216  EPISTOLA XII.  Fulgentius Ferrando respondens ad propositas quaestiones de salute Aethiopis moribundi.   2. 4. 5. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 14. 15. 16.  CAP. VII 18. CAP. IX.  22. 23. 25. 26.
Author: Fulgentius Ruspensis
Date:  [Carthaginensis, in qua jam, Deo propitio,
diaconus militas] [F. baptismati] [una]

Domino venerabili et in Christi caritate plurimum desiderabili, sancto fratri et condiacono FERRANDO FULGENTIUS, servorum Christi famulus, in Domino salutem.

CAPUT I.--1. Gaudeo, sancte frater, quod in corde tuo flamma caritatis, quae per Spiritum sanctum diffunditur, gratia subinde crescente nutritur: quae facit in his quae videntur plerisque dubia manifestum aliquid de litteris agnoscere; ne dum ambiguitas habetur in ipso sacramento salutis, putetur in vacuum credentibus dari gratia Salvatoris. Dicis itaque, quod religiosi cujusdam viri famulus, aetate adolescens, colore Aethiops, dominorum fidelium diligentia sacramentis ecclesiasticis imbuendus, fuerit ad ecclesiam traditus, et ex more catechumenus factus. Post aliquantum nihilominus tempus, propinquante solemnitate paschali, inter competentes oblatus, scriptus, eruditus, universa quoque religionis Christianae veneranda mysteria cognoscens atque percipiens, celebrato solemni scrutinio, per exorcismum contra diabolum fuerit vindicatus; cui se renuntiare constanter, sicut Ecclesiae , consuetudo poscebat, auditurus Symbolum fuerit professus. Jam insuper sancti Symboli verba memoriter in conspectu fidelis populi clara voce pronuntians, piam regulam dominicae orationis accepit. Qui simul jam, et quid crederet, et quid oraret intelligens, futuro baptismati parabatur. Quem dicis violentis febribus invasum, et crescente lethaii infirmitate turbatum. Adjicis autem quod persuaserit dierum brevitas ut ad fontem cum caeteris abluendus differretur, sive potius servaretur. Dicis quoque advenisse horam exoptatam cunctis, in qua populus acquisitionis Redemptori suo per baptismum consepultus vitam veterem deponeret, et novam resurrectionis fidem innovatus assumeret. Tunc ille, ut ais, in extremo halitu constitutus, sine voce, sine motu, sine sensu, nihil valens sacerdoti interroganti respondere, deferentium manibus apportatur, et pro eo vobis, quasi pro infante, respondentibus, mente absentissimus accepit baptismum; quem se accepisse, post paululum mortuus, in hac praesenti, quantum arbitraris, vita nescivit. CAP. II.--3. Hac itaque narratione completa deinde quaeris, utrum ei nihil ad aeternam beatitudinem consequendam vox ablata nocuerit. 217 Valde enim te timere testaris, ne propterea Deus, cui omnia possibilia sunt, facultatem loquendi denegaverit, quod eum beneficio secundae nativitatis judicarit indignum. Dicis quoque te non videre quomodo potuerit aetas illa rationis capax aliena confessione purgari, eo quod solos parvulos recte credamus offerentium fide salvari, quos originali tantum novimus iniquitate damnari: id agente divina justitia miris modis, ut quodammodo ubi minime propria, id est actualis, malitia reperitur, nec propria voluntas requiratur, sed per abundantiam gratiae detur, aliis credentibus, salus, quibus, aliis peccantibus, reatus adscriptus est. Hic autem, ut asseris, proprio vivebat arbitrio: super illud quod de radice traxerat, multa sine dubio vitia propria cupiditate contraxerat, plurimorum peccatorum vinculis obligatus, et non nisi voluntaria credulitate salvandus, quam in illo redemptionis loco confiteri nec voluit, nec valuit, qui nihil sentiens velle omnino aliquid non valuit. His verbis tuis alia sub timore interrogationis opponis dicens, « An fortassis scientis praeterita confessio remissionem peccatorum meruit etiam nescienti? Hoc, inquis, dicere dubito: ne quis mihi veraciter dicat: Ergo salvus esset, si nec ad ipsam tinctionem corporis pervenisset; quoniam, sicut asseris, expiationis meritum per mysteria transacta meruerat. Postremo, cur non etiam mortuos baptizemus, quos sacro baptismate repentina saepe mors abstulit, sed eorum tamen voluntas fidelisque devotio nota omnibus fuit? Adjicis deinde, quod si talia respondenti consensum praebere tentaveris, magna illico sequeretur absurditas, ut putetur illis tantum mysteriis sufficientibus, et salutem plenissimam conferentibus, aquam fontis aeterni non renasciturum suscipere, sed renatum. Postremo, ne quid vigilantissimae intelligentiae tuae sollicitudinique piissimae minus quaesitum putaretur, adjungis in hoc articulo posse usitatam canonum proponi sententiam, quae infirmos jubet, si pro se respondere non valuerint, sed eorum voluntati testimonium sui proprio periculo dixerint, baptizari. Sub qua definitione magis arbitrari dicis te quid Ecclesia facere debet imperatum, quam quid ille percipiat