INNOCENTII III ROMANI PONTIFICIS REGESTORUM SIVE EPISTOLARUM LIBER OCTAVUS. PONTIFICATUS ANNO VIII, CHRISTI 1205. . DE LUCEDIO ET DE MONTE THABOR ABBATIBUS, ET NOBILIBUS VIRIS, COMITI BERTHOLD ET G. DE FORNIVALL.  Causam, quae inter regem Armeniae et comitem Tripolitanum super Antiochiae principatu vertebatur, disjudicandam ipsis committit.   (Apud S. Petrum, III Non. Martii.) 
           II. L. REGI ARMENIORUM ILLUSTRI.  De eodem argumento ac in epistola superiori.   (Apud S. Petrum, III Non Martii..) 
           III. . . . HETEWARDENSI, ET DE HEGEN. ABBATIBUS, ET PRAEPOSITO GUSMARIENSI, PADEBURN. ET MAGUNTIN. DIOECESEON.  Causam electionis abbatissae Herrisiensis Ecclesiae dijudicandum ipsis committit.   (Apud S. Petrum, VI Non. Martii.) 
           IV. . . . . PRIORI ET MONACHIS WINTONIENSIS MONASTERII, TAM PRAESENTIBUS QUAM FUTURIS, IN PERPETUUM.  Recipit eos sub protectione, et enumerantur bona ad ipsos spectantia.   (Apud S. Petrum, V Non. Martii.) 
           V. . . . CANTUARIENSI, ARCHIEPISCOPO, ET . . . ELIENSI , ET . . . LONDINIENSI EPISCOPIS.  Ut rex Angliae monachis Wintoniensibus liberam ad episcopi electionem procedendi facultatem permittat.   (Apud S. Petrum, VII Id. Martii.) 
           VI. . . . . . ELIENSI EPISCOPO, ABBATI S. EDMUNDI, ET . . . . . DECANO CICESTRENSI.  Ut archiepiscopo Eboracensi sententiae excommunicationis, in ipsum, ob violentam in clericos manuum injectionem, latae, absolutionem impendant.   (Apud S. Petrum, IV Kal. Martii.) 
           VII. . . . . . ROTHOMAGENSI ARCHIEPISCOPO, ET . . . . . ABRINCENSI . . . . . LEXOVIENSI. . . . . CONSTANTIENSI , ET . . . . . SAGIENSI EPISCOPIS.  Rescribitur, quod, super praestatione fidelitatis per eos regi Franciae facienda, agant quod de jure et consuetudine solitum est.   (Apud S. Petrum, Non. Martii.) 
           VIII. . . . . . ABBATI DE BONGAR ET PRAEPOSITO S. ARBOGASTI ARGENTINENSIS DIOECESEOS, ET CUSTODI S. THOMAE ARGENTINENSIS.  Causam super Ecclesia de Westhusen dijudicat.   (Apud S. Petrum, Id. Martii.) 
           IX. REGI ARAGONUM.  Ut desistat a quibusdam molestationibus Ecclesiae Helenensis. Adduntur multa, quibus dignoscitur eum astrictum esse ad servandam fidelitatem Romanae Ecclesiae.   (Apud S. Petrum, IV Id. Martii.) 
           X. G. REMENSI ARCHIEPISCOPO, SANCTAE ROMANAE ECCLESIAE CARDINALI.  Imperat ut in provinciali concilio archidiaconos, et decanos, ad sacros suscipiendos ordines adigat.   (Apud S. Petrum, III Nonas Martii.) 
           XI. EIDEM.  Ne aliquem abbatem regularem fidejubere sinat.   (Apud S. Petrum, Non. Martii.) 
           XII. C . . . . . REMENSI ARCHIEPISCOPO, SANCTAE ROMANAE ECCLESIAE CARDINALI.  Facultas corrigendi corrigenda in monasteriis provinciae Remensis.   (Apud S. Petrum, VIII Id. Martii.) 
           XIII. G . . . . . REMENSI ARCHIEPISCOPO, SANCTAE ROMANAE ECCLESIAE CARDINALI.  Ut concilii Lateranensis statuta, quoad vacantes ecclesias et praebendas, sequatur.   (Apud S. Petrum, VII Id. Martii.) 
           XIV. G . . . REMENSI ARCHIEPISCOPO, SANCTAE ROMANAE ECCLESIAE CARDINALI.  Ut alienationes a praedecessoribus ejus illicite factas revocare possit.   (Apud S. Petrum, VIII Id. Martii.) 
           XV G . . . REMENSI ARCHIEPISCOPO, SANCTAE ROMANAE ECCLESIAE CARDINALI.  Ut concessiones a praedecessoribus illicite factas revocare possit.   (Apud S. Petrum, XII Kal. Aprilis.) 
           XVI. . . .PISANO ARCHIEPISCOPO.  Super juramento quodam de usuris non repetendis.   (Apud S. Petrum, Idib. Martii.) 
           XVII. EPISCOPO, ET DILECTIS FILIIS . . . CANTORI, ET . . . ARCHIDIACONO DOLENSIBUS.  Ut W. presbytero, cui, praeter vulnera inflicta, genitalia amputata fuerant, sacerdotale officium exsequendi licentiam tribuant, et adversus tale facinus perpetrantes sententiam excommunicationis ferant.   (Apud S. Petrum, V. Kal. Aprilis.) 
           XVIII. . . . EPISCOPO URBEVETANO.  Quod in causa matrimonii inter Jacobum, militem de Castro Plebis, et M. mulierem, non obstante decretali quadam Alexandri PP. cujus sensum hic declarat, procedere possit.   (Apud S. Petrum, XII Kal. Aprilis.) 
           XIX. THOMAE, PATRIARCHAE CONSTANTINOPOLITANO.  Agit de consecratione patriarchae Constantinopolitani.   (Apud S. Petrum, III Kal. Aprilis.) 
           XX. EIDEM THOMAE, PATRIARCHAE CONSTANTINOPOLITANO.  Concedit facultatem absolvendi a censuris ob percussionem clerici, et inungendi imperatorem Constantinopolitanum.   (Apud S. Petrum, III Kal. Aprilis.) 
           XXI. THOMAE, PATRIARCHAE CONSTANTINOPOLITANO.  Dat facultatem provehendi ad ordines, et idoneos in ministerio praeficiendi.   (Apud S. Petrum, III Kal. Aprilis.) 
           XXII. THOMAE, PATRIARCHAE CONSTANTINOPOLITANO.  Ut de consilio prudentium virorum statuere valeat, prout viderit expedire, de bonis Ecclesiae suae, quin recursum super his habeat ad sedem apostolicum.   (Apud S. Petrum, III Kal. Aprilis.) 
           XXIII. THOMAE, PATRIARCHAE CONSTANTINOPOLITANO.  Statuit quid sit agendum in electione patriarcharum Ecclesiae Constantinopolitanae.   (Apud S. Petrum, III Kal. Aprilis.) 
           XXIV. THOMAE, PATRIARCHAE CONSTANTINOPOLITANO.  Permittit sacerdotiorum retentionem, et ut possit uti opera clericorum qui secum ad partes illas accessere.   (Apud S. Petrum, III Kal. Aprilis.) 
           XXV. THOMAE, PATRIARCHAE CONSTANTINOPOLITANO.  Ne, ex eo quod ipse pontifex patriarcham elegit, Ecclesiae Constantinopolitanae juribus derogetur.   (Apud S. Petrum, III Kal. Aprilis.) 
           XXVI. GRADENSI PATRIARCHAE, ET SUFFRAGANEIS EJUS.  Certiorem eum reddit, a se decretum fuisse ne clerici, qui sunt apud patriarcham Constantinopolitanum, sacerdotia amittant.   (Apud S. Petrum, III Kal. Aprilis.) 
           XXVII. PRIORI ET CAPITULO SANCTI SILVANI DE LEPROSO.  Recipit sub protectione beati Petri, et enumerantur ad eum spectantia.   (Apud S. Petrum, VII Kal. Martii.) 
           XXVIII. . . . . . . SANCTI JULIANI, ET DE TURPINIACO ABBATIBUS, ET MAGISTRO BALD . . . . CANONICO BEATI MARTINI TURONENSIS.  Causam magistri Petri de Vico, super praebenda ipsi in Ecclesia Bituricensi concessa, definiendam ipsis committit.   (Apud S. Petrum, VIII Kal. Aprilis.) 
           XXIX. NOBILI VIRO, MATTHAEO DE ARGENT.  Sententiam, in causa quae inter ipsum et Joannem de Zita, super terra quadam et molendino vertebatur, a G. tituli S. Mariae in Porticu diacono cardinali, latam, confirmat.   (Apud S. Petrum, VII Kal. Aprilis.) 
           XXX. SPOLETANO EPISCOPO.  Sententiam adversus ipsum, in causa quae inter ipsum et syndicum Lateranensis Ecclesiae super jure episcopali in Ecclesia de Scilian. latam, irritat.   (Datum V Kal. Aprilis.) 
           XXXI. . . . . . . . . ABBATI SANCTAE GENOVOFAE, ET DECANO , ET . . . . . . . . CANCELLARIO PARISIENSIBUS.  Causam inter comitissam Blesensem, et capitulum Ecclesiae Carnotensis, super latronis captura vertentem, ipsis committit.   (Apud S. Petrum, Kal. Aprilis.) 
           XXXII. . . . ABBATI MONASTERII SANCTI PETRI CABILONENSIS , EJUSQUE FRATRIBUS TAM PRAESENTIBUS QUAM FUTURIS, REGULAREM VITAM PROFESSIS IN PERPETUUM.  Recipit eos sub protectione, et enumerantur bona ad ipsos spectantia.   (Apud S. Petrum, VI Kal. Aprilis.) 
           XXXIII. . . . WIGORNIENSI EPISCOPO, ET ABBATI CICESTRENSI, ET DECANO EBORACENSI.  Super ecclesia de Wdehord nepoti episcopi Albanensis assignanda.   (Apud S. Petrum, IX Kal. Aprilis.) 
           XXXIV. . . . . . ELIENSI EPISCOPO, ET ARCHIDIACONO DE CANTABRUGE, ET PRIORI DE BARNOETA ELIENSIS DIOECESEOS.  Causam matrimonialem ipsis committit.   (Apud S. Petrum, V Id. Aprilis.) 
           XXXV. . . . . . DOLENSI EPISCOPO, ET. . . . . DE SAVIGNEIO , ET . . . . . DE ARDENA ABBATIBUS.  Causam electionis episcopi Bajocensis ipsis committit.   (Apud S. Petrum, X Kal. Maii.) 
           XXXVI. DUCI ANDRAEAE, REGNI HUNGARIAE GUBERNATORI  Respondet litteris ipsius, et Ladislaum regem puerum, pupillum et nepotem suum, ipsi commendat  .  (VII Kal. Maii.) 
           XXXVII. EIDEM.  Ut pecuniam quam defunctus rex quibusdam reliquerat, erogandam curet.   (VII Kal. Maii.) 
           XXXVIII. EIDEM.  Ut redditus quos regi, reginaeque matri ipsius promiserat, persolvat.   (VII Kal. Maii) . XXXIX. EIDEM, ET UNIVERSIS PRINCIPIBUS IN REGNO CONSTITUTIS EODEM.  Ita pueri regis curam eos gerere monet, ut regias possessiones nulla ratione abalienare audeant.   (VII Kal. Maii.) 
           XL. ARCHIEPISCOPIS, EPISCOPIS, ABBATIBUS, PRAEPOSITIS, CAETERISQUE PRAELATIS, ATQUE PRINCIPIBUS, CLERO, ET UNIVERSO POPULO REGNI HUNGARIAE.  Fidem regi servare omnino jubet.   (Apud S. Petrum, VII Kal. Maii.) 
           XLI. . . . . . COLOCENSI ARCHIEPISCOPO, ET . . . . EPISCOPO WARADIENSI.  Ladislai regis ac reginae familiae molestiam exhibentes compescendi provinciam injungit.   (Datum V Kal. Maii.) 
           XLII. SUFFRAGANEIS ECCLESIAE COLOCENSIS.  In fide pueri regis permanere imperat.   (VII Kal. Maii.) 
           XLIII. M. ABBATISSAE, ET SORORIBUS DE GANDERSHEIM.  Privilegia ipsis ab Agapito PP. II, et Joanne PP. XIII concessa, renovat et confirmat; inseruntur pontificum diplomata.   (Apud S. Petrum, VI Non. Maii.) 
           XLIV. PIGAVIENSI, CORBEIENSI, ET . . . DE LAPIDE S. MICHAELIS ABBATIBUS, MERSENBURGENSIS, PADERBURNENSIS, ET HALBERSTADENSIS DIOECESEON.  Dut eis provinciam inquirendi de subjectione monasterii de Gandersheim Ecclesiae Hildesemensi.   (Apud S. Petrum, V Nonas Maii.) 
           XLV. . . . ATREBATENSI EPISCOPO. . . ABBATI SANCTI BERTINI MORINENSIS DIOECESEOS; ET S. DE VALLIBUS, CANONICO LAUDUNENSI.  Causam electionis episcopi Ambianensis examinandam ipsis committit.   (VI Non. Maii.) 
           XLVI. . . . COLOCENSI ARCHIEPISCOPO.  De episcopatu quodam, qui hic dicitur in terra filiorum Beloknese  ,  ad devotionem apostolicae sedis reducendo.   (V Non. Maii.) 
           XLVII. . . . PRIORI ET CANONICIS SANCTI PETRI TURGARCAN .  Ecclesias de Ttihebi  [al.  Tytheby], et de Wetorp  [al.  de Duthorpe], ipsis adjudicat.   (II Kal. Maii.) 
           XLVIII. W. DOMINO DE GUIRCHIA.  Recipit sub protectione beati Petri, cum annuo censu unius bisantii.   (VII Non. Maii.) 
           XLIX. ALFERADAE MULIERI.  Ecclesiam ab ipsa fundatam sub protectione recipit.   (V Id. Maii.) 
           L. . . . . REGI CASTELLAE.  Ipsum ob Judaeos ac Saracenos in honore habitos increpat.   (III Non. Maii.) 
           LI. ARCHIEPISCOPO GNESNENSI.  Consulenti an dispensare posset super matrimonio in sexto consanguinitatis gradu per ignorantiam contracto, respondet, dissimulari posse.   (VI Id. Maii.) 
           LII. ARCHIEPISCOPO SENONENSI.  Indulgetur quod visitet provinciam Senonensem et corrigat corrigenda.   (IV Id. Maii.) 
           LIII. . . . . . . TERDONENSI EPISCOPO, ET BONO JOANNI, SUBDIACONO NOSTRO, CANONICO VERCELLENSI.  Dat eis provinciam inquirendi de episcopatu Alexandrino.   (IV Id. Martii.) 
           LIV. UNIVERSIS ABBATIBUS, PRIORIBUS, ET ALIIS BURGENSI ECCLESIAE DIOECESANA LEGE SUBJECTIS.  Ut ad synodum semel in anno accedere non recusent.   (III Non. Maii.) 
           LV. CONSTANTINOPOLITANO IMPERATORI.  Transmittit ad Graecos B. tituli sanctae Susannae presbyterum cardinalem, apostolicae sedis a latere legatum, illumque imperatori commendat.   (Idib. Maii.) 
           LVIII. LITTERAE MARCHIONIS MONTIS-FERRATI.  De suo erga Ecclesiam Romanam amore et obsequio oratorem ad papam mittit, et eum de rebus apud Constantinopolim gestis certiorem facit.   LIX. . . . ABBATI ET CONVENTUI CASAE-DEI.  De episcopatu in civitate Montispilosi instituendo.   (Romae, XV Kal. Junii.) 
           LX. WIGORIENSI EPISCOPO, ET . . . ABBATI CICESTRENSI, ET . . . DECANO EBORACENSI.  De eodem argumento ac in epistola hujusce libri octavi  33  (XVII Kal. Junii.) 
           LXI. . . . EPISCOPO. . . DECANO ET MAGISTRO H. CANONICO HILDESEMENSIBUS.  De praebenda in Ecclesia S. Willehaldi Bremen. Danieli clerico assignanda.   (XIV Kal. Junii.) 
           LXII. B. TITULI SANCTAE SUSANNAE PRESBYTERO CARDINALI, APOSTOLICAE SEDIS LEGATO.  Indulgetur, quod, nisi patriarcha Constantinopolitanus in ecclesia Constantinopolitana idoneos viros assumat, ipse viros litteratos et honestos instituat in dicta ecclesia, prout viderit expedire.   (XIII Kal. Junii.) 
           LXIV. PATRIARCHAE, ET UNIVERSO CLERO CONSTANTINOPOLITANO.  Statuit, quod universi Praelati conventualium ecclesiarum apud Constantinopolim positarum, cum Ecclesiam Constantinopolitanam vacare contigerit, in ecclesia S. Sophiae conveniant ad tractandum de electione.   LXV. . . . MAGISTRO ET FRATRIBUS DOMUS HOSPITALIS SANCTI RAINERII.  Ipsorum Hospitale in jus et proprietatem B. Petri recipit.   (VIII Kal. Junii.) 
           LXVI. . . . . . SAVARICO, BATHONIENSI ET GLASTONIENSI EPISCOPO.  Ordinationem Ecclesiae Glastoniensis a Judicibus delegatis factam confirmat.  
             (Inseritur ordinatio. )   (XVI Kal. Junii.) 
           LXVII. . . . . . . EPISCOPO MATISCONENSI, ET . . . . ABBATI DE BALMA BIZUNTINENSIS DIOECESEOS.  Ut P. Monachum, sancti Benigni Divionensis ministrum, quo administrante Ecclesia ista dilapidata fuerat, ad praelaturam evehi non sinant.   (Apud S. Petrum, X Kal. Junii.) 
           LXVIII. ARCHIDIACONO, ET ABBATI SANCTI FAUSTINI MAJORIS, BRIXIENSIBUS.  Scribit in favorem monialium S. Petri de Ripa Brixienne Vitalis Humazolus ipsas super usuris molestare possit.   (V Kal. Junii.) 
           LXIX. . . . . . ARRCHIEPISCOPO REMENSI, SANCTAE ROMANAE ECCLESIAE CARDINALI, APOSTOLICAE SEDIS LEGATO, ET SUFFRAGANEIS EJUS.  Ut inducat tam clericos quam laicos, ut accedant ad imperatorem Constantinopolitanum pro subsidio terrae sanctae, et ad expugnandos Barbaros.   LXX. UNIVERSIS ARCHIEPISCOPIS, ET ALIIS IN FRANCIA.  Mandat, ut de singulis Ordinibus viros moribus et scientia commendatos mittant ad partes Graeciae, pro firmanda inibi fide Christiana.   (Romae, VIII Kal. Junii.) 
           LXXI. MAGISTRIS ET SCHOLARIBUS PARISIENSIBUS.  Ut in Graeciam accedant pro studio reformando unde exordium habuit.   LXXII. CAPITULO SUESSIONENSI.  Scribitur, quod, cum praesentia Episcopi Suessionensis sit in Graecia necessaria pro recuperatione Terrae sanctae, absentiam ejus sustineant humiliter et devote.   LXXIII. UNIVERSIS ABBATIBUS, PRIORIBUS, ET ALIIS RELIGIOSIS PERSONIS, AD QUAS LITTERAE ISTAE PERVENERINT.  Ut P. monacho, ab imperatore Constantinopolitano ad sedem apostolicam misso, in victualibus provideant.   LXXIV. ARCHIEPISCOPO TUAMENSI, EPISCOPO MIGDENSI , ET . . . . . ABBATI KENANENSI.  Ut supra quaestione vertente inter canonicos S. Mariae de Luivid, et H. de Say, militem, statuant quod justum fuerit.   (VI Kal. Junii.) 
           LXXV. GUIDONI, REMENSI ARCHIEPISCOPO, SANCTAE ROMANAE ECCLESIAE CARDINALI, EJUSQUE SUCCESSORIBUS CANONICE SUBSTITUENDIS, IN PERPETUUM.  Confirmatio privilegiorum, ipsius inter quae praecipuum illud recensetur, ut solus Francorum reges inungere ac coronare possit.   (Apud S Petrum, Id. Maii.) 
           LXXVI.. . . . . . ARELATENSI ARCHIEPISCOPO, et . . . . . . VALLIS MAGNAE, ET . . . . . SANCTI WILLELMI ABBATIBUS, AGATHENSIS ET LOVENSIS DIOECESEON.  Ut Agathensem Episcopum ab Ecclesia removeant, et alium eligant.   (VIII KAL. Junii.) 
           LXXVII. . . . . . MINDENSI, ET . . . . . . VERDENSI EPISCOPIS, ET . . . . . . ABBATI VERDENSI.  Ut archiepiscopo Magdeburgensi beneficium absolutionis impendant, et de quibusdam aliis referant, et rescribant.   (VIII Kal. Junii.) 
           LXXVIII. . . . PIGAVIENSI, ET . . . SANCTI AEGIDII DE BRUNSWIC ABBATIBUS. HALBERSTADENSIS ET MERSENBURGENSIS DIOECESEON. ET . . . DECANO MERSENBURGENSI.  Causam A. clerici, de praebenda in Ecclesia Merseburgensi ipsi olim ab archiepiscopo Remensi, tunc apostolicae sedis legato, concessa, ipsis committit.   (VI Kal. Junii.) 
           LXXIX. ARCHIEPISCOPO PISANO.  Ut absolvat judicem Carolitanum a juramento sibi praestito, injungens ipsi ut non differat Ecclesiae Romanae jurare  . LXXX. J. ARCHIPRESBYTERO PERUSINO.  Decernit ipsum non teneri, quidquid a legato sedis apostolicae decretum fuerit in Ecclesia Perusina, contra privilegia per apostolicam sedem concessa.   (III Non. Junii.) 
           LXXXI. . . . PATRIARCHAE AQUILEGENSI.  Mandat, ut per episcopum Pataviensem inquiri faciat contra Plebanum de Gonew. de crimine apostasiae accusatum.   (II Non. Junii.) 
           LXXXII. . . . DE HEISTERBACH, ET . . . DE RUMERSDORP [  al.  ROMERSDOFFIO] ABBATIBUS, ET . . . DECANO BUNNENSI , COLONIENSIS DIOECESEOS.  Mandat ut inquirant si inter duos comites possit pax reformari per matrimonium inter partes, licet in certo affinitatis gradu se attingant.   (II Non. Junii.) 
           LXXXIII. . . . . . PATRIARCHAE AQUILEGENSI, ET . . . . . ABBAT. DE NOVO-CASTRO.  Mandat ut moneant ducem Sueviae, ut nullum tribuat auxilium episcopo Wormaciensi excommunicato.   (Apud S. Petrum, II Nonas Junii.) 
           LXXIV. EISDEM.  Ut ducem Sueviae, nisi infra tempus resipiscat, sacris interdicant.   (Apud S. Petrum, II Non. Junii.) . LXXXV. UNIVERSO POPULO VITERBIENSI, SPIRITUM CONSILII SANIORIS.  Ut insurgant adversus quosdam Patarenos, nec eis praestent auxilium, consilium, vel favorem.   LXXXVI. CLERICIS SANCTAE AGATHES  Reducuntur ad percipiendam quamdam pensionem annuam in ecclesia S. Salvatoris, et condemnatur presbyter ad solutionem ejusdem pensionis.   (II Non. Junii.) 
           LXXXVII. C . . . . . MAJORI ARCHIDIACONO, ET MAGISTRO R. POENITENTIARIO S. VICTORIS PARISIENSIS, ET MAGISTRO R. DE CORZON, NOVIOMENSI CANONICO, PARISIIS COMMORANTI.  Mandat ut episcopum Tullensem absolvant, vinculo excommunicationis, et causam inter dictum episcopum et archidiaconum Tullensem terminent   (VII Id. Junii.) 
           LXXXVIII. ANDREAE, DOMINO HUNGARIAE.  Excusationem affert, cur ei pro postulato Colocensi archiepiscopo in Strigoniensem archiepiscopum morem non gerat, aliumque eligi jubet.   (VIII Kal. Julii.) 
           LXXXIX. PRIORI, ET FRATRIBUS HOSPITALIS SANCTAE TRINITATIS DE VERNOLIO.  Recipit eos sub protectione, cum annuo censu unius obuli aurei.   (III Id. Junii.) 
           XC. S. MAGUNTINENSI ARCHIEPISCOPO.  Super consecratione episcopi Argentinensis.   (VIII Id. Junii.) 
           XCI. CONSULIBUS ET POPULO MONTIS PESSULANI.  Ut non impediant constructionem oratorii Sancti Spiritus  ,  epistola comminatoria.   (III Non. Junii.) 
           XCII. P. REGI ARRAGONIAE.  Ipsi et successoribus ejus concedit ut per archiepiscopum Tarraconensem apud Caesaraugustam coronentur.   (XVI Kal. Julii.) 
           XCV. ARCHIEPISCOPIS, EPISCOPIS ET PRAELATIS PER TERRAM ARRAGONEM CONSTITUTIS.  Mandat ut regi in expellendis impiis auxilio consilio. que praesto sint.   XCVI. FRATRIBUS DE CALATRAVA, ET DE VELEZ.  Mandat ut regi Arragoniae adversus Saracenos opitulentur.   (III Non. Julii.) 
           XCVII. . . . . . . CISTERCIENSI ABBATI, P. DE CASTRONOVO, ET MAGISTRO R. APOSTOLICAE SEDIS LEGATIS.  Ut concedant regi Arragonum in feudum Castrum Scurae, (quod est proprietatis beati Petri,) ab haereticis recuperatum per eumdem regem, cum annuo censu ad eorum libitum.   (XVI Kal. Julii.) 
           XCVIII. CENADIENSI EPISCOPO ET ABBATI DE STEKEDOR CISTERCIENSIS ORDINIS.  Ut recipiant purgationem ab episcopo Quinquecclesiensi super accusatione incestus.   (XIII Kal. Junii.) 
           XCIX. S. BATHONIENSI ET GLASTONIENSI EPISCOPO.  Conceditur dilatio transfretandi.   (XI Kal. Julii.) 
           C. B. MAGISTRO, ET FRATRIBUS SANCTI JULIANI DE PERARIO, TAM PRAESENTIBUS QUAM FUTURIS, REGULAREM VITAM PROFESSIS, IN PERPETUUM.  Recipit eos sub protectione beati Petri, sub annuo censu unius marapetini.   (XVI Kal. Julii.) 
           CI. UNIVERSIS ARCHIEPISCOPIS ET PRAELATIS, IN HIEROSOLYMITANA PROVINCIA CONSTITUTIS.  Ut legatum sedis apostolicae missum ad regnum Hierosolymitanum recipiant humiliter ac devote.   CII. . . . PATRIARCHAE HIEROSOLYMITANO, APOSTOLICAE SEDIS LEGATO.  Facultas, ut absolutionis beneficium impertiri possit universis transfretantibus, quocunque modo et a quocunque fuerint excommunicati.   (IV Kal. Januarii.) 
           CIII. EIDEM.  Ut clerici cum ipso transfretantes fructus praebendarum ad triennium percipere possint.   (IV Kal. Januarii.) 
           CIV. CONVENTUI WINTONIENSI ET ABBATIBUS, PRIORIBUS, ET UNIVERSO CLERO WINTONIENSI DIOECESEOS.  Electionem praecentoris Lincolniensis in episcopum Wintoniensem confirmat.   (XI Kal. Julii.) 
           CV. ., . . . VITERBIENSI, ET . . . . . URBEVETANO EPISCOPIS.  Ut adversus Patarenos permissam sibi auctoritatem exerceant Viterbium adeant, electosque consules magistratu submoveant.   (XVI Kal. Julii.) 
           CVI. NARBONENSI ARCHIEPISCOPO.  Mandat, ut se apostolico conspectui sistat, iisque se purget quae objecta essent.   (VI Kal. Julii.) 
           CVII. ANDRAEAE DUCI, GUBERNATORI REGNI HUNGARIAE.  Excusationem affert cur ejus postulatis de Papembergensi episcopatu non annuat.   CVIII. . . . . . PRAEPOSITO . . . . . DECANO ET CAPITULO ECCLESIAE HALBERSTADENSIS, PRAELATIS ET UNIVERSO CLERO, IN HALBERSTADENSI DIOECESI CONSTITUTIS ET OMNIBUS FIDELIBUS HALBERSTADENSIS ECCLESIAE.  Significat eis, quod episcopus Halberstadensis absolutus est a vinculo excommunicationis, et mandat ut ei debitam reverentiam et honorem impendant.   (VI Kal. Julii.) 
           CIX. . . . . . WIRSEBURGENSI, ET . . . . . IN HUSDORP PRAEPOSITIS, ET . . . . . DECANO SANCTAE MARIAE IN HERFORDIA MAGUNTIN. DIOECESEOS.  Ut magistrum Martinum de praebenaa, ipsi in Ecclesia Mindensi per sedem apostolicam collata, pacifica faciant possessione gaudere.   (Idib. Junii.) 
           CX. . . . . . ARCHIEPISCOPO, ET. . . . . SANCTI REMIGII , ET SANCTI JOANNIS ABBATIBUS SENONENSIBUS .  Ut ab H. diacono Senonensi recipiant resignationem beneficii cujusdam, non obstante quod episcopus dioecesanus beneficium illud post mortem dicti diaconi promiserat.   (V Id. Junii.) 
           CXI. . . . . . PRAEPOSITO. . . . . DECANO, ET. . . . . SCHOLASTICO BITURIEN. COLONIENSIS DIOECESEOS.  Ut E. de Hard. moneant et inducant, ac etiam per censuram ecclesiasticam cogant, ut G. mulierem, uxorem suam, recipiat, non obstante juramento illicito per conjuges facto, quod deinceps alter alterum non requirat.   (II Kal. Julii.) 
           CXII. . . . . . SENONENSI ARCHIEPISCOPO, ET . . . . . ABBATI SANCTI MARIANI, ET MAGISTRO R. DE CORZON.  Ut de accusatione, quam O. dux Burgundiae, super matrimonio consanguineae cujusdam suae cum comite Nivernensi, velut ipsi in quarto consanguinitatis gradu sese contingerent, intendebat, inquirant, et ad sedem apostolicam referant.   (III Non. Julii.) 
           CXIII. . . . . . REGINAE FRANCORUM.  Litteris et legatione moerentem permutcet.   (Apud S. Petrum, III Nonas Julii.) 
           CXIV. . . . . . ARCHIEPISCOPO ARMACHANO, EPISCOPO DUNENSI, ET . . . . . ABBATI DE INES DUNENSIS DIOECESEOS.  Ut H. de Lasci, si injuste bellum moverit adversus Joannem de Curci, occupata restituat.   (Kal. Julii.) 
           CXV. R. QUONDAM TOLOSANO EPISCOPO  Concedit, ut, licet resignaverit administrationem Ecclesiae Tolosanae, valeat, sine praejudicio alterius, episcopale officium exercere.   (III Non. Julii.) 
           CXVI . . . . . . . ABBATI CISTERCIENSI, R. ET P. MONACHIS FONTIS-FRIGIDI, APOSTOLICAE SEDIS LEGATIS.  Ut Mascaronem a praepositura Tolosana amoveant   (II Non. Julii.) 
           CXVII. BERTRANDO, AGENNENSI EPISCOPO, EJUSQUE SUCCESSORIBUS CANONICE SUBSTITUENDIS IN PERPETUUM.  Recipit illum sub protectione beati Petri, et confirmat privilegia ei a rege Anglorum concessa.   (Romae, II Kal. Julii.) 
           CXVIII. B. TRANENSI ARCHIEPISCOPO, APOSTOLICAE SEDIS LEGATO.  Dispensationem cum Bartholomaeo, diacono, ignorante utrum inferiores ordines recepisset, confirmat et mandat ut minores ordines ei conferantur ad cautelam.   (Nonis Julii.) 
           CXIX. LITTERAE LEONIS, REGIS ARMENORUM AD PAPAM.  Significat papae, quod pax reformata est inter ipsum ac templarios et quaedam alia.   CXX. LITTERA MISSA PER CATHOLICUM ARMENORUM, AD INNOCENTIUM PAPAM TERTIUM.  De eodem argumento, et super quibusdam aliis.   CXXI. . . . . . ARCHIEPISCOPO SENONENSI, ET . . . . . . PARISIENSI EPISCOPO.  Ut Judaeorum insolentiam compescant.   (Id. Julii.) 
           CXXII. INSTRUMENTUM.  Quo Guillelmus, Marchio, filius marchionis Pelavicini, spondet se pariturum mandatis papae.   (II Kal. Aprilis.) 
           CXXIII. INSTRUMENTUM.  Quo idem marchio, ab obtinendam absolutionem, arcem Landasiam episcopo Mutinensi tradit in jus proprietarium, et de eadem investituram accipit.   (XI Kal. Aprilis.) 
           CXXIV. MUTINENSI, ET REGINENSI EPISCOPIS.  Quod ipsi in absolvendo Willelmo Pelavicini fecerant, ratum esse jubet  .  (XIII Kal. Augusti) . CXXV. N . . . .  (  Deest inscriptio.  )   Ut Philippum regem Franciae ad subveniendum terrae sanctae inducant.   CXXVI. PETRO, TITULI SANCTI MARCELLI APOSTOLICAE SEDIS LEGATO, PRESBYTERO CARDINALI.  Reprehendit legatum, deseruisse terram sanctam,  etc.  (VI Id. Julii.) 
           CXXVII. A. ILLUSTRI REGI HUNGARIAE.  Ut ea, quae G. clerico episcopi Portuensis, ablata fuerant, ipsi restituere faciat.   (VI Kal. Augusti.) 
           CXXVIII. ABBATI ET CONVENTUI ALBARENSIBUS.  Electionem Andraeae, praepositi S. Nicolai de Corneto, in abbatem S. Augustini de Monte-Albo, confirmare eis praecipit.   CXXIX. CALOJOANNI, REGI BULGARORUM ET BLACHORUM.  Ut faciat pacem cum Latinis, et liberet imperatorem Constantinopolitanum quem tenet captivum.   CXXX. UNIVERSIS CHRISTI FIDELIBUS AD SUCCURSUM TERRAE SANCTAE VOLENTIBUS CONSTANTINOPOLIM PROFICISCI.  Ut pontificem de ipsorum proposito certiorem reddant.   (XVII Kal. Septemb.) 
           CXXXI. LITTERAE HENRICI, FRATRIS IMPERATORIS.  Significat ei quod Balduinus imperator captus fuit a Bulgaris, ac nuntios mittit.   (In palatio Blackernae, anno Domini 1205, Nonis Junii.) 
           CXXXII. HENRICO FRATRI CONSTANTINOPOLITANI IMPERATORIS.  Ut pacem stabiliat et firmet cum rege Bulgarorum.   CXXXIII. MARCHIONI MONTISFERRATI.  Ut defendat et tueatur subjugatum Constantinopolitanum imperium, donec papa fuerit melius instructus, an id injuria fuerit factum.   CXXXIV. M . . . UXORI NOBILIS VIRI, B. MARCHIONIS MONTISFERRATI, QUONDAM CONSTANTINOPOLITANAE IMPERATRICI.  Gratulatur quod, Graecorum ritibus abjectis Latinos amplexa esset.   CXXXV. B. TITULI SANCTAE SUSANNAE, PRESBYTERO CARDINALI, APOSTOLICAE SEDIS LEGATO.  Ut quasdam ordinationes, in Ecclesia Constantinopolitana juxta pactiones factas, confirmet.   CXXXVI. . . . . . PATRIARCHAE CONSTANTINOPOLITANO.  Ut Henricum, clericum, in canonicum Ecclesiae S. Sophiae recipi faciat.   (VII Id. Septembris.) 
           CXXXVII. FREDERICO, PRAEPOSITO CLARHOLTENSI.  Dispensatio pro defectu natalium, ad suscipiendas dignitates.   CXXXVIII. . . . . MAGUNTINO ARCHIEPISCOPO.  Ut electo Argentinensi consecrationis munus impendat; quod si facere distulerit, committitur archiepiscopo Senonensi .  (VIII Idus Octobris.) 
           CXXXIX. PRAEPOSITO ET CAPITULO STRICONIENSI.  Archiepiscopum Colocensem ipsis in archiepiscopum praeficit  .  (Romae, II Nonas Octobris.) 
           CXL. CAPITULO COLOCENSI.  Nullum ipsorum juribus, ex translatione archiepiscopi, damnum inferri declarat.   (Romae, II Idus Octobris.) 
           CXLI. HENRICO ET VITALI COLLISVACONI, CANONICIS BENEVENTANIS.  Ut quemdam quem sedes apostolica declaravit esse legitimum, ipsi etiam legitimum reputent, et in causa super haereditate illius vertente procedant juxta tenorem litterarum apostolicarum.   (Romae, Idibus Octobris.) 
           CXLII. P. EPISCOPO WINTONIENSI.  Ut in monasteriis et ecclesiis dioecesana lege sibi subjectis corrigat quae fuerint corrigenda.   (Romae, VI Kal. Novembris.) 
           CXLIII. EIDEM.  Ut illicite alienata revocare possit.   (Romae, VI Kal. Novembris) . CXLIV. EIDEM.  Ut archidiaconos et decanos,  etc.,  ad suscipiendos ordines compellere possit.   (Romae, VI Kal. Novembris.) 
           CXLV. EIDEM.  Ut eos qui personatus adipiscuntur, ad instituendos vicarios, qui velint et possint personaliter deservire, cogat.   (Romae, VI Kal. Novembris.) 
           CXLVI. EIDEM.  Ut clericorum excessus corrigat.   (Romae, VI Kal. Novembris.) 
           CXLVII. EIDEM.  Ut filios sacerdotum amoveat.   (Romae, VI Kal. Novembris.) 
           CXLVIII. EIDEM.  Ut beneficiorum alternationem impediat.   (Romae, VI Kal. Novembris.) 
           CXLIX. . . . . . . LONDONIENSI, ET . . . . . . . WIGORNIENSI EPISCOPIS, ET DECANO CICESTRENSI.  Ut innovata in Ecclesia Wintoniensi ad debitum statum revocent.   (Romae, VI Kal. Novemb.) 
           CL. . . . . . . ARCHIEPISCOPO, ET . . . . . DECANO, ET . . . . . ARCHIDIACONO BITURICENSIBUS.  Ut, si archiepiscopus Burdegalensis cedere noluerit regimini pastorali, ipsi eum amoveant eumdem, et injungant capitulo, ut personam aliam idoneam in pastorem eligant.   (Romae, II Kal. Novembris.) 
           CLI. EIDEM.  Indulget ei ut servos suos, et Ecclesiae suae clericos, a violenta manuum injectione possit absolvere.   (Romae, II Idus Novembris.) 
           CLII. B. ARCHIDIACONO VIENNENSI, SUBDIACONO NOSTRO.  Ipsi in Vivariensem episcopum electo potestatem facit alia beneficia ecclesiastica, praeter archidiaconatum Viennensem retinendi.   (Nonis Novembris.) 
           CLIII. T. PATRIARCHAE CONSTANTINOPOLITANO.  Mandat, ut electum Patracensem consecrare, eumque pallei honore insignire, non differat.   (Romae, XIII Kal. Decembris.) 
           CLIV. . . . ROFFENSI, ET . . . LONDONIENSI EPISCOPIS, ET . . . PRIORI SANCTI ALBANI LONDONIENSIS DIOECESEOS.  Committit eis causam super ecclesia de Faversham inter abbatem S. Augustini, et archidiaconum, Cantuarienses, vertentem.   (Romae, XI Kal. Decembris.) 
           CLV. . . . ROFFENSI, ET . . .LONDONIENSI EPISCOPIS, ET . . . PRIORI SANCTI ALBANI LONDONIENSIS DIOECESEOS.  De eodem argumento ac in epistola superiori, et ut archidiaconum Cantuariensem ad restaurationem altaris cujusdam cogant.   (Romae, VIII Kal. Decembris.) 
           CLVI. FLORENTINO EPISCOPO.  Ut canonicos, in causa quae inter episcopum et cavitulum Volterranos vertebatur, testes recipiat.   (Romae, V Kal. Decemb.) 
           CLVII. FERRARIENSI EPISCOPO, ET. . . . . ABBATI DE COLUMBA, ET . . . . . ARCHIDIACONO VERONENSI.  Ut certam regulam statuant monasterio de Castanasio.   (Romae, VII Kal. Decembris.) 
           CLVIII. . . . BASILIENSI EPISCOPO, ET. . . ABBATI DE SALEM.  Ut aa monasterium Augiense accedentes, personam idoneam in abbatem eligi procurent  .  (Non. Decembris.) 
           CLIX. C. PRESBYTERO CARDINALI, ET CLERICIS SANCTI LAURENTII IN LUCINA.  Confirmatur quaedam compositio inter ipsos.   (Romae, VII Idus Decembris.) 
           CLX. ABBATI ET CONVENTUI SANCTI PETRI DE CULTURA CENOMANEN.  Pensiones omnes factae vel promissae per R. quondam abbatem irritantur.   (Romae, II Kal. Dec.) 
           CLXI . . . SANCTI ALBANI LINCOLNIENSIS, ET. . . DE RADINGES SARESBERIENSIS DIOECESEON ABBATIBUS, ET. . . DECANO SANCTI PAULI LONDONIENSIS.  Ut testes audiant super causa electi Cantuariensis   (III Id. Decembris.) 
           CLXII. . . . EPISCOPO FLORENTINO.  Ut reintegret feudum quibusdam nobilibus qui pro Ecclesia steterant temporibus schismatis.   (Romae, II Idus Decembris.) 
           CLXIII. . . . . . LONDINENSI, ET . . . . . ELIENSI EPISCOPIS, ET . . . . . ABBATI SANCTI EDMUNDI, NORWICENSIS DIOECESEOS.  Ut in causa quae inter archidiaconum Cantuariensem ex una, et abbatem monachosque S. Augustini Cantuariensis ab altera parte, super possessione custodiae Ecclesiae de Midelton. vertebatur, testes audiant.   (Romae, II Idus Decembris.) 
           CLXIV. . . . . . EPISCOPO, ET . . . . . DECANO LINCOLNIENSIBUS.  Ut cum G. filio Petri, justitiario Angliae, super voto peregrinationis ad triennium dispensare possint.   (Romae, XVII Kal. Januarii.) 
           CLXV. . . . . . ABBATI VALLIS-UMBROSAE, ET MAGISTRO GUALANDO, SUBDIACONO NOSTRO, CANONICO PISANO .  De translatione Fesulanae sedis in locum idoneum.   (Romae, XVII Kal. Januarii.) 
           CLXVI. . . . . . ILLUSTRI REGI ANGLIAE.  Ne moniales S. Trinitatis de Cadomo in jus ad laicos judices vocari patiatur.   (Apud Sanctum Petrum, X Kal. Januarii.) 
           CLXVII. HAMELINO, ABBATI VINDOCINENSIS MONASTERII, EJUSQUE SUCCESSORIBUS REGULARITER SUBSTITUENDIS, IN PERPETUUM.  Recipit eum sub protectione beati Petri, cum annuo censu duodecim solidorum, et enumerantur bona ad eum spectantia.   (Apud sanctum Petrum, X Kal. Januarii.) 
           CLXVIII. . . . . . . . EPISCOPO VERCELLENSI.  Ut matrimonium inter Opizonem Lancaveclam et Rufunam solvat, pro eo quod dictus O. furiosus erat.   (Apud Sanctum Petrum, V Kal. Januarii.) 
           CLXIX. . . . . . . PATRIARCHAE JEROSOLYMITANO.  Dispensatio visitandi Limina SS. Apostolorum etiam per nuntios.   (Apud Sanctum Petrum, IV Kal. Januarii.) 
           CLXX. EIDEM.  Ut tempus quadriennii legationis suae, computetur a die qua Ecclesia ipsi commissa eum receperit.   (Apud Sanctum Petrum, IV Kal. Januarii) . CLXXI. EIDEM.  Ut in quavis provincia pallio uti possit.   (Apud Sanctum Petrum, IV Kal. Januarii.) 
           CLXXII. EIDEM.  Ut eos qui cum ipso trajicere vellent ab excommunicationis vinculo absolvere possit   (Apud S. Petrum, III Kal. Januarii.) 
           CLXXIII. EIDEM.  Pecuniam ipsi destinat.   (Apud Sanctum Petrum, IV Kal. Januarii.) 
           CLXXIV. ELECTO COLONIENSI.  Ut quae prius habuerat beneficia biennio retinere possit.   (Apud S. Petrum IV Kal Januarii.) 
           CLXXV. EIDEM.  Ut si eum suffraganei sacris episcopalibus initiare negligant, alios ad id episcopos convocare possit.   (Romae, X Kal. Januarii.) 
           CLXXVI. SCABINIS, ET UNIVERSO POPULO COLONIENSI.  Confirmantur libertates antiquae.   (Romae, X Kal. Januarii) . CLXXVII. CAPITULO ET CLERO COLONIENSI.  Confirmatio electi Coloniensis.   CLXXVIII. UNIVERSIS PRAELATIS PER ANGLIAM.  Ut Petri denarium, qui cum fide quidem colligebatur in Anglia, sed ministrorum dolo non integer ad Romanum pontificem perveniebat, annis singulis exigendum, sibique sine ulla fraude deferendum curent.   CLXXIX. PETRO, WINTONIENSI EPICOPO.  Ut, inconsulto Romano pontifice, excommunicari non possit.   (Romae, IV Kal. Januarii.) 
           CLXXX. . . . . . ARCHIEPISCOPO, ET . . . . . B. CELLERARIO TURONENSIBUS.  Causam inter J . . . de Meduan. et E . . . mulierem nobiles vertentem ipsis committit.   (Romae, III Kal. Januarii.) 
           CLXXXI. RAINERIO, THESAURARIO NIMOCENSI.  Thesaurariam Ecclesiae Nimocensis ei confirmat.   (Apud Sanctum Petrum, Idibus Decembris.) 
           CLXXXII. . . . CANTORI, ET SIGIBERTO, ET M. DE SANCTO QUINTINO, CANONICIS NOVIOMENSIBUS.  Causam inter A. clericum Noviomensem, et A. de Maisnilio militem, vertentem ipsis committit.   (Romae, III Kal. Januarii.) 
           CLXXXIII. PATRIARCHAE AQUILEGENSI.  Ut Ecclesiam Tridentinam, in pastoris absentia, adversus comitem Tyrolensem protegat ac tueatur.   (III Id. Januarii) . CLXXXIV. EIDEM.  Facultas conjungendi episcopatus Aemonensem et et Justinopolitanum.   (III Id. Januarii.) 
           CLXXXV. RIC. DECANO SARISBERIENSI  Dispensatio super defectu natalium, ad obtinenda beneficia.   (XIX Kal. Februarii.) 
           CLXXXVI. ARCHIPRESBYTERO, ET CANONICIS SANCTI PETRI.  Observantiam statutorum canonicos S. Petri respicientium inculcat.   (Apud Sanctum Petrum, III Id. Januarii.) 
           CLXXXVII. ARCHIEPISCOPIS, EPISCOPIS, ABBATIBUS, PRIORIBUS, ET ALIIS ECCLESIARUM PRAELATIS AD QUOS LITTERAE ISTAE PERVENERINT.  Quod irritatur electio decani Saresberiensis ob defectum electionis, non ob defectum personae.   (Romae, II Kal. Januarii.) 
           CLXXXVIII. G. DECANO SUESSIONENSI. . . . CANTORI REMENSI, ET SILVANECTENSI SUCCENTORI.  Causam obedientiae inter episcopum Meldensem, et monasterium Resbacense vertentem ipsis committit.   (Apud S. Petrum, Idib. Januarii.) 
           CLXXXIX. EPISCOPO BRIXIENSI.  Diversis consultationibus ejus respondet.   (Romae.) 
           CXC. CLERO, ET POPULO PER FIRMANAM DIOECESIM CONSTITUTIS.  Ut ipsorum episcopo electo obedientiam impendant.   CXCI . . . FIRMANO ELECTO, EJUSQUE SUCCESSORIBUS CANONICE SUBSTITUENDIS IN PERPETUUM.  Immunitates ac privilegia ipsi successoribusque ejus elargitur.   CXCII. REGIS DANORUM AD PAPAM.  Varias contra Waldemarum, Slevicensem episcopum, ei proponit querelas, et rogat ut provideat ne a Waldemaro Dania turbetur.   CXCIII. ILLUSTRI REGI DANIAE.  Hortatur eum ad clementiam erga Waldemarum, et rogat, ut securo conductu valeat deduci ad Hungarorum regem, et deinde promittit se ejus regni quieti consulturum.   (XIII Kal. Februarii.) 
           CXCIV. LUNDENSI ARCHIEPISCOPO.  Ut visitet provinciam Lundensem et corrigenda corrigat.   (XV Kal. Februarii.) 
           CXCV. EIDEM.  Respondet ipsius consultationi super casu quodam matrimoniali.   (II Id. Januarii.) 
           CXCVI. EIDEM.  Confirmat quasdam institutiones ab ipso factas.   (XIV Kal. Februarii.) 
           CXCVII. EIDEM.  Ut in civitate quam ad cultum fidei redegerit, episcopum ordinare possit.   (Idibus Januarii.) 
           CXCVIII. EIDEM.  Ut institutio ab ipso super statu monachorum nigri ordinis facta observetur.   (XV Kal. Februarii.) 
           CXCIX. . . . . . . . . ABBATI DE BARDESLERA, ET . . . . . PRIORI SANCTI SEPULCRI, ET . . . . . DECANO WIGORNIENSIS DIOECESEOS.  Ut in causa,  (quae inter R. rectorem ecclesiae S. Saldati ab una, et Thomam rectorem capellae S. Joannis de Glovernia ab altera parte, vertebatur)  procedatur, nisi actor fuerit effectus familiaris judicis.   (VI Kal. Februarii.) 
           CC. . . . . . VERCELLENSI EPISCOPO, . . . . . . ABBATI DE TILETO, ETC . . . . . . PRESBYTERO ALBERTO MANTUANO.  Qualiter et quomodo procedere debuerint adversus Novariensem, et Yporiensem episcopos. Agitur etiam de cessione episcoporum Astensis et Veronensis.   (IV Kal. Februarii.) 
           CCI. . . . . . WIGORNIENSI EPISCOPO.  Quod, excepto die Nativitatis Dominicae, sufficit sacerdoti unam missam celebrare.   (Romae, VII Kal. Februarii.) 
           CCII. . . . . DECANO SANCTI THOMAE CRISPEJACENSIS, SILVANECTENSIS DIOECESEOS ET  Gerindo de Crech  . SUESSIONENSI, ET M.  Gir.  [al.  Gerardo  ] DE SANCTO DIONYSIO NOVIOMENSI, CANONICIS.  Causam, inter episcopum Meldensem et abbatissam Jotrensem vertentem, ipsis committit.   (Romae, V Kal. Februarii.) 
           CCIII. . . . . . . . TOLETANO ARCHIEPISCOPO, ET . . . . . EPISCOPO ZAMORENSI.  Ut Castellae et Legionensem reges Hierosolymitani hospitalis fratribus quaedam oppida possessionesque restituere compellant.   (V Kal. Februarii.) 
           CCIV. . . . . . . ABBATI, ET FRATRIBUS EVESHAMENSIS COENOBII.  Causam, inter ipsum et episcopum Wigorniensem, super jurisdictione vertentem definit.   (XV Kal. Februarii.) 
           CCV. . . . . . ELIENSI, ET . . . . . ROFFENSI EPISCOPIS;  et magistro  B.  Londoniensi. De eodem argumento ac in epistola  204.  (III Non. Februarii.) 
           CCVI. EISDEM.  De eodem argumento ac in Epistolis  204 et 205.  (VII Id. Februarii.) 
           CCVII. . . . ROFFENSI EPISCOPO.  Ut perseveret in regimine et cessionem non quaerat.   (Kal. Februarii.) 
           CCVIII. . . . . PRIORI SANCTI VICTORIS PARISIENSIS . . . . SYMONI SUCCENTORI SILVANECTENSI, ET MAGISTRO S. DE LANGUET, THEOLOGO PARISIUS COMMORANTI.  Causam inter abbatissam de Footel, et abbatem Sancti Dionysii in Francia vertentem ipsis committit.   (IV Non. Februarii.) 
           CCIX. J. SANCTAE MARIAE IN VIA LATA DIACONO CARDINALI, APOSTOLICAE SEDIS LEGATO.  Regem Angliae ab inferendis decano Sarisberiensi aliisque injuriis revocare jubet.   (Kal. Februarii.) 
           CCX. . . . . PRIORI SANCTI VICTORIS PARISIENSIS, SYMONI SUCCENTORI SILVANECTENSI, ET MAGISTRO S. DE LANGUET, THEOLOGO PARISIUS COMMORANTI.  De eodem argumento ac in epistola  850  (Kal. Februarii.) 
           CCXI. FIDELIBUS NOSTRIS ET POPULO RADICOFANENSIBUS.  Facultas eligendi consules.   CCXII. N. DECANO, ET CAPITULO CENOMANENSIBUS.  Causam inter ipsos et capitulum Sancti Petri de Curia, de interdicto, ab episcopo vel capitulo Cenomanensi lato, observando definit.   (VI Non. Februarii.) 
           CCXIII. CANONICIS SANCTI PETRI DE CURIA CENOMANENSIS.  De eodem argumento.   (Kal. Februarii.) 
           CCXIV. NIDROSIENSI ARCHIEPISCOPO, EJUSQUE SUCCESSORIBUS CANONICE SUBSTITUENDIS, IN PERPETUUM.  Confirmat ei privilegia et concessiones antiquas.   (Romae, Idibus Februarii.) 
           CCXV. EIDEM.  Facultas absolvendi excommunicatos pro violenta manuum in clericos injectione.   (XII Kal. Martii.) 
           CCXVI. EIDEM.  Ne quis, nisi facta ab eo potestate, in ejus metropoli episcopos consecrare possit.   (III Id. Februarii.)
Author: Innocentius III
Date:  [Gratum gerimus et acceptum, quod, auctoritatem

sedis apostolicae recognoscens, ejus judicio humiliter
te exponis, et per eam tibi postulas nomine.
. . sororis tuae viduae, ac . . . nepotis tui orphani, justitiam
exhiberi. Nos autem, licet simus singulis in
justitia debitores, tanto tamen amplius super hoc
tibi favorem apostolicam exhibemus, quanto devotiorem
te circa nos et Romanam Ecclesiam jugiter
experimur, et opera tua testimonium perhibent veritati,
quod in devotione sedis apostolicae sis fortius
radicatus. Qualiter autem super hoc olim dilectis
filiis, S. tituli Sanctae Praxedis, et P. tituli
S. Marcelli, presbyteris cardinalibus, apostolicae
sedis legatis, scripserimus, et qualiter processum
fuerit ab iisdem, superfluum esset litteris explicare,
cum id plenius ipse noris, et totum rei

gestae processum per eorum nobis litteras intimaris.
Quia vero per eos, etsi laboratum, ut dicitur, fuerit
multipliciter, non fuit tamen in causa processum,
petitioni tuae satisfacere cupientes, dilectis filiis de
Lucedio, et . . . de Monte Thabor abbatibus, et nobilibus
viris, comiti Bertold et G. de Fornivall,
praecipiendo mandamus, ut ipsi, partem convenientes
utramque, diligenter commonere procurent,
ut, vel tu, et pars adversa, super eodem principatu
conveniatis, vel compromittatis in arbitros, qui
usque ad tres menses post commonitionem eorum
debeant arbitrari. Alioquin, ipsi, ex tunc partibus
convocatis, audiant utrinque proposita, et causam
ipsam, sublato appellationis obstaculo, si tu, et pars

adversa consenseritis, studeant terminare; alioquin,
remittant nobis causam sufficienter instructam, tam
tibi quam parti adversae terminum praefigentes, quo
per responsales idoneos nostro vos conspectui praesentetis,
sententiam recepturi, et ne judicio experiamini
simul et bello, tam te quam partem adversam
ad treugam interim observandam auctoritate
nostra compellant. Quod si alterutra partium se exhibuerit
contumacem, ipsi in eam spiritualiter et
temporaliter per se ac omnes Christianos, qui in
partibus illis existunt, quanto districtius potuerint
procedentes, inhibeant, tam charissimo in Christo
filio nostro . . . regi Hierosolymorum illustri, quam
Hospitalariis, et Templariis, et omnibus communiter
Christianis, ne parti contumaci auxilium vel favorem

impendant, sed subtrahant potius, et parti
quae parata fuerit stare juri, viriliter et potenter
assistant. Monemus igitur serenitatem regiam, et
exhortamur in Domino, quatenus de die in diem in
Ecclesiae Romanae dilectione proficias, et sic in ejus
devotione stabilias regnum tuum, ut et nos ad profectum
et incrementum tuum intendere merito debeamus,

sciturus quod ecclesia Romana in tua tibi
justitia non deerit.

Datum Romae, apud Sanctum Petrum, III Non.
Martii, pontificatus nostri anno octavo.

Dilectis in Christo filiis, R . . . custodi Herrisiensis
Ecclesiae, et V . . . clerico, qui venerat contra eam,
petentibus sibi audientiam exhiberi, dilectum

filium, M. S. Theodori diaconum cardinalem,
dedimus auditorem. In cujus praesentia custos ipsa
proposuit, quod, Herrisiensis ecclesiae abbatissa
defuncta, sorores et canonici ejusdem ecclesiae ad
monitionem bonae memoriae . . . Padeburnensis episcopi,
dioecesani eorum, qui ad sepulturam venerat
abbatissae, pro electione facienda insimul
consederunt, vocantes ad se Th. Padeburnensem
scholasticum, ut vota examinaret eorum. Verum,
cum in unius electione dissenserint, octo sorores de
decem et septem, quae tunc fuere praesentes, et
omnes canonici, qui sunt in ipsa ecclesia quatuordecim,
ipsam elegere custodem; advocato, et ministerialibus,
ac toto populo favorem suum praebentibus
et assensu; septem vero de sororibus nominaverunt

in abbatissam praepositam ejusdem ecclesiae,
ex adverso. Utraque igitur a parte sua jam dicto
episcopo praesentata, pro confirmationis munere
obtinendo, episcopus partes commonuit diligenter,
ut ad pacem intenderent, et super electione ad invicem
concordarent, eis quinque dierum spatium super
hoc deliberandi concedens. Sexto autem die,
cum concordare non possent, partibus injunxit
episcopus, ut post alios quinque dies, exhibiturae super
suis electionibus rationes, se Padeburnensi capitulo
praesentarent. Ipsa ergo custode atque praepositissa,
cum electricibus suis in Padeburnensi capitulo
constitutis, ipsa praepositissa et septem electrices
ipsius, G . . . monialem, quae de quodam nigro monasterio

fuit, et in quadam ecclesia in abbatissam
confirmata, et etiam benedicta, praesentavere tunc
primam episcopo, se illam elegisse dicentes. Unde,
parte altera nimium stupefacta, cum audiret eas,
illis nescientibus, nec etiam requisitis, mutasse
quod fecerant, ipsa custos ad proponendam causam
suam et etiam defendendam, secundo et tertio ab
ipso capitulo concedi sibi petiit advocatum, quem
non potuit obtinere. Adversae vero parti plures fuerunt
advocati concessi, et tunc praepositissa confessa
est manifeste, quod electioni suae renuntiarat
omnino, et in ipsam G. monialem, cum septem

electricibus suis unanimi consenserat voluntate.
Praefata vero custos, haec audiens, et cognoscens
quod episcopus et multi de capitulo, cum essent
consanguinei monialis ejusdem, ad ejus promotionem
vellent judicium declinare, postquam super
jure Herrisiensis Ecclesiae, et sua sibi justitia conservanda,
fuit aliquandiu allegatum, ne super electione
sua praejudicium pateretur, vocem ad nos
appellationis emisit; sed episcopus, appellationi
non deferens, pro jam dicta moniali, consanguinea
sua, sententiam promulgavit, et eam fecit per nuntios
suos in abbatiae possessionem induci. Sane, praefatus
clericus, procurator partis adversae, proponebat
econtra, quod, cum praefata G. monialis, a majori,
quoniam ab undecim, et saniore parte capituli,

scilicet praepositissa, scholastica et decana, et aliis
quibusdam sororibus, cassatis tamen prius a jam
dicto episcopo duabus frivolis nominationibus, bono
zelo fuisset in Herrisiensem abbatissam electa, et
confirmata per ipsum episcopum, praefata R. custos,
eam super hoc molestare praesumit, in eadem ecclesia
se volens intrudere per potentiam laicalem. Unde,
idem procurator pro ipsa moniali petebat, ut confirmationem
de ipsa factam faceremus inviolabiliter observari,
noceres ibi asserens non debere, quod sit monialis,
et aliae, videlicet Herrisienses sorores, canonicalibus
indumentis utantur, et quod confirmata et benedicta
sit alibi abbatissa, cum de consuetudine illius
regionis existat, quod nigrae moniales assumantur ad
hujusmodi abbatias, et quandoque contingat, ut canonica

mulier nigrarum monialium teneat abbatiam,
asserens hoc etiam a bonae memoriae Coelestino papa,
praedecessore nostro, sibi fuisse concessum, ut ad
abbatiam aliam posset assumi. Custos autem replicabat
econtra, quod eadem monialis non debebat
assumi, nec poterat, ad ipsarum regimen abbatiae,
cum non esset soror illius ecclesiae, sed de quodam
monasterio nigro, et in abbatissam honorabilioris
ecclesiae confirmata et etiam benedicta, a cujus regimine
non sine culpa credebatur expulsa, et concessionem,
quam a praedecessore nostro se dicit habere,
ostendere non valebat; unde, patebat instanter,
ut quod erat factum de ipsa, irritum faceremus
haberi, praesertim cum in litteris jam dicti episcopi,

quas idem procurator in suae partis defensionem
habebat, contineretur expresse, ipsum episcopum
ad confirmationem electionis illius post appellationem
ad nos interpositam processisse, ac eadem appellatio
legitima videretur, cum consanguinitas,
quam in litteris suis idem episcopus cum ipsa momoniali
se recognoscebat habere, manifestam indicaret
suspicionem in eum, praeter hoc, quod, quandocunque
a dioecesano suo gravaretur in aliquo, sibi
appellare licebat. Nos autem, ab ipso cardinale diligenter
auditis his et aliis quae fuerunt proposita coram
ipso, discretioni vestrae per apostolica scripta

mandamus, quatenus quidquid super electione praedictae
monialis factum est, auctoritate nostra suffulti,
nullius contradictione vel appellatione obstante,
denuntietis irritum et inane, et, super ipsius electione
custodis veritate diligentius requisita, si electionem
ipsam inveneritis esse canonicam, et personam
ejus idoneam, eam auctoritate apostolica confirmetis;
contradictores, etc. Quod si non omnes . . .
duo vestrum, etc.

Datum Romae, apud Sanctum Petrum, VI Nonas
Martii, etc.

[Cum a nobis petitur, etc., usque vestris justis
postulationibus clementer annuimus, et Wintoniensem
Ecclesiam, in qua divino estis obsequio mancipati,
ad exemplar felicis memoriae Lucii papae II,
praedecessoris nostri, sub beati Petri et nostra protectione
suscipimus, et praesentis scripti privilegio
communimus, statuentes ut quascunque possessiones,
quaecunque bona, etc., usque vocabulis
exprimenda: Chiltecumbam, et omnem decimam
ejus; Estonam, Wordiam, Wensiestonam,
Avintonam, Meones minores, Brockenesford, Extonam,
 Entonam, Helwarestoke, Haveunte, Crundelam,
Hodigaton, Wutron, Hennentonam, Cilbodintonam,
Michelemareis, Nhutsilinges, Melebroc, Hetonam,
Stoctonam, Enedeford, 
 Patengam, Aweltonam, Fifhidam, 
Ellendonam, Hinneltonam, Wulurichestonam,
Westiwudam, Bludunam, Hammam, Husseburnam, 
Wittcherche; redditus in urbe Wintoniae, et in suburbio;
piscaturam apud Brenford. Clivam, Brandesbiriam;
omnem decimam dominicorum ejusdem
ecclesiae, ad opera Ecclesiae et domorum eidem
ecclesiae pertinentium; Portland, terras, feuda et

servitia militum ad eamdem ecclesiam pertinentia;
consuetudines, libertates rationabiles, tam in emendo
et vendendo quam in aliis, per chartas regum concessas; pensionem annuam 
 viginti librarum de
nundinis S. Egidii; pensionem annuam decem marcarum
de hospitali Sanctae Crucis, ad luminaria
Ecclesiae facienda; ecclesiam de Drokeneford; ecclesiam
de Crundel; ecclesiam de Haveunte; ecclesiam de Wilhale;
ecclesiam de S. Fide; ecclesiam
Sancti Egidii; ecclesiam Sancti Jacobi, et
omnes oblationes Pentecostes; ad anniversarium
bonae memoriae H. episcopi faciendum, Capellas
de Chittecumba, ecclesiam de Camptona, et ecclesiam
de Albo monasterio; ad anniversarium
regis Henrici II faciendum, terram de Cnoel; ad

anniversarium bonae memoriae Godfridi episcopi,
terram de Childecnoel; ad libros faciendos,
ecclesiam de Elendona; ad religiosos hospites suscipiendos,
ecclesiam de Litletona. Obeunte vero
ejusdem loci episcopo, nullus ibi, qualibet subreptionis
astutia, vel violentia, praeponatur; sed liceat
vobis episcopum, absque contradictione alicujus,
una cum archidiaconis, communi consilio, vel partis
consilii sanioris, eligere, secundum Dei timorem,
et sacrorum canonum instituta. Decernimus ergo,
etc., usque profutura, salva sedis apostolicae
auctoritate, et dioecesani episcopi canonica justitia.
Si qua igitur, etc.. Cunctis autem, etc.] [Cum Bertoldus miles curiam suam, sive fundum

in Westhusen quondam Peregrino militi
pignori obligasset, eodem Bertoldo sublato de
medio, Hartongus, nepos ejus, qui successit
eidem, argentinensis dioeceseos, vacante ecclesia
ejusdem loci, in Westhusen, asserens quod jus patronatus
cum universitate transisset in eum, Brunonem,
clericum ejusdem dioeceseos, ad preces
bonae memoriae C. Argentinensis episcopi, ejusdem
loci archidiacono ad supradictam Ecclesiam
praesentavit; qui de consensu et voluntate episcopi
ipsum instituit in eadem, in possessionem induci
eum faciens corporalem. Praedictus vero Bertoldus,
dominus fundi, asserens quod sibi retinuerat
jus patronatus expresse cum fundum obligaverat
creditori, T . . . sacerdotem, memorato episcopo

praesentavit; sed episcopus ipsum admittere renuit
pro suae arbitrio voluntatis. Cum autem praefatus
episcopus viam fuisset universae carnis ingressus, 
dictus T. adversum memoratum Brunonem 
super praedicta ecclesia coram substituto electo 
quaestionem deposuit, a cujus examine fuit postmodum
ad venerabilem fratrem nostrum . . . . . Remensem
archiepiscopum, sanctae Romanae Ecclesiae cardinalem,
tunc episcopum Praenestinum, legatum sedis
apostolicae, appellatum, qui dilectis filiis . . . . . abbati
Novi Castri, et . . . . . decano S. Thomae Argentinensis

mandavit, ut audirent hinc inde proposita, et
receptis testibus, ad eum remitterent causam sufficienter
instructam, partibus terminum peremptorium
assignantes, quo ejus se conspectui praesentarent, sententiam,
recepturae. Ipsi vero, receptis testibus et redactis
in scriptis depositionibus eorumdem, eas sub
sigillis suis miserunt ad archiepiscopum memoratum,
partibus termino peremptorio assignato, ad quem
cum saepedictus Bruno cum suis attestationibus accessisset,
nec per se, nec per responsalem idoneum,
dictus T . . . coram eo comparare curasset, ipse,
attestationibus ejusdem Brunonis, sicut in ipsius
litteris perspeximus contineri, diligenter inspectis,
ipsum ab impetitione saepedicti T. . . sententiando 
reddidit absolutum, eidem T . . . imponens silentium

super ecclesia memorata. Postmodum autem, saepedictus
T. ad ejusdem archiepiscopi praesentiam cum
attestationibus suis infra breve tempus accedens,
justam causam absentiae allegavit. Archiepiscopus
vero, praedicto Argentinensi electo, et dilectis filiis.
. . . . Altae Sylvae, et . . . . . Turceleburnensi 
abbatibus, per suas dedit litteras in mandatis, ut,
si praefatus justam absentiae causam ostenderet
coram eis, praedictam sententiam nullius decernerent
esse valoris, et utriusque partis attestationibus
diligenter inspectis, causam ipsam fine debito

terminarent; alioquin, sententiam quam ipse tulerat, 
facerent firmiter observari. Verum, cum dictus
electus, aliis negotiis impeditus, interesse non posset,
vices suas R . . . . . canonico Argentinensi, commisit,
praefatis abbatibus suas committentibus . . . . . majori
praeposito, et . . . . . scholastico Argentinensi, qui,
in negotio procedentes, testes super praedicto articulo
receperunt, et, eorum depositionibus redactis in scriptis,
praedictus B . . . asserens se gravari ab eis,
vocem ad nos appellationis emisit. Cum igitur utraque
pars cum attestationibus signatis sigillis judicum
praedictorum ad nostram praesentiam accessisset,
licet dictus T. justam causam absentiae minus sufficienter
probasset, ne tamen praejudicaret opinio
veritati, volentes in veritate procedere, cum Christus

sit veritas, dilectum filium, R . . . S. Mariae in Dominica 
 diaconum cardinalem, eis concessimus
auditorem. Qui, cum ea, quae coram ipso proposita
fuerant, nobis plene ac fideliter retulisset, nos,
utriusque partis attestationibus ac sententia praefati
archiepiscopi diligenter inspectis, quia eumdem archiepiscopum
ex tenore ipsius sententiae invenimus
circumventum, tum quia continebatur in illa, quod
per attestationes ipsius B. fuerat sufficienter
probatum, quod praefatus Hartongus in possessione
jurispatronatus exstiterat, cum eumdem Brunonem 
ad praedictam ecclesiam praesentavit, cum tamen
per attestationes illas nihil aliud super hoc fuerit
ostensum, nisi quod pro quodam jure, quod de illa
ecclesia consuevit exhiberi patronis, praedicti Peregrinus

et Hartongus annuatim decem solidos
acceperunt, quos tamen Plebanus ejusdem loci semper
contradicebat praebere; tum quia in eadem sententia
dicitur, quod dictus T . . . penitus in probatione
defecit, cum per attestationes suas appareat manifeste 
 ipsum suam intentionem sufficienter
probasse; tum etiam quia causam non recepit
sufficienter instructam, cum unius tantum partis
attestationes receperit, quae parum faciebant ad
causam; his et aliis intellectis, sententiam ipsam
duximus irritandam, memorato T . . . adjudicantes
ecclesiam supradictam, cum per attestationes

nobis constiterit evidenter, ipsum a vero
patrono fuisse ad saepefatam ecclesiam praesentatum,] [Nos
autem, qui tuam nolumus impediri salutem, sed
ipsam propensius desideramus in Christo, dilectis
filiis, abbati Cisterciensi, P . . . de Castro Novo,
et R . . . monachis Fontis Frigidi, apostolicae sedis
legatis, injungimus, ut te ad haec vice nostra diligenter
moneant et inducant, et, si necesse fuerit,
districtione qua viderint expedire, cessante, appellatione
compellant.

Datum Romae, apud Sanctum Petrum, IV Idus
Martii, pontificatus anno octavo.

Illis scriptum est super hoc.

Cum honori sit onus annexum, exsequi debet
officium, qui beneficium est sortitus. Eapropter,
venerabilis in Christo frater, auctoritate tibi praesentium
indulgemus, ut, postquam in provinciali
concilio solemniter injuxeris coepiscopis tuis, ut
ipsi tam archidiaconos quam decanos ad suscipiendos
ordines in quibus tenentur domino deservire compellant,
juxta Lateranensis concilii sanctiones, si

forsan infra sex menses ipsi neglexerint haec implere,
tu extunc, sublato appellationis obstaculo, id
exsequi non omittas. Si vero noluerint ordinari,
beneficia eorumdem sit tibi licitum aliis conferre
personis, prout est in eodem consilio institutum.
Nulli ergo . . . nostrae concessionis, etc.

Datum Romae, apud Sanctum Petrum, III Nonas
Martii, pontificatus anno octavo.

Accepimus, quod, tam in dioecesi quam in proprovincia
Remensi, ad tantam exinanitionem monasteria
devenerunt, personis ac praelatis eorum

pecuniam recipientibus mutuo sub usuris, et expendentibus
eam ubi non licet, quod, obligatis eorum
possessionibus, et distractis servitoribus suis,
non possint sufficere sicut solent. Ideoque, fraternitati
tuae per apostolica scripta praecipiendo mandamus,
quatenus, ne aliquis abbatum, priorum aut
monachorum, vel etiam canonicorum regularium
tuae provinciae, pro aliquo fidejubeat, vel pecuniam
mutuo a quoquam accipiat, ultra pretium capitulorum
suorum providentia constitutum, nisi propter
manifestam domorum utilitatem, auctoritate nostra
cures districtius inhibere, et, si quid factum fuerit,
ad solutionem denunties non teneri conventus.
Ut autem prohibitio nostra majorem obtineat firmitatem,
praesentium tibi auctoritate concedimus, ut

eos qui praesumpserint contraire, nullius contradictione
vel appellatione obstante, per censuram ecclesiasticam
a sua praesumptione compescas. Nulli
ergo, etc. Hanc paginam nostrae concessionis, etc.

Datum Romae, apud Sanctum Petrum, Non. Martii,
anno octavo.

Talis debet esse sollicitudo rectoris, ut providentiam
internorum in exteriorum occupatione non

minuat, et exteriorum curam internorum sollicitudine
non relinquat, sicque solerter invigilet, ut, foris
aliis necessariam utilitatem impendens, interius utilem
sibi necessitatem observet. Eapropter, venerabilis
in Christo frater, ut plenius super his valeas adimplere
quod debes, auctoritate tibi praesentium indulgemus,
ut in ecclesiis ac monasteriis Remensis provincia,
quorum quaedam et intus et foris grave dispendium
patiuntur tam in capitibus quam in membris, auctoritate
apostolica corrigas, quae secundum Deum fuerint
corrigenda, et consuetudines juris et utilitatis
ecclesiarum tibi eadem auctoritate sit licitum in

melius, de prudentium virorum consilio, commutare,
si forsan hi ad quos immediate pertinet eorum correctio,
super his fuerint negligentes, non obstante
alicujus appellationis objectu contra regularis observantiam
disciplinae, sic in hujusmodi Ecclesiae utilitati
deserviens, quod disciplinae proficias regulari. Si quis
autem, etc. Nulli ergo, etc. Nostrae concessionis, etc.

Datum Romae, apud Sanctum Petrum, VIII Idus
Martii.

Lateranensis concilii decrevit auctoritas, ut, cum
ecclesias et praebendas, seu quaelibet officia, in aliqua
ecclesia vacare contigerit, non diu maneant in
suspenso, sed infra sex menses personis, quae digne
administrare valeant, conferantur; si autem episcopus,
ubi ad eum spectaverint, conferre distulerit,
per capitulum ordinentur; quod si ad capitulum
electio pertinuerit, et infra praescriptum terminum
hoc neglexerit adimplere, episcopus haec cum virorum
religiosorum consilio exsequatur; quod si
omnes forte neglexerint, metropolitanus, secundum
Deum, de ipsis, absque illorum contradictione, disponat.
Quia igitur plus solent prodesse, quae specialiter
indulgentur, quam quae generaliter conceduntur,
fraternitati tuae auctoritate praesentium

duximus indulgendum, ut instituta jam dilecti concilii,
tam in dioecesi quam in provincia Remensi, sine
contradictione et appellatione qualibet, exsequaris.
Nulli ergo . . . hanc paginam nostrae concessionis, etc.

