EPISTOLA V. 1. 2. 3.  4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20.  21. 22.
Author: Paulinus Nolanus

20 Paulinus Severum laudat, et majore miraculo conversum ad Deum ostendit. Deinde hortatur ut ad se veniat, mittitque panem ac buxeam scutellam, mutuum amicitiae symbolum.

SEVERO fratri PAULINUS. Et excusandum putasti, frater dilectissime, quod ad nos non ipse venisses, secundum sponsionem tuam, exspectationemque nostram? Tu vero potiore tui parte quam manseris, solo corpore domi residens, voluntate ad nos, et spiritu et sermone, venisti: quamquam ne corporaliter quidem penitus abfueris, quando in pueris tuis sancta in Domino tibi servitute connexis, corporis ad nos tui membra venerunt. Quamobrem, frater vere sancte, merito dilectissime, et in Christo nobis unanime, tibi reposita jam in coelis est corona pietatis, quam justus Judex reddet in illa die tibi, et omnibus juxta te, caritate perfecta proximum in Christo, vel Christum in proximo diligentibus. Spiritualia enim carnalibus intuentes, facile colligimus ex dilectione perspicua, quam fratri, quem vides, exhibes, coelestem illam, fidelem, atque perfectam, qua Deum, quem non vides, diligis. Quod probamus obedientia fidei, si scilicet invicem diligendo, probemus nos, sicut tu probas, illius magistri esse discipulos, qui usque ad finem dilexit suos, et animam suam pro amicis suis posuit potestate eadem qua et sumsit. Ergo tibi, frater vere sanctissime, et merito benedicte, in regione vivorum supra reginam Austri locus et merces erit. Illa enim peccatrix, utpote adhuc invisitatarum a Deo gentium socia, jam tamen visitandarum praevia, non habens legem litterae, sed habens fidem legis in tabulis cordis carnalibus spiritu consilii et pietatis incisam, utilitatis suae causa, et magni ac salutaris lucri studio, tantis ab intervallis ultimi orbis excita, divinam audire sapientiam concupivit; ut, quod non habebat, acciperet, et lucem scientiae, qua carebat, hauriret. Jam tunc scilicet sponsum suum ventura de gentibus regina desiderans, in odorem spirantis late a Propheta suo Christi circumamicta varietate in vestitu deaurato, et populi et paternae domus oblita, currebat: barbara natione, non animo; et in aperto peregrina, sed in occulto Judaea, sanctorum fieri civis optabat. Unde non solum 21 coelesti praemio resurrectionis beatae, sed etiam potestate apostolorum de Judaeis adulteris judicandi, ipsius ore Judicis digna censetur: quia Christum in Solomone mirata, verum reginae coelestis affectum in imagine mystica Ecclesiae providentis impleverat. Ergo si illam in futuro divina remuneratio manet, cum tamen et ipsa istic illo quoque tempore magna ex parte receperit mercedem suam compotita desideratum sapientiae coelestis auditum; quae tandem praemia rependentur tibi, qui me pari gratia, et majore opera, quia minore utilitatis ad praesens tuae spe, desiderasti? Quid enim, quaeso, in me desiderandum habuisti? Quid, quod non haberes, a me sumendum sperasti? Quod bonum tibi de colloquio imperiti? quae utilitas in aspectu peccatoris foret? quid ab insipiente sapiens, rectus a pravo, beatus a misero, ab infirmo fortis, ab inope dives in Domino capere potuisti? Vere tu non quae tua sunt quaeris, sed quae Christi: quia non meritum, nec emolumentum ex me tuum, sed solam illam, quae plenitudo est Evangelii , caritatem, vel in tuae peregrinationis cognatu, vel in vexatione tuorum causam habuisti. Beatus es, quod non habeo unde retribuam tibi: retribuetur autem tibi in resurrectione justorum ab eo, qui et in minimis suis se diligi testatur et recipi. Unde et illud ait : Qui recipit prophetam in nomine prophetae, mercedem prophetae accipiet. Mihi scilicet non decessura ob hoc sarcina mea, licet a justo honorem justi peccator accipiam: tibi vero in remunerationem boni accepto ferenda ipsa opinionis tuae justitia; quia sancto errore, sed vero pietatis affectu, bonum Dominum honoraveris et in malo servo. Quid igitur miseri faciemus, hinc etiam rationem et