EPISTOLA II.  Ad quemdam socium suum qui, relicto claustro, in urbe morabatur.
Author: Nicolaus Claraevallensis

Charissimo fratri, NICOLAUS charissimus ille frater suus charitatem fraternitatis, et fraternitatem charitatis in Christo.

Multis et multiplicibus amicitiae mundi illecebris revocatus dormientem te et multo tempore tempus redimentem suscitare sustineo epistola dulciori. Nec attendas hic aurei sermonis pulchritudinem vel styli lenocinantis insignia, sed affectum accipe presse cauteque signatum. Verus enim affectus non facit praemium, non captat benevolentiam, nullo utitur blanditiarum fuco, sed nuda frondositate cogitata perorat. Audi ergo jam, quod te conveniat audire, et me dicere deceat. Nihil tam celerrime inter homines consenescit quam beneficium, cum aeternae memoriae infigendum ab omnibus praedicetur. Testis enim mihi est Deus, et conscientiae tuae non latet arcanum quod dilectio tua ab ipsis infantiae rudimentis perennem in pectore meo pepigit mansionem. Cum enim cognovi indolem tuam, extuli eam, et ingenium habile ad formandum, subtilioribus demonstrationum lineis ad stellantis sapientiae solium, quantum potui, invitavi. Susurrantibus aliis et invidiosa murmuratione loquentibus, cur tantum in te animi reclinassem, labia insurgentium, conscientiae securus excepi, et justitia in judicium conversa, quae fortiter coeperam, fortius consummavi. Ad haec, si quid tibi gratum fuit quod sub facultatis meae terminis adhaesissent, libentiori animo et vultu alacriori donantem, quam accipientem vidisti, summumque mihi studium fuit, * ut ubi verbum onerosum et summisso vultu dicendum * rogo tenui cognitionis rimula praevenirem. Noveram enim vultum tuum in verecundiae fabrica fabricatum vix ad quaerendi januam aspirare, si quis tibi vel odientis vel invidentis vultum * suum ostendit, aut communem gratiam, aut commune periculum reportavit. Sed ne juxta comicum ista commemoratio sit quasi exprobatio accepti beneficii, parcam verbis et styli verbositatem tuae conscientiae derelinquam. Placuit tibi ut Trecis ires; fateor, displicuit mihi. Quare displicuerit, non effugit memoriam meam. Praetermissa autem illa principali causa, quae a volubilitate tui pectoris non recessit, intravit per fenestras tuas; et oculi columbae columbam penitus exuerunt. Commutavi vultum meum coram te, cum animum non mutassem, ut saltem nobiliori intuitu cursum retraherem fugientis, sed non potui. Ad extremum laesus veniam petens, victus fateor a pusillanimitate spiritus, quidquid turbulentum erat, in serenitatem reduxi, referens victum et fructum auferens. Exspectavi ut scriberes mihi, et attenderes magistrum honore, priorem ordine, provectum aetate, et, quod his majus est, amicum sollicitudine, sed non profuit. Videns autem quia nihil proficerem, et tantum ignem in tenues evanuisse scintillulas, metuens ne in mortuos cineres penitus deperiret, afflatu mollioris spiritus reaccendere studeo. Insensate puer, quis animum tuum avertit a tantae amicitiae firmitate? Cui credidisti, incredule, ut illum unicum tuum a tuis visceribus separares? Elapsi sunt quidam eorum a latere nostro eo plus odientes, quo magis amare debuerant, invicem mordentes et invicem consumpti. Ii omnes quasi ex uno ore conceperunt dolorem, etc. Sed et ille collateralis tuus , melli venenum immiscuit, qui novit fere misturam myrrhae et aloes plusquam libras centum; juvenis perpetuae levitati et infinitae garrulitati consecratus . Nec amans quemquam nec amatus ab ullo. Juv. V, 12. Doctor diligere odientes se, et odio habere diligentes se. Iste vel alii credulas aures tuas impleverunt, et alienaverunt animum tuum a me dicentes. Haec dicit Nicolaus, cum Nicolaus non sit locutus. Si credidissem delatoribus accusantibus te, longam texuissem reprehensionis parabolam quam epistolaris brevitas aspernatur. Sed non ita sensum meum subruit inconstantia levitatis ut credere possim ante aliquid ab ore tuo effluxisse, quod in meam redundaret injuriam. Dictum est etiam tibi si redires, me amplius non lecturum. Hoc quomodo posset facere, qui tantum potuit amare ut et tu sentires similia, et ingenium docile sensu maturiore condires, non credens omni spiritui, quia qui credit cito, levis est corde . » Quod autem propter te scholam dimitterem, refellere dignatur amoris auctoritas; quod si absurdum est, ut sine omni excusationum patrocinio subruatur; rescribe igitur, et alteri tibi te ipsum ostende.

Notes: (quem nominare sermo secretior dedignatur) (Joan. XXI) (Eccle. XIX)