Datum Romae, apud Sanctum Petrum, VIII Idus
Martii, anno octavo.

Annuere solet sedes apostolica, etc., usque impertiri.
Eapropter, etc., usque annuentes, auctoritate

tibi praesentium indulgemus, ut ea, quae de pertinentibus
ad archiepiscopalem mensam, et alias ad
archiepiscopi juridictionem spectantibus, tam in
feudis quam aliis, a bonae memoriae W. praedecessore
tuo, minus licite alienata repereris, nullius
contradictione vel appellatione obstante, legitime
valeas revocare. Nulli ergo . . . hanc paginam nostrae
concessionis, etc.

Datum Romae, apud Sanctum Petrum VII Idus
Martii, anno octavo.

Sollicitudini pastoris incumbit, ut taliter provideat
juri suo, quod ipsum per alios non detineatur
injuste, ne ibi sit negligens ubi sedulus esse debet,
cum incrementum sedulitas, et negligentia detrimentum
importet. Eapropter venerabilis in Christo
frater, auctoritate tibi praesentium indulgemus, ut
altaria, decimas, redditus, jurisdictiones, et alia,
quae bonae memoriae W. praedecessor tuus, suae et
successorum suorum donationi ac potestati subtraxit,

ea ecclesiis et monasterii in perpetuum, et
quibusdam personis, tam ecclesiasticis quam saecularibus,
illicite concedendo, tibi liceat, nullius contradictionis
vel appellationis obstaculo, ad potestatem
et manum tuam canonice revocare.

Datum Romae, apud Sanctum Petrum, XII Kalendas
Aprilis, anno octavo.

[Ad nostram noveris audientiam pervenisse,
quod, cum J. Pellar, et G. filius ejus, Petro
 Soctan 
 usuras non modicas persolvissent, praestito 
juramento firmarunt, quod nec per se nec per alium
praedictas usuras repeterent, vel apud ecclesiasticum
judicem, seu etiam saecularem, super eis deponerent
quaestionem. Cumque creditor ipse, in mortis articulo
constitutus, condiderit testamentum, suis praecepit
haeredibus, ut omnibus qui rationabiliter
possent probare, se dedisse usuras eidem, ipsas eisdem 
 restituere procurarent. Unde, cum praedicti
J. et G. usuras repetere non attentent propter hujusmodi
juramentum, haeredes praedicti P. eis negligunt 
satisfacere de usuris. Ideoque fraternitati tuae
per apostolica scripta mandamus, quatenus sub
poena excommunicationis publice in Ecclesia proponi
facias vel proponas, ut qui super hoc noverint veritatem,

procedant ad testimonium proferendum, et,
si per dicta testium, vel alia documenta, tibi legitime
constiterit de praemissis, haeredes ejusdem P. 
 ut usuras, quas a praedictis J. et G. pater eorum,
accepit, restituant universas, monitione praemissa,
per censuram ecclesiasticam, appellatione
remota, compellas.

Datum Romae, apud Sanctum Petrum, Idibus
Martii.

Accedens ad apostolicam sedem dilectus filius,
W . . . presbyter, gravi nobis conquestione monstravit,
quod, cum olim in diebus Dominicae Passionis
per villam Avortii transitum faciens, ad domum
Pelochini militis, pro sedanda siti quam ex labore
viae incurrerat, divertisset, homines ipsius militis,

qui longe ante pro decimis et quodam debito rixatus
fuerat contra eum, W . . . miles, filii ejus, et quidam
alii Andegavensis dioeceseos, ut praedicto Pelochino
placerent, presbyterum ipsum temere capientes,
graviter vulnerarunt, et ligatum per totum diem
nimium inhoneste tractantes, tandem, amputatis ei
virilibus, dimiserunt rebus omnibus spoliatum. Nos
igitur, cum afflicto misericordiam facientes, discretioni
vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus,
si rem noveritis ita esse, ac aliud canonicum
non obsistat, ei auctoritate nostra sacerdotale officium
exsequendi licentiam tribuatis. Dictos vero
sacrilegos tandiu, appellatione remota, etc., usque 
absolvendi, eos nihilominus ad restitutionem debitam
ablatorum, per censuram ecclesiasticam, appellatione

postposita, compellatis. Testes . . . nullis
litteris, etc. Quod si non omnes . . . tu, frater episcope,
cum eorum altero, etc.

Datum Romae, apud Sanctum Petrum, XV Kalendas
Aprilis, anno octavo.

Per tuas nobis litteras intimasti, quod, cum causam,
quae inter Jacob militem, de Castro Plebis, et
M. mulierem, super matrimonio vertebatur, ad nos

per appellationem delatam, tibi commiserimus terminandam,
miles ipse, qui matrimonium accusabat,
quod eamdem contingeret mulierem in quarto et
quinto consanguinitatis gradu probavit. Mulier vero,
per testes sufficienter ostendit, quod matrimonialiter
per decem et octo annos, vel ultra, cohabitarat
militi memorato, et ad minus tres filios susceperat
ex eodem. Unde, secundum decretalem bonae memoriae

Alexandri papae, praedecessoris nostri, se
dicebat ab eo non debere occasione hujusmodi
separari. Licet autem utraque partium instanter
sententiam postularet, noluisti tamen annuere postulatis,
sed nos duxisti super hoc humiliter consulendos,
cum decretalis illa contradicere antiquis
canonibus videretur. Nos igitur, eam coram nobis
perlegi facientes, ex ejus tenore conjecimus, quod
in eo casu intelligitur decretalis, in quo nondum
lis est coram judice contestata, cum dicatur ibidem:
Quod si aliquis duxit in Ecclesiae facie mulierem,
et longo tempore cohabitavit eidem, non debet ad
accusationem admitti, nisi aliae idoneae personae
suspicione carentes appareant, quae velint et valeant
legitime matrimonium accusare, sed nec eaedem

debent admitti, si vir et mulier per viginti, vel decem
et octo annos, insimul sine quaestione manserunt.
Ecce hic dicitur, quod ad accusationem non
sunt personae hujusmodi simpliciter admittendae.
Unde sicut proemisimus, tunc habet locum hujusmodi
Decretalis, cum nondum contra matrimonium
accusatio est admissa. Tunc enim Ecclesia propter
temporis diuturnitatem quodammodo dispensando
dissimulat, et dissimulando dispensat. Verum, ubi
pars, cui competit, uti neglexerit illius beneficio
Decretalis, sed post legitimam litis contestationem
partes produxerint testes suos, et depositionibus
publicatis fuerit renuntiatum utrinque, nec jam
restat nisi sententia proferenda, non videmus quod

judex causam propositam in sua praesentia, et discussam
secundum veteres canones, non debeat terminare,
maxime, cum utraque pars, vel altera, institerit
ut sententia proferatur.

Datum Romae, XII Kalendas Aprilis.

« Praerogativa dilectionis et gratiae, quam
apostolica sedes exhibuit Ecclesiae Bizantinae, cum
eam in patriarchalem sedem erexit, ecclesiasticae
plenitudine potestatis, quam non homo, sed Deus,
imo verius Deus homo, in beato Petro Ecclesiae

Romanae concessit, evidenter attestatur, et quod
Romanus pontifex ejus vicarius sit ostendit, qui
et primos novissimos et novissimos facit primos.
Sane, cum eadem Ecclesia, quae tunc Bizanzena, 
nunc Constantinopolitana vocatur, nec nomen,
nec locum inter sedes apostolicas patriarchales
haberet, apostolica sedes fecit ei nomen grande
juxta nomen magnorum qui sunt in terra, et ipsam,

quasi de pulvere suscitatam, usque adeo
sublimavit, ut eam, tam Ecclesiae Alexandrinae
quam Antiochenae et Hierosolymitanae dignitatis
privilegio anteferret, atque post se prae caeteris
exaltaret, ita, quod, cum multae filiae divitias congregaverint,
haec sola per matris gratiam specialem
supergressa fuerit universas. Licet autem
eadem Ecclesia interdum ab obedientia sedis apostolicae
declinavit, quia tamen ad eam per Dei gratiam
humiliter est reversa, tuis precibus annuentes,
eamdem Ecclesiam, cui, Deo auctore Domino,
praeesse dignosceris, sub beati Petri et nostra
protectione suscipimus, et praesentis scripti pagina
communimus. »  Praeterea, quascunque
possessiones, quaecunque bona eadem Ecclesia

in praesentiarum juste et canonice possidet, aut in
futurum, concessione pontificum, et ecclesiasticarum
seu etiam saecularium personarum, cujuscunque
conditionis aut status, poterit adipisci, firma
tibi et tuis successoribus illibata permaneant. Libertates
quoque et immunitates ejusdem Ecclesiae ac
consuetudines rationabiles et antiquas, quae apostolicae
sedis non obviant institutis, ratas habemus, et
eas perpetuis temporibus illibatas permanere sancimus.
Palleum quoque, insigne videlicet plenitudinis
pontificalis officii, fraternitati tuae, de apostolicae
sedis libertate, largimur, quo, intra ecclesias
tuae juriqdictioni subjectas, in solemniis missarum
utaris, diebus inferius denotatis, videlicet in Nativitate

Domini, festivitate protomartyris Stephani,
Circumcisione Domini, Epiphania, Ypopanti, Dominica
in Ramis palmarum, Coena Domini, Sabbato
sancto, Pascha, feria secunda post Pascha, Ascensione,
Pentecoste, tribus festivitatibus beatae Mariae,
Natali Joannis Baptistae, solemnitatibus omnium apostolorum,
commemoratione sanctorum omnium, dedicationibus
ecclesiarum, episcoporum, consecrationibus,
ordinationibus clericorum, principalibus
festivitatibus ecclesiarum tuarum, et in anniversario
consecrationis tuae die, et tam imperatoris quam aliorum
magnatum et principum sepulturis. Ad indicium
etiam gratiae plenioris, auctoritate tibi praesentium indulgemus,
ut archiepiscopis, suffraganeis tuis, usum
pallii praesentis indulgentiae auctoritate concedas, ab

eis pro te quod canonicum fuerit, pro nobis autem
et Ecclesia Romana sponsionem obedientiae, recepturus.
Porro crucem, videlicet vexillum Dominicum,
per quemcunque locum te transire contigerit,
excepta urbe Romana, et loco in quo fuerit Romanus
antistes, ante te deferendi, fraternitati tuae
licentiam impertimur, et in processionibus tuis tibi
concedimus usum nacci, praesenti scripto nihilominus
statuentes, ut universi clerici, cujuscunque

nationis et gentis, in civitate et dioecesi Constantinopolitana
ecclesias vel ecclesiastica beneficia
obtinentes, tibi et Ecclesiae Constantinpolitanae reverentiam
debitam et honorem devotum exhibeant,
salva in omnibus auctoritate sedis apostolicae reverentia
et honore. Nulli ergo, nostrae concessionis et
protectionis, etc. Si quis, etc.

Datum Romae, apud Sanctum Petrum, III Kalendas
Aprilis, anno octavo.

[Sicut Dominus in Romanam Ecclesiam per beati
Petri merita sua dona diffundit, sic ejus privilegium
ampliavit, ut, quantumlibet in alios liberalis, nec
detrimentum tamen honoris timeat, nec dispendium
potestatis, utpote quae nihil sibi subtrahit, cum
aliquibus etiam maxima elargitur, nec aufert quod
confert, nec quod donat, amittit. Ipsa etenim in
eos, quos in partem suae sollicitudinis evocat, sic
dispensat onera et honores, ut non minus eam omnium
ecclesiarum cura sollicitet, et plenitudo eclesiasticae
potestatis adornet, quam non patitur Petri
privilegium minorari. Cum igitur ad apostolicam
sedem personaliter laboraris, et per impositionem

manuum nostrarum diaconatus et presbyteratus
susceperis ordines, et in episcopum
tandem fueris consecratus, specialem tibi gratiam
facere volumus, et te personaliter intendimus honorare.
Eapropter, venerabilis in Christo frater, tuis
justis petitionibus annuentes, auctoritate tibi praesentium
indulgemus, ut subditos tuos qui in clericos
et alios viros religiosos manus injecerint violentas,
auctoritate ac vice nostra secundum Ecclesiae
formam absolvas, nisi forsitan ita fuerit enormis
excessus, ut merito credas eos ad sedem apostolicam
destinandos: falsariorum quoque absolutionem
tuae fraternitati committimus, si forsan in
sigillo tuo vel subditorum tuorum vitium commiserint
falsitatis. Ut autem tanquam sponsus de thalamo

matris procedas ad sponsam, circumdatus
varietatibus et indulgentiarum nostrarum decoratus
amictu, tibi personaliter indulgemus, ut, si qui
reges in Constantinopolitano imperio fuerint inungendi,
dum tamen a te inunctio postuletur, et assensus
imperialis accedat, inungas. Nulli ergo . . .,
nostrae concessionis, etc.

Datum Romae, apud S. Petrum, III Kal. Aprilis,
anno octavo.

[Quia dantur gratiae ex gratia, quod apud nos
fueris gratiosus, effusa super te monstrabit copia
gratiarum. Tuis igitur precibus annuentes, fraternitati
tuae specialiter indulgemus, et ut in diebus
Dominicis, et praecipuis solemnitatibus, cum necesse
fuerit, personas idoneas in subdiaconos valeas promovere,
et, cum in ecclesia Constantinopolitana vel
nulli aut pauci sint canonice instituti, ad eam, sublato
appellationis obstaculo, idoneos viros assumas,
nec carni et sanguini aliter quam deceat acquiescas,

sed merita ponderes, et litteraturam attendas,
quoniam, in omni gente, qui facit justitiam, acceptus
est Deo.] [Auctoritate praesentium inhibemus, ne, obeunte
te, nunc Constantinopolitanae ecclesiae patriarcha,
vel tuorum quolibet successorum, ullus ibi qualibet
subreptionis astutia seu violentia proponatur, nisi
qui fuerit electus secundum canonicas sanctiones.

Cum autem secundum morem ecclesiasticum fuerit
consecratus, ad apostolicam sedem nuntios suos
mittat, pallium de corpore beati Petri sumptum,
insigne videlicet plenitudinis pontificalis officii, petiturus.
In cujus susceptione, juramentum nobis et
successoribus nostris, secundum apostolicae sedis
consuetudinem, quod tu ipse nobis, suscepto pallio,
praestitisti, sine contradictione qualibet exhibebit.
Ad haec, tuae fraternitati concedimus, ut libere a
subditis tuis, cum necesse fuerit, ad tuam audientiam
appelletur, nisi cum negotium fuerit ab apostolica
sede commissum; ita, quod tu appellationibus
ad Romanam Ecclesiam interpositis humiliter deferas
et devote.] [Licet nulli penitus injuriam faciamus, cum utimur

jure nostro, nec depereat quidquam aliquibus,
cum collatam nobis ecclesiasticae potestatis plenitudinem
exercemus, Constantinopolitanae tamen Ecclesiae
providere volumus ad cautelam, et dolosa labia
et linguam malignam habentibus, materiam subtrahere
murmurandi. Quamvis igitur, ejusdem Ecclesiae
utilitate ac necessitate cogente, utpote quae, postquam
Constantinopolitanum imperium devolutum
fuerat ad Latinos, non fuerat ordinata, unde non ad
alium, sed ad nos tantum ejus ordinatio pertinebat,
te in Constantinopolitanum elegerimus, et eligendo
confirmaverimus patriarcham, et munus tandem
consecrationis tibi duxerimus impendendum, quia
tamen eidem Ecclesiae auferre nolumus electionis
canonicae libertatem, in qua ipsam potius manutenere

proponimus et fovere, nolumus ut ex facto
nostro aliquid et praejudicium generetur, quominus,
cum eam vacare contigerit, canonice ordinetur.

Datum Romae, apud Sanctum Petrum, III Kalendas
Aprilis, anno octavo.

Cum Ecclesia Constantinopolitana in novam nunc
quodammodo infantiam renascatur, et, tanquam
parvula, nec habens ubera officiosa, matris sollicitudine

noscatur plurimum indigere, ipsam uberibus
consolationis nostrae lactare disponimus, et ex divitiis
nostris ejus inopiam relevare. Cum igitur indigeat
clericis prudentibus et peritis, qui laicorum
vitam verbo aedificent et exemplo, ad petitionem
venerabilis fratris nostri, patriarchae Constantinopolitani,
concessimus, ut clerici, qui cum eo ad
partes Constantinopolitanas accesserint, sua beneficia
non amittant, sed proventus eorum ipsis integre
persolvantur, donec status terrae illius nobis plenius
innotescat, dum tamen ex hoc propter numerositatem
clericorum volentium transire cum eo, aliqua
Ecclesia enormiter non gravetur. Monemus igitur
fraternitatem vestram et exhortamur attentius, et
per apostolica vobis scripta mandamus, quatenus

clericos illos, qui voluerint sequi eum, nec vos contra
tenorem indulgentiae nostrae aliquatenus molestetis,
nec permittatis aut faciatis ab aliis molestari,
quin potius, si qui eos molestare praesumpserint,
praesumptionem eorum, monitione praemissa, per
districtionem ecclesiasticam, appellatione postposita,
compescatis.

Datum Romae, apud Sanctum Petrum, III Kalendas
Aprilis, anno octavo.

Apostolicae sedis auctoritas nos inducit et compellit
etiam officii debitum pastoralis, ad statum
universarum ecclesiarum aciem nostrae considerationis
extendere, ne in bonis suis sustineant detrimentum,
quae illis debent illibata servari. Eapropter,
dilecti in Domino filii, vestris supplicationibus
inclinati, beati Silvani, gloriosi confessoris, Ecclesiam,
in qua divino estis mancipati obsequio, ad

exemplar felicis memoriae Calisti papae, praedecessoris
nostri, sub beati Petri et nostra protectione
suscipimus, et praesentis scripti patrocinio communimus,
statuentes, ut quascunque possessiones,
quaecunque bona, et quaecunque praedia ex bonae
memoriae Leodegarii, Bituricensis archiepiscopi,
concessione, vel aliorum fidelium legitimis
donationibus, ecclesia vestra possidet, aut in futurum
concessione pontificum, liberalitate principum,
oblatione fidelium, etc., usque adipisci, quieta ei et
illibata serventur, in quibus haec propriis vocabulis
duximus exprimenda; ecclesias Sancti Petri, et
Sanctae Mariae de Molendinis; ecclesias Sancti Laurentii,
et Sancti Martini de Vico, super Naum;
ecclesiam Sancti Aniani de Langiaco; ecclesiam

Sanctae Columbae, et ecclesiam Sancti Falerii, cum
pertinentiis earum; ecclesiasticam etiam dignitatem,
quam Ecclesia vestra in Paludensi Beatae Mencildis
ecclesia dignoscitur obtinere, nec non illud,
quod Rad . . . . dominus Dolensis, tam in hominibus
suis, in firmis haeredibus, ac rebus eorum, quam in
possessionibus, et aliis, ecclesiae vestrae intuitu
contulit pietatis. Sepulturam quoque, etc., usque 
obsistat, salva tamen justitia, etc., usque assumuntur.
Decernimus ergo, ut nulli . . . hanc paginam nostrae
protectionis, confirmationis et constitutionis, infringere,
etc. Si quis autem, etc.

Datum Romae, apud Sanctum Petrum, VII Kalendas
Martii, anno octavo.

Retulit nobis dilectus filius, magister P . . . subdiaconus

et capellanus noster, quem dilecto filio, magistro
P. de Vico, dedimus auditorem, quod, cum
venerabilis frater noster . . . . archiepiscopus, et
dilecti filii, capitulum Bituricense, quibus, sicut
idem magister proposuit coram eo, per nostras dedimus
litteras in mandatis, ut, ipsum in fratrem et
canonicum admittentes fraterna charitate tractarent,
verba in elusionem mandati apostolici tribuentes
eidem, se illum polliciti fuerint recepturos,
quia tandem nolebant quod promiserant adimplere,
accedens ad praesentiam nostram, ad eosdem praeceptorias
litteras reportavit, dilectis filiis . . . de Domo
Dei . . . de Nigro-Lacu, et . . . de Fonte-Mauriniacensi
 abbatibus, obtentis monitoribus ad
eosdem, et, quoniam quidam ex capitulo, sicut

dictorum monitorum transmissae nobis litterae continebant,
super receptione ipsius magistri malitiose
resistere nitebantur, ad dilectos filios . . . abbatem
Dolensem, et Eug. subdiaconum nostrum,
priorem de Leproso, litteras direximus continentes
quod si major pars capituli convenisset in eum,
vacantem praebendam conferrent eidem, ipsum in
canonicum admittentes et fratrem. Pro cujus denique
receptione, sicut idem exsecutores per suas
nobis litteras intimarunt, ea videlicet ratione, quod
idem magister a pueritiae suae tempore devotum impenderat
in ipsa ecclesia famulatum, et sacros ordines
usque ad diaconatum susceperat in eadem.
Cumque archiepiscopus et capitulum memorati, post
inhibitionem ex parte nostra ab eisdem exsecutoribus

factam, praebendam, quae tunc in Ecclesia Bituricensi
vacabat, magistro P. Petit, pro suae voluntatis
arbitrio, contulissent, et idem exsecutores concessionem
infirmassent eamdem, dictus magister P. Petit,
et R. . procurator praefati magistri P. de Vico,
ad nostram praesentiam accedentes, causam ipsam
venerabili fratri nostro, Nivernensi episcopo,
et dilectis filiis . . . abbati de Pratea, et . . . priori
de Fonte-Mauriniacensi, de communi voluntate
obtinuere committi, qui, eodem abbate nequaquam
praesente, sed suam absentiam per litteras excusante,
testibus hinc inde receptis, et dictis publicatis
eorum, cum jam ad sententiam praepararent . . . . .
cancellarius Bituricensis, nomine capituli memorati,
ad appellationis subterfugium convolavit, ad quam

prosequendam, cum idem magister, non sine magnis
laboribus et expensis, procuratore nemine
comparente pro parte capituli, accessisset, humiliter
postulabat a nobis, ut, cum Ecclesiae Bituricensis
servitiis, sicut major pars capituli affirmabat, a pueritiae
suae tempore institisset, sacros ordines usque

ad diaconatum suscipiens in eadem, et nos, absolute
ac sine conditione aliqua, praebendam sibi mandaverimus
assignari, ac in praesentia praedictorum judicum
ostensum fuerit et probatum, quod pars major
capituli convenerat in eumdem, quod confirmare ac
ostendere nitebatur per quaedam scripta, quae in
ipsius praesentia exhibuit auditoris, praebendam super
qua litigatum fuerat, sibi, de solita sedis apostolicae
clementia, concedere dignaremur. Cujus
denique petitioni, quia de communi assensu partium
causa fuerat judicibus delegata, et ab eis usque ad
testium publicationem super ipsa processum, lite
pendente, ac absente parte altera, non duximus annuendum.
Verum, ne idem magister in veniendo ad
praesentiam nostram laborasse videretur incassum,

per apostolica vobis scripta mandamus atque praecipimus,
quatenus, secundum tenorem litterarum ad
dictum Nivernensem episcopum, et dilectos filios,
abbatem Dolensem, et eorum conjudices obtentarum,
attestationes ac rationes receptas ab eis, in
causa procedere procuretis. Nos autem illos canonicos
in receptione ipsius intelligimus consensisse,
qui per suas nos litteras rogaverunt, ut ipsum recipi
faceremus. Caeterum, quia dictum capitulum
appellationem ad nos interpositam prosequi noluit,
et idem magister eam prosequi procuravit, ipsum
capitulum, juxta Lateranensis instituta concilii,
eidem magistro in expensis legitimis, sublato appellationis
obstaculo, condemnetis, reducentes in
irritum, si quid . . . in ejusdem magistri praejudicium

temere . . . attentius provisuri, ut taliter mandatum
apostolicum exsequi studeatis, quod idem magister
pro defectu justitiae non cogatur propter hoc ulterius
ad sedem apostolicam laborare. Nullis litteris,
etc. Quod si non omnes . . . duo vestrum, etc.

Datum Romae, apud Sanctum Petrum, VIII Kalend.
Aprilis, anno octavo.

Saepe nobis, ac saepius replicata querela pro A . . .

nepte tua, cujus tutelam agebas, terram et molendina
posita in Valle rotunda, territorio Sancti Germani, a
Joanne de Zita tibi cum fructibus inde perceptis restitui
postulasti, asserens ipsum J. ea quondam legitime
vendidisse ac tradidisse magistro Petro de Fundis,
cujus haeres remanserat neptis ipsa. Joannes autem

proponebat econtra, illam venditionem in fraudem
usurarum factam fuisse, quia, cum aliter pecuniam
mutuo ab eodem magistro habere non posset, conventum
est aliter inter eos, ut, quandocunque tantam
pecuniam restituere vellet emptori, emptor ei
revendere teneretur, sicut ex postfacto apparuit.
Nam, idem magister, pecunia recepta quam dederat,
eidem J. revendidit quae emerat ab eodem, sicut per
instrumentum publicum apparebat, quod in praesentia
dilecti filii, R. tituli SS. Marcellini et Petri,
presbyteri cardinalis, Casinensis abbatis, judicis
ordinarii, demonstravit. Sed, quia instrumentum
illud suspectum aiebas, et abbas declinare ad partem
tuam potius videbatur, idem J. ne gravaretur
ab eo, sedem apostolicam appellavit. Tibi ergo et

parti alteri in nostra praesentia constitutis, dilecto
filio, H. Sancti Eustachii diacono cardinale,
auditore concesso, idem J. proposuit se velle testes
producere, tam ad fidem instrumenti, quam seriem
totius negotii plenissime comprobandam. Tu vero,
ad elidendam exceptionem hujusmodi, te testibus
uti velle dicebas, et sic ad . . . archidiaconum Aquinatem,
pro recipiendis testibus utriusque partis,
litteras impetrasti, a quo testibus utrinque productis,
et eorum attestationibus ad audientiam nostram
remissis, iterum partibus dilectum filium, O.
subdiaconum et capellanum, nostrum dedimus auditorem.
Qui, cum instrumenta quae ab utraque
parte receperat, de mandato nostro eidem remitteret
cardinali, dictus Joannes instrumenta tua per se

vel alium malitiose subtraxit, ea retinere praesumens.
Absente igitur interim cappellano jam dicto, procuratori
tuo et eidem Joanni dilectus filius, G.
sanctae Mariae in Porticu diaconus cardinalis est datus
auditor, ut causam audiret, et fine debito terminaret,
in cujus praesentia procurator tuus sibi restitui
postulabat quae illi Joannes subtraxerat instrumenta.
Sed Joannes constanter hoc esse falsum
dicebat, et, ad suspicionem tollendam, offerebat
intrepide juramentum. Nos autem, hujusmodi altercatione
recepta, et cognito, tam ex relatione jam
dicti cardinalis Sancti Eustachii, quam capellani
ejusdem et aliorum etiam, omnia illa instrumenta
ad ipsum pervenisse Joannem, praecipimus quod,
nisi infra certum tempus procuratori tuo tua redderet

instrumenta, condemnaretur in omnibus, ut
convictus. Qui metuens, accepta dilatione, restituit
non universa, sed quaedam. Verum, licet videretur
propter non reddita condemnandus, quia tamen
sponte confiteri tenorem videbatur eorum, interlocutum
est ut, illo non obstante, super principali procederetur
in causa. Ex tua igitur fuit parte propositum,
quod, cum de venditione ac traditione facta
jam dicto magistro constaret per publicum instrumentum,
et etiam per attestationes tuas, quod procurator
ipsius magistri fructus terrae, de qua quaestio
agitur, ad opus haeredis ipsius magistri perceperit,
et quod ipse Joannes terram illam occupaverit
violenter, et perceperit fructus ex ea, molendina
jam dicta, et terram, cum fructibus ac poena invasionis,

tibi adjudicari debere. Joannes autem allegavit
econtra, se super his debere prorsus absolvi,
cum per testes suos sufficienter sit de facta revenditione
probatum. Praedictus igitur cardinalis, his
et aliis quae coram eo fuere proposita, diligenter
auditis, praefatum Joannem in restitutione molendinorum
et terrae jam dictae, cum fructibus ab invasionis
tempore de ipsa terra perceptis, per sententiam
condemnavit. Nos autem, ipsam sententiam
approbantes, eam auctoritate apostolica confirmamus,
et praesentis scripti patrocinio communimus.
Nulli ergo . . . nostrae confirmationis, etc. Si quis, etc.

Datum Romae, apud Sanctum Petrum, VII Kalendas
Aprilis.

Cum dilectus filius, Ja . . . procurator tuus, coram
dilecto filio, J. Sanctae Mariae in Cosmedin.
diacono cardinale, quem sibi et syndico Lateranensis
Ecclesiae dedimus auditorem, jus episcopale in
ecclesia Sanctae Mariae de Scilian. ex eo ad te assereret
pertinere, quod, intra fines tuae dioeceseos
constituta, non probatur exempta, et quod latam a
praedecessoribus tuis sententiam interdicti commorantes
inibi observarunt, ubi etiam quidam praedecessorum
tuorum instituerunt abbatem, hospitia et

procurationes, sicut in aliis monasteriis dioecesana
sibi lege subjectis, recipientes ibidem, et haec sufficienter
idem procurator se per testes idoneos assereret
probaturum; pars adversa, praeter praescriptionem
qua se tueri fortius nitebatur, proponebat
econtra, quod, tu, propter quoddam antiquum privilegium,
tum propter instrumentum, quo praedecessor
tuus Ecclesiae Lateranensi concesserat jus
quod habebat in ecclesia saepe dicta, tum etiam
quia tu ratum habueras quod idem tuus fecerat praedecessor,
in nullo tibi tenebatur eadem ecclesia respondere.
His igitur idem cardinalis et aliis rationibus,
allegationibus et depositionibus testium utriusque
partis, ea qua decuit diligentia, intellectis, nobis eadem
retulit diligenter. Nos autem, attendentes quod

Lateranensis Ecclesia privilegium illud antiquum,
per quod eadem ecclesia proponebatur exempta, in

publicum non ostendit, et instrumentum a praedecessore
tuo factum non esse clericorum subscriptionibus
roboratum, et praescriptio sufficienter probata
non erat, instrumentum concessionis cassantes,
quod tuus fecerat praedecessor procuratori tuo, in
episcopali jure super eadem Ecclesia Lateranensi
syndicum duximus condemnandum.

Datum V Kal. Aprilis.

Dilecti filii, W. et Simon, clerici, ex parte dilectae
in Christo filiae, nobilis mulieris, comitissae Blesensis,
ad nostram praesentiam destinati, sibi postularunt
audientiam exhiberi, ut audiremus injurias
quas ei et suis infert Ecclesia Carnotensis, quibus,
et dilecto filio, S. de Bero, Carnotensi canonico, qui
pro ipsa stabat ecclesia, dilectum filium, R.
tituli Sanctae Anastasiae presbyterum cardinalem,
dedimus auditorem. In cujus praesentia proposuerunt
nuntii comitissae, quod, cum ipsius comitissae praepositus
de Firmitate, de villa Nolio quemdam latronem
ceperit, qui furtum commiserat, et justitia
fuerit inde facta, latro fuit a comitissae Balivis per
capitulum Carnotense post factam justitiam requisitus,

quia capitulum eum in terra sua captum fuisse
dicebat, asserentibus Balivis econtra ipsum fuisse
captum in terra in qua jus capiendi latrones et
alios malefactores habet eadem comitissa, quoniam
vir ejusdem, antequam signaculum crucis assumeret,
erat in possessione juris illius, ut in loco illo in
quo captus ab ipso capitulo dicebatur, hujusmodi
jurisdictionem haberet, quod erant probare parati.
Verum, cum super hoc de parendo juri sufficientem
cautionem offerrent, canonici Carnotenses nihilominus
terram ejusdem comitissae fecerunt per . . .
Dunensem archidiaconum, interdicto supponi, qui,
postmodum requisiti, ut, ab eis sufficienti cautione
recepta juri parendi, terram absolverent, eam recipere
noluerunt, nisi prius solveretur emenda. Consequenter,

venerabilis frater noster . . . . . Carnotensis
episcopus, super hoc requisitus, et per litteras

metropolitani sui monitus diligenter, ut taliter
comitissae terram absolveret, sicut de jure poterat
et debebat, idem a capitulo jam dicto prohibitus,
hoc facere recusavit. Dicebat enim capitulum, hoc
in privilegio Carnotensis Ecclesiae contineri, quod
nemini liceat excommunicatis vel nominatim interdictis
pro canonicis Carnotensibus, absque congrua
satisfactione, absolutionis beneficium indulgere. Videntes
autem nuntii comitissae, quod, data cautione,
absolvi non poterant, ut deberent, tam super hoc
quam aliis causis inter comitissam et capitulum
agitatis, metropolitani audientiam appellarunt, tam
ipsam comitissam, quam terram et balivos ipsius
sub ejus protectione ponentes. Interim . . . . decanus
de Castroduni comitissae praepositum Castroduni

convenit, ut res hominis cujusdam quas ceperat,
reddere vel recredere procuraret. Qui cum eas
paratus esset recredere, decanus, prius litteris
quibusdam inspectis, quas ex parte capituli Carnotensis
receperat, noluit ut praepositus ipse res
illas recrederet, sed redderet absolute; quod praepositus
nolens efficere, ne jus in hoc comitissae periret,
decano inhibuit ne ultra procederet, et ad
metropolitani audientiam vocem appellationis emisit,
terram comitissae et balivos ipsius sub protectione
ponens ejusdem, et diem appellationi praefigens.
Decanus vero, in crastinum castellanum Castriduni,
sicut praepositus fecerat, requisivit, qui, responso
ei dato consimili, appellavit, promittens cum ipso
praeposito super hoc Ecclesiae stare mandato. Decanus

autem, asserens mandatum a capitulo recepisse,
castrum illud in vespere supposuit interdicto. Partibus
itaque a metropolitano citatis et in ejus praesentia
constitutis, procurator comitissae jam dictae
pro ipsa proposuit conquerendo, quod capitulum
Carnotense eam non citatam, vel requisitam in
aliquo, taliter aggravabat, quod terram ejus pro
qualibet causa, ea nullatenus requisita, interdicto
saepius supponebat. Conquestus est etiam, quod
cum ipsa, vel ejus balivi pro causis citantur capituli
coram ordinario judice responsuri, jam coguntur in
capitulo respondere, et cum castrum Firmitatis injuste
fuerit suppositum interdicto, ab ea nolebant
de juri parendo sufficientem quam offerebat recipere
cautionem, cum etiam esset probare parata, quod

jure suo usa fuisset. Conquerebatur insuper, quod
Castrumduni post appellationem fuerat interdictum,
et probationem idoneam offerebat, quod in capiendis
rebus jam dictis jure suo usa fuerat comitissa,
illo jure videlicet in cujus possessione vir erat ipsius
tempore crucis assumptae. Caeterum, cum a metropolitano
recepti fuerint super hoc Parisius 
quidam testes et comitissae procurator ipsius postularet
instanter, ut terram absolveret, sufficienti
cautione recepta, procurator capituli dicebat econtra,
quod metropolitano vel alii terram absolvere
non licebat, jam dicti privilegii tenorem allegans,

volens super hoc testes producere, sicut produxerat
comitissa. Die igitur alio apud Noliacum partibus
assignato, ut producerent testes et privilegium exhiberent,
metropolitanus, cum partes essent in die
praefixa praesentes, privilegio diligenter inspecto,
testes hinc inde recepit, quibus ab officiali metropolitani
examinatis ipsius, et die iterum partibus
assignato, procurator comitissae cum instantia postulabat
attestationes publicari receptas, ex abundanti
de juri parendo sufficientem offerens cautionem,
ut relaxaretur sententia interdicti; sed procurator
capituli econtrario allegabat, quod, jam dicti
privilegii ratione, ab ipso terra non poterat, nec
debebat absolvi, nisi prius capitulo facta fuisset
emenda, interpretando verbum illud, quod in privilegio

continetur, videlicet satisfactione congrua pro
emenda. Litigato ergo diutius super hujusmodi clausula,
interlocutus est metropolitanus jam dictus, se
velle hujusmodi expositionem apostolico examini
reservare, et super hoc diem partibus assignavit;
voluit tamen cognoscere per se, vel officialem suum,
appellationis ratione praedictae, utrum injuste, an
juste castra illa interdicta fuissent. Instante itaque
procuratore comitissae praefatae, ut, cautione recepta
et attestationibus publicatis, relaxaretur sententia
interdicti, praedictus Simon cum procuratore
capituli, ut alios testes producerent ad probandum
justum esse quod fecerant, inducias postulavit, quibus
concessis eisdem, comitissae procurator ipsius,
in die partibus super hoc assignato instante, sicut

saepius fecerat, attestationes petiit publicari et interdicti
relaxari sententiam, cautione recepta. Requisitus
autem procurator capituli utrum vellet per
probationem ostendere, quod super hoc capitulum
fecerat, esse justum, coram officialibus metropolitani
jam dicti, constanter asseruit, nec aliquid se
velle probare, nec etiam auditurum attestationes
partis adversae, sed ne terram absolverent appellabat,
octavas Beati Martini proximo praeteritas suae
terminum appellationi praefigens. Officiales, si quidem
attendentes non esse appellationi hujusmodi
deferendum, cautione recepta usque ad centum
marcas de juri parendo, terram absolvere jam dictam.
Praefatus igitur Simon, cum procuratoris litteras
non haberet, dilectis filiis, abbate Sancti

Joannis de Valeta et Thoma, archidiacono Drocensi,
fidejussoribus assignatis, in centum marcarum
poena damnandis, si, quod ipse faceret, capitulum
ratum habere non vellet, econtra proposuit, asserens,
quod cum castra praedicta pro Carnotensi capitulo
interdicta fuissent, coram metropolitano pro
ipso capitulo fuerat allegatum, quod illius clausulae
ratione, quae superius est expressa, terram interdictam
pro ipsis absolvere non poterat, nec debebat,
propter quod clausulae interpretationem ejusdem
districtioni apostolicae reservaret, sed, volens cognoscere
utrum juste an injuste latum fuerit interdictum,

diem partibus assignavit. Verum, cum idem
in procinctu esset ad sedem apostolicam veniendi,
per procuratorem capituli, magister J. officialis
ipsius, quem super negotiis delatis ad ipsum deputaverat
auditorem, tanquam suspectus est recusatus,
propter manifestas causas, quas ipsi metropolitano
non esse credebat ignotas, sed metropolitanus
ipsum non removit prorsus a causa, imo ei archidiaconum
Eduensem adjunxit, tunc de alio adjungendo
non habita mentione, praesentibus partibus,
archidiaconoque praesente ac per taciturnitatem
praebente consensum. Postmodum vero, idem metropolitanus
loco archidiaconi, sicut a parte altera
dicebatur, Gaufridum, canonicum Senonensem adjunxit,
si archidiaconus interesse non posset. Unde,

procurator capituli videns praefatum magistrum,
qui fuerat recusatus, et dictum Gaufridum, quem
loco archidiaconi nesciebat adjunctum, ut de causa
cognoscerent, residentes, asseruit se absente archidiacono
respondere vel proponere non teneri, et
procedere sine ipso volentibus contradixit, vocem
appellationis ad sedem apostolicam interponens.
Cumque legitime non constaret illum Gaufridum
loco archidiaconi substitutum, per quem etiam magistri
J. suppressa suspicio non fuisset, nec archidiaconum
interesse non posse canonice manifestum
existeret, ipsi, videlicet magister J. et dictus Gaufridus,
appellatione contempta, relaxarunt sententiam
interdicti, cautione recepta, contra tenorem
privilegii Ecclesiae Carnotensis, in praejudicium interpretationis,

cujus dies assignata pendebat. Unde,
idem Simon quidquid per eos super hoc factum erat,
debere dicebat in irritum revocari. Procuratores
autem comitissae jam dictae petebant sibi quid sit
satisfactio congrua, vel qualiter intelligenda sit per
interpretationem apostolicam aperiri, cum hujus occasione
vocabuli canonici Carnotenses, quando et
quomodo volunt, comitissae terram ejusdem interdicto
supponunt, nec velint sententiam relaxari,
donec procedat emenda. Insuper etiam, licet ipsa
comitissa sit praesens in villa quam ipsi volunt supponere
interdicto, non erit tamen vocata per eos
nec citata legitime, imo, cum placet eis, vocant
praepositum, vel aliquem de balivis, illi dicentes:

Aut tu facies ita, vel nos terram interdicti sententiae
supponemus; et cum ex parte comitissae proponatur
ab eis, hoc, quod ipsi postulant, ad jurisdictionem
comitissae spectare, et se offerunt Ecclesiae stare
mandato, ipsi terram nihilominus interdicunt, ac,
si quando super hoc aliquis ex parte comitissae pro
querela capituli a judice ordinario est citatus, non
permittunt quod ipse respondeat, nisi in capitulo
Carnotensi; unde, procuratores ipsi super gravaminibus
istis et aliis eidem comitissae postulabant justitiam
exhiberi. Nos igitur, his et aliis quae coram
ipso cardinale fuere proposita, diligenter auditis,

quia nobis non constitit utrum legitima fuerit appellatio,
discretioni vestrae per apostolica scripta
mandamus, quatenus, partibus convocatis et testibus
utrinque receptis, cum nondum sit productioni
testium renuntiatum hinc inde, causam ipsam sufficienter
examinare curetis, eamque, sublato appellationis
obstaculo, fine canonico terminare. Si vero
capitulum factum ipsius Simonis ratum habere noluerit,
vos fidejussores praedictos ad poenam nominatam,
auctoritate nostra, sublato appellationis obstaculo,
condemnetis et faciatis quod statueritis
per censuram ecclesiasticam firmiter observari, reducentes
in irritum quidquid contra ipsam comitissam,
postquam ipsius nuntii iter arripuerunt ad sedem
apostolicam veniendi, ex parte capituli perperam

fuerit attentatum. Ad intelligendum autem
clausulam privilegii memorati, credimus distinguendum,
utrum in aliquem interdicti, vel excommunicationis
sententia sit prolata pro contumacia tantum,
quia videlicet citatus noluit stare juri, vel etiam pro
offensa, quia videlicet jussus noluit maleficium emendare.
In primo casu, credimus congrue satisfieri, ut
hujusmodi sententia relaxetur, si sufficiens standi
juri cautio tribuatur. In secundo vero casu, si offensa
est manifesta, non credimus congrue satisfieri,
ut relaxetur sententia, nisi prius sufficiens praestetur
emenda. Si vero dubia est offensa, sufficere credimus
ad relaxandam eamdem, si parendi mandato
competens satisdatio praebeatur. Quod si non omnes
his exsequendis interesse potueritis, duo vestrum

ea nihilominus exsequantur.

Datum Romae, apud Sanctum Petrum, Kalendis
Aprilis.

Religiosam vitam, etc. Eapropter, etc., usque 

communimus. Inprimis siquidem statuentes, ut ordo
monasticus qui secundum Deum et beati Benedicti
Regulam in eodem, etc. Praeterea, quascunque possessiones,
etc., usque vocabulis exprimenda; locum
ipsum in quo praefatum monasterium situm est,
cum omnibus pertinentiis suis; ecclesias Sancti
Andreae in suburbio et S. Georgii infra muros Cabilonenses
sitas, Sancti Martini de Frames, de Verdun,
de Seiz, de Vosgeio; Sancti Martini de Brixia,
de Longovico, de Petra, de Branges, de Joie; Sancti
Desiderii, de Montaral, de Velergaudin; Sancti
Vincentii in Brixia, Sancti Germani, Sancti Stephani,

Sancti Gervasii de Cropellis, de Cules, de Monte
Sancti Martini; monasterii Capasiae, de Rose, de
Moroges, de Gambles, de Marigni Sancti Loci, de
Usello, de Bassi, de Marciniaco, et ecclesiam de
Nanto, cum omnibus pertinentiis et appenditiis
earum; et sepulturam episcoporum, canonicorum,
nobilium et aliorum civium totius civitatis Cabilonensis,
sicut eam libere ac rationabiliter, hactenus
dem monasterium habuit, et nunc ipsam juste et
pacifice possidetis; capellam Castri de Branges;
capellam de Senciot et capellam de castro Uselli;
duas partes oblationum in annualibus festis in capella
de Virdun, et jura parochialia quae habetis
ibidem; tricesimam partem decimarum Perreriae,
quae est Grangia de Firmitate; duas partes mortuariorum

in parochia Sancti Juliani, et duas partes
oblationum in solemnitate Omnium Sanctorum ibidem;
censum et alias consuetudines, quas habetis
in Ecclesia de Lencheriis. Sane, novalium vestrorum
 q . . . pro m . . . aut . . . S . . . colitis, sive de
nutrimentis a . . . u . . . nullis, etc. Liceat quoque vobis
clericos vel laicos, etc., usque absque contradictione
aliqua retinere. Prohibemus etiam, ut nullus
in vos aut monasterium vestrum, aut personas
inibi constitutas, suspensionis, excommunicationis,
vel interdicti sententiam absque manifesta et rationabili
causa promulgare praesumat. Ad haec, auctoritate
apostolica districtius inhibemus, ne ullus
infra fines parochiae vestrae, sine dioecesani episcopi
et vestro assensu, capellam seu oratorium de novo

construere audeat, salvis privilegiis pontificum Romanorum.
Obeunte vero te, etc., usque providerint
eligendum. Libertates praeterea, etc., usque sancimus.
Decernimus ergo, etc., usque profutura, salva
sedis apostolicae auctoritate, et dioecesani episcopi
canonica justitia. Si qua igitur, etc. Cunctis autem,
etc.

Datum Romae, apud Sanctum Petrum, per manum
Joannis, Sanctae Mariae in Via Lata diaconi cardinalis,
VI Kalendas Aprilis, indictione VIII, Incarnationis
Dominicae anno 1205, pontificatus vero
domini Innocentii papae III anno octavo.

Gravem nobis dilecti filii . . . prior et conventus de
Tinem transmisere querelam, quod, cum ecclesia
de Wdehorn pertineat ad praesentationem

ipsorum, venerabilis frater noster . . . Dunelmensis
 episcopus, post reclamationem et appellationem
ab eis ad nos interpositam, dilectum filium . . .
nepotem venerabilis fratris nostri, J.. Albanensis
episcopi, praesumpsit instituere in eadem
occasione cujusdam nostri mandati, quod propter
tacitam veritatem meruit de certa scientia revocari,
quamvis praedictus prior, propter litteras comminatorias
a venerabili fratre nostro, Eliensi
episcopo, auctoritate nostra dilecto filio . . . abbati
Sancti Albani, directas, eum praefato Dunelmensi
episcopo, contradicente conventu, per litteras
ejusdem abbatis sui coactus praesentaverit et
invitus, ita quod illi praesentationi conventus nunquam
voluit adhibere consensum, sed potius contradixit.

Unde suppliciter postulabat ut quod taliter
actum fuerat dignaremur irrevocabiliter irritare.
Verum, dilectus filius Wiscardus, procurator memorati
nepotis episcopi Albanensis, coram dilecto
filio . . . Sancti Eustachii diacono cardinale,
quem ei concessimus auditorem, proposuit quod,
cum ipse, praetermisso juris ordine, fuisset jam
dicta ecclesia per violentiam spoliatus, antequam
restitutionis beneficium obtineret, in praejudicium
ejus praefati monachi super hujusmodi petitione
non debebant audiri, sed, cum restitutionis gratiam
impetrasset, paratus erat eis justitiae plenitudinem
exhibere. Nos igitur, uni gratiam et alteri justitiam
exhibere volentes, dicto abbati Sancti Albani, qui
praedictam ecclesiam nostri detinet auctoritate

mandati, per apostolica scripta mandamus, quatenus
praedictam ecclesiam ex parte nostra nepoti
saepedicti Albanensis episcopi recommendatam a
nobis assignet, ita, quod ipse proventus ex Ecclesia
sibi recommendata percipiat, eamque sine praejudicio
prioris et conventus de Tinem. custodiat et gubernet.
Postquam autem eamdem ecclesiam obtinuerit
recommendatam, vos, partibus convocatis,
audiatis, tam super possessorio quam super petitorio,
quae fuerint hinc inde proposita, et, Deum habentes
prae oculis, sublato cujuslibet contradictionis
et appellationis obstaculo, quod justum fuerit
statuatis, facientes quod statueritis per censuram
ecclesiasticam inviolabiliter observari. Si qua vero
partium . . . testes, etc., nullis litteris veritati, etc.

Quod si non omnes . . . tu, frater episcope, eum eorum
altero, etc.

Datum Romae, apud Sanctum Petrum, IX Kalendas
Aprilis.

[Accedens ad praesentiam nostram Juliana 
mulier, lacrymabiliter proposuit coram nobis, quod,
cum W. vir ejus, Eliensis dioeceseos, eam sibi legitime 
matrimonio copulasset, et, per viginti fere annorum
spatium eidem cohabitans, prolem suscepisset
ex ea, volens tandem idem vir habitum assumere
regularem, postulabat humiliter ab eadem ut tam
pio proposito faveret ipsius. Quae propter multa

verbera, et aliarum molestationum gravamina, quae
dictus vir inferebat eidem, se ipsam asserens dimissurum,
annuit votis ejus. Cumque idem vir ad
domum de Wardon, ordinis Cisterciensis, accedens, ibi 
 religionis habitum assumpsisset, mulier ipsa, se ad domum transferens 
 monialium,
nullo ibi habitu religionis assumpto, vel voto conversionis
emisso, permansit ibidem; cui pro labore
manuum suarum eaedem moniales vitae necessaria
ministrabant. Processu vero temporis, cum idem vir
ad saeculum rediens, religionis habitum reliquisset,
et eadem mulier se instanter ab eo peteret 
reassumi] [Auditis, et intellectis meritis causae de duabus
electionibus celebratis in ecclesia Bajocensi, una de Roberto 
 archidiacono, et altera
de magistro Roberto, invenimus utramque contra
formam canonicam attentatam. Cum enim, inquisitis
voluntatibus singulorum . . . . . Decanus
cum paucioribus in Robertum, et cantor cum
pluribus in W. archidiaconum convenissent, solo cantore 
 magistrum Robertum de Ablegiis nominante,
ad nostram fuit audientiam appellatum, ne
decanus, qui primam in electione vocem habebat,
ad electionem procederet sine consensu totius capituli,
vel majoris et sanioris partis ipsius, ut
discordiae janua, quae jam videbatur aperta, per appellationis

obstaculum clauderetur. Ipse vero

decanus, non habito consensu majoris partis capituli,
sed longe minoris, subito in electionem
prorupit, appellans ne quis contra ipsam electionem 
aliquid attentaret, quamvis assereret, quod electioni
factae statim plures alii consenserunt, cum
tamen ex postfacto nequiverit convalescere, quod
ab initio non valebat, quoniam electio, quae fuerat
irrita ipso jure, per subsequentem consensum,
appellatione pendente, non poterat esse rata. Eis
igitur ad propria recedentibus, cantor et alii, qui
remanserunt in capitulo post illam electionem nondum
cassatam, et appellationem ad nos interpositam,
a nominatione W. archidiaconi recedentes, de
novo magistrum Robertum absque Romani pontificis,
vel etiam metropolitani proprii conscientia, cum subd.

esset, praesumpserunt non solum eligere ] [electionem utramque duximus irritandam] [regem ipsum puerum, cui fidelitatem fecisse dignosceris,
promissione facta super administratione
regni ac tutela suscepta de ipso, tuae provisionis
industria attentius commendamus, ut nomini tuo
praeconia verae laudis accrescant, cum idem rex benignum
patrem in patruo, et protectorem propitium
invenerit in patrono, et ab altissimo Rege, cui puero
reges venientes de Saba plena devotionis munera
obtulerunt, salus tibi proveniat et remunerationis
aeternae corona. Nec contra ipsum regem, nepotem
tuum, pravas aliquorum suggestiones admittas, cui,
tanquam filio, pro patre teneris adesse, quem, cum
sit parvus et puer, tanto debes chariorem habere,
ac pro eo regni negotia diligentius procurare, quanto
propensius impensa sibi beneficia recognoscet, cum,

auctore Deo, adultam pervenerit ad aetatem, in qua
se patrem non perdidisse cognoverit, sed mutasse.

Datum VII Kalendas Maii.

Post obitum, etc., usque mancipare. Accepimus
autem, charissima in Christo filia . . . . . regina Hungariae,
referente, quod, cum praedictus rex frater
tuus, in ultimis laboraret, coram venerabili fratre
nostro, archiepiscopo Colocensi et quibusdam aliis
principibus regni, de pecunia, quam in monasterio
de Pelle. habebat, ita disposuit, quod duas partes

ejusdem fratres domorum Templi et Hospitalis haberent
in subsidium terrae sanctae, et tertia ejus filio
conferretur. Cum ergo te deceat voluntatem illius
ultimam adimplere, nobilitatem tuam monemus attentius
et hortamur, per apostolica scripta mandantes
quatenus juxta dispositionem regis ipsius pecuniam
illam facias erogari.

Datum VII Kalendas Maii.

Post obitum, etc., usque mancipare. Cum autem

eidem regi et charissimae in Christo filiae . . . reginae,
matri ejus, post fratris tui decessum, quosdam
redditus, sicut accepimus, promiseris te daturum,
monemus nobilitatem tuam et exhortamur attentius,
et per apostolica tibi scripta mandamus, quatenus
illos ei facias cum integritate persolvi, ut circa eos,
et te patrem exhibeas et patronum, tibique propter
hoc et praemium salutis aeternae proveniat, et favor
humanae laudis accrescat, tum te pium et benignum
habuerit, ubi pius et benignus teneris adesse.

Datum VII Kalendas Maii.

Post obitum inclytae recordationis Henrici, regis
Hungariae, fratris tui, fili dux, litteras tuae devotionis,
etc., usque mancipare. Ut igitur eidem regi
regni jura integra conserventur, nos, qui apostolatus
officio tenemur tueri pupillum, cum illius, quamvis
indigni, vices geramus in terris, cui dicitur per
Prophetam: Pupillo tu eris adjutor, obsecramus in
Christo Jesu qui venturus est judicare vivos et mortuos,
et auctoritate praesentium sub obtestatione

divini judicii districtius inhibemus, ne, dum idem
rex fuerit in aetate minori, alienentur regalia in detrimentum
ipsius, sed ad ea fideliter conservanda
diligens studium impendatis et operam efficacem.

Datum, VII Kalendas Maii.

Post obitum inclytae recordationis Henrici, regis
Hungariae dilecti filii nobilis viri, ducis Andraeae,
fratris ipsius, litteras suae devotionis, etc., usque 

mancipare. Ut igitur erga regem ipsum, qui post
patris decessum vobis dominus remansit et haeres,
fidelitatis constantiam observeris, auctoritate vobis
praesentium districtius inhibemus, ne cui contra
coronam ipsius consilium vel auxilium impendatis,
sed resistatis omnino, regis defendentes honorem,
si quis forsitan contra eum agere tentaret.

Datum Romae, apud Sanctum Petrum, VII Kalendas
Maii.

Cum sit regi tanquam praecellenti, juxta verbum
Apostoli, deferendum, fraternitati vestrae per
apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus
eos, qui charissimi in Christo filii nostri, Ladislai
regis, et . . . reginae matris ipsius familiam,

sive clericos eorumdem indebite molestare praesumpserint,
tam in possessionibus quam redditibus,
regio non deferentes honori, cum familiam et clericos
ipsos sub nostra et apostolicae sedis protectione
velimus consistere, a praesumptione sua per censuram
ecclesiasticam, appellatione postposita, compescatis.

Datum V Kalendas Maii.

Ut sitis in fidelitate constantes, et integritatem
famae vestrae conservetis illaesam, fraternitati vestrae
per apostolica scripta praecipiendo mandamus,

quatenus, in omnibus quae ad tuitionem charissimi
in Christo filii nostri Ladislai, regis Hungariae,
ac . . . reginae matris ejus et regni pertinent,
venerabili fratri nostro . . . Colocensi archiepiscopo
fideliter assistatis, ut inde retributionem a Domino,
et grates a nobis obtinere possitis.

Datum VII Kalendas Maii.

Cum Christus sit veritas, nos, qui, licet indigni,
locum ejus tenemus in terris, veritati debemus testimonium

perhibere, cum et ipse de se dixisse legatur: Ego ad hoc natussum, et ad hoc veni in mundum,
ut testimonium perhibeam veritati 
 
             
Ex parte siquidem vestra fuit olim a nobis humiliter
postulatum, ut personis aliquibus scriberemus, qui
privilegia ecclesiae vestrae concessa inspicerent diligenter,
quae, tum quia sunt vetustate consumpta,
tum quia monasterii vestri continent libertatem,
propter viarum discrimina timebatis ad nostram
praesentiam destinare. Nos autem, postulationi vestrae
benignum impertientes assensum, quatuor
episcopis, totidemque abbatibus duximus injungendum,
ut, ad vestram ecclesiam accedentes, studiose
inspicerent vestrae privilegia libertatis, et eorum

rescripta fideliter ad nostram praesentiam destinarent,
sigillorum suorum munimine roborata.
Qui, nostro, sicut ex litteris ipsorum accepimus,
mandato parentes, privilegia bonae memoriae Agapiti
et Joannis, praedecessorum nostrorum, sibi

praesentata subtiliter inspexerunt, et, tenorem eorum
fideliter conscribentes, suis consignavere sigillis
nostro conspectui praesentandum. Venerabilis etiam
frater noster, G.. . . nunc Remensis archiepiscopus,
tunc vero episcopus Praenestinus, in partibus
illis officium legationis exercens, tibi, filia abbatissa,
cum tunc temporis esses electa, munere benedictionis
impenso, tenorem privilegiorum ipsorum
in scripto redegit, ipsumque proprio sigillo munitum
nostro decrevit conspectui praesentari. Nos igitur,
tam eidem legato, quam inquisitoribus ipsis, cum
rescripta illorum in omnibus concordarent, fidem
debitam adhibentes, et attendentes nihilominus,
quod monasterium ipsum in libro censuali Camerae
nostrae inter caetera monasteria libera et exempta

dignoscitur adnotatum, et quod etiam nobis et successoribus
nostris in duabus stolis albis, quae auro
sint, ad pondus bisantiorum triginta, contextae, annis
singulis teneatur, privilegium praedicti Joannis,
ne possit super hoc veritas deperire, praesenti pagina
duximus inferendum. Joannes episcopus,
servus servorum Dei, meritis et sanguinis claritate
rutilanti dilectissimae nobis in Christo filiae
Gerbergae, venerabili abbatissae monasterii beatorum
confessorum Innocentii et Anastasii, quod Ganderseim

nuncupatur, atque posteris suis in perpetuum,
salutem, benedictionemque apostolicam. Si piis votis
ac petitionibus assensum praebemus, omnipotenti Deo
nos placere credimus. Quapropter, universis sanctae
catholicae Ecclesiae filiis praesentibus et futuris notum
esse volumus, quod in synodo, quae apud corpus
beati Petri apostolorum principis acta est in
mense Decembris, et indictione XI, amabiles Deo,
ac spirituales filii nostri, Otto major et minor, serenissimi
imperatores Augusti, apostolicam paternitatem
nostram humiliter supplicare dignati sunt, coram
archiepiscopis et episcopis, videlicet Italicis et Ultramontanis
numero triginta et sex, quatenus praefatum
monasterium Ganderseim, quod constat esse sub tuae
filiationis regimine, situm in regno citerioris Saxoniae,

ad honorem praedictorum confessorum Christi Innocentii
et Anastasii, auctoritatis nostrae praesidio
muniremus, et sub tuitione jureque S. sedis apostolicae
perpetim susciperemus. Quorum piis congaudentes
petitionibus, alacri mente id fieri decrevimus,
praecipientes ex ea, qua, vice clavigeri coelestis regni,
fulcimur auctoritate, ut praenominatum ven. coenobium
nemo unquam saecularium possideat, neque
ex decimis et possessionibus ejusdem quidquam sibi
aliquis usurpet, non rex, non marchio, non comes,

non episcopus, nec quilibet princeps quacunque potestate
praeditus, nisi forte tuendi ac defendendi
causa, et hoc non nisi tua, et ejus, quae pro tempore
regularis fuerit abbatissa, sobria fiat permissione.
Esto igitur ad laudem omnipotentis regis abbatissa
ejusdem monasterii, et subditas tibi sorores ad coelestis
patriae gaudia expetenda instigare prudenti
magisterio non cesses. Sit semper eisdem sororibus
facultas, sive licentia, ex ipsa sua congregatione, post
obitum abbatissae, aliam sibi matrem, secundum regulam
suam, substituere, et quam digniorem viderint,
pari animo et consensu, habeant potestatem eligere.
Confirmamus vero et corroboramus ipsi sancto monasterio
omnes res et possessiones mobiles et immobiles,
quas nunc habet, et in antea, Deo opitulante,

habere debet, quolibet jure acquisitionis, ita ut,
amodo et usque in finem saeculi, licenter eas teneat et
possideat, omnium hominum contradictione remota.
Si quis autem contra hujus nostri apostolici privilegii
tutelam agere tentaverit, et ex his quae a nobis decreta
sunt, aliqua pervertere molitus fuerit, hunc cum
auxilio sanctae et individuae Trinitatis, et interventu
beatae Mariae semper virginis, omniumque sanctorum,
ex auctoritate beatissimi Petri apostolorum principis,
cum assensu comprovincialium pontificum et
omnium hujus nostrae sanctae sedis suffraganeorum
episcoporum, excommunicamus, et, a liminibus sanctae
Dei Ecclesiae, omniumque Christianorum societate
separantes, perpetualiter, anathematizamus. Scriptum
per manum Stephani, scriniarii sanctae Romanae Ecsiae,

in mense et indictione supra dicta XI, + Bene
valete.

Datum, Kalendis Januarii, per manus Guidonis,
episcopi Sanctae Silvae Candidae Ecclesiae, et bibliothecarii
sanctae sedis apostolicae, anno, Deo propitio,
pontificatus domini Joannis summi pontificis,
et universalis tertii decimi papae, in sacratissima sede
beati Petri apostoli, tertio, imperatoribus serenissimis
dominis Ottone majore et minore, anno imperii majoris
sexto, minoris vero primo, in mense et indictione 

XI. Quia vero privilegium memorati praedecessoris
nostri Agapiti papae, plenius videtur
exprimere ipsius monasterii libertatem, nos ad
veritatis notitiam pleniorem, capitulum illud,
quod ad libertatem pertinere dignoscitur, de verbe
ad verbum huic paginae duximus subscribendum Quia, 
 inquit, postulavit a nobis Ademarus, venerabilis
abbas, ut per ejus interventum, atque
deprecationem, nostrum monasterium Ganderseim.
situm juxta fluvium Echernan. apostolica auctoritate
vobis confirmaremus, ut sub jurisdictione Sanctae
Mariae, cui, Deo auctore, deservimus, Ecclesiae constitutum,
nullius alterius ecclesiae jurisdictionibus submittatur;
pro qua re, piis desideriis faventes, hac
nostra auctoritate id quod exposcitur, effectui mancipamus,

et ideo omnem cujuslibet Ecclesiae sacerdotem,
in praefato monasterio ditionem quamlibet habere,
auctoritate nostra, praeter sedem apostolicam
prohibemus. Auctoritate namque beatissimorum apostolorum
Petri et Pauli jubemus, ut nullus rex habeat
licentiam nostrum monasterium aliquibus hominibus
in beneficium dare, ut profecto juxta id, quod subjectum
apostolicae sedi firmitate privilegii consistit, inconcusse
ditatum permaneat, locis ac rebus tam his,
quas moderno tempore habet vel possidet, quam quas
futuris temporibus in jure ipsius monasterii divina
pietas voluerit augere ex donis, oblationibus, decimisque
fidelium, absque ullius personae contradictione,
firmitate perpetua perfruatur. Prohibemus igitur ne

quis vos aut monasterium vestrum contra tenorem
privilegiorum suorum audeat indebite molestare.
Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem
omnipotentis Dei, etc., usque incursurum.

Datum Romae, apud Sanctum Petrum, VI Non.
Maii.

Ex parte dilectarum in Christo filiarum, M. abbatissae,
ac sororum ecclesiae de Gandersheim, fuit
olim postulatum a nobis, ut personis aliquibus scriberemus,
quae privilegia Ecclesiae ipsi concessa inspicerent
diligenter, quae, tum quia sunt vetustate
consumpta, tum quia ipsius monasterii continent
libertates, propter viarum discrimina timebant ad
nostram praesentiam destinare. Nos autem, postulationi

earum benignum impertientes assensum,
quatuor episcopis totidemque abbatibus duximus
injungendum, ut, ad ipsam ecclesiam accedentes,
studiose inspicerent ipsius privilegia libertatis, et
eorum rescripta fideliter ad nostram praesentiam
destinarent, sigillorum suorum munimine roborata.
Qui, nostro, sicut ex litteris ipsorum accepimus,
mandato parentes, privilegia bonae memoriae Agapiti
et Joannis, praedecessorum nostrorum, sibi
praesentata subtiliter inspexerunt, et, tenorem eorum
fideliter conscribentes, suis consignavere sigillis
nostro conspectui praesentandum. Venerabilis
etiam frater noster, G. nunc Remensis archiepiscopus,
tunc vero episcopus Praenestinus, in partibus

illis officium legationis exercens, eidem abbatissae,
cum tunc temporis esset electa, munere
benedictionis impenso, tenorem privilegiorum ipsorum
in scripto redegit, ipsumque proprio sigillo
munitum nostro decrevit conspectui praesentari.
Cum autem, tam eidem legato quam inquisitoribus
ipsis, cum rescripta illorum concordarent in omnibus,
fidem debitam adhibentes et attendentes nihilominus,
quod monasterium ipsum in libro censuali
Camerae nostrae inter caetera monasteria libera et
exempta dignoscitur adnotatum, non videremus
quin deberent eadem privilegia innovari, praesertim

cum eadem abbatissa et sorores suam intentionem
fundaverint tam ex tenore privilegiorum ipsorum,
quam libri nostri testimonio censualis, quia tamen
Cor . . . majoris Ecclesiae, et J. S. Crucis, canonici
Hildesemenses, in nostra constituti praesentia, proponebant,
Hildesemensem Ecclesiam in possessionem
subjectionis ipsius monasterii per centum annorum
spatium et eo amplius exstitisse, privilegia
ipsa non duximus innovanda, ne Hildesemensi Ecclesiae
in sua praejudicare justitia videremur, qui,
licet procuratores non fuerint, pro Hildesemensi
tamen Ecclesia, cui tenentur, devotius supplicabant;
ut jus suum conservaretur eidem, et exponebant
se ad expensas abbatissae solvendas, si eorum assertio
per Hildesemensem Ecclesiam plene probari

non posset. Nos igitur, ut tam eidem monasterio
quam ipsi Ecclesiae suam justitiam conservemus,
qui sumus omnibus debitores in ea, discretioni vestrae
per apostolica scripta praecipiendo mandamus,
quatenus, ad locum idoneum pariter accedentes, et
auctoritate nostra citantes eos qui fuerint hac de
causa citandi, inquiratis super omnibus diligentius
veritatem, et usque ad definitivae sententiae calculum
procedentes, gesta omnia, conscripta fideliter sub
testimonio litterarum vestrarum, ad sedem apostolicam
destinetis, praefigentes partibus terminum
competentem, quo, recepturae sententiam, nostro
se conspectui repraesentent. Hildesemensem autem
Ecclesiam, nisi contra monasterium de Gandersheim

praedictorum canonicorum assertionem sufficienter
probaverit, aut praefatos canonicos, si forte quod
ipsi fecerunt, eadem Ecclesia noluerit ratum habere,
in expensis legitimis eidem abbatissae solvendis,
juxta contitutionem a nobis super hujusmodi
olim emissam, decernimus condemnandos. Quod si
non omnes . . . duo vestrum, etc.

Datum Romae, apud Sanctum Petrum, V Nonas
Maii.

Dilecti filii . . . praepositus, archidiaconus et
quidam alii canonici Ambianenses, ad nostram praesentiam
accedentes, in auditorio nostro proponere
curaverunt, quod, cum eorum ecclesia suo esset
destituta pastore, et capitulum ejusdem ecclesiae
tractaturum de substitutione pontificis convenisset,
compromiserunt in tres unanimi voluntate, qui,
praestito corporaliter juramento, singulorum inquirerent
voluntates, et eum, in quem sanior pars capituli
conveniret, ab eis eligendum in pontificem nominarent,

et omnes tenerentur ipsum recipere, appellatione
postposita, in pastorem, quem illi decernerent
eligendum, quibus etiam interpretari concesserunt,
quae pars esset potior nominanda. Cum ergo
ipsi arbitri voluntates canonicorum omnium quaesivissent,
ei ad cujus spectabat officium praeceperunt,
ut decanum ejusdem ecclesiae ipsis in patrem
eligeret et pastorem. Verum, quia compromissio
ipsi fuerat interpositione juramenti firmata,
quidam eorum in eumdem consenserunt expresse,
sed ipsi . . . cancellarius . . . cantor ejusdem ecclesiae,
ac quidam alii, distulerunt adhibere consensum,
pro eo quod dictus decanus esset impotens evidenter
ad episcopale officium exercendum, cum de ipsius
non posset valetudine dubitari. Unde, cum instantia

inducias a suis concanonicis postularunt, ut apostolicam
sedem consulerent, an, ratione praestiti juramenti,
eumdem decanum tam imbecillem et confractum
senio recipere tenerentur, vel ab eo possent
licite dissentire, religione juramenti praestiti non
obstante. Cumque deliberandi et consulendi superiorem
inducias non possent ab eis ullatenus
obtinere, ne prima facie objici posset eisdem,
quod perjurii maculam incurrissent, infamiae hujusmodi
metu, quidam eorum in praedictum decanum
consenserunt expresse, quibusdam aliis sustinentibus,
qui non fuerant requisiti. Caeterum, cum
pars adversa electionem ipsius a venerabili fratre
nostro . . . . . Remensi archiepiscopo, sanctae Romanae

Ecclesiae cardinali, apostolicae sedis legato,
peteret confirmari, ipsi denuntiarunt eidem, quod
dictus decanus impotens esset ad pontificale officium
peragendum, et causas impotentiae assignantes, ipsi

archiepiscopo humiliter supplicarunt, ut ipsius decani
diligenter examinaret personam, parati defectum
ejusdem etiam per testes idoneos edocere,
Joanne, canonico Sancti Firmini, ne illius confirmaretur
electio, ad sedem apostolicam appellante,
ac promittente se, ubi deberet, illius impotentiam
probaturum, appellationi suae termino assignato;
at, archiepiscopus supra dictus tam ipsis quam decano
praefato diem Parisiis assignavit, in quo illius
se conspectui praesentarent, et idem ipsius decani
personam examinari faceret diligenter. Sed dictus
archiepiscopus ad locum praefixum, statuto termino,
non accedens, venerabili fratri nostro, Belvacensi
episcopo, et dilectis filiis, magistris R. de
Corthon, et R. de Ablegiis, suis dedit litteris

in mandatis, ut, si memoratum decanum viderent
idoneum, auctoritate ipsius eumdem, contradictione
et appellatione postposita, confirmarent. Delegatis
ergo eisdem in judicio residentibus, et commissione
praefati archiepiscopi in publicum recitata, praefatus
praepositus, Andraeas, presbyter et magister J.
Sancti Firmini Ambianensis canonicus, et J. de
Scalaphai, exhiberi sibi litteras memoratas cum
instantia postularunt, ut deliberare valerent an illi
possent electionem confirmare praedictam. Verum,
cum iidem eis litterarum copiam denegassent, ipsi,
salva exceptione de litteris non ostensis, coram
delegatis praedictis proponere curaverunt, quod
electio decani non erat aliquatenus confirmanda,
eo quod cessio. . . . . . quondam Ambianensis episcopi
,
nequaquam tenuerit, utpote citra formam
canonicam et mandatum apostolicum celebrata,
cum ipsam illi quibus non fuerat licitum
recepissent. Proposuerunt praeterea quod dictus
decanus impotens erat ad pontificale officium exsequendum,
eum manus ita tremulas habeat, quod
sine scandalo et periculo explere non valeat officium
sacerdotis, et quasdam distributiones, quae
fiunt in Ambianensi ecclesia, longo tempore absens
percepit, quas nullus consuevit recipere nisi
praesens, vel valetudine praegravatus. Adjecerunt
insuper contra eum, quod litterae, quae nomine capituli
fuerant praesentatae, per quas confirmatio petebatur,
fuerant captata eorum absentia destinatae,

quae omnia parati erant, ubi deberent, plenius edocere.
His igitur rationibus allegatis, tam idem praepositus
pro se ac sociis suis, quam praedicti Andraeas
et magister J. ad sedem apostolicam appellarunt,

et, Dominicam qua cantatur Invocavit me appellationis
suae terminum praefigentes, delegatis praedictis
auctoritate apostolica inhibere curarunt, ne
praefatam electionem praesumerent confirmare, contra
ipsum decanum, ne ipsam electionem reciperet,
nihilominus provocantes. De ipsius debilitate
coram nobis etiam replicarunt, quod, cum idem
decanus coram bonae memoriae W. Remensi
archiepiscopo, fuisset a capitulo accusatus, quod
horis canonicis minime interesset, se sufficienter
propter debilitatem et senium excusavit. Addiderunt
etiam quod jam sunt quatuor anni elapsi, ex quo
idem decanus in majori ecclesia missarum solemnia
nec privatim nec publice celebravit, et idem multoties
talem sustinuit in celebratione missarum defectum,

quod in ipsa consecratione Eucharistiae oportuit
eum discedere ab altari, et debilitatus est nimium
nihilominus ejus visus. Unde petebant electionem
ipsius, utpote de persona inutili celebratam,
omnino cassari, cum officium exsequi nequeat sacerdotis.
Dilectus vero filius . . . . abbas Sancti Judoci,
procurator ipsius decani, proposuit ex adverso quod,
cum, sede Ambianensi vacante, die statuto electioni,
capitulum ejusdem ecclesiae pariter convenisset, in
tres personas communi compromiserunt assensu,
sicut superius est expressum, qui, recepto a singulis
juramento, quod bona fide de substituendo pastore
suas exprimerent voluntates, illam personam
de gremio Ecclesiae, in qua pars sanior consentiret,

eisdem in pastorem faceret nominari, et ipsi, secundum
quod pars adversa proposuit, possent quae pars
esset potior indicare, cum eadem fere in omnibus
super forma conveniens compromissi, quam etiam
nobis exhibuit sigillo capituli, de communi voluntate
omnium, sicut dicitur, communitam. At ipsi arbitri,
examinatis voluntatibus singulorum et deliberatione
habita diligenti, memoratum decanum nuntiare
capitulo in episcopum eligendum; cujus electio, licet
quidam ab initio dubitarint, fuit postmodum ab omnibus
approbata, et ipsam capitulum per suos nuntios
praesentavit memorato archiepiscopo confirmandam.
Verum archiepiscopus ipse, pro eo quod illi
tunc eidem litteras tantum de credentia praesentarunt,
in quibus non continebatur series rei gestae,

ipsam electionem distulit confirmare. Cumque postmodum
idem et alii solemnes nuntii, cum patentibus
litteris ejusdem capituli processum totius negotii
continentibus, se die statuto Remis ejusdem conspectui
praesentassent, et confirmationem electionis
ex parte capituli postulassent instanter, praefatus
praepositus, M. cancellarius, Bodinus, J. de Cruce,
et Walterus de Bolencort, qui consenserant electioni
praefatae, et, ab eodem archiepiscopo requisiti, se
consensisse, ac etiam tunc consentire publice sunt
confessi, denuntiarunt eidem quod, licet persona

ipsius electi conversatione posset et scientia merito
commendari, erat tamen in senio et infirmitate gravata,
quod omnino non erat ad episcopatus regimen
assumenda, cum sacerdotale officium exsequi non
valeret. Licet autem de prudentia et honestate ipsius
praefatus archiepiscopus nullatenus dubitaret, et de
modo electionis ipsius, tam per vivas voces arbitrorum
duorum et aliorum, quibus erat fides merito
adhibenda, quam etiam per tertii arbitri et capituli
litteras, constaret eidem quia tamen quod idem
esset impotens ad exsequendum pontificale officium,
fuerat propositum coram eo, ne quid de contingentibus
omittere videretur, vel in tanto negotio minus
quam deceret procedere circumspecte, Sabbato
proximo post Epiphaniam proximo praeteritam

eidem Parisius terminum assignavit, ut et ipsius
frueretur alloquio et personam ejus inspiceret diligenter.
Verum, quia idem archiepiscopus, quibusdam
aliis urgentibus negotiis occupatus, ibidem,
praedicto termino, non potuit interesse, nec tunc
memoratum negotium expedire, vices suas duxit
praefatis judicibus demandare, firmiter eisdem injungens
ut electionem praefati decani, nisi tantam
ipsius cernerent impotentiam quod repelli de jure
deberet, omni contradictione et appellatione postposita,
cum contradictio et appellatio fuisset in forma
compromissionis exclusa, freti auctoritate ipsius,
quantocius confirmarent; contradictores, si qui post
confirmationem existerent, vel rebelles, per censuram
ecclesiasticam, appellatione postposita, compescentes,

et, si omnes interesse non possent, memoratus
episcopus cum eorum altero ea nihilominus
exsequi procuraret. Cum ergo praefatus episcopus,
sicut in ipsius et magistrorum dictorum litteris
perspeximus contineri, tam propriis quam ipsius archiepiscopi
negotiis impeditus, die praefixo, pro mandato
archiepiscopi exsequendo Parisius accedere minime
potuisset, ibidem cum conjudicibus die sequenti
advenit, coram quibus memorato electo, et capituli
nuntiis confirmationem petentibus constitutis, praenominati
praepositus et archidiaconus, cum quibusdam
concanonicis suis, qui electioni praefatae non contradicebant
expresse, denuntiando dixerunt, quod ipsius
decani non debebat electio confirmari, tum quia resignatio . . . . .

quondam Ambianensis episcopi, non tenebat,
tum quia impotens erat persona electi, tum etiam
quia non poterat ipsis hujusmodi rei confirmatio
delegari, exhiberi sibi commissionis litteras cum
instantia postulantes, et nitentes ne praedicta confirmaretur
electio modis quibuslibet impedire, saepe
dicto praeposito, cum duobus aliis, qui non erant de
ipsius Ecclesiae gremio, ne delegati praefati ultra
procederent, ad nostram audientiam provocante.
At nuntii capituli proposuerunt econtrario coram eis,
quod praepositus et archidiaconus memorati cum

sociis suis interfuerunt et consenserunt resignationi
praedictae, et compromissionem de substituendo
pastore una cum aliis juramento corporaliter praestito,
approbarunt. Postmodum etiam, licet a principio
de ipsius electi contradicendo impotentia objecissent,
et super hoc fuisset aliquantulum disputatum,
approbarunt tamen eamdem, et, consentientes
in eum, pro confirmatione ipsius una cum
aliis ad memoratum archiepiscopum nuntios destinarunt.

