medieval-data/medieval-letters huggingface dataset:
EPISTOLA II. AD EPISCOPOS PROVINCIAE LUGDUNENSIS.  Tractoria epistola Viventioli Lugdunensis episcopi ad episcopos provinciae Lugdunensis, ut ad synodum veniant Epaonensem.
Author: Viventiolus Lugdunensis
Date:  [ Forte, conviciator]

Dominis devotissimis fratribus et episcopis, universis clericis, honoratis ac possessoribus territorii nostri, Viventiolus episcopus salutem.

Disciplinam fratrum filiorumque nostrorum, aeque a cunctis sacerdotibus oportet optari; sed si quid ab honoratioribus clericis tale committitur, quod dignum increpatione publica censeatur; rectius castigationis arguatur quam silentio nutriatur. Sicut autem istud simplex atque rectum est, sic commentorum oblocutionibus et voto trepidae murmurationis offendimur. Itaque ne quis nos putet nostrae facilitati aut negligentiae in aliquo praebere consensum, praesenti protestatione denuntio conventum episcoporum omnium sortis nostrae, circa Septembris mensis initium, in Epaonensi paroecia mox futurum: ubi clericos, prout expedit, convenire compellimus, laicos permittimus interesse: ut quae a solis pontificibus ordinanda sunt, et populus possit agnoscere. Et quia justum est ut omnes catholici clericos bonae vitae habere desiderent; reprehendendi quod quisque noverit aditum omnibus aperimus. Pateat cunctis contra quem voluerit licentia proponendi; jurgandi potestate laxata, desinat in votorum nequitia murmur occultum. Studebit tamen probare quod detulerit accusator; nec putet quisquis forsitan recte viventes tuto inanibus mendaciis infamandos. Nemo nisi quod docere possit objiciat; verecundiam quam virtus timere debebit, convictor excipiet; utrique status parti et audiendi patientia et judicandi aequitate praemissa. Dominus vos custodire dignetur, in Christo suscipiendi fratres et filii. Proposita sunt die IV idus mensis quarti, Agapeto consule .

Notes: (Anno
Christi 517)
I. PRAEFATIO, AD AEGIDIUM ARCHIDIAC. ROTHOM.
Author: Arnulfus Lexoviensis

Epistolas quae aliquando diversis a me sunt destinatae personis in libellum redigi, tuoque desiderio postulas exhiberi. Acquievissem libentius, si scirem quod eas esses quasi furtivum aliquid habiturus, quia in lucem prodire propriae imperfectionis conscientia non praesumunt. Timeo enim, si publicis exponentur aspectibus, ne lectorem jejunae macies orationis offendat, mihique ad jactantiam reputetur editio, quam tamen non fastus ostentationis elicuit, sed instantia tuae charitatis extorsit. Decreveram eas futuris non reservare temporibus, sed omni protinus abdicare memoria, quia non satis de cultu sermonis, vel sententiarum peritia confidebam. Mallem siquidem eas tenebris damnasse perennibus quam ridendi materiam invidiae praestitisse, quae eo securius aliena subsannat, quia sua simili periculo non exponit. Non enim caeteri nos vel nostra tuis oculis intuentur; a quo si quid in nobis bonum est, magnificatur attentius, et imperfectioni venia facilis indulgetur. Animi siquidem eorum, quos odii sibi vel invidiae vindicavit affectio, sicut benignitatem indulgentiae nesciunt, sic rationis judicium non attingunt, sed omnia metiuntur affectibus, nihil sua meritorum aestimatione taxantes. Ego itaque voluntati tuae deesse non audeo, ne forte verecundiam negligentiam putes, quia sicut alternis amicitia convalescit obsequiis, sic alterutrius incuria procedente laxatur. Summo itaque studio congregavi quas potui, quia nulla earum apud me exemplaria residebant, sed ab his a quibus aliquo casu servatae fuerant, velut emendicatas accepi. Et antiquiores quidem, studia scilicet melioris aetatis, elapsae sunt, quae recentius exercitia scholaria redolebant, quia ibi et sententiae promptiore tractabantur ingenio, et usus accurati sermonis copiam ministrabat. Tunc enim laeta festivo quodam schemate decurrebat oratio, cum ingenio doctrina concurrens rerum inventiones commoda fecundi sermonis elocutione formabat. Quae vero novissime scripta sunt, quemdam trahunt de praesenti senectute defectum, quia provectior aetas memoria jam segniore torpescit, et occupationes necessaria studiis spatia non indulgent, quoniam instantia pontificalis officii non tam figuris elocutionum quam saluti prospicit animarum. Verumtamen, si quandoque me vel reverentia personae vel negotii quantitas protrahit ad scribendum, omnia mihi cum difficultate proveniunt, cum et hebetiorem senectus reddat et insolentia tardiorem. Mitto itaque quod postulanti negare non audeo, sciasque non exhiberi judici, sed amico, apud quem gratia potius patrocinetur ad veniam, quam exactior peritia reducat ad formam.
IV. AD ROBERTUM LINCOLNIENSEM EPISCOPUM.
Author: Arnulfus Lexoviensis