indicatum. Videlicet ut minister verbi liber sit a culpa negligentiae, non ut ille ostendatur consors particepsque justitiae. Maxime quia licet multos ex hac re, sicut ais, moveri videas, saepe tamen plus ipse commovearis, haesitans qualis debeat haberi sententia de his qui etiamsi legitime sana mente baptizantur, praeveniente velocius morte, carnem Domini manducare et sanguinem ejus bibere non sinuntur. Propter illa scilicet quae nota sunt fidelibus Salvatoris verba dicentis: « Nisi manducaveritis carnem Filii hominis, et biberitis ejus sanguinem, non habebitis vitam in vobis . » Deinde petis ut velociori responsione vos instruam, utrum noceat, quantum noceat, an omnino nihil noceat, si quis baptizatus in nomine sanctae Trinitatis, sacro cibo potuque fraudetur. Quoniam igitur simul ad utraque nos respondere caritas imperat, dignum est ut imperanti caritati caritas libenter obediat. Speramus autem quoniam ad 218 persolvendum debitum caritatis illius gratia adesse dignabitur, a quo ipsa caritas inspiratur. CAP. III.--6. Primitus itaque meminisse nos oportet illius sententiae quam generaliter ad humani salutem generis promulgavit gratuita benevolentia Salvatoris. Illam porro nunc dico sententiam quam ipse Dominus tanto tenacius voluit nostris mentibus inhaerere, quantum eam cunctis praeceptis suis posteriore dignatus est tempore promulgare. Post resurrectionem siquidem corpore ascensurus in coelum, sed cum suis in terra divinitate mansurus, haec invenitur suis dixisse discipulis: Euntes in mundum universum praedicate Evangelium omni creaturae: Qui crediderit, et baptizatus fuerit, salvus erit; qui vero non crediderit, condemnabitur . Bene hic Dominus eum qui crediderit et baptizatus fuerit salvari praedixit, non credentem autem damnandum sine dubitatione monstravit. In non credente quippe nulla fuit futuri ratio facienda baptismatis. Qui enim non crediderit, sive baptizetur, sive non baptizetur, sine dubitatione damnabitur. Hac autem sententia, qua Dominus statuit atque definivit omnem non credentem sempiterna punitione damnandum, non solum eos quos hujus vitae finis a sacramento baptismatis invenit alienos, verum etiam omnes haereticos divina non dubium est definitione damnandos. Si enim fides, quam unam esse beatus Paulus divino Spiritu repletus asseverat, illa est utique quae non ficta, sed vera ; quia finis praecepti est caritas de corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta ; quomodo credere dicitur, a quo fidei veritas non tenetur? Quidquid enim credentis animum continet quod a fidei veritate cognoscitur alienum, necesse est id esse mendacium. Odit autem Dominus omnes qui operantur iniquitatem, et perdet eos qui loquuntur mendacium . Propter quod et Sapientia in Proverbiis dicit: Quoniam veritatem meditabuntur fauces meae, abominata vero ante me labia mendacia . Non ergo accipiunt in baptismo salutem, qui non tenent in corde atque ore fidei veritatem. Ac per hoc licet formam pietatis habeant quae constat in sacramento baptismatis, abnegando tamen pietatis virtutem, nec vitam percipiunt, nec salutem. Quid autem talibus restat, nisi damnatio sempiterna quam eis pariet fides non vera, sed ficta? In talibus quippe nec caritas est de corde puro: quia secundum beati Petri sententiam , fide Dominus suorum corda purificat; nec cordis puritas esse potest ubi fides non est: quia nec fides omnino dicenda est, ubi vera non est. Quoniam igitur ubi est caritas de corde puro, ibi fides est non ficta, sed vera, cor autem non fictione fidei, sed veritate purgatur; manifestum est apud haereticos, in quibus non est veritas, sed fictio fidei, caritatem de corde puro nullatenus inveniri. Conscientiam vero bonam quomodo possunt habere, in quibus per incredulitatem habitat princeps ille malitiae? Isti ergo, nisi convertantur, et fidei veritate salventur, pro incredulitatis crimine damnabuntur: quia non illum dilexerunt, in quem non secundum veritatem fidei crediderunt, nec in eis potuit esse conscientia bona, quos constat contra fidem veram usque in finem vitae mortiferam tenuisse perfidiam. Nec moveat aliquem, quod licet fictam, tamen beatus Apostolus 219 fidem nuncupavit: quia alio loco, sicut unum Deum, sic unam praedicavit et fidem. Illud enim beatus Apostolus non secundum rei veritatem, sed secundum opinionem fidelium posuit. Nam et illud quod a pseudoapostolis praedicabatur, idem apostolus, et Evangelium nuncupat, et Evangelium non esse confirmat. Quod in epistola ejus, quae scripta est ad Galatas, continetur his verbis: Miror quod sic tam cito transferimini ab eo qui vocavit vos in gratia Christi, in aliud evangelium, quod non est aliud . Quomodo ergo aliud evangelium, si non est aliud, nisi aliud secundum perfidorum errorem, non autem aliud secundum fidei