EPISTOLA X. AD A. VIDUAM.  Illustri cuidam viduae contemptum saeculi gratulatur; varia illi cum ad tentationum victoriam, tum ad spiritualem profectum media suggerit, et spe praemiorum aeternorum animum ejus ad perseverantiam erigit.
Author: Hildebertus Cenomanensis
Date:  [ f. solo]

Confidimus in Domino Jesu quia qui coepit in vobis opus bonum, perficiet usque in diem Christi. Unde etenim deliciarum contemptus in femina? Unde luxus oblivio? nisi ex illo qui dixit: Sine me nihil potestis facere . Nunquid non ipse eduxit te de lacu miseriae, et de luto faecis, qui eduxit vinctos de lacu in quo non est aqua . Aut mutatio ista, nonne mutatio dexterae Excelsi ? Filia saeculi, facta es filia Dei, nec cesserunt ad interitum, quae concessa sunt ad usum. Porro viro, qualem tu ipsa depingeres, lege nupsisti; suscepta ex eo proles futurae virtutis auspiciis, universas matrimonii mitigavit angustias. Accesserunt ad haec solemnes cultus, et blanda servorum obsequia, quibus, vel tu gloriam comparares, vel domestica res ordine tractaretur. Plebis etiam studium sic in te declinavit, ut ea inter successus numeraret, quidquid in tuum transiret obsequium. Praeterea nihil eorum tibi defuit, quaecunque jucundiora poterat excogitare fortuna benignior. Hi profecto laquei sunt mortis; haec animae retia Christianae. Virtutum muros arietes hujusmodi concutiunt, arcem dejiciunt rationis. Inde praedonibus infelices exponuntur animulae, suaeque libertatis expertes, in Aegyptum perennis exsulant servitutis. His usus Pharao ministris, masculos nostros quotidie interficit, quotidie luto damnat et paleis. Sub ejus jugo diu gemuit anima tua, sed in manu forti et brachio excelso libera facta est, et dirupta sunt omnia vincula sua. Egressa es in libertatem gloriae filiorum Dei, cui hostiam laudis et spiritum sacrificas contribulatum, cum Psalmista dicens: Dirupisti, 27 Domine, vincula mea, tibi sacrificabo hostiam laudis . Sane prudens et dispositissima electio, qua transitoriis aeterna, vitiis virtutes, exsilio patriam praetulisti. De qua electione quid Augustinus ad Macedonium dicat, audiamus. « Virtus, inquit, nihil aliud est quam diligere quod diligendum est. Id eligere prudentia est. Nullis inde averti molestiis, fortitudo est. Nullis illecebris, temperantia est. Nulla superbia, justitia est. » Porro paucis tibi ostensa est vitae perfectio Christianae. Haec ea est quadriga, qua non habentes hic manentem civitatem futuram inquirunt. Beatus quidem currus, quo Thesbites Elias erectus in coelum , mortem distulit, non evasit; hic autem multo beatior quem qui ascenderit, mortem non gustabit in aeternum. Ad illum quoque igneum, nisi prius hunc ascenderet propheta, non veniret. Hujus tam salutaris vehiculi prima tibi praeparata est rota, quae sanctarum testimonio Scripturarum, prudentia nuncupatur. Prudentia fuit, qua diligenda a non diligendis, qua a noxiis utilia separasti. Prudentia, inquam, fuit, qua elegisti, juxta Psalmistam, abjecta esse in domo Dei tui magis quam habitare in tabernaculis peccatorum .