Unde iidem non erant aliquatenus audiendi;
utpote qui, turpitudinem propriam allegantes, et, ad
id cui renuntiaverant recurrentes, viderentur sacramentis
et confessionibus propriis obviare. Proposuerunt
etiam nuntii supradicti, quod eis instrumenti

exhibitio fieri non debebat, eo quod cognitio
causae ipsis non erat, sed tantum exsecutio demandata.
Nec eorum intererat etiam ex justa et rationabili
causa, si forsitan interesset ad vocem illorum,
quibus exceptio jurisjurandi, de qua per probationes
oblatas statim constare poterat, obviabat, vel etiam
aliorum qui non erant de ipsius Ecclesiae gremio,
de illius impotentia perscrutari, sed tantum metropolitano
eisdem officio delegato. Cum ergo ipsi,
habito super his omnibus prudentum virorum consilio,
parati essent eisdem instrumenti copiam exhibere,
ac praeciperent ipsis, ut, sequenti die, coram
eis, hora statuta, parerent, audituri et facturi quod
ordo posceret rationis; praepositus et archidiaconus

supra dicti, cum sociis suis, ad sedem apostolicam
appellantes, ab eorum praesentia contumaciter recesserunt.
Verum, delegati praedicti, in crastinum
convenientes, hora praefixa, venerabilem fratrem
nostrum . . . Dublinensem archiepiscopum, et
dilectos filios . . . cantorem . . . cancellarium, et
quamplures alios magistros Parisienses, ad suam
praesentiam vocaverunt, cum quibus communicato
consilio, cum fide oculata constitisset eisdem memoratum
decanum sufficientem ad officium sacerdotis,
et idem, eadem die, ipsis et multis aliis praesentibus,
divinum officium celebrasset, quod in eorumdem
judicum litteris perspeximus contineri, testes idoneos,
quos adduxerat secum Parisius, receperunt,
qui dixerunt eumdem una die hiemis post Natalem

Domini, et ante festum Epiphaniae, per septem leucas
vel amplius, totidem die sequenti, ac decem vel
amplius tertio, commode perrexisse. Cum igitur
eisdem de inquisitione ipsis injuncta, et aliis quae
nuntii praefati capituli proponebant, plenius constitisset,
contradictioni et appellationi eorum, cum
fuissent inhibitae, duxerunt nullatenus deferendum,
praefatam electionem communi assensu, cum mora
trahere ad se periculum videretur, auctoritate praefati
archiepiscopi confirmantes et decernentes contradictores
pariter et rebelles, si qui de caetero apparerent,
excommunicationis sententiae subjacere.
Litteras quoque capituli Ambianensis praedictus

nobis exhibuit procurator, in quibus perspeximus
contineri, quod, licet idem decanus, anno praeterito,
gravi aegritudine laborasset, sanitati tamen modo pristinae
restitutus, debitum potest plene officium exercere.
Exhibuit insuper multorum abbatum sigillis litteras
communitas, qui nobis humiliter supplicabant, ut
confirmationem de ipso per praedictos judices celebratam,
ratam et firmam dignaremur habere, cum
in ipso nec corporis vigor deficiat, nec fervor devotionis
et fidei elanguescat. Nos igitur, his et aliis
diligenter auditis, quae partes coram nobis proponere
voluerunt, de communi fratrum nostrorum consilio,
ita duximus providendum, discretioni vestrae per
apostolica scripta praecipiendo mandantes, quatenus,
quia debilitas corporis, quae sola contra dictum

electum opponitur, cum in caeteris sufficiens reputetur,
per ipsam inspectionem oculata fide potest
melius deprehendi, vos, quibus in hac parte vices
nostras committimus, cum de vestrae discretionis
prudentia plurimum confidamus, adhuc iterum ad
majorem cautelam faciatis vobis eumdem electum
personaliter praesentari, et, Deum habentes prae
oculis, inspiciatis diligenter in eo circumstantias
universas, et, nisi eum videritis tanta debilitate
gravatum, ut episcopale officium non valeat exercere,
vos, omni appellatione cessante, metropolitano
suo firmiter injungatis, ut eum non differat
consecrare; contradictores, etc. Quod si tanta debilitate
laborat, ut ad pontificale officium exsequendum
impotens habeatur, faciatis illum auctoritate

nostra cessare, praecipientes Ambianensi capitulo,
ut, infra quindecim dies, cum vestro consilio personam
idoneam sibi concorditer eligant in pastorem;
et, si forsitan infra praescriptum tempus concordare
nequiverint, vel in personam minus idoneam concordarint,
vos, extunc, appellatione remota, personam
idoneam, quae tanto congruat oneri et honori,
eis in episcopum assignetis; contradictores, etc.
Quod si non omnes tu, frater episcope, cum eorum
altero, ea nihilominus exsequaris.

Datum VI Non. Maii.

Ex parte tua nostris fuit auribus intimatum,
quod quidam episcopatus in terra filiorum Beloknese
consistit, quem, cum nulli subsit metropoli,
ad devotionem apostolicae sedis intendis reducere,
ac jurisdictioni Ecclesiae subdere Colocensis, dummodo
tibi super hoc nostrum praeberemus assensum.
Nos autem, desiderio tuo, quantum cum Deo possumus,
annuentes, praesentium tibi auctoritate concedimus,
ut, si praemissis veritas suffragatur, episcopatum
ipsum tibi sit licitum ad devotionem Ecclesiae

Romanae reducere, ac ipsum Colocensis Ecclesiae
subdere ditioni. Provideas autem attentius, ne episcopatus
ille sit Ecclesiae Constantinopolitanae subjectus,
quia, cum ipsa Constantinopolitana Ecclesia
nuper ad apostolicae sedis redierit unitatem, eam
nolumus suo jure privari.

Datum, V Nonas Maii.

Olim, in praesentia venerabilis fratris nostri, J.
 Albanensis episcopi, qui Roberto, ecclesiae

vestrae et magistro Columbo, venerabilis fratris
nostri, . . . archiepiscopi Eboracensis, procuratoribus,
fuerat concessus auditor, super querela quam
habebant ad invicem, taliter idem vester proposuit
procurator, quod, cum M. et R. de Vilers, milites,
vobis jus, quod habebant in ecclesiis de Tithebi,
et de Wectorp, intuitu contulerint pietatis,
bonae memoriae T. tunc Eboracensis archiepiscopi,
accedente consensu, et postmodum
bonae memoriae R. qui archiepiscopo successit
eidem, tam ipsorum militum, quam praedecessoris
sui chartis inspectis, ipsas ecclesias cum pertinentiis
suis vobis concesserit, et in perpetuam eleemosynam
confirmarit, felicis recordationis Alexander

papa, praedecessor noster, vobis indulsit, ut in
vestris ecclesiis, cum vacarent, tres vel quatuor
possetis de concanonicis vestris statuere, quorum
unum dioecesano praesentaretis episcopo, ut ab eo
curam susciperet animarum; et de spiritualibus ei,
vobis autem de temporalibus responderet, et, licet
praefatus archiepiscopus, sui praedecessoris inhaerens
vestigiis, jam vobis concesserit et etiam confirmarit,
quod ab ipso confirmatum viderat et concessum,
vos tamen, timentes, ne quid in vestrum praejudicium
attentaret, a gravaminibus ejus sedem apostolicam
appellastis, ipsas ecclesias et omnia quae habebatis
protectioni apostolicae committentes; et,
quamvis appellationem hujusmodi saepius curaveritis
innovare, ipse tamen appellationi non deferens, vos

a divinorum celebratione suspendit, et postmodum
in Coena Domini excommunicatos fecit per suos
clericos nuntiari; deinde statuit vobis diem, ut vestra

ei studeretis ostendere instrumenta, in quo,
cum vestros concanonicos praesentassetis eidem, ut
unus ab eo curam animarum susciperet, secundum
indulgentiae praedictae tenorem, vestris ei tam confirmationibus
quam indulgentiis praesentatis, ipse,
vobis caeteris restitutis, indulgentiam jam dictam
retinuit, eam asserens esse falsam, propter quod
ad nostram audientiam appellastis. Archiepiscopus
autem, nihilominus ecclesiarum ipsarum bona
fecit diripi violenter, et, exactionibus gravibus vobis
impositis, capellanos vestros, qui ei super hoc satisfacere
noluerunt, pro sua voluntate suspendit et
ecclesias interdixit. Verum, cum bonae memoriae G.
prior vester, ab eodem archiepiscopo requisitus,
an concanonici vestri auctoritate ipsius, vel vestra,

essent in ecclesiis memoratis, humiliter respondisset
quod auctoritate indulgentiae apostolicae sedis per
vos ibi fuerant instituti, idem archiepiscopus praecepit
eidem, ut in vos excommunicationis sententiam
promulgaret; et, cum ei fuisset a priore responsum
quod mallet vos absolvere quam ligare,
ac facilius resignaret in ejusdem manibus prioratum,
quam vos propter hoc excommunicationis vinculo
innodaret, archiepiscopus, licet tunc non receperit
prioratum ab eo, post paululum ipsum resignare
nolentem a prioratu suspendit, mandans
vobis, ne ipsum haberetis de caetero pro priore; sed
vos, de appellatione confisi, sententiis sic prolatis
nullatenus detulistis. Magister autem C. ejusdem

archiepiscopi procurator, ex adverso respondit,
quod vinculo eratis excommunicationis astricti, tum
quia in clericos ejusdem, qui in praedictis ecclesiis
morabantur, manus injeceratis temere violentas,
tum quia praeter assensum dioecesani episcopi ecclesias
occupaveratis easdem, et in tales, juxta consuetudinem
Ecclesiae Anglicanae, per sedem apostolicam
confirmatam, in silvis et saepius singulis annis excommunicationis
sententia promulgatur. Indulgentiam
insuper ipsam proposuit de jure suspectam,
et, si suspecta non esset, non fuisse per eam generali
terrae consuetudini derogatum, de qua in ipsa
mentio non fiebat. De consuetudine siquidem Ecclesiae
Anglicanae procedit, ut, decedentibus personis,
custodia ecclesiarum vacantium ad dioecesanum

episcopum devolvatur. Idem etiam procurator adjecit,
quod praedictis ecclesiis archiepiscopum spoliaveritis
eumdem, unde ipsi restitutio competebat. Praeterea,

etsi praedicta indulgentia vera fuisset, asserebat eam
ad illas ecclesias solummodo pertinere, quae ad vos
jure pertinebant utroque, non ad illas in quibus jus
habebatis tantummodo patronatus. Qui etiam praescriptionem
triginta annorum ad ultimum opponebat,
asserens indulgentiam illam ad ecclesias pertinere
praedictas, cum earum nulla sufficiat tot personis,
et indulgentia ab archiepiscopo ablata non fuerat,
sed apud sacristam Suellen. deposita ut suspecta,
per communem ad nos nuntium deferenda, quae
fuit vobis postmodum bis oblata; verum autem
non erat, quod archiepiscopus aliquid specialiter
ab eisdem ecclesiis exegisset, sed, cum a subditis
suis, propter expensas quas in exsilio fecerat, sibi
peteret subveniri, et ipsi quintam partem reddituum

suorum unius anni ei duxerint offerendam,
tam praesentium quam absentium fuerunt redditus
aestimari; per confirmationes vero archiepiscoporum
nihil juris ecclesiae vestrae fuerat acquisitum, sed
quod patroni concesserant, jus videlicet patronatus,
solummodo confirmatum. Deinde procurator ipse
se obtulit probaturum, quod indulgentia illa eidem
archiepiscopo a vobis exhibita fuerat, et de vestro

sequestrata consensu, nuntio reddenda communi,
qui eam nostro conspectui praesentaret, et quod
postmodum ea vobis non in occulto, sed coram pluribus
fuerat bis oblata; item, quod idem archiepiscopus
praedictas ecclesias possidebat, cum vos,
clericis ejus de ipsis ejectis ac manibus injectis in
eos, per violentiam occupaveratis easdem; praeterea,
quod dictus prior et vos, post promotionem
ejusdem archiepiscopi, tres ei clericos praesentaveratis
ad ecclesias memoratas, et archiepiscopus illos
instituerat in eisdem; similiter, quod vos, post excommunicationem,
quam appellatio non praecessit,
et post manuum injectionem, divina praesumpsistis
officia celebrare, et quod idem prior, postquam in
manibus archiepiscopi resignaverat prioratum, administrationem

ipsius eo sibi usurpaverat prohibente.
His igitur coram auditore jam dicto propositis, quia
nobis super iis non potuit fieri plena fides, causam
ipsam venerabili fratri nostro . . . . Eliensi episcopo,
et dilectis filiis . . . . de Leicestre, et
de Rupe abbatibus duximus committendam,
praecipientes eisdem, ut, partibus convocatis,
et indulgentia sic detenta recepta, et detentore

illius ad ejus restitutionem per censuram ecclesiasticam,
appellatione remota, coacto, nisi archiepiscopus
exceptiones probaret objectas, vel earum
aliquas per quas vestrum deberet propositum impediri,
cum secundum rerum naturam, vix possent
universa probari, eumdem archiepiscopum in moderatas
expensas parti contrariae condemnarent, sicut
justum esset, restitutis ablatis, nihilominus audituri
quae super principali proponerentur hinc inde,
et, inspectis attestationibus, quas eis sub bulla nostra
misimus interclusas, quod justum esset, appellatione
remota, statuerent et facerent auctoritate
nostra firmiter observari. Caeterum, judices ipsi,
nostro super his recepto mandato, sicut ex litteris
ipsorum accepimus, partes ad suam praesentiam

convocarunt, et, omnibus judicialibus, sicut decuit,
observatis, ac detenta indulgentia restituta, post
publicationem attestationum et disputationum habitam
super eis, cum esset allegationibus renuntiatum
hinc inde, nisi forte ad interrogationem eorum alterutra
partium aliquid duceret allegandum, considerantes
quod causa ipsa difficilis haberetur, ad
sententiam proferendam procedere noluerunt, sed
eam plene instructam de consensu partium remiserunt
ad apostolicae sedis examen. Nuntiis igitur partium
in nostra praesentia constitutis, dilectum filium
M., Sancti Theodori diaconum cardinalem,
dedimus auditorem, quo referente didicimus,
quod ex parte vestra contra ipsum archiepiscopum
quatuor principaliter proposita fuerant: quod post

appellationem ad nos interpositam saepe dictum
priorem suspenderat, et vos denuntiaverat excommunicationis
vinculo subjacere; bladum etiam de
ecclesiis jam dictis extraxerat; et ad redemptionem
quemdam vestrum coegerat capellanum; et compulerat
vos hac de causa subire magnas expensas;
verum, ex altera parte fuerat econtra responsum:
quod appellatio vestra nullius fuerat firmitatis, cum
contra inhibitionem sub anathematis poena factam
in synodo generali, juxta consuetudinem Ecclesiae
Anglicanae, ne quis vacantes ecclesias absque dioecesani
consensu sibi praesumeret usurpare, jam
dictas ecclesias vobis usurpaveratis post obitum
personarum, per quod constabat, vos excommunicationis

sententiam incurrisse, unde non poteratis
per appellationem interpositam vos tueri, qui ligati
fueratis sententia generali; super eo autem quod
bladum de ecclesiis illis extraxerat, usus fuerat
jure suo, cum ecclesiarum vacantium in dioecesi
sua sibi custodia competat, secundum antiquam
consuetudinem hactenus observatam; nec capellanum
vestrum ad redemptionem compulerat, sed
receperat ab eo quae de ipsis ecclesiis eum recepisse
credebat; neque vos impulerat ad faciendas expensas,
sed vos ipsum et vosmetipsos ad illas potius
impulistis. Nos igitur, attestationibus et allegationibus,

indulgentiis et concessionibus, nec non privilegiis
et confirmationibus diligenter inspectis,
cum de multis appellationibus legitime interpositis
plene constiterit, suspensionis et excommunicationis
sententias, in jam dictum priorem et vos ab
ipso archiepiscopo promulgatas, decrevimus non
tenere, ipsumque archiepiscopum ad restitutionem
omnium, quae ab ecclesiis illis extraxit, et extorsit
a capellano jam dicto, et ad recompensationem
etiam expensarum quas vos noscimini hac de causa
fecisse, per sententiam duximus condemnandum,
adjudicantes vobis, cum suis pertinentiis ecclesias
memoratas. Nulli ergo . . ., hanc paginam sententiae
nostrae infringere, etc. Si quis autem, etc.

Datum II Kalendas Maii.

Solet annuere sedes apostolica piis votis, et honestis
petentium desideriis favorem benevolum impertiri.
Eapropter, dilecte fili, nobilis vir, tuis
precibus grato concurrentes assensu, personam
tuam cum omnibus bonis sub beati Petri et nostra
protectione suscipimus, et praesentis scripti patrocinio
communimus. Ad indicium autem hujus protectionis
ab apostolica sede perceptae, unum bisantium
gratis oblatum solves nobis nostrisque successoribus
annuatim. Nulli ergo, etc.

Datum . . . III Nonas Maii, anno octavo.

Solet annuere, etc., usque assensu. ecclesiam,
quam in honorem Sanctae Mariae in Baroli villa fundasti,
cum omnibus bonis, etc., usque communimus.
Ad indicium autem hujus protectionis a nobis
obtentae, obolum unum auri persolves nobis nostrisque
successoribus annuatim. Nulli ergo, etc.

Datum, V Idus Maii.

Non minus pro illorum peccato qui faciunt, quam
pro eorum qui sustinent detrimento, dolemus et
graviter conturbamur, quod regia celsitudo illis se
gravem exhibet et severam, quibus benigna et propitia
deberet adesse, illosque molestat, quos praecipue
fovere deberet. Accepimus autem, quod, cum
universos clericos regni tui ab omni exactione absolveris
et collecta, mutata tandem post tempora
voluntate, ipsis, pro velle tuo, collectas et exactiones

imponis, et, cum servi Judaeorum emptitii sive
vernaculi convertuntur ad fidem, licet pretium quod
pro talibus dari debet, in canone sit taxatum, per
Judaeos ipsos tantum facis de bonis episcopalibus
detineri, quantum ipsi eosdem servos valuisse firmaverint
juramento. Unde, nuper a venerabili fratre
nostro . . . . Burgensi episcopo, pro quadam Sarracena,
Judaei cujusdam ancilla, quam vix asserit
decem solidos valuisse, ducentos aureos recipi mandavisti,
et, licet, super eo quod Judaeos et Sarracenos
tui regni compelli ad solvendas decimas de
possessionibus non permittis, litteras tibi apostolicas
duxerimus transmittendas, tu tamen, nedum eos
noluisti ad decimarum solutionem inducere, verum
etiam liberiorem eis decimas non solvendi et emendi

ampliores possessiones licentiam tribuisti, ut, Synagoga
crescente, decrescat ecclesia, et libere praeponatur
ancilla. Cumque olim idem episcopus in nostra
esset praesentia constitutus, tu, ditiorem ecclesiam,
quae in sua dioecesi habebatur, tibi cum omnibus
pertinentibus ad eamdem usurpans, eam cuidam
abbatissae Cisterciensis ordinis concessisti, et
episcopum ipsum, quoniam apud abbatem Cisterciensem
moverat contra ipsam abbatissam super
eadem ecclesia quaestionem, compulisti ad confirmationem
concessionis illius, et tam ipsum etiam
quam canonicos ejus, ad concessionem ipsius ecclesiae,
et ad faciendam canonicam abbatissam, minis
et terroribus induxisti. Ecclesiam quoque Sancti

Juliani de Mena, quam praedecessores ipsius a te
pro mille marabotinis redemerant, occupasti, eam
illi restituere contradicens, neque vis Burgensi Ecclesiae
dare decimas de proventibus, qui tibi ex dioecesi
Burgensi proveniunt, licet progenitores tui eas
consueverint exhibere. Abbatem etiam et clericos
de Covaruvias, qui eidem episcopo rebelles et inobedientes
existunt, in suo errore defendis, praebens
eis auxilium contra illum. Ne igitur, charissime
in Christo fili, ecclesiasticam libertatem deprimere,
et Synagogam, ac Moskitam extollere videaris,
neque in Ecclesiam, sponsam Christi, aut ministros
ipsius exerceas quae tuae fidei puritatem offuscent,
serenitatem regiam monemus in Domino et
hortamur, quatenus praedicta omnia et in te corrigas

per te ipsum, et in aliis corrigi concessa tibi
facias potestate. Alioquin, quantumcunque personam
tuam in Domino diligamus, quia ecclesiarum oppressionem,
quarum est nobis cura commissa, pati
nolumus nec debemus, ut regi Deo potius quam
regi homini deferamus, venerabilibus fratribus nostris . . . .
Oscensi, et . . . . Tirasonensi episcopis, et dilecto
filio, decano Tirasonensi, nostris litteris nos
noveris injunxisse, ut te ad hujusmodi per censuram
ecclesiasticam, appellatione remota compellant.

Datum, III Nonas Maii.

Providi pastoris exercere officium comprobaris,
cum in his quae tibi dubia sunt, et parere possent
periculum animarum, apostolicae sedis imploras
oraculum, ipsius, sicut asseris, paratus adhaerere
consiliis et jussionibus obedire. Sane, sicut apostolatui
nostro ex litteris tuae fraternitatis innotuit,
quidam parochianus tuus, uxore sua viam universae
carnis ingressa, sibi aliam copulavit, quae in sexto

consanguinitatis gradu, eo tamen penitus ignorante,
priorem contingebat uxorem. Cum autem postmodum
ex relatione quorumdam, hoc ad utriusque
notitiam pervenisset, licet, suscepta prole, jam insimul
triennio permansissent, tuum tunc, et per te
nostrum, humiliter consilium postularunt. Nos igitur,
fraternitati tuae duximus respondendum, quod,
nisi aliud impedimentum obsistat, dissimulare potes,
ut in copula sic per ignorantiam contracta dispensative
valeant remanere.

Datum VI Idus Maii.

Quia, saeculo senescente, in sua segnescit meditatione
Maria, et, in sororis auxilium inardescens,
Marthae negotiis occupatur, cogunt nos occupationes
assiduae, quibus in hoc mundi vespere plus solito
angimur, et fortius quam hactenus aggravamur,
illis committere vices nostras, qui, cum sunt in
partem nostrae sollicitudinis evocati, talentum sibi
creditum non ligant in sudario, sed erogant potius
ad usuras, et in quorum ore non est verbum Domini
alligatum, sed eructare norunt potius verbum
bonum, et de thesauro cordis sui tam vetera quam
nova proferre. De scientia igitur et discretione tua
tanto amplius confidentes, quanto familiarius et frequentius

in multis sumus et magnis experti, toti
Senonensi provinciae in te duximus consulendum,
praesenti tibi pagina indulgentes, quatenus, auctoritate
non tam tua quam nostra, ipsi provinciae
officium visitationis impendas, corrigens quae corrigenda
cognoveris, et statuens quae videris statuenda;
cumque nemo cogatur suis stipendiis militare,
nec os sit bovi trituranti claudendum, procurationes
accipias moderatas; et beneficia, quae
tanto tempore in ecclesiis ejusdem provinciae vacare
contigerit, quod ad nos secundum Lateranensis
statuta concilii earum donatio devolvatur, quae jam
tandiu vacavere, idoneis personis assignes, examinaturus

causas quae ad tuam audientiam deferentur,
et fine canonico decisurus. Si quando vero a te
fuerit appellatum, competentem terminum statuas
appellanti, ad quem nisi appellationem interpositam
fuerit prosecutus, extunc in ipso negotio, non
obstante hujusmodi appellatione, procedas, eos
autem, qui propter sacrilegam manuum injectionem
in canonem inciderint sententiae promulgatae, aut
etiam inciderunt, secundum Ecclesiae formam,
auctoritate nostra fretus, absolvas, nisi forsan eorum
excessus tam gravis vel enormis existeret, ut
eos merito crederes ad sedem apostolicam destinandos.
Nos autem, sententiam, quam rationabiliter
tuleris in rebelles, ratam haberi volumus, et praecipimus
inviolabiliter observari.

Datum, IV Idus Maii.

[In litteris bonae memoriae Alexandri papae, praedecessoris
nostri, perspeximus contineri, quod ipse
precibus consulum, cleri et populi Alexandrinorum
volens favorem benevolum impertiri, ad instantiam
et petitionem bonae memoriae Galdini, archiepiscopi,
apostolicae sedis legati, et consulum Mediolanensium,
rectorum etiam Lombardiae ac Marchiae,
deliberatione praehabita diligenti, Alexandrinam

Ecclesiam, et ipsam pariter civitatem, in honorem
beati Petri constructam, pontificalis dignitatis titulo
insignivit, bonae memoriae Arduinum, sanctae Romanae
Ecclesiae subdiaconum, eisdem concedens in
episcopum et pastorem, dioecesi sibi nihilominus
assignata. Eodem vero electo, nondum in episcopum
consecrato, viam universae carnis ingresso, substitutus
est alius, qui consecrationis munus similiter
non percepit. Ad consilium autem bonae memoriae
Algisii, successoris archiepiscopi memorati,
ut scandalum sedaretur, et sopiretur odium,
quod multi adversus praedictam conceperant civitatem,
idem noster statuit praedecessor, ut Alexandrina
et Aquensis Ecclesiae unirentur, ita, quod
Alexandrina prima sedes existeret, et Aquensis secunda,

eidem archiepiscopo suis dans litteris in
mandatis, in eumdem episcopum, et per eum
Ecclesiam suam, ad hoc induceret diligenter. Archiepiscopus
autem, mandatum apostolicum cupiens
exsecutioni mandare, cum ipse personaliter Alexandriam
nequivisset adire. . . . . Modociensem archipresbyterum,
illuc studuit destinare; sed, impediente
Alexandrinae civitatis electo, negotium tunc
per eum non potuit consummari. Ne igitur quod
pro bono pacis fuerat ordinatum, per malignorum
fallaciam differretur, idem archiepiscopus, vocatis
Mediolanum praefato episcopo, et quibusdam clericis
civitatis praedictae, ecclesias praedictas univit
statuens, ut Aquensis episcopus in Alexandrina
ecclesia episcopalia ministraret, et Alexandrinus

episcopus vocaretur, sibi jure Aquensis Ecclesiae
reservato; sed hujusmodi unio non est effectum
debitum consecuta. Nuper autem dilecti filii,
Anselmus presbyter, et nobilis vir, Rufinus, miles,
ad nostram praesentiam accedentes, ex parte tam
cleri quam populi civitatis ejusdem, nobis humiliter
supplicarunt, ut, cum sint tanquam oves sine pastore
passim errantes, eo quod non habent proprium,
et alienum penitus non admittunt, ne post greges
sodalium diutius evagari cogantur, dignaremur
eisdem pastorem proprium providere. Nos igitur,
quanquam jura praedictae civitatis ejusdem ab
apostolica sede provida deliberatione concessa,
firma velimus et inconcussa servari, attendentes
tamen, quod, licet duo electi fuerint in civitate

praedicta, neuter tamen eorum exstitit in episcopum
consecratus, et unio postmodum constituta non fuerit
effectui mancipata, et quod a tempore praedicti
praedecessoris nostri non habuerint episcopum, vel
electum, in tanto negotio cum maturitate, de fratrum
nostrorum consilio, duximus procedendum,
discretioni vestrae per apostolica scripta praecipiendo
mandantes, quatenus, vocatis quos propter
hoc videritis evocandos, et diligentius inquisitis
quae circa negotium ipsum videritis inquirenda,
si fieri poterit absque gravi scandalo
et enormi praejudicio aliorum juxta primum
modum sive secundum provideatis eisdem, appellatione
remota, personam idoneam in pastorem;
alioquin omnia, quae super his inveneritis,

praesentiam transmittatis, ut, per vestram relationem
instructi, prout expedire viderimus, in ipso
negotio procedamus.

Datum, V Id. Martii.

Instrumentum, quo Alexandrini, Alexandro
PP. III, successoribusque ejus, ac Romanae Ecclesiae,
subjectionem, reverentiam ac fidelitatem
promittunt.



[In nomine Domini, anno Dominicae Incarnationis
1169, et undecimo anno pontificatus domini nostri
Alexandri III, summi pontificis et universalis papae,
mense Januarii, tertia indictione, nos, Rufinus
Blancus, et Guilielmus de Bergamasce, consules

de civitate Alexandria, notum facimus quod in
praesentia dominorum, Bernardi, Portuensis episcopi,
ac Ubaldi, tituli Sanctae Crucis; Joannis, tituli
beati Joannis et Pauli; Ildebrandi, tituli Basilicae
duodecim apostolorum; Joannis, tituli Sanctae Anastasiae;
Alberti, tituli Sancti Laurentii in Lucina;
Guilielmi, tituli Sancti Petri ad Vincula, Bosci,
tituli Sanctae Pudentianae; Petri, tituli Sancti
Laurentii in Damaso; Joannis, tituli Sancti Marci,
Theodini, tituli Sancti Vitalis, presbyterorum cardinalium;
et Jacinthii, Sanctae Mariae in Cosmedin;
Cencii, Sancti Adriani; Manfredi, Sancti Georgii; Hugonis,
Sancti Eustachii; et Petri, Sanctae
Mariae in Aquiro, diaconorum cardinalium; et subscriptorum
testium, qui ad hoc rogati venerunt,

Petri videlicet Sarraceni Senescalci; Joannis Ancillae
Dei Manescalci; Petri Butticularii; Alberti,
et Albertini Hostiariorum, ex parte omnium consulum,
et populi praedictae civitatis; per fustem offerimus
Deo, et beato Petro, et vobis, praefato domino
nostro, papae Alexandro, vestrisque Catholicis successoribus,
sanctaeque Romanae Ecclesiae in perpetuum,
terram scilicet proprii juris nostri, quae est
infra praedictam civitatem, quam populus ipsius
civitatis ad construendam ibi ecclesiam emit; et
per eamdem investituram volumus terram ipsam
omni tempore Romanae Ecclesiae jure proprietario 
 pertinere. Praeterea, de communi consilio
Consulum et totius populi mandato, militum domos

et mercatorum, et quorum facultas videbitur sufficiens
ad boves habendos, de singulis domibus
tres denarios ejusdem terrae in festo Beati Martini
exsolvent singulis annis. Caeteri de singulis domibus
unum denarium, et infra octavas beati Martini solvent
ei, cui Romanus pontifex jusserit. Consules
vero, qui per tempora ibi constituentur, fidelitatem
vobis, vestrisque successoribus, omni occasione et
contradictione remota, jurabunt. Nos quoque, de
mandato aliorum consulum, et populi civitatis, vobis

fidelitatem fecimus, et, nostras manus, licet indignas,
inter vestras sacratissimas manus mittentes,
vobis hominium fecimus. Et populus terrae, quando
communiter jurabunt consulibus, singulis scilicet
trienniis, sicut constitutum est, jurabunt pariter et
Romano pontifici. Hoc scriptum, quia interfui,
scripsi ego Falco, notarius et scriba sacri Beneventini
palatii; ego Petrus Sarracenus, senescalcus,
testis; ego Guiscardus, testis ego Petrus, butticularius,
testis, ego Albertus, hostiarius, testis; ego
Albertinus, hostiarius, testis.] [Litteras vestras accepimus, per quas nobis significare
curastis, quod, cum pro dilecto filio,
Daniele, clerico vobis scripserimus, ut eum de praebenda ecclesiae 
 Sancti Willehaldi Bremensis,

quam dicebat ad donationem nostram fuisse
juxta Lateranensis statuta concilii devolutam, curaretis
auctoritate apostolica investire, si canonici,
quibus super hoc scribebamus, hoc exsequi non curarent, 
Herberto, praeposito, et quibusdam canonicis
ejusdem ecclesiae, cum ipso Daniele, et magistro B.
canonico ipsius ecclesiae, in vestra propter hoc praesentia
constitutis, sic fuit de facto propositum
coram vobis, quod idem Herbertus, praepositus,
quondam ejusdem ecclesiae simplex existens canonicus,
de ipsa ecclesia in majoris ecclesiae canonicum
est electus, et postmodum, unius anni, vel
anni et dimidii, spatio evoluto, in ipsa ecclesia
Sancti Willehaldi in praepositum est assumptus,
priorem praebendam nihilominus retinens, quam

in ipsa ecclesia tunc habebat,] [ Verum, cum vobis dubium videretur,
utrum, cum aliquis de una praebenda eligatur ad

aliam, statim prior vacare incipiat, an per sententiam
debeat adjudicari eidem, an propter confirmationem
hujusmodi quae superius est expressa, praebenda
illa dici debeat non vacare, nos consulere voluistis, priusquam velletis super hoc aliquid definire. 
Cum igitur, si est ita, praebenda illa, etsi non de facto,
de jure tamen vacare noscatur, discretioni vestrae
per apostolica scripta praecipiendo mandamus,
quatenus jam dictum praepositum, ut praebendam 
illam sine difficultate resignet, monitione praemissa,
per censuram ecclesiasticam, appellatione remota cogatis,
quam, cum de facto vacaverit, clerico memorato, auctoritate nostra suffulti, sublato appellationis
obstaculo, 
 conferre curetis,] [Vir unus de Ramatha duas sibi copuleverat
uxores, Annam videlicet et Phenennam; sed quae
prius fuit prolis gloria decorata, quoniam superbivit,
ubi altera coepit fecunditate sobolis in Domino
exsultare, meruit Infirmari, sicut ipsius canticum

manifestat. Ea siquidem, quae sub umbra legis historialiter
accidisse leguntur, cum, secundum Apostolum,
omnia illis contigerint in figuram, spiritualiter
eveniunt in populo Dei, tempore gratiae revelata,
ut, a Moysis facie sublato velamine, per evangelicae
doctrinae fulgorem tenebrosa aqua in nubibus aeris
elucescat, et significatum per significans appareat
evidenter. Mediator etenim Dei et hominum,
homo Christus Jesus, unus omnino, non confusione
substantiae, sed unitate personae, duas convocans
ad se gentes, Graecum videlicet populum et Latinum,
ipsos sibi conjunxit per fidei sacramenta. Sed alter
eorum, videlicet Graecus, qui septeno Ecclesiarum
numero gloriatur, de quibus et earum angelis
mentionem facit in Apocalypsi Joannes, ubi Latinorum

Ecclesiae vidit funiculos dilatari, quasi stimulis
invidiae agitatus, ab unitate discessit,
non attendens, quod, cum Sponsus praemisisset in
Canticis: Sexaginta sunt reginae, et octoginta concubinae,
et adolescentularum non est numerus, statim
subjunxit: Una est columba mea, perfecta mea, una
est matri suae, electa genitrici suae: viderunt eam
filiae Sion, et beatissimam praedicaverunt, reginae
et concubinae, et laudaverunt eam 
            ; nam
multae filiae congregaverunt divitias; haec autem
supergressa est universas. «  Postquam autem
Graecorum populus, rupto vinculo pacis, ab unitate
discessit, elanguit etiam circa fidem, renuens
confiteri, quod Spiritus sanctus, qui est
unitatis aequalitatisque connexio, procedat a Filio,

sicut a Patre procedit. Quia igitur circa processionem
Spiritus sancti profiteri renuit veritatem,
merito tenebras mentis incurrit, cum
ipse Spiritus omnem doceat veritatem, sicut Filius

in Evangelio protestatur. Spirituali etenim
intellectu privatus, quia peccavit in Spiritum,
fermentum non ejecit a domo, ut epularetur in
azymis sinceritatis et veritatis, sed veteri fermento
retento, corpus Christi, quantum in ipso
est, comedit fermentatum. »  Benedictus
autem Deus et Pater Domini nostri Jesu Christi,
Pater misericordiarum, et Deus totius consolationis,
qui, suam volens Ecclesiam consolari, ut Ephraim
convertatur ad Judam, et ad Jerusalem Samaria
revertatur, super eumdem populum, quasi montem
caliginosum, signum dignatus est mirabiliter elevare
ac ejus portas sanctificati Domino sunt ingressi,
Graecorum imperium a superbis ad humiles, a superstitiosis
ad religiosos, a schismaticis ad catholicos,

ab inobedientibus transferens ad devotos.
Cum enim Christianus exercitus illuc cum Alexio, filio 
 Ysachii, advenisset, et, capta urbe Constantinopoli,
idem fuisset Alexius coronatus, dictus
exercitus ibidem proposuit hiemare. Sed, quae novus
imperator pro beneficiis sibi ab eodem collatis retribuere
studuerit, longum esset praesenti pagina
enarrare. Verum, ut multa brevius perstringamus,
eorum malitia, quasi Amorrhaeorum iniquitate,
completa, dextera Domini fecit virtutem, et exaltavit
exercitum Christianum, illos digna ultione percutiens,
ac eorum terram, auro et argento
gemmisque refertam, frumento, vino et oleo stabilitam
et bonorum omnium copiis affluentem, exercitui
tribuens memorato. Expulsis igitur de Constantinopoli

Graecis, et eorum terra pariter subjugata,
charissimum in Christo filium nostrum, B.
comitem Flandriae ac Hainoniae, ad imperii regimen
voluntate communi et unanimi sublimarunt, ut videatur
in illo completum quod fuerat de Cyro praedictum: Subjiciam, 
 inquit, ante faciem ejus gentes,
et dorsa regum vertam, aperiam coram eo januas, et
portae non claudentur. Ego ante te ibo, et gloriosos
terrae humiliabo, portas aereas conteram, et vectes
ferreos confringam, et dabo tibi thesauros absconditos,
et arcana secretorum 
            . « Hic igitur, sublimatus,
nobis humiliter supplicavit, ut apostolicae
sedis devotos clericos, simul ac laicos, nobiles et
ignobiles, cujuslibet conditionis et sexus, apostolicis

dignaremur exhortationibus invitare, ut ad
ipsius accedant imperium, ab eo, secundum qualitates
et merita personarum, gratas divitias
recepturi. Attendentes igitur, quod mutatio hujus
imperii dexterae mutatio sit Excelsi, et ab eo factum
sit istud, qui tempora mutat, et transfert regna,
cum per illud terrae sanctae possit utilius subveniri,
quin potius, cum per illud ista credatur posse recuperari

de levi, fraternitatem vestram monemus
et exhortamur in Domino, per apostolica vobis
scripta mandantes, quatenus tam clericos quam
laicos efficaciter inducatis, ut ad capescendas spirituales
pariter et temporales divitias ad praefatum
imperatorem accedant, qui, ut ejus verbis utamur,
cum sufficiat universis, quos ad eum Christianae
Religionis zelus adduxerit, singulos vult,
et potest, secundum status suos varietatemque
natalium, et augere divitiis et honoribus ampliare,
»  ut, Constantinopolitano imperio
roborato, et in devotione apostolicae sedis ibidem
Ecclesia stabilita, idem imperator ad expugnandas
barbaras nationes, quae terram in qua Deus rex
noster ante saecula nostram dignatus est operari salutem

peccatis exigentibus, detinent occupatam,
manu forti et brachio extento valeat properare,
sperantes in Domino Jesu Christo, quod ipse, qui
per eum tam coepit mirabiliter operari, opus incoeptum
ad laudem et gloriam sui nominis mirabilius
consummabit. Nos enim, his qui aecedentes
ad ipsum in terrae sanctae subsidium laboraverint,
illam concedimus indulgentiam peccatorum quam
aliis crucesignatis apostolica sedes indulsit.

Datum Romae, etc. . . . anno octavo.

In eumdem modum . . . . Rothomagensi archiepiscopo,
et suffraganeis ejus.

In eumdem . . . . Bituricensi archiepiscopo, et suffraganeis
ejus.

In eumdem modum . . . . Viennensi, et suffraganeis

ejus.

In eumdem modum . . . . . Senonensi, et suffraganeis
ejus.

In eumdem modum . . . . . Burdegalensi, et suffraganeis
ejus.

In eumdem modum . . . . . Lugdunensi, et suffraganeis
ejus.

In eumdem modum . . . . . Turonensi, et suffraganeis
ejus.

Multifarie multisque modis clementia divina nos
excitat, ut de somno mortis evigilemus ad vitam, et
de lacu miseriae in spem aeternae gloriae respiremus.
Exsultamus siquidem, et merito exsultare debet
omnis sanctorum Ecclesia, quod visitans visitavit
nos Oriens ex alto, ut magna pars orientalis Ecclesiae,
Graecia videlicet pene tota, quae a longisssimis

retro temporibus matris suae sanctae Romanae Ecclesiae
contempserat imitari vestigia, nostris temporibus
facta sit de inobediente obediens, et de contemptrice
devota. «  Ad majorem accedit affluentiam
gaudiorum, quod vir Christianissimus, charissimus
in Christo filius noster, B. imperator Constantinopolitanus
illustris, ad ea totis viribus satagit et
intendit, per quae possit et debeat Christiana religio
propagari, et ut aedificium, jam ex magna
parte constructum, non corruat, ardenti laborat
studio et sollicitudine diligenti. Nuper siquidem,
devotionem suo plantatam in pectore in ramos
bonae operationis diffundens, nobis humiliter supplicavit,
ut viros religiosos et providos, de ordine
Cisterciensi, Cluniacensi, canonicorum Regularium,

aliarumque religionum, ad fundandam
fidei catholicae veritatem perpetuoque firmandam,
ad partes Constantinopolitanas faceremus transmitti,
et, ut illuc valeant pervenire, a suis praelatis
in necessariis provideri. Postulavit missalia, breviaria,
caeterosque libros in quibus officium ecclesiasticum
secundum instituta Sanctae Romanae
Ecclesiae continetur, saltem pro exemplaribus, ad
partes illas faceremus transmitti. »  [ Volentes
igitur imperatorem eumdem tanto benignius in
suis petitionibus exaudire, quanto majorem in majoribus
frequenter sumus ejus fidei sinceritatem
experti, universitatem vestram rogamus attente
et hortamur, per apostolica vobis scripta mandantes,

quatenus, pium ejus desiderium, quantum
in vobis fuerit, promoventes, de singulis ordinibus
viros moribus et scientia commendandos, ac
in religione ferventes, ad partes illas destinare curetis,
per quos novella illa plantatio, in disciplina
Domini erudita, fructum reddat suis temporibus opportunum,
et quod in eis mirabiliter est incoeptum,
ad laudem et gloriam Redemptoris mirabilius consummetur.
Memoratos quoque libros, quibus non
solum abundare, sed superabundare vos novimus,
ad partes illas, saltem pro exemplaribus, mittere
procuretis, ut et vestra abundantia illorum inopiam
suppleat, et Orientalis Ecclesia in divinis laudibus
ab occidentali non dissonet, sed, sicut est unus
Deus et fides una, ita uno ore ipsum laudet et glorificet

Oriens et Occasus.

Datum Romae, etc., VIII Kalendas Junii, anno
octavo.

Multifarie, etc., usque supplicavit, ut vos inducere
ac monere apostolicis litteris dignaremur, quatenus,
in Graeciam accedentes, ibi studeretis litterarum
studium reformare, unde noscitur exordium habuisse.

Volentes igitur, etc., usque quatenus, diligentius
attendentes quanto majores vestri difficultates
et gravamina sunt perpessi, ut adolescentiae
suae primitias imbuerent litteralibus disciplinis, non
taedeat plerosque vestrum ad terram argento et
auro gemmisque refertam, frumento, vino et oleo
stabilitam, et bonorum omnium copiis affluentem
accedere, ut, ad illius honorem et gloriam a quo
est omnis scientiae donum, sibi et aliis ibidem proficiant,
praeter temporales divitias et honores
aeternae gloriae praemia recepturi.

Datum . . . anno octavo.

Gratias agimus gratiarum omnium largitori,
quod, cum sit magnus in magnis, magna gloriosius
operatur in minimis, et, superbos terrae humilians,
eum timentibus gratiam tribuit, et honorem. Quam
potenter siquidem, et quam mirabiliter temporibus
nostris ecclesiam suam dignatus fuerit sublimare,
Graecorum Ecclesiam potentia dexterae suae ad ipsius
devotionem reducens, per diversa mundi climata
satis credimus manifestum, et, totum quod factum
est ipsius gloriae ascribendo, totis et medullatis affectibus
ab eo implorare debemus, ut quod gloriose
incoepit, gloriosius conservare dignetur. Nos igitur

attendentes mutationis istius utilitatem multiplicem
et profectum, ad preces charissimi in Christo filii
nostri, B. imperatoris Constantinopolitani illustris,
venerabili fratri nostro . . . . . episcopo vestro,
cujus vita et mores in bono et a bonis multipliciter
commendantur, cujus quoque praesentia in partibus
illis multum et in multis exstitit fructuosa, et ad
recuperationem terrae sanctae profutura speratur,
de benignitate sedis apostolicae alterius triennii
spatium duximus indulgendum, in quo et percipere
debeat redditus ad mensam episcopalem spectantes,
et suae devotionis votum ad honorem Christi et gloriam
valeat consummare. Universitatem proinde
vestram rogamus, monemus et exhortamur attente,

per apostolica vobis scripta mandantes, quatenus,
licet ipsius praesentia vobis non immerito esse debeat
gratiosa, utilitatem tamen communem privato
commodo praeferentes, ipsius absentiam sustineatis
humiliter et devote. Redibit autem ad vos, Deo propitio,
temporis opportunitate suscepta, et spirituales
afferet ex agro hujus mundi mandragoras, quae
jam in portis nostris odorem suavissimum emiserunt.

Datum Romae, etc. . . . . , anno octavo.

In eumdem modum . . . . . regi Franciae, usque valeat

consummare. Serenitatem itaque tuam rogamus,
monemus et exhortamur attente, quatenus, licet
ipsius praesentia tibi esse debeat non immerito gratiosa,
privato tamen commodo praeferens utilitatem
communem ejus, absentiam patienter sustineas et
devote, episcopales proventus eidem cum integritate
faciens assignari. Redibit autem ad te, Deo propitio,
temporis opportunitate recepta, et spirituales afferet,
etc.

Datum, etc., anno octavo.

Cum omnibus teneamini officia charitatis impendere,
illis specialiter hoc debitum vos convenit
exhibere, quos sicut facit eadem professio in proposito
pares, ita debet efficere in affectuum participatione
conformes. Ad vestram siquidem duximus
notitiam perferendum, quod, cum dilectus filius, P.
monachus lator praesentium, a charissimo in Christo
filio nostro. B. imperatore Constantinopolitano illustri,
ad sedem apostolicam mitteretur, post multa
conamina et labores vix octo mensium spatio ad
nos potuit pervenire. Cum igitur inopinato labore
itineris, et gravium onere expensarum multipliciter
asserat se afflictum, devotionem vestram rogamus,
monemus attentius et hortamur, per apostolica vobis

scripta mandantes, quatenus, cum per vos transitum
fecerit, ei saltem in victualibus taliter providere
velitis, quod per vestrae charitatis auxilium
injunctum sibi valeat mandatum perficere, et vos
gratiam pro gratia a Domino merito exspectare
possitis.

Datum, etc.

Dilecti filii, canonici Sanctae Mariae de Luivid,

gravem proposuerunt in nostro auditorio quaestionem,
quod, cum terram Balinet-long-fortan ex donatione
quondam Okervail, Regis de Criel, adepti
fuissent, et eam, tam ante quam postquam Anglici
venerunt in partes illas, longo tempore possedissent
in pace, H. de Say, miles, Ardmachan. dioeceseos,
eamdem terram ex donatione Hugonis de Laci contra
justitiam occupavit, et, licet dilectus filius noster
J., tituli Sancti Stephani in Celio Monte presbyter

cardinalis, sedis apostolicae tunc legatus, eidem
H. ne terram illam reciperet vel teneret, sub
interminatione anathematis inhibuerit, eam nihilominus
detinet, et reddere contradicit, allegans legem
ab Anglicis introductam, quod videlicet donatio
per quemcunque Hibernicum religiosae domui factam
non valeat, postquam rem quae donatur alicui
Anglico rex Anglorum concedit, etiamsi tempore
quo per Hibernicum donatio ipsa domui religiosae
confertur, is, qui facit donationem, in plena rei donatae
possessione fuisse noscatur, et eam possederit
ab antiquo. Cum igitur talis lex nec naturalis, nec
scripti juris contineat aequitatem, discretioni vestrae
per apostolica scripta mandamus, quatenus, inquisita
super his diligentius veritate, non obstante praedicta

lege, appellatione remota, quod justum fuerit
statuatis, facientes . . . nullis litteris veritati. Quod
si non omnes, duo vestrum, etc.

Datum, VI Kalendas Junii.

Injuncti nobis a Deo apostolatus officium, et ecclesiasticae
utilitatis consideratio, nos admonent et
hortantur, fratres nostros episcopos, quos honestate

ac religione pollere cognoscimus, ampliori charitate
diligere, majoremque illis honorem jugiter et gratiam
exhibere. Eapropter, venerabilis in Christo
frater, tuis justis postulationibus clementer annuimus,
et Remensem Ecclesiam, cui, Deo auctore,
praeesse dignosceris, ad exemplar piae recordationis
Alexandri papae, praedecessoris nostri, sub beati
Petri et nostra protectione suscipimus, etc. usque 
communimus; statuentes, ut quascunque possessiones,
etc. usque vocabulis exprimenda: Suessionensem,
Laudunensem, Cameracensem, Belvacensem,
Cathalaunensem, Silvanectensem, Noviomensem,
Ambianensem, Atrebatensem, Tornacensem,
et Morinensem episcopatus. In propria dioecesi

tua; Sancti Remigii, Sancti Nicasii, Sancti Dionysii
et Sancti Petri monasteria, intra civitatem Remensem;
extra civitatem vero, de Mesomio, Sancti
Theodorici, Sancti Petri de Altovillari, Sancti Basoli,
et Sanctae Mariae Igniacensis monasteria; et
in his omnibus monasteriis jura spiritualia et patronatus,
cum omni institutione et ordinatione sua.
Insuper autem, de Sparnaco, et de Azenaio 
monasteria; nihilominus etiam, infra episcopatum
 Suessionensem,
jus patronatus in monasterio Orbacensi; infra episcopatum Tornacensem, jus
patronatus in monasterio de Cisun.
In Noviomensi
et Ambianensi episcopatibus, jurisdictionem
in Burgensibus Sancti Quintini, et de Sancto
Walrieo, hactenus habitam, videlicet ut appellati
ad Remensem Curiam veniant; dominium Remensis
civitatis, cum omnibus pertinentiis suis; feudum,
quod ab ecclesia tua comes Campaniae habere dignoscitur,
pro quo, salva fidelitate regis, tibi tenetur
ligium hominium facere, videlicet Vitriacum,
Virtutum, Regitestum, Castellionem, Sparnacum, Rotiacum, Fimas, Branam, et comitatum castelli in
Portianis,
cum Castellaniis eorum, et alias
possessiones, et castra quae idem comes in propria

persona tenet, vel alii tenent ab ipso; feudum quoque
de Baillum, quod Leodiensis episcopus
ab archiepiscopis Remensibus habere dignoscitur,
pro quo etiam manu propria tenetur in manu archiepiscopi
Remensis promittere, servitium et justitiam
se exhibiturum ei, et fideliter servaturum,
et pro quo etiam idem episcopus tenetur efficere,
quod octo barones illius feudi hominium eidem archiepiscopo
faciant, et, ab archiepiscopo vocatus
ad expugnandos malefactores ejus, auxilium et
servitium per milites et homines armatos facere
debet, sicut in scriptis authenticis noscitur contineri;
feudum etiam, quod Regitestentis comes, videlicet
comitatum de Osmonte, et feudum, quod comes
Grandis-Prati, et feudum, quod Suessionensis comes,

a te habere noscuntur; castrum quoque Mosomii,
Attiniacum, Britimvillam, Septem-Salices,
Curmessiacum, Curvillam, Chaumesiacum, et Stanam,
cum pertinentiis eorum. Insuper
etiam apostolica auctoritate statuimus, ut nemini,
nisi Remensi archiepiscopo, liceat regem Francorum
inungere, vel ei primam coronam imponere,
sicut hactenus est obtentum. Appellationibus autem, quae a quibuscunque jurisdictionis tuae ad te
vel ad curiam tuam fuerint interpositae, debita praecipimus

devotione 
 deferri, et quod in eisdem
appellationibus hactenus Ecclesia tua specialius,
etiam vacante sede, obtinuit, tibi et successoribus
tuis auctoritate apostolica confirmamus. Haec
siquidem omnia, sicut praedecessores tui ab antiquo,
et tu ipse hactenus habuisse noscimini, tibi tuisque
successoribus auctoritate apostolica duximus confirmanda.
Palleum quoque, videlicet pontificalis
officii plenitudinem, tuae fraternitati apostolicae sedis
liberalitate largimur, quo utique intra tuam
ecclesiam uti memineris, eis diebus, quibus praedecessores
tuos usos fuisse rognoscis, videlicet, in
Nativitate Domini, festivitate protomartyris Stephani,
circumcisione Domini, Epiphania, Ypopanti,
Dominica in Ramis psalmarum, Coena Domini, Sabbato
 sancto,
Pascha, feria secunda post Pascha,
Ascensione, Pentecoste, tribus festivitatibus Sanctae
Mariae, Natali Beati Joannis Baptistae, solemnitate
omnium apostolorum, dedicationibus ecclesiarum,
consecrationibus episcoporum ordinationibus
clericorum, ecclesiae tuae principalibus festivitatibus,
et anniversario tuae consecrationis die. Decernimus
ergo, etc. usque profutura, salva sedis apostolicae
auctoritate. Si qua igitur, etc. Cunctis autem,
etc.

Datum Romae, apud Sanctum Petrum, per manum
J. sanctae Mariae in via lata diaconi cardinalis, Idibus
Maii, indictione octava, Incarnationis Dominicae
1205, pontificatus vero domini Innocentii papae III
anno octavo.

Cum dilecti filii, Cisterciensis abbas, et P.
et R. monachi Fontisfrigidi, apostolicae sedis
legati, ad Agathensem Ecclesiam accessissent, ut in

ea Legationis officium exercerent, quia de venerabili
nostro. . . . . Agathensi episcopo, per frequentem
clamorem multa sibi fuerant insinuata
sinistra, voluerint descendere, ac videre si clamorem
opere complevisset.] [Licet igitur, ex eo quod
ejusdem ducis notorius est excessus, et ipse, jam
monitus, noluerit ab hujusmodi praesumptione cessare,
possemus gravius procedere contra eum, adhuc
tamen experiri volentes si nunc saltem, tanquam
vir catholicus, aut etiam Christianus, beato Petro,
coelestis regni clavigero, magisterium universalis
Ecclesiae, ac nobis in eo claves regni coelorum fideliter
recognoscat, discretioni vestrae per apostolica
scripta mandamus, et in virtute obedientiae districte
praecipimus, quatenus, ad eum, dilatione et excusatione
cessante, personaliter accedentes, ipsum secreto
prius, et tandem publice, in audientia tam

ecclesiasticorum quam saecularium principum, quos
contigerit interesse, diligentius et instantius moneatis,
ut saepe dicto excommunicato nullum de caetero
tribuat auxilium vel favorem, sed potius, tanquam
depositum, illum abjiciat, et velut damnatum
evitet, ac idolum zeli, quod in templo Dei, velut
abominationem in loco sancto stantem, erexit, de
ipso prorsus eliminare procuret. Alioquin, publice
nuntietis eidem quod, nisi, usque ad tres menses
post commonitionem vestram, monitis vestris acquieverit
humiliter et devote, in eum et terram ejus
manus nostras curabimus, fortius forsan quam extimet,
aggravare,] [Si adversus vos terra consurgeret,] [Nobilitati tuae per apostolica scripta mandamus,
quatenus, ad liberationem fratris tui diligenter intendens,
veram et firmam pacem stabilias cum charissimo
filio nostro, Calojoanne, rege Bulgarorum
et Blachorum illustri, ut inter Bulgaros et Latinos

fidelis et stabilis amicitia de caetero perseveret.
Breviter scribimus, quia opus est magis opere quam
sermone. Multum enim utrinque poterit esse amicitia
fructuosa. Datum, etc.] [Quod, inter curas diversas et occupationes
mundanas, non solum multiplices sed urgentes, de
salute animae tuae sollicitus et studiosus existis,
prudentiam et devotionem tuam in Domino commendamus.
Quid enim prodest homini, si mundum

universum lucretur, animae vero suae detrimentum
patiatur? Aut quam dabit homo commutationem
pro anima sua? Frater non redimet, redimet homo,
non dabit Deo placationem suam, nec pretium redemptionis
animae suae, laborabit in aeternum, et
vivet in finem. Recepimus namque litteras tuas,
per dilectum filium, S. tituli Sanctae Praxedis
presbyterum cardinalem, nostro apostolatui
praesentatas, quibus nobis intimare curasti, quod,
corde contrito et spiritu sincero, ad apostolicae
commonitionis mandatum, spe indulgentiae generalis
inductus, votum crucis solemniter emisisti,
et ad id fideliter prosequendum intendisti semper animum incorruptum.
Quod autem illius adolescentis
suscepisti ducatum, qui fatebatur Constantinopolitanum

imperium sibi de jure deberi, consilium

fuit dilecti filii P. tituli Sancti Marcelli
presbyteri cardinalis, apostolicae sedis legati, nec
tam humanum consilium quam necessitas importuna,
quod, post Jadertinensis civitatis excidium,
ad acquirenda victualia in Romaniam exercitus
declinaret. Verum, tu, et alii crucesignati, facientes
de necessitate virtutem, intendistis in ipsa
principaliter procurare, ut apostolicae sedi gratum
impenderetis et devotum obsequium, et
exspectatum nihilominus terrae sanctae succursum,
quod ad plenum consummasse putastis, cum, sine
sanguinis effusione regia urbe capta, et occupatore
imperii effugato, restitutisque in ipsa simul patre et
filio ad fastigium imperatoriae dignitatis, fecistis
ipsos incoactos sacrosanctae apostolicae sedi,

tactis Evangeliis, obedientiam exhibere; imperiali
nobis scripto transmisso, ad majorem fidei firmitatem,
ut quod ore promiserant, opere adimplerent.
Cumque vos ad navigandum in Syriam totis viribus
pararetis, innata Graecorum malitia, juramentis et
pactis penitus violatis, igne, dolo, et toxico
iter vestrum, non semel tantum, sed saepe, nequiter
impedivit, et ad occupationem urbis regiae vos,
in ipsorum perniciem, renitentes et invitos attraxit.
Qua, sola Dei virtute, mirabiliter triumphata, quidquid
ex tunc, quocunque modo vel loco, fecistis,
voluntarii vel inviti, communicato cleri vestri 
consilio, semper habuistis in votis, ut per vos inobedientiae
filii redirent ad obedientiam matris suae,
tam debitam quam devotam, et Orientalis Ecclesia,

tanquam principale membrum, suo capiti uniretur;
quod ut plenius et melius posset fieri, apostolicae
sedis consilium, sine quo perit penitus opera
et impensa, suspensi hactenus exspectastis, et adhuc
continuis desideriis exspectatis. Quia vero signum
crucis, prout asseris, suscepisti ad delendum
tuae maculas juventutis, et quidquid apostaticae
labis a retroactis temporibus singularitas humana
contraxerat eliminandum, non ut gravius et
licentius sub umbra religionis et crucis vexillo peccares,
ad examinationis nostrae calculum singula
referens, in omnibus et per omnia matris te
exponens consiliis et mandatis, ita ut, si Romaniae
statum et tui moram in ea noverimus

apostolicae sedi et terrae promissionis efficaciter
expedire, teque per hoc remissionem accipere peccatorum,
non abnuis pericula vel labores; alioquin,
non habito respectu ad possessiones et honorificentias
quas obtines affluenter, illud tibi potius injungamus,
per quod abundantius merearis iram
supremi judicis declinare: sane, per ea quae superius

sunt scripta, tacitis videris objectionibus
respondisse, quae contra crucesignatos possunt taliter
intorqueri. Cum enim vos devoveritis in obsequium
crucifixi ad liberandum terram sanctam de
manibus paganorum, et sub excommunicationis interminatione
vobis fuerit inhibitum, ne terras
Christianorum invadere vel laedere tentaretis, nisi
forsan iter vestrum ipsi nequiter impedirent, aut
alia justa et necessaria causa vobis occurreret,
propter quam, interveniente nostri legati consilio,
aliud agere valeretis,  «  vos, nullam in Graecos
jurisdictionem aut potestatem habentes, a puritate
voti vestri temere declinasse videmini, dum
non contra Saracenos, sed contra Christianos
arma movistis, non intendentes ad recuperandum

Hierusalem, sed Constantinopolim occupandum,
terrenas opes coelestibus divitiis praeferendo. Illudque
longe gravius reputatur, quod quidam
nec religioni, nec aetati, nec sexui pepercerunt,
sed fornicationes, adulteria et incestus in
oculis hominum exercentes, non solum maritatas
et viduas, sed etiam matronas et virgines,
Deoque dicatas, exposuerunt spurcitiis Garsionum;
nec imperiales suffecit divitias exhaurire,
aut diripere spolia majorum pariter et minorum,
nisi ad ecclesiarum thesauros, et, quod gravius
est, ad ipsarum possessiones extenderitis manus
vestras, tabulas argenteas de altaribus rapientes,
violatisque sacrariis, iconas, cruces et reliquias
asportantes, ut Graecorum Ecclesia, quantumcunque

persecutionibus affligatur, ad obedientiam
apostolicae sedis redire contemnat, quae in Latinis
non nisi perditionis exempla et opera tenebrarum
aspexit, ut jam merito illos abhorreat plusquam
canes. Tu vero, contra justitiam et potestatem
indebitam, vel potius usurpatam, apostolicae
sedis legati consilium allegasti, tanquam ex eo
vobis licuerit cum praefato adolescente ad restituendum
sibi Constantinopolitanum imperium
proficisci, quamvis et id potueris allegare, quod,
cum vos victualium defectus urgeret, sine quibus
non poteratis votum crucis adimplere, licuerit
vobis, propter causam adeo necessariam, operas
vestras illi locare, qui justam causam prosequi

videbatur, praesertim, cum per hoc intenderetis
finaliter ad terrae sanctae succursum et apostolicae
sedis augmentum. Cumque pollicitam
vobis et debitam negaverunt illi mercedem, juramentis
et pactis penitus violatis, quin etiam armis,
igne, dolo et toxico vos saepius attentaverint,
tanquam in arcto positi coacti fuistis,

ut contra schismaticos et perjuros, debita vobis
injuste negantes, exerceretis debitam ultionem.
Divinum enim videtur fuisse judicium, quod qui
tandiu misericorditer tolerati, et etiam non
solum ab aliis, sed etiam a nobis studiose commoniti,
noluerunt redire ad Ecclesiae unitatem,
nec ullum terrae sanctae subsidium impertiri, per
eos qui ad utrumque pariter intendebant, amitterent
locum et gentem, quatenus, perditis male
malis, terra bona, bonis agricolis locaretur, qui
fructum reddant tempore opportuno. »  Quemadmodum
legitur in Daniele propheta: Est Deus
in coelo, qui revelat mysteria, et mutat tempora, et
transfert regna 
            ; ipse dominatur in regno
hominum, et cui voluerit dabit illud 
            . Vulgaris

vero tenet sententia, quod jura regnorum semper
violenta fuerunt. « Quia vero judicia Dei nonnunquam
adeo sunt occulta, ut a Propheta dicantur: Abyssus multa 
 
            ; ita ut et
Apostolus exclamare cogatur: O altitudo divitiarum
sapientiae et scientiae Dei, quam incomprehensibilia
sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus!
quis enim cognovit sensum Domini, aut quis consiliarius
ejus fuit? 
             Nos, de tam profundo
judicio nolentes temere judicare, praesertim,
antequam de veritate negotii plenius instruamur,
cum et illi potuerint juste puniri propter
peccatum quod commiserant in Deum, et vos
nihilominus eos injuste punire, propter odium
quod exercebatis in proximos, si tamen proximi

sunt dicendi qui proximare contemnunt, cum et
propter justam illorum poenam, forsan Deus
justam dederit vobis mercedem, juxta quod dixisse
legitur in propheta: Quia servisti mihi in
Tyro, dabo tibi Aegyptum; unde Assur virgam
sui furoris appellat: illud, omissis dubiis, tibi pro
certo duximus respondendum, in uno pariter et
eodem, tam terrae sanctae quam apostolicae sedi,
necnon animae tuae salubriter consulentes, ut sub
timore Domini et spe veniae terram divino judicio
acquisitam teneas et defendas, et tenendam ac
defendendam acquiras, populos tibi subditos in
justitia regens, sub pace conservans, et religioni
conformans, ita ut ecclesiastica bona restituas

secundum propriam facultatem, poenitens et satisfaciens
de commissis, »  cum hujusmodi
res vix geri potuerit sine piaculari reatu,
quoniam qui tangit picem, coinquinatur ab ea; firmumque
geras in voto propositum, ut ad terrae
sanctae succursum, cui te principaliter et spiritualiter
devovisti, prudenter et potenter intendas, cum
per hanc terram illa de facili recuperanda speretur.
Ad haec, cum, ad exemplar patrum et fratrum
tuorum, qui sacrosanctam Romanam Ecclesiam de
corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta,

revereri semper ac venerari per omnia studuerunt,
tu nobis et apostolicae sedis fidelis et devotus existas;
de plenitudine enim gratiae te reddimus
omnino securum, scriturum pro certo, quod ea cupimus
operari, quoties se nobis obtulerit opportunitas,
quae ad honorem et profectum tuum debeant
magnifice redundare. Datum, etc.] [nec nocebat 
 eorum discordia, qui alium postularant,
cum prius in postulatione archiepiscopi supradicti
convenissetis pariter universi, et consensum
vestrum, adnotatum litteris, et subscriptionibus
propriis roboratum, petissetis a nobis per communes

nuntios confirmari, nosque vestram recepissemus
postulationem dijudicandam, si suffraganei
forsan in contradictione persisterent, vel, si consentirent
aut crederent, approbandam. Si enim,
postquam postulatio subscriptionibus postulantium
roboratur, et praesentatur Romano pontifici approbanda,
possent ab ea recedere postulantes, nobis
frequenter illuderent, et judicium nostrum ex eorum
pendere arbitrio videretur.] [intelleximus,
quod, etsi neutra esset postulatio approbanda,
juxta tenorem tamen posterioris rescripti,
ad nos de caetero Strigoniensis ecclesiae provisio
pertineret. Quia vero non plenam de personis
ipsius regni notitiam habebamus, ideoque non poteramus,
salva conscientia, nostra, eidem Ecclesiae
in alia persona, quae de regno Hungariae originem
duceret, congrue providere, nec vellemus ei praeficere
alienum, quamvis regularius et honestius
videretur, si suffraganeus ad metropolim suam ascenderet,
quam archiepiscopus a metropoli

ad metropolim transferretur, partem tamen elegimus
potiorem, et eumdem archiepiscopum, in quem
omnes, quorum consensus in electione vel postulatione
pastoris requiritur, licet temporibus diversis,
convenerant, a vinculo quo tenebatur Colocensi
ecclesiae absolventes, ad metropolim Strigoniensem
transferimus, et ei licentiam tribuimus transeundi
palleum ei ad nomen et usum ejusdem Ecclesiae
transmissuri.] [Ex tenore litterarum vestrarum nobis innotuisse
noscatis, quod, cum G . . . vidua haereditatem Roberti, 
 quondam mariti sui, a Landulfo de Granno,

et nepotibus suis, cum fructibus inde perceptis, in
praesentia vestra qui ex delegatione nostra de causa
cognoscebatis eadem, sibi et . . . . pupillo filio suo, restitui
postularet, pars adversa petitionem ejus nitebatur
excludere, pro eo quod eumdem Robertum, 
maritum ipsius viduae, de adulterio genitum asserebat;] [intelligentes, quod pater praedicti Roberti
in facie Ecclesiae saepedictam Maruciam, ignaram penitus 
 quod ipse aliam sibi matrimonialiter copulasset,
duxerat in uxorem, et, dum ipsa conjux
ipsius legitima putaretur, dictum Robertum susceperat
ex eadem, in favorem prolis potius declinamus,
memoratum Robertum quoad hoc legitimum

reputantes] [Inter quatuor animalia, quae, secundum Apocalypsim
Joannis, in medio sedis et in circuitu existere
describuntur, licet aquila caeteris postponatur,
ipsa tamen aliis antecellit, quia, cum per hujusmodi
sedem Romana Ecclesia designetur, quae usitato vocabulo
sedes apostolica nuncupatur, et per quatuor
animalia, videlicet leonem, vitulum, hominem, ac
aquilam, intelligantur quatuor patriarchales Ecclesiae,
videlicet, Hierosolymitana, Antiochena, Alexandrina

et Constantinopolitana, quae in medio sedis,
tanquam filiae, continentur in sinu matris, et in circuitu sedis, tanquam famulae 
 in obsequio Dominae
praeparantur. Licet Constantinopolitana

Ecclesia inter caeteras sit ultima tempore, ipsa tamen
inter eas est praecipua dignitate, ut, sicut Constantinopolis
dicta est nova Roma, sic Constantinopolitana
Ecclesia secunda sit a Romana, praelata
per matris gratiam caeteris sororibus suis privilegio
dignitatis, ut, secundum evangelicam veritatem, fierent 
 primi novissimi, et novissimi primi.
Nos ergo, qui per gratiam Redemptoris ipsam Constantinopolitanam Ecclesiam nuper ad obedientiam
apostolicae sedis, tanquam ad sinum reduximus
matris suae, privilegium dignitatis ipsius
intendimus integrum conservare, ne inde nascantur
injuriae, imo jura nascantur; et ideo, licet dilectus
filius, nobilis vir, W. Campaniensis, princeps
totius Achaiae provinciae, et canonici Sancti Andreae

de Patras, nobis instanter et humiliter postulassent,
ut dilectum filium, A. electum Sancti Andreae de
Patras, ad sedem apostolicam accedentem, quem
iidem canonici in archiepiscopum ejusdem ecclesiae
unanimiter elegerunt, eis concedere dignaremur, et
quod circa personam illius factum fuerat approbantes, ad eos 
 cum pleno ipsum remitteremus
honore, volentes tamen sic eorum petitiones
admittere, ut aliis jura sua nequaquam subtrahere
videamur, de communi fratrum nostrorum consitio,
quod per eosdem canonicos factum est, tanquam
minus canonice procuratum, cum et ipsi minus canonice
fuerint instituti, non duximus approbandum;
sed, necessitate pariter ac utilitate pensata,
postquam de veritate negotii et statu terrae per juramenta

sociorum ipsius electi effecti fuimus certiores,
de potestate nobis a Domino in beato Petro concessa,
ipsum ejusdem ecclesiae pastorem constituimus
et rectorem, administrationem sibi plenariam, et 
 tam in spiritualibus quam temporalibus
concedentes, et indulgentes insuper ad cautelam,
ut a quocunque catholico episcopo se faciat, cum
necesse fuerit, in presbyterum ordinari. Licet autem,
de plenitudine potestatis quam habemus, Domino
disponente, super ecclesias universas, ipsum ad
eamdem Ecclesiam consecrationis munere ac honore
pallei potuissemus remittere insignitum, quia
sic te vocavimus in partem sollicitudinis, quod nobis
retinuimus plenitudinem potestatis, nec facimus

cuiquam injuriam, cum utimur jure nostro, volentes
tamen tibi, cui Ecclesia de Patras dignoscitur esse
subjecta, in tua maxime novitate, deferre, ipsum ad
te duximus remittendum, ut, a te vel alio, de mandato

tuo, in archiepiscopum consecratus, et pallei decoratus honore,
te, post Romanum pontificem,
patrem praecipuum recognoscat, dilecto filio,
B. tituli Sanctae Susannae presbytero cardinali,
apostolicae sedis legato, nostris dantes
litteris in mandatis, ut ea, quae praemisimus circa
personam ipsius, appellatione remota, faciat adimpleri.
Quocirca, fraternitati tuae per apostolica
scripta mandamus, quatenus ipsum consecrationis
munere ac honore pallei non differas insignire, ne
propter tuum, quod absit! defectum, ad nos cogatur
habere recursum] [procurator archidiaconi memorati 
 proposuit ex adverso, quod nec possessionis,
nec dominii ratione, abbas et monachi hanc
restitutionem poterant postulare. Cum enim non possederint
ecclesiam antedictam, ratione juris custodiae,

quae, defuncta persona Ecclesiae, tantum datur,
imo archidiaconi Cantuarienses, qui fuerunt pro
tempore, tam de jure communi, quam de generali
consuetudine Cantuariensis provinciae, tam in illa
ecclesia quam in aliis universis ejusdem dioeceseos,
hoc jure fuerint semper usi, sicut fuerat sufficienter
probatum, talis restitutio nequaquam monachis competebat,
nec, utendo jure suo, eis injuriam facere videbatur.
Praeterea, cum praefatus O. de Camera
nomine archidiaconi possideret, utpote qui ei procurationem
unam, et quinque solidos nomine ipsius 
ecclesiae annis singulis persolvebat, eodem O. sublato
de medio, apud archidiaconum possessio anni dignoscitur
remansisse, quae non perditur, nisi archidiaconus
se putaret posse repelli, vel nisi veniens

non fuisset admissus, sic ergo monachorum possessio,
potius detentio clandestina debet dici, quoniam
archidiaconus ipsam possessionem non perdidit,
et sic eam monachi non potuerunt habere,
cum duo in solidum quidquam possidere non possint.
Cum igitur archidiaconus potuerit jure suo
possessionem intrare, ac tenentes de facto ejicere,
fortius potuit, nullo inibi existente, nec ullatenus
resistente, sibi jus proprium reservare, cum juris
exsecutio nullam habere injuriam dignoscatur. Ad
haec, monachi possessionem archidiaconi non possunt

aliquatenus avocare, etsi eos ipsam habuisse
constaret; quia, cum eos de possessione nequaquam
ejecerit, nec hoc probatum fuerit, nec in jure confessum,
non habent quid objiciant extraneo detentori,
praesertim, cum, et ipsi auctoritate propria
possessionem intraverunt, et, injuriam alii facientes,
monasterio jus aliquid acquirere nequiverunt. Appellatio
quoque, quam monachi se interposuisse
proponunt, penitus nulla fuit, cum non nisi a gravamine
praesenti, praeterito, vel futuro, debeat appellari;
archidiaconus vero, nec prius eos gravaverat,
nec ipsos post appellationem gravavit, cum rem
vacuam, quam custodiendi jus habet, imo quam
ex officio custodire tenetur, custodiendam suscepisse
noscatur. Denique, appellationi monachorum

non fuit ullatenus deferendum, quoniam, etsi ad eos
eadem ecclesia pertineret, non debuerunt tamen
auctoritate propria ipsius possessionem intrare, praesertim,
cum sciverint, vel scire potius debuerint,
quod custodia ecclesiarum vacantium ad archidiaconum
pertinebat, et, si tunc idem archidiaconus praesens
esset, eam denegasset eisdem, et sibi, prout ad
ejus spectabat officium, tenuisset. Cum ergo clandestina
fuerit eorum possessio, non potuerunt vere
possessores haberi, cum super possessione nequeat
injuria fieri clandestino possessori. Cum igitur haec
et alia multa utrinque proposita fuerint coram nobis,
visis instrumentis et attestationibus partium, et allegationibus diligentius, intellectis de communi fratrum
nostrorum consilio,
abbatem et monachos

in eum statum, in quo tempore appellationis, ex
verisimilibus et probabilibus causis ad nos legitime
interpositae, fuisse noscuntur, proprietatis utriuslibet 
salvo jure, decrevimus reducendos, ac fructus medii
temporis censuimus pariter resignandos eisdem. Quocirca,
discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus,
quatenus, sublato cujuslibet contradictionis
et appellationis obstaculo, in eum statum, in quo
tempore appellationis fuisse noscuntur, praefatos abbatem
et monachos reducatis, ac faciatis eisdem
pariter resignari fructus medii temporis universos;
contradictores, si qui fuerint, vel rebelles, monitione
praemissa, per censuram ecclesiasticam, appellatione
postposita, compescendo.

