EPISTOLA XXIV. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20.  21.  22. 23.
Author: Paulinus Nolanus

Severus Paulinum laudaverat, quod facultates suas in pauperes contulisset, quo Christo impensius militaret. Respondet Paulinus rem esse non magni momenti, si quis divitias abjiciat, nisi sibimetipsi renuntiet; eumque docet in quo sita sit evangelicae paupertatis perfectio. Deinde quanta pericula, insidiae quantae, quot Christo militantibus hostes immineant, enumerat, ut ostendat, externa reliquisse, pugnae initium esse, non victoriam.

Habeo tibi adhuc aliquid dicere; quamquam tu in opertis litterarum promptuariis accipias, et super tecta, quantum in te est, ut ipse profiteris, studeas praedicare. Sed si hanc, quam de te apud te nunc deposituri sumus querimoniam, inter cetera loquacitatis nostrae inepta depromseris, tuam simul temeritatem divulgabis: de qua conquerentes hanc epistolam facimus, superioris fine commoniti, de caritatis videlicet et perfectionis verbo, ut istius faceremus exordium. Haec enim nobis de nimio tuae unanimitatis affectu expostulandi causa est, quod te multa dilectio usque ad mendacii peccatum trahit. Sive enim ea reputem quae de te, sive illa quae de nobis loqueris, onera nostra injustis laudibus cumulans, tua falsis vituperationibus minuens, arguam te in caritatem de caritate peccare. Caritas enim, inquit benigna est: caritas proximo malum non operatur. Benignam eam nobis exhibes, quod experimur; nam et in eo gloriamur: sed vide ne contra ejus regulam videaris operari malum proximis, quibus sarcinam peccatorum pondere indebitae laudis accumulas; et quasi non idem volens nobis, quod tibi, siquidem de nobis, ita loqui justum existimes, ut de te inutile tibi judicas, jure audies: Si recte diligis et non 149 recte dividas, peccasti . Nisi forte id quoque altiore pietatis consilio facias, ut dum aliena nobis bona verbis indulges, stimulum pudoris suggeras, ut legentes quod esse debemus, boni esse discamus, nitamurque nos juxta sermonem tuum promere; et forsitan possimus effici quod non sumus, dum erubescimus non esse quod dicimur. Interim tamen dum conscientia non agnoscit fidem sermonis tui, blandimentum aspernatur verecundia. Quae te apud teipsum, ut dixi, conveniat; cur audeas nobis, ut decertato agone victoribus palmam perfectionis adscribere, quod omnem terrenae possessionis sarcinam exposuisse videamur: te contra adhuc infelicem, et in luto faecis infernae adhaerentem ingemiscas, quod vel unum, ut scripsisti, praediolum non vendidisse videaris; cum ipsum quoque aeque ut vendita a tuo jure praesenti alienaveris: ut majoribus fidei fructibus bis devotus existeres Deo: diverso mercimonii opere, sed uno vitae lucro intra ejusdem praecepti terminos venditor largitorque fundorum, et ideo sine animi captivitate possessor: quia et quae reservasti, Ecclesia te serviente possideat . Itaque de ipsius Domini verbis nostras pariter ac tuas pende rationes, ne vel tibi ut impedito diffidas, vel nobis ut jam liberis congratuleris. Cogita divisiones esse gratiarum, et mensuras donationum; quas ut in corporis sui membris unus atque idem dispensator operatur Deus, diversa in suo corpore distinguens placitis membra muneribus; sed corpus unum ex diversitate membrorum struens, ut hinc quoque gratia sacri corporis augeatur, si multiplex virtus in una compage numeretur: ut stet regina a dextris ejus in fimbriis aureis, circumamicta varietate. Vide nunc quantum in ea tibi donaverit Deus: cui et in illorum sorte tribuit portionem, qui in lege perfecti vixerunt, ita possidentes, ut non possiderentur a possessionibus suis, neque ullam aut rerum aut necessitudinum caritatem, ut in Job, et Abraham, et Lot ostenditur, dominicae caritati et disciplinae anteponerent: sed et eorum sis particeps, quos evangelica plenitudo consummat: qui majoris opulentiae et illecebrae praedia vendidisti. Unde confido parem tibi in medio divinarum sortium requiem, ut dormias, sicut scriptum est, inter medios cleros, id est sortes Domini, quae in duobus Testamentis accipiuntur, de quibus hereditas Domini, 150 et sanctorum plenitudo perficitur. Unde paratus sum dominico