XII.  Ad omnes episcopos.--Pro eodem negotio.   (Pisis, Jan. 16.) [  Ibid.,  col. 547.]
Author: Clemens III
Date:  [ forte idoneam]

CLEMENS episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus JOCELINO Glascuensi, et MATTHAEO Aberdensi, et RICHARDO Moresensi, episcopis; et dilectis filiis ERNULFO de Melros, et HUGONI de Neubotle, et de Sancta Cruce, et de Strivellina, et de Scona, abbatibus, salutem et apostolicam benedictionem.

Ad ea quae respiciunt honestatem, et salutem pariunt animarum, quamvis absque monitis intendere debeatis, et diligentem operam juxta vestri officii debitum tribuere vos credamus, vestram tamen diligentiam ad majorem in his sollicitudinem exhibendam litteris apostolicis duximus exhortandum, ut eisdem operibus laude dignis tanto ferventius insistatis, quanto vobis salubrius erit in ipsis ad exhortationem apostolicam exactiorem diligentiam adhibere. Constat utique quosdam Ecclesiarum praelatos, cum his qui scandalizati fuerint debere pati, juxta normam apostolicam, ustionem, et cum infirmantibus infirmari. Quantas vero persecutiones his temporibus sustinuerit Ecclesia Sancti Andreae, quantas calamitates incurrerit et pressuras, quam etiam graviter hactenus fuerit perturbata sub umbra indignationis regiae celsitudinis, et quassata; insuper venerabilis frater noster Joannes episcopus Sancti Andreae quot et quanta pericula sustinuerit et labores pro servanda libertate ecclesiae sibi commissae, et ei a nobis et duobus nostris praedecessoribus confirmatae: cum ea omnia vobis sint manifesta, illa vestris auribus inculcare supervacuum videtur. Nunc igitur quamplurimum expedire dignoscitur, et de salute regia, et statu praescriptae ecclesiae reformando, atque pace nisi ipsi episcopo conferenda nos convenit sollicitudinem gerere congruentem, et circumspectionem vestram ad corroborandam nobis idoneum reputamus: discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus atque praecipimus, quatenus post susceptionem litterarum nostrarum convenientes in unum, sicuti decet viros providos et discretos, charissimi in Christo filii nostri Guilielmi illustris regis Scotiae praesentiam adeatis, et eum moneatis diligentius, et instantius inducatis, ut episcopo memorato rancorem indignationis suae remittat, et in hoc Romanam Ecclesiam, quae serenitati regiae jam longo tempore detulit, non contemnat: sed ejus et vestris moniti, prout regiae gloriae convenit et saluti, sine dilatione salubriter pareat et humiliter acquiescat, ac ipsum episcopum praescriptum dioecesim Sancti Andreae in pace permittat habere: cum ex debito regiae dignitatis Ecclesias teneatur cum pastoribus suis non dispergere, sed fovere; non contemnere, sed amare; non prosequi, sed tueri. Quod si monitis apostolicis, in propriae salutis periculum, quod absit! duxerit resistendum, in regnum suae celsitudinis, et personam suam, et omnes fautores regios nuntietis interdicti sententiam, infra viginti dies sine appellationis obstaculo auctoritate apostolica a vobis promulgandam. Illos insuper qui Hugoni obedientes exstiterunt, et ei fomentum in sua obstinatione dederunt, postquam eum sedes apostolica a dioecesi Sancti Andreae removit perpetuo, et excommunicationis sententiam in ipsum promulgavit, simili sententia percellatis: et publice nuntiantes, excommunicationi subesse tandiu faciatis, et ab aliis arctius evitari, donec ad mandatum Ecclesiae revertantur, absolutionis beneficium ab eodem episcopo petituri. Ad haec altaribus et calicibus, in quibus jam dictus Hugo, dum in excommunicatione positus, celebravit, purificationem et sanctificationem juxta consuetudinem ecclesiae conferatis. Ad ecclesiam quoque Santi Andreae pariter accedatis, et fratribus convocatis in unum, intretis capitulum, et de ordine et statu Ecclesiae diligentius inquiratis: et, si quid in eadem Ecclesia per supradictum Hugonem immutatum inveneritis vel statutum, auctoritate nostra id in statum debitum inducatis; et, si quid in ipsa fuerit corrigendum, efficaciter studeatis id in melius reformare. Si vero, quod absit! aliquos ex canonicis ad recipiendum humiliter et devote pastorem suum praedictum duros inveneritis et rebelles: eos instantius moneatis, ut illi reverentiam et obedientiam patri debitam exhibeant, et a maligno atque damnabili proposito suo desistant. Quod si contumaces exstiterint, eos ab officio pariter et beneficio suspendatis, et excommunicationis vinculo innodetis, quo ipsos faciatis manere ligatos, donec monitis et mandatis ecclesiasticis acquiescant. Quod si omnes his exsequendis interesse nequiveritis, reliqui ea nihilominus exsequantur. Datum Pisae, decimo septimo Kalend. Februarii, indictione sexta.