EPISTOLA XLIII. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.
Author: Paulinus Nolanus

Excusat Victorem quod serius sit reversus, causans hiemis tempestatem, et adversam ejus valetudinem: tum propositam sibi a Desiderio presbytero explicationem benedictionum patriarcharum excellenti humilitate ad ipsummet rejicit; et ipse maledictionem ficulneae a Domino irrogatam sapienter exponit.

Sancto et merito venerabili fratri, et desideratissimo DESIDERIO desideriorum meorum, PAULINUS et THERASIA peccatores, in Christo Domino salutem. Ad te brevem epistolam jam diu ante fratri Victori dederamus, quam et ipsam perferri ad sanctitatem tuam volui, ut ipsi perlatori suo testimonium perhiberet non voluntariae apud nos remorationis. Haec enim causa brevitatis ejus fuit, quod post modicum adventus sui tempus Victor a nobis ad vos refestinans, tanta se ad iter relegendum obstinatione duraverat, ut vix vel brevium ad te litterarum nobis tribueret facultatem. Interea proficiscentem subiti rerum obices retraxerunt, cum hiems navigationem, et itinera metus clauderent: quibus impeditus atque revocatus necessitati praestitit longam dilationem, qui procrastinationem 254 rogatus negaverat caritati. Inter has moras etiam aeger fuit, et quidem ita graviter laboravit, ut a portis mortis reductus plus temporis in reficienda valetudine consumserit, quam aegritudine tolerata produxerat. Postea jam vicino apostolorum natali dimittere eum inhumanum putavimus. Itaque longioribus ejus moris, quas supradictis necessitatibus dederat, brevem hanc illi moram de nostra voluntate adjecimus, ut, cum apostolicam solemnitatem voti nostri et itineris annui socius celebrasset, hujus quoque ad vos negotii nostri nuntius reverteretur. Sane epistolas, quas ad benedictum Dei hominem fratrem nostrum Severum habet, diverso tempore, prout impetus festinationum habebat, fecimus, sicut ipsarum varia lectione monstrabitur: nam breviores earum quasi properans et in profectionis januis pendens Victor exegit: prolixiores autem cum de longa ejus remansione securi esse coepissemus, tamquam remissa atque laxata in otium mente scripsimus. Scripserat autem nobis frater noster Severus, ut eum vobis illico remitteremus, atque ita praescripserat tempus, ut ad vindemiae dies remissus occurreret. In quo, quia non potuimus illi parere, hac saltem specie obedientiam praebere tentavimus, ut illum si non eodem anno quo speraverat, tamen eodem tempore quo jusserat, occursurum recipiat: et si tarditatem illius necessitatibus, quas exposui, non vult imputare, meo delicto reputet quod remansit, suis tamen orationibus debeat vel tardum istius reditum; quia cum jam omnino depositus aegrotaret, de Severi fide speravi sanitatem ejus, quam de meis meritis desperabam. Quibus videbam Victoris innocentiam verberari, ut in illo mea iniquitas plecteretur, in quo divina justitia vindicabat, quod in dilectione peccatoris errabat. Nam et mihi poenam caritas excitabat, ut tribulationem, quam unanimus mihi homo patiebatur in corpore, cruciatu viscerum animique compatiens sustinerem. De quo autem mihi per ipsum scripseras, aquam dulcem et copiosam in amaro et arente rivulo quaerens, tuae potius gratiae explicandum refundo: nam me fateor tantorum nominum et mysteriorum pondera nec digito ausum tangere. Legi enim, quia in malevolam animam non introibit sapientia; et ideo malitiae meae conscius non potui divinae revelationis habere fiduciam, cum prudentiae 255 lucem tenebroso corde non caperem. Tu vero benedicte, vas mundum et aptum Deo, si accepisti intellectum benedictionis illius, qua filios suos prophetico spiritu patriarcha in caecitate corporis luminatus alloquitur, expone mihi rescripto mysteria regni, et sacramenta a seculis reposita, et pro seculis revelata in Christo Jesu; in quo concurrit diversa omnium forma sanctorum; qui in patriarchis figuratur, in prophetis loquitur; in apostolis operatur, et omnia in omnibus adimpletur : quia in ipso placuit inhabitare omnis plenitudo, qui omnium initium et finis est. Quod si necdum accepisti, quia forte dum proximo tuo mihi donata credis, quasi jam in tuo parata promptuario, petere tibi specialiter a Domino distulisti, pete et accipies secundum fidem et animam tuam: quae quanto castior membris, tanto vivacior sensibus: et quanto mundior corde, tanto capacior Christi est; qui ab humili possidetur, et a mundo corde conspicitur. Te autem, ut tua opinione deceptum ab inopia mea minus moleste feras, sic habe, tamquam idem de me passus sis, quod ipse Dominus ab illa ficu, ad quam esuriens accessit, et sine fructu inventam percussit verbo oris sui; ut quae sterilis fuerat benedicto Domini, fieret arida maledicto . Sed obsecro fraternitatem tuam, ne me, licet similem illi arbori infelici inveneris, simili voce percutias; ne penitus arescam et vacuus debito fructu, etiam foliorum amictu, id est