EPISTOLA II. PHILIPPI AD HERVARDUM.  Docet tria necessaria esse legenti Scripturas sacras; quaerit et solvit quomodo Christus contraxerit originale peccatum ab Adamo, et tamen in eo fuerit contentus secundum carnem.
Author: Philippus de Harveng

Solebas mihi litterulas simplices mittere, et ego tibi simili forma rescribere, in quibus nil nisi vel dilectio mutua signabatur, vel aliquid nullius, aut parvi ponderis, habeatur. Non vero longe alias mihi litteras delegasti: quibus meam parvitatem non mediocriter aggravasti: dum in eis quaestionem satis difficilem posuisti, cujus solutionem a me diligentius requisisti. Hanc autem quaestionem, ut ais, in tuorum doctorum auribus, quam saepissime distillasti, quorum scientia pelli tuam ignorantiam aestimasti: ad quorum responsionem dum quasi penderes, intentus sermo eorum, ut ais, verbotenus disputans ad hujus rei enodationem, quam indignus, tam inefficax est inventus. In quo etiam dicto videris quodammodo ejusdem quaestionis gravedinem exaggerare, et meipsum ex obliquo amplius aggravare: dum quasi temeritatis me asseres arguendum, si quod tui doctores non sufficiunt enodare, ego praesumpsero procaciter attentare. Sed forte hoc te sensisse nec etiam debeo suspicari, et quod simpliciter dictum est, astutiae non convenit imputari: ne argutior inveniar ad accusandum simplicitatem tuae locutionis quam ad enodandum perplexitatem propositae quaestionis. Hoc igitur omisso, sic tentabo respondere tibi diligentius inquirenti, ut tamen non praejudicem melius sentienti: quia etsi non possim tibi satisfacere dubitanti, non invideo subtilius et efficacius disputanti.

Dubitas quidem et quaeris, cum Christi caro in lumbis fuerit Adae, sicut et nostra: quomodo non inde et ipsa peccatum contraxerit sicut et nostra? Et ne forte verba tua tibi exciderint, ea breviter recensebo, et ad ea postmodum quod Christus ipse dederit, respondebo. Cum dicimus, inquis, omnes fuimus in Adam: haec universitas, ita suae dictionis complexu humanae propaginis 10 seminario derivatos homines colligit, ut et Christum una nobiscum retineat. Cum vero dicimus, « Omnes peccavimus in Adam, » haec universitas jam curtati amplexus, parcioris circuli, minoris continentiae ita circa humani generis fines coarctatur: ut incorruptae naturae Christum vereatur amplecti. Constat tamen et irrefragabiliter verum est: quia quam nostrae, tam et carnis Christi una caro Adae peccando corrupta materies praecessit. Cum igitur caro Adae peccato inobedientiae suum immortalitatis decorem exuerit, aut semiplene corrupta est, aut plene et tota. Quomodo autem caro Adae, sicut nec mea peccato concupiscentiae semiplene potuit corrumpi, non legi; non intellexi: non etiam, ut arbitror, possem doceri. Si autem plene et tota corrupta est, quomodo caro Christi quae a lumbis peccatoris Adae, defluxit, illaesa servabitur? legi, non intellexi: non dico non possem, sed non possum doceri. Haec est tuae continentia quaestionis, hoc est unde dubitas, unde me consulis. Gaudeo ergo, quod divinis studes litteris erudiri, sed in eis volo te docibilem inveniri: ne vel studium tuum crassa infatuet hebetudo, vel agilitatem ingenii praepediat tumoris aegritudo. Divinarum quippe lectori Scripturarum tria ut aestimo valde sunt necessaria, sine quibus earumdem Scripturarum, non acquiritur perfecta scientia, videlicet studium, ingenium, humilitas. Studium est, ut tu etiam nosti, diligens assiduitas legendi. Ingenium vero naturalis agilitas capiendi. Humilitas autem est animi depressio, sive cum datur, sive cum non datur gratia intelligendi. Studium quidem adeo necessarium est ei qui divinas litteras optat scire, ut illas, sine illo non facile queat scire: quia tam immensum, tam profundum pelagus non nisi laboriosa lectoris assiduitas apprehendit, qui vel otio ignavum et negligentem animum non intendit, vel infructuoso et saeculari negotio studium non impendit. Ea enim quae necesse est sciri, uno in loco, non possunt omnia reperiri: et ideo