EPISTOLA XXXIX. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8.
Author: Paulinus Nolanus

Aprum docet quomodo ager cordis sit colendus: ubi et verba Joelis de eruca, locusta, brucho et rubigine, pulcre admodum ad quatuor animae passiones trahit.

Sanctis, merito venerabilibus ac dilectissimis fratribus APRO et AMANDAE, PAULINUS et THERASIA peccatores. Aliis reditus de patrimoniis pensitatione solemni praebeantur: nobis, quibus possessio caritas vestra in Christo est, reditus ab officiis affectionis vestrae sumitur, et in litterarum vestrarum humanitate numeratur. Gratias Domino Deo nostro, qui bona viva pro mortuis et caducis rependens, vos quoque nobis uberrimum fundum largitus est. Nam ut in rebus terrenis carior fundus est, qui aut avaris agricola sui votis proflua ubertate respondet, aut delicati possessoris oculis amoenitate blanditur; ita nunc in nostris praediis spiritalibus, id est, sanctis fratribus, quos nobis caritas Christi connexuit, et in aeternam possessionem dedit, is nobis opimior ager aestimatur homo, qui fuerit nostri diligentior et fructuosior nobis, salutarium commodorum ministratione. Quod cum ita sit, videte quantam vos massam hujuscemodi possessionis habeamus, cum praeter affectum quem in nos mutuo effunditis, alia, quibus pares esse non possumus, munera copiis linguae et mentis vestrae opibus conferatis. Officia enim et eloquia litterarum vestrarum, quae nobis largiter annuo commeatu penditis, indicant quam ampla possessio nobis, et quam fertilis terra Deo sitis: jam tricesimum fructum de vestra inter vos continentia proferentes, et quotidianis fidei 235 communis augmentis sexagesimo propinquantes, et de prole virginea centesimum pollicentes. Nam quod scribitis impedimenta vestri esse propositi possessiones filiorum, qui causa sint necessitatis istius qua terrena curatis, cum coelestia desideretis, in multimodam potius vobis exercendae fidei perficiendaeque virtutis materiam divino haec esse proposita consilio judicamus. Cum enim haec universa mundi possessio propter hominem constituta, hominique subjecta videatur, quis ambigat in omni loco mundi, in omni parte naturae utilitates homini paratas, e quibus non solum carnalia emolumenta capiamus, sed multo magis spiritalia perlegamus. Propterea dicit per Salomonem ipsa rerum opifex Sapientia, quae disponit omnia suaviter, ab Altissimo creatam rusticationem, ut eam non corporali tantum, sed etiam spiritali studio colas. Denique quantum de rure ad eruditionem animae trahi possit, docel, cum sectatores suos ad formicam et apem mittit, quae utraque ruris animalia sunt, illa de frugibus vitae provida, et ista de floribus mellis operaria. Et Dominus in Evangelio, quam multa de rusticis docuit exemplis, de ficu arbore, et de flavescentibus propinqua jam messe regionibus ultimorum temporum signa demonstrans; et in agro esse discendum monens, quo caveamus in spiritu, ne fidei nostrae aemulam fraudem, sicut zizaniam tritico, inimicus interserat. Itaque nos agrum suum dixit, seque ipsum ostendit in nobis vitae nostrae satorem; et animarum discrimina variis terrarum expressit ingeniis. Ne sterilis sit caveamus; nos quoque ipsos ad fecunditatem Deo debitam et nobis utilem contentis in lege Domini studiis excolamus. Igitur cum in agro es, et rus tuum spectas, te quoque ipsum Christi agrum esse cogita, et in te sicut in agrum tuum respice. Qualem agri tui speciem fieri a villico tuo postulas, talem Deo Domino cordis tui redde culturam; et intellige, quidquid in agro tuo tibi displiceat aut placeat, idem in anima tua placere Christo, aut displicere. Si vasta peccatis quasi dumis sordeat, neque propheticis aut apostolicis nubibus compluatur, in aridam solitudinem gratia deserente damnabitur. Si vero sui diligens, orationibus crebris semet excolat, et sacris Litteris opimetur, et intimum cordi aratrum crucis imprimat, et rastro divini timoris spinas suas eruat, ignitoque Dei verbo uratur in culpis, luminetur in sensibus; tunc necesse est ut spatiari in tuo corde patremfamilias et omnes animae tuae regiones 236 peragrare delectet; et pro te in suo adgaudens tibi dicat, si diligens tui cultor appareas: Euge, serve bone, intra in gaudium Domini tui: quia fidelis fuisti in paucis, super multa te constituam. Nos vero ipsi, qui perverso ordine