EPISTOLA XXV. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8.
Author: Paulinus Nolanus

Viro nobili, cujus nomen ignoratur, suadet ut a profana Caesaris ad sacram Christi militiam transeat; et admonet ne aetatis fiducia aut amore seculi conversionem differat.

Etsi ignotus tibi sim facie, jam tamen te corde cognovi: quia filius meus in Domino carissimus Victor referens mihi religiosam vitam tuam, fecit, ut te, quamvis absentem, cognoscerem, et sicut consortem in Christo futurum diligere inciperem. Retuli enim mihi, quomodo et in militia seculari, in qua adhuc tu teneris, socius et secutor contubernii tui fuerit. Unde magis praesumpsi scribere ad te per ipsum. Spero enim et te ex eadem via ad viam nostram esse venturum; quandoquidem istum de tuis sociis ad nos praemisisti, quem pro 163 pignore tuo Ecclesia tenet, ut te post eum capiat. Nihil enim est, benedicte fili, quod possit aut debeat praeferri ei qui est verus Dominus, et verus pater, et Imperator aeternus. Cui enim rectius vitam nostram impendimus, quam ipsi a quo eam accepimus, et cui eam usque in finem debemus; quia ipsius beneficio vivimus? Si tamen in hoc seculo illi militaverimus, tunc ad ipsum transire merebimur. Quod si magis dilexerimus hoc seculum, et maluerimus Caesari militare quam Christo, postea non ad Christum, sed ad gehennam transferemur, ubi principum hujus seculi vertitur causa. Ideo nec affectum, nec patriam, nec honores, nec divitias Deo praeferre debemus, quia scriptum est: Praeterit hujus mundi figura. Et qui hunc mundum dilexerint, cum ipso et peribunt. Ideo ipse Dominus in Evangelio contestatur, et dicit: Qui amat patrem aut matrem plus quam me, non est me dignus. Et qui non accipit crucem suam, et sequitur me, non potest meus esse discipulus. De divitiis autem hujus seculi, quas quidam pro summo bono et necessario amplectuntur et diligunt, ita dicit: Non proderunt thesauri iniquis, justitia autem eripit a morte. Et iterum per prophetam ait: Exterminati sunt omnes qui exaltati fuerant auro et argento. In Evangelio quoque clamat, etiamque praedamnat divites seculi dicens: Vae vobis divitibus, quia habetis consolationem vestram vae vobis qui saturati estis, quia esurietis; vae vobis qui ridetis nunc, quia lugebitis et flebitis Noli ergo diutius diligere hunc mundum neque militiam ejus, quia secundum Scripturae autoritatem inimicus Dei est quicumque amicus est seculi. Et qui militat gladio, mortis minister est. Qui autem suum vel alienum sanguinem fundit, hic recipiet fructum stipendiorum. Aut enim exitu mortis tenebitur reus, aut crimine: quia necesse est ut miles in bello, in quo tamen non tam pro se quam pro alio dimicat, aut suam mortem victus inveniat, aut mortis causam victor acquirat, quia victor esse non poterit, si effusor sanguinis ante non fuerit. Ideo dicit Dominus: Non potestis duobus dominis servire. Sed quia uni Domino serviendum est, facile puto esse discerni, cui potius serviri debeat, Deo an mammonae, 164 Christo an Caesari; cum ipse Caesar Christi servus studea esse, ut aliquarum gentium rex esse mereatur. Neque enim quicumque terrenus rex totius terrae dominus est. Christus autem totius mundi dominus et Rex est: quia omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil; et ipse est Rex regum, et Dominus dominantium; et in terris, et in mari, et in abyssis omnia quae vult facit. Hunc igitur sequamur, huic militemus; cui cinctus numquam discingitur miles: qui militantibus sibi gloriam vitae aeternae, honorem regni coelestis, et divitias hereditatis suae, et divinae cognitionis consortium perenne largitur. Scriptum est autem: Qui pecuniam diligit, non justificabitur: et qui terrenas possessiones concupiscit, in illis, sicut scriptum est, implanabitur. Nam in Ecclesiastico per Salomonem loquitur divina Sapientia: Quia multi periclitati sunt auri causa, et facta est in facie illius perditio ipsorum. Lignum, inquit, offensionis ejus est aurum, et dejicit eos qui sectantur illud. Sed non omnis nisi imprudens disperiet in illo. Quamobrem fuge ab illo, fili, sicut a facie serpentis, credens Christo, qui in Evangelio testatur omnibus hominibus: Quia non in abundantia cujusquam vita ejus est ex his quae possidet. Sed te forsitan aetatis fiducia, et stipes dignitatum, vel divitiarum augmenta sollicitant, ut dicas: Adhuc juvenis sum; est nunc tempus ut parumper militem, et uxorem ducam, et filios habeam, et postea Deo serviam. Ad haec tibi respondet, non