EPISTOLA VIII. PHILIPPI AD GREGORIUM.  Non debere religiosum aliis religiosorum ordinibus detrahere.
Author: Philippus de Harveng

Si quia, unus Dominus, una fides, unum baptisma, omnium fidelium jure esset cor unum et anima una, quanto magis eorum qui concessam vivendi latitudinem arctiori proposito supergressi, religionem, vel clericalem, vel monachicam voce et habitu sunt professi? Eos quippe etsi ab invicem locorum secernit longinquitas, sive reddit foris dissimiles habitus vel professionis diversitas: debet tamen unus eos spiritus, una dilectio sic ignire, ut inveniatur spiritalis conflatio diversorum animos counire. Talis illa legitur Ecclesia fuisse primitiva, quae accipere meruit tanta vehementis spiritus incentiva: ut ab ea procul fieret livor et contentio praesumptiva, et in unum eam manipulum devinciret dilectio collectiva. Felices qui illis in diebus converti meruerunt, imo qui sic et conflari et conflatione mirifica uniri studuerunt, qui abjecta multiplicitate pristinae mansionis, erant, sicut scriptum est: « Omnes unanimiter in porticu Salomonis . » Processu vero temporis cum ad fidem convolant nonnulli salvandorum numerum supergressi, rite piscatorium Ananias et Saphira sunt ingressi , ipsamque religionem, voce magis quam opere multi Simones sunt professi , quorum illi non parum sibi retinent de pannosa pristinae consuetudinis facultate, isti vero appetunt gloriari de optata exteriorum munerum sanctitate. Utrique arguendi, utrique falce judiciaria feriendi: nisi forte divina visitante gratia resipiscant, ut juxta Jeremiam non diem hominis concupiscant. Cum enim sermo evangelicus perfectionis intuitu venundari et dari praecipiat omnia quae habentur, satis est incongruum si fraudulenter eadem retinentur, si, qui perfectionem vultu et habitu profitentur, eamdem retento, non tam nummorum quam morum sacculo diffitentur. Nec sufficit cuiquam perfectionis gratia pecuniarum contemnere facultatem, si non etiam relinquat morum pelliceam pravitatem, si non, juxta Apostolum, sic se terreni hominis exuat vetustatem ut, deponens mendacium, loquatur veritatem . Mendacium deponit et veritatem loquitur, qui assumptam professionem probabili conversione morum exsequitur, qui sic, juxta promissum, studet mandatis perfectioribus inhaerere, ut non sicut Ananias et Saphira quidquam sibi velit proprium retinere.

Ille etiam promeretur non mediocriter reprehensibilis judicari, qui assumpto humilitatis habitu praesumit inaniter gloriari: qui dona spiritualia, vel quae optat, vel forte jam meruit obtinere, ad privatae laudis aucupium tanquam Simon Magus satagit retorquere. Plerique enim cum religionis ingressi fuerint officinam, ut in ea regularem vivendi fabricent disciplinam, proponitur quidem eis velut matoria malleus et incudo, et a quolibet doctiore describitur exsequendi operis pulchritudo, sed vel pressi ignavia, strenuitate debita non laborant, vel hebetes nihil aut parum opus propositum meliorant. Vidisti plerosque et insignitos exterius titulo militari, et animo tamen degeneres nunquam graviter praeliari, et innumerabiles clericos in scholarum gymnasio convenire, et eorum tamen raros ad perfectum scientiae pervenire. De qualibus Paulus: « Semper, inquit, discentes, nunquam ad scientiam veritatis pervenientes . » Ita et hoc tempore perplures quasi mandatis evangelicis obedimus, dum relinquentes saeculum, claustrale conflatorium introimus; sed quia illic corda nostra non satis digno charitatis incendio counimus, nimirum, opus assumptum ad unguem nullatenus expolimus. Hinc accidit, ut arbitror, quod ii qui in diversis vel Ecclesiis vel ordinibus conversantur, rupto pacis internae vinculo, sibi invicem adversantur, et cum deberent in osculo sancto, amplexu mutuo, confoveri, mordentes et consumentes invicem, vix possint ab invicem sustineri. Qui lenioris habentur propositi, non timent sanctioribus derogare, et districtas eorum observationes, tanquam superfluas adinventiones mordaciter subsannare, qui vero sibi videntur aliquid maturius et