EPISTOLA V. AD S. R. E. CARDINALES, HILDEBRANDUM ARCHIDIAC. ET STEPHANUM PRESB.
Author: Petrus Damianus

ARGUMENTUM.--Arcana totius mundi creationis mysteria, et praecipue Sabbatum, quo die rerum omnium Conditor ab omni opere cessavit, interpretatur. Per Sabbatum autem Christum intelligi docet, in quo, hujus mundi voluptatibus posthabitis, 58 et terrenarum rerum amore deposito, humana mens quasi feriata felicissime conquiescit: necessarium tamen esse, ut hanc requiem adipiscamur, animum nostrum a profanis cogitationibus, et mundi illecebris tanquam ab injustis possessoribus vindicare, et Christo vero Domino sincerum, illibatumque reservare. Ita enim vere sabbatismus implebitur, dum scilicet et nos in eo, et ille in nobis aeternum domicilium statuemus.

Gemino sedis apostolicae HILDEBRANDO, PETRUS peccator monachus indissolubile vinculum charitatis Vulgare est, dilectissimi, quia locupletes quilibet uberibus divitiarum copiis non affluerent, si pauperes sibi vilia saltem munuscula, vel exenia de suis reculis non offerrent. Et saepe deliciosum quemque tenue pauperis delectat olusculum, atque protinus jacentem stomachum recreat, cui scilicet eatenus quasi languens adipati juris edulium nauseabat. Ut quid igitur ego, licet circumcisus eloquio, pauper ingenio, claros et eruditos viros verear alloqui; cum iidem ipsi nobiscum non philosophorum, sed discipuli sint utique piscatorum? Praesertim cum et Paulus dicat: « Sapientibus, et insipientibus debitor sum . » Sed quoniam ego nuper a vobis carne, non corde, quietis amore disjunctus, spirituale proposui Sabbatum colere: libet super hoc Sabbato cum sancta vestra prudentia succincte quid disputare. Itaque qui Sabbatum celebro, quid mihi de illo videatur, expono. Nullum namque praeceptum in tota veteris instrumenti lege reperio tam districte propositum, tam frequenter indictum, tot admonitionibus inculcatum. Hoc enim non modo saepissime inter sanctiones et caeremonias legis, sed etiam in prophetarum frequentatur oraculis. « Custodite, inquit, diem Sabbati. Omnis homo qui non observaverit diem Sabbati, peribit anima illa de populo suo . » Quid ergo per Sabbatum debemus intelligere, nisi Christum? In isto quippe Sabbato requiescimus, cum in illo solo spem ponimus, cum hunc toto cordis amore diligimus: ac rerum temporalium concupiscentiam postponentes, a servilium operum labore cessamus. Unum scilicet, idemque legis praeceptum est, et Sabbatum colere, et praecedentis angeli vocibus obedire. « Ecce, inquit, ego mittam angelum meum, qui praecedat te, et custodiat in via, et introducat in locum, quem paravi. Observa eum, et audi vocem ejus, nec contemnendum putes, quia non dimittet cum peccaveris, et est nomen meum in illo. Quod si audieris vocem ejus, et feceris omnia quae loquor, inimicus ero inimicis tuis, et affligam affligentes te, praecedetque te angelus meus . » Unde est, quod in prima earum tabula, quae Moysi datae sunt, ubi non sunt nisi tria duntaxat mandata conscripta, hoc tertium invenitur. Nam postquam illic scriptum est: « Non habebis deos alienos; » et: « Non assumes nomen Domini Dei tui in vanum; » protinus additur: « Memento ut diem Sabbati sanctifices . » In alia vero tabula, ubi non jam ad 59 divinam substantiam pertinentia, sed exteriora septem videntur inesse mandata, sic incipit: « Honora patrem tuum, et matrem ; » de quo idcirco dicit Apostolus, quod sit primum mandatum in promissione , quoniam primum in secundae tabulae ponitur ordine, alioquin quartum potius deberet dici quam primum, in promissione scilicet longaevitatis. Dicit enim alibi: « Honora patrem tuum, et matrem, ut sis longaevus super terram . » Quia ergo per