Scimus autem plerosque virtutem professos adversitatum incursu defecisse. Sitiebat in deserto Israel, at sitis molestias impatienter sustinebat; unde et adversus Moysen murmurasse legitur , et male locutus de Deo dixisse: Nunquid poterit Deus parare mensam in deserto . Idem quoque inter hostium incursus, inter injurias itineris, ollas carnium desiderat, ad pepones revertitur, Aegyptiacam adoptat servitutem. Sic plerosque frangit adversitas, et sicut scriptum invenies, nisi ad nutum cuncta suppetant, minimis quibusque prosternuntur. Quos dum paupertas urit, dum contemptus excruciat, dum splendidos ac sublimes aspiciunt, quos aut electione fecerunt haeredes, aut lege, ad fastiditas revolant divitias, ademptam sibi gloriam conqueruntur, suis invident et quod magnum susceptae religionis est dispendium, dum modica suspirant quae relinquunt, quanta pro relictis exspectent, non attendunt. Tales profecto bona quae diligenda sunt inutiliter eligunt, dum praedictis exterriti procellis, ad non diligenda, mente reducuntur. Adhibenda est igitur prudentiae fortitudo, ut ad tenendum quod prudenter eligimus, insurgentibus molestiis fortissime reluctemur. Hac virtute Paulus stimulo carnis et angelo Satanae resistebat . Hac in carceribus, hac in omnibus 28 angustiis, quas ad Corinthios enumerat, armabatur, cum dicebat: Quando infirmor tunc fortior sum et potens . Eadem quoque David in adversis innocentiam servavit ; eadem persequenti se Sauli pepercit ; eadem audita morte filii sui consolatus est et panem comedit. Ad quem tu quoque confugias oportet, si acuatur adversum te detrahentium stimulus linguarum, si contemplationis livor infestet, si spontaneae paupertatis incommoda commoveant, si statum mentis contumeliae perturbent. Adversis enim usque ad victoriam difficile resistitur, nisi prudentiae fortitudo copuletur. Quibus invicem conjunctis temperantia necessario supponitur, virtutem servatura in prosperis, ex fortitudine servatam in adversis. Virtuti nihil aeque noxium est quam voluptatis admistio in concessis. Negligenter cavetur hostis, cujus ingressus pacificus exspectatur. Sic plerumque bonum corruit propositum, cum mens minus illecebras adversatur, cum prosperitate resolvitur, cum impensam sibi reverentiam diligit, cum insolitis insolescit. Hoc luxu et lapsu recessit a Deo, dilectus Dei, dilectus de quo dicitur: Incrassatus est dilectus, et recalcitravit; incrassatus, impinguatus, dilatatus dereliquit Deum factorem suum, et recessit a Deo salutari suo . De eodem quoque sic dixisse invenies: Sedit populus manducare et bibere, et surrexerunt ludere . Hanc sane virtutis eversionem Salvator noster ad exemplum declinavit, cum turbis eum regem statuere volentibus, oblatae sibi dignitatis fastigia recusavit . Ne qua igitur oblectamenta fructum tibi religionis extorqueant temperantiae fines excedere formidabis. Temperantia plerumque infra licitum quiescit, ultra nunquam progreditur. Ea si desit, caeterae virtutes vel decidunt a summo, vel ad summum non ascendunt. Impetus enim est non ratio quidquid sine temperantia profitemur. Temperantia metitur vires, et a medio non recedit. Unde et nunc remissa intendit, nunc ardua moderatur. Sic ipsa virtutes perennat, et ad praemium usque perducit. Profecto fabrica haec in praefato curru tertium sibi locum defendit, praeparata adversus luxum, et latrociniis occursura voluptatum. Hac itaque paulatim fibi succidenda est deliciarum consuetudo, rejicienda obsequiorum sedulitas, festivi cultus, et odores peregrini penitus dediscendi, qui dum vel apud alios tibi, vel aliis apud te male placerent, integritatem vulneraverunt animorum. Usus 29 aegre dediscitur: ab eo autem praecipue difficillimum est revelli, qui multo nos tempore tenuit, multa placuit voluptate. Ex quo, nisi fallor, bellum te gravius exspectat, et hostis, quod absit! ad victoriam paratior. Hostem, si nescis, appello frequentatas a cunis delicias, gratiam mariti, charitatem sobolis, obsequiorum diligentiam, caeteraque omnia, quae tibi lenocinio sexus, aut licentia potestatis, aut fastu generis, vel cognationis accesserunt. Forsitan haec relicta suspirabis, tanto tenerius eorum recolens, quanto ea vel tempore tibi coaeva sunt, vel experientia gratiora. Unde et temperantiam vix consuesces, ad quam, vel pro consuetudine difficultas est descendere, vel pro conditione dedignatio. Caeterum tempore dediscuntur