EPISTOLA XI.
Author: Gerhohus Reicherspergensis
Date:  [ ita cod. ]

Eberhardi ep. Babenbergensis ad Gerhoham praepositum Reicherspergensem epistola.--Graviter in eum invehitur, quod sua dicta seciorem in partem acceperit et vulgaverit: ampliusque ostendit, hominem in Christo minorem ac inaequalem esse Patri.

E. Dei gratia Babenbergensis Ecclesiae qualiscunque minister, domino G. praeposito de Richersperge, non plus sapere quam oportet sapere . Sicut audivimus, ita et vidimus. Et in his, quae venerabili et dilecto fratri nostro abbati de Windeberge scripsistis, oculata fide perspeximus quod praedicatis et disseminatis de nobis sinistra, quaecunque potestis, aliter quam vestrum deceat sacerdotium, quae silentio praeterire non possumus. Unum eorum hoc est, quod quasi nos blasphemantes Filium Dei, et adulterantes verbum Dei, ut quidam faciunt, dixerimus ipsum Dominum nostrum Jesum Christum vassallum Dei Patris, quod per Dei misericordiam longe est et ab ore et a corde et a conscientia nostra, et a proposito nostro procul semper fuit aliquid novitatis inducere, instruente et jubente Apostolo profonas verborum novitates devitare . Si placeret vestrae majestati, alia condimenta et munimenta dictorum atque scriptorum vestrorum quaerere possetis, quam hujusmodi commenta, in quibus maledicitis surdo, et coram caeco ponitis offendiculum. Sed quare detraxistis sermonibus veritatis? Verbis ad increpandum compositis subvertere nitimini amicum, qui vos dilexit: quia dilectione dignum credidit, et se vicissim rediligi, ac non solum famam nostram, sed et aliorum, qui et dignitate et merito vitae longae nos praecedunt; insuper et eorum qui, licet ordine et officio minores, vita tamen et scientia potiores multo nobis sunt, incrustare conamini. Quos aperte notatis, ubi dicitis in litteris vestris de quibusdam: « Steterunt a longe per silentium. » Et de aliis: « Vim faciebant, qui quaerebant animam meam. » Melius faceretis et consultius, si operam daretis, ut sermo vester sale sapientiae et discretionis conditus aedificaret infirmos, et naevo careret suspicionis, detractionis et irrisionis. Quod si rite meministis conferentibus nobis ad invicem et jucundantibus, charitative tractantibus sine contentione et aemulatione super verbo hoc, quod dicere soletis: « et Christus aequalis est Patri secundum quod homo est, » cum hoc usitatis allegationibus vestris adstrueretis: Quia omnia ei tradita sunt a Patre : Et quia ei datum est nomen, quod est super omne nomen : Et quia inhabitat in eo omnis plenitudo divinitatis corporaliter : Et ipse est Dei virtus, et Dei sapientia : Et quia ipse est in gloria Dei Patris . Consequenter ut vobis visum est, sed non cohaerenter, prout verum est intulistis: « Ergo Christus aequalis est Deo Patri secundum quod homo est. » His omnibus sane et catholice determinatis, et illatione repudiata multis ex Evangelio et sanctorum Patrum auctoritatibus, ex abundanti tamen quadam similitudine argumentum vestrum falsificavimus, licet nulla egeret falsificatione propter ipsam falsitatis evidentiam et incohaerentiam eorum, quae posita fuerunt cum eo quod illatum est. Simile autem falsificandi et argumentandi gratia introductum hoc erat: Jure civili is possidet, cujus nomine possidetur, ejusdemque rei et vassallus et dominus possessor est. Quidquid unus possidet, et alter possidet: ergo vassallus domino aequalis in possessione est? Secundum hominem dico, Absit! Alius enim possessor principalis, alius secundarius est. Unus enim suo nomine possidet, alius autem alieno, ejus videlicet, qui principalis possessor est. Et quamvis totum possideat, quod dominus, non tamen aequale possessionis dominium est inter vassallum et dominum. Sed non absolute, nec per