Sabbatum Christus innuitur, recte in illa tabula Sabbati mandatum ponitur, ubi sola Dei fides habetur. Nam et in ipso mundi nascentis exordio, cum unumquemque diem Scriptura mane praefigat et vespere, jam cum ad Sabbatum pervenit, neutrum horum nominat: ut illud quasi sine initio esse, vel fine prorsus ostendat. Nam stylus historiae hunc ordinem tenet : « Factum est, inquit, vespere, et mane dies sextus. Igitur perfecti sunt coeli, et terra, et omnis ornatus eorum; » statimque subjungit: « Complevitque Deus die septimo opus suum quod fecerat: et requievit die septimo ab universo opere, quod patrarat. » Non enim ad instar aliorum dierum, de creatione Sabbati prius aliquid dixerat, sed sic ad illud quasi jam notum repente prorupit: et dum nec mane ejus, nec vesperam dixit, quodammodo nec initium, nec finem habere monstravit. Ad similitudinem quippe Melchisedech sacerdotis, etiam Sabbatum Moyses introducit, de quo ad Hebraeos dicit Apostolus: « Rex Salem, quod est rex pacis, sine patre, sine matre, sine genealogia, nec initium dierum, neque finem habens: assimilatus autem Filio Dei manet sacerdos in perpetuum . » Et recte quae unum sub allegorica figura significant, in ipso quoque scriptionis ordine non discordant. Illud quoque ab utroque non discrepat, quia sicut Melchisedech rex Salem, rex pacis dicitur: ita nihilominus Sabbatum requies interpretatur. Igitur haec duo, quae pacem, sive requiem, suis nominibus exprimunt, congruenter in hunc, qui summa pax est, typica significatione concurrunt. « Ipse est enim pax nostra qui fecit utraque unum . » Et recte in hoc Sabbato rerum Conditor requievit, quia in Christo Jesu mediatore Dei et hominum, Pater omnipotens, quod se posset offendere, penitus non invenit. In eo denique merito requievit, de quo discipulis audientibus intonuit, dicens: « Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui . » In illo siquidem suaviter requievit, et nos requiescere praecipit. Unde et in Levitico dicit: « Sabbata mea custodite, et sanctuarium meum metuite . » Qui enim Sabbatum, ipse est et sanctuarium. « In quo » videlicet « habitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter , » et de quo idem dicit Apostolus: « Deus erat in Christo, mundum reconcilians sibi . » Sed et eadem in Evangelio Veritas dicit: « Non pro his autem rogo tantum, sed et pro eis, qui credituri sunt in me per verbum ipsorum, ut et omnes unum sint, sicut tu Pater in me, et ego in te, ut et ipsi in vobis unum sint . » Et iterum: « Ego in eis, et tu in me, ut sint consummati in unum . » Sed qualiter homo valeat consummari, quomodo debeat perfici, libet succincte perstringere, 60 prout in ipso mundanae creationis datur ordine reperiri. Nam quia homo μικρόκοσμος, hoc est minor mundus asseritur, necesse est ut ad suae plenitudinis incrementa contendens, ipsam mundanae conditionis speciem imitetur, ut sicut visibilis atque corporeus hic mundus per suarum molem ac multitudinem consummatus est partium; sic et homo noster interior paulatim ad sui plenitudinem veniat per augmenta virtutum. De qua nimirum plenitudine spirituali dicit Apostolus: « Donec occurramus omnes in virum perfectum, in mensuram aetatis plenitudinis Christi . » Age igitur, dixit Deus: « Fiat lux . » Tunc autem in homine dicitur, ut lux fiat, cum datur ut illuminatio sibi credulitatis infulgeat. Prima quippe mentis lux fides est. Unde jam fidelibus dicit Apostolus: « Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino : » et hoc est primum in lege praeceptum. « Audi Israel: Dominus Deus tuus, Deus unus est . » Tunc itaque in homine primus dies fit, cum novus ad fidem venit. Secundo die fecit Deus