C.  S. Leonis IX epistola ad Michaelem Constantinopolitanum patriarcham, adversus ejus et Leonis Acridani episcopi inauditas praesumptiones et nimias vanitates  . I. II. III. IV. V. VI. VII. VIII. IX. X.  XI. XII. XIII. XIV. XV. XVI. XVII.  XVIII. XIX. XX.  XXI. XXII. XXIII. XXIV. XXV. XXVI. XXVII. XXVIII. XXIX. XXXI.  XXXII. XXXIII. XXXIV. XXXV. XXXVI. XXXVII. XXXVIII. XXXIX. XL. XLI.
Author: Leo IX
Date:  [ignorantiae] [et, vel]

LEO episcopus, servus servorum Dei, MICHAELI Constantinopolitano, et LEONI Acridano, episcopis.

In terra pax hominibus bonae voluntatis . Hujusmodi exordium docuit nos illud Dominicum: In quamcunque domum aut civitatem intraveritis, primum dicite: Pax huic domui; et si ibi fuerit filius pacis, requiescet super illum pax vestra; sin autem, ad vos revertetur . In pace etenim vocavit nos Deus , qui est pax nostra; qui fecit utraque unum, et veniens evangelizavit pacem his qui longe, et his qui prope erant : et inter nonnulla dixit: Beati pacifici, quoniam filii Dei vocabuntur . Quorum pedes Deiloquus Isaias admiratus, proclamat: Quam speciosi pedes evangelizantium pacem! Ad quam magnus Paulus contestando sic discipulos adhortatur: Pacem sequimini cum omnibus, et sanctimoniam, sine qua nemo videbit Deum . Et: Si fieri potest, quod ex vobis est, cum omnibus hominibus pacem habentes . Et rursum: Pacem habete, et Deus dilectionis et pacis erit vobiscum . Nec immerito, dicente discipulis suis, imo omnibus Christianis ipso Domino: Pacem relinquo vobis, pacem meam do vobis . Quae utique quam germano et unanimi affectu, et indissolubilis foederis nexu retinenda sit, hinc potest colligi quod eam, ultimam cohaeredibus et comparticipibus suis, velut haereditario et perpetuo jure commendatam, sub testamento mox suo sanguine subscripto et pia morte confirmato reliquit, quasi diceret: Fratres et cohaeredes mei, relinquo vobis ex patrimonio nostro sortem, temporalem videlicet pacem; quam si integram et incontaminatam in fine mihi repraesentaveritis, meam sortem, pacem scilicet sempiternam, adjungo vobis. Nec his contentus, Patri aequalis, Patreque minor, pro hac ipsa Patrem sic deprecatur, ad Patrem suum, et Patrem nostrum, a quo nunquam discesserat, rediturus: Pater, quos dedisti mihi, volo ut sint unum, sicut et nos unum sumus, et sint consummati in unum . Sed Vae mundo a scandalis , quia, cum pene omnes paginae divinae nos pariter invitent ad bonum unitatis et pacis, quatenus cor unum et anima una sit nobis in eo qui unanimes in domo sua, quae est catholica Ecclesia, habitare facit, exstitere tamen hactenus, et existunt miseri homines, sua, non quae sunt Jesu Christi, quaerentes , per omnia militibus Dominum gloriae crucifigentibus nequiores. Illi siquidem corruptibili tunicae ipsius, quia inconsutilis et desuper contexta erat per totum, pepercerunt, dicentes: Non scindamus eam , quadam utique reverentia admirati et textricis diligentiam et operis elegantiam. Isti vero incorruptibili charitati ejus, qua univit Ecclesiam, ut exhiberet sibi vestem gloriosam, non habentem maculam aut rugam, impias et sacrilegas manus ad discindendum crudeliter injiciunt, linguas magniloquas et dolosas ad confodiendum illam exacuunt; nihili pendentes ineffabili et speciali artificio coaeternae Deo Patri sapientiae compactam et contextam, nec humano ingenio, seu philosophorum syllogismis aut argumentationibus consutam: Stulta enim mundi elegit Deus, ut confundat sapientes . Neque enim per rhetores et sophistas collegit piscatores, sed per piscatores et simplices piscatus est sophistas et oratores, quia, sicut egregius Paulus dicit: Non est in sermone regnum Dei, sed in virtute . Verum erubescat et confundatur impia haeresis, impudenter inhians sectioni atque divisioni insecabilis et indivisibilis unitatis, reclamante et repugnante non solum ipsius unitatis natura, sed etiam humanae sapientiae conjectura. Discedant ergo perfidi corvi, milvi, vultures, et quaecunque laniatu vel morte aliena pascuntur aves. Sola columba ad arcam redeat et super caput Domini Jesu manens, totum corpus ejus, quod est Ecclesia, uniat, infundat et repleat, unicamque columbam de diversae professionis et nationis hominibus atque linguis omnibus, quasi de diversis membris efficiat, cui voce Capitis, quod est ipse Christus, dicat: Una est columba mea, perfecta mea, immaculata mea . Quae enim semper una vocatur, et est, nunquam dividitur aut secatur; quae semper perfecta, hoc est plena, nunquam minuitur aut evacuatur; quae semper immaculata, nunquam corrumpitur aut maculatur. Quoniam, etsi nonnunquam ab ea plerique ita exerunt ut non revertantur, non tamen ejus unitas inde discinditur, aut perfectio minoratur, seu virginitas violatur. Quandoquidem membra corvina ad hoc revertuntur, ut suo corpori, a quo ad tempus videbantur esse disjuncta, reincorporentur, et integerrima permaneat columba illa unica, cui se incorporatos et unitos falso gloriabantur. Et quae gemebat sub periculis in falsis fratribus, revelata illorum exitu, per os beati Joannis apostoli libere protestatur: Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis. Nam si fuissent ex nobis, permansissent utique nobiscum . Qui enim pectus columbae, velut humores mali, solebant premere, et ad nauseam jugiter provocare, alicujus accessionis vel occasionis impulsu egressi, vel ejecti, aut potius egesti, comprobantur eam relevare; atque bonae valetudinis statum sua discessione eidem revocare. Quotquot autem exeunt redituri, omnino ab ea nequeunt avelli aut praecidi; et si videntur aliquandiu avulsi aut praecisi, quia Novit Deus qui sunt ejus , per cujus praedestinationem sunt intus sine errore, etiam qui putantur foris esse, et errare; nec rapit quisquam de manu ipsius, quos jam prorsus raptos suspicabamur. Sed vae hominum superbiae et arrogantiae , qui membra Antichristi, et praecursores ejus effecti, qui est rex super universos filios superbiae, non cessant zizaniorum pestes in medium tritici spargere, et messem, cui coeleste praeparatur horreum, quantum in eis est, atterere. De quorum periculoso tempore dilectus Domini virgo Joannes voluit nos instruere: Filioli, inquiens, novissima hora est, et sicut audistis quia Antichristus venit, nunc autem Antichristi multi facti sunt Haec novissima hora a primo adventu Salvatoris incoepta, usque ad secundum ejus adventum est protendenda. Quae quot Antichristos jam habuerit aut detexerit, dicere quis poterit? De quibus et Doctor gentium, mirabilis Paulus, Ephesiis in Actibus apostolorum ait: Ego scio quoniam intrabunt post discessionem meam lupi graves in vos, non parcentes gregi; et ex vobis ipsis exsurgent viri loquentes perversa, uti abducant discipulos post se . Sed, o Domine Jesu, pervigil Pastor, et Leo de tribu Juda, qui, secundum Psalmistam, super aspidem et basiliscum ambulas, et conculcas leonem et draconem , jam in fine saeculorum oves pascuae tuae, variis insidiis et rabie innumerabilium luporum hactenus fessas, miseranter attende, et increpa feras arundinis , quae saeviunt, et dentibus frendunt super humilitatem Ecclesiae tuae, fulti et protecti arundineto, id est, mundana potestate, exterius quidem nitida, sed interius vacua, ubi, sicut ab beatum Job divina voce dicitur: Non solum omnes bestiae agri ludunt , cuncta scilicet turba malignorum spirituum secundum libitum suum debacchatur, verum etiam Behemot, eorum utique princeps, ibidem sub umbra dormit in secreto calami et locis humentibus, cum sine aliqua inquietudine vel contradictione in superborum et lubricorum cordibus requiescit securus. Catholica vero Ecclesia promissiones tuas retinens, Domine, quotidie gaudet compleri in doctoribus suis illud Sapientiae: Fulgebunt justi, et tanquam scintillae in arundineto discurrent , atque vento agitatas arundines comburent. Tunc ferae arundinis pariter interient, in quibus est congregatio taurorum , coetus videlicet haeresiarcharum cervicoso ducatu post se trahentium vaccas, id est, lascivas animas populorum, ut qui probati sunt argento, excludantur, scilicet perfecti in eloquiis divinis et stabiles in fide appareant, emineant vel manifestentur. Argento quippe eloquia divina significantur, ut idem Psalmista testatur: Eloquia Domini, eloquia casta, argentum igne examinatum . Per exclusionem autem, argentum vel aurum quodam artificio subrigitur, elevatur et exprimitur, ut repente videatur respersum, et insignitum decenti figuratione diversorum florum aut imaginum, quod prius humile jacebat et planum. Quod totum brevius et clarius sic eloquitur magnus Paulus: Oportet haereses esse, ut qui probati sunt, manifesti fiant in vobis . Sed, o maligna haeresis, non inde tibi blandiaris, quod ab Apostolo, Oportet haereses esse, audieris. Etenim in sancto Evangelio Dominus noster dicit: Necesse est ut veniant scandala; verumtamen vae homini per quem scandalum venit! Nempe non est frustra in fornace aurificis palea, quia aurum non purgatur, si palea non uratur. Haec et alia similia his cum pene omnes sacri eloquii paginae contra impudentem vesaniam haereticorum concrepent, vehementer obstupescimus, et lacrymis charitatis plangimus, sic edormisse Ecclesiae sacerdotes, quatenus qui Dei debuerant esse adjutores, non exhorreant eorum fieri sequaces quorum memoriam cum sonitu periisse, et civitates destructas vident. Inde est totum illud, quod tandem cum