EPISTOLA V.  Ad magistrum archidiaconum multum recommendativa.
Author: Nicolaus Claraevallensis

Praecordiali amico et reverendissimo magistro G. archidiacono, frater NICOLAUS, in bono ministerio bonum gradum acquirere.

Tibi soli audeo scribere cui scribere multa praesumptio est, paupertas enim sensus et styli nuditas sapientiam tuam reformidat, et eloquentiam reveretur. Utrumque tibi cumulata felicitate concessum est, et sentire sapienter, et proferre utiliter. Et quia cogitare de sapientia sensus est consummatus, stellantium auctoritas Scripturarum sedem invenit in te, manet apud te, de te facit armarium. Eloquentiae vero praeconsiderata discretio in sublimi sermonis claritate relucens tanta varietate se temperat, ut et doctis prosit, et non desit indoctis eruditus sermo, lingua polita, vultus hilarior et rhetoricus spiritus, amicis placens, nec displicens inimicis, infelicem invidiam feliciori gloria superavit. Tibi dedit duo talenta talentorum omnium distributor et profusiori spiritu. Spiritum duplicem infudit tibi spiritus intelligentiae subtilis et discretus. Extollant alii philosophos, et grammaticos laudent, et nescientes loqui, laquaci dirivatione circumsonent: tu solus sufficis mihi, quem et sensus prudentior et sermo venustior consummata perfectione perficiunt. Vidi ergo Galliarum magistros, quos famosi nominis imago protulerat, ante tuam eloquentiam palpitare, et compresso murmure unum exire post alium, tibi gloriam, sibi verecundiam reportantes; sed fuit judicium, in quo esset abyssus multa, non caligaverunt oculi tui; sed velociori ingenio praevolantes furtivam sententiam dimotis obscuritatibus invenerunt. Accedit ad hoc jucundior tuae mortalitatis infirmitas, quae severitate laetitiam condiens, ita tuae mentis incendit arcanum, ut non contrarius, sed dissimilis caeteris videaris; convictus honestior, et aureae mediocritatis titulis insignitus avaritiam et ambitionem miro moderamine propulsavit. Castigata familia, et domi habens unde disceret, « non fecit proximo suo malum, et opprobrium non accepit adversus proximos suos . » Sic sapientiae, eloquentiae et disciplinae dotibus approbatus, decus Ecclesiae, lingua civitatis, populorum exemplum factus es. Felix esses Trecis civitas, si cognovisses et tu; si cumulum invidiae in admirationis gloriam transtulisses, novi quid dicam, nec obumbratorio sermone rerum veritatem velare contendo, sed defero dominis, et amicis parco, impudica frondositas est illum fugere et fugare quem sequi doctrina, consequi vero summa sapientia est, furiosa pestis invidia et ipsum cordis robur excedens, quae utramque substantiam molestiori debilitatione perturbat. O si mihi datum esset desuper adhaerere tibi, audire te, tuo consortio non removeri. Sed promissa stabilitas et discretioris legis praejurata professio submovent auditorium, et viventi constituunt sepulturam. Dum linguae tuae volubilitas aureo sermone diffunditur, Tullium, aut Quintilianum vel aliquem ex illis veteribus officinis perorare confiteor: et licet in multa sapientia multa sit indignatio; sublimitatem tamen tuam humilitas tanta componit, ut videatur impletum in te, quod dicitur: « Et in veritate tua humiliasti me . » Excessi, fateor, et meae tenuitatis oblitus, longum nudumque stylum tuis oculis praesentavi; excuset ergo, dulcissime magister, orationis defectum affectus integer, et tegat amicitia quod imperitia denudavit. Sit in beneplacito tuae dignationis ut digneris mihi mittere sermonem illum quem super illam Salvatoris sententiam dicere solebas: Si Filius vos liberavit, vere liberi eritis , ut liberet a morte peccati, qui solus fuit inter mortuos liber Jesus Christus sponsus Ecclesiae Filius Dei.

Notes: (Psal. XIV) (Psal. CXVIII) (Joan. VIII)