EPISTOLA XXI. 1. 2. 3. 4. 5. 6.
Author: Paulinus Nolanus

In exordio et fine epistolae laudes Cardamatis explicat. Circa medium magnifice describit initium Evangelii Johannis, et ipsum evangelistam.

Sancto et merito venerabili ac dilectissimo fratri AMANDO PAULINUS. Volucrem pedibus et levem cursu, ita ut cervis et capreis aemula pernicitate contenderet Asael, illum fratrem Joab in sacra Regnorum admiramur historia. Nec non minus illum in allophylis gigantem stupemus legentes, qui ultra humani corporis modum, et mensuram membrorum creverat, quem senis armatae digitis manus, et totidem pollicibus articulati pedes fortiorem ceteris velocioremque faciebant, nisi quod contra David manu Dei dimicantem, et Christi imagine semper invictum, nulla magnorum licet hostium manus virtusque praevaluit, quia in alienis grandibus superba diaboli exaltatio dejiciebatur, et in pusillis nostris humilitate praepotens salutaris Dei forma vincebat. Sed recurramus ad epistolae caput, 112 quod a pedibus inchoavimus, ut cursorem dominicum Cardamatem signatis in lege divina antiquorum velocium laudemus exemplis. Subvenit itaque nobis et de Evangelio adolescentis apostoli beata velocitas illa, qua Petrum affectu currendi parem, sed majoris aevi pondere tardiorem, ad sepulcrum Domini praecucurrit; ut resurrectionem corporis prior inspiceret, qui solus in pectore recumbebat. Unde geminos in alveum cordis sui traxerat fontes, quos in orbem idem postea Revelationis et Evangelii praeco diffudit; et illam carnalem alacritatem pedum, postea speciosis verbi pedibus toto per populos orbe discurrens spiritali velocitate complevit. Idem ultra omnium tempora apostolorum aetate producta postremus Evangelii scriptor fuisse memoratur; ut, sicut de ipso Vas electionis ait, quasi columna firmamentum adjiceret fundamentis Ecclesiae, priores Evangelii scriptores consona autoritate confirmans; ultimus autor in libri tempore, sed primus in capite sacramenti; quippe qui solus e quatuor fluminibus ex ipso summo divini capitis fonte decurrens, de nube sublimi tonat: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Transcendit Moysen, qui usque ad caput mundi et visibilium creaturarum exordia scientiae terminos vel acie mentis extendit. Iste et evangelistis ceteris, vel ab humano Salvatoris ortu, vel a typico legis sacrificio, vel a prophetico praecursoris Baptistae praeconio Evangelium resurrectionis exorsis altius volans, penetravit et coelos: neque in angelis stetit, sed archangelos quoque, et omnes desuper creaturas, virtutes, principatus, dominationes, thronos supergressus, in ipsum se Creatorem ardua mente direxit; et ab illa ineffabili generatione ordiens, coaeternum, et consubstantialem, coomnipotentem, et coopificem Patri Filium nuntiavit, in Spiritu sancto Deo Deum cernens; quia in ipso Trinitas Divinitatis impletur, et una Trinitatis Divinitas cernitur. Spiritus enim Dei, sicut et Verbum Dei, Deus uterque in uno capite permanente; et ex uno Patris fonte manantes, sed Filius nascendo, Spiritus procedendo, salva quisque personarum suarum proprietate, distincti potius quam divisi erunt . Johannes igitur beatus dominici pectoris cubator , qui sensus creaturis omnibus altiores ex ipso creatricis omnium rerum corde sapientiae biberat, inebriatus 113 Spiritu sancto, qui scrutatur etiam alta Dei, ab ipso intimo et infinito omnium principiorum Evangelii fecit exordium; quo uno omnia diaboli, quae in haereticis latrant, ora clauduntur. Et prima Arii lingua praeciditur: sed et Sabellii blasphemia vacuatur, cum eadem Piscatoris nostri sententia et unitas Deitatis in Patre et Filio, et divisio personalitatis exprimitur. Eodem capitulo et Photinus, humani tantum in Christo exordii demens magister, exploditur: et Marcion, qui Deum legis et Evangelii discernit, exstinguitur: et Manichaeus, veri Creatoris negator et falsi confictor, obteritur, subtexta illico ejusdem supercoelestis Evangelii voce confusus: quia de hoc Dei Verbo Deo audit: Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Gnosticum vero falsae scientiae nomine