necesse est legendo frequentius multa revolvi, ut frequenti lectione possit ignorantiae caligo resolvi. Denique apud litteras saeculares dicit quidam: quod quis sapiens esse non poterit, nisi multa legerit. Ideo et Apostolus cum Timotheum instrueret: « Attende, inquit, lectioni . » Et ne brevis legendi attentio sufficere putaretur, subjungit: « In his meditare, in his esto . » Si ergo Scripturas scire desideras, in his oportet te versari, in his esse, in his assiduitate congrua, meditari: quia quod fastidioso et negligenti occluditur, studioso et instantius pulsanti aperitur. Ingenium quoque non mediocriter necessarium est lectori, sine quo frustra quis operam litterario dat labori: quia nullam, vel parvam assequitur scientiam assiduitate legendi, nisi adsit gratia capiendi. Unde et Paulus de quibusdam, ait: « Semper discentes et nunquam ad scientiam veritatis pervenientes . » Hoc autem ingenium non est situm in arbitrio humanae voluntatis, sed divinae solius est beneficium largitatis, quae sicut hominibus dat vel nasci, vel vivere prout vult, sic eisdem, intelligentiae dona dividit prout vult. Orandus est ergo Deus, ut competentem intelligentiam largiatur, ne discendi appetitus, obserato aditu repulsam patiatur: quia, etsi lima studii necesse est ingenium acui cum habetur: tamen nisi eo dante quod possit acui, non habetur. Propter quod Apostolus cum dixisset Timotheo: « Intellige quae dico, » statim subjunxit: « Dabit enim tibi Dominus intellectum , » satis liquido manifestans, quia intelligendi mensura non est sita in hominis voluntate, sed in Domini gratuita largitate. Quam largitatem et Isaias praedicat, dicens: « Dominus Deus aperuit mihi aurem . » Et Lucas evangelista: « Aperuit, inquit, illis sensum, ut intelligerent Scripturas . » Vides quia Dominus Timotheo dat intellectum, aurem aperit Isaiae, sensum apostolis, ut Scripturas intelligant; qui, econtra, claudit eis de quibus Apostolus: « Non intelligentes ait, neque quae loquuntur, neque de quibus affirmant . » Cum vero tam studium quam ingenium sibi quis viderit abundare, et occulta Scripturarum mysteria coeperit penetrare, necessario etiam humilitatem adjungere festinabit, sine qua pro nihilo caetera congregabit. Haec autem humilitas, non solum necessaria est ei, cum secreta Scripturarum panduntur, verum etiam cum eadem absconduntur: ne vel intelligens, in se potius, quam in Domino glorietur, vel non intelligens, non suam tarditatem, sed scripturam potius reprehensibilem arbitretur. Plerique enim cum ea, quae legunt, intelligunt, superbe gloriantur, cum vero non intelligunt, superbius stomachantur: extimantes dignum penitus reprehendi, quidquid viderint humana ratione non posse comprehendi. Caeterum prudens lector, cum quid intelligit, debet non in se, sed in Domino gloriari, et id quod non intelligit, humiliter venerari: sciens verum esse quidquid Scriptura canonica protestatur, quamvis non ab omnibus aequaliter capiatur. Ob hoc autem nonnulla occultantur, ut diligentius inquirantur, inventa strictius teneantur: et ea, lector humilitate debita veneretur, magisque nonnunquam repulsus humiliando proficiat, quam si nullum 11 omnino repulsam pateretur. Quia ergo tibi et studium et ingenium adesse non ignoro, restat ut utrumque, humilitatis gratia muniatur: sicque de eo quo intelligis gaudeas, ut id quod non intelligis, non tamen tibi absonum videatur, nec difficultatem intelligendi doctorum disputationi, sed tuae tarditati humiliter imputa, occlusumque ostium, noli blasphemiis lapidare; sed debita veneratione saluta. Miraris, cum in Adam Christus fuerit, sicut et nos: cur non inde peccatum, et ipse contraxerit, sicut et nos. Cum enim dicitur: « Omnes in Adam fuimus, » in hac universitate continetur et Christus: cum vero dicitur: « Omnes in Adam peccavimus, » ab hac universitate excipitur Christus. Neque enim in Adam peccavit, qui nusquam, vel nunquam peccavit: « de quo Scriptura, Qui peccatum, inquit, non fecit. » Cum ergo, de Adam