Litteras vestrae dilectionis accepi, quas in tanta charitate complexus sum quanta tanti viri gratiam decuit gratulatione complecti. Timueram sane ne memoriam mei apud vos diuturnitas temporis, vel distantia regionum, vel ipsa novissime vestra promotio delevisset, quoniam novae dignitates veteres solent amicitias immutare. Creat enim cor novum et novos affectus novae conscientia dignitatis, divitesque facti paupertatis amicos cum ipsa paupertate fastidiunt, ne quid penes eos de veteri videatur inopia resedisse. Solos autem venerantur et diligunt quos fortuna conducit, solisque gaudent sublimibus inhaerere, ne majestas dignitatis inferiorum frequentia vel humili mediocrium gravetur accessu. At vero constantia vestra, veterem amicum recenti memoria continens, absentem praesenti charitate complectitur; ipsumque spiritualibus oculis frequentius intuens, episcopalis nunc fastigii divitias, gratiam et obsequium non minus liberaliter offert quam mediocres olim ingenuae primitias juventutis. Retinendos creditis quos ad diligendum liberalis invitavit affectio, quos fidei veritas, non dolus cupiditatis illexit, qui fidi personae comites, non fortunae, omnes vobis compartientur eventus. Et ego quidem, quantum ad me spectat, quem ejusdem ordinis et similis, licet non tantae dignitatis, gratia sublimavit, hanc in vobis virtutem longanimitatis admiror, quae scilicet ibi tanto admirabilior est, ubi minoribus eumdem exhibetis affectum. Vivebat autem vobis nihilominus apud me vetus, sed non inveterata dilectio, quae, licet ab adolescentia prima processerit, nullam adhuc potuit incurrere senectutem, sed me ad omnia quae vobis placita forent paratum tota devotione servabat. Quia igitur otiosus amor esse non debet, sed alternis invicem pascitur et revirescit obsequiis, id interim a dilectione vestra petendum censui, ut ducem nostrum, cui jus successionis haereditariae regni vestri gubernacula debet, quantum honestate vestra poteritis diligatis, mihique, cum occasio suggesserit, quod placuerit injungatis, ut mutuae dilectionis affectus mutua semper operis exhibitione concrescat. Vale.
V. AD SUGERIUM ABBATEM S. DIONYSII.
Author: Arnulfus Lexoviensis

Venerabili et dilecto Patri et domino SUGERIO, Dei gratia abbati Sancti Dionysii, ARNULFUS Lexoviensis Ecclesiae humilis minister, salutem.

Apud dominam imperatricem et filium ejus ducem Northmanniae, de negotio de quo vobiscum tractavi, quantum ad Northmanniam pertinet, bonam spem, Domino volente, concepi, nuntiosque statim ad comitem Andegavensem, pro altero verbo quod ad partem illam spectat, cum festinatione miserunt, supplicantes ut ipse verbum illud ad pacem temperet, et illi quoque verbo quod ad Northmanniam pertinet, benignum consilium pariter commodet et assensum. Consilio quoque vestro plurimum acquiescere decernentes, benevolentiae vestrae non ingratos se fore multa hilaritate promittunt. Agat itaque vestra sanctitatis quod nobis tam sancte benigneque promisit, diemque in quem regia responsa postulationibus Anglorum vestro studio dilata fuerunt, per cursorem istum litteris familiaribus non gravemini indicare.
VI. AD DOMINUM PAPAM EUGENIUM.
Author: Arnulfus Lexoviensis

