EPISTOLA III. AD JOANNEM HISPALENSEM ARCHIEPISCOPUM.  Quod non solum corde tenenda, sed et ore confitenda sit fides Christiana.
Author: Hugo de S. Victore
Date:  [ al., tu dolendus es]

JOANNI Hispalensium archiepiscopo, HUGO servus crucis Christi.

Quid, frater charissime, quid dicam tibi? Si coeperimus loqui tibi, forsitan moleste accipies. Vir ille fortis erat et magnus, et omnium contemptor tormentorum, et nemo illi loquebatur verbum, quia videbant dolorem ejus esse vehementem . Quomodo igitur nos tibi loqui poterimus in tanti doloris vehementia? Si tamen doles quantum tibi dolendum est ? quid tibi faciemus? Tenebimus conceptum sermonem, quem cor nostrum et anima nostra, non impatientia loquendi, sed vehementia dolendi parturire jam coepit. Ergo tacere poterit charitas, ut non erumpat et clamet in doloribus suis, et in angustia tribulationis suae. Jam enim gladius pervenit usque ad animam, et venit mors fraudulenta carni parcens, ut spiritum exstinguat. Nosti, frater, quid velim? De anima tua causa agitur. Vide quid facias. Christus tibi opponit mortem suam, Christianus redemptionem suam. Quaerit ille emptum, iste redemptum. Ille se pretium pro te incassum dedisse conqueritur; iste pretio redemptum perditum lamentatur. Sed dicis: Ego conscientiam meam novi. Nemo me terreat: Christianum non facit lingua, sed conscientia. Ego Christum diligo: sufficit mihi. Non amplius ille quaerit. Quod potissimum meum est, illi dedi. Cor habet, illud possideat. Dicam homini quodlibet. Ipse Dominus novit quod invitus nego. Lingua hoc dicit, non conscientia. Ore quidem nego, sed corde confiteor. Audi, frater. Scriptura dicit: Corde creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem . Quomodo ergo salutem habere putas, si confessionem non habes? Christum negas et dicis te Spiritum sanctum habere? Quid est ergo quod ait Apostolus: Nemo in Spiritu Dei loquens, dicit anathema Jesu? Si dicis anathema Jesu, Spiritum Christi quomodo habes? Si vero non habes Spiritum Christi, non es Christi. Qui non habet, inquit Scriptura, Spiritum Christi, hic non est ejus . Audi iterum: Qui, inquit, me erubuit et meos sermones, hunc Filius hominis erubescet, cum venerit in majestate sua . Sed dicis bene: Qui pro erubescentia Christum negat, juste damnatur, juste a Christo non cognoscitur. Parum enim est hoc verecundiam Christo anteferre. Ego plus habeo quod in excusatione praetendam. Non enim erubesco, sed timeo. Majus est quod me terret. Ipse novit quia pati non valeo. Parcit ergo infirmitati, condescendit devotioni. Non attendit ad vocem, sed ad charitatem respicit. Nemo carnem suam odio habuit . Timeo pro carne mea, quam odire non possum. O fallax deceptio! Ergo carnem amabis, et Creatorem blasphemabis? Quid ergo sibi vult quod ait: Qui amat animam suam plus quam me non est me dignus . Si animam recte plus amare non potes, carnem potes? Sed dicis: Non plus carnem diligo: plus enim diligo Deum nostrum quam carnem meam. Videamus modo. Quod plus diligis, hoc potius eligis. Dicit Deus tuus: Noli timere eos qui corpus occidunt, animae autem non habent quid faciant . Hoc ergo Deus dicit, hoc caro contradicit; vide modo. Quod plus diligis, hoc potius eligis. O qualis pastor! Quomodo tu animam poneres pro ovibus tuis , qui nec pro anima tua animam tuam ponis? Tu pro anima tua dare non vis carnem tuam, et pro ovibus tuis dares animam tuam? O qualis pastor? Non sic fecit bonus ille Pastor, qui animam suam posuit pro ovibus suis, et pro grege suo mori dignatus est. Quid tibi videtur? Si sic ille ut tu mortem timuisset, quae, putas, ovis adhuc a morte liberata fuisset? Putavit ille bonum pastorem eligere ovibus suis, qui, veniente lupo, non effugeret, neque sub trepidationis latebra sese ovium periculo posthabito occultavit. Venit lupus, oves rapere non potuit; pastorem non solum rapuit, sed abstraxit. Mira res! Ovis audet, et pastor trepidat. O qualis pastor! Si talis futurus fuisti, quare curam ovium suscepisti? Si accepisti dignitatem, quare non impendis bonitatem: Bonus pastor animam suam ponit pro ovibus suis . Sed dicis: Petrus ore negavit; tamen, quia corde non negavit, respexit illum Dominus, et vocatus est nomine suo ad resurrectionis gaudium cum aliis apostolis. Hoc, ut audio, maximum est quod ad excusationem tui praetendis. Respexit ergo Dominus