EPISTOLA XI. AD SUFFRAGANEOS SUOS.
Author: Atto Vercellensis

Sanctissimis et dilectissimis confratribus illis venerabilibus episcopis, Atto gratia Dei humilis episcopus, fideles in Christo orationes cum devoto famulatu.

Novit charitas vestra, quia nostri principes et domini, gloriosissimi scilicet reges, dum hostilem se dicunt suspicari impetum, nostra, scilicet episcoporum contra haec quaerunt suffragia, nec nostris contenti pollicitationibus, nec de fidelitate juramento firmata confisi, obsides insuper a nobis pro eo accipere ut nuper audistis omnino laborant. Quid vestrae sanctitati super hoc visum fuerit, nobis exponere vestris sacris apicibus, quia simul nunc apte loqui non possumus, non dedignemini. Si praefati obsides a nobis dandi sunt, vel si denominati se pro nobis obligari noverint, quid agendum sit, aut si consenserint, quo pacto, aut cum qua securitate hoc fieri oporteat, Si scriptis haec conventio adnotari conveniat, vel si verbis tantummodo credatur communibus, si terminus sit imponendus, vel in quantum, aut si subreptum in aliquo principibus de nobis fuerit, quod violaverimus propositam sponsionem, pro qua praefati obsides dari jubentur, qualiter convinci vel defendi debeat, aut quae lex vigorem in talibus obtineat, utrum ecclesiastica, an etiam mundana, vel quibus testibus eadem conventio approbetur, si inter se diversae partes dissenserint manifestissime propalari, si fieri potest, humiliter exposcimus. Plurimum etenim et nunc et in futuro valebit, si tam grandis seu inaudita causa in ipso exordio saluberrimis fuerit pertractata consiliis, ejusque definitio paginis commendata, nullam ulterius ambiguitatem admittat. Me quoque tam desidem et imperitum, confiteor hactenus non reperisse ab ecclesiasticis doctoribus tale quid auctoritate firmatum, vel exemplo propositum. Sed si quis studiosissimus hoc invenire potuerit perscrutator, ego quod a sanctis Patribus statutum est, inviolabiliter assero observandum. Fidelitatem quoque nostrorum dominorum et regum pleniter in omnibus judico observandam. Nullo modo enim ante oculos divinae majestatis puri inveniri possumus, si eis infideles ullatenus existimus. Ait enim Dominus in Evangelio: Si hominem quem vides non diligis, Deum quem non vides quomodo potes diligere? Et ideo pro illorum fidelitate regnique statu et pace nobis satagere convenit, quemadmodum sanctissimos praesules, nostros siquidem praedecessores, pro religiosorum principum novimus laborasse salute. Alioquin nil ultra novum adjicere censeo, nisi maxima utilitate vel necessitate cogente, sumni pontificis sententia, vel prudentium fuerit episcoporum deliberatum consilio. Novimus enim quia, ut ait Dominus per prophetam: Quid est hoc, quod vertitis in proverbium dicentes: Patres comederunt uvas acerbas, et dentes filiorum obstupescunt. Vivo ego, dicit Dominus, quia non erit ultra hoc proverbium in Israel: ut anima patris, ita et anima filii mea est . Anima quae peccaverit, ipsa morietur. Filius non portabit iniquitatem patris et pater non portabit iniquitatem filii . Quis ergo religiosus contra Dominicam sententiam dicere audeat, quod aliquis fidelis pro patris damnetur iniquitate, aut pro filii, cum audiat ipsum Dominum dicentem: Filius non portabit iniquitatem patris, nec pater filii? Quamvis enim filii a parentibus noxam primi hominis trahant, sacri fontis baptismate expiandam, tamen aliquid postea peccati parentes admittunt, ubi filii participes non sunt, ad eos non pertinere quis ambigit? Sed et si fieri etiam potest, ut patres comedant uvas acerbas, et dentes filiorum obstupescant, tamen non inter nos, non in Israel. Ait enim Dominus: Vivo ego, quia non erit