veritatem? Sic et fides a perfidis secundum propriam opinionem fingitur, a quibus vera fides quam Spiritus sanctus tribuit, non habetur. Falsi quoque nominis scientiam, idem beatus demonstrat apostolus, dicens: O Timothee, depositum custodi, devitans profanas vocum novitates, et oppositiones falsi nominis scientiae . Sicut autem illa quae falso nomine scientia nuncupatur, scientia non est, ita et fides quam non Spiritus divinitus infundit, sed humanus sibi spiritus fingit, utique fides non est; ac per hoc, secundum illorum opinionem fides dicitur, quae tamen fides esse nullatenus invenitur. Nam et deos invenimus in sanctis eloquiis appellari, quos tamen non esse deos ipsa prorsus eloquia divina testantur. Dicitur quippe in Psalmis: Omnes dii gentium daemonia . Hieremias quoque ait: Dii qui non fecerunt coelum et terram, pereant de sub coelo . Qui tamen alio loco ipsos quos deos nuncupat, ostendit non esse deos. Ait enim: Circuite insulam Cethim, et videte; et in Cedar mittite, et intelligite vehementer, et videte si facta sunt talia. Si mutavit gens deos suos, et isti non sunt dii . Invenimus autem Dei nomen in Scripturis sanctis, quantum nobis nunc occurrit, modis quatuor. Dicitur enim Deus secundum veritatem naturae, quomodo sola sancta Trinitas est unus, verus et incommutabilis Deus, qui ait: Videte quoniam ego sum Deus, et non est alius praeter me ; et de quo David dicit: Quis Deus praeter Dominum, aut quis Deus praeter Deum nostrum ? Hic est unus et solus Deus qui solus naturaliter Deus est. Ab hoc uno vero Deo quidam, ut essent dii, non naturaliter habuerunt, sed dono gratiae perceperunt. De talibus diis fuit Moyses, cui ille unus verus Deus ait: Ecce dedi te deum Pharaoni . De talibus sunt etiam illi de quibus dicitur, Ego dixi, dii estis, et filii Excelsi omnes . Isti ergo dii eam gratiam acceperunt ut dii essent, quam acceperunt ut filii Dei fierent. Dicit autem evangelista, quia quotquot acceperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri; his qui credunt in nomine ejus; qui non ex sanguinibus, neque ex voluntate carnis, sed ex Deo nati sunt . Ipsis item dicitur, Ego dixi, dii estis, et filii Excelsi omnes . Duo ergo isti modi in nominando laudabiles: unus quo naturaliter vocatur verus Deus, alter quem per gratiam quibus voluit largitus est Deus; qui tamen ab invicem magna differentia distinguuntur. Ille quippe modus quo in Dei nomine veritas naturalis ostenditur, sic unum Deum ipsa naturalis nominis veritate demonstrat, ut deos in se nunquam vocari permittat. Hinc est quod 220 sicut solus Pater, aut solus Filius, aut solus Spiritus sanctus veraciter Deus dicitur, ita simul Pater, et Filius, et Spiritus sanctus, non tres dii, sed unus Deus veraciter nominatur. Hoc habet illa Trinitas unus Deus, ut tres quidem personae sint, sed tres dii non sint: quia illa Trinitas unus verus est Deus. Ideo Dei Filius, non solum secundum veram divinitatem, quam habet de natura Patris, sed etiam secundum carnem quam veram naturaliter habet de corpore genitricis, Deus verus et creditur, et praedicatur a nobis. Quoniam aeterna divinitas Filii cum plena humanitate sua, et eadem plena humanitas Filii cum aeterna divinitate sua, una est in Trinitate persona: et ipse totus in divinitate atque humanitate sua unigenitus Filius cum Patre et Spiritu sancto unus est Deus. Alter vero modus quia non est naturae, sed gratiae, ideo sine aliqua fidei pravitate nomen deorum in se recipit; quia solam continet adoptivorum multitudinem, quibus, ut filii Dei fierent, summa Trinitas unus verus Deus tribuit potestatem.--CAP. IV.--In illo ergo modo claritas naturalis agnoscitur; in isto autem gratiae largitas invenitur. Duo vero residui modi quibus Deus, aut aliqua res aut persona nominatur, magis inveniuntur digni vituperatione quam laude. Et ideo in utroque manifesta invenitur culpa, quia nulli eorum vel natura potest inesse, vel gratia. Unus quippe est secundum affectum pravae cupiditatis, alter secundum opinionem erroris. Nam carnali cupiditati deditus animus, hoc sibi deum facit esse quod diligit prae omnibus. Hinc est quod beatus Apostolus, quorumdam terrena sapientium ventrem deum esse sine dubitatione pronuntiat, dicens: Quorum finis interitus, quorum deus venter est, et gloria in confusione eorum qui terrena sapiunt . Hic existimo Apostolum terrena sapere, pro terrena diligere posuisse. Talem sensum illo etiam loco arbitror contineri, ubi memoratus apostolus dicit: Igitur si consurrexistis cum Christo, quae sursum sunt quaerite, ubi Christus est in dextera Dei sedens: quae sursum sunt sapite, non quae super terram . Ostendens namque quod ea quae sunt super terram sapere non deberent, paulo post addidit: Mortificate ergo membra vestra quae sunt super