adversum te verbo in diversum uti, ut dicam tibi: In fratris tui oculo festucam gratiae vides, et in tuo ejusdem boni massam non sentis; cum utrasque, ut dixi, sanctorum occupaveris partes: nec in reservatis praediis possessor, et perfectus in venditis. Itaque et in quo possessor videris, soluta a possessionum vinculis mente perfectus es: qui collecti temporis memor illud Apostoli comples, ut habens non habeas; quia non tibi, sed non habentibus habes. Domus tuae hospes es, ut sis hospitum domus: patriae tuae peregrinus es, et exsul istius mundi; ut sis incola paradisi, et patriae civis antiquae. Non tricliniis tua tecta occupas, neque supellectilis aut pecuniae molibus stipas; sed peregrinis et egentibus, unius ipse metator anguli, comples, tuorumque confamulus vernularum temporale habitaculum tui tecti, non ut paterfamilias usurpas, sed ut mercenarius vel inquilinus inanis, stipendium, quasi precariae mansionis Domino altissimo pensitans de socia et corporis tui et animi servitute. Quod si juxta operis modum porrigenda est vel contrahenda merces, et compensatio quaedam facti infectique facienda est, aeque ratio perfectionis animi tui cum eorum opere ducetur, qui omnia vendiderunt: quia nec tu tibi aliquid vel in jure, vel quod est amplius, in animo reliquisti: qui sic uteris mundo, quasi non utaris. Atque haud scio, an fortioris fidei judicanda sit ista constantia et firmitas tui cordis, qua inter ignes non ureris: inter laqueos non caperis; picem tangis, nec inquinaris; quam eorum, quos tu fortes putas; ego autem infirmiores arbitror judicandos: quia non credentes infirmitati suae, festinaverunt alienare omnia, quibus inhaerere timuerunt: Tu igitur inter mortuos liber, qui in possessione terrena terra jam non es, et terris emines, nec morticinorum contagione pollueris, nec habitas in dormientium projectorum sepulcris , quia in coelo sepelisti vitam tuam, quam in Christo abscondisti. Nos autem non patiamur invidiam perfectionis; sed potius accipiamus veniam infirmitatis: quia negare non potes, fortius esse manentibus, quam alienatis rebus carere: et spernere quod habeas, quam non habere quod spernas. Sane considera ipsa, de quibus nobis arrogas perfectionem, verba Domini, et videbis te principia pro fine posuisse. Si vis, 151 ait, perfectus esse, vade et vende omnia tua, et da pauperibus. Si in hoc sententiam terminasset, te falso arguerem; et ultro exposcerem, ut mihi tamquam vicina de similitudine ejusdem studii anima congratulareris, quia agonis impleti palmam quasi decimam illam drachmam, quam in primo carnis parente perditam, intra domum tamen, tandem accenso verbi salutaris lumine inventam, in manibus jam teneremus: sed cum videas quantae molis verbum supersit, cum ipse Dominus majestatis adjiciat: Et veni sequere me; istam potius difficultatem considera, et dilatato corde metire, tunc intelliges majores tibi causas pro nobis superesse sollicitudinis, quam esse gratulationis. Facile enim nobis bona vel onera apposita pallium remittentibus exciderunt: et quae nobiscum non intuleramus in hunc mundum, nec poteramus efferre nobiscum, quasi mutuata reddidimus; nec ut cutem a carne distraximus, sed ut vestem a corpore deposuimus. Nunc opus est, ut quae vere nostra sunt dependamus Deo, hoc est, cor, et animam, et corpora nostra exhibentes in hostiam vivam, ut scriptum est, Domino, nosque ipsos aedificantes ei in templum sanctum, in ipso lapide angulari, qui nobis sanctificationis nostrae formulam in semetipso dedit, et ait: Sancti estote, quoniam ego sanctus sum. Quae igitur nobis gratia, si in alieno tantum fideles fuerimus, nisi de proprio serviamus? id est, de libero voluntatis arbitrio, ex toto corde nostro, et ex totis animae nostrae, ut scriptum est, viribus diligentes Deum? In quem nos affectum lacessit propheta, qui dicit: Voluntarie sacrificabo tibi. Hoc enim acceptum et placitum coram Deo, ut bonum nostrum sit voluntarium: quatenus recipiamus quae nostra sunt, paradisi scilicet domum, et vitam aeternam, in quibus creati sumus: quam si ab hujus terrae, in quam damnatione devenimus, possessione purgati receperimus, tunc vere, ut ab exsilio in patriam