firmamentum, quod est coelum, fecitque divisiones aquarum, ut aliae per inferiora defluerent, aliae in superioribus remanerent. Quid autem firmamentum, nisi robur est Scripturarum? Unde legitur , quia coelum in die judicii plicabitur sicut liber. Quid autem aquae inferiores, nisi multitudines hominum? Quid superiores, nisi chori sunt angelorum? Angeli enim Scripturarum coelum non habent super se, sed sub se: quia non egent ut verbum Dei legentes audiant, quia ipsum Deum praesentem manifeste conspiciunt, et in ejus semper amore flammescunt. Cum igitur homo per firmamentum, hoc est per coelestis eloquii documentum, jam incipit inferiores aquas superioresque dividere, id est, carnalia a spiritualibus, terrena a coelestibus separare; jam in eo secundus fit dies, quia non modo fidei lucem, sed et rerum incipit habere discretionem. Deinde dixit Deus: « Congregentur aquae, quae sub coelo sunt, in locum unum, et appareat arida . » Facta igitur divisione inter terrena, sicut dictum est, atque coelestia, necesse est ut humana mens haec eadem terrena adhuc inter se minutius dividat: et sic reprobos homines hujus terrenae sapientiae salsugine prurientes, a justis fontem fidei sitientibus, tanquam ab arida mare decernat. Infideles enim, sive carnales quilibet amaris tentationum fluctibus quatiuntur, et tanquam procellosis cupiditatum, vel arrogantiae tempestatibus intumescunt. Sancti vero quique, ac justi, velut arida Deum sitiunt, et tanquam ferax terra virentes bonorum operum fructus germinare contendunt. Ideoque praecipit Deus, ut eodem die germinaret terra herbam virentem, facientem semen, et lignum pomiferum faciens fructum. Quisquis ergo haec solerter exsequitur, quisquis haec subtiliter meditatur, huic procul dubio tertius jam dies exoritur. Unusquisque ergo se ab amara carnaliter sapientium salsugine dividat; fontem vitae Deum, factus arida, medullitus sitiat, bonorum fructuum germina proferat; ut sibi dies tertius illucescat. His enim ita compositis, et salubriter ordinatis, 61 anima hominis, quasi dimotis atque sopitis tenebris vitiorum, incipit radiare nitore virtutum. Atque ideo dicitur, quia quarto die facta sunt luminaria in firmamento coeli. Quid est enim quia prius germinat terra, et protinus luminaria sunt creata, nisi quia prodeunte germine boni operis, lux in anima copiosior oritur, ut imitari valeat sui vestigia Redemptoris? Acceleret ergo terra mentis humanae spiritualium segetum germinare proventum, ut rutilantibus intimae lucis radiis illustretur; quatenus dum quarti diei luce perfruitur, etiam ad contemplanda coelestia more spiritualium volucrum rapiatur. Unde est, quod in quinto die creati sunt pisces, per quos designantur ii qui baptismatis sacramenta suscipiunt; volucres etiam, qui significant eos qui virtutum pennis ad coelestia se contemplanda suspendunt. Quintum ergo diem cum volucribus habet quisquis, saeculi hujus amore contempto, quasi dedignatur coenum calcare terrenum, ac per contemplationis gratiam ad coelestis gloriae se provehit appetitum. Hic itaque non jam in terra graditur, sed per aerem volat: quia terrena quaeque despiciens, ad coelestia sitibundus anhelat. « Sitivit, inquiens, anima mea ad Deum fontem vivum, quando veniam, et apparebo ante faciem Dei? » . Hic ergo quasi vir perfectus ad sui Conditoris merito formatur imaginem, nimirum qui tantam spiritualium charismatum possidet dignitatem, ut non jam solummodo quorumlibet normam praecipiatur tenere sanctorum, sed et ipsum Dei, in quantum fas est, imitari conetur exemplum. Sicut dicit Apostolus: « Estote imitatores Dei sicut filii charissimi, et ambulate in dilectione, sicut et Christus dilexit nos . » Differentia quippe erat inter Paulum qui imitabatur Christum, et eos quos provocabat ad imitandum seipsum: « Imitatores, inquit, mei estote, sicut et ego Christi . » Unde sexta die creatus est homo ad sui similitudinem Creatoris. Quod utique sicut tunc factum est per humanae conditionis exordium, ita nunc agitur per instaurationis intimae sacramentum. Hic praeterea inter omnia terrae, aquae, simul et aeris animantia quasi monarchiam accipit, et quemdam sublimioris excellentiae principatum; quia vir quisque perfectus, ac virtutibus consummatus novit de singulis rectum proferre judicium. Sicut Apostolus ait: « Spiritualis autem judicat omnia, ipse autem a nemine judicatur . » Hinc itaque Deus omnipotens virum mundo scilicet mortuum, sibique viventem, suum constituit thronum, ac per eum saepe justitiae suae promulgat edictum. Hinc est etiam, quod ordo ille angelicus per quem frequentius judicia sua decernit omnipotens Deus, thronus vocatur: quia in eis summus arbiter praesidet, cum judicia per eos aequitatis exercet. Perfectum itaque virum Deus suum constituit solium, ut in eo suaviter requiescat. Unde per prophetam: « Super quem, inquit, requiescet Spiritus meus, nisi super humilem, et mansuetum, et trementem sermones meos? » Et notandum, quod per unumquemque diem dicitur: Factum est vespere, et mane: vespere 62 scilicet ipsa boni operis est perfectio, mane vero lux mentis. Nam cum bonum opus pervenit ad perfectionem, tunc in operantis mente lux gratiae spiritualis exoritur; ut dum opus foris exsequitur, intrinsecus ipse gratia Spiritus illustretur. Sic itaque pervenitur ad Sabbatum, in quo Deus et ipse consummatis operibus requiescit, et hominem requiescere praecipit. Hoc itaque modo et homo fit Sabbatum Dei, et Deus Sabbatum hominis; cum et ipse in Deo, et Deus requiescit in eo. « Manete, inquit, in me et ego in vobis . » Ipse quippe nobis et intemporale tempus, et illocalis est locus Illocalis scilicet, quia non circumscribitur; intemporalis, quia nunquam finitur. Tempus itaque nobis est, dum dicit: « Nonne duodecim horae sunt diei? » Se scilicet diem, duodecim autem horas totidem dicit apostolos. Locus vero illic indubitanter exprimitur, ubi Propheta cum praemisisset: « Tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient; » protinus addidit: « Filii servorum tuorum habitabunt ibi , » haud dubium quin in te. Fecit itaque Deus coelum et terram, et requievisse non dicitur: fecit germinantia terrae et luminaria coeli, et requievisse non dicitur: fecit omnia quae pascuntur in terris, vel quae moventur in aquis, et in omnibus his nusquam legitur requievisse; sed plasmato ad imaginem suam homine, Sabbatum protinus quietis illuxit, et sic universitatis Conditor requievit; et cum ipse per prophetam dicat: « Coelum mihi sedes est, terra autem scabellum pedum meorum ; » quod in illorum conditione non dicitur, in sola hominis conditione quievisse perhibetur; et ut magis ac magis insignem hujus diei stupeas dignitatem, dicit Scriptura: « Quia benedixit Deus diei septimo, et sanctificavit illum, quia in ipso cessaverat ab universo opere suo : » quod in caeteris diebus fecisse nullo modo reperitur. Quid est enim Deo Sabbatum sanctificare, nisi templum sibimet in sancti atque perfecti viri mente construere. Sicut et Apostolus: « Templum, ait, Dei, quod estis vos, et Spiritus sanctus habitat in vobis . » Porro autem sicut de Sabbato diximus, ita quoque ratio exigit ut de templo dicamus, quia et Deus templum hominis, et homo est templum Dei; sicut in Apocalypsi Joannis dicitur: « Templum non vidi in ea. Dominus enim Deus omnipotens templum illius est, et agnus . » Templum itaque hominis