universa. Nihil humano pectori sic inhaeret, ut tempore non evanescat. Tempore mater moeroris obliviscitur, quae in morte unici filii sui solatia non admisit. Tempore vulnus in cicatricem cohaeret, et quartanis plerumque profuerunt tempora, quibus non profuit medicina. Tu quoque teipsam tempore desuesces, et resides concupiscentiae, quae simul expugnari non possunt, singillatim melius eludentur. Adversus hujusmodi latrunculos, manumque sicariam sic vigilare necesse est filiam Christi, ut non dormiat aut dormitet; sic negligere, cum discesserint, ut reditum formidet; sic pugnare cum redierint, ut de victoria non desperet. Fidelis enim Deus est, qui non patietur te tentari super id quod possis, sed faciet cum tentatione etiam proventum ut possis ipsa sustinere . A primo heri usque hodie respexit Dominus in orationem humilium, et non sprevit precem eorum . Parvus erat David, sed in nomine Domini terribilem contrivit Philisthaeum . Judith quoque, cum usque ad desperationem sacerdotes trepidarent, in oratione et jejunio Bethuliam liberavit . Actum fortasse putas, et plenam jactas victoriam, si nulla molesta, nulla laeta propositum tibi religionis extorserint. Caeterum male te decipis, et et inanem somnias valetudinem, si nondum superbiae tumores humilitatis cataplasmate subsederunt. Superbia totum virtutis corpus inficitur, vitale columen emarcescit, formosa quaeque deformantur. Superbia natione coelestis, sublimes appetit mentes, et velut ad proprios ortus revolans, in gloriam et puritatem irrumpit hominum, quae a gloria et puritate prorupit angelorum. Ea prius in coelis, dehinc in terra 30 triumphans, sic angelis innata est, ut ab eis non recederet; sic homines infecit, ut a Deo separaret. Et quasi modicum profecerit, cum angelum dejecit et hominem, adjecit tentare Deum pariter et hominem, ut quem videbat similis consortem naturae, consortem faceret et ruinae. Prima haec et ultima pernicies ante omnia vitia superavit, post omnia superatur. Nam postquam fidelis anima de abysso vitiorum emergens, salutare virtutum culmen ascendit, velut ex insidiis prosilit et occursat elatio, totum domus Domini aedificium concussura ad ruinam, quod surrexerat ad consummationem. Quid enim perniciosius justo, quam quod justus videri desiderat? quod ad salutationes in foro hilarescit et exsultat? quod adulatorio favore demulcetur? quod pene hominem diffitens, aequalem se superis metitur et mentitur? Qui dum male gloriatur et praesumit quod non est, in confusionem prosternitur, et amittit quod est? Tantoque fit a Deo per parietem superbiae remotior, quanto sibi videbatur per virtutum celsitudinem propinquior. Unde et per Psalmitam dicitur: Cadent a latere tuo mille, et decem millia a dextris tuis . Vides igitur quanta morum dilapidatio sit superbia; quam necessaria in bene gestis humilitas. Sine humilitate, per prudentiam eligere quod diligendum est, erronea discretio est. Adversa per fortitudinem superare, jacens victoria. Illecebris per temperantiam resistere, temulenta sobrietas. Unde et his quartam scilicet rotam necesse est conjugari, quam velut omnium complectionem clausulamque virtutum Augustinus justitiam nominavit. Ea caeteris colligata totum structurae nostrae corpus consurget in currum, tum in coelum. Currus iste, non currus Pharaonis, quem Dominus projecit in mare , sed currus quo ascendens montem Sion, montem magnum et excelsum, montem ad quem prosperum iter tunc faciet tibi Deus salutarium nostrorum . Beatum sane vehiculum, quo perdita ovis ad gregem refertur; inventa drachma ad thesaurum infertur; regina Austri ad Salomonem defertur, et in amplexus David transfertur. Vere, inquam, beatum et omni laude praedicandum, quo post laborem venies ad denarium, post ventilationem venies ad horreum, de exsilio reverteris in patriam, de servitute converteris in libertatem. Haec sunt quatuor illa flumina paradisi, quibus terra cordis sui 31 sobrie debriata susceptum semen in spem messis emittit, et fructum affert in patientia. Hos quoque quatuor angulos illa beati Job domus habuit, in quam ventus irruens septem convivantes filios oppressit . Quia etenim juxta Gregorium per domum Job conscientia nostra intelligitur; per quatuor vero angulos, prudentia, fortitudo, temperantia et justitia designantur, domus illa quatuor angulis substitit, quia totum bonae voluntatis aedificium praefato quaternario