EPISTOLA XVIII. AD GUILLAM COMITISSAM RAINERII MARCHIONIS UXOREM.
Author: Petrus Damianus

ARGUMENTUM.--Guillam Rainerio marchioni recenter nuptam, tanquam novitiam, quid facere debeat, instruit, nempe, ut viduarum et pupillorum spolia, sicut in domo viri sui solemne erat, non concupiscat; sed potius curet universa inique ablata restitui, ad quas rapinas evitandas in posterum, magnum adjumentum futurum scribit, si agriculturam diligentius exerceri jubeat; eleemosynas quoque ut largiatur hortatur.

264 GUILLAE clarissimae comitissae PETRUS peccator monachus orationis instantiam. Quoniam rei, ex qua conflictus oboritur, melius est gratuitam ignorantiam possidere quam de comparanda semper oblivione confligere, juvenculis mulieribus, quarum formidamus aspectus, tuto litterarum praebemus alloquium. Ego certe qui jam senex sum, anus quidem faciem rugis exaratam ac lippientium oculorum fluoribus madidam securus intucor, licenter attendo; a venustioribus autem atque fucatis sic oculos tanquam pueros ab igne custodio. Infelix quippe cor meum, quod evangelica tenere mysteria centies perlecta non sufficit, semel aspectae formae memoriam non amittit; et ibi vanitatis imaginem oblivio non intercipit, ubi lex divino descripta digito non permansit. Sed haec alias. Nec enim hic describere quae mihi sunt noxia, sed potius quae tibi possint esse salubria, judicavi. Transisti sane, filia, per nuptialis jura connubii in domum satis quidem amplam, sed, fateor, male moratam; opibus et dignitate conspicuam, sed depravata vivendi lege confusam. Frange igitur perversi ritus regulam quam invenisti, tolle confiscationes pauperum, injustos canones et illationes inhibe rusticorum; et ad Josiae regis exemplum, conde novi ordinis institutum. Ille quippe reperit regnum Juda idolorum cultibus deditum, et non modo paterni, sed aviti sacrilegii vetusta contaminatione pollutum; sed mox, ut Scriptura testatur, omnia vasa, quae facta fuerant Baal, in convalle Cedron igne combussit; aruspices qui sacrificabant in excelsis arasque delevit; contrivit statuas, succidit lucos, altaria polluit, effeminatorum aediculas profanavit. Et quia longum est omnia dinumerare quae fecit, hoc ad compendium referre sufficiat, quoniam et abominabilia cuncta subvertit, et templum Domini cum legalibus ceremoniis pollucibiliter instauravit . Tu quoque sancti regis aemula, repertum destrue vetustae confusionis ordinem, et salutaris induc innocentiae novitatem. Nam, etsi non inveneris illic quod destruas idolum; sed invenisti, quod aeque plectendum est, avaritiam, quae testante Apostolo, servitus est idolorum . Non dulce sapiant in faucibus tuis reculae pupillorum, altilia viduarum, Domino per Moysen terribiliter intonante: « Viduae, inquit, et pupillo non nocebitis. Si laeseritis eos, vociferabuntur ad me, et ego audiam clamorem eorum, et indignabitur furor meus, percutiamque vos gladio, et erunt uxores vestrae viduae, et filii vestri pupilli . » Ac si dicatur: Si vos virili solatio destitutos et orbatos parentibus laeditis, et uxores quoque vestras ac liberos digna mei furoris ultione percutiam; viduas similiter et pupillos in proximo relinquitis, ut eos quispiam impune valeat laedere, sicut et vos secure confiditis hos quasi sine talione posse vexare. Ut autem hanc Domini sententiam non longinquo, sed ex domestico potius astruamus exemplo: soceri tui, Uguzonis scilicet marchionis uterinus frater olim fuit comes Ubertus, cujus uxor, 265 dum in castro quod Sciffena dicitur, habitaret, cuidam viduae porcum tulit, eoque per coquorum industrias ad edulium praeparato, pransura discubuit. Vidua vero quia victimam sibi reddi jam saepe rogaverat, sed ne hoc quidem, ut patienter audiretur, obtinere potuerat, mulieri solemniter convivanti dolore transfixa se mulier obtulit, et ut tenue saltem frustulum de suo sibi nutrimento porrigeret postulavit. Quia non merueram, inquit, de nutritio spei meae consueto more gaudere, liceat saltem extremi gustum saporis attingere. Quam petitionem fluens atque superbiens matrona despexit, eique quia nunquam ex illo manducaret non sine contumeliae