VII.  S. Leo IX Joannem ex Tuscanensi factum episcopum Portuensem testatur a synodo in ecclesia S. Salvatoris sancitum esse. Ecclesiae Portuensis privilegia confirmat.  [Ughelli,  Italia sacra,  I, 120.]
Author: Leo IX

LEO episcopus, servus servorum Dei, dilectissimo nobis in Christo fratri et coepiscopo nostro JOANNI, Portuensis Ecclesiae antistiti, suisque successoribus in perpetuum, in Domino salutem.

Supplicantium desideriis annuendum nobis esse et ratio et benignitas poscit, quia quod rationabile est impendere, benigne quidem non negare. Quapropter quia transmigrationem fecisti de sede Tuscanensi ad eamdem sedem Portuensem, dignum duximus in synodo prius de hoc ventilare, utrum juste facta fuerit vel injuste, quod et fecimus residentes in synodo et ecclesia Salvatoris. Cumque ibi diligenter esset examinatum qua ratione de episcopatu ad episcopatum transiens, inventum est tam necessitatis quam utilitatis causa hoc factum fuisse, et judicatum est hoc fieri potuisse. Quae etiam fuerit necessitas, quae utilitas, satis patenter est expressa: necessitas, quia jam Romana Ecclesia in filiis, quos ipsa lactaverat, defecerat, quorum tu pars superstes eras; congrua utilitas vero, sive pro rebus ipsius Ecclesiae, quae tibi nota erat prae aliis, sive pro consiliis dandis, sive etiam pro mediatione Romanae Ecclesiae et imperatorum, quorum tu saepe mediator fuisti. Hac igitur re inclinati decrevimus petitioni tuae satisfacere, scilicet ut tibi tuisque successoribus ipsum Portuensem episcopatum confirmemus, quia utique libenter facimus. Et primum ipsum episcopatum Portuensis Ecclesiae, quae posita esse videtur foris praedictam Portuensem civitatem, cui vocabulum est S. Hippolyti, cum vineis, et hortis, seu clausuris vineatis, et olivetis in circuitu ejusdem ecclesiae, pariter et clausuram de vinea una in integrum sitam in Cardetum, et in Finilia, clausuras duas cum vineis, et terris, in Basi. Omnia haec posita in insula majore, imo et ecclesiam S. Mariae, et aliam ecclesiam S. Laurentii, cum cellis, et hortis, atque vineis, clausuras quinque. In una quidem ecclesia est S. Gregorii, et Theodori, et in alia ecclesia S. Viti, sicuti a muro et fluvio Tiberis, atque limitibus circumdatur, tertia est in ripa fluminis, quarta juxta S. Mariam usque ad Trajanum, quinta juxta S. Laurentium usque in Trajanum, nec non et clausuram de vinea in locum qui vocatur Scarajo, et aliam petiam quae ponitur in clausura, et vineae petiam unam in terra Cucuzuba, et aliam in Montone; verum etiam et fundum in integrum qui dicitur Baccanum, cum appendice sua. quae vocatur Criptula, in quo sunt cisternae antiquae positae juxta eamdem civitatem Portuensem, sicuti incipit a primo latere, ab arbore quae vocatur tamarix, et dirigitur in columnella, quae in campo stare videtur, milliario II distante ab eadem civitate, et deinde pergente recto itinere per salariam, et usque ad attegiam piscatoriam, et deinde redeunte ad mare per Buccinam, et circumeunte littus maris ad S. Nympham, et usque ad focem micinam cum locis qui dicuntur Vincera usque ad balnearia, atque locum qui vocatur Portus Trajani, nec non et castellum aliud minus in integrum, cum omni sua pertinentia, et in civitate Constantiniana, omniaque ibidem habere dignoscitur, una cum ecclesia BB. apostolorum Petri et Pauli, cum cryptis, ubi animalia ipsius ecclesiae manere videntur, et deinde usque ad S. Mariam, quae ponitur in arcu cum crypta, et domum quae vocatur Balneum Veneris, et usque ad viam publicam infra ipsum castellum, atque cannetum de ista civitate, nec non monasterium S. Agnetis cum salariis, et vineis, quae incessum habere videtur: porro et fundum in integrum, qui vocatur Polmus, cum casis, vineis et terris, pascuis, extendentem se usque ad furnum antiquum juris praedicti episcopii, et in eodem fundo monumentum antiquum esse videtur, via Portuensi, milliario ab ureb Roma plus minus decimo. Itemque et insulam majorem in integrum cum hortis et vineis seu terris in locum qui vocatur Scarajo; qui olim fuit portus Trajani, inhaerentem eidem fundo Baccani, et cum omnibus ad eum pertinentibus: pariterque et