LIBER SEXTUS. EPISTOLA PRIMA. ENNODIUS PARTHENIO. EPISTOLA II. ENNODIUS FAUSTO. EPISTOLA III. ENNODIUS EUPREPIAE. EPISTOLA IV. ENNODIUS FAUSTO. EPISTOLA V. ENNODIUS AURELIANO. EPISTOLA VI. ENNODIUS BOETIO. EPISTOLA VII. ENNODIUS AVIENO. EPISTOLA VIII. ENNODIUS SENARIO. EPISTOLA IX. ENNODIUS FAUSTO. EPISTOLA X. ENNODIUS FAUSTO. EPISTOLA XI. ENNODIUS AVIENO. EPISTOLA XII. ENNODIUS LIBERIO, EUGENETI, AGAPITO, SENARIO, ALBINO. EPISTOLA XIII. ENNODIUS AVITO. EPISTOLA XIV. ENNODIUS AVITO. EPISTOLA XV. ENNODIUS FAUSTO. EPISTOLA XVI. ENNODIUS LUMINOSO. EPISTOLA XVII. ENNODIUS MARCELLINO EPISCOPO. EPISTOLA XVIII. ENNODIUS DOMINICAE. EPISTOLA XIX. ENNODIUS FAUSTO. EPISTOLA XX. ENNODIUS FAUSTO. EPISTOLA XXI. ENNODIUS FAUSTO. EPISTOLA XXII. ENNODIUS EUGENETI. EPISTOLA XXIII. ENNODIUS PARTHENIO. EPISTOLA XXIV. ENNODIUS ARCHOTAMIAE. EPISTOLA XXV. ENNODIUS FAUSTO. EPISTOLA XXVI. ENNODIUS EUPREPIAE. EPISTOLA XXVII. ENNODIUS SENARIO. EPISTOLA XXVIII. ENNODIUS GUDILEVO. EPISTOLA XXIX. ENNODIUS FAUSTO. EPISTOLA XXX. ENNODIUS FAUSTO. EPISTOLA XXXI. ENNODIUS DOMNO PAPAE. EPISTOLA XXXII. ENNODIUS AVIENO. EPISTOLA XXXIII. ENNODIUS HORMISDAE ET DIOSCORO. EPISTOLA XXXIV. ENNODIUS FAUSTO ALBO. EPISTOLA XXXV. ENNODIUS DOMNINAE. EPISTOLA XXXVI. ENNODIUS ADEODATO PRESBYTERO. EPISTOLA XXXVII. ENNODIUS JOANNI. EPISTOLA XXXVIII. ENNODIUS FIRMINAE.
Author: Ennodius Ticinensis

Nisi te efflictim diligerem, et pii cordis soliditas indemutabili radice constaret, posset injuriarum dolore provocatus, vel cum pueriliter irasceris, vel cum arroganter supplicas, commoveri. Nihil enim invenio, quod sit fabricata humilitate superbius. Praefero contumelias fucatae frontis obsequiis: transit amaritudinem dulcedo simulata. Non opus est deprecationibus, si quae te catena nectat intelligis. Poscant pro excessibus veniam, quibus est liberum non parere. Ita famulos nobis coelestis judicii claritudo deputavit, ut in quacunque mens parte deflexerit, illorum necessitas inclinetur. Ille exspectat clemens, qui destrictum, si velit, refutare possit imperium. Haud procul te ab hoc ordine evagari potestas mihi a Deo attributa patietur. Optare te convenit ne mansuetudinem quam in me praedicas meritorum tuorum consideratio justa devenustet, et pietatis tramitem culparum multitudo depretiet. Licet, ni fallor, misericorditer vindicta comitatur errantem, nec ulla est potior patientia nisi quae vitiis aditum non recludit, a te tamen facessat indignatio nostra: quia quod deliqueris, non inclusus dolor et gratia fallente servatus, sed verbera castigabunt. Nunc uno modo in cicatricem cogere vulnera intemperatis sermonibus ingesta praevalebis, si te per culmina liberalis studii ingenuum doctrina monstraverit. Veniam, nisi peritia suffragante, non exiges: mutata, qua notus sum, lege parcendi, circa desidem saevitiam sub perennitate servabo. Quod restat, Deum precor, ut valeas, et de versibus tuis, coelesti favore comitatus, spem augeas quam dedisti.