terram, fornicationem, immunditiam, libidinem, concupiscentiam malam, et avaritiam, quae est simulacrorum servitus . Cum ergo mortificari praecipit membra nostra quae sunt super terram, concupiscentiam utique in nobis mortificari rerum imperat terrenarum. Propter quod alio loco dicitur: Qui autem sunt Christi, carnem suam crucifixerunt cum vitiis et concupiscentiis . Quibus etiam vult et nos mortuos aestimemus, dicens: Existimate vos mortuos quidem esse peccato, viventes autem Deo in Christo Jesu . Illi quippe rei vivit quisque quam diligit, et illi se exhibet mortuum, cujus in se mortificavit affectum. Terrena ergo sapiunt qui terrena diligunt; et deum sibi ventrem faciunt qui gulae delectationibus illecebrosam sui cordis mancipant servitutem. Opinio vero humani erroris dupliciter sibi Dei nomen mendaciter in suum finxit exitium: quae gemina erroris opinio non minus sibi haereticos vindicat quam paganos; dum et istos et illos eo sibi subjicit, 221 quo simul omnes diversis vinculis multimodae falsitatis astringit. Pagani quippe, relicto vero Deo, falsorum deorum superstitioni deserviunt; haeretici autem de vero Deo falsa opinantes, veritati sanctae religionis obsistunt. Manifestum est igitur haereticos vinculo mortiferi erroris obstringi, nec debere dici fideles quos Ecclesia inimicos patitur pertinaces: quandoquidem infidelitatis reatus sit, vel falsa de vero Deo credere, vel falsum deum sub nomine veri Dei adorare. CAP. V.--13. Quoniam ergo de illa Domini sententia sumpsimus disputationis exordium, quae statuit, quia omnis qui crediderit, et baptizatus fuerit, salvabitur ; illum puerum salvatum esse credamus, in quo nihil defuisse eorum quae ad baptismatis officium atque effectum pertinent invenimus. Officium quippe secundae nativitatis in fide et confessione, effectus autem in regeneratione consistit. Quotquot enim receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri, his qui credunt in nomine ejus . Credunt ergo, ut filii Dei fiant; quoniam ad hoc accipiunt gratiam fidei, ut credentes accipiant gratiam sacramenti. Dignum namque est ut dum corde creditur ad justitiam, ore confessio fiat ad salutem. Manifestum est autem quod, sicut officium credulitatis et confessionis pertinet ad catechumenum, sic effectus baptismatis pertinet ad ministrum; et dum ab illo per veram fidem confessio promitur, subsequenter est ut isto tingente salutaris mysterii gratia peragatur. Quam regulam in Actibus apostolorum sancti Philippi videmus opere custoditam: qui cum admoneretur a Spiritu sancto ut praedicaret Eunucho Dominum Jesum Christum, simulque ad quamdam aquam venisset, Eunucho postulante et dicente: Ecce aqua, quis prohibet me baptizari ? ille prius elicuit confessionis officium, cui recte sancti baptismatis ministraret effectum. Ideo respondit Eunucho: Si credis ex toto corde, licet . Et quia praecessit Eunuchi confessio, subsequenter etiam in eo per Philippi ministerium effectus sanctae regenerationis impletur. Qua ergo justitia ille qui credulitatis et confessionis persolvit officium, non consequeretur sanctae regenerationis effectum? Nam si ordo attendatur operis et mercedis, opus est in fide et confessione, merces in baptismo: ideo enim quisque dignus baptismate judicatur, quando praecedit fidei confessionisque meritum, cui tanquam in mercedem sancti baptismatis debeat tribui sacramentum. Dignus est autem operarius mercede sua . Non ergo baptismatis mercede fraudari debuit qui opus credulitatis et confessionis, divinitus data cordis et oris devotione, persolvit. Non hoc utique fuit hora baptismatis interrogandus, quod est antea in Symboli pronuntiatione confessus. Nihil itaque illi ad aeternam beatitudinem consequendam vox ablata nocuit, qui quandiu potuit, in ipsa fidei confessione permansit. Ablata non est, nec mutata; nec abolitum est quod dixit, quando dicere non potuit, quia quandiu sentire potuit, sententiam non mutavit. Sed « timeo, inquis, ne propterea Dominus, cui omnia possibilia sunt, facultatem loquendi denegaverit, quod eum beneficio secundae nativitatis judicavit indignum. » Imo magis ibi agnoscamus Dominum 222 nostrum non fuisse oblitum misericordiae suae, in quo etsi vocem abstulit, vitam tamen non ademit, ut quod praebuit credere confiterique, acciperet vivens. Sed dubitatur, « quomodo potuerit aetas illa rationis capax aliena confessione purgari. » Imo sua invenitur confessione purgata, cui tunc aliorum confessio subsecuta prodesse non posset, si propria minime praecessisset. Secundo itaque illi aliorum confessio sine dubio profuit, quando non nolentem praevenit, cum deficienti subsecuta subvenit, et quod in illo voluntas illuminata credendo et confitendo coepit, hoc pro illo caritas fraterna perfecit. CAP. VI.