EPISTOLA PRIMA. AD MIGETIUM HAERETICUM. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13.
Author: Elipandus Toletanus

Epistolam tuam, modulo libellari aptatam, de tumulo cordis tui horrifico exortam, de cineroso pectoris tui sepulcro prolatam, non voce interrogantis, sed imperio docentis scriptam, olim suscepimus relegendam. Vidimus, inquam, vidimus, et irrisimus fatuam et insipientem cordis tui amentiam: Vidimus, et risui dignam reputavimus sensus tui ignaviam. Inibi prospeximus quia ille per os tuum locutus est, qui dixit: Ero spiritus mendax in ore prophetarum illius. Ibi procul dubio vidimus quia tu es ille de quo Psalmista ait: Verba oris ejus iniquitas et dolus, noluit intelligere ut bene ageret: iniquitatem meditatus est in cubili suo. Et iterum de quibus alibi Propheta ait: Docuerunt linguam suam loqui mendacium; ut inique agerent laboraverunt.

Verumtamen antequam ad nos scripta vesaniae tuae perlata fuissent: antequam odor verborum tuorum, nobis fetidissimus, aspirasset, rumore percurrente vulgi insipientis, nonnulla de te recta esse credebamus; postquam tamen stultitiae naenias vidimus, statim non solum nos, sed et omnis status catholicae fidei te et omnem fetoris tui doctrinam exhorruimus, et perpetuo anathemate feriendam damnabimus. Revera quia dignum est ut eos quos Dei Filius per praevenientem gratiam de sepulcris haereseorum nullomodo suscitat, discipuli ejus non solum nequaquam eos solvere non praesumant, sed etiam profundo anathematis sarcofago usquequaque dimergant, ne ulterius talium verborum fetor erumpat, illos discipuli Christi ita oris gladio feriant, ut ulterius non solum resurgere penitus nequeant, verum etiam eradicati funditus pereant, qui unitatem fidei catholicae venenatis assertionibus discindere non formidant. Ideoque ostendere cupientes te erroris tui socios fabricatores mendacii, et cultores perversorum dogmatum, sanctarum Scripturarum testimoniis in solatium nostri adhibitis, praeeunte nobis Filio Dei in columna nubis per diem, et in columna ignis per noctem, armati zelo fidei in occursum tui, ut vere contra hostem Christi, egredere nitimur dicentes: Increpet Dominus in te Satan, et increpet in te, qui elegit Jerusalem. Tibi dicitur, Migeti, qui cognominaris Satanas, vade retro. Dignum et justum est ut tali stimulo feriatur, qui contra regulam catholicae fidei superbiae calcaneum elevare conatur, ut hujuscemodi pugione justitiae protinus ulciscatur; ne contra canem leviter nos mussitasse videamur; ut conterrita rabies, quae contra sanctum divinae Trinitatis mysterium latrat, auctoritate vocis illico comprimatur. Non enim fomento vini et olei tua jam curanda est aegritudo, sed gladio, ex utraque parte acuto, tua praecidenda est diuturna putredo. Prius quidem turrem superbiae tuae ariete justitiae elidere nitimur, ne umbra erroris ejus exitiabili morbo fidelibus impendatur. Prius amentiae tuae fabricam rationis lapide evertere conamur, ne munimentum defensionis insipientibus praebere conetur: in eo scilicet quod non interrogantis, sed prius docentis arripueris officium, cum ipse Dominus et Redemptor e contrario, humilitatis exhibens formam, non prius in templo docens, sed interrogans voluit inveniri. Unde et beatus Gregorius recti itineris callem pergere cupientibus insinuans, dicit: « Nulla res absque magistro doceri praesumitur, nisi intenta prius meditatione discatur. » Et iterum alibi: « Quasi enim quoddam nutrimentum verbi est censura silentii: Et recte per crescentem quoque gratiam sermonem doctrinae accipit, qui ordinate ante per humilitatem tacet. Hinc enim per Salomonem dicitur: Tempus tacendi, et tempus loquendi. Non enim ait: Tempus loquendi, et tempus tacendi; sed prius tacendi praemisit, et postmodum subdidit loquendi. » Beatus quoque Efren, te et similes tuos praevidens, ita locutus est dicens: « Etenim qui venit institui, antequam instituatur, jam alios instituere