districtius actitare, non erubescunt illud, tam apud seipsos quam apud caeteros jactitare, et eos qui aliud agunt, quasi minoris meriti judicare. Quod ideo commemorare volui, ut talium multitudine non ducaris, nec hoc ductu a veritatis tramite seducaris, seductusque in errorem et praecipitium inducaris: unde corde obcaecato, vel forte obdurato, non facile postmodum educaris. Volo enim te non tam vultu et habitu religioso exterius insigniri, quam religiosis moribus inveniri, ut spiritu fervens et simplicitate vigeas columbina, et prudentia nihilominus calleas serpentina. Nam neque religiosus est, qui spiritu 38 non fervescit, nec fervor perfecte commendatur, qui simplicitate amabili non mitescit, nec simplicitas ab insidiis adversantium expeditur, quae « velut columba seducta non habens cor , » sagaci prudentia non munitur. Non ergo putes sufficere quod te ad justorum consortium transtulisti, quod religionis gratia eorum vultum et habitum assumpsisti, quia parum aut nihil prodest cum justis quempiam conversari, nisi et eorum justitiam diligenter satagat imitari. Denique sicut Lot civis Sodomae laudis titulum promeretur, sic et Judas Scariotes excusabilis non habetur, eo quod et illum perversitas concivium non inflexit, et istum coapostolorum sanctitas ad vivendum similiter non provexit. Habeto igitur similitudinem columbae, ut nulli detrahas, nullum mordeas, nulli noxius habearis, sed dilatato corde omnes affectu benevolo complectaris, non solum eos in quorum vel grege vel ordine, electione propria contineris, sed quoscunque vel esse religiosos, vel religionis praeferre titulum intueris. Sicut enim plerumque inferioris est meriti, qui tamen in Ecclesia gradum obtinet digniorem, sic nonnunquam inferior ordine, vitam habet meritis potiorem; et juxta modum ordinis, vel exterioris cujuspiam dignitatis, metiendum non arbitror interioris meritum sanctitatis. Quocirca ne in fatuitatem columbina simplicitas devolvatur, et seducta non habens cor ignorantiae tenebris involvatur, habeto et serpentis prudentiam quae discernit, quae acuto intellectu, et eligit profutura, et noxia cuncta spernit. Hac si fueris praeditus, cum omnes religiosos digno humilitatis obsequio venereris, non tamen ad hoc male credulus induceris, ut simplicitate fatua quidquid omnes egerint admireris, et admiratione erronea imitandum illud, quasi justum sit, arbitreris. « Non est homo, inquit Salomon, qui non peccet . » Et Jacobus: « In multis, ait, offendimus omnes . » Sicut enim plerumque apud injustum quemlibet dignum laude est aliquid invenire, sic nonnunquam justus agit quod non potest ejus merito convenire; et sicut illud bonum pro persona simplicitas benevola non pervertit, sic et illud malum commendatione fatua in bonum sagax prudentia non convertit. Indiscreti est hominis, et quidquid apud irreligiosum viderit, condemnare, et quidquid religiosus egerit, commendare, cum et Simon Magus crediderit, quod debere fieri praedicator ejus Philippus asserebat , et Simon Petrus simulaverit, quod intelligens Paulus ejus coapostolus arguebat . « Vae his, inquit Isaias, qui dicunt bonum malum, et malum bonum; et ponunt dulce in amarum, et amarum in dulce . » Si ergo debet virtus, apud quemcunque inventa fuerit, approbari, vitium vero discreto judicio reprobari, omnes religiosos cujuscunque sint ordinis venerare, et affectu benevolo virtutes omnium amplexare. In quibus si forte imperfectum aliquid intellectu lynceo deprehendis, si culpam alicujus, non tam mordaci quam veraci judicio reprehendis, ob hoc tamen apud te, quasi nulla sit, illius religio non vilescat, nec adversus illum tuus spiritus quasi religiosior intumescat. Etsi enim illum in eo quod imperfectus vel forte reprehensibilis est, nec vis nec debes imitari, alia tamen vel aperta vel occulta ejus bona debes humiliter venerari; eum pluris aestimare, te inferiorem meritis arbitrari, te indignum judicare, de altero melius suspicari. Sic nimirum vir religiosus quem ad suas nuptias pater familias voluit invitare, invenitur