--Legimus itaque Dominum dixisse: Qui me confessus fuerit coram hominibus, confitebor et ego eum coram Patre meo, qui est in coelis . Isti autem quandiu loquendi facultas fuit, confessio illa non defuit. Quis ergo dicere audebit confessionem illam salutis indignam, quam videt non voluntatis perversitate rejectam, sed infirmitatis necessitate comprehensam? Debilitata est enim lingua, non conscientia depravata; dicit autem Apostolus: Habentes autem eumdem spiritum fidei, sicut scriptum est: Credidi, propter quod locutus sum; et nos credimus, propter quod et loquimur . Ille itaque qui spiritu fidei accepto credidit, et locutus est, quoniam ipso Spiritu, quem acceperat, ut crederet, tunc carere poterat si negaret; quando non negavit, profecto non caruit. Ipso ergo Spiritu quo locutus est credens, redemptus est tacens: quoniam ipso Spiritu nativitas secunda perficitur, quo secunda credulitas datur. Proinde quando non defuit sano credendi et confitendi voluntas, non obfuit infirmo tacendi necessitas --17. Est autem verum, quia solum parvulos rite credimus offerentium fide salvari, quos originali tantum novimus iniquitate damnari, id agente divina justitia miris modis, ut quodammodo ubi minime propria, id est actualis malitia reperitur, nec voluntas propria requiratur; sed per abundantiam gratiae detur, aliis credentibus, salus, quibus, aliis peccantibus, reatus ascriptus est. Addis autem, quia hic proprio vivebat arbitrio: super illud quod radice traxerat, multa sine dubio vitia propria cupiditate contraxerat, plurimorum peccatorum vinculis obligatus, et non nisi voluntaria credulitate salvandus, cum in illo redemptionis loco confiteri nec voluit, nec valuit, quia nihil sentiens velle aliquid omnino non valuit. Haec nempe, carissime frater, verba sunt tua, quae in illa quam destinasti continentur epistola. Proinde originalis peccati primitus est qualitas attendenda: quod utique ab aliis admissum, in alios est generationis vitio propagatum. In cujus abolitione si quando illa aetas est, cui propria non possit inesse confessio, aliis credentibus et confitentibus, datur parvulis salus, quibus, aliis peccantibus, est reatus ascriptus. Quocirca quoniam in aetatibus jam ratione utentibus propria confessio quaeritur, illa scilicet ratione, quoniam et vivunt et intelligunt, habentes ex vita peccatum originis, et ex intelligentia peccatum propriae actionis, ideo istum recte dicimus sine dubitatione salvatum, quia et intelligens credidit, et 223 quod credidit propria confessione firmavit; et deinde, quamvis jam non intelligens, tamen adhuc vivens, sacramentum sanctae regenerationis accepit. Nam per sancti baptismatis sacramentum, illa vita est peccati originalis nexibus absoluta, quae fuerat ejusdem peccati vinculis obligata. Et quia tanta est virtus sancti baptismatis, ut ubi vitam invenerit, in qua illud originalis peccati vinculum solvat, omnia quae superadjecta repererit, secundae nativitatis beneficio diluat, juxta illud quod Apostolus ait: Nam judicium ex uno in condemnationem, gratia autem ex multis delictis in justificationem : digne illum credimus esse salvatum, cui et ante baptisma credulitas et intelligentiae confessio non defuit, et in hora baptismi vita, quamvis in infirmo et febricitante, permansit. Vita igitur quae contraxit originale peccatum, quia quando potuit, testimonium suae conscientiae atque intelligentiae dedit; etiam quando confiteri non potuit, illius confessionis merito remissionem peccati originalis accepit. Maxime consecratione unitatis Ecclesiae suffragante, qua factum est ut confessionem tempore praeterito redditam, quia non potuit in hora baptismi reddere propter infirmitatem corporis, adjutorio fraternae redderet caritatis: ut eorum membrorum verbo fuisset adjutus, quorum fuit consortio deputandus. Illo autem originali peccato dimisso, cuncta peccata quae propria voluntate contraxerat, dimissa fuisse nemo fidelium dubitat. Praeterita igitur scientis confessio remissionem peccatorum meruit etiam nescienti quid diceret, de quo nullatenus dubitemus. CAP. VIII.--19. Neque enim ab hac sententia nostrum animum revocare debet ulla suspicio, ne quis dicat, quod ille « salvus esset, si nec ad ipsam tinctionem corporis pervenisset, » cum utique non dicamus illum sine baptismi sacramento sola confessione potuisse salvari. Qui enim crediderit, et baptizatus fuerit, salvus erit. Illum utique adolescentem, quia credidisse et confessum fuisse novimus, ideo per sacramentum baptismatis salvum fuisse firmamus. Qui si non baptizaretur, non solum nesciens, sed etiam sciens nullatenus salvaretur. Via enim salutis fuit in confessione, salus in baptismate. Nam in illa aetate, non solum ei confessio sine baptismate nihil prodesset, sed nec ipsum baptisma non credenti neque confitenti ullatenus proficeret ad salutem. Ideo