EPISTOLA CXIII. AD SOPHIAM VIRGINEM.  Eam praedicat ob spretam mundi gloriam: et expositis religiosarum virginum elogiis, privilegiis, praemiis ac ornamentis ad perseverantiam hortatur.   1. 2. 3. 4. 5. 6.
Author: Bernardus Claraevallensis
Date:  [JUVEN. Sat. VI] [ al. 
nec non]

BERNARDUS abbas de Clara-Valle, SOPHIAE virgini, virginitatis servare titulum, apprehendere fructum.

Fallax gratia, et vana est pulchritudo: mulier timens Deum, ipsa laudabitur . Condelector, filia, gloriae virtutis tuae, qua fallacem mundi gloriam respuisse narraris. Ipsa quippe digne respuitur; sed quia multi 121 aliter sapientes in ejus aestimatione desipiunt, tu jure laudaris, quia non falleris. Flos feni est, vapor est ad modicum parens. Ipse ejus qualiscunque status, nonne plus anxietatis, quam jucunditatis habet? Dum vindicas, dum defendis, dum invides, dum suspicaris, dum semper ambis quae non habes, et, nonnullis adeptis, acquirendi non tepescit ardor, quae requies in gloria tua? Si qua tamen est, praeterit jucunditas non reditura, et manet anxietas non relictura. Caeterum videas eam quamplurimos non apprehendere, contemnere perpaucos. Cur hoc? Profecto quia necessitas multorum est, virtus paucorum. Paucorum, inquam, paucorum, praesertim nobilium. Denique non multos nobiles, sed ignobilia mundi elegit Deus . Proinde benedicta tu in nobilibus, quae, pro gloria certantibus caeteris, de contemptu gloriae gloriosius sublimaris, et sublimius gloriaris; insignior plane atque illustrior, quod de paucis facta es, quam quod orta de magnis. Illud namque Dei munere tuum est, hoc tuorum. Porro quod tuum est, tanto charius est, quanto rarius. Nam si in viris virtus rara est avis in terris , quanto magis in femina fragili et nobili? Denique mulierem fortem quis inveniet? . Multo magis quis fortem et nobilem? Minime quidem Deus est acceptor personarum: nescio tamen quo pacto virtus in nobili plus placet. An forte quia plus claret? siquidem ignobilis, cum caret gloria, non facile liquet utrum quia nolit, an quia non possit habere. Laudo factam de necessitate virtutem; sed plus illam quam eligit libertas, non indicit necessitas. Certent ergo caeterae, quae spem non habent, pro rerum fugacium atque fallacinm vili brevique gloriola: tu spei, quae non confundit, innitere. Tu te, inquam, ei quod breve hoc ac momentaneum tribulationis tuae supra modum in sublime operatur, ponderi gloriae reservato. Quod si tibi exprobraverint filiae Belial, illae quae extento collo, fractis incedunt gressibus, compositae et circumornatae ut similitudo templi; responde: Regnum meum non est de hoc mundo; responde: Tempus meum nondum advenit, tempus autem vestrum semper est paratum: responde: Gloria mea abscondita est cum Christo in Deo; cum autem Christus apparuerit vita mea, tunc et ego apparebo cum ipso in gloria . Quanquam et si gloriari oportet, potes tu quoque ingenue, potes secure, tantum in Domino. Omitto sane coronam, quam tibi Dominus praeparavit in aeternum. Sileo repromissiones, quae te in posterum manent: quod felix sponsa admittenda es revelata facie speculari gloriam sponsi tui; quod te sibi exhibiturus est gloriosam, non habentem maculam aut rugam, aut aliquid hujusmodi; quod aeternis excepturus amplexibus, ponet laevam sub capite tuo, et dextera illius amplexabitur te. Praetereo locum nominatum, quem virginitatis praerogativa singularem a filiis et filiabus in regno es procul dubio sortitura. Sileo et canticum illud novum, quod virgo cum virginibus singulari nihilominus dulcique modulamine canitura, laetaberis in ipso, et laetificabis civitatem Dei, cantans, et cursitans, et sequens Agnum quocunqne ierit. Illud siquidem nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, quod tibi praeparatum est, et cui te praeparari oportet. Haec ergo praetermitto, quae in futuro reposita sunt tibi: praesentia tantum loquor, ea loquor quae de primitiis spiritus jam tenes, sponsi xenia, arrhas sponsalitias, benedictiones dulcedinis, in quibus te praevenit, quem et subsecuturum, atque quod deest completurum exspectas. Ille, ille in medium veniat summo decore spectabilis, ipsis quoque angelis admirandus ornatus: et proferant si quid simile habent filiae Babylonis, quarum vere gloria in confusione. Induuntur purpura et bysso, et