Summa gaudiorum est opportunitas perlatoris, qui minister diligentiae per necessitates suas desideriis obsequium praestat alienis. Hunc quidem honestas commendat, et peregrinus ab officio mercatoris pudor insinuat: jungitur, quod ei notitia culminis vestri ad fidem probitatis accessit. Nam scriptionis venerandae frugibus ipso commeante satiatus sum. Refundo ergo depositum, officii lege constrictus; et quem in Liguria positum pro virium mediocritate suscepi, ad potissima patrocinia tabella prosequente transmitto. Quod superest, reverentiae vestrae quidquid habet humilitas devotionis offerimus, supplicans ut litteras vestras vel pro mearum assiduitate jam merear. Rerum omnium cursus obsequiis corporis, animarum constat imperio: aliud nobilitat coelestis affinitas, aliud abjectio terrena submittit. Nec liberum est ut quo mens Deo parente collata deflexerit, quod de ultimis assumptum est non sequatur: nec licet militem obviam manum decretis imperatoris afferre. Hinc Crispus asseruit aliud nobis cum diis, aliud cum belluis esse commune. Hujus secreti ratione cum absentibus peregrinamur, et salva membrorum valetudine, amantum febribus aestuamus: per haec vincula nulla itinerum interjectione dividimur, et segregati habitaculis, in unum studiis convenimus. Nosti, soror venerabilis, et omnem apud me transgressa dulcedinem, quae praefationem exegisset occasio. Nunc aperta tecum et prodiga pudoris fronte congrediar. Vix quae ante direxeras blandimenta sustinui: post admonitionem meam duplicia in litteris mella fudisti, quae tota pectoris secreta concuterent et ad desiderium tui captivam animam relicta corporis sede transferrent. Quam timeo ne rursus ad incertum remittatur affectio; et cum tota mens diligentiae vela laxaverit, subducta periculum statione patiatur! Animus meus quia fuci sit nescius cognovisti; nec detestabilem inter amantes urbanitatem possit assumere. Tua rursus diversum sexus et natura pollicetur, ut dicit sapientissimus Salomon: Anima quae in saturitate est, favis illudit . Scit verborum meorum testis et judex, disposuisse me spiritalis conjugii non simulacrum, sed ipsam implere veritatem. Ut dum inter nos unum velle, et unum nolle constiterit, vel quod bonos ad imitationem stimulet, vel quod malos afficiat, omnium oculis et mentibus exhibere. Tu tantum, Deo medio, adversus omnem quae ex invidia nascitur impugnationem, firmam promitte et indemutabilem servandam esse constantiam. Quocirca vale, mi domina, et brevi pro maximis admonitione contenta, quia nec epistolaris concinnatio plura patitur, nec ratio penetralium paginis debere committi, si ad haec quae indicata sunt voto et fide respondes, propriae scriptionis testimonio pollicere. Non scripsi, ut amaro incommoditatis meae indicio vos gravarem; sed ut sollicitudinem vestram, quatenus insistat orationibus, convenirem. Male oculos meos ante receptae valetudinis substantiam impositus labor accepit, omne a me vobiscum lumen abscessit. Satis sit significasse quod patior. Vestrum est prosperitatem meam a Deo quem precibus placatis exigere, et reseranti litterarum fores crebris opem ferre colloquiis. Domine mi, Deum quaeso, ut illud a vobis indicari faciat quod me delectet agnoscere. Non est fiducia mea praecognitis nudata successibus. Validus in affectione est, quem animo meo diligentiae memorem justa sum aestimatione pollicitus. Gratias tibi, superna dispensatio, quae humanis rebus prosperorum fructum de adversitatis occasione largiris, nec pateris in ordine suo tristia permanere. Nescio quid magnitudini vestrae hostilis malitia de patrimonii ubertate decerpserit; tamen sub hoc titulo invictissimi domini multum locupletem gratiam comparavit. Bona est jactura substantiae, si inclyti notitia principis dispendiis invenitur. Non est facultatum formidanda decessio, si per eum qui omnes vincat divitias, summi Domini amor acquiritur. Huc accedit quod nec illa imminutio, dum facta est lucri mater et honorum via, impactae humilitatis potuit tenere substantiam. Sic reparata sunt quae inimicus eripuit, ut adhuc gaudiorum cumulum praestoleris. Supersunt quae in spe habeantur, cum culmini tuo contigerit maxima jam tenere. His beneficiis, coelo auctore collatis, notitiae et communionis nostrae bona jungamus. Quando mihi tantum virum, nisi per illa quae praefatus sum, contigisset agnoscere? Sed