EPISTOLA XX. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.
Author: Paulinus Nolanus

Delphino scribit de Anastasii Romani pontificis et Venerii Mediolanensis antistitis erga se caritate. Gratulatur de condita Alingonensi Ecclesia, et digreditur ad templum spirituale quod optat in se fieri, ut habitetur a Christo.

Beatissimo et merito venerabili patri, DELPHINO PAULINUS. Oportebat quidem nos sapientiae doctrinam servantes, jugum linguae nostrae et stateram verbis imponere, ut et de multiloquio nostro et de tua fatigatione geminandum nobis peccatum evaderemus. Sed de abundantia caritatis tuae os nostrum ad te dilatatur, neque possumus affectum de praecordiis exuberantem, obserato oris ostio, intra pectoris taciti claustra cohibere. Loquimur ergo ad venerationem tuam et alia epistola; quia etsi una illa, qua rescripsimus, tam prolixa est, ut sufficiat te saturare fastidio; tamen nobis longissimo, ut recognoscis, intervallo temporum accipientibus colloquia tua, et nostra reddentibus; parum est una ad te epistola loqui. Damus enim hinc animae nostrae aliquod, etsi tenue, solatium; ut dum ad affectionem tuam litteras facimus, toto in faciem tuam corde defixi, subito te obliviscamur absentem, et tamquam in praesentis alloquio demorantes, longius verba ducamus: unde flagrantem desideriorum nostrorum sitim, etsi non restinguimus, quia nec expedit nobis, tamen proposita interioribus oculis conspectus atque colloquii tui imagine mitigamus. Nam etsi prolongatus videatur incolatus noster, a locis habitationis tuae, tamen spiritus non est separatus a complexu dilectionis tuae. Quis enim, inquit, nos separabit a caritate Christi? Si neque mors, neque vita, neque alia creatura, quanto minus absentia corporalis, quae non potest praesentiam spiritalem solvere? Quia quanto fortior carne est spiritus, tanto potior est conjunctio animorum quam corporum, et interiorum hominum praesentia melior exterioribus separatis; qui saepe sine causa junguntur locis, si mentibus separentur. Non enim, inquit, qui in aperto Judaeus, neque quae in carne est circumcisio; sed qui in occulto 108 Judaeus, qui spiritu non littera circumcisus, cujus gloria non ex hominibus, sed ex Deo est. Itaque hac eadem lege, qua verior circumcisio quae in corde, quam in carne concisio; et praesentia firmior quae spiritu, quam quae corpore jungitur et cohaeret sibi, semper tecum sumus, tuque nobiscum. Nam etsi facie ad tempus discernimur , semper tamen corde conserti manemus in te, vicissim te habitante in visceribus nostris, et ad commoriendum, et ad convivendum. Sane, quia ad caritatis ejusdem curam et consolationem pertinet, ut actuum nostrorum invicem conscii efficiamur, quo tolerabilius de nobis absentibus aestuemus, si non simus incerti; indicamus affection, tuae, quam scimus de omni actu nostro sollicitissimam esse, propitio Christo, ita ut oras, valere nos; non quidem robusta, sed tamen sana corporum fragilitate. Pauperes spiritu, non nostro, sed Dei, cujus bonitate egenus, malitia nostra abundantes. De quo autem Cardamas noster admonuit, jussisse te asserens ut etiam hinc quae circa nos sunt in Domino nuntiaremus. Sciat veneratio tua sanctum fratrem tuum papam Urbis Anastasium amantissimum esse humilitatis nostrae: nam ubi primum potestatem caritatis suae nobis offerendae habere coepit, non solum suscipere eam a nobis, sed ingerere nobis piissima affectione properavit. Nam brevi post ordinationem suam epistolas de nomine nostro, plenas et religionis, et pietatis, et pacis, ad episcopos Campaniae misit; quibus et suum declararet affectum, et aliis benignitatis suae praeberet exemplum. Deinde nos ipsos Romae, cum solenni consuetudine ad beatorum apostolorum natalem venissemus, tam blande quam honorifice excepit. Postea quoque interposito tempore etiam ad natalem suum, quod consacerdotibus suis tantum deferre solet, invitare dignatus est: nec offensus est excusatione nostra; sed officium sermonis nostri, quod in vicem praesentiae reddideramus, acceptans animo nos paterno et absentes recepit. Denique si Dominus commeatum donaverit, ut ad eum usitato solemniter nobis tempore recurramus, spero me ad sanctitatem tuam ei litteras exacturum, quibus etiam tibi nos incipiat commendare. Mediolanensis quoque episcopus novus, filius vester hucusque, nunc frater Venerius, jam scripserat nobis post ordinationem suam: sed quia et hoc Cardamas jussisse te retulit, scripsimus illi per ipsum, ut sciret paratam esse opportunitatem, si vellet officium debitae pietatis agnoscere, ut beatitudini tuae scriberet et commendaret pectori tuo 109 primordia sua. Nos vero gaudemus et gloriamur in Domino, quia et visibiliter et invisibiliter operaris salutem nostram vere pater bonus et salutaris patronus, invisibiliter nos aedificas in orationibus tuis, rogans intra nosmetipsos fieri regnum Dei; visibiliter autem nobis operaris in fabricis ecclesiarum, ut partem nobis facias cum illo, cujus domus a Christo meruit visitari, quia de aedificatione tunc Synagogae, quod nunc Ecclesia est, testimonium religiosae plebis acceperat. Fatemur venerandae pietati tuae, legentibus nobis illam epistolae partem, qua Alingonensi