se, sed explanandi et verbi gratia tunc a nobis dicta sunt et ruminata secretius sine declamatione et lite. Et si fidem secreti servare nolletis, tamen si novissetis legem modumque falsificandi, forsitan aliter judicaretis. Falsificandi enim modus hic talis est, ut non res rebus per omnia coaequiparemus, sed rationes rationibus comparantes ex adverso dicta per dissimilium similitudinem refellamus. Equidem alia comparationis proprietas est, alia directae locutionis simplicitas. Universaliter autem quam multa et varia similitudinum genera sint, dinumerare per singula prolixum nimis et superfluum est. Sed ut quaedam ad majorem evidentiam in medium proferamus, scriptum est: Non est discipulus super magistrum. Sufficit discipulo, ut sit sicut magister ejus . Ergo magister discipulus, et discipulus magister erit? Nequaquam. Aliter: Jerusalem, Jerusalem, quoties volui congregare filios tuos quemadmodum gallina congregat pullos suos sub alas, et noluisti? Ergo Christus gallina est? Quinimo non minus gallina non est quam vassallus, et econtra. Amplius: Sicut fulgur coruscans de sub coelo, sic erit adventus Filii hominis ; nunquid ergo fulgur erit Filius hominis? Minime. Denique ut omne os obstruatur, ad expressam et praecipuam omnium similitudinum similitudinem veniamus: « Qualis Pater, talis Filius, » ergo Pater Filius, vel Filius Pater est? Secundum vos sint omnia haec inconvenientia, non secundum veritatem, neque secundum nos, qui eam sequimur, ut etiam dies Domini vel et ipse Dominus ex improviso veniens fur vocari dicatur in Evangelio: quia scriptum est: Dies Domini sicut fur, ita in nocte veniet . Sciendum enim, quod quamvis res ad invicem aliqua similitudinis ratione conferantur, non tamen ab his, quorum nomina sunt, ad res alias vocabula transferuntur. De hujusmodi sat dictum sapienti. At vero summatim quae dicta sunt recolligamus. Nihil aliud vel tunc vel etiam nunc dicere intendimus, quam quod omnis divina clamat auctoritas quia, « quod Filius Dei habet per naturam filius hominis habet per gratiam. » Unde necessario consequitur, quod non aequalis est Deo secundum quod homo est ipso testante, cujus Evangelium et testimonium non erubescimus: Pater, inquit, major me est . Ante passionem quidem hoc. Ut autem nullus tergiversandi locus remaneat circa hoc, in quibus paulo minus minoratus est ab angelis, quo minus post resurrectionis gloriam praedicta serviat auctoritas, post ipsam resurrectionem Mariae dictum est: Vade ad fratres meos, et dic eis: Ascendo ad Patrem meum et Patrem vestrum, Deum meum et Deum vestrum . Patrem utique secundum divinam, Deum secundum humanam appellans naturam. Ergo et post resurrectionem sicut et ante « Deus ejus, et Dominus ejus est. » Unde etiam: Adorate scabellum pedum ejus, quoniam sanctum est . Qui tamen et thronus ejus est, et sedet ad dexteram majestatis in excelsis. Qualiter autem hoc, qui habet aures audiendi audiat, et quid secundum quid dicatur, intelligat. Scientibus enim legem loquimur. Vos autem Evangelium, quod traditis, neque ab homine accepistis, neque per hominem didicistis, nisi fallimur, sed utrum per revelationem Jesu Christi, ipse novit, et vos videritis. Risum fecistis de nobis, et facitis de vassallitate Christi aliter quam vestram deceat prudentiam. Non imputetur, et non requiratur a vobis hoc: Qui maledixerit tibi sit ille maledictus . Neque veniat super vos illud: Qui deridet, deridebitur . Mihi autem pro minimo est, ut a vobis judicer, aut ab humano die. Miserum ignorantiae refugium, et imperitiae solatium seu dissimulatio est cachinnus insipientium qui, dum ratione se deficere praesentiunt more vulpium, quod vobis non servit, obganniunt. Quae tamen etsi foveas habent, plerumque tamen capiuntur