Deus, templum Dei fit homo. Hoc hominis templum spiritualis est paradisus, mens scilicet sancta, mens perfecta, mens munda, atque ad sui Conditoris imaginem signanter expressa. Haec, inquam, mens, sive rationalis anima, jure dicitur paradisus, quae et coelestium charismatum est fluentis irrigua, et tanquam fertilium arborum vel herbarum, sic virentibus sanctarum virtutum vernat germinibus adornata. Fons enim ille, sive fluvius, qui illic dicitur egredi de loco voluptatis ad irrigandum paradisum, quique dividitur in quatuor capita, ratio mentis est, ex qua, velut originali fonte, quatuor virtutes, justitia videlicet, fortitudo, prudentia et temperantia, quasi totidem salutiferi 63 gurgites profluunt, qui terram nostri cordis fertilem reddunt. Lignum vero vitae ipsa bonorum est sapientia, de qua et Salomon ait: « Lignum vitae est his, qui apprehenderunt eam, et qui tenuerit eam beatus . » Lignum vero scientiae boni et mali, transgressio est legis indictae, experimentumque miseriae. Sed quia nobis propositum non est exponere cuncta per ordinem, sufficiat haec succincte, quae huic negotio competunt, praelibasse. Notandum vero quia et reproba cujuslibet anima fit confusio tartari: et sancta, munda atque perfecta species paradisi. Mens enim odiosa, cupida, curis tantummodo saecularibus dedita, libidinis igne succensa, nonne tibi videtur infernus, in quo videlicet et diabolus habitat, et concupiscentiarum ignes aestuare non cessant? Illic enim de luxuria sulphureus foetor oboritur, et de cogitationum crebrescentium tenebrosa caligine, tanquam teterrimi fumi volumina generantur. Nam dum hoc amat, illud timet; in aliis gaudet, hoc odit; illud avide concupiscit; fit infelix mens, suspecta semper et vaga, curiosa, anxia simul atque sollicita, quae curis impellentibus in multa dividitur, diversarumque passionum morsibus laceratur. Haec itaque flebilis anima gehenna facta est, tartarus et infernus, quam et cruciant tormenta curarum, et vitiorum vastat incendium. At illa, quae Creatoris sui luce perfruitur, quae vernantibus virtutum spiritualium germinibus decoratur, quam denique fons sapientiae profluentibus ex se quatuor gurgitibus irrigat, atque ad proferendos bonorum operum fructus coelestis gratiae madore fecundat: haec procul dubio paradisus, haec est hortus deliciarum, de qua Dominus per Isaiam dicit: « Effundam spiritum meum super semen tuum, et benedictionem meam super stirpem tuam, et germinabunt inter herbas quasi salices juxta praeterfluentes aquas . » Tunc illi, quod per Osee prophetam promittitur, efficaciter adimpletur: « Ero quasi ros, Israel germinabit quasi lilium, et erumpet radix ejus ut Libani: ibunt rami ejus, et erit quasi oliva gloria ejus, et odor ejus ut Libani. Convertentur sedentes in umbra ejus; vivent tritico, et germinabunt quasi vinea; memoriale ejus sicut vinum Libani . » Hanc igitur animam, sicut de Sabbato legitur, Deus omnipotens sanctificat et benedicit, et in ea delectabiliter requiescit. Haec siquidem vere Sabbatum, haec templum, haec sui Creatoris est sanctuarium. Porro autem sicut Aegyptum percussit plaga muscarum , Israeliticus autem populus accepit in munere Sabbatum, ita semper et reproba mens avide per mundi hujus negotia inquieta diffunditur, et anima sancta in sola sui Redemptoris quietudine delectatur. Hinc est, quod non alibi, sed in Reblatha rex Babylonis Sedeciae filios trucidavit, et post ejusdem oculos eruit . Plane dum Scriptura sacra Sedeciae captivitatem narrat, ordinem captivitatis internae denuntiat. Rex quippe Babylonis est antiquus hostis, possessor intimae confusionis, qui prius filios ante intuentis oculos trucidat, quia saepe sic bona opera interficit, ut haec se amittere ipse, qui captus est, dolens cernat. 