12  EPISTOLA XII. AD EUMDEM.
Author: Petrus Damianus
Date:  [ f. utendum]

ARGUMENTUM.--Duas, quae tunc temporis inoleverant in ecclesia, pravas consuetudines accusat: atque ut aboleantur, postulat. Et primum quidem periculosum esse ostendit, et aleae plenum opus, quibuscunque decretis anathematis poenam in fine apponi. Ad hanc enim poenam tanquam ad scopulum levissimis de causis offendentes homines saepissime naufragium facturos. Alteram consuetudinem efficaciter redarguit. Dari enim hoc modo criminum impunitatem, et liberius in quovis flagitii genere debacchandi licentiam.

Domno suo ALEXANDRO papae, PETRUS peccator monachus servitutem. Scripsistis, ut scriberem, praecepistis, ut saepe vobis, licet incultas, ineptiae meae schedulas destinarem: verum me magis libet flere, quam scribere; imo hinc gravius fleo, quia flere non valeo. Ita nimirum a synodo, cui vestrae sanctitatis auctoritas praefuit, contritus nuper, et arefactus abscessi, ut mens mea tot oppressa negotiis, more silicis obdu rata, nec per imbrem se compunctionis emolliat, nec se quantumlibet super se gratiam intimae contemplationis attollat. Hoc itaque mihi datur ad poenam, quod promissum est sanctis dandum esse per gratiam. « Absterget, inquit, Deus omnem lacrymam ab oculis sanctorum . » Et in Psalmo dicitur: « Qui eripuit animam meam de morte, oculos meos a lacrymis . » Quod ergo sanctis viris praerogatur ad praemium, hoc meis meritis infligitur ad tormentum. Quapropter haec apud me definita sententia est, quia de caetero, nisi me necessitas inevitanda compellat, donec advixero Romanis me consiliis funditus absentabo. Praeterea duo quaedam apud apostolicam sedem frequens usus obtinuit, quae si sancta prudentia vestra judicat, ut nobis videtur, omnino digna sunt corrigi. Unum, quia cunctis fere Decretalibus paginis anathema subjungitur; alterum, quia cujuslibet Ecclesiae filius, sive clericus sit, sive laicus, exponere proprii excessus antistitis prohibetur; quorum primum quam sit humanae salutis immane periculum, et infinite patens vorago labentium, ac pernicies animarum, clementiae vestrae pietas non ignorat. Dicitur enim quisquis haec, vel illa non fecerit; sive certe quisquis hoc, quod superius statutum est, irritum duxerit, vel in aliquo violaverit, anathema sit. Ubi notandum quam lubrica, quam praeceps subito ruendi illic procuretur occasio, ut ante quis in aeternae mortis barathrum corruat, quam se vel leviter impegisse 13 cognoscat: et substratae quodammodo tendiculae jam pes ejus innectitur, dum se liberis adhuc incedere gressibus arbitratur. Delinquit itaque quisquis ille est, in illud apostolicae constitutionis edictum, et aliquando levi quadam ac perexigua offensione transgreditur: et continuo velut haereticus, et tanquam cunctis criminibus teneatur obnoxius, anathematis sententia condemnatur. Et cum, dictante justitia, alia sit ultione plectendus, qui plus delinquit, alia qui minus excedit: hic graviter, leviterque peccantibus aequa cunctis, et indifferens poena solius scilicet anathematis, irrogatur. Non tribunalium more, vel forensis examinis, aut libertas caeditur, aut possessio confiscatur, nec pecuniariae mulctae reus adducitur, sed Deo potius omnium scilicet bonorum auctore privatur. Hanc itaque homo de homine poenam sumit, quam de sui transgressione mandati ipse quoque Deus omnipotens non praesumit. « Qui amat, inquit, patrem, aut matrem plusquam me, » non continuo addidit, sit anathematizatus, vel maledictus, sed tantum ait: « non est me dignus . » Et in lege : « Oculus pro oculo, dens pro dente, percussura pro percussura, adustio pro adustione, » duntaxat exigitur, nec continuo qui reus est, de synagoga projicitur, vel maledictione damnatur. Non enim, secundum stoicos, omnia peccata sunt paria, atque idcirco indifferenti sunt ultione plectenda, sed juxta modum culpae temperanda semper est mensura vindictae . Porro nec beatus papa Gregorius, vel caeteri Patres qui diversis temporibus in apostolicae sedis regimine floruerunt, hunc morem in suis reperiuntur observasse decretis, et vix eorum aliquando statutis anathema subnectitur, nisi cum catholicae fidei clausula terminatur. Quamobrem si sanctae prudentiae vestrae placet, hunc morem de caetero a Decretalibus paginis amoveri praecipiat, et vel damni pecuniae, vel alterius cujuslibet ultionis calculum in earum transgressione praefigat; ne quod aliis est ad tuitionis munimenta provisum, aliis