restituti, vel a peregrinatione longinqua in genitalem domum reduces, poterimus dicere: Portio nostra Dominus in terra viventium. Quamobrem temporalium, quae in hoc seculo habentur, bonorum relictio sive distractio, non decursus stadii, sed ingressus; nec ut meta, sed janua est. Non enim athleta tum vincit, cum exuitur: qui ideo nudatur, ut incipiat dimicare, cum legitime certaverit coronandus. Et natator amnem interpositum superaturus exuitur: nec tamen hoc tanto apparatu, quod se dispoliaverit, transnatabit, nisi totius corporis 152 nisu, et omnium scita mobilitate membrorum, et propulsu pedum, et remigio brachiorum, et lateris illapsu, torrentis impetum scindat, et laborem natationis exhauriat. Video tamen nobis et in beato patriarcha Jacob hujus expeditionis ordinem prolusisse; cum illum lego, posteaquam torrente transmisso, praemissis curarum suarum oneribus, id est, facultatum corporalium et necessitudinum impedimentis, solus in tabernaculi loco remanserat, Deo colluctatum, cum extorquenda benedictione praevaluit: et illud coelo terrisque sacratum Israel nomen accepit. In quo, tametsi principaliter sacramenti salutaris praefiguratio esse videatur, quod videlicet in Judaeorum typo, hoc est, corporis sui sobole, Jacob praevaluerit Domino; sicut ille populus in ejus passione Pilato extorquenda praevaluit, sicut scriptum est, cum dicerent: Crucifige, crucifige, et invalescebant, inquit, voces eorum: attamen in hujus nostri nunc ratione sermonis eatenus usurpanda videtur historia, quatenus imaginem Evangelicae praeceptionis operata est, ut illo videlicet exemplo intelligamus, non posse nos esse idoneos ad congrediendum Deo: cui utique congredimur, cum verbum ejus implere nitimur, et in virtutes divinas imitatione ipsius praevalere conamur. Itaque, ad corripiendam vitae viam, capiendumque Dei verbum et praevalendum in regnum coelorum, quod a diebus Johannis vim patitur et a diripientibus obtinetur, idonei esse non possumus, nisi omnia quae vel amore vel cura, si in itinere istius seculi nobis adhaereant, impediunt et retardant, ante obitus nostri vesperam praemittamus: et inde per totam hujus seculi noctem apprehendere et tenere Christum sollicita spiritalium operum ac studiorum contentione luctemur; nec divellamur a caritate Christi, sicut Jacob ab ejus amplexu, nisi extorqueamus benedictionem. Atque utinam ad salutaris insigne luctaminis, nervum femoris nostri majestatis suae timore percutiat; quo obstupescente infirmabitur virtus carnis, et spiritalis gratia convalescet. In Jacob tamen, ad Judaicae sterilitatis et depravationis typum, percussi femoris nervus emarcuit, eam filiorum ejus partem indicans, quae degenerans a fide patrum, destitit Deo esse fecunda: unde habes, quia fecunda in filiis infirmata est; et a praeceptis autoris sui devia, in erroris sui semitis claudicavit. Sed nihilominus et nobis cavendum est, ne steriles appareamus in conspectu Domini, neve debili pede in ejus itinere claudicemus: 153 et ut potius corporeis fructibus infecundi, illum de divinae manus ictu femoris paterni stuporem ad continentiae rigorem trahamus: ut enerves cupiditatibus, quibus virtus fidei subnervatur, confirmemus animam castitate: quam, ut Apostolus docet , etiam carnales athletae diligentertuentur, quo nobis impensiore studio servanda est pro illa immarcessibili corona luctantibus, cum etiam pro temporali et fragili corona decernentibus excolatur. Quare sub hominum et angelorum spectaculis in hujus mundi theatro ante Dominum dimicaturi, exuamur oneribus adversis, ut medicis oneribus induamur. In hoc enim ipsum nos praeparari vult qui dicit: Veni, sequere me, ut apprehendamus eum, in quo apprehensi sumus ab ipso. Qui nos illo vocat, ubi sedet ad dexteram Dei in gloria Patris, omnibus dicit: Venite ad me, onerati et laborantes, et invenietis requiem animabus vestris. Omnem enim, quantum in ipso est, hominem salvum fieri vult, qui fecit omnes. Nam et idcirco descendit ad nos, ut ad illum ascenderemus: ideo conformatus est corpori carnis nostrae, quae peccato serviebat, ut nos conformaret corpori carnis suae, quae peccatum non fecit, ut vere ad originalem gloriam