et pereunt. Quarum pellis utilis, caro mortifera. Hactenus haec. Ipse quidem Dominus noster Jesus Christus in Propheta se vermiculo comparavit: Sed et semetipsum exinanivit formam servi accipiens in similitudinem hominum factus, et habitu inventus ut homo. Humiliavit etiam se ipsum usque ad mortem, mortem autem crucis . Ipse ovis, ipse leo, ipse petra, et aliis multis nominibus in sacro appellatur eloquio. Verumtamen absit a nobis, ut aliquo exinanitionis ejus intuitu quod libet nomen adinventitium ex sensu nostro vel figurato vel non figurato sermone audeamus ei attribuere, vel quemlibet ex his pusillis, qui in eum credunt, scandalizare. Excluso igitur et anathematizato vassalli nomine Dominum nostrum Jesum Christum corde credimus, et ore confitemur, sicut in Symbolo regenerationis accepimus: « Aequalem Patri secundum divinitatem, minorem Patre secundum humanitatem. » Unde beatus Hilarius: « Manens, inquit, in forma servi, qui manebat ante in Dei forma, homo Christus Jesus locutus est: Ascendo ad Patrem meum et Patrem vestrum, Deum meum et Deum vestrum . Ecce adhuc Christus in forma servi etiam post resurrectionem secundum Hilarium vestrum. Aut ne figurata laude vos percuti putetis, et nostrum dicamus et vestrum. Qua in re ut nullus dubitationis scrupulus remaneat, audite et intelligite, quid dicat Augustinus super eumdem locum Evangelii: « Vade et dic fratribus meis: Ascendo ad Patrem meum, et Patrem vestrum, Deum meum et Deum vestrum. Non ait: Ad Patrem nostrum. Aliter ergo meum, aliter vestrum. Natura meum, gratia vestrum. Deum meum et Deum vestrum. Neque hic dixit: Deum nostrum, ergo et hic aliter meum, aliter vestrum. Deum meum, sub quo et ego homo sum, Deum vestrum inter quos, et ipsum mediator sum. » Non surdis auribus audiendum, quod dicitur: « Sub quo et ego homo sum. » Sed etiamsi fuerint velut aspides surdae et obdurantes aures suas, oportet ut audiant ipsum Christum clamantem: Deum meum , et Augustinum succinendo conclamantem in persona ipsius Christi: « Sub quo et ego homo sum. » Subjectionem audis, naturam audis remanentem post resurrectionem, sola naturae infirmitate absorpta. Quid amplius desideras? Quid adhuc egemus testibus? Sed cum abundans cautela non noceat, succedat Augustino beatus Gregorius super eumdem locum: Ascendo ad Patrem meum, etc.: « Quia ego homo, Deus mihi est, quia vos ab errore liberati estis, Deus vobis est. » Apparet hic eadem natura, et subjectionis minoritas, quia non divinitatis Deus est, sed subjectae sibi humanitatis. Quia hos auctores sequimur nihil de nobis praesumentes, et propter evitandam subversionem aliorum nihil novi sine certa auctoritate recipientes, exacuistis in nos linguam ut gladium acutum. Sed considerate quia qui gladium acceperit, gladio peribit . Qui non habebat usum armorum funda Goliam prostravit, sed suo sibi gladio jugulavit. Ut igitur vestris amodo armis utamur, licet extorquere clavam de manu Herculis difficile sit, haeredem eum esse conceditis, quia negare non potestis: sed quomodo haeres paternae constitutionis et gratiae praerogativa sicut ait Apostolus: Quem constituit haeredem universorum , secundum quod homo est: per quem fecit et saecula , secundum quod Deus est. Quia quamvis cum Patre omnia possideat secundum divinitatem, secundum humanitatem tamen est haeres constitutus secundum illud: Dabo tibi gentes haereditatem tuam . Unde Joannes Chrysostomus: « In hoc quod dixit haeredem, humilitatis demonstravit indicium. » Ad ultimum quod de Beda introducitis ad probandum filium aequalem esse Patri, secundum quod homo est, manifeste contra vos est, cum non aliud dicat datum esse homini nisi ut sit Deus, qui unigenitus ejus Filius gignenti similis, nec natura dissimilis, vel