EPISTOLA III. PHILIPPI AD HEROALDUM.  Reprehendit nomen Fortunae. Docet Christianos non debere immorari in ethnicorum libris, sed ad sacras Scripturas festinare. Laus Parisiensis academiae.
Author: Philippus de Harveng

Litteras quas affectu memori tua mihi misit dilectio, ut lethargum meum, et gravem somnolentiam quodam quasi vigili curares pulsorio, scito me et legisse diligenter 15, et lectas gratanter accepisse; quia tuum discentis profectum in eis mihi videor percepisse. Etsi enim testa in quibusdam adhuc odorem servat quo anterius est imbuta, liquet tamen in caeteris cujusmodi nectare sit posterius delibuta: quia et ea nondum taces quibus fumat ethnicorum seductibilis officina, et ea simul loqueris quae divinae lectionis tibi serenior contulit disciplina. Neque ut arbitror indigne feres si colaphum tibi fidenter incutiam, quo incusso, velut tenenti nuces excutiam: ut excussis quae puerilia sunt et plena vanitatis, solummodo teneatur codex maturior honestae veritatis. Cum dicis, quod fortunae arridenti nonnulli diligunt arridere, et cum illa quemvis irriserit, irrisum et ipsi pariter irridere: hujusmodi verborum superficies aures sanas aliquantulum verberat et offendit, quia sensum imo insensatam eorum significantiam fides ecclesiastica reprehendit. Deus quippe, qui creare et potuit et voluit universa, pro sua voluntate apponit et disponit nobis prospera vel adversa: et discreto sic ordine ordinatoque regimine omnia moderatur, ut in eis non fato, non fortunae locus, vel efficacia relinquatur. Quod ille ethnicus: Fortuna inquit, in omni re dominatur. Et alius:

Si fortuna, inquit, volet, fies de rhetore consul, et quidquid simile inveneris, tam erroneum et inconsentaneum judicatur: ut nobis super hoc asserendo veritatis majestate silentium indicatur. Unde, etsi quibusdam verbis licite utimur, quibus occultum quid vel dubium dicimus designari, videlicet forte, fortuitu et hujusmodi aliis quae a fortuna, vel a quibus fortuna videtur derivari: eo tamen verbo quod est, fortuna, uti nos pari modo loquendi regula non permittit, quia diversum et perversum ejus significatum veritas non admittit. Putat enim error gentilium quod fortuna dea est, et rotam volubilem circumducit, et potenti voluntate hunc deducit ad miseriam, hunc reducit: et cum Marius nova gaudet potentia, tunc arridet, cum vero Sejanus unco ducitur, tunc irridet. Quod quia sentire cum illis non est catholicum, profecto et dicere cum illis, non est veridicum: et cum certum habeam veritatem fidei te sentire, volo ut inveniatur vera sentienti sermo serius consentire. Habes in Psalmo cui certius hoc assignes. « Hunc humiliat, inquit, et hunc exaltat. » Quis? « Calix, inquit, in manu Domini, et inclinavit ex hoc in hoc. » Et Anna: « Dominus, inquit, deducit ad inferos, et reducit: Dominus pauperem facit, et ditat » Cum ergo in manu sit Dei tam grata prosperitas, quam adversitas importuna, certum habe quod in eis non fatum operatur aliquid, non fortuna; sed hoc fictitium errore delusa vario gentilitas adinvenit, cum sibi deos quaerens. Deum verum misera non invenit. Denique legisti in titulo Psalmi, « Intellectus Asaph, » et in Psalmorum titulis « Asaph » frequentius invenisti, de quo et in tuis mihi loqui litteris voluisti: tenens scientia quod cum ille torcularis angustia sit detentus non acinum imo vinum, non amurca, sed oleum est inventus. Hoc est quod in tuis mihi dixi litteris placuisse, quia scilicet divinae lectioni videris operam impendisse: in qua Asaph et Ydithum, et hujus formae caeteri non mediocriter commendantur, qui suo et aliorum labore vel studio ad obtinendum vitam juste compositam commendantur. Quorum, si commendabilem assecutus fueris intellectum, si transire, imo si transilire de profectu elegeris in profectum: si arte, corda, manu, concordem morum composueris harmoniam, profecto coram arca foederis gratam divinis auribus, et tu concines psalmodiam. In quo velut gymnasio jam luctaris, et voluntario humero pressuram sustines torcularis: forte saporem illum veterem saecularis vitae et scientiae velut acinum relicturus: et in novum tam sciendi, quam vivendi dulcorem agilitate strenua transiturus. Quid enim