consilium validis infirmi damus, quid pro nobis respondeamus, qui tam pauperes, quam putas, spiritali potius quam terrena re sumus; non virtute mentis, sed inopia virtutis humiles. Angustus ille, quem lato potens ore describis, vix unici caulis ferax et capax hortulus, nos ipsi sumus; et ultra betam semicoctam , ut propheta dixit, insipidi; faciamus ne in domo nostra caulis ille solus insulsus sit. Excusabilius tamen ille non habet salem, quem inopiae nostrae necessitate, aut parcimoniae vitio non accepit; nos potius elixi, nos culpabilius insulsi, in quibus superabundante de peccatis voluntariis insipientia, sal apostolicus evanuit; et a facie peccatorum nostrorum spiritalia condimenta fugerunt. Sed nisi vestris orationibus reficiamur, nec ipse unicus caulis in nobis virebit, penitusque desertis etiam insulsum olus deerit. Orate igitur ne germina animae nostrae nocens eruca populetur, ne mentis segetem edax locusta consumat, ne praecordiis nostris piger bruchus insideat, et intimas vitalium fibras ultima harum bestiolarum comes rubigo exedat. Urgent enim interiorem nostrum malae bestiae; et importunae alites frequenter infestant, ut a nobis, si possint, verbi semen abripiant. Sed gratias Deo, quod non juxta viam de manu serentis excidimus, sed in ipsa potius via seminati sumus, id est in catholicae matris gremio constituti: a quo ne projiciamur ut abortivi, ipsius misericordia opus est, ut intellectum det nobis in via hac qua ingredi jussit, ac praestitit; et confirmet super nos oculos suos, ne efficiamur sicut equus et mulus quibus non est intellectus. Sed ad rusticationis nostrae verba redeamus: nam ipse Deus noster et Pater agricola est; et Deus salutaris noster, vera vitis est; et Spiritus sanctus, rigator animarum est. Fiat igitur nobis per orationes vestras, ut summus paterfamilias, et coelestis agricola, et diligens hortulanus visitet, et frequentet, et signet hortum animae nostrae, sicut illum in quo docuit, oravit, resurrexit. Firmet in nobis caritatis suae nexum, ut manentia in ipso sarmenta vivamus. Imperet nubibus suis ut pluant super nos, et a corde nostro improbas carnalium cogitationum passiones, ut illa animalia bonis frugibus inimica submoveat. Ne fiat in nobis verbum illud prophetae; Residuum erucae 237 comedit locusta, et residuum locustae comedit bruchus, et residuum bruchi comedit rubigo. Sunt enim in corpore nostro principalia totidem incentiva vitiorum, spes, metus, gaudium, dolor; quibus maxime genus turbatur humanum, duobus praesentibus et duobus futuris: praesentibus, aegritudine animi, vel gaudio: futuris, metu, vel spe. Unde cavendum est, ne dum alterum ex his vitium fugimus, incurramus contrarium. Ergo in eruca, et locusta, et brucho, et rubigine, nostrarum affectionum intelligendae sunt passiones; quarum aliae breviter in corde haereant, aliae paulatim crescant; et si abjectae non fuerint, usque ad medullas perveniant, et omnem succum ebibant animae. Vide enim qualiter ista sibi congruant in cordibus nostris monstra vitiorum, qualia in frugibus accidunt vitia monstrorum. Nam, verbi gratia, si quid vetitum concupiscam, et mox abjiciam cogitationem, eruca est in folio sedens, quae decussa, si abjecero quidem, sed rursus redierit cogitatio, et coeperit abjici, et redire crebrescat, locusta est avolans et revertens. Quod si coeperit immorari, et majus habuerit spatium in comedendo, quam avolando, bruchus dicitur. Quod si ipse bruchus qui non satis avolat, sed magis sedet, non fuerit abjectus, in rubiginem vertitur: quae jam penitus inhaerescens, ut de stipula, sic de anima, numquam aut difficile expellitur. Vereor ne dum loquacius vos fatigo, ipse vobis molestius quam locusta aut bruchus insederim. Discutite igitur ut erucam, et procul abjicite hanc chartulam, ne de longiore contactu sermonis nostri rubiginem insipientiae nostrae colligatis, qua desplendescat nitor cordis vestri, et vigor mentis hebetetur. Attamen ob hoc tantum super hoc peccato nobis, quo vos tam graviter fatigamus, ignoscite, quod de licentia caritatis abutimur patientia vestra; et ita repletum pectus vestrum nostri amore confidimus, ut offensam nostri non capiat, etiamsi faciamus injuriam qua mereamur offendere, si vos umquam a nobis vel merentibus possitis offendi.

Notes: (V. not. 181) (V. not.
182)