EPISTOLA IX. 1. 2.  3. 4. 5.
Author: Paulinus Nolanus

43 Delphinus ab Amando impulsus fuerat ut a Paulino aliquid salutaris doctrinae peteret. Ea de re queritur ad Amandum scribens Paulinus, excusans imperitiam suam, et opem ipsorum implorans: multa iterum ad pietatis institutionem sapienter inspergit.

Sancto et vere unanimo, et merito dilectissimo AMANDO PAULINUS. Quantum intelligo, quod tibi in aurem loquor, tu supra tectum praedicas: quandoquidem dum me nimium diligis, et nimium tibi de fratre inepto places, etiam sancti ac venerabilis nobis communis patris auribus insinuare non dubitas et insipientiae meae temeritatem, qua te magnis audeo quam illum in verbis meis contemnere. Nam unde me idoneum putaret ille, a quo aliquid spiritu suo dignum in litteris desideraret, nisi tu illi persuasisses, affectu magis quam judicio ita sentiens, meum quoque os a Domino inter ora mutorum et infantium, de quibus laudem suam perficit Omnipotens, fuisse reseratum? Jubet ergo me sibi sermonem spiritali, hoc est, suo sale conditum promere: meminit enim quod me verbi sui sale asperserit. Neque cessat id facere: nam omnes mihi litterae illius spiritalia condimenta sunt. Est enim et ipse sal terrae, vividum referens apostolicae doctrinae saporem; sed vereor ne salem ejus insulso corde non duxerim; nec sentiat in quo condiatur, ut Domini suavitatem sapiat, sensus meus, si in eo Delphini sapor evanescere, et vigor potuit hebetari. Quis me dicentem excitavit, Leo est in viis, in plateis autem homicidae? Non apis mysticae studio, non formicae solertis exemplo ad providentiam vitae et utilitatis operam suscitamur; sed modicum dormimus, modicum vero dormitamus, modicum autem manibus complectimur pectus; et interea nobis inopia tamquam bonus cursor occurrit; et ille dives qui pauper factus est, ut nos vere egenos sua paupertate ditaret, videns nos in nostra egestate durantes, merito proclamavit: Quae utilitas in sanguine meo, dum 44 descendo in corruptionem? Sed utinam vel dum haec loquimur, ipso conscientiae nostrae judicio, et proprii sermonis querimonia excitaremur, ut vel sero possemus dicere: Nunc coepimus, haec mutatio dexterae Excelsi: Sed ventres pigri sumus, et idcirco adhaeret pavimento anima nostra quamvis jamdudum ei dixeritis: Erige te a mortuis, ut attingas Christum. Quem quidem Dominum interventu fidei vestrae, per gratiae sacramentum imposuistis in naviculam cordis nostri . Sed quia somno inertiae nostrae obdormivit in nobis opus est ut eum excitetis, ut assurgat in excitationem animae nostrae; imperet silentium turbidis cogitationum terrestrium flatibus, et sensuum nostrorum fluctus verbi sui pace componat, ut fiat in corde nostro casta tranquillitas; et spiritu veritatis gubernatore, ac Dei verbo remige, dirigamur ad portum voluntatis nostrae. Nam quae est exspectatio nostra, nisi Dominus Jesus, qui potens est salvos facere nos a pusillo animo et tempestate? et annuere orationibus vestris, ne fiat fuga nostra hieme aut sabbato, hoc est, in otio spiritalium negotiorum, et bonorum operum sterilitate. Sabbatum enim otiosum est, et hiems nuda nascentium. Itaque si non carnali observantia, sed spiritali, abstinentes nos ab omni opere servili, quod est vita peccati; cui deditus vere servus est, et in domo non manet, agimus sabbatum, non illud quod non sustinet anima Domini, sed illud, in quo Dei requies est; qui in humili trementium famulorum corde requiescit, nec hiberna tempestas fugam nostram opprimet; et quasi frigore pigros pedes ab evadendi libertate retinebit, si spe gaudentes, et spiritu ferventes, non