ergo illi Deus confessionem prodesse voluit, quia eum usque ad sanctam regenerationem in hac vita servavit. Donum itaque sanctae regenerationis sicut ille, quia voluit, petivit; sic Deus, quia voluit, dedit. Mortui cur non baptizentur. --20. Mortuos autem propterea non baptizamus, quia omne peccatum, sive originale, sive actuale, quia simul est animae carnique commune, nihil eorum dimittitur, si a sua carne anima separatur. Omnes enim nos manifestari oportet ante tribunal Christi, ut recipiat unusquisque propria corporis prout gessit, sive bonum, sive malum . Anima itaque sine carne nulla ratione salvatur, quae peccavit in corpore, nec credidit cum esset in corpore. Ac per hoc, malum recipit quod gessit in corpore, non bonum, 224 quod in corpore constituta non gessit. Caro quoque sine anima non potest baptizari, quia nec remissionem peccatorum accipere. Nam res quae non vivit, sicut peccare, ita poenitentiam peccati habere non potest. Quomodo sacramentum remissionis dari potest, ubi vita non est? aut quemadmodum caro baptizetur in remissionem peccatorum, ubi anima non est, cum qua simul adhaeret peccati consortium? Igitur etsi fuit cujusquam viventis voluntas fidelisque devotio, qui tamen defunctus est sine baptismatis sacramento, ideo mortuus baptizari non potuit, quia ab illo corpore anima cujus fuit voluntas fidelis devotioque discessit. Propterea iste igitur, de quo nunc agitur, digne baptizatus est, quia anima ejus, cujus voluntas fidelis et devotio nota omnibus fuit, usque ad horam sancti baptismatis in sua carne permansit. Illa igitur mysteria, quae ante baptisma in Ecclesia geruntur, concipi spiritualem hominem faciunt, non renasci. Hinc est quod perveniet ad salutem, si quem secunda nativitas educet in lucem. Ad quam lucem illis homo mysteriis praeparatur, sed baptismatis sacramento perducitur. Hoc est quod superius dixi in illis mysteriis esse salutis officium, in baptismate salutis effectum; quem utique non infirmitatis incursio, sed sola sibi potest negare mutatio voluntatis. CAP. X.--21. Proinde firmissime tenenda est illa canonum sententia paternorum, quae infirmos jubet, si pro se respondere non valeant, sed eorum voluntati testimonium sui periculo proprio dixerint, baptizari. Viderunt enim sancti Patres ream non esse voluntatem quae impedita cognoscitur, non mutata; nec debere denegari sacramentum baptismatis, ubi firmitas cognoscitur voluntatis. Hoc autem statuentes sancti Patres, et quid Ecclesia facere debeat, et quid ille percipiat, indicarunt. Neque enim hoc Ecclesia faceret, si ille nullum in hoc facto beneficium percepisset. Nam cum Ecclesiam Dei columnam et firmamentum veritatis esse testatur Apostolus, si aliquam in mysteriis fidei habet partem, ubi non sit veritas firma, non est in omnibus mysteriis columna et firmamentum veritatis . Quaecunque enim firmitas sacramentis ejus adimitur, ipsi Ecclesiae necesse est auferatur. Non ergo columna et firmamentum veritatis veraciter vocatur Ecclesia, si in ipso principali humanae salutis mysterio invenitur infirma. Sed quia veraciter columna et firmamentum veritatis ab Apostolo nuncupatur, quidquid secundum ipsius Ecclesiae constituta, in sanctis mysteriis redemptionis et reconciliationis humanae, intra eam datur et accipitur, firma veritate datur, firma veritate percipitur. Ut autem sanctae matris Ecclesiae generalia constituta, id est ea quae concordissima cunctorum firmat assensio pontificum, nullatenus repellamus, in Proverbiis ita praecipitur: Audi, fili, leges patris tui, et ne repellas instituta matris tuae . Quis ergo utilitatis aestimet vacuum, quod divinitus audit nullatenus repellendum? Si ergo qui sic baptizatur, non salvatur, nullus reatus est si hoc negligatur: nec minister verbi, si hoc non fecerit, tenebitur culpa negligentiae, si ille in quo hoc fit, particeps non potest esse justitiae. Ibi ergo quisque arguitur negligentiae 225 reus, ubi operis non desperatur effectus. Et sicut ille digne arguitur negligentiae qui quod utile est non operatur, ita illius qui superfluis laborem rebus impendit, recte ipse labor irritus atque inutilis improbatur. Quod et si in hac parte irritus labor impenditur, irrita erit Pauli apostoli sine dubitatione sententia qua dixit: Quia unusquisque propriam mercedem accipiet secundum suum laborem : cum procul dubio de ministris Christi et dispensatoribus mysteriorum Dei, sicut ejusdem epistolae locus indicat, loqueretur. Praemiserat enim: Ego plantavi, Apollo rigavit, sed Dominus incrementum dedit . Quid autem fuit plantare Pauli, et Apollo rigare, nisi quod Paulus plantabat evangelizando verbum salutis, Apollo autem rigabat ministrando sacramentum baptismatis? Cum ergo dixisset Apostolus: Itaque neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat, sed