EPISTOLA XXI. AD EUMDEM CADALOUM EPISCOPUM PARMENSEM, QUI ET HONORIUS II ANTIPAPA.
Author: Petrus Damianus
Date:  [Vesuvius] [ Ἀβαήρ. Lat. tenuis,
minutus ] [ f. rependissent]

ARGUMENTUM.--Scribit iterum ad eumdem scelestissimum Cadaloum, qui, superiori epistola accepta, non modo nihil de impietate remiserat, verum etiam pejora audens, Romam cum exercitu violenter ingressus, pugna cum adversariis commissa cruentissimae stragis auctor exstiterat. Non autem nunc, ut antea fecerat, cum eo leniter agit: sed ea, qua meretur, severitate accusat: et nisi tandem aliquando resipiscat, propinquum divinae ultionis fulmen minitatur.

PETRUS peccator monachus, CADALOO pseudoepiscopo, quod meretur. Si Ninive post praedicationem Jonae ita constanter a sua se pravitate corrigeret, ut spretis semel vitiis, denuo se nullatenus implicasset; propheta Nahum adversus eam nequaquam onus hoc levaret, ut in ipso libri sui principio protinus in haec verba prorumperet: « Deus aemulator et ulciscens Dominus, et habens furorem: ulciscens Dominus in hostes suos, et irascens ipse inimicis suis . » Scripsi tibi nuper antequam Romam cum satellitibus Satanae fuisses aggressus, denuntians et contestans: ut te a tam cruenti moliminis intentione compesceres, 46 ut intra mensurae suae te septa reprimeres, et nec motum divini furoris adversum te, nec mundum adversus Ecclesiam in bella nefaria concitares. Verum tu tanquam Vesuvus gehennae flammas eructans, non quiescis; pecuniae favillas, ut ita loquar, per populum spargis, et per aestum cupidinis miserorum hominum corda corrumpis. Tuam profligas Ecclesiam, ut obtineas alienam. Illinc aurum, argentumque stateris appenditur; hinc stipulationes, rata, et signa procedunt, sub hypothecario jure monimenta fiunt; sicque prolabantis Ecclesiae praedia distrahuntur. Ducis post te castra, auro potius armata, quam ferro; et sic nummi proferuntur e loculis, tanquam gladii vibrentur e thecis. Phalangas plane, quae te sequuntur, ad tuae signa militiae non tam litui, buccinae, vel tubae clangor excitat, quam vena metalli vibrantis invitat. Habens enim, ut aiunt rustici, pugillum aureum, frangis murum ferreum. Sed sunt « divitiae, » ut Salomon ait, « conservatae in malum domini sui . » Quid enim profuit aurum Ptolomaeo, regi scilicet Aegypti , qui post navale bellum, quod Julio Caesari perfidus ac superbus intulerat, enecatus fluctibus, neglectus, atque despectus in littore sine custode jacebat, nec aliter est inter caeteros agnitus, nisi quia aurea erat lorica praecinctus? Melius ei fuerat sub pannoso tegmine vivere, quam in purpura, vel auro perire. Imperator Nero retibus aureis piscabatur , eaque, ut historiae tradunt, blattinis e gurgite funibus extrahebat, sed eum nullatenus potuerunt ab imminenti discrimine, neque divitiae, neque deliciae liberare. Nam cum a Romanis pro incomparabilis enormitate flagitii ad supplicium quaereretur, pavefactus e palatio fugiens, ipse sibimet in suburbio conscivit interitum. Justinus imperator tantam thesauri copiam possidebat , ut ad opum custodiam uxor ejus arcas ferreas fabricaret; sed postmodum impos mentis effectus, dum se perdidit, etiam possessa quaelibet cum ipsis quoque regalibus sceptris amisit. Unde bene per prophetam dicitur: « Argentum eorum foras projicietur, et aurum eorum in sterquilinium erit; argentum eorum, et aurum non valebit liberare eos in die furoris Domini; animam suam non saturabunt, et ventres eorum non implebuntur; quia scandalum iniquitatis eorum factum est, et ornamenta monilium suorum in superbiam posuerunt . » Gothorum dux Alaricus, ut authentica testatur historia , dum inopinatas se possidere divitias gloriatur, apud Consentiae regionem subita morte defungitur. Gothi vero protinus Barentum amnem a suo alveo per alium tramitem captivorum labore deflectunt: sicque Alaricum cum multis opibus in eodem alveo aqua deficiente sepeliunt, moxque fluvium proprio meatui juxta consuetudinem reddunt; ac ne quis addiscere locum posset, captivos omnes, qui interfuerant, exstinxerunt. Et, o utinam sic tuam tibi pecuniam tuus etiam miles infoderet, ne per eam, sicut jam coepit, status Ecclesiae deperiret! ut quod magistro tuo dictum legitur, tibi quoque merito diceretur: « Pecunia tua tecum sit in perditionem . » Habuit porro mater Michae, sicut in libro Judicum legitur , argentum, unde conflatum 47 est idolum, sed absit, ut tantum ex illa, quantum de tua pecunia, prodierit sacrilegium. Ex illa quippe summa in una tantum tribu Israel factum est scandalum; tua vero pecunia Christianae fidei, et totius sanctae Ecclesiae nititur evertere fundamentum. Et, o scelus inauditum! Pilati milites inconsutilem Domini non praesumunt scindere tunicam , et tu in duos papas catholicam partiris Ecclesiam? Illi pendentis in cruce Salvatoris ossa non frangunt; et tu sectis Ecclesiae membris, quae procul dubio corpus ejus est, sacramentum violas unitatis? Captam bello arcam Dei Israel, Philisthinorum principes temerare non audent, sed clausam undique illibatamque conservant ; tu Christianae pietatis arcanum, et non lapidearum tabularum, sed verbi Dei vivi, et permanentis coeleste mysterium vexare, ac solvere niteris frementium cuneis bellatorum? Si Oza moritur, quia humerum supponit, ne arca Domini corruat ; quid illi merito fiet, qui se super Ecclesiam Christi, ut in ejus ruina ipse sublimis videatur, exaltat? Audi quid tibi per Abdiam divina vox dicat : « Superbia cordis tui extulit te habitantem in scissuris petrarum, exaltantem solium tuum. Qui dicis in corde tuo: Quis detrahet me in terram? » Ubi mox sequitur: « Si exaltatus fueris ut aquila, et si inter sidera posueris nidum tuum, inde detraham te, dicit Dominus. » Luce clarius constat, quia David in regem per Samuelis ministerium ungitur, Saul vero divini judicii sententia reprobatur. Sed donec Saul advixit, nec perexiguam quidem regni particulam David sibimet usurpare praesumpsit. Sed quid dicimus, quod David, vivente Saul, regii culminis apicem non ascendit? cum et eo etiam jam defuncto, nequaquam mox ad obtinenda regalia sceptra se contulit; sed utrum jus saltem habitandi in qualibet regni urbe mereretur, humiliter inquisivit, dicens : « Num ascendam in unam de civitatibus Juda? » Cui cum divinitus diceretur: « Ascende; » non mox, in quam sibi melius videretur, credidit ascendendum; sed geminat inquisitionem, ut capiat certitudinem. Inquirit adhuc quo potissimum ascendere debeat, ne judicium se disponentis in aliquo vel minimo, quod absit, offendat. « Quo, inquit, ascendam? » Ait Dominus: « In Hebron. » David ergo rex in regno sibi divinitus tradito, non modo regnare, sed ne quidem habitare praesumit, nisi divinae jussionis adhuc renovetur imperium; et nos, qui sacerdotes dicimur, alienas Ecclesias praedonum atque raptorum more pervadimus, easque mundo stupente, Deo prohibente, contra decreta legum, contra sententias canonum, venali commercio redimere festinamus. De quibus sub adulterorum specie per Jeremiam dicitur: « Saturavi eos, et moechati sunt, et in domo meretricis luxuriabantur: equi amatores in feminas emissarii facti sunt, unusquisque ad uxorem proximi sui hinniebat . » Unde et sequitur: « Nunquid super his non visitabo, dicit Dominus? et in gentem talem non ulciscetur anima mea? » Enim vero sicut per auxesin dicitur Sancta sanctorum, et Cantica canticorum; sic Romanam Ecclesiam venaliter distrahi, peccatum est utique peccatorum. Quamlibet 48 quippe Ecclesiam redimens, Simoniacus est; qui autem Romanam Ecclesiam ad taxationem pecuniae redigit, quid aliud, quam omnes per orbem terrarum Ecclesias, quibus illa praelata est, venaliter usurpare contendit? Sane sicut triginta denariis Judas Iscarioth Dominum vendidit; ita triginta nihilominus maledictiones ejus reperiuntur in psalmo, quem adversus eum Propheta descripsit. Quae scilicet maledictiones ab eo versiculo incipiunt, ubi dictum est . « Constitue super eum peccatorem: » illic autem desinunt, ubi subjunctum est: « Operiantur sicut diploide confusione sua. » Si ergo juxta peccati modum, maledictionis sive damnationis ponderatur elogium, quantae perditioni Romanae Ecclesiae mercator erit obnoxius, qui dum unam negotiatur, omnes simul Ecclesias comparare convincitur? Quamobrem non subdit hanc in te redundare sententiam, quam per Ezechielem Dominus intentat, dicens: « Venit tempus, prope est dies occisionis, et non gloriae montium. Nunc de propinquo effundam iram meam super te, et complebo furorem