gloriantem, et omnem perversae mentis intellectum in aeria quaedam phantasmata velut spiritali corporalium rerum imaginatione vertentem, ad fidem carnis in Christo cogit idem autor, cum de eodem Verbo, quod erat apud Deum Deus, dicit: Et Verbum caro factum est. Non tamen, ut alii quidam serpentium sibilare dicuntur, ita caro factus, ut a sua natura migraret in nostram; sed, ut secundum se remanens quod erat, propter nos inciperet esse quod non erat. Nimium longe provehor, dum unanimitatis tuae indulgentia sic abutor, ut nec multiloquio fatigare te, nec insipientia errare apud te verear. Scio enim, quia cum sis sapiens, libenter tamen insipientem tuum portas, per eam caritatem quae omnia sustinet, et numquam excidit. Dicam tamen jam mihi, ut custodiam vias verbi mei, ne delinquam in lingua mea, sed paucis descendam in Cardamatem, id est, Asaelem nostrum, cujus pedes tamquam cervi perfecistis, renovando sicut aquilae juventutem ejus per abundantiam dilectionis vestrae, qua illum respectu humilitatis nostrae susceptum constituistis in atriis domus Domini, ut plenius homini liber esset, cum Christi libertus esse coepisset. Hac illum pietate fecistis reflorescere non solum spiritu, sed et corpore, ut etiam ipse de visceribus vestris repletus affectu quo nos diligitis, desideria vestra nobis afferat, et vicissim nostra soletur; et tantis inter nos regionum intervallis prope solemniter commeans propter verba labiorum 114 vestrorum custodiat vias duras. Credimus quidem illum de ipsis quas gerit litteris sanctitatis vestrae pennas tamquam columbae assumere, et praeterea de orationibus vestris virtutem pedum, qua ad nos pervehatur, accipere; sed tamen ei de hac ipsa gratia congratulamur, qua positus est in tantae ministerio caritatis, ut in libertate serviat, in senectute discurrat, et requiem vacationis emeritae malit in peregrinationis labore quam in domestica sede consumere: quia pigrorum vias spinis stratas calcare declinat, ne convertatur in aerumnam, dum ei de inertiae infructuoso otio miserae sollicitudinis spina configitur. Exsultat itaque impiger ad currendam viam, ne illi segne otium conterenti, pedissequa pigrorum inopia tamquam bonus cursor occurrat. Veniens autem ad nos, quanto perfundit et implet animam nostram gaudio bonis de sospitate vestra nuntiis! impinguat ossa nostra, et fit vox laetitiae in tabernaculis nostris, cum refectis exoptata consolatione mentibus, dicimus: Dominus memor fuit nostri, et benedixit nos. Exsultemus et laetemur in eo, qui dat votum optanti, et desiderium animae nostrae tribuit nobis, quoniam praevenit nos in benedictione dulcedinis. Quae enim nobis nunc benedictio dulcior, aut dulcedo suavior, quam fructus et consolatio caritatis, quae a litteris vestris maxima nobis datur? in quibus pignora quaedam et oris vestri et cordis amplectimur; quia eloquia vestra partus animae vestrae sunt: ex abundantia enim cordis os loquitur. Ideo Cardamatem et advenientem in vestro sermone diligimus, et nostro commendamus abeuntem: dignus est enim cujus senectus in misericordia uberi requiescat, qui pro caritatis et desideriis et officiis laborat. Praeterea quod magis in eo quam ipsam in canis ejus velocitatem mirati sumus, ita de nomine exorcistae ad frugalitatem profecit, ut prope quotidianus esse nobis conviva non fugerit; et, cum raris et minutis calicibus aspergeretur, quibus labra summa vix tingeret, nihil de vacui ventris aut sicci gutturis injuria querebatur. Prorsus per omnia Cardamas nobis tam bellus apparuit, ut clericum probabilem hominibus, et exorcistam daemoniis terribilem videremus. De cetero, frater, et ipsum, et omnes nostros, et nos ipsos commendamus vobis, ut per vos Domino commendemur impensis orationibus, ut et nostrorum omnium libertas Domino aeterno serviat, et nostra servitus in Christo libertatis aeternae meritum consequatur.

Notes: (id est servum Domini; vid. ep. 40, n. 3) ( id est Apocalypsis) ( forte leg. sunt) (supercoeleste hoc Evangelium dixi, quia
exordium ejus ab ea origine quae super omnes coelos
et ante omnia secula est, inchoatur,)