aliud divinae, quibus intendis personant lectiones? ad quid aliud elaborant litteralis hujus exercitii tunsiones: nisi ut quem assumpserint, reddant graviter eruditum, et eruditionis malleo ad ineundam melioris vitae semitam expeditum? Nosti aliquos tam tardis, tam lethargicis moribus elanguere, ut nullam vel parvam ad sciendum velint diligentiam adhibere: alios vero tam rudem, imo tam hebetem habere intellectum: ut cum semper discant, nunquam tamen veniant ad perfectum. Sic plerique in populo, rusticana quadam hebetudine adeo sunt inertes, ut quanti vinum vendatur, existant penitus inexpertes: superfluum ducentes, si ad hoc perscrutandum eorum fuerit mens intenta, quae cisterna sive lacu, sive aquis praeterfluentibus est contenta. Alii vero melioris, ut putant, propositi cum intra suum nolint se tugurium retentare, plateas, fora, compita, et majorum conventicula diligunt frequentare: et praetergredientes agnoscunt in taberna significante circulo vinum esse, et forte praeconis testimonio sciunt idem etiam bonum esse. Caeterum cujus scientiam usu tantum, vel auditu extrario perceperint, non statim et dulcorem gustu intimo persenserunt: eisque nil salubre confert scientia quae praecurrit, si praecurrenti gustus experientia non succurrit. Etsi enim quis ad hoc promovetur, ut assumpto praeconis officio in plateis, et vicis velit, et valeat 16 clamitare, et quanta sit eliquati musti jucunditas, quae aviti meri suavitas, buccis concrepantibus jactitare, quidquid tamen in hunc modum miscet caeteris et propinat, si non et ipse gustu perceperit sua propinantis intima non saginat? Quorum formam tu pari aut hebetudine, aut negligentia non secutus, sed meliori consilio prudenter institutus, sepone illius fabulosi saporem aquaticum Heliconis, et introduci satage in cellam veram et vinariam Salomonis: neque hoc ut de vino aut vinea Soreth uberius et clamosius verboseris, sed ut haustu avido gustuque plenario debrieris. Ob hoc autem nolo te fieri ebriosae hujus plenitudinis inexpertum, quia Heliconis fecundi calices nunquam facient te disertum: sed eo potius vino eris verae scientiae non ignarus, imo scies, quia et senties, « inebrians calix Domini quam praeclarus . » Hic enim dicitur verum scire, cui conceditur et sentire: cum id quod in Scripturis vitale et saluberrimum invenitur non legentis claudit memoria, sed gustantis aviditas experitur. Unde Propheta: « Gustate , » inquit, et alius: « Amici, ait, bibite et inebriamini . » Qui vero male sobrius ebrietatis hujus calicem non degustat, cujus fauces abstemias languor et sitis arida coangustat: constat eum veram Scripturae scientiam non habere, cujus etsi verba meminit, sensum non meruit obtinere. Sensum non obtinet, qui, etsi carnes vel corium quaerens potuit invenire, nondum tamen ad vitalem ejus spiritum pervenire: qui spiritalem Scripturae dulcedinem nondum sentit, qui auditae lectioni affectu mentis applicito non consentit: qui, etsi legendi studio memoriter verba capit, palato ejus stupido interna illius suavitas nondum sapit: ideoque, etsi apud homines magnus vice Apollinis jam putatur, ejusdem Scripturae testimonio in nihilum reputatur. « Si quis, ait, consummatus erit inter filios hominum, si abfuerit ab illo sapientia tua: in nihilum reputabitur . » Et infra: « Vani sunt, ait, omnes homines, in quibus non est scientia Dei . » Vides quia Scriptura quam sapientiam eamdem et scientiam dicit esse, vel alteram alteri tam concordem, tam consimilem prorsus esse: ut quisquis hujusmodi tam scientia, quam sapientia non donatur, vanitatis argui et reputari in nihilum mereatur. Nam scientiam Dei dicit, qua Deus scitur, qua sentitur, qua ejus dulcedinem in Scripturis affectuosa mens legentium experitur: quam devoti legentes hauriunt de cella vinariae plenitudinis inexhausta, quam ipse largitor ejus, plusquam offerentium diligit holocausta. « Volui, ait, scientiam Dei plusquam holocausta . » Quod autem scientiam Dei velit intelligi, non quae famae seu verborum ejus foliis est contenta, sed quae Deum sentiens, et degustans explendis ejus voluntatibus est intenta; consequenter per oppositum innuit, dicens eos in transgressionis praecipitium devolutos, quos