reformemur, si divinam similitudinem Christi imitatione capiamus. Nam in Adam solam nobis imaginem remansisse, ipsa, quae opificium divinae manus narrat, Genesis ostendit: in qua similitudo cum imagine Dei, in ipso adhuc hominis faciendi molimine nominatur: sed capite subsequenti, quo jam factus homo tantum ad imaginem Dei scribitur, similitudinem quasi peccaturo fuisse subtractam indicat profecto futuri praescientia; ut reservaretur hominibus in Christo, qui per obedientiam pietatis suae reconciliavit Patri mundum, quem inconciliaverat primi parentis inobedientia. Et ideo similitudinem Dei, quam servus in cupiditatem Dominicae aequalitatis clarus amiserat, ipse Dominus in formam servi exinanitus recepit: et homo, qui in superbia sua per fraudem zabuli ceciderat, in humiliatione Domini altissimi, prostrato zabulo, per fidem ipsius in Domini humilitate resurrexit. Hic ergo pro nobis dolens, et propter nos obediens factus usque ad mortem crucis, viam vitae nobis perfectionemque virtutis, non in vendendis tantum praediis et pretiis erogandis, sed in sui sectatione proposuit. Et quia dixerat: Cum exaltatus fuero, omnia ad me traham; ideo 154 dicit: Veni, sequere me. Beatus, qui tam proximo intervallo sequitur, ut dicat: Adhaesit anima mea post te. Quod illa tantum caritas dicere potest, quae finis praecepti, et plenitudo legis est, id est, de corde puro, et bona conscientia, et fide non ficta se ita inserit et affigit Deo: ut nihil extra Deum amans, dicat: Et ego semper tecum. Quare totus labor, et plenum opus nobis in observantia et exspoliatione cordis nostri est: cujus tenebras vel abstrusas in eo inimici latebras videre non possumus, nisi defaecato ab externarum rerum curis animo, et intus ad semetipsum converso; non enim frustra dictum est: Omni custodia serva cor tuum. Credo jam expertus sis quam laboriosum nobis, et assiduum, vel quotidianum cum hoc hoste certamen sit, et quantae in eo versentur insidiae; quae illic vitiorum virtus , quanta virtutum infirmitas sit; quam prona ejus ad pravitatem relapsio, quam piger ad Deum nisus. Nunc mihi illa prius clausa intra me discordia diversae legis aperitur; nunc sentio vim legis adversae, quae velut injecta manu captivum me trahere contendit in legem peccati: et recognosco quoniam beatus ille vir mea potius infelicitate uritur, et de mea affectione pro me dolens clamat: Infelix ego homo! quis me liberabit de corpore mortis hujus? Sed idem Magister me recreat et reficit, ostendens mihi exitum salutarem, si tamen velle adjaceat mihi, ut perfectionem merear invenire, gratia Dei per Jesum Christum Dominum nostrum: qui exorandus est, ut praevalescat inimicis nostris, et tenebris superabundet; destruat in nobis aliena vel nostra, et aedificet sua. Quod etiam amicos Dei orando meruisse cognoscimus, qui utique cor suum patiebantur, cum dicerent: Cor mundam crea in me Deus, et spiritum rectum innova in visceribus meis; quo exorato jam securus dicit: Proba me, Domine, et scito cor meum, et vide si via iniquitatis in me est. Sed ne hanc sui confidentiam sua magis virtute quam Dei gratia meruisse videatur, idem dicit: Quia tu Domine possedisti renes meos. Nihil enim, ut Dominus ipse dixit, sine eo facere possumus; quia ipse est vitis vera, et nos sarmenta ejus. Si in ejus dilectione maneamus, non arescemus, viventes succo radicis aeternae; nec ad ignem amputabimur ira, sed ad fructum putabimur disciplina, purgante nos evangelicae falcis acie: ut castigata luxurie palmitis nostri fructuosius pullulemus. 155 Ergo inchoaturus agriculturam in nobis suam dicit: Ignem veni mittere in terram, quo videlicet cor nostrum peccatis obsitum, quasi agrum spinis horridum, purget, urens nos in vitiis, et in sensibus luminans. Veterumque in nobis actuum stirpes salutari falce pius cultor insequitur, ut residuam messis vetustae stipulam sermo ignitus accendat, et animam nostram quasi campum novae sationi praeparet; qui laetam virtutum segetem, eradicatis impresso divini verbi vomere spinis, liber effundat, dignasque coelestibus horreis fruges, perempta graminum noxiorum stirpe, multiplicet. Sed quia non agricultura tantum, sed aedificatio