EPISTOLA XIII. AD EUMDEM DESIDERIUM ABBATEM ET CARDINALEM.
Author: Petrus Damianus

ARGUMENTUM.--In hujus epistolae fragmentis, in quibus, ut inscriptio testatur, de dignitatibus abjiciendis disserebat, nonnulla sacrae Scripturae loca ex libris Regum mystice interpretatur.

Domno DESIDERIO abbati . . . . PETRUS peccator monachus: Quem non aedificet atque ad perfectionem charitatis excitet , quem, inquam, non solum ad officiosum piae humanitatis studium exercendum, verum etiam ad bona pro malis redhibendum non provocet hoc quod de Pythonissa illa magnae profecto laudis digna praeconio legitur? Quae, videlicet ad imitationem Dei, Saul tam bene tractavit, non modo regio jam culmine desperatum, sed et in crastino Philistinorum gladiis perimendum, et tanquam prudens, juxta Evangelium, serpens illi praestitit beneficium, a quo nullum se consequi posse sperabat emolumentum. Ille praeterea, sicut ipsa conqueritur, omnes ariolos de terra Israel et magos erasit, ac per hoc eidem mulierculae omnem quaestum solitae divinationis ademit. Illa vitulum pascualem, qui sibi de consumpta vix paupertate supererat, coxit, et azymos panes de perexigua farina commiscens, illi, ut vesceretur, apposuit. Quod cum ille lugubris et contigua morte perterritus sperneret, ac cibum capere funditus recusaret; econtrario illa precibus obnixis, et quibusdam velut argumentationibus incessabiliter insistebat, ut roganti talionem redderet, et, sicut illa jubenti paruerat, sic iste supplicantis precibus annueret: « Ecce, inquit, obedivit ancilla tua voci tuae, et posui animam meam in manu tua, et audivi sermones tuos, quos locutus es ad me; nunc ergo audi et tu vocem ancillae tuae, et ponam coram te buccellam panis, ut comedens convalescas et possis iter facere . » Quis enim hoc coruscante faceret Evangelio, quod haec mulier sub umbra legis egisse describitur, praesertim cum vetus offerat instrumentum: « Diliges amicum tuum, et odio habebis inimicum tuum , » evangelica vero tuba terribiliter intonet: « Quia nec Pater vester dimittet vobis peccata vestra, si non remiseritis unusquisque fratri suo de cordibus vestris? » Saul enim ita divinantibus et ariolis inimicus exstitit, ut passim omnes interficeret, et vix eorum quispiam, nisi haec duntaxat paupercula mulier, remansisset; haec etiam 81 quae supererat, tanta regiae persecutionis erat immanitate constricta, ut dum nullatenus uti divinatione praesumeret, consuetum propriae artis quaestum funditus amisisset. Haec tamen, idipsum quod remanserat reddens, bona pro malis alacriter obtulit, et inimicum suum, velut Apostolo jam haec praecipiente, cibavit . Et haec eo tempore laudabilis mulier fecit, cum illum nosset illico moriturum, atque ideo nec speraret jam placidum, nec paveret iratum. Argumentis utuntur homines, ut e propriis domibus hospitari nolentes ejiciant, ut ad tabernas, vel emptoria vicina transmittant. Siquidem locus iste depretiatur, ille praefertur. Hic per inclementiam annotinae tempestatis aegra seges negare fertur agricolis victum, illic feracium frugum dicitur exuberasse proventus. Modo brevitas commendatur itineris, modo sol altiora coeli tenere spatia perhibetur. Hac igitur accuratione verborum nihil aliud agitur, quam ut supervenientes, aliud sibi providere compellantur hospitium. Haec autem prudens et ingenua mulier rhetoricatur, ut ita loquar, et oratorum orationibus utitur, ut inimicus ejus, dum respuit ac resultat, ad edulium provocetur. Absalon siquidem interpretatur, patris pax, per quem designatur populus Judaeorum, qui usque ad mortem persecutus est Christum. De quo populo per Isaiam dicit: « Filios genui et