ultra hoc proverbium in Israel . Fieri quippe potest, ut sit inter gentes, inter Aegyptios, sed etiam in Babylonios, sed non in Israel. Utique qui hanc postponit sententiam, et filium patris, vel pro alicujus parentis culpa damnaverit, reus erit, et non in Israelitico populo computabitur. Et fortasse dicit aliquis: Quidquid in hujusmodi hominem fecero, ad eum pertinet, qui eum mihi tradidit. Certe revera quia ad eum pertinet; sed nec tu ideo excusaberis. Non enim suo peccato tuum evacuare poteris, sed si ille male dedit, et tu male accepisti, ambos tenebit iniquitas. Ille Christianum tuo supponit gladio, tibi Christiano non ideo eum ferire licebit. Quid ut percuteretur peccavit? Quid male fecit? Nempe si charitatis causa se objecit, ut alterum liberaret, honorandus est, non perimendus. Ait enim beatus Petrus apostolus: Ante omnia mutuam in vosmetipsos charitatem continuam habentes, quia charitas operit multitudinem peccatorum . Et Dominus in Evangelio: Majorem charitatem nemo habet, quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis . Moyses autem semetipsum pro populo Israel opponens, ait ad Dominum: Aut dimitte illis, Domine, hanc noxam, aut dele me de libro tuo quem scripsisti . Cui ait Dominus: Qui peccaverit in me, delebo eum de libro meo . Ac si diceret: Tu bene postulas; quia pie postulas; ego autem non ita faciam, sed rectum judicium judicabo. Si vero pro alterius gratia aliquis se taliter opposuerit, ut alter exinde lucrum acquirat, vel gloriam, hoc minime laudo. In isto jam si venerit, revera triplicabitur homicidium, nec alieni erunt a crimine tam ipse qui homicidium perpetraverit, quam ille qui hominem sub tali conventione tradidit, seu et ipse, qui hoc de se fieri permisit, si ad intelligibilem jam pervenit aetatem. Nam de parvulis quid aliud dicendum est, nisi quod innocentes pereunt, et insontes existunt? Audi quid de ipso Domino actum sit. Vinctum illum Judaei Pilato obtulerunt, ut crucifigeretur, dicentes: Crucifige eum. Nos legem habemus, et secundum legem debet mori . Et iterum: Sanguis ejus super nos et super filios nostros . Sed quamvis ipse dixerit: Mundus sum a sanguine hujus ; et quamvis manus laverit, tamen quia homicidium improbe perpetravit, nullatenus poterit a crimine excusari. Nam Dominici effusio sanguinis et illos maculavit, et hunc in perpetuum damnavit. Sed et hoc de omnibus innocentibus ad poenam traditis sentiendum est. Quidam pro angustia, ut se ab aliquo liberare possint, alterum opponunt, vel etiam pro commodo, ut pro tali adulatione ditari vitant videantur. Quidam vero nimium in se confidentes, ea quidem promittunt, quae suae non sunt potestatis, et pro tali pollicitatione obsides ponunt, quam illis vix adimplere permittitur. Quis enim de se praesumere audeat, vel quis de se poterit esse securus? Quis promptior de alicujus unquam poterit esse fidelitate beato Petro, qui ait ad Dominum: Et si oportuerit me mori tecum, non te negabo? Et tamen Domino praedicente, antequam gallus cantaret, ter eum negavit. Christus enim ut Deus cognovit Petri fragilitatem; Petrus autem considerat suae fidei ardorem. Quod autem Dominus dicit praevidendo, iste denegat amando. Ubi moraliter instruimur, ut quantum confidimus de ardore fidei, tantum timeamus de carnis fragilitate, quia, si nostrum sit velle, Dei autem est perficere. Neque nos secundum beatum Augustinum cum ista dicimus, primum apostolorum accusare delectat, sed hunc intuendo admoneri nos oportet, ne homo quisquam de humanis viribus confidat. Nam quid aliud pertinuit ad doctorem Salvatoremque nostrum, nisi ut nobis nequaquam de se quemquam debere praesumere in ipso primo apostolorum demonstraret