poenam debituri, quod honores accipiamus immeritos: et qui auditores tantum legis sumus, a factoribus praedicemur? Quo magis scilicet exprobretur nobis condemnandae torpor ignaviae, sterilium jejunitas animarum, et in operibus bonis aridae manus; cum audiendo per sermonem tuum vera dignis, ut tu es, Christi servis, atque ideo nobis falsa praeconia, 22 quanto debito constringamur agnoscimus: quando judicium tuum nostris actibus conferentes, quae de nobis audimus, non inveniamus in nobis. Quid enim simile gloriari possumus? etsi in Domino gloriandum sit, quia nihil nisi ejus munere acceptum habemus: attamen mihi aetas provectior, et a primis jam annis honorata persona potuit maturare gravitatem, praeterea corpus infirmius, et decoctior caro obterere studia voluptatum, ad hoc vita ipsa mortalis in laboribus et aerumnis frequenter exercita, odium rerum inquietantium parere, et de spei necessitate ac dubiorum metu, cultum religionis augere. Postea denique ut a calumniis et peregrinationibus requiem capere visus sum, nec rebus publicis occupatus, et a fori strepitu remotus, ruris otium, et Ecclesiae cultum placita in secretis domesticis tranquillitate celebravi: ut paulatim subducto a secularibus turbis animo, praeceptisque coelestibus accommodato, proclivius ad contemtum mundi, comitatumque Christi, jam quasi de finitima huic proposito via demigraverim. Tu frater dilectissime, ad Dominum miraculo majore conversus es, quia aetate florentior, laudibus abundantior, oneribus patrimonii levior, substantia facultatum non egentior, et in ipso adhuc mundi theatro, id est, fori celebritate diversans, et facundi nominis palmam tenens; repentino impetu discussisti servile peccati jugum, et letalia carnis et sanguinis vincla rupisti. Neque te divitiae de matrimonio familiae consularis aggestae, neque post conjugium peccandi licentia, et caelebs juventas ab angusto salutis introitu, et arduo itinere virtutis in mollem illam et spatiosam multorum viam revocare potuerunt. Beatus, qui refugisti de consilio impiorum, et in via peccatorum persistere noluisti, et sedere in cathedra pestilentiae dedignatus es, ut humilitate praecelsa pedibus Crucifixi accubares. Tu ergo verus factor legis, et Evangelii non surdus auditor, qui corpus et mundum configens cruci, delicias juventutis, et vitae praesentis mala gaudia pro venenis et luctibus aversatus es, respuens patrimoniorum onera ceu stercorum: merito 23 socrum sanctam omni liberaliorem parente in matrem sortitus aeternam, quia coelestem Patrem anteverteras terreno parenti; exemplo apostolorum, relicto patre in navicula fluctuante, scilicet in hujus vitae incerto cum retibus rerum suarum, et implicatione patrimonii derelicto, Christum secutus. Nec minoris domesticis opibus ingenii facultatis laudem ab hominibus non accipiens, et inanis gloriae sublimiter negligens, piscatorum praedicationes Tullianis omnibus e tuis litteris praetulisti. Confugisti ad pietatis silentium, ut evaderes iniquitatis tumultum. Mutescere voluisti mortalibus, ut ore puro divina loquereris; et pollutam canina facundia linguam, Christi laudibus, et commemoratione ipsa pii nominis expiares. O vere Israelita, qui Deum Jacob tam fida mente vidisti: et tamquam ipsius Domini colluctatione firmatus, praevaluisti adversus principem hujus mundi, et spiritalia nequitiae in coelestibus debellasti scuto fidei, armisque justitiae: praeoptans Christo placere, quam hominibus: hominibus stultus esse, quam Deo: omni facundiae, omnique sapientiae hujus mundi praetulisti scandalum crucis; ut quod pereuntibus stultitia est, tu in patrem salutis adscitus, ut omnibus salvis futuris patescit, virtutem et sapientiam Dei esse cognosceres. Beatus es, frater, quia non caro et sanguis revelavit tibi haec, sed Pater qui in coelis est, per Dominum nostrum Jesum Christum, qui convertit sapientiam eorum, et stultam fecit; et elegit infirma ac stulta mundi, ut mundum istum his ipsis, propter quae Deum dedignatur nosse, confundat. Memento