cupit, et docere antequam discat. Priusquam erudiatur, promulgare vult legem: et antequam noscat ordinem syllabarum, philosophari incipiet. Priusquam subjiciatur pro salute animae suae, vult habere subjectos: et antequam seniorum jussis obtemperet, arripiet jubentis officium: et antequam ratione et virtute discretionis instruatur, instruere alios ac monere usurpat. Ideoque dignum est ut iste talis magister mendacii existat, qui discipulus veritatis esse recusat, et doctor erroris appareat, qui docentis imperium, fronte proterva, assumere non formidat. » Quod autem in principio schedulae tuae fetidissimae tres personas corporeas in Divinitate esse protestaris, dicendo: quod Patris persona specialiter David esse credatur, eo quod ipse de semetipso dicat, Eructavit cor meum verbum bonum; et iterum de ipso David credatur esse dictum, Non derelinques animam meam in inferno, neque dabis Sanctum tuum videre corruptionem. Et iterum persona Filii Dei asseris quod ea sit secunda in Trinitate persona, quae assumpta est de Virgine, affirmando voce apostolica dicens: Qui factus est de semine David secundum carnem. Tertia vero persona Spiritus sancti Paulum apostolum esse dicis, protestando quod de eo Psalmista dicat: Spiritus oris ejus omnis virtus eorum: et quia Christus Dei Filius de eo dicat: Spiritus, qui a Patre meo procedit, ille vos docebit omnem veritatem. Haec omnia supradictus ille spiritus erroris mendacio plenus, per os tuum mendaciter locutus est. Recte etenim de te, et sociis tuis idem Paulus apostolus locutus est dicens: Quidam aberrantes conversi sunt in vaniloquium, volentes esse legis doctores, nescientes quae loquuntur, neque de quibus affirmant. De quibus etiam beatus Isidorus, doctor egregius, in suis dogmatibus ita loquitur dicens: « Scripturas haeretici sano sensu non sentiunt. Ideo eas ad errorem pravae intelligentiae perducunt, neque semetipsos earum sensibus subdunt, sed eas perverse ad errorem proprium pertrahunt. » Et iterum: « Haeretici ingenti studio mendacia sua defendunt, et labore vehementi, ne ad unitatem Ecclesiae veniant dehortantur. » Certe si non est ita quod proferimus, quomodo potest fieri ut Dei Patris persona David esse credatur, eo quod dicat: Eructavit cor meum verbum bonum, cum ipse David proprie de semetipso dicat: In iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis peperit me mater mea? et iterum: Iniquitatem meam ego agnosco, et peccatum meum ante faciem meam est semper. Et alibi: Ego sum qui peccavi, ego inique egi. Et iterum quod asseris quia de semetipso dixit David: Non dabis Sanctum tuum videre corruptionem; si ita est, ergo de semetipso locutus est dicens: Foderunt manus meas et pedes meos, et dinumeraverunt omnia ossa mea. Et iterum: Diviserunt sibi vestimenta mea, et super vestem meam miserunt sortem. Et iterum: Dederunt in esca mea fel, et in siti mea potaverunt me aceto. Certe si ipse est David persona Dei Patris, eo quod dixit, Eructavit cor meum verbum bonum, ergo ipse est Pater Filii Dei secundum divinitatem, qui dixit ad Filium: Ego hodie genui te. Si ipse David est persona Dei Patris, ergo ipse est qui dixit: Audi, Israel, Dominus Deus tuus, Deus unus est. Et iterum: Ego sum Deus, et non est alius praeter me. Et si ita est ut asseris, quia de David dictum est: Non dabis Sanctum tuum videre corruptionem, quomodo e contrario Petrus apostolus dixit: Quia David, et sepultus est, et sepulcrum ejus est apud nos usque in hodiernum diem, et caro ejus vidit corruptionem. De Filii namque persona quod dicis, eo quod ea sit secunda in Trinitate persona quae facta est ex semine David secundum carnem, et non ea quae genita est a Patre: si ita ut tua delirat insania, ergo Filius Dei de matre tantum exortus, quod dici nefas est, et non de Patre genitus est sine initio. Cum in sancta Trinitate nihil credatur esse corporeum, nihil majus aut minus, quomodo formam illam servilem