augeant superna quae tribuunt; et ad quae desideria porriguntur, divina nos cura perducat. Quod restat, vale, mi domine, et amantem tui crebris fove colloquiis: quia nisi epistolaris concinnatio teneret terminum lege praescriptum, gaudia me in multa verba diffunderent. Par quidem fuerat unis litteris magnitudinis tuae respondisse simpliciter, nec geminare debere colloquia semel obnoxium: sed cautione ad hoc, non inscitia devolutus sum. De utriusque enim epistolis, una obsequitur debito, altera praestatur affectui. Credite, nefas putavi non cum fenore suo restituere quod mens venerabilis prima contulerat. Dulciora sunt ante exemplum bona diligentiae: nec tantum habet virium aut genii qui amicitiarum callem fecundus ingreditur. Summatim sibi gratiam non potest vindicare, cui in amore forma praestatur: impudentiae est non respondere caritati, cum manifestet res bene orta virtutem. Haec in festinatione perlatoris celer scripsi. Latius posthac verba diffundam: nec maciem ingenii mei, dum merita vestra respiciuntur, aspiciam: si tamen desideriis meis tabellarum frequentiam commodetis. Domine mi, salutationis uberrimae servitia dependens, quaeso, ut memoriam proximitatis vos habere signent promulgata sine intermissione colloquia. Diu est quod desideriis veracibus suspensus solo litterarum pascor officio: dum enim magnitudinem vestram alloquor, votivo me aestimo non deesse conspectui. Sed remediis suis animus aegrescit afflicti; et quod diligentiae pabulum invenitur, hoc magis macerat de amoris fruge jejunium. Vere, domine, sic vos lumina mea Deus servet incolumes; quia si aut vires corporis mei sivissent, aut festinatio domni, Ravennam totis intentionis meae viribus expetissem. Sed si Deus voluerit, salva vita domni mei patris vestri, et domnae matris, post Pascha cum adjutorio superno veniam, ut vobis visis ad opem vitae revalescam. Domine mi, salutationem uberrimam dicens precor, ut omnes sanctos orare pro me instantissime procuretis. Quamvis pro peccatis meis etiam litterarum vestrarum solatia subducantur, ego tamen memor debiti quo me per gratiam vestram, ut Dei memores, obligastis, scribere non omitto: sperans, domne Senari, ut Deum quem in me cogitasti, semper attendas et frequenter mihi litterarum vestrarum munus impertias. Domne mi, saluto plurimum reverentia consueta, et imploro ut per omnes sanctorum basilicas pro afflictione mea Deum rogare non desinas. Quamvis ad tutelam pontificis innocentia officii ejus comes assistat; nec opus sit humanis solatiis ei qui humanitatem professione superavit, scit tamen omnipotens Deus, me sancti episcopi portitoris praesentium jussioni exactum impendisse colloquium. Diu enim renisus sum, ne arrogans videretur, si minister antistitem, et apud sanctissimam conscientiam potissimum vix mediocris assereret. Sed perfecta obedientia est, quidquid summus exigit, non negari. Et ideo praelato debitae salutationis obsequio, precor, ut ad consolationem multis impugnationibus praegravati subsidium conferatis: quatenus singularis boni rem facientes, non patiamini immeritum sacerdotem diuturnae subjacere moestitiae. Deus, qui bonorum operum animo vestro inseruit affectum, ipse obsequentem sibi longa felicissimum aetate tueatur: quia quamvis innocentia quam fovetis, indesinentes pro vobis ducat excubias; obligati tamen beneficiis vestris non possunt quae pro vobis Deo debent vota comprimere: quia pro impensis gratias non referre et Deus in carne constitutus exhorruit. Utinam tantum valerem pro rebus verborum tribuere, quantum sentio me debere! His tamen, quod ad aliam mercedem vestram pertineat, suggerere non omitto, ut chartam quam in causa Laurentii tabularii comensis fecistis, impletam mihi transmitti jubeatis; et pro illa caeca muliere quam Martinus conductor de Moditia opprimit, comitis patrimonii litteras tollatis, quibus jubeatur, quod ei abstulit mancipium, sine dilatione reformare: quia quod in praesenti in mandatis accepit, facere pro rustica temeritate contemnit. Digresso de Mediolanensi urbe communi domino, sola in consolatione remanserunt solatia litterarum: quia dum sermo ad vos dirigitur, aliqua praesentiae vestrae desideriis meis imago blanditur. Quod et a vobis dominis meis, ut crebro faciatis, exposco; cogitantes absentiam vestram hac sola posse assiduitate sustineri. Habeant felicissimi votivam