indicibili contritione et gemitu cordis ac corporis effundimus, in quo omnia viscera catholicae matris concutiuntur, in quo omnes sensus Christianorum obtunduntur, in quo disciplina ecclesiastica et sanctorum vigor canonum confunditur ac calcatur, quia tu, charissime nobis, et adhuc dicende in Christo frater et antistes Constantinopolitane, tuque Leo Acridane, dicimini apostolicam et Latinam Ecclesiam nova praesumptione, atque incredibili audacia, nec auditam nec convictam palam damnasse, pro eo maxime quod de azymis audeat commemorationem Dominicae passionis celebrare. Ecce incauta reprehensio vestra, ecce non bona gloriatio vestra, quando ponitis in coelum os vestrum, cum lingua vestra transiens in terra, humanis argumentationibus et conjecturis antiquam fidem confodere ac subvertere moliatur. Ecce, nisi quantocius resipiscatis, incorporati et annumerati, quod absit! eritis in illa cauda draconis, qua tertiam partem stellarum coeli traxit, et in terram misit. Ecce jam post mille ac ferme viginti a passione Salvatoris nostri annos, incipit per vos discere Romana Ecclesia qualiter memoria passionis ejusdem sit recolenda, quasi nil ei contulerit praesentia, conversatio et diuturna institutio, seu, qua clarificavit Deum, mors pretiosa illius venerabilis senis, cui specialiter Christus Filius Dei vivi dicit: Beatus es, Simon Bar-lona, quia caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus qui est in coelis . Non ergo perpenditis quanta impudentia dicatur Pater, qui est in coelis, abscondisse a principe apostolorum, Petro, cultum, sive ritum visibilis sacrificii, per dispensationem Unigeniti sui, cui per semetipsum plenissime revelare dignatus est illud ineffabile arcanum invisibilis divinitatis ejusdem Filii sui. Et cui non per angelum, nec per prophetam, sed proprio ore, ipse Dominus angelorum et prophetarum sic repromittit in sequentibus: Et ego dico tibi, quia tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam , illius capiti vos satagitis subtrahere Christum Jesum, praeter quem nemo potest universali Ecclesiae aliud ponere fundamentum . Quod utique devotissimus ille Petrus non solum vivens, sed etiam moriens demonstravit, quando nimia humilitate et congrua significatione se crucifigi deorsum verso capite petivit; profecto divina inspiratione praefigurans sese esse primum et quadrum lapidem in fundamento, quod est Christus Jesus, compaginatum, cohaerentem atque connexum; qui, utpote superpositus angulari lapidi, totum pondus ecclesiasticae fabricae incorruptibili soliditate sufferret, ac proprii capitis suppositione omnia membra corporis Christi per aptas et naturales compages, usque ad consummationem saeculi, quasi usque ad pedes crescentia, inflexibili collo ad coelos sustolleret. Taliter sancta Ecclesia super petram, id est Christum et super Petrum, vel Cepham filium Joannis, qui prius Simon dicebatur, aedificata, quia inferi portis, disputationibus scilicet haereticorum, quae vanos ad interitum introducunt, nullatenus foret superanda. Sic pollicetur ipsa Veritas, per quam sunt vera, quaecunque sunt vera: Portae inferi non praevalebunt adversus eam . Cujus promissionis effectum se precibus impetrasse a Patre idem Filius protestatur, dicendo ad Patrem: Simon, ecce Satanas expetivit vos, ut cribraret sicut triticum. Ego autem rogavi pro te, ut non deficiat fides tua; et tu aliquando conversus confirma fratres tuos . Erit ergo quisquam tantae dementiae qui orationem illius, cujus velle est posse, audeat in aliquo vacuam putare? Nonne a sede principis apostolorum, Romana videlicet Ecclesia, tam per eumdem Petrum quam per successores suos, reprobata et convicta, atque expugnata sunt omnium haereticorum commenta, et fratrum corda in fide Petri, quae hactenus nec defecit, nec usque in finem deficiet, sunt confirmata? Praeterimus nominatim replicare nonaginta et eo amplius haereses ab Orientis partibus, vel ab ipsis Graecis, diverso tempore ex diverso errore ad corrumpendam virginitatem catholicae Ecclesiae matris emergentes. Dicendum videtur, ex parte, quantas Constantinopolitana Ecclesia per praesules suos suscitaverit pestes, quas viriliter expugnavit, protrivit, et suffocavit Romana et apostolica sedes. Ecce Eusebius Nicomediensis episcopus, sedis Constantinopolitanae invasor, et signifer maledicti Arii exstitit. Quartus Macedonius haeresiarcha, suffocator antecessoris sui beati Pauli, blasphemator Spiritus sancti, tortor Christianorum, et usque ad mortem persecutor, et alter Julianus, charactere in frontibus notando catholicos. Haec et alia mala, tam ipse quam sui sequaces, per omnes Orientis urbes, et maxime Constantinopoli, agebat, cum Hesperiae partes ab hac tempestate immotae manerent, teste vestro historiographo Socrate . Quintus Eudoxius Arianus invasor sedis, et ordinator Eunomii haeretici, dicens Patrem ἀσεβῆ, quod nullum colat; Filium εὐσεβῆ, quod Patrem colat. Sextus Demophilus, ipse Arianus. Nonus Maximus, Cynicus et Apollinarista. Decimus Nectarius vir sanctus, ordinatus a sancta Constantipolitana synodo prima; de quo, cum sancti Patres Damaso papae et suis coepiscopis scripsissent, dixerunt: « Constantinopolitanae urbis novellam, ut ita dicamus, Ecclesiam velut ex ore leonis, haereticis suffossam blasphemiis, abstraximus: » teste Theodoreto vestro historiographo . Sed non inde omnino suffocatus est ille veternosus basiliscus et venenosus; quia successor hujus Joannes Chrysostomus ab ingrata Ecclesia bis est depositus, et in exsilio defunctus. Cujus depositionem non ferentes occidentales episcopi, id est Latini, ab Orientalium communione sunt segregati. Hujus successor Arsacius manu militari in Joannitas desaeviit, in sequaces videlicet beati Joannis. Jam quintus decimus in catalogo Nestorius haeresiarcha exstitit, qui spiritu diaboli plenus, inter alias suae perversitatis blasphemias, tale virus evomuit: « Dei genitricem Mariam nullus appellet; Maria enim homo fuit, et Deum ab homine generari nimis impossibile est. » Qui etiam duas personas in Deo Christo mentitus est. Hinc septimus decimus Flavianus beatus praesul martyrio coronatus postea, quia damnavit Eutychen abbatem, unam substantiam vel naturam in Christo asserentem. Propter quod beatissimae memoriae domino papa Leone et Marciano Christianissimo imperatore factum est Chalcedonense concilium sexcentorum triginta pontificum. Quid dicemus de Acacio accusatore, et restitutore Petri Alexandrini episcopi, per quos plurima homicidia exstiterunt, nisi quod a sanctissimo Gelasio papa in perpetuum fuere ambo damnati cum Joanne successore et defensore Acacii? Post quos Anthimus Eutychianus haereticus per praesentem papam Agapetum in ipsa Constantinopoli est depositus Eutychius autem, quia dogmatizabat humanum corpus in resurrectione impalbabile futurum et vento aereque subtilius, a beato Gregorio tunc diacono ita est convictus, ut in praesentia piae memoriae Tiberii imperatoris codices dogmatis ejus justis flammis traderentur. Successit quoque huic Joannes, cujus superbiam, quamvis universus mundus capere nequiverit, angustus tamen cespes post non multum temporis compressit. Hic nimiae vanitatis novum nomen primus sibi usurpavit, ubi se a cunctis oecumenicum patriarcham, id est universalem, et dici et scribi debere decrevit. Pro qua utique praesumptione a beatis pontificibus Pelagio et Gregorio digna perculsus est excommunicatione. Cujus contagii macula adhuc vobis cum ipsa maledictione sic adhaesit ut nunc quoque vos ipsos oecumenicos patriarchas et appellare et scribere non timeatis. Et certe nomen istud a sanctis Patribus in Chalcedonensi synodo, ob reverentiam S. Romanae et apostolicae sedis, sanctissimo decessori nostro Leoni papae, et praeclarissimo doctori, successoribusque ejus fuit oblatum, sed nec ab illo, nec ab ullo successorum ipsius constat hactenus receptum. Et cui post Christum Jesum hoc nomen magis poterat aptari quam successoribus Petri? Sed imitanda humilitas reverendorum pontificum, attendens quod ipse princeps apostolorum non inveniatur dictus universalis apostolus, et superbum refutavit vocabulum penitus, quo videbatur par dignitas subtrahi cunctis per orbem praesulibus, dum uni ex toto arrogaretur, tanquam singuli dicerent verbis et factis, quod magister eorum et primus crucifigendus inquit: « Non sum dignus caput sursum ponere, sed declinare vultum in terram. » Vestra ergo fraternitas videat quanta apud se protervia tumeat, quae nec oblatum sibi a quoquam, nec concessum, sed potius denegatum, et sub anathematis interpositione ab apostolica et prima sede, et a sanctis atque orthodoxis Patribus interdictum superstitiosum vocabulum, tantae obstinationis contumacia, per quadringentos jam a beatissimo papa Gregorio et amplius annos, usurpare non cessat: et qualiter, exemplo Domini nostri Jesu Christi et suorum, parati estis pro fratribus animas ponere, qui per tot tempora noluistis saltem inane nomen, et totius Ecclesiae unitatem sua insolentia scandalizans deponere? et quid effecit in vestris mentibus toties declamata in auribus illa gloriosi Apostoli professio, qui dicit: Quis scandalizatur, et ego non uror? qui non solum pro scandalo aliorum non urimini. sed etiam scandalo vestro quotidie uritis Ecclesiam Dei? Sed ut ad reliquos decessores vestros revertamur, quid de Pyrrho episcopo, imo haeresiarchae Macarii