EPISTOLA XIII. AD JOANNEM NORTHMANNORUM ARCHIEPISCOPUM.
Author: Lanfrancus Cantuariensis
Date:  [ al., reperieritis] [ al., quidem pertinet]

Ex occasione litterarum ejus de nonnullis ritibus disserit, ad dedicationem ecclesiarum et subdiaconorum ordinationem spectantibus.

Domino merito sanctitatis insigniter offerendo JOANNI Northmannorum archiepiscopo, LANFRANCUS indignus vocari episcopus, bene coeptis meliora connectere. Gratias ago colendae benignitati vestrae, quia non solum praesens praesentem me indeficienti amore dilexistis, verum etiam absens pro absente paternam vos curam gerere salubri admonitione evidenter ostendistis. Absit autem a me, longeque a sensibus meis hunc errorem avertat divina clementia, ut molestum mihi sit, si quis respectu salutis meae, vitae aeternae contemplatione, de anima mea sollicitudinem gerat, si ea, quae de actibus meis sibi displicent, pietate motus indicare non differat, si aliter me corrigere non potest, verbis quoque objurgare praesentem, aut litteris increpare absentem non negligat, sed amicus potius a me justus existimabitur qui in misericordia corripit me et increpat; hostis autem peccator, qui oleo pravae adulationis caput meum aut impinguat, aut impinguare laborat. Quidquid vero sanctitas vestra de stola scripsit, multum mihi placuit, nec unquam displicuit; sed quod subjunxit, quia ad dedicandam ecclesiam episcopus processurus sacris vestibus, ex institutione episcopalis ordinis debeat esse indutus, atque in expositione ipsarum sacrarum vestium casulam posuit, valde stupui, quia tale aliquid me nunquam vidisse, meminisse non potui; diversos enim diversarum provinciarum praesules ecclesias dedicare saepe conspexi, omnibusque, quae ab eis facta sunt, quantam potui curam adhibui, qui etsi in nonnullis dissimilia egerint, omnes tamen cappis induti usque ad celebrationem missae debita servitia sine casula expleverunt; denique sanctus Leo Romanae sedis summus antistes Romericensem, me praesente, ecclesiam dedicavit, cunctaque, quae ante missam fieri ordo depoposcerat, sine casula consummavit. Porro quod in dandis ordinibus soli subdiacono dari manipulum perhibuistis, ubi hoc acceperitis, rogo me vestris litteris instruatis; a quibusdam enim id fieri audio, sed utrum id fieri sacris auctoritatibus praecipiatur, meminisse non valeo. Plerique autumant manipulum esse commune ornamentum omnium, sicut et albam et amictum; nam et in coenobiis monachorum etiam laici cum albis induuntur, et antiqua Patrum institutione solent ferre manipulum; in nostris episcopalis ordinis codicibus, quos ex diversis regionibus multos habemus, et de ordinando subdiacono, inter caetera sic scriptum habetur: « Postea vero accipiat ab archidiacono urceolum cum aquamanili, ac manutergium. » In quibusdam sic: « cum aquamanile. » In aliis ita: « cum aquaemanili. » Urceolus quid sit liquido patet, est enim vas superius, unde lavandis manibus aqua infunditur. Aquamanile, sive aquaemanile, Italici unam partem dicunt, vocaturque lingua eorum vas inferius, in quod manibus infusa aqua delabitur. Quod si fortasse sic 308 distinguendum putatis, urceolum cum aqua, et postea manile, ac manutergium, quatenus manile esse manipulum intelligatis. Cur inter urceolum ac manutergium ponatur manipulus, et cur caetera ornamenta ab episcopis dantur, dari ab archidiacono manipulus jubeatur, in qua scriptura sive saeculari sive divina sic vocatum manipulum reperitis , posco sanctam paternitatem vestram ut indicare mihi competenti diligentia studeatis. In Carthaginensi concilio quarto omne hujus rei ambiguum excluditur, ubi sic legitur: « Subdiaconus cum ordinatur, quia manus impositionem non accipit, patenam de manu episcopi accipiat vacuam et calicem vacuum; de manu vero archidiaconi accipiat urceolum cum aqua, et aquamanile ac manutergium. » Item Isodorus in epistola de sacris ordinibus: « Ad subdiaconum, inquit, pertinet calicem et patenam ad altare Christi deferre, et levitis tradere, eisque ministrare; urceolum quoque, et aquamanile ac manutergium tenere; episcopo, presbyteris et levitis pro lavandis ante altare manibus aquam praebere. » Omnipotens Dominus vitam vestram intus exteriusque tueatur; augeatque in vobis, auctamque conservet dilectionem qua me quondam diligere solebatis, quatenus de me, quantum ad vos hoc quod pertinet , quae credenda sunt credatis, proculque ab auribus vestris linguas detrahentium pastorali semper auctoritate repellatis.

Notes: (propter Deum)