qui incrementum dat, Deus , ut ostenderet illius plantationis et rigationis firmam manere mercedem, continuo subdidit: Unusquisque propriam mercedem accipiet secundum suum laborem. Ostendens autem laborem divini operis inanem esse non posse, alio loco ejusdem epistolae sic loquitur: Itaque, fratres dilecti, stabiles estote et immobiles, abundantes in opere Domini semper, scientes quod labor vester non est inanis in Domino . Illud est autem opus Dei, quod sic impenditur unicuique viventi, ut ejus qui accipit aut animae prodesse possit, aut corpori. Et illa quidem quae prosunt animae, necesse est ut etiam corpori prosint; non autem omnia quae corpori prosunt, ad utilitatem pertinent animarum: sicut est cibus, potus, vestimentum et hospitium, quae inveniuntur non accipienti animae prodesse, sed danti. Sacramentum vero baptismatis ad hoc homini datur, ut anima cum carne salvetur. Quod profecto inaniter minister dat, si non ad hoc dat, ut ille qui baptizatur donum aeternae salutis accipiat. Inaniter enim sacramentum redemptionis datur, si non redimitur cui datur. Sed si attendamus verbum unum epistolae tuae, nulla hujus dubitatio remanebit. Dixisti enim, propterea hoc paternis canonibus definitum, « ut minister verbi liber sit a culpa negligentiae. » Quomodo autem in hac negligentia culpam minister incurrit, si in diligentia non aliquid proficit? Non enim inaniter negligentiae contrahit culpam, nisi quia hoc non fecit quod facere debuit: illud autem facere propterea deberet, quod prodesse poterat si fecisset. Ideo autem negligentiae culpam contradixit, quia obfuit non faciendo quod prodesset procul dubio, si fecisset. Proinde ideo debet, secundum paternos canones, infirmus ille cujus voluntati non deest attestatio proximorum, sine dubio baptizari, ut et minister verbi liber sit a culpa negligentiae, et ille fiat consors particepsque justitiae. CAP. XI.--24. Nullus autem debet moveri fidelium in illis, qui etsi legitime sana mente baptizantur, praeveniente velocius morte, carnem Domini manducare, et sanguinem bibere non sinuntur: propter illam videlicet sententiam Salvatoris qua dixit: Nisi manducaveritis carnem Filii hominis et biberitis ejus sanguinem, non habebitis vitam in vobis . Quod quisquis non solum secundum veritatis mysteria, sed secundum 226 mysterii veritatem considerare poterit, in ipso lavacro sanctae regenerationis hoc fieri providebit. Quid enim agitur sacramento sancti baptismatis, nisi ut credentes membra Domini nostri Jesu Christi fiant, et ad compagem corporis ejus ecclesiastica unitate pertineant? Ipsis enim dicit beatus Apostolus: Vos estis corpus Christi, membra de membro . Quos ostendit non solum ipsius sacrificii participes, sed ipsum sanctum sacrificium esse, dum eos jubet vivam hostiam seipsos Deo, humiliter exhibere, dicens: Obsecro itaque vos, fratres, per misericordiam Dei, ut exhibeatis corpora vestra hostiam viventem, sanctam, Deo placentem . Quod etiam sanctus Petrus similiter docens, ait: Et vos tanquam lapides vivi aedificati in domos spiritales, in sacerdotium sanctum, offerentes spiritales hostias acceptabiles Deo per Jesum Christum . Unde beatus Paulus cum quodam loco dixisset: Calix benedictionis cui benedicimus, nonne communicatio sanguinis Christi est? et panes quos frangimus, nonne participatio corporis Domini est ? Ut nos esse ipsum verum panem verumque corpus ostenderet, continuo subjunxit: Quoniam unus panis, unum corpus multi sumus, omnes qui de uno pane participamus . Unde alio loco dicit: Unum corpus, et unus spiritus, sicut vocati estis in una spe vocationis vestrae . Et iterum: Veritatem autem facientes in caritate, crescamus in illo per omnia, qui est caput Christus. Ex quo totum corpus compactum et concretum per omnem juncturam subministrationis, secundum operationem in mensuram uniuscujusque membri, augmentum corporis facit in aedificationem sui in caritate . Nam et carnem Domini nos esse confirmans, ait: Nemo enim unquam carnem suam odio habuit, sed nutrit et fovet eam, sicut et Christus Ecclesiam: quoniam membra sumus corporis ejus, et de ossibus ejus . Quocirca quoniam unus panis et unum corpus multi sumus, tunc incipit unusquisque particeps esse illius unius panis, quando coeperit membrum esse illius unius corporis, quod in singulis membris, quando in baptismo capiti Christo subjungitur, tunc jam Deo viva hostia veraciter immolatur. Illo enim nativitatis munere sic fit sacrificium, sicut fit et templum. Quod beatus Apostolus docens, ait: Nescitis quia templum Dei estis, et Spiritus Dei habitat in vobis ? Qui ergo membrum corporis Christi fit, quomodo non accipit quod ipse fit? quando utique illius fit verum corporis membrum, cujus corporis est in sacrificio sacramentum. Hoc ergo fit ille regeneratione