Petitionem Bajocensis Ecclesiae de revocatione episcopi sui debita devotione prosequimur, preces nostras precibus eorum apud misericordiam vestram humiliter adjungentes. Supplicat cum eis quisquis antiqua Ecclesiae detrimenta cognovit, quam ille de pulvere paupertatis et dejectionis erectam, de paupere divitem, de contemptibili venerabilem, de ignobili reddidit gloriosam. In quibus sane perficiendis quisquis laborem ejus industriamque perspexerit, probabit cum in exsecutione prudentiam, tum magnificentiam in effectu. Testatur hoc aedificiorum reparatio, revocatio possessionum, et antiquae restauratio dignitatis quam in conculcationem dederat malignitas et potentia perversorum. Exsultabunt igitur illi, si migraverit is quo debellante dejecti sunt, jamque manus avidas reparant ad rapinam qui licentius consueverant in jura Ecclesiae malignari. Quia igitur filii et fideles Ecclesiae imminentia jam sibi detrimenta praesentiunt, ad discretionis et misericordiae vestrae subsidium singulare concurrunt, ut ad conservanda quae collegit suum episcopum eis remittatis. Homo enim consilii et fortitudinis est, potens in opere et sermone, in regalibus consiliis et negotiis ecclesiasticis acceptus et efficax, plurimumque tam ipsi archiepiscopo, quam omnibus provincialibus episcopis necessarius ad reprimendam et repellendam ab Ecclesia Dei insolentiam malignorum. Desideratur autem regressus ejus ab his qui in terra prudentiores sunt, et si quis adversus eum furtiva malignitate submurmurat, non tam charitate quam invidia, nec tantum delictis ejus quantum suspecta magnificentia commovetur. Dominus personam vestram Ecclesiae suae per tempora multa conservet incolumem.
VII. AD EUMDEM.
Author: Arnulfus Lexoviensis

Litteras jamdudum optatas vestrae timidus offero majestati, quia diu est quod coram vestra non apparui sanctitate. Venturus autem fueram revera jam tertio, nisi me fallax invidi casus importunitas impedisset, quae tribus annis jam hoc propositum meum ad contrarios rapuit violenter eventus. Primo siquidem per bella Francorum, deinde per insperatum comitis Andegavensis interitum, novissime per regiam quae in filium ejus ira recruduit, ad quam non solum civitatis nostrae, sed ipsius etiam ecclesiae limina tremuerunt. Verum nunc respirandi fiduciam praestant tum partis nostrae justitia, tum ducis nostri virtus illustrior, quae gladios hostium quandoque perterruit, et ad pacis inclinavit affectum. Cum igitur, Deo volente, sublata fuerit, vel dilata turbatio, nihil poterit incolumem retinere, quin me quamcitius pedibus vestrae sanctitatis advolvam, gratissime suscepturus omnia, quibus moram meam, quantumcunque excusabilis appareat, vestra paternitas increpabit. Neque enim apud eum audeo desperare de venia cujus benignitas manifestae excusationis impotentiam non excludit. Iterum autem ex veteri procedit audacia, quod venientem ad vos venerabilem et dilectum fratrem nostrum episcopum Constantinum precibus commendare praesumo, quamvis pro eo plurimum facere videatur ad gratiam, quod inter initia novi episcopatus nihil faciendum potius reputavit quam Romani pontificis gratiam quaerere seque totum familiaritati Romanae Ecclesiae eo devotius quo velocius mancipare.
VIII. AD DANIELEM PRIOREM S. BARBARAE.
Author: Arnulfus Lexoviensis