loquens, Apostolus dicit: « In quo omnes peccaverunt , » etsi Christum ibidem non excipit, eum tamen debere excipi, alibi manifestat, ubi de eo dicit: « Eum qui non noverat peccatum . » Unde constat quia non omnes in Adam peccaverunt, qui tamen in Adam fuerunt. Sed illud veraciter dicitur, quia omnes qui peccaverunt, in Adam peccaverunt. Sicut enim omnes qui nascituri eramus de Adam, fuimus in Adam: sic omnes qui peccatores nascituri eramus de Adam peccavimus in Adam. Ubi primo videndum est quomodo in Adam fuimus: qui eo tempore nondum fuimus. Sicut enim nondum sunt, qui post multos annos nascituri sunt: sic nos qui modo sumus, tempore Adam nondum fuimus. Sed ideo fuisse dicimur in illo, quia existendi originem sumpsimus ab illo: in quo fuit et creante Deo natura seminalis, et peccato exigente concupiscentia carnalis: a quibus propagatio generis humani exordium sumpsit, quas quisque nostrum sibi tempore suae conceptionis assumpsit. Facto quidem primo illo homine, vel primis hominibus dixit Deus: « Crescite et multiplicamini, et replete terram . Ex quo intelligitur, quia factos illos Deus voluit multiplicari, et ex iis alios homines propagari: quos processu temporis consummatos, virtute meritorum transferret ad coelestia, imminutum supplere numerum angelorum. Erat ergo jam tunc in Adam seminarium posteritatis, quo gignere filios potuisset nutu liberae voluntatis: qui et sine impulsu libidinis se gremio uxoris maritus infudisset, et illa sine damno integritatis concipiens, maturo tempore sine gemitu peperisset. Et quoniam generantes, nil praeter carnem ad genitos transfudissent, et geniti nil praeter carnem a generantibus accepissent: secundum eam solam in parentibus fuisse filii veraciter dicerentur, a quibus solius ejusdem carnis originem sortirentur. Verum antequam id accideret mandatum Dei, primi homines transgrediuntur, et praevaricationis rei, tali sententia feriuntur: ut qui Deo superiori noluerunt obedienter adhaerere, inferioris sui, id est, corporis contumacem rebellionem cogerentur miserabiliter sustinere. Infligitur enim concupiscentia membris eorum quae genitalia nominantur, sentiuntque in eis motum, unde merito confundantur: quia, cum ante peccatum voluntatis arbitrio, sicut caetera, subderentur, post peccatum, velint, nolin sti, illa instinctu libidinis commoventur. Eadem vero membra, et ante peccatum genitalia quidem erant, sed pudenda non erant: quia nulla in eis concupiscentia, nullus indecens appetitus, nulla repugnantia, nulla prorsus erat inquietudo, sed honestas, munditia, tranquillitas, obediendia, sanctitudo. Post peccatum merito pudenda nominantur: quoniam adeo spiritu reluctantur, ut ad generandum, non nisi libidine moveantur. Hoc est unde Adam filios suos sic infecit, sic quasi in radice posteritatis suae seriem tabefecit: ut quoniam in generando, non solum caro sed et concupiscentia carnalis operatur, quicunque gignitur eo modo, ejusdem reatu concupiscentiae teneatur. Licet enim virum et feminam jungat non adulterina copula, sed potius conjugalis, licet non luxuriandi, sed generandi gratia celebretur complexus maritalis; licet Abraham centenarius, et Sara nonagenaria ad generandum promissum Isaac copulentur ; licet Zacharias et Elisabeth in generando praecursorem Domini, praenuntianti angelo quodammodo famulentur, tamen justi parentes justum filium non possunt generare, quia sine concupiscentia non possunt generare. Eget ergo tam Joannes, quam Isaac medicamento circumcisionis ad abolendum generationis contagium, quoniam a quibus accipiunt ut sint homines, ab illis accipiunt ut injusti sint homines: cum ab illis trahunt, non solum carnis substantiam, sed et carnis concupiscentiam. Secundum hoc autem in parentibus dicuntur fuisse, quod eos a parentibus certum est accepisse: unde et in illis quodammodo peccasset judicantur, per quorum concupiscentiam generantur. Ideo Apostolus, cum ad Hebraeos de Levitico sacerdotio loqueretur, et quantum illud a Christi sacerdotio