Datum Romae, apud Sanctum Petrum, XI Kalendas
Decembris.

Cum olim tibi, frater Londoniensis, et venerabili
fratri nostro . . . Eliensi episcopo, et dilecto
filio . . . abbati Sancti Edmundi, causam, quae
inter dilectum filium . . . abbatem et monachos Sancti
Augustini ex una parte, et . . . archidiaconum Cantuariensem,
ex altera, super quodam altari, quod in
Ecclesia de Faversham idem archidiaconus fecerat
demoliri, et rebus aliis vertebatur, duxerimus committendam,
vos, quia, ut ad definitivam procederetis
sententiam, de partium non processerat voluntate,

causam sufficienter instructam ad sedem apostolicam
remisistis, partibus certum terminum praefigentes,
quo se nostro conspectui praesentarent.
Eorum igitur procuratoribus in nostra praesentia
constitutis, et quae ab ipsis fuere proposita diligentius
intellectis, visis etiam attestationibus et aliis
documentis quae nobis destinare curastis, de communi
fratrum nostrorum consilio, cum eodem archidiacono,
qui, praeter mandatum bonae memoriae . . .
Cantuariensis archiepiscopi, exempla Veteris Testamenti,
ac generalem consuetudinem Ecclesiae Anglicanae,
in facti sui excusationem praetendit, mitius
agere cupientes, licet monachi in illo celebrassent
altari, quod fecit archidiaconus demoliri, post latam
in eos excommunicationis sententiam, quia tamen

ipsam sententiam appellatio noscitur legitima praecessisse,
eumdem archidiaconum ad resarcienda
damna, quae in demolitione altaris, confractione
calicis et combustione pannorum dicta Ecclesia de
Faversham noscitur pertulisse, decrevimus condemnandum.
Quocirca, discretioni vestrae per apostolica
scripta mandamus, quatenus archidiaconum saepedictum
ad restaurationem ipsam, si necesse fuerit,
sublato cujuslibet contradictionis et appellationis
obstaculo, per censuram ecclesiasticam compellatis.

Datum Romae, apud Sanctum Petrum, VIII Kalendas
Decembris.

Ex litteris tuae fraternitatis accepimus, quod,
cum in causa, quae inter venerabilem fratrem nostrum . . .

episcopum, ex una parte, et canonicos
Volterranos ex altera, vertitur, tibi ab apostolica
sede commissa, canonici velint testes producere
quosdam ex suis, et hoc eis contradicatur, econtra
dubitare videris, utrum canonicos possis in causa
recipere testes, eadem. Quia igitur unus solus ex
ipsis canonicis institutus est procurator in causa,
fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus,
quatenus testes, qui sibi ex ipsis canonicis producentur,
recipere non omittas, processurus in causa
juxta nostrarum continentiam litterarum.

Datum Romae, V Kal. Decembris.

Cum olim dilecto filio, abbati Sancti Proculi,
dederimus in mandatis, ut super statu fratrum et
sororum de Castanasio, de quibus aliqua nobis fuerant
sinistra suggesta, quibusdam vitam corum commendantibus
ex adverso, inquireret diligentins veritatem,
et quod inveniret suis nobis litteris intimaret,
ipse, mandati nostri diligens exsecutor, cum
quibusdam viris discretis ad locum accessit ubi per
biduum commoratus, per famam viciniae, ac fratrum
et sororum examinationem, ab eis juramento
recepto, de iis quae negotii qualitas exposcebat, diligentius
inquisivit. Reversus quoque Bononiam, a
quibusdam, qui a loco illo recesserant, et dicebantur

ab aliquibus respexisse retrorsum, sub jurisjurandi
religionem studuit elicere veritatem, omniumque
depositiones redactas in scriptis, sub sigillo suo
per proprium nuntium ad sedem apostolicam destinavit.
Verum dilectus filius, Al. sacerdos, qui fratres
et sorores apud Castanasium congregarat, post receptas
depositiones testium, et nondum ad nostram
praesentiam destinatas, ad abbatem accedens, suggessit

eidem quod quaedam ex illis quae testimonium
perhibuerant contra eum, ut infamaret ipsum
et locum, confessa fuerat se perjuram, unde confessionem
ipsius scribi nobis humiliter postulavit,
et, cum hoc non potuisset aliquatenus obtinere, cum
plerisque de fratribus et sororibus suis nostro se
conspectui praesentavit. [ Nos ergo, inspectis
depositionibus ab abbate receptis, ut veritas plenius
eluceret, eos examinavimus per nos ipsos, illosque
apud sedem apostolicam aliquandiu fecimus exspectare. Audivimus autem aliquid nobis hactenus inauditum,
et non de facili ab aliquo fideli credendum,
videlicet quod, postquam fratres et sorores ad locum illum accedunt, et, excessus 
proprios, corde contrito, humiliter confitentes, eos

student per poenitentiae opera expiare, arripiuntur
corporaliter a daemonibus et vexantur, et voces profanas
et blasphemas emittunt, et torpent ad tempus
circa opera pietatis, et cultum intermittunt divinum, sentientes aliquando, sicut aiunt, quamdam formidationem
in membris, tanquam mures discurrerent inter
carnem et cutim, et intuentes quasdam imagines terribiles
et obscuras;
quodque deterius reputamus,
de hujusmodi flagello non dolent, sed gaudent potius,
et, vexatos majoris religionis et meriti reputantes,
in hujusmodi vexationibus gloriantur ,] [ Novimus ex divinae paginae 
 lectione, quod adversarius noster diabolus,
qui, tanquam leo rugiens, circuit, quaerens
quem devoret, non solum adversus incipientes assuescere
jugo Domini retia sua tendit, sed interdum

etiam manum mittit ad fortia, ut in errorem, si fieri
potest, inducat electos, fiduciam habens quod Jordanis
influat in os ejus; unde ab ejus insidiis
Salomon nos admonet praecavere, cum inquit: Fili,
accedens ad servitutem Dei, praepara cor tuum ad
tentationem 
            . Novimus quoque quod filii
Israel, Aegypto egressi, affectaverunt Aegypti divitias
in deserto, in quo ab Amalechitis fuerunt gravissime
impugnati. Novimus quod Job, vir justus et
simplex, ac timens Deum, et recedens a malo, tentationes
daemonis non evasit, et quod Satan non
solum apostolos expetiit ad cribrandum, sed post
baptismum et jejunium, tentavit etiam Jesum Christum.
Verum, aliquem, post veram poenitentiam,
operibus deditum pietatis, corporaliter vexatum

fuisse non novimus, nec meminimus nos legisse.
Legimus siquidem multos, prius obsessos a daemonibus,
a Domino liberatos. Novimus contra vexationes
hujusmodi certum remedium, exorcismorum
videlicet, olei infirmorum et aquae benedictae in ecclesia
institutum. Quis igitur crederet quod, post
amaram contritionem cordis, veram oris confessionem
et fructuosam satisfactionem operis, quae maxime
in jejunio et oratione consistit, aliquis a daemone
corporaliter vexaretur? Cum, econtra, Veritas
in Evangelio protestetur, quod hoc genus daemoniorum
non ejicitur, nisi in oratione et jejunio. Absit
hoc a fide catholica! absit ut templum Dei habitaculum
sit diaboli, et sacrarium sancti Spiritus sit
daemonis antrum! cum non sit societas lucis ad tenebras,

neque conventio Christi ad Belial. Fatemur
igitur viros sanctos interdum, ut Job, exterius a
daemonibus infestari, sed vexari eos interius tanquam
arreptitios, diffitemur. Verum est enim testimonium
Veritatis, nec de mendacio redargui potest
ille qui peccatum non fecit, nec dolus est in ejus
ore repertus. Ipse quidem in Evangelio protestatur: Si quis diligit me, sermonem meum servabit, et Pater
meus diliget eum, et ad eum veniemus, et apud eum
mansionem faciemus 
 
            . Qualiter ergo daemon
eum inhabitare praesumeret, in quo Pater et
Filius eligerent et facerent mansionem? Figmentum

igitur, quod dicitur reputamus, nisi forsan hujusmodi
homines eo ipso vexentur, quod in hujusmodi
vexationibus gloriantur, vel nisi ex eo quod
arctissimam vitam ducunt, effecti maniaci pro vexatione
daemoniaca, maniacam reputent passionem.
 Volentes autem eos ad bonum, quantum
in nobis fuerit, revocare, discretioni vestrae per apostolica
scripta mandamus, quatenus accedentes
ad locum, certam ibi regulam statuatis, approbantes
ibidem quod approbandum videritis, et corrigentes
quod inveneritis corrigendum, et inter alia specialiter
statuentes, ne sorores cum fratribus simul habitent,
sed seorsum potius commorentur, et ut vexa
tio talis cesset, singulis diebus oratio fiat ad Dominum
specialis. Hoc quoque statui praecipimus inter

eos, ut, si quis de caetero a daemone corporaliter
vexatus fuerit, aut dixerit se vexari, de loco illo
confestim amotus, alibi ad agendam poenitentiam
collocetur. Quod si nec sic curati fuerint vel correcti,
hoc nobis per vestras litteras intimetis, ut hujusmodi
collegium dividamus.] [Per tuas nobis litteras proponere procurasti,
quod, cum quidam Florentini, nobiles et potentes,

prompti ad servitium et devoti, tempore schismatis, bonae memoriae Julium, 
 Florentinum episcopum,
in domo sua tenuerint, contra imperatoris suorumque

fautorum insultus, idem episcopus, sedata schismatis
tempestate, de mandato felicis recordationis 
Alexandri papae, praedecessoris nostri, quatuor modios
terrae in feudum concessit eisdem, et, eo postmodum
viam universae carnis ingresso, bonae memoriae
B. successor ipsius, prout moris est, de recto 
 feudo praefatos nobiles investivit. Verum,
cum ipsi assignatam sibi terram mensurari fecissent,
nonnisi duos modios invenerunt, unde, ab antecessore
tuo, ut ipsis feudum integraret, cum instantia postularunt, qui, licet hoc aliquando promiserit
se facturum, effectui tamen minime mancipavit.
Ipsi autem, ut tu praefatum feudum ipsis adimpleas,
assidue postulant et instanter; at tu, aliquantulum
dubitans,
eo quod non sunt in possessione ipsius,

ne de novo illud videaris conferre, licet tibi
fidelitatem curaverint exhibere, et de quatuor modiis
fuerint investiti, antequam eorum petitioni duceres
annuendum, sedem duxisti apostolicam consulendam. 
Nos igitur, attendentes, quod Ecclesia in actibus
suis fraudem vel dolum non debet aliquem adhibere, fraternitati tuae taliter 
 respondemus, quod feudum
ipsum secure potes eisdem nobilibus integrare,
cum terra illa nomine quatuor modiorum ipsis fuerit
assignata] [In nostra praesentia] [Cum igitur hinc plures, inde vero
sint testes numero pauciores producti, quos non
solum diversa sed adversa penitus in quibusdam

constat testimonia reddidisse, quia etiam ad multitudinem
tantum respici non oportet, sed ad testium
qualitatem, et ad ipsorum deposita, quibus
potius lux veritatis assistit, ex quibus motum sui
animi convenit judicem obfirmare, discretioni vestrae
per apostolica scripta mandamus, quatenus
testes utrinque producti ejusdem honestatis
et existimationis exstiterint, cum constet, testes
monachorum testibus archidiaconi numero
pauciores, sublato cujuslibet contradictionis et appellationis
obstaculo, pro ipso archidiacono sententiam
proferatis. Si vero testes ex parte monachorum
producti tantae praeeminentiae fuerint, quod eorum
auctoritas aliorum sit merito multitudini praeferenda, contradictione et appellatione pariter non obstante, 

ab impetitione archidiaconi eosdem abbatem
et monachos absolvatis] [Dilectus filius, R. miles Alexandrinus, proposuit coram nobis, 
 quod Opizoni Lancaveclae Rufinam, 
filiam suam, matrimonialiter copulavit] [cum eadem mulier
cum ipso viro, qui continuo furore laboraret, 
morari non possit, et, propter alienationem furoris,
legitimus non potuerit intervenire consensus. Quocirca,
fraternitati tuae per apostolica scripta 
mandamus, quatenus, inquisita plenius veritate, si

rem noveris ita esse, praefatas personas cures, sublato
appellationis diffugio, ab invicem separare] [proposuit idem G. ] [Tuae fraternitatis devotio postulavit per
sedem apostolicam edoceri utrum is, qui cum sorore legitimae
conjugis fornicatur, cum uxore possit postmodum
commorari, et exigere debitum ac solvere requisitus, vel propter hoc debeat matrimonium separari? 
Nos igitur, inquisitioni tuae breviter respondemus,
quod, ut a commistione ejus abstineat propter
publicam honestatem, et in continentia maneat,
donec vir viam fuerit universae carnis ingressus, uxor 
 est diligentius commonenda. Quod si forte,
commonitioni parere recusans, talis fuerit, ut de

lapsu timeatur ipsius, vir ejus poterit et debebit, tamen 
 cum timore Domini, ei debitum solvere conjugale,
cum affinitas, post matrimonium inique contracta,
illi nocere non debeat, quae iniquitatis particeps
non existit,] [ fraternitati tuae taliter duximus respondendum,

quod, si contumaciter reus se curaverit absentare,
talisque sit causa, quod actor possit in possessione
rerum petitarum induci, est in eadem causa
custodiae induce ndns; quod, si causa talis existat,
quod idem in possessionem nequeat intromitti, ut
juri pareat, is, qui se contumaciter absentavit,
est per censuram ecclesiasticam compellendus] [cum saepe contingat,
quod ad unam praebendam duo clerici, propter
nimiam importunitatem petentium, eligantur, utrum
confirmanda sit talis electio, vel potius irritanda? Nos igitur 
 attendentes quod, si duo unam praebendam tenerent,
illud esset contra concilium Turonense, quod
praebendarum inhibet sectionem, et, si unus illorum
ipsam obtineret praebendam, sub exspectatione

alius contra Lateranensis statuta concilii remaneret,
inquisitioni tuae taliter respondemus, quod talis
electio de rigore juris potius est cassanda.] [fraternitati tuae
taliter respondemus, quod, si vir accuset uxorem
de crimine adulterii coram judice saeculari, ad poenam
legitimam infligendam, quia tunc inscriptionis
vinculum debet arripere, seque ad poenam astringere
talionis, non per procuratorem, sed per se
ipsum praesentem oportet praesentialiter accusare.
Si vero vir accusare velit uxorem de adulterio coram
ecclesiastico judice, ut ab ejus cohabitatione
discedat, quia tunc, etsi forsan oporteat ipsum inscribere
ut designet in scriptis crimen, locum
et tempus, et alia quae comprehenduntur in lege civili,
adtalionem tamen non debet se aliquatenus obligare,
ne forte, cum etiam in probatione deficeret, intentionis

suae consequeretur effectum: sustineri potest,
si necessitas id postulaverit, ut per procuratorem

accuset quoniam hujusmodi accusatio, etsi de crimine
fiat, non tamen est criminalis, sed quasi mista
inter civilem et criminalem, quamvis in praesentia
principalium personarum securius procedatur.] [Postulasti insuper edoceri, utrum ex solis
verbis, et ex quibus matrimonium contrahatur, cum ab aliquibus dubitetur spirituale contrahi solis
verbis? 
 Nos igitur inquisitioni tuae taliter respondemus,
quod matrimonium in veritate contrahitur
per legitimum viri et mulieris consensum sed necessaria
sunt, quantum ad Ecclesiam, verba consensum
exprimentia de praesenti; nam surdi et muti
possunt contrahere matrimonium per consensum
mutuum sine verbis, et pueri ante annos legitimos
per sola verba non contrahunt, cum intelligantur

minime consentire.] [Reverendo in Christo patri et domino, Innocentio,
Dei gratia sacrosanctae Romanae sedis summo
pontifici . . . eadem gratia Danorum et Sclavorum
rex, dux Juciae, dominus Nordalbingiae, filialis
devotionis plenitudinem cum affectu. Cum universi
quatumcunque per orbem terrarum diffusi
Christianae fidei sectatores, sanctitatis vestrae
excellentiam venerari et diligere, non servilis, sed
filialis devotionis obsequiis teneantur, illi tamen, si
insta paternitatis vestrae meritis voluerint vicissitudine
respondere, ad hoc se debent abundantius recognoscere

debitores, quos specialis praerogativa
dilectionis, et evidentioris gratiae manifestis indiciis
honoratis. Licet enim ad obediendum et obsequendum
sanctitatis vestrae beneplacitis Christianae professionis
generalibus institutis, et gentibus universis
communibus teneamur, specialis tamen immensae
benignitatis et benevolentiae vestrae, nobis impensae,
stimulis urgentioribus excitati, ad perficiendum
benevole universa, quae vestrae discretioni noverimus

complacere, Nos profecto recognoscimus firmius obligatos,
quia non solum antecessorum vestrorum, qui
antecessores nostros et regnum eorum sincerae
semper charitatis brachiis amplexati sunt, vestigiis
incedentes, vos constituistis dilectionis, quam ad
ipsos habuerant, successores, verum etiam eam
studuistis incrementis spe quoque majoribus adaugere,
et ad perficiendum nostrum beneplacitum,
et honorem nostrum et regni pariter promovendum,
paterna sollicitudine laborare. Susceptis autem
pietatis vestrae litteris, in quibus nos super liberatione
Waldemari episcopi sincero affectu et benevolo
monuistis, cum, ut salva dilectionis vestrae plenitudine
loquamur, plerisque quod petebatur difficile
et penitus impossibile videretur, eas gratanter recepimus

et benigne, nihil grave, quod vobis facile
decreveritis, quantumcunque damnum nobis, vel
periculum in persona, vel rebus immineat, arbitrantes,
tanta nobis ex praecedentibus meritis vestris
dilectionis integritate et constantia demonstrata,
quod certissimi sumus, quia circa utilitatem et profectum
nostrum tam diligenti sollicitudine vigiletis,
quod ad praecavendum in posterum universa damna
et incommoda, quae nobis pene regni nostri universitas
minatur, et metuit imminere, tale debeatis
adhibere remedium et cautelam, quod nequaquam
super iis oporteat dubitare; ideo, ad implendum
omne, tametsi arduum videatur, incunctanter, et
omni deliberatione postposita, nobis cognoscimus

obsequendum, quidquid vestra providentia nobis
viderit imperandum.

Nisi enim, projectis post tergum nostrum omnibus
excessibus et delictis, quibus in nos deliquit episcopus
praelibatus, ad ea oculos nullatenus retorquentes,
in Domino et vobis spem nostram et confidentiam
poneremus, nos, sicut alii pene cuncti,
non solum difficile, sed impossibile crederemus,
quod nobis modo urgenti praecipue benevolentiae
vestrae plenitudine facile judicamus. Sane, licet providentiam
vestram, pluribus occupatam, inviti longis
sermonibus molestemus, quod tamen ipsum contra
nos maxime excitavit, vestrae dilectioni breviter
revelandum per nuntium arbitramur, ut odium pro
dilectione, et pro bono malum, ipsum nobis reddidisse

evidentius declaretur. Cum enim rex Canutus,
avunculus noster, fuisset ab inimicis suis innocenter
et immerito interemptus, quaedam, de qua adhuc
sub judice lis est, utrum eam habuerit concubinam,
istum, de quo nobis est mentio, procreavit. Sed,
cum de generatione istius tanta esset ambiguitas,
quippe, post mortem ejus, cujus filium se affirmat,
et de matrimonio illegitimo procreatum, utrum eum
filium praelibati vellet asserere, sive non, patris
nostri arbitrio linqueretur, ipse tamen, divinae retributionis
intuitu, in saniorem partem dubia exponendo,
ipsum in genus regale et suam progeniem
dignanter suscepit, et non solum in cognatum et consanguineum,

sed quasi in proprium filium adoptavit.
Patre autem nostro de medio sublato, cum frater
noster, piae memoriae rex Canutus, regni gubernacula
suscepisset, a patris piis operibus non declinans,
se ejusdem dilectionis, quam pater noster ad
hunc habuerat, successorem constituit et haeredem,
et benevolentiam et dilectionem illi semper exhibuit
pleniorem, tantam gratiam, quam a patre nostro
susceperat, augmentando, quod, inter caetera, ad
tempus ducatum, qui nobis debebatur, ei, nobis in
annis teneris constitutis, concessit, eumque abunde
innumeris beneficiis et honoribus ampliavit; sed,
unde benevolentiam se credidit plenius promereri,
inde ipsius indignationem et odium contra se et nos
sensit graviter et inexorabiliter excitari. Nam, cum

nobis, annis infantiae jam transcursis, ducatus noster
et haereditas patris nostri redderetur, cujus ipse, ut
supradictum, fuerat ad tempus procurator, dilectionis
sincerae vicissitudinem, quam ipsi et nobis reddere
tenebatur, in rancorem et odium indeficiens
commutavit; quod et postmodum  indiciis nimis evidentibus
patefecit. Omnium enim beneficiorum, quae a
patre nostro et fratre susceperat, ut de nobis ipsis
sileamus, immemor vel ingratus, praemissum fratrem
nostrum, et nos regno molitus est, quamvis frustra,
adjuvante divina clementia, removere,

et, regis et episcopi minus decenter et juste sibi
nominibus maritatis, contra nos pugnaturus, aciem
instaurare. Si itaque, brevitatis causa, omnibus
aliis praetermissis, quae contra nos relata et gravia
perpetravit, haec ad memoriam revocentur, nisi
vestra in omnibus et super omnia benevolentia attendatur,
quid de illo boni potest conjici, qui etiam
in mortem nostram tam innocenter et immerito non
timuit malignari?

Cum igitur, et nos, et nostra, vestrae per omnia
committimus ordinationi, procuret vestra providentia,
ut, si ipsum, admonitionis vestrae intuitu, dimittamus,
ita disponatis, ut taliter ad vos perducatur,
quod ab inimicis non possit in itinere deprehendi;
quia, quamvis opera nostra id cognoscamus nullatenus

meruisse, Philippus tamen, dux Sueviae, inimicis
nostris magis se sociat quam amicis, et,
qualiter inter nos et regem Franciae res se habeat,
vestrae magnificentiae non convenit revelari; ideoque,
si in manus praemissi nostri adversarii deveniret, si
possent, per eum nobis et regno nostro molestias
irrogarent; et, cum pervenerit, sicut per litteras
vestras et nuntios nostros accepimus, eum in aliquo
alio loco ubi opportunum cognoveritis, collocetis;
quoniam, cum ad dilectionis sinceritatem beneficia,
quae ei prius a fratre nostro et nobis impensa sunt,
nequaquam sufficimus augmentare, timemus quod
nullatenus melius modo quam prius possimus ejus

benevolentiam promereri; ideoque, magis ejus absentiam
quam praesentiam affectamus, cui formidamus
posse sinceri affectus constantia copulari. Quod
si, nec ipsum secure ad vos poteritis perducere, nec,
sicut dictum est, ei in alio loco, munera providere,
cum benevolentia vestra ipsum, ne nobis noceat,
permittatis de caetero retinere, tanto clementius
nobiscum facientes, quod, fere omnium nobis attinentium
consilio praetermisso, a vestro nequaquam
consilio et beneplacito volumus declinare. Caetera
nuntiis nostris committimus enarranda.

[Gratias agimus gratiarum omnium largitori,
quod in serenissimo pectore tuo eam virtutum
abundantiam cumulavit, ut inveniatur in eo quod
universitas hauriat, nec desit ibidem, quod affectio
familiaris assumat. Nos igitur, specialis dilectionis
tuae praerogativa gaudentes, tanto securius tibi preces
effundimus, quanto ex tuae celsitudinis litteris,
nostro nuper apostolatui destinatis, purioris devotionis,
quam ad nos habere dignosceris, argumenta
tenemus. Sic autem, fili charissime, convenit, ut
per bonorum praeteritorum memoriam, quae, tam a
nobis quam praedecessoribus nostris, tibi ac progenitoribus

tuis sunt affluenter exhibita, te ipsum
excites ad majora, nec illa debellatrix virtutum, ingratitudo
videlicet, ullum, quod absit! in te locum
inveniat, quae, cum malorum sit provocatrix, et
exterminatrix meritorum, quocunque semel se ingerit,
vix sine gravi detrimento recedit. Ex dictarum
namque perpendimus serie litterarum, quod,
licet Waldemarus, Slevicensis episcopus, pontificalis
officii gravitate, ut in se regnum sacerdotio
conveniret, contra clarae memoriae C. regem
Danorum, fratrem tuum, cui juramento fidelitatis
tenebatur astrictus, temere conjuravit, omniumque
beneficiorum, quae tam a te quam tuis progenitoribus
copiose susceperat, impudenter oblitus, multa

gravia contra honorem regium perpetravit, tu tamen,
tanquam rex clemens, et princeps catholicus,
quique doles, quoties cogeris esse ferus, ob reverentiam
summi regis, et salubrem admonitionem apostolicae
sedis, quantumcunque idem episcopus te ac
tuum regnum offenderit, quantumcunque etiam id
tibi grave, multis etiam impossibile videretur, nobis
tamen pro liberatione ipsius exhortantibus et exorantibus
incessanter, velociter etiam, omni deliberatione
postposita, duxisti humiliter obsequendum,
nihil difficile reputans quod tibi duximus injungendum,

firmam spem et fiduciam obtinens, quod circa
utilitatem et profectum tuum tam diligenti sollicitudine
vigilemus, quod ad praecavendum in posterum
damna et incommoda universa, quae pene universitas
regni tui minatur tibi, ac metuit imminere,
tale debeamus providere remedium, quod nequaquam
super iis tibi deinceps sit dubitandum.

Nos igitur, plurimum acceptantes devotionis
regiae puritatem, ac cupientes tam saluti tuae, quam
tranquillitati regni tui, diligenti sollicitudine providere,
de communi fratrum nostrorum consilio, dilectum
filium, magistrum P . . . clericum nostrum,
virum providum et discretum, ac suae probitatis et
honestatis intuitu nobis et fratribus nostris acceptum,
ad tuam duximus praesentiam destinandum,

celsitudinem regiam monentes, atque etiam
exhortantes in Domino, quatenus, juxta preces
et exhortationes nostras, memoratum episcopum
absolutum et liberum eidem facias assignari, eidem
nihilominus providens in securo conductu, ut
usque ad dilectum in Christo filium nostrum A 
Hungarorum regem illustrem, ab eodem valeat
eidem episcopus sine cujusquam laesione deduci.
Nos enim, extunc, auxiliante Deo, curabimus providere,
quomodo secure ad nos valeat pervenire.
Verum, quia tam longum iter perficere, vel apud
nos per longum tempus manere, idem episcopus
sine magnis non posset expensis, quas ipsum non
credimus habere, de sui episcopatus redditibus
tantum ei tribuat ex mandato nostro regia celsitudo,

quod, ad sedem apostolicam veniens, ac permanens
apud ipsam, decenter et honeste se ac suos valeat
procurare. Ad hoc, paci ac tranquillitati tuae
paterna volentes sollicitudine praecavere, dicto
magistro dedimus in mandatis, ut, convocatis
magnatibus regni tui, tam ecclesiasticis quam
mundanis, candelis exstinctis, et pulsatis campanis,
excommunicationem solemnem auctoritate nostra
promulget in eum, vel eos, qui te, vel regnum tuum, propter auxilium vel favorem episcopi memorati,
contra mandatum apostolicum, praesumerent molestare,
recipiens ab eodem episcopo corporale coram omnibus
juramentum, quod ipse, nec per se, nec per alium,
te, vel regnum tuum,
vel aliquos de tuo regno,

propter hujusmodi causam ausu temerario infestabit,
quodque fideliter ad apostolicam sedem accedet,
ipsius mandatum humiliter recepturus. Super eo
vero, quod dilectus filius . . . . et nuntii apud nos
multipliciter institerunt, ut in locum praedicti
episcopi faceremus dilectum filium . . . . electum,
per apostolicae dispensationis gratiam subrogari,
noverit regalis prudentia, quod petitionem hujusmodi
non potuimus adimplere, cum sanctorum Patrum
canonicae sanctiones expresse prohibeant, ne
quis locum viventis usurpet, antequam idem ab eo

canonica fuerit censura remotus. Cum autem idem
episcopus ad praesentiam nostram pervenerit, quia
tunc intelligi poterit suae redditus libertati, nos, de
iis quae pertinuerint ad cautelam, nihil, auctore
Domino, super hoc negotio dimittemus. In fine autem,
tuam celsitudinem monemus, atque etiam
rogamus, quatenus dictum magistrum sic decenter
recipias et honeste pertractes ut exinde non immerito
tua valeat magnificentia commendari.

Datum, XIII Kalendas Februarii.

Quia saeculo senescente, etc., sicut in ea, quae
scribitur supra, eodem libro . . . . . archiepiscopo Senonensi.

[Ex parte tua nostris est auribus intimatum, quod,
cum quaedam mulier, dioecesana tua, velum viduitatis
coram duobus abbatibus assumpsisset, benedictione
solemni cum celebratione missae, ac litania, sicut
debuit, accedente, postmodum quidam nobilis, qui
sex mensibus ante proponebatur, mulierem eamdem, 
 mediantibus internuntiis, per verba de

praesenti, arrha etiam interposita, desponsasse,] [At illa, se in
illum consensisse confessa, dixit quod audiverat,
eum esse lepra percussum, et ob hoc ejus fuerat
abominata complexus.] [Nos
autem fraternitati tuae taliter respondemus,
quod, etsi possit non inconsulte videri, quod, ex
quo matrimonium inter personas legitimas per
verba de praesenti contrahitur, illis viventibus, in
nullo possit casu dissolvi, ut, vivente reliquo, alter
ad secunda vota transmigret, etiamsi unus fidelium,
inter quos est ratum conjugium, fieret haereticus,

et nollet permanere cum altero sine contumelia
Creatoris, nisi forte secus fieret ex revelatione
divina, quae superat omnem legem, sicut a quibusdam
sanctis legitur esse factum; nos tamen, nolentes
a praedecessorum nostrorum vestigiis in hoc
articulo subito declinare, qui respondere consulti, quod, 
 antequam matrimonium sit per carnalem
copulam consummatum, licet alteri conjugum,
reliquo etiam inconsulto, ad religionem
transire, ita, quod reliquus extunc legitime poterit
alteri copulari; hoc ipsum tibi consulimus
observandum in articulo praenotato, quamvis falsa
sit causa, propter quam ad susceptionem praedicta
mulier est inducta, cum sine qualibet tali causa, id
ipsum religionis obtentu facere potuisset. Porro,

licet praedicta mulier videatur in veli susceptione
religionis habitum assumpsisse, si tamen velit
in domo propria permanere, quasi propositum castitatis
in saeculo servatura, nihilominus consummandum
est conjugium jam contractum, nisi se voto constrinxerit 
 ad observantiam regularem, in
quo casu compelli potest, ut, relicto saeculo, religionis
propositum exsequatur.] [Insinuante dilecto filio R. rectore ecclesiae Sancti Aldati,
ad audientiam apostolatus nostri pervenit,
quod, cum olim causam, quae super jure parochiali 
inter ipsum, et Thomam, rectorem capellae
Sanctae Joannis de Glovernia, Wigorniensis diaeceseos,
vertebatur, venerabili fratri nostro . . . . .
Wigorniensi episcopo, et conjudicibus ejus, a
nobis obtinuerit delegari, postmodum, licet in eadem
fuerit quaestione processum, tractu temporis, antequam
ad definitivae sententiae calculum veniretur, 
idem episcopus praefatum R. in suum familiarem
admisit, sine quo reliqui duo judices, secundum
quod in nostris litteris mandabatur, in causa

procedere non valebant, et alter ipsorum officialis
est episcopi supradicti; propter quod adversae
parti poterat suspectus haberi. Unde, cum ex
causa hujusmodi, tam episcopus quam officialis praedictus,
utpote quos idem R. in judices postularat,
et ipse familiaris eorum postmodum est effectus, ab
adversa parte possent merito recusari, decisionem
ipsius causae, vestrae petiit discretioni committi.
Quocirca, discretioni vestrae per apostolica scripta 
mandamus, quatenus, si ita est, nisi, postquam
familiaris ejus effectus est, litigare consenserit coram
illo, in causa ipsa secundum priorum continentiam
litterarum, ratione praevia, remoto appellationis
obstaculo, procedere non tardetis. Alioquin, partes
ad priorum judicum reducatis examen.] [ Qualiter et quando] [si circa venerabilem fratrem
nostrum . . . Novariensem episcopum, 
observastis, intentionem et discretionem vestram in
Domino commendamus. Si vero qualibet occasione

praetermisistis eumdem, ne levi compendio ad grave
dispendium veniatur, adhuc ipsum ordinem tempore
opportuno volumus observari, ne inde nascantur
injuriae, unde jura nascuntur; et ideo, devotionem
vestram rogamus attentius et monemus, obsecrantes
in Christo Jesu, qui venturus est judicare vivos et
mortuos, quatenus, ad conscientiae vestrae judicium

recurrentes, si forte contra praescriptum ordinem
tanquam homines excessistis, non pudeat vos
errorem vestrum corrigere, qui positi estis, ut aliorum
corrigatis errores, quoniam apud districtissimum 
judicem in qua emensi fueritis, remetietur et vobis;
ita videlicet, ut inveniatis occasionem aliquam congruentem,
per quam, ne vestra vilescat auctoritas,
quanto cautius et prudentius potueritis supersedeatis
ad praesens, quoniam, ex iis quae inordinate
sunt acta, non potest ordinabiliter agi. Si vero praescriptum
ordinem custodistis, volumus et mandamus,
quatenus, omni gratia et timore postpositis, Deum
solum habentes prae oculis, via regia incedentes,
sine personarum acceptione, in hoc negotio procedatis, juxta formam quam vobis in aliis litteris

duximus exprimendam, nec timeatis aliquem hominem
contra Deum, sed Deum potius supra omnem hominem
metuatis. 
 Formam vero juramenti, quam a clericis
Novariensibus super inquisitione facienda in hoc
negotio recepistis, in similibus volumus observari,
ut videlicet jurent clerici, quod super his, quae
sciunt vel credunt in sua ecclesia reformanda,
tam in capite quam in membris, exceptis occultis
criminibus, meram et plenam dicant inquisitoribus
veritatem.] [ Consuluisti nos utrum presbyter duas missas in
eadem die valeat celebrare? Super quo tibi duximus
respondendum, quod, excepto die Nativitatis
Dominicae, nisi causa necessitatis suadeat, sufficit
sacerdoti semel in die unam missam solummodo
celebrare.] [Olim inter procuratores venerabilis fratris nostri.
. . . Meldensis episcopi, et dilectae in Christo
filiae . . . abbatissae Jotrensis, lite in auditorio
nostro legitime contestata, tam super obedientia
quam dictus episcopus ab eadem abbatissa conquerebatur
sibi esse subtractam in consecratione altarium,

dedicatione ecclesiarum, velatione virginum,
ordinatione clericorum, exhibitione procurationum,
et poenitentiis pro majoribus criminibus imponendis,
aut aliis quae in monasterio et villa Jotrensibus Meldensis
episcopus consueverat exercere, quam impedimento
fori, super quo abbatissa conquerebatur per
ipsum episcopum illatas sibi et monasterio suo graves
injurias et jacturas, nos examinationem hujus
negotii, dilectis filiis . . . Longi-pontis, et . . .
Sancti Justi abbatibus, et magistro G. archidiacono
Suessionensi, duximus committendam;
qui, auditis confessionibus, receptis testibus, et allegationibus
intellectis, causam ipsam sufficienter
instructam, cum quorumdam instrumentorum rescriptis,

ad nostrum remiserunt examen, praefigentes
partibus terminum competentem, quo recepturae
sententiam nostro se conspectui repraesentarent.
Partibus igitur in nostra praesentia constitutis, postquam
de meritis causae fuimus sufficienter instructi,
de fratrum nostrorum consilio, restitutionem obedientiae
super praescriptis capitulis, salva quaestione
proprietatis, adjudicavimus episcopo faciendam, illis
duntaxat exceptis, super quibus in clero et populo
Villae Jotrensis asserebat obedientiam sibi fuisse
subtractam, super quibus ab impetitione episcopi,
quoad judicium possessorium, absolvimus
abbatissam, eumdem episcopum nihilominus absolventes
super impedimento fori, de quo eum ad restitutionem
damnorum impetierat abbatissa. Quocirca,

discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus
quatenus, praelibatam sententiam, per censuram
ecclesiasticam, facientes firmiter observari,
postquam idem episcopus fuerit restitutus, audiatis
quae super jure proprietatis proposita fuerint coram
vobis, et causam, sufficienler examinatam, ad audientiam
nostram fideliter remittatis, per nostrae
definitionis sententiam terminandam. Si vero praefatus
episcopus, infra mensem post factam sibi restitutionem,
nollet coram vobis super petitorio respondere,
vos, eum de contumacia punientes, abbatissam
in possessionem libertatis super praescriptis
capitulis reducatis. Nullis litteris obstantibus, praeter
assensum partium, etc. Quod si non omnes . . .
duo vestrum, etc.

Datum Romae apud Sanctum Petrum, V Kalendas
Februarii, pontificatus nostri anno octavo.] [Ex ore sedentis in throno procedit gladius bis
acutus, quoniam ex ore Romani pontificis, qui praesidet
apostolicae sedi, rectissima debet exire sententia,
quae contra justitiam nulli parcat, sed reddat
quod suum est unicuique. Cum igitur inter vos, et venerabilem fratrem nostrum . . . . . . . 
 Wigorniensem
episcopum, super monasterii vestri subjectione
ac libertate controversia verteretur,] [monasterii vestri proposuit procurator,
quod idem monasterium ab ipsa sui fundatione liberum
exstitit et exemptum, ad hoc probandum privilegia
praedecessorum nostrorum inducens, duo
videlicet Constantini, unum Innocentii, et alterum
Alexandri, nec non indulgentias Clementis et
Coelestini, quorum usum continuum a longis retro
temporibus per depositiones testium ostendere nitebatur.] [In secundo vero
privilegio ejusdem Constantini papae perspeximus
contineri, quod ipse praefato primati per apostolica
scripta mandavit, ut ecclesias Dei, per Britanniam
constitutas, protegeret et foveret, inter quas eam,
quae nuperrime nunc a venerabili viro, Egwino
episcopo, apostolica et regia auctoritate fuerat
constituta, ditioni ejus praecipue submittebat, ut
eam ab omni adversariorum impugnatione liberam
in perpetuum reddere procuraret, constituens,
ut idem locus sub monarchia proprii abbatis

ab omni tyrannica exactione sit liber, et nullus, cujuscunque
ordinis, homo aliquid ibi gravamen inferre
praesumat. Abbas autem, secundum auctoritatem
canonicam, vel de ipso monasterio, vel de parochia
Wictiorum, a fratribus eligatur, qui libere
ac canonice, sine aliqua exactione, in eadem ecclesia
benedictus, ob reverentiam venerabilis Egwini,
qui, episcopali sede dimissa, in eodem monasterio
factus est abbas, annulo in celebratione solummodo
missarum utatur, primumque locum semper
obtineat post praesulem Wictiorum. Ex horum ergo
privilegiorum capitulis, monasterii vestri procurator
nitebatur ostendere quod ipsum monasterium, a
prima sui fundatione, ab omni episcopali jurisdictione
fuit prorsus exemptum; tum, quia dicitur

apostolica tantum et regia auctoritate constructum,
unde, nonnisi ad apostolicam sedem in spiritualibus,
et regiam coronam in temporalibus, intelligitur pertinere,
cum summus pontifex non consueverit aliquod

monasterium ut sua construatur auctoritate
mandare, nisi quod in fundo sibi donato fuerit construendum;
tum, quia locum ipsum, quem reges
donasse, dicuntur regia liberalitate, et ipse donavit,
ut, sicut illi donaverunt eum libertate, quantum ad
temporalia, sic et iste, quantum ad spiritualia, intelligatur
libertate donasse, cum ad illos utique temporalia,
et ad istum spiritualia pertinerent; tum
etiam, quia curam animarum ejusdem ecclesiae praecipue
injunxit Britanniarum primati, quam et ditioni
ejus praecipue dicitur submisisse, ut, si quid
ibi oriretur sinistri, per ipsius corrigeretur industriam
et cautelam, unde, videtur correctionem ipsius
loci ei solummodo commisisse, sicque ad alium
minime pertinere; tum, quia praefatum locum sub

monarchia proprii abbatis manere decrevit, unde,
cum monarchia interpretetur unicus principatus,
videtur, quod abbas ipsius loci solus in eodem loco
principalem obtinet potestatem. Quod autem verba
privilegiorum ipsorum intelligi debeant tali modo,
sequentia privilegia manifestius declarare videntur:
nam, in privilegio felicis memoriae Innocentii continetur,
ne aliquis episcopus in ipsa abbatia, vel capellis
ipsius, synodum, vel capitulum, ordinationes,
vel missas publicas, nisi invitatus ab abbate et fratribus
ipsius loci, celebrare praesumat, et cum abbas
in eodem monasterio fuerit electus, absque omni
exactione, a quocunque maluerit episcopo in ipsa
benedicatur ecclesia, dummodo catholicus fuerit, et
gratiam babeat apostolicae sedis. Idem etiam Innocentius,

Constantini vestigiis inhaerendo, decrevit
ut solummodo penes abbatem ipsius loci, totius domus
et ecclesiae, aliorumque locorum ad eamdem
ecclesiam pertinentium, pastoralis cura consistat,
et eorumdem ordinatio in ipsius tantum potestate
permaneat, sicut est hactenus observatum. In privilegio
vero Alexandri papae perspicitur contineri, ut
chrisma, oleum sanctum, consecrationes altarium,
ordinationes clericorum qui ad sacros fuerint ordines
promovendi, a quocunque maluerint episcopo
communionem et gratiam apostolicae sedis habente,
fratres ipsius loci suscipiant, statuto, ut Wigornienses
episcopi aliquid ab eis injuste non exigant,
sed iis tantum contenti permaneant, quae antecessores
eorum antecessoribus suis constat rationabiliter

impendisse. In fine vero subjungitur: Ut salva sit
apostolicae sedis auctoritas, nec dicitur: Quod dioecesani
episcopi canonica sit salva justitia, cum in
monasteriis non exemptis, secundum approbatam

Ecclesiae Romanae consuetudinem, dioecesano episcopo
canonica justitia conservetur. In indulgentiis
autem bonae memoriae Clementis et Coelestini patenter
innuitur, quod idem coenobium ad jurisdictionem
beati Petri nullo pertineat mediante, cum hoc
in prooemio praemittentes, sic inferant consequenter.
Hac itaque ratione inducti, usum chirothecarum
et annuli, dalmaticae, tunicae, sandaliorum et mitrae
tibi duximus concedendum. Per id ergo, quod pastoralis
cura totius domus et ecclesiae penes abbatem
solummodo decernitur permanere, illud dilucidatur
ab Innocentio, quod fuerat a Constantino statutum,
ut videlicet idem locus sub monarchia proprii abbatis
liber existat; unde, cum pastoralis cura totius
domus et ecclesiae penes abbatem solummodo debeat

permanere, patet profecto quod episcopus pastoralem
ibi curam exercere non debet, cum et abbas
illius loci, absque omni exactione, infra suam
ecclesiam debeat benedici. Unde, nec professio, nec
obedientia debet ab illo requiri. Quia vero quaedam
ad pastoralem sollicitudinem pertinentia, per se
ipsum abbas exercere non potest, ut nihil ei desit
quod pertineat ad plenitudinem libertatis, conceditur
illi ab Alexandro, ut ecclesiastica sacramenta
libere percipiat a quocunque maluerit episcopo,
communionem et gratiam apostolicae sedis habente.
Per id autem, quod idem locus asseritur ad jurisdictionem
beati Petri solummodo pertinere, sicut innuitur
in Indulgentiis Clementis et Coelestini, videtur

illud manifestius declaratum, quod Constantinus
papa locum ipsum dicitur libertate donasse, tutelam
ejusdem Britanniarum primati, tanquam suo
vicario, vel legato, committens. [Porro, in privilegio
Constantini quiddam contineri perspicitur, per quod
idem coenobium videtur ad jurisdictionem episcopi
pertinere, videlicet, quod abbas ejusdem primum
locum post Wictiorum praesulem semper obtineat;
unde, cum locum istum obtinere non possit
in generali concilio, neque provinciali, quoniam
absonum esset, ut abbas primus post illum super
alios episcopos resideret, relinquitur ergo, quod locum
istum in episcopali synodo intelligatur habere,
quare tenetur ad synodum episcopalem accedere, ac
per hoc, ipsius statuta recipere ac servare. In privilegio

vero Alexandri papae quiddam aliud continetur
per quod dioecesanus episcopus in eodem coenobio
jurisdictionem suam, etsi non omnibus, in quibusdam
tamen, retinuisse videtur, cum in illo dicatur,
ut Wigornienses episcopi a fratribus ejusdem
loci aliquid injuste non exigant, sed iis tantum contenti

permaneant, quae praedecessores eorum antecessoribus
suis constat rationabiliter impendisse;
unde constat quod abbates episcopis aliquas de
suis rationibus exhibere tenentur. Nos igitur, his et
aliis diligenter auditis, et perspicaciter intellectis,
cum a neutra parte per testes praescriptio sit probata, de communi fratrum nostrorum consilio 
 sententialiter
definimus, quod Eveshamense coenobium liberum
est in capite tanquam ab episcopali jurisdictione
prorsus exemptum, soli Romano pontifici et Ecclesiae
Romanae subjectum, tutela tamen ipsius Cantuariensi
archiepiscopo reservata. In membris autem, videlicet illis, 
 quae non probantur exempta, dioecesano
episcopo ipsum decernimus subjacere, propter
quod abbas ad synodum ejus debet accedere, primumque

locum post Wigorniensem episcopum obtinere.
Pro ipsis quoque membris, ut diximus, non
exemptis, idem abbas tenetur Wigorniensi episcopo
exhibere reverentiam, obsequium et honorem, quibus
Wigorniensis episcopus, sibi competenter exhibitis,
debet remanere contentus.] [Auditis et intellectis attestationibus, instrumentis
et allegationibus, in causa quae vertitur inter venerabilem fratrem nostrum 
 . . . . . . . Wigorniensem
episcopum, et dilectum filium, Eveshamensem 
 abbatem super ecclesiis in Valle de Evesham constitutis, 
 quas episcopus asserit ad se
dioecesana lege spectare, abbas autem eas esse ab
ejus jurisdictione prorsus exemptas,] [Verum, tanto tempore probantur
per testes ab abbatibus Eveshamensibus 
pleno jure possessae, ut videantur in eis jus episcopale
legitime praescripsisse,] [Quocirca, discretioni vestrae per apostolica scripta 
mandamus quatenus, inspectis praedictorum
regum, quae abbas super praedicta libertate
asserit se habere, si per illa constiterit, quod vallis
de Evesham sit ille locus quem praefatus praedecessor
noster libertate donavit, absolvatis Eveshamensem 

abbatem ab impetitione Wigorniensis episcopi
super ecclesiis memoratis, et, adjudicantes
illas abbati pleno jure subjectas, episcopo super
illis perpetuum silentium imponatis. Quod si abbas
in hac probatione defecerit, audiatis probationes
super tempore, quo infra quadraginta annos
sedes episcopalis vacavit, et, si per tantum temporis
vacasse constiterit ut, illo subducto, non sit
quadragenaria completa praescriptio, vos, in illis
ecclesiis jus episcopale adjudicetis episcopo, et super
illo perpetuum silentium imponatis abbati. Si autem
exceptionem hujusmodi episcopus non probaverit,
quia tamen interruptionem probavit circa processionem
Pentecostalem in villa et ecclesia de Mortona,
et receptionem ac procurationem archidiaconi,

nec non solutionem denariorum sancti Petri in
valle de Evesham, circa cognitionem quoque causarum
matrimonialium, et capellani suspensionem in
praedicta villa de Morton, et interdictum capellarum
in praefata villa de Evesham, vos super his jus episcopale
adjudicetis eidem, si tamen circa suspensionem
et interdictum hujusmodi infra quadraginta
annos interruptio facta fuit, in caeteris ei silentium
imponentes, quas abbas praescripsisse probatur.]

Etsi semper inter eos odium sit mortale, qui tenentur amare proximos ut se ipsos, et inimicos etiam diligere propter Deum, hoc tamen tempore discordia inter nominis Christiani cultores, constitutos praesertim in partibus transmarinis, non solum ipsis, sed Ecclesiae generali tanto amplius est damnosa, quanto per eam negotium terrae sanctae potius impeditur. Usque adeo enim inimici nominis Christiani, qui nunc, peccatis exigentibus, detinent et coinquinant templum Dei, urbes et castra, quae se de Christianorum manibus extorsisse in gladio gloriantur, viris et viribus minuerunt, quod sufficeret dispositionis nostrae reliquiis, etiamsi conjuratis manibus, uno animo, et pari desiderio ferrentur in hostes, si possent crucis injuriam aliquatenus vindicare, ac haereditatem Christi liberare de manibus paganorum. Verum ipsi, hoc minus quam deceat attendentes, quasi neglecta prorsus injuria Crucifixi, proprias injurias prosequuntur, et utilitati communi voluntates privatas, in totius Christianitatis dispendium, anteponunt, sicque se odio persequuntur iniquo, et sic ab invicem sunt divisi, ut, propter eorum discordias, terrae sanctae verbum sit evangelicum non modicum formidandum, quo dicitur: Omne regnum in se ipsum divisum desolabitur, et domus concidet supra domum . Ecce etenim, occasione discordiae, quae inter charissimum in Christo filium nostrum L. regem Armeniorum illustrem nomine . . . sororis suae viduae et . . . nepotis orphani ex una parte, ac nobilem virum . . . comitem Tripolitanum, ex altera, super principatu Antiochiae, vertitur, impeditur quasi penitus terrae sanctae profectus, cum ipsi, pugnantes ad invicem, hostes crucis nequeant impugnare, aliisque facientibus sibi cum partibus portionem, et quaestionem illorum reputantibus causam suam, reliqui laborent incassum, ut inter discordantes concordiam valeant reformare. Nos autem, jampridem his malis obviare volentes, causam super hoc dilectis filiis, S. tituli S. Praxedis, et P. tituli Sancti Marcelli, presbyteris cardinalibus, apostolicae sedis legatis, commisimus terminandam. Sed ipsi, licet nec labores propter hoc vitaverint, nec expensas, imo uterque per se et ambo pariter diutius laborassent, in nullo tamen apud partes, quia datum non fuerat desuper, profecerunt. Nuper ergo, idem rex per suas nobis litteras intimavit, quod per legatos nostros non potuerat justitiam obtinere, licet eam saepius postularit et semper paratus fuerit stare juri. Unde, cum ipse mandatis legatorum ipsorum, qui eum pro multo minori negotio excommunicaverant, et interdixerant terram ejus, tandem humiliter paruisset, postulabat ne repelleremus ipsum pulsantem ad apostolicae sedis januam, et justitiam postulantem, cum simus omnibus in justitia debitores. Nos igitur, attendentes quod apud nos esse non debeat acceptio personarum, et quod inter virum et virum facere justitiam teneamur, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus atque praecipimus, quatenus partem convenientes utramque, diligenter commonere curetis, ut, vel inter se super eodem principatu conveniant, vel in arbitros compromittant, qui usque ad tres menses post commonitionem vestram debeant arbitrari. Alioquin, vos, extunc partibus convocatis, audiatis utrinque proposita, et causam ipsam, sublato appellationis obstaculo, si partes consenserint, terminetis. Alioquin, remittatis nobis causam sufficienter instructam, partibus terminum praefigentes, quo per responsales idoneos nostro se conspectui repraesentent, sententiam recepturae. Verum, ne judicio simul experiantur et bello, partes ad treugas interim observandas auctoritate apostolica compellatis. Quod si alterutra partium se exhibuerit contumacem, in eam spiritualiter et temporaliter per vos, et omnes Christianos qui in partibus illis existunt, quanto districtius poteritis procedentes, inhibeatis tam charissimo in Christo filio nostro . . . regi Hierosolymorum illustri, quam Hospitalariis et Templariis, et omnibus communiter Christianis, ne parti contumaci auxilium vel favorem impendant, sed subtrahant potius et parti quae parata fuerit stare, juri viriliter et potenter assistant. Quod si non omnes . . . tres vestrum, vel duo saltem, quorum unus sit laicus, et alter clericus, mandatum apostolicum exsequantur. Verumtamen, volumus et mandamus, ut, si quis interim in patriarcham Hierosolymitanum fuerit institutus, his vobiscum exsequendis intersit.