ego, sed Dominus, qui loquitur in prophetis et apostolis suis, et Sapiens dicit: Ne tardes converti ad Dominum, nec differas de die in diem, ne subito veniat ira illius. In Evangelio autem quo ardore properandum sit ad conversionem, ostendit, cum dicit: A diebus autem Johannis usque ad hodiernum diem vim patitur regnum coelorum, et qui vim faciunt, rapiunt illud. Talis violentia Deo grata est, quae neminem concutit, nullius damno committitur. In hanc rapinam manus tuas verte, quae crimen non habet, et confert salutem. Et quid tibi militarium stipendiorum curationes cum invidia violentiae curare, cum forsitan pro tua honestate etiam debitorum moderatus exactor sis? cum sine cujusquam 165 invidia et cum Dei gratia possis esse violentus ut rapias regnum coelorum, quod sibi auferri patitur, et gaudet Christus invadi; quia pro abundantia caritatis et potentiae suae capax est et largiendi quod tenet, et quod donaverit, obtinendi. Nam quando sanctis suis in regno suo regnare concesserit, ipse regnabit in illis quos consortes regni coelestis assumserit. Scriptum est enim et regnum Dei cum sanctis fore, et ipsos sanctos esse regnum Dei; quod propitio Deo, cum conversus fueris, et legendo cognosces, et credendo intelliges. De aetatis autem flore primo quis audeat gloriari? Admonet divina Scriptura, dicens: Omnis caro fenum, et omnis claritas ejus, ut flos feni. Aruit fenum, et flos decidit: sermo autem Domini manet in aeternum. Ideo et Propheta illa potius, in quibus aeterna corporis redivivi gloria post resurrectionem possit manere, desiderans clamat: Quam amabilia sunt tabernacula tua, Domine virtutum! Concupiscit et deficit anima mea in atria Domini. Et de vinculis conjugalibus, et ceteris temporalium rerum tam spinosis quam inanibus curis Apostolus, in quo Christus loquitur, admonet ne in longum hujus seculi tempus irrita vota mittamus; et cognoscere nos jubet, quia tempus breviatum est, et dicit: Reliquum est, ut qui habent uxores, tamquam non habentes sint; et qui flent, tamquam non flentes; et qui gaudent, tamquam non gaudentes; et qui emunt, tamquam non possidentes; et qui utuntur hoc mundo, tamquam non utentes. Quod cum dicit, ostendit liberos non debere implicari, quandoquidem liberari suadeat impeditos. Si ergo jam forsitan alligatus es uxori, noli quaerere solutionem. Quod si adhuc liber es ab uxore, noli quaerere implicationem. Non enim Apostolus propter conjugii condemnationem hoc dicit, quandoquidem hujus foederis religionem magno Christi et Ecclesiae Sacramento comparat; sed propter instantem necessitatem bonum esse asserens hominem sic esse, quemadmodum ipse erat. Volo, inquit, vos sine sollicitudine esse hoc est, ut nihil praeter Deum et salutem nostram cogitemus. Nam uxor et filii, quamquam et ipsa divinitus nobis pignora data sint, tamen gravissimarum curarum onera sunt. Unde idem Apostolus ait: Quia tribulationem carnis habebunt hujusmodi: quia necessitudines nostrae carnales, quanto cariores nobis sunt, tanto magis nos discruciant et fatigant. Nam 166 uxore accepta primum optantur filii: et si non suscipiuntur, sterilitas lugetur: si suscipiuntur, orbitas timetur. Ac proinde numquam in carnalibus affectionibus ita requiescit animas ut cruciatu careat, dum necessitudines suas aut bonas amat cum amittendi metu, aut malas odit cum amittendi voto; in utroque miseriis sustinendis semper obnoxius. Miser est enim qui uxorem bonam perdit, miserior qui malam possidet. Inter haec duo accidentia, satis felicior est qui utrumque non novit. Similiter est de filiis: saepissime enim sunt miserrimi parentes, vel qui amabiles habent quibus orbantur; vel qui tales habent, ut non habentibus invidere cogantur. Audi ergo, fili mi, et inclina aurem tuam mihi, et disrumpe omnia vincula tua, quaecumque in hoc seculo te implicatum tenent; commuta in melius militiam, ut aeterno Regi incipias militare. Et nunc, ut audio, qui adjutor et tutor es civium, fias comes Christi. Deinde in hac militia soletis in votis habere hanc officii promotionem, ut protectores efficiamini. Si autem Deo te probaveris, ipsum Deum incipies habere protectorem. Vide ad qualem militiam te invito collegam, ut quod homini esse optas, hoc tibi Deus sit. Quem si coeperis sequi, et in ejus comitiva inceperis militare, finis militiae tuae erit regnum, non terrae et temporis, sed aeternitatis et coeli.

Notes: (V. not. 120) (Al. vae illis) ( forte rationes) (V. not. 121) (V. 
not. 122)