64 Nam gemit plerumque animus, et tamen carnis suae delectationibus victus, bona quae genuit, amans perdit, ea, quae patitur, damna considerat, nec tamen virtutis brachium contra regem Babylonis levat; sed dum videns nequitiae perpetratione percutitur, ad hoc quandoque peccando perducitur, ut ipse quoque rationis lumine privetur. Unde Babylonis rex exstinctis prius filiis, Sedeciae oculos eruit, quia malignus spiritus subductis prius bonis operibus, post intelligentiae lumen tollit. Quod recte Sedecias in Reblatha patitur. Reblatha quippe multa haec interpretatur. Ei namque rationis lumen merito clauditur, qui, sanctae quietis rigore postposito, per negotia mundana raptatur. Jure in Reblatha caecus efficitur, cum, contempto uno, per multa vagus, et impatiens animus dissipatur. Israelitica igitur anima sabbatizat, dum remota a negotiorum saecularium strepitu, lectionibus et orationibus vacat; Aegyptiaca vero muscarum ingruentium infestatione percellitur, dum terrenorum actuum inquietudine delectatur. Quid est enim in hac vita laboriosius, quam terrenis desideriis aestuare? Quid quietius, atque suavius, quam hujus saeculi nihil prorsus appetere? Ait Salomon: « Muscae morientes perdunt suavitatem unguenti ; » quia cogitationes superfluae quae assidue in animo carnalia cogitante nascuntur, atque deficiunt, eam suavitatem, qua unusquisque intrinsecus per Spiritum unctus est, perdunt. Unde cum miro pietatis opere ad cor veritas venit, prius ab eo cogitationum carnalium aestus ejicit, et post in eo virtutum dona disponit. Quod bene nobis sacra Evangelii historia innuit, in qua dum ad resuscitandam filiam principis Dominus invitatus dicitur, protinus additur: « Et cum ejecta esset turba, intravit et tenuit manum ejus, et surrexit puella . » Foras ergo turba ejicitur, ut puella suscitetur, quia si non prius a secretioribus cordis expellitur importuna saecularium multitudo curarum, anima quae intrinsecus jacet mortua, non resurgit. Nam dum se per innumeras terrenorum desideriorum cogitationes spargit, ad considerationem sui sese nullatenus colligit. Nullus quippe sapientiam, quae Deus est, plene percipit, nisi qui ab omni se abstrahere actionum carnalium fluctuatione contendit. Unde alias dicitur: « Sapientiam scribe in tempore otii, et qui minoratur actis, ipse percipit eam . » Quia ergo sine cultu et observatione Sabbati esse Israelitae non possumus, celebremus spiritualis otii Sabbatum, ut non sicut Aegyptii perturbemur ab ingruentium importunitate muscarum. Nam quia, donante divina clementia, jam pressuri pervenimus in Israeliticam terram, non est fas Israelitarum ignorare culturam; ne si eorum caeremonias non addiscimus, cruentis leonum invisibilium dentibus exponamur. Sicut enim sacra Regum testatur historia, nuntiatum est regi Assyriorum: « Gentes, inquit, quas transtulisti, et habitare fecisti in civitatibus Samariae, ignorant legitima Dei terrae. Et immisit in eos Dominus leones, et ecce interficiunt eos, eo quod ignorent ritum Dei terrae . » Quisquis autem, qui in spirituali constitutus est ordine, sic Deo deservit per 65 exterioris habitus speciem, ut tamen saecularis vitae non deserat vetustatem; hic quodammodo unius Dei cultum, ac caeremonias ignorare perpenditur, et quasi diis pluribus deservire conatur. Unde et de illis quoque dicitur: « Quia cum Dominum colerent, diis quoque suis deserviebant, juxta consuetudinem gentium . » Dominum quippe et deos gentium quodammodo colere quisque convincitur, si sic sacri ordinis in quo est officium administrat, ut tamen a negotiis saecularibus et carnalis