differat, ostendere conaretur: dixit, quia cum Abrahae sacerdos Melchisedech obviavit, in eodem Abraham Levi, qui in lumbis ejus erat, quodammodo decimavit . In lumbis quidem Abrahae Levi erat, secundum id quod de illo erat processu temporis accepturus, secundum rationem seminalem 12 qua per complexum concupiscentialem, de matre erat longo post tempore nasciturus: secundum quem modum, et ipse Abraham de lumbis parentum suorum fuerat propagatus, unde tam ipse, quam Levi, congrue est a Melchisedech decimatus. Decimatio illa qua Melchisedech non decimatus est, sed potius decimavit, medicinam illam signat, qua Christus non sanatus est, sed sanavit: qui nimirum sumpsit a nobis, unde nobis misericorditer mederetur, cum suscipiens carnem nostram, non sibi, sed nobis potius nasceretur. Levi quippe, vel Abraham, imo nos omnes egemus salubri medicina, qui lethalem morbum in generationis nostrae contraximus officina: in qua, quia concupiscentiae carnalis efferbuit appetitus, nullus inde prodiit qui non esset eidem concupiscentiae maculis irretitus. Omnes ergo, qui eo modo tam incommodo sumus nati, originalis culpae sumus vinculis obligati: imo antequam in hanc lucem veniamus, in ipso conceptu, morti sumus miserabiliter destinati, et licet non actuali, tamen originali peccato condemnati. Quod peccatum ob hoc originale merito nominatur, quia aestu concupiscentiae per quam generandi opera consummatur, illi primi homines, exigente inobedientia primitus inflammantur; a quibus caeteri homines, ducta concupiscentialiter origine propagantur. Vel forte ob hoc originale non immerito dicitur, quia ille motus indecens, vel prurigo, nostrae carnis quasi quoddam vitium est et origo: dum per complexum maris et feminae nullus penitus generatur, nisi primum caro seminantis impulsu libidinis excitatur. Quia ergo prius caro concupiscit, et postmodum generat, recte non tam caro quam concupiscentia ejus, nostra debet origo judicari: et ideo peccatum, quod per illam nobis dicitur irrogari, non inconvenienter originale meruit nominari. Hoc peccato ab Adam usque ad Christum, omnes procul dubio vinculantur, quia omnes per concupiscentiam generantur: et ideo necesse habent a Christo decimari, id est, ejus sacramentis salutaribus expiari; Christus vero nulla expiatione indiguit, quia sic accepit carnem de Virgine, ut illa complexus viriles non sentiret, nec aliquam in concipiendo concupiscentiam praesentiret. Cum enim nullus nostrum, sine complexu maris et feminae generetur, idem autem complexus, non nisi per concupiscentiam comsummetur; ob hoc sine accessu et semine patris sumere voluit Christus carnem in utero matris, ut omnem prorsus concupiscentiam relegaret, et originem carnis suae, originalis macula non faedaret. Traxit ergo de matre non fervorem libidinis, quem illa in concipiendo, nec suum, nec alterius experitur, sed carnis materiam, quae pura et tranquilla, et nullo commota turbine reperitur: sancti Spiritus in eam abundantiore gratia descendente, et ab ea omnem, tumultuosae libidinis immunditiam repellente. « Spiritus, inquit, sanctus superveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi . » Superveniet quidem, ut tanquam rubus inviolabiliter accendaris , obumbrabit vero, ne carnalis aestum concupiscentiae patiaris. Superveniet, inquam, ut efficiat novo quodam et mirabili genere te fecundam; obumbrabit vero, ut eamdem fecunditatem nullius reddat libidinis appetitus immundam. Voluit quidem et potuit, qui omnia quaecunque voluit fecit, sic in utero Virginis incarnari, ut eadem caro, non a carnali concupiscentia originem duceret sicut nostra, sed a Verbo: ut in hoc recte caro illius a nostra differre judicetur, quod longe diversam originem habere perhibetur. Nostrae etenim carni, ut paulo ante dictum est, concupiscentia carnalis originem ministravit, quae parentes nostros cum ad gignendum accederent, inflammavit: unde et eadem concupiscentia mater nostra, in Scripturis plerumque nominatur, de cujus gremio