exemplo? In anima itaque contigit Petri, quod offerebat in corpore. Ille enim mortem corporis offerebat, sed mortem animae incurrit: quia sicut vivere est confiteri Christum, sic et mori est negare eum. Quid etiam et beatus Thomas dixerit novimus: Eamus et nos et moriamur cum eo; similiter autem et caeteri omnes dixerunt ; et tamen omnes relicto eo fugerunt . Et certum est apostolos eo jam tempore plus eos diligere Dominum, quam vos omnes propinquos. Et ideo qui pro illius tunc non sunt retenti amore pro nullis utique starent obsidibus. Multos quoque audivimus et vidimus post datos obsides irritam fecisse sponsionem. Quosdam vero etiam absque datis obsidibus usque ab mortem fidem servasse. Verumtamen si talis expetenda est obligatio, a stolidis et perversis Deumque non curantibus tantummodo exigenda est. Vir autem prudens et catholicus, quae pro Dei omnipotentis timore suaeque animae periculo non custodit, pro nullis poterit servare obsidibus. Cavendum est ergo hoc omnibus Christianis, sed pontificibus nullo modo aestimo praesumendum. Sicut enim apostatae dicuntur, qui post baptismum Christi susceptum rursus ad paganorum ritus, et idolorum convertuntur culturam, sic etiam apostatae dicuntur et sacerdotes, qui Ecclesiam deserentes censuram, ad militarem se conferunt actionem. Quomodo enim pro se alios objicere periculo poterunt, qui se pro illis opponere debent? Legimus namque de beato Paulino episcopo, quia cum se pro uno tantum viduae filio captivitati, imo et servituti tradidisset, multos in hoc liberasse captivos. Quo etiam in facto tam a beato Gregorio, quam et a multis aliis sanctissimis laudatus est Patribus. Unum tamen scio procul dubio, quod ubique dicetur, quia si illud fidei vinculum, quod olim inter principes nostrosque valuit praedecessores, minime apud nos servari creditur, aut principes deteriores, aut nos nequiores esse probamur. Quia aut illi sua saevitia adeo exosi videntur, ut ad popularem jam non possint redire amorem, aut nos adeo perfidi suspicamur, ut nullum in nobis fidei robur consistat, aut utrumque. Quaeque tamen pars hoc meruisse convincitur, oporteret ei magis subsistere, quam ad tale diu protrahi dedecus, quod absit. Quapropter, dilectissimi, oremus Dominum omnipotentem, ut nostros gloriosissimos reges ubique conservet, nosque illis commissos dignetur tueri, in omnibus nobis adversitatibus propitiari. Illis de nostra fidelitate donet fiduciam, et nobis in eorum obsequio perseverandi praestet constantiam. Tribuat illos nobis tranquillos, nosque eis faciat esse devotos. Et si fragilitatis causa, aut ipsi in nobis, aut nos contra illos aliquid iniquum commisimus, sic ejus clementia deleatur, ut nulla jam in posterum ultio exinde praeparetur. Dimittamus debita, ut dimittantur, non vindicemus omnia, ne omnia vindicentur. Non vindicentur maxima pro minimis, sed servetur modestia et in magnis. Nullus quod alteri debetur, praesumat concupiscere, quia hinc solent jurgia semper crescere. Sufficiat unicuique quod suum est, nec invadere aliquem delectet quod non est. Qui enim injuste gaudet acquirere, solet etiam quod juste tenet amittere. Nam licet judicum poterit voces inficere, divinum non valebit judicium effugere. Det nobis Dominus ab exteris pacem, et inter nos suam conferat charitatem. Sit unum cor omnium, ut diligamus Deum et proximum. Digne semper laudemus Dominum, et benedicamus nomen ejus in saeculum. Amen.

Notes: (I Joan. IV, 7, 8.) (Ezech. XVIII, 2) (Ibid., 20) (Ezech. XVIII,
3) (I Petr.
IV, 8) (Joan. XV, 17) (Exod. XXXII, 31) (Ibid., 33) (Joan. XIX, 7) (Matth. XXVII, 23) (Ibid., 24) (Matth. XXVI, 35.) (in Joan. tract. 66) (Joan. XI, 16) (Matth. XXVII, 59)