exaltavi; ipsi autem spreverunt me . » Qui patris pax jure dicitur, quoniam in illo specialiter populo per legem datam, per victimarum sacrificia, per tabernaculum denique, sive templum Deus quievisse videtur. Sicut David: « Notus, inquit, in Judaea Deus, in Israel magnum nomen ejus . » Atque ut iste populus patris pax esse videatur, audi quod sequitur: « Et factus est in pace locus ejus . » Sive, per Absalon, Judas traditor designatur, qui et ipse patris pax non immerito dicitur, sicut ipse de illo Christus in psalmo conqueritur, dicens: « Etenim homo pacis meae, in quo sperabam, magnificavit adversum me supplantationem . » Nam et Christus non incongrue pater asseritur, sicut propheta testatur: « Vocabitur, inquit, Deus fortis, pater futuri saeculi, princeps pacis . » Iste ergo dicitur princeps pacis, et ille pax patris. Cui etiam, Judae videlicet, in ipso persecutionis articulo pacis osculum non negavit . Nec mirum si Judae traditoris speciem Absalon tenuit, quem non solum in persecutione David, sed ipso quoque genere suae mortis expressit. Ille siquidem quercui, dum transire vellet, inhaesit, iste laqueo se, Scriptura testante, suspendit. Ut quoniam uterque redundans vipereae felle nequitiae et terra indignus erat et coelo, inter utrumque libratus, et terram perderet, et ad coelum nullatenus aspiraret . Nam et Achitophel, qui David persequi non dissimiliter voluit , exigentibus meritis, idipsum genus mortis elegit. Hic enim Absalon persequenti David consilium dedit ut concubinas patris, quas dimiserat ad custodiendam domum, sacrilega permistione pollueret, atque ad foedandum patrem novercas suas turpiter incestaret . Quid autem per decem concubinas David, nisi pars illa Judaicae plebis exprimitur, quae Christum verum, utique David 82 fugientem, in gentilitatis deserta non sequitur, quia legis se habere Decalogum gloriatur. Per numerum namque concubinarum, numerus exprimitur mandatorum. Concubinae ergo, quae non sequentes David, domum servant, hi sunt qui in veteris legis custodia perseverant. Absalon igitur ad has concubinas David ingreditur, quia diabolus, qui in Absalon erat, per excessus diversorum scelerum cum talibus fornicatur. Et bene dicitur, quia David eas dimiserat ad custodiendam domum. Provida quippe Redemptoris nostri dispensatione divinitus agitur, ut quasi ad servandam legis domum Judaeorum reliquiae serventur, ut ipsi quodammodo nostri sint scriniarii, et libros coelestis eloquii, in eadem in qua conditi sunt lingua, ubique terrarum ferant, quatenus ipsi, qui nobis inimici sunt, si quando scrupulus dubietatis emerserit, omne nobis ambiguum tollant. Unde per Psalmistam dicitur: « Deus meus, ostende mihi bona inter inimicos meos, ne occidas eos, ne quando obliviscantur legis tuae . » Hebraica quippe lingua quae toto orbe dispergitur, multum Christianae fidei auctoritas adjuvatur. Nam nisi illud accederet testimonium, quod apud nos scribitur, quodammodo putari posset esse figmentum; sed cum illud testimonium adhibetur, illico dubietas tollitur. Unde et illic aperte subjungitur: « Disperge illos in virtute tua ; » ac si dicat Filius ad Patrem: Disperge, atque dissemina per totum mundum qui superfuerint de populo Judaeorum, ut ipsi de veteribus libris testimonium perhibeant novae fidei veritati. Cumque venisset David in castra Madian, Sobi filius Naas, et Machil filius Amihil, et Berzellai Galaadites obtulerunt ei stratoria, et tapetia, ac vasa fictilia, etc. . Madianitae vero qui praebuere regi David stratoria, et tapetia, quid aliud significant quam gentiles conversos ad fidem? Qui dum piis actibus incessanter insistunt, quasi