Petrum negantem. Quare? ut faceret confitentem: prius flentem, postea confitentem. Respexit ad compunctionem, vocavit ad confessionem. Si ergo tu respectum Christi habes, ubi sunt lacrymae? Si autem lacrymaris, quare non confiteris? Si sequeris Petrum negantem, cur non imitaris confitentem. Postremo, frater, si Christianus es, ubi est signum regis tui? Ego alienum characterem video in fronte tua. Scis quid futurum sit super illis qui characterem bestiae portant? Servi Dei nostri signati sunt in frontibus suis, et non possunt exterminii sententiam evadere, nisi solum ii qui in figura Tau crucis Christi signaculo muniuntur. Crux in pectore, fides in corde; crux in fronte, confessio in ore: utrumque debetur, utrumque exigitur. Totum Christus vindicat sibi. Cor ad fidem sui, os ad confessionem sui. Sed astat tortor, gladius exertus minatur. Audi: Qui amat animam suam, perdet eam; et qui perdiderit animam suam in hoc mundo propter me, in vitam aeternam custodiet eam . Qui perdit propter me, recipiet a me. Ego commendatum servabo, ut melius restituam. Nihil trepides. Capillus de capite tuo non peribit . Quid sollicitaris de anima, qui de capillo etiam securitatem accepisti? Sed fortassis dices mihi, quod multi hodie intra sinum Ecclesiae in fide et confessione Christi vivunt, qui, si sic interrogarentur, nullatenus Christum confiterentur. Ad quod ego tibi voce prophetica respondeo, quod judicia Domini abyssus multa . Non possumus, nos, scrutari profundum judiciorum Dei, et investigabiles vias ejus penetrare. Miserebor, inquit, cui misertus fuero; et misericordiam praestabo, cui misericors fuero . Si ergo in oculis ejus placitum fuerit, ut quibusdam parvulis suis, quos mater Ecclesia aut conceptos portat, aut nutrit editos, parcat, et ad istos graviores tentationum interrogationes venire non permittat, tu quis es qui ei dicas: Cur ita facis . Non tuam decet excellentiam, ut te in numero talium existimandum intelligas. Inter magnos servos, non quasi parvulus, sed custos et provisor parvulorum locum acceperas. Tibi itaque, quasi magno et forti, et ad primam vel proximam consecutionem idoneo, dixit Jesus: Sequere me . Te igitur proximum post ipsum locum adeptum, ut eum sequaris, admonuit, quatenus tu postea sequacibus tuis, quibus ad vitam ducatum praebere debueras, fiducialiter dicere posses: Imitatores mei estote, sicut et ego Christi . Si ergo Dominus te, tanquam servum magnum et fidelem, ad gloriam suae imitationis vocare voluit, vide quale sit hoc, ut tu ad pusillos ejus qui interim fovendi sunt, non premendi, respiciens, dicas: Domine, hi autem quid? Dixit hoc ille, quem tu imitari putas, cum tamen per omnia non debeas, non intelligens dignitatem vocationis illius, neque recte intuens pietatem dispensationis divinae. Et idcirco justae increpationis sententiam audivit, ut auscultare disceret, non judicare. Sic, inquit, eum volo manere, donec veniam. Quid ad te? Tu me sequere . Hoc est ergo, frater, verbum quod intentisssime et diligentissime audire debes, ut Regem tuum sequaris et consequaris. Sequaris ad poenam, consequaris ad gloriam. Si patiendum est pro Christo, excusationem non habes. Non sunt condignae passiones hujus temporis ad futuram gloriam, quae revelabitur in nobis . Si autem et sine passione negas, non solum dico, non excusaris, sed amplius dico quod accusaris. Miser, ubi est anima tua, ut non recogites qualis factus sis? qualem gloriam perdidisti, et ad quantam miseriam et confusionem corruisti? Aspice temetipsum, qualis es: ubi est corona tua et gloria? Dereliquisti Regem tuum: unaquaeque gens deos suos sequitur: Et certe ipsi non sunt dii . Tu Dominum et Deum tuum reliquisti, et factus es vilis, opprobrium pessimorum. O qualis pastor Christianorum! Quomodo tu pasces oves Christi, qui te ipsum perdidisti? Lupo futuro oves pascendae datae sunt. O qualis pastor! Erubesce, miser, et confundere! Christianorum oculi in te sunt. De longe videris. Non potes latere. Error tuus te notum fecit. Non potes evadere confusionem, nisi ostendas confessionem.

Notes: (Job II) (quomodo in illis) (Rom. XVI) (I Cor. XII.) (Rom. VIII) (Luc. IX) (Ephes. V) (Luc. XIV) (Matth. X) (Joan.
X) (ibid.) (Marc. VIII) (Luc. XXI) (Psal. XXXV) (Rom. IX; Exod. XXXIII;
Rom. IX) (Job IX) (Joan. XI) (I Cor. XI) (Joan. XXI.) (ibid.) (Rom. VIII) (Jer.
II)