Dei sumus, qui gratia et spiritu ejus ac verbo colimur et struimur; aedificaturus nos eo itinere, quo post se vocat, isto opere praeparat, quo venditis rebus absolvi prius suadet: quarum cura vel amor quoniam mentis ipsius praestringit aciem, et animam ab interioribus suis abductam ad exteriora sollicitat, dicit etiam nobis per prophetam: Vacate et videte, quoniam ego sum Dominus . Nonne et hic videtur dicere: Non potestis duobus dominis servire? Non enim otium nobis suadet hoc verbo, qui instanter orare et vigilare nos monet, ne intremus in tentationem; sed vacare a seculo, ut occupemur sibi; vacare ab his negotiis, quibus implicati otiamur Deo. Itaque novitatem vitae in nobis aedificantes, necesse est ut vetustatem destruamus, et quia nullum tenebris cum lumine, et mammonae cum Christo potest esse commercium, oportet ut novis vetera mutemus; et occupationis pariter ac vacationis genere converso, implicemur, quibus vacavimus; et vicissim vacemus, quibus fuimus implicati: moriamur, quibus viximus; et vivamus vicissim his operibus ac studiis, quibus mortui fuimus: cum vivi, essemus mortui; et mortificantia gerentes, in mortuis viveremus. Unde sanctus Magister humanum et aequum postulat, ut sicut exhibuimus membra nostra servire iniquitati, ita nunc exhibeamus eadem ministra justitiae: mutatis dominis, et studia mutemus. Neque enim aut servitutem aut libertatem deponimus commutatione dominorum; sed tantum felicitatem acquirimus, et servitute in melius et libertate mutata, quando vinculum iniquitatis 156 rumpimus; et justitiae jugo subdimur, ac divino timore frenamur, incipientes versa in directum via liberi esse peccato, cui serviebamus in libertate misera, justitiae rebellantes. Nunc igitur vicissim Deo servi, et huic mundo rebelles, ingredimur agonem; et ipsum, cui serviebamus, hostem freti Domino provocamus. Recognoscis profecto, mi frater, nam experta communiter ut commilitoni loquor, quanta nobis discordia, et quantus est hostis in nobis, non carnis et sanguinis, sed invisibilium potestatum, et nequitiae, ut Apostolus ait, spiritalis, quibus carnalium vitiorum ministeria conjurant. Unde et principes tenebrarum dicuntur, quia secundum Apostolum tenebrae appellantur peccatores, quibus, ut sui similibus, daemonia principantur. Sed et tota hujus mundi figura, quae praeterit, et per oculos corda prolectat, zabulicis praetenta retibus, in qualibet sui specie laqueus mentis et gladius est. Credamus prophetae, quia in medio muscipularum ambulamus, et inter opertos letalibus dolis gladios vita transigitur. Excipit nos mundus iste variis voluptatibus florens, et fallentibus venenatus illecebris. Excipit nos innumeris anguis insidiis, cui nomina mille, mille nocendi artes: ac saepe aperto certamine violentus aggreditur, et candentibus petit telis, si latentibus non capit laqueis. Sagittae enim potentis acutae cum carbonibus desolatoriis: quae videlicet noxiis cupiditatum ignibus animam nostram perurant, et a Spiritus sancti habitatione desolent. Quod cum accidit, diversi nos hospites subeunt, et fiunt inimici hominis domestici ejus; qui nunc ambitionis vento inflant, nunc libidinum faces admovent, nunc avaritiae catenis alligant. Quae una omnibus armata criminibus, vel si sola nos capiat, et zabulo ad malitiam, et homini ad mortem sufficit Quid ergo agis infelix homo, inter tantos missus hostes? quomodo repugnabis infirmus fortibus, armatis inermis? Clamat beatus Job multis zabuli telis sine cordis vulnere sauciatus: Nudus exivi de utero matris meae: Quis ergo me armabit contra tot agmina hostis aerii, ne nudus, ut veni, revertar in terram? Ecce respiro, confortor, adsurgo. Dominus illuminatio mea, Dominus defensor vita meae: si consistant 157 adversus me castra, non timebit cor meum. Nec si propriae opis armis egeo, diffidam. Habeo armamentarium Christi, de quo arma lucis usurpem, quibus principes tenebrarum, et agmina noctis expugnem in coelestibus mihi adversantia: videlicet in conversatione spiritali, quam terrenis debellare nituntur illecebris. Sed adversum hos mihi ille armiger, ille signifer erit, qui vas electionis Deo. Ille lumbos meos cingulo castitatis