textrini operis linteamina praeparant, in quibus utique Dominus suaviter requiescat. Haec enim sunt evangelica illa vestimenta, quae apostoli super asinum ponunt, et Jesum sedere desuper faciunt . Quod autem sequitur: Quia dederunt David etiam vasa fictilia, frumentum, et hordeum, farinam, et fabam, et lentem, et frixum cicer, et mel, et butyrum, oves etiam, et pingues vitulos , plurimae ciborum species diversi sunt sanctorum hominum mores. Quibus nimirum David cum suis commilitonibus pascitur, quia Redemptor noster cum sanctis suis rectis justorum operibus velut esuriens epuratur. Berzellai Galaadites senex valde, id est, octogenarius, ut sacra testatur historia, descendens de Rogelim, transduxit regem David Jordanem. Cui rex: « Veni, inquit, ut requiescas mecum in Hierusalem . Ille autem renuens excusationem senectutis obtendit, et relicto rege mox ad propria repedavit. Sunt namque nonnulli qui regem David, hoc est, Salvatorem nostrum sequentes, Jordanis fluenta transmittunt, hoc est, vel baptismi suscipiunt sacramentum, vel quod, secundum est lavacrum, arripiunt spirituale propositum. Nam quia in Jordane auctor baptismi Christus est baptizatus , 83 recte per eum intelligitur baptismus. Sed hi, veste variata, non mente, habitum mutando, non animum, ad pristinos redeunt mores, et saeculares repetunt actiones; et quia nequeunt a negotiorum saecularium perturbatione quiescere, nolunt in Hierusalem, hoc est, in visione pacis habitare cum rege. Senes enim sunt et inveterati, atque ideo nequeunt in novam de vetusta conversatione mutari. Nam et Jordanem transeunt et octogenarii sunt; quia et baptizati sunt, et resurrectionem futuram, quae per octonarium designatur numerum, credunt. Sed hi quanquam regi humiliter et blande loquantur, regem tamen deserunt, et ad solitae conversationis consuetudinem revertuntur. Quid est enim regi blanda verba proferre, nisi sicut in Evangelio dicitur, se callide potius quam humiliter excusare? Rogo, inquit, te, habe me excusatum . » Dicebat enim Berzellai regi: « Cur servus tuus fit oneri domino meo regi? Paululum procedam famulus tuus ab Jordane tecum, nec indigeo hac vicissitudine . » Cujus figuram tenent, qui spirituali cuiquam viro, seseque ad altiora provocanti, quasi humiliter decantant: Peccatores quidem sumus, tibique, Pater, obtemperamus, sed districtioris instituti regulam servare non possumus. Infirmi sumus et fragiles, atque ideo melius judicamus sub levi nos fasce inglorios utcunque vivere, quam sub gravis sarcinae pondere quasi fortes funditus interire. Nam et quod idem Berzellai superius dixerat, ab istorum interioris hominis senio non discordat. « Quot sunt, inquit, dies annorum vitae meae ut ascendam cum rege in Hierusalem? » Et adjecit: « Nunquid vigent sensus mei ad discernendum suave et amarum? aut delectare potest servum tuum cibus et potus? vel audire possum vocem cantorum et cantatricum? » Veraciter enim talium hominum sensus intrinsecus obtusi sunt, quia spiritualia mentis edulia, vel intimae jubilationis organa non discernunt. Non enim eis sapit cibus ille coelestis, ad quem Propheta spirituales convivas invitat: « Gustate, inquit, et videte, quoniam suavis est Dominus . » Nec illa fauces eorum mella discernunt, de quibus aiebat: « Quam dulcia faucibus meis eloquia tua, Domine, super mel et favum ori meo! » Necdum ad illud Sapientiae discubuere convivium, de quo in libro Proverb. dicitur: « Quia sapientia immolavit victimas suas, miscuit vinum et posuit mensam suam ; » ubi et sequitur: « Misit ancillas suas ut vocarent ad arcem et ad moenia civitatis: Venite, comedite panem meum, et bibite vinum