II.  Ad eamdem.--Ejusdem argumenti.   (Anno eod.)
Author: Petrus diaconus

Dominae suae excellentissimae atque piissimae Richizae a Deo protectae, magnae ac pacificae Romanorum imperatrici Augustae PETRUS, vestri imperii servus, post praesentis regni potentiam aeternam felicitatem.

Licet nervus incisus doleat, et spiritus tristis ossa conterat, non tamen adeo lugendus est dominus noster imperator Lotharius sicut et hi, sicut dicit Apostolus, qui spem non habent. Ad suum perrexit, in quo summum bonum est, in quo omnis bonitas, omnis justitia, omnis pietas, omnisque sanctitas est. Ad illum perrexit qui sua praecepta servantibus clamare non cessat, Venite ad me omnes qui laboratis et onerati estis; et ego vos requiescere faciam. Elias festinans rogabat ut acciperetur a se anima sua. Et post multa: Dolendumne est igitur in decessu? Minime, quid enim absurdius, quam ut id quod scias omnibus esse praescriptum, quasi speciale deplores? Hoc est animum supra conditionem extollere, legem non recipere communem, consortium recusare, mente carnis inflari, et carnis ipsius nescire mensuram. Quid absurdius quam nescire qui sis, affectare quod non sis? aut quid imprudentius, quod futurum scias, id cum acciderit ferre non posse? Natura ipsa nos revocat, et hujuscemodi moeroribus quadam sui collatione subducit. Quis enim tam gravis luctus, aut tam acer inest dolor, in quo non interdum relaxetur animus? Habet hoc natura, ut quamvis homines in tristibus rebus sint, tamen si modo homines sunt, a moerore mentem paulisper abducant. Fuisse etiam feruntur quidam populi, qui ortus hominum lugerent, obitusque celebrarent, nec imprudenter: eos enim qui in hoc vitae saeculum venissent, moerendos putabant; eos vero qui ex istius mundi procellis et fluctibus emersissent, non injusto gaudio prosequendos arbitrabantur. Mors aequalis est omnibus hominibus, indiscreta divitibus. Hanc quotidie prae oculis tantus Caesar habebat, qui, sicut vidimus et experti sumus, dum in ejus versaremur obsequiis, sub imperiali chlamyde alterius militiae tirocinium ostendebat. Prius enim in lucis crepusculo missam pro defunctis audiebat, dehinc pro exercitu, postremo missam diei, demum cibum potumque viduis, pupillis ac caeteris pauperibus large distribuens, quaestiones et oppressiones ecclesiarum relevabat, et in ultimo in cura imperii insudabat. Quandiu enim Casini remoratus est, omnibus noctibus ita claustrum et omnes officinas monasterii, ac si abbas vel quilibet decanus circuibat, scire cupiens, qualiter unusquisque sub B. Benedicti magisterio viverent. Factoque mane, per omnes monasterii ecclesias causa orationis discalceatis pedibus incedebat. Licet autem hoc ageret, nunquam a consortio archiepiscoporum, episcoporum, abbatum, clericorum, vel monachorum sequestrabatur, ut impleretur in eo quod legitur: Et cum sapientibus ac religiosis sermocinatio ejus. Quis autem ejus gravitatem non miretur, cum ad sedandas dissensiones fratrum, quae pro electione abbatis ortae fuerant, ad capitulum veniens, ab hora prima diei usque in vesperum, non cibo, non potui indulgens, exinde non egrediebatur? Quo autem affectu, quove amore Casinensem dilexit ecclesiam, ostendit, cum dixit prius se sinere omnia privilegia et concessiones ecclesiarum convelli, quam aliquid de dignitatibus et privilegiis Casinensis Ecclesiae minui: et prius sineret electionem omnium episcoporum, archiepiscoporum et abbatum qui sunt in toto orbe Romano tollere, quam solummodo Casinensis abbatis. Dicebat enim, Abbas si ex consensu monachorum electus non fuerit, abbas non est, et quicunque electionem monachis tollit, omnia monasterii jura convellit. Et cum haec omnia ageret erat tamen caecorum baculus, esurientium cibus, spes miserorum, solamen lugentium; et ita singulis virtutibus eminebat, quasi caeteras non haberet. Sacerdotes honorabat ut dominos, clericos ut patres, pauperes ut filios, viduas ut matres, creber monitionibus, pervigil in vigiliis, lacrymas Deo non hominibus offerebat. Volvuntur per ora lacrymae et obfirmato animo non queo dolorem dissimulare quem patior. Posquam enim nostram parvitatem discipulum Bertulfi cancellarii effecerat, postquam logothetae, exceptoris et auditoris officio renumeraverat, postquam sessionem ad pedes suos indulserat, postquam a secretis effecerat, postquam de his quae ad vitam aeternam attinent, satis instruxerat, te praesente et cunctis imperii aulicis adstantibus, manum meam apprehendens et Guibaldo commendans abbati, dixit ad eum: Si qua meae dilectionis, si qua mei amoris in vestro corde vestigia sunt, in isto ostende, eumque pro nostro amore loco charissimi et unici filii habe. Haec cum dixisset imperator augustus Caesarque Romanus, et pater patriae nominatus, ut clericos discordantes in pace reconciliaret, una cum vestra excellentia dum studeret, corpus et animam coelo reddidit. Confortare igitur, strenuissima, et juxta illud Salomonis praeceptum, Accipe consolationem propter tristitiam. Sed fortasse dicis: Quomodo possum accipere consolationem, cum eum quem diligebam amisi? Nonne haec nobis cum ipso mundo elementisque communia sunt, quia ad tempus creata in perpetuum tenere non possumus? Non amisit virum quae exhibet castitatem: non est viduata conjugio, quae non mutavit nomen mariti. Recole quid David feceret: is enim cum amisisset filium, surrexit, comedit, bibit, et dixit: Ego vado ad eum, ille vero amplius non revertetur ad me. Haec igitur, excellentissima domina, advertens, ita vos ab imminente tristitia temperate, ita studete, quatenus Deum ut decet felici cernere possitis intuitu. Salvationis etiam et consolationis et orationis obsequium vobis congregatio Casinensis dirigit, puerumque Minonem filium domini Ptolomei, qui penes vos est, vobis commendantes, rogant ut illum loco filii habeatis.