sancti baptismatis, quod est de sacrificio sumpturus altaris. Quod etiam sanctos Patres indubitanter credidisse ac docuisse cognoscimus. Beatus quoque Augustinus de hac re sermonem fecit admodum luculentum, et aptum aedificationi atque instructioni fidelium. Quem sermonem totum epistolae malui subjungere quia nec est prolixus, et in ipsa brevitate magnae instructionis ac suavitatis est plenus. « Hoc quod videtis in altare Dei, etiam transacta nocte vidistis, sed quid esset, quid sibi vellet, quam magnae rei sacramentum contineret, nondum audistis. Quod ergo videtis, panis est, et calix; quod vobis etiam oculi vestri renuntiant. Quod autem fides 227 vestra postulat instruenda, panis est corpus Christi, calix sanguis Christi. Breviter quidem hoc dictum est, quod fidei forte sufficiat; sed fides instructionem desiderat. Dicit enim propheta: Nisi credideritis, non intelligetis . Potestis ergo modo dicere mihi: Praecepisti ut credamus; expone ut intelligamus. Potest enim in animo cujuspiam cogitatio talis oboriri. Dominus noster Jesus Christus novimus unde acceperit carnem, de Virgine Maria: infans lactatus est, nutritus est, crevit, ad juvenilem aetatem perductus est, a Judaeis persecutionem passus est, ligno suspensus est, in ligno interfectus est, de ligno depositus est, sepultus est, tertia die resurrexit, quo die voluit in coelum ascendit. Illuc levavit corpus suum, unde est venturus ut judicet vivos et mortuos. Ibi est modo sedens ad dexteram Patris. Quomodo est panis corpus ejus, et calix, vel quod habet calix quomodo est sanguis ejus? Ista, fratres, ideo dicuntur sacramenta, quia in eis aliud videtur, aliud intelligitur. Quod videtur speciem habet corporalem, quod intelligitur fructum habet spiritalem. Corpus ergo Christi si vis intelligere, Apostolum audi dicentem fidelibus: Vos estis corpus Christi et membra . Si ergo vos estis corpus Christi et membra, mysterium vestrum in mensa Domini positum est, mysterium Domini accipitis. Ad id quod estis, Amen respondetis, et respondendo subscribitis. Audis ergo, Corpus Christi, et respondes Amen. Esto membrum corporis Christi, ut verum sit Amen. Quare ergo in pane? Nihil hic de nostro asseramus, ipsum Apostolum item audiamus. Cum ergo de isto sacramento loqueretur, ait: Unus panis, unum corpus multi sumus. Intelligite, et gaudete. Unitas, pietas, veritas, caritas, unus panis, unum corpus multi sumus . Recolite enim quia panis non fit de uno grano, sed de multis. Quando exorcizabamini, quasi molebamini; quando baptizati estis, quasi conspersi estis; quando Spiritus sancti ignem accepistis, quasi cocti estis. Estote quod videtis, et accipite quod estis. Hoc Apostolus de pane dixit, jam de calice quid intelligeremus, etiam hoc dictum satis ostendit. Sicut enim ut sit species visibilis panis multa grana in unum consperguntur; tanquam illud fiat quod de fidelibus ait Scriptura sancta: Erat illis anima et cor unum in Deum ; sic et de vino, fratres, recolite unde sit unum. Grana multa pendent ad botrum, sed liquor granorum in unitate confunditur. Ita Dominus Jesus Christus nos significavit, nos ad se pertinere voluit; mysterium pacis et unitatis nostrae in sua mensa consecravit. Qui accipit mysterium unitatis, et non servat vinculum pacis, non mysterium accipit pro se, sed testimonium contra se. » Arbitror, sancte frater, disputationem nostram, praeclari doctoris Augustini sermone firmatam, nec cuiquam esse aliquatenus ambigendum, tunc unumquemque fidelium corporis sanguinisque Dominici participem fieri, quando in baptismate membrum corporis Christi efficitur, nec alienari ab illo panis calicisve consortio, etiamsi antequam panem illum comedat, et calicem bibat, de hoc saeculo in unitate corporis Christi constitutus abscedat. Sacrament quippe illius participatione ac beneficio non privatur, quando ipse hoc quod illud sacramentum 228 significat invenitur. Ora pro nobis semper vegetatus fortis in Christo, sancte et venerabilis frater.

Notes: (Joan. VI, 54) (Marc. XVI, 15) (Ephes. IV, 5) (I Tim. I, 5) (Psal. V, 7) (Prov.
VIII, 7) (Act. XV, 9) (Gal. I, 6) (Tim. VI, 20) ( al. divinus) (Psal. XCV, 5) (Jer. X, 11) (Jer. II, 10) (Deut. XXXII, 39) (Psal. XVII, 32) (Exod. VII, 1) (Psal. LXXXI, 6) (Joan. I, 12) (Psal. LXXXI, 6) (Philip. III, 19) (Coloss. III, 1) (Ibid., 5) (Gal. V, 24) (Rom. VI, 11) (Marc. XVI, 15) (Joan. I, 12) (Act. VIII, 30) (Ibid., 37) (Luc. X, 7) (Matth. X, 32) (II Cor. IV, 13) (Rom. V, 16) (I Cor. V, 10) (I Tim. III, 15) (Prov. I, 8) (I Cor. III, 8) (Ibid.,
6) (Ibid., 7) (I Cor. XV, 38) (Joan. VI, 54) (I Cor. XII, 27) (Rom. XII, 1) (I Petr. II, 5) (I Cor. X, 16) (Ibid., 17) (Ephes. IV, 4) (Ibid., 15) (Ephes. V, 29) (I Cor. III, 16) (Isa. VII, 9) (I Cor. X, 27) (I Cor. X, 17) (Act. IV, 32) (al. tenet)