praesentiam: mihi delicta mea cogitanti epistolaris cura sufficiet. Domine mi, salutem uberrimam dicens, precor, ut per sanctos Domini pro me preces fundere minime desistatis, et Domino gratias referte, cujus circa me beneficia etiam insperata tribuuntur. Uberioribus opus est paginis, ubi fides claudicat perlatoris: per amantem mei cultorem vestrum Stephanum diaconum, sufficit parca collocutio: qui transgrediens epistolas in multa verba diffusas, praefert affluentibus necessaria, dum compendio fidelis arcani alleganda non supprimit. Quod restat, valere me, Deo auspice, nuntians, prosperitatis vestrae bona disquiro, et plenum reddo salutationis obsequium, deprecatus, ut fiduciam meam incorrupta dignationis vestrae non denudet integritas. Importunum me facit aliena necessitas, quia debeo pro deprecante sermonem. Lex propositi intercessionis refutat avaritiam. Nam ad conscientiae meae sarcinam jungitur, si respuam supplicantem. Exspectandae memoriae Sabini filius ad diem constitutum sententiam praestolaturus occurrit: sed agellum suum utilitatis ratione est coactus expetere; quia et fidejussor et exsecutor defuncta die defuerunt. Abjurantem me de praefati negotio ultra vilescere bajulus impulit, ut ad eum nuntios, quatenus rursus occurreret, destinarem: quod me fecisse significo. Nunc salutationis meae dicens obsequia, in potestate est culminis vestri, in praedicti causa, quid justitia quam fovetis, quid fiducia quam dedistis mereatur ostendere. Scio mea apud vos clamare silentia; nec quidquam fieri, quod non secreta interpretatione teneatur. Ego tamen a scriptione non destiti; nec sublimis memoriae viri Sabini filium fabricato ingenio a judicatione subtraxi, qui violentias in agello suo perpessus, hactenus operam dicitur navasse cum barbaris. Credite mihi, aderit secutus examini, et disceptationem vestram sine aliqua formidine veniet ingressurus. Domine mi, salutati reverentiam dicens, precor ut personam meam tanti habeatis insitae dudum affectionis recordatione fulcire. Bene providentia superna disponit, ut dum a me beneficia postulantur, sic sollicitudo mea votivos inveniat perlatores. Facessat negare aliis quod mihi tribuo: et illud avaritia sordente continere, quod sublevat largientem. Simplicianus praesentium bajulus, adolescens nobilissimus, natalem scientiae sedem Romam conatus expetere, hoc sibi credidit pro singulari evenire compendio, si ad notitiam culminis vestri duce pagina perveniret. Cui ego nequaquam volui cupita subtrahere, sciens consuetudinis vestrae esse quod reliqui faciunt exorati. Nunc, mi domine, servitia salutationis accipientes, facite ut praefatum peregrinationis dura non onerent: meque crebra scriptionis vestrae per hanc impetratam frequentiam relevare munia non desistant. Non deberent esse negotiosa colloquia quae pro remedio sibi amor invenit, nec religionis stipendium ad necessaria nos oporteret evocare commercia: quia dulce esset epistolarum munia soli militare concordiae, nec rem diligentiae in aucupia transferre compendii. Sed res ad hoc rediit, ut nisi senior caritas quae inter nos ab ipso vitae lumine sumpsit exordium, et per varias profectuum vires messem gratiae perduxit ad aream, compulsa pro meis partibus stimulo scriptionis assurgat, grandi ingratitudinis et detrimentorum sterilitate percutiar. Meminit amplitudo vestra, quae de expensis quae apud Ravennam episcopus meus fecerat, me ei redhibitionem promittente, pro sedis apostolicae utilitate, vobiscum fuerit collocutus. De qua restituenda celerem promiseratis effectum: sed pro peccatis meis nescio qui casus opposuit manus. De qua ad me praedicti antistitis se convertit intentio, ut vix inducias ad sacratissimam urbem tribuerit destinandi. Nunc post Deum in vobis causa est; qui potestis et personam meam offensione pontificis mei et detrimentis eripere; ne officium fidei mihi uni peperisse videatur adversa. Domine mi, salutationis munera persolvens, Dominum precor, ut animum vestrum ad utilitatis meae considerationem incunctanter invitet. Ego quid amplius facerem invenire non potui, nisi ut cum allegatione manifesta fidum mihi dirigerem perlatorem. Magnifici viri domni Stephanioni filii vestri facit dignatio ut beatitudini vestrae legendus occurram, cujus beneficio itineris caritas detrimenta non patitur, et quod praesentia non valet, sermone