adstringet, capiti meo galeam salutis aptabit, lorica justitiae meum pectus includet. Ille me totum proteget scuto fidei, et dexteram meam, immo me totum in dexteram Christi factum, gladio spiritus et verbo veritatis armabit: ut cadant a latere meo mille et dena millia a dextris meis. Ille pedes meos in Evangelii praeparationem calceabit , ut presso impune vestigio super spinas et tribulos istius terrae ambulem, et per aspera itineris angusti munito pede tutus ingrediar. Nec a morsu metuens, subditum serpentis inimici caput, ipso, quod insidiosus observat, calcaneo conteram. Quod quidem non de meae infirmitatis audacia arrogans mihi vindico; sed omni fideli de virtute Christi promitto. Qui sicut vocat ea quae non sunt, tamquam quae sint , ita potens est et de infirmis et humilibus suis, ut semper fecit et facit, fortia mundi istius et alta destruere. Ideo nobis Magistrum dedit, quem imitatorem habebat, per quem ad ipsius Domini imitationem pervenire possimus. Nam ipse me Magister in acie stare, in stadio currere, in agone luctari docet, lividum faciens corpus suum, et quae retro sunt obliviscens, et in priora se extendens. Atque ita fundatus in petra, ut etiam in infirmitatibus glorietur, et cum infirmatur, tunc potens sit, omnia potens, ut ipse profitetur, in eo qui confirmat suos, Christo scilicet, qui pro nobis pugnat, et vincit in nobis: quae causa dicendi Apostolo fuit; Sic currite, ut apprehendatis omnes. Quod in agone terreno contra est, ubi non potest lucta nisi dispari luctantium sorte finiri, ut unius gloria, alterius ignominia sit; in Christo autem, quia multi unum sumus, omnes ut unus currimus: et omnium consors ad unum bonum cursus est: et ideo dicitur nobis: Sic currite, ut apprendatis omnes. Quia scissura, ut idem 158 ait, in corpore esse non potest, cui caput Christus est; quem ut communem sibi apicem una membrorum suorum compago comitatur. Quae quoniam sibi discrepare non possunt, curramus pariter, ut apprehendamus omnes, sine aemulatione invidiae, cum aequalitate victoriae: ut sicut in contentione currendi labor Christi sumus, ita in perveniendi fine Christi triumphus esse possimus, et benedicat nos in corona anni benignitatis suae. Video autem quod in hoc certamine non magis vincere nobis quam vinci expedit: quia in nobis et hostis et amicus habitant. Quis autem mihi amicior quam spiritus qui adversatur carni ne me trahat in legem peccati? Aut quis inimicior nobis quam caro, quae adversum spiritum pro interitu concupiscit? Itaque meliora mihi amici vulnera, quae Christus accepit ut sanaret me, quam voluntaria inimici oscula quibus mihi per illecebras delectationum suarum caro malesuada blanditur, ut me, quasi illo parricidali Judae osculo, paratis in captivitatem meam prodat inimicis: quod tamen osculum Dominus non ideo suscepit, ut pacem proditoris acciperet, sed ut suam ab alienato reciperet. Quamquam et illud ad intuendum perfectae bonitatis exemplum teneri salubre sit, ut eo affectu, quo et inimicos diligi jubet, amicum osculum dederit pacis inimico, dilectionem reddens pro odio, qui pro sua dilectione odium recipiebat. In promptu est ergo dignoscere: zabulus cum carne contendunt: praestat enim vinci bono quam vincere malo. Itaque vinci videtur in hoc seculo, cui tunicam suam alter abstulerit: at in Christo triumphat, qui tunicam auferenti remittit et pallium. Vicem injuriae reddere humana ultio est: at inimicum etiam diligere, vindicta coelestis est. Vendere patrimonia, et donare pauperibus, stultitia huic seculo, sed sapientia Deo est: at contra, divitiis incubare, pecuniam fenore augere, possessiones auctionibus, terminos dilatare violentia, industria et quaestus apud hoc seculum, sed apud Deum crimen et poena est. Ita si malo vincas, victor victus es, quia cum scelere viceris, cupiditate superatus es. Victus vero vinces, si justo cedas, et tuae voluntati voluntas divina praevaleat. Evacuemur 159 ergo nostris viribus, ut divinis impleamur. Vincamur corpore, ut vincamus salute. Meminerimus ejus esse nos membra, qui vicit cum judicatus est, qui cedendo superavit; et cadendo in mortem, resurrexit in gloriam, de suae passionis