ergo tu nostri magis, qui locupletioribus meritis ad exorandi potentiam niteris. Nos enim licet jam accensa in lumine Christi lucerna, tamen adhuc sub nodio peccatorum latentes, vestra, qui tam fidei et gratiae, quam operum luce conspicui per septena Domini candelabra fulgetis, educi manu, vestroque oleo impinguari caput cupimus; ut non fumigante lino, quod nec ipsum tamen misericors Dominus exstinguit, obscuri ardeamus, sed puro, et ceteris etiam praeferendo fidelis exempli lumine luccamus: quamquam Domini gratia de tenebris relucente, non obscuri per nominis ipsius claritatem, etsi remoti, ut audistis, agamus. In coenaculo enim nostro secreti silemus, quia bonum est viro, ut propheta, 24 ait sedere singulariter, et tacere. Unde etiam in causis vociferandis silere nos docuit ipse Dominus, qui sicut agnus coram tondente se non aperuit os suum; qui tamen dixit; Tacui, numquid semper tacebo? Ipsius ergo voluntatem et judicium taciti sustinemus, qui potens est et nunc in nobis tacere, et cum voluerit, interpellare pro nobis. Verum interim in hoc nobis nostra nocuisse peccata persensimus, quod nec meruimus te videre: et insuper hoc ad mala nostra cumulatum putamus quod et tentationum tibi causa fuerimus; quibus geminas, ut indicasti, aegritudines pertulisti, toties verberatus, quoties ad nos venire conatus es. Sed quia saepe Dominus ipse, ut scriptum est, Deus noster tentat nos, ut caritatem nostram probet, qua nos in ipsius pace diligimus; de tua potius fide, quam de nostra speramus; ut si praemissa tentatio probationem in te operata est, non ultra valeat probata in Deo caritatis vota frustrari. Ita enim tibi promptum inesse spiritum scimus, ut non vereamur, ne ad impedimentum communis desiderii caro semper infirma praevaleat, quam fide roborans, animo subjugabis: ut quod ex se non potest, in Christo posse cogatur. Si dicas ei: Ne pugnes adversus spiritum, esto consentiens adversario tuo in via, et erit pax ossibus tuis, et cum exsultaverit cor meum in Deum vivum, tunc etiam caro mea requiescet in spe. Tene ergo, frater, quod tenes, ne coronam tuam accipiat alter. Cui simile est, ut quod volueras, velle non desinas, et immutabilem ad nos veniendi sententiam teneas. Religiosa conamina ipse ad voti fructum pervehet, in cujus potestate est ac favore, ut possimus prospere, quod pie volumus. Scimus enim, quia desideranti bonum, omnia procedunt in bonum . Verum et nos, quod quidem nobis gratissimum signum concordiae in omnibus nostrae fuit, infirmitatum tuarum indices litteras aegrotantes accepimus; probavimusque in nobis secundum Apostoli dictum et affectum, compati sibi unius corporis membra. Nam et eo ipso nos refectos sensimus, quod revaluisse te scripseras; ut in diversis licet terris positi, operantis in nobis spiritus unitatem tacita in corporibus separatis connexione, paribus aut incommodis, aut remediis congruentes experiremur. 25 Pone igitur et tu, frater unanime, meliorque in Christo nostri portio, si quam ex nostrae castigationis indicio tristitiam pia mente duxeris: Quia castigans castigavit nos Dominus, et morti non tradidit nos. Visitati enim medica Omnipotentis manu, in spem sanitatis a praesenti aegritudine fovebamur: flagella invicem nostra mutuis consolationibus mollientes. Nam solatium nobis magnum et dulce praebebat ipsa conjunctio passionis; quod non sine Domini numine, cujus injussu nec passeris casus in terram est, concurrisse in nobis ipsa unitas verberum videbatur. Sic et commoditas coeperat ambobus una procedere: seu quod alter alterius levamine respirabat, sive quod Dominus unitatis operator, individuo spiritu omnes suos nectens, neque carnalem in nobis substantiam discrepare pateretur. Non haec tamen tantum causa pueros nostros morata est. Nam Vigilantius quoque noster in Campania, et antequam ad nos perveniret, et posteaquam pervenit, vi febrium laboravit: et aegritudini nostrae, quia et ipse sociale membrum erat socio labore compassus est. Denique ille catechumenus, qui