quod miscui vobis . » Hi voces etiam cantorum et cantatricum non audiunt; quia quae sanctorum martyrum, quae sanctarum virginum ante Deum jubilet modulatio, nullatenus comprehendunt. Nam quia carnaliter conversantes, ad Dominum contemplationis corda non elevant, coelestis harmoniae modulos, et mellifluas angelici concentus suavitates ignorant. Unde non immerito senex ille Berzellai fuisse dicitur de Rogelim, quod interpretari dicitur pedes. Pedestres enim tales ambulant, et quoniam a terrenae conversationis itinere se suspendere nesciunt, ad comprehendenda coelestis melodiae cantica non assurgunt. Nolunt enim 84 nisi pedites semper incedere, atque ideo nequeunt alta jubilationis intimae gaudia penetrare. Et quoniam terreni actus, in quibus sparsi sunt, duros eos atque insensibiles reddunt, spiritualis laetitiae contemplari subtilia nequeunt. Hinc est etiam quod iste Berzellai Galaadites asseritur quod acervus testimonii interpretatur. Et quoniam acervus ille testimonii, qui Galaad dicitur, a Laban et Jacob de lapidibus factus agnoscitur , bene per hunc Galaaditem, duri ac lapidei homines designantur, qui dum ad amorem spiritualis vitae cor non emolliunt, tanquam lapides facti, in pertinaci saecularium negotiorum rigore durescunt. Ad quam duritiam pertinet quod idem quoque Berzellai, ferrum meum interpretari dicitur. Quid est durius ferro? et quid obstinatius corde perverso? « In malevolam enim animam nunquam introibit sapientia . » Et congrue, ferrum meum, quasi de se quilibet homo durus et obstinatus dicit, quia, dum statuit in propria perseverare duritia, in consilia se nunquam projicit aliena. Ea quia rigidus et inflexibilis ad coelestem Hierusalem cum David rege non graditur, de via quam coeperat cum Berzellai, ad terram Madian, , hoc est, ad vitae veteris primordia revocatur. Cumque venisset rex David in Hierusalem, tulit decem concubinas suas, quas reliquerat ad custodiendam domum, et tradidit eas in custodiam, nec est ingressus ad eas, sed erant clausae usque in diem mortis suae, in viduitate viventes. Concubinae, quae non sequentes David, domum servant, hi sunt qui in veteris legis custodia perseverant. De quibus profecto concubinis dicitur: « Quia de caetero non est David ingressus ad eas, sed erant clausae usque in diem mortis suae, in viduitate viventes. » Judaei plane nunc clausi sunt, et in viduitate vivunt, quoniam ad virum sanctae Ecclesiae non accedunt. Nec ad eos coelestis ille sponsus ingreditur, quia tanquam mulierculis a diabolo prostitutis, suum praebere contubernium dedignatur, eisque, quia polluti sunt per adulterium, repudii dat libellum. Et hae quae non sequuntur virum, merito concubinae, nec vocantur uxores: quia dotali foedere ac nuptiali copula prorsus indignae, non illam pariunt sobolem quae paternae benedictionis possideat haereditatem. Nobis autem econtrario dicitur: « In hoc vocati estis, ut benedictionem haereditate possideatis . » Nam et item dicit Apostolus: « Igitur qui ex fide sunt, benedicentur cum fideli Abraham. Quicunque autem ex operibus legis sunt, sub maledicto sunt . »

Notes: (I Reg. XXVIII) (Matth. X) (I Reg. XXVIII) (Levit. XIX;
Matth. VI; Marc. XII) (Rom. XII; Prov. XXV) (II Reg. XIII, per totum.) (Isai. I) (Psal.
LXXV) (Ibid.) (Psal.
XL) (Isai. IX) (Matth. XXVI) (Matth. XXVII;
II Reg. XVIII) (II Reg. XVII) (II Reg. XVI) (Psal. LVIII) (Psal. LVIII.) (II Reg. XVII) (Matth.
XXI; Marc. XI; Luc. XIX) (II Reg. XVII) (II Reg. XIX) (Matth. III; Luc. III) (Luc.
XIV) (II Reg. XIX) (Ibid.) (Ibid.) (Psal. XXXIII) (Psal. CXVIII.) (Prov. IX) (Ibid.) (Gen. XXXI) (Sap. I) (II Reg. XX) (II Petr.III) (Galat. III)