nostra carnalitas propagatur. « Pater, inquit, meus et mater mea dereliquerunt me: Dominus autem assumpsit me . » Pater noster diabolus fuit, mater vero concupiscentia, quia illo suggerente, et ista blandiente concipimur, et nascimur in peccatis, et tam diu obnoxii morti sumus, donec sic genitos regeneret divinae gratia pietatis. Regenerati vero, jam originali vinculo non tenemur, sed in carne tamen fomes concupiscentiae remanet, quo ad augendum meritum exercemur: non ut deinceps nobis officiat : sed ut posteros inficiat, si quis tamen per eamdem concupiscentiam generetur. Pulchre Melchisedech, quem nosti Christi figuram tenuisse, « sine patre, sine matre, sine genealogia, » ab Apostolo introducitur exstitisse: quia constat Christum, nec eo modo genitum, nec eo modo quempiam genuisse. Neque enim in sua genitura nostrum tenuit ordinem, neque a carnali concupiscentia carnis suae duxit originem: quia matrem ejus in concipiendo, libido non praevenit, sed ut conciperet spiritalis in eam infusio supervenit. Propter quod ait: « Ecce venit princeps mundi, et in me nihil inveniet. » Nihil utique suum. Concepit enim Virgo de Spiritu, et concepti origo ex Verbo est, sicut angelo testante perhibetur, et nostrae fidei confessio profitetur: « Quod enim, inquit, in ea natum est, de Spiritu sancto est . » Meus ille Augustinus: « Ratio, inquit, conceptionis ejus non a 13 semine virili, sed longe aliter ac desuper venit. » Hilarius, catholicae fidei praedicator orthodoxus: « Non enim, inquit, Maria corpori originem dedit, licet ad crementa partumque corporis omne quod sexus sui est naturale contulerit. » Et infra: « Caro, inquit, non aliunde originem sumpserat, quam ex Verbo. » Et longe infra: « Cum natus sit, inquit, lege hominum, non tamen lege hominum conceptus est: habens in se et constitutionem humanae conditionis in partu, et ipse extra constitutionem conditionis in origine. » Et iterum: « Origo, inquit, non hominis est: nato eo de conceptione Spiritus sancti. » Vides quia cum Dei Filius incarnatur, non carnalis illecebra, sed Dei Spiritus operatur, matris integritas virili complexu nullatenus violatur: nulla concupiscentia, sed sola carnis substantia ministratur. Qui ergo non a carnalibus desideriis, more nostro, sed desuper originem carnis traxit, profecto in conceptione originale vitium non contraxit: quia non aliunde cuilibet nascenti peccatum ascribitur, quam quod ei per parentum concupiscentiam, seminali ratione, transcribitur. Si enim et ego sine parentum concupiscentia concipi potuissem, forte originalibus vinculis obstrictus non fuissem: quia nil ab eis praeter carnis substantiam accepissem: per quam homo tantum, non homo perditus exstitissem. Sic etiam, quia Virgo sancto plena Spiritu, de carnali concupiscentia non concepit, et ex ea praeter carnem Dei Filius nil accepit: non immerito idem Christus immunis est a peccato, utpote qui nec natus, nec conceptus est in peccato. Sive ergo Levi dicatur in Abraham decimari , sive in Adam ejus posteritas reatu praevaricationis obligari: nihil horum ad Christum pertinere veraciter perhibetur, quamvis in lumbis illorum fuisse non negetur. Fuit enim in illis secundum id tantum quod traxit de illis: nihil autem aliud traxit de illis, quam quod traxit de matre, nec aliquid praeter carnem traxit de matre, nec aliquid praeter carnem traxit de matre; fuit ergo in illis secundum carnem tantum, quae Dei bona est creatura: non secundum concupiscentiam, qua nostra omnium inficitur genitura. Qui autem fuit in illis secundum carnem tantum quae bona est, non secundum concupiscentiam quae mala est: constat quia nec est in Adam praevaricatus, et ideo nec in Abraham decimatus. Sicut enim non fuit in Adam, qui nihil traxit de Adam, sic nullus fuit in illo, nisi secundum id quod traxit de illo: nec aliud quisquam de illo traxit, quam quod in conceptione de parentibus suis traxit. Nos ergo qui de parentibus nostris carnem et concupiscentiam traximus, secundum utramque in