Datum Romae, apud Sanctum Petrum, III Nonas Martii, pontificatus nostri anno octavo. Datum Romae, apud Sanctum Petrum, per manum Joannis, Sanctae Mariae in Via Lata diaconi cardinalis, V Nonis Martii, indictione VIII, Incarnationis Dominicae anno 1204, pontificatus vero domini Innocentii papae III anno octavo. Si diligenter attenderent, quod Ozias, rex Judae, fuit in facie lepra percussus, pro eo quod indutus Ephod incensum adolere praesumpsit, non praesumerent saeculares super rebus ecclesiasticis, quae ad ipsos non spectant, jurisdictionem aliquam exercere. Verum, charissimus in Christo filius noster, Joannes, rex Anglorum illustris, sicut nostris auribus est relatum, volens sibi minus licite usurpare quod non spectat ad ipsum, non permittit dilectos filios, conventum et archidiaconos ecclesiae Wintoniensis, super electione pontificis in ipsa ecclesia liberum habere processum. Cum igitur regiam non deceat celsitudinem, ut de pontificis electione disponat, quae libere debet per illos ad quos pertinet celebrari, fraternitati vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus regem ipsum, ut monachos et archidiaconos memoratos eligendi pontificem habere permittat liberam facultatem, moneatis attentius et efficaciter inducere procuretis. Alioquin, monachos ipsos et archidiaconos, ut infra quadraginta dies post susceptionem litterarum nostrarum, sublato cujuslibet contradictionis et appellationis obstaculo, ipsi Ecclesiae Wintoniensi provideant canonice in pastorem, per censuram ecclesiasticam compellatis, turbatores, si qui fuerint, districtione simili compescentes. Quod si non omnes. . . duo vestrum, etc. Datum Romae, apud Sanctum Petrum, VII Idus Martii Venerabilis frater noster, Eboracensis archiepiscopus, sua nobis fecit insinuatione monstrari, quod cum causam, quae inter ipsum ex una parte, et decanum et capitulum Eboracenses ex altera, super damnis et injuriis sibi ab eisdem illatis, noscitur agitari, vobis commiserimus fine debito terminandam, quia dicti decanus et capitulum, ut negotii possent impedire processum, eidem archiepiscopo pluries objecerunt, quod in quemdam sacerdotem, et alios clericos manus mandaverat injicii violentas, vos in causam ipsam procedere distulistis. Quocirca, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus, cum ab eodem archiepiscopo propter hoc fueritis requisiti, vos, ab eo sufficienti secundum formam Ecclesiae cautione recepta, vice nostra, eidem absolutionis beneficium impendatis, et, inquisita diligentius veritate, quod super his inveneritis, per vestras nobis litteras intimetis. Datum Romae, apud Sanctum Petrum, IV Kalendas Martii, etc., anno octavo. In litteris quas ad nostram praesentiam destinastis, perspeximus contineri, quod, cum charissimus in Christo filius noster, Philippus rex Francorum illustris, terram Normanniae jam suae subjugaverit ditioni, et tam a baronibus, quam omnibus laicis fidelitates acceperit, nunc a vobis fidelitatem, quae duci Normanniae fieri consuevit ab episcopis regionis ipsius, cum instantia postulare non cessat, asserens quod, justitia praeeunte, per sententiam Curiae suae Normanniam acquisivit, ideoque vos ad fidelitatem ei teneri praestandam. Unde quid vobis sit in hoc articulo faciendum, per nostras edoceri litteras postulastis. Quia vero, nec de jure, nec de consuetudine nobis constat, utpote qui causam, modum et ordinem, aliasque circumstantias ignoramus, idcirco, super re dubia vobis non possumus certum dare responsum, nisi, quod vos, qui rei veritatem potestis plenius indagare, illud prudenter agatis, quod secundum Deum de jure, vel consuetudine fuerit faciendum. Datum Romae, apud Sanctum Petrum, Nonis Martii, anno octavo. adversario super ea perpetuum silentium imponentes. Quocirca, discretioni vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus, auctoritate nostra suffulti, sententiam nostram faciatis inviolabiliter observari; praefatum T. in corporalem possessionem ejusdem ecclesiae inducentes, et tuentes inductum. Contradictores . . . . nullis litteris, etc. Quod si non omnes . . . duo vestrum, etc. Datum Romae, apud Sanctum Petrum, Idibus Martii. Absit a te, fili charissime, ut illa possit in te historia retorqueri, quae Achab regem denuntiat, vineam Nabot Israelitae vicinam regali domui sibi postulasse a possessore concedi, ut faceret olerum hortum in ea; quam cum obtinere non posset, ipsam tamen possessore possedit occiso. Accepimus enim quod Helenensem Ecclesiam, praetextu occasionis illius, quod ad celebrandam electionem episcopi sine te canonici processerunt, graviter molestasti, castra, et possessiones ejus per violentiam occupando, et depraedando terram illius, donec inde redemptionem acciperes, juxta tuae arbitrium voluntatis. Et, licet super hoc tibi alia vice scripserimus, et rogaverimus diligenter, ac etiam in remissionem injunxerimus peccatorum ut episcopo et capitulo ejusdem ecclesiae sine cujuslibet difficultatis obstaculo, oblata restitueres universa, nec aliquid in ipsa ecclesia deinceps in tuae salutis dispendium usurpares, imo tam ipsam quam alias in tuo regno positas defensares propensius et foveres; tu, a mandatis nostris tanquam ad parietem faciem regalem avertens, nos exaudire super his aliquatenus noluisti, sollicitus, ut Ecclesiam illam, tanquam vineam tuae habitationi vicinam tibi appropries, et redigas illam in hortum, qui olera tibi, continuas videlicet servitutes, quas eidem imponis incessanter, exsolvat, ac in eam insurrexisti ferventior, postquam pro ea mandatum apostolicum intercessit, non attendens, quod eidem ecclesiae pluribus de causis fidelitate tenearis astrictus, et cui deberes esse devotus, te in omnibus indevotum ostendas. Nunc etiam tot et tantas exactiones exerces in ea, ipsamque affligis in tantum, quod, quasi, lapidato rectore, tibi videris vineam vindicasse. Ne igitur taliter tibi appetas aliena, vel potius ea quibus debes tuum patrocinium specialiter exhibere, serenitatem regiam monemus attente et hortamur, ac per apostolica tibi scripta mandamus, in remissionem peccaminum injungentes, quatenus ab ipsius ecclesiae super his et aliis indebita molestatione desistas, et electiones episcoporum illius, qui pro tempore fuerint, nequaquam impedias, nec ab aliis, quantum in te fuerit, impediri permittas; restituas etiam universa quae illi abstulisse dignosceris, vel auferri fecisse, ut inde verum vineae possessorem, videlicet Jesum Christum, qui ad ejus culturam diversis horis diversos operarios introduxit, odio non videaris habere. Videas itaque, charissime in Christo fili, quod super hoc tuae saluti expediat et honori; quia, si vineam Nabot taliter occupaveris, in te propheticum illud merito poterit retorqueri: Occidisti insuper et possedisti; si vineam libertatis in hortum redegeris servitutis. Nulli ergo . . . indulgentiae nostrae, etc. Datum Romae, apud Sanctum Petrum, III Kalendas Aprilis, anno octavo. Licet in forma juramenti, quod nobis in susceptione pallii, secundum generalem consuetudinem, praestitisti, hoc specialiter sit expressum, ut possessiones ad mensam tui episcopatus spectantes nec vendas, nec dones, nec pignori obliges, nec de novo infeodes, nec aliquo modo, inconsulto Romano pontifice, alienes; quia tamen novitatem tuam, et ecclesiae Constantinopolitanae necessitatem ac totius terrae turbationem allegans, super his nos duxisti humiliter consulendos, ne pro singulis negotiis ad nos recurrere compellaris, ut, in talibus, cum necesse fuerit, de prudentium virorum consilio statuas, quod eidem ecclesiae ac tibi videris expedire, auctoritate tibi praesentium licentiam impertimur. Nulli ergo . . . nostrae concessionis, etc. Datum Romae, apud Sanctum Petrum, III Kalendas Aprilis, anno octavo. Nulli ergo . . . nostrae inhibitionis et concessionis, etc. Datum Romae, apud Sanctum Petrum, III Kalendas Aprilis, anno octavo. Licet Constantinopolitanum imperium per Dei gratiam a Graecis translatam fuerit ad Latinos, quia tamen nondum est adeo solidatum, quin ex parte aliqua fluctuet status ejus, necessitati tuae, quantum honeste possumus, volumus providere. Ideoque, fraternitati tuae praesentium auctoritate concedimus, ut beneficia quae hactenus habuisti, integre sicut hucusque possideas, et plene percipias fructus qui provenerint ex eisdem, donec de statu tam imperii quam Ecclesiae Constantinopolitanae redditi fuerimus certiores, et super hoc aliud duxerimus statuendum; cumque peritorum egeas collegio, et consilio clericorum, qui tibi cooperatores providi et prudentes coadjutores existant, praesenti pagina indulgemus, ut clerici, qui tecum ad partes Constantinopolitanas accesserint, sua beneficia non amittant, sed proventus ipsorum eis integre persolvantur, donec status terrae illius nobis plenius innotescat; dum tamen ex hoc propter numerositatem clericorum tecum transire volentium aliqua Ecclesia enormiter non gravetur. Nulli ergo . . . nostrae concessionis, etc. Datum Romae, apud Sanctum Petrum, III Kalendas Aprilis, anno octavo. , ipse, illam recipere penitus contradicens, praeter verbera, quibus saepius affecit eamdem, sibi convitia plurima et graves injurias irrogavit. Quocirca, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus, si res ita se habet, et dicta mulier illius aetatis existit, ut de lapsu carnis ipsius merito valeat dubitari, dictum virum, ut eam recipiat eique affectum exhibeat conjugalem, monitione praemissa, per censuram ecclesiasticam, appellatione remota, cogatis]; nullis litteris, etc. Quod si non omnes, tu, frater episcope, cum eorum altero, etc. Datum Romae, apud Sanctum Petrum, V Idus Aprilis. , verum etiam, pulsatis campanis, cum processione solemni, cantando hymnum, in Ecclesiam deportare. Nos igitur, his et aliis, quae coram nobis fuere proposita, diligenter auditis, de communi fratrum nostrorum consilio . Per apostolica vobis scripta praecipiendo mandamus, quatenus post redditum decani, archidiaconi et magistri Roberti Balbi, aliorumque canonicorum Bajocensis Ecclesiae, qui ad nostram praesentiam accesserunt, duorum mensium spatium capitulo indicatur, infra quod personam idoneam per electionem canonicam sibi praeficiant in pastorem. Alioquin, extunc, ne gregi Dominico diu desit cura pastoris, vos, auctoritate nostra suffulti, omni appellatione cessante, talem eis personam in episcopum concedatis, quae tanto congruat oneri et honori; contradictores, etc. Quod si non omnes . . . tu, frater episcope, cum eorum altero, etc. Datum Romae, apud Sanctum Petrum, X Kalendas Maii, anno octavo. Post obitum inclytae recordationis Henrici, regis Hungariae, fratris tui, litteras tuae devotionis primitias gratanter et benigne recepimus, quae, cum essent ejusdem regis insignitae sigillo, novitati tuae non falsitati petebas a nobis ascribi, in quibus continebatur expresse, ut tuis verbis utamur, quod, cum, ex regis ipsius dispositione, ob teneram filii ejus regis Ladislai aetatem, pueri curam et regimen regni susceperis, promptam geris voluntatem, quae bene constituta sunt observare, et quae per ipsum regem laudabiliter noveris inchoata, quantum in te est, feliciter effectui mancipare. Nos igitur, intentionis tuae sinceritatem in Domino collaudantes, Exposita nobis venerabilis fratris nostri . . . episcopi vestri, petitio continebat, quod ad synodum ejus semel in anno convenire ad cathedralem Ecclesiam recusastis, quadam praescriptione longi temporis vos tuentes. Cum igitur talis occasio ad hoc non possit nec debeat vos tueri, per apostolica vobis scripta districte praecipiendo mandamus, quatenus semel in anno ad synodum, quam idem episcopus apud cathedralem ecclesiam duxit celebrandam, sine contradictione qualibet accedatis, salubria ejus monita et mandata recipientes humiliter et devote. Alioquin, sententiam, quam idem episcopus in vos propter hoc rationabiliter promulgaret, ratam faceremus haberi. Datum, III Nonas Maii. Divisis aliis vestibus Domini Jesu Christi, tunica inconsutilis uni cessit in sortem, ut ipsius Ecclesia, quam sicut vestimentum induit, una esset, et in ea unus, velut in piscina probatica, sanaretur, extra ipsam languentium multitudine remanente. « In circuitu etenim impii ambulant, et in eam intrare nequeunt et sanentur, cum mens divisa impetrare non valeat, et vae ingredienti terram duabus viis! » Ut ergo ipsius illibata veritas servaretur, unum eidem Dominus, videlicet beatum Petrum, caput constituit et magistrum, ut quasi Noe archam, extra quam animantia derelicta in diluvio submerguntur, in uno cubito consummaret, pro cujus fide, ne in sua passione deficeret, specialiter exoravit, eidem praecipiens, ut fratres suos conversus aliquandiu confirmaret. Verumtamen, Graecorum Ecclesia, usque ad hoc tempus ab unitate declinans, post greges sodalium evagando, ipsius magistro se subtraxit, et, ut Ephraim facta, quasi columba seducta invocavit Aegyptum, et ad Assyrios properavit, et, quae debuerat propter tempus esse magistra, rursus indigere videtur, ut doceatur quae sint elementa exordii sermonum Dei; eo quod peccavit in illum qui omnem edocet veritatem; et, cum idem sit benignitas Patris et Filii, peccatum commissum in eum ex malignitate praesumitur processisse, cui deest quaelibet materia excusandi. Fermentum quoque non ejecit a domo, ut peccaret in eum a quo Spiritum sanctum procedere renuit confiteri, non attendens, ut debuit, quod qui Filium inhonorat, injuriatur et Patri qui est unum cum ipso. Ad iracundiam ergo, quasi Ephraim, in amaritudinibus suis Dominum provocavit, ab illius magisterio discedendo, qui Cephas, id est caput, meruit appellari; recedens a Juda, suo in Samaria solio collocato, propter quod super eam venit sanguis ipsius, iniquitate sua, quasi Amorrhaei populi, consummata. Vocavit enim Dominus suos sanctificatos et fortes, et ingressi sunt portas ejus, per quos male perditis malis, vineam suam aliis agricolis, qui sibi suis temporibus reddent fructum, tradidit excolendam, Graecorum imperio ab inobedientibus et superstitiosis translato ad obedientiae filios et devotos, qui super altari placabili Domino suorum offerant vitulos labiorum. Translato ergo imperio, necessarium ut ritus sacerdotii transferatur, quatenus Ephraim, reversus ad Judam, in azymis sinceritatis et veritatis, expurgato fermento veteri, epuletur. Ut autem in devotione ac fidei puritate, juxta institutiones sacrosanctae Romanae Ecclesiae, quam Dominus omnium ecclesiarum matrem constituit et magistram, praedicta ecclesia plenius informetur, nos, qui curam gerere omnium ecclesiarum tenemur, quibus in beato Petro praecipit Dominus pascere oves suas, ipsam tanquam filiam principalem et specialem visitare volentes, quoniam occupationes assiduae, quibus plus solito praegravamur, nos ad eamdem ecclesiam accedere personaliter non permittunt, etsi audiverimus illuc dilectos filios, S. tituli Sanctae Praxedis, et P. tituli Sancti Marcelli presbyteros cardinales, apostolicae sedis legatos, de Hierosolymitanis partibus accessisse, quia tamen super hoc mandatum non habuerant speciale, dilectum filium, B. Tituli Sanctae Susannae presbyterum cardinalem, apostolicae sedis legatum, virum utique providum et discretum, litteratum pariter et honestum, quem inter caeteros fratres nostros sinceritatis brachiis amplexamur, ad partes ipsas a latere nostro duximus destinandum, ut, juxta verbum propheticum, efficacius et validius evellat et destruat, aedificet et plantet, prout quaelibet suo viderit officio indigere. Nos autem, sententiam, quam canonico protulerit in rebelles, ratam haberi volumus, et praecipimus inviolabiliter observari. Quocirca, imperialem magnificentiam rogamus attentius, monemus et exhortamur in Domino, quatenus, ipsum tanquam personam nostram benigne recipiens et honorans, in cujus persona honorari reputamus nos ipsos, eidem, cui dedimus specialiter in mandatis, ut ad honorem et profectum tuum diligenter et prudenter intendat, tuum praebeas auxilium et favorem, ut, per ipsius industriam, te favente, statu illius ecclesiae reformato, ab eo merearis in solio stabiliri, a cujus dextris in vestitu deaurato regina circumamicta varietate consistit, et nos pro honore ipsi exhibito tuae celsitudini teneamur ad gratiarum uberes actiones. Datum Idibus Maii. Ad providendum civitati Montispilosi pontificem specialem, duo principaliter nos inducunt, numerosa videlicet populi multitudo, quae, in periculum animarum suarum, quasi grex sine pastore vagatur, et prioratus vestri defectus, qui tam in spiritualibus quam temporalibus irreparabile detrimentum incurrit. Cum igitur in religionis vestrae favorem, quae tunc temporis in loco illo valde vigebat, fuerit vobis ab apostolica sede concessum, ut episcopalis dignitas cederet ordini monachali, quia tamen, cessante causa, cessare debet effectus, praesertim ubi periculum imminet animarum, de fratrum nostrorum consilio disposuimus, non ut praedecessorum nostrorum statutis derogare velimus, sed ut animarum saluti prudentius consulamus, pontificalem ipsi loco restituere dignitatem. Cum autem propter hoc semel, et iterum, vos ad praesentiam nostram citaverimus, certam vobis formam scribendo, secundum quam vobis intendimus providere, licet tandem duos de fratribus vestris ad sedem apostolicam direxeritis, quia tamen asserebant se super hoc non habere mandatum, ad majorem cautelam in ipso negotio non duximus procedendum, sed ad omnem excusationis materiam auferendam, ecce nunc tertio peremptorie vos citamus, per apostolica vobis scripta praecipiendo mandantes, quatenus usque ad festum Sancti Michaelis proximo venturum, per procuratores idoneos, qui plenam super hoc habent potestatem, nostro vos conspectui praesentetis. Alioquin, extunc, sicut divinus nobis motus ingesserit, etiam vobis absentibus, favente Domino, procedemus. Datum Romae, XV Kalendas Junii. Meminimus vobis sub hac forma litteras apostolicas destinasse, quod videlicet gravem nobis dilecti filii. . . prior et conventus de Tinemut., transmisere querelam, quod, cum Ecclesia de Wdehorn pertineat ad praesentationem ipsorum, venerabilis frater noster. . . Dunelmensis episcopus, post reclamationem et appellationem ab eis ad nos interpositam, dilectum filium, nepotem venerabilis fratris nostri, J. Albanensis episcopi, praesumpsit instituere in eadem, occasione cujusdam nostri mandati, quod propter tacitam veritatem meruit de certa scientia revocari, quamvis praedictus prior, propter litteras comminatorias a venerabili fratre nostro . . . Eliensi episcopo, auctoritate nostra dilecto filio . . . abbati Sancti Albani, directas, cum praefato Dunelmensi episcopo, contradicente conventu, per litteras ejusdem abbatis sui coactus praesentaverit et invitus, ita, quod illi praesentationi conventus nunquam voluit adhibere consensum, sed penitus contradixit. Unde, suppliciter postulabant, ut quod taliter actum fuerat dignaremur irrevocabiliter irritare. Verum, dilectus filius, Wiscardus, procurator memorati nepotis episcopi Albanensis, coram dilecto filio, H. Sancti Eustachii diacono cardinale, quem ei concessimus auditorem, proposuit, quod, cum ipse, praetermisso juris ordine, fuisset jam dicta ecclesia per violentiam spoliatus, antequam restitutionis beneficium obtineret, in praejudicium ejus praefati monachi super hujusmodi petitione non debebant audiri, sed, cum restitutionis gratiam impetrasset, paratus eis justitiae plenitudinem exhibere. Nos igitur, uni gratiam et alteri justitiam exhibere volentes, dicto abbati Sancti Albani, qui praedictam ecclesiam nostri detinet auctoritate mandati, per apostolica scripta mandamus, quatenus praedictam ecclesiam ex parte nostra nepoti saepedicti Albanensis episcopi recommendatam a nobis assignet, ita, quod ipse proventus ex ecclesia sibi recommendata percipiat, eamque sine praejudicio prioris et conventus de Tinem. custodiat et gubernet. Postquam autem eamdem ecclesiam obtinuerit recommendatam, vos, partibus convocatis, audiatis, tam super possessorio quam super petitorio, quae fuerint hinc inde proposita, et, Deum habentes prae oculis, sublato cujuslibet contradictionis et appellationis obstaculo, quod justum fuerit statuatis, facientes, etc. Si qua vero partium . . . nullis litteris veritati, etc. Quod si non omnes . . . tu, frater episcope, cum eorum altero, etc. Quia vero nostrum omnibus judicium est commune, per apostolica vobis scripta mandamus, quatenus, nisi pars utraque consenserit, ut per vos juxta formam praescriptam memoratum negotium terminetur, vos, appellatione remota, usque ad calculum definitivae sententiae procedentes, causam sufficienter instructam ad nostrum referatis examen, praefigentes partibus terminum competentem, quo recepturae sententiam nostro se conspectui repraesentent. Datum, XVII Kalendas Junii. Scriptum est abbati Sancti Albini, ut praedictam ecclesiam, quam nostri detinet auctoritate mandati, ex parte nostra nepoti saepe dicti Albanensis episcopi, vel procuratori ipsius, recommendatam a nobis assignet. Scriptum est etiam . . . Eliensi, et . . , Dunelmensi episcopis, ut si abbas eam illi assignare neglexerit, ipsi eam assignent eidem. et super hoc patres consentiebant ad invicem, haec ita fuisse dicentes. Fuit etiam ab una parte propositum, quod ipse praepositus, praeter praebendam illam, aliam praebendam habebat praepositurae connexam, quam idem praepositus, et fautores ipsius, inficiati sunt esse praebendam. Praeterea, fuit allegatum de jure, quod, ex quo idem praepositus de minori Ecclesia vocatus fuerat ad majorem, prior praebenda inceperat de jure vacare, juxta canonum instituta. Deinde, fuit ex parte clerici allegatum, primam fuisse ordinationem ejusdem ecclesiae, ut in ea tredecim essent personae, praepositus scilicet cum duodecim fratribus, quae nullatenus servaretur, nisi diceretur illa praebenda vacare. Sed praepositus allegabat econtra, quod erat fere de consuetudine generali, quod unus in eadem ecclesia plures praebendas haberet. Adjectum est etiam, praebendam illam ratione alia non vacare, quia, cum archiepiscopus Bremensis praepositum ipsum de praepositura in plena synodo investiret, tam praeposituram, quam praebendam illam, ei de canonicorum confirmavit assensu,] eos qui super hoc inquietarent eumdem vinculo excommunicationis astringens. Unde objiciebatur clerico memorato, quod propter hoc sententiam excommunicationis incurrisset; sed, ipse talem confirmationem intervenisse negabat; quae si etiam intervenit, asserebat eam non tenere de jure, quoniam nemini res illa rationabiliter poterat confirmari, quae de jure obtineri non potest. Dicebat etiam, se propter hoc excommunicationis sententia nunquam fuisse ligatum, cum super his experiretur auctoritate majoris. eum in corporalem possessionem inducentes ipsius, et defendentes inductum; eos autem, qui se temere duxerint opponendos, per districtionem ecclesiasticam compescatis. Quod si non omnes . . . tu, frater episcope, cum eorum altero, etc. Datum, XIV Kalendas Junii. His fiducialius et plenius committimus vices nostras, quorum probitatem et scientiam jugiter experimur. Cum ergo plenae legationis officium in imperio Constantinopolitano tibi, cujus discretionem in multis sumus experti, duxerimus committendum, ut illud melius et plenius exsequaris, recipiendi cessionem episcoporum, et transferendi eos undecunque sint, qui ad sedes alias in eodem imperio constitutas fuerint postulati, liberam tibi concedimus auctoritate praesentium facultatem; similiter concedentes, ut eos, qui pro violenta manuum injectione in latae sententiae canonem inciderunt, secundum ecclesiae formam absolvas. Ad haec, cum venerabili fratri nostro, patriarchae Constantinopolitano, duxerimus indulgendum, ut ad Ecclesiam Constantinopolitanam, patriarchalem videlicet, in qua vel nulli, vel pauci erant tunc temporis canonice instituti, idoneos viros assumeret, addito, quod nec carni nec sanguini acquiesceret aliter quam deceret, sed attenderet merita et scientiam ponderaret, quoniam, in omni gente, qui facit justitiam acceptus est Deo, auctoritate tibi praesentium indulgemus, ut, si patriarcha ipse a te commonitus procedere forte neglexerit, vel distulerit, juxta formam indulgentiae sibi datae, tu in eadem ecclesia, quae, sicut ecclesias alias in Constantinopolitano imperio constitutas dignitate praecellit, sic debet inter eas personarum non tam numero efflorere, de quacunque natione viros litteratos et honestos instituas, prout videris expedire, tam in hoc quam in aliis supra scriptis, sublato appellationis obstaculo, processurus. Nulli ergo, etc. Datum XIII Kal. Junii. Solet annuere, etc. Accipimus autem, dilecto filio. G.. Sancti Adriani diacono cardinale, apostolicae sedis legato, per suas nobis litteras intimante, quod, cum ei locum, in quo postmodum hospitalem domum de ipsius licentia contruxistis, nomine vestro duxeritis offerendum, ut ipsum in jus et proprietatem B. Petri reciperet, idem cardinalis locum eumdem taliter recepit oblatum, vobis licentiam auctoritate nostra concedens, ut ibi ecclesiam et coemeterium, ad usum fratrum et familiae vestrae ac pauperum ibi morientium tantum, construere libere valeretis. Nos igitur, quod ab ipso legato super hoc pie ac provide factum est ratum habentes, eamdem domum in jus et proprietatem apostolicae sedis recipimus, et praesentis scripti patrocinio communimus. Ad indicium autem hujus ab apostolica sede libertatis obtentae, bisantium unum gratis a vobis oblatum, nobis et successoribus nostris annis singulis exsolvetis. Nulli ergo, etc. Si quis. etc. Datum, VIII Kalendas Junii. Solet annuere, etc. Eapropter, etc. usque assensu, ordinationem Glastoniensis Ecclesiae, factam a judicibus delegatis a nobis, et possessionum divisionem, tam ex parte tua quam monachorum admissam, sicut in authentico confecto exinde noscitur contineri, et rationabiliter factae sunt, tibi et successoribus tuis auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus. Ne autem de ordinatione ac divisione praedictis inposterum dubitetur, authenticum ipsum de verbo ad verum praesenti paginae duximus inserendum. Universis Christi fidelibus, ad quos praesens scriptum pervenerit, E. Dei gratia, Eliensis episcopus; S. eadem gratia, abbas S. Edmundi; et G. prior sanctae Trinitatis Cantuariensis; salutem in Domino. Ad omnium volumus notitiam pervenire, quod mandatum Domini Papae Innocentii III in haec verba suscepimus! « Innocentius, episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri, Eliensi episcopo, et dilectis filiis, S. abbati S. Edmundi, et . . . priori Cantuariensi, salutem et apostolicam benedictionem. Qualiter partibus, » etc. . Hoc igitur mandato suscepto super ordinatiane Glastoniensis Ecclesiae, et possessionum ad eamdem ecclesiam pertinentium distributione, inter dominum Bathoniensem et Glastoniensem episcopum, et monachos praefatae ecclesiae, facienda, ita, quod, ut quarta pars omnium possessionum et proventuum ipsius Ecclesiae ad usus episcopi deveniret, partes in praesentia nostra constitutae, in subscriptam pacis seu partitionis formam coram nobis in jure consenserunt, quod episcopus habeat insulam de Mere, cum omnibus pertinentiis suis, salva communi piscatione episcopi et conventus in aqua de Ferningemensi, et communi venatu in duodecim hidis Glastoniae; et ut episcopus habeat domos juxta capellam Beatae Mariae, quae fuerunt abbatum, cum clausura sua per murum qui extenditur a Lardario usque ad angulum borealem praedictae capellae; et ut fiat porta ejus versus forum Glastoniae; et ut habeat episcopus apud Glastoniam in molis Glastoniae, tam ad braciandum quam ad forniandum, et ad ignem et clausturam. Quod et similiter monachi habeant apud Mere, cum illic forte hospitandi causa advenerint; caetera omnia in insula Glastoniae, et duodecim hidis suis, et omnia alia maneria sua ad conventum pertinebunt, cum antiquis libertatibus et liberis consuetudinibus suis. De terris quoque extra insulam, istae subscriptae ad partem episcopi devenerunt, videlicet Pukelech, Winescumb, Badebir, Eseber, Boceland, Lim, Blacford, Estbrent, Berges, Pravemer. Ut autem episcopus voluntati monachorum plenius cederet, et pro remissione omnium injuriarum praecedentium et damnorum, de quibus monachi reservaverunt tunc temporis quaestionem coram nobis discutiendam, salvis tamen querelis quas contra quosdam alios habebant ad instantiam et petitionem eorum, episcopus duo eis Maneria, scilicet Estbrent et Berges, quae in ejus partem devenerant, pro duobus aliis maneriis, scilicet Kinton et Cristemelford, commutavit. Adjecit etiam, de mera liberalitate sua, ut omnia pacifice consopirentur, et in plenum ab eis susciperetur affectum, et pro salute animae suae, et praedecessorum, et successorum suorum, et ut anniversarium suum singulis annis devotius celebretur, Manerium de Lim, quod antiquitus ad monachorum coquinam pertinebat, cum ecclesia et omnibus aliis pertinentiis suis. De militibus quoque ita ordinatum est, sicut de possessionibus, videlicet, ut episcopus habeat quartam partem militum, qui scilicet ad feuda et terras assignatae sibi quartae portionis pertinere noscuntur. Prior vero et conventus, milites illos, qui tres partes terrarum et feudorum sibi assignatas contingunt, cum homagiis wardiis, et eschaetis, et releviis, et eorum servitiis, cum donationibus puellarum et viduarum, libere habebunt, salvo in omnibus honore D. Regis, et servitiis ei debitis, quae per manum episcopi vel seneschalchi sui fieri debent; habebunt etiam liberam dispositionem omnium Servientium suorum et Balivorum, tam in domo Glastoniae quam in omnibus terris suis. Omnes etiam obventiones altarium Glastoniensis Ecclesiae ad fabricam ejusdem ecclesiae pertinebunt. De ecclesiis vero ad Glastoniensem Ecclesiam pertinentibus, ratum utrinque habuerunt videlicet, ut episcopus habeat jus patronatus in omnibus ecclesiis praedictorum Maneriorum, quae eum, ut diximus, per hanc divisionem contingunt. Episcopus autem, pensiones, quas habere solebant in eisdem ecclesiis, eis benigne concessit. Conventus vero, in omnibus aliis ecclesiis suis, ubicunque sitae fuerint simili modo jus habeat patronatus. De prioratibus quoque ad Glastoniensem Ecclesiam spectantibus, ita est ordinatum, ut prioratus de Hibernia ad ordinationem episcopi, prioratus vero de Basselach et de Lamecchia ad ordinationem conventus pertineant. Omnia autem instrumenta, quae dicti Monachi antea contra episcopum impetraverunt, bona fide se reddituros promiserunt, salvis sibi litteris de ordinatione Ecclesiae impetratis, et quod, ratione praecedentium querelarum, injuriarum vel damnorum sibi ab eo illatorum, nullam de caetero per se vel per alios movebunt quaestionem. Episcopus etiam fideliter firmiterque promisit, de damnis, querelis et injuriis sibi ab eis illatis, se hoc idem observaturum, et quod litteras, si quas contra eos impetraverit, sine difficultate resignabit, salvis sibi privilegiis et indulgentiis, confirmationibus et statutis apostolicis, super Ecclesia Glastoniensi obtentis. Chartas etiam archidiaconatus et pensionum ecclesiarum, eis a praedecessore suo factas, bona fide restituet, et priori et conventui, sicuti prius abbati et conventui erant collatae, confirmabit. Prior vero ab episcopo, cum consensu conventus vel majoris et sanioris partis, constituatur, sic et sacrista, sic et camerarius, sic et cellararius; ita quidem, ut nec episcopus sine conventu, nec conventus sine episcopo, aliquam istarum personarum possit constituere. Quae constitutio, si aliter facta fuerit, irrita sit et inanis, et ea auctoritate, qua praedicti prior, sacrista, camerarius et cellararius constituuntur, si minus idonei ob causam rationabilem inventi fuerint, amoveantur, ut, sicut consensus episcopi et conventus in eorum constitutione requiritur, ita in eorum amotione requiratur. Caeterorum vero omnium officialium et ministrorum monasterii, stipendia de portione monachorum percipientium, liberam prior et conventus habeant constitutionem. Erit autem in eadem Glastoniensi ecclesia unicum et commune marsupium, in quod omnes obventiones et redditus ejusdem ecclesiae refundantur; quod quidem marsupium quatuor monachi, viri fide digni, a priore et conventu electi, quasi Thesaurarii, in sua habeant custodia, et ex eo, ad omnes usus tam interiores quam exteriores, praedictis tribus et caeteris ministerialibus ab eisdem ministretur: qui omnes de acceptis et traditis, secundum ordinationem prioris et conventus, suis temporibus reddant rationem. Sigillum Ecclesiae ejusdem sub custodia quatuor clavium habeatur, quarum una penes priorem resideat, duas vero habeant duo monachi ejusdem monasterii fide digni, a conventu electi, quartam semper habeat monachus ejusdem monasterii professus, ab episcopo electus, qui neutri parti debeat esse suspectus, ut sine mora et difficaltate ea quae fuerint consignanda possint signari. Nunquam autem fiat consignatio nisi in capitulo, et in praesentia fratrum. Episcopus in priorem et conventum debitam et canonicam habeat coertionem et jurisdictionem. Hanc possessionum divisionem partibus placitam, et ordinationem a nobis constitutam, salva in omnibus auctoritate et privilegio sedis apostolicae, auctoritate qua fungimur, confirmamus. Decernimus ergo . . . nostrae confirmationis. Si quis autem, etc. Datum XVI Kalendas Junii. Cum recidivi languores graviores prioribus esse soleant accuratis, nobis est sollicite praecavendum, ne morbus, qui semel Christi maculavit Ecclesiam, iterum, postquam curatus est, in ipsius posset refluere corruptelam. Ad nostram siquidem noveritis audientiam pervenisse, quod, cum olim in Ecclesia S. Benigni Divionensis P. monachus ministraret, ecclesia ipsa quae prius et locupletata divitiis et regularibus redimita fuerat disciplinis, eo dilapidante pariter res et mores, in utroque gravissimam sustinuit laesionem. Nunc autem, ipsius ecclesiae regimine resignato, damnabiliter ad honorem dimittere praelationis aspirans, detestandae ambitioni suae non cessat multipliciter dare operam, per quam possit malis recidivantibus in eadem irrumpere praelaturam. Ideoque, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus, inquisita super his diligentius veritate, si dictum P. memoratam Ecclesiam dilapidasse eonstiterit, sublato cujuslibet appellationis obstaculo, super ejusdem ecclesiae praelatura perpetuum ei silentium imponatis, compescentes per censuram ecclesiasticam, appellatione remota, tam ipsum quam ejus fautores, si quando forte praesumpserint propter hoc aliquid machinari. Quod si non ambo his exsequendis . . . . tu, frater Episcope, etc. Datum Romae, apud Sanctum Petrum, X Kalendas Junii, anno octavo. Dilectae in Christo filiae, moniales ecclesiae Sancti Petri de Ripa de civitate Brixiensi, transmissa nobis petitione monstrarunt, quod Vitalis Humazolus, Brixiensis, ab eis instanter usuras exposcit, pro eo quod quidam familiaris earum, quod commendatam ab ipsis habebat quamdam pecuniae quantitatem, ab eodem usuratio usuras exegit, quod sicut eis ignorantibus factum est, ita nihil ex eis penitus receperunt. Quia igitur frustra legis implorat auxilium qui committit in legem, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus, si vobis constiterit praefatum Vitalem usuras aliquando recepisse, nisi restituendi eas competentem praestiterit cautionem, ei super hoc, sublato cujuslibet contradictionis et appellationis obstaculo, silentium imponatis, ut ab ipsarum monialium inquietatione desistat, eumdem per censuram ecclesiasticam compescentes. Nullis litteris veritati, etc. Datum V Kalendas Junii. Ideoque tam episcopum quam canonicos juramenti vinculo astrinxerunt, ut super statu Ecclesiae sibi dicerent veritatem, qui depositiones eorum redactas in scriptis, cum idem episcopus appellasset, ad nostram praesentiam destinarunt, praefigentes eidem episcopo terminum competentem, quo nostro se conspectui praesentaret, mandatum apostolicum recepturis. Idem autem episcopus, ad praesentiam nostram accedens, postquam confessiones suas et aliorum depositiones audivit, nisus est se multipliciter excusare, suas nobis excusationes in scriptis assignans. Nos igitur, habito cum fratribus nostris consilio diligenti, praefatum episcopum ab administratione Agathensis Ecclesiae duximus suspendendum, pro eo quod in quibusdam eum culpabilem deprehendimus, et confessione ipsius contra eum prima facie faciebant, reddentes eum nobis de jure suspectum, cum nondum suas excusationes probaverit, quas tamen se probaturam firmiter promittebat. Quia vero nobis non constitit, sub qua forma coram praedictis legatis praestitit juramentum, utrum videlicet ita juraverit, ut super statu Ecclesiae plenam et meram diceret veritatem, an ita ut ad inquisita veraciter responderet, discretioni vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus eisdem legatis ex parte nostra in virtute obedientiae districte mandetis, ut sub qua forma juraverit vobis studeant fideliter intimare, et, si secundum responsionem eorum, sub secunda forma juraverit, aut ipse coram vobis sufficienter probaverit se sub illa forma jurasse, per depositiones testium, quos produxit apud sedem apostolicam constitutus, quas vobis sub Bulla nostra mittimus interclusas, aut etiam aliorum, cum nondum depositiones illae fuerint publicatae, nec ipse productioni testium renuntiare curaverit, quoniam secundum eamdem non teneretur ex debito juramenti nisi ad inquisita solummodo respondere, vos excusationes illas, quas vobis sub Bulla nostra mittimus interclusas, diligenter audire curetis; et, si eas probaverit evidenter, cum excusationes hujusmodi confessiones illas non perimant, sed exponant, quae tales sunt, ut et ad bonum et ad malum valeant retorqueri, et ideo judicari debent ex causa, eum sublato appellationis obstaculo, penitus absolvatis, cum, etsi repertus sit culpabilis in quibusdam, ex labore tamen et pudore punitus, quos propter hanc causam incurrit, hujusmodi levis culpa leviter ei debeat indulgeri. Quod si excusationes illas super dilapidatione, naufragio et simonia, sufficienter probare nequiverit, aut sub prima forma juravit, quia secundum eamdem nec veritatem tacere, nec admiscere debuit falsitatem, vos, non obstantibus excusationibus illis, quas de novo proposuit coram nobis, cum in confessionibus suis nullam omnino de illis fecerit mentionem, quamvis firmiter asseruerit, quod plures ex illis praedictis legatis exposuit, quas ipsi scribere non curarunt, cum haec se probare non posset, tanquam qui solus examinabatur ab illis, eum, sublato cujuslibet contradictionis et appellationis obstaculo, ab administratione Agathensis Ecclesiae removeatis omnino, facientes eidem Ecclesiae, cum concilio legatorum ipsorum, de persona idonea per electionem canonicam provideri; attentius provisuri, ut, Deum habentes prae oculis nec ad sinistram, nec ad dexteram declinetis. Quod si non omnes . . . duo vestrum, etc. Datum, VIII Kalendas Junii, anno octavo. Si . . . . . Magdeburgensis archiepiscopus, notasset plenius, quod obedientia victimis antefertur, et inobedientia idololatriae comparatur, dicente Domino per Prophetam: Melior est obedientia quam victimae, et auscultare magis quam auferre adipem arietum; quoniam quasi peccatum ariolandi est repugnare, et quasi scelus idololatriae nolle acquiescere , non excessisset in tantum, ut, ex quo apostolica sedes semel ei culpam suam ex mera benignitate remisit, excommunicationis sententiam, quam venerabilis frater noster, G. nunc Remensis archiepiscopus, sanctae Ecclesiae cardinalis, tunc vero episcopus Praenestinus, apostolicae sedis legatus, in eum praesentem protulerat, sua temeritate contemneret, et, postquam sententia ipsa per vos, fratres episcopi, et venerabilem fratrem nostrum . . . . Hildesemensem episcopum, de mandato nostro fuerat publicata, contra claves ecclesiae, quarum vires nequaquam ignorare debebat, divina praesumeret officia celebrare. Licet autem magister G. et Albericus clerici, ab ipso ad nostram praesentiam destinati, eum apud nos sollicite intenderent excusare, quia tamen excusatio ejus ex ipsa negotii qualitate in accusatione potius vertebatur, eam non duximus admittendam, sed frivolam reputavimus et inanem. Caeterum, quoniam archiepiscopus ipse, sicut accepimus, ad gratiam apostolicae sedis redire desiderat, quae consuevit pulsantibus pietatis ostium aperire, fraternitati vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus, ab ipso juratoria cautione recepta, quod mandatis nostris obediat super his pro quibus eum excommunicatum mandavimus nuntiari, absolutionis ei beneficium impendatis; et, ne delictum ejus remaneat incorrectum, et per impunitatem transeat aliis in exemplum, salvis aliis mandatis nostris, injungatis ei sub debito juramenti, ut vobis aperiat veritatem, utrum post sententiam latam in ipsum, et maxime publicatam, divina officia celebrarit. Dilecto autem filio, R. Magdeburgensi canonico, qui non ut archiepiscopum persequitur eumdem, sed ut Deo potius et sedi apostolicae obsequatur, ad praesentiam nostram accessit, et aliis, qui proponere voluerint contra eum, audientiam concedentes, personas et canonicos Magdeburgensis Ecclesiae, ut super his et aliis quae proposita fuerint testimonium perhibeant veritati, monitione praemissa, per districtionem ecclesiasticam, appellatione proposita, compellatis, et, quod inveneritis, per vestras nobis litteras curetis fideliter intimare, ut, per vestram relationem instructi, super hoc, prout procedendum fuerit, procedamus. Praefatum autem R. canonicum, propter haec ab ipso non permittas archiepiscopo vel ab aliis molestari, sed eum, et alios qui proponere voluerint contra illum, auctoritate apostolica defendatis. Quod si non omnes . . . duo vestrum, etc. Datum, VIII Kalendas Junii, anno octavo. Constitutis in praesentia nostra dilecto filio, A. clerico, et C. et R. canonicis Magdeburgensibus, dilectum filium, L. tituli Sanctae Crucis, presbyterum cardinalem, dedimus auditorem, in cujus praesentia idem, A. proponere procuravit, quod, cum venerabilis frater noster, G. nunc Remensis archiepiscopus, tunc episcopus Praenestinus, apostolicae sedis legatus, de quadam praebendarum tanto tempore in Magdeburgensi Ecclesia vacantium, quod ad nos erat earum devoluta donatio, juxta Lateranensis statuta concilii, investisset eamdem, committens exsecutionem mandati sui venerabili fratri nostro Mersenburgensi episcopo, si capitulum Magdeburgense nollet quod mandabat implere, quia idem episcopus per eumdem legatum vinculo fuit postmodum excommunicationis astrictus, non potuit procedere in exsecutione mandati. Cumque ipse, post absolutionem a nobis obtentam, praefatum capitulum semel et iterum monuisset, ut mandatum legati, cujus exsecutionem acceperat, adimplerent, et idem clericus, ne super praebendis ipsis, ejusdem legati mandato pendente, aliquid ordinarent, sedem apostolicam appellasset, dictum capitulum, appellationi non deferens, unam ex ipsis cuidam clerico assignavit. Unde, praenominatus clericus a nobis humiliter postulabat, ut, quod per legatum ipsum super provisione ipsius pia fuerat deliberatione statutum, dignaremur auctoritate apostolica confirmare. Caeterum, proposuerunt supradicti canonici ex adverso, nullam eo tempore in Magdeburgensi Ecclesia vacavisse praebendam, quo fuerunt capitulo ipsius legati litterae praesentatae, cum praebendam illam, quam ille tunc vacasse proponit, cuidam Magdeburgensi canonico, qui nondum emancipatus fuerat, fecerimus assignari, et alter quidam canonicorum illorum, videlicet R. pro se proposuit, quod, cum dictus A. litteras super conferenda sibi praebenda Magdeburgensis Ecclesiae a dicto legato per suggestionem obtinuerit falsitatis, ipse, ante omnem litis ingressum, et ante exhibitionem etiam litterarum ipsarum, contra eumdem A. quem de ambitione notabat in jure, et extra jus, sedem apostolicam appellavit. Cumque dictus cardinalis quae coram eo proposita fuerant nobis fideliter retulisset, quia nobis de praedictis fieri non potuit plena fides, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus, si dictus A. sufficienter probaverit praebendam, sibi a praedicto legato concessam, tanto tempore vacavisse, quod ad nos ipsius fuerit donatio devoluta, ipsum auctoritate nostra recipi faciatis in canonicum et in fratrem, et pacifica ejusdem praebendae possessione gaudere, nisi per mandatum nostrum prius alteri collata fuisset. Contradictores . . . reducentes in irritum quidquid, etc. Testes autem . . . nullis litteris veritati, etc. Quod si non omnes . . . duo vestrum, etc. Datum, VI Kalendas Junii, anno octavo. In nostra proposuisti praesentia constitutus, quod, cum dilectus filius, magister Rolandus, subdiaconus et capellanus noster, rector Massan. apostolicae Sedis legatus, accederet ad Ecclesiam Perusinam, auditis confessionibus tuis et fratrum tuorum, super proventibus ipsius Ecclesiae ac expensis, nullo super his juramento recepto, et ordine judiciario non servato, contra privilegium vobis indultum, pro suae voluntatis arbitrio sententiam promulgavit, in qua, licet alia quibus asseris te gravatum proposueris contineri, tamen specialiter super tribus correctionem apostolici moderaminis implorasti. Continebatur quidem in ea sententia, ut in Ecclesia Perusina prior claustralis ordinari deberet, qui fratres instrueret, ac regularibus observantiis informaret. Tibi vero inhibebatur, ut per annum ultra viginti solidos expendere non valeres. Insuper, haec, et alia, quae praedicta sententia continebat, sub poena excommunicationis injungebantur firmiter observari. Cum autem illud quod idem rector de prioris institutione sancivit, eidem privilegio nostro contrarium videatur, quod continet, ut, ex octo canonicis qui esse debent in ecclesia ipsa, major archipresbyteri, alius ordinarii, sequens camerarii officium exsequatur, nulla ibi habita de prioratus officio mentione, petiisti, ut id auctoritate dignaremur apostolica vacuare. Illud vero, quod dictus legatus infra tempus unius anni expendere ultra viginti solidos tibi non esse licitum definivit, cum in privilegio nostro determinati temporis spatium non signetur, quod expresse licentiam expendendae praetaxatae pecuniae comprehendat, interpretari a nobis lucidius flagitasti. Excommunicationis quoque sententiam videri tibi proponebas iniquam, sub cujus poena praefatus rector praecepit ea quae statuit observari, cum videatur absurdum, ut, quoties quis in eorum observatione deliquerit, toties incideret in poenam sententiae promulgatae. Volentes igitur, ea, quae per privilegium nostrum deliberatione provida sunt statuta, firmiter observari, quidquid est ab ipso legato decretum, quod sit contra privilegium memoratum, auctoritate apostolica decernimus non servandum; illud, quod ultra viginti solidos sine assensu capituli tibi expendere non liceat, sic volentes intelligi, ut videlicet praeter consensum capituli tui, vel majoris aut sanioris patris ipsius, nil tibi simul expendere ultra summam liceat memoratam, licet super expensa hujusmodi vel minori reddere te velimus in capitulo rationem. Poenam autem, sub qua dictus legatus ea quae statuit observari praecepit, intelligi volumus non latae sententiae, sed ferendae. Datum III Nonas Junii. Quod in his quae mentem tuam aliqua dubitatione propulsant, apostolicae sedis imploras consilium, tuam in Domino prudentiam commendamus, quia in hoc ejus esse devotus filius comprobaris, cujus desideras adhaerere consiliis et jussionibus obedire. Ad audientiam sane apostolatus nostri, te significante, pervenit, quod, cum plebanus de Gonew. multoties fuerit super crimine apostasiae pulsatus, eo quod in ecclesia Sanctae Mariae, Pataviensis dioeceseos, emisso voto, assumpsisset habitum monachalem, ac postmodum, tam veste mutata quam mente, se gereret tanquam clericum saecularem, bonae memoriae P. praedecessor tuus, de prudentum virorum consilio, te, qui tunc Pataviensi Ecclesiae praesidabas, rogavit, ut super praedictis ab abbate et Monachis ipsius loci diligenter inquireres veritatem. Procedente vero tempore, cum praefatis abbati et monachis in virtute obedientiae praecepisses, ut veritatem super hoc tibi plenius revelarent, concorditer responderunt, praefatum plebanum in voto et habitu monachali in eodem loco per quinquennium permansisse. Cumque continuo adjecisses, cur tanto tempore tacuissent, dixerunt, quod plebanus ille multoties ad eos accesserat, et illi Ecclesiae contulerat multa bona, ut per eos suum non publicaretur peccatum. Praefato igitur Patriarcha, antequam haec sibi per te intimata fuissent, viam universae carnis ingresso, postquam fuisti divina vocatione ad sedem Aquilegensem assumptus, solemne capitulum celebrasti, in quo, cum saepe dictus Plebanus super eodem crimine fuisset a suo archipresbytero accusatus, licet publica laboraret infamia, id tamen penitus denegavit. Tandem, totius processu negotii per te coram toto conventu diligenter exposito, allegavit idem Plebanus, accusationem istam sibi nequaquam debere obesse, quia, cum judicis loco sederes, tuum contra se non deberet testimonium acceptari, et sic, de prudentum virorum consilio, donec nos inde consuleres, contra ipsum procedere noluisti. Nolentes igitur judiciarium ordinem praetermitti, vel ipsum Plebanum tergiversationibus suis ecclesiasticam effugere disciplinam, fraternitatem tuam consulimus, per apostolica scripta mandantes, quatenus per venerabilem fratrem nostrum . . . Pataviensem episcopum, hujus rei sollicite facias veritatem inquiri, eidem Plebano denuntians, ut, si voluerit, inquisitioni studeat interesse, et, sic per ipsum inquisita et cognita veritate, statuas quod canonicum fuerit, et quod statueris facias, appellatione remota, firmiter observari. Ne vero, pro eo quod idem Pataviensis episcopus non est tibi metropolitico jure subjectus, mandatum tuum super inquisitione facienda exsequi non curaret auctoritate praesentium id ei poteris delegare. Datum, II Nonas Junii. Ex litteris dilecti filii . . . Bunnensis praepositi, nobis innotuisse noscatis quod tantum inter quondam nobiles viros H. et E. comites, fratres suos, et T. comitem de Landesberg, odii ac invidiae fomitem succendit humani generis inimicus, ac adeo pertinaciter alteros in alterum concitavit, quod, praeter hominum stragem, quae hinc inde provenit, plurima secundum varios bellorum eventus bona ecclesiarum diriperent, villas plurimas concremarent, auferrent viduis et orphanis spolia, committerent inter se quidquid adhuc crudelius exerceri potuit inter hostes, et in tantum dictus comes, cum potuerit obtinere viribus contra eos, adversus ipsos est callide machinatus, quod per insidias cepit eosdem, ac ipsos carceralibus vinculis mancipatos adeo afflixit enormiter, et depressit, quod alter eorum, videlicet E. ex eo dicitur mortis dispendium incurrisse, quod quidem majoris odii fomitem in suos et fratris sui succendit haeredes. Quidam autem adolescens, dicti fratris sui filius, quem ad vindicandas patrui et patris injurias et hominum suggestio stimulat, et motus animi juvenilis, ut dictum comitem hostiliter more patrio persequatur, tota intentione laborat, et, nisi occurratur principiis, gravis fore in medio et difficilis in fine reputatur occursus. Verum, quia dictus comes unicam habet filiam, quam adolescens praefatus, nisi eam linea consanguinitatis contingeret, sibi posset matrimonialiter copulare, idem praepositus humiliter postulavit a nobis, quod ex benigna dispensatione concedere dignaremur, quod contrahatur matrimonium inter eos, cum sic credatur finis tantis periculis imponendus. Quocirca, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus inquiratis super his diligentius veritatem, et, si noveritis quod per matrimonium ipsum pax valeat reformari, et tantis malis finis imponi, et consanguinitatis gradus est dispensabilis, statuatis super hoc, auctoritate nostra, pro tanto malo vitando, quod secundum Deum videritis expedire. Datum, II Non. Junii. Si filii estis Ecclesiae, imo quia filii ejus estis, non potest vos non comedere zelus ejus, nec potestis opprobria illi exprobrantium et usurpantium jura ejus aequanimiter sustinere. Usque adeo enim estis in timore divini nominis et ecclesiasticae dignitatis reverentia radicati, ut de vobis nullatenus dubitemus quod si Ecclesiae causa, praesertim quae tantum ecclesiastica sit, agatur, persecutio, aut gladius, praesentia, vel futura vos possint ab Ecclesia separare, quominus in die praelii ponatis vos pro domo Domini ascendentibus ex adverso, et contra Damascum vos ipsos in turrim fortitudinis erigatis. Non potestis siquidem, nec debetis illam tempore necessitatis relinquere, quae vos regeneravit in Christo, et in partem sollicitudinis evocavit, suscitans vos de pulvere, ut cum terrae principibus sedeatis ad faciendam vindictam in nationibus, et increpationes in populis exercendas, scientes quod Deo debetis magis quam homini obedire, nec in causa ejus, in qua ipse vobis cooperator et coadjutor existet, timere potestis quid faciat vobis homo. Quod si hostis contra vos persecutionis ollam succenderet, et ad probandam vel comprimendam fortitudinem vestram elementa etiam commoveret, quia non sunt condignae passiones hujus temporis ad futuram gloriam, quam in nobis praedicit Apostolus revelandam, propter justitiam debetis persecutionem amplecti, etsi oporteret pro clavibus Ecclesiae ac fide catholica martyrium sustinere, utpote quibus mors momentanea initium vitae fieret sempiternae. Sane, didicisse vos credimus ex evangelica lectione, quod is qui Ecclesiam suam super se petram fundavit, claves regni coelorum beato Petro concessit, inquiens ad eumdem: Quodcunque ligaveris super terram, erit ligatum et in coelis, et quodcunque solveris super terram, erit solutum et in coelis . Quod autem Luipuldus, quondam Wormaciensis episcopus, juste fuerit ligatus a nobis, nullus dubitat qui Petri privilegium non ignorat. Nam, cum ipse, vocatis caeteris in partem sollicitudinis, in solos successores suos transfuderit collatae sibi a Domino plenitudinem potestatis, per quam episcoporum translatio ad Romanum pontificem tantum spectat, idem Luipuldus, non solum absque licentia nostra, favore nobilis viri, Ph . . . ducis Sueviae, imo eo illum, quantum in ipso erat, temere transferente, ad Ecclesiam se transtulit Maguntinam, verum etiam, cum tandem ipsius postulatio justo fuisset judicio reprobata, quia, post appellationem ad nos legitime interpositam, in discordia postulatus, sine licentia nostra transivit, eidem incubare praesumpsit, et, cum juxta canonicas sanctiones utraque meruerit spoliari, non attendens gratiam sibi factam, per quam ipsi concessimus, ut Wormaciensem Ecclesiam retineret, utramque detinuit, et adhuc detinet occupatam. Quia igitur per litteras et delegatos nostros super hoc non semel tantum monitus, sed frequenter, nec mandatis nostris paruit, nec monitis acquievit, manifestam ejus contumaciam attendentes, quoniam, deposito corde carneo, lapideum cor assumpserat, et obturaverat aures suas, ne intelligeret ut bene ageret, nec adjiceret, ut, a sua praesumptione resurgens, satisfaceret de contemptu, primo excommunicationis sententiam, et tandem depositionis, et censuram merito suae iniquitatis excepit, quibus qualiter deferat, satis est omnibus manifestum. Caeterum, idem dux, cum debuisset excommunicatum vitasse, ac depositum abjecisse, tanquam de clavibus Ecclesiae non recte sentiret, ex eo tempore amplius illum fovet, et non solum in errore suo, tanquam primus et praecipuus actor, participavit eidem, sed, in argumentum gratiae plenioris, in Italiam officium ei suae legationis indulsit, et, ad impugnandum beati Petri patrimonium, hostem Ecclesiae destinavit. Ecce, qualiter idem dux Romanam honorat Ecclesiam; ecce, qualiter claves Ecclesiae reveretur, cum, quantum in eo est, Petri privilegio violato, quod nullus principum, nullus etiam imperatorum hactenus attentavit, translationem episcoporum sibi praesumpserit usurpare, ac hominem excommunicatum et damnatum a nobis, tanquam non credat testimonio Veritatis, quod in collatione clavium de ipsarum viribus protulit ipse Christus, fovere publice ac honoribus studuerit ampliare. Cum enim leprae judicium, secundum legem divinam, ad solos pertineat sacerdotes, quibus, ut inter lepram et lepram dijudicent, est concessum, non debuerat leprosum contingere, aut sacerdotale sibi officium vindicare, ne cum Ozia rege lepra percuteretur in fronte, fieretque nota omnibus ejus culpa. Verum, si virum religione conspicuum, litterarum praeclarum, praeditum honestate, ac damnatum injuste foveret, licet ejus non esset de nostro judicio judicare, aliquibus tamen excusabilis forsan videretur; sed, cum faveat homini pestilenti, cujus crimen nec peritia litterarum extenuat, nec morum minorat honestas, nec religio palliat, nec poena excusat injusta, excessus ejus nequit ullatenus excusari.] Praeterea, super hoc eum ignorantia non excusat, cum, etsi forsan canonicum jus ignoret, recentia tamen exempla, et ea quae in ejus oculis modernis temporibus acciderunt; cautum eum reddere potuerint et instructum. Novit enim, et per totam fuit Theutoniam divulgatum, qualiter, quia venerabilis frater noster . . . . . Salzburgensis archiepiscopus, ad Salzburgensem Ecclesiam postulatus, sine licentia nostra transivit, ejus fuerit postulatio reprobata, et ipse, proprium recognoscens et damnans errorem, redierit ad Ecclesiam Brinxinensem. Qui, licet, intellecto mandato nostro, nobis humiliter paruerit et devote, non tamen prius translationis gratiam potuit obtinere, cum Salzburgensis Ecclesia eum denuo concorditer postulasset, quam ad praesentiam nostram personaliter laboravit. Nec etiam ignorare potuit dux praedictus, cum in partibus illis fuerit publicatum, quod, cum bonae memoriae C., imperialis aulae cancellarius, occasione indulgentiae, quam a felicis recordationis C. papa, praedecessore nostro, se impetrasse dicebat, per quam utcunque apud aliquos excusabilis videbatur, ad Herbipolensem Ecclesiam ab Hildesemensi transisset, quia monitus errorem proprium non correxit, non solum excommunicatus fuit, sed, tam Herbipolensi quam Hildesemensi Ecclesia spoliatus, licet tandem, ad mandatum nostrum humiliter et devote reversus, gratiam nostram meruerit obtinere. Nos autem, etsi diu duxerimus exspectandum, ut dux idem errorem suum corrigeret per se ipsum, tandem tamen per te, fili abbas, et dilectum filium . . . . . abbatem de Salem, eum super hoc mandavimus commoneri, et, licet abbas de Salem, cum tibi litterae nostrae non fuerint, sicut accepimus, praesentatae, ipsum monuerit diligenter, eum tamen non potuit emollire, aut flectere mentem ejus, et ab ejusdem damnati et excommunicati favore et participio revocare. cum id non possimus ulterius aequanimiter sustinere, imo, cum, pro justitia sedis apostolicae defendenda, non solum persecutionem pati, sed animam ponere, licet nil tale nos oporteat formidare, parati essemus, si necessitas postularet. Universis quoque principibus regni Theutonici, tam ecclesiasticis quam mundanis, meram et plenam super his veritatem diligenter ac fideliter intimetis, ut, cum utriusque partis meritum intellexerint, de tenebris falsitatis ad lucis veritatem accedant. Quod si non ambo . . . tu, frater patriarcha, etc. Datum Romae, apud S. Petrum, II Nonas Junii. Quid vobis super commonitione nobilis viri, Ph. ducis Sueviae, ut a favore ac defensione Luipuldi, quondam Wormaciensis episcopi, nunc excommunicati et depositi, omnino desistat, vobis dederimus in mandatis, vos novimus meminisse. Quia igitur pati nec volumus nec debemus ut claves Ecclesiae impune contemnat, et verbo veritatis, qua Petro dicitur: Quodcunque ligaveris , etc. etsi non sermone, saltem opere, in suam et aliorum perniciem, contradicat, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, et in virtute obedientiae districte praecipimus, quatenus, nisi forsan infra mensem post commonitionem vestram, ab errore hujusmodi vel haeresi resipiscens, eidem Luipuldo suum subtraxerit participium et favorem, vos in ecclesiis vestris totam terram, quam in domanio suo tenet, denuntietis auctoritate nostra suppositam interdicto, ita quod, praeter baptisma parvulorum et poenitentias morientium, nullum in ea divinum officium celebretur, vel exhibeatur Ecclesiasticum sacramentum. In omnibus quoque locis, ad quae ipse devenerit, quandiu in eis praesens exstiterit, divina prohibeatis officia celebrari. Id autem singulis diebus Dominicis et festivis, per ecclesias vestras, et vicinas dioeceses, ac terram ipsius publicari solemniter faciatis, addentes quod, si nec sic resipuerit, in personam ipsius et terram omnium eidem in hoc errore faventium aggravabimus fortius manus nostras. Taliter autem mandatum apostolicum impleatis, ut zelus domus Dei vos comedere videatur. Quod si non ambo . . . tu, frater patriarcha, etc. Datum Romae, apud S. Petrum, II Nonas Junii. et iniquitates vestras coeli sidera revelarent, et manifestarent vestra scelera toti mundo, ut non solum homines, sed ipsa etiam elementa conjurarent in vestrum excidium et ruinam, et a terrae facie vos delerent, non parcentes sexui vel aetati, ut essetis cunctis gentibus in opprobrium sempiternum, ultio de vobis sumi non posset sufficiens sive digna. Vos enim, nec Deum timetis, nec hominem formidatis, nec discernitis inter profanum et sanctum, sed ponitis lucem tenebras, et tenebras lucem, et dicitis malum bonum, et bonum malum; vos, famam bonam quae impinguat ossa, et nomen bonum quod multis divitiis antefertur, procurare contemnitis, et de infamia non curatis, cum sitis attritae frontis, et impudibundam frontem assumpseritis meretricis. Computruistis namque in peccatis, sicut jumenta in stercore suo, ut fumus, ac fimus putrefactionis vestrae jam fere circumadjacentes regiones infecerit, ac ipsum Dominum, ut credimus, ad nauseam provocaverit. « In peccatis quidem excelletis universos, facti perfidiores Judaeis, et crudeliores paganis. Judaei siquidem semel Dominum crucis patibulo affixerunt, sed vos, in membris suis jugiter crucifigentes eumdem, opprobriis ipsum et contumeliis laceratis, et, cum illi credant, licet sub caecitate peccati, Deum Patrem omnia visibilia et invisibilia condidisse, plerique vestrum a lucifero visibilia credunt esse condita et creata. Pagani furebant in perimendis Christianorum corporibus et mactandis, sed vos, necare intenditis totum hominem, animas fidelium latenter Christo subripientes, et utrumque hominem pariter perimentes. Verum, nec isti, nec illi Christum Domini cognoverunt, propter quod habere videntur excusationem aliquam in peccatis, sed vos, tanquam filii Ephrem intendentes arcum, Christi fuistis charactere insigniti, et adhuc in publico Christiana vultis professione censeri, corde tamen abeuntes retrorsum ac recedentes a fide, conversi estis in arcum perversum, haereticorum laqueis irretiti, ac eorum pravis dogmatibus deformati. » Unde, vere in vobis verbum propheticum est impletum: Lamiae nudaverunt mammas, lactaverunt catulos suos . Potati enim estis non vino compunctionis, sed felle draconis, vobis ab haereticis propinato in aureo calice Babylonis. Jam enim inundaverunt aquae, operueruntque capita vestra peccata demersa in barathrum vitiorum. Jam absorbuit vos profundum, et urget super vos os suum puteus infernalis. In lacum desperationis siquidem incidistis, cum contemnatis resurgere a profundo. Unde, merito formidamus ne in filios diffidentiae veniat ira Dei, et jam exacuat sicut fulgur gladium suum, et agat de vobis judicium manus sua, nec in die furoris existat misericordiae suae memor « Nos autem, vestris miseriis compatientes, imminenti ruinae vestrae occurrere volumus, et viam patulam exterminii vestri praecludere, si valemus, pulsantes Deum precibus, et Abrahae vestigia imitantes, qui a Domino, volente subvertere Sodomam et Gomorrham, multiplicatis intercessionibus impetravit quod pro decem justis non perderet universos. Experiri siquidem volumus utrum inter vos aliqui fideles remanserint, qui ante Baal sua genua non curvaverint, et, Ninivitarum exemplo, sacco et cinere prosternati, iram Domini mitigent et furorem, ut parcatur multis pro paucis, nec simul pereant universi. Si quis igitur Dei est, adjungat se nobis, quam gestare volumus gladium Phinees, et animadversionem Mosaicam imitari, ac cum Mathathia punire daemonibus immolantes, ut auxiliante Domino eliminentur de templo perfidi et indigni, et fermentum haereticae pravitatis de massa conspersionis Dominicae salubriter expurgetur. Ideoque per apostolica vobis scripta mandamus et districte praecipimus, quatenus, cum quidam vestri concives, filii Belial, in odium Jesu Christi, et contemptum apostolicae sedis et nostrum, post inhibitionem a nobis factam, quosdam credentes Patarenorum in consules eligere attentarint, ipsum etiam haeresiarcham, videlicet J. Tiniosi, perditionis filium, qui, exigentibus iniquitatibus suis, de mandato nostro jamdudum vinculo existit excommunicationis astrictus, et adhuc in contumacia sua perdurat, camerarium instituere non timentes, in electos ipsos, et electores, pariter ac eorum complices viriliter insurgatis, resistentes eis magnanimiter et potenter, ac eosdem acriter expugnantes; et ne valeant radicari firma radice, primos ipsorum conatus frustrare ac contundere laboretis. Ut autem evulsis radicibus stipes arescat penitus et siccetur » , sub interminatione anathematis districtius inhibemus, ne aliquis eis jurare, tanquam consulibus, vel rectoribus, vel alio modo, praesumat. Illos vero, qui eis aliquo juramento tenentur astricti, vel qui eis jurare post electionem hujusmodi praesumpserunt, cum nulla esse debeat participatio Christi ad Belial, vel lucis ad tenebras, et fidelis apostatae, qui fidem violavit temere Creatoris, tenere fidem nullo modo teneatur, cum hoc cautum in canonibus habeatur, eos a tali juramento duximus absolvendos. Licet autem a nobis et praedecessoribus nostris contra haereticos multa sint edita et statuta, ne habeatis excusationem aliquam in peccatis, quasi antiquorum obliti fueritis mandatorum, et, dominus meus, imperator, comes Lod. Stephanus de Pertico, et quidam alii barones et milites, quod non sine sanguinearum lacrymarum effusione referre valeo, tanta obruti multitudine, non sine damno tamen illorum, ab inimicis intercepti sunt. Nescimus revera, qui capti fuerint, qui occisi. Accepimus tamen ab exploratoribus nostris certissimis et fama veridica, quod dominus meus, imperator, teneatur et vivus, qui ab eodem Joannitio, satis, ut asserunt, pro tempore honorabiliter procuratur, cum quibusdam aliis, quos tamen adhuc expresse nescimus nominare. Sciatis autem, quod, ab ea die qua Graecorum fines ingressi fuimus, usque ad diem infelicis illius congressus, quantacunque nobis et nostris occurreret multitudo, licet aliquando nostri paucissimi fuissent, cum triumpho tamen semper et victoria recesserunt. Inaestimabilem vero jacturam, quam tunc nobis dolemus et plangimus accidisse, ex inconsulta nostrorum audacia, et peccatorum nostrorum meritis credimus contigisse. Illi itaque, qui elapsi a praelio, manus inimicorum evaserunt, consilio abbreviato cum his qui ad tentoria servanda remanserant, absque alio damno ab obsidione recesserunt. Quibus tendentibus ad urbem regiam, et tam inopinabiliter desolatis, tantam Dominus subito dedit consolationem, ut quasi in momento omnes simul, quotquot dispersi fuerant, tanquam convocati a Domino, apud civitatem quamdam, quae dicitur Rodestoc, convenirent. Marchio tamen, feliciter et victoriose in suis marchiis, per R. de Tric. in suis partibus per Dei gratiam incolumis morabatur et indemnis. Inspectis igitur nostrorum viribus, urbes et castella extunc munire coepimus, quae contra Graecorum rebellionem tenere posse videbantur, et inter agendum Constantinopolim usque profecti sumus. Licet itaque in personis amissis infortunium lugubre nobis acciderit, speramus tamen in Domino, et audenter confidimus, quod inimicorum nostrorum insidias et assultus diutius, volente Domino sustinere poterimus, et etiam de longinquo subventionem et auxilium exspectare. Ecce tamen, quod verebamur, hoc accidit, et quod fama canebat publica, quoque per litteras ipsius Blachii, confoederationem ipsius cum Turcis et caeteris crucis Christi inimicis continentes, edocti fuimus, quas etiam, a nobis cum nuntiis ipsius interceptas, apostolatui vestro in utraque lingua transmisimus, » licet gravius exspectato vlnus incurrimus et ruinam; cujus susceptionem vobis incumbere, tanquam patri, causae nostrae patrono et domino, nemo est qui ambigat, praesertim, cum ob Ecclesiae tantum unitatem reformandam, et terrae sanctae subventionem laboremus, quorum unum eatenus pendet ex altero, sicut communis omnium Christianorum in Oriente degentium, et praecipue venerabilium fratrum militiae Templi et Hospitalis utriusque, qui nobiscum sunt, clamat assertio, ut non solum ipsius liberationem hujus operetur redintegratio, verum etiam omnium paganorum, et crucis Christi inimicorum, confusionem omnimodam apertissime procurare videatur, sicut econtra ejus disturbatio, quam Deus avertat, non solum recuperandi partem amissam terrae sanctae spem auferret, imo et illam quae in praesenti Christiano cultui dedita est, procul dubio spem praeriperet detinendi. Attendentes igitur, sicut a principio, imperfectum nostrum ad tam ardui propositi celsitudinem minus sufficere, ad vos, tanquam summum et praecipuum, imo unicum spei nostrae refugium et fundamentum, qui solus prae filiis hominum, et principibus et regibus, in quantalibet potestate constitutis, nobis potestis succurrere, supplici et devota intentione et mente confugimus, ad pedes paternitatis vestrae prona humilitate prostrati, et quanta possumus precum instantia cum lacrymis implorantes, quatenus filiis vestris, in tam arcto constitutis, et, prae cunctis viventibus, consilio et auxilio vestro indigentibus, consuetum pietatis impendere non differatis affectum; quod tanto securius a paternitatis vestrae dulcedine postulamus, quanto, praeter peregrinationis nostrae votum solemne, pro Ecclesia Romana corpora nostra et vitas impendimus, in quo, praeter communem omnium Christianorum qua tenemini sollicitudinem, et nos paternitati vestrae, et vos nobis, tanquam militibus vestris, et Ecclesiae Romanae stipendiariis, districte novimus obligatos .] « Legatos igitur cum auctoritate apostolica a Latere vestro in Italiam, Franciam et Alamanniam et alias Occidentalium regiones dimitti petimus, qui integram indulgentiae plenitudinem in auxilium nostrum et subventionem ad nos propter praedicta venturis deferant, quae a sede vestra apostolica indulta est per annum integrum in servitio crucifixi in terra Syriae moraturis. Quoniam autem, quae paternitati vestrae significare cupimus longum est scriptis inserere, nuntios nostros et fideles, praecipue venerabilem patrem nostrum, N. Suessionensem episcopum, qui tam fideliter, quam constanter pro terrae sanctae subventione et negotio Romanae Ecclesiae laboravit, et adhuc, tanquam fidelis et prudens talenti sibi commissi dispensator, sicut vos ipsi cernitis, laborare non desinit, cujus absentia plurimum nobis esset damnosa, nisi cogens rei necessitas et ipsa negotii arduitas nos ejus praesentia ad tempus carere compellerent, et nobiles viros, M. de Mailli, et Joannem Bliaut, paternitati vestrae transmitto, rogans et cupiens, ut eis in his quae de facto isto apostolatui vestro suggesserint, fidem indubitatam adhibere velitis et firmam et consilium vestrum et auxilium, sicut Ecclesiae totique Christianitati necnon et domini et fratris mei liberationi, qui se vestrum ubique devotum gerebat et dicebat militem, expedire videritis, apponatis. Datum in palatio Blackernae, anno Domini 1205, Nonis Junii. » Devotionis tuae litteras paterna benignitate recepimus, per quas apostolatui nostro significare curasti, quod licet ab orthodoxis fueris orta parentibus et Latinis, a teneris tamen annis Ysacio, quondam Constantinopolitano imperatori, matrimonialiter copulata, mores et habitum ad Graecorum tibi formasti convictum, in quibus provecta pariter et adulta, ritus Latinorum longa dissuetudine penitus reliquisti. Succedente vero tempore, et urbe Regia in manus tradita Latinorum, post decessum praedicti imperatoris, spectabili viro, B . . . marchioni Montisferrati, secundum ritus Latinos voluntarie desponsata, in mores tamen tam recenter abhorruisti redire Latinos, Graecae consuetudinis nimis procaciter aemulatrix. Postmodum vero, praefati marchionis, charissimi viri tui, piis instanter blanditiis delinita, novissime dilectorum filiorum, S . . . tituli Sanctae Praxedis presbyteri cardinalis, apostolicae sedis legati, et abbatibus Locedien. salubribus monitis, et evidenti ratione frequenter inducta, imo magis divinitus inspirata, cum eodem viro tuo benedictione accepta Latina, susceptoque corpore Christi, Latinis traditionibus consecrato, mente prorsus et corpore, habitu simul et gestu, Latinis te legibus consecrasti. Unde, sacrosanctae sedis apostolicae protectioni pariter et custodiae cum liberis tuis specialiter te committens, nobis humiliter supplicasti, ut, devotionem tuam paterna mansuetudine attendentes, jus tuum et liberorum tuorum loco et tempore faciamus conservari illaesum. Nos ergo, qui genus tuum sincera diligimus in Domino charitate, mutationem istam, quam dextera fecit Excelsi, gratam habentes, gratiarum ei referimus actiones, qui tibi tam devotum et pium erga personam nostram et Romanam Ecclesiam inspiravit affectum, nobilitati tuae apostolicis litteris intimantes, quod nos, quantum cum honestate poterimus, ad honorem et profectum tuum efficaciter intendemus, devotionem tuam monentes attentius, et in remissionem tibi peccaminum injungentes, quatenus in eo quod bene coepisti laudabiliter perseveres, ut ad id alios verbo pariter et exemplo diligenter inducas. Datum, etc. Licet pactiones quae de rebus ecclesiasticis inter Francos et Venetos factae fuerunt, non sint de jure servandae, sicut tamen nos, pro servanda concordia inter eos, in electione processimus patriarchae, sic tu in ordinandis ecclesiis pro eadem causa procedas, ut auctoritate nostra licite fiat, quod eorum temeritate fuit illicite constitutum. Cum enim inter hujusmodi pactiones hoc contineatur expressum, ut clerici utriusque partis illas ecclesias debeant ordinare, quae suae parti contigerint, et quaedam ecclesiastica beneficia, de communi assensu totius cleri, sint quibusdam clericis transmontanis ad custodiam assignata, discretioni tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus ea, quae in parte Francorum assignata repereris, eisdem clericis, sublato appellationis obstaculo, auctoritate nostra concedas si forte venerabilis frater noster . . . Constantinopolitanus patriarcha, monitus diligenter, ea illis non duxerit concedenda, quia gratiam, quam Venetis facimus in majori, non decet nos Francis in minori negare. Datum, etc. Cum ad illam ecclesiam, divina faciente gratia, sis promotus, quae, praesertim temporibus istis, litteratis clericis indiget et honestis, fraternitatem tuam monemus attentius et hortamur, quatenus dilectum filium, magistrum Henricum, latorem praesentium, qui moribus et scientia commendatur, pro reverentia beati Petri et nostra, ejusque probitatis intuitu, in canonicum et fratrem ecclesiae Sanctae Sophiae recipias, et assignes in ea illi beneficium praebendale. Datum VII Idus Septembris. Ad hoc Deus in apostolica sede constituit plenitudinem ecclesiasticae dignitatis, ut, diligenter inspectis variis circumstantiis personarum et rerum, temporum et locorum, nunc rigorem exerceat, nunc mansuetudinem anteponat, interdum exsequatur justitiam, interdum gratiam largiatur, prout in diversis causis diverso modo viderit dispensandum. Eapropter, dilecte in Domino fili, ad instantissimam supplicationem charissimi in Christo filii nostri illustrissimi regis Othonis in Romanum imperatorem electi, nec non consanguineorum tuorum, qui nobis et Ecclesiae Romanae devoti sunt plurimum et fideles, obtentu quoque tuae religionis et honestatis, cum sis sacerdos, in ordine Praemonstratensi praepositus, et a soluto genitus, sicut asseritur, de soluta, de speciali tibi gratia indulgemus, ut, non obstante defectu natalium, si nominatus fueris ad ecclesiasticas dignitates, libere valeas postulari. Nulla ergo . . . . nostrae concessionis, etc. Datum, etc. Quantum tibi et ecclesiae tuae, in negotio dilecti filii . . . Argentinensis electi, duxerimus deferendum, praeter consuetudinem apostolicae sedis, quae suffraganeis quorumlibet archiepiscoporum ad se venientibus consecrationis beneficium, sine praejudicio tamen illorum, impendere consuevit, tua discretio non ignorat. Cum enim praefatus electus ad praesentiam nostram accesserit, et sibi consecrationis munus postularet impendi, quod a te non poterat, ut dicebat, aliquatenus obtinere; licet saepius postulasset, nos, tuae volentes fraternitati deferre, ad consecrationem ipsius non duximus procedendum, donec de voluntate tua, et rei serie redderemur per tuas litteras certiores, tibi per nostras litteras promittentes, quod, etsi procederemus ad consecrationem ipsius, honori tamen et juri tuo curaremus sufficientissime providere. Sane, cum tuae fraternitatis litteras acceperimus, per quas eum consecrandum ad te remitti petebas, eum noluimus in episcopum consecrare, licet idem propter hoc nobis instantissime supplicaret, necessitatem omnimodam allegando. Ut igitur eidem electo et Argentinensi ecclesiae, quae diu mansit quasi viduata pastore, per tuae administrationis officium consulatur, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus quatenus, infra terminum competentem ad talem locum accedens, qui tibi et ipsi securus existat, et ascitis tibi duobus de suffraganeis tuis, vel aliis episcopis, qui secure valeant interesse, quos auctoritate nostra sub testimonio praesentium litterarum, si commoniti noluerint interesse, compellas, ei munus consecrationis exhibeas, aut per alios episcopos vice tua facias exhiberi, qui, postquam ei munus consecrationis impenderint, per se, vel nuntium tuum, professionem ab ipso, quam tibi exhibere tenetur, et Ecclesiae Maguntinae, tuo nomine recipere non omittant. Alioquin, ne, quod absit! ex nimia dilatione consecrationis ipsius, Argentinensi Ecclesiae, et clero et populo totius episcopatus grave dispendium generetur, noveris, nos, venerabili fratri nostro, Senonensi archiepiscopo, per apostolica scripta mandasse, ut eumdem electum, postquam de tuo fuerit certificatus defectu, ascitis sibi duobus de suffraganeis suis, auctoritate nostra suffultus, nullius contradictione vel appellatione obstante, non tardet in episcopum consecrare, et ab ipso nomine tuo professionem recipiat, quam suffraganeus Ecclesiae Maguntinae facere consuevit, injungens eidem ut, quam citius accedendi ad praesentiam tuam habuerit facultatem, ad te personaliter venire non tardet, ut tibi debitam professionem, quam coram illo fecerit, recognoscat. Datum VIII Idus Octobris. Bonae memoriae venerabili archiepiscopo vestro viam universae carnis ingresso, cum in venerabilem fratrem nostrum, Colocensem archiepiscopum, postulandum a nobis contulissetis unanimiter vota vestra, et regium super hoc obtinuissetis assensum, Suffraganei Strigoniensis Ecclesiae, Quinquecclesiensis videlicet, Watiensis, Wesprimiensis et Nitriensis episcopi, postulationi vestrae se opponere curaverunt, asserentes quod, eis contemptis qui habeant jus eligendi vobiscum, postulatio eadem fuerat attentata; licet nuntii vestri proponerent ex adverso, quod super praeficiendo vobis pontifice de gratia multoties suffraganeorum fuerat requisitus assensus, sed ipsi vobis consilium et auxilium denegarunt. Nuntiis igitur in nostra praesentia constitutis, et proponentibus adversariis quaedam alia contra postulationis vestrae processum, quae in prioribus litteris nos meminimus plenius expressisse, quia nobis de propositis non constabat, ita duximus providendum, ut, si, suffraganeis persistentibus in contradictione sua, vos postulationi vestrae velletis instare, usque ad Septuagesimam tunc proximo venturam, per procuratores idoneos, ad omnia sufficienter instructos, ad sedem apostolicam veniretis, ut statueremus, utraque parte praesente, quod justitia suaderet. Si autem illi a contradictione cessarent, et vos proposito instaretis, mitteretis ad nostram praesentiam personas idoneas infra terminum supradictum, quae super his quae opportuna forent nos redderent certiores. Quod si, contradicentibus episcopis memoratis, vos contingeret de jure vestro diffidere, ne laborem et dolorem subiretis incassum, aliam personam idoneam provideretis vobis canonice in pastorem. Caeterum, cum inclytae recordationis H. rex Hungariae, viam fuisset interim universae carnis ingressus, quidam vestrum, a postulatione, quam nobis praesentaveratis communiter, temere recedentes, aliis persistentibus in eadem, et ad sedem apostolicam appellantibus, praedictum Quinquecclesiensem episcopum in archiepiscopum postularunt, quorum votis nullus suffraganeorum assensit, excepto duntaxat episcopo Nitriensi. Et, licet charissimus in Christo filius noster, A. Hungariae rex illustris, tunc dux, et regni Hungarici, L. nepotis sui regis nomine, cujus tutelam et regni curam ipsi frater ejus commiserat, Gubernator, precum suarum primitias ad nos praedicti Colocensis postulatione transmiserit, postmodum tamen pro Quinquecclesiensi episcopo ad Strigoniensem metropolim transferendo, nobis per litteras suas humiliter supplicavit. Nos ergo, super postulatione ipsa cum fratribus nostris habito diligenti tractatu, quoniam invenimus eam, post appellationes ad nos legitime interpositas, in multa discordia non solum suffraganeorum, verum etiam canonicorum Strigoniensis Ecclesiae, contra formam mandati nostri, regulari ordine praetermisso, temere celebratam, illam, exigente justitia, non duximus admittendam; sed vobis dedimus in mandatis, ut ad providendum vobis pastorem idoneum, per electionem canonicam, vel postulationem concordem, requisito suffraganeorum assensu, si esset de antiqua et approbata consuetudine requirendus, infra mensem post susceptionem litterarum nostrarum, procedere curaretis; alioquin, extunc, ne gregi Dominico deesset diutius cura pastoris, nos ipsi provideremus Ecclesiae viduatae, secundum officii nostri debitum, ex plenitudine apostolicae potestatis. Verum, antequam ad vos litterae nostrae pervenirent, innitentes mandato priori, suffraganeos, qui erant in regno praesentes, praeter praedictum Quinquecclesiensem, ad concordiam revocastis, ita, quod Watiensis, Wesprimiensis et Janviensis episcopi, pro translatione Colocensis archiepiscopi, salvo jure suo in posterum, cui, propter afflictionem et necessitatem Strigoniensis Ecclesiae, supersedebant ad praesens, nos humiliter rogaverunt, praedicto Nitriensi scribente, quod, si non placeret nobis postulationem factam de Quinquecclesiensi admittere, pro postulatione alterius, sine praejudicio juris sui, nos suppliciter exorabat. Post haec autem, mandato nostro suscepto, hi qui convenerant in archiepiscopum Colocensem, ab ejus postulatione, sicut fuit propositum coram nobis, recedere noluerunt, sed innovantes eamdem, quibusdam canonicorum, qui in partem alteram declinarant, reversis ad eos, cum praedicti regis et suffraganeorum litteris, dilectum filium, A. magistrum Scholarum, M. thesaurarium, A. archidiaconum, et F. et N. canonicos Strigoniensis, ad sedem apostolicam destinarunt, super postulatione sua dispensationis gratiam petituros. Caeteri vero, qui Quinquecclesiensem episcopum postularant, sicut ex eorum parte fuit propositum coram nobis, couvenientes in unum, caeteros canonicos ad capitulum convocarunt, ad postulationem concordem, vel electionem canonicam, juxta mandatum apostolicum, infra praefixum sibi terminum procedere cupientes; sed, illis nolentibus convenire, intelligentes penes se tantum remansisse facultatem liberam eligendi, quia reliqui jus suum prosequi negligebant, praedictum Quinquecclesiensem episcopum, licet, ne id fieret, fuisset ab aliis appellatum, denuo postularunt. Cum ergo utriusque partis nuntii ad sedem apostolicam pervenissent, ii qui pro Quinquecclesiensi episcopo venerant, proponebant, partem suam juxta mandatum apostolicum processisse, nec obstare discordiam, vel contradictionem eorum, qui, juxta formam mandati nostri procedere contemnentes, illo recepto, nec elegerant quemquam canonice, nec concorditer postularant, unde concors debebat eorum postulatio reputari, cum caeteri, tanquam jussionis apostolicae contemptores, eligendi et postulandi se jure privassent, dum nec postulare nec eligere voluerunt, imo nec etiam ad capitulum convenire. Ad haec autem ex adverso poterat responderi, quod illi qui Colocensem archiepiscopum postularant, formam secuti fuerant per nostras litteras sibi datam; quoniam, innitentes postulationi priori, juxta tenorem priorum litterarum nostrarum, concordem fecerant, quae fuerat prius discors, dum suffraganeos ad concordiam revocantur, Poterat quoque addi, quod pars altera mandatum apostolicum non servarat, utpote quae nec postulationem concordem, nec electionem canonicam celebrarat, cum in majori conditione quam prius, non solum canonicorum, sed suffraganeorum etiam, ipso rege adversae parti favente, praedictum Quinquecclesiensem episcopum postulasset. Auditis igitur his et aliis quae fuerunt hinc inde proposita, et habito super his cum fratribus nostris diligenti tractatu Monemus igitur discretionem vestram attentius, et per apostolica vobis scripta mandamus, quatenus, eidem archiepiscopo reverentiam et obedientiam debitam impendentes, salubria monita et mandata ipsius recipiatis humiliter, et inviolabiliter observetis, ut et ipse paternum vobis exhibere teneatur affectum, si devotionem apud vos invenerit filialem, et nos devotionem vestram commendare merito debeamus. Datum Romae, II Nonas Octobris. Licet archiepiscopum vestrum ad Strigoniensem metropolim, exigente necessitate, duxerimus transferendum, nolumus tamen, ut per translationem hujusmodi aliquid ecclesiae vestrae in jure vel dignitate sua praejudicium generetur. Unde, super hoc vobis praesentes litteras in testimonium decrevimus concedendas. Datum Romae, II Idus Octobris. proponens, quod dicti Roberti pater, vivente uxore legitima, quamdam aliam, Maruciam nomine, superduxit, ex qua praefatum Robertum, maritum ipsius viduae, generavit. Econtra vero, pars viduae respondebat, quod, cum praefata Marucia, nesciens quod dicti Roberti pater aliam haberet uxorem, cum ipso in Ecclesiae facie contraxisset, filius, quem suscepit ex ea, legitimus debebat haberi, cum non debeant illegitimi reputari, qui de adultera conscia non nascuntur. Cumque diutius super hoc in vestra fuisset praesentia litigatum, et nonnullorum prudentum sententia, quorum consilium requisistis, in hoc invicem discordaret, sedem duxistis apostolicam consulendam. Nos igitur, intellectis his et aliis quae per vestras nobis litteras intimastis, habito cum fratribus nostris diligenti tractatu . Ideoque discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus et vos eum legitimum reputetis, in caeteris juxta tenorem litterarum nostrarum, ratione praevia processuri. Datum Romae, apud Sanctum Petrum, Idibus Octobris. Providere rectorem oportet, ut solerter invigilet, ne in iis, quae administrationi ejus incumbunt, se, quod absit! exhibeat negligentem, quoniam maledictus est homo, qui opus Dei fecerit negligenter. Ut igitur super his, quae ad sollicitudinem tuam spectant, sollicitius metiaris, quanta necessitate tenearis in dioecesi tua corrigere, quae limam correctionis exposcunt, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus in monasteriis, et aliis ecclesiis dioecesana tibi lege subjectis, auctoritate apostolica corrigas, tam in capite quam in membris, quae secundum Deum fuerint corrigenda, et consuetudines juri et utilitati contrarias, de prudentum virorum consilio, cures in melius commutare, si forsan hi, ad quos immediate pertinet eorum correctio, super his fuerint negligentes, non obstante alicujus appellationis objectu contra Regularis observantiam disciplinae, sic in hujusmodi ecclesiasticae utilitati deserviens, ut disciplinae proficias regulari. Datum Romae, VI Kal. Novembris. Annuere solet, etc., usque annuentes, auctoritate tibi praesentium indulgemus, ut ea, quae de pertinentibus ad episcopalem mensam, vel alias ad episcopi jurisdictionem spectantibus, tam in feudis quam aliis, a praedecessoribus tuis minus licite alienata repereris, nullius contradictione vel appellatione obstante, legitime valeas revocare. Nulli ergo . . . Datum Romae, VI Kalendas Novembris. Cum sit onus honori annexum, exsequi debet officium, qui beneficium est sortitus. Quocirca, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus tam archidiaconos quam decanos, et alios tuae dioeceseos, ad suscipiendos ordines in quibus tenentur Domino deservire, si forsan infra sex menses, a te commoniti, recusaverint ordinari, juxta Lateranensis concilii sanctiones, appellatione remota, compellas. Alioquin, beneficia eorumdem tibi sit licitum personis aliis, appellatione cessante, conferre, prout est in eodem communiter institutum. Nulli ergo. Datum Romae, VI Kalendas Novembris. Accepimus, quod in dioecesi Wintoniensi sunt quidam, qui, personatus ecclesiarum adepti, ponunt in eis vicarios, qui, cum debeant in personis propriis deservire, servitio ad quod tenentur omnino se subtrahunt, et nihilominus beneficium praesumunt percipere vicariae, licet quandoque aliud ecclesiasticum beneficium sufficiens sint adepti. Hi etiam pro se alios ponunt vicarios, qui a personis primo, et secundo a vicariis, tenues in beneficio ecclesiastico percipiendo dimissi, ecclesiis ipsis non sufficiunt deservire, ubi, propter ordinationem hujusmodi vel potius negotiationem nefariam, bonum eleemosynae ac hospitalitatis exstinguitur, in grave praelati ac ministrorum dispendium, et scandalum laicorum. Quocirca, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus earumdem ecclesiarum personas, ut vel in eis principales vicarios deservire compellant, vel alios instituant in eisdem, qui velint et possint personaliter deservire, moneas attentius et inducas. Quod si facere forte noluerint, tu id, sublato appellationis obstaculo, exsequaris. Contradictores, etc. Nulli, etc. Datum Romae, VI Kalendas Novembris. In corrigendis excessibus subditorum, te debes sollicitum exhibere, ne de manu tua sanguis requiratur eorum, quos negligenter toleraveris in peccato, cum valeas cohibere. Accepimus autem, quod quidam clerici Wintoniensis dioeceseos usuras aut lucrum turpe sectantur, quidam sunt adulteri, quidam publice tenent focarias, aut alia committunt contra honestatem ordinis clericalis. Quocirca, fraternitati tuae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus hujusmodi clericos delinquentes, auctoritate nostra suffultus, sublato appellationis obstaculo, per districtionem ecclesiasticam a sua praesumptione studeas coercere, convictis, aut in jure confessis, poenam canonicam infligendo, et eis etiam, quorum notorius est excessus, cum probatione non egeant manifesta; provisurus attentius, ne in hujusmodi correctione sis tepidus, quia, ubi tacet qui datus est praedicator, arguenda non arguens, nec corrigens corrigenda, culpam approbasse videtur, quae crescens datur aliis in exemplum, cum eam pastoris lingua non secat. Datum Romae, VI Kalendas Novembris. Ad audientiam nostram noveris pervenisse, quod multi filii sacerdotum in dioecesi Wintoniensi tenent ecclesias in quibus patres eorum proximo ministrarunt, dignitati ecclesiasticae derogantes et canonicis institutis. Ut igitur per tuae discretionis industriam et dignitati ecclesiasticae consulatur, et canonica instituta serventur, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus personas hujusmodi, quas in dioecesi tua ecclesiarum regimen immediate patribus noveris successisse, ab ecclesiis illis, auctoritate nostra suffultus, sublato appellationis obstaculo, prorsus amoveas, et studeas eas de aliis personis idoneis ordinare, ad praesentationem eorum ad quos pertinet ordinare; qui si forte favore illorum, quos ibi praesentaverant, vel ex malitia, vel voluntate propria, personas idoneas, saepe commoniti noluerint praesentare, tu, nostra fretus auctoritate, secundum Deum, in ecclesiarum ipsarum ordinatione procedas. Contradictores, etc. Datum Romae, VI Kalendas Novembris. Auribus nostris noveris fuisse relatum, quod plures in dioecesi Wintoniensi consistunt, qui, ecclesias adhuc proprias retinentes, cum collegis, vel laicis, in ecclesiis ipsis jus patronatus habentibus, fraudulenter efficiunt, ut filii, vel nepotes, seu nutriti eorum, aut alii quilibet, in ipsis ecclesiis personae dicantur, et minus librae piperis, aut cerae, aut unius bisantii, aut aliam modicam percipiant pensionem, etsi, dolose personatibus alternatis, primi totum emolumentum dolose sibi provident, dum vixerint, reservari, et alios sibi sub talis pensionis obtentu substituunt morituris. Quocirca, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus, de prudentum virorum consilio, enormitates hujusmodi, auctoritate nostra suffultus, studeas resecare. Contradictores, etc. Nullis litteris, etc. Datum Romae, VI Kalendas Novembris. Cum ex officio pastorali nobis incumbat diligentius providere, ne jura ecclesiastica patiantur dispendium, aut in deterius commutentur, discretioni vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus, si qua in episcopatu Wintoniensi, post decessum bonae memoriae, G. Wintoniensis episcopi, innovata fuerint, vel etiam immutata, in episcopalis praejudicium dignitatis, ea, nullius contradictione vel appellatione obstante, auctoritate nostra suffulti, ad statum debitum reducatis. Contradictores nullius, etc. Quod si non omnes, etc. Datum Romae, VI Kalendas Novembris. Exspectans exspectavit diutius apostolica sedes, si forsitan infructuosa illa ficulnea, videlicet Burdegalensis archiepiscopus, produceret grossos suos, qui, tanquam sterilis arbor, foliis et ramis exuberans, in spe fructus suspendit hactenus animum exspectantis. Cum enim olim piae memoriae Clemens papa, praedecessor noster, ejus sterilitatem audierit, quod, tanquam ficus fatua, umbram nocivam et ramos inutiles praetenderet super terram, reddens eamdem pene penitus infecundam, quae in plenam segetem exuberare solebat, eum misericorditer tunc dimisit, illi purgationem indicens, ut ligone correctionis humus foderetur profundius circa illam, et apposito confinio stercorum ad radicem, fructificans redderetur, ad gratiam operationis honestae de vitiorum abominatione consurgens. Verum, cum idem archiepiscopus sibi benignitatem impensam attendere debuisset, ut, tanquam lignum quod plantatum est secus decursus aquarum, suo tempore daret fructum qui exspectabatur ab ipso, jam ex fossione profunda et appositione stercorum circa radicem in ramos et folia per amplius lascivivit, fructus non faciens exspectatos, et terram, latius occupatam obumbratione ramorum, magis reddidit infecundam. Computruit enim tanquam jumentum in stercore suo, et tanquam homo, qui, cum esset positus in honore, non intellexit, comparatus est jumentis insipientibus, et similis factus est illis, ita ut in eo illud propheticum sit impletum: Et erit sicut populus sic sacerdos ; cum ille, qui spirituali officio fungebatur, haec ageret quae populus agit indoctus, vel potius se operationibus illis involveret, quas omnes, qui timent examinationem extremi judicii, perhorrescunt. Nos autem, cum saepe audiverimus haec de ipso, et tanquam ficulnea non faciens fructum, non solum tribus, sed etiam pluribus annis fuerit exspectatus, vobis mandavimus, ut sollicite inquirere studeretis, utrum ea, quae acceperamus de iniquitatibus ejus per relationem quamplurium, vera essent. Vos autem, prout temporis permisit necessitas, inquisitionem fecistis fieri diligentem, nobisque fideliter intimastis quae invenistis in eo. Cum igitur, ex inquisitione illa, ipsum archiepiscopum invenerimus pontificali officio prorsus inutilem et indignum, utpote qui nulli est odor vitae in vitam, multis autem fetor mortis in mortem, discretioni vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus, nisi archiepiscopus ipse, ad monitionem vestram, verecundiae suae parcens, et consulens honestati ecclesiasticae, infra duos menses post receptionem praesentium, cedere forte noluerit regimini pastorali, ad quod exercendum tandiu fuit inutilis et indignus, eum, tanquam arborem sterilem, securi ad radicem apposita, succidatis a terra quam inutiliter occuparat, ipsum ab administratione Burdegalensis Ecclesiae, auctoritate nostra suffulti, nullius contradictionis vel appellationis obstaculo, removentes omnino, et Burdegalensi capitulo injungentes, ut sibi aliam personam idoneam per electionem canonicam praeficiant in pastorem. Quod si non omnes his exsequendis interesse potueritis, tu, frater archiepiscope, cum eorum altero, ea nihilominus exsequaris. Datum Romae, II Kalendas Novembris, anno octavo. Consideratis circumstantiis temporum et locorum, rigor justitiae debet aliquando mansuetudine temperari, ut divini compunctio lenitate olei mitigetur, et peccator in profundum non veniat et contemnat, praesertim cum sine dispendio ecclesiarum exerceri non potest rigor ecclesiasticae disciplinae. Sicut enim ex parte tua fuit propositum coram nobis, servi Ecclesiae tuae in clericos manus injiciunt violentas, quos vix posses inducere, ut, etiam cum tuis expensis, ad apostolicam sedem accedant, absolutionis beneficium petituri, ac ecclesiae tuae dispendiosum existeret, eorum interim obsequio defraudari. Praeterea, clerici de familia tua saepe invicem sibi manus injiciunt violentas, suadente humani generis inimico, nec potest tibi constare quis occasionem dederit delinquendi. Unde, cum carere ipsorum obsequio tibi grave sit pariter et damnosum, nobis humiliter supplicasti, ut absolvendi servos et clericos tuos liberam dignaremur tibi concedere facultatem. Nos igitur, de discretione tua plenarie confidentes, auctoritate tibi praesentium indulgemus, quatenus, ab ipsis recepta juxta formam Ecclesiae cautione, eos auctoritate nostra suffultus absolvas, dummodo eorum excessus gravis non appareat et enormis, et injuncto eis quod talibus consuevit injungi, facias eos pro labore itineris compensationem congruam exhibere. Nulli ergo, etc. Datum Romae, II Idus Novembris, apud Sanctum Petrum. Apostolicae sedis benignitas, diligenter in subditos suae oculos circumspectionis intendens, condigne subsidium provisionis extendere consuevit, ad sublevandam necessitatem illorum qui propriae utilitatem praeferunt proximorum. Cum autem ad regimen Vivariensis Ecclesiae sis electus, quae rerum inopia dicitur laborare, ne pro temporalium defectu bonorum oneri cogaris succumbere, ad quod portandum ejusdem ecclesiae necessitas te invitat, auctoritate tibi praesentium duximus concedendum, ut ecclesiasticos redditus universos, quos habes, praeter archidiaconatum Ecclesiae Viennensis, per triennium libere valeas retinere, et a metropolitano tuo recipere ordines altiores. Nulli ergo, etc. Datum Nonis Novembris, anno