EPISTOLA IX. AD OMNES SACERDOTES DIOECESIS VERCELLENSIS.
Author: Atto Vercellensis
Date:  [2, sive 4]

ATTO Dei gratia humilis episcopus, cunctis sacerdotibus eorumque ministris in nostra Vercellensi dioecesi commorantibus aeternae felicitatis coronam.

Incontinentiae, dilectissimi, multae sunt species. Quoties enim aliquod facinus perpetramus, ad id per incontinentiam labimur. Specialis tamen incontinentia, luxuria est, quae corpus simul corrumpit et animam. Nam cum multa sint vitia quae, licet unum offendant, fovent tamen sed alterum, haec est qua corpus dissolvitur, mens fatigatur, anima affligitur. Haec est quae David appetiit, Salomonem prostravit. Haec est quae martyribus palmam, confessoribus insuper diuturnae macerationis coronam auferre conatur. Igitur cum caetera vitia per ministros quoque perfici possint, huic nullo modo nisi cum proprii corporis pollutione famulatur. Sunt etiam multa quae incerta sunt quo animo fiant; et licet cooperatores suos per propriam conscientiam damnent, ipsi tamen se quoquo modo aliis excusare possunt. Adulterium vero, nec bono animo fieri, nec excusandi potest aditum reperire. Quod ut beatus Clemens ait, secundum in poenis continet locum. Unde omnibus Christianis, praecipue tamen sacerdotibus, qui praedicandi serviunt officio, eorumque ministris summopere cavendum est. In quod lapsi si fuerint, sit eis nihilominus in supplicium, continentibus in lamentum, conjugatis in scandalum, stultis in exemplum, sanctae Dei Ecclesiae in detrimentum. Nam secundum beatum Gregorium, cujus vita despicitur, restat ut ejus praedicatio contemnatur. Nostri denique officii nomina a talibus abstinendum esse nobis insinuant. Sacerdos namque quasi sacrum dans dicitur: minister autem a ministrando. Qua ergo nefanda praesumptione sacrum corporis vel sanguinis Domini Jesu Christi conficere vel dare caeteris audet, qui semetipsum in hujusmodi spurcitiis permanere cognoscit? Aut quomodo in talibus ministrare in ecclesia praesumat, qui libidini jugiter domi deservit? Itaque sacerdotibus verbis simul et exemplis populum convenit regulare: et ideo cavendum est, ne forte cum aliis praedicaverint, ipsi reprobi inveniantur; et audiant quod Dominus hypocrisim redarguens ait: Hypocrita, ejice primum trabem de oculo tuo, et tunc perspicies ut educas festucam de oculo fratris tui . Licet sint, quod pejus, qui nec trabem de suo ejiciunt, nec festucam fratris repellere praesumunt, sed confusi obmutescunt, dum seipsos reprobos cognoscunt. Hi dum suis peccatis aliena nutriunt, merito utrorumque portabunt. Ait enim Dominus: Si dicente me ad impium, morte morieris, non annuntiaveris ei, neque locutus fueris ut avertatur a via sua impia, et vivat: ipse in iniquitate sua morietur, sanguinem autem ejus de manu tua requiram . Praeterea quod dicere pudet, tacere autem periculum, quidam in tantum libidini mancipantur, ut obscenas meretriculas sua simul in domo secum habitare, una cibum sumere ac publice degere permittant. Quarum illecebris illecti, suae domui, cunctaeque familiae ac supellectili eas praeesse dijudicant, suumque post obitum scortum haeredem constituunt, et quidquid de facultatibus ecclesiae, vel eleemosynis, seu undecunque acquirere possunt, hujusmodi manibus distrahendum relinquunt. Sicque fit, ut dum sanctae Dei Ecclesiae matri et sponsae pellicem superinducunt, Deo Patri, et fideli viro animam subtrahant, et diabolo moechandum contradant. Sunt etiam qui nudi ad Ecclesiam veniunt, sed de ejus beneficiis accrescunt. Hi primum inopiae causa continentiam fingunt, et postmodum