vitae consuetudine non recedat. « Nemo, inquit Dominus, potest duobus dominis servire . » An quia tolerabilius videtur quempiam carnaliter vivere, vel obsequia mundo servitutis impendere quam juxta ritum gentium daemonibus immolare? Sed idem Propheta, qui dicit: « Omnes dii gentium, daemonia , » dicit etiam: « Maledicti, qui declinant a mandatis tuis . » Idem Apostolus, qui dicit: « Quis consensus templo Dei cum idolis? , » dicit etiam: « Qui autem in carne sunt, Deo placere non possunt . » Et iterum: « Nemo militans Deo implicat se negotiis saecularibus ut ei placeat cui se probavit . » Malignus etiam spiritus, qui auctor est idoli, dicitur princeps mundi. Et Jacobus: « Quisquis, ait, amicus est hujus mundi, inimicus Dei constituitur . » Quid ergo differt utrum per sacrilegas hostias, sive per reprobam vitam ad Dei inimicitias pravus quisque prorumpat? Sicut ergo jam diximus, nil prodest quod terram Israel inhabitare jam coepimus, nisi unum et solum Deum Israel sine gentilium deorum admistione colamus. Quae autem est terra, quam dicimus, nisi illa, quam significabat Naaman Syrus, cum diceret Eliseo, « Obsecro, inquit, concede mihi servo tuo, ut tollam onus duorum burdonum de terra? » Quid autem per allegoriam, Naamam Syrus, nisi genus designat humanum? Sicut enim Naaman ante leprosus, mox ut septies aqua Jordanis abluitur, ab omni leprae squalore purgatur, ita mundanus populus septem charismata illius columbae percipiens, quae supra Dominum in Jordane descendit, per sacri baptismatis lavacrum contagia deposuit peccatorum. Quid vero terra, quam Naaman postulat, nisi incarnationem significat Redemptoris? Haec est, per mysterium, illa repromissionis terra, quae lac et mel fluere dicitur. Lac enim de carne fluit, mel de superioribus venit. Quia igitur in uno mediatore Dei et hominum, et humanitatis lac et mel divinitatis inesse cognoscitur, recte per terram lacte, et melle manantem, incarnationis ejus mysterium figuratur. Quod autem ex hac terra onus duorum burdonum petit, quid aliud, quam duorum apostolorum, Petri scilicet et Pauli documenta deposcit? Unde et unus eorum dicit: « Qui operatus est Petro in apostolatu circumcisionis, operatus est et mihi inter gentes . Et quia non modo apostolos, sed etiam omnes praedicatores scientiam et operationem habere necesse est duos in castellum, quod contra se erat, Dominus discipulos misit , atque, sicut Lucas testatur, in omnem civitatem, et locum, quo erat ipse venturus, geminos destinavit . » Quod ergo Naaman de terra sancta duorum burdonum expetit sarcinam, super incarnatione 66 Dominica genus humanum apostolicam videtur efflagitare doctrinam, ut hi sagmarii mundo terram invehant, ex quo ad offerenda sacrificia altare in conspectu Conditoris fiat. Unde filiis Israel praecipit, dicens: « Altare de terra facietis mihi . » Altare scilicet de terra a Deo facere, est in nostri Redemptoris incarnatione sperare. Tunc quippe a Deo nostro munus accipitur, quando in hoc altari nostra humilitas, id est, super Dominicae incarnationis fidem posuerit quidquid operatur. Altari ergo de terra oblatum munus imponimus, si actus nostros Dominicae incarnationis fide solidamus. De quo altari per Isaiam dicitur: « In die illa erit altare Domini in medio terrae Aegypti, et titulus Domini juxta terminum ejus. Et erit in signum, et in testimonium Domino exercituum in terra Aegypti . » Quod autem Naaman non ob aliud terram prophetae poposcisset, nisi ut ex ea Domino altare construeret, in suis ipse verbis ostendit, cum illic praesto subjungit: « Non enim faciet ultra servus tuus holocaustum et victimam diis alienis, nisi Domino . » In hac ergo terra et nos