octavo. . Datum Romae, XIII Kalendas Decembris. Bonae memoriae, O. de Camera, persona ecclesiae de Faversham, viam universae carnis ingresso, dilectus filius . . . abbas Sancti Augustini Cantuariensis, ejusdem ecclesiae, quam ad se asserit pertinere, primo per quosdam monachos, secundo per se ipsum, possessionem ingressus, ad nos pluries vocem appellationis emisit, ne quis eum super possessione ipsius ecclesiae praesumeret indebite molestare. Cumque aliquandiu praedictam ecclesiam pacifice possedisset, quidam laici, Cantuariensis dioeceseos, in ipsum abbatem et monachos, infra eamdem ecclesiam, usque ad effusionem sanguinis manibus injectis temere violentis, eos de possessione ipsius per violentiam ejecerunt. Nos igitur, audita praedictorum saevitia laicorum, eisdem abbati et monachis, super tanta ipsis injuria irrogata, paterna volentes sollicitudine providere, venerabili fratri nostro, Eliensi episcopo, et suis conjudicibus, dedimus firmiter in mandatis, ut, si res taliter se haberet, laicos ipsos et eorum complices, tandiu, appellatione remota, publice nuntiarent, et mandarent ab omnibus arctius evitari, donec passis injuriam satisfacerent competenter, et cum suarum testimonio litterarum apostolico se conspectui praesentarent, auctoritate quoque nostra, sub interminatione anathematis, districtius inhiberent, ne quis in civitatibus, oppidis, villis et aliis locis, ad quae ipsos contingeret devenire, ipsis praesentibus, praeter baptisma parvulorum et poenitentias morientium, divina celebrare praesumerent, aut cum eis, sub specie cujuscunque contractus, aliquid permutare. Adjecimus nihilominus in mandato, ut, amoto ab eadem ecclesia quolibet illicito detentore, non obstante cujuscunque praecepto, sublato appellationis obstaculo, abbatem et monachos antedictos in eum statum reducerent ac servarent, in quo fuerant ante violentiam attentatam. Interim autem, decano loci per inductionem laicorum, qui monachos ejecerant violenter, possessionem ipsius ecclesiae nanciscente, dilectus filius, archidiaconus Cantuariensis, incepit postmodum eamdem ecclesiam possidere et, fructus in propriam utilitatem convertens, adhuc in eadem possessione, sicut dicitur, perseverat. Cum igitur, in praesentia judicum praedictorum, procurator memorati abbatis restitutionem dictae Ecclesiae cum instantia postularet, remoto ab ipsa archidiacono supradicto, qui eam illicite detinebat, tot fuerunt hinc et inde exceptiones oppositae, tot dilationes concessae, tot inventa diverticula fugiendi, quod, longissimo spatio a tempore factae commissionis elapso, cum causa processum debitum non haberet, abbas et monachi saepedicti alias a nobis studuerunt litteras impetrare, in quibus nos, eosdem judices increpantes, quod in tantum appellationibus frustratoriis et frivolis exceptionibus detulissent, ut nondum sub eorum examine causa potuerit habere processum, unde abbas et monachi, praeter grandes injurias et jacturas graves, nihilominus labores et sumpius fuerant subire coacti, eisdem judicibus districte dedimus in praeceptis, ut, omni gratia et timore postpositis, sublato cujuslibet contradictionis et appellationis obstaculo, partem eis adversam per districtionem ecclesiasticam cogerent litem protinus contestari, et testes, quos utralibet pars, tam super principali quam quolibet incidenti, duceret producendos, infra duos menses post litis contestationem, recipere et examinare curarent, ita, quod, si non possent personaliter interesse, id nihilominus exsequerentur per alios, a quibus non liceret aliquatenus appellare; attestationibus vero receptis, praefigerent partibus terminum competentem, quo sententiam recepturae nostro se conspectui praesentarent. Accepto igitur posteriori mandato, secundum tenorem ipsius iidem judices negotium maturantes, cum, lite contestata, testes fuissent admissi, demum, attestationibus publicatis, diem partibus statuerunt, quo in nostra praesentia comparerent, super hoc sententiam recepturae; attestationes et acta, et alia etiam, quae ad causam facere videbantur suis inclusa sigillis, nobis, prout in mandatis habuerant, transmittentes. Dilecto itaque filio . . . monacho, procuratore abbatis et monachorum Sancti Augustini, statuto termino, ad sedem apostolicam accedente, ac, de mandato nostro, fere per tres menses procuratorem partis alterius exspectante, tandem utroque in nostra praesentia constituto, monachus proposuit antedictus, quod, cum abbas et monachi, sicut praedictum est, Ecclesiae de Faversham pacifica possessione gauderent, post appellationem ad nos legitime saepius interjectam, de ipsa fuerunt violenter ejecti, propter quod postulabat instantius, ut, ab eadem amoto quolibet illicito detentore, cum fructibus tam perceptis quam percipiendis, etiam a dejectionis tempore computandis, possessionem ipsius ecclesiae sibi restituere dignaremur. Repetebat etiam expensas quadraginta marcarum et amplius, quas, occasione quarumdam exceptionum, quas frustratorie proposuerat archidiaconi procurator, et ad eas probandas, dilationes competentes abbas et monachi facere coacti sunt, cum idem archidiaconus, seu procurator ejus, exceptiones illas postea non probarit. Cum enim praefatus O. de Camera alieno nomine dictam ecclesiam possideret, utpote qui pro ea abbati et monachis Sancti Augustini certam reddebat annis singulis pensionem, et, cum per plures testes etiam sit probatum, quod, O. medico, sublato de medio, usque ad substitutionem O. de Camera, abbas Sancti Augustini habuerit custodiam Ecclesiae ante dictae, post mortem praedicti O. de Camera continuatur illa possessio, cum incontinenti post ejus obitum a monachis fuerit apprehensa. Praeterea, cum, eodem abbate ipsam ecclesiam possidente, et ante dejectionem et postea, ab ipso fuerit appellatum, appellatione pendente nihil debuit innovari, nec obstare dicebat, quod archidiaconus hoc fecisse proponitur sui juris gratia conservandi, quia, cum jam esset quaestio ex hoc mota, et ex parte abbatis fuerit denegatum, ipsum hujusmodi jurisdictionem habere, per negationem res dubia facta fuit; unde, judex esse non poterat, cum jam adversarius factus esset, et ideo, cum praesumpserit in propria causa sibi jus dicere, facti sui pati debet merito detrimentum, et rem convenit in statum pristinum revocari. His igitur, et aliis plurimis, ex parte abbatis et monachorum propositis, perverse forsan intelligentes verbum Apostoli, quo asserit de se ipso: Datus est mihi stimulus carnis meae, angelus Satanae, qui me colaphizet, propter quod ter Dominum rogavi, ut discederet a me, et dixit mihi: Sufficit tibi gratia mea, nam virtus in infirmitate perficitur; statimque subjungit: Libenter gloriabor in infirmitatibus meis, ut inhabitet in me virtus Christi . Moneatis autem ex parte nostra venerabilem fratrem nostrum . . . . . . . Bononiensem episcopum, et, si necesse fuerit, per censuram ecclesiasticam, appellatione postposita, compellatis, ut interim ab eorum molestatione desistat. Quod si non omnes. . . tu, frater episcope, cum eorum altero, etc. Datum Romae, apud Sanctum Petrum, VII Kalendas Decembris. Cum a quibusdam praedecessoribus nostris, Augien. monasterium, quod ad Romanum pontificem nullo pertinet mediante . . . episcopo Constantiensi, olim fuerit ad certum tempus commissum, necesse est amodo, cum jam effluxerit tempus illud, eidem monasterio in persona idonea provideri. Quocirca, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus atque praecipimus, quatenus, sicut charam habetis gratiam divinam et nostram, ad locum ipsum pariter accedentes, ipsius monasterii fratres monere attentius et inducere procuretis, ut gratia sancti Spiritus invocata una vobiscum, talem sibi praeficere studeant in abbatem, qui prodesse magis noverit quam praeesse, et sub cujus regimine ipsum monasterium, auctore Domino, tam in spiritualibus quam temporalibus, valeat prosperari. Quod si forsan vel nullum, vel minus idoneum, sibi vellent in abbatem praeficere, vos, infra mensem, postquam eos duxeritis commonendos, sublato cujuslibet contradictionis et appellationis obstaculo, de persona idonea studeatis eidem monasterio providere; contradictores, si qui fuerint, per censuram ecclesiasticam, appellatione postposita, compescendo. Datum Nonis Decembris. Petentibus vobis restitutionem obedientiae super capitulo, scrutinio et baptismo, quam a Capellanis Sanctae Mariae de Posterula, Sancti Blasii, et Sancti Cosmae de Monte Granatorum, asserebatis vobis esse substractam, dilecti filii, G. tituli Sancti Vitalis, presbyter cardinalis. . . rector Ecclesiae Sancti Apollinaris, et clerici ejus, ad quorum jurisdictionem praedictas ecclesias non est dubium in temporalibus pertinere, se ad defensionem earum vobis opponere curaverunt. Lite igitur contestata, cum attestationes utrinque receptae ac publicatae fuissent, ad amicabilem tandem concordiam devenistis, ut videlicet restitutio vobis fiat super scrutinio et baptismo, salva quaestione proprietatis, tam super his quam etiam super capitulo, cum non petitorio, sed possessorio tantum sit judicio litigatum. Nos igitur, compositionem praescriptam, sicut in praesentia nostra provide facta est, ratam habentes, auctoritate apostolica confirmamus. Nulli ergo, etc. Datum Romae, VII Idus Decembris. Si, juxta praeceptum Apostoli, alter alterius onera portare tenetur, nos, qui omnium et singulorum curam suscepimus, Domino disponente, illorum tenemur onera relevare, qui per pastoris praesumptuosam audaciam enorme noscuntur dispendium incurrisse. Cum igitur, sicut ex tenore litterarum vestrarum accepimus, R. quondam abbas monasterii vestri, qui, suis meritis exigentibus, ab administratione amotus existit abbatiae, onere pensionum, quas multis, nomine beneficiorum non vacantium, contra Lateranensis concilii statuta concessit, vestrum monasterium enormiter aggravarit, et multis promiserit ecclesias non vacantes, nos, vobis volentes paterna sollicitudine providere, concessiones hujusmodi pensionum, et promissiones beneficiorum non vacantium, a praefato R. contra praedicti statuta concilii, attentatas, decernimus irritas et inanes, districtius inhibentes, ne quis vos occasione concessionum et promissionum hujusmodi praesumat de caetero molestare. Nulli ergo . . . nostrae inhibitionis, etc. Datum Romae, II Kalendas Decembris Cum dilecti filii, Salomon, Gual. Simon, Rog. et W. monachi Cantuariensis Ecclesiae, ad sedem apostolicam accessissent, et electionem, quae de persona dilecti filii, . . . sub prioris ejusdem ecclesiae, ab eis concorditer fuerat celebrata, sicut ex decreto fratrum evidentius apparebat, peterent humiliter confirmari, dilectus filius, magister Petrus de Englesham, ex parte suffraganeorum Ecclesiae Cantuariensis, eorum se petitioni opposuit adversarium, asserens eos in ipsa electione taliter processisse, quod non solum confirmari non debebat, sed irrita judicari. Cumque monachi eum repellere conarentur, pro eo quod procurationis mandatum minime ostendebat, responsum est ab eodem, quod in provincia Lombardiae apud civitatem Parmensem, tam litteris de mandato, quam rebus aliis fuerat spoliatus, sed paratus erat praestare idoneam cautionem, quod, quidquid per eum fieret in hac causa, dicta suffraganei ratum haberent et firmum. Licet igitur iidem monachi niterentur ostendere, satisdationem hujusmodi non esse in hoc articulo admittendam, nos tamen, partium utilitate ac necessitate pensata, cum dubitaretur probabiliter de mandato, cumdem magistrum electioni contradicentem admisimus, prius tamen ab ipso mille marcarum cautione recepta, venerabili fratre nostro . . . Wintoniensi episcopo, et magistro Joanne, Sancti Pauli Londoniensis canonico, de licentia nostra se cum ipso ad poenam obligantibus pro eodem, ut quod per eum fieret in hac parte, ipsi suffraganei firmiter observarent. Insistentibus igitur monachis antedictis ad obtinendam confirmationem electionis praedictae, sicut ab universo conventu Cantuariensis Ecclesiae concorditer fuerat celebrata, dictus magister eam multipliciter visus est impugnare, tum quia, post appellationem ad nos legitime interpositam, non tam celebrata fuerat quam praesumpta, tum quia suffraganei Cantuariensis Ecclesiae fuerant in hac electione comtempti, cum sine ipsis, imo nisi cum ipsis, non possit vel debeat talis electio celebrari; commune jus et consuetudinem antiquam allegans, ac quod monachi usque ad festum Beati Andreae statuerant cum episcopis inducias super electione tractandi, quas, ipsis episcopis inconsultis, non sunt veriti praevenire, petens praeterea restitutionem quasi possessionis, qua dicebat suffraganeos saepedictos in hac parte temere spoliatos. Quamvis igitur ex adverso privilegia praedecessorum nostrorum, et nostrum, aliaque nonnulla documenta fuerint vobis ostensa, multisque, tam de facto quam de jure, rationibus allegatis, desideranter vellemus finem imponere hujusmodi quaestioni, quae sine magno dispendio partium non potest diutius prorogari, quia tamen de quibusdam utrinque propositis fieri nobis non poterat plena fides, de communi fratrum nostrorum consilio, interlocuti fuimus in hac parte, ut testes, quos utraque pars duxerit producendos, usque ad Kalendas Maii proximo venturas, ad sedem apostolicam destinentur, nisi forte quidam eorum valetudinarii sint aut senes, quod ab hujusmodi onere corporis reddat debilitas excusatos, de quibus ita duximus ordinandum, ut per vos recipiantur in Anglia, et depositiones eorum, vestris inclusae sigillis, nobis infra dictum terminum transmittantur. Unde, saepefatis suffraganis per scripta nostra mandavimus, ut universos testes, quos in hac causa duxerint producendos, nisi valetudinarii sint vel senes, cum instrumentis et rationibus, infra dictum terminum, excusatione, appellatione ac dilatione postpositis, ad apostolicam sedem transmittant, providentes, ut, si quos forte praelibata debilitas ad nos accedere prohiberet, ipsos, si volunt, coram vobis producant, ut depositiones ipsorum nobis possint in eodem termino praesentari, significaturi nobis per litteras suas, utrum ratum velint habere quod per antedictum magistrum factum est in hac causa, et, si forte ratum id nolint habere, procuratores idoneos infra dictum terminum ad nos destinare procurent, qui, omni tergiversatione postposita, veniant sic instructi, quod nihil deficiat quoad ipsos, quominus ipsum negotium per nos, auctore Domino, finem debitum sortiatur. Alioquin, cum in exsecutione justitiae non debeat esse personarum acceptio vel delectus, extunc non habentes respectum ad honorem sed ad Deum, sic Cantuariensi Ecclesiae, auxiliante Deo, quantum de jure poterimus providere curabimus, quod optata deinceps poterit tranquillitate gaudere. Quocirca, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus testes, quos utraque pars coram vobis duxerit producendos, diligenter examinare curetis, et depositiones ipsorum, vestris inclusas sigillis, nobis infra praedictum terminum transmittatis. Testes autem, etc. Datum apud Sanctum Petrum, III Idus Decembris. , et jam dictus episcopus quatuor promiserit se daturum. Datum Romae, apud Sanctum Petrum, II Idus Decembris. constitutus dilectus filius, magister Walterus, nomine dilecti filii . . . archidiaconi Cantuariensis, a quo procurator ad hoc fuerat destinatus, possessionem custodiae Ecclesiae de Midelton, quam dilecti filii . . . . . abbas et monachi Sancti Augustini Cantuariensis, illicite occuparant, cum fructibus perceptis medio tempore, sibi restitui postulavit, praesertim, cum, tam de communi jure, quam de consuetudine generali Anglicanae Ecclesiae, custodia vacantium Ecclesiarum Cantuariensis dioeceseos ad archidiaconum ipsum pertineat, ac, duabus personis decedentibus in ecclesia memorata, antequam monachi nunc ultimo ipsam custodiam occupassent, archidiaconus Cantuariensis in eadem ecclesia usus fuerit isto jure, sicut per viginti quinque testes, omni exceptione majores, in praesentia delegatorum judicum sufficienter probatum esse dicebat, quorum depositiones legi audivimus coram nobis. Adjecit insuper, post obitum ultimae personae in eadem ecclesia decedentis, possessionem clavium ipsius ecclesiae eumdem archidiaconum habuisse, sicut quatuor sacerdotes, unus diaconus, et unus clericus evidentissime testabantur. Unde, cum Ecclesiam de Faversham restitui decrevimus monachis antedictis, pari jure archidiacono debebat restitui ecclesia memorata. Dilectus autem filius O., monachus Sancti Augustini Cantuariensis, proposuit ex adverso, quod, cum dicta Ecclesia de Midelton ad monasterium suum nullo pertineat mediante, et ipsius custodiam hactenus possederit inconcusse, sicut per sedecim testes, omni pariter exceptione majores, pro parte sua fuerat evidenter probatum, utendo jure suo praefato archidiacono injuriam non fecerunt. Per duos quoque monachos fuerat sufficienter ostensum, quod de ipsa et rebus ejus libere disponebat. . Quod si non omnes . . . duo, etc. Datum Romae II Idus Decembris. Significavit nobis dilectus filius, nobilis vir, G. filius Petri, justitiarius Angliae, quod propter guerram, quae, peccatis exigentibus, periculosissime vertitur inter charissimos filios nostros, Philippum Francorum, et Joannem Anglorum reges illustres, idem rex Angliae, ac magnates ipsius non permittunt exire de Anglia, cum in hac tempestate valde sit necessarius toti regno, et praefatus rex Franciae, et barones ejusdem non patiantur eum per terras suas undecunque transire, sicque votum peregrinationis, quod dudum crucesignatus emisit, nunc, his occasionibus impeditus, adimplere non potest. Accedit ad haec, quod parvulos habet haeredes, potentissimos inimicos habentes, qui eos modis omnibus, quibus possunt, exhaeredare nituntur, ita, quod jam occupaverunt magnam partem haereditatis ipsorum, et quod remanet adhuc illis, in patris eorum absentia, de facili poterunt obtinere. Praeterea, monasterium monialium, ordinis de Sempingham, in filiorum suorum haereditate construxit, quod secundum legem Anglicanae provinciae stare non poterit, si filii sui fuerint eadem haereditate privati. Promittit insuper idem miles construere xenodochium ad recipiendum pauperes transeuntes in loco plurimum opportuno. Unde, misericorditer sibi petiit indulgeri, ut propter has causas de licentia nostra posset exsecutionem voti differre, promittens quod interim sexaginta marcas legalium sterlingorum singulis annis in subsidium terrae sanctae transmittet. Pro eodem quoque nobili, quem, propter expertam ipsius prudentiam et virtutem, praenecessarium esse sciunt in hoc tempestatis articulo toti regno, supplicaverunt instanter praefatus rex Angliae, ac bonae memoriae Cantuariensis archiepiscopus, et venerabilis frater noster . . . episcopus Eliensis, necessitas tam regis et regni, quam etiam filiorum, per suas nobis litteras exponentes. Quocirca, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus, si praescripta veritate nituntur, auctoritate nostra praefato nobili concedatis, ut de licentia nostra remaneat per tres annos ad regis obsequium et praesidium filiorum, nisi nos interim, pensatis rerum et temporum circumstantiis, aliud circa eum duxerimus statuendum; ita, quod ipse fideliter exsequatur, quod de xenodochio ad opus pauperum construendo, et pecunia in subsidium terrae sanctae mittenda, promisit; ipsam vero pecuniam praecipimus apud Londonias in domo templi deponi. Datum Romae, apud Sanctum Petrum, XVII Kalendas Januarii. Cum super translatione Fesulanae sedis ad locum magis commodum facienda sit multoties laboratum, nos, paci et utilitati, tam ecclesiae Fesulanae quam Florentinae civitatis, intendere cupientes, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus, vocatis episcopo, et capitulo Fesulanis, potestate, consulibus et consiliariis Florentinis, habeatis cum ipsis diligentem tractatum; et, si locum idoneum in ipsa dioecesi, ad translationem Fesulanae sedis utiliter faciendam, cum consensu dictorum episcopi et capituli, et pace praedictorum potestatis, consulum et consiliariorum, volueritis invenire, per vestras nobis litteras intimetis, ut, per vestram relationem instructi, in ipso negotio melius procedere valeamus. Datum Romae, XVII Kalendas Januarii. Oblata nobis dilectarum in Christo filiarum. . . abbatissae, et conventus Sanctae Trinitatis de Cadomo, querimonia patefecit, quod, cum maneria de Osted et de Felested, a fundatione sui monasterii, in puram eleemosynam fuerint assecutae, nobilis vir, comes Albericus, Norwicensis dioeceseos, ipsas super eisdem maneriis multipliciter inquietat, et, eadem in perpetuam emphyteusim praedecessoribus suis asserens fuisse concessa, sibi vindicare contendit; super qua etiam concessione nullum exhibet instrumentum. Praeterea, ipsas super hoc trahit in causam coram judice saeculari, cujus in rebus ecclesiasticis examen subire periculosum asserunt et damnosum. Cum igitur eisdem, propter fragilitatem sexus, in suo jure specialius velimus adesse, serenitatem regiam rogamus, monemus, consulimus et hortamur, quatenus praedictam abbatissam et conventum a praefato comite in saeculari foro non sustineas conveniri, cum res sint ecclesiasticae, quas ab ipsius fundatione, sicut asserunt, in puram eleemosynam possederunt. Datum Romae, apud Sanctum Petrum, X Kalendas Januarii. Quamvis universis Ecclesiis existimamur ex apostolicae servitutis officio debitores, illarum tamen utilitati attentius providere nos convenit, quas beato Petro, apostolorum principi, non est dubium specialius pertinere. Cum igitur Vindocinense coenobium, cui, dilecte in Domino fili abbas, auctore Deo, praeesse dignosceris, ex oblatione illustris memoriae Gaufridi, Andegavensis comitis et Agnetis, Pictavensis comitissae, fundatorum ipsius, ad jus et dominium Sanctae Romanae Ecclesiae pertinere noscatur, nos, tuis justis postulationibus annuentes, praedictum Vindocinense monasterium, ad exemplar felicis recordationis Alexandri, Gregorii, Urbani, Calixti et Innocentii, praedecessorum nostrorum, sub beati Petri et nostra speciali cura et principali tutela suscipimus, et apostolicae sedis privilegio communimus; statuentes, ut ordo monasticus, qui secundum Deum et beati Benedicti Regulam in eodem monasterio institutus esse dignoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea, quascunque possessiones . . . quas idem monasterium inpraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus, et illibata permaneant, in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis: Locum ipsum, in quo praefatum monasterium situm est, cum omnibus pertinentiis suis; ecclesiam Sancti Georgii in Oleronis insula, cum magna parte ejusdem insulae; ecclesiam Sanctae Mariae de Castro Oleronis; ecclesiam Sancti Nicolai de Oleron; ecclesiam Beatae Mariae de Surgeriis; ecclesiam Sancti Sepulcri de Balgentiaco; parochialem ecclesiam Sancti Clementis de Cretone, cum omnibus ecclesiis quae infra terminos ejusdem parochiae continetur; ecclesiam de Alderico; ecclesiam de Crisitot; ecclesiam de Treet; ecclesiam de Podio Revelli; ecclesiam Sancti Saturnini, sitam super Ligerim; ecclesiam de Colomberiis; ecclesiam de Mazeio; ecclesiam Sancti Petri de Monte Soleti; ecclesiis de Carcere sancti Nicolai, Sancti Vincentii, et Sanctae Mariae; ecclesiam Sanctae Mariae de Castell; ecclesiam Sanctae Mariae de Cosma; ecclesiam de Majori; ecclesiam Sanctae Mariae de Brocco; ecclesiam Sancti Petri de Vileriis; ecclesiam Sancti Hippolyti et ecclesiam Sancti Germani de Arrectiac, et ecclesiam Sancti Medardi de Civiliaco; donum Gofridi de Vindocino, et Ricerdis, quondam comitissae, matris ejus; donum magistri Petri, archipresbyteri, in Oleran. insula; quartam partem decimae de Ebriacopoolin; et donum Juhelli de Meduan apud Bellum-Montem, cum aliis possessionibus, pratis, vineis, terris, nemoribus, usuagiis et pascuis in bosco et plano, in aquis et molendinis, in viis et semitis, et omnibus aliis libertatibus et immunitatibus suis. Licet autem antecessores nostri ecclesiam Sanctae Priscae, in monte Aventino sitam, cum omnibus pertinentiis suis, et cardinali etiam dignitate, praedecessoribus tuis duxerint concedendam, sicut in ipsorum privilegiis perspeximus contineri, quia tamen, post aliqua tempora, per incuriam et neglectum eorum, ipsa ecclesia destructionem et desolationem incurrit, quidam praedecessorum nostrorum eam, diversis temporibus, diversis cardinalibus assignarunt, quos ad titulum ejusdem ecclesiae promoverunt; nos vero, tuo volentes honori deferre, de consueta sedis apostolicae benignitate concedimus, ut dignitatem, quam antecessores tui ex concessione ipsius ecclesiae sunt adepti, tu, et successores tui, nihilominus habeatis; sandalorum usum, tunicae et dalmaticae, mitrae et annuli, sicut eis presbyteri cardinales utuntur, vobis in perpetuum auctoritate apostolica confirmantes. Ipsam quoque beatae Priscae ecclesiam Vindocinensis monasterii de speciali gratia restituimus, hoc adhibito moderamine, ut, si forte nos, aut successores nostri, presbyteros cardinales ad ejus titulum duxerimus promovendos, pro ea maxime causa, ut super altare beati Pauli apostoli consuetum agant officium, sicut a sanctis patribus provida fuit deliberatione statutum; hi, quibus pro tempore curam et administrationem ipsius ecclesiae commiseritis, eisdem cardinalibus debitam impendant obedientiam humilem et devotam, qui videlicet cardinales de proventibus ejusdem ecclesiae percipiant quartam partem. Vos autem, de ipsa ecclesia geratis sollicitudinem diligentem, ne per vestram incuriam in desolationem iterum redigatur, quia privilegium meretur amittere, qui permissa sibi abutitur potestate. Illud praeterea, quod in privilegio ejusdem coenobii perspeximus contineri, videlicet, quod legatus apostolicae sedis in eodem loco nihil per se disponere vel corrigere audeat, neque occasione legationis rectorem ipsius loci, vel fratres, molestare praesumat, sed, si quid forte corrigendum cognoverit, summo pontifici nuntiare licebit, ita duximus moderandum, ut et honor debitus exhibeatur legato, et libertas ipsius monasterii non laedatur; videlicet, ut, quoties legatus ad partes illas fuerit destinandus, Vindocinensi coenobio mandatum perferat speciale, juxta cujus tenorem procedat, in quibus secundum Deum viderit procedendum. Ad concilium autem Vindocinensis abbas, sine mandato Romani pontificis, invitus accedere non cogatur, nec ecclesias eidem subjectas coenobio, ubilibet constitutas, quisquam interdicere audeat, nisi pro certis et evidentibus culpis, et quas loci abbas ejusdem, commonitus ab episcopis, contempserit emendare. Ipsum autem Vindocinense coenobium, et ecclesiam Sancti Salvatoris, juxta muros Andegavis positam, ad idem coenobium pertinentem, nulli, sine speciali mandato Romani pontificis, interdicto supponere, vel personas inibi Domino famulantes suspensioni vel excommunicationi subjicere liceat, etiamsi contigerit Carnotensem aut Andegavensem patriam pro quibuslibet culpis ecclesiasticam subire censuram. Quod si quisquam contra eum super aliquibus rebus causari voluerit, nullatenus ei respondere cogatur, nisi sub examine Romani pontificis, vel judicis ab eo specialiter delegati, cum, juxta legitimas et canonicas sanctiones, actor sequi debeat forum rei. Ad hoc praesenti decreto statuimus, ut Andegavensis, Pictavensis et Vindocinensis comites omni tempore sint defensores et adjutores ejusdem coenobii, ad honorem apostolicae sedis, nec quisquam eorum aliquam exactionem sive consuetudinem ipsius rebus aut personis imponat, nec in eis aliquid sibi, praeter solum patrocinium, vindicare praesumat, quod eis ad honorem apostolicae sedis permissum est exhibere. Prohibemus insuper ne quis, absque conscientia et consensu Romani pontificis, ad quem monasterium praedictum tam in spiritualibus quam in temporalibus pertinet, bona ejus distrahere vel alienare praesumat, praesertim in praejudicium et detrimentum ipsius; quod si damnabili fuerit ausu praesumptum, irritum fore sancimus. Liceat quoque vobis, clericos vel laicos, liberos et absolutos, e saeculo fugientes, ad conversionem recipere, et eos absque contradictione aliqua retinere. Chrisma vero, oleum sanctum, consecrationes altarium seu basilicarum, ordinationes clericorum, qui ad sacros ordines fuerint promovendi, a quocunque malueritis episcopo, dummodo catholicus fuerit, et gratiam et communionem apostolicae sedis habuerit, sine dioecesani episcopi contradictione, accipere libere valeatis, etc. Sepulturam quoque ipsius loci liberam esse decernimus salva tamen justitia illarum ecclesiarum, a quibus assumpta fuerint corpora defunctorum. Obeunte vero te, nunc ejusdem loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus inibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu, vel fratrum pars consilii sanioris, secundum Dei timorem . . . providerint eligendum, non tamen sine trium abbatum testimonio, quos religiosiores in vicinis locis habere contigerit; processus tamen electionis per testimoniales capituli litteras Romano pontifici exponatur, et ab eo confirmatio postuletur. Electus autem, a Carnotensi benedicatur episcopo, vel a quocunque maluerit, duntaxat catholico, communionem apostolicae sedis habente, qui ei munus benedictionis, sine professionis aut cujuslibet alterius rei exactione, liberaliter ac libenter impendat. Decernimus ergo, ut nulli omnino hominum liceat praedictum monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere . . . salva in omnibus apostolicae sedis auctoritate, et in ecclesiis non exemptis dioecesanorum episcoporum canonica ratione. Ad indicium autem hujusmodi a sede apostolica libertatis obtentae, de moneta patriae vestrae duodecim solidos, nobis, nostrisque successoribus, annis singulis persolveritis. Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona, etc. Cunctis autem, etc. Datum Romae, apud Sanctum Petrum, per manum Joannis, sanctae Mariae in Cosmedin. diaconi cardinalis, Sanctae Romanae Ecclesiae cancellarii, X Kal. Januarii, indictione VIII, Incarnationis Dominicae anno 1204, pontificatus vero domini Innocentii papae III anno octavo. , ignorans quod Opizo existeret furiosus, unde, humiliter postulavit a nobis, ut tam eidem quam ipsius filiae consulere dignaremur, . Datum Romae, apud S. Petrum, V Kal. Januarii. Ex speciali quam erga te gerimus in Domino charitate, tuis inducimur precibus condescendere, ac saluti tuae, quantum cum Deo possumus, praecavere. Cum ergo per certa tempora, vel per te vel per nuntium visitare apostolorum Limina tenearis, insinuatione tibi praesentium intimamus, quod nequaquam tibi ad negligentiam imputabimus, si nuntii, quos decreveris destinandos, propter impedimentum evidens ad nos non potuerint statuto tempore pervenire, cum certa fiducia, quam de tua fraternitate concepimus, nihil sinistri de tuis nos permittat actibus suspicari. Datum Romae, apud Sanctum Petrum, IV Kalendas Januarii. Quoniam de voluntate illius cujus est dirigere gressus hominum transfretatio tua est, ultra quam desideraveris, retardata, et scire non possumus quando fuerit voluntas in coelo, ut profecturo tibi ad terram sanctam, ille, cujus te obsequio devovisti, aperiet vias maris, praesentium tibi auctoritate concedimus, ut illud quadriennii tempus, in quo legationis officium suscepisti, tunc habeat, Domino faciente, felix initium, cum ecclesia tibi commissa tuae receperit exspectationis adventum. Datum Romae, apud S. Petrum, IV Kal. Januarii. Licet per certas temporum vices infra ecclesiam tuam usus tibi pallii sit concessus, tuae tamen probitatis obtentu, de speciali quam erga te gerimus charitate, fraternitati tuae auctoritaie praesentium personaliter indulgemus ut, in quacunque provincia fueris, ad divini nominis gloriam et Jerosolymitanae sedis honorem, pallio licenter utaris, ita tamen, ut hoc sine scandalo fiat et praejudicio aliorum. Datum Romae, apud Sanctum Petrum, IV Kalendas Januarii. Praesentium tibi auctoritate concedimus, ut, si qui excommunicati comitatui tuo se injunxerint, habentes desiderium transfretandi tecum in subsidium terrae sanctae, absolvendi eos liberam habeas potestatem, nisi tam gravis et enormis fuerit excessus, ut merito credas eos apostolico conspectui praesentandos. Datum Romae, apud Sanctum Petrum, III Kalendas Januarii. In laboribus viae tuae, quam in illius fiducia incoepisti, pro cujus obsequio proficisceris, sincerae te charitatis affectibus comitantes, quadringentos obulos aureos, de benedictione beati Petri, in expensarum tuarum necessitatibus convertendos, et viginti quatuor marcas argenti, quae penes eleemosynarium nostrum in deposito sunt inventae, juxta providentiam tuam assignandas in subsidium terrae sanctae, fraternitati tuae per latorem praesentium destinamus. Datum IV Kalendas Januarii. Solet annuere, etc., usque impertiri. Ex parte siquidem tua fuit propositum coram nobis, quod Ecclesia Coloniensis, ad cujus regimen es assumptus, propter bellorum ingruentium tempestates usque adeo gravia damna et rerum jacturam incurrit, quod ad necessitates suas ipsius tibi non sufficiunt facultates. Eapropter, dilecte in Domino fili, tuis justis precibus inclinati, ut omnes redditus et ecclesiastica beneficia, quae, priusquam assumptus esses ad hujus oneris dignitatem, habebas, per biennium in tua manu detineas, et proventus eorum in usus tuos et Coloniensis Ecclesiae, sine alicujus contradictione, convertas, devotioni tuae auctoritate praesentium indulgemus, dummodo facias ipsis ecclesiis, a quibus proventus percipies, congrue deserviri. Datum Romae, apud Sanctum Petrum IX Kalendas Januarii. Devotioni tuae praesentium auctoritate concedimus, ut, si Coloniensis Ecclesiae suffraganei requisiti, vel nequiverint, vel noluerint ad te consecrandum venire, tu ab aliis episcopis quibuscunque, dummodo catholici sint, et gratiam apostolicae sedis obtineant, te facias in archiepiscopum consecrari, licentia tibi praesentium auctoritate concessa, ut tibi, sublato cujuslibet contradictionis et appellationis obstaculo, munus consecrationis impendant. Nulli ergo, etc. Datum Romae, apud Sanctum Petrum, X Kalendas Januarii. Solet annuere, etc. usque assensu. Libertates et immunitates antiquas, et rationabiles consuetudines, ab imperatoribus, principibus, vel aliis legitime vobis et civitati vestrae concessas, et hactenus observatas, ratas habemus, et eas auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus. Nulli ergo, etc. Datum X Kalendas Januarii. . . . . . Nos igitur, veritate negotii comperta, depositionem illius , et electionem istius , gratam habentes, utramque auctoritate apostolica confirmamus in virtute Spiritus sancti; sub anathematis poena districtius inhibentes, ne quis huic confirmationi contraire praesumat . . . . . Universitati vestrae praecipimus, monentes, quatenus praefatum depositum tanquam excommunicatum omnino vitetis, et praenominato electo, tanquam praelato vestro, debitam obedientiam impendatis. Nos igitur, suffraganeis Coloniensis Ecclesiae dedimus in mandatis, ut, cum ab eo fuerint requisiti, manus ejus consecrationis imponant; et, ut nihil et desit ad pontificatis officii plenitudinem, pallium de corpore beati Petri sumptum, ex consueta apostolicae sedis gratia, destinamus. Cum per manus nostras ordinatus fueris in presbyterum, et in episcopum consecratus, ut non minus nostro quam tuo, imo tuo verius quasi nostro, deferamus honori, auctoritate praesentium inhibemus, ne quis in te suspensionis vel excommunicationis sententiam, inconsulto Romano pontifice, audeat promulgare, quam, si quis forte, quod absit! post hujus inhibitionis notitiam, eo inconsulto proferret, statuimus non servandam; sed nec in subditos tuos quisquam praesumat sententiam promulgare contra canonicas sanctiones, praesertim, ubi tu paratus exstiteris plenam de ipsis justitiam exhibere, cum nemo debeat in alienam messem mittere falcem suam, salvo semper in omnibus apostolicae sedis mandato. Tu vero, diligenter attendas, ne gratiam tibi factam in alterius convertas injuriam, aut privilegium in abusum, quia privilegium meretur amittere, qui concessa sibi abutitur libertate. Nulli ergo inhibitionis et constitutionis, etc. Datum Romae, IV Kalendas Januarii. Ex tenore litterarum, nobilis viri, G. Britaniae comitis, nostris est auribus intimatum quod, cum causam, quae inter nobilem mulierem, E. et nobilem virum, J. de Meduan. super haereditate sua noscitur agitari, vobis, et bonae memoriae G. magistro scholarum beati Martini, commiserimus fine debito terminandam, ipse comes eidem mulieri, cum, tam ipsa quam praedictus J. essent de foro ipsius, mandavit, ut causam ipsam deferret ad ipsum, promittens eidem, quod in curia sua faceret ipsi justitiae plenitudinem exhiberi, vobis nihilominus intimare procurans, quod in curia sua debebat hujusmodi negotium terminari; at vos, et mulier supradicta, ei nequaqnam obtemperare volentes, satagitis in causa procedere, et sibi suam minus rationabiliter jurisdictionem auferre, unde nobis humiliter supplicavit, ut causam ipsam ad eum, ad quem specialiter pertinet, remittere dignaremur. Nos igitur, attendentes, quod hic sumus viduis in justitia debitores quod aliis injuriam facere non debemus, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus, nisi talis sit causa quae ad ecclesiasticum judicem pertinere noscatur, eidem supersedere curetis, dummodo per judicem saecularem suam possit justitiam obtinere; alioquin, non obstante contradictione ipsius, causam ipsam, juxta formam vobis in aliis litteris traditam, ratione praevia, terminetis. Datum Romae, apud Sanctum Petrum, III Kal. Januarii, anno octavo. Solet annuere, etc., usque assensu. Thesaurariam Nimocensis Ecclesiae, tibi a bonae memoriae A. Archiepiscopo Nicosiensi collatam, et confirmatam a dilecto filio, S. tituli Sanctae Praxedis presbytero cardinale, tunc in partibus illis apostolicae sedis legato, sicut eam juste possides et quiete, auctoritate apostolica confirmamus, etc. Nulli ergo, etc. Datum Romae, apud Sanctum Petrum, Idibus Decembris. Exhibitae nobis dilectorum filiorum, H. Decani, et S. de Montemedardi, et D. de Cardolio, canonicorum Noviomensium, litterae declararunt, quod, cum A. clericus, causam, quam adversus A. de Maisnilio militem moverat, a nobis delegari obtinuisset eisdem, ipsi praefatum militem citaverunt, ad quorum praesentiam militis procurator accedens, diem ad componendum cum clerico, de ipsius clerici voluntate, obtinuit militi memorato concedi, securum interim transitum eidem clerico, ex parte ipsius militis, in eundo et redeundo promittens. Verum, cum inter se componere nullatenus potuissent, quidam familiaris ejusdem militis praefatum clericum, ad dictorum judicum praesentiam accedentem, ausu sacrilego interfecit. Praesumentes autem dicti judices, hujusmodi facinus de ipsius mandato militis attentatum, eo quod ad praefixam sibi ad litigandum diem non comparuerat coram eis, ipsum, et omnes fautores suos, ac communicantes eisdem, per vicinas fecerunt dioeceses excommunicatos publice nuntiari. Ipse vero, post trium mensium spatium a sententia in se lata, praesentiam adiens eorumdem, et asserens hujusmodi facinoris se immunem, ac conquerens etiam, quod in eum, non confessum, nec convictum, excommunicationis fuerit sententia promulgata, ipsam instanter petebat sententiam, tanquam minus licitam, relaxari. Ipsi autem, recepta ab eo tam fidejussoria, quam juratoria cautione, sententiam relaxarunt eamdem, injungentes eidem, quod vel in persona propria, vel per nuntium, cum ipsum corporis detineat valetudo, eorum litteras super hoc nostro conspectui praesentaret. Quocirca, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus ei purgationem cum quinta manu suorum parium indicatis, quod videlicet illud facinus nec ipse commisit, nec committi mandavit, nec ad illud committendum praestitit auxilium vel favorem, qua exhibita et recepta, ipsum super hoc liberum dimittatis, cum super eo nullus contra ipsum appareat accusator. Quod si non omnes . . . duo vestrum, etc. Datum Romae, III Kalendas Januarii, anno octavo. Ex parte tua fuit propositum coram nobis, quod Ecclesia Tridentina ex pastoris absentia per comitem Tyrolensem et complices ejus miserabiliter aggravatur. Unde humiliter nobis supplicasti, ut super afflictione ipsius respicere dignaremur. Nos igitur, volentes benignitate paterna ejusdem ecclesiae indemnitatibus praecavere, fraternitati tuae praesentium auctoritate mandamus, quatenus, ipsam eruens de manibus oppressorum, eamdem tandiu custodire procures, donec causa, quae inter episcopum ejusdem ecclesiae ac canonicos vertitur, per venerabilem fratrem nostrum . . . Paduan. episcopum, cui eam duximus committendam, fuerit fine debito terminata; ita, quod omnes redditus ipsius Ecclesiae, juxta petitionem ejusdem episcopi, in solutionem converti facias debitorum; contradictores, etc. Nullis litteris, etc. Datum Romae, III Idus Januarii. Ex parte tua fuit propositum coram nobis, quod . . . Aemonensis episcopus, ad tuam accedens praesentiam, tibi humiliter est confessus quod episcopatum ipsum per simoniacam obtinuit pravitatem, absolvi postulans ab eodem. Tu vero, injuncta illi poenitentia competenti, eum ad quemdam locum solitarium transmisisti. Verum, cum dictus episcopatus non habeat ultra septem marcarum redditus, et quemlibet ejusdem loci episcopum, tanquam rusticum oporteat commorari, in opprobrium praesulum aliorum, nobis humiliter supplicasti, ut, recepta cessione ipsius episcopi, uniendi episcopatum illum Justinopolitano episcopatui, cui vicinus existit, licentiam concedere dignaremur. Nos igitur, de tua discretione gerentes fiduciam pleniorem, ut dictos episcopatus auctoritate apostolica unias, sicut videris expedire, liberam tibi concedimus facultatem, ne nomen episcopale vilescat, cum unus sufficiat ad regendum utrumque. Datum III Idus Januarii. Qui generalem gerit curam de cunctis, propensiori debet deliberatione pensare non solum personam, sed causam eam, qua videlicet, et ex qua dispensare disponit, ne forte sic dispenset ut dissipet, imo, ne dissipet, et sic dispenset, ne propter misericordiam veritatem subvertatur, neque propter justitiam perimat pietatem, sed illud diligenter attendat, quod Psalmista testatur: quia misericordia et veritas obviaverunt sibi, justitia et pax complexae unt se. . Licet igitur quosdam illegitime genitos fortiter persequantur legitimae sanctiones, quia tamen constitutiones canonicae cautelam in talibus statuunt observandam, ut illi videlicet de rigore judicii reprobentur, qui paternam incontinentiam imitantur, cum illis autem de benignitatis gratia dispensetur, qui per virtutem propriam reprobant in se vitium alienum, nos, circa personam tuam, et honestatem morum, et fructum operum, et scientiam litterarum, et famam virtutum pariter attendentes, de quibus a multis et magnis, tam ecclesiarum praelatis, quam aliis viris prudentibus et honestis, laudabile tibi testimonium perhibetur, qui pro te nobis instantissime supplicarunt, super defectu natalium tecum misericorditer dispensamus, ut a Patre misericordiarum misericordiam consequamur, auctoritate praesentium statuentes, ut defectus hujusmodi tibi de caetero circa spirituales actus et ecclesiastica officia non obsistat, non solum in beneficiis et dignitatibus jam obtentis, verum etiam in posterum obtinendis, dummodo, posteriorum oblitus, ad anteriora te semper extendas, ut, spiritu ambitionis excluso, dignitatis te dignum et gratiae reddas gratum. Nulli ergo . . . nostrae dispenpensationis, etc. Datum XIX Kalendas Februarii. Ea, quae de mandato sedis apostolicae statuuntur, firma debent et illibata servari, ne cujusquam audacia violentur. Ut igitur institutio, quam, suggerentibus nobis, ad ampliandum divini nominis cultum in praesentia nostra fecistis, inviolabiliter observetur, eam auctoritate apostolica et praesentis scripti patrocinio communimus, districte jubentes, ut ipsam, tam vos quam successores vestri, firmiter observetis. Statutum est siquidem, ut de oblationibus quae proveniunt ex quarta parte ministeriorum beati Petri, quam nos pietatis intuitu vobis duximus concedendam, singuli canonici, qui ad matutinas surrexerint, accipiant per manus obedientialium, qui ad hoc fuerint instituti, duos denarios singulis noctibus, unde autem ad missam, et ad vesperum unum. Qui vero ad Sextam non venerint, si fuerint praesentes, subtrahatur eis panis in prandio; et qui ad Nonam non iverint, negetur eis panis in coena, Tertia quippe post matutinalem missam continue decantetur. Si tamen quispiam, jacens in dormitorio, semel in hebdomada propter necessitatem aliquam ad matutinale officium non surrexerit, praedicta poena minime teneatur; sciat tamen se redditurum Deo de negligentia rationem. Medicinati etiam per tres dies, et minuti per duos, et balucati per unum, ab hujusmodi poena censentur immunes. Illi autem, qui non intraverint chorum in matutinis, et Vesperis, Sextaque ac Nona, usque ad Gloriam primi psalmi, et usque dum Kyrie eleison cantatur ad missam, denarios non percipiant praetaxatos. Intrantes igitur, in officio perseverent, et non exeant ante finem, nisi forsan interim ex necessaria causa cogantur exire, sed quantocius poterunt revertantur, nec sedeant otiosi, sed singuli, prout possunt et sciunt, se diligenter exerceant in cantilena et psalmodia. Quicunque vero, quolibet modo, praeterquam in obedientiis de mandato capituli existentes, divinis non interfuerint officiis, sicut superius est expressum, denariis careant praelibatis, ne praesens statutum variis occasionibus eludatur. Quod si praedictae oblationes sufficientes non fuerint, de oblationibus Sancti Peregrini, vel aliis, quod defuit suppleatur. Ad mensam autem, omnes, vel major pars simul accedant, simul cum modestia discumbentes, simulque surgentes a mensa, intenti lectioni, quae semper in prandio sine intermissione legatur. Procurantes autem omnes pariter in communi de proventibus signorum, et valerani, et decem libris, quae de pensionibus assignentur. Caeterum, si pro negotiis propriis aliquos oportuerit exire, sine archipresbyteri vel prioris licentia non recedant, et, si extra ecclesiam disposuerit aliquis ire pedes, absque socio solus non eat. Extra septa vero canonicae sine cappa vel toga nullus appareat, nisi forsan equitaverit extra urbem, et tunc nihilominus in habitu procedat honesto. In dormitorio vero, postquam candela fuerit accensa, nullus cum clamore loquatur, ne, si clamaverit, dormientes offendat. Si quis autem praesumpserit . . . per substractionem beneficii puniatur. Nulli ergo . . . nostrae confirmationis et jussionis, etc. Datum Romae, apud Sanctum Petrum, III Idus Januarii. Ad nostram noveritis audientiam pervenisse, quod dilectus filius, Sarisberiensis decanus a quibusdam suis aemulis infamatur, tanquam nobis sit de falsitate suspectus, cum nos eum potius sicut virum litteratum, providum et honestum, prout ex litteris multorum et magnorum accepimus, boni testimonii reputemus. Ut igitur, os iniqua loquentium obstruatur, veritati testimonium perhibemus, quod electionem factam de ipso, non propter suspicionem aliquam falsitatis, vel alicujus criminis notam, sed propter inordinatum processum, duximus irritandam, nec de falsitate pronuntiavimus contra eum, imo nec de ipsa in pronuntiatione nostra fecimus mentionem. Datum Romae, II Kalendas Januarii. Cum dilecti filii, G. capellanus, et procurator venerabilis fratris nostri Meldensis episcopi, et Jac. monachus, et procurator monasterii Resbacensis, ad nostram praesentiam accessissent, et nos ipsis in praesentia nostra benignam audientiam dedissemus, procurator monasterii, coram nobis, quod, cum ipsum monasterium a prima sui fundatione fuerit exemptum a jurisdictione Meldensis episcopi, et Romanam Ecclesiam nullo respexerit mediante, sicut in privilegio bonae memoriae Innocentii papae, praedecessoris nostri, nobis exhibito, continetur, tempore Brietii ejusdem loci abbatis, bonae memoriae S. Meldensis episcopus, ut eidem monasterio suam adimeret libertatem, illud per se ipsum et suos coepit multipliciter molestare. Cumque monachi ejusdem loci per duos vel tres annos ab eodem episcopo gravamina plurima et molestias pertulissent, quia tunc privilegium casu fortuito perditum prae manibus non habebant, coactus est idem abbas cum eo componere in hunc modum: videlicet, quod tandiu eidem obedientiam exhiberet, donec exemptionis privilegium demonstraret, vel ab alio modo suam ostenderet libertatem, nec hujusmodi obedientia ipsi monasterio praejudicium reperto privilegio generaret. Porro, cum postmodum idem privilegium fuisset repertum, conventus multoties institit Joscelino abbati, ut satageret illud privilegium innovari et ad pristinam libertatem ipsum monasterium revocaret, sed idem haec surdis auribus pertransivit. Renuntiante vero postmodum ipso Joscelino regimini abbatiae, cum ejusdem loci conventus dilectum filium, G. communi elegissent consensu, invocata Spiritus sancti gratia, in abbatem, et eum, pro benedictionis munere obtinendo, supradicto episcopo praesentassent, ipse ab illo, ut promitteret ei subjectionem et obedientiam, postulavit. At electus eidem privilegium apostolicae sedis exhibuit, per quod nitebatur astruere, quod ei obedientiam promittere non debebat, petens ab ipso, ut ei, juxta tenorem privilegii, benedictionis gratiam largiretur; cui episcopus supradictus respondit, quod de illo privilegio non curabat, et iliud etiam inspicere recusavit. Unde, idem electus pro se ac monasterio, clero ac populo Resbacensibus, et omnibus pertinentibus ad monasterium saepefatum, ad sedem apostolicam appellavit, festum beati Lucae proximo praeteritum suae terminum appellationi praefigens; quam appellationem clerus et populus Resbacenses, ac Dudo, presbyter Sancti Joannis, ratam postmodum habuerunt, procuratorem psopter hoc ad nostram praesentiam destinantes. Procurator vero episcopi proposuit ex adverso quod praefatum monasterium, in Meldensi dioecesi constitutum, a tempore fundationis suae usque nunc, Ecclesiae fuit Meldensi subjectum, et ejusdem loci abbates Meldensi episcopo debitam exhibuerunt obedientiam et devotam. Verum, cum diebus istis, post cessionem J. tunc ejusdem loci abbatis, praefatum G. monachi elegissent, et idem se Meldensi episcopo, sicut debuit praesentasset, ab ipso munus benedictionis exposcens, dictus episcopus vigiliam Assumptionis beatae Mariae ipsi terminum assignavit; ad quam cum venisset ipse electus, vocatis pluribus abbatibus de episcopatibus convicinis, episcopus illum recipere honorifice procuravit, et celebrata, cum esset dies Dominica, juxta consuetudinem terrae, processione solemniter ante missam, episcopus et electus, cum abbatibus illis, ad majus altare indutis sacris vestibus, accesserunt. Cum autem dictus episcopus, juxta morem terrae, scrutinium, quod in abbatis benedictionibus solet fieri, facere incoepisset, et super quibusdam capitulis interrogasset electum, et idem respondisset ad illa capitula: « Volo » , sicut in Ordine continetur, interrogavit eumdem, si ei et Meldensi Ecclesiae, suisque successoribus, juxta sanctorum Patrum statuta, obediens vellet esse. At electus, vix bene hujusmodi interrogatione completa, surrexit, et, asserens se ab episcopo aggravari, ad sedem apostolicam appellavit, praefigens appellationi terminum supradictum. Caeterum, supradictus episcopus humiliter et mansuete respondit quod non debebat aliquatenus perturbari, sed diceret in quo gravaret eumdem, cum non esset turbationis locus, vel hora, sed deberet Spiritum sanctum potius invocare; cui respondit electus, quod non poterat non turbari, cum obedientiam postularet ab eo, quam exhibere sibi nullatenus tenebatur. Cumque illi episcopus respondisset, quod ab eo non quaereret, nisi quod antecessores ipsius suis praedecessoribus impenderent, respondit electus, quod praedecessores suos nolebat in stultitia imitari, sed appellationem interpositam exsequi procuraret, eo quod esset a jurisdictione ipsius prorsus exemptus. Episcopus vero, de exemptione ipsius se asserens nihil scire, eidem inhibuit, ne ab alio se faceret benedici, ad sedem apostolicam appellando; electus autem, cum suis, perturbato clero et populo, incontinenti recessit, episcopo cum devotione, qua decuit, missae solemnia celebrante. Nos igitur, utriusque partis rationibus intellectis, quia per confessionem partis adversae constitit, eumdem episcopum possessionem obedientiae habuisse de fratrum nostrorum consilio ipsum restituendum decrevimus ad eamdem. Verum, quia privilegium nobis exhibitum plenariam exprimit libertatem, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus, memorato episcopo in possessione obedientiae restituto, nisi, contra libertatem privilegii, infra sex menses, postquam fuerit restitutus, idem aliquid rationabile objecerit et probarit, eidem super subjectione ipsius monasterii perpetuum silentium, sublato appellationis obstaculo, imponatis, prohibentes districtius, ne idem monasterium super libertate privilegii audeat ulterius molestare. Quod si de partium exstiterit voluntate, causam sufficienter instructam ad nostram praesentiam remittatis, praefigentes eisdem terminum competentem, quo se nostro conspectui repraesentent sententiam recepturae. Testes, etc. Nullis litteris obstantibus praeter assensum partium, etc. Quod si non omnes, etc. duo vestrum, etc. Datum Romae, apud S. Petrum, Idibus Januarii, anno octavo. unde jure suo non debet sine culpa privari, quanquam a quodam praedecessorum nostrorum dicatur in consimili casu fuisse distinctum, utrum videlicet adulterium vel incestus manifestum fuerit, vel occultum, aliis asserentibus, inter grandnm proximum et remotum esse potius distinguendum. Consuluisti praeterea, utrum, si aliquis citatus legitimis peremptoriis comparere noluerit, judex lite non contestata, contra ipsum debeat sententiam promulgare ut idem affectus taedio, appellaturus, saltem se judicis conspectui repraesentet? Ad quod . Praeterea, consuluisti, Caeterum, consuluisti per apostolicam sedem edoceri, si debitor, proprio motu, non exactus, vel etiam monitus, aliquid propria liberalitate dederit creditori, qui sine pactione aliqua pecuniam suam mutuavit eidem, utrum ad reddendum quod gratis oblatum accepit, debet idem cogi? Ad quod breviter respondemus, quod usura non debet id, quod debitor ita gratis obtulit, reputari, nec est ipse ad restitutionem illius aliquatenus compellendus. Consuluit insuper nos fraternitas vestra, utrum vir per procuratorem valeat super adulterio conjugem accusare, cum videantur illud tam leges quam canones inhibere? Ad quod Datum Romae, etc. Licet pontificalis auctoritas et imperialis potestas diversae sint dignitates, et officia regni et sacerdotii sint distincta, quia tamen Romanus pontifex illius agit vices in terris, qui est rex regum in terris et Dominus dominantium, sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech, non solum in spiritualibus habet summam, verum etiam in temporalibus magnam ab ipso Domino potestatem. Cum igitur episcopatus Firmanus, tam in spiritualibus quam etiam temporalibus, ad eum nullo pertineat mediante, nos, a dilecto filio . . . Firmano electo, canonica purgatione recepta super his quae sibi fuerant a quibusdam objecta, postquam ab ejus impetitione penitus destiterunt, electionem illius, quam de persona idonea cognovimus canonice celebratam, auctoritate curavimus apostolica confirmare, ipsumque postmodum per vexillum de regalibus investire. Quocirca, discretioni vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus ei super spiritualibus et temporalibus obedientiam et reverentiam impendatis tam debitam quam devotam. Etsi universis ecclesiis, ex injunctae nobis administrationis officio, teneamur favoris nostri gratiam exhibere, illis tamen, quae ad nos utroque jure pertinere noscuntur, eo potius providere volumus et debemus, quo apostolicae sedi amplius sunt subjectae. Licet igitur Firmana Ecclesia in spiritualibus apostolicae sedis privilegiis sit munita, volentes tamen eidem super temporalibus etiam Ecclesiae Romanae praesidium impertiri, auctoritate apostolica districtius inhibemus, ne quis, praeter Ecclesiae Romanae legatum, in civitate Firmana, vel castellis, videlicet Agello, Capite-Montis, et aliis quae Firmana Ecclesia juste nunc possidet, aut legitime adipisci poterit in futurum, aut aliis bonis spectantibus ad eamdem, exactiones facere, tenere placitum, vel causas tractare, absque speciali apostolicae sedis mandato, praesumat, sed omnia bona ejus integra maneant, et quieta consistant, salvo in omnibus jure nostro. Adjicimus etiam, ut omnia quae de placito, banno, mercato, platea, vel portibus extra civitatem, per episcopatum, vel caeteris regalibus, in civitate Firmana, vel extra, proveniunt, tibi, tuisque successoribus, sine diminutione vel contradictione qualibet persolvantur, salva apostolicae sedis auctoritate. Nulli ergo omnino hominum episcopatum Firmanum inquietare liceat, aut rapere, vel invadere bona ejus, aut ipsius homines molestare aliquatenus, vel gravare. Si quis autem contra hoc venire praesumpserit, aut praesens privilegium in aliquo violare, centum libras auri puri pro poena componet, dimidium sacro Lateranensi palatio, reliquum vero tibi, vel successoribus, qui pro temp fuerint soluturus. audito quod mulier ipsa velum assumpserat, misit ad eam, ut desponsationem factam carnalis copula sequeretur. Tu vero, postquam fuit ad tuam audientiam res perlata, inhibere curasti, ne ante discussionem negotii se carnaliter commiscerent. Postmodum autem, a muliere ipsa, in tua praesentia constituta, quaesisti, utrum consensisset in illum, et quare ab illo quaereret separari? Cum autem postmodum per testes idoneos tibi fuerit plenior facta fides, quod, ante susceptionem veli, mutuus intervenerat inter ipsos per verba de praesenti consensus, sedem duxisti apostolicam consulendam, utrum veli susceptio impediat matrimonium inter ipsos? Datum II Idus Januarii. Benedictus Deus, a quo bona cuncta procedunt, qui, sicut scientiam, sic et zelum tibi dignatus est impertiri, ut, tanquam vir providus et honestus, ad ea dirigas aciem tuae mentis, quae sanctam illustrant Ecclesiam, et eam faciunt inter mundi tenebras radiare. In nostra sane praesentia, quarumdam institutionum tenor, quas ad propagandum decorem ecclesiasticae honestatis fecisse dignosceris, exstitit recitatus, in quibus, juxta diversitatem locorum et morum; multa, sicut speratur, indigenis salubria statuisti. Licet autem ex parte tua nobis fuerit humiliter supplicatum, ut institutiones illas confirmationis apostolicae dignaremur munimine roborare, ne tamen per confirmationem hujusmodi jus commune statuere videremur, eas non duximus ad cautelam specialiter confirmandas. Verum, quoniam ex instituentis prudentia institutorum praesumimus honestatem, volumus et mandamus, ut ea, quae per te provida sunt deliberatione statuta, facias auctoritate nostra in provincia tua iuviolabiliter observari. Datum, XIV Kalendas Februarii. Cum, de Christiani nominis injuria vindicanda juste ac pie cogitans, ex religioso mentis proposito contra paganos decreveris proficisci, auctoritate tibi praesentium indulgemus, ut in civitate, quam, paganorum eliminata spurcitia, Christo juvante, poteris ad cultum fidei christianae redigere, catholicum valeas episcopum ordinare. Nulli ergo, etc. Datum Idibus Januarii. Gratum gerimus et acceptum, ac fraternitatem tuam digna gratiarum prosequimur actione, quod, sicut vir providus et honestus, ad ea diligenti sollicitudine aciem tuae considerationis extendis, per quae valeat in domo Domini sacra religio propagari. Ex tuarum sane perpendimus serie litterarum, quod, cum, ex injuncto tibi provisionis officio, ecclesias regni Daciae visitares, prospiciens statum monachorum nigri ordinis in pluribus vacillare, quod praesertim ex diversarum regionum diversis consuetudinibus contingebat, ordinem ad uniformitatem reducere studuisti. Verum, quoniam sine capite, quantumlibet tenax disciplina resolvitur, et gregis sinceritas dissipatur, ad preces praelatorum ejusdem ordinis, eis deliberatione provida concessisti, ut in certo loco certum sibi rectorem eligerent, qui utilitati totius ordinis et saluti consuleret, cui etiam omnes, tam monachi quam abbates nigri ordinis, universaliter obedirent. Cum igitur universitas capituli generalis monasteriorum omnium abbatum Lunden. locum ad conveniendum elegerint, et ejusdem abbatem coenobii sibi praefecerint in rectorem, ad communem petitionem ipsorum, quod ab eis super hoc factum fuerat confirmasti, a nobis humiliter postulans et devote, ut dignaremur idem apostolico munimine roborare. Licet autem, tum propter Ecclesiae honestatem, tum propter supplices preces tuas, quas ex sincera intentione procedere novimus, quod provide factum est, in hac parte velimus firmiter observari, quia tamen in talibus institutis aliqua de novo consueverunt emergere, quae suadere possent aliquid immutandum, volumus et mandamus, ut institutio memorata usque ad quadriennium inviolabiliter observetur, infra quod spatium, nisi appareat aliquid, quod eam suadeat immutandam, extunc auctoritate apostolica secure poterit confirmari. Datum XV Kalendas Februarii. Quod si non omnes duo vestrum, etc. Datum, VI Kalendas Februarii. « debeat praelatus procedere ad inquirendum et puniendum subditorum excessus, ex auctoritatibus Novi et Veteris Testamenti colligitur evidenter, ex quibus super hoc postea processerunt canonicae sanctiones. Legitur enim in Evangelio, quod villicus ille, qui diffamatus erat apud dominum suum, quasi dissipasset bona ipsius, audivit ab illo: Quid haec audio de te? redde rationem villicationis tuae, jam enim non poteris villicare . Et in Genesi, Dominus ait: Descendam et videbo, utrum clamorem qui venit ad me opere compleverint . Ex quibus auctoritatibus manifeste probatur, quod non solum cum subditus, verum etiam cum praelatus excedit, si per clamorem et famam ejus excessus ad aures superioris pervenerit, non quidem a malevolis et maledicis, sed a providis et honestis, nec semel tantum, sed saepe, quod clamor innuit, et diffamatio manifestat, debet coram Ecclesiae senioribus veritatem diligentius perscrutari, ut, si rei poposcerit qualitas, canonica districtio culpam feriat delinquentis, non tamen idem sit actor et judex, sed, quasi deferente fama, vel denuntiante clamore, officii sui debitum exsequatur. Licet autem hoc sit diligenter observandum in subditis, diligentius tamen observandum est in praelatis, qui quasi signum sunt positi ad sagittam, et, quia non possunt omnibus complacere, cum ex officio teneantur non solum arguere, sed etiam increpare, » quin etiam interdum suspendere, nonnunquam vero ligare, frequenter odium multorum incurrunt, et insidias patiuntur; et ideo sancti patres provide statuerunt ut accusatio praelatorum non facile admittatur, ne, concussis columnis, corruat aedificium, nisi diligens adhibeatur cautela, per quam non solum falsae, sed et malignae criminationis janua praecludatur. Verum, ita voluerunt providere praelatis, ne criminarentur injuste, ut tamen caverent ne delinquerent insolenter, contra utrumque morbum invenientes congruam medicinam, ut videlicet accusatio criminalis, quae ad diminutionem capitis, id est ad degradationem intenditur, nisi legitima praecedat inscriptio, nullatenus admittatur; sed, cum super excessibus suis quisquam fuerit diffamatus, ut in tantum jam clamor ascenderit, quod diutius sine scandalo dissimulari non possit, nec sine periculo tolerari, absque dubitationis scrupulo, ad inquirendum et puniendum ejus excessus, non ex odii fomite, sed ex charitatis procedatur affectu, quatenus, si gravis fuerit excessus, etsi non degradetur ab ordine, ab administratione tamen amoveatur omnino, quod est secundum sententiam evangelicam, a villicatione villicum amoveri, qui non potest villicationis suae dignam reddere rationem. Hunc igitur ordinem, « De Yporiensi autem episcopo, vobis rescribendo, mandamus, quatenus eum ad resignationem episcopatus, cum sit insufficiens et inutilis, efficacius inducatis, et, si cedere sponte noluerit, quia probati sunt ejus excessus super dilapidatione et simonia, vos eum, sublato cujuslibet contradictionis et appellationis obstaculo, ab administratione Yporiensis ecclesiae deponatis: facientes eidem ecclesiae de persona idonea salubriter provideri, contradictores, si qui fuerint, per censuram ecclesiasticam compescentes. Cessionem autem Astensis episcopi, non solum ratam, sed et gratam habemus, provisionem tamen, quam ei de bonis Fructuariensis monasterii, si nobis placeret, facere decrevistis, nobis noveritis non placere, tum quia, sicut accepimus, ex ea idem monasterium grave nimis incurreret detrimentum, tum quia idem episcopus bona illa destrueret, sicut alia jam destruxit, cum sit dilapidator notissimus, et prodigus dissipator. Sustinemus tamen, pro vitando scandalo propinquorum, qui sunt nobiles et potentes, ut ei annuas pensiones, non quidem superfluas, sed solummodo necessarias, in diversis ecclesiis, sine ipsarum gravamine, assignetis, quatenus, manens apud aliquod monasterium, cum sit monachus, ad honestae vitae sustentationem expendat. Ad haec, noverit vestra devotio, quod Veronensis episcopus saepe nobis pro cedendi licentia supplicavit. Unde, cum ad visitandam Veronensem Ecclesiam accesseritis, si videretis expedire, cedendi sibi licentiam auctoritate apostolica concedatis facientes, eidem ecclesiae personam idoneam praefici salubriter in pastorem. Constitutiones vero, quas ad correctionem excessuum et reformationem morum, vos non tam fecisse quam innovasse cognovimus, approbamus, volentes, ut eas faciatis a clericis laudabiliter observari, praecipientes ex parte nostra praelatis, ut laicis conquerentibus plenam faciant justitiam exhibere, non obstantibus appellationibus frustratoriis, quas in eorum gravamen clerici frequenter opponunt, ne, pro defectu justitiae, clerici trahantur a laicis ad judicium saeculare, quod omnino fieri prohibemus, et vos, ne fiat, omnimodis satagatis. Caeterum, adversus haereticorum fallacias sollicitudinem vestram volumus vigilare, monentes et obsecrantes in Domino, quatenus ad exstirpandum de agro Dominico lolium haereticae pravitatis prudenter et efficaciter intendatis. » « Datum, IV Kalendas Februarii. » Datum, VII Kalendas Februarii. Ad nostram noveritis audientiam pervenisse, quod, cum, procurante illo qui operibus pacis invidet, inter charissimos in Christo filios nostros . . . . Castellae, et . . . . . Legionensem reges illustres, belli seditio mota esset, ac multa fuerint hinc inde hostiliter attentata, dilecti filii . . . prior, et fratres hospitalis Hierosolymitani in Hispania constituti, confidentes in illo qui posuit fines suos pacem, et nihilominus de regum ipsorum benignitate sperantes, qui, licet bellum moverent ad invicem, paupertatem suam non credebant esse illorum incursibus exponendam, castra sua et villas, in utriusque regni confinio constituta, non praemunierunt ut hostes, sed ut hospites repararunt. Rex vero Castellae, praeter fiduciam eorumdem, duo castra hospitalis ejusdem, videlicet Fraxin. et Paradinas, et tres villas, scilicet Taurisellam, Taraucam et Portam, sita in confinio regni sui, eis abstulit violenter, non rememorans, dum haec ageret, quod periculosissimum sibi erat, invadendo jura servorum suorum, effici hostem Christi, dum contra faciem insurgeret inimici. Licet autem, tu, frater archiepiscope, regem eumdem ad restitutionem eorum de mandato nostro monueris, nondum tamen in hoc acquiescere procuravit, unde, praedicti fratres damnum se queruntur gravissimum incurrisse. Nos vero, quia saluti regis ipsius non expedit villas et castra ipsa contra Deum taliter detinere, ipsum per litteras nostras monendum duximus et hortandum, ut ea conquerentibus, ut tenetur, restituere non postponat. Quocirca, fraternitati vestrae per apostolica scripta mandamus, et districte praecipimus quatenus, si rex ipse, quod non credimus, adimplere forte neglexerit quod mandamus, vos, quantumcunque nobis molestum existat eum in aliquo aggravare, quia tamen magis Deo deferre quam homini nos oportet, ipsum ad id, sicut justum fuerit, monitione praemissa, per censuram ecclesiasticam, appellatione remota, compellatis; attentius provisuri, ut mandatum apostolicum taliter implere curetis, quod ex defectu vestro praedicti fratres dispendium non incurrant, et nos sollicitudinem vestram possimus non immerito commendare, qui non possemus non ferre moleste, si ad hoc exsequendum exhiberetis vos tepidos vel remissos. Quod si non ambo . . . alter, etc. Datum, V Kalendas Februarii. et nos eam examinandam commisissemus judicibus delegatis, qui causam eamdem sufficienter instructam ad nostram praesentiam remiserunt, certum partibus terminum praefigentes, quo cum instrumentis et attestationibus nostro se conspectui praesentarent sententiam recepturae. Partibus igitur in nostra praesentia per procuratores idoneos constitutis, audientiam praebuimus liberam et benignam. Et quidem, In primo siquidem privilegio Constantini continebatur expressum, quod sanctae recordationis Egwinus, Wigorniensis episcopus, ad apostolicam sedem accedens, visionem quamdam, qua se beata Maria manifestavit eidem, praefato praedecessori nostro reverenter exposuit, et tunc temporis Anglorum Kenredus et Offa, cum quibus jam dictus episcopus apostolorum limina visitavit, in loco visionis ostensae, de bonis suis plurima beneficia in praesentia ejusdem praedecessoris nostri regia liberalitate donarunt, quae ipse auctoritate apostolica confirmavit, quatenus in eodem loco monachorum congregatio, secundum beati Benedicti Regulam, quae minus in illis partibus tunc vigebat, ad divini nominis constitueretur honorem; unde, praefatus pontifex Brithwaldo, Britanniarum primati, per apostolica scripta mandavit ut, coadunato concilio, constitueret ovile, divinitus ostensum, apostolica auctoritate munitum, et regia liberalitate donatum sibi et successoribus suis, memorato Egwino episcopo assistente, curam animarum ejusdem ecclesiae, praecipue injungendo ut ab omni pervasorum impulsu et tyrannorum incursu, potestate sibi tradita, defensaret; si quid vero sinistrae partis inibi comperiretur oriri, ejusdem primatis auribus potius deferretur, quam per alicujus occultam sententiam locus sanctus depravaretur injuste. Ipsum ergo locum, quoniam antedicti reges libertate donarunt, et idem praedecessor noster apostolicae sedis auctoritate donavit, ut nullus cujuscunque ordinis homo, quod ipse constituerat, depravare ac diminuere attentaret. Quia vero privilegium meretur amittere, qui concessa sibi abutitur libertate, volumus et mandamus ut, quanto liberiores estis a servitiis saecularibus, tanto vos arctius mancipetis divinae per omnia servituti. Decernimus ergo . . . . . nostrae definitionis, etc. Datum, XV Kalendas Februarii cognovimus evidenter, ecclesias illas per privilegia pontificum Romanorum non esse ab episcopali jurisdictione subtractas, nisi forte vallis de Evesham sit ille locus, quem, a duobus regibus, Kenredo videlicet et Offa, liberalitate donatum, bonae memoriae Constantinus papa libertate donavit, sicut in ipsius privilegio continetur. nisi forte per tantum temporis Wigorniensis ecclesia interim vacavisset, ut, tempore vacationis subducto, praescriptio minime sit completa. Licet autem utrinque sit in causa conclusum, quia tamen utraque pars necessariam, ut asserit, probationem omisit, nos, attendentes, quod utraque ecclesia fungitur vice minoris, aequitate pensata, utramque restituimus contra reliquam ad probandum rationem omissam, ne alterutra propter hujusmodi negligentiam gravi jactura laedatur. Quod si forte noluerint sententiam definitivam a vobis accipere, vos, receptis probationibus praelibatis, eas nobis sub sigillis vestris fideliter destinetis, praefigentes partibus terminum competentem, quo per procuratores idoneos recepturae sententiam nostro se conspectui repraesentent. Testes . . . nullis litteris obstantibus praeter assensum partium, etc. Si vero non omnes . . . duo vestrum ea, sublato appellationis obstaculo, exsequantur. Datum, III Nonas Februarii. Praesentium vobis auctoritate mandamus quatenus, si in causa venerabilis fratris nostri . . . Wigorniensis episcopi, et dilecti filii, Eveshamensis abbatis, quam sub certa forma vobis duximus committendam, falsi contigerit incidere quaestionem super privilegiis duorum regum Kenredi et Offae, quae proponitur idem abbas habere, vos, auctoritate nostra suffulti, de ipsa, sublato cujuslibet contradictionis et appellationis obstaculo, cognoscentes, eam fine debito termis etis; facientes . . . nullis litteris, etc. Quod si non omnes, etc. Datum, VII Idus Februarii. Usque in senectam et senium in officio pastoralis curae perductus, in tuo certamine didicisti quam laboriosa militia sit vita hominis super terram, quod licet: Bonum certamen certavi , cum Apostolo possis dicere, ut tamen corona tibi justitiae de reliquo reponatur, cursum te decet perfecti operis consummare. Quantumlibet enim, senectute gravatus, noctes tibi laboriosas enumeres, et, tanquam fatigatus cervus, umbram quietis . . quantumlibet inter viae scalores aporians patriae dilectione traharis, et, velut emeritus mercenarius, operis tui finem anxius praestoleris, expedit tibi tamen virtutem in infirmitate perficere, ac te fortius in Domino confortare; sciensque quod apud extraneum defixeris manum tuam, cum tibi commissi gregis animas in tuam animam suscepisti, non sic debes portum tibi quietis appetere, ut navigantes hactenus tecum filios, sine remigis adjutorio, patiaris in hoc mari magno et spatioso cum timore naufragii fluctuare, quoniam non sic potes pulchrae Rachelis speciem concupiscere, ut filios quos peperit tibi te deceat abjurare. Sane, si credis illum Domino displicere, cujus fieri dies paucos, et accipi episcopatum ejus ab altero, sermo Davidicus imprecatur, tu, cum plenus dierum sis, officium non debes pontificale refugere, quia forsan ideo in te Dominus cum annorum numero tesseram fecit crescere meritorum, ut, quod ad erudiendum minus fortasse potest aetas imbecillis in verbo, veneranda canities plena meritis suppleat in exemplo. Monemus ergo fraternitatem tuam, et hortamur attentius, per apostolica tibi scripta mandantes quatenus, diligenter attendens, quod adhuc sis populo Dei necessarius, laborem pastoralis regiminis non recusos, jactansque tuum in Domino cogitatum, nihil contra voluntatem Altissimi statuas de te ipso, qui forte diebus tuis ideo dies addidit, quia nondum substituendum tibi pontificem opportunum praevidit, nec de tua senectute diffidas, quam, natura cedente, miraculo potens est ille in generatione multorum fecundam reddere, qui ex utero senectutis et sterilitatis, prolem dignatus est, quam juventus negaverat, suscitare. Cum enim hactenus in Ecclesia tibi commissa salubriter ministraris, si, quod absit! alius, te cedente, minus utilis assumatur, ad ipsam profecto non parum in ipsa quiete, quam appetis, turbareris, cum, ubi bene tuum exercueras ministerium, non absque dolore cerneres inutilis ministri defectum, fieretque ut tantum in arce speculationis tibi deperisse cognosceres, quantum Ecclesiae per te subtractum esse videres. Datum, Kalendis Februarii. Dilectae in Christo filiae, abbatissa et sorores de Footel, nobis graviter sunt conquestae, quod, cum in possessione prioratus de Argentolio, de quo inter eas et abbatem ac monachos Sancti Dionysii, Parisiensis dioeceseos, agitatur, inductae fuerint auctoritate commissionis nostrae causa rei servandae, monachi eas inde per violentiam ejecerunt, et quoniam a monachis propter hoc legitima cautio data non fuit, licet nos decrevimus eam esse praestandam, veram possessionem prioratus illius sibi concedi petebant, cum fructibus medio tempore jam perceptis. Magister autem Thomas, procurator partis adversae, dicebat ipsum abbatem eam cautionem super hoc judicibus praestitisse, qua contenti fuerunt. Unde, cum non fuerit ex parte monialium appellatum, postulabat instanter super petitione hujusmodi monialibus ipsis silentium prorsus imponi. Quia igitur nobis non constat de praemissis, mandamus quatenus, partibus . . . . quod justum fuit . . . . facientes, etc. Quod si non omnes. . . . duo vestrum, etc. Datum, etc., IV Non. Februarii. Cum charissimo in Christo filio nostro, Joanni, regi Anglorum illustri, apostolicas preces misissemus, ut erga dilectum filium, magistrum R. decanum Saresberiensem, et alios, tum clericos, tum laicos, qui occasione negotii Wintoniensis Ecclesiae ipsius offensam incurrerant, se clementem et propitium exhiberet, et illos etiam liberaret, si qui detinerentur in vinculis hac de causa, illosque libere redire permitteret, qui propter hoc exsilium patiuntur, eis omnibus restitutis, si qua illis hac de causa forsitan sunt ablata, idem rex, de quo vehementius admiramur, preces apostolicas non admisit, sed, litteris nostris receptis respondit, quod ipsum decanum et clericos ejus non laeserat. De laicis autem nihil ad nos pertinebat omnino, sed si ille qui exsulabat a regno, ipsius curiae vellet subire judicium, sibi placebat. Nos autem eumdem per litteras nostras monendum duximus et hortandum, ut eidem decano qui nobis ob suorum exigentiam meritorum charus est admodum et acceptus, ac suis, et laicis etiam, qui occasione negotii Ecclesiae Wintoniensis regiam indignationem incurrerant, suam penitus remittat offensam, et misericors illis existat, ut a summo judice, qui in ira sua non obliviscitur misereri, misericordiam consequatur. Quocirca, discretioni tuae per apostolica scripta mandamus quatenus, si rex ipse, quod non credimus, secus forte duxerit faciendum, tu, quia ex injuncto nobis incumbit officio ne membra Ecclesiae inclementer tractari sinamus, auctoritate nostra suffultus, nullius contradictione vel appellatione obstante, circa praedictum decanum, et archidiaconum Wintoniensem, et alios, tam clericos quam laicos, statuas quod videris statuendum, regem ipsum a molestatione ipsorum, si necesse fuerit, qua videris expedire districtione compescendo. Datum, Kalendis Februarii. Significaverunt nobis per litteras suas venerabilis frater noster, G.. Silvanectensis episcopus, et dilectus filius, J. abbas sancti Victoris Parisiensis, et F. Aurelianensis decanus, quod, cum causa quae vertitur inter abbatem et monachos Sancti Dionysii ex una parte, ac abbatissam et moniales de Footel ex altera, tam super proprietate quam possessione prioratus de Argentolio, sibi a nobis commissa fuisset, et moniales, super causa proprietatis prius litem ingressae, testes produxissent in illa, postmodum possessionis judicium suspenso petitorio intentarunt, quod eis de jure licere ipsi, de prudentum consilio, per interlocutoriam sententiam declararunt. Unde, cum in causa possessionis quam moniales petebant, ea videlicet ratione, quod illae quibus ipsae successerant, inde fuerant violenter ejectae, testes fuissent ab utraque parte producti, et eo usque processum, ut publicatio fieri jam deberet, petebant moniales praedictae depositiones testium in causa possessionis tantummodo publicari; sed contradicebant monachi, allegantes quod, sicut causa proprietatis fuerat prius coepta, ita debebat accipere prius finem, vel saltem, tam super petitorio quam super possessorio, testes simul publicari debebant. Ipsi vero, auditis hinc inde propositis, cum super hoc vellent interloqui, habito consilio sapientum, monachi adjecerunt quod super causa proprietatis productioni testium renuntiaverant moniales quod, cum pars adversa negaret, et inter partes quasi dubium verteretur, interlocuti fuerunt, quod attestationes in possessorio publicarent, et super renuntiatione monialium probationes monachorum audirent; sed ab hac interlocutoria monachi ad nostram audientiam appellarunt. Ipsi autem, diem alteram partibus praefigentes ut deliberarent an deberent hujusmodi appellationi deferre, convocatis prudentibus, de ipsorum consilio, sententiam suam minime reprobantes, parti monachorum audientiam indulserunt, si forte rationem aliquam allegarent ad retractandam praedictam sententiam efficacem, qui tandem post allegationes suas appellationi prius factae fortiter insistebant. Quia vero vix poterant assessores Parisius invenire, quin dicerentur esse suspecti, quamvis pars monialium tandem diceret quod, quemcunque tres insimul evocarent, illum non haberent ullo modo suspectum, ipsi tamen, considerantes arduitatem negotii, haec nobis intimanda duxerunt, partibus injungentes ut in festo sancti Lucae evangelistae, proximo tunc futuro, nostro se conspectui cum hujusmodi litteris praesentarent. Cum autem litteris ipsis, hanc seriem continentibus, praefati abbas Sancti Victoris, et decanus Aurelianensis sua pariter appendissent sigilla, jam dictus Silvanectensis episcopus suum distulit sigillum apponere, pro eo quod monachi Sancti Dionysii querebantur quaedam omissa fuisse quae fuerant apponenda. Unde, partibus revocatis, diem in crastino Sancti Remigii praefixerunt, monachis firmiter asserentibus quod moniales in causa proprietatis tres testium productiones habuerant, et in easdem fuerat jam conclusum, ita, quod in producendis testibus super causa proprietatis eas non erant ulterius audituri, ac super his probationes legitimas offerebant; sed haec omnia pars adversa negabat. Verum, cum propter hoc tam abbatissa pro parte sua, quam magister Thomas pro parte abbatis et monachorum, circa octavas beati Martini, quae fuerant pro termino partibus assignatae nostro se conspectui praesentandi, ad nostram praesentiam accessissent, et nos eis in consistorio nostro plenam audientiam dedissemus, idem magister adjecit quod saepe fuit ex parte abbatis et monachorum a delegatis judicibus postulatum, ut in causa possessionis quartam eis productionem concederent cum solemnitate legali, quam cum eis penitus denegarent contra legitimas sanctiones, ipsi, sentientes se injuste gravari, post interlocutoriam de publicandis testibus in possessorio promulgatam, protinus ad nostram audientiam appellarunt, quod ex testimonio quarumdam specialium litterarum praedicti Silvanectensis episcopi nitebatur ostendere, inter multa scribentis, quod in additione illa, quae in revocatione partium primis litteris facta fuit, petebant monachi clausulam illam apponi, scilicet, quod adhuc restabat eis super possessorio judicio quarta productio, solemnitate juris adhibita, et super hoc probationes necessarias offerebant, idemque magister assertionem suam promittebat se legitimis testibus probaturum. Abbatissa vero, relationi trium delegatorum innitens, et quibusdam eorum litteris continentibus, quod diem tertiam post purificationem Beatae Mariae ad publicationem testium assignaverant, super possessione a parte productorum utraque, quod ab eodem magistro fuerat superadditum, asserebat penitus esse falsum. Nos igitur, his et aliis diligenter auditis quae fuerunt hinc inde proposita, de communi fratrum nostrorum consilio, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus quatenus, Parisius convenientes in unum, si per legitimas vobis probationes constiterit abbatem et monachos quartam productionem testium cum juris solemnitate super possessorio petivisse, seque propter hoc infra decem dies post interlocutoriam sententiam appellasse, nisi forte judices quartam productionem negaverint, pro eo quod voluerint effrenatam multitudinem testium refrenare, vos praefatos abbatem et monachos ad quartam productionem testium admittatis, adhibita solemnitate legali, eos, si in probatione defecerint, in expensas legitimas condemnantes. Et, nisi adeo sit in petitorio jam processum, ut plene possit de proprietate liquere, vos causam possessionis, ad quam de juris beneficio abbatissa et moniales habuere recursum primitus, terminetis, in causa proprietatis postmodum legitime processuri; alioquin, quaestionem terminetis simul utramque. Illos vero quos in eas vel capellanum illarum manus violentas constiterit injecisse, tandiu denuntietis excommunicationis vinculo subjacere, donec inde satisfaciant competenter, et cum vestrarum testimonio litterarum ad sedem veniant apostolicam absolvendi. Testes autem qui fuerint nominati, si se gratia, odio vel timore subtraxerint, per censuram ecclesiasticam, cessante appellatione, cogatis veritati testimonium perhibere. Obtestamur ergo vos, et obsecramus in Christo Jesu, qui venturus est judicare vivos et mortuos, ut, amore carnali et saeculari timore postpositis, via regia procedatis, ita, quod neque ad dexteram, neque ad sinistram aliquatenus declinetis, sed, frivolis exceptionibus et malitiosis occasionibus non obstantibus, omni prorsus appellatione cessante, juste quod justum est judicetis, reddituri propter hoc Deo in districto examine rationem, nullis litteris obstantibus, praeter assensum partium, a sede apostolica impetratis. Quod si non omnes . . . . duo vestrum, etc. Datum . . . . Kalendis Februarii, anno octavo. Apostolicae sedis benignitas, quae usque ad nationes extenditur, tanto copiosius exuberare debet erga domesticos et vassallos, quantum ipsorum cura et sollicitudo sibi familiarius est annexa, et, cum a filiis suis diligi appetat potius quam timeri, eo quod sibi servilis timor non placet, quem charitas foras mittit, licet a suis aliquando offendatur, si converti voluerint, parcere vult potius quam ulcisci, et eligit magis delinquentes corripere in spiritu lenitatis, quam ipsos ferire gladio ultionis, ut, sicut infideles et extraneos ad devotionem suam mansuetudinis suae clementia evocat et adducit, ita quoque domesticos et fideles in fidelitate sua stabiliat et confirmet. Quamvis igitur nos hac vice non leviter offenderitis, et ad iracundiam nos tanto amplius provocaverit factum vestrum, quanto a vobis, quos tanquam speciales filios et devotos sincerae dilectionis brachiis amplexamur, minus credebamus offendi, quia tamen, misericordiam implorantes, ad mandatum nostrum humiliter accessistis, juramenta, obsides et fidejussores pro mille libris super facto consulum exhibentes, ut in fidelitate nostra vestra devotio fortius accendatur, vobiscum mitius agere volumus, et preces vestras, quantum cum honore nostro possumus, benignius exaudire. Ideoque consulum electionem, quandiu nobis placuerit, vobis duximus concedendam, ita quod ex hoc nobis nullum praejudicium generetur; per apostolica scripta praecipiendo mandantes quatenus nunquam consules eligere praesumatis, absque nostra vel castellani nostri conniventia et assensu; sed, cum electionem ipsam celebrandam duxeritis, nostrum vel castellani nostri requiratis assensum, sed antequam ipsum assensum mereamini obtinere, non praesumant electi consules exercere officium consulatus, juraturi rationes et consuetudines nostras se fideliter conservaturos. Si vero, quod absit! contra mandatum nostrum facere praesumpseritis, perjurii notam et fidejussionis poenam pariter incurratis. Cum inter vos ex una parte, et canonicos Sancti Petri de Curia ex altera, super eo quod dicti canonici Sancti Petri generale interdictum a venerabili fratre nostro . . . . episcopo vestro, vel vobis, in civitate Cenomanensi positum, non servabant, quaestio verteretur, utraque pars, ut eadem causa fine posset debito terminari, suum nuntium ad sedem apostolicam destinavit. Partibus igitur in nostra praesentia constitutis per procuratores idoneos, audientiam praebuimus liberam et benignam, et quidem ecclesiae vestrae proposuit procurator quod, cum Cenomanensis ecclesia, suo loco et tempore, pro excessibus saecularis potestatis, interdicto velit supponere civitatem, ecclesia beati Petri de Curia, tanquam membrum suo capiti non cohaerens, campanis pulsatis, apertis januis, divina officia celebrare, aliis cessantibus, non omisit. Cum autem venerabilis frater noster, Oct. Ostiensis episcopus, tunc in partibus illis legationis officio fungeretur, iidem, ad ejus praesentiam accedentes, suam ei super hoc querimoniam exponere curaverunt. Qui, partibus convocatis, et rationibus utriusque diligenter auditis et cognitis, cum pars ecclesiae Sancti Petri privilegio sedis apostolicae non posset ostendere se munitam, imo ei firmiter constaret quod ex superbia potius ad hoc, quam ex causa rationabili, ducerentur, sententialiter definivit, quod, cum in civitate Cenomanensi positum fuerit interdictum, illud eadem ecclesia observaret, vinculo quoque excommunicationis ac poenae ordinis et beneficii eos supponens qui suae ducerent sententiae resistendum. Postmodum vero, cum, propter quosdam excessus saecularis potestatis, tota Cenomanensis civitas supponeretur ecclesiastico interdicto, et ipsis canonicis Sancti Petri denuntiatum fuisset ut a divinorum celebratione cessarent, et observarent sicut aliae ipsius civitatis Ecclesiae interdictum, ipsi, majorem temeritatem suae audaciae adjungentes, cum majori solemnitate suum sunt officium exsecuti, venire contra ipsius legati sententiam non verentes. Procurator vero ipsorum proposuit ex adverso, quod ipsa ecclesia Sancti Petri ab ipsa sui fundatione libera exstitit et exempta, et de bonis progenitorum charissimi in Christo filii nostri, Joannis, Anglorum regis illustris, fundata fuerat, et dotata, firmiter asseverans, et ex hoc suam credens intentionem fundare, quod decanatum et praebendas ipsius ecclesiae idem rex et progenitores sui conferebant, dioecesano episcopo inconsulto. Proposuit etiam quod, ex consuetudine tali, hactenus eadem ecclesia gavisa fuerat libertate, et hoc multoties idem vester episcopus recognovit, quod vos parochialem potestis interdicere capellanum, qui extra chorum celebrat ecclesiae antedictae, allegans ex consuetudine antedicta, quod in generali etiam interdicto licitum erat eis, pulsatis campanis, alta voce, interdictis tamen et excommunicatis exclusis, divina officia celebrare. Nos igitur, auditis hinc inde propositis, quia ex tali consuetudine, si qua foret, dirumperetur nervus ecclesiasticae disciplinae, ipsam, de fratrum nostrorum consilio, penitus duximus irritandam, cum non consuetudo, sed corruptela potius sit censenda, concedentes tamen eidem ecclesiae Sancti Petri, quod, cum generale in civitate fuerit interdictum, ex benignitate sedis apostolicae licitum sit eis, clausis januis, exclusis excommunicatis et interdictis, non pulsatis campanis, submissa voce, divina officia celebrare. Nulli ergo . . . nostrae definitionis et concessionis . . . si quis autem, etc. Datum, III Nonas Februarii, anno octavo. Cum causa quae vertebatur inter vos ex una parte, et dilectos filios, capitulum Sancti Juliani ex altera, super eo quod vos generale interdictum a venerabili fratre nostro . . . Cenomanensi episcopo, vel ab ipso capitulo, in civitate positum, minime servabatis, in nostra foret praesentia ventilata, nos, quia procurator vester ex quadam consuetudine allegabat licitum fuisse vobis in generali etiam interdicto, pulsatis campanis, alta voce, interdictis tamen et excommunicatis exclusis, divina officia celebrare, consuetudinem ipsam, cum ex ea, si qua foret, dirumperetur nervus ecclesiasticae disciplinae, de fratrum nostrorum consilio penitus duximus irritandum, cum non consuetudo, sed corruptela potius sit censenda, concedentes tamen Ecclesiae vestrae quod, cum generale in civitate fuerit interdictum, ex benignitate sedis apostolicae licitum sit vobis, clausis januis, exclusis excommunicatis et interdictis, non pulsatis campanis, submissa voce, divina officia celebrare. Quocirca, per apostolica scripta mandamus atque praecipimus quatenus sententiam ipsam firmiter observetis. Alioquin, noveritis, nos venerabili fratri nostro . . . . . archiepiscopo, et dilecto filio . . . . . abbati Majoris monasterii Turonensis, in mandatis dedisse ut eamdem sententiam, sublato cujuslibet appellationis obstaculo, per censuram ecclesiasticam faciant inviolabiliter observari; contradictores, etc. Datum . . . . Kalendis Februarii, anno octavo. Licet omnibus ligandi et solvendi sit concessa potestas, licet unum praeceptum ad omnes, idemque pervenerit praedicandi evangelia omni creaturae, velut quaedam tamen inter eas habita est discretio dignitatis, et Dominicarum ovium curam, quae omnibus imminebat, unus singulariter suscepit habendam, dicente ad eum Domino: Petre, amas me? pasce oves meas ; qui etiam inter omnes apostolos principatus nomen obtinuit, et, de fratrum confirmatione, singulare a Domino praeceptum accepit, ut in hoc secuturae posteritati daretur intelligi, quoniam, quamvis multos ad regimen Ecclesiae contingeret ordinari, unus tamen solummodo supremae dignitatis locum fastigiumque teneret, ut unus omnibus et potestate gubernandi, et judicandi honore, praesideret. Unde, et secundum hanc formam, in Ecclesia distinctio servata est dignitatum; et, sicut in humano corpore, pro varietate officiorum, diversa ordinata sunt membra, ita, in structura Ecclesiae, ad diversa ministeria exhibenda, diversae personae in diversis sunt ordinibus constitutae. Aliis enim ad singularum ecclesiarum, aliis autem ad singularum urbium dispositionem ordinatis ac rerum, constituti sunt in singulis provinciis alii, quorum prima inter fratres sententia habeatur, et ad quorum examen subjectarum personarum quaestiones et negotia referantur. Super omnes autem, Romanus pontifex, tanquam Noe in Arca, primum locum noscitur obtinere, qui, ex collato sibi desuper in apostolorum principe privilegio, de universorum causis judicat et disponit, et per universum orbem Ecclesiae filios in Christianae fidei firmitate non desinit confirmare, talem se curans jugiter exhibere, qui vocem Dominicam videatur audire, qua dicitur: Et tu aliquando conversus, confirma fratres tuos . Hoc nimirum, post beatum Petrum, illi apostoli et viri, qui per successiones temporum ad gerendam curam sedis apostolicae surrexerunt, indesinenti curaverunt studio adimplere, et per universum orbem, nunc per se, nunc per legatos suos, corrigenda corrigere, et statuenda statuere sum mopere studuerunt. Quorum quoque vestigia subsecutus, felicis memoriae Eugenius papa praedecessor noster, de corrigendis his quae in regno Norwegiae correctionem videbantur exposcere, et verbo ibi fidei seminando, juxta sui officii debitum, sollicitus exstitit, et quod per se ipsum, universalis Ecclesiae cura obsistente, non potuit, per legatum suum Nicolaum, tunc scilicet Albanensem episcopum, qui postea in Romanum pontificem est assumptus, exsecutioni mandavit. Qui, ad partes illas accedens, sicut a suo patrefamilias acceperat in mandatis, talentum sibi creditum largitus est ad usuram, et, tanquam fidelis servus et prudens muliplicatum inde fructum studuit reportare. Inter caetera vero quae ad laudem illic nominis Dei et ministerii sui commendationem implevit, juxta quod praedictus antecessor noster ei praeceperat, palleum Joanni, antecessori tuo, indulsit, et, ne de caetero provinciae Norwegiae metropolitana cura possit deesse, commissam gubernationi suae urbem Nidrosiensem, ejusdem provinciae perpetuam metropolim ordinavit, et ei Asloensem, Amatripiensem, Bargensem, Stavangriensem, insulas Orcades, insulas Fareiae, Suthraiae et Islanden. et Grenelandiae episcopatus, tanquam suae metropoli, perpetuis temporibus constituit subjacere, et eorum episcopos, sicut metropolitanis suis, tam sibi quam suis successoribus obedire. Ne igitur ad violentiam constitutionis ipsius ulli unquam liceat aspirare, nos, felicis memoriae praedicti Eugenii, et Alexandri, atque Clementis, praedecessorum nostrorum, Romanorum pontificum, vestigiis inhaerentes, eamdem constitutionem auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti privilegio communimus; statuentes ut Nidrosiensis civitas supradictarum urbium perpetuis temporibus metropolis habeatur, et earum episcopi, tam tibi quam tuis successoribus, sicut suo metropolitano, obediant, et de manu vestra consecrationis gratiam sortiantur. Successores autem tui ad Romanum pontificem tantum, percepturi donum consecrationis, accedant, et ei solummodo et Romanae Ecclesiae subjecti semper existant. Porro, concesso tibi palleo, pontificalis scilicet plenitudine potestatis, infra Ecclesiam tantum, ad sacra missarum solemnia, per universam provinciam tuam, his solummodo diebus uti fraternitas tua debebit, qui inferius leguntur inscripti; Nativitate Domini, Epiphania, Coena Domini, Resurrectione, Ascensione, Pentecoste, in solemnitatibus beatae Dei genitricis semper virginis Mariae, Natalitio beatorum Petri et Pauli, et Exaltatione sanctae Crucis, Nativitate beati Joannis Baptistae, festo beati Joannis Evangelistae, commemoratione omnium sanctorum, in consecrationibus ecclesiarum vel episcoporum, benedictionibus altarium, ordinationibus presbyterorum, in die consecrationis ecclesiae tuae, ac festis sanctae Trinitatis et sancti Olavi, et anniversario tuae consecrationis die. Studeat ergo tua fraternitas, plenitudine tantae dignitatis suscepta, ita strenue cuncta peragere, quatenus morum tuorum ornamenta eidem valeant convenire. Sit vita tua subditis exemplum, ut per eam cognoscant quid debeant appetere, quid cogantur vitare. Esto discretione praecipuus, cogitatione mundus, actione purus, discretus in silentio, utilis in verbo; cura tibi sit magis prodesse hominibus, quam praeesse. Non in te potestatem ordinis, sed aequalitatem oportet pensare conditionis. Stude ne vita doctrinam destituat, ne rursum vitae doctrina contradicat. Memento quod est ars artium regimen animarum. Super omnia studium tibi sit apostolicae sedis decreta firmiter observare, et, tanquam matri et dominae tuae, ei humiliter obedire. Ecce, frater in Christo charissime, inter multa alia, haec sunt pallei, haec sacerdotii, quae omnia facile, Christo adjuvante, adimplere poteris, si virtutum omnium magistram, charitatem et humilitatem habueris, et quod foris habere ostenderis, intus habebis. Decernimus ergo, etc., usque in finem. Datum Romae, apud Sanctum Petrum, per manum Joannis, Sanctae Mariae in Cosmedin. diaconi cardinalis, sanctae Romanae Ecclesiae cancellarii, Idibus Februarii, indictione IX, Incarnationis Dominicae anno 1205, pontificatus vero domini Innocentii papae III anno octavo. Annuere solet, etc., usque inclinati, auctoritate tibi praesentium indulgemus, ut, quia homines de partibus tuis, propter difficultatem et discrimen itineris, pro injectione manuum violenta in clericos, ad nostram praesentiam nequeunt sine multo gravamine accedere absolvendi, licitum tibi sit personaliter, vice nostra, recepto primum ab illis juxta formam Ecclesiae juramento, et injuriam passis congrue satisfacto, a vinculo eos excommunicationis absolvere, dummodo in injectione illa mutilatio vel mors non fuerit subsecuta, seu violenta manus in episcopum vel abbatem injecta, aut alias non fuerit tam enormis, quod merito debeant ad sedem apostolicam destinari. Nulli ergo, etc. Datum, XII Kalendas Martii. Annuere, etc., usque annuentes, auctoritate praesentium inhibemus, ne quis eos, qui pro tempore fuerint in ecclesiis tibi lege metropolitana subjectis electi, in episcopos consecrare, absque tuo vel successorum tuorum mandato, praesumat, nisi forsitan Nidrosiensis Ecclesia pastore vacaret, et tunc, mandatum capituli ejusdem ecclesiae requiri volumus et assensum. Datum, III Idus Februarii.