compensat. His ergo servitia apostolatui vestro debita repraesentans, quaero ut me orationum suffragio sublevetis: quatenus insertus venerabili conscientiae, de omni merear dignationis vestrae fruge gratulari; quia fiduciae meae coronam vestram non ambigo responsuram. Fecit magnitudo vestra quod et sanctis moribus suis debet et sanguini, ut propinquitatis memoriam silentii non patiatur torpore languescere. In quacunque terrarum parte vivit affinitas, nec separantur regionibus parentelae catena sociati. Credite mihi, dilectio sancta non deperit, nec ullum patitur per divisionis itinera natura dispendium. Nam generum vestrum tantum mihi noveritis caritatis impendere, quantum ad vicissitudinem nulla satisfactio existat idonea. Quod superest, domina mi, accipientes debitae salutationis affectum, Deum precor, ut in bono mutuo felicitatis videndi vos occasionem conferre dignetur; quatenus sub confabulatione votiva pia desideria subleventur. Postquam desideriis meis videndi vos facultas elapsa est, iterum ad litteras mens revertitur: cogitur abjuratum poscere paginale subsidium, et institutam melioribus copiis animam, quasi vilioris cibi alere aut sustentare commercio. O quam grave est, quotiens variis necessitatibus obsequentem fugitiva libertas ad nova instituta transducit! Quae dura sunt, continuatione franguntur: multum de gravitate oneris usus incidit; flebilis conditio ad optata quae non sunt mansura perducit; levior sors est curis jugibus occupati. Hoc sum infelicior peccatorum fasce, quod de bonarum rerum sapore gustavi. Sed hinc alias. Deo relinquenda sunt, quae humano remedium nesciunt habere consilio. Vobis interim reverentiam salutationis impendens, reditus mei facere indicia non omisi, cupiens pari scriptionis vestrae hilaritate relevari. Ignoratur bonorum sapor in prosperis; vix dignoscitur superni qualitas beneficii, dum tenetur; post migrationem cupita dulcescunt; desiderii pretia in manibus constituta nescimus. Vere fateor, quandiu Ravenna vos habuit, sinistrum omen credidi cogitare quae patior; nec inter res secundas, quasi malignus propriae felicitatis interpres, quae per absentiam vestram evenire poterant suspiravi. Non debui merita mea, si ab homine non separarer, agnoscere, nec intelligere fugitivum esse, quod sectanti peccata blanditur. Sed quid epistolaris concinnatio castigatae terminum dictionis excedit? Ferat his rebus medelam, cujus imperio universa famulantur. Ego tamen propter quod attributae sunt paginae, valeo substantia corporali; et per haec munia, sub Dei ope, ut prosperitas vestra nuntietur exspecto. Accipite ergo obsequia mea; et si quid inter haec quae mecum geri didicistis, eventus dexter attulerit, sine dissimulationis obstaculo nuntiate. In occasione rapui solvendae humilitatis personam domestici perlatoris. Desideriis meis militabit, quod in aliorum negotiorum efficacia providistis. Fateor, durum credidi vicinior litteras denegare, qui nunquam potui in longinquo constitutus abstinere colloquiis. Visum enim mihi sum, Ravennatibus occupatus excubiis, magnitudinem vestram quadam mentis dextera contigisse. Idcirco ad levamen desiderii scripta prorogavi, ut quod vivis subtrahebatur affatibus, lectione pensarem. Ergo honorem salutati exhibens, rogo, ut me hujusmodi, quotiens opportunitas ingesta fuerit, remediis sublevetis, in quibus absentia unicum habet divina provisione subsidium. Agnovistis quae sit curatio affectione languenti: vestrum est medelam aegris animis non negare. Diligentia est multiplicium causa paginarum. Reverentiae vestrae debetur, quod a scriptione non tempero: testis gaudii non patitur vox defectum, quia statum valetudinis vestrae laetus excepi. Valete. Deo auspice dilectionis tuae primordia convalescant: adsit desideriis communibus, per quem vires studia sortiuntur. Declarasti te scriptionis luce urbem amicam liberalibus studiis jam tenere: praemisisti in foribus quod avara parentum vota superaret. Non sum dictionis tuae rigidus aestimator, nec respuo tenuitatem praesentium, cui secutura blandiuntur. Quotiens vomeribus terram scribimus, animus de spe venturae frugis elevatur: semper de herbis aristarum divitias amicus rationis intelligit: diligens rusticandi adhuc in cano flore pomorum populos jam metitur. Facessat adversitas, et quidquid pariunt peccata discedat. Ductus mihi oratiunculae