LIBER OCTAVUS. AD VIROS ILLUSTRES ET ALIAS PRIVATAS PERSONAS.   267-268  EPISTOLA PRIMA AD CINTHIUM URBIS PRAEFECTUM.
Author: Petrus Damianus
Date:  [Benjemini]

ARGUMENTUM.--Cinthium praefectum Urbis extollit, justitiae aequitatisque defensorem, et populum sibi commissum non minus verbis quam exemplo instruentem. Hinc sumpta occasione de officio concionatoris disserit. Hortatur postremo eumdem, ut in via, quam semel inceperat, constanter persistat, pauperesque et eum, cui non est adjutor, Ecclesiaeque praecipue facultates tueatur.

Domno CINTHIO, Urbis praefecto, PETRUS peccator monachus salutem. Propriae virtutis audire praeconium, sicut vanos in jactantiam erigit, ita bonos ac sobrios ad gratiam humilitatis accendit, imo magis ad recti operis provocantur augmentum, dum attolli favoribus audiunt collata sibi dona virtutum. Heri plane, dum in ecclesia B. Petri apostolorum principis de praesentis tunc Epiphaniae solemnitate, prout divina clementia suggerebat, concionaremur ad populum, ita locutus es, non ut praefectum reipublicae, sed potius ut sacerdotem decebat Ecclesiae nec saecularis hominis verbum, sed apostolicae praedicationis audiebatur eloquium. In quo nimirum, quem imitari censendus es, nisi illum, qui rex et sacerdos, et mundum regit per divinae virtutis imperium, et semetipsum Patri pro nobis obtulit salutaris hostiae sacramentum? Nos etiam per ejusdem Redemptoris gratiam, cujus membra sumus, idipsum, quod ipse est, ut essemus accepimus . Unde Joannes in Apocalypsi dicit: « Qui dilexit nos, et lavit nos a peccatis nostris in sanguine suo: et fecit nos regnum et sacerdotes Domino et Patri suo . » Et Petrus: « Vos, inquit, genus electum, regale sacerdotium, gens sancta, populus acquisitionis, ut virtutes annuntietis ejus qui de tenebris vos vocavit in admirabile lumen suum . » Constat ergo quemlibet Christianum esse per gratiam Christi sacerdotem, unde non immerito debet ejus annuntiare virtutem . Tu praesertim hujus sacerdotii et regni evidenter imitaris exemplum, dum et in tribunalibus legitimae sanctionis jura promulgas, et in ecclesia persequens exhortationis instantiam, astantis populi mentes aedificas. Ego autem, cui per sacerdotalis ordinis gradum injunctum est praedicationis officium, vocis incommodum patior, atque ideo ad satisfaciendum plurimae plebis auribus non assurgo, sed dum apostolicae gratiae sacerdotes, Gregorium videlicet et Ambrosium, fractum stomachum vocisque defectum conquerentes attendo, desperatione postposita, mentem in statum vividae consolationis attollo; nec erga me deputo tremendi judicis iram, quod tam sublimibus viris ad humilitatis arbitror pervenisse custodiam. Illud me potius angit, illud atrocius mei cordis arcana transfigit, quia dum voce raucio, sicut docendi facultate non affluo, sic etiam vel exiguum lucidae conversationis igniculum non emitto. Perfecto praedicatori duo sunt permaxime necessaria, videlicet ut sententiis doctrinae spiritualis exuberet et religiosae vitae splendore coruscet. Quod si sacerdos quispiam ad utrumque non sufficit, videlicet ut et vita clarus, et doctrinae facultate sit profluus, melior est vita procul dubio quam doctrina. Dulcior quippe est fructus operum quam folia nuda verborum. Et plus valet vitae claritas ad exemplum quam eloquentia, vel urbanitas accurata sermonum. Quamobrem in ipso Dominicae nativitatis articulo, sicut evangelica testatur historia: « Pastoribus angelica virtus apparuit eosque 269 Dei claritas circumfulsit . » Ubi praesto subjungitur: Quia dixit illis angelus: Nolite timere, ecce enim evangelizo vobis gaudium magnum, quod erit omni populo, quia natus est vobis hodie Salvator, qui est Christus Dominus, in civitate David . In manifestatione vero, qua magis quaerentibus ostensus est, index ejusdem Redemptoris nostri stella luce quidem radiavit, sed verba non protulit. Quid ergo designatur per angelum, qui et splendore claruit et Dominum nuntiavit, nisi geminae gratiae praedicator, qui scilicet et doctrinae verba exuberat, et sanctae religionis splendore coruscat? Quid vero per stellam, nisi simplex quilibet honestae vitae sacerdos innuitur, qui licet affluentis eloquii facultate non polleat, claris tamen operibus, velut quibusdam laudabilis vitae radiis micat, et quos non erudit verbo, vivae conversationis