consurgit. Ventus autem irruit et domum concutit, quia dum gravis nos tentatio infestat, plerumque purum nostrae conscientiae domicilium ad ruinam impulsat. Unde et domo concussa quatuor anguli procumbunt, quia perturbato bonae mentis diversorio, quatuor praefatae virtutes nequaquam stare possunt. Porro iidem anguli septem convivantes filios, dum corruunt, obruunt, quia dum principales illae virtutes opprimuntur, suffocant etiam septem dona Spiritus sancti, quae bonae soboles Dei piis animae desideriis velut quibusdam ferculis pascuntur et gaudent; coalescunt et vigent; roborantur et permanent. Vides ergo, filia mea, soror mea, charissima mea, ventum insurgentem et urgentem, ventum ab Aquilone irruentem; ventum quidem interficientem, sed ad spiritum deficientem. Spiritus lenis aurae, Spiritus sanctus, Spiritus placidus et suavis, obumbrabit domum tuam, si tamen domus tua fundata est supra firmam petram ; petra autem, ut ait Apostolus, erat Christus. . Super hanc petram Petrus stabat, quia cum vidisset ventum venientem, mergique coepisset, clamavit, dicens: Domine, salvum me fac . Ille quia dubitavit, cecidit; quia confirmatus est, surrexit. Ventus validus impulit et mersit; firma petra sustinuit et evexit. Dicat ergo Petrus: Impulsus eversus sum ut caderem, et Dominus suscepit me . Dicas et tu vento tentationis, ut mergaris, impulsa; sed ne submergaris, firma petra sustinenda: Auxilium meum a Domino qui fecit coelum et terram, . Nihil igitur de te praesumens, jacta cogitatum tuum in Domino . Nihil de Deo diffidens, confirma cor tuum in salutari suo. Si gloriari oportet, gloriare et exsulta in Spiritu sancto. Hic est ille funiculus de quo Sapientia ait: 32 Funiculus triplex non cito rumpitur . Quid enim certius quam sperare in Domino Deo, qui fecit et formavit te? Quid firmius quam confirmari in Christo ejus, qui reformavit et confirmabit sibi te? Quid securius quam gloriari in Spiritu sancto qui illuminavit te? Ad hunc unum triplicemque funiculum manus extendere, surgere est. Huic inhaerere, confirmari est. Ad hoc trahi, currere est. Ab hoc astringi, manumitti est. Ad hunc igitur cum Moyse manus extendas, ut Amalech, orante propheta, superatus, superetur orante et femina . Huic firma fide inhaereas, ut si quando tentationum procella nutaveris, cum Petro confirmeris, cum Petro stes et cum Petro clames: Domine, salvum me fac . Ab hoc ad hunc trahi desideres, ut appositi spe bravii cursum spondeas meliorem, juxta illud Salomonis: Trahe me post te, in odorem curremus unguentorum tuorum . Ad hoc huic astringi ardeas, ut adepta Sarae libertatem, Rachel pulchritudinem in amplexus patris non multorum, sed omnium gentium, transitura dicas: Laeva ejus sub capite meo, et dextera illius amplexabitur me . De eodem quoque funiculo flagellum memineris faciendum, quo ejiciatur de templo pectoris tui saecularium strepitus et turba voluptatum. Ante conspectum ejus, deliciarum prurigo diffugiat, mollities purpurae contemnatur, varietas desipiat ferculorum, gemmarum fulgor deniteat, operosa monilia conculcentur, abhorreatur secreta matrimonii licentia, fastus decidat potestatis; leges palatio, cilicium lino; favori contemptus, obsequiis injuriae praeferantur. Talibus oblectata studiis, ad nuptias Agni cum sapientibus intrabis virginibus , de caelibe conjugio fructum susceptura sempiternum. Fructus ille, Deus tuus, Deus in quo omnia bona; fructus ille, Verbum Dei, Verbum de quo sola bona; fructus ille Spiritus, utriusque Spiritus, cum quo nulla nisi bona. In hoc fructu regnum sine termino, satietas sine taedio, sublimitas sine descensu, glorificatio sine defectu. Iste fructus tibi sapiat, iste dulcescat, iste diligatur tota anima tua, recolatur tota memoria tua, ut quandoque pascat, et satiet te in perpetua gloria sua. Vale. Memento mei in orationibus tuis.

Notes: (Joan. XV, 5) (Psal. XXXIX, 3) (Zach. IX,

11) (Psal. CXV, 17) (Epist. 155) (IV
Reg. II) (Ps. LXXXIII, 11) (Exod. XVII) (Psal. LXXVII, 19) (II Cor. XI, 23) (II Cor.
XII, 10) (I Reg. XXVI) (II Reg. XIX) (Deut. XXXII, 15) (Exod.
XXXII, 6) (Joan. VI) (I. Cor. X, 11) (Psal. CI, 18) (I Reg. XVII) (Judith XIII) (Psal. XC, 7) (Exod. V) (Psal. LXVII, 20) (Job VIII) (Matth. VII, 25) (I Cor. X) (Matth. XIV, 30) (Psal. CXVII, 13) (Psal. CXX, 2) (Psal. LIV, 23) (Eccli. IV, 12) (Exod. XVII, 12, 13) (Matth. XIV, 30) (Cant. I, 3) (Cant. VIII, 3) (Matth. XXV)