Notes: (Luc. XI) ( sic ) (Joan. XVIII) (Anno 1169, mense Januarii.) (ut in epist. lib. quinti 90, quam vide, usque,
anno V) (Cant. VI) (Isa. XLV) (I Reg. XV) (Matth. XVI) (Matth. XVI) (Thren. IV) (quia plus
timeri solet quod specialiter injungitur, quam quod
generaliter imperatur, advocatis et scriniariis
firmiter inhibemus, ne praefatis electis, dum fuerint
in sua contumacia et errore, Patarenis vero 
credentibus, fautoribus, et defensatoribus eorumdem, ullo tempore, 
 in aliquo praestetis auxilium,
consilium vel favorem, nec eis in aliquibus causis,
vel factis, vel aliis litigantibus sub eorum examine,
vestrum patrocinium praebeatis, et pro ipsis publica
instrumenta condere vel aliqua scripta facere nullatenus
attentetis. Quod si forte contra facere praesumpseritis,
ab officio vestro suspensos perpetuo
vos decernimus infamiae subjacere.] Caeterum, ne

judices et scriniarii, qui consenserunt praefatis electis
in hujusmodi praesumptione temeraria sociari,
de sua nequitia glorientur, cum privilegium mereatur
amittere qui permissa sibi abutitur potestate, eos
ab officio suo judicamus esse suspensos, decernentes
irritum et inane quidquid per ipsos et electos praedictos
factum fuerit, vel statutum. Sententias autem
excommunicationis et interdicti, ab episcopo
et clericis vestris propter excessus hujusmodi latas
rationabiliter in rebelles et in memoratos electos,

ratas habemus, easque praecipimus usque ad satisfactionem
congruam inviolabiliter observari. Alioquin,
si nec sic superbia vestra comprimi poterit,
et stultitia refrenari, haedis ab ovibus et fidelibus
ab infidelibus segregatis, malos male perdemus,
vineam nostram aliis agricolis collocantes, qui fructum
suum temporibus suis reddant, et tandiu manus
nostras temporaliter et spiritualiter in vos curabimus
durius aggravare, donec per experientiam
cognoscatis quid apostolicae sedis dextera valeat,
et quid possit, et a vobis sit hujusmodi eliminata
spurcitia et iniquitas exstirpata. Recolere quippe
debetis quantum periculum incurreritis pro eo quod
nostrum consilium contempsistis.

Datum, etc.

[Querelam, quam dilectus filius, G. tituli
Sancti Vitalis nunc presbyter, tunc Sanctae Mariae
in Aquiro diaconus cardinalis, per oecononum Ecclesiae
vestrae, cujus idem cardinalis est gubernator,
contra P . . . nunc presbyterum, tunc
vero diaconum, super Ecclesia Salvatoris quae dicitur
de Cornutis, coram bonae memoriae C. Papa, praedecessore
nostro, proposuit, ipse nobis in minori
officio constitutis audiendam et examinandam commisit.
Petebat igitur idem oeconomus, ut praefatus

Petrus removeretur ab Ecclesia Salvatoris, quam in
praejudicium Ecclesiae vestrae, ac injuriam cardinalis
praedicti praesumpserat occupare, cum ipsa Ecclesia Salvatoris 
 pleno jure pertineat ad Ecclesiam
Sanctae Agathes, petens etiam, pensionem
sedecim denariorum Papiensium, debitam Ecclesiae
Sanctae Agathes, pro Ecclesia Salvatoris et terminis,
sibi restitui de novo substractam. Praedictus
vero P. clericus, respondebat quod ipse nullam
injuriam irrogaverat cardinali, nec in praejudicium
Ecclesiae Sanctae Agathes acceperat Ecclesiam
Salvatoris, cum haec ad illam nullo jure pertineat, nec

aliquam sibi debeat reddere pensionem, sed ipse per
electionem populi, quae de antiqua consuetudine
pertinet ad eumdem, a cardinale Sanctae Susannae,
cui eadem Ecclesia Salvatoris, tanquam capella
suo titulo, in spiritualibus est subjecta,
cononice fuerat institutus.] Cumque ad suam assertionem
probandam utraque pars testes multoties
produxisset, nos illos recepimus et examinavimus
diligenter, quorum depositionibus publicatis,
disputationem audivimus super illis; sed,
antequam hujusmodi controversia finem accipere
potuisset, praefatus praedecessor noster debitum
carnis exsolvit. Demum autem, utraque pars a nobis
cum instantia postulavit, ut causam ipsam decidere
dignaremur. [Nos igitur, attestationibus, et allegationibus,

ac instrumentis utriusque partis diligenter
auditis, et plenius intellectis, habito fratrum
nostrorum consilio, praedictum presbyterum ab impetitione
oeconomi vestri, super electione ac institutione
de se facta in Ecclesia Salvatoris, absolvimus,
et super his praefato oeconomo silentium duximus
imponendum, cum per testes idoneos nobis constiterit evidenter, 
 quod populus in quasi possessione
praesentandi clericum ad illam Ecclesiam existebat,
quando praedictum clericum ad illam elegit, et
eadem Ecclesia spectat ad titulum Sanctae Susannae
in spiritualibus pleno jure, salva quaestione super
jure patronatus inter Ecclesiam vestram et populum
 Salvatoris. Quia vero per testes, omni exceptione
majores, fuit liquido comprobatum, quod

pensio sedecim denariorum Papiensis monetae, fuit 
 clericis Ecclesiae vestrae, pro Ecclesia
Salvatoris et terminis, annuatim per multa tempora
persoluta, sed de novo substracta, nos, in
eumdem statum percipiendi pensionem hujusmodi de
Ecclesia Salvatoris et terminis, Ecclesiam vestram decrevimus 
 reducendam, et ad solutionem pensionis
substractae condemnavimus presbyterum antedictum,
salva quaestione proprietatis inter Ecclesias memoratas.]
Nulli ergo, etc. nostrae definitionis, etc. Si
quis autem, etc.

Datum, II Nonas Junii.

Veniens ad apostolicam sedem dilectus filius,
P. archidiaconus Tullensis, a nobis humiliter postulavit,
ut super Tullensem Ecclesiam, quae per incuriam
et malam administrationem . . . . . Tullensis episcopi,
in gravem lapsum et exterminium jam
devenerat, nostrae provisionis oculos aperire, et, in
sterilitatis vindictam, infructuosae arbori ultricem

securim apponere dignaremur, ne terra fructifera
per mali cultoris injuriam et neglectum in salsilaginem
convertatur. Cum enim venerabilis, frater
noster . . . Remensis archiepiscopus, tunc apostolicae
sedis legatus, et dilectus filius . . . . abbas
S. Benedicti Metensis dioeceseos, contra praefatum
episcopum litteras apostolicas recepissent,
et archidiaconus memoratus vellet inscribere
contra ipsum, archiepiscopus ipse, ejusdem archidiaconi
et sociorum ejus periculum reformidans,
eos sub hac forma ad concordiam inducere procuravit,
ut scilicet idem episcopus in eorum praesentia
praestaret corporaliter juramentum, quod de caetero
libertatem Ecclesiarum, et jus clericorum totius
dioeceseos conservaret illaesum, nec bona episcopatus

alienare praesumeret, vel pignori obligare; praecipiens
etiam prioribus et decanis, quod si dictum
episcopum venire contingeret contra proprium juramentum,
ipsi debitum obedientiae consuetum denegarent
eidem; sub poena quoque excommunicationis
eidem studuit inhibere, ne de rebus immobilibus
Tullensis Ecclesiae de caetero quidquam alienare
praesumeret, consensu sui capituli non obtento. Procedente
vero tempore, cum idem episcopus in ipsius
esset archiepiscopi praesentia constitutus, decanus
Tullensis in modo denuntiationis crimen ei
dilapidationis objecit, proponens, quod, jurisjurandi
religione et excommunicatione contemptis, viginti
et duas villas alienare praesumpsit ad mensam episcopi

pertinentes, et, cum episcopatus Tullensis in
suae promotionis initio in redditibus mille libras
haberet, ad tantam per ipsum fuerit exinanitionem
redactus, quod vix ad triginta libras Tullensis monetae
ejus possent redditus pervenire. Cum igitur
ad hoc idem episcopus respondisset quod non per
suam sed capituli sui culpam illarum rerum fuerat
alienatio perpetrata, adjecit quod ei placebat ut de
statu episcopatus a bonis viris ejusdem dioeceseos
fieret inquisitio veritatis, et sic, cum de partis

utriusque assensu ad hoc certa dies constituta fuisset,
licet tam archiepiscopus quam episcopus memorati,
sub multorum testimonio praelatorum ipsum
decanum in suo recepissent conductu, frater tamen
episcopi et servientes ejus, in ipsum decanum manus
injicientes sacrilegas, et pedibus ejus sub ventre
roncini ligatis, eum ad episcopum deduxerunt,
eumque durissimis vinculis mancipatum non prius
absolvere voluerunt, quam idem episcopus propter
hoc fuit excommunicatione notatus, et terra ejus
supposita interdicto, nisi eum infra certum terminum
liberasset. Cumque nec sic proficere potuisset,
eo tandem post multa conamina vinculis absoluto,
ac die certa partibus assignata, cum jam per cleri et
populi famam eidem archiepiscopo constitisset,

quod in extremis illa Ecclesia laboraret, saepedictum
episcopum, de nimia dilapidatione suspectum,
a temporalium administratione, et de perjurio graviter
infamatum, a spiritualium exsecutione suspendit,
quam suspensionis sententiam quoniam idem
episcopus servare contempsit, ipsum postmodum
excommunicationis vinculo innodavit; et cum haec
a Joffrido archidiacono in praesentia nostra essent
proposita, econtra W. et T. procuratores episcopi
saepedicti, in nostro auditorio allegarunt quod sententia
ipsius archiepiscopi nulla fuit multiplici ratione.
Cum enim in talibus ordo judiciarius consueverit
observari, isti modus fuit non tenuisse modum;
nam, neque lis contestata fuit, velut juris aequitas
suadebat, et, cum idem episcopus usque ad octavas

Sancti Michaelis deliberationis obtinuisset inducias,
eo penitus ignorante, interim contra eum inquisitio
facta fuit, cum secundum juris ordinem judicis officium
conquiescere debuisset, donec petiti temporis
curricula defluxissent; ad hoc, cum in omnibus
legitima fuerit appellatio interposita ab eodem,
nullus videtur ejus fuisse processus, qui appellationis
legitimae remedio enervatur. Praeterea, cum
objiceretur eidem quod post excommunicationem
celebrasset divina, ipsi procuratores inficiabantur
omnino, et quod praedictae villae alienatae fuissent,
non culpa episcopi sed capituli contigisse firmabant;
unde, quidquid per archiepiscopum factum fuerat,
a nobis censeri putabant irritum et inane. Nos

igitur, his et aliis diligenter auditis, quae partes
coram nobis proponere voluerunt, quia praedictum
legatum rite per omnia cognovimus processisse,
discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus,
quatenus, praedictam suspensionis sententiam facientes
auctoritate nostra firmiter observari, procuratorem
idoneum statuatis, qui negotia ejusdem
episcopatus interim administret, episcopo tamen in
justis et moderatis expensis congrue provisurus,
dum hujusmodi causam contigerit ventilari; et,

quoniam productioni testium a neutra parte renuntiatum
fuisse didicimus, nos attestationes receptas
vobis clausas remittimus, nihilominus injungentes
quod praefatum episcopum secundum formam Ecclesiae
ab excommunicationis vinculo absolvatis, et
recipiatis testes, quos utraque pars duxerit producendos,
quorum attestationibus una cum prioribus
publicatis, causam diligenter examinare curetis, et
eam, sublato cujuslibet contradictionis et appellationis
obstaculo, fine canonico terminare; ita, quod,
si legitime vobis constiterit, praedicta bona Tullensis
EccIesiae per culpam ipsius episcopi alienata fuisse,
ab eadem ecclesia eum amovere curetis. Alioquin,
cum de alienatione jam constet, quamvis idem epicopus
culpam refundat in alios, quia tamen super

hoc vehementer habitus est suspectus, et graviter
infamatus, purgationem ipsi canonicam indicatis;
attentius provisuri, ut, si dictus episcopus post
excommunicationis sententiam in se latam divina
praesumpsit temere celebrare, quia contemptum adjunxit
contemptui ad enervationem ecclesiasticae
disciplinae, vos eum a pontificali officio deponatis.
Testes autem qui fuerint nominati, si se gratia, odio
vel timore subtraxerint, per censuram ecclesiasticam
cessante appellatione, cogatis veritati testimonium
perhibere; nullis litteris praeter assensum
partium obstantibus, etc. Quod si non omnes . . .
duo vestrum, etc.

Datum, etc. septimo Idus Junii.

Novit ille qui scrutator est cordium et cognitor
secretorum, quod ad honorem et profectum tuum
ardenti desiderio aspiramus, pro certo sperantes
quod tu progenitorum tuorum inhaerens vestigiis,
sacrosanctam Romanam Ecclesiam, matrem tuam,
prompta devotione cupias venerari. Licet ergo per
primas litteras, quas nostro apostolatui destinasti,
postquam ad regni gubernaculum ascendisti, fraterno
sigillo signatas, nos duxeris exorandos pro
venerabili fratre nostro; J. Colocensi archiepiscopo,

ad Strigoniensem metropolim transferendo, postmodum
tamen, per alias litteras, tuo charactere insignitas,
nobis humiliter supplicasti, ut postulationem
de venerabili fratre nostro, C. Quinquecclesiensi
episcopo, ad eamdem metropolim evocato admittere
dignaremur; super qua cum fratribus nostris deliberavimus
diligenter, et, quoniam invenimus eam,
post appellationes ad nos legitime interpositas, in
multa discordia non solum suffraganeorum, verum
etiam canonicorum Strigoniensis Ecclesiae, contra
formam mandati nostri, regulari ordine praetermisso,

temere celebratam, illam, exigente justitia,
non duximus admittendam, dolentes pro te pariter
et pro ipso, quod ad postulationem hujusmodi non
est eo modo processum, ut eam secundum Deum
approbare possemus. Monemus igitur serenitatem
tuam, et exhortamur attentius, quatenus in hoc
non voluntatis nostrae duritiam, sed canonicae sanctionis
censuram attendas, quam sine personarum
acceptione servare volumus, ut debemus, cum in
manu nostra non debeat esse pondus et pondus,
quasi in statera dolosa; sciturus pro certo quod
preces, quas nobis secundum Deum duxeris porrigendas,
parati sumus efficaciter exaudire. Ne vero
Strigoniensis Ecclesia ulterius remaneat desolata,
Strigoniensi capitulo per nostras damus litteras in

mandatis, ut ad providendum sibi pastorem idoneum,
per electionem canonicam, vel postulationem
concordem, requisito suffraganeorum assensu, si de
antiqua et approbata consuetudine fuit requirendus,
infra mensem post susceptionem litterarum nostrarum,
procedere non postponant. Alioquin, extunc,
ne gregi Dominico diu desit cura pastoris, ad providendum
eidem Ecclesiae pastorem idoneum procedemus,
secundum officii nostri debitum ex plenitudine
apostolicae potestatis; in quo, quantum
cum honestate nostra poterimus, tuo deferemus
honori.

Datum, VIII Kalendas Julii.

Solet annuere, etc. Eapropter, dilecti in Domino
filii, vestris justis postulationibus inclinati, personas
et domum vestram, cum omnibus bonis, etc., usque 
 suscipimus. Specialiter autem domos, terras,
et alia quae Herveus parvus eidem domui contulit;
decem solidos in furno Georgii de Punt. decem solidos
annuatim in anniversario Joannis de Saccenuill.
feudum Cochet, et terras de Faudo; sicut ea
juste et pacifice possidetis, vobis, ac, per vos, eidem
Hospitali, auctoritate apostolica confirmamus,
et praesentis scripti patrocinio communimus. Ad

indicium autem hujus perceptae protectionis a nobis,
obulum aureum gratis oblatum nobis, nostrisque
successoribus annis singulis persolvetis. Decernimus
ergo . . . nostrae protectionis et confirmationis,
etc, Si quis autem, etc.

Datum . . ., III Idus Junii, anno octavo.

[Solet ad se mora trahere plerumque periculum,

et quae a principio poterant de facili consummari,
longa postmodum dilatione suspensa, graves interdum
et difficiles exitus habuerunt. Istud autem dilectus
filius, H. Argentinensis electus, non
modicum reformidans, non sine multo labore ad
praesentiam nostram accessit, nobis revertenter insinuans
quod, cum canonice fuerit de unanimi
voluntate cleri et populi in episcopum Argentinensem
electus, communicato fratrum suorum et
prudentum virorum consilio, ad venerabilem fratrem
nostrum, G.. Remensem archiepiscopum,
sanctae Romanae Ecclesiae cardinalem, tunc episcopum
Praenestinum, in partibus Teutoniae legationis
officium exercentem, et ad te, pro electionis confirmatione
speciales nuntias destinavit, qua liberaliter

a nobis obtenta, postmodum, cum idem electus
per . . . . abbatem de Sturzelb, et alios, cum
litteris ejusdem legati, humiliter ac reverenter fecerit
te rogari, ut ei consecrationis beneficium exhiberes,
tu ei per tuas litteras respondisti, quod,
deliberatione praehabita, diem ei et locum congruum
assignares, ad quem tam tibi quam ei securus pateret
accessus, ibique tunc illum in episcopum consecrares.
Electus autem, promissione tua diutius
exspectata, suos ad te nuntios iterato direxit, qui,
licet in itinere fuerint spoliati, ad te tamen pedites
nihilominus pervenerunt, consecrationem ipsius
sollicite postulantes. Tu vero, ad instantiam tam
electi quam nuntiorum ipsius, diem ei apud Andernacum,
in Dominica qua cantatur Oculi mei, in

anno praeterito, assignasti, promittens te ibi consecrationis
ei beneficium impensurum. Cumque
idem electus ad locum ipsum die statuto paratus
esset accedere, litteras tuae fraternitatis accepit, in
quibus te arduis praepeditum negotiis asserebas, et
ideo non posse ad diem assignatam accedere, nec
termino praefixo pro consecrationis munere impendendo
suae satisfacere voluntati. Processu vero
temporis, idem electus, gravem sibi et Ecclesiae suae
videns imminere ruinam, ita, quod homines regionis
illius in eum, praepositos et abbates, et alios
clericos manus injicere non timerent, sumentes ex
eo perversitatis audaciam, quod idem electus non
esset pastorali praeditus dignitate, ad sedem apostolicam

nuntium destinavit, postulans, in hac causa
sibi et Argentinensi Ecclesiae, cujus status, tam in
spiritualibus quam temporalibus, incurrebat assidue
detrimentum, per benignitatem sedis apostolicae
provideri; cui litteras ad te de benignitate
paterna concessimus, ut eum in competenti loco et
tuto, vel in persona propria consecrares, vel faceres
per alios consecrari. Tu vero, cum super hoc
litteras nostras receperis, et ab ipso electo consecratio
sua cum multa precum et devotionis instantia

fuerit postulata, per dilectum filium . . . . abbatem
de Bungart, quem ad te propter hoc cum
nostris litteris destinavit, ut securum ducatum tibi
praestaret, et in ejus consecratione tanquam unus
consecratorum astaret; cumque idem electus verbum
tuum super hoc devote receperit, ab ipso archiepiscopo
per nuntium diligentissime postulavit,
ut tam petitioni tuae quam suae super hoc praeberet
assensum; sed id ab eo non potuit aliquatenus impetrare.
Unde, idem electus tibi per clericum
tuum, qui tunc aderat secum praesens, et litteras
intimavit, quod archiepiscopus ipse ducatum tibi,
sicut petieras, praestare non posset, et ipse paratus
erat ad locum securum accedere, quem tu ei
propter hoc duceres praefigendum, sed a te responsum

aliquod non accepit. Idem igitur electus a
nobis humiliter postulavit ut, quod a te ad praesens
obtinere non poterat, ei misericorditer impendere
dignaremur; praesertim, cum de retardatione
consecrationis ipsius, Argentinensi Ecclesiae, clero
et populo totius episcopatus, multa provenerint et
adhuc proveniant detrimenta. Nos autem, tuae volentes
fraternitati deferre, ad consecrationem ipsius
non duximus procedendum, donec de rei serie ac
voluntate tua per tuas redderemur litteras certiores.
Ideoque, fraternitati tuae per apostolica scripta
praecipiendo mandamus, quatenus per litteras meram
et simplicem nobis significes veritatem, et
tuam etiam voluntatem exponas, ut, omnibus intellectis

super hoc, prout expedire noverimus, procedamus;
sciturus pro certo quod, si procedendum
duxerimus ad consecrationem ipsius, honori tuo et
juri sufficienter curabimus providere.

Datum, VIII Idus Junii, anno octavo.

Non sine dolore referimus, nec sine pudore narramus
quod quidam in reprobum sensum dati, tanquam
impii, qui, cum venerint in profundum vitiorum,
contemnunt, aedificationem oratorii Fratrum
hospitalis Sancti Spiritus, contra nostrum statutum,

imo potius contra divinum mandatum, multipliciter
impedire nituntur, non attendentes quam sit impium
et iniquum nequiter operari contra opera pietatis,
quae, secundum Apostolum, promissionem
habet vitae, quae nunc est, pariter et futurae. Quia
vero tantae praesumptionis audacia ecclesiastica debet
severitate retundi, nos, ex parte Dei omnipotentis,
Patris, et Filii, et Spiritus sancti, auctoritate
quoque beatorum apostolorum Petri et Pauli, simul
ac nostra, excommunicamus et anathematizamus

omnes omnino, sive clericos, sive laicos, qui per se
ipsos vel alios constructionem ipsius oratorii praesumpserint
aliquatenus impedire; auctoritate apostolica
statuentes ut, si quisquam in laqueum hujus
excommunicationis inciderit, a nemine absolvatur,
praeterquam in mortis articulo constitutus, donec
apostolico se curaverit conspectui praesentare, dignam
de tanto facinore poenitentiam recepturus.
Devotionem autem vestram in Domino commendamus,
quod, apostolicis exhortationibus informati,
praedictis fratribus contra praesumptores hujusmodi
potenter hactenus astitistis, impendentes eis auxilium
opportunum, ita quod, nisi vestro fuissent favore
defensi, oratorium jam incoeptum non solum
impeditum fuisset, verum etiam omnino destructum.

Cupientes igitur vos tanquam filios speciales in bono
perseverare proposito, et de virtute semper ascendere
in virtutem, charitatem vestram monemus attente,
et in remissionem vobis injungimus peccatorum,
quatenus fratres praedictos contra malignorum
molestias defendatis, et ad consummationem oratorii
jam incoepti manum eis auxilii porrigentes, non
permittatis ut ejus constructio possit ab aliquo impediri,
quatenus per haec et alia bona quae, Domino
inspirante, feceritis, aeternae retributionis praemia
uberius consequamini, et apostolicae sedis gratiam
mereamini plenius obtinere.

Datum III Non. Junii, anno octavo.

[ « Cum quanta gloria et honore, tripudio et applausu,
regium Romae de manu nostra in monasterio
B. Pancratii susceperis diadema, postquam
per venerabilem fratrem nostrum, P. Portuensem
episcopum, in regem fecimus te inungi,
tua sublimitas non ignorat. Ut autem dilectionis
affectum, quem ad tuam habemus personam, per
exhibitionem operis evidentius monstraremus,
regalia insignia universa, mantum videlicet et
colobium, sceptrum et pomum, coronam et mitram,

ad opus tuum, non minus pretiosa quam

speciosa fecimus praeparari, et ea liberaliter tibi
donavimus in signum gratiae specialis. Tu vero,
tanquam devotus princeps et catholicus rex, super
altare beati Petri, apostolorum principis, regnum
tuum nobis et per nos apostolicae sedi, cum multo
devotionis affectu per privilegii paginam obtulisti,
illud ei constituens in perpetuum censuale,
firmiter promittendo quod juramentum fidelitatis
et obedientiae, in coronatione tua nobis exhibitum,
inviolabiliter observabis, et ad illud exhibendum
et conservandum successores tuos obligari volebas.
Nos igitur gratiam tibi a nobis exhibitam ad
successores tuos derivari volentes, praesentium
auctoritate concedimus, ut, cum ipsi decreverint
coronari, coronam a sede apostolica requirentes,

de speciali mandato per Terraconensem archiepiscopum
apud Caesaraugustam solemniter coronentur,
praestita, super praedictis idonea cautione.
Nulli ergo . . . nostrae concessionis, etc
Si quis autem, etc.

« Datum XVI Kalendas Julii.

[Proposuit coram nobis charissimus in Christo
filius noster, P. Arragoniae rex illustris, quod, cum
charissimus in Christo filius noster . . . . illustris
rex Castellae, cum Saracenis treguas inierit, vos
eisdem de regno ejus guerram facere non audetis;
postulans, ut vobis scribere dignaremur, quatenus

in ipsius fronteriam veniretis, et ibidem Saracenos

eosdem curaretis viriliter expugnare. Monemus igitur
discretionem vestram, et per apostolica scripta
mandamus, quatenus, si ita est et videritis expedire,
ad expugnandos Saracenos praedictos in ipsius
fronteriam veniatis.

Datum III Nonas Julii.]

Discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus,

quatenus charissimo in Christo filio nostro,
P. illustri regi Arragonum, Castrum Scurae, cum
illud ab haereticis recuperaverit, Domino permittente,
personaliter concedatis in feudum; ita tamen, quod
fidelitatem ex eo Ecclesiae Romanae faciat, et, in
recognitionem quod ejusdem castri proprietas ad jus
beati Petri pertineat, certum censum statuat solvendum
nobis nostrisque successoribus annuatim, et
hoc totum patentibus litteris roboret et confirmet.

Datum . . . . . . XVI Kalendas Julii, anno octavo.

Venerabilis frater noster, C. Quinquecclesiensis
episcopus, suam volens innocentiam demonstrare,
fecit nobis humiliter supplicare, ut super illa nota
nefaria, qua de quodam incestu nefando excogitata
malignitas eum invidiose respersit, purgationem
ipsius recipere dignaremur. Cum igitur contra eum
nullus appareat accusator, discretioni vestrae per
apostolica scripta mandamus, quatenus competentem
ei locum assignetis et diem, in quo cum duobus
episcopis et tribus abbatibus purgationem canonicam
publice recipiatis ab ipso, attentius provisuri,
ut mandatum apostolicum exsequamini fideliter ac

prudenter.

Datum XIII Kalendas Julii.

Cum assumpseris signum crucis, ut ad terrae sanctae
subsidium transfretares, et, arrepto itinere, ad
nostram accesseris praesentiam, licentiam obtenturus;
nos, ecclesiarum tuarum necessitate diligenter
inspecta, cum multo graventur onere debitorum,
attendentes quoque, quod non sis idoneus ad pugnandum,
nec ad ducendos tecum bellatores propriae
tibi suppetant facultates, de fratrum nostrorum consilio,
dilationem tibi duximus concedendam, auctoritate
tibi praesentium injungentes, ut, ad tuas
revertens ecclesias, eis non tam praeesse studeas

quam prodesse, studiosius intendens ad liberandas
ipsas a debitorum onere quo tenentur, sollicite provisurus,
ne ab eisdem ecclesiis te absentes, nisi
urgens necessitas et evidens utilitas postularint.

Datum XI Kalendas Julii.

In Regesto bonae memoriae Lucii papae, praedecessoris
nostri, perspeximus contineri, quod, cum
locus vester, in Saracenorum faucibus constitutus,

nulli pontifici hactenus fuerit dioecesana lege subjectus,
ipse venerabilium fratrum, P. Compostellan.
et G. Bracharensis archiepiscoporum, G. Lamecensis,
P. Civitatensis, V. Salamantin.  J. Visensis,
et A Auriensis episcoporum precibus inclinatus,
ut liberius et libentius defensioni Christianitatis et
aliis divinis obsequiis instaretis, locum vestrum, in
quo divino mancipati estis obsequio, in jus et proprietatem
beati Petri et Ecclesiae Romanae recepit,
et suo privilegio communivit, statuens, ut praeter
Romanum pontificem nullus locum ipsum interdicto
supponere, vel in Fratres inibi commorantes
excommunicationis vel suspensionis sententiam ferre
praesumat. Nos igitur, ejus vestigiis inhaerentes,
locum ipsum, qui ad jus et propietatem apostolicae

sedis pertinere dignoscetur, sub beati Petri et nostra
protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio

communimus, auctoritate apostolica statuentes,
ut ordo monasticus, qui secundum Deum et beati
Benedicti Regulam in eodem loco institutus, etc., usque 
 conservetur. Praeterea, quascunque possessiones,
etc., usque vocabulis exprimenda: Locum
ipsum, in quo domus ipsa sita est cum ecclesia,
et omnibus pertinentiis suis, terris, vineis, silvis,
pratis, pascuis, aquis, aquarumve decursibus et
molendinis; Radicatam, cum pertinentiis et universis
finibus suis; Villar de Torpino, cum omnibus
pertinentiis et finibus suis; Ferrariam, cum omnibus
pertinentiis et finibus suis; Colmenar; cum omnibus
pertinentiis et finibus suis; Almendram sicam, cum
piscaria, pascuis, pertinentiis et omnibus finibus
suis; Grangiam in Aldea de Ponte sico, cum vineis,

agris, pascuis et universis pertinentiis suis. Sane,
novalium vestrorum, quae propriis manibus aut
sumptibus colitis, sive de nutrimentis animalium
vestrorum, etc. usque praesumat. Liceat quoque
vobis clericos, vel laicos liberos, etc. Prohibemus
insuper, etc., discedentem usque retinere. Chrisma
vero, oleum sanctum, consecrationes altarium seu
Basilicarum, ordinationes clericorum seu monachorum,
qui ad sacros ordines fuerint promovendi,
a quocunque malueritis catholico suscipietis episcopo
communionem et gratiam sedis apostolicae
habente. Sepulturam praeterea ipsius loci, etc., usque 
 assumuntur. Praeterea, libertates et immunitates
a legatis, archiepiscopis et episcopis, regibus
et principibus, aliisque personis tam ecclesiasticis

quam mundanis, provida vobis deliberatione concessas,
ratas habemus et auctoritate apostolica
confirmamus. Obeunte vero, etc. usque Dei timorem
et beati Benedicti Regulam providerint eligendum.
Decernimus ergo, etc., usque profutura, salva sedis
apostolicae auctoritate. Ad indicium autem
perceptae hujus a Romana Ecclesia libertatis, marapetinum
unum singulis annis nobis, nostrisque successoribus
persolvetis. Si qua igitur, etc. Cunctis
autem, etc.

Datum Romae, apud Sanctum Petrum, per manum
Joannis, Sanctae Mariae in via Lata diaconi cardinalis,
XVI Kalendas Julii, indictione VIII, Incarnationis
Dominicae anno 1205, pontificatus vero domini

Innocentii papae III anno octavo.

Cum apostolicae sedis gratiam sis in majoribus
assecutus, non decet ut tibi denegentur minora,
sed inde semper accipias proficiendi materiam, unde
tuae promotionis dignosceris exordium habuisse. Ne
igitur ex auctoritatis defectu profectus, quem a te
mater tua, sacrosancta videlicet Romana Ecclesia,
expetit et exspectat, in ultramarinis partibus valeat
impediri, auctoritate tibi praesentium personaliter

indulgemus, ut universis, quos zelus fidei christianae
ad partes illas adduxerit, vel qui ibi fecerint
residentiam, quocunque modo, vel a quocunque
fuerint excommunicationis sententia innodati, absolutionis
beneficium secundum formam Ecclesiae
valeas impertiri, recepta prius ab eis idonea cautione
super his, pro quibus excommunicati tenentur,
ut satisfaciant competenter; ita tamen, quod, cum
ad cismarinas partes eos transire contigerit, ad
sedem apostolicam accedere teneantur cum tuarum
testimonio litterarum, nostrum super hoc recepturi
mandatum; proviso, ne quid per fraudis astutiam
in alterius praejudicium a te valeat obtineri, quia
sic alios juvari volumus, ut alii non laedantur. Nulli
ergo, etc.

Datum IV Kalendas Januarii.

Si ad remotas transmitteris regiones, ut per tuae
probitatis solertiam fidelium populus merito et numero
augeatur, necesse est ut in his auxilium apostolicae
sedis obtineas, per quae tuae propositum honestatis
in melius debeat promoveri. Cum igitur te
oporteat clericorum honestam et congruam societatem
habere, qui et laboris tui participes esse debeant,
et mercedis, universis clericis, qui tecum
duxerint transmeandum, auctoritate praesentium

indulgemus, ut eis fructum praebendarum suarum
usque ad triennium percipere liceat, vel quibus voluerint
obligare.

Datum IV Kalendas Januarii.

[Cum Wintoniensis Ecclesia pastore vacaret, archidianoni 
 cum fautoribus, suis, Saresberiensem
decanum, prior autem, et complices ejus . . . . .
praecentorem Lincolniensem, in episcopum elegerunt.]
Cumque propter hoc partes ad nostram
praesentiam accessissent, quoniam super serie rei
gestae non modicum discordabant, testes utrinque
recipi fecimus, et attestationes jussimus publicari,
quibus perspicaciter intellectis, postquam ab utraque

parte sufficienter exstitit allegatum, super ferenda
sententia cum fratribus nostris deliberavimus
diligenter. Invenimus autem, electionem utramque
fuisse contra formam canonicam attentatam,
et, ut de conjurationibus, appellationibus et excommunicationibus
taceamus, primam per inordinatam
praesumptionem, secundam vero per violentam
impressionem, comperimus esse factam; ideoque,
via regia procedentes, utramque duximus,
exigente justitia, sententialiter irritandam. Post
aliquot vero dies, pars illa, quae praecentorem Lincolniensem
elegerat, ad praesentiam nostram accedens,
quoddam sub sigillo capituli protulit instrumentum,
in quo continebatur expressum, quod
Wintoniensis conventus vices suas priori et quibusdam

fratribus, super electione pontificis in
nostra praesentia celebranda, commiserat, eisque
plenam et liberam eligendi sibi pontificem contulerat
potestatem; unde, suppliciter postulabat a nobis
licentiam eligendi. Nos autem, alteri parti exhiberi
fecimus instrumentum, quod cum fuisset ab omnibus
comprobatum, quaesivimus utrum isti cum illis
eligere vellent, an potius sine illis. Qui, habito
consilio, responderunt, quod, salvis exceptionibus
quas contra illos habebant, ipsi cum eis electionem
volebant unanimem celebrare. [Licet igitur in communi
omnes de facienda electione tractaverint,
quia tamen nequiverunt esse concordes, infecto negotio,
ad nos habuere recursum; et hi quidem

 firmiter asserebant, quod illi erant eligendi
potestate privati, pro illa maxime causa, quod hominem
non legitime natum scienter eligere praesumpserunt;
unde, secundum statutum Lateranensis

concilii, et eligendi hac vice perdiderant potestatem,
et per triennium ecclesiasticis beneficiis
carere debebant, suppliciter postulantes, ut super
hoc interloqui dignaremur. Ille vero taliter
respondebant, quod, licet is, quem elegerant, fuisset
minus legitime natus, per gratiam tamen apostolicae
sedis legitimari promeruit, et hoc asserebant
se legitime probaturos. Nos igitur, attendentes,
quod isti post primam electionem admiserant illos
ad celebrandam secundam, et quod decretum concilii
memorati decernit, hujusmodi praesumptores
una vice duntaxat eligendi potestate privatos;
quoniam electio, quam coram nobis celebrare volebant,
non jam secunda, sed tertia occurrebat, ad
eligendum illos censuimus admittendos,] ita, ut

procurator archidiaconorum sine monachorum praejudicio
interesset. Cumque rursus in unum locum
ad tractandum super electione facienda communiter
convenissent, nequiverunt tamen in unum votum
concorditer convenire, quamvis in hoc utrique
communiter concordarent, quod, nisi celebraretur
electio coram nobis, irreparabile detrimentum
Wintoniensi Ecclesiae imminebat. Verum, eo faciente
qui fecit utraque unum, ad unanimem tandem
concordiam redierunt, praefatum praecentorem
sibi pari consensu in episcopum eligentes. Nos autem,
et honestati nostrae providere volentes, et ecclesiasticae
libertati, non prius electionem illam decrevimus
confirmandam, quam in consistorio nostro
publice juravissent, quod nec per aliquam

obligationem erant astricti, nec per aliquam coactionem
inducti, ut electionem hujusmodi celebrarent.
Juramentis igitur sic receptis, et electionem
examinavimus et electum. Cumque per litteras
venerabilis fratris nostri . . . . . Turonensis archiepiscopi,
necnon aliorum multorum, de ipsius ordinatione
canonica et procreatione legitima nobis et frabus
nostris plenissime constitisset, et charissimus
in Christo filius noster, J. rex Anglorum illustris,
cui libenti animo, quantum possumus, cum honestate
deferimus, sicut ex patentibus ejus litteris
nobis innotuit, suum praestitisset assensum, caeteris
regulariter concurrentibus, quia rectis dispositionibus
nihil morae vel difficultatis debet afferri, ne

gregi Dominico diu desit cura pastoris, electionem
ipsam, de communi fratrum nostrorum consilio,
duximus confirmandam. Quocirca, universitati vestrae
per apostolica scripta mandamus, quatenus ei,

tanquam pastori vestro, debitam obedientiam et
reverentiam impendatis, salubribus monitis et
mandatis ipsius parentes humiliter et devote.

Datum . . . . . XI Kalendas Julii, anno octavo.

Cum lupi rapaces, qui venerant in ovium vestimentis,
pascua tua, frater Viterbiensis, non solum
tibi praeripuerint et immaniter occuparint, sed et
oves, quae pascebantur ibidem, furati sunt pene

penitus universas, quasdam ex ipsis mactantes ad
suae voracitatis ingluviem insatiabilem saturandam,
quasdam exponentes escas volatilibus coeli, et
quasdam semivivas relinquentes lupinis morsibus
laceratas, imminet tibi ex suscepto officio pastorali
vigilare vigilias noctis, non solum super reliquiis
salvandis, ne pereant vel furentur, sed ut quaeras
oves perditas diligenter, donec invenias, et inventas
ad caulas revoces et humeris tuis portes, rapacitati
luporum occurrens in fortitudine animi et
virtute; et, si tantam audaciam assumpserunt,
quod latratu canum vel baculo terreri nequeant vel
fugari, eis personaliter te opponas, animam tuam
pro ovibus tuis ponere non formidans, veri Pastoris
vestigia imitando, ne, si cedas hostibus, vel

fugias, ovibus derelictis, mercenarius quaerens lac
et lanam reputeris merito, et non pastor, sterili
quoque ficulneae comparandus, cui ultrix securis
excidium comminatur. Tu autem, frater Urbevetane,
non debes a longe siccis oculis attendere angustias
fratris tui, sed compati teneris proximo
patienti, et animam pro fratribus ponere, sicut
animam suam pro nobis posuit ipse Deus. Exsurgas
ergo in adjutorium ejus et ad auxilium ipsis festina,
alter alterius onera portantes ut charitatis vinculo
colligati, et sit in vobis vera fraternitas, quae
nullo valeat certamine violari. Cum igitur elegerimus
vos duos in ministerium istud, ut pugnetis
adversus bestias deserti, quae sicut locustae terrae

superficiem repleverunt, induatis vos armatura Dei,
ut secure stetis contra insidias et impetus inimici,
praecincti zona justitiae et scuto fidei praemuniti,
salutis galeam assumentes et gladium spiritus quod
est verbum Dei. Ideoque, universitati vestrae per
apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus,
Viterbium personaliter accedentes, fideles qui
sunt ibi corroboretis in verbo Dei pariter et doctrina,
et ad expellendos Patarenos inducatis eos

diligentius, et fortiter animetis, populo Viterbiensi,
sub debito fidelitatis quo nobis tenentur astricti, et
excommunicationis poena, districtae praecipientes,
quod excommunicatos illos et credentes Patarenorum,
qui ab excommunicatis et concredentibus
suis post inhibitionem nostram in consules sunt
electi, et J. Tiniosi, perditionis filium, electum in
Camerarium, a dominio quod sibi temere usurparunt,
ejicere studeant omnimodis et laborent, et
procedant tam contra eos, quam contra Patarenos,
credentes, fautores et defensatores ipsorum, juxta
mandatum vestrum, ac secundum quod eis per
alias nostras litteras est injunctum. Alioquin, noverint
nos universis fidelibus nostris, in civitatibus
atque castris circumadjacentibus constitutis, dedisse

firmiter in praeceptis, ut, nisi dicti Viterbienses
infra quindecim dies haec curaverint adimplere,
eis extunc ad mandatum vestrum faciant vivam
guerram. Electos autem ipsos, excommunicatos et
depositos publice nuntietis, et tam ipsos diffidetis
ex parte nostra quam eorum complices et fautores.
Quia vero D. Delicate, et J. Marchisan. judices, et
M. Macarutii, R. scrinarii, noluerunt intelligere, ut
bene agerent, sed praefatis electis se temere sociarunt,
nec, postquam eos ab officio suo suspendimus,
conversi sunt a via sua mala, sed ad iniquitatem
extenderunt amplius manus suas, publice denuntietis
eos ab officio suo depositos perpetuo et infames,
nisi ad mandatum nostrum infra quindecim

dies satisfecerint competenter. Verum, cum nunc
expediat sicut triticum vos cribrari, sollicite caveatis,
ne timore aliquo remittatur, vel tepeat fides
vestra, quin digne ac laudabiliter exsequamini
mandatum vobis injunctum, et, cum timor non sit
in charitate, foras a vobis mittat charitas perfecta
timorem, illum solum timentes, qui potest corpus
et animam mittere in gehennam.

Datum XVI Kalendas Julii.

Cum super his, quae contra te nobis denuntiata

fuerunt, legati nostri diligenter inquirerent veritatem,
tu, sicut accepimus, ad nostram audientiam
appellasti, ut canonicam eluderes disciplinam. Ipsi
vero, malentes appellationi deferre, quam ad sententiam
properare, inquisitionem fideliter factam
sub suis nobis transmisere sigillis, ut de vultu nostro
prodiret judicium aequitatis. Exspectantes igitur
exspectavimus, si forte vel per te ipsum accederes,
vel saltem idoneum dirigeres responsalem

ad appellationem interpositam prosequendam, sed
tu neutrum facere curavisti; quoniam, etsi quemdam
ad nos nuntium destinaveris, illum tamen non
ad prosequendum appellationem emissam, sed tuam
excusandum moram, misisti. Unde, si juris noluissemus
sequi rigorem, potuissemus utique, secundum
inquisitionis fidem, in te canonicam exercere
censuram. Verum, ut omnem omnino tibi murmurandi
materiam auferamus, de gratuita benignitate
concedimus, ut usque ad Septuagesimam proximo
venturam nostro te conspectui personaliter repraesentes,
defensurus te ipsum et justam sententiam
recepturus. Quod si propter infirmitatis incommodum,
vel aetatis defectum, aut aliam justam causam,
nequiveris in propria venire persona, postquam

de justo impedimento feceris nobis fidem,
nos ipsum negotium viris discretis examinandum ac
definiendum sub certa forma curabimus delegare,
coram quibus tuas possis proponere rationes, ne
judicium subeas indefensus.] Monemus igitur fraternitatem
tuam et exhortamur in Domino, per
apostolica tibi scripta mandantes, quatenus,
factam tibi gratiam recognoscens, circa gregem
tibi commissum diligentius solito studeas vigilare,
teque commendabilem reddas vita pariter et doctrina,
ut, cum verbo profeceris et exemplo, subsequens
diligentia praecedentem videatur negligentiam
relevare. [Mandatum autem, quod super abbatia
Montis Arragonum dimittenda nos tibi fecisse
meminimus, districtius iteramus, ne, si utrique

praesis Ecclesiae, neutri prosis.

