EPISTOLA XV.  Abbatem quemdam elegantioris styli plus aequo studiosum, ad simpliciorem orationis modum revocare conatur, simul et a consuetudine in ejus monasterio antiquitus recepta, qua panis eucharisticus nonnisi intinctus communicaturis porrigebatur.
Author: Hildebertus Cenomanensis

Promissam beatitudini tuae paginam satis et super exspectasti. Promisi, fateor, sedveritus sum ne rudi stylo res legenti 97 displiceret. Ratio haec diuturnum mihi silentium imperavit Caeterum cum Paulus esset in manibus, et illud ad Philippenses occurreret: Dum omnimodo sive per occasionem, sive per veritatem Christus annuntietur, in hoc gaudeo, sed et gaudebo . Debitum solvere disposui, et quo scripto possum improbare, quem approbatis errorem. Periculose delicatus est, quisquis, nisi eum venustas verborum demulceat, doctrinae praejudicat salutari. Quis exustus siti oblatam fictilibus aquam projecit? aut quis aegrotare maluit quam nigra et horrenda manu Aethiopis praeparatam sumere potionem? Imprimis igitur attendas judicialem esse pertinaciam, consuetudinem praeferre veritati, nec liber est usus a culpa, cui vel auctoritatem constat obsistere, vel adversari rationem. Noverat hoc Augustinus in tertio libro de unico baptismo, his scribens verbis: Veritate manifesta cedat consuetudo rationi: nemo consuetudinem veritati et rationi praeponat, quia consuetudinem ratio semper et veritas excludit. Item in libro De baptismo: Qui contempta veritate praesumit consuetudinem sequi, circa fratres invidus est et malignus quibus veritas revelatur, aut circa Deum ingratus est, cujus inspiratione ejus Ecclesia instruitur. Nam Dominus in Evangelio: « Ego sum, inquit, veritas ; » Non dixit: Ego sum consuetudo. Item: Revelatione facta cedat error veritati. Quia et Petrus, qui circumcidebat, cessit Paulo veritatem praedicanti. De eodem Cyprianus: Consuetudo quantumvis vetusta, quantumvis vulgata, veritati est omnino postponenda; et usus qui veritati est contrarius, abolendus.

His auctoritatibus instructos culpa respicit, si malunt post consuetudinem deviare quam sectari veritatem. Quod ideo tibi, charissime frater, exaravi, ut vel excitatus evigiles, et videas, quam traditioni sacramentorum altaris, quae in vestro est celebris monasterio, nec evangelica consonant, nec decreta concordant. In eo enim consuetudinis est eucharistiam nulli nisi intinctam dari: quod nec ex Dominica institutione, nec ex 98 sanctionibus authenticis repetitur assumptum. Si Matthaeum consulis, si Marcum, si Lucam, seorsum invenies traditum panem, seorsum vinum. Unde et sic papa Julius ait: « Illud quod pro complemento communionis, quidam intinctam tradunt eucharistiam populis, non hoc prolatum ex Evangelio testimonium reperiunt, ubi apostolis corpus et sanguinem suum Dominus commendavit. Seorsum enim panis et seorsum calicis commendatio commemoratur. Nam intinctum panem aliis praebuisse Christum non legimus, excepto uno tantum discipulo, quem intincta buccella Magistri proditorem ostenderet, non quod hujus sacramenti institutionem significaret. Porro si quis dicat ex intincto pane, quem traditori Christus porrexit, praefatam emersisse consuetudinem, tanquam praescripta in eo fuerit forma, qua tradi oporteat communicaturis panem qui de coelo descendit, et dat vitam mundo, forsitan illi credendum putarem, si panem illum Christi corpus fuisse, vel Evangelium, vel plena fidei reliquisset auctoritas. Caeterum vel tenuiter scienti manifestum est aliud fuisse corpus Christi, et aliud buccellam panis intinctam, Judamque prius ad mortem saginatum corpore quod erat traditurus, quam buccella panis proderet traditorem. De qua buccella sic Augustinus super Joannem scribens, ait: Non autem, ut putant quidam negligenter legentes, tunc Judas Christi corpus accepit. Intelligendum est enim quod ante, eis omnibus distribuerat Dominus sacramentum corporis et sanguinis sui, ubi et ipse Judas erat, sicut Lucas evidentissime narrat; ac deinde ad hoc ventum, ubi, secundum narrationem Joannis, apertissime Dominus per bucellam tinctam atque porrectam suum exprimit traditorem. Fortassis per panis tinctionem illius significans fictionem. » Haec tibi, frater charissime, sufficiant, si veritatis compendia sequi, quam post longius relinquendae consuetudinis circuitus aberrare, malueris.

Notes: (Philipp
I, 18) (Joan.
XIV, 65)