127  EPISTOLA XV. AD V. EPISCOPUM.
Author: Petrus Damianus
Date:  [Asasonthamar]

ARGUMENTUM.--Quinque corporis sensus, quibus neglectis in turpissima scelera homines prolabuntur; ut quam arctissimae disciplinae custodia coerceantur, prudenter admonet, episcopumque hortatur, ut non modo ipse hoc praestet, sed etiam alios, qui suae curae commissi sunt, idem facere compellat, et praecipue ut in presbyteros et sacerdotes in hac re potissimum peccantes, nulla dignitatis, ut aetatis, habita ratione, imo ut quisque dignatione maxime anteit, severissime animadvertat.

Domno V. reverendissimo episcopo, et sanctis ecclesiae suae canonicis, PETRUS peccator monachus servitutem. In procinctu militaris exercitus idcirco tubae, litui, buccinae et classica comportantur, ut eorum clangoribus castrenses excitentur excubiae seseque valeant milites a nocturna hostilis impetus incursione munire. Nos etiam, qui in coelestis militiae sumus sacramenta jurati, et contra mundi principes ac spirituales nequitias in bella congressi, mutuis nos debemus excitare clamoribus ut non degeneri sopore depressos nocturnus insidiator inveniat, sed paratos semper ac promptos in acie reperiens pertimescat. Nam velut in quinque portarum civitate consistimus, dum in corpore, quod quinque sensibus cingitur, habitamus. His ergo portis seras apponimus, his repagula, vectes ac pessulos adhibemus, cum sensuum nostrorum aditus a vitiis irruentibus ac mundi vanitatibus sollicite custodimus. Tunc enim nostra Pentapolis incolumis integra perseverat, cum suis contenta limitibus, nec ad hostes ipsa insolenter egreditur, nec eis irrumpere molientibus aperitur, ut videlicet mens nostra in montis Sion arce consistens, quae sursum sunt quaerat, non ad carnalis illecebrae fluxa descendat. Ad illam Hierusalem, quae sursum est libera, et est mater nostra, suspiret, illam vero quae servit, cum filiis suis despiciens calcet. Alioquin si in vallem silvestrem, quae nunc est mare salis, ad Gomorrhaeorum progrediatur exemplum, hoc est, si infructuosae vitae se in ima dejiciat, si terrenae sapientiae salsuginem quaerat, mox hoste victoriam obtinente prosternitur, quoniam obseratis urbis propriae moenibus non munitur. An portas hujus nostrae civitatis non obserat propheta, cum dicit: « Qui obturat aures suas, ne audiat sanguinem, et claudit oculos, ne videat malum, iste in excelsis habitabit? » An non et Dominus gustus nostri munit aditum, cum dicit: « Cavete ne graventur corda vestra crapula et ebrietate! » De odoratu vero dicit Apostolus: « quia Christi bonus odor sumus Deo in his qui salvi fiunt . » At contra odoratus sui male spiramenta laxaverant, qui dicebant: « Unguentis nos impleamus et non praetereat 128 nos ilos temporis; coronemus nos rosis antequam marcescant . » Tactus vero noster idipsum debet desiderare quod gustus. Nam quod Propheta dicit: « Gustate et videte quam suavis est Dominus ; » idem et Joannes ait: « Quod manus nostrae contrectaverunt de Verbo vitae . » Hoc porro certamen, quod aversus quinque corporis sensus geritur, per quinque Madianitarum reges mystice figuratur: « Armate, inquit Moyses, ex vobis viros ad pugnam, qui possint ultionem Domini expetere de Madianitis . » Cumque pugnassent contra Madianitas, ut sacra narrat historia, atque vicissent, omnes mares occiderunt et reges eorum, Evi, et Recem, et Sur, et Bur, et Rebe, quinque principes gentis. Evi plane belluinus, sive ferinus interpretatur. Hunc itaque regem in nobis spirituali mucrone transfigimus, cum ferinos a nobis mores abscindimus, cum bestialis iracundiae rabiem a nostro pectore detruncamus. Nam cum Dominus dicat: « Beati mites, quoniam ipsi possidebunt terram ; » quomodo poteris mansuetorum obtinere beatitudinem, nisi belluini spiritus in te cohibeas feritatem? Recem vero, sive sicut in veteri translatione dicitur Rocon, interpretatur inanitas. Et quid est aliud quidquid in mundo pro mundi concupiscentia geritur, nisi quod Scriptura loquitur: « Vanitas vanitatum, et omnia vanitas! » Vanitas siquidem efficit