EPISTOLA XX. AD NICEPHORUM IMP. CONSTANTINOP.  Gaudium suum significat de iterata legatione pro constituenda pace inter utrumque imperium.   (Anno 810.) 
           (Ex Froben. Opp. beati Alcuini.)
Author: Carolus Magnus
Date:  [ Pouq., et
Petrum Assiduum]

Cum in omni humanae actionis initio Domini sit auxilium invocandum, maxime in hoc, quod modo inter nos, Deo mediante, agitur, negotio, Domini et Salvatoris nostri Jesu Christi omni modo sunt imploranda suffragia, ut qui nomine illius signati sumus, et in dispensatione passionis ejus ab aeterno mortis periculo nos redemptos esse confidimus. ea quae ipso inspirante inchoamus, ad honestum et utilem perfectionis terminum perducere mereamur. In cujus nomine atque honore legatum fraternitatis tuae, quem ad bonae recordationis filium nostrum Pippinum regem misistis, Arsatium scilicet gloriosum spatarium, ad nos cum verbis et litteris . . . . tuae benigne atque honorifice suscepimus. Et quamvis ad nos missus non fuisset, veluti ad nos missum adhibita diligenti cura et audivimus, et cum eo de his, quae detulit, quia prudentem animadvertimus, collocutionem habuimus. Nec immerito, cum tanta esset non tantum in litteris quas attulit, sed etiam in verbis, quae ex ore illius nostris auribus insonuerunt, optatae ac semper optandae pacis copia, ut valde nobis et quibuscunque Deum amantibus hujuscemodi legatio placere potuisset; quae utique tanto fuit charitatis ac pacis favo respersa, ut in palato cordis cujusque fidelis veram possent sapere dulcedinem, possetque judicari penitus insipiens, cui talia videntur insipida. Propter quod, postquam illum in fines regni nostri pervenisse comperimus, veluti praescii optimae ac Deo complacidae legationis ejus, temperare nequivimus, opportune eum ad nostram praesentiam venire fecimus, maxime tamen quod is, ad quem illum missum esse constabat, dilectus filius noster Pippinus rex jam rebus humanis excesserat, neque nos illum cum infecto negotio tanto, ad quod perficiendum directus erat, vacuum reverti pati potuimus.

Et non solum propter hoc, sed etiam quod ex tempore, quo primo imperii tui anno Michaelem metropolitanum et populum, assiduum abbatem, Calistumque gloriosum candidatum ad constituendam nobiscum pacem et foederanda atque adunanda haec duo in Christi charitate, longaeva tua misit dilectio, veluti in specula positi longa fuimus exspectatione suspensi, praestolantes sive per legatum, sive per epistolam, quando meritorum scriptis nostris amabilia fraternitatis tuae responsa susciperem. Jamque, ut se habet humanae mentis infirmitas, prope desperatio cordi nostro incipiebat oboriri. Sed fidentes sperabamus in eo, qui nunquam deserit sperantes in se, quod secundum Apostolum labor noster in ipso vacuus et inanis esse non deberet, ac desiderium nostrum, quod, ut confidimus, ipsius inspiratione concipimus, secundum divitias misericordiae suae complere, et quandocunque ad effectum perducere deberet. Idcirco audito adventu memorati legati dilectionis tuae, Arsatii gloriosi spatarii, magnopere gavisi sumus, confidentes, nos de rebus incertis ad optatam certitudinem perventuros, et de his quae praedictis missis tuis ad te deferenda dedimus responsum esse recepturos. Et revera ita factum est. Sensimus enim ex parte mea, quod desiderabamus ad completionem votorum nostrorum, divini favorem auxilii et in verbis ac litteris, quae per legationem memorati legati perlata sunt, quamvis ad filium nostrum scripta et directa essent, non minimam nos desideratae responsionis accepisse portionem. Proinde omnipotenti Deo non quales debuimus, sed quales potuimus gratias agimus ( Al., egimus], quod cordi dilectionis tuae, quam quaesivimus ac desiderabilem pacis voluntatem inspirare dignatus est, orantes, secundum Apostolum, ut Deus, qui vobis in hac pace velle tribuit, ipse perficere tribuisset. Propter quod nihil morantes, sed omni cunctatione ac dubitatione penitus abjecta, legatos nostros praeparavimus ad tuam amabilem fraternitatem dirigendos.