secundam in Trinitate asseris personam, cum ipse Filius Dei secundum eam formam qua minor est Patre, per semetipsum testatur dicens: Pater major me est. Et de qua forma vox Patris per Prophetam loquitur dicens: Ecce intelligit servus meus, et exaltabitur, et elevabitur, et caetera. Et post aliqua: Tanquam ovis ad occisionem ductus est, et sicut agnus coram tondente. De tertia vero persona Spiritus sancti quod dicis, eo quod Paulus sit, dicendo quod de eo Scriptura dicat: Spiritus oris ejus omnis virtus eorum; et iterum eo quod ipse de semetipso loquatur dicens: Non ab homine, neque per hominem, sed per Deum Patrem et per Jesum Christum, ideo dicis quia Paulus quod est Spiritus sanctus, a Patre Filioque procedit. Si ita est accipiendum ut tua insania delirat, ergo ipse Paulus est Spiritus sanctus de quo alibi dicit: Spiritus Domini ferebatur super aquas. Si Paulus est, ut asseris, persona Spiritus sancti, quae a Patre Filioque procedit, ergo ipse est qui in specie columbae super baptizatum Dominum in Jordane descendit: iterum, qui in specie ignis super capita discipulorum apparuit. Ipse ergo Paulus, quem cum Patre et Filio adorandum et glorificandum esse praecipimur, ipse est iterum de quo Dominus dixit: Cum abiero, Paracletus veniet ad vos. Sed quomodo errori tuo consentiendum est, cum ipse Dominus de Spiritu sancto dicat: Quia spiritus carnem et ossa non habet. Quis aliquando spiritum corporeum et visibilem esse dixit? Quomodo fatuitati tuae credendum est, ut de Paulo ea quae asseris profecta esse credantur, cum de eo Scriptura dicat: Benjamin lupus rapax mane comedat praedam, et ad vesperam dividet spolia? Quomodo quod tu asseris verissime accipiendum est, cum ipse Dominus eidem Paulo dixerit: Saule, Saule, quid me persequeris? Frustra insanisti contra nomen meum, et lapidasti Stephanum martyrem meum: ego te faciam servum meum. Quod dicis quia Paulus personam distinguit in se manere Spiritus sancti, cum ipse dicat: Ego sum minimus omnium apostolorum, qui non sum dignus vocari apostolus, quia persecutus sum Ecclesiam Dei. Quomodo ipse Paulus persona Spiritus sancti, cum ipse cum Barnaba Lycaoniam veniens, et ob miraculi admirationem unum ex eis vocarent Jovem, alium vero Mercurium, et eis quasi diis fatui homines vellent sacrificare, respondit dicens: Viri, quid haec facitis? et nos mortales sumus similes vobis homines. . . .. . . . . ne sibi immolarent. Si ipse est Spiritus sanctus, quare tanta in passionibus sustulit? quare ad ultimum gladio percussus occubuit? Ergo Spiritus sanctus mortem pertulit et sepulcrum. Agnosce, miser, quanta falsa de ventre tuo loquaris; agnosce, haeretice, quanta mala de ore tuo protuleris canceroso. Agnoscat plebs illa de massa perditionis effecta, quae tuis erroribus consentiens noscitur esse decepta; agnoscat plebs illa, quae Dei misericordia praeventa tuis erroribus nequaquam consentiens, dextera Domini ab hujus haereticae pravitatis barathro cernitur esse erepta. Nullus in haereticis tibi aequalis, nullus tibi sodalis: quanto cunctis novissimus, tanto omnium haereticorum veneno refertus: omnium haereticorum coeno lethali inebriatus: aperte Antichristus dignosceris esse missus. Dic nobis, omnium haereticorum spurcitia saginate, quis aliquando de sanctis doctoribus ita, ut tu asseris, Trinitatem sanctam credere docuit? Quod concilium fuit ut ita discretiones personarum, ut tu distinguis, sanctae Ecclesiae catholicae tenendum instituit? Nos vero e contrario, sive omnes, qui recta de Deo sentiunt, qui recta sapiunt, secundum traditiones Patrum, quorum est non carneus, sed spiritualis intellectus, et sermo sapientiae sale conditus, ita credimus quod ea sit persona Dei Patris omnipotentis, quae nulli homini consimilis est, vel aequalis; qui omnem creaturam exsuperat potentia suae majestatis; quae dixit ad Filium: Ego hodie genui te. Et iterum: Ex utero ante luciferum genui te, id est ex illa