62  EPISTOLA XXI. ATHALISAE RECLUSAE.  Huic virginitatis propositum gratulatur, cujus encomium eleganter prosequitur, et statum statu nuptarum aut viduarum longe praestantiorem asserit, modo humilitate fulciatur.
Author: Hildebertus Cenomanensis
Date:  [ f. aversata] [ f. novum]

Consideranti mihi votum tuum, votum bonum, suborta est de proposito laetitia, de lapsu metus, aemulatio de corona. Laetari oportet animae Christianae, quae mortalis illecebras adversata conjugii, perennem quaerit ex virginitate progeniem. Placet sane quampluribus haeredes procreare, dotales tabulas nuptiali debito promereri. Eas, aliquod somniantes ex prole solatium, vel inanis spes decipit, vel dilatio cruciat exspectantes. Praeterea ex nuptiis nulla speratur impune felicitas, quam primo necesse est quadam carnis commistione comparari. Infeliciter ei succedit, quae successum virginitatis mercatur impendio. Magni soboles emitur, cujus conceptus infestatio est pudicitiae, partus vitae. Ea in lucem progrediens, auspicium sollicitudinis est, non materia gaudiorum. Vitiosa quippe progenies odium suscitat. Cum vero bona est, timor nascitur amittendi. Quis autem animo locus est gaudii, qui vel inflammatur odio, vel timore cruciatur? Fortasse dicetur emolumento dotis et variae supellectilis accessu incommoda praescriptarum suppleri nuptiarum. Caeterum, sicut hujus damni nulla est reformatio, sic omnis compensatio inferior. Impar mercimonium est, brevem quaestum jactura perenni comparare; minus sibi providet quisquis gratiae virginitatis aliquid anteponit. Virginitati tamen divitiae praeferuntur, sed eis aerugo suspecta est, sed tinea demolitur, sed insidiantur latrunculi, sed timetur majoris violentia potestatis. Earum spe pudoris abjicere venustatem, seipsum persequi est. Magni quippe boni ruina quaeritur, unde vitae nostrae rarus quoque successor invideat. Incomparabili comparatur pretio, quo fur sollicitatur, ut asportet, Dominus ut servet. Nescit a quanta haereditate decidit quisquis, ut haeredes relinquat, similitudinem deponit angelorum. An nescis 63 quia ii qui neque nubunt neque nubentur, juxta Evangelium, similes sunt angelis Dei? An ignoras hujus boni magnitudinem? Nunquid non intelligis sabbatum virginitatis, sabbatum esse consilii, non praecepti; sabbatum quo feriatur ab opere carnis caro, quo sapit quiddam supra carnem caro. Nesciunt virgines quid ex maritali licentia muliebris sustineat infirmitas. Nesciunt, inquam, quibus uxor subjiciatur injuriis, quanta fecundam sauciet anxietas, quo sterilis moerore crucietur. Si formosa est, difficile caret infamia; deformem maritus aspernatur. Nunquam lectus est sine rixa, cujus vel pudet vel taedet conjugalem. Porro consequens est ut ei vir displiceat quae viro placere non quaerit. Quae non quaerit, sagaciores sollicitat aniculas, maleficiis assidet, et, ut acquirat gratiam, projicit innocentiam.