ditati, meretrices asciscunt. Qui dum penuria laborarent, ab eis despecti, sanctae Ecclesiae gremio sunt recepti. Inde quidquid postmodum subtrahere valent, ipsis non desinunt erogare. Et unde meretrices ornantur, ecclesiae vastantur, pauperes tribulantur. Hac occasione publicani clericorum domos irrumpunt, non ipsos, sed commanentes mulieres cum ipsis quos genuerant spuriis, quasi sibi commissos extrahere simulantes. Id trepidant miseri, et munera quaeque promittunt, et qui adorari poterant, cunctos adorare coguntur. Et qui omnium viriliter vitia declamare debuerant, de suis apud judicem quaerunt licentiam. Sic sacrae aedes publicantur, et a vulgo deridentur, et nomen Domini blasphematur, sicut scriptum est: Vos estis per quos nomen Domini blasphematur inter gentes . Solent etiam tali pro scelere vicinorum vicinarumque odium incurrere. Quoties namque hujuscemodi mulieres vel earum spurii cum aliquibus litigant, ipsi abjecta omni sacerdotali reverentia sese opponunt; injurias et contumelias quas possunt, inferre, et deteriora minantur. Insuper ut talis ditetur familia, ipsi cupidi, rapaces, usurarii, avari, et invidi, ac fraudulenti efficiuntur. Unde non modicum Christi Ecclesia patitur detrimentum. Nam populus hoc considerans, decimas et primitias ipsis exigentibus reddere Deo contemnunt, nullumque obsequium sanctae Dei Ecclesiae persolvere volunt, unde ipsi sacerdotes aliquod consequi possint emolumentum. Et inde populus sacrilegus efficitur. Ipsi autem in tantam plerumque deveniunt paupertatem, ut vix sufficere possint. Rursus inveniuntur, qui cum ab episcopis suis tali pro crimine arguantur, paternam charitatem respuunt, et obedire contemnunt, ipsamque fidelitatem, quam jurejurando promiserant, temerare non metuunt, sed mundana adversus eum aggrediuntur defendi potentia, se quoque suamque simul familiam ejus adversariis committunt, et sic demum his freti auxiliis ecclesiasticam regulam parvipendunt, atque ad dominorum imperium quolibet loco, vel tempore missas canere, baptismata celebrare, alligatos absolvere, solutos alligare contra jus canonum, sine aliqua discretione praesumunt, et qui capitalia membra sanctae Ecclesiae esse debuerant, arma hostium efficiuntur, seque in exitium, populum in errorem deducunt. Et inde saepe maximum adversus sanctam Ecclesiam oritur scandalum: quia quos vult habere filios, cernit inimicos, et quos consiliarios, duros adversarios. Iterum sunt, qui de feminarum contubernio se excusare quaerunt, dum suam quasi necessitatem exponunt. Aiunt enim, quia nisi ipsarum manibus sustentaremur, jam fame, vel nuditate deficeremus. Quod falsum esse cognoscimus, dum illarum naturas consideramus. Persecutionis igitur pressuras Dominus insinuans ait: Vae autem praegnantibus et nutrientibus in illis diebus . Quod ideo dixisse intendimus, quia ipsae impeditae et graviores prae caeteris necessitatibus suis minus poterant subvenire. Quomodo ergo alium poterit sublevare, qui semetipsum non valet erigere? Certe talibus nisi ab aliis ministretur, suis laboribus nec ipsae subsistunt. Sed facinus quod voluptate perpetratur, utilitate excusari quaeritur; utilitas tamen non est servanda, quam ratio non commendat. Verum et si aliquis, ut asseritur, in hujusmodi commercio inveniretur quaestus, quia nostro ministerio contrarium videtur, omnimodis est aspernandus. Qui enim aliquando apostolorum, aut caeterorum Ecclesiae doctorum cum mulieribus ad praedicandum profecti sunt? Nempe ab ipsarum connubio, quas ante vocationem legitime duxere, postmodum se subtraxere. Quod etiam