Antiocheni sequace dicetur? qui veniens Romam scripto anathematizavit omnia quae ipse et decessores sui contra fidem catholicam et apostolicae sedis senserant? Sed quantocius ad vomitum reversus, a papa Theodoro est damnatus, et successor ejus Paulus, quod ab eodem Romano pontifice monitus et increpatus non resipuit, quando, velut simulacrum aut phantasma aliquod insensibile Dominum nostrum Jesum Christum arbitratus, nec unam, nec duas voluntates vet operationes in eodem fuisse diffinivit, et altare Latinorum et legatorum. Romanae Ecclesiae, quod nemo haereticorum ante cum praesumpserat, subvertit. Ad cujus abiem, qua saeviebat in catholicos, destruendam, sanctissimus papa Martinus, collectis centum et quinque episcopis, damnavit Cyrum Alexandrinum, Sergium, Pyrrhum, et Paulum, Constantinopolitanos episcopos. In qua utique vesania nec vos istis modo temporibus inferiores illo vestro Paulo, summam et apostolicam sedem, cunctosque institutionis ejus fidissimos observatores anathemate damnatis; incauta, impudenti arrogantia adeo caecati, ut non animadvertatis quid, et qui faciatis, et cui. Illi nempe facitis praejudicium, de qua nec vobis, nec cuilibet mortalium licet facere judicium, beatissimo et apostolico pontifice Silvestro divinitus decernente, spiritualique ejus filio Constantino, religiosissimo Augusto, cum universa synodo Nicaena approbante ac subscribente ut summa sedes a nemine judicetur; inviolabiliter et inconcusse sibi conservato illo privilegio, quod idem princeps quarto baptismatis sui die devotus contulit pontifici Romano, scilicet ut in toto orbe sacerdotes ita hunc caput habeant, sicut omnes judices, regem. Quorum semper omni mundo reverendam sententiam, sicut veraciter divina inspiratione promulgatam, amplexae reliquae universales synodi, id est Constantinopolitana prima, consensu pii Augusti et religiosi majoris Theodosii, Ephesina prima, sub Juniore Theodosio, filio Archadii, Chalcedonensis, sub imperio divae memoriae Marciani, tertia Constantinopolitana, rogatu et consensu Junioris Constantini, unanimi voluntate, concordique verbo et scripto confirmavere sanctam Romanam et apostolicam sedem, post Dominum Jesum, caput esse omnium Ecclesiarum Dei, et hoc debere credi, confiteri et scribi ab omnibus veneratoribus Nicaeni concilii cujus statutorum usque ad unum iota contemptoribus districtum anathema cautum est a quinque praefatis, et cunctis sanctorum Patrum synodis subsequentibus. Sic, juxta Sapientem, lapis missus non pergit ad coelum , et maledictum, frustra prolatum, revertitur in auctorem suum : sic, juxta vulgi proverbium, qui supra caput suum spuere conatur, quantocius in faciem illius sputum relabitur: Sic nobis maledictum pro maledicto non reddentibus, sed cum Psalmista, adversum nos peccatore consistente, custodiam ori nostro jam diu ponentibus , per tumorem vestrum incurristis, quod dolemus, quia praejudicium faciendo summae sedi, de qua nec judicium licet facere cuiquam hominum, anathema accepistis ab universis Patribus omnium venerabilium conciliorum. Quo indissolubiliter astringemini, si cor impoenitens retinendo super tantam praesumptionem, ab illo per vicarios ipsius non solvamini, cui specialiter dixit Christus, Filius Dei vivi: Quaecunque solveris super terram, erunt soluta et in coelis . Si conferamus vetera novis, Balaam ille hariolus in hac parte cautior fuit vobis, qui, reverens Deum, nec promissis, nec minis regis Moab ad maledicendum filiis Israel flecti potuit: Quomodo, inquiens, maledicam cui non maledixit Deus? aut quomodo aetestabor quem Dominus non detestatur? Vos vero nec amor Dei et proximi, nec reverentia divinorum canonum, aut, sicut dicitur, orthodoxorum principum vestrorum prohibitio revocat, quin publice maledicatis et detestemini genus electum, regale sacerdotium, gentemque sanctam . Quod quamvis omnibus Ecclesiis Christi, quae unam catholicam in toto mundo efficiunt, a principe apostolorum, Petro sit vere dictum, nulli tamen verius aptatur quam illi cui proprie praesidet ipse qui coelestis regni meruit gubernacula obtinere, Domino Jesu Christo sibi dicente: Tibi dabo claves regni coelorum , et, in speciali potestate ligandi et solvendi, summi sacerdotii privilegium. At quoniam, attestante Salomone: Cor regis in manu Domini; quocunque voluerit vertet illud : tantum apicem coelestis dignitatis in beato Petro et in ejus vicariis prudentissimus terrenae monarchiae princeps Constantinus intima consideratione reveritus, cunctos usque in finem saeculi successuros cidem apostolo in Romana sede pontifices, per beatum Silvestrum non solum imperiali potestate et dignitate, verum etiam infulis et ministris adornavit imperialibus, valde indignum fore arbitratus terreno imperio subdi quos divina majestas praefecit coelesti; cui equidem comparatum istud terrenum nihil est, nisi vanitas vanitatum, qua homines, obliti Domini Creatoris sui, intumescentes, mox detumescunt Et tamen imperialis celsitudo hoc totum quod potuit effecit, quando tota devotione quidquid a Domino acceperat, eidem in ministris suis reddidit. Ut enim venerabilis Paulus docet: Non est potestas nisi a Deo: quaecunque autem sunt, a Deo ordinata sunt . Quibus in terreni regni opportuna administratione non resistendum sic instruimur per ipsum principem apostolorum: Subjecti estote omni humanae creaturae propter Deum; sive regi, quasi praecellenti; sive ducibus, tanquam ab eo missis, ad vindictam malefactorum, laudem vero bonorum, quia sic est voluntas Dei . Et post pauca: Deum timete, regem honorificate . Atque per coapostolum ejus Paulum: Omnis anima potestatibus sublimioribus subdita sit Nam qui resistit potestati, Dei ordinationi resistit. Qui autem resistunt, ipsi sibi damnationem acquirunt . Unde Sapientia in Proverbiis intonat, dicens: Per me reges regnant, et principes justa decernunt . Quod etiam saepe dictus Augustus Constantinus perspicacis animae vivacita o deprehendit, et matri suae religiosae Helenae inter nonnulla sic rescripsit: « Qui moderatur saecula, et disponit totius mundi suffragia, quibus alimur et sustentamur, per se quidem spirantia vivificat, sed per pectora principum sua jura saeculis dictat. » His et aliis quamplurimis testimoniis, jam vobis satisfactum esse debuit de terreno et coelesti imperio, imo de regali sacerdotio S. Romanae et apostolicae sedis, praecipue super speciali ejus dispositione in coelis, si quoquo modo Christiani esse vel dici optatis, et si ipsam Evangelii veritatem aperte, quod absit! non impugnatis. Ad cujus tonitruum quisquis non expergiscitur, non dormit, sed omnino est mortuus, cui jam frustra ab hominibus clamabitur. Sed ne forte adhuc de terrena ipsius dominatione aliquis vobis dubietatis supersit scrupulus, neve leviter suspicemini ineptis et anilibus fabulis sanctam Romanam sedem velle sibi inconcussum honorem vindicare et defensare aliquatenus, pauca ex privilegio, ejusdem Constantini manu cum cruce aurea super coelestis clavigeri venerabile corpus posito, ad medium proferemus, quibus fundetur veritas et confundatur vanitas, ut omnia membra catholicae matris cognoscant nos illius Petri disciplinae esse qui sic in Epistola sua ait de se: Non enim doctas fabulis secuti, notam vobis fecimus Domini nostri Jesu Christi virtutem, sed speculatores facti illius magnitudinis ; et nos vobis inculcare non tam relatu quolibet quam quae ipso visu et tactu comperta sunt. Vel admoniti recognoscite quia idem gloriosus princeps in jam dicto privilegio, post Christianae fidei claram perfectamque confessionem atque baptismatis sui enucleatam commendationem, specialem sanctae Romanae Ecclesiae dignitatem sic promulgavit, dicens: « Utile judicavimus, una cum omnibus nostris satrapis, et universo senatu, optimatibus etiam et cuncto populo Romanae gloriae imperio subjacente, ut, sicut beatus Petrus in terris vicarius Filii Dei videtur esse constitutus, ita etiam et pontifices ipsius principis apostolorum vice, principatus potestatem, amplius quam terrenae imperialis nostrae serenitatis mansuetudo habere videtur, concessam a nobis nostroque imperio obtineant, eligentes nobis ipsum principem apostolorum, vel ejus vicarios, firmos apud Deum esse patronos. Et sicut nostra est terrena imperialis potentia, ita ejus sacrosanctam Romanam Ecclesiam decrevimus veneranter honorare, et amplius quam nostrum imperium terrenumque thronum sedem sacratissimam B. Petri gloriose exaltare, tribuentes ei potestatem et gloriae dignitatem, atque vigorem et honorificentiam imperialem; atque decernentes sancimus ut principatum teneat, tam super quatuor sedes, Alexandrinam, Antiochenam, Hierosolymitanam ac Constantinopolitanam, quamque etiam super omnes in universo orbe terrarum Dei Ecclesias, et pontifex, qui, pro tempore, ipsius sacrosanctae Romanae Ecclesiae exstiterit celsior et princeps cunctis sacerdotibus totius mundi existat, et ejus judicio, quaeque ad cultum Dei vel fidei Christianorum stabilitatem procuranda fuerint, disponantur. Justum quippe est ut ibi lex sancta caput teneat principatus, ubi sanctarum legum institutor, Salvator noster, beatum Petrum apostolum obtinere praecepit cathedram, ubi et crucis patibulum sustinens, beatae mortis sumpsit poculum, suique Magistri et Domini imitator apparuit, et ibi gentes pro Christi nominis confessione colla flectant, ubi eorum doctor beatus