tuae et si eloquentiae nitore non subsistit, Latiaris tamen venae sapore radiavit. Fluxit sermo non absonus; lectionis tamen opibus ampliandus. Sed quid ego post tantum judicem, cujus oribus operis tui concinnationem placare signasti, quasi post olores anser, strepui? Illi quicunque placuit, examen securus ingreditur, facundia ab illo praedicata praevalet favorem etiam ab inimicis exigere. Labora ergo, ut felix bene coepta eventus extollat: honestorum te obsequiis indesinenter impende; eos qui consortio se suo polluunt, debens monitis nostris reverentiam, velut veneni poculum fuge; profectum tuum paginis scire cupido semper annuntia. Quod superest, vale, et omnibus superni favoris adjutus auxiliis, familiae tuae de peritiae messe responde. Quamvis jus affectionis, consanguinitatis lege constrictum, regionum prolixitate non pereat, nec catena generis quae animas nectit, terrarum separatione dividatur, attamen pabulum caritatis est, aut videre, aut officio sermonis appellare quem diligas: nescirentur secreta mentium, nisi proditione linguarum. Haec in usu vocavit antiquitas, ut illa quae pectoribus clausa sunt, non laterent. Ego Gallias quae totum me propter vos sibi vindicant, si oculis non inspicio, affectione non desero. Gratias tamen praesentium perlatori, qui necessitatis suae occasione desideriis meis praestitit, ut inter aestus animarum quibus bajulus deerat, optatum praeberet officium. Salutans ergo servitio debito, precor ut portitor beneficii sui vicem recipiat, et qui in gaudio meo opitulatus est, suis votis restitutum per me credat effectum. Scit magnitudo vestra quo me honorent praejudicio studiorum liberalium sectatores, tanquam rem sibi debitam commendationis meae scripta poscentes. In usu est, vos beneficia, me verba conferre, et magnitudinem rerum desiderium vincere postulantis. Si ab his muniis temperem, salvo munerum vestrorum genio, ego votum benevoli non habebo. Perlator praesentium Pertinax teste apud vos natalium suorum pudore vulgabitur: qui in astipulatione stemmatis usurus est bono verecundiae, per quem, indiciis valetudinis meae pro vestro desiderio factis, precor ut fiduciae suae fructum capiat ex dignationis vestrae messe locupletem: et quotiens votivus commeantum cursus accesserit, ad sublevandum me, quas in amoris solatio accipitis, paginas destinate. Debentur quidem necessitati silentia, sed scripta diligentiae. Exigit metus abstinentiam tabellarum; sed interdum cedet affectui. Vix aliquibus acquiescit obstaculis mens amantis, servet ad redhibenda gratiae stipendia potius cum vetatur. Ecce praelocutus quae me causa ab his muniis suspenderet; relinquo conscientiae vestrae quae faciat obsequentem. Deum tamen precatus, in bona me valetudine, vel Lupicinum nostrum esse significo: hoc de vobis cupiens, quae a me sunt prorogata cognoscere. Nolo tamen curam vestram sequestrati pignoris fasce deprimatis: credite conscientiae meae; plus illi per studium debeo, quam ipsa exhibere poteras per naturam. Utinam ingenium illius beneficia superna meliorent! Vere dico, vobis ad longiora digredientibus, utriusque parentis sollicitudo me respicit, quam potuimus in unum positi cum ambitione partiri. Domina mi, salutationem plenissimam dicens, precor ut tantum mihi caritatis et orationis suffragium concedatis, quantum me ad desiderii vestri effectum tendere comprobastis. Uber conscientiam vestram pro superna dispensatione vicissitudo comitetur; reddat pro parvitate mea Altissimus quod agnoscit a vobis, qui semper amantibus fideles exstitistis, fuisse collatum. Certus portus est, pectoris vestri invenisse diligentiam: estis hac conversatione praediti, ut amicorum spem beneficii collatione vincatis. Secundam admonitionem desidero, ut injunctum iter arripiam. Date felicem dexteram humilitati meae, et prospera mecum vestra dividite. Domine mi, salutationis obsequia praestans, quaeso, ut si rerum dominus apud Ravennam feliciter commorabitur, indicetis quatenus sine ambiguo praecepta vestra perficiam. Solent quibus felicitas et potentia, Deo ordinante, conceditur, humiles consolari officio litterarum, et prospera sua paginarum promulgatione partiri. Ego multo tempore ut his sublevarer muniis, exspectavi. Sed cessantibus vobis necessarium credidi non tacere, ut quod amor non exigit, juxta evangelicam lectionem mereatur importunitas. Domine