Datum VI Kalendas Julii, anno octavo.

Tam multa fuerunt et magna, tam grata etiam et
accepta servitia, quae progenitores et praedecessores
tui sacrosanctae Romanae Ecclesiae impenderunt, ut
tibi, quem credimus eis in devotionis et fidei proposito
successisse, inter alios mundi principes gratiam
velimus impendere specialem, ad honorem et
profectum tuum efficaciter intendendo, ita, quod
certis indiciis et evidentibus argumentis agnosces,

quam sincero te diligamus affectu. Licet igitur pro
venerabili fratre nostro, Papembergensi episcopo,
preces tuas nondum potuerimus exaudire, pro eo
quod, ante adventum solemnium nuntiorum, quos
super negotio imperii destinatos jugiter exspectamus,
honori nostro non expedit, nec Ecclesiae congruit
honestati, circa statum ipsius aliquid immutare,
cum id ad negotium imperii dignoscamur specialiter
pertinere; temporis tamen opportunitate
concessa, si se studuerit idoneum exhibere, preces
tuas, quantum cum honestate nostra poterimus,

hilariter admittemus. Latorem vero praesentium,
clericum tuum, tibi reddimus commendatum, qui,
quantum in eo fuit, negotium sibi commissum prudenter
ac diligenter studuit procurare. Monemus
igitur nobilitatem tuam, et exhortamur attentius,
et per apostolica scripta mandamus, quatenus in
devotione sacrosanctae Romanae Ecclesiae, matris
tuae, talem te studeas exhibere, quod ad honorem et
profectum tuum magis ac magis intendere debeamus.

Datum.

Cum venerabilis frater noster . . . . . episcopus vester,
affixo suis humeris signo crucis, in obsequio
Jesu Christi partes visitaverit transmarinas,
licet super excommunicationis sententia, quam venerabilis
frater noster, G. archiepiscopus Remensis,
Romanae Ecclesiae cardinalis, tunc episcopus
Praenestinus, apostolicae sedis legatus, tulerat
in eumdem, se multipliciter excusarit, tandem
tamen intellecto, quod nos excommunicationem
ratam habuimus, a dilectis filiis, S. tituli Sanctae
Praxedis, et P. tituli Sancti Marcelli

presbyteris cardinalibus, apostolicae sedis legatis,
apud Acon absolutionis beneficium impetravit, praestito
corporaliter juramento, quod nostris obediret
mandatis. Cum igitur ad nos in suo reditu declinarit,
et excusationes suas diligenter audiverimus
et benigne, nos eum absolvi fecimus ad cautelam;
et, quia nihil proponebatur in nostra praesentia
contra eum, ipsum cum gratia nostra remittimus
ab excommunicationis vinculo absolutum. Quocirca,
universitatem vestram monemus attentius et hortamur,
per apostolica scripta praecipiendo mandantes,
quatenus, exhibentes eidem reverentiam
debitam et honorem, sic cum eo perseverare curetis
in devotione sanctae Romanae Ecclesiae, matris vestrae,
quod gratia nostra erga vos ipsum merito

procedat et crescat.

Datum VI Kal. Julii.

Cum dilectus filius, L. procurator venerabilis

fratris nostri . . . . . episcopi Misnensis ex una
parte, et . . . . . praepositus Wrchinensis, Bercer. Ulricus
et magister Nicolaus, magister Alb. et Alb.
procurator quorumdam Misnensium canonicorum
ex altera, ad sedem apostolicam accessissent, dilectum
filium, L. tituli Sanctae Crucis, presbyterum
cardinalem, eis concessimus auditorem, in
cujus praesentia cum partes insimul concertarent,
magister Martinus, tanquam Misnensis Ecclesiae
canonicus, se arbitrio, de quo contendebant, opposuit,
asserens illud nullius fuisse momenti, pro eo
quod a judicibus a sede apostolica delegatis in irritum
fuerat revocatum, et quia in ipso approbatur
sectio praebendarum, quam reprobat concilium Turonense;
tum etiam quia, cum in arbitros illos a

se minime fuerit compromissum, ipsi in suum praejudicium,
quod Scholastria sibi auferri debeat,
statuerunt. Unde, instantius postulabat arbitrium
illud nullum penitus judicari. Ad haec autem pars
adversa respondit, quod magister Martinus se opponere
non poterat arbitrio memorato, quia, cum
non sit Misnensis canonicus, ad ea admitti non
debet, ad quae soli canonici vel alii ipsorum nomine
admittuntur. Licet enim videremur sibi Misnen.
canonicam contulisse, quia tamen, suggerendo falsum
et veritatem tacendo, nos circumvenire praesumpsit,
carere debet penitus impetratis; veritatem
quidem tacuit, quia, cum esset sacrilegus et duplici
excommunicationis sententia innodatus, hoc nobis
exprimere non curavit; falsum vero suggessit, quia,

cum Scholastriam de qua sustentari poterat competenter,
haberet, se nullum habere beneficium
ecclesiasticum affirmabat. Cum igitur ex praemissis
manifestius ostendatur non esse canonicus, nec canonicorum
eum esse procuratorem appareat, non
est ullatenus contra arbitrium audiendus. Cumque
coram cardinali praedicto super his fuisset diutius
disputatum, et ipse quae hinc inde proposita fuerant
nobis fideliter retulisset, nos, attendentes, quod ea
quae contra praefatum Martinum proposita fuerant,
vel frivola erant, vel falsa, ut exclusis ambagibus
gratia nostra circa eum plenum sortiatur effectum,
praebendam ipsam vacantem ei duximus auctoritate
apostolica concedendam, et ipsum de illa manu
propria curavimus investire. Quocirca, discretioni

vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus,
quatenus, auctoritate nostra suffulti, praedictum
magistrum faciatis plena et pacifica ipsius
praebendae possessione gaudere, contradictores, etc.
Quod si non omnes, duo vestrum, etc.

Datum Idibus Junii.

Ex parte dilecti filii, H. diaconi Senonensis, nostris
est auribus intimatum, quod, cum sua beneficia
resignarit, eo quod, senectute confractus, ut
oportet, in eis deservire non posset, adhuc tamen
in Ecclesia de Alemanchis, Trecensis dioeceseos,
quoddam beneficium sibi retinuit, quod resignasset
jamdudum personae idoneae conferendum, nisi R.

Trecensis canonicus, qui beneficiis multis abundat,
ipsum post mortem illius sibi per dioecesanum episcopum
 promitti fecisset, et etiam confirmari.
Unde, idem diaconus a nobis humiliter postulavit,
ut ad liberam resignationem ipsius beneficium illud
mandaremus idoneae personae conferri, illo tantum
excepto, qui, eo vivente, de ipso beneficio nedum
promissionem, sed etiam confirmationem accepit.
Nos igitur, ejusdem diaconi petitioni praebentes
assensum, discretioni vestrae per apostolica scripta
mandamus, quatenus, si res ita se habet, beneficium
memoratum ad liberam resignationem ejusdem
curetis personae idoneae assignare, illo tamen
excluso, qui, sicut superius est expressum, concessionem

sive promissionem de beneficio ipso nedum
postulare, sed praesumpsit accipere, adhuc possessore
vivente, cum in hoc desiderare mortem proximi
videatur, in cujus locum et beneficium se
credidit successurum. Testes . . . nullis litteris veritati,
etc. Quod si non omnes . . . tu, frater archiepiscope,
cum eorum altero, etc.

Datum V Idus Junii.

Veniens ad apostolicam sedem G . . . mulier, latrix
praesentium, supplici nobis insinuatione monstravit,
quod, cum matrimonium cum E. de Hard.
Coloniensis dioeceseos, in facie Ecclesiae contraxisset,
et diutius cohabitasset eidem, orta est dissensio
inter eos, et, sic suadente humani generis inimico,
quod deinceps alter non requireret alterum, uterque

corporaliter praestitit juramentum. Hanc tamen vir
ipse causam divortii assignabat, quod quondam
ipsius mulieris amitam cognovisset, antequam eam
duceret in uxorem; sed, licet hoc asseverarent
quamplurimi, non fuit tamen super hoc Ecclesiae
facta fides. Cum autem postmodum ad secunda vota
convolasset uterque, secundo viro viam universae
carnis ingresso, adhuc priore viro superstite, dicta
mulier se fecit in arcto loco ad poenitentiam agendam
includi, ubi, sex annis in devotione peractis,
audiens a quibusdam discretis et religiosis personis,
quod sic salvari non posset, ad apostolicam sedem
accessit, humiliter postulans et devote, ut ei dignaremur
impendere consilium salutare. Nos igitur,
attendentes, quod illicitum fuit hujusmodi juramentum,

discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus,
quatenus praefatum virum more attentius
et inducere procuretis, eum, si necesse fuerit, per
districtionem ecclesiasticam, appellatione remota,
cogentes, ut, ea quam superduxit exclusa, praefatam
recipiat mulierem, audituri postmodum, si quid
fuerit quaestionis, et illud, appellatione remota, fine
debito decisuri. Si vero contra matrimonium nihil
fuerit sufficienter ostensum, et vir saeculo derelicto
maluerit ad regularem vitam migrare, vos ei super
hoc licentiam tribuatis, ut et illa sic possit in suo
sicut desiderat proposito permanere; nullis litteris
veritati, etc. Quod si non omnes, etc.

Datum II Kalendas Julii.

Significavit nobis dilectus filius, nobilis vir, O.
 dux Burgundiae, quod in Ecclesia Gallicana
grave scandalum est subortum, ex eo quod dilectus
filius, nobilis vir . . . Nivernensis comes, cum consanguinea
sua, quam in quarto gradu contingit, de
facto solummodo, quia de jure non potuit, contraxit
copulam conjugalem. Volens igitur idem dux

animae suae providere saluti, prout sibi a viris prudentibus
est consultum, et in remissionem peccatorum
injunctum, paratus est tam incestuosum connubium
accusare, cum ipsa mulier consanguinea sit

ipsius, postulans humiliter et devote, ut super hoc
ei judices concedere dignaremur. Quocirca, discretioni
vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus,
si accusationem hujusmodi de jure videritis
admittendam, audiatis causam, et eam, si partes
consenserint, sublato appellationis obstaculo, fine
canonico terminetis. Alioquin, gesta omnia conscribentes
sub testimonio litterarum vestrarum, ea
nobis fideliter transmittatis, praefigentes partibus
terminum competentem, quo nostro se conspectui
repraesentent, justitiam recepturae. Quod si non
omnes his exsequendis . . . tu, frater archiepiscope,
cum eorum altero ea nihilominus exsequaris.

Datum . . . . . III Nonas Junii, anno octavo.

[Novit ille, qui nihil ignorat, quod super articulo
matrimonii pro te fecimus quidquid homo facere
potuit, sed, peccatis exigentibus, parum profecimus,
quoniam ad exhibendum tibi maritalem affectum,
animus charissimi in Christo filii nostri, Philippi,
regis Francorum illustris, non potest aliquatenus
inclinari, neque nos ejus animo amorem possumus
inspirare, cum hoc solus Deus facere possit, in cujus
manu cor regis existit. Putat igitur ipse rex et
multi etiam opinantur, quod perpetuo sit maleficio
impeditus. Unde, non solum propter affinitatem, verum
etiam propter maleficium a te postulat separari.

Licet igitur tibi deesse nolimus, imo, quantum cum
Deo possumus, semper velimus adesse, quia tamen
dispositionem Dei mutare non possumus, nec expedit,
ut in hoc miserabili statu tu, et rex ipse, diutius
maneatis, mittimus ad te dilectum filium,
magistrum P. capellanum nostrum, virum providum
et fidelem, qui tibi solatium nostrae visitationis
impendat et animum tuum subtiliter investiget,
cui secure tuam aperias voluntatem nobis fideliter
intimandam, ut, ea cognita, melius tibi providero
possimus.

Datum Romae apud Sanctum Petrum, III Nonas
Julii.]

Sicut oblatus dilecti filii, J. de Curci, nobis
tenor expressit, nuper expertus est in seipso, quod
fallax hujus vitae jucunditas, vix aut nunquam statu
permanet in eodem, cui quanto confidentius quis
inhaeret tanto facilius labitur cum labente. Cum
enim tranquilla securitate gauderet, ac spem non
modicam in quibusdam suis familiaribus et domesticis
posuisset, eorum consilio, quos fideles esse

credebat, nobilis vir, H. de Lasci, terram ipsius
ingressus, cum exercitu copioso bellum inivit cum
eo, ac, suis deficientibus in congressu, licet ipse
cum paucis aliquandiu tantae multitudini restitisset,
tandem tamen retentus ab hostibus, ergastulo fuit
carceris mancipatus. Videns igitur sibi mortis periculum
imminere, quibusdam religiosis mediantibus
inter ipsos, evasit, ita tamen, quod totam Hiberniae
terram abjurans, et omni juri vindicationis renuntians,
munitiones, homagia, authentica quaelibet
super eadem terra, tam a sede apostolica quam ab
aliis impetrata, dicto H. de Lasci resignaret, et,
affigens suis humeris signum crucis, in Hierosolymitanam
proficisceretur peregre regionem, nunquam
in Hiberniam reversurus. Aggravata est

etiam conditio memorata, cum praefatus H. eum
non permitteret terram exire, nisi tu, frater archiepiscope,
et quidam suffraganei tui, qui tecum
pariter praesentes in partibus illis erant, excommunicationis
in eos sententiam proferretis, qui conditiones
initas inter eos infringerent, vel eis aliquatenus
contrairent. Idem vero H. incontinenti juravit,
quod, quam cito ipse J. ei munitiones, castella
et scripta authentica reddidisset, ipsum et duos
nepotes ipsius, quos captivos tenebat in vinculis,
sine dilatione dimitteret absolutos, ac nullum exhaeredaret
omnino, cui de terra sua feudum concessisset,
sed arma etiam et catalla libere ipsum permitteret
secum ferre. Ab eodem autem II. tali praestito
juramento, ipse J. consequenter juravit se

totam terram et omnia quae possidebat in Hibernia
relicturum, juramento praedicto aliud adjiciens juramentum,
quod videlicet, nisi saepedictus H. quod
juraverat fideliter observaret in nullo teneretur
eidem, sed pro posse suo damnum ejus, et dispendium
procuraret. Cumque idem H. jurisjurandi

religione contempta, et adhuc nepotes ipsius detineat,
et arma etiam et catalla sibi restituere non
curarit, a juramento, quod ab ipso fuerat metu
mortis extortum, instanter postulabat absolvi, praesertim
cum ei fides servari non debeat, qui eam
aliis negligit observare. Cum igitur simus in eo
loco, disponente Domino, constituti, ut, secundum
verbum propheticum, debeamus dissolvere colligationes
impietatis, et fasciculos deprimentes ac
dimittere eos qui confracti sunt, liberos et disrumpere
omne onus, discretioni vestrae per apostolica
scripta praecipiendo mandamus, quatenus, si vobis
constiterit, quod praedictus H. injuste bellum moverit
contra eum, ipsum H. monere attentius et
inducere studeatis, ut et terram ipsius, et alia

universa per hujusmodi violentiam occupata, sine
dilatione restituat conquerenti, eum a praestito sibi
juramento prorsus absolvens. Quod si monitis
vestris acquiescere forte noluerit, ipsum ad hoc, si
praemissa veritate nituntur, personam excommunicationis
et terram ejus interdicti sententiae supponentes,
sublato cujuslibet contradictionis et appellationis
obstaculo, compellatis. Juramentum autem,
quod idem J. ultimo se asserit praestitisse, si de
assensu factum est utriusque, eum non ligat qui
praestitit, dum ille, cui praestitum fuerat, servare
negligit quod promisit. Quod si non omnes, duo
vestrum, etc.

Datum Kalendas Julii.

Cum ad consilium nostrum resignaveris administrationem
Ecclesiae Tolosanae, nos, honori tuo
providere volentes, praesentium tibi auctoritate
concedimus, ut in solemnibus festis, vel cum a
viris ecclesiasticis fueris invitatus, episcopale officium
sine alterius praejudicio valeas exercere, dummodo
taliter converseris, quod vita consonet dignitati.
Ne vero in opprobrium tui ordinis mendicare
cogaris, statuimus, ut triginta libras Tolosanae
monetae de bonis episcopalibus ad sustentationem

tuam percipias annuatim, ita, quod, orationi diligenter
intentus, exerceas temetipsum ad opera
pietatis, quae secundum Apostolum promissionem habet
vitae, quae nunc est, pariter et futurae. Nulli ergo . . .
concessionis et constitutionis, etc. Si quis, etc.

Datum III Nonas Julii.

[Per inquisitionem quam de mandato nostro fecistis
super statu episcopatus et episcopi Tolosani,
perspicaciter intelleximus, quod Mascaro cellerarius 
 juratus asseruit se scivisse pro certo Raymundum, 
olim Tolosanum episcopum et amicos
ipsius, ante suam electionem habuisse colloquium
cum quibusdam canonicis nominatim expressis,
eosque sollicitasse precibus, ut ipsum eligerent in
episcopum, seque vidisse pariter et audisse, quando

praedictus episcopus existens in domo Sancti
Petri de Coquinis, recognovit in quorumdam
canonicorum praesentia, se canonicis illis, qui adversati
fuerant suae primae electioni, juramentum
in domo Attonis de Montibus praestitisse, credens
pro certo quod juramentum illud illicitum
fuit, et factum, ut idem Raymundus eligeretur ex
pacto, et quod ipsemet, post primam ipsius electionem
cassatam, domum episcopalem ejus nomine
detinebat, recipiens quosdam redditus et proventus,
quos, de ipsius conscientia et consensu, in ejusdem
negotiis expendebat. Cum igitur talem scienter in
episcopum eligendo, sicut ipse suo juramento firmavit,
ecclesiasticis beneficiis reddiderit se indignum,

grave gerimus et molestum, quod dilecto filio. . . . . .
praeposito Tolosano, in episcopum Convenarum
 electo, idem Mascaron in praepositum asseritur 
 substitutus.] Quocirca, discretioni
vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus,
eumdem Mascaronem ab officio praepositurae penitus
amoventes, faciatis virum idoneum ad officium illud

assumi. Contradictores, etc. Quod si non omnes. . .
duo vestrum, etc.

Datum . . . . . II Nonas Julii, anno octavo.

Et ordo rationis expostulat, et ecclesiasticae utilitatis
consideratio nos invitat, fratres et coepiscopos
nostros ampliori charitate diligere, et commissas
eorum gubernationi ecclesias patrocinio sedis apostolicae
propensius communire, quo, ex suscepti
exsecutione officii, tanto vigilantiores possint semper

existere, quanto pravorum incursibus securiores se
viderint permanere. Eapropter, etc. usque annuimus,
et, praedecessorum nostrorum, felicis recordationis
Urbani II, Paschalis, Eugenii, Alexandri et
Urbani III, Romanorum pontificum, vestigiis inhaerentes,
Agenn. beati protomartyris Stephani ecclesiam,
cui, Deo auctore, praesse dignosceris, sub
beati Petri, etc. usque communimus; statuentes, ut
canonicae religionis ordo, qui a praedecessore tuo,
bonae memoriae Simone, in eadem et in beati Caprasii
martyris ecclesiis per Dei gratiam institutus
est, et a praefato praedecessore nostro, Urbano II,
auctoritate apostolica confirmatus, perpetuis temporibus
in eisdem ecclesiis inviolabiliter observetur,

nullusque in eis amplius fiat canonicus, aut ordinetur,
nisi qui se victurum canonice professus fuerit.
Priorem etiam, seu cujuslibet ministrum dispensationis,
ad communitatem fratrum pertinentis, in
eisdem ecclesiis constitui, nisi quem communis
consensus episcopi et fratrum canonice viventium,
elegerit, auctoritate apostolica prohibemus. Sancimus

autem, ut Ecclesiae et terrae et universa quae
ad communitatem fratrum utriusque ecclesiae pertinent,
secundum quod episcopus cum ipsis melius
statuerit, per canonicos regulares disponantur, et
ut in omnibus necessariis regulariter professis subveniatur.
Praeterea, quascunque possessiones, quaecunque
bona eadem Beati Stephani ecclesia inpraesentiarum,
etc., usque firma tibi tuisque successoribus
et religiosis fratribus in ipsa ecclesia Deo servientibus,
et illibata permaneant. In quibus, etc., usque 
 vocabulis: ecclesiam Sancti Coloni, cum capella
Sancti Stephani secus castrum Bugd. sita, cum
burgo et parte castelli ad Agennensem parochiam
pertinente; ecclesiam Sanctae Mariae de Curte;
ecclesiam Sancti Saturnini de Monac cum omnibus

pertinentiis earum et cum capella infra castrum
Pennesitis; hospitalem domum, cum capella et omnibus
ad eam pertinentibus, quae videlicet a Jordano
milite, juxta civitatem Agennensem constructa et
eidem ecclesiae oblata est; ecclesiam Sancti Petri
de Condat, cum pertinentiis suis; capellam de Fumet;
ecclesiam Sancti Bartholdi de Pertica; ecclesiam
Sanctae Mariae de Loires; capellam Sanctae Mariae
de Biron; ecclesiam Sanctae Mariae Castri-Mauronis;
ecclesiam de Pujons et ecclesiam de Alba-terra;
ecclesiam Sanctae Victoriae de Claromonte; capellam
Sanctae Mariae in burgo ejusdem castri; ecclesiam
Sancti Hilarii de Dombesca, et quidquid juris Simon,
et caeteri Agennenses episcopi, in ecclesia Sancti

Vincentii de Furgat hactenus habuisse noscuntur.
Porro, ad exemplar eorumdem praedecessorum nostrorum,
coemeterium ejusdem ecclesiae Sancti Stephani
stabilimus et decaniam, cum bonis omnibus quae
Unaldus, qui vicecomes fuerat, ad monasterium properans,
pro ipsius sedis restauratione noscitur reliquisse;
nec ulli omnino facultas sit decaniam ipsam,
et bona ad ipsam pertinentia, jure, quod absit!
haereditario vindicare. Mercatum vero, quod ante
praefatam ecclesiam Sancti Stephani fieri solet, ut
sequenti quoque tempore ibidem fiat, nec aliquorum
removeatur aemulatione, sancimus, salvis bonis
consuetudinibus ecclesiae Beati Caprasii; feudum
insuper Marconis, cum ecclesiis quae Francae nominantur;
partem videlicet Agennensis dioeceseos,

sicut in Burdegalensi concilio coram apostolicae
sedis legatis Amato, tunc Olorensi et Hugone, tunc
Diniensi episcopis, eidem Ecclesiae canonice restituta
est; ecclesiam Sancti Hilarii de Agen. ecclesiam
de Linarolis, per Raymundum, praedecessorem
tuum, de laicali manu ereptam; ecclesiam de Orzana,
cum tota parochia sua, castelli videlicet de
monte Caplis quartas decimarum et redditus qui
Guazii vocantur, tam de annona quam de denariis,
sicut supradictus Simon, religionis institutor, ad
victum canonicorum regularium in omnibus terris
Agennensis episcopatus acquisivit, et ecclesiam
ipsam per sexaginta annos et amplius hactenus canonice

dignoscitur possedisse; praeterea, comitalia
et monetam; ecclesiam etiam de Canu, cum decimis
et primitiis et terris suis; decimas nihilominus
Sanctae Fidis et de Serinac, quas studio et sollicitudine
tua liberatas de manibus laicorum, ab omni
possides exactione quietas; pagnerias quoque molendinorum
de Agen et eminas ac redditus earum,
quas illustris memoriae R. rex Angliae, dum esset
comes Pictaviae, in eleemosynam tibi pia liberalitate
concessit, quae ad episcopalem mensam perpetuo
deputasti, districtius inhibemus, ne cui successorum
tuorum a mensa episcopali alienare illa sit licitum,
vel in usus alios temere commutare. Prohibemus
insuper, ne interdictos vel excommunicatos
tuos ad officium aut communionem ecclesiasticam

recipere quisquam sine congrua satisfactione praesumat,
nisi forte periculum mortis immineat, ut,
dum praesentiam tuam habere nequiverit, per alium
secundum formam Ecclesiae, satisfactione praemissa,
oporteat ligatum absolvi. Ad haec, libertates et immunitates,
a regibus, principibus et ab aliis personis,
tam ecclesiasticis quam mundanis, rationabiliter
ecclesiae tuae indultas et antiquas et rationabiles
consuetudines hactenus observatas, integras et
illibatas manere, praesenti decreto sancimus. Comitalia
quoque et monetam, sicut a praedicto R.
rege Angliae, tunc comite Pictavensi, tibi tuisque
successoribus pietatis intuitu sunt concessa, auctoritate
apostolica confirmamus. Sepulturam quoque

episcoporum ecclesiae tuae, qui pro tempore fuerint,
nihilominus duximus confirmandam, nisi alibi in
ultima voluntate elegerint sepeliri. Obeunte vero te,
etc. usque secundum Dei timorem et canonicam institutionem
providerint eligendum. Decernimus ergo,
ut nullus omnino hominum liceat praefatam Ecclesiam,
etc. usque profutura, salva sedis apostolicae
auctoritate. Si qua igitur, etc. Cunctis autem, etc.

Datum Romae, apud Sanctum Petrum, per manum
J. Sanctae Mariae in via Lata diaconi cardinalis,
II Kalendas Julii, indictione octava, Incarnationis
Dominicae anno 1205, pontificatus vero domini Innocentii
papae III anno octavo.

Bartholomaeus, pauper diaconus, lator praesentium,
ad praesentiam nostram accedens, nobis humiliter
intimavit, quod, cum ordinatus est in diaconum,
erat adeo adolescens, quod ignorat, utrum inferiores
ordines recepisset; tandem vero, cum ad annos discretionis
pervenit, quia eum super hoc conscientia
remordebat, tibi suam ignorantiam revelavit, quem
usque ad dimidium annum ab officio suspendisti, et

postmodum dispensasti cum eo, quam dispensationem
idem diaconus a nobis humiliter confirmari
petebat. Quocirca, fraternitati tuae per apostolica
scripta mandamus, quatenus, si est ita, dispensationem
hujusmodi, de misericordia quae superexaltat
judicio, firmiter facias observari, minores ordines
illi conferens ad cautelam, quia non dicitur iteratum
quod factum esse nescitur.

Datum Nonis Julii.

[ « Reverendissimo in Christo Patri et domino
Innocentio, Dei gratia summo pontifici et universali

papae, L. per eamdem et R. imperatoris 
 gratiam, rex Armeniae, sanctitati
suae devotus et obediens, cum salute, grata servitia
et pedum oscula. Cum constet vos, celeberrime
pater et domine, totius sanctae Ecclesiae et
religionis Christianae curam et praelationem, dante
Domino, dignissime gerere, constat utique, nos
ad vestri refugium, tanquam ad tutissimum receptaculum,
debere recurrere, in quo tota spes nostra
et fiducia post Deum dependet, et a beatitudine
vestra nostris in necessitatibus praesidium
postulare. Proinde, clementissime Pater et domine,
ad pedes sanctitatis vestrae, genibus flexis,
et cum omni supplicatione recurrentes, conquerimur
et conqueri non cessamus de domino P. 

 tituli Sancti Marcelli presbytero cardinali,
legato vestro, nostris in causis suspecto, imo
aperto adversario. Cum enim ad partes regni nostri,
tum ex injuncta sibi legatione, tum pro reformatione
pacis inter nepotem nostrum et comitem
Tripolitanum, contra justitiam et appellationem
nostram ad apostolicam audientiam factam, Antiochenum
principatum usurpantem, ut credebatur,
accessisset, dominus Catholicus, venerabilis
in Christo pater noster, cum quibusdam
suffraganeis suis et clero, nos, cum baronibus
fidelibus nostris et pluribus nobilibus peregrinis
astantibus, quanta potuimus honorificentia et veneratione,
ob vestri reverentiam illum suscepimus.
Sequentibus diebus, de obedientia Armenicae Ecclesiae

ad sanctam Romanam Ecclesiam, ad quam

jamdiu laboravimus, divina auxiliante gratia, deliberavimus,
et ad hoc cum multo labore induximus
Ecclesiam Armenicam, tempore pontificatus
vestri, meritorum vestrorum exigentia,
ad quod progenitores nostri multis transactis
temporibus inducere nequiverunt, ut ipse P. 
cardinalis, et rerum est testis effectus. Dominus
Catholicus, cum solemnitate celebri et obedientiam
et reverentiam per manus ipsius legati,
secundum litterarum vestrarum formam et
mandatum, sanctae Romanae Ecclesiae et vocis
exhibens, palleum a beatitudine vestra destinatum,
coram praedictis personis astantibus, cum
omni humilitate et devotione suscepit, promittens,
in ordine suo singulis quinque annis per

nuntios suos, secundum capitularia apostolica,
sanctam Romanam Ecclesiam visitare, tanquam
matrem et magistram omnium ecclesiarum, et
in cismarinis conciliis, seu in propria persona,
seu per nuntios suos interesse; et, quod non deberent
celebrari concilia ecclesiastica in cismarinis
partibus, absente eo, vel nuntio suo, ab utraque
parte statutum est. Quibus peractis, de reformatione
pacis inter nepotem nostrum et comitem
Tripolitanum, tractatur; in quo tractatu
apostolica scripta de commissione, ut causam
de qua agebatur fine debito terminarent,
quae dominis S. tituli Sanctae Praxedis, et P. 
 tituli Sancti Marcelli presbyteris cardinalibus,
et legatis delegastis, eidem P. cardinali repraesentavimus,

confidentes, secundum mandatum vestrum
causam ipsam per eum fine optato terminari,
in quibus dominus S. cardinalis, absens,
pro negotio Christianitatis Acon erat, quem in
tota causa aequitatis et justitiae invenimus amatorem.
Repraesentatis apostolicis scriptis, ut dictum
est, causam nepotis nostri ei vices vestras
gerenti commisimus, et, ab initio causae, semper
ad apostolicam appellavimus audientiam et in judicio
ipsius causam ipsam commisimus, testibus
domino patriarcha Antiocheno, Hospitalariis, Templariis
et aliis viris religiosis Nigrae-montanae.
»  Ipse vero P. cardinalis et legatus,
in quo nullam et vere nullam habere sperabamus
suspicionem, comiti Tripolitano, Templariis, et Antiochenis

confoederationem privatam faciens, parti

nostrae fraudulenter detrahebat, et parti adversae in
nostri perniciem et jacturam assistebat, manum
consilii et auxilii eis porrigens. Ex mandato itaque
ipsius legati, sub cujus spe decepti eramus, ad
partes Antiochenas secundo ac tertio accessimus pro
pace reformanda. Comes Tripolitanus, diverticula
quaerens, ad diem statutum in causa nunquam accedebat.
Cognita vero et intellecta fraude confoederationis
initae, ipsum P. legatum, suspectum, imo
apertum adversarium habentes, ad apostolicam merito 
appellavimus audientiam, et causam nepotis nostri
judicio vestro commisimus, personam nostram,
regnum et gentes nostras, sub protectione Dei et
vestra committentes, quod per privilegium a beatitudine
vestra delegatum obtinere credebamus. Contigit

igitur, nocte quadam ante adventum ipsius P. 
cardinalis, cum omni exercitu nostro vindicantes
haereditatem nepotis nostri, partes Antiochenas 
defectu justitiae infestantes, sicut domino placuit,
infra muros Antiochenos in manu forti intravimus;
et, si ad effusionem Christiani sanguinis, et incendium
ipsius civitatis manus potentiae nostrae extendere
voluissemus, urbs Antiochena capta foret;
sed, pietate et Dei timore moti, et Christianitati
miserando compatientes, dominum patriarcham Antiochenum
ad nos accersitum inter nos et Antiochenos
rogavimus, optatae pacis esse mediatorem. Et,
dum de pace tractaretur, ecce, Templarii, quos
precibus et mandatis vestris honorabamus, et quibus

in tota guerra deferebamus, salvatis possessionibus
et tenimentis illorum, quos amicos, non adversarios,
tanquam viros religiosos habere sperabamus,
sine diffiducia facta contra nos dentes
acuerunt, turres munierunt, arma excusserunt,
exercitum nostrum intus et extra muros civitatis
Antiochenae sagittaverunt, vexillum Balzanum 
contra nos paraverunt, et, quod gravius est, Christianum
effuderunt sanguinem, postposito religionis
ordine. Haec infra cum comite Tripolitano et Antiochenis 
 unanimes, perfido Soldano Alapiae
sunt confoederati; sic suis machinationibus ab acquisita
haereditate sua nepotem nostrum, pupillum,

orphanum, sub protectione Dei et vestra deputatum,
alienaverunt, et sic non exspectato vulnus
ab hoste tulimus; quod moleste ferentes, possessiones
et tenimenta, quae in regno nostro Templarii
possidebant, sustinuimus, et a terra nostra
illos eliminavimus. His ita peractis, dominus P. cardinalis,
Templariis confoederatus, inter nos et Templarios
pacem reformare quaerens, nos ad restitutionem
rerum, Templariis nuper ablatarum, primum
viva voce, postea secundo ac tertio et scriptis et
nuntiis, instanter compellebat. Ad quod respondebamus,
dicentes: Parati sumus, amore sedis apostolicae,
Templariis restituere nuper ablata, si in ordine
suo promiserint se de caetero, neque infra muros
neque extra muros Antiochiae, justitiae et dricturae 

 nepotis nostri adversari, sed sint, sicut
viri religiosi, salvi et securi in domibus et possessionibus
suis; contra quae Templarii, arrogantiae
stimulo suffulti, opponebant, se muros Antiochenos 
 contra justitiam et dricturam nepotis nostri
semper defendere, ordine religionis postposito. Cum
vero de concordia inter nos et Templarios nihil profici
posset, dominus P. cardinalis, absente domino
Catholico, parte nostro venerabili, Antiochiae 
super eadem causa concilium celebravit, et, post
appellationem nostram iteratam ad apostolicam audientiam,
sententiam excommunicationis in terram
nostram promulgavit salvis confessionibus infirmorum,
baptisterio et sepelitione mortuorum. Super

eadem sententias litteras suas ad dominum
Catholicum Armenorum destinavit, ut ex abrupto
per totum Catholicatum sententiose interdictio promulgaretur. In iis omnibus non interfuit dominus S.
cardinalis et legatus.
 «  Convenientibus
itaque domino Catholico, et pluribus suffraganeis
Catholicatus in unum, communicato diu consilio,
mirati sunt de tanta et tam subita exasperatione,
absente Catholico, in Armenicam Ecclesiam facta;
et, reducentes ad memoriam hoc quod statum
fuerat inter dominum P. cardinalem, et J. 
Catholicum Armeniae, quia de concilio absens fuit
ipse Catholicus, et sine consensu suo data est in
 dioecesi sua 
 a cardinale interdictionis sententia,
censuere patres nostri, illam non teneri 
 nec observari sententiam, dicentes:
Qui de mamillis matris nostrae primo lac dulce
et suave sugere sperabamus, nunc autem fel
amarum et acetum potamus; sperabamus imbre
salutifero irrigari, non a grandinosis procellis
tempestari; qui vero nimium emungit, ut bene
scitis, elicit sanguinem. Quae cum ad notitiam domini S. 
 cardinalis et legati, devenisset, moleste
tulit; et, habito consilio cum domino P. 
collegato suo, ad se accedente, quia instantissime
ad audientiam vestram appellabamus, procellam
in auram, consilio domini S. cardinalis,
convertere studuerunt. Sicque factum est, ut, ex

mandato dominorum cardinalium, illustris regis Hierusalem 
 et Cypri, omniumque nobilium
peregrinorum, mense Septembris, ad partes Acon,
pro reformatione pacis inter nos et Antiochenos
et Templarios, nuntium nostrum, nobilem Constantium
de Camarderio, dilectum consanguineum
nostrum, delegavimus, et, mediante sapientia
et discretione domini, S. cardinalis, juris
et aequitatis amatoris, pax reformata est inter nos
et Templarios, sicut per litteras ipsius intelligere
poteritis. Nos vero, nunquam a mandatis sanctae
Romanae Ecclesiae recessimus, nec recedemus vita
comite, quanquam dominus P. cardinalis ab ea
nos eliminari laboret. Nos igitur, qui, Dei et vestri

gratia, tempore pontificatus vestri, nova sumus
planta vestra facti, cupientes ad honorem
Dei et sanctae Romanae Ecclesiae fructus odoriferos
et suaves producere, ad pedes sanctitatis
vestrae recurrimus; flexis genibus rogantes et deprecantes,
ut in judicio domini P. cardinalis et
legati, quem suspectum, imo apertum adversarium
habemus, causam nepotis nostri non committatis,
»  et quod nullam super nos, et
terram nostram habitantes, cujuscunque conditionis
existant, ex injuncta sibi legatione potestatem
de caetero habeat, et ut Templariis per apostolica
scripta mandando praecipiatis, ne de facto Antiocheno
justitiae et dricturae nepotis nostri sint
adversarii, sicuti non sunt Hospitalarii, nec alii viri

religiosi, et causam nepotis nostri, de qua saepius
dominationi vestrae scripsimus, non suspectis judicibus,
sed talibus personis committatis, qui a recto
tramite non declinent, sed aqua lance, auditis utrisque

partibus, sine personarum acceptione, justum
judicium faciant, quatenus exinde sanctam Romanam
Ecclesiam ad aedificationem, non exstirpationem
novellae plantae vestrae, sentiamus provenisse,
et, per auxilii vestri gratiam, delectabiles exitus
matutino et vespere gaudeat se planta vestra reperisse.]

[Reverendissimo in Christo Patri et domino INNOCENTIO,
Dei gratia summo pontifici et universali
papae, JOANNES, per eamdem humilis Armenorum
Catholicus, sanctitati suae devotus et obediens,
cum debita obedientia et reverentia, plena salutis

gaudia.

Ex ineffabili providentia Domini nostri, a quo
bonum omne procedit, Armenica Ecclesia, primatum
et magisterium sanctae Romanae Ecclesiae a
Deo sibi concessum recognoscens, filia ipsius facta
est devotissima, et nos, ipsius, licet indigni, minister,
accedente D. P.  tituli Sancti Marcelli
presbytero cardinale, legato vestro, ex injuncta
sibi legatione ad partes Catholicatus nostri,
illi, ob vestri reverentiam, cum clero et grege a Deo
nobis commisso obviantes, quanta potuimus honorificentia
illum suscepimus, et, mutuis communicantes aspectibus 
 et colloquiis, per manus ipsius
sanctae Romanae Ecclesiae et vobis, secundum litterarum

vestrarum tenorem, obedientiam et reverentiam
exhibuimus; atque palleum a beatitudine vestra
delegatum, solemnitate celebri ac cum omni humilitate
suscipientes, promisimus, in ordine nostro,
singulis quinque annis, per nuntios nostros sanctam
Romanam Ecclesiam, tanquam matrem et magistram
omnium Ecclesiarum, visitare, et in conciliis
cismarinis interesse, et quod in eisdem ecclesiastica
celebrari, nobis absentibus, vel nuntio
nostro, concilia non deberent, ab utraque parte
statutum est. Institutiones S. Romanae Ecclesiae in
parte suscepimus, et in parte, propter absentiam
suffraganeorum nostrorum longe lateque diffusam,
induciantes, et, quia non sine magna personarum
deliberatione hoc fieri poterat, convenientibus praelatis

nostris, vel majori parte praelatorum, in
uno tempore constituto, ipsorum consensu, ne in
Ecclesia scandalum oriretur, institutiones vestras,
in quibus concordaremur, suscipere proposuimus.]
 Haec infra.
Ante adventum autem domini
P. cardinalis, orta est discordia inter dilectum
nostrum L. illustrem regem Armeniae et Templarios,
sicut per litteras ipsius intelligere poteritis.
Ad cujus pacis reformationem ipsum legatum bona
fide vacare credebamus, quem postea percepimus,
ex vera quorumdam relatione, Templariis esse confoederatum.
Cum autem de dicta pace nihil profici
posset, praedictus P. cardinalis, auctoritate sua,
nobis absentibus, Antiochiae concilium celebravit,
et excommunicationis sententiam, contra statuta
in susceptione pallei ex utraque parte ordinata, per
totam dioecesim nostram promulgavit, ac super
eadem sententia litteras nobis destinavit, quas cum
perlegi studiose faceremus, ipsarum tenorem omni

amaritudine conditum intelligentes, ultra quam
credi potest, moleste tulimus, tum propter bonam
spem et fiduciam quam de patrocinio vestro habebamus,
tum propter priora exempla, quae ad nostri
informationem procedere confidebamus. Communicato
itaque consilio diu cum fratribus nostris, archiepiscopis,
episcopis et aliis viris religiosis
astantibus, non modicum mirati sumus de tanta
exasperatione, sine assensu nostro in Armenicam
Ecclesiam illata, fratribus nostris una voce dicentibus:
Qui de mamillis matris nostrae primum
lac dulce et suave sugere credebamus, fel et acetum
amarum potamus; confidebamus materna
pietate de bono in melius proficiendo in doctrina
apostolica informari, et imbre salutifero irrigari,

non grandinosis procellis tempestari. Et sic consentaneum
esse rationi capitulo nostro venerabili
visum est, ipsam sententiam, sine consensu nostro
in dioecesi nostra latam, non debere promulgari
nec observari, donec ad notitiam vestram per litteras
nostras et nuntios devenisset, fraude etiam
confoederationis comperta inter ipsum legatum et
Templarios. Tandem, mediante sapientia et discretione
domini S. tituli Sanctae Praxedis presbyteri
cardinalis, apostolicae sedis legati, mense Septembris
Acon pax reformata est inter dilectum filium,
regem Christianissimum et templarios, sicut per
litteras regias intelligere poteritis. In his reverendae
paternitati vestrae cum omni devotione supplicamus,
ne brachium praesumptuosae audaciae Templariis largiamini

in novae plantae vestrae perniciem. Clerici
vestri, divina inspirante gratia, facti sumus et honori
vestro et S. Romanae Ecclesiae, speciosae matris
nostrae, invigilare et insudare totis viribus tenemur.
Eapropter, paternitati vestrae reverendae consulimus,
ut elationem Templariorum in bonum mitigetis,
et inter illustrem regem Armeniae, dilectum

in Christo filium vestrum et Templarios, pacem et
concordiam et amicitias sempiternas seminare studeatis;
nam nimium timendum est, ne, quod absit!
exortis inter eos discordiis, reliquiae Christianitatis
discrimen aliquod incurrant, et vos navi periclitanti
ante submersionem manum consilii et auxilii sic
porrigatis, ut ad portum salutis, mediante sollicitudine
vestra, pervenire valeat. [Ad omnia igitur
mandata vestra promovenda nos fideles et devotos
inveneritis exsecutores.]

[Etsi Judaeos, quos propria culpa submisit perpetuae
servituti, Cum Dominum crucifixerint, quem
sui prophetae praedixerant ad redemptionem Israel in
carne venturum, pietas Christiana receptet et
sustineat cohabitationem illorum, quos etiam, propter
eorum perfidiam, Saraceni, qui fidem Catholicam
persequuntur, nec credunt in crucifixum ab illis, sustinere
non possunt, sed potius a suis finibus expulerunt,
in nos vehementius exclamantes, eo quod sustineantur
a nobis, qui ab ipsis crucis patibulo condemnatum
Redemptorem nostrum veraciter confitemur, ingrati
tamen nobis existere non deberent, ut rependerent 
Christianis de gratia contumeliam, et de familiaritate
contemptum, qui, tanquam in nostram misericorditer
familiaritatem admissi, nobis illam retributionem

impendunt, quam, juxta vulgare proverbium,
mus in pera, serpens in gremio et ignis
in sinu, suis consueverunt hospitibus exhibere.
Accepimus autem, quod Judaei, quos gratia principum
in suis terris admisit, adeo facti sunt insolentes,
ut illos committant excessus in contumeliam fidei
Christianae, quos non tantum dicere, sed etiam nefandum
cogitare. Faciunt enim Christianas filiorum suorum
nutrices, cum in die Resurrectionis Dominicae
illas recipere corpus et sanguinem Jesu Christi
contingit, per triduum; antequam eos lactent, lac
effundere in latrinam. Alia insuper contra fidem
catholicam detestabilia et inaudita committunt,
propter quae fidelibus est verendum, ne divinam indignationem
incurrant, cum eos perpetrare patiuntur

impune quae fidei nostrae confusionem inducunt. Rogavimus igitur charissimum filium nostrum in
Christo, Philippum, regem Francorum illustrem;
mandavimus etiam nobilibus viris . . . duci Burgundiae,
et . . . comitissae Trecensi, ut taliter reprimant
Judaeorum excessus, ne cervicem perpetuae servitutis
jugo submissam praesumant erigere contra reverentiam

fidei Christianae, inhibentes 
 districtius, ne de
caetero nutrices, vel servientes habeant Christianos,
ne filii liberae filiis famulentur ancillae, sed,
tanquam servi a Domino reprobati, in cujus mortem
nequiter conjurarunt, se saltem per effectum operis
recognoscant servos illorum, quos Christi mors
liberos et illos servos effecit; quia, cum jam incoeperint
rodere more muris et pungere sicut serpens, verendum
est ne ignis receptatus in sinu corrosa consumat.
Quocirca, fraternitati vestrae per apostolica
scripta praecipiendo mandamus, quatenus, praedictum
regem et alios ad hoc ex parte nostra ita diligenter
monere ac efficaciter inducere procuretis, quod
Judaei perfidi de caetero nullatenus insolescant sed
sub timore servili praetendant semper verecundiam

culpae suae, ac revereantur honorem fidei Christianae. 
Si vero Judaei nutrices et servientes non dimiserint
Christianos, vos auctoritate nostra suffulti, sub excommunicationis
poena inhibeatis districte omnibus
Christianis, ne cum eis commercium aliquod audeant
exercere.]

Datum Idibus Julii.

In nomine Domini. Millesimo ducentesimo quinto,
XI Kalendas Aprilis, indictione octava, in praesentia

inferiorum testium, dominus Guillelmus, marchio,
filius marchionis Pelavicini, juravit ad sancta Dei
evangelia stare mandatis Ecclesiae Romanae et domini
papae, nominatim pro offensione quam fecerat
Romanae Ecclesiae, coram domino Egidio, Mutinensi
episcopo, et coram domino Radulfo, Reginensi
archidiacono, cui vicem suam Reginensis episcopus
 commiserat, qui erant delegati a domino
papa ad ipsum recipiendum, et ipsi, eum verberando
et ecclesiae intromittendo, statim absolverunt
eum, et postea praeceperunt ei ex debito juramenti,
quod de caetero non impediret neque exspoliaret
nuntium Romanae Curiae, nec violentas manus
injiceret in aliquem clericum, vel conversum, vel
ecclesiasticam personam, nisi se defendendo, vel

nisi inveniret aliquem cum propria uxore turpiter
commorando. Actum sub porticu domus Ecclesiae
Sancti Jacobi de Casa Dei feliciter. Ibi vero tunc
rogati fuere domnus Guidottus, abbas monasterii
Sancti Joannis de Parma; domnus Prosper, abbas
de Regio; domnus Radulfus, ejus monachus; domnus
Albertus, monachus Sancti Joannis; domnus
Bernardus, capellanus episcopi de Regio; domnus

Andreas de Casa-Dei; Marcellus de Curviaco;
Raymundus Caput de Lupi; Gerardus Armanellus,
et Joannes Confalonerius, qui ambo sunt de Placentia;
Gerardus de Sancto Marco; Hugo Punse
Collus, serviens abbatis de Sancto Joanne; Odolinus;
Nicolaus; et alii plures, qui ad hoc fuere rogati
testes. Ego, Bernardus Laurentiorum, notarius
Sacri Palatii, interfui, et hanc chartam rogatus
scripsi.

In nomine Domini. Millesimo ducentesimo quinto,

XI Kalendas Aprilis, indictione octava, in praesentia
inferiorum testium, dominus Guillelmus, marchio,
filius marchionis Pelavicini, donavit et tradidit
quamdam arcem, quae vocatur Landasia, jure proprietario
domino Egidio, Mutinensi episcopo et
domino Radulfo, Reginensi archidiacono, cui Reginensis
episcopus vices suas super absolutione anathematis
impertienda dicto Guillelmo commiserat,
nomine Romanae Ecclesiae et domini papae; qui,
scilicet Egidius, Mutinensis episcopus et Radulfus,
Reginensis archidiaconus, vice et nomine domini
papae, incontinenti investivere dictum Guillelmum
de praefata arce per feudum honorifice. Ibidem vero
dictus Guillelmus juravit fidelitatem Romae Ecclesiae

et domino papae, contra omnes homines, salva tamen
fidelitate suorum anteriorum dominorum. Actum
sub porticu domus ecclesiae Sancti Jacobi de
Casa-Dei feliciter. Ibi vero testes rogati fuerunt,
domnus Guidottus, abbas monasterii Sancti Joannis
de Parma; domnus Prosper, abbas de Regio; domnus
Radulfus, ejus monachus; domnus Albertus, monachus
Sancti Joannis; domnus Bernardus, capellanus
episcopi de Regio; domnus Andreas de Casa-Dei;
Marcellus de Curviaco; Raymundus Caput de Lupi;
Gerardus Armanellus, et Joannes Confalonerius, qui
ambo sunt de Placentia; Gerardus de Sancto Marco;
Hug. Punse Collus, serviens abbatis de Sancto Joanne;
Odolinus; Nicolaus; et alii plures, qui ad hoc
fuere rogati testes. Ego, Bernardus Laurentiorum,

notarius Sacri Palatii, interfui, et hanc chartam rogatus
scripsi.

Quam graviter nobilis vir, Willelmus, filius Pelavicini,

non tam Romanam Ecclesiam, quam divinam
offenderit majestatem, spoliando dilectum filium,
P. nunc tituli Sancti Marcelli presbyterum,
tunc Sanctae Mariae in via Lata diaconum cardinalem,
apostolicae sedis legatum, ad praesentiam bonae
memoriae Coelestini papae, praedecessoris nostri, de
Polonia redeuntem, vestra fraternitas non ignorat,
cum non solum per Lombardiam, verum etiam per
alias mundi partes sit publice divulgatum. Unde, nos,
qui, antequam idem cardinalis ad sedem apostolicam
pervenisset, praefato praedecessore nostro defuncto
in apostolatus officio fuimus substituti, de
tanta offensa valde commoti, ecclesiasticae districtionis
rigorem non solum in auctorem tanti facinoris,
verum etiam in complices ejus curavimus exercere,

ita, quod de universis ablatis tam ipsi quam suis
fuit integre satisfactum. Quia vero majorem reputavimus
injuriam quam jacturam, non protinus dictum
Willelmum duximus absolvendum, sed tandiu
eum jussimus tanquam excommunicatum ab omnibus
arctius evitari, et terram ejus sub ecclesiastico
interdicto concludi, donec congrue satisfaceret de
injuriis irrogatis, qui, tandem divina inspiratione
compunctus, suum humiliter recognovit excessum,
plenamque satisfactionem promittens, absolutionis
gratiam imploravit. Nos igitur, ejus exemplo, qui
non vult mortem peccatoris, sed ut convertatur et
vivat, per vos secundum formam Ecclesiae mandavimus
ipsum et terram ejus absolvi. Tu vero, frater
Mutinensis episcope, per teipsum, et tu, frater

Reginensis, per archidiaconum tuum recepto a praefato
nobili juramento, quod nostris per omnia staret
mandatis, super offensa praedicta ipsum secundum
formam Ecclesiae absolvistis, injungentes eidem ex
debito juramenti, quod de caetero nuntios Ecclesiae
Romanae nec caperet, nec spoliaret, nec etiam impediret;
qui, mandatum reverenter suscipiens, statim
donavit et tradidit in manibus vestris, ad opus
et utilitatem apostolicae sedis, jure proprietario,
quamdam suam arcem, quae Landasia nuncupatur,
quam vos eidem nomine nostro concessistis in feudum,
juramentum fidelitatis recipientes ab ipso, sicut
vassallus domino facere consuevit. Licet autem
concedendi roccam illam in feudum nullam a nobis
receperitis potestatem, quia tamen obsequium praefati

nobilis et haeredum suorum, nobis et Ecclesiae
Romanae potest esse multipliciter fructuosum, nos,
quod bona intentione fecistis, ratum habemus, per
apostolica vobis scripta mandantes, quatenus eumdem
nobilem moneatis, ut de caetero per seipsum
et suos ad honorem et profectum apostolicae sedis
prudenter et potenter intendat.

Datum, XIII Kal. Augusti.

Inter occupationes diversas, et utinam non adversas,
quas praeter solitum, imo plus solito sustinemus,
illa vos angit amplius et conturbat, quae nos
ad terrae sanctae succursum excitat et invitat. Licet
enim pro ipsa sit a multis multipliciter laboratum,
ad illum tamen necessitatis articulum, peccatis exigentibus,
jam devenit, ut, nisi ei quanto citius succurratur,
omnis omnino spes pereat non solum de
recuperatione partis amissae, verum etiam defensione
retentae. [Inopinata namque captione
Constantinopolitanae urbis audita, tam peregrini qui

erant in Hierosolymitana provincia, quam indigenae
qui habitabant in ipsa, ad Constantinopolitanas partes
subito transierunt; ita, quod ipsa Hierosolymitana
provincia remansit viris et viribus pene penitus destituta,
quin etiam opibus et operariis vacuata; quodque
periculosius reputatur, cum Hierosolymitanus
patriarcha decesserit, nostri recessere legati, et,
filio regis defuncto, qui successurus erat in regnum,
rex quoque diem clausit extremum, nec est in ea
qui spiritualiter vel temporaliter praesit ac prosit.
Ad cumulum autem majoris timoris et doloris accedit,
quod inter comitem Tripolitanum et regem Armeniae,
qui pro Antiocheno principatu contendunt,
tanta viget discordia, tantaque geritur guerra, ut
ille pugillus hominum, qui remansit in terra, quasi

totus sit divisus ad pugnam. Nam Templarii fovent
comitem et Hospitalarii favent regi. Antiochenus
populus sequitur viam comitis et patriarcha prosequitur
partem regis. Filius autem Saladini, qui est
soldanus Aleppiae, Tripolitanum adjuvare videtur,
sed eumdem impugnat dominus Denefin. Saphidinus
vero, qui dominatur in Damasco, Babylonia et Aegypto,
postquam Constantinopolitanae urbis captionem
audivit, adeo cum omnibus Saracenis indoluit,
ut maluissent Hierusalem occupatam esse a Christianis,
quam Constantinopolim a Latinis. Statimque
inita tregua cum omnibus inimicis, ipsemet personaliter
longe lateque discurrit, ut contra Christianos
confoederet universos. Rex quoque Blachorum
et Bulgarorum, cum Cumanis, Turcis et Graecis,

adversus Latinos pugnantes, Domino permittente,
vicerunt, majoribus in bello peremptis. Unde, cum
multitudo signatorum redire vellet ad propria, dilectus
filius, P. tituli Sancti Marcelli presbyter cardinalis,
apostolicae sedis legatus, de quo valde dolemus,
ut ipsam multitudinem ad Constantinopolitani
defensionem imperii retineret, a voto crucis absolvit,
plenam eis peccatorum remissionem indulgens,
qui per annum facerent ibi moram. Quare, cum nullus
omnino succursus exspectetur ad praesens in
Hierosolymitanam provinciam profecturus, supramodum

timemus, ne Saraceni ad occupandum residuum
terrae sanctae fortius animentur, ut, ipsa penitus
occupata, tollatur Christicolis occasio transfretandi,
sicque Constantinopolitanum imperium recuperetur
a Graecis, quod utrique vehementer affectant. Cum
igitur in tanto necessitatis articulo non sit nobis
aliquatenus dormiendum, profecto nec sollicitudinem
cordis, nec laborem corporis recusamus, dummodo
terrae sanctae subvenire possimus. Unde, cum
a charissimo in Christo filio nostro, Philippo, illustri
rege Francorum, praecipuum super hoc subsidium
exspectetur, quem ob hoc Deus adeo magnificavit
et exaltavit inter universos principes Christianos,
ut regi regum in hac summa necessitate
principaliter ipse succurrat, fraternitati vestrae 

per apostolica scripta mandamus atque praecipimus,
quatenus ad ejusdem regis praesentiam accedentes,
exponatis ei fideliter omnia supra scripta, et inducatis
diligenter eumdem, ut ad subsidium terrae sanctae
prudenter ac potenter intendat, requirentes ex
parte nostra, ut super hoc nobis impendat consilium
et favorem, et quod inveneretis, nobis quanto
citius intimetis.

[Audito jampridem, quod tu et dilectus filius noster
,
tituli Sanctae Praxedis presbyter cardinalis,
apostolicae sedis legatus, relicta in multae necessitatis articulo 
 Hierosolymitana provincia,
Constantinopolim navigio veneratis, mirati sumus
non modicum et turbati, ejusdem terrae imminens
periculum formidantes. Et  «  ecce, quod verebamur
accidit, et quod timuimus jam evenit. Nam,
praeter id, quod, bonae memoriae patriarcha Hierosolymitano
tunc temporis viam universae carnis
ingresso, Ecclesia Hierosolymitana vacabat, et ex
guerra, quae tunc inter charissimum in Christo
filium nostrum, regem Armeniae illustrem et
Tripolitanum comitem, super principatu Antiocheno
vertitur, inter Christianos aemulatio quaedam
erat, postmodum, ex inclytae recordationis

A. regis Hierosolymitani, et filii ejus, obitu improviso,
regnum Hierosolymitanum pene penitus

est omni regimine destitutum. »  Et, quia vos,
qui ibidem majus debueratis exspectare subsidium,
et ad succurrendum eidem terrae, tam exemplo quam
verbo alios incitare, pro vestrae voluntatis arbitrio
exinde in Graeciam navigastis, et non solum peregrini,
sed etiam indigenae terrae, vestris vestigiis
inhaerentes, Constantinopolim devenerunt, venerabili
fratre nostro, archiepiscopo Tyrensi, vos pariter
subsecuto; remansit ergo terra illa, recedentibus
vobis, viris et viribus destituta, et facta sunt novissima
ejus, occasione vestra, pejora prioribus,
cum omnes amici ejus illam vobiscum reliquerint,
nec sit qui consoletur eam ex omnibus charis ejus.
Unde, facti videntur hostes ejus in capite, si foedus
treugarum voluerint violare, quod etiam a quibusdam

dicitur, rege ac filio ejus exspirantibus, exspirasse.
Turbamur igitur inter nos ipsos non modicum,
et contra vos merito commovemur, quod in
hoc consilium devenistis, ut simul relinqueretis terram illam 
 quam Dominus sua praesentia consecravit,
et in qua nostrae redemptionis mysterium rex
noster ante saecula novissimis temporibus est mirabiliter
operatus. Quamvis sane venerabilis frater
noster . . . quondam episcopus Vercellensis, in patriarcham
Hierosolymitanum fuerit postulatus, et
nos, postulationem approbantes ejusdem, jam ei
pallium duxerimus concedendum, propter occupationes
tamen multiplices non tam cito forsan poterit
transfretare. Debueratis ergo causam vestrae legationis
attendere, ac sollicite cogitare, quod non ad

capiendum Constantinopolitanum imperium, sed
defendendas reliquias terrae sanctae, ac perdita, si
daret Dominus, restauranda, vos duxerimus delegandos,
mittentes vos non ad capescendas divitias
temporales, sed promerendas aeternas, cum nos, et
fratres nostri, in expensis vobis providerimus competenter.
Audito autem nuper, et per tuas litteras
intellecto, quod universos crucesignatos, qui in
defensione Constantinopoleos a praecedenti Martio
usque ad proximum morarentur, a voto peregrinationis
et onere crucis absolveras, contra te non
potuimus non moveri, cum nec debueris, nec potueris
talia ullatenus attentare, quicunque tibi contra 
 suggererent, et quocunque modo seducerent

mentem tuam. Cum enim ad hoc specialiter et
principaliter assumpserint signum crucis, et hoc

praesertim voverint Domino Deo suo, ut in terrae
sanctae subsidium transfretarent, et, a via postmodum
errantes, in nimium temporalia commoda usque
hodie sint secuti, utrum tibi licuerit immutare taliter,
imo pervertere potius votum tam solemne ac
pium, tibi relinquimus discernendum. «  Ecce
etenim, quod cum moerore referimus et rubore,
unde videbamur hactenus profecisse, deficimus
et angustiamur unde credebamus potissimum dilatari.
Quomodo enim Graecorum Ecclesia, quantumcunque
afflictionibus et persecutionibus affligatur,
ad unitatem ecclesiasticam et devotionem
sedis apostolicae revertetur, quae in Latinis non
nisi perditionis exemplum et opera tenebrarum
aspexit, ut jam merito illos abhorreat plus quam

canes? Illi etenim, qui non quae sua sunt, sed
quae Jesu Christi quaerere credebantur, gladios,
quos exercere debuerant in paganos, Christianorum
sanguine cruentantes, nec religioni nec aetati
nec sexui pepercerunt, incestus, adulteria et fornicationes
in oculis hominum exercentes, et tam
matronas quam virgines etiam Deo dicatas,
exponentes spurcitiis garsionum. Nec suffecit
eisdem imperiales divitias exhaurire ac dirumpere
spolia principum ac minorum, nisi ad
thesauros Ecclesiarum, et, quod gravius est, ad
ipsarum possessiones extenderent manus suas,
tabulas argenteas etiam de altaribus rapientes, et
inter se confringentes in frusta, violantes sacraria,
cruces et reliquias asportantes. »  Praeterea,

cum latere non possit quod inter tot millia
hominum est praesumptum, nunquid Saraceni, qui,
capta Constantinopolitana urbe, nimio fuerant timore
perculsi, ex quo intellexerint quod crucesignati
post annum sint ad propria redituri, et jam in
eos ultio divina desaeviat, quae iniquitates ipsorum
jam incipit flagellare, animos non resument, et pauculas
oves, quas velut in deserto luporum morsibus
reliquistis, nisi sola eis Dei dextera restiterit, non vorabunt?
Nos quoque, qua fronte de caetero
populos Occidentis ad terrae sanctae subsidium et
praesidium imperii Constantinopolitani poterimus
invitare; quibus, etsi non ob propriam culpam,
tamen propter factum tuum, aliqui imputabunt forsitan,

quod crucesignati, relicto peregrinationis
proposito, absoluti, ad propria revertuntur, et, qui

praedictum imperium spoliarant, illo immunito relicto,
referti spoliis terga vertant?  «  Non sit ergo in
ore tuo verbum Domini alligatum, nec sis tanquam
canis mutus non valens latrare; sed haec loquere
publice, ac coram omnibus protestare, ut tanto te
amplius pro Deo et propter Deum objurgantem
inveniant, quanto magis te invenerunt hactenus
negligentem.] Super absolutione autem
populi Venetorum, contra formam ecclesiasticam
perperam acceptatam, non arguimus te ad praesens,
cum per alias litteras, super hoc ad te specialiter
destinatas, te duxerin us arguendum. » 
His quoque, quae circa negotium patriarchae Antiocheni
et abbatis sancti P. refertis egisse, nunc
supersedere decrevimus, ne nimis exaggerare singula

videamur. Caeterum, cum ad preces Constantinopolitani
imperatoris illustris, dilecto filio, B.
tituli Sanctae Susannae presbytero cardinali, apostolicae
sedis legato, in Graeciam onus legationis duxerimus
injungendum, qui jam in Apuliam est profectus,
et praedictus cardinalis Sanctae Praxedis, sicut
accepimus, iter arripuerit redeundi, discretioni tuae
per apostolica scripta districte praecipiendo mandamus,
quatenus, omni occasione cessante, in terram
sanctam, postpositis caeteris, revertaris, ibique
praedicti patriarchae saltem praestoleris adventum,
acturus interim quae ipsius terrae necessitatibus
debeant expedire.

Datum IV Idus Julii.

Providendum est regiae potestati, ut euntes et
redeuntes per terram suam, valeant secure transire,
ne regnum videatur carere rectore, si subditi ad
res alienas extendant manus suas. Accepimus autem,
dilecto filio, G. clerico venerabilis fratris nostri,
P. Portuensis episcopi, conquerente, quod
Georgius, frater Savin. Rodominus et Gojan. ei,
de ultramarinis partibus redeunti, quinque baldachinos,
duo examita, unum rubeum, et alterum
jalinum, et aliud examitum auro contextum,

duo pallia, quinque carpetas, tres
ampullas balsami parvas, tres sacculos de ligno

aloes, quinquaginta et tres buccararios, quinquaginta
et duos camelotos, chirothecas,
marsupia et margaritas, grammata, pannos saracenicos,
et unum scrinium, ubi erant reliquiae et
crux aurea, in qua erat de ligno Domini, duodecim
vasa eburnea, duo texta Evangelii de argento, in
quibus erant reliquiae, viginti et quinque annulos,
quorum unus magnum hyacinthum habebat, quingentos
mazamutinos, et alios pannos, et libros
per violentiam abstulerunt. Cum igitur iidem malefactores
sub tuo dominio morari dicuntur, serenitatem
regiam monemus attentius et hortamur, quatenus
dictos malefactores, ut ablata cum integritate
restituant, et de illatis damnis satisfaciant competenter,
tradita tibi potestate compellas. Restituta

vero tandiu jubeas apud dioecesanum episcopum
custodiri, donec per fidelem nuntium una cum praedicto
clerico facias nobis illa deferri.

Datum VI Kalendas Augusti.

Scriptum est super hoc . . . . Colocensi archiepiscopo.

Item . . . Spalatensi archiepiscopo.

Item . . . Quinquecclesiensi episcopo.

Querelam ex parte vestra recipimus, continentem,
quod monachi Sancti Augustini de Monte-Albo dilectum

filium, Andraeam, praepositum Sancti Nicolai
de Corneto, sine tuo, fili abbas, consilio et consensu,
contra tenorem privilegii ab apostolica sede vobis
indulti, et consuetudinem hactenus approbatam, in
abbatem sibi eligere praesumpserunt; unde, postulabatis
a nobis humiliter et devote, ut electionem
hujusmodi dignaremur in irritum revocare, neve de
caetero posset in eodem monasterio simile attentari,
auctoritate apostolica interdici, et eum, qui pro
tempore fuerit electus, ad praestandam obedientiam
abbati Albarensi canonica censura compelli, asserentes,
tam confirmationem electi, quam correctionem

monasterii ad Albarensem abbatem ex indulto
sedis apostolicae pertinere. Cum autem monachi
Sancti Augustini praedicta negarent, nos examinationem
negotii Tuscanensi episcopo duximus
committendam, qui, testibus utrinque receptis,
allegationibus prudenter auditis, et privilegiis diligenter
inspectis, causam ipsam ad nostrum remisit
examen sufficienter instructam. Nos igitur, causae
meritis subtili examinatione discussis, intelleximus
evidenter, dispositionem monasterii saepedicti a
bonae memoriae Innocentio papa II, sub eo tenore
Albarensi abbati fuisse commissam, ut, salvo jure
apostolicae sedis, religionem in eodem monasterio
conservaret, et ad spiritualium et temporalium intenderet
incrementum. Per testes autem comperimus

esse manifeste probatum quod a quadraginta
annis, de consensu Albarensis abbatis, in eodem
monasterio sunt quinque abbates electi, qui ab
eodem sunt confirmati, eique regularem obedientiam
promiserunt, quamvis nisa sit pars adversa
probare, quod post contradictionem et appellationem
haec fuerint usurpata. Privilegia quoque nobis
exhibuit, quibus astruere intendebat, electionem
abbatis ad monachos Sancti Augustini libere pertinere.
Cum igitur praefatum Sancti Augustini coenobium
ad jus et proprietatem B. Petri pertineat,
nihilque vobis vindicare possitis in eo, nisi quod
est vobis in ipso ab apostolica sede commissum,
sententialiter definimus, ut monachi praefati coenobii

regulariter sibi possint abbatem eligere, requisito
consilio Albarensis abbatis, qui tamen reprobare
non possit idoneum, sed electum canonice
debeat confirmare, corrigens in eodem monasterio
quae corrigenda cognoverit, et statuens quae viderit
statuenda, sic tamen, ut abbatem sine speciali mandato
Romani pontificis deponere non praesumat.
Electus autem et confirmatus ei vice nostra regularem
obedientiam repromittat, cum in eo nullam,
nisi commissam sibi a Romano pontifice,
habeat potestatem. Electionem vero, de praenominato
praeposito factam, non oportuit irritari, cum

ipse, consentientibus monachis, electioni renuntiaverit
de se factae prius quam ad nostram praesentiam
accessissent. Nulli ergo nostrae definitioni,
etc.

Datum.

[Ex illa gratia speciali, qua te glorificavimus
inter omnes principes Christianos, usque adeo te
diligimus, ut ad tuum commodum et honorem
efficaciter aspiremus, pro certo sperantes, quod
tu, in devotione sacrosanctae Romanae Ecclesiae,
matris tuae, proficere debeas incessanter, per cujus

merita gloriosum acquisivisti triumphum adversus
eos qui te nitebantur graviter molestare.
 « Cum igitur regium diadema et militare vexillum
a nobis per legatum apostolicae sedis acceperis,
ut regnum tuum beati Petri sit speciale,
providere volumus diligenter, ut, ab hostium
undique liberatus incursibus, tranquilla pace
laeteris. Noveris ergo, fili charissime, quod ingens
exercitus de occidentalibus partibus est
in Graeciam profecturus, praeter illum qui nuper
accessit. Unde, tibi, et terrae tuae debes summopere
providere, ut, dum potes, pacem ineas
cum Latinis; ne, si forte ipsi ex una parte, et
Hungari ex altera, te studuerint impugnare, non

facile possis resistere conatibus utrorumque.
Quocirca, serenitati tuae suggerimus et consulimus
recta fide, quatenus, cum Balduinum, Constantinopolitanum
imperatorem, dicaris tenere
captivum, ita tibi provideas, ut per liberationem
ipsius veram et firmam pacem facias cum Latinis,
ut ab impugnatione tua et terrae tuae penitus
conquiescant. Nos enim, Henrico, fratri ejusdem
imperatoris, qui Constantinopoli praeest exercitui
Latinorum, per apostolica scripta mandamus, ut
ad pacem tuam pro liberatione ipsius imperatoris
Latinos inclinet, et a tua molestatione
cesset omnino. Inspiret itaque tibi Deus, ut
nostris monitis et consiliis acquiescas, quatenus
regnum tuum, quod beato Petro et Ecclesiae

Romanae devotissime dedicasti, ab omni perturbatione
servetur illaesum, ad quod diligens studium
impendere cupimus et operam efficacem.]

« Scriptum est . . . . . Trinovitan. archiepiscopo,

Bulgarorum et Blachorum Primati, ut eum ad hoc
diligenter moneat et inducat. »

Cum per Constantinopolitani detentionem imperii,
quod divino judicio sibi subjugavere Latini, pro
certo speretur Hierosolymitana provincia liberanda
de manibus paganorum, quicunque pro reverentia
Jesu Christi pie suspirat ad liberationem illius, ad
istius quoque detentionem debet efficaciter aspirare.
Licet ergo per generales litteras nuper universis

Christi fidelibus injunxerimus in remissionem omnium
peccatorum, ut, Constantinopolim accedentes,
ad terrae sanctae subsidium laborarent, ne tamen
labor eorum inutilis sit et cassus, si venientes
non possint passagium invenire, vel exspectando
diutius necessarias consumere cogantur expensas,
universitati vestrae per apostolica scripta mandamus,
quatenus, certo termino constituto, infra quem vos
ad iter congrue praeparetis, nuntios ad nos idoneos
praemittatis, qui nos de vestro reddant proposito
certiores, ut viam vobis compendiosam pariter
et securam faciamus per Apuliam praeparari,
eantque nuntii vestri cum litteris nostris Brundusium
ad navigium conducendum, quatenus, omnibus
rite dispositis, cum benedictione nostra possitis

sine impedimento transire.

Datum XVII Kal. Septembris.

[Sanctissimo Patri ac domino INNOCENTIO, Dei
gratia summo pontifici, H. frater imperatoris
Constantinopolitani, et moderator imperii, cum
debita reverentia, humili et devoto pedum osculo.
Cum universum Christiani exercitus
progressum, et laborum peregrinationis nostrae
seriem, paternitati vestrae per multiplices litteras

et nuntios frater meus et dominus imperator, usque
ad Martium elapsum novissime, satis lucide significaverit,
eventus nostros, extunc prioribus multum
dissimiles, imo, peccatis nostris exigentibus, nimis

miserabiles, vobis, tanquam Patri et domino, dignum
duxi propalare. Contigit igitur, Graecos, qui,
ex innata malitia et perfidia consueta, post omne
genus securitatis et cautionis, proditioni se semper
pronos exhibent, statim post dimissionem nuntiorum
ad vos ultimo directorum, proditionem, quam
pridem mente conceperunt, rebellione contra nos
facta, detegere manifeste. Quo comperto, frater
meus et dominus, imperator, opportune paucioribus
comitatus, quippe nobis per munitiones et marchias
pro magna parte dispersis, contra caput rebellionis,
Andronopolim videlicet, quae civitas est Graeciae
munitissima, et, montibus tantum interpositis,
Blachorum affinis populis, ulciscendi animum intendens,
urbem regiam egressus est. Eramus enim

tunc temporis sic divisi; marchio Montisferrati
ultra Thessalonicam erat cum multis; ego, ex altera
parte Brachii Sancti Georgii eram apud Andromiticum 
 cum non paucis; Paganus de Aurelia,
et P. de Braccel. versus Nicaeam, ex eadem parte Brachii;
 R. de Tric. apud Philippopolim
cum pluribus; et alii alibi per loca et munitiones
dispersi. Porro, audito a Joannitio, Blachorum
domino, quod Latini in tanta virorum paucitate
civitatem praedictam obsedissent, quem etiam Graeci
in auxilium suum, occulte tamen, ut magis laederent,
evocarant, irruit subito Blachus ille Joannitius
in nostros cum multitudine Barbarorum innumera,
Blachis videlicet, Commannis et aliis, quibus
etiam nimis improvise obviam exeuntibus nostris,

et remotius quam oporteret  « instantibus, per
inimicorum insidias tandem vallatis undique,
(proh dolor!) (Dan. II) (Dan. IV) (Psal. XXXV) (Rom. XI.) (Isa. XXIV) (II Cor. XII) (Eccli. II) (Joan. XIV) ( nempe Adolphi ) ( Brunonis scilicet ) (Psal. LXXXIV) (nam, secundum
proprium ipsius in die consecrationis suae prognosticum,
nihil occultum quod non reveletur, neque
absconditum quod non sciatur,) (Luc. XVI) (Gen. XVIII) (II Tim. IV) (Joan. XXI) (Luc. XXII)