necdum nostri corporis erat membrum, vulnera nostra non sensit, et sanus fuit, atque expers languorum nostrorum, quia non suae compaginis dolorem caro adhuc aliena sentire non poterat. Ergo ut coepit Vigilantius noster progredi posse, tum demum censui scripta esse reddenda. Fatemur enim, ambos multo ante properasse: sed cum ante virium receptionem temere festinaret, qui non poterat; impie, qui valebat ; ambos, quia non poteramus volentes consilio, retinuimus invitos silentio. Itaque, ut supra scripsimus, post aegritudinem communi labore toleratam, orationibus sanctorum atque carorum, parte etiam, ut credimus, maxima tuis, respiciente clementius Domino, recreati, adhuc tamen exhaustis corporibus infirmi. In quo quidem nos gloriari Apostolus docet, quem potentem, ut praedicat, faciebat infirmitas; quia scilicet caro, quae adversus spiritum militat, cum adversa valetudine frangitur, pariter, infractis viribus, spiritalem non valeat expugnare virtutem. Carne igitur infirmi ad profectum spiritus, qui damno 26 carnis exsultat, et tamquam inimicae materiae tribulatione laetatur, atque infirmatione domiti corporis convalescit, sana et valida caritate, quam erga te per Dominum Jesum magnam habemus, dedimus has litteras in solatium tui, ut nos interim tenemus tuas: donec te ipsum, ut spopondisti, et quod numquam desinimus a Domino sperare, videamus. Multa sunt, quae ad nos invitare te, et de patria parumper debeant sevocare; prae ceteris amor pacis, et zeli fuga, qui maxime conspectu aut vicinia aemulae conversationis accenditur. Denique a nobis Romae zelotyporum incendia clericorum longinquitas Urbis exstinguit, et omnis illic iniquitas obstruit os suum: quia per absentiam inde nostram quasi subducto fomite, segnis odiorum flamma frigescit; nec in vocem audet erumpere, licet dentibus frendat invidia, dum iniquitatis suae conscia ipsa se erubescit, nec in promptu habet ubi faces lividae mentis accendat. Pax tamen Dei, quae praecellit omnem sensum, abundat in cordibus plurimorum, et opus Dei Salvatoris in nobis Campania tota veneratur. Romae quoque pauci etiam in clero ipso, a quo solo videmur scandalizari, morsu invidiae commoventur. Sed Domino gratias, qui et mihi miserrimo peccatori suo dedit dicere: Quoniam oderunt me gratis. Quod tamen ad me pertinet, cum ipsis quoque, qui oderunt pacem meam, mente pacificus sum. Si quis enim vult contentiosus esse, hoc nostra consuetudo non recipit. Horum tamen ipsorum, qui nos odisse, et a consortio sanctitatis suae segregare dicuntur, vix ad nos tenuis fama perlabitur, et ab auribus nostris spinarum sepe munitis, ut aura frigida, vel importunum vacui culicis murmur excluditur. Sed plenius indicare poterunt conservi nostri, pueri tui, quantum nobis gratiae dominicae detrimentum faciat Urbici papae superba discretio: qui paucis ipsis diebus, quibus interfuere, viderunt quam assidua nos, quam sedula sollicitorum fratrum monachorum, antistitum, clericorum, atque etiam ipsorum saepe secularium officia, toto illo nostrae aegritudinis tempore celebraverint. Quod apud unanimitatem tuam, de dominica tamen gratia, cujus hoc quoque opus et munus est, gloria licet, 27 nemo propemodum tota Campania episcoporum non visitare nos fas existimavit sibi. Et quos infirmitas vel necessitas aliqua devinxerat, missis vice sua clericis et litteris adfuerunt . Afri quoque ad nos episcopi revisendos prima aestate miserunt. Quod cum ita sit, vides quantopere ad humilitatem nostram festinare debeas, ut et paululum occasionem auferas quaerentibus occasionem, et pro gratiae vel caritatis augmento peregrineris a patria dum adhuc hospes corporis peregrinaris a Christo, quia Veritas ipsa testatur neminem prophetam acceptum esse in patria sua. Fateor autem, licet mihi nihil praesentia tua gratius dari possit, accensum esse desiderium meum flagrantius in praesentiam tuam, quod multos fratres spiritales tecum nobis adfore spopondisti. Eritne quaeso tempus illud, et illucescet ille aliquando dies, quo