Quae igitur quies est animae, cui vel maritus est pro supplicio, vel conscientia pro flagello? His accedunt innumerae formandi seminis molestiae, quae conceptum nuntiant, naturam persequuntur. Vultum pallor inficit, caput vertigine fatigatur, renum dolor assiduus, stomachi frequens indignatio. Esuritur etiam inter delicias, et quibusdam nubeculis circumvolitantibus oculi tenebrescunt. Haec et alia nuptiarum sunt incommoda, quae numerare longum ducens Apostolus, tribulationem, inquit, sustinebunt hujusmodi . Nec tamen nuptiis detraho, sed labori requiem, servituti praefero libertatem. Virginitas enim quaedam carnis libertas est, nihil illi debens servituti, de qua dicit Apostolus: Mulier non habet potestatem corporis sui, sed vir . Virginitas maritalis ignara negotii, non labores puerperae, non novi partus spurcitias experitur. Virginitas est curarum silentium, pax carnis, vitiorum redemptio, virtutum principatus. Virginitas vigilias nutricis ignorans, quam multa supellectile, quibusve sorbitiunculis alumnus indigeat, non requirit. Virginitas contenta parvo, sollicita est pro natura, non ambitiosa pro matrona. Virginitas angelicam redolens conversationem, cantat canticum novum, canticum felix, canticum quod nemo potest dicere, praeter eos qui cum mulieribus non sunt coinquinati . Cantat aliquid virgo quod vidua cantare non potest conjugata. Quidquid autem conjugata cantat vel vidua, 64 totum cantare potest et virgo. Porro canticum omnium laudem Creatoris et actiones intellige gratiarum. Laudant ergo Christum virgines, Christum laudant viduae, laudant etiam conjugatae. Laudant conjugatae, quia ex eo habent quod vel nubunt praeter culpam, vel operibus misericordiae redimunt, quam nubendo contrahunt culpam. Laudant viduae, quia ex eo habent quod expertae nuptias secundum Deum, denuo nubere dedignantur propter Deum. Laudant innuptae, quia ex eo habent ut quibus licuit hominibus nubere virginibus, spiritu Deo nubere malint, et carne virgines et spiritu. Ecce sacrarum virginum canticum sacrum, canticum non vetus, sed novum, non illius scilicet Adae, in quo et per quem mentis et carnis corrupta est integritas, sed ejus in quo et per quem non solum sanata, sed etiam super angelos glorificata est humanitas. Hujus laus et exaltatio virtutis canticum est quod ignorant viduae, quod nesciunt conjugatae. Caeteris nimirum virtutibus exsultare possunt, et agere gratias viduae bonae, possunt etiam nuptae, si tamen bonae; ex virginitatis autem bono, nec nuptae possunt, nec viduae, quamvis bonae. Solis virginibus virtus ista est a Christo; solis istius praemium virtutis, et a Christo et cum Christo. Cum Christo quippe communem quodammodo sortiuntur coronam virgines Christi, quae solae, juxta Joannem, sequuntur Agnum quocunque ierit . Hunc Agnum viduitas quidem sequitur, sequitur etiam conjugalitas. Caeterum non quocunque ierit conjugalitas eum sequitur, vel viduitas. Utraque enim, caeterarum virtutum tramite, sequi potest Agnum, quoniam potest imitari Christum. Per virginitatis vero semitam, neutra potest Agnum sequi, quoniam Christum neutra potest imitari. Virginitatis enim reflorationem sperare, naturae oblivio est. Cantant ergo canticum novum solae virgines Christi, solae sequuntur Agnum quocunque ierit. Quippe quibus fuit cum Christo quoddam virginitatis participium, quoddam est et in praemio consortium. Sub hoc autem Sponso fecunditatem non impedit integritas, nec famulante concupiscentia filii procreantur. Beatum sane conjugium, non quotidianis onerosum molestiis, non de crastino sollicitum, non virginitati suspectum. Beata nimirum sponsa, cujus 65 pudor dum concipit non deperit; dum generat, non laborat. Beatissimus autem Sponsus, cui, nisi cohaereat, nulla virgo est; nulla casta, nisi eum diligat; nulla libera, nisi ei serviat. Ejus amore nihil honestius, quo nec regia erubescit sublimitas. Ejus amplexu nihil mirabilius, ex qua parit, nec perit virginitas. Ejus prole nihil vivacius, cum qua nulla propagatur mortalitas. Ejus dote nihil utilius, in quo sufficientiam comitatur aeternitas. Is in sponsa sua transitoriam non quaerit pulchritudinem, non intexto vestibus auro, non splendore natalium gloriatur. Affectatus decor, et quidquid aliud, quam quod natum est, oculos fascinat intuentes, odium provocat, non gratiam, repudium, non favorem. Ille nimirum deformem non aspernatur, speciosus forma prae filiis hominum . Pauperi libens copulatur, dives in omnes qui invocant illum ; distortas amplectitur et gibbosas, cui simplex oculus totum corpus lucidum faciet . Generosa non attendit nomina; generationem tamen ejus quis enarrabit? In decrepitas ardet anniculas, primogenitus ante omnem creaturam . Nullam sterilitatis arguit, qui habitare facit sterilem in domo, matrem filiorum laetantem . Unum tamen est quo ille sponsam ablaterat, et propriam diffitetur: hujus etenim ratio dissidii, sola mentis est corruptela. Mentis deformitas offendit virum, sponsalia diripit, abjudicat dotem, eliminat introductam. Mentem tuus amans explorat, et ex ejus qualitate vel dictat repudium, vel maritum pollicetur. Huic autem suspecta est superbia, nec fieri potest ut cum eo in gratiam revertatur. Diversum est utrique hospitium, nec in eodem cohabitant animo, quibus cohabitare non licuit in coelo. In coelo nimirum nata est superbia, sed velut immemor qua inde via ceciderit, illuc ultra redire non novit. Ea de supernis corruens, et parentans in terris, omnibus suis apud inferos aeternam pepigit mansionem. Ipsa ex purissimis et simplicibus orta substantiis, puros adhuc animos inquietat, ausa victoriam sperare de homine, quae de angelo triumphavit. Vale, et in valle humilitatis divinarum stillicidiis Scripturarum pudicitiae lilium ne marcescat, irrigare memineris.

Notes: (Marc. XII,
25.) (I Cor. VII, 18) (I Cor. VII, 4) (Apoc. XIV, 4) (ibid.) (Psal. XLIV, 3) (Rom. X, 11) (Luc. XI. 4) (Isa. LIII, 8.) (Eccli.
XXIV, 5) (Psal. CXII, 9)