Ad gerendam sollicitudinem domus tuae non pro tua te, frater, virtute vocavimus, sed pro divinae fiducia bonitatis, quae his qui ad regimen animarum pure vocantur et humiliter obedire consentiunt, uberiorem largiri gratiam consuevit. Sicut autem non debebas te non vocatus ingerere, ita vocatus recusare non debes, quia non minus delictum tumor inobedientiae quam zelus ambitionis importat. Quod si non ex tumore, sed ex humilitate potius, sicut putas, et timore desistis, pusillanimitatem haec mihi sapit humilitas, quae tanto studiosius devitanda est quanto magis periculo desperationis accedit. Sed et si qua unquam ratione ab hac vocatione fueras absolvendus, non debuisti apud fratres tuos, nec apud auctoritatem nostram litteris excusari, nec propriae voluntati, cui te renuntiasse cognoscis, morem gerere, sed personam tuam, quae quodammodo magis nostra quam tua est, pedibus nostris humilis et devotus offerre, fratrumque tuorum trahi desideriis et mandatis pontificalibus inclinari. Porro mora tua rerum temporalium, et periculum continet animarum, quia incustoditas oves luporum incursibus esse constat expositas, detrimentumque omne ab eo requirendum est, qui debitam custodiam detrectat aliquibus occasionibus adhibere. Veni igitur, quoniam cum ipso onere gratia tibi divina concrescet, et nos personam tuam et domum ipsam solita vel majore etiam charitate fovebimus. Et si qua forte intrinsecus difficultas emerserit, ego in manu forti ante faciem tuam protinus omnia complanabo. Veni, inquam, et infra octavam diem post acceptionem praesentium litterarum iter aggredere, nullasque in veniendo causas dilationis admittas, nisi quas necessitas invincibilis vel enormis damni evitatio suggesserit admittendas. Quod si non feceris, exinde te tanquam inobedientem episcopali auctoritate ab omnium ecclesiarum introitu submovemus.


Notes: (quod gravius est)
IX. AD ARNALDUM BONAEVALLENSEM ABBATEM.
Author: Arnulfus Lexoviensis

Venerabilis frater et amicus noster Philippus abbas infirmitatem vestram cum magna nobis amaritudine nuntiavit, affectum animi lacrymarum testimonio prosecutus. Quod verbum primo statim auditu tanto nobis acerbius exstitit, quanto proxime de vestra fueramus praesentia gratulati. Coeperunt igitur occurrere mihi quae de vestra dilectione jucunda provenerant, et si quid simile in futurum sperabatur, semperque discurrens inter utrumque consideratio vim moeroris augebat. Occurrebat siquidem mihi charitatis vestrae sanctum illud dulceque colloquium, quo praevaletis auditorum mentes rerum erudire solertia, et aures jucundi sermonis suavitate mulcere. Recordabar quantam vobis scribendi gratiam bonitas divina contulerat, in qua nescio an magis quis sententiarum fructum, an dicendi peritiam debeat admirari. Haec enim apud vos tanta sibi invicem paritate respondent, ut neque rerum majestas verborum coarctari videatur angustiis, nec sermonis dignitas aliqua sententiarum excellentia praegravari, in his sane quae vel intellectus concipere, vel humana facundia sufficit explanare. Palam est de illius hoc processisse doctrina, cujus spiritus familiarium mentes et linguas tam notitia veritatis quam affluentia sermonis illustrat. Denique dolor in miserationem conversus est, dum incommoda vestra laboresque contemplor quibus innocentiam vestram sollicitudo domestica et persecutoris immanitas incessanter affligunt. Sed et de proximo sperata tranquillitas, quasi de manibus videbatur erepta, ut omnem vobis de praesenti crederetur fortuna requiem invidisse. Potiorem tamen requiem, sicut praesumitur, vobis resolutio contulisset, quia regem in decore suo viderent oculi vestri, ut adimpleret vos laetitia cum vultu suo quem propter se tot ad praesens tribulationibus passus est infestari. Nobis autem jucundum est vestra vel ad modicum tempus frui praesentia, vestro recreari colloquio, vestro consilio relevari, quoniam vestra, si dilata est vobis retributio, non aufertur, sed reposita vobis est in tuto corona justitiae, depositumque fidele quod suum est suo tempore qui commisit agnoscet. Dum igitur his super statu vestro considerationibus mea mens compassione debita raptaretur, subitus tanquam ex insperato morbus obrepsit, ut facile credi posset vestrae partem infirmitatis in me compassionis affectio transfudisse. Haec tamen est privata passione sublata compassio, sed utrique prospiciens animus duplici coepit statim incommodo laborare. Visitavit igitur utrumque misericors et miserator Dominus, et utrique ea ratione beneficium sanitatis indulsit, quia alter sine altero perfecte sanari minime potuisset. Vobis ergo servatus sum, vestra mihi nihilominus sapientia reservata, ut secundum legem Christi alter alterius onera invicem supportemus , et secundum exuberantem charitatem alter alterius se totum gaudeat utilitatibus impendisse.