gratiae fronde despolier . Sed iterum cogitans, quia misericors et miserator Dominus, nemimem vult mori morientem; neque creaturam suam in illa arbore, sed inimicum plantationi suae vitium arboris maledicendo damnavit: oro te potius, ut maledicas sterilitati meae, ne unquam ex illa fructus nascatur, ut possit ex me ipso fructus nasci Deo. Expedit enim mihi interitus sterilitatis meae, ut in me plantationis dominicae fecunditas reviviscat; et moriente vitio, quo infructuosus efficior, agricolae meo revirescam reditu bonae voluntatis; ut esuriens vitam meam Dominus, ipse inveniat me feracibus ramis fructus sibi debitos offerentem. Sed in hac eadem arbore non modicae quaestionis argumentum Marcus adjecit. Nam alii evangelistae de maledicta et arefacta ficu consonans, hoc altius est locutus, quod cum dixisset non invenisse Dominum in arbore illa fructum, id, quod arborem excusare videatur, apposuit, dicens: Non 256 enim erat tempus ut fructum haberet. Quod si ita est, sine causa videtur arbor excepisse maledictum, quae culpa sterilitatis carebat, si adhuc per anni tempus alienum fructus non habebat paratos, non infecunda de vitio, sed immatura de tempore. Sed quod de pecore Apostolus ait, et de ligno possumus usurpare, ut dicamus: Numquid de arboribus cura est Deo? Propter nos utique scriptum est, in quibus escam suam Deus semper vult invenire. Nam et agrum et vineam in nobis habet. Nos in area sua ventilat, in nobis purgat triticum, dissicit paleas, urit zizania Itaque in illa arbore salutem hominis esuriebat, et ab homine debitum sibi fructum petebat. Sed et cum in sua propria venisset, sui eum non receperunt; et debitam fidei frugem, quam per legem et prophetas in eos seminaverat, sterilis infidelium Judaeorum Synagoga non reddidit. Venit ad arborem eorum, quaerens a filiis plantationis suae exspectati germinis dulcem cibum: at illa, subductis pietatis fructibus, dedit in escam illius fel, et uvas petenti obtulit spinas, et ipsum bonae vineae plantatorem, ipsum veram vitem et botrum suavitatis aceto urente potavit. Unde conversa est ipsis mensa eorum in laqueum, et uva eorum amaritudinis facta est, et ira draconun insanabilis vinum eorum. Tu vero, mi frater, ora Dominum ne ex vinea talium vitis nostra procedat, quia propago eorum ex vinea Domini Sabaoth degeneravit in vineam Sodomorum. Et nisi Dominus in apostolorum palmitibus, de patriarcharum radicibus reliquisset nobis seminarium vitae, de quo salus gentium pullularet, et in quo seminis benedicti vena duraret; tota malitiae plenitudine Sodomis et Gomorrhae similes fuissemus. Verum quia novissima hora est, et securis jam ad radices arborum posita, aridis et infelicibus lignis justum minatur excidium, quaeso te, ut indulgentiam mihi et laxamentum temporis depreceris; ut morte dilata forsitan succum feracitatis accipiam de caritatis tuae diligentia et sollicitudinis meae cultu; ut cor meum divinus timor fodiat, et stirpem meam necessaria poenitudo stercore humilitatis impinguet: deinde ego ad vigilantiam sollicitudinis excitatus, omni hora paratus assistam, et Domino absente sim trepidus, ut adveniente securus sim; omni tempore, omni die me fertilem sibi Christus inveniat, id est, ut numquam cuiquam operi voluntatis illius immaturus appaream: sed si forte 257 in tempore iracundiae desideraverit a me pacem suam, non sit mens mea per iracundiae acerbitatem cruda concordiae; nec exspectem ut sol occidat super iram meam, ne occidat vita mea, si ante clauserit vesper diem, quam exstinxerit pax furorem. Quod autem de iracundia posui, de omni vitiorum genere dictum puta. Hoc enim arbitror esse illud, quod Dominus in arbore illa ante tempus suum poma quaesivit. Neque enim ille qui novit occulta cordis, et qui cogitationes hominum perspiciebat, id quod in hominum oculis erat positum, non videbat, aut etiam humano sensu minor erat, ut etiam in parvulorum scientia positum anni tempus ignoraret, et autumni fructum vere deposceret? Sed artifex salutis nostrae, Creator, cujus vita et actus omnis in terris forma nobis conversationis et morum fuit, ideo visibiliter invisibilia sua consilia disposuit, et in creaturis irrationabilibus animae rationali speciem suae conformationis expressit, ut nos ad omnia nobis salutaria scriptis operum suorum atque verborum insignibus erudiret. Et hoc est quod voluit intelligi per evangelistam nobis indicando non suo tempore fructum ab arbore se petisse, ut omni tempore homo se fructum Deo debere cognoscat; quia bonus Dominus, qui hominem mortalem immortalitati praeparat, jam et in hoc seculo vult eum speciem perpetuitatis induere, ut fructum non accipiat de tempore, sed omni tempore sit maturus illi, cum quo vel in quo mansurus est sine tempore.

Notes: (V. not. 185) ( Non exstat haec epistola ) (Illae epistolae perierunt) (V. carm. 32, v.
46, et ep. 30, n. 4) (id est separat. V. not. 186)