EPISTOLA X. AD GUILLELMUM NOBILEM ADOLESCENTEM.  Timorem Dei in primis et Mariae Virginis cultum ei commendat.
Author: Adamus Perseniae

GUILLELMO suo bonae indolis adolescenti, frater A. peccator, vanam sublimitatem alti sanguinis nobiliori morum gratia et gloria transvolare.

Postulas, fili, et instanter petis tuis litteris meis aliquam tibi virtutum formulam excidi, cui tuae initia imprimas juventutis. O vere laudabilis, et digna omni exauditione petitio, quae signum futurae sit evidens probitatis! Utinam subesset mihi ratio, suppeteret ingenium, scientia infulgeret, afflueret eloquentia, quo te vere propheticis studiis informarem! Puerum sane insignem moribus, generis sublimitate conspicuum, non decet ignobili degenerare studio, nec inanis scientiae fallaciis dementari. Veritate opus est, non mendacio; certitudine, non fallacia; stabili inhaerendum est, non mobili; pleno incumbendum est, non vacuo; solido innitendum est, non inani. Qui aliter fecerit casurus est, et risum merito suo faciet spectatori. Filii hominum, usquequo gravi corde, ut quid diligitis vanitatem, et quaeritis mendacium ? cum neutrum, sive vanitas, sive mendacium sit mansurum. Utrumque malum, utrumque vanum, nec aliqua ratione vestra dilectione est dignum; quod utrumque est damnabile et damnosum. Est solida veritas, et vera soliditas, quae diligatur securius, quaeratur justius, utilius teneatur. Ipsa est animi virtus, Verbi videlicet incarnati dilectio, quem nosse vivere, cui servire regnare est, et diligere sola salus. Ipsa est philosophia humilium, simplicium sapientia, laetitia proficientium, pervenientium plenitudo. Disce, fili, huic philosophiae intendere, et tuis honorare principiis, ut et tu ipsius initium consequaris. Hujus initium sapientiae timor est, qui dum ad liberalium artium scientiam parvulos nutrit et erudit, vitiis quibuslibet ferulam suae correctionis opponit. Sub timoris magisterio tenera parvulorum initia convenit erudiri, ut ad disciplinas, quas diximus liberales, possint liberius postmodum promoveri. Timor amico verbere castigat animum, ne aut de generis, aut scientiae nobilitate superbiat, ne de corporis incolumitate lasciviat, ne de successibus, aut lasciviis insolescat. Bonus magister timor est ubique, animum continua lectione sollicitat, ne interruptis seriis, ad otia vanitatis divertat. Denique de parcimonia in conviviis legit, in cubilibus de pudicitia, de frugalitate in colloquiis, in actionibus de justitia, in moribus de innocentia, in obsequiis de modestia, de disciplina in cunctis. Fili, si hujus magistri ferulae adolescentiae tuae manum non subduxeris, faciet te Dei docibilem, ac per hoc mortalis sapientiae non ignarum. Dei quippe agnitio immortalis est sapientia, et si dilectio cognitioni adfuerit, bonum te facient et beatum: bonum primo, beatum postea; quia ad beatitudinem gradus est bonitas, sicut fructum in naturalibus flos praecedit. Ubi se bonus in florem non fuderit, inanis est fructuum exspectatio, nec illi beatitudo speranda est, cui bonitas non infloret. O si juventus tua floris hujus amoenitate vernaverit, vernantique pulchritudini etiam odoris suavitas societur! Huic certe flori non desinit decoris amoenitas, et odoris suavitas, quia gravitas disciplinae et opinio bonae famae inserviunt bonitati. Verum floris hujus genus multiplici diligentia colitur, et ad hujus philosophiae mysterium, septem quibusdam gradibus, quasi totidem disciplinis liberalibus pervehitur. Prima est artium istarum humilitas, per quam et homo ad sui cognitionem reducitur, et contemnenda saeculi vanitas edocetur. Secunda est pudicitia carnis, quae carnalibus adversatur illecebris, ut antidotum continentiae incentivis libidinum opponatur. Tertia est sobrietas, mater continentiae, vel pudicitiae quae dum recidit omne superfluum, insolescere non patitur corpus celeriter moriturum. Quarta est veritas quae, dum regulis justitiae linguam erudit, vanitatem et mendacium labiis interdicit. Quinta est benignitas quae, tam cauta circumspectione erga omnem hominem agit, ut nulli faciat quod juste pati ipsa non velit. Sexta est pietas, quae tam larga liberalitate fraternis se necessitatibus exponit, quanta sibi subveniri in sua necessitate requirit. Septima est charitas, quae, Deum tanto amore complectitur, ut mandatis ejus nullatenus reluctetur. Ex his septem disciplinis liberalibus provenit bonitas cui summe bonus beatitudinem pollicetur. Quae disciplinae merito liberales dicuntur, quia quos ad coelestem philosophiam instituunt expeditos et liberos et libertatis spiritu plenos reddunt. De timoris autem magisterio, de magistri hujus auditorio artes istae dicuntur, quia procul dubio, qui timoris renuit esse discipulus, nec bonus esse poterit, nec beatus. Scriptum quippe est: Qui sine timore est, non justificabitur . Cum igitur timor sit initium sapientiae, si sapere cupis, Deum time. De ipsius amore taceo; quia satis est tibi interim per timoris initium vitiis resistere lubricae juventutis, donec processu temporis ad virtutes proficias: quod ex studio fit amoris. Cum enim initium moribus sit animae, cui unitus est, sanitas, satis est interim morbi causas excidere, ut non fomenta vitiis ministrentur. Caeterum, fili, in fine epistolae unum tibi consulte suadeo, quod sicut est jucundum et facile, ita et honestum, et utile, et plenum gloriae et honoris. Mariam cole et dilige, illam venerare et lauda, illi mundis et medullatis studeto placere obsequiis, quam sic non dubites totius dulcoris et odoris praeferre plenitudinem praecellentem. Illam tibi in matrem suscipe, in nutricem dedica, elige in sponsam, in amicam constitue: quam cum charitatis tuae dono investieris, et amoris ejus suavissimi praedulcia oblectamenta persenseris, nullam prorsus aliam contingere patieris. O felicem violentiam qua regnum coelorum diripitur, quia revera maxima opus est violentia in carne fragili et corrupta perseverantis pudicitiae propositum custodire! Illis tamen est facile, quos illexit amor nostrae Virginis, quae cum sit ubique imperiosa et praepotens, est etiam ex miseratione gratuita, si illam amaveris, tuumque illi dedicaveris corpus, tibi etiam non deerit amor meus. Alioquin quomodo potero vel illum respicere, cui tantae suavitatis delicias videam non placere? Vale, vive et dilige quam diligere est, vivere et valere.

Notes: (Psal. IV) (Eccli. I)