Notes: (Gal. VI)
X. AD DOMINUM PAPAM ALEXANDRUM CUM ESSET CANCELLARIUS.
Author: Arnulfus Lexoviensis

Bandinum vestrum ad regem usque perduxi, qui dignationi vestrae gratias agens, eum majori procuratori domus suae tradidit informandum, ut idem ei et necessaria provideret, et inter alios nobiles eum regalibus obsequiis familiarius adhiberet. Et ille quidem imperata diligenter exsecutus est, sed etiam imperium quandoque eleganti praecurrit ingenio, promptus ad omnia quibus debet ingenui adolescentis industria collaudari. Sive igitur aucupationi, seu venationi, quibus studiis rex multum insistit, seu rebus bellicis intenderetur, regios decursus indefessa celeritate prosequebatur: caeterisque pigritantibus non solum regi, sed et omnibus qui cum ipso erant vigilanter assistebat, tanquam si uniuscujusque esset specialiter obsequio deputatus. Unde plurimam apud regem et apud omnes laudem et gratiam impensa sedulitate promeruit. At, si de moribus ducitis inquirendum, Gallicanam perosus incontinentiam severitatis Italicae modestiam conservavit, vestrae memor per omnia disciplinae. Non eum reddidit sermo petulans vel effusus infestum, non regales deliciae fortioris adolescentiae robur emollierunt, non opinionem ejus aliqua respersit infamia, sed testis conscientiae pudor ad omnem aspectum et omne alloquium faciem ejus casto laudabilis verecundiae rubore suffundit. Atque haec mihi quandoque ad curiam redeunti per plerosque comperta sunt, sed gratius habui quod haec et alia de ipsius ore regis accepi. Adjunxit enim nullum inter tot nobiles tantae industriae tamque bonae indolis puerum se habere, magisque ipsum in agnoscenda domus regiae disciplina parvo tempore profecisse quam alii triennio profecissent. Compertum se habere puerum nobilis esse prosapiae, cujus ingenuos mores ultro tam prudentia quam benignitas innata formaret. Placere sibi si apud eum aliquandiu moraretur, vestro tamen remittendum arbitrio, quam primum aestivalis intemperantia praeterisset. Existimabitis fortassis quae scribo fallaces esse blanditias; sed nec sapientem fallere tutum est, nec mendacio convenit labia pollui sacerdotis. Vale.
XII. AD DOMINUM PAPAM ADRIANUM.
Author: Arnulfus Lexoviensis

Lator praesentium magister Simon miserabiles ad apostolicam sedem portat injurias, quarum, si ille locus episcopum habuisset, audita a vobis prius esse debuerat vindicta quam culpa. Audite eum, et injurias ejus, imo vestras, severitate debita vindicate, ne hujusmodi adversus apostolicam sedem insolescat audacia, praesertim cum in partibus illis in contemptum ejus pleraque jam incipiant germina pullulare. Occurrendum est igitur, ne tractu temporis impunita malignitas convalescat, et vires iniquitati dissimulatio vestra, vel indulgentior gratia subministret. Jam enim nomen apostolicum, quod hactenus in terra illa reverentiae fuerat et terroris, in causam scandali versum est, et contemptus, nec appellantem provocatio liberat, sed in se potius vehementiam judicis exacerbat. Sensit hoc iste, qui, propter appellationem reclusus in carcerem ac miserabili tortus inedia, nec apud tyrannum sine pecunia, nec apud episcopum sine detrimento causae potuit liberari. Et ego quidem pro causa ipsius obnoxius supplicare decreveram, sed apud misericordiam vestram facile causam declarata perorabit afflictio, et apud gratiam vestram intercessio nostra solito congaudebit effectu. Verum privatae communis causa praeponderat, quoniam de Ecclesiae Dei libertate tractatur, nec jam spes restat ulla refugii, si in irritum deducta fuerit apostolicae protectionis auctoritas. Vindicate igitur, ne forte procedat temeritas in exemplum, sed clarius audita correctio imperitiam doceat et compescat audaciam.