vult intelligi non esse Dei scientiam assecutos. « Volui, ait, scientiam Dei plusquam holocausta. Ipsi autem sicut Adam transgressi sunt pactum. » Cum deberet dicere: ipsi autem quam volui scientiam Dei nequaquam habuerunt, dicit, quod non habentes Dei scientiam, consequenter facere voluerunt: ut per id quod fieri patenter perhibetur, quae causa efficiens antecedat probabiliter intimetur. Et pulchre, « sicut Adam, inquit, transgressi sunt pactum, » Adam cum in paradiso ad tangendum vetitum se extendit, non naturae violentia, non mentis ignorantia sic ostendit, sed enervi mollitie gerendum esse morem femineae decernens passioni, prudens et conscius inobediens exstitit rationi. Qui si Deum praedicta scientia, id est praesenti experientia gustu, sensu, sententia tenuisset, non voluntate, non contemptu pactum quod acceperat, praeterisset: quia, quem eo modo quisque sentiens gaudet scire, ei consequenter diligit etiam obedire. Recte ergo, qui sicut Adam prudenter peccare pactumque transgredi non verentur, scientiam non habere, sed laborare inscitia perhibentur: cum augmentum sciendi sit, non si qui de Scripturis multa et veracia volubiliter eloquuntur; sed si percepto earum sensui, consensu morum affectuosius obsequuntur. Neque ideo credideris, ut divina lectio digne superflua judicetur, quod scilicet non omnis ejus lector ad hunc sensum et consensum legendo promovetur: nec habet in se illa vim tam vividam vel effectum, ut lectorem quemlibet reddat necessario sic affectatum. Sola quippe gratia donat profectus hujus invisibiliter incrementum, sed exterior lectio non mediocre adhibet adjumentum: dum lectorem blando sinu excipiens ad docendum, docet multifariam quomodo sit vivendum: et quo meritis vitae praecedentibus veniendum. Quae, dum sensus mysticos et morales clausos involucro litterali, dum testam litteralem dicit esse vino praeditam spiritali: dum ejus vini quasi ostentat colorem, dum commendat saporem, dum praedicat utilitatem, ad bibendum illud, auditorem, hortatur et instigat, et hoc ille hortamento, commendata curiosius pervestigat. Dumque bibit commendantis instantia gratanter lacessitus, acuitur interior bibentis appetitus: et quod parum vel nihil videbatur utile non bibenti, fit jucundum et salubre plenius haurienti. Gustus enim appetitu, et appetitus gustu gratum accipit incrementum, et 17 proficiens interiori homini confert solidius alimentum, ut hic ille velut pane robustius juvalescat, vel tanquam vino primo eleganter ebrius hilarescat. Illa quippe spiritalis scientia, sive, ut expressius dixerim, vitalis sententia quae in divinis litteris tunc sentitur, cum earumdem auctor devoto lectori uberiorem gratiam impertitur, et panis dicitur quo ille habet homo interior roborari, et vinum quo in excessum mentis proficiens debriari. Panis est, cum invictam ille fortitudinem conceditur adipisci; vinum viro, cum coelestibus inhians terrenorum et visibilium oblivisci. Panis cum quaeque adversantia viriliter sustinet et retundit; vinum vero, cum, non quaerens quae sua sunt, totus in illo Dei sanctuario se abscondit. Quod attendens Zacharias: « Quid bonum ait, ejus, et quid pulchrum ejus est nisi frumentum electorum, et vinum germinans virgines? » Quid bonum, inquit, in Scriptura, nisi panis seu frumentum, a cujus edulio canes removens impudicos, eos admittit solum quos dignanter Christus eligit in amicos: qui abhorrentes porcorum siliquas et inanes paleas jumentorum, affectu delicato pasci appetunt frumentea similagine filiorum? Quibus per Salomonem, « Comedite, inquit, amici . » Et quid pulchrum in Scriptura nisi vinum? quo qui poti fuerint in quamdam velut exstasim rapiuntur, et tumultu vigilum relegato, quiete mentis placida sopiuntur, habentes quaecunque somno huic obstrepunt sic invisa, ut eis valefacto, Christum sequantur integritate spiritus indivisa. Cujus integritatis merito esse etiam virgines perhibentur, quia scilicet affectu vitiorum vario non tenentur, sed spretis lenociniis, quibus carnales quique nullo corrumpi sanctitatis intuitu pertimescunt, in solius Christi amplexu casto, vel accubitu requiescunt. Quod pulchre adolescens ille in Evangelio praesignavit, qui