meum in te, et judicabo te juxta vias tuas, et imponam tibi omnia scelera tua: et non parcet oculus meus, neque miserebor, sed vias tuas imponam tibi, et abominationes tuae in medio tui erunt: et scies quia ego sum Dominus percutiens te . » Defuncto Caesare Augusto, quo videlicet imperante Salvator mundi nasci dignatus est, moerens Romanus populus lugubre clamitabat: « Utinam aut non nasceretur, aut non moreretur . » De te autem, Cadaloe, merito dicimus: Utinam aut non nascereris, aut illico morereris. Fuisset utique juxta Scripturam , « conceptus tuus, conceptus aeternus: » abortisset mater tua, non peperisset: et abortum potius funderet, quam sobolem genuisset. Narrat Eutropius , quia paulo antequam Saguntini ab Annibale famis inopia caperentur, ac ultimis cogerentur interire suppliciis, cum mulier quaedam jam pene fuisset enixa, infans repente regressus in uterum, illius civitatis portendit exitium. Optaremus etiam, ut tu quoque in viscera materna regressus, super urbem unam potius triste prodigium intentares, quam ad aetatis incrementa perveniens, totam Ecclesiam catholicam non jam significatione, sed viva potius operatione destrueres. Ad hoc enim te furiosa dominandi libido, et non appetendae sublimitatis praecipitavit insania, ut unius episcopatus non sis mensura contentus, sed super universalem Ecclesiam generalem ambias principatum: et ut solus emineas, totum orbem in praecipitium mergere non formidas. Plane Diocletianus imperator, sicut Historiarum tradit antiquitas , regalis fastigii insigne deposuit, et non procul a Salonis per novem fere annos usque ad obitum, privatus in amoena virentis hortuli cultura permansit. Qui dum ab Herculio atque Galerio ad recipiendum obnoxie rogaretur imperium, tanquam pestem aliquam perhorrescens, hoc fertur dedisse responsum: « Utinam Salonae possetis olera visere nostris manibus instituta, profecto nunquam judicaretis hanc sarcinam nostris iterum cervicibus imponendam. » Cum pater Magni Constantini Constantius, atque Galerius crearentur Augusti Romanus inter 49 eos ita divisus est orbis, ut Gallias, Italiam, Africamque Constantius; Illyricum, Asiam simul et Orientem Galerius obtineret. At Constantius Augusti duntaxat cum Galliis dignitate contentus, Italiae simul et Africae administrandae sollicitudinem recusavit. Vir etiam ille egregius, et praestantissimae civilitatis, dum privatorum, atque provincialium divitiis studuit, fisci commoda non admodum affectavit: melius judicans publicas opes a privatis haberi, quam intra aerarii unius angustias reservari. Reges ergo gentium propter curarum ingruentium taedium amplioris regiminis jura contemnunt, imperialium dignitatum apices fugiunt; et sacerdotes Dei, qui hoc specialiter praedicare debuerant, in superbiae se cornibus elevant, et non sacerdotalem, sed regalem, imo tyrannicam ferulam arripere super humanum genus anhelant. Illi concessa ordini suo arma deponunt, ut quietis otio perfruantur: isti constipati legionibus armatorum, velut hostium castra, Christi Ecclesias impetunt, et gladio corruentium sanguine, tanquam brutorum animalium pinguedine saginantur. Strix malefica etiamsi alienum sanguinem fundit, suis tamen pignoribus parcit . Saturnus dum proprium devorare filium nititur, in suis se dentibus Abbadir invenire miratur. Romanos certe tuos esse filios asserebas, quos tamen in ore gladii devorare non ut pater, sed tanquam crudelis vitricus decrevisti. In fortibus quidem velut lapideam reperisti duritiam, sed ex miseris, atque debilibus gavisus es triumphalem reportare victoriam. In quo plane certamine et tu regis Totilae judicaris superare tyrannidem, et tuus miles Gothorum excedit immanitatem. Ille namque, sicut nota narrat historia , cum Romam circumfusis militibus obsideret, et inclusus populus tanta laboraret inedia, ut jam pignorum suorum matres decrevissent artus absumere, tandem per Ostiensem ingressus est portam: qui parcere Romanis civibus cupiens, per totam noctem clangere tubam jussit, ut dum irrupisse hostem buccina diutius intonante, pernoscerent, a Gothorum se gladiis quibuslibet interim latibulis occultarent . Tu autem, milesque tuus, tantam plebis invalidae atque imperitae bellorum stragem dedistis, ut caesorum