EPISTOLA CXI. [AD ROGERIUM EBORACENSEM ARCHIEPISCOPUM.]
Author: Gilbertus Foliot

Patri suo et domino R. Dei gratia Eboracensi archiepiscopo, frater G. Herefordiensis Ecclesiae minister, salutem et servitium.

Spirat delectabiliter hortus aromatum, et fragrantiam suavem dat odorum multorum in unum sibi juncta suavitas. Tale, pater, quiddam vestra mihi pagina contulit, quam saepe jam lectam dum repeto, horto plane quodam mihi videor inesse deliciarum. Hinc enim favorabilis illa venustas eloquii, inde sententiarum mihi spirat alta profunditas, ut dum delectat pariter et aedificat, alligatum nexu gemino totum rapiat in se suum pagina jam dicta lectorem. Ad Patrem verba transmiseram, et placidam mentis vestrae tranquillitatem, me quam parum libet attentasse moestus ac sollicitus deplanxeram. Sed ecce planctum mihi convertisti in gaudium , et beate me deliquisse confiteor, qui in peccati vicissitudinem non poenam quam suspicari poteram, sed munus reporto quod desperabam. Munus enim mihi grande reputo, descendentis de monte Moysi faciem vel a longe contemplari , et claritatem vultus ejus, quam infirmus vix capit oculus, objecti saltem velaminis quibusdam quasi rarescentibus filiis aliquatenus intueri. Transmissa namque nube et caligine, in ipso mentis vertice qui sacer vere mons est, cum ipsa luce quam sanctae mentes inhabitant, soliloquia sancta tractastis, ubi de fonte lucis hauriens, multa in paginam quae nos docendo corrigerent, et occidentis nostri tenebras gratiosa sui plenitudine luminis illustrarent. Hinc habitum mihi bene circa vos dispositae mentis ostenditis, ut in virtutis appetitum mentem meam vel coram posito virtutis speculo provocetis. Sic sua sancti bona frequenter intimant, non ut sese laudibus efferant, sed ut aliis in se quod salubriter imitentur ostendant. Hinc ad mentem mihi cordis illa circa vos simulque labiorum circumcisio sancta proponitur, ut intus apud me de caetero quid vel cui vel quando dicendum sit, apto rationis moderamine dispensetur, et internus ille calor animi sic erumpat in medium, ut igne illo foris vox ardeat, quem venit Dominus in terram mittere , non quem studet a gehenna semper hostis inflammare. Purgata sunt prophetae labia, ad desuper allati carbonis attactum, et oris mei poterunt purgari superflua, ad patris et domini pie commonentis exemplum. Patientiae vero quid memorem quam mihi sancte proponitis, ut hanc mihi praesentando meae me possessorem animae vel de caetero faciatis? quae nimirum anima dum rationi rebellis est, dum repugnat spiritui, dum laesa remurmurat, et in ultionem sese stimulat, et inflammat, nondum quidem possidetur. Ad Christum vero conversa et in melius commutata cum ipsius exemplo, suas remittit injurias, adversa jam jucunde sustinet, jamjam loris alligata patientiae, ab omni inordinatae voluntatis impetu cohibetur, et subjecta rationis imperio, pleno jam dominio possidetur, attestante veritate, quae ait: In patientia vestra possidebitis animas vestras . Persuadet idem mihi turtur ille mysticus, non abruptum habens in sacrificia, sed retortum caput ad pennulas, hoc mihi clamans, hoc praedicans, ut si quid horum quae turtur ipse figuraliter exprimit in me Domino sacrificem, non inanem gloriam sectando vel gratiam, a vero Christi corpore quod est Ecclesia fuco me quodam simulationis abrumpam, sed principale mentis, quod interioris hominis vere caput est, ad veras virtutum pennulas, et ad illas quibus volatur in coelum duas alas charitatis sincera veritate retorqueam. Nec minus illa me mensa coelestis laetificat, quae dum labia reflectit in se, sicut sancte scribitis, divinae doctorem legis erudit, ut in his quae docet et loquitur, consideratione semper sedula recurrat ad se, ne verbo vita dissentiat, ne verbo quos aedificat subvertat exemplo, juxta quod in laude bonorum scriptum est: Sagitta Jonathae nunquam abiit retrorsum, et gladius Saulis nunquam reversus est inanis . Verbum quippe Dei et gladius et sagitta est. Gladius, quia percutit, et eo sagitta quod pungit. Qui nimirum gladius inanis revertitur, cum prolatus sermo nec vitia resecat, nec ad frugem virtutis erigit audientem. At Jonathan, qui dans columbam, vel donum columbae dicitur, sagitta reflexa non percutit, quia spiritualis quisque doctor, qui a Christo dona gratiae percipit, et haec eadem fideliter ministrare non omittit, reflectit labium prudenter in se, dum sapienter et sancte vivit. Haec mihi de paginae vestrae collecta sunt gremio, dum per eam quasi vitae quaedam pascua, qua possum mentis exercitatione, discurro. Quibus nimirum oblectamentis, si quid forte cohaeret asperum, id gratum habeo, velut ejus admistione totum mihi sit quasi quodam sale conditum. Ut ab hujus me causae patrocinio repellatis, adnectitis, quod ejusdem secreta mihi sunt per vos Wigorniae revelata. Sed, ut pace vestra dixerim, si mecum secreta quandoque gratia contulistis solum quid vobis de transactione placuerit, et quas a domino papa litteras acceperitis, ostendistis, et ipsas quidem litteras non multo post episcoporum commissas manibus, omnium indifferenter communicari notitiae vidi pariter et intellexi. Quid enim Brugiae quasi triviatim divulgabatur, nisi dominum Lincolniensem et Eliensem hoc accepisse in mandatis, ut causam vestram audirent, et appellatione remota dirimerent? Unde vero causae vestrae fundetur intentio, quibus nititur adminiculis, probata sit testium vestrorum an improbabilis opinio, sufficiens necne numerus eorumdem, possessionis vestrae facilis an implicita probatio, et omnino quod obesse vel prodesse causae quacunque ex parte potuerit, nec mihi in minimo patefactum est. Assertionibus itaque partium cum merita pandantur causarum, mihi de secreto hujus causae quid recte valet objici, cui nunquam horum nihil contigit aperiri? De caetero, sicut orationem qua declamat orator rhetoricam dicimus, locos etiam et colores rhetoricos, unde illud: « Non est rhetoricus quem facit ira color, » sic et eam quam sugillatis auxesim, licet oratorum sit rhetoricam nihilominus convenienter assero, eo quod hanc rhetor edocet, cum orator eadem quod oportet, amplificet. Quae cum quaestione probata locum habeat, potuit in hac quaestione competenter interseri, ex quo coepit oculata fide de litterarum deductarum in medio corruptione, non ambigi. Sed quid ista? An ad Ciceronis me dogmata transfero, et ad salutata jamdudum et velut antiqua mihi studia, notabili quadam mentis levitate respicio? Absint ista hinc. In Patris et domini suspiro gratiam, ob mihi reconciliandam chartulae continuavi jam chartulam, etsi plena dignitate currenti minus digne responderim, cum cyathum phiala propinanti porrexerim.

Notes: (Psal. XXIX) (Exod. XIX) (Luc. XII) (Luc. XXI) (II
Reg. I)