intima et ineffabili Divinitatis substantia produxi te. Et iterum: Eructavit cor meum verbum bonum; de quo alibi Propheta: Verbo Domini coeli facti sunt. Et per alium prophetam: Egredietur de ore meo justitiae verbum; de quo evangelista: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum; et qui iterum dicit ad Filium: Ego ante te ibo, et gloriosos terrae humiliabo. Et de quo iterum propheta: Haec dicit Dominus Christo meo Domino, cujus apprehendi dexteram, ut subjiciam ante faciem ejus gentes, et aperiam coram eo januas, et portae non claudentur. Et qui iterum ad Moysem loquitur dicens: Ecce ego mitto angelum meum qui praecedat et custodiat te in via, et est nomen meum in illo. Personam vero Filii non eam esse quam tu asseris Patri et Spiritui sancto aequalem esse, quae facta est ex semine David secundum carnem in novissimo tempore; sed eam quae genita est a Deo Patre, sine initio temporis, quae ante assumptionem carnis dixit per Prophetam: Ante colles ego parturiebar, adhuc terram non fecerat, quando parabat coelos aderam, dum vallaret mari terminum, et legem poneret aquis, ego eram. Et iterum: Ante omnem creaturam ego ex ore Altissimi processi; priusquam in planitie prosterneret montes, ego eram apud ipsum componens omnia; ego eram, cui Pater congaudebat. Post assumptionem vero carnis, non eam quam tu asseris, secundum carnem, de qua ipse dicit: Pater major me est; sed eam de qua ipse dicit: Ego et Pater unum sumus. Et iterum: Ego in Patre, et Pater in me est. Spiritus sancti quoque personam non Pauli credimus esse, cui datum est ut aliquando de malo efficeretur bonus, sed eum qui sine immutatione sui naturaliter semper est bonus; de quo dicit Scriptura: Spiritum tuum bonum dedisti eis, Domine, qui doceret eos; et alibi: Misisti Spiritum tuum, et creabuntur, et renovabis faciem terrae. Et iterum: Spiritum tuum ne auferas a me. Et alius propheta: Spiritus Domini super me; propter quod unxit me praedicare pacem populis. Ecce tres personas, Patris, et Filii, et Spiritus sancti, spirituales, incorporeas, indivisas, inconfusas, coessentiales, consubstantiales, coaeternas in una divinitate, et potestate, et majestate: sine initio, sine fine, semper manentes; de quibus propheta, ter vocabulo repetito, trinitatem personarum in una deitate consistentem insinuans dicit: Sanctus, sanctus, sanctus, Dominus Sabaoth, pleni sunt coeli et terra gloria ejus. Quod vero Paulus in exordio sui, Benjamin lupus rapax, in extremo vas electionis sit effectus, hoc ipse, ut testatur dicens: Benjamin lupus, mane comedet praedam, et ad vesperam dividet spolia. Quibus profecto dictis, ut ait beatus Gregorius, Apostolus designatur, de Benjamin stirpe progenitus, qui mane praedam comedit, quia in primordiis suis, fideles, quos potuit, rapiens, crudelitati propriae satisfecit; vespere spolia dividit, quia fidelis postmodum factus fidelibus sacra eloquia exponenda tribuit. De sacerdotibus vero quod asseris, cur se pronuntient peccatores, si vere sancti sunt? aut si certe se peccatores esse fatentur, quare ad ministerium accedere praesumunt; eo quod ipse Dominus dicat: Estote sancti, quia et ego sanctus sum Dominus Deus vester. Si talia dixerimus erit unusquisque nostrum similis tui mendax. Poteramus siquidem, et nos ita proferre, quod absit, si spiritus ille erroris, qui in te est, interiora nostra docuisset; sed quia ille nobiscum adest, qui dixit: Cum feceritis omnia quae praecepta sunt vobis, dicite quia servi inutiles sumus; ideo veraciter cum propheta clamamus: Facti sumus immundi omnes nos, quasi pannus menstruatae universae justitiae nostrae. Et iterum: Peccavimus, inique egimus: recedentes a te, en deliquimus in omnibus. Et cum Apostolo iterum: Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est. Si vero confiteamur peccata nostra, fidelis est, et justus, ut remittat nobis peccata, et mundet nos ab omni iniquitate. Tu quoque qua temeritate