Paulus apostolus pro Christo, extenso collo, martyrio est coronatus; et illic usque in finem quaerant doctorem, ubi sanctorum doctorum quiescunt, corpora; et ibi, proni ac humo prostrati, coelestis regis Dei et Salvatoris nostri Jesu Christi famulentur officio, ubi superbi terreni regis serviebant imperio. » Et succincte commemorato suo studio et devotione in construendis aliquot sanctorum basilicis et imperialium donationum magnificentia abundanter ditatis, ait: « Concedimus ipsis sanctis apostolis, dominis beatissimis Petro et Paulo, et per hos etiam beato Silvestro Patri nostro, summo pontifici, et universali urbis Romae papae, et omnibus ejus successoribus pontificibus, qui usque in finem mundi in sede beati Petri erunt sessuri, atque de praesenti contradimus palatium imperit nostri Lateranense, quod omnibus in toto orbe terrarum praefertur atque praecellit palatiis: deinde diadema, videlicet coronam capitis nostri, simulque phrygium, necnon et superhumerale, videlicet lorum quod imperiale circumdare assolet collum; verum etiam et chlamydem purpuream, atque tun cam coccineam, et omnia imperialia indumenta, sed et dignitatem imperialium praesidentium equitum, conferentes ei etiam imperialia sceptra, simulque cuncta signa atque banda, etiam et diversa ornamenta imperialia, et omnem processionem imperialis culminis et gloriam potestatis nostrae. Viros etiam reverendissimos clericos diversi ordinis, eidem sacrosanctae Romanae Ecclesiae servientes illud culmen singularis potentiae et praecellentiae habere sancimus, cujus amplissimus noster senatus videtur gloria adornari, id est, patricios atque consules effici, necnon et caeteris dignitatibus imperialibus eos promulgamus decorari. Et sicut imperialis exstat decorata militia, ita et clerum S. Romanae Ecclesiae ornari decernimus. Et quemadmodum imperialis potentia diversis officiis, cubiculariorum nempe et ostiariorum, atque omnium excubitorum ornatur, ita et sanctam Romanam Ecclesiam decorari volumus. Et ut amplissime pontificale decus praefulgeat, decernimus et hoc ut clerici ejusdem S. Romanae Ecclesiae mappulis et linteaminibus, id est candidissimo colore, decoratos equos equitent. Et sic noster senatus calceamentis utitur cum udonibus, id est candido linteamin illustratis, sic utantur et clerici; et ita coelestia sicut terrena, ad laudem Dei decorentur. Prae omnibus autem licentiam tribuentes, concedimus ipsi sanctissimo Patri nostro, Silvestro urbis Romae episcopo, et papae, et omnibus qui post cum in successu et perpetuis temporibus advenerint, beatissimis pontificibus, pro honore et gloria Christi Dei nostri in eadem magna Dei catholica et apostolica Ecclesia, ex nostro indicto, quem placatus proprio consilio clericare voluerit, et in numero religiosorum clericorum connumerare, nullum ex omnibus praesumentem superbe agere. « Decrevimus itaque et hoc, ut idem venerabilis Pater noster, Silvester summus pontifex, vel omnes ei succedentes pontifices, diademate, videlicet corona, quam ex capite nostro illi concessimus, ex auro purissimo et geminis pretiosis uti debeant, et in capite ad laudem Dei pro honore beati Petri gestare. Ipse vero beatissimus papa super coronam clericatus, quam gerit ad gloriam beati Petri, omnino ipsa ex auro non est passus uti corona; phrygium autem candido nitore, splendidam resurrectionem Dominicam designatis, ejus sacratissimo vertici manibus nostris imposuimus, et tenentes frenum equi ipsius, pro reverentia beati Petri, stratoris illi officium exhibuimus, statuentes eodem phrygio omnes successores ejus singulariter uti in processionibus, ad imitationem imperii nostri. Unde ut pontificalis apex non vilescat, sed magis quam terreni imperii dignitas et gloriae potentia decoretur, ecce tam palatium nostrum, ut praelatum est, quam Romanam urbem, et omnes Italiae seu occidentalium regionum provincias, loca et civitates, saepefato beatissimo pontifici, et Patri nostro Silvestro universali papae contradentes atque relinquentes, ei vel successoribus ipsius pontificibus potestatem et ditionem firmam imperiali censura per hanc nostram divalem jussionem et pragmaticum constitutum decernimus disponenda, atque juri sanctae Romanae Ecclesiae concedimus permansura. Unde congruum prospeximus nostrum imperium et regni potestatem orientalibus transferri ac transmutari regionibus, et in Byzantiae provinciae optimo loco nomini nostro civitatem aedificari, et nostrum illic constitui imperium, quoniam ubi principatus sacerdotum et Christianae religionis caput ab Imperatore coelesti constitutum est, justum non est ut illic terrenus imperator habeat potestatem. Haec vero omnia, quae per hanc imperialem sacram et per alia divalia decreta statuimus atque confirmavimus, usque in finem mundi illibata et inconcussa permansura decernimus. » Deinde facta obtestatione, coram Deo vivo et terribili ejus judicio, et imprecatione aeternae condemnationis temeratori vel contemptori ipsius sui privilegii, secutus idem venerabilis Constantinus, ait: « Hujus vero imperialis nostri decreti paginam propriis manibus roborantes, super venerandum corpus B. Petri, principis apostolorum posuimus, ibique eidem Dei apostolo spondentes nos cuncta inviolabiliter conservare, et nostris successoribus imperatoribus conservanda in mandatis relinquere, Patri nostro Silvestro, summo pontifici et universali papae, et per eum cunctis successoribus ejus pontificibus, Domino Deo et Salvatore nostro Jesu Christo annuente, tradimus, feliciter atque perenniter possidenda. » Tot ergo et talibus aliisque quamplurimis testimoniis subnixa non crubescit veritas sed confutatur impudens vanitas. At nos hinc habentes testimonium majus Constantino. Qui, ut ait beatus evangelista Joannes, de terra est, et de terra loquitur , vix ab homine testimonium accipimus, contenti testimonio illius qui de coelo venit, et super omnes est, et dicit: Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam, et nortae inferi non praevalebunt adversus eam. Et tibi dabo claves regni coelorum. Et quodcunque ligaveris super terram, erit ligatum et in coelis; et quodcunque solveris super terram, erit solutum et in coelis . Qui etiam in catalogo apostolorum, instar cardinis, ab ipso Domino Jesu Christo primus positus, Petrus, id est Cephas, exstat cognominatus. Cui specialiter et nominatim, non tantum ante passionem suam, verum et in ipsius articulo passionis, mox ut sui corporis et sanguinis mirabile mysterium agendum generaliter discipulis tradidit, tam oves se pastorum Pastore percusso, dispergendas, quam et usque in finem saeculi ad unum ovile, et ad se unum pastorem colligendas commendando, ait: Simon, Simon, ecce Satanas expetivit vos, ut cribraret sicut triticum; ego autem rogavi pro te, ut non deficiat fides tua: et tu aliquando conversus confirma fratres tuos . Ipsum quoque angelus per mulieres ad videndam resurgentis Magistri gloriam nomine invitavit, cum dixit: Dicite discipulis ejus, et Petro, quia surrexit et ecce praecedet vos in Galilaeam. Ibi eum videbitis . Necnon eidem, ipsa die resurrectionis suae, pius et verax Magister apparuit, quemadmodum venerabilis evangelista Lucas nos instruit, dicens: Quia surrexit Dominus vere, et apparuit Simoni . Quam manifestationem soli Petro prius, deinde illi cum reliquis condiscipulis factam, gloriosus coapostolus ejus Paulus declarat, ubi ad Corinthios sic scribit: Quia surrexit Christus tertia die secundum Scripturas, et quia visus est Cephae, et post haec undecim Instante quoque jam suae assumptionis gloria, ubi prandebat cum septem discipulis suis, Dominus amorem Petri erga se tertio inquisivit, et terti confitenti, agnos et oves suas tertio pascere praecepit, pro quibus qua morte clarificaturus esset Deum, in extensione manuum illius et praecinctione futura eidem significavit. Qui nec mora, assumpto Domino, in medio centum et viginti fratrum exsurgens, et profundos sanctissimi Psalmistae sensus edisserens, auctoritate sua apostolicum numerum, sorte annumerato Mathia, supplevit, quem undenarium remanere nefas credidit. Quibus etiam pariter misso Spiritu S. in variis linguis, cum quidam stuperent admiratione, quidam deridentes inveterata caecitate dicerent musto plenos esse, Petrus uno S. Joelis testimonio et ignaros instruxit, et incredulos destruxit. Deinde constanter improperata illis scelerata sua conspiratione adversus Dominum et Christum ejus, qua ipsum auctorem vitae morte turpissima tunc condemnantes interfecerant clarissimis beati David oraculis astruxit illius sanctam resurrectionem, et gloriosam ascensionem, et ab eo impraesentiarum factam Spiritus sancti effusionem. Ita, compunctis Judaeis, primus apostolorum reis sanguinis Christi poenitentiam indixit, et eorum protinus tria millia baptizavit . Hic solus, sicut doctiloquus evangelista Lucas testatur, dum qui dispersi fuerant pro persecutione facta sub Stephano, circumirent civitates, nemini loquentes verbum vitae, nisi solis Judaeis, orans in coenaculo, factus est in excessu mentis: et linteum omnibus terrae quadrupedibus, et reptilibus, volucribusque coeli refertum, quatuor initiis submitti de coelo vidit, sibique coelitus dictum tertio: Surge, Petre, occide et manduca, et tertio ab eo responsum: Quia commune et immundum nunquam introivit os meum; et tertio superna voce repetitum: Quod Deus mundavit, tu