fraternitatem tuam comite electorum Dei cohorte venientem, in gremio jam communis patroni Dominaedii mei Felicis excipiam; et, quod nunc ipsius orationibus impetrari rogo, id impetratum coram, apud ipsum pariter in Domino gratulemur? cum ego vos simul et vicissim complexus omnes, merito dicam concinentibus vobis: Haec plane dies, quam fecit Dominus; exsultemus et laetemur in ea: quia bonum et jucundum habitare fratres in unum. Tum ego te non in monasterio tantum vicini Martyris inquilinum, sed etiam in horto ejusdem colonum locabo, sed gratis; quia jam a patrefamilias accepisti denarium tuum: praeter illos, quos idem Dominus jam pro vulneribus tuis largus stabulario dedit, ut curatus oleo misericordiae, et vino gratiae, utilius ad dominicam vineam integrato corpore locareris. Videre ergo jam mihi videor hortulum meum adventantibus tecum Domini mercenariis, et cooperantibus cultiorem. Neque enim difficile existimari, quam facile depleturi sint levioris culturae laborem, quos in vineam suam Christus elegit ; et otiosos Deo, in vano hujus seculi foro stare non passus est. Jam et domestica mihi post osculum sanctum gaudia mente et cogitatione propono, cum inebriante spiritu caritatis sobriam misceamus per pocula casta laetitiam; nec in fermento nequitiae, sed in 28 azymis sinceritatis pia festa celebremus, psallentes Domino in hymnis et canticis spiritualibus, cantantes linguis et cordibus Deo, omne quodcumque agimus in verbo vel in facto, in nomine Jesu Christi, gratias agentes Deo Patri, per ipsum. Qui facit unius moris habitare in domo, ut spero, nos faciet inter nos in semetipso habitare. Qui fecit utrumque unum, et exaltatus omnia traxit ad se, qui humiliatus ipse pacificaverat omnia, reconcilians mundum Deo, cum repleverit gaudio os nostrum praesentia vestrae unanimitatis, dicemus: Magnificavit Dominus facere nobiscum: et in abundantia laetitiae nostrae benedicemus vos de domo Domini, quia benedicti vos Domino, qui venistis in nomine Domini. Calicem salutaris accipiatis , et edatis panem beatorum in regno Dei; vos enim estis coram Domino Jesu satietas nostra et gaudium. Aude igitur erumpere non tuis opibus et viribus, sed fretus et nixus in Christo: quia virga ejus et baculus ipsius nos consolatur, et sustinet, et gubernat. Qui portat aegrimonias nostras, et infirmitates nostras suscepit , dat lasso virtutem, confortat genua debilia, ipse statuet et immaculatam et inoffensam viam tuam; praecinget te virtute, et perficiet pedes tuos tamquam cervi, ut exsultes sicut gigas ad currendam viam, ne impedire te possit trepidae carnis infirmitas: qui non in carne, sed in spiritu incedis. Servientes enim Christo corporis servitio, animi imperio magis utimur. Atque ideo voluntatem nostram Christo autore directam caro jussa comitatur, trahitque corpus ab animi fortitudine firmitatem: et ad domini habitum famulus componit obsequium. Atque ita virtus in infirmitate perficitur, dum anima consensu carnis edomitae Deo serviens, per infirmitatis ministerium implet officia virtutis. Intende igitur, et prospere procede, et deducet te mirabiliter dextera Dei. Misericordia ejus et gratia praeibunt faciem tuam: et si infirmus domo prodeas, robur acquires eundo. Sperantes enim in Domino mutabunt fortitudinem, assument pennas sicut aquilae. Si ergo habeas cor ardens in via, renovabitur sicut aquilae juventus tua. Curres, et non lassabis: ambulabis, et non deficies: non te virga, non pera, non sacculus praegravabit: 29 non calciamenta, nec duplex vestis impediet; sed exuto carnalibus vinculis, ut in terra sancta liceat stare, vestigio, lumbisque praecinctis, nullo aere, gravi zona, festinanter, ut Pascha Domini, et opus Christi in tempore collecto gerendum est, viam tuam curres: prosperum iter faciet Deus salutarium nostrorum. omnis tibi vallis implebitur, et omnis collis humiliabitur: ut fiant aspera iniquitatum in vias planas, ne usquam itineris offendas pedem tuum: quia angelis suis mandavit , ut custodiant te in omnibus