subinde conscientia pannosa jacet: fulgent monilibus, moribus sordent. E contra tu foris pannosa, intus speciosa resplendes, sed divinis aspectibus, non humanis. Intus est quod delectat, quia intus est quem delectat: nisi forte tu dubitas 122 habitare Christum per fidem in corde tuo. Denique omnis gloria ejus filiae regis ab intus . Jucundare, filia Sion, et exsulta satis, filia Jerusalem, quia concupivit Rex speciem tuam: si tamen confessionem et decorem induis, amicta lumine sicut vestimento. Nempe confessio et pulchritudo in conspectu ejus. Cujus? Speciosi forma prae filiis hominum; ipsius in quem desiderant angeli prospicere. Audis cui places: ama unde places, ama confessionem, ob quam amaris: ama confessionem, si affectas decorem. Confessioni jungitur decor, jungitur pulchritudo. Habes utrumque: Confessionem et decorem induisti ; et: Confessio et pulchritudo in conspectu ejus . Revera ubi confessio, ibi pulchritudo, ibi decor. Si peccata sunt, in confessione lavantur: si bona opera, confessione commendantur. Cum mala tua confiteris, sacrificium est Deo spiritus contribulatus: cum Dei beneficia, immolas Deo sacrificium laudis. Bonum animae ornamentum confessio, quae et peccatorem purgat, et justum reddit purgatiorem. Absque confessione justus judicatur ingratus, et peccator mortuus reputatur. A mortuo quippe, tanquam qui non sit, perit confessio . Confessio igitur, peccatoris est vita, justi gloria: et necessaria est peccatori, et justum mihilominus decet. Denique rectos decet laudatio . Serica, et purpura, et tincturarum fucus decorem habent, sed non praebent. Quidquid tale applices corpori, exponit speciem suam, non deponit. Secum denique tollit, cum tollitur ipsum. Porro decor qui cum veste induitur, et cum veste deponitur, vestis procul dubio est, non vestiti. Tu ergo noli aemulari in malignantibus, et mendicantibus pulchritudinem alienam, ubi perdiderint suam. Nativo quippe et interno se produnt decore nudas, quae tanto studio et pretio de diversis et variis speciebus ejus quae praeterit figurae mundi, foris sibi conficere satagunt, unde oculis insipientium appareant speciosae. Indignum tibi judica, formam a pellibus murium, et operibus vermium mutuari. tua tibi sufficiat. Ille est verus propriusque cujusque rei decor, qui nulla interjacente materia per se inest. O quam decenti rubore genas suffundit virgineas ingeniti gemma pudoris! quae inaures reginarum huic comparabuntur? Nec inferioris insigne decoris disciplina praefert. O quam compositum reddit omnem puellaris corporis statum, nedum et mentis habitum, disciplina! Cervicem submittit, ponit supercilia, componit vultum, ligat oculos, cachinnos cohibet, moderatur linguam, gulam frenat, iram sedat, format incessum. Talibus decet pudicitiae vestem distingui margaritis. Istiusmodi circumdata varietate virginitas, cui gloriae merito non praefertur? Angelicae? Angelus habet virginitatem, sed non carnem: sane felicior, quam fortior in hac parte. Optimus et optabilis valde ornatus iste, qui et angelis possit esse invidiosus. Sed adverte et aliud de eodem. Profecto tanto tibi manet tutus, quanto et proprius. Vides nempe auro, argento, lapidibus pretiosis, et omni denique cultu regio non tam ornatas quam oneratas. Vides longas post se trahentes fimbrias, ipsasque pretiosissimas, et densas pulveris nubes excitantes in aera. Non te moveant haec. Illae illa vel in morte deponent: te tua sanctitas non relinquent. Non sunt sua quae portant. Cum interierint, non sument omnia, neque descendet cum eis gloria haec. Mundus, cujus sunt, nudis illis exeuntibus retinebit, eisdem vanis vanas similiter alias seducturus. At vero tuus ille ornatus non sic. Firmissime tibi, ut dixi, manet, propterea tutus, quia tuus. Nullius facile aut cedit injuriis, aut patet insidiis. Adversus hujusmodi nil furis calliditas, nil furentis crudelitas potest. Nec a tineis roditur, nec vetustate corrumpitur, nec consumitur usu. In morte vivit. Nimirum animae res est, non corporis: et ob hoc simul cum anima de corpore abit, non obit cum corpore. Porro animae non habent quid faciant, etiam qui corpus occidunt.

Notes: (Prov. XXXI, 30) (I Cor. I, 26-28) (Prov. XXXI, 10) (Coloss. III, 4) (Psal. XLIV, 14) (Psal. CIII, 1) (Psal. XCV, 6) (Eccli. XVII, 26) (Psal. XXXII, 1)