ne commune dixeris ; sufficienter instructus a quatuor mundi partibus gentes, quondam immundas, in unitatem fidei congregandas, sicque fide, mundatis eorum conscientiis, ab operibus mortuis, et occisa in eis pristina immunditia, cui servire membra sua exhibuerant, Christo delectabiliter inviscerandas tribus nuntiis in mysterio Trinitatis se invitantibus; immanem aprum illum de silva gentium, Cornelium centurionem aggressus, non reluctantem occidit et comedit, quando aqua et Spiritu mundatum Ecclesiae indidit. Cui, coadunatis ipsius domesticis et amicis, dum adhuc loqueretur, Spiritus sanctus cecidit super omnes qui audiebant verbum, et erant loquentes linguis, et magnificantes Deum . Quod nulli Judaeorum, nec ipsis apostolis uspiam legitur concessum, ut Paracleti tantam plenitudinem acciperent priusquam baptismum. Nonne hinc jam luce clarius constat Petrum primitus ad aedificationem Ecclesiae Christi Judaeos et gentiles attraxisse, et quasi duos parietes ex diverso venientes, per angularem lapidem Christum indissolubili charitatis glutine conjunxisse? Qui postea videns messem multam, et operarios paucos, Paulum et Barnabam ab Antiochia praedicatores omnibus nationibus destinavit; quibus strenue officio insudantibus dexteram societatis dedit, ut illi quidem in gentibus, ipse vero in circumcisione esset, sicut in Epistola ad Galatas ostenditur evidenter . Neque tamen, partito in eos onere, subtraxit se coeptae vocationi gentium et curae, quam post Asiam ab Illyrico sentit tota Europa et Africa, praecipueque mundi caput et domina gentium Roma. Nam cum quidam pseudo-apostoli turbassent corda fratrum, dicentes eos debere circumcidi secundum legem Moysis, Paulusque et Barnabas Hierosolymam iissent, super hac quaestione consulturi, solus Petrus, sua auctoritate, circumcisionis onus atque veteris legis jugum a cervicibus discipulorum removit, et gratiam Evangelii ad plenam salutem credentium sufficere censuit, dicens: Quare vultis imponere grave jugum super cervices discipulorum, quod neque patres nostri, neque nos portare potuimus? sed per gratiam Domini Jesu Christi credimus salvari, quemadmodum et illi. Visum est enim Spiritui sancto et nobis, nihil oneris ultra vobis imponere . Qua utique responsione confirmatus Doctor gentium, Paulus, Galatis protestatur: Si circumcidamini, Christus vobis nihil proderit . Sed et illud in ipso Petro nihilominus est animadvertendum quod sui corporis umbra infirmis conferebat optatae sospitatis remedium. Quod nulli sanctorum constat hactenus concessum: nec ille, per quem Petrus potuit quidquid boni potuit, ex suo sanctissimo corpore aliquando cuiquam tale donum attribuit Sanctus sanctorum, sed suo Petro specialiter in magna significatione praesentis et futurae Ecclesiae hoc reservavit privilegium, scilicet quia ipse utriusque principalis rector existeret, utriusque statum in seipso portenderet, quatenus haec visibilium et transiturorum sacramentorum secreta virtute, quasi umbra sua, morbis animarum in terra curatis, illam nobis adhuc invisibilem veritatis et beatitudinis solidam speciem, velut solidum corpus, exhibeat in coelis. Quarum differentiam breviter Apostolus demonstrat: Videmus nunc, inquiens, per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem. Nunc cognosco ex parte, tunc autem cognoscam, sicut et cognitus sum . Cui concordans Joannes coapostolus suus ait: Charissimi, filii Dei sumus, et nondum apparuit quid erimus. Scimus quoniam, cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est . Quod vero praesens Ecclesia fide et spe salvatur, Paulus sic loquitur: Sine fide impossibile est placere Deo. Fides autem est sperandarum substantia rerum, argumentum non apparentium . Idem in alio loco: Spe salvi facti sumus; spes autem quae videtur, non est spes. Quod enim videt quis, quid sperat? Sic modo credendo et sperando, atque per patientiam exspectando quod non videmus, fide et spe a peccatis liberati videmus quia justus ex fide vivit. In futuro plenam beatitudinem in re videbimus et possidebimus, qua per charitatem solam sine fastidio satiabimur, cum apparuerit gloria ejus. Verum vestra insolentia, nihili pendens talia, specialibus Christi ovibus claudere et interdicere non timet, in quibus temporaliter ad laudem Dei recubabant, ovilia: quas ipse non cessat invitare et introducere ad sempiternae vitae pascua; quas tantum ex omnibus sibi compatientes in crucis ultima poena jam positus attendens, pro eisdem animam ponendo, cum gratiarum actione et piissima prece in ipsa emissione sui, beati spiritus Domino commendavit, dicens: Gratias tibi ago, Pastor bone, quia oves, quas tradidisti mihi compatiuntur mihi. Peto ergo ut participent mecum de gratia tua in sempiternum. Ergo praevalebit illis portas vitae obserare vel obstruere errorum claviculis, seu sophismatum tendiculis quilibet inimicus, quas potestate, meritis et prece, reserat et pandit tantus amicus, cui portae inferi non praevalebunt aliquatenus in coelis terrisque praepotens ex ultimo desiderio animae suae, et voluntate labiorum suorum a Domino, ad quem vos ibat, erit fraudatus? Absit! Quapropter a tanta amentia jam resipiscue, et Latinos vere catholicos, atque maximi Petri famili riores discipulos institutionisque ejus devotiores sectatores, cessate subsannando azymitas vocare, aut ecclesias illis denegare, seu tormenta, sicut coepistis, inferre, si vultis nunc et semper pacem et portionem cum Petro habere. Cujus doctrinam et traditionem in Epistola ad Romanos, sapientibus et insipientibus debitor ille gentium Doctor, ad tertium coelum et in paradisum raptus, sic per omnia commendat, dicens: Primum quidem gratias ago Deo meo per Jesum Christum pro omnibus vobis, quia fides vestra annuntiatur in universo mundo . Ex cujus capituli occasione beatus et catholicus doctor Augustinus, in Latinaque lingua clarissimus, atque noster Chrysostomus, ait: Fides ista, quam Romani habent, ipsa eademque est, et non alia, quae in universo mundo annuntiatur et creditur; quae non solum in terra, sed et in coelis praedicatur; quia Jesus pacificavit per sanguinem suum non solum terrestria et inferna, sed et coelestia . Et hoc est in universo mundo fidem praedicari, per quam omnis mundus sit subditus Deo. Sed Paulum audite subsequentem: Desidero videre vos, ut aliquid impertiar vobis gratiae spiritualis ad confirmandos vos . Qui ne putaretur velle aliquid institutioni Petri addere vel demere, exposuit quid dixerit ad confirmandos vos: id est, simul consolari in vobis per eam, quae invicem est, fidem vestram atque meam . Et in fine Epistolae monens eos devitare falsos fratres, et praeter doctrinam quam ipsi acceperant, euntes, ait: Rogo vos, fratres, ut observetis eos qui dissensiones et offendicula, praeter doctrinam quam vos didicistis, faciunt; et declinate ab illis. Hujuscemodi enim Christo Domino nostro non serviunt, sed suo ventri; et per dulces sermones et benedictiones seducunt corda innocentium. Vestra enim obedientia in omni loco divulgata est. Caudeo igitur in vobis . Ecce in totius Epistolae serie non invenitur magnus Paulus fidem Latinorum correxisse, nec vitia redarguisse; sed congratulatus fidei et conversationi eorum. de perseverantia commonuisse. cum non propter reprobam actionem, sed et ob ipsius fidei citissimum naufragium in Graecos fuerit invectus acerrime ab initio usque in finem primae ad Corinthios Epistolae. Quod certe liquet in paucis verbis, ubi ait: Fidelis Deus, per quem vocati estis in societatem Filii ejus Jesu Christi Domini nostri. Obsecro autem vos, fratres, per nomen Domini nostri Jesu Christi, ut idipsum dicatis omnes, et non sint in vobis schismata; sitis autem perfecti in eodem sensu, et in eadem scientia. Significatum est enim mihi de vobis, fratres mei, ab his qui sunt Chloes, quod contentiones sint inter vos. Hoc autem dico quod unusquisque vestrum dicit: Ego quidem sum Pauli, ego autem Apollo, ego vero Cephae, ego autem Christi. Divisus est Christus? Et ubi notavit eos ex arrogantia falsae et mundanae sapientiae subjunxit: Jam saturati estis, jam divites facti estis, sine nobis regnatis; et utinam regnaretis, ut et nos vobiscum regnaremus! Et inflationi eorum minatus virgam, ait: Omnino auditur inter vos fornicatio, et talis fornicatio, qualis nec inter gentes, ita ut uxorem patris habeat quidam. Et vos inflati estis, et non magis luctum habuistis, ut tollatur de medio vestrum qui hoc opus fecit . Quibus expletis, admonuit eos secum epulari, non in fermento veteri, quod totam massam corrumpit, sed in azymis sinceritatis et veritatis . Igitur istis et hujusmodi apostolicis sanctorumque Patrum dictis cum evidenter approbetur Latinorum sincera obedientia, et plurimorum Graecorum improbetur corrupta insolentia, sunt adhuc plura his super hoc parti nostrae faventia, quae, si liceret ad medium deducere, non solum excederent modum epistolae, verum etiam possent armaria onerare. Quapropter his omissis, charitative monemus, ne absentes sitis vobismetipsis; sed vos ante vos constituatis, vias praedecessorum vestrorum et vestras sollicite consideretis, nec nos privato amore palpetis, et in fratrum oculis festucam explorantes, in vestris trabem non videatis. Recordamini illius nefandae synodi, quam voluerunt vocari septimam vestri haeresiarchae, quorum conspiratione, ipsius Domini nostri Jesu Christi et