vanitantes, et ipsi vanitantes faciunt vanitatem, dum et mundus, qui transitorius est, homines, quos decipit, vanos efficiat et homines mundum, quem insane diligunt, in vanitatem vertant. Hunc ergo regem Dei miles perimit, verus Israelita concidit, si nihil superflue, nihil inaniter, vel quod ad rem non pertinet, gerat, sed graviter, et rationabiliter divinae legis implere mandata contendat. Tertius autem Madianitarum rex, Sur dicitur, quod profecto murus, sive robustus, vel etiam angustia interpretatur. Quid vero per murum, sive robustum, nisi durae mentis obstinatio, vel pervicacia debet intelligi? quod vero, et angustia interpretari dicitur, neque hoc longius a vitio duritiae separatur, quoniam quisquis ad dimittenda proximo debita durus et obstinatus est, angustia constringitur mentis, dum nulla dilatetur amplitudine charitas. De qua nimirum charitate per Prophetam dicitur: « Latum mandatum tuum nimis . » Sive etiam hoc valet intelligi, quia duritiam mentis sequitur angustia damnationis. Unde per Salomonem dicitur: « Beatus vir, qui semper est pavidus: qui autem mentis est durae, corruet in malum . » Quartus praeterea Madianitarum rex, Bur dicitur, quod irritatio interpretatur. Vides ergo, quia nomina regum umbrae sunt et imagines vitiorum. Qui enim onera gravia per portas suas inferunt, profecto forinsecus obstrepentia per sensuum suorum aditus in pectorum suorum arcana transfundunt, Deum indubitanter irritant, quem videlicet his ad inferendam ultionis sententiam provocant. Unde scriptum est: « Simulatores, et callidi provocant iram Dei . » Et de quibus saepe apud Ezechielem dicitur: « Quia domus exasperans est » Et Psalmista: « Ut quid, Deus, improperavit inimicus, irritat adversarius nomen tuum in finem? » Rebe vero, qui ordinatus 129 dicitur, non aliter hic procedit, nisi ut per ironiam, vel antiphrasim dictum intelligatur; quatenus qui ordinatus dicitur, e contrario inordinatus sit et confusus. Vitiosus enim quisque, etsi superficie tenus quasi recte vivendi praetendat ordinem, confusae tamen et inordinatae cogitationis versat in corde caliginem. Per quinque ergo reges Madianitarum, quinque signantur corporis sensus: quia omne vitium, quod regnat in corpore, ab istis quinque sensibus pendet. Ii ergo tunc a nobis exstinguendi sunt, et gladiis obtruncandi, cum adversum nos in bello consurgunt, cum nos scandalizare non desinunt. An non istos reges exstingui, et spiritus mucrone occidi praecipit Dominus, cum scandalizantem oculum erui, cum manum, vel pedem jubet abscindi? « Melius est, inquit, cum uno oculo, vel debilem ad vitam ingredi, quam duos oculos, pedes, ac manus habentem, in inferna demergi . » Ii plane sunt reges Madianitarum: Madian autem interpretatur de judicio: quicunque enim reges spiritu non reguntur, sed sensibus carnis obediunt, non ad misericordiam sed ad judicium sepertinere testantur. Sicut de quolibet incredulo dicitur: « Qui autem non credit, jam judicatus est . » At contra de eo, qui verbum Salvatoris audit, dicitur: « Quia in judicium non venit, sed transit de morte in vitam . » Illud potius unicuique studendum est, ut se in operibus sanctis exerceat, ut sese in omnibus purificare ac sanctificare contendat. Hoc tantummodo semetipsum insuggillare, et dijudicare non desinat. Nam qui semetipsum perfecte dijudicat, judicium non exspectat. Perfecte autem semetipsum dijudicare est, et reprehendenda non agere, et quae irreprehensibiliter acta sunt timide retractare. Porro autem quisquis hoc agit, ille vere Madianitarum reges perimit: ille Amalecitarum principes sternit, et omnes a se vitiorum pestes excludit. Hinc est quod eadem sacra testatur Historia: « Quoniam egressi filii Israel venerunt ad fontem judicii, » hic est Cades, « et interfecerunt omnes principes Amalech, et Amorrhaeos, qui habitabant in Tharansem . » Cades autem sanctificatio interpretatur. In Cades ergo, qui fons est judicii, Amalecitas, simul et Amorrhaeos spiritualiter interficimus, cum et vitam nostram piis operibus sanctificare satagimus; et tamen ipsi