colamus Deum, non secundum nostram, sed secundum legem suam, ne sicut de illis dicebatur, et de nobis valeat dici: « Ignorant legitima Dei terrae . » Secundum propriam quippe legem Deum colere cernitur qui specie tenus quidem ejus mandatis obtemperat; sed in iis quae facit, ad propriae utilitatis commodum principaliter spectat, et, dum exteriorem Christianitatis exhibet regulam, sub honestatis quidem colore se palliat, sed ad hoc intrinsecus ut in hac vita prosperetur anhelat. Tunc autem Deum secundum ejus legem ac caeremonias colimus, si quidquid eum velle cognoscimus, neglectis omnino quae nostra sunt, votis omnibus adimplemus; si non magnopere perpendamus, quam circa nos sit ampla substantia, sed quam simplex, quam munda, quam denique sincera sit intrinsecus conscientia; si non curamus quomodo sublimes equi nobis insidentibus glomerent gressus, quomodo per auratam videantur insanire cervicem, sed quomodo nos ipsi Deum mereamur habere sessorem; si non amplectamur mortuum quodcunque metallum, sed in capsidili nostri pectoris recondamus lapidem vivum; si non in vestibus ornamenta gemmarum, sed in mentibus rutilent margaritae virtutum; si in cordibus nostris et puritatis vitrum, et sapientiae salutaris resplendeat aurum, ut illam jam imitetur civitatem, de qua in Apocalypsi per Joannem dicitur: « Structura muri ejus ex lapide jaspide; ipsa vero civitas ex auro mundo, simul et vitro mundo; fundamenta muri civitatis omni lapide pretioso adornata . » Haec igitur anima, quae talis est, procul dubio paradisus est; haec, ille deliciarum hortus est, cujus inhabitator est Deus. Quae dum sui Conditoris contemplatione perfruitur, ad illam dignitatem, in qua primus homo conditus fuerat, reformatur. Unde Dominus in Levitico cum dicturus esset: « Ponam tabernaculum meum in medio vestri, et non abjiciet vos ultra anima mea, et ambulabo inter vos et ero vester Deus, vosque eritis populus meus , » praemisit dicens: « Comedetis vetustissima veterum, 67 et vetera novis supervenientibus projicietis . » Vetustissimum quippe nobis est primos homines Deum in paradiso conspicere; vetus autem, Israeliticum populum circumcisionis, ac sacrificiorum ritum diversarumque caeremoniarum mandata servare. Tunc itaque vetustissima veterum mentis ore comedimus, cum ad instar primi parentis Dei speciem contemplamur; vetera vero novis supervenientibus procul abjicimus, dum Evangelii gratia coruscante Mosaicae legis observantiam non curamus. Qui ergo possidere cum Deo paradisi gloriam quaerimus, hic necesse est ut ei nosmetipsos prius habitaculum praebeamus, quatenus, dum ipse in nobis habitat et nos in eo, sic studeamus non ignobilis otii, sed laboriosae quietis Sabbatum colere, ut ex hoc mereamur in diem Dominicum, qui nullo clauditur fine, transire. Deus omnipotens, dilectissimi, qui vos coram hominibus fecit insignes, tribuat etiam in suis obtutibus legis suae veraciter esse cultores.

Notes: (Rom. I) (Exod. XXXI) (Exod.
XXIII) (Exod. XX) (Deut. V) (Ephes. VI) (Exod. XX) (Gen. I) (Hebr. VII) (Ephes. II) (Matth.
III) (Levit. XIX) (Coloss. II) (II Cor. V) (Joan. XVII) (Ibid.) (Ephes. IV) (Gen. I) (Ephes. V) (Deut. VI) (Isa. XXXIV) (Gen. I) (Psal. XLI) (Ephes. V) (I Cor. XI) (I Cor. II) (Isa. LXVI.) (Joan. XV) (Joan.
XI.) (Psal. CI) (Isa. LXVI) (Gen.
II) (I Cor. III) (Apoc. XXI) (Prov. III) (Isa. XLIV) (Ose. XIV) (Exod. II) (IV Reg. XXIV) (Eccle. X) (Matth. IX) (Eccli. XXXVIII) (IV Reg. XVII) (Ibid.) (Matth. VI) (Psal. XCV) (Psal. CXVIII) (II Cor. VI) (Rom. VIII) (II Tim. II) (Jac. IV) (IV Reg.
V.) (Gal. II) (Matth.
XXI) (Luc. XII) (Exod. XX) (Isai. XIX) (IV Reg. V) (IV Reg. XVII) (Apoc.
XXI) (Levit.
XXVI) (Ibid.)