant, et in opere suo comprehensi tunc manus ipsius inciderant. Praeterea quo dictis ejus fidem certius haberemus, comes se testium idoneorum assertionem probaturum, quod dictum est, adjiciebat. Hanc quoque probationem quod eos extra coemeterium, scilicet in maleficio quod sibi moliebantur cepisset, sponte semel et saepius offerebat. Scientes utique de manifestis et occultis aliter atque aliter judicandum, tam clericos quam laicos ejusdem loci adjurantes nil potuimus reperire vestigii, quo nobis veritas elucesceret. Congruebat namque tempus mysterio, et sub noctis conticinio fuerat opus perpetratum. Attendentes etiam quia agenti incumbit probatio, et quod is qui agit, probationes afferre debeat, quibus id probet quod intendit, et ob hoc a militibus sciscitantes quam ejus quam intendebant in comitem probationem afferant, nihil aliud invenimus, nisi quod tres eorum mutuis volentes uti testimoniis, singuli duos ejusdem litis consortes testes in suae intentionis assertionem producebant, de quanto nihil adjicientes, nisi quod eum non in coemeterio, sed per coemeterium duci conspexerant. Cumque super hoc testimonio fuisset aliquandiu disputatum, ipsum tandem minus conveniens reputavimus, tum propter suspectam mutui beneficii vicissitudinem, tum quia unusquisque in causa hac adversus comitem actorem se pariter exhibebat et testem. Et quia frequenter impunita foret ex lege malitia, si d . . . . . . . in flagitio honesta de se comminiscentibus, multis in hunc modum testimoniis uti concederetur. His itaque circa probationem deficientibus, nobisque eorum probationem nil certum indagare valentibus, comiti probationem, quam in jure obtulerat, adjudicavimus, ut sic finem controversiae poneremus. Haec sententia est quam tulimus, cujus exsecutioni priusquam lata foret, se comes obtulit. Postquam lata est ad audientiam vestram post octo appellavit. Hanc itaque juxta datam vobis sapientiam, aut corrigetis, si placuerit, aut si de jure quoquomodo stare potest, roborabitis. Noster enim potest oculus caligasse, at tamen sorde corrupti vel gratia nihil judicavimus, sed in eumdem modum multa a Patribus judicata non ambigimus: ut actore circa probationem vacillante, reo juramentum vel ob purgationem, vel causam aliquam nocivam detulerint, sicque jurgiis imposuerunt. Scriptum tamen novimus: « Actore non probante, reus, etsi nihil praestiterit, obtineat. » Inde quoque prosequimur, quia si reus nihil praestans obtinet, multo magis multorum probationem praestans obtinebit. Judex quoque ratione motus, reo saepius defert juramentum. Nos quoque et ad haec commovit haec ratio, flagrabat adhuc sacrilegium a comite in ecclesia Eveshamensi perpetratum. Crescebat et scandalum, apud Leonis monasterium ob similem comitis excessum. Quorumdam etiam qui capiendis ipsis una cum comite adfuerunt, secreta confessione querimoniam militum veritate niti cognovimus. Quibus omnibus moti, comitem probatione jam dicta oneravimus, qui militum probationem adversus eum, si ipsa forma juris admitteret, libentius suscepissemus. Valeat dominus meus et Pater in charissimus.