occasu ortum nostrae resurrectionis instituens Hunc Dominum vocantem sequamur, qui nos doceat cedendo vincere, et moriendo vivescere , interficiens in nobis quo mortificamur, et vivificans quo vivamus. Hic nobis Deus, non aestimabitur alius ad eum: qui in terris visus est, et inter homines conversatus est. Quod quia non potest nobis caro et sanguis revelare, ideo dicit: Vacate, et videte, quoniam ego sum Deus. Excitor hoc loco in audaciam percontandi, ut dicam. Quinam tu, Deus, qui fecisti coelum et terram, et apparuisti in rubo; qui fecisti magnalia in Aegypto, mirabilia in terra Cham, terribilia in mari Rubro? Adhuc te Deum nemo non credit: neque tantum Judaei, quamlibet labiis diligentes, et corde longinqui, ut populus in lege formatus: sed gentes etiam sine lege viventes naturali sensu unicum summae potestatis Dominum confitentur. Quae igitur difficultas est videre quod Deus sis, cum et coeli enarrent gloriam tuam, et invisibilia tua per ea quae facta sunt, intellecta conspiciantur? Quid impedit possidere? quid obest et alia curare, cum et occupatis hominibus in promptu sit conspicuam Dei veritatem cernere, et manifestum summae providentiae lumen videre? Dies diei eructat verbum, et nox nocti indicat scientiam: et vacare jubeor, ut te Deum esse videam, cum hanc lucem etiam noctes sciant: id est, etiam principes vel operarii tenebrarum. Sed non frustra est quod se ipsa, quae in multis saepe divinitatis insignibus manifestavit veritas, non nisi vacatione procurata perspici posse testatur. Deum enim tantum in promptu est videre, quod Deus est. Hoc, ut dixi, omnis anima videt: ad hoc mens nulla caligat: hoc etiam infidelium fides percipit; sed Deum in Christo, vel Christum in Deo esse, non videt occupatus, et curarum terrestrium nube circumdatus. Verbum enim carnem factum, sapientiae hujus mundi stultitia est: et ideo placuit Deo ad confusionem sapientiae, cujus superbia non cognovit hic mundus sapientiam Dei, 160 per stultitiam praedicationis salvos facere credentes. Et hic est ille thesaurus agri, pro quo obtinendo etiam ager comparandus est; quia videlicet salutis nostrae pretium in hoc est, ut Deum Dei Filium ad carnem salvandam in carne venisse fateamur, et haec est illa profligatis emenda patrimoniis margarita; sed non statim emitur, cum ejus pretium praeparatur, quia plurimae interveniunt ipsi commercio difficultates. Aut enim mare interjacet, aut praedo intercipit, aut cupidior praevenit, aut praefertur opulentior. Ideo ne existimes jam et comparasse nos gemmam, quia vides pretium praeparasse, neque aedificasse jam domum, cui aedificandae locum fecimus, cum visibiles divitias, supellectiles, pecuniam, patrimonia, velut sordidos aggeres et importunum rudus, egessimus, ut in corde purgato, quasi in terra viva, firmius stabilioris aedificii fundamenta jaceremus. Sed sicut exhaustione ruderum nudata humo, sub immundis molibus multa aut nodamenta truncorum, aut residua ruinarum, aut pleraque noxii generis animalia, et praecipue fetus aut cubilia viperarum deprehenduntur, sic remota a nostro pectore temporalium rerum possessione et cura, jam nobis inspectione cordis nostri vacantes ab his quae nos foras extrahebant, inveteratorum criminum nodos, et inimicorum spiritalium latebras in nostris sensibus invenimus. Nunc nobis apparere incipit interior domus, et illic repentia, quorum non est numerus. Nunc tota infelicitatis nostrae patescit obscuritas. Nunc demum quam longinqui a Deo simus, et quam mortui in comparatione vivorum, videmus. Intellige haec, et cura nostri anxio corde suspira, providens, quia laus in exitu canitur, ut spiritu quo coepimus, ejusdem Domini gratia perficiamur, et usque ad finem praecepti pareamus, cui videmur in capite consilii paruisse. Consilium enim dat, non praeceptum, qui non dicit: Esto perfectus: sed, Si vis esse perfectus: quia libertas voluntatis, quae bona cum est supra legem est, non cogitur, sed suadetur, et ipsa sibi lex est. Quantum autem sit Christum sequi, potes de Apostoli sententia colligere, qua ait: Qui dicit se Christum sequi, debet, sicut ille ambulavit, et ipse ambulare. 