nos tanquam nocentes, ac reprehensibiles judicamus. Cum elaboramus semper irreprehensibiliter vivere, per sollicitudinem tamen districti examinis opera nostra non desistimus accusare. Et notandum quoniam et fons judicii, et Cades, qui sanctificatio dicitur, unus idemque locus est: quia nimirum justus quisque semetipsum, dum sancte vivit, accusat, et se dijudicando, vel accusando, magis magisque sanctificat. Hoc itaque modo vita sanctorum et in propriis cogitationibus reprehenditur, et tamen in operibus irreprehensibilibus invenitur. Unde et praecipua urbs illa regni Seon vocatur Esebon, quae nimirum cogitationes interpretatur. Per quod datur intelligi, quia maxima pars diabolicae potestatis in cogitationibus regnat. Per Seon quippe nequitiae spiritus figuratur: sed Esebon ex ditione Seon, in Israelitarum 130 jura transfertur, cum cogitatio nostra, quae superbiae peste tumuerat ad reprehensionis suae judicium, per gratiam se verae humilitatis inclinat, ut quae se dudum arroganter extulerat, jam sua facta dijudicans, ac diligenter examinans, humiliter reprehendit. In Cades ergo, qui est fons judicii, Amalecitas et Amorrhaeos gladio vorante dejicimus; quia tunc vitiorum omnium barbariem sternimus, tunc potestates aereas invictissime debellamus, si et innocenter vivimus, et tamen reos nos, ac peccatis obnoxios judicamus, dicentes cum Apostolo: « Si dixerimus, quia peccatum non habemus, nosmetipsos seducimus, et veritas in nobis non est . » Et tunc Esebon, quam cogitationes interpretari diximus, in Israelitarum cogitur transire dominium; cum mens nostra de superbia, vel omni terrena concupiscentia transfertur in amorem regni coelorum. Cogitationum quippe certamen nunquam Christi potest deesse militibus, quoniam operis nostri nos rectitudo non liberat, si pravis suis cogitationibus mens armata virtutibus non resultat. Sufficiebat quidem legis antiquae cultoribus, ut recta duntaxat extrinsecus agerent; nobis autem Evangelio terribiliter intonante praecipitur, ut dum operibus pravis exuimur, etiam cogitationibus pervigiles obluctemur: « Audistis, inquit, quia dictum est antiquis: Non moechaberis. Ego autem dico vobis, quia quicunque viderit mulierem ad concupiscendum eam, jam moechatus est eam in corde suo . » Hinc est quod Joannes Baptista, per quem lex vetus exprimitur, zonam pelliceam in lumbis habuisse perhibetur . Salvator noster, qui auctor est Evangelii, inter septem candelabra aurea visus est a Joanne vestitus podere, et praecinctus ad mamillam zona aurea. Quid est ergo zona pellicea circa lumbos, nisi quod antiquis dictum est: « Non moechaberis? » Et quid est zona aurea ad mamillam, nisi quod Christianae fidei cultoribus dicitur: « Qui viderit mulierem ad concupiscendum eam, jam moechatus est eam in corde suo? » Hinc etiam per prophetam divina voce praecipitur: « Lava, Jerusalem, a malitia cor tuum; usquequo morabuntur in te cogitationes noxiae . » Et alibi: « Attendi, inquit, et auscultavi; nemo, quod bonum est, hiatur . » Et Salomon ait: « Spiritus sanctus disciplinae effugiet fictum, et auferet se a cogitationibus, quae sunt sine intellectu . » Arripiamus ergo gladium spiritus, et contra cogitationum nos infestantium cuneos infoederabiliter dimicemus. Legimus , quia Phinees sacerdos, cum vidisset Israelitem cum Madianitide coeuntem, pugionem repente corripuit, et sacrilegam fornicantium bigam copula inter pudenda transfodit. Hoc factum priorem aedificaverit populum. Tu autem, qui alterius belli magisterio instructus es, et spiritualis dux gregis, non corporalis allatus, si quem conspexeris de populo tuo post sensum in Madianitarum amorem euntem, et illecebrosis se cogitationibus volutantem, nolo parcas, nolo dissimules, sed illico percute, sine dilatione transfige. Ipsam quoque vulvam, id est, secreta naturae discutiens, atque intime penetrans, illum ipsum peccandi fomitem perfode, ne valeat ultra concipere, vel virulentam 131 sobolem, quae Israelitica castra contaminet, generare. Gladius, inquam, spiritus ipsum peccandi conceptaculum