ad perniciem proveniat animarum. Illud etiam, quod dicitur: « Non licere cujuslibet Ecclesiae filium ad majorem Ecclesiam proprii reatus episcopi, et quaeque sunt corrigenda, deffere, » nimis absonum et prorsus ecclesiasticae disciplinae probatur adversum. Nam cui melius dicitur, quod delinquit episcopus, quam illi, qui magistri officio fungitur? Et ideo inter fratres reliquos praeeminet, ut quod aliis non licet, ipse solus per propriae sedis privilegium errata corrigat sacerdotum. Quis est enim hic arrogantiae tumor? quis elationis fastus? quae denique tanta superbia, ut liceat episcopum per fas et nefas ad propriae voluntatis arbitrium vivere; et quod insolenter excessum est a subjectis suis dedignetur audire? Praesertim cum illi non adierint tribunalia praesidum, non forensium pulsaverint examina cognitorum: sed ecclesiam potius adeant, et sacerdotibus judicabilia sui sacerdotis exponant: ut quod saecularibus venire poterat in derisum, graviter et honeste per sacerdotale corrigatur officium. Ubi profecto dignum est, ut is qui impetitur, vel ex ratione se exhibeat innocentem, vel confiteatur humiliter peccatorem. Nec his allegationibus 14 vivendum est, ut dicat se non debere ab his, qui sibi subjecti sunt, accusari, ne videatur excessibus suis velamen obtendere, et judicium subterfugere, dum conatur in alium motae quaestionis injuriam retorquere. Quis enim nesciat quod princeps apostolorum Petrus potestatem regni coelestis accepit? Virtutem ligandi, sive solvendi quod vellet in coelis ac terris obtinuit? Supra mare pedibus ambulavit? Sola sui corporis umbra aegrotantes erexit? Mentientes jaculo nudi sermonis occidit? Oratione mortuos suscitavit? Hic itaque tam sublimis meriti vir cum ex admonitione sancti Spiritus ad Cornelium, gentilem videlicet hominem, fuisset ingressus, adversus eum quaestio facta est ab his, qui erant ex circumcisione, fidelibus, quod ad alienigenas introisset, atque cum eis comedere praesumpsisset, insuper et in baptismate recepisset . Hic, inquam, tot donorum coelestium incomparabili virtute suffultus, tot miraculorum ostensione conspicuus, querelae subjectorum non ex potestate restitit, sed rationem reddendo humiliter satisfecit, causamque per ordinem veridicus relator exposuit; quomodo videlicet vas quoddam velut linteum in quo quadrupedia terrae, reptilia atque volatilia inerant, de coelo submitti viderit, vocem audierit: « Surge, Petre, macta, et manduca. » Qualiter etiam tres viri venientes eum ad Cornelium vocaverunt: qualiter postremo Spiritus sanctus eum cum illis ire praeceperit, et quemadmodum idem Spiritus sanctus, qui supervenire jam baptizatis in Judaea consueverat, in gentiles et ante baptismum venit. Si igitur iste cum a discipulis culparetur, auctoritatem, quam in sancta fuerat sortitus Ecclesia, voluisset obtendere, respondere potuerat, ut pastorem suum oves quae sibi commissae fuerant, reprehendere non auderent. Sed si in querela fidelium potestatis suae titulum objecisset, doctor profecto mansuetudinis non fuisset. Non ergo eos privilegii sui auctoritate repressit, sed humili potius satisfactione placavit; et tanquam solus ipse ad faciendam fidem non sufficeret, etiam testes adhibuit: « Venerunt, inquit, mecum et sex fratres isti. » Discat ergo, cum de suis actibus convenitur episcopus, rationem humiliter reddere, non de sui primatus eminentia superbire; nec fieri sibi credat injuriam, cum a minori corripitur, sed consulentem potius, vel medicum sui vulneris arbitretur. Nunquid enim Nathan propheta, cum David tam austerae severitatis invectione corripuit, indignationem regii motus incurrit? Nunquid ille regalis excellentiae culmen opposuit, ac velut illatam a subjecto suo contumeliam propulsavit? Sed mox ut se cognovit aegrotum, suscepit libenter antidotum: detexit vulnus, et sectionis suae non exhorruit ferramentum. Vide humilem languidum: « Peccavi, inquit, Domino. » Audi etiam velox medicinae remedium: « Transtulit Dominus peccatum tuum, non morieris . » E contra rex Achab, qui corripientem se prophetam audire despexit, ultionis gladium, quem ille minatus est, non evasit. « Quia dimisisti, inquit, virum dignum morte de manu tua, erit anima tua pro anima ejus, et populus tuus pro populo ejus . » David ergo culpam suam aequanimiter audiens, sententiam 15 mortis, quam merebatur, evasit: Achab autem correptionis impatiens, impiae pietatis, quam indigno regi contulerat, veniam non