EPISTOLA CCCLXIV. MAGISTRI WILLELMI AD THOMAM CANTUARIENSEM.
Author: Thomas Cantuariensis

THOMAE Dei gratia Cantuariensi archiepiscopo, et apostolicae sedis legato, magister WILLELMUS, filius Ricardi Bonhart, nihil infra posse, sed supra. Ut desint vires, tamen est laudanda voluntas. Hac quoque contentos auguror esse deos.

Auribus ad plura occupatis verbum facio abbreviatum, dum ad notitiam vestram referre dignum duxi, quomodo Berengarius in die Ascensionis tradidit litteras vestras in ecclesia Beati Pauli. Lecto evangelio missus ille ad altare accessit, et manui sacerdotis, nomine Vitalis, aestimantis se ab eo oblationem accepturum, litteras vestras me astante et vidente intrusit, et manum cum litteris firmiter tenuit, praecipiens ei ex parte domini papae et vestra, quod unas litteras traderet episcopo, et alias decano, et ne missam celebraret, antequam litterae essent lectae. Super his Willelmum de Norhallis in testimonium adduxit, qui legit evangelium in die Ascensionis, injungendo ei etiam ex parte vestra, ne astaret missae similiter, et subdiaconum nomine W. Hog, donec litterae essent lectae. Post haec Berengarius ad populum conversus voce clamosa dixit: Scitote episcopum Londoniensem Gilbertum excommunicatum esse a Thoma Cantuariensi archiepiscopo, et apostolicae sedis legato. Quo audito, plures eum retinere parati, contumelias illi intulerunt. Sed hunc feci discedere, ne tumultus fieret in populo: et hominibus catervatim egredientibus illum mea cooperui cappa, et sic ab ecclesia ductum usque ad hospitium, a quo egressus fuerat, comitatus sum. Hujus facti testes habeo ipsum Berengarium, et Ricardum nepotem Willelmi de Cap . . . . . et filium Willelmi Wannoc. Contra prohibitionem, ex parte vestra factum sacerdos noluit celebrare missam, neque Willelmus de Norhallis astare. Willelmus nuntiavit haec Nicolao archidiacono, qui respondit dicens: Sacerdos cessaret a comestione, si nuntius dixisset ei ex parte archiepiscopi, ne comederet? Et celebrata est missa non lectis litteris, nisi clanculum, ut audivi. Quod ut episcopo Londoniensi, Stebbehuthe existenti, notificatum est, in Sabbato post Ascensionem Domini proximo clerum Londoniensis Ecclesiae convocari fecit, et multis praehabitis consiliis inter episcopum, et decanum, et archidiaconum, et canonicos, tandem consederunt. Imperio itaque episcopi adfuit Vitalis sacerdos cum litteris vestris, et rem gestam ordine retulit, et litteras episcopo missas tradidit, et alias decano. Episcopus malignitatis amaritudine exasperatus, contractis superciliis, vix verbis exeuntibus, litteras legit, et sententiam sibi a vobis illatam his capitulis coram omnibus attentavit. Primum capitulum de Veteri Testamento sumptum est: Adam in paradiso peccavit, non statim damnavit eum Deus, sed deambulavit ut faceret copiam sui. Post vocavit eum dicens: Adam. Tertio increpavit, dicens: Ubi es? Item secundum capitulum de Novo Testamento. In Evangelio dictum est Petro: Si peccaverit in te frater tuus, corripe eum privato. Postea coram duobus vel tribus. Tertio dic Ecclesiae. Tunc demum habe eum incorrectum, sicut ethnicum et publicanum. Item dixit: Ne dicat archiepiscopus: Non potui citare Londoniensem episcopum. Constat potuisse. Quia qui potuit quod majus est, scilicet excommunicare, potuit quod minus est, scilicet citare. Item dixit: Solius papae est privilegium, ab eo non posse appellari; a caeteris omnibus potest appellari: et appellatione tutus per invocationem sanctissimi nominis sanctae Trinitatis elido ejus factum ad firmam Petram, supra quam fundata est Ecclesia. Item dixit: In omni casu criminali quatuor esse debent, accusator, accusatus, testes, et judex. Haec omnia confundit odio mei, dum solus accuset, testetur, et judicet. Unde constat, si posset, materiali gladio caput amputaret. Item dixit: In alienam segetem mittit falcem. Quia nec in personam meam, nec in ecclesiam meam potestatem habet. In personam, quoniam nunquam ei nec professionem, nec obedientiam feci; nec Cantuariensi Ecclesiae nomine istius ecclesiae scilicet Ecclesiae Londoniensis. In ecclesiam, quia Ecclesia Londoniensis repetit, quod diu paganorum irruptione ablatum est, scilicet archiepiscopatum debere esse Londoniae, quod nos probabimus. Et appellationem prius factam innovamus. Item dixit: Quod si verum est, quod dicit, se habere illam potestatem a domino papa jure legationis, nec ea in me manus extendere potest, quia nondum recepit se in fines illos, in quibus esse debet legatus. Decanus, et archidiaconus, et omnes canonici, et omnes presbyteri Londonienses appellationem fecerunt. Sed canonici S. Bartholomaei, et S. Martini, et S. Trinitatis noluerunt facere aliquam appellationem. Tunc ad ultimum decanus fecit legere litteras sibi missas secundo. Quae nunc scribo, ante Ascensionem facta fuerunt apud Westmonasterium. Episcopus Londoniensis convocavit episcopum Exoniensem, Ricardum de Ivelcestre, abbatem de Westmonasterio, Widonem Ruffum, episcopum Saresberiensem, et barones scaccarii. Praemandavit episcopo Exoniensi episcopo Londoniensis, ne offerret ei osculum pacis: quod non renuit tamen. Nam osculatus est eum Exoniensis. Residentibus omnibus ad eos habuit episcopus Londoniensis sermonem, multimodis ad hoc nitens rationibus, ut episcopum Exoniensem in appellatione secum stare faceret. Sed quasi murus inexpugnabilis adversus expugnatores libertatis Ecclesiae exstitit. Cui mentionem facienti de sententia eis illata a vobis, episcopus Saresberiensis respondit sic: Si Buinardus archiepiscopus vel stultus archiepiscopus meus praecipit mihi aliquid facere quod facere non debeam, nunquid faciam? Quod absit, quod memoriae commendetur, ut ei poena inde reddatur. Semper enim scelera, dum non resecantur, increscunt, et in augmenta facinorum prosilitur, dum secura impunitate peccatur. Valete, et Angelum magni consilii consulite, ut ejus instinctu honesta et utilia in omnibus negotiis vestris faciatis.