numerus ignoretur. Certe dum Pompeius adversus Caesarem civili praelio dimicaret , inter horrendum, cuique tantum aiebat: « Parce civibus. » Cum Caesar e contrario insisteret, inquiens: « Miles, faciem feri. » Tu itaque Caesareae crudelitatis instinctu, dum accendis animosa corda satellitum, retulisti manubias, et spolia de cadaveribus peremptorum, ut de te per similitudinem illud dici possit: « Et de praeliis Judae narrabant omnes gentes ; » et in his omnibus nil aliud niteris, nisi ut praesulem apostolicae sedis ejicias, et cathedram non vacantem alieni juris invasor obtineas. Sed ut noveris, quia molimen hoc nequaquam tibi faustum concedet in exitum, de proxima tibi, atque contigua regione praebeamus exemplum. 50 Convicanea autem tibi regio Placentia est, cujus episcopus non diu ante nostram aetatem subdolae calliditatis artifex exstitit, et ad instar tui, sublimitatis, et gloriae satis superque ambitione flagravit, adeo ut prius ante se gestandam, sicut et tu nunc agere diceris, crucem argenteam impetraret; qui etiam cum imperatrice, quae tunc erat, obscoeni negotii dicebatur habere mysterium, deinde sensim ad majora prosiliens, tandem apostolicam sedem familiaris sibi pecuniae patrocinio violentus invaderet. Ejecto itaque Gregorio, imperatoris Ottonis utique consanguineo, Romanae Ecclesiae cathedram, non ut sacerdos magnus, sed ut fur, atque tyrannus obtinuit; sed paulo post, resipiscente Quiritum populo, atque in zelum dignae ultionis unanimiter exardescente, irruentes in eum manus injiciunt, oculos eruunt, aures naresque praecidunt. Expertus est itaque, quod et tunc sibi, et nunc tibi per Ezechielem prophetam Dominus comminatur dicens: « Venient super te instructi curru, et rota populorum multitudo; lorica, et clypeo, et galea armabuntur contra te undique, et dabo coram eis judicium, et judicabunt te judiciis suis: et ponam zelum meum in te, quem exercebunt tecum in furore, nasum tuum, et aures tuas praecident, et quae remanserint, gladio concident . » Et ut attentione tua condignam usque ad finem prosequamur historiam, postquam Romani ita, ut dictum est, respondissent pontifici; mox ante retro conversum in asello gloriosum equitem posuerunt, tenentemque sui vectoris in manibus caudam per publicam totius urbis viam, haec, ut canerent, impulerunt: « Tale, inquit, supplicium patiatur, qui Romanum papam de sua sede pellere nititur. » Audiat igitur hoc quilibet Ecclesiae fornicator exemplum. Expavescat idipsum hodieque super se divinae severitatis invigilare judicium. Audiat quid per eumdem prophetam sibi divina vox dicat: « Novissimum, inquit, tuum devorabitur igni, et denudabunt te vestimentis tuis, et tollent vasa gloriae tuae: et requiescere faciam scelus tuum a te, et fornicationem tuam de terra Aegypti; quia haec dicit Dominus: Ecce ego tradam te in manus eorum, quos odisti: in manus, de quibus satiata est anima tua. Et agent tecum in odio, et tollent omnes labores tuos, et dimittent te nudum, et ignominia plenum, et revelabitur ignominia fornicationum tuarum. Scelus tuum, et fornicationes tuae fecerunt haec tibi . » Propriam quippe dimittere, et aliam Ecclesiam Simoniacis contaminationibus profanare, perextremae fornicationis genus agnoscitur. Porro autem si tu culmen apostolicae sedis fueris, Deo mundum negligente, sortitus, gliscunt, et exsultant omnes reprobi, omnes Christianae religionis tripudiant inimici: e contra, quicunque Dei justitiam esurientes sitiunt, qui pietatis opera cernere concupiscunt, te rerum culmen adeptum, totius Ecclesiae praecipitium credunt.

Notes: ( Nah. I) (Eccle. V) (EUTROP., Hist. Rom. lib. VI, in fin.) (EUTROP., Hist. Rom.
lib. VII) (PAUL. DIAC., De gest.
Longob. l. III, c. 11) (Ezech. VII) (JORNANDES, De Goth. orig. c. 30) (Act. VIII) (Judic. XVII) (Joan. XIX) (I Reg. V) (V Reg. VI) (Abd. 3, 4) (II Reg. II) (Jer. V) (ibid.) (Psal. CVIII) (Ezech. VII) (Martyrol. Rom. ad VIII
Kal. Jan. et ibi card. BARON. EUTROP., Hist. lib. VII) (Jer. XX) (Hist. lib. IV) (EUTROP., Hist. lib. IX) (EUTROP., Hist. lib. X) (OVID., lib. VI,
Fast.) (PAUL. DIAC., Hist. Rom. ad Eutrop. lib.
XVII in fin.) (PROCOP., De bello Goth. lib. III) (EUTROP.,
Hist. lib. VI) (I Mach. III) (Ezech. XXIII) (Ezech. XXIII)