feriat, qui petulantia lascivientis oblectamenta carnis exstinguat. Quod cum omnibus pro suo cuique modulo necesse sit agere, illis tamen hoc propensius imminet, qui locum regiminis tenent, qui commissis fratribus praesident. Quos nimirum necesse est, ut contra vitia subditorum sacerdotalis zeli fervor accendat, et cum Phinees aeterni sacerdotii jura possideant; quod si desidiae circa delinquentes, torpore languescunt, nudati sacerdotio, cum Heli fractis in terram cervicibus eliduntur. Hinc est, quod cum Israeliticus ille populus initiatus esset Beelphegor in deserto, et in scorta Moab turpiter corruisset, iratus furore Dominus adversus Israel, dixit ad Moysen: « Tolle cunctos principes populi, et suspende eos in patibulis contra solem, ut avertatur furor meus ab Israel . » Quid est quod populus in luxuriae voraginem labitur, et in eorum praepositos vindicatur? Subditi delinquunt, et principes in patibulis suspenduntur? Scilicet alius est, qui peccat; alius ille, qui vapulat. Cur hoc, nisi quia culpa subditorum in praepositorum redundat opprobrium: et quod ab ovibus erratur, negligentiae pastoris ascribitur? Et vide, quam formidolosa sit conditio praesidentium, ut non modo pro suis, sed et pro subditorum puniantur offensis. Arguit eos Moyses, quia lex Dei negligentiae illos ac torporis accusat. Qui suspendit eos ad solem, quoniam ad examinandum producuntur, et arguuntur a luce. « Omnis enim, » ut Dominus ait, « qui mala agit, odit lucem, et non venit ad lucem, ut non arguantur opera ejus: qui autem facit veritatem, venit ad lucem . » Ad lucem quippe venit, qui occulta sua per purae confessionis aditum pandit. Curandum est ergo rectoribus Ecclesiarum, ut filios generent in Israel: et non qualemcunque, sed virilis sexus sobolem nutriant, quae videlicet ad praeliandum bella Domini fortiter convalescat. Quisquis enim per injunctae praedicationis officium ad pugnandum alios incitat, sed ipse non pugnat, illi similis est, qui buccinae clangoribus obstrepit, sed congredi cominus non praesumit. Hic itaque non virilem generat sexum, dum sit pater ignavus. Quem profecto Salphaad ille signavit, qui non filium, sed quinque filias moriens dereliquit . Salphaad siquidem interpretatur umbra in ore ejus. Quisquis enim fortia praedicat, et enerviter vivit, ne turpis appareat, quasi sub foliis se honesti sermonis occultat: sub umbra se proprii oris abscondit, dum in campum certaminis per sui torporis ignaviam non procedit. Hic itaque quantum ad se non virilem, sed muliebrem sobolem, et hanc sub quinario numero generat, dum sequaces suos non ad robur spiritualis audaciae, sed ad otium educat ignobilis vitae. Quos utique dum non curat industria pugnae spiritualis imbuere, cogit exterioribus negotiis, quasi quinque corporeis sensibus deservire. Has itaque corporalium sensuum portas, dilectissimi, et vitiorum irruentium phalanges obstruite, et virtutum spiritualium agminibus aperite. Mens quippe militis Christi, quasi 132 retiaculum debet expandi, quae scilicet et inanium cogitationum fluenta transponat, et sancti Spiritus incitamenta concipiens, quasi pisces includat. Robustos vos atque pervigiles nocturnus insidiator inveniat, ut castrorum, pro quibus statis, hoc est, cordium vestrorum aditus, non irrumpat. Erectum adversum se semper aspiciat crucis triumphale vexillum, ut non a vobis, quod absit, victor manubias referat, sed praesto diffugiens evanescat. Insistite semper, quae et recta sunt agite: et tamen eadem sub districta cordis examinatione pensate; ut qui vestris tribunalibus ipsi nunc trementes assistitis, illud ultimae necessitatis examen videatis intrepidi, non denuo judicandi, sed gloriam percepturi.

Notes: (Isai. XXXV.) (Luc. XXI.) (II Cor. II) (Sap. II) (Psal. XXXIII) (Joan. II) (Num.
XXXI) (Matth. V) (Eccle. I.) (Psal. CXVIII) (Prov. XXVIII) (Job XXXVI) (Ezech. II) (Psal. XXXIII.) (Matth. V) (Joan. III) (I Joan. V) (Gen. XIV) (I Joan. I) (Matth. V) (Matth. III) (Jer.
IV) (Jer. VIII) (Sap. I) (Num. XXV) (II Reg. IV) (Num. XXV) (Joan.
III) (Num. XXVII)