virtute inferior, vel tempore posterior; quod de Christo, secundum quod homo est, constare non posset. Quod vero sequitur: « Quam » videlicet aequalitatem, « ex tempore incarnationis accepit, » similiter intelligendum est, videlicet secundum quod ipse homo in unitate personae a Deo assumptus minor omnino confitendus est Patre increato non solum secundum creatam, et paulo minus ab angelis minoratam humanitatem, ut in litteris vestris dicitis, sed etiam secundum ipsam eamdem humanitatem jam nunc post resurrectionem et ascensionem glorificatam; minor, inquam, confitendus est, nec minus ex provectu divinitatis, secundum quod homo est, subjectus: alioquin ingratus videretur et gratiam non habere pro gratia. Cum autem paris sit culpae in his, quae ad fidem spectant, falli posse et fallere, hortamur, monemus et obsecramus vos in charitate ejus,quem ipsa charitas de coelo ad terras deposuit, ut providendo bona non solum coram Deo, sed etiam coram hominibus ita dicta et scripta vestra modificetis, ut nemo scandalizetur aliqua involutione, et dissimili verborum acceptione vel transpositione, ut in simplicitate fidei christianae ambulantes idipsum dicamus omnes: « Aequalis Patri secundum divinitatem, minor Patre secundum humanitatem, » unam in Christo personam, duas naturas confitentes. Quarum proprietates evidenter distinguit beatus Ambrosius his verbis: « Volvi et revolvi divinam Scripturam, et Filium Dei nusquam adoptivum inveni. Sed sicut Christus, in quantum Deus est, naturaliter habet, ut sit naturalis Dei Filius, et sit Deus, ita in quantum est homo, per gratiam habet, ut sit idem Dei Filius naturalis. » Si quid obscurius occurrerit, ut sunt multa verba Hilarii, ad sanum intellectum retorqueatur, ut non res verbis, sed rebus verba subserviant. Quod in uno saltem specificare ut liceat, venia prolixitatis indulta propter eos, qui adhuc similes nobis sunt, ut lacte potius indigeant quam solido cibo, in libro undecimo, ubi agitur de subjectione, de traditione regni, de fine, sic ait beatus Hilarius: « Quanto brevius, tanto obscurius. Homo et Deus, jam Deus totum est. » Ac si dicatur: Una persona Dei et hominis, totum videlicet hoc ex duabus et in duabus constans naturis Deus est. Totum autem nec integraliter, nec alio quolibet modo, ut loqui solemus, usualiter accipiendum est, sed singulariter et ineffabiliter. Quia tanto foedere duae naturae in unum colere personam, ut Leo papa innuit, ut vicissim alterum dicatur de altero, et utrumque verum sit dicere: « Homo est Deus, et Deus est homo immortalis, impassibilis. » Leo papa: « Utrumque Deus de potentia suscipientis, utrumque homo de humilitate suscepti tenet sine defectu proprietatem suam in utraque natura; et sicut formam servi Dei forma non adimit, ita formam Dei servi forma non minuit. » Omnes fideles, qui scripta haec, stylo licet inculto exarata, legere vel audire non despexerint, commoniti sint et communiti, quantum in nobis est, ut in omni locutione, qua dicitur: « Secundum quod Deus est, secundum quod homo est, » caveant et diligenter studeant advertere, quo respiciat quod dictum est, utrum ad personam, an ad naturam, vel forte aliquando ad causam, et ita determinent hoc, et alia his similia, ut a tramite et a regula fidei catholicae non recedant. De quantum in hoc, vel ex hoc, et in eo, vel ex eo et caeteris hujusmodi similiter judicandum. De similibus enim idem judicium. Semel haec dicta sufficiant.

Notes: (Rom. XII) (I Tim. VI) (Matth. XI) (Philip. II) (Coloss. II) (I Cor. I) (Philip. II) (Matth. X) (Matth. XXIII.) (Luc XVII) (II Petr. III) (Joann. XIV) (Joan. XX) (Psal. XCVIII) (III Reg. II) (Eccli. XIII) (Philipp. II) (Joan. XX) (Matth. XXVIII) (Matth. XXVI) (Hebr. I) (ibid.) (Psal. II)