mi, salu. tationem plenissimam dicens, quaeso, ut me antiquum cultorem vestrum illo foveatis quo olim promisistis affectu: et prospera vestra paginarum me faciatis directione cognoscere. Quamvis sublimi viro et omni integritate praedito, Sabino Romam properante, tute paginarum officia commisissem, ut resignanda per litteras fidelis relator assereret, attamen sollicitudini meae debui duplicibus magnitudinem vestram indiciis informare, ut perlator ex litteris secutus principium narrationis assumat. Haec scripto degustata sufficiant: ad illud revertor, propter quod epistolae destinantur. Valere me corpore nuntio; Deo supplicans, ut statum animae de vestra faciat prosperitate reparari. Non potest doloris magnitudinem eloqui oris infantia, qui mihi de illa re contigit, quod harum perlatoribus ad Liguriam destinatis a scriptione temperastis: quorum commeationem vos ignorasse non credidi, et praesentiam magnitudinis vestrae a petitionis qualitate deprehendi: datur enim inveniri a dispositis tractatorem. Me tamen urunt epistolarum feriae, quas ad levamen moeroris mei etiam occupatissimi repulistis. Nunc ad vota redeo. Valete, mi domini, et coelestem circa vos gratiam multiplici resignate colloquio. Partum est enim actibus vestris, quietis tempore de ea quae in laboribus sata est, innocentiae messe gaudere. Pervigil beatitudinis vestrae cura, quasi coram positos, in quocunque loci sint, obsequentes attendit, et sine ullis feriis, dum gratiae suffragium praestat expertis, invitat extraneos. Etenim plures de spectaculo fructus capiuntur laboris alieni: quia discit operam navare in cujus oculis redduntur praemia sudoris et fidei. Atque utinam par votis esset effectus! et quod didici pro religione, cuperem daretur implere. Domine mi, famulatus mei humilitatem exhibens, parca in maximis elocutione contentus, quid domnus episcopus frater vester super directa legatione senserit, patefaciendum praefati litteris derelinquo. Cum semper sint litterarum inter amantes jucunda commercia, et ex his muniis, etiam si spartana adhibeatur brevitas, gaudia prolixa nascantur; sintque hujusmodi officia remedio absentibus, votiva sollicitis: attamen aeger animus super eorum de quibus pendet, prosperitate jactatur, et hac tantum curatione respirat; quam cum negat anxiis is qui nullo labascit incerto, resignat se diligentia non teneri. Paverunt diu animum meum a magnitudine vestra destinata colloquia, et hilaritati congrua pabula praestiterunt. Quorum nunc abstinentiam non affert tristitiam, sed cogit ad exitium. Potuit enim saluti opem tribuere, quod ante militavit affectui; abjurata est caritatis religio, quando profutura meae valetudini verba denegantur. Agnovistis quid fecerunt silentia vestra; quibus emendatione succurrite: nam apud vos si mei non dominatur oblivio, scriptione mutantur. Domine mi, salutem largissimam referens, Deum deprecor, ut aestibus meis superni dispositio favoris occurat, et in solatio moerorum meorum illa a vobis indicari faciat, quae delectet agnosci. Scio conscientiam religiosam grande aestimare compendium, si praestandi nascatur occasio, his maxime quos devotos exstitisse meminerunt. Ergo quamvis prima reverentiae vestrae causa sit scripta mittendi, et utilitatis allegatio sit subjicienda diligentiae, attamen anxius animus saepe necessaria praeponit affectui. Retinet fraternitas vestra domnum papam de expensa, quam episcopus meus apud Ravennam pro ejus utilitate me spondente fecerat, restitutionem fuisse pollicitum. Sed actum est ut vix ad vos dirigendi praestaret inducias, et de mea sibi satisfaciendum esse substantia protestatur. Nunc quia grandis summa non est quae reposcitur, et summum est beneficium me ab ingratitudine ejus quae videtur justa, subtrahere, ordinate quod vobis retributio superna compenset. Domine mi, salutem abundantissimam reddens, Deum quaeso, quo animis vestris, quod me sublevare possit, inspiret. Ego autem adfui partibus meis, qui cum contestatione moeroris per paginas indicati direxi fidelissimum perlatorem, qui nobis perferenda sine imminutione suscipiat. Quamvis magnitudo vestra per longum silentium oblivionem mei fuerit contestata, et dum ab epistolaribus muniis temperat, memoriam obsequentis abjecerit, attamen providentia coelestis desideriis meis prospera vestra non patitur occultari, et variis indiciis