Notes: (quod absit!)
XIII. AD DOMINUM PAPAM ADRIANUM.
Author: Arnulfus Lexoviensis

Pro causa ex mandato vestro dirimenda, quae inter abbatem Gemmeticanum et monachos vertebatur, ad ipsum monasterium usque descendimus, ut nobis facilius de proximo facies Ecclesiae et rerum veritas innotescere posset, ac sine sumptu et labore partium ipsa commodius controversia terminari. Caeterum in quamcunque partem debeat culpa conferri, certum est monasterium antiquum et nobile miserabiliter in spiritualibus et temporalibus defecisse, tantusque inter abbatem et monachos omnes, exceptis tribus vel quatuor, zelus exarsit, ut in omne tempus de reformanda inter eos concordia desperetur. Tot enim in ipsum turpitudines publice protulerunt, ut necesse sit semper utramque partem de vera alterius gratia dubitare, quoniam, quiescente fortasse litigio, odiosa probrorum memoria non quiescet. Proposuerunt siquidem adversus eum tria capitula, primum de turpi et innaturali incontinentia, secundum de Simonia, tertium de dilapidatione, per quam non tantum ad inopiam, sed et ad extremam inediam se dicebant esse deductos. Ne vero confusionem faceret multitudo, si de tribus promiscue tractaretur, elegerunt primum illud de incontinentia capitulum, super quo septem accusatores monachos sacerdotes, et novem postmodum testes monachos itidem, sed diversorum ordinum produxerunt. Quorum diligentius explorato testimonio, cognovimus quinque singulos de singulis actibus singulare testimonium perhibere, nec aliquem eorum aliquid cum alio percepisse, sed per se sigillatim unumquemque quod dixerat invenisse. Duorum autem qui in unius actus attestatione producti sunt, reperimus alterum laicum nullius ordinis, olim militem, ideoque ad exhibendam in presbyterum criminis probationem minus idoneum. Alter vero cum eo detracto solitarius remaneret, a nobis est minus sufficiens reputatus. Porro de duobus novissimis qui similiter in unius, sed alterius actus testimonio processerunt, alter subdiaconus et adolescens inventus est, qui et ipse cum ob ulteriorem abbatis familiaritatem suspectus esse fratribus incaepisset, se nihil inhonestum de abbate percepisse constantissime coram omnibus affirmavit. Unde pro minori aetate, et ordine et inconstantia sermonis exclusus, socium nihilominus solitarium fecit, licet illum quoque lascivius se gessisse et pars adversa diceret et fama consentiens praedicaret. Quibus omnibus diligenter auditis et cognitis, visum est nobis ex sententia cuncta quae processerant, non ad probationem, sed ad praesumptionem posse proficere, quia probationis privilegium solitaria testimonia non merentur. Quia igitur praesumptioni standum est, donec in contrarium probetur, abbati est a nobis adjudicata purgatio, septima quidem manu, trium scilicet abbatum et trium monachorum sacerdotum notae, opinionis et nominis, quorum juramentis vulneratae famae necessarium posset remedium comparare. Appellatum est ergo a monachis ad octavas Pentecostes. Apostoli postulati et traditi, partibusque mandatum ne interim ab eis appellati nominis apostolici reverentia laederetur.
XIV. AD MAGISTRUM PETRUM HELVE.
Author: Arnulfus Lexoviensis

Si ab adolescente nostro laudabilis indoles et industria sperata defecit, certus sum a magistro nec doctrinam nec diligentiam defecisse. Debueram vobis, si se tractabilem praebuisset, sed pluris me constituit fluxa ejus et repugnans insolentia debitorem. Quanto enim in eo prosecutio vestra minus invenit obsequii, tanto plus laboris impendi, plus molestiarum oportuit sustineri. Est igitur voluntas nostra quod redeat, ut tam a nobis quam a Patre fratribusque correptus, possit ad vos aliquando mutata in melius voluntate reverti.