te sanctum esse pronuntias, cum Scriptura dicat: Quis gloriabitur purum se habere cor? aut quis audebit dicere mundum se esse peccato? Et iterum: Nemo mundus a sorde, nec unus quidem, etiam si unius fuerit diei vita ejus super terram. Quis est enim hominum sine querela, aut quis poterit justus esse qui natus est ex muliere? Nam si nec coeli non sunt mundi in conspectu Domini, quanto magis exsecrabilis et immundus vir? Et iterum sancti Patres in suis dogmatibus: Nullus sanctus et justus caret peccato, nec tamen ex hoc desinit esse justus, vel sanctus, cum affectu teneat sanctitatem. Non enim naturae viribus, sed propositi adjumento per gratiam acquirimus sanctitatem: et ideo veraciter se omnes sancti pronuntiant peccatores, quia in veritate habent quod plangant, et si non reprehensione conscientiae, certe mobilitate et mutabilitate conditionis humanae. Iterum beatus Fulgentius Petro Hierosolymam pergenti, ita praecipit dicens: Firmissime tene, et nullatenus dubites etiam justos atque sanctos homines, exceptis his qui baptizati parvuli sunt, sine peccato hic neminem vivere posse, semperque omni homini, et peccata sua usque in finem vitae praesentis eleemosynis diluere, et remissionem humiliter a Deo veraciter postulare. Beatus igitur Joannes Chrysostomus ita confitetur dicens: Nullus est nostrum a peccato alienus, sicut nullus potest esse inter mortuos liber. Ut autem adhuc amplius aliquid dicam: nos quoque ipsi, qui in Ecclesiarum munere tenere videmur apicem dignitatis, et sacris sedibus illustramur: nos, inquam, ipsi principes sacerdotum, et magistri populorum, atque doctores, variis errorum circumdamur agminibus, vitiis frequenter subdimur. Nonnunquam etiam delicatorum labe maculamur; sed tamen misericordis Domini clementiam intuemur, de cujus bonitate minime dubitamus. Tanta enim ejus erga homines est liberalitas, ut ubi abundaverit peccatum, illic major gratia exabundet. Tu quoque ipse, qui de sanctitate gloriaris, et te alienum a peccato esse dicis, aperte datur intelligi quia si tempore illo praesentaliter adfuisses quo Dominus et Redemptor, digito in terra scribens, de muliere illa in adulterio deprehensa Judaeis diceret: Si quis vestrum est sine peccato mittat lapidem super eam, poteras tu ipse homicidii crimen prius incurrere, qui te jam a peccato extraneum dicis esse. Cui ergo te similem dixerimus, nisi qui dixit: Ponam sedem meam ab Aquilone, et ero similis Altissimo? Cui ergo tu similis es nisi Pharisaeo illi qui apud semetipsum agebat dicens: Domine, non sum ego sicut caeteri homines, raptores, adulteri, et caetera? Cur non recordaris, infelix, quid beatus Gregorius de talibus memoret dicens: Apostatae angelo similis efficitur, quando homo homini similis esse dedignatur. Quod autem de escis et stercore ventris disputare conaris, contra sententiam Domini, qui dixit: Nihil coinquinat quod in ore ingreditur, excepta hominis carne, sed illud coinquinat nominem quod de ore egreditur. Tu e contrario de cordis tui sanguineo intellectu asseris quod cibus infidelium polluat mentes fidelium; cum etiam Apostolus dicat: Omnia munda mundis; coinquinatis autem et infidelibus nihil est mundum. Et quod cum peccatoribus cibum sumere renuas, te ipso sanctiorem Domino et Redemptore nostro existimans, et jam sine peccati macula, arrogantiae spiritu elevans, cum ipse Dei Filius, medicina coelestis et vita mortuorum, cum publicanis, et peccatoribus saepe legitur combibisse: nec tamen omnes ab errore viae suae conversos fuisse beato Augustino attestante, qui dicit: Ecce omnes admirabantur, nec tamen omnes convertebantur: omnibus quidem erat in verbis Domini admiratio, nec tamen omnibus in factis ejus credulitatis inerat plenitudo; nam et ipse Dominus in Evangelio de semetipso dicit: Venit Joannes Baptista neque manducans panem neque bibens vinum, et dicitis, Daemonium habet; venit Filius hominis manducans, et bibens et dicitis: Ecce homo devorator, et bibens vinum, amicus publicanorum et peccatorum. Sed ut adhuc omnem dubitationem a fidelibus auferret Apostolus, sic alibi dicit: Si quis vocat vos infidelium, et vultis ire, omne quod vobis apponitur manducate, nihil interrogantes propter conscientiam. Non enim in Christianis qualitas cibi, sed superfluitas damnatur, neque ab omnia, sed anima oportet abstinere; quia juxta Apostoli vocem, non est regnum Dei esca et potus; sed justitia, et pax, et gaudium in Spiritu sancto: Esca enim ventri, et venter escis, Deus autem et hunc et haec destruet. Beatus Hieronymus namque in Exposito Epistolae ad Romanos sic loquitur dicens: Neque enim cibi, quos Deus creavit, aut ignoranter aut simpliciter sumpti, communem facere poterunt hominem aut immundum. Beatus iterum Gregorius in Exposito Ezechielis ita confirmat dicens: Magna enim est virtus abstinentiae, sed si quis ita ab alimentis abstineat ut caeteros in cibo dijudicet, alimenta eadem, quae Deus creavit ad percipiendum cum gratiarum actione, fidelibus etiam damnet, quid huic virtus abstinentiae facta est, nisi laqueus culpae? Quod vero asseris quia in sola Roma sit potestas Dei, in qua Christus habitat, contrarius Prophetae oraculo, qui dicit: Dominabitur a mari usque ad mare, et a fluminibus usque ad terminos orbis terrae: et quia ipsa sit tantum Ecclesia catholica, ubi omnes sancti sint, absque macula et ruga; et quia de ea sola dicatur: Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam: Et quia non intrabit in ea aliquid coinquinatum, et faciens abominationem et mendacium: et quia ipsa est Jerusalem nova, quam vidit Joannes descendentem de coelo. Haec omnia amens ille spiritus, et imprudentiae tuae intellectus te ista intelligere docuit. Nos vero e contrario non de sola Roma Dominum Petro dixisse credimus: Tu es Petrus, scilicet firmitas fidei, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam; sed de universali Ecclesia catholica per universum orbem terrarum in pace diffusa; de qua ipse Dominus testatur dicens: Venient ab oriente et ab occidente, et recumbent cum Abraham, Isaac, et Jacob, in regno coelorum. Nam quod asseris quia ipsa est Ecclesia sine macula et ruga, et quia non intrabit in ea aliquid coinquinatum, et faciens abominationem et mendacium: si ita est, quare Liberius, ejusdem Ecclesiae pontifex, inter haereticos damnatus est? Cur beatus Gregorius tot sceleratos homines in Roma fuisse protestatur? sed quia in omni Ecclesia mali cum bonis, et reprobi cum electis habitant, ipse Dominus testatur dicens: Mittet Filius hominis angelos suos, et colligent de regno ejus omnia scandala; neque enim in illo regno superno, ubi pax summa est, scandalum inveniri potest, sed de praesenti Ecclesia dictum est, ubi, sicut praediximus, veluti in arca Noe, non solum homines, sed et bestiae fuisse noscuntur, ita intra sinum matris Ecclesiae mali cum bonis habitare non est dubium, donec in fine saeculi triticum recondatur in horreum Domini, zizaniae vero fasciculos comburantur igne inexstinguibili. Quod vero Romam ipsam dicis esse Jerusalem novam descendentem de coelo, cui potius credendum est. tibi an Petro apostolo? Nam Petrus eam Babylonem appellat, scribens quibusdam: Salutat vos quae est in Babylone Ecclesia. Unde nullo pacto lapides ejusdem urbis, aut moenia civitatis ipsius, juxta quod tua delirat vesania capitis, de coelo descendisse credendum est, quod si fortasse adhuc de sanctis dictum esse existimas, neque hoc accipiendum est, quia sancti ascendunt potius quam descendunt: sed quia Jerusalem visio pacis interpretatur, quid est aliud pacis visio noviter quodammodo descendisse de coelo, nisi sanctae Trinitatis fidei omnibus gentibus ad vitam praedestinatis aperta cognitio, illustrans credentium animas suo sanctae fidei sacramento, et purificans eos regenerationis lavacro.

Notes: (quod
dicere quoque scelus est) (quod supra jam fati sumus)