sanctorum reverendae imagines, aut flammis traditae, aut aquis sunt immersae, picturae vero ex parietibus basilicarum deletae. Quibus quamvis semper restiterit Romanorum pontificum auctoritas, prae cunctis tamen sanctissimi papae Nicolai ubivis laudanda libertas, qui per legatos suos tam pro sacris imaginibus, quam pro depositione beati antistitis Ignatii, et substitutione Photii neophyti, ecclesiam agiae Sophiae clausit, donec sedis apostolicae acquiesceret decretis. Absit autem ut velimus credere quod publica fama non dubitat asserere, Constantinopolitanae Ecclesiae contigisse ut eunuchos, contra primum sancti Nicaeni concilii capitulum, passim promovendo, feminam in sede pontificum suorum sublimasset aliquando. Hoc tam abominabile scelus detestabileque facinus, etsi enormitas ipsius vel horror fraternaque benevolentia non permittit nos credere, considerata tamen incuria vestra erga sanctorum censuram canonum, quia eunuchos et aliqua parte corporis imminutos, non solum ad clericatum, sed ad pontificatum etiam indifferenter ac solemniter adhuc promovetis, fieri potuisse pensamus. Sed quid plura? Tot et tantis schismaticis et haereticis, catholicam atque apostolicam Ecclesiam aperte impugnantibus et discindere laborantibus, hactenus redundastis, ut Latina vel Occidentalis Ecclesia de vobis merito conqueri possit, voce sponsae dicens in Canticis canticorum: Filii matris meae pugnaverunt contra me . Et vere: nunquid enim Romana et apostolica sedes, quae per Evangelium genuit Latinam Ecclesiam in Occidente, mater non est Constantinopolitanae Ecclesiae in Oriente, quam per gloriosum filium suum Constantinum, et nobiles sapientesque Romanos, non tantum moribus, sed et muris studuit reparare? Quod si contradicitis, ad quid vestro imperatori Latinae laudes, et in Ecclesia Graecis recitantur Latinae lectiones? Utique ob reverentiam illius matris, quae jam cunctis paganorum crudelitatibus et diversorum tormentorum quaestionibus vexata et impugnata, ac, velut aurum, nimiis persecutorum flammis decocta, deliciosam filiam, videlicet Ecclesiam Constantinopolitanam edidit. Et certe jam decima a Nerone in Christianos persecutio penitus refrixerat, jam omne mundanae insaniae incendium sopitum erat, jam Roma adulta et longaeva, in divino cultu victrix et coronata, alta pace triumphabat, jam innumerabilis utriusque sexus et diversae aetatis martyrum exercitus, nostris azymis saginatus, universos idololatriae fregerat impetus, jam mundum, et ipsum mundi principem sub pedibus habebat, jam non solum ipsi nostrae institutionis antistites, sed et ministri eorum, in quibus Laurentius ac Vincentius, omni mundo stupente, deficientibus ipsis tormentis et tortoribus insultabant. Modo delicata filia in conclavi residens secura, deliciis, lascivia, et longo otio dissoluta, nec ad campum rite agonizantium aliquando progressa, pia matre satagente et decertante pro ea, non erubescit aut veretur primatum arrogare, maternae senectuti jam emeritae derogare, nec effaetum corpus ejus laboribus et diebus, rugososque et minus validos artus, quondam torosos et ad praelia divina exertos, saltem aliquo humanitatis respectu considerare, nullam reverentiam reverendis canis ipsius habere, sed ipsam puellari levitate post innumerabiles triumphos ad recidiva bella adversum semet provocare, et cam solido perfectorum cibo privatam, ad carnalium lac retrahere, quod contra usum naturae, ex ipsis pubertatis suae mammis in Aegypto, sicut supra dictum est, toties confractis, conatur impudenter ori ejus instillare. Et unitam saltem verum lac! Sed, proh dolor! non est lac, quo tenera fidelium paulatim nutriatur infantia, ut ad solidam escam pertingat, sed quod Salomon cavendum denuntiat, dicens: Fili mi, si te lactaverint peccatores, ne acquiescas eis . Et: Vae ei qui lactat amicum suum, et ducit eum via non bona . Nec est aqua, de qua qui biberit, non sitiat ultra, quia fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam, et flumina de ventre ejus fluent aquae vivae , sed potius aquae furtivae de puteis, quos Palaestini, lutum non aquam amantes, repleverunt terra ; vel de cisternis dissipatis , seu fluminibus Aegypti et Babylonis, quibus distenditur venter, et gravatus non repletur, sed exinanitur et intumescit , ut more hydropici tanto plus sitiat ad perniciem, quanto plus biberit. De quibus profecto Dominus per Jeremiam contra quosdam conqueritur, dicens: Me dereliquerunt fontem aquae vivae, et foderunt sibi cisternas, cisternas dissipatas, quae continere non valent aquas . Et post aliqua: Nunc quid tibi vis in via Aegypti, ut bibas aquam turbidam? Aut quid tibi in viis Assyriorum, ut bibas aquam fluminis? Quas utique ne sitiamus idem vetat, dicens: Prohibe guttur tuum a siti . Hinc Salomon, quas aquas appetere, quasque debeamus vitare, demonstrans, ait: Bibe aquam de cisterna tua, et fluenta putei tui. Deriventur fontes tui foras, et in plateis aquas tuas divide. Habeto eas solus, nec sint alieni participes tui. Sit vena tua benedicta . Et in subsequentibus, haereticam vanitatem, sub specie stultae mulieris, visibili quodammodo forma coloratam atque depictam introducit, dicens: Mulier stulta et clamosa, plenaque illecebris, et nihil omnino sciens, sedet in foribus domus suae super sellam in excelso urbis loco, ut vocaret transeuntes per viam et pergentes itinere suo: Qui est parvulus, declinet ad me. Et vecordi locuta est: Aquae furtivae dulciores sunt, et panis absconditus suavior. Et ignoravit quod gigantes ibi sint, et in profundis inferni convivae ejus . Quorum ne sit particeps in tartari flammis, quas vicissim sine fine pascat medullis suis, jam nunc filia recordetur gemitus piae genitricis, et quot vel quanta pericula propter eam, seu propter sorores ipsius, in utero suo hactenus vidit; et gratia Dei discat talis fieri, saltem admonita, qualis bene de se meritam matrem, etiam senio ac assiduo incurvam labore et tremulam, data manu atque supposito humero studeat sublevare et sustentare, non ad ruinam impellere, deprimere, perturbare, vel affligere. Pio affectu et humili corde jugiter perpendat quid idem Salomon dicat: Stultus homo despicit matrem suam ; et item: Ne despicias, cum senuerit mater tua . Alioquin si, quod absit! pertinax esse voluerit, et piae matri supercilium ejus et arrogantiam adhuc dissimulanti, atque ad satisfactionem patienter exspectanti, parcere et parere contempserit, experietur in anicula matre virides annos exertos ad paternarum traditionum defensionem lacertos, adolescentulae competentem alacritatem, juvenculae constantiam efficacem; et, juxta Salomonem, contumax comedet fructus viae suae, suisque consiliis saturabitur : quia, sicut idem testatur: Benedictio patris firmat domos filiorum; maledictio autem matris eradicat fundamenta ; et iterum: Quam malae famae est qui fugit patrem; et est maledictus a Deo qui exasperat matrem . Et: Qui affligit patrem, et fugit matrem, ignominiosus est et infelix . Quam utique offendere cavet quisquis placere patri studet, velut etiam quidam sapientium saeculi ait: His igitur et aliis quamplurimis liquet assertionibus quid mereatur etiam carnalis matris contemptus: et quid de spiritualis genitricis contumelia et exprobratione dicetur? Illa siquidem in iniquitatibus nos conceptos generavit ad mortem; ista vero, culpis remissis, regeneravit ad vitam. Quarum ceu dispar est meritum, ita et dispar, pro earum honore ut dedecore praemium, quia carnalem matrem honoranti longaevitas super morientium terram, et firmamentum casae casurae repromittitur; exasperanti autem eam, terrenorum eradicatio fundamentorum. Porro spiritualem venerantes, longitudinem dierum in dextra Dei videbunt . et in terra viventium sine fine habitabunt; spernentes vero illam, duplici contritione conterentur, et, sicut diploide, confusione sua induentur , et radix eorum de terra viventium evelletur . Etenim affectio carnalis matris si nos prohibet a reverentia spirituali, penitus relinquenda et abscindenda est nobis, ut in Deuteronomio Moyses de tribu Levi dicit: Qui dixerit patri suo et matri: Nescio vos; et fratribus suis: Ignoro illos; et nescierunt filios suos: hi custodierunt testamentum tuum, judicia tua, o Jacob, et legem tuam, o Israel . Quod denique facturis Dominus Jesus in Evangelio centuplum hic, et in futuro vitam aeternam repromisit . Sed ecce jam non debet ingrata filia apparere, quia prae caeteris eam honorare dignata est mater sua. Nam cum nullo divino vel humano privilegio honorabilior seu clarior aliis Ecclesiis Constantinopolitana existat Ecclesia, et Antiochena, atque Alexandrina, ob reverentiam principis apostolorum, inter alias retentent dignitatis jura; tamen pia mater, Romana scilicet Ecclesia, nolens dilectam filiam dote honorificentiae ex toto carere, per beatos praedecessores nostros in aliquot synodis curavit decernere ut, salva principalium et apostolicarum sedium antiqua dignitate, Constantinopolitanus antistes honoraretur sicut regiae civitatis episcopus, quamvis Justinianus religiosus Augustus legibus humanis voluisset astruere ut post papam Romanum sedeat Constantinopolitanae praesul Ecclesiae. Et certe hoc nulla alia excellentia meritorum est assecuta, nisi quod Romana Ecclesia pro amore venerabilis Constantini, seipsam, quantum in eo fuit, honorantis et exaltantis, civitatem ipsius hoc