invenit. Nunquid et mulieres illae, hospitae videlicet Salvatoris, invicem inter se litigaverunt, dum altera quereretur adversus alteram, quia solam se ministrare compelleret? Poterat enim Maria dicere, nostrorum more pontificum: Accusasti me, et torporis ac negligentiae condemnasti. Non sane omnis querela protinus accusatio dicenda est. Nam aliud querela compassionis, aliud accusatio simultatis et odii. Ista nimirum fit, ut offensio corrigatur; illa vero ut is qui offenderat, condemnetur. Petrum plane in faciem resistens Paulus objurgat, et coram omnibus reprehensibilem judicat . Quod ille non in accusationis tulit injuriam, sed benigne et patienter accepit, quod non ex livore, sed ex charitate procedere perspicue recognovit. Sed ecce dicitur: Ego sum episcopus, ego sum pastor Ecclesiae, non debeo a commissis ovibus accusationum patere molestiis; etenim in causa fidei dignus sum etiam in pravis moribus aequanimiter ferri. Sed dic mihi quisquis es, nunquid non legisti quod in Evangelio scriptum est: « Si peccaverit in te frater tuus, corripe eum inter te et ipsum solum: si te audierit, lucratus es fratrem tuum; si te non audierit, adhibe tecum duos, vel tres testes; ut in ore duorum, vel trium testium stet omne verbum; si autem eos non audierit, dic Ecclesiae? » Si Ecclesiae ergo referenda est causa quorumlibet fratrum, quomodo non etiam sacerdotum? Porro si sacerdos qui in Ecclesia peccat, dedignatur in Ecclesia discuti, quis jam ferat Ecclesiae se legibus coerceri? Porro si Ecclesiae tuae filiis, ut asseris, adversum te mutire non liceat, nunquid aliunde producendi sunt testes, qui te, et tua per absentiam domesticae cohabitationis ignorant? B. Job dicit: « Si contempsi subire judicium cum servo meo ; » et tu dicis: Absit, ut digner ad examen venire cum clerico meo. Deus omnipotens per Isaiam clamat: « Judicate pupillo, defendite viduam, et venite, arguite me . » Si is qui judicat omnia, non dedignatur a servis argui; tu servus utique cum conservo in judicium venire fastidis? Et cum sis terra et cinis, vermis ac pulvis, humiliare te despicis ad imaginem conditoris? Praesertim cum Scriptura dicat: « Ducem te constituerunt: noli extolli, sed esto in illis quasi unus ex illis . » Qui plane nesciat, quia Samueli Israelitica plebs praejudicium intulit, eumque de principatu injuste dejecit? Et cum eos arguere merito potuisset, ultro se arguendum nullis accusantibus obtulit; et utrum eos in aliquo violenter oppresserit, inquisivit: « Ecce praesto sum, inquit, loquimini de me coram Domino et Christo ejus, utrum bovem cujusquam tulerim, aut asinum: si quemquam calumniatus sum, si oppressi aliquem, si de manu cujuspiam munus accepi: et contemnam illud hodie, restituamque vobis . » Cum ergo tam incomparabiles, tam eminentes, atque sublimes viri subjectis suis rationem reddere de propriis actibus non despiciant, quis arrogantiae typus, quis iste tantae superbiae fastus, quod sacerdos hujus temporis intumescens, titulum sui praesulatus opponat; et Ecclesiae suae 16 filiis, qui se gravatos asserunt, ex aequo in judicio non respondeat? Excludatur ergo ab ecclesiastica disciplina perniciosae consuetudinis regula, tollatur haec subterfugii versuta calliditas: ut is qui tam perversis audacis superbiae allegationibus utitur, immunitatem commissi piaculi non lucretur. Justis ergo querelis liber pateat aditus, liceat apud primatem Ecclesiam conqueri, quae se a suo pontifice viderit praegravari, ne de sublimis praerogativae singularitate superbiat, qui se per arrogantiae fastum fratribus non coaequat. Et qui censoriam super alios concutit virgam, ipse quoque super se vigoris ecclesiastici sentiat disciplinam. Quique non humanum sonat, sed super alios quasi fulgur terribiliter intonat, aliquando se hominem recognoscens, humana verba formare per humilitatem discat, quatenus dum praelatus quilibet arrogans a tumore elationis deprimitur, subjectis autem per auctoritatem superioris Ecclesiae subvenitur, sopitis undique jurgiis, et synodalis examinis concepta formidine, omnia simul Ecclesiae membra confoederentur in pace.

Notes: (ut ita
dicam) (quod scilicet episcopi a presbyteris
apud archiepiscopum, et primatem accusari
non possent) (Apoc. XXI) (Psal. CXIV) (Matth. X) (Exod. XXI) (CIC. Parad. 3) (Matth. XIV, 16; Act. V, 9.) (Act. X, 11) (II Reg. XII) (III Reg. XX) (Luc. X.) (Galat. VIII) (Matth. XVIII.) (Job XXXI) (Isa. I) (Eccli. XXXII) (I Reg. XVIII)