contractis avaritiae gelu manibus, sed apertis refrigerio misericordiae, furtivus ille nos horae novissimae superventus inveniat opertos atque vestitos salutaribus operum fidelium tegumentis, ut possimus sustinere ante faciem frigoris ejus; qui nos ideo nunc in timore praecepti sui vult effici praeparatos, ut in die irae inveniat absolvendos. Favete nunc igitur, et orate, ut apprehendamus, in quo apprehensi sumus, et extendentes nos ad bravium supernae vocationis, obliviscamur quae retro sunt: positaque in aratro crucis manu mentis, 45 non sulcata respiciam, sed sulcanda provideam; donec perveniamus ad montes, in quos levavimus oculos nostros, ut inde nobis a Domino veniat auxilium, qui est mirabilis in sanctis suis; qui sunt montes Dei, in quos bona fidelis animae operatione provehemur. Si enim in via veritatis, quae est impolluta, digne ambulemus, tunc ipse Dominus, qui est via et veritas, perficiet pedes nostros sicut cervi; et super excelsa statuet nos. Montes enim, inquit, excelsi cervis, et petra refugium herinaceis : quia si super iniquitatem alacritate cervorum fugiamus Nebroth venatorem, qui, ut Scriptura designat, contra Dominum venator fuit; et cooperante Christo piis actibus ascendamus excelsa virtutum per doctrinas prophetarum et apostolorum, qui sunt montes Dei, montes illi uberes; tunc velut de rupe praecelsa despicientes vanas praetereuntis mundi figuras, in exsultationis voce cantabimus: Exaltabo te, Domine, quoniam ab insurgentibus in me exaltasti me, et super inimicos meos despexit oculus meus. Ex hac autem celsitudine montium informati ad humilitatem cordis, et salubribus disciplinis velut spinis nostra undique membra muniti, efficiemur ut herinacei, qui parva corpuscula aspero tegmine armati, naturalibus jaculis adversum hostiles aut canum morsus, aut manus hominum, muniuntur. Humilitatis autem timore divino, et gratia ipsius humilitates armatis, petra refugium est, id est, Christus, cujus verba nobis contra diabolum vel septimenta vel spicula sunt. His enim et aures nostras sepimus adversum linguam nequam, et in corde nostro vitia adversa configimus. Ita per observantiam spiritalem et directam fidem, et herinacei pariter erimus, et cervi, si secundum has minores bestiolas angustati et humiles abscondamur in Christo, ut in refugii petra; et verbo ac spiritu veritatis muniti, et diabolo et mundi hujus illecebris asperi resistamus. Majores vero illas feras pedibus alacres, et sublimes cornibus ita aemulabimur, si habeamus pedes firmos ad consistendum in via Domini; nec moveantur ab ejus itinere 46 vestigia nostra; iisdemque pedibus utamur ad fugienda peccata, et hujus seculi perniciosa contagia; caput salutis nostrae, quod est fides catholica, bonis operibus velut cornibus ornatum pariter et armatum gerentes; ut vel repugnemus inimicis venatoribus, vel actibus Deo placitis coronati, vestrum potissimum gaudium, et corona simus: quorum in Christo plantatio, apud Christum labor quotidianus sumus. Non enim ambigimus quotidie deprecari vos, ut perficiatur in nobis beata illa mutatio dexterae Excelsi; ut vere possimus dicere: Defecit cor meum, et caro mea, Deus cordis mei, et pars mea Deus in secula. Quia tunc Deus esse dignabitur cordis nostri Deus, cum cor nostrum, quod est carnale, defecerit spiritali aedificatione destructum. Tunc audebimus et vestram nos dicere portionem in terra viventium, cum et ipsi Domino renovati sensu mentis nostrae, secundum Christum ad coelestem imaginem, potuerimus dicere: Deus cordis nostri, et pars nostra Deus in secula.

Notes: (V. not.
26)