viis tuis: et ipse Dominus protectio tua scuto pacis suae circumibit te, praelucens tibi in lumine vultus sui, et praetendens in umbra alarum suarum: ut per diem sol non urat te, neque luna per noctem. Ubique loci custodiet atque benedicet introitus et exitus tuos, ut in omni loco filium pacis invenias, et super omnem hospitem pax tua veniat. Quod si forte proficiscens, cogitata carorum hominum, vel assuetorum locorum divulsione lacrymaveris, temporalis tristitia tua in aeternam laetitiam convertetur. Euntes, inquit, ibant et flebant, mittentes semina sua; venientes autem venient cum exsultatione portantes manipulos suos. Ita tu, et si veniendo fleveris, redeundo gaudebis, et in gaudio metes, quae in lacrymis seminaveris. Gratia Domini Jesu Christi, et caritas Dei Patris, et communicatio Spiritus sancti cum tota domo tua non manufacta: quia vos estis templum Dei vivum, aedificatum in fundamentis apostolorum in Christo Deo, mihi unanime, venerabilis, dilectissime, et desiderantissime. Sanctam parentem nostram, matrem in Christo coheredem tuam veneratione, qua digna est, salutari peto. Conserva in Domino mea fraternitatem tuam, quo veneratur affectu, salutat. Et vos a nobis omnem sanctam fraternitatem, qualem agere vobiscum certi sumus, multo obsequio salutate. Salutant vos omnes, qui in Domino nobiscum sunt: ut ex Hebraeis Proforus, et Restitutus amans Dominum, et te in Christo compertum diligens, et multum desiderans. In epistolae titulo imitari praestantem in omnibus mihi fraternitatem tuam timui: quia tutius credidi vere scribere. Cave ergo posthac servus Christi in libertatem vocatus, hominis et fratris et conservi inferioris servum te scribere: quia peccatum adulationis est magis, quam humilitatis justificatio, honorem uni Domino, uni magistro super terram, uni Deo debitum, homini cuilibet, ne dicam miserrimo peccatori, deferre. Sufficit caritas 30 de corde puro, et fide non ficta: quod autem abundantius est, a malo est. Obsecro te frater per Dominum, ut praesumtionem de te meam spiritu revelationis inspicias; alioquin et offensam tuam possum vereri de epistola tam loquaci: sed apud caritatem, quae omnia sustinet, ex eo ipso gratia debet augeri, quo fastidium comparari solet, ubi nulla caritas taedium temperat. In dictando enim dum te cogito, et totus in te sum, quasi apud praesentem longo intervallo loquar, obliviscor impositum finire sermonem. Panem Campanum de cellula nostra tibi pro eulogia misimus, tantum meritis in Domino tuis freti, ut plena ad te perferendum sui gratia crederemus: tu licet uberioribus micis a Domini mensa jam saturatus sis, dignare et a peccatoribus acceptum in nomine Domini panem in eulogiam vertere. Ac ne panis siligineus tibi modum nostrae humilitatis excedere videretur, misimus testimonialem divitiarum nostrarum scutellam buxeam; ut apophoretum voti spiritalis accipies, habiturus exemplo, si necdum simili argento uteris. Quod si nigellatum habes, mitte nobis per ea vascula, quae pueris tuis, filiis nostris, demandavimus. Amamus enim vasa fictilia, quia et secundum Adam cognata nobis sunt, et Domini thesaurum in talibus vasis commissum habemus. Praeterea peto, quia summum animi tui jus habere me confido; ut si necesse fuerit, deficientibus a me et libertis, et servis, et fratribus, tuam curam impendas, et ordinare digneris, qualiter ad nos vinum vetus, quod Narbone adhuc nos habere credimus, pervehatur. Ne timeas, frater sancte, damnum, si nos feceris etiam pecuniae debitores. Omnes enim nostri a nobis declinaverunt, simul impii facti sunt, et inimici hominis domestici ejus.

Notes: (pro quolibet nominis sui vel falso aut inutili
servo, verbis suis debitorem se faciens) (V. not. 9. Intelligit Bassulam) (V. not. 10) (V. not. 11) (V. not. 2) (V. ep. 47, n. I) (id est Depone. V. carm. 14, v. 81) (V. not. 13) (V. not. 14) (V. not. 15) (V. not. 16 et
17) (V. ep. 49. n. 2) (Bassulam
innuit) (Therasiam dicit) ( forte 
relevationis) (V. not. 18) (V. not. 19) (V. not. 20)