illis fuimus: et ob hoc in Adam non solum fuisse dicimur, sed et peccasse, quando scilicet ille unus homo peccavit, a quo per successionem nostra omnium origo concupiscentialiter emanavit. Sic nimirum convenienter dicitur: Et omnes in Adam fuimus, tam nos scilicet, quam Christus: et omnes in Adam peccavimus, sed nos tantummodo, et non Christus: quia sicut in illo fuimus omnes qui fuimus, sic in illo peccavimus omnes qui peccavimus. Tale est illud quod dicitur: « Qui illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum ; » omnem scilicet qui illuminatur. Et « qui vult omnes homines salvos fieri : omnes scilicet qui salvantur. Fuimus quidem in Adam, fuit et Christus, sed nos duplici modo, simplici vero Christus, quia nos secundum carnem et concupiscentiam; Christus vero secundum solam carnis substantiam. Ditiores itaque nati sumus quam Christus, secundum id duntaxat quod de parentibus traximus: quia nos duo quaedam, Christus vero unum quid solummodo traxit de matre: et vox nostra illa est: « Ecce in iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis concepit me mater mea , » quae nimirum a Christo longe est aliena. Utinam tales divitias non haberem! utinam non essem tali involucro praepeditus! utinam per angustam virtutum semitam, paupertatis et nuditatis beneficio currerem expeditus! Pulchre Christi paupertas et nuditas commendatur: ad quas etiam nos invitans: « Qui mihi, ait, ministrat, me sequatur . » Ut quia non possumus, vel eum praecedere, vel ei aliquatenus coaequari: studeamus saltem eum, etsi a longe, sequendo tamen utcunque imitari. Beata quippe Christi paupertas, quae nostrarum divitiarum aculeos noluit experiri: quae voce sua clamans ad Dominum meruit exaudiri. « Iste, inquit, pauper clamavit, et Dominus exaudivit eum , » pauper a crimine, pauper a vitiis, pauper non deponens, sed nunquam assumens gibbum camelorum: pauper suos aemulos beans, quia « vestrum, inquit, est regnum coelorum . » Beata etiam ejusdem nuditas, quae nostris non est panniculis involuta, imo ab omnium delictorum maculis absoluta: quae sibi tunicam Adae pelliceam non assumit, sed in nobis eam, sua simplici puritate, consumit. Tunica pellicea, quae fit de mortuo animali, mortem peccati signat qua natura nostra quasi superinduitur, cum carni nostrae concupiscentia superinfunditur: cum juxta Pauli vocem , propter peccatum corpus mortuum judicatur, etsi spiritus propter justitiam videre videatur. Hoc indumento peccati, hoc corpore mortis idem Apostolus se vestiri dolebat: et quis eum inde liberaret, lacrymabiliter inquirebat: « Infelix, inquit, ego homo; quis me liberabit de corpore mortis hujus? » Mortis, inquit, 14 hujus. Cujus? Ejus scilicet de qua praedixerat: « Video aliam legem in membris meis, repugnantem legi mentis meae, et captivum me ducentem in lege peccati . » Et attendens quia nullus inde sufficit liberari, nisi ei divina gratia velit suffragari: respondet: « Gratia Dei per Jesum Christum . » Igitur de corpore mortis hujus, cujus Apostolus involucro gravabatur, per Jesum Christum, sive ille, sive nostrum quilibet liberatur: quia per eum divina nobis gratia ministratur, ut quod idem jubet Apostolus impleatur. « Mortificate, inquit, membra vestra quae sunt super terram: fornicationem, immunditiam, libidinem, concupiscentiam . » Haec sunt membra hujus corporis; hae sunt species hujus mortis; haec est ipsa mors quam necesse est multo, et continuo labore mortificemus, non ut in praesentiarum penitus non sit, sed ut praevalere non possit: ut scilicet cum in nobis genuinus peccandi monetur affectus, nullus ei relaxetur effectus. Neque enim, dum hic vivimus incentivum peccati potest a nobis radicitus exstirpari; sed per divinam potest gratiam refrenari: ut ejus tumultum spiritus viriliter roboratus, compescat, et illud inefficax, velut exstinctum sub cinere delitescat. Hanc peccati mortem, et hujus mortis mortificationem Joannes Baptista figuraliter ostendebat: cum lumbos suos zona pellicea