beatus Clemens in apostolicis Decretalibus praecipiens ait: « Ministri altaris ad Dominica tales eligantur officia, qui ante ordinationem conjuges suas reliquerunt. » Item concilii Carthag. cap. 25 : « Placuit quod et in diversis conciliis confirmatum est, ut subdiaconi, qui sacra mysteria contractant, diaconi et presbyteri, sed et episcopi secundum propria statuta etiam ab uxoribus se contineant. » Sic Innocentius et Leo Romani pontifices; sic caeteri quoque protestantur auctores. Quanto magis etenim carnalibus concupiscentiis et mundanis negotiis subtrahimur, tanto expeditiores divini operis cultores efficimur, Boetio illustri viro testante, qui ait: Tu si in hanc mundi scenam nudus intrasses, securus coram latrone cantares. Latrones quippe nostri, daemones, eorumque ministri, qui nostra semper tentant diripere commoda. Et quidem si nudi, et expediti ab illicitis fuerimus, securi coram ipsis cantabimus, sive reprobis suas perversitates exponendo, et futuras miserias libere praedicando, sive daemonibus de canticulis David proclamando: Anima nostra sicut passer erepta est de laqueo venantium. Laqueus contritus est, et nos liberati sumus . Custodite ergo vos, fratres charissimi, a contubernio mulierum, ne membra Christi membra faciatis meretricum : unde difficile evadere potestis, nisi ab earum consortio declinetis. Quem enim compti crines, venusta facies, nictatio palpebrarum, elisio oculorum, affabilitas sermonum, garrula modulatio, visus facilis, blanda suasio, praeclara monilia, schemata vestium, olfactio unguentorum, mollis incessus, ac totius corporis luxus non resolveret ad flagitium? Quod intuens beatus Paulus exclamat apostolus: Fugite fornicationem : nam cum caetera vitia resistendo vitare possimus, huic pedibus succurrendum est, et ne deficiamus, divinum auxilium imploremus. Sanctarum Scripturarum paginas, dilectissimi, perscrutate, et in his diligentius meditemini, unde haec quae a nobis dicta sunt non quasi nostra vilescent; quia quae a sanctis Patribus accepimus, haec fratribus exposuimus. Quorum exempla, quia cuncta non possumus explicare, pauca de multis quaedam proposuimus: quaedam autem subscribenda praevidimus. In primis Nicaena synodus trecentorum decem et octo sanctorum Patrum, in qua divino Spiritu fides catholica roborata, Arianorum est perfidia destructa, quae ab hominibus quemadmodum evangelica verba servatur, cap. 3 : « Interdixit per omnia magna synodus non episcopo, non presbytero, non diacono, nec alicui omnino qui in clero est licere subintroductam habere mulierem, nisi forte matrem, aut sororem, aut amitam, vel eas tantum personas quae suspiciones effugiunt. » Item ex Decretis Clementis papae: « Nemo cum extranea habitet femina, nisi soror aut proxima fuerit, et hoc cum magna sollicitudine fiat. Non enim ignoramus malitias Satanae. » Item Siricii : « Feminas vero non alias esse patimur in domibus clericorum, nisi eas tantum quas propter solas necessitudinum causas habitare cum eisdem synodus Nicaena permisit. » Hoc multa concilia, hoc multorum doctorum non tacuere sententiae. In hoc ecclesiasticus honor, in hoc clericorum dignitas perseverat: hinc crescit charitas, avaritiae rubigo abstergitur. Sic sancta Ecclesia unitur, dissensionis, et invidiae rima nulla conspicitur. Quod ut observare possitis, adjuvet trinus et unus Deus, qui vivit et regnat per omnia saecula saeculorum. Amen.

Notes: (Luc. VI, 42) (Ezech. III, 18) (Rom. II, 24) (Matth. XIII, 17) (primi) (Psal. CXXIII, 7) (I Cor. VI, 15) (I Cor. II, 18) (Nicaen.
concil. can. 2) (epist. 1, c. 12)