Ecclesiae novam filiam te autore progenitam jam in nomine Domini usque ad dedicationis diem crevisse signabas, ita exsultasse spiritum nostrum in Deo salutari nostro, ut tamquam in praesenti dedicantium coetibus interessemus, illa de psalmis prophetici gaudii verba caneremus: Exsultate Deo adjutori nostro; sumite psalmum, et date tympanum. Tollite hostias, et introite in atria Domini; adorate Dominum in aula sancta ejus. Vel illud ejusdem prophetae: Surge, Domine, in requiem tuam, tu et arca sanctificationis tuae. Sacerdotes tui induant salutarem, et sancti tui exsultent. Constituant diem suum. Quod vero indicare dignatus es, aliquos de parte illius, cujus invidia mors introivit in orbem terrarum, dentibus suis fremere et tabescere, non miramur; quia et in Hierusalem cum reaedificaretur templum Dei, invidebant Assyrii; et fabricam resurgentem conabantur hostilibus saepe incursionibus impedire. Sed quia potior est qui in nobis est, quam qui in hoc mundo, desiderium illorum peribit, nostrum vero confirmabitur: quia speramus in misericordia ejus, qui numquam confundit sperantes in se. Tantum oret sanctitas tua, sicut facit, ut et in nobis ipsis aedificetur domus a Christo et in Christo: quia nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laboraverunt qui aedificant eam: et nisi supra petram, qui est Christus, fundetur haec domus, non poterit ventis spiritalium nequitiarum et torrentibus secularium tentationum resistere. Ora veniat Dominus Jesus in cor nostrum sicut in templum suum, excutiat flagellum pietatis suae, quo verberat omnem filium quem recipit; et expellat a sensibus mentis nostrae, quasi a negotiatoribus templi, omne commercium atque contagium iniquitatis. Expellat a nobis boves, et venditores 110 columbarum, et mensas nummulariorum, ut ab omni immunditia et cupiditate purgati, castam simplicitatem fidei caritatisque teneamus: quia Christi figura servatur, unde Caesaris nummus expellitur; et ubi boves non sunt, praesepia munda sunt; et fides incorrupta retinetur, ubi columba non venditur. Nisi enim nos Deo tradamus, vendimus diabolo. Unde et vetus homo qui se consilio malesuadi serpentis addixit, venumdatus sub peccato dicitur. Denique quasi venditus eguit Redemtore, qui nos magno emit, ne jam aut diaboli aut nostri essemus: et a progenie viperarum in genus regale et sacerdotale mutati efficeremur sanguis ejus, qui nos ab originis primae generosa institutione degeneres, et, durante peccato, viles prius animas pretiosas sanguinis sui commercio fecit, et coheredes sibi, ac filios Dei fieri non invida pietate concessit. Exsultemus et gloriemur in eo, qui factus est refugium pauperum, ut humiliaret oculos superborum. Exhibeamus illi et templum in nobis et sacrificium, expurgantes nos, si possimus, veteri fermento, ut efficiamur azymi, et ipse qui pro nobis immolatus est, in nobis Christus epuletur. Meminerimus nos ab utero terrae et cognationis nostrae segregatos, Delphini filios esse factos, ut efficeremur illi pisces, qui perambulant semitas maris. Meminerimus te non solum patrem, sed et Petrum nobis esse factum: quia tu misisti hamum ad me de profundis et amaris hujus seculi fluctibus extrahendum, ut captura salutis efficerer: et cui vivebam, naturae morerer; ut cui mortuus eram, viverem Domino. Sed si piscis tuus sum, debeo ore pretiosum praeferre denarium, in quo non Caesaris figura et inscriptio, sed Regis aeterni viva et vivificans imago praefulgeat, fidem scilicet veritatis; quae doctrinae tuae monetam et annuli tui symbolum nummo cordis mei et cerae mentis impresserit. Doctrina enim tua argentum igne examinatum, probatum terrae, purgatum septuplo. Donet orationibus tuis Dominus, ut monetae tuae nummus, ut hami tui piscis, ut vitis tuae sarmentum, ut uteri castitatis tuae filius sim. Filii enim Delphini reputabuntur in filiis Aaron: sed non cum illis, qui ignem alienum Domino obtulerunt, et eo quem in suis cordibus exstinxerunt, 111 vel non habebant, igne divino incensi sunt. Tuis filiis sit cor ardens, non cupiditatum et illecebrarum secularium iniquis ignibus; sed illo igne, quem venit accendere in nobis Dominus, de quo ait: Ignem veni mittere in terram, et quid volo si jam incensus est? Non ergo avaritia, non concupiscentia oculorum, et noxius temporalium rerum amor in nobis ardeat igne pestifero; qui ignis alienus est Deo: sed Deus ipse noster, qui est ignis consumens, suum ignem agnoscat in nobis, ut dicamus: Dominus illuminatio nostra et salus nostra, quem timebimus? Iste ignis corda illuminat, et peccata consumit: tenebras quibus mortificamur exstinguit, et lucem qua vivificamur accendit. Si hoc igne lucernae nostrae sint semper ardentes, confidenter dicemus: Et si ambulem in medio umbrae mortis, non timebo mala, quoniam tu mecum es. Hoc igne illuminati, et ad sitim aquae vivae per ignis hujus ardorem accensi in desiderium Domini, vere dicemus: Sicut cervus desiderat ad fontes aquarum, ita desiderat anima mea ad te, Deus. Quoniam apud te fons vitae, et in lumine tuo. videbimus lumen .

Notes: (id est separamur, distamus; vid. epist.
29, n. 9) (V. not. 62) (V. not. 63) ( id est suffraganeis) (V. not. 64) (V. not. 65)