jurgio denuntiavit. Sed, o divina justitia ad plectendam impietatem atque superbiam gladio semper ultionis accincta! eodem plane die, post prandium, dum praefata comes in castrensis valli sederet, secura crepidine et saginatis ex aliena calamitate visceribus, nullius ruinae periculum formidaret, repentino mox subsicivio munitionis ager obruitur, et super infelicem mulierem immensa ruentis promontorii congeries cumulatur, perstrepentes undique phalanges hominum confluunt, fossores accedunt, terrae viscera perscrutantur, et dum diversis ferramentorum generibus collapsa terrae moles hinc inde perfoditur, vix tenue contriti cadaveris vestigium reperitur. Ossium ergo artuumque particulas, quas non sine magni laboris instantia, ut ita loquar, exsculpere potuerunt, sepulturae tradiderunt. Sic dividi per frusta sui corporis meruit, quae fructum suinae carnis petenti viduae denegavit. Noli ergo, nobilis filia, de rapinis pauperum vivere, sed alimenta per violentias acquisita, tanquam venena serpentium perhorresce. Et cum Apostolus unumquemque manibus suis laborare praecipiat, ut habeat unde tribuat necessitatem patienti , tu fac agriculturis vehementer insisti, ut ad indigentibus praebenda solatia horrea tua valeant proventuum benedictione repleri. Enimvero, sicut in libro virorum illustrium legitur, Hilarius, Arelatensis episcopus, ut indigentibus in necessitate succurreret, tanta fuit non modo mentis pietate, sed et proprii corporis anxietate sollicitus, ut agros ipse supra vires suas excoleret, et homo genere clarus longeque aliter educatus, ruralibus se laboribus cruciaret. Sed neque hoc solum te sufficiat admoneri, ut aliena non rapias, sed addendum est insuper, ut quaeque compereris ante te praerepta restituas. Nam et antiquus ille Romanorum dux, Scipio, cum Carthaginem victor obtinuisset, 266 cuncta urbibus Italiae, Africae atque Siciliae spolia reddidit, quae scilicet illis a Carthaginensibus olim sublata cognovit . Et quod a suis cultoribus Evangelium nunc extorquere vix sufficit, Evangelio necdum coruscante, vir gentilis implevit. Sed ad haec forte respondeas quia nisi vir in his omnibus auctor existat, ad haec implenda vasculum infirmum non aspirat. Verum plane nec diffitemur quia, cum ad virum mulieris sit divinitus decreta conversio, indiget plerumque sexus infirmior auctoritate virili. Sed ubi mulier rectius judicat, dignum est ut ei vir auctoritatis suae legibus non obsistat; pro viro scilicet est hoc judicium, non contra virum. Ozias plane sacerdos in affutura Domini miseratione quinque dierum terminum statuit, sed hoc judicium magnanimis illa Judith corripiens, improbavit: « Non est, inquit, iste sermo qui misericordiam provocet, sed potius qui iram excitet et furorem accendat . » Abigail quoque dum stulti Nabal sententiam mutat, a suae domus excidio vibratos David gladios revocat: quae nimirum pro Nabal fecit, dum perversum ejus judicium servare contempsit . Manue cum vidisset angelum, desperare coepit, sed pusillanimitatem ejus enerviter fluctuantem, uxor erexit: « Morte, inquit, moriemur, quia vidimus Deum. Cui mulier: Si Dominus, ait, nos vellet occidere, de manibus nostris holocausta et libamenta non susciperet . » Porro si nunquam mulieri vir obtemperasse debuisset, nequaquam Abrahae Dominus diceret: « Omnia quae dixerit tibi Sara, audi vocem ejus . » Dignum est ergo ut quidquid per injustitiam partum, quidquid aliis violenter ablatum, domui, cui nunc praees, adjacere cognoveris, in quantum tibi possibile est reddere non moreris ne tibi videatur illud convenire, quod scriptum est: « Qui in alieno fideles non fuistis, quod vestrum est quis dabit vobis? » Sic ergo, venerabilis filia, domus tuae mores institue; rapinas pacis et violentiae reprime; ministeria defrenata sub disciplina compesce. Sic, inquam, quae tibi commissa sunt, in voluntate Dei cuncta dispone, ut peracto brevissimi temporis villicatu, ad haereditatis aeternae merearis evolare fastigium.

Notes: (IV Reg. XXIII) (Ephes.
V) (Exod. XXII) (Ephes. IV) (TIT. LIV.,
Dec. 3, lib. X) (Judith
VIII) (I Reg. XXIII) (Judic. XIII) (Gen. XXI) (Luc. XVI.)