confirmat exemplo? Quia ergo sacerdotes Ecclesiae sunt coeli, qui enarrant gloriam Dei ; necesse est ut sacerdos, qui praedicatoris officio fungitur, et doctrinae spiritualis imbribus pluat, et religiosae vitae radiis splendeat, instar illius angeli, qui natum Dominum pastoribus nuntians, et splendore claritatis emicuit, et quod evangelizare venerat, verbis expressit. Hinc est quod per Malachiam dicitur: « Labia sacerdotis custodiunt scientiam, et legem requirunt ex ore ejus, quia angelus Domini exercituum est . » Quod si non potest esse angelus, qui per linguam praedicatoris officium naviter impleat, sit saltem stella, quae radios sanctae conversationis emittat. Hoc ipsum siquidem stella splendore suo magis innotuit, quod lingua loquens angelus pastoribus nuntiavit. Unde per Danielem dicitur: « Qui docti fuerint fulgebunt quasi splendor firmamenti; et qui ad justitiam erudiunt multos, quasi stellae in perpetuas aeternitates . » Necesse est tamen ut clarius per vitae meritum luceat qui facundae praedicationis affluentia non abundat. Hinc est quod Moysi, qui de semetipso colloquenti Domino dixerat: « Obsecro, Domine, non sum eloquens ab heri et nudius tertius; et ex quo locutus es ad servum tuum, impeditioris et tardioris linguae sum ; » adeo postmodum facies clarificata resplenduit, ut filiorum Israel visus obtunderet, et in eum prae splendoris magnitudine respicere non valerent , Aaron vero, de quo illi divina voce responsum est: « Aaron frater tuus Levites, scio quod eloquens sit ; » nullus supernae claritatis splendor accessit. Quibus plane dum quid divinitus injunctum fuerit solerti meditatione considero, utriusque munus a te suppleri quadam operis imitatione perpendo. « Ego, inquit, ero in ore tuo et in ore illius, et ostendam vobis quid agere debeatis; ipse loquetur pro te ad populum, et erit os tuum; tu autem eris ei in his quae ad Deum pertinent . » Nam dum populi multitudinem praefectoria jurisdictione, et judiciariae potestatis vigore coerces, quid aliud quam Aaron officium imples? Et cum eumdem populum ad ea, quae Dei sanctis exhortationibus provocas, quid aliud quam Moysi spirituale propositum pius aemulator usurpas? Age igitur, macte virtute, vir strenue, et in agro te Domini tanquam duplex operator exerce; profice, satage, labora; et in his, quae 270 gloriose coepisti, gloriosius persevera; modo forense ligitium examine justitiae dirimens, modo servata mensura tui ordinis, in ecclesia salutiferae exhortationis verba depromens, modo in his quae ad Deum pertinent, Moysis vestigia sequere, modo in causarum, negotiorumque saecularium calculis, Aaron sacerdotis exempla propone. Esto itaque Benjamin , qui utraque manu utaris pro dextera, quatenus sic jurgia tumultuantis populi per disciplinae vigorem reprimas, ut in quantum tui ordinis facultas suppetit, etiam ecclesiastici status jura componas. Videatur in te de ore Jesu prodire gladius ex utraque parte acutus , ut mucro quo praecingeris, et tumentia rebellium corda perterreat, et a perversorum quorumlibet violentiis, inopes, ac pupillos et ecclesiastica praecipue jura defendat. Sentiant te transgressores legum violatae justitiae vindicem; gaudeant te super se rectores ecclesiarum strenuum atque sollicitum vigilare custodem. Esto David in sanctae discretionis arte discipulus, qui et clementer indulsit se persequentibus veniam, et rigidam tenuit in alienae caedis ultione censuram . Judae quoque Machabaei te pedissequum exhibe , qui ad hoc non cessabat, et fulmineus in hostes irruere et tumentia tyrannorum colla gladiis ultoribus obtruncare, ut contribules suos ab imminenti saevientium barbarorum caede protegeret. Pro tuendis ergo facultatibus Ecclesiarum infoederabiliter dimicans, violentos pauperum oppressores ulciscere; aequitatis atque justitiae loricam tene, totum te non domesticae curae, sed reipublicae constanter impende. Ita superstitem te et patrem patriae nuncupet Roma, et idoneum se defensorem habere sancta gratuletur Ecclesia. Post obitum quoque apud utramque, et memoria tua semper in laude, et nomen sit in benedictione.

Notes: (I Cor. VI) (Apoc. I) (I Petr. II) ( vide scholia ad calcem opusculi ) (Luc. II) (Ibid.) (Psal. XVIII) (Malach. II) (Dan. XII) (Exod. IV) (Exod. XXXIV) (Exod. IV) (Ibid.) (Apoc. I) (Reg. XVI) (I Machab. V)