illius convivii partem ultimam occupare , et de scabello ad cathedram promotione non sua, sed patrisfamilias honorifice sublimatur; ille autem qui praesumptivo spiritu sublimem locum elegerat, degradatur. Denique « nescit homo, ut scriptum est, utrum odio an amore dignus sit » : et ideo non est cuipiam de suo vel merito, vel ordine praesumendum, nec est alteri vel homini, vel ordini detrahendum. Sicut enim de duabus in molendino in tumultu populari, de duobus in agro in exercitio pastorali, sic et de duobus in lecto in quiete claustrali, unus assumetur et unus relinquetur . Assumetur quidem, qui in suo et loco et ordine elegerit potiora, obliviscens quae retro, extendens se gnaviter ad priora: qui, juxta prophetam « non contendet, non clamabit , » et tamen juxta Evangelium servum se inutilem proclamabit . Relinquetur vero, qui de exteriori habitu glorians religionem sibi verbis magis quam moribus arrogabit, qui sibi falso blandiens, caeteris derogabit; qui laboris fugitans, molli se accubitu reclinabit, qui ad excusationem sui, ad accusationem proximi, cor malevolum inclinabit. Sed ab istis perfecte desistere, et plenius illis insistere, a vitiis mentem abstrahere, et in habitum virtutes trahere, non omnibus nostri similibus est facultas, imo quibuslibet etiam perfectioribus, est non mediocris difficultas. Quamvis cupienti labor nullus difficilis videatur, si tamen laboranti concupitum praemium proponatur, quia dum creditur delectabile quod amatur, praesentis pondus gravedinis amore speratae dulcedinis levigatur. Quod autem in vinea Domini Sabaoth laborantem fructus dulcissimus prosequatur, si laborans propositum strenue et graviter exsequatur, fortissimus ille Samson eleganti problemate protestatur, quod non a Philistaeis, sed a te tuique similibus spiritaliter 39 enodatur. « De comedente, inquit, exivit cibus; et de forti exivit dulcedo . » Comedit quippe peccator conversus cinerem tanquam panem, cibatur pane lacrymarum, manducat panem doloris cum excessus praeteritos humiliter deflere, et fletuum irriguo illos satagit abolere. De hoc autem comedente procedit cibus, quia qui panem comedit humilium peccatorum, meretur pane refici sublimium angelorum: « Panem, inquit, angelorum manducavit homo . » Et: « Ego, inquit, sum panis vivus, si quis manducaverit ex hoc pane, vivet in aeternum . » Quia vero gravis et laboriosa est luctuosa comestio peccatoris, dulcis et jucunda refectio Creatoris, cum dixis set Samson: « De comedente exivit cibus, » subjunxit: « Et de forti dulcedo, » quia scilicet qui fortiter in praesenti comederit panem luctus, capiet in sequenti panis angelici dulces fructus. Neque hoc tibi dico ut per me quasi nescius docearis, qui melius et perfectius a longe melioribus informaris, qui praesto habes vivos codices non superscriptos delebili atramento, sed inscriptos et instructos praeclariori sancti Spiritus documento, quorum conversationem, ut prudens lector assiduam lectionem, diligentius intueris, et eorum exemplo ad uniendum similiter plenus edoceris. Non ergo te doceo, sed doctum submoneo ut diligenter recolas quid egisti, quid, quare cum habitum religionis assumeres, incoepisti, sciens quia si permanere laboraveris, imo si laborans permanseris in incepto, laborantem reficiet qui laborem fingere voluit in praecepto. Cui bono tuo et praesenti et futuro scias me non mediocriter adgaudere; tuo laborioso luctui spe futurae dulcedinis arridere, et quamvis cum flentibus nos admoneat Apostolus Paulus flere , ego tamen, cum rideres, magis coactus sum te deflere. Volo autem ut vicem aliquantulam mihi rependere non graveris, et pro me tui sollicito tu quoque Deum sollicitus depreceris: ut meorum clementer immemor delictorum, recipere me dignetur in numerum electorum. Vale.

Notes: (Act. V) (ibid.) (Act. VIII) (cap. XVII) (Ephes. IV) (II Tim. III) (Ose. VII) (III Reg. VIII) (Jac. III) (Act. VIII) (Gal. II) (Isa. V) (Luc.
XIV) (Eccle.
IX) (Luc. XVII) (Isa.

XLII) (Luc. XVII) (Judic. XIV) (Psal. LXXVII) (Joan. VI) (Rom. XII)