Judaeis frementibus eumque tenere volentibus, sindonem resignavit, eligens nudus fugere , et quietam puritatem spiritus experiri, quam pannosa malitia tumultuantium irretiri. Quem volentem, ut aiunt, uxorem ducere Christus a proposito revocavit, et supra pectus suum, cum coena fieret, reclinavit , quia eos venustat integra puritate spiritus virginalis, quos admittit familiarius ad scientiae profunda spiritalis. Et recte is, cui datur supra Christi pectus in coena recumbere, cui spiritalem scientiam uberius voluit Christus infundere, recte, inquam, adolescens et virgo fuisse praedicatur, ut hic duplex gratia grato consortio commendabilior habeatur. Nam, cum nonnulli eo velut aetatis gradu, solutis pudicitiae legibus diligunt effrenari, prudens quisque satagit virginea verecundia refrenari, attendens quia illa est adolescenti utilis fortitudo, cui superducitur virginalis verecundiae pulchritudo. Denique quidam comicus, Decet, inquit, verecundum esse adolescentem. Et Joannes: « Scribo, inquit, vobis, adolescentes, quia fortes estis, et vicistis malignum . » Quoniam adolescens proprio quodam impetu ad obtinendum suos vehementer aestuat appetitus, amore quorum tenero fortiter fuerit irretitus, recte per eum vehemens fortitudo, vel fortis vehementia designatur, quae huic aetati, imo huic voluntati familiariter assignatur. Cui fortitudini, quaedam necesse est integritas verecundi spiritus adjungatur, quae illam non vanis et noxiis immergi desideriis patiatur, sed a forensi negotio et strepitu revocans platearum, versari secum faciat in conclavi florido Scripturarum. In quo, cum hi duo affectus indiviso foedere copulantur et in modum Joannis acclines in Christi pectore soporantur , nusquam legentium tali potest otio quidquam fructuosius inveniri, vix tali negotio quidquam serenius quid vel jucundius experiri. De quo Isaias: « Habitabit, inquit, juvenis cum virgine . » Cum enim lectorem Christus sua dignatur gratia visitare, et ut legens intelligat et intellecta diligat, castum ejus et vehemens desiderium inflammare, fit quaedam juvenis et virginis cohabitatio gratiosa, et non consensu carnalium, sed profectu spiritalium fructuosa. Hujusmodi robustos et virgines, id est fortem integritatem spiritus virginalis, juxta supradictum Zachariam, parit vel germinat Scripturae scientia spiritalis, cum aut studiosus lector velut panem comedit in sudore, aut eo provectior velut vinum haustu percipit leniore. Quod nimirum illius Asaph, et scire et sentire jam gaudet intellectus, qui dono gratiae ad obtinendum hoc beneficium est provectus, ut vinum eliquatum forti praelo divinae lectionis, defaecatum hauriat in illius quieto cellario Salomonis. Ad quod, sicut multo venisse comitatu regina legitur Sabaeorum, ut quorum famam de longe hauserat, certiora sibi visu redderet oculorum , sic et tu amore ductus scientiae Parisius advenisti, et a multis expetitam optato compendio Jerusalem invenisti. Hic enim David decachordum psalterium manu tangit, hic tactu mystico psalmos pangit; hic Isaiae legitur, legendo detegitur prophetia; hic prophetae caeteri diversos modulos concordi proferunt melodia. Hic sapiens Salomon erudiendos convenas operitur; hic ejus promptuarium studiosis pulsantibus aperitur; hic ad pulsandum tantus concursus, tanta frequentia clericorum, ut contendat supergredi numerosam multitudinem laicorum. Felix civitas, in qua sancti codices 18 tanto studio revolvuntur, et eorum perplexa mysteria, superfusi dono spiritus resolvuntur, in qua tanta lectorum diligentia, tanta denique scientia Scripturarum, ut in modum Cariat sepher merito dici possit civitas litterarum. In hac instar Gothoniel volo te non tam litteraliter, quam spiritaliter erudiri, sic Scripturas capere, ut internam illarum dulcedinem diligas experiri; psalteriumque musicum sic sonare, ut inveniatur et assumpta cithara consonare: « Psalterium jucundum cum cithara . » Vale.

Notes: (Psal. LXXIV.) (I Reg. I.) (ut mihi tuae immuunt
litterae) (Psal. XXII) (Psal. XXXIII) (Cantic. V) (Sap. IX) (Sap. XIII) (Ose. VI) (Zach. IX.) (Cant. V) (Marc. XIV) (Joan. XVIII) (I Joan. II) (Joan.

XIII) (Isa. LXII) (III Reg.
X) (enim ut legisti) (Psal.
LXXX)