EPISTOLA VI.  Ad Petrum Trecensem decanum, de unitate et dilectione.
Author: Nicolaus Claraevallensis

Decano suo et vere suo, frater NICOLAUS, a Domino super decem constitui civitates.

Tibi aliter scribendum est, quia tibi me tota dilectione committo, unus es, quem affectus meus vindicat sibi: totumque te toto se trahere gloriatur. Ex duobus enim unum facimus et exclusimus binarium alternitatis principem, nec in nobis possidet locum dualitas, quos unitas commendat animorum. Spiritualis virtus est unitas, et illius unitatis unitatur fastigium, in qua quidquid est unum est, hanc tantam inter me et te unitatem multiplex innexuit causarum pluralitas, et istam simplicitatem compositio multiformis effecit. Dulce colloquium, bona familiaritas, convictus assiduus, Scripturarum amor, venustas conversationis, morum gratia. Juventutis aequalitas, dulcedo naturae, disciplinae modestia, et idem velle atque idem nolle in unitatem simplicitatis duos animos confuderunt. Super haec omnia spiritus tuus bonus, et dulciori superfusus eloquio mitigavit asperitatem meam, et quidquid enorme fuerat, in mensuram redegit. Non invenit in me cultioris ingenii subtilitatem, nec eloquentiae gloriantis insignia, sed jucundiori gratia praevenit is amicum suum, praeventum coluit, et colere non desistit. Grata sane confoederatio, quam adulatio non extorsit, quam nescivit personata felicitas, nec fortunae blandientis in altera prosperitas simulavit. Ubi enim inaequalitas eminet personarum, non tam amor quam favor dicendus est; et raro amicitiae magnitudo de fortuna impari pares animos facit. Nihil horum obstitit nobis, quos nec pecunia, nec fortuna, nec famosi nominis divulgata celebritas, sed magnus amor feliciori gloria colligavit. Erubescant philosophi, et academicorum linguae convertantur retrorsum: quae simplex et compositum confundentes nihil simplex ex compositis partibus elucescere crediderunt. Ecce duo rediguntur in unum et Aristotelicae subtilitatis enervatur instantia, quae verborum multiplicitate confidens, indivisibilis unitatis ignorat arcanum: nec praejudicat exterioris habitus separata divisio: quia non color vestium, sed amor cordium, amicitiae fabricat majestatem. Gaudeo super te, et utramque fortunam te vivente derideo: dum aut prospera tibi communicata sit laetior, et adversa te compatiente sit lenior. Si fortuna superbiens lucidioris mihi gratiae cursum abrupit, consolatio abscondita est ab oculis tuis, nec ante cereniorem vultum tua facies induit, quam mihi serenitas redderetur. Si demulcens et laeta gratiosiori mihi jucunditate reduxit: statim mihi mens laetior, vultus hilarior, sermo compositior inundavit; felici animae noctem verterunt in diem; sed mihi infelici diem verterunt in noctem, qui separaverunt nos corporaliter, cum corde non possent. Et licet spatiorum diversitas non minuat diligentis affectum, convictus tamen et conversatio habent aliquid vivae voluptatis, et collata colloquia dulces amicitias faciunt dulciores, ecce monachus factus sum in longitudine litterarum, sed stylum currentem instigavit plurimus affectus. Parcat affectui, qui novit affectum: et prolixitatem deputet charitati. Felix tu sed ego multo felicior: consociales animi corpoream quoque societatem receperant, interim pro praesentia sit memoria donec utriusque gaudium impleatur.

Notes: (quod his majus est!) (Luc. XVII)