EPISTOLA CCCCIII. LITTERAE WIBALDI ABBATIS AD SUCCESSORES SUOS.  De reformato quodam abusu introducto a Poppone II abbate.   (Anno 1153.)
Author: Wibaldus Corbeiensis

In nomine sanctae et individuae Trinitatis, WIBALDUS Dei misericordia Stabulensis abbas, successoribus suis et cunctis Christi fidelibus in perpetuum.

Praelationis sarcina et officii nostri institutum nos constanti ratione hortatur ut non solum congregata servare, et ad recte vivendi disciplinam moderari debeamus, sed etiam dispersa congregare, et ad justitiae normam revocare, et ea, quae vel a nobis recte geruntur, vel ab antiquis prave acta corriguntur litterarum beneficio attentius memoriae commendare. Quocirca noverit omnium filiorum sanctae Ecclesiae industria, quod abbas Poppo secundus, noster utique praedecessor, inter multa non solum inutilia, sed etiam omni posteritati nostrae nociva, quae adversus Ecclesiam sibi commissam, et adversus animam suam perperam commisit, post dissipatam enormiter multam substantiam monasterii, etiam personas Ecclesiae pertinentes in opprobrium sempiternum praecipitavit, quando cuidam Everardo de Richen dedit in beneficium, imo, ut verius dicatur, in maleficium, virorum ac mulierum ratiocinia et utilitatem, praeter censum solum, quem Ecclesiae solvebant, qui habitabant a proxima monasterio silva, quae dicitur Sanias, usque ad fluvium qui dicitur Wisera. Opus vero malitiae juris vocabulo palliavit, et taliter inbeneficiatos aedituos appellavit, quo nomine vocari solent monachi religiosi templi Dei et sacrorum custodes. Cum itaque malum hoc nostris temporibus pestifera propagine usque adeo esset dilatum, ut non solum inter Sanias et Wiseram, sed etiam quaquaversum circuire poterant tales custodes, quin potius iniquitatis procuratores, famulos Ecclesiae vexarent diris exactionibus, videlicet hospitando, precando et substantias eorum, si quis uxorem de familia Ecclesiae non habuisset, partiendo affligebant. Et clamaverunt ad Dominum cum tribularentur, et post multas et longas ad Ecclesiam et ad nos vociferationes de necessitatibus eorum eripuit eos tempore illo, cum inclytus dominus noster rex Fridericus Aquisgrani moraretur, et tam nostro quam hominum clamore, qui ad curiam ipsius circiter ducenti concurretant, miseratus, quaesivit a quodam nobili viro Marcuardo de Grumbach, sententiam judicii, utrum aliquis abbas posset cuiquam laico in beneficium praestare censum sive alia ratiocinia hominum, qui ad altare jure proprietario pertinent, de quorum pensionibus luminaria templi et tecta procurantur. Consensu itaque domini Coloniensis archiepiscopi Arnoldi secundi, et domini Leodiensis episcopi Henrici secundi, et domini Anselmi Havelebergensis episcopi, et omnium qui praesentes aderant, judicatum est, ex juris ratione non posse fieri et in irritum debere revocari; quod et fecit piissimus rex nostra prece interpellatus, licet quartana febre tunc laboraret, et tales custodes in perpetuum aboleri decrevit. Inde cum ad domum nostram, quae est in eodem oppido, fuissemus regressi, convenit omnis multitudo in capellam nostram, et omnes jussu nostro fidelitatem Ecclesiae, et nobis, tactis sacrosanctis reliquiis juraverunt, per quam mox adjurati et admoniti dixerunt, hoc sui juris esse, ut nemini hospitationem vel precationem debeant vel exsolvant; sed unaquaeque cognatio seu parentela proprium censuarium habeat, qui electione consanguineorum suorum per manum custodis ecclesiae, videlicet unius ex fratribus nostris ordinatus, cognationi suae praesit hoc modo, ut censum annuatim colligat et persolvat custodi, si quid in suos compares adversus legis decreta commissum fuerit, vel in sanguinis effusione, vel in hominum interfectione, seu in mulierum stupratione, ipse tam per se quam per advocatum reposcat, et de compositionibus duas partes custodi ecclesiae, tertiam vero advocato repraesentet, Arnoldo scilicet, qui tunc erat advocatus, et successoribus ejus legaliter institutis. Nullus uxorem ducat de aliena familia, nisi per licentiam censuarii sui. Quod si licentiam non habuerit, et uxorem, quae non sit de familia Ecclesiae, duxerit, compositio hujus delicti et poena erit in arbitrio censuarii. Is vero qui per licentiam, ut dictum est, duxerit alienam, cum obierit, dabit uxor ejus vel filii censuario supremum vestimentum, id est cappam seu chlamydem, ac per hoc substantia ejus, sicut prius factitatum erat, non dividetur. Hanc fuisse parentum et progenitorum suorum legem, et ad Ecclesiam respectum, juraverunt duodecim ex ipsis natu majores, quorum nomina subterscripta sunt, scilicet, Petrus, Werricus, Herimannus, Godefridus, Joannes, Willebertus, Heruardus, Ruzekinus, Gislebertus, Everlinus, Jordanus, Joannes, nec non nomina haec sunt tredecim virorum, qui juramenta ipsorum vera esse testificati sunt, scilicet Eimundus, Walterus, Azelinus, Gislebertus, Theodericus, Godefridus, Wenricus, Everwinus, Hermannus, Balduinus, Godefridus, Waldo, Rumbertus. Nos vero et tunc in praesenti, et postea in monasterio Stabulaus sub celebri conventu, sumpta stola et pastorali baculo, assensu omnium fratrum nostrorum, excommunicationis sententia interdiximus, ne aliqua persona parva seu magna praefatos homines et eorum progeniem infestare praesumat, et legem, quae scripta est, ullo modo audeat contra ipsorum voluntatem infringere. Et ut haec per omnes temporum successiones rata et inconvulsa permaneant, paginam hanc sigillo nostro et Ecclesiae insigniri ac muniri jussimus, et testes, qui adfuerunt, subternotari. Wibaldus Stabulensis abbas subscripsi.