XVII.  Balduini Noviomensis episcopi ad Eugenium.--Narrat quomodo inter molestias et opprobria monachos religiosos in Ecclesiam Compendiensem induxerit loco canonicorum vita infamium.   (Anno 1150.) [DUCHESN.,  Hist. Franc. script.,  IV, 544.]
Author: Eugenius III

Sanctissimo Patri et domino EUGENIO Dei gratia summo pontifici, BALDUINUS Noviomensis Ecclesiae minister indignus, quidquid boni potest oratio vel affectus.

Onerastis ut dominus et magister humeros imbecilles adeo, ut in exsequendi operis injuncti sollicitudine perurgente pene virtus exhausta deficeret. Nec enim leve vel modicum, Ecclesiam Compendiensem tam celebrem, tam famosam, tanta denique auctoritate subnixam, in alium statum quamvis praecipuum derepente convertere, cum in hujusmodi clericis, si tamen clerici, consuetudo principetur antiqua, plusque deterius inolitum quam melius insolitum placeat et delectet. Sed ecce probatis nos ad aquas contradictionis, ubi vexatus est ille venerabilis Sancti Dionysii abbas, vestrae sanctitatis servus fidelis et prudens. Mirabiles elationes maris experti sumus, sed mirabilior et longe potentior in altis Dominus et summus Pontifex ejus, qui miserunt nos. Denique perurgente sancta obedientia vestra, cum sciremus scriptum esse, Servus sciens voluntatem domini sui, et non faciens digna, plagis vapulabit multis: voluntati vestrae propensius inhaerentes, suscepimus opprobria clericorum exprobrantium Deo et vobis, et initiavimus locum vere sanctum religioni et ordini: monachos deputavimus, abbatem virum religiosum et strenuum canonice electum constituimus, et in festivitate beatorum martyrum Cornelii et Cypriani, quae celebritas ibi maxima est, abbatem ipsum solemniter benediximus, et erit benedictus Deo volente, et gratia vestra confirmante. Sicque impleta veridica illa Domini sententia: Omnis plantatio, quam non plantavit Pater meus coelestis, eradicabitur. Succisa est arbor, quae etiam terram occupabat, et plantata est oliva fructifera in domo Dei quae de misericordia vestra sperat plurimum, et ad praesens indiget quamplurimum. Manus domini regis filii vestri gloriosi principis fuit nobiscum, quem vere in hoc opere probavimus servum Dei viventis, qui dicere possit: Domine, dilexi decorem domus tuae; et illud: Zelus domus tuae comedit me. Quomodo satagebat, quomodo ardebat igne Dei, ut fieret ista mutatio dexterae Excelsi? Sed et ipse nobiscum bibit de torrente, confusionem accepit, dissimulavit injuriam, distulit majestatem. Prima die vocavit nobiscum clericos in capitulum: non venerunt. Sequenti die ipsemet profectus est, et vix eo compellente venerunt. Lectae sunt litterae, quas praefato abbati pro hoc ipso opere per me direxistis, ut scitis: sed nec vestrae auctoritati delatum est. Vidimus ibi superbiam Moab, superbus est valde. Taceo quae postea manus flagitiosa peregit, et quomodo fraude et praeter horam intravit ecclesiam, reliquias sanctas asportare molitus. Quod et ex parte fecit, funes pendentes praecidit, ne forte ad sonitum signorum populus conveniret. Quae omnia praesentium lator sanctitati vestrae melius declarabit. Quid plura? Superest, domine, ut quod nutu Dei et vestro bonum accepit initium, auctoritas vestra stabilire, munire, confirmare studeat in perpetuum. Unde vivant monachi non habent. Clerici, tam foranei quam intranei, qui beneficia possident, nihil eis communicare volunt, sed magis habere videntur fiduciam, quod Jordanis influat in os eorum. Rigatio plantationis novellae in manu vestra est, domine: ne arescat, ne deficiat, quod omnino inimicus molitur. Pluviam voluntariam segregate haereditati Dei et vestrae.