privilegio honoris sola humana benevolentia insignivit, juxta prophetae dictum ad Heli: Glorificantem me glorificabo; qui autem contemnunt me, erunt ignobiles . Aut si quod aliud retinet, aut putat se habere dignitatis privilegium, vos rebelles lumini ac veritati, et signiferi umbrae et vanitatis, proferte in medium. Vos enim alloquimur, qui, sicut Dominus ait Pharisaeis, tulistis clavem scientiae , qui clauditis regnum coelorum ante homines, nec ipsi intratis, nec alios intrare permittitis , sed potius prohibetis, dum matris venerandam faciem conspuere quaeritis, dum eam insequimini conviciis et maledictis, dum agnos ejus ab ea segregare, etiam anathemate et flagellis, ne vocem maternam agnoscant et sequantur, contenditis. Ut enim fertur, omnes Latinorum basilicas penes vos clausistis, monachis monasteria et abbatibus tulistis, donec vestris viverent institutis. Ecce in hac parte, Romana Ecclesia quanto discretior, moderatior et clementior vobis est! Siquidem cum intra et extra Romam plurima Graecorum reperiantur monasteria sive ecclesiae, nullum eorum adhuc perturbatur vel prohibetur a paterna traditione, sive sua consuetudine; quin potius suadetur et admonetur eam observare. Nec enim animositatem impiae haereseos habet, quae semper divisione gaudet, dicens per patricidam meretricem: Nec mihi, nec tibi sit, sed dividatur ; sed pietate verae matris sic Salomonem deprecatur: Obsecro, domine, date huic infantem vivum, et nolite interficere eum . Scit namque quia nil obsunt saluti credentium diversae pro loco et tempore consuetudines, quando una fides, per dilectionem operans bona quae potest, uni Deo commendat omnes. XXX Quod vos cum ex debito gradus et loci vestri oportuisset scire et praedicare, quatenus de collectis ovibus gratiam a bono pastore, non condemnationem pro dispersis mereremini percipere, incurristis illud Apostoli ad Hebraeos: Quia, cum debueritis magistri esse ex tempore, iterum necesse habetis doceri quae sint elementa sermonum Dei . Zelum enim Dei habetis, sed non secundum scientiam . Quam ut apprehendissetis, non saltu, sed canonico intervallo, imo plano pede ad episcopatus culmen a laica conversatione pervenire debuistis, ne vobis refragarentur verba ipsius Apostoli, de episcopo dicentis: Non neophytum, ne in superbiam elatus in judicium incidat diaboli . Nam cum locum doctoris usurpat indoctus, necesse est ut aut discat quod doceat, aut caecus pastor, seu non valens latrare canis mutus , perniciose sibi et subjectis remaneat, aut discere et tacere erubescens, perniciosius docere praesumat. Raro quoque evenit ut, in culmine positus, valeat humilitatem discere qui in imis non desiit superbire. Huc accedit et illud quod, albuginem habens in oculo, a sacerdotio prohibetur. Albuginem quippe habet in oculo, quisquis arrogantia justitiae vel sapientiae caecatur. Sed absit ut religiosi principes et orthodoxi, atque Christianissima et Deo devota civitas, vos in hoc vestro errore audiendos putent: quos potius ad unitatis bonum terrore potestatis cogere debent. Recordentur Constantinopolitanos praesules in tantum priscis temporibus familiarissimo sibi morbo superbiae laborasse, ut edicto Augustorum Theodosii, Arcadii et Honorii prohibitus sit quisquam ex Constantinopolitana Ecclesia pontificatum, defuncto episcopo Sisinnio, deinceps sperare, sed ex alia sibi jugiter pontificem expetere, quia erant inani gloriae dediti et supra modum arrogantes, ceu commemorant historiographi. Qui etiam referunt quod septuaginta sex Orientales episcopi, concilium Sardicense declinantes, in Philippopoli Thraciae anathematizandum conventiculum habuerunt, sanctamque et immaculatam Nicaenae synodi fidem adulterantes, communi subscriptione errorem suum confirmarunt; Occidentales vero trecenti, amplexi sanam sanctorum Patrum sententiam, unanimitate sua corroborarunt. Quod totum ideo dicitur, ne post priorum cognitionem incaute praesentibus credatur. Nam Romanae Ecclesiae fides, per Petrum super petram aedificata, nec hactenus deficit, nec deficiet in saecula, Christo ejus Domino rogante pro ea, ceu testatur sub ipsa passione sua: Ego rogavi pro te, Petre, ut non deficiat fides tua; et tu aliquando conversus confirma fratres tuos . Quo dicto demonstravit fidem fratrum vario defectu periclitandam, sed inconcussa et indeficiente fide Petri, velut firmae anchorae subsidio figendam, et in fundamento universalis Ecclesiae confirmandam. Quod nemo negat, nisi qui evidenter haec ipsa verba Veritatis impugnat, quia sicut cardine totum regitur ostium, ita Petro et successoribus ejus totius Ecclesiae disponitur emolumentum. Et sicut cardo immobilis permanens ducit et reducit ostium, sic Petrus et sui successores liberum de omni Ecclesia habent judicium, cum nemo debeat eorum dimovere statum, quia summa sedes a nemine judicatur. Unde clerici ejus cardinales dicuntur, cardini utique illi, quo caetera moventur, vicinius adhaerentes Quapropter nos certissime retinentes omni venerabilem mundo institutionem Petri, et fidem ipsius coapostoli sui et doctoris gentium Pauli, clarissimo calamo subscriptam, ab apostolica sede omnibus libere clamamus quod Galatis idem Paulus: Licet nos, aut angelus de coelo evangelizet vobis, praeterquam quod evangelizatum est vobis, anathema sit. Sicut praedixi, et nunc iterum dico: Si quis evangelizaverit praeter id quod accepistis, anathema sit . Nec ideo silebimus, si dicimur non esse quales debemus, nec qualis est Petrus. Quod utique agendum esset, si cuiquam commendaremus nosmetipsos. Quia vero, sicut ait Apostolus, non praedicamus nosmetipsos, sed Dominum Jesum, nos autem servos servorum ejus per Jesum ; nobis pro minimo est, ut a vobis judicemur, aut ab humano die, quoniam qui judicat nos, Dominus est . Neque enim qui seipsum commendat, ille probatus est, sed quem Deus commendat . Et repellendo temerarium judicium, dicit alibi: Tu quis es, qui judicas alienum servum? Suo domino stat aut cadit; potens est enim Deus illum statuere . Nempe et vos, licet quamplurimum tumeatis, quamvis de vobis ultra modum alta sentiatis, non credimus tamen, quod dicere audeatis, vos esse quales debetis, aut qualis Alexander, Joannes Chrysostomus, vel Flavianus fuit, sicut nec Antiochenus se talem, qualis exstitit ipse Petrus, nec Alexandrinus parem se Marco vel Athanasio profiteri est ausus, quia sine retractatione a suis punirentur. Idcirco etsi ad hoc vos impellit tamor, tamen retardat timor. Quae cum ita sint, nullius tamen vos detractio reprimit, quin diligenter lac et lanam ab ovibus exigatis; nec veremini, ne dicatur non esse vos pares illis antecessoribus vestris magnis. Cur hoc, nisi quia quicunque sacerdotes, etsi dispares sunt merito, pares tamen sunt officio? Nec potest denegari pro merito quod debetur officio. Alioquin non staret sacerdotium, si majus aut minus fieret, seu variaretur secundum humanorum varietatem meritorum, essentque pene tot sacerdotia quot homines. Qua de re, fratres, utinam non ad judicium nostrum dicamus, profecto sumus qualis Petrus, et non sumus qualis Petrus, quia idem sumus officio, et non idem merito. Et quotiescunque lac et lanam, scilicet stipendium et honorificentiam ab ovibus Dei exigimus, nulla meriti nostri ibi fit commemoratio, sed officio nostro quaeritur debita recompensatio. Ac sic meritum Petri non habentes, officium autem Petri exsequentes, officio nostro debitos reposcimus honores, Apostolo dicente: Quandiu minister ero, ministerium meum honorificabo . Et praemonens oves Christi ad solvendum singulis debita, ait: Reddite omnibus debita; cui honorem, honorem . Non quia bonum sit accipientibus, sed quia malum sit non reddentibus. Sic ergo et beatissimus praedecessor noster Gregorius dicit: Nemo nos propter nos in loco Petri despiciat, quia ex cathedra ejus, cui, auctore Deo, qualescunque praesidemus, debita sibi jura nostrum officium reclamat. Frequenter enim solet evenire quod dicimus, ut persona in hoc mundo potens despectum servum habeat. Cumque per eum suis vel extraneis aliqua mandat, non despicitur, persona missi servi, quia in corde servatur reverentia mittentis domini. Ergone saltem quod Dominus concessit Pharisaeis et Scribis sedentibus in cathedra Moysis, servus denegabit qualibuscunque conservis suis in cathedra Petri? Super cathedram, inquit, Moysis sederunt Scribae et Pharisaei. Omnia ergo quaecunque dixerint vobis servate et facite . Ita quod male vivimus, nostrum est: quod vero bona dicimus, cathedrae, cujus occasione necesse habemus recta praedicare. Unde dicit ille exercitatissimus Paulus: Dum omnimodis, sive occasione, sive invidia Christus annuntietur, et in hoc gaudeo, sed et gaudebo . Ecce Apostolus sic necessarios ducit hujusmodi, ut gaudeat super eis; et vos qui estis, qui negligentiam eorum ad injuriam apostolicae cathedrae retorquetis? Nos enim quid sumus? Nec contra nos est murmur vestrum, sed contra Dominum, cujus ordinationi resistendo, damnationem vobis acquiritis, cum nostra potestas, sicut et omnis, a nullo alio nisi ab ipso sit. Sciendum est quia falsa justitia dedignationem, vera autem compassionem habet. Qua utique privamini, insultando, non compatiendo; alienae calamitati. Et forte approbare nequitis quod objicere vel calumniari praesumitis: imo constat vos comprobare non posse. Sed esto. Ecce in coelo judex noster, et conscius noster in excelsis . Caeterum de homine sentite, o homines, quod vultis; unum tamen conscientia respondet nobis, quia omnium Ecclesiarum Dei salutem et exaltationem summopere desideramus. Sed ut quicunque quodlibet ex superbia arripiat, et sibi contra nostram apostolicam sedem atque leges ejus usurpet, hoc nos tolerare non possumus, quia quisquis Romanae Ecclesiae auctoritatem vel privilegia evacuare seu imminuere nititur, non hic unius Ecclesiae, sed totius Christianitatis subversionem et interitum machinatur. Cujus enim compassione vel sustentatione ulterius respirabunt filiae a quovis oppressae, unica illa suffocata matre? Cujus refugium appellabunt? Ad quam confugium habebunt? Ipsa enim Athanasium, ipsa omnes catholicos suscepit, fovit, defendit, et sedibus propriis pulsos restituit. Ideo cupiendo omnes in visceribus Jesu Christi nobiscum, vos admonemus ne falsum nomen scientiae, justitiae vel gloriae quaerendo, unus adversus alterum infletur, ne cinis et terra periculose superbiat, ne abominabilis et miser homo, bibens quasi aquas iniquitatem , sequendo exteriora, in vita sua projiciat intima sua. Simus unum corpus, et unus spiritus, sicut vocati sumus in una spe vocationis nostrae . Ipsa corporis compositio et membrorum nos doceat qualiter et quanti habenda sit Ecclesiae unitas. Ipsa etenim corpus est Christi, ut Apostolus dicit: Vos estis corpus Christi, et membra de membro . Et sicut in uno corpore multa membra habentur, omnia autem membra non eumdem actum habent, ita multi unum corpus sumus in Christo, singuli autem alter alterius membra . Et si dicit auditus, vel manus, Non sum oculus, non sum de corpore: ideo non est de corpore? Si totum corpus oculus, ubi auditus? , et reliqui sensus. Nunc autem disposuit Deus, sicut voluit, corporis membra; singula officio suo apta. Membrum vero suo officio non contentum, sed cupiens praeripere alienum, conturbat corporis ordinem totum; velut si visus voces, auditus colores, gustus odores, olfactus asperas res aut lenes, tactus tentaret discernere sapores, nonne frustra omnes paterentur? Sic singulorum ornamenta seu indumenta non sunt omnibus membris accommoda, nec congrua; sed unumquodque requirit sua, et abjicit aliena. Nempe refutat pes coronam, galeam et pileum, caputque sandalia vel pedules ad suum non applicat usum. Sic manuum dignitas et maxima utilitas, quamvis componat insignem imperii coronam, non tamen hanc sibi adaptat et imponit, sed capiti, contenta suis armillis, dextrocherio et annulis. Idem fit et in caeteris, et tam discors concordia est in eis ut eorum quodlibet alii officium suum omnino deputare recuset; et tamen de bono unius pariter exsulterit, sicut de malo communiter dolent; et officia sua non sibi tantum, sed magis mutuae utilitati, exhibent. Unde secutus idem Apostolus, ait: Si glorificatur unum membrum, congaudent omnia membra . Et quantae insipientiae est nolle nos imitari quod sumus, et quod ad transitoriam vitam aliquandiu retinendam accepimus, non considerare, ut in perpetuum subsistamus. Quia vero ante omnia pestilens mater superbia, ejusque crudelissimae filiae, invida scilicet ac inanis gloria passim obstinata rabie corpus Christi moliuntur eviscerare et dilacerare, non efficiamur inanis gloriae cupidi, invicem provocantes, invicem invidentes , ne, quod avertat Deus, contingat nobis dictum Apostoli: Quod si invicem mordetis, videte ne ab invicem consumamini . Et illud Jacobi: Quod si zelum amarum habetis, et contentiones sunt in vobis, nolite gloriari, et mendaces esse adversus veritatem. Non est ista sapientia desursum descendens, sed terrena, animalis, diabolica. Quae autem desursum est sapientia, primo quidem pudica est, deinde pacifica, modesta, suadibilis, amans bonum, sine simulatione . Has itaque duas et valde sibi contrarias sapientias vigili mente discernite, et si Petrus singulariter figura summi capitis nostri, vicariusque ejus, ac sui successores jam in terris retinent specialem dignitatem terreni coelestisque regni, nolite invidere vel detrahere Romanae Ecclesiae apici, quem per charitatem totum valetis adipisci, et in nobis regnare et ipsi. Sin alias, audietis quod supra: Jam saturati estis, jam divites facti estis: sine nobis regnatis; atque utinam regnaretis ut et nos vobiscum regnaremus . Ecce nos vestram gloriam ducimus nostram: cur vos annullare nitimini nobis divinitus et humanitus concessam? Nonne decus vel dedecus sui capitis manus seu pes suum non ducit? Nec dolet, sed potius gaudet uno sensu, id est, solo tactu donatum corpus, superpositum sibi caput omnibus pollere sensibus, quia eos militare facit, et invigilare corporis subjecti utilitatibus; et caput de omnibus judicans sensibus nullo sensu judicatur, utpote solius sui judicio sufficientissimum: utque Apostolus dicit: Spiritualis judicat omnia, ipse autem a nemine judicatur . Haec et supra dicta de corporis nostri harmonia si non sentitis in vobis, in corpore non estis, nec in corpore vivitis; et si in corpore Christi, quod est Ecclesia, non estis, nec de eo vivitis, jam videte ubi et quid sitis. Abscissi estis, putrescitis, et velut palmes praecisus de vite foras missi estis, et arescitis, ut in ignem mittamini, et ardeatis - quod divina pietas longe faciat a vobis Sed quia jam nunc videmur digressi modum epistolae, alio exordio congruum censuimus respondere vestrae calumniae, quam confratribus et coepiscopis nostris Apulis, scriptam ad suggillationem nostri azymi, et praedicationem vestri fermenti, non dubitastis dirigere. Inter haec dirigimus vestris cavillationibus refragantia venerabilium Patrum nostrorum aliqua super his scripta; deinde, ut Deus inspirabit, nostra rescripta, quatenus multipliciter vestra retundantur et retro ferantur jacula, et quem non vultis feriant. Nam si vos non erubescitis, nec timetis de loquacitate, nos non tantum erubescere, quantum timere debemus de taciturnitate, quia de nostra multorum pendent animae, quae falsis fratribus calumniantibus et nobis tacentibus, habent perire. Ista autem vobis paterna pietate, ac germana dilectione interim rescribimus, in quibus satis declinasse nos credimus, ne in illud Salomonis incideremus: Noli respondere stulto juxta stultitiam suam, ne efficiaris illi similis . Verum si non resipueritis, experiemini quod idem mox secutus ait: Responde stulto juxta stultitiam suam, ne sibi sapiens esse videatur . Et illud Apostoli: Haereticum hominem post unam et secundam correptionem devita; subversus est enim qui ejusmodi est, et delinquit, proprio judicio condemnatus . Et cavendo interdictum veteris legis typicum, deinceps non coquemus haedum in lacte matris suae; sed impetiginem ejus et scabiem fricabimus instanter mordaci aceto et multo sale; quia cum dolore abscindenda sunt quae leni manu palpari et sanari non possunt, ut Dominus admonet, dicens: Si manus tua, vel pes tuus scandalizat te, abscinde eum, et projice abs te. Et si oculus tuus scandalizat te, erue eum . Sed miseratio Dei praecedens haec nostra dicta, parcet et nobis et vobis, ut deinceps non sit necesse circa quaestiones et pugnas verborum occupari, sed ex divinis paginis nostram in hoc mundo peregrinationem invicem consolari, et pacifice adhortari, ut Psalmista canit: Pax multa diligentibus legem tuam, Domine, et non est illis scandalum . Quod vero charitas et unitas fratrum ipsa sit lex Dei, ostendit illud Evangelii: Hoc est praeceptum meum, ut diligatis invicem . Quam nos sinceram hic conservare, et in futuro sine fine ipsam, quae Deus est, perspicere, qui vult omnes homines salvos fieri, et ad agnitionem veritatis venire , dignetur concedere Amen.

Notes: (Luc. II) (Luc. X) (I Cor. VII) (Ephes. II) (Matth. V) (Isa. LII; Rom. X.) (Hebr. XII) (Rom. XII) (II Cor. XIII) (Joan. XIV) (Joan. XVII) (Matth. XVIII) (Philip. II) (Joan. XIX) (I Cor. I) (I Cor. IV) (Cant.
V) (I Joan. II) (II Tim. II) (I Joan. II.) (Act. XX) (Psal. XC) (Psal. LXVII) (Job XL) (Sap. III) (Psal. LXVII) (Psal. XI) (I Cor. XI) (Matth. XVIII.) (Matth. XVI) (Ibid.) (I Cor. III) (Matth. XVI) (Luc.
XXII) (Hist. eccles. lib. II, cap. 2) (Eccles. Histor. lib. V, cap. IX) (In tomo de anathematis vinculo ep. 9, 11.) (AGAP. epist. 4, 5.) (I Cor. II) (Eccli. XXVII) (Prov. XXVI) (Psal. XXXVIII) (Matth. XVI) (Num. XXIII.) (I Petr. II) (Matth. XVI) (Prov. XXI) (Rom. XIII) (I Petr. II) (Ibid.) (Rom. XIII) (Prov. VIII) (II Petr. I) (Joan. III) (Matth. XVI) (Luc. XXII) (Matth. XX) (Luc. XXIV) (I
Cor. XV) (Joel.II) (Act. II) (Act. X) (Ibid.) (Gal. II) (Act. XV) (Gal. V) (I Cor. XIII) (I Joan. III) (Hebr. XI) (Rom. VIII.) (Rom. I) (Col. I) (Rom. I) (Ibid.) (Rom. XVI) (I

Cor. I.) (I Cor.
IV.) (I Cor. V) (Ibid.) (Cant. I) (Prov.
I) (Prov. XVI) (Joan. VII) (Gen. XXVI) (Jer. II) (Num.
V) (Jer. II) (Ibid.) (Ibid.) (Prov. V) (Prov. IX) (Prov. XV) (Prov. XXIII) (Prov. I) (Eccli. III) (Ibid.) (Prov. XIX) (Psal. XC) (Psal.
CVIII) (Psal. LI) (Deut. XXXIII) (Matth. XIX) (I Reg. II) (Luc. XI) (Matth. XXIII) (III Reg.
XVIII) (Ibid.) (Hebr. V) (Rom. X) (I Tim. III) (Isa. LVI) (Luc. XXII) (Gal. I) (II Cor. IV) (I Cor. IV) (II Cor. X) (Rom. XIV) (Rom. II) (Rom. XIII) (Matth. XXIII) (Philip. II) (Job XVI) (Job XV) (Ephes. IV) (I Cor. XII) (Rom. XII) (I Cor.
XII) (I Cor. XIII) (Gal. V) (Ibid.) (Jac. III) (I Cor. IV) (I Cor. I) (Prov. XXVI) (Ibid.) (Tit. III) (Matth. XVIII) (Psal. CXVIII) (Joan. XIII) (I Tim. II)