161 Quomodo autem ambulaverit Christus, docet alius magister: Qui peccatum, inquit, non fecit, nec dolus inventus est in ore ejus: qui cum malediceretur, non remaledixit; tradebat autem se ad mortem judicanti injuste. Sed et ex ipsius actione et praeceptis scire possumus quomodo ambulaverit. Ad hoc enim venit, ut vitam suam nobis in formulam et speculum vitae proponeret. Non veni, inquit, legem solvere, sed adimplere: et, quae adimpletio sit, etiam docet ipse dicens: Nisi abundaverit justitia vestra super justitiam Pharisaeorum, non introibitis in regnum coelorum. Hoc enim est adimplere, quod desit adjicere. Lex dixit: Non occides; at ipse: Nec irasceris sine causa fratri tuo. Lex adulterium interdicit; at ipsa Veritas curiosum in feminas damnat aspectum. Ex quo vides, quanto major sit lege fides, cujus laus non ex hominibus, sed ex Deo est: quia legis circumcisio in aperto est, fidei in occulto. Lex ramos peccati praefringit, fides radices eruit: quae nos non operibus tantum, sed et sensibus immaculatos facit: ut vere ad primordialem dignitatem, hoc est, Dei similitudinem reformemur, non solum corpore, sed et corde mundati. Unde et Apostolus deposita terreni hominis specie, coelestem nos inducere testatur; et idem alibi, jam ut indutum Christo virum, gloriam Dei esse pronuntiat. Vide ergo quantum nobis agendum sit, ut non perfecti, sicut dicis, sed inchoati, ut probamus, itineris spatium perlegamus; qui justitiam legis jubemur excedere, ut efficiamur justitia Dei: neque ex lege nobis actio, sed in voluntate lex sit. Christum sequi, Deum imitari est. Et qui nos lege ipsa justitiae suae justiores, et juxta Patrem suum vult esse perfectos, non solum humanas fugere culpas, sed et divinas poscit implere virtutes. Quod quia tantae difficultatis esse perspicis in agone versantibus; quantae gloriae est exhausta decertatione victoribus. Noli interim dum in scammate sumus, dum foris pugnae, intus terrores, alta pro nobis sapere aut loqui: sed potius time, et laborantibus collabora spiritu, et cooperare orationibus: ut per nos quoque destruat inimicum et defensorem, qui elegit infirma mundi ut confunderet fortia. Posce suppliciter ut intellectum det nobis in via hac qua nos vocat, ut videamus quia ipse est Deus, qui crucifixus est ex infirmitate nostra, sed vivit ex virtute Dei: infirmet in nobis virtutem peccati, ut confirmet virtutis suae spiritum: convertat et inopiam 162 et abundantiam nostram; ut justitia, qua indigemus, abundemus; et iniquitate, qua abundamus, egeamus. Nudemur criminibus et virtutibus vestiamur. Ferat nobis opem contra voluntates nostras, nec tradat nos desideriis cordis nostri; et adversus carnem et sanguinem, zabulum et mortem det nobis victoriam, sicut Abrahae dedit adversus quatuor reges, quos ille fidei pater hoc mysterio superavit: quo fides nostra, si confirmata sit spiritu principali, totidem corporis nostri elementa verbo Dei subigeret. Et sicut ille pro fratre quinque in regibus victo victor: ita et fides pro anima, quae totidem sensibus viget, victrix, de exteriore homine triumphabit, in quo de totidem elementis composito quatuor Regum forma concluditur. Sed sicut ille, non multitudine nec virtute legionum, sed jam tum in sacramento crucis, cujus figura per litteram Graecam T. numero trecentorum exprimitur, adversarios principes debellavit: cujus mysterii virtute, trecentis in longum texta cubitis , superavit arca diluvium, ut nunc Ecclesia hoc seculum supernavigat: ita et nos non nostris opibus aut viribus freti, sed unica Crucifixi scientia, elevemus ad ipsum oculos nostros, ut mirificet super nos misericordias suas, qui salvos facit sperantes in se. Quia ipse est Dominus conterens bella, potens in praelio: qui nobis et fiduciam dimicandi et viam vincendi dedit, cum jam triumphantem in seipso naturam hominis portans ait: Constantes estote, quoniam ego vici mundum.

Notes: (V. not. 107) (id est deposuisse. V. 
carm. 23, v. 66) (V. not. 108) (V. not. 109) (V. 

not. 110) (V. not. 111) (id est vis. V. num. 23) (V. ep.

23, n. 14, et 37, n. 3) ( forte mistus) (V. not.
112) (V. not. 113) (V. ep. 44, num. 7) (V. 
num. 10) (V. not. 116) (V. not. 117) (V. not. 118) (V. not. 119)