EPISTOLA XVII.  Ad Petrum decanum Trecensem provocativa ad ordinem et mundi contemptum.
Author: Nicolaus Claraevallensis

Magistro PETRO Trecensi decano et praecordiali, Frater NICOLAUS in psalterio decem cordarum psallere Deo.

Nolo tibi longum facere prologum nec candidioris eloquentiae gratia paginam phalerare, quia sermo floridus et verborum ornamenta consectans, philosophum decet, non monachum. A re ipsa incipio, ut res ipsa sicut cognitionem, sic et devotionem imprimat cordi tuo. Factum est in una dierum cum plorarem et orarem ad pedes Domini mei ut propitiaretur peccato meo memoria mea, pectus meum et altius et arctius occuparet. Elevans autem oculos ad illius supereminentis majestatis imperium, in haec verba prorupi: « Ubi sunt misericordiae tuae antiquae, Domine . » Ubi multitudo viscerum tuorum, ubi miserationum tuarum inexhausta profunditas? Qui respicis super peccatorem, ne sit supra modum peccans peccatum . Quae enim utilitas in sanguine ejus, ut quaeras iniquitatem ejus et peccatum ejus scruteris in illa tribunali, et horribili scrutatione, cum scrutaberis etiam Jerusalem in lucernis , ne comprehendas eum in operibus manuum suarum, miserator Dominus, sed collige itinerarium humanitatis tuae, et quid ei contuleris, et quid pro eo pertuleris, dignanter attende. Intende illarum tuarum infantilium necessitatum dignationem, reminiscere laborum quos pertulisti in praedicando, fatigationum in discurrendo, tentationum in jejunando, vigiliarum in orando, lacrymarum in compatiendo, insidiarum in colloquendo, conviciorum, sputorum, colaphorum, clavorum horumque similium quae in salutem nostram operatus es in medio terrae, ille quem tu contemnis, liberalis est, amabilis est, docibilis est, juvenis est, cui carnalitas sola solita malignitate blanditur. Praeveni eum in benedictionibus dulcedinis, tange cor ejus, et ad unius jussionis vocem omnia haec cum Apostolo tanquam stercora computabit. Sic dimicabam et supplicabam pro te, et de te cum Domino et coram Domino exercituum, nescio si posuit lacrymas in conspectu suo. Unum scio quia nunquam sprevit neque despexit deprecationem pauperis, ille tantus paupertatis amator, qui eligit exsultare a coelis, ut pauper posset esse in terris. Nunc ad te stylum converto supplicans patri spirituum, ut ille per illum pangat et compungat cor tuum, qui tibi carnem suam in cibum, sanguinem in potum, animam in pretium ministravit. Tuum erit patienter audire amicum tuum amantem sinceriter, amaturum perenniter, qui te vult vocare ad cor, revocare ad viam, ad gratiam provocare. Nec debes irasci provocanti et medicanti, qui non irasceris sagittanti et agitanti te in vulneribus et anfractibus multis. « Amen dico tibi Petre, quia in hac nocte antequam gallus, » ille matutinus concisiori voce convocet omnem mundum; nimium dormis, nimium pateris et lethargiam. Mundus transit et tu cum transeunte pertransis: ante tamen quam transeat emittet te. Cum interieris, non sumes neque consumes omnia: sed omnia remanebunt, et tu ibis viam tuam; et viam quae ducit ad civitatem. Hujusmodi enim viam civitatis habitaculi non invenerunt, duo sunt, quae te vehementer oppugnant et incessanter expugnant, adversus quae pugnare et repugnare, oportet. Si redire eligis non perire; elatio in mente, voluptas in corpore. Ex his duobus fontibus omnis abyssus vitiorum exsurgit et submergit universam superficiem terrae. In totam mundi latitudinem istae regnaverunt paludes et ubique regurgitantes ipsis etiam montium cacuminibus suam refusionem intentant. O elatio, velatio cordium, corporum confusio, infusio praesumptionum, singularitatis magistra, novitatis amatrix, turbatrix pacis, unitatis expunctrix, communitatis dissensio. Hanc qui sequitur, consequitur invidiam, quia nullum inexorabilius consequitur multitudo, quam illum, qui sibi multitudinis arrogat principium. Nihil sic arcem virtutis arietat, et totius disciplinae subruit fundamentum, quam superbia: ad quam reprimendam et deprimendam totam se contulit illa majestas quae nutu concutit orbem. Conferatur in te, praeferatur tibi Alexandri Macedonis, et gloria Augusti Caesaris; quorum priori in Babylone constituto Occidentalium gentium est oblata corona; alteri in Hispaniis posito, ab omnibus Orientalibus eadem gratia est relata. Mori tamen te oportet et illuc pergere, ubi constituta est domus omni viventi. Mors succedens succidet omnia, et gloriam hominum plebisque ramusculos multum quaesitos, vix inventos, parum possessos, altissima profunditate sepeliet in aeternum et in saeculum saeculi: et haec quidem propter gloriam et elationem. De voluptate vero audi brevem, sed veram sententiam. Comedere, bibere, dormire, luxuriari et rotam nativitatis suae per hunc infelicissimum orbem rotare non est hominis, sed jumenti: Deliciis et divitiis circumfundi atque confundi omnis usus aut in ventre aut sub ventre est, pecorinae voracitatis est non divinae similitudinis: et tu, ut pace tua loquar, tota nocte variis ferculis crapulatus indigeriem tuam ructas ad coelum, ut in te homo hominis sit sepulcrum; et in homine, non hominem videam sed cadaver. Ciborum multiplicitas vitalia dejicit, infirmat stomachum, corrumpit sanguinem, viciat humores, succendit coleram, extremum febris gravat incendium. Inde est quod luxuria serpit in carne, in venis aestuat, intrat ossa, conditur in medullis, ardet in sanguine, prorumpit in phrenesim vitiorum. Luxuria prodigum filium tulit ex gremio patris, ejecit domo, exemit patria, spoliavit fama, castitate nudavit : civem, in peregrinum; filium, in mercenarium; in egenum, locupletem; liberum mutavit in servum. In his versaris et vexaris; et non cogitas ut quicquid de vitiis infantia suscepit, adolescentia rapuit, juventus invasit, saltem extrema corrigat et senectus; etiam moriatur innocens, qui vixit in crimine. Sed jam epistola complicanda est et signum imprimendum ne ad honoratam personam sine honore veniat et decore. Pro illo igitur, qui pro toto te, totum se morti exposuit et tormentis, cogita infantiae vanitates, adolescentiae lapsus, juventutis ruinas, senecintis morbos, et veni hic finire finem tuum, qua non est via rectior, non vita sanctior in omni sanctitate, quam sanctus sanctorum reliquit in terris. Excussit magnam epistolam magnus affectus, quia dum me tecum fabulari arbitror, stylum in longinquum extendi. Rescribe mihi voluntatem tuam: et epistolas domini Cenomanensis mitte nobis, quia volumus eas transcribere, et si fieri possit: Nihil mihi rescribas: attamen ipse veni.

Notes: (multum est enim) (Psal.
LXXXV) (Rom. VII) (Sophon. I) (quarum juxta virum
mordacissimum) (Luc. XV)