praecingebat . Quia enim per lumborum parentalium concupiscentiam conceptus fuerat, et ab illis non solum corpus, sed corpus mortuum propter peccatum contraxerat, necesse fuit ut eamdem mortem rigore disciplinae mortificaret: ne carnalis illecebra quam parentes in eum transfuderant, suis cum blanditiis enervaret. Apte ergo lumbos suos zona pellicea circumcinxit, quia carnis lasciviam loro continentiae sic astrinxit: ut nullam illi evagandi licentiam relaxaret, sed in ipso fonte, caput serpentis mortificationis malleo conquassaret. Qui etiam cum a turbis Christus propter vivendi excellentiam putaretur, ne super hoc falsa diutius opinio vulgaretur: respondit: « Non sum, ego Christus . » Non sum, ait, Christus qui non solum ex carnis, sed etiam ex peccati traduce sum conceptus, et ideo immunditiis originalibus sum infectus: mundationem quarum etsi circumcisionis beneficio sum adeptus, tamen dum hic vivo, propter nativae concupiscentiae reliquias veraciter judicor imperfectus. Christus vero, qui praeter morem nostrum sine virili conceptus est semine, sine concupiscentia natus de virgine, zona pellicea non cingitur, quia pellicea tunica non vestitur. Qui enim in ingressu hujus vitae nullius concupiscentiae involucro praepeditur, et ideo in ejus lumbis lex repugnans spiritui non sentitur: profecto nulla districtione cinguli communitur, quia, quod in illo constringi egeat, nihil penitus invenitur. Quem ergo zona pellicea cinctum videtis, Christum esse nullatenus aestimetis: quia etsi vobis excellere videor merito sanctitatis, illi tamen comparari non possim, qui nec natus, nec conceptus est in peccatis. Sic Joannes plurimum se a Christo differre voce et habitu declarabat: cum se originalibus obstrictum vinculis, illum vero peccata mundi tollere proclamabat: « Ecce, ait, qui tollit peccata mundi . » Recte ergo dicitur Christus et in Adam fuisse, et tamen ab illo nullam maculam contraxisse: quia sic in utero matris potuit carnem sine concupiscentia sumere contra carnis jura, sicut potuit nasci de Virgine mirabili et nova genitura. Sed, ne videar justo amplius verbosari, responsioni meae calcem ponam, et tibi forte gaudenti brevitate lectionis divinae gravedinem non imponam: quamvis ipsum quod dictum est jam prolixitatis argui mereatur, si tamen quaestionis tuae insufficiens judicatur. Si autem a veritatis regula non defecit, et tuae sollicitudini satisfecit: facilius et justius veniam excursus prolixior consequetur, cum legendi morula, utilitatis beneficio relevetur. Quod si verbis multiplicibus, necdum satis quaestionis perplexitas expeditur, tamen nec sic venia neganda est, ubi disserentis voluntas promptior invenitur: quem constat studioso lectori nullatenus invidere, et, si quid intelligere potuit, ex industria non tacere. Ut autem verum fatear tuae dilectioni, hujus rei veritatem aestimo expeditius me sentire, quam verbis praevaleam expedire: et ideo ad extremum excusandi suffugium mea impossibilitas illud propheticum exclamabit: « Generationem ejus quis enarrabit? » Ejus enim generationem non solum divinam, sed etiam humanam, vel impossibile, vel difficile est enarrari, et ideo humilitas necessaria est, quae, si quid ei clauditur, non novit indignari: sed vel ampliorem gratiam ad consequendum id quod desiderat promeretur, vel non consequens, rea tamen praesumptionis et contumaciae non habetur. In hac ergo humilitate et tua inquisitio, et mea responsio consummetur: ut si quid illis deerit, imo quia deerit, hujus plenitudine compensetur. Vale.

Notes: (I Tim. IV) (ibid.) (II
Tim. III) (II Tim. II) (Isa.
L) (Luc. XXIV) (I Tim. I) (si forte inventa non fuerint) (Rom. III) (II Cor. V) (Gen. I) (Gen.
XVIII; Luc. I) (Hebr. VII) (Luc. I) (Exod. III) (Psal. XVI) (si tamen praescriptis legibus refrenetur) (Hebr. VII) (Matth. I) (Hebr. VII) (Joan. I) (I Tim. II) (Psal. L) (Joan. XII) (Psal. XXXIII) (Matth. V) (Rom. VIII) (Rom. VII.) (ibid.) (ibid.) (Coloss. III) (Marc. I) (Joan. I) (Joan. I) (Isa. LIII.)