successum circa vos resignat optatum. Nunc tamen animus meus usque ad hoc devinctione productus est, ut proprium ad vos dirigerem perlatorem, qui vivis pastus aspectibus, bona ad me manifesta perducat. Credite, domini, magna me vobis esse obligatione constrictum, nec ullas pectori meo ferias dari, quibus visionem vestram non plena intentione disquiram. Superest ut, reducta in Ecclesia Romana concordia, occurrendi vobis contingat occasio. Domine mi, salutationem reverentiae vestrae plenissimam dicens, deprecor ut suggestionem portitoris, hominis mei, grato suscipiatis auditu, et de felicitate vestra vel totius domus statu recurrenti nos instruatis alloquio. Inter curas et molestias quibus pro peccatorum fasce subjicior, elegi singulare subsidium, ut ad vos domnas meas litteras destinarem; quarum precibus omnia mihi secunda contingerent, et ad serena laetitiae, depositis angustiarum nubibus, reformarer. Prima enim moeroris causa est, quod prospera vestra, dum in longinquo degitis, vix datur agnosci: ex qua nascitur circa personam meam omnis adversitas. Adeste ergo supplici precibus vestris, ut per sanctorum Dei suffragia aegro animo medela tribuatur. Domina mi, servitium salutationis impendens, deprecor, et per Deum vos, quem colitis, obtestor, ut continuis me postulationibus et lacrymis, quibus regnum coeleste vim patitur, Domino commendetis: quia hoc munus speciale computo, et omnibus commodis antepono. Coelestis dispensatio religiosis desideriis nunquam negat effectum: nam quod pie cupimus, maturo praestat studio. Desideranti enim mihi per litteras orationum vestrarum postulare suffragia, perlatorem domesticum vota pepererunt; ut stimulo scriptionis admoniti, pro suscepti anima supplicetis, quia doctor gentium clamat, Orate pro invicem . Nihil enim est quod Deum diligens, etiam pro delinquentibus obtinere non possit. Laborate ergo promissis dudum patrociniis, et gaudia mihi per lacrymas comparate. Veniat ad me fructus innocentiae meritis ignoratus. Haec sunt de quibus sanctum Dei admonere praesumpsi. Timeo enim facere prolixa colloquia, quia res necessaria strictis est postulanda sermonibus. Nunc in Christo valete, mi domine, et sentire me deprecationis vestrae munera prosperis indicate. Ergo falso creditur amorem reddi diligentiae, et tacitis animas se interrogare colloquiis, fidem mentium sensus asserere, ut quod impendimus vicaria nobis relatione debeatur? Vocem montium secreta restituunt, et in obsequio humanitatis muta famulantur: sed magnitudinem tuam in contemptu mei contigit silentium pro scriptione reddere; et in astipulatione artificis genii, temperando a paginis, pertinaciam garrulitatis opprimere, naturae lege calcata. Facessat a moribus meis, sequi quod admissum doleo, et sublevare culpas imitando. Ecce iterum appello linguae ferias foventem, et in longioribus persequor, habens promissae caritatis memoriam. Domine, ut supra, salutationem largissimam offerens, quaeso, ut debitum gratiae vel nunc exigat importunitas, dum providetur quatenus ardorem desiderii prolixis satietis alloquiis. Quotiens votiva res repente contigerit, pretium de ipsa temporis brevitate sortitur. Coelestis enim ut crescat beneficii genius, subitum facit esse quod tribuit, ne devenustet sperantum prolixitas misericordiam largitoris; quis enim affectum desiderii repente suscipiens non avidius impetrata veneretur? Sic litteras magnitudinis vestrae sitiens, tempore profectionis accepi. Dolebam, fateor, et vehementer angebar, dum nec obsequiorum meorum perlator existeret, nec sospitatis vestrae digressurus bona cognoscerem. Ecce utrumque frons bona concessit: accepi pariter indicia optata quae refero, et uno eodemque tempore regressum me de Alpibus Cottiis, et Ravennate significo iter arrepturum. Orate ut variis laborum jactato incommodis patientiam supernae benedictionis munus infundat. Me autem quod ad custodiam gratiae culminis vestri splendor hortatur, facilius credo cursus fluminum in diversa revocari, et relictis fluentorum alimoniis aether vacuum pisces expetere, quam tantorum me immemorem delicta restituant. Quod superest, valete, mi domina, et redemptori nostro pro persona suscepti incessabiliter supplicate.

Notes: (Prov.
XXVII, 7) (nisi forte subdolo gratiae sapore decipiar,
et degustatae caritatis sitienti pocula oblata
submoveris) (Jac. V, 16)