fundum qui vocatur Judaeorum, et fundum qui vocatur Gualdus cum omnibus eorum pertinentibus, positus juxta praedictam civitatem, et filum Salinae in integrum extensum in una fila. Item et in Baccano et in Genestula, et in fila novem, omnia fila Salinarum, quae ad vestrum episcopium pertinere noscuntur, seu et fundum in integrum, qui vocatur Gualdus major, cum ecclesia S. Aureae, et monumento suo, et terra Semitaritia, quae appellatur Planura, in qua cisternae esse videntur, posita inter fluvium, formam Arcionum. Nec non et confirmamus vobis curtem in integrum quae dicitur Galeria, in qua est ecclesia S. Mariae cum caminatis seu triclineis atque diversis cubiculis, omnibusque suis aedificiis, quae infra se habere dignoscitur cum omnibus finibus, terminis, limitibusque suis, terris, casalibus, sylvis, atque pantanis cum ponte, et ipsum rivum qui vocatur Galeria, usque ad flumen, cum locis ad aquimolam faciendam, vel cum omnibus ut superius dictum est sibi generaliter et in integrum cultum et assolatum, situm in campo qui vocatur Meruli, constitutum via Portuense, milliario ab urbe Roma plus minus duodecimo, sicuti affines incipiunt a toto curte a primo latere, prata Caraci, quae vocantur Meruli, et deinde usque ad montem quem olim detinuit Joannes de Mincia, et haeredes. Stephani Numenclatoris, et deinde ultra viam per casale quod olim detinuit Joannes de Sergio, et transit aliam viam carrariam, et venit in casale quod detinent haeredes Franconis Transtiberim, sicuti per fines marmoreos designatur, et deinde per casale SS. martyrum Cosmae et Damiani, et transit per fossatum antiquum, quod verno tempore ducit aquam in rivo Galeriae, et ascendit per ipsum rivum usque in molam de sylva, et revolvit per viam carrariam usque in vallem mediam de Monte, qui vocatur Zunili, et usque in Staffili, qui stat in Lintistino, et usque in caput de valle Stabla, et per fossatum ipsius vallis pergit a pede fili Salinarum, concludente totum campum usque in pedicam quae vocatur Viscoli, et piscina Galiarda, concludente ipsam pedicam, quae sunt fila triginta, et pergente juxta fila quae stant monasteria de Miranda usque in stagnum majus, et per ripam stagni usque in Burdunaria, et a pede fili usque in Baccani, et terram de supradicto episcopio, et formam quae vocatur Arcione, et per ipsam formam usque in rivum qui vocatur Galeria, et Pantanum de Ricorde usque in primum affinem de pratis Caraci. Infra hos vero fines, loca et vocabula sunt haec, S. Caesareus, Palmis, Sorbilanum, Clusa vetere, Pantanum majus, Medianum, Mons ruginosus, mons de Zumilis, mons Canaparvis, celsa, limes, major, stagnellum maledictum, tiocli, piscina gagliarda, olivastrum, stagnellum peregrinum cum omnibus eorum pertinentiis. Nec non et confirmamus vobis perpetualiter quatuor in integrum principales uncias de toto stagno majore Portuense cum omni piscatione, redditione et statione sua, vel cum omnibus ad ipsas quatuor uncias pertinentibus, sicuti a praedecessoribus nostris supradictae ecclesiae Portuensi concessum est. Verum etiam concedimus et confirmamus vobis vestrisque successoribus turrem in integrum quae vocatur de Albo, cum casis, vineis, hortis, terris, campis, pratis, pascuis et sylvis, pantanis et rivis, cultis et incultis, vacuis, plenis, et cum omnibus ad ipsam turrem generaliter et in integrum pertinentibus, sicut affines ejusdem designant, a primo latere rivus qui vocatur Galeria, a secundo latere fluvius Tiberis, a tertio latere Pulverinula, et a quarto latere forma quae vocatur Arcionum. Concedimus etiam ipsis hominibus qui per tempora habitaturi sunt infra turrem, ut nullius potestati, nullius ditioni subditi sint, nec alicui serviant, aut hostem faciant, nisi episcopo qui in dicto episcopio fuerit; nec non et confirmamus tibi tuisque successoribus in perpetuum omnes res et facultates, mobiles et immobiles, de illis hominibus qui sine haerede et intestati moriuntur in dicta civitate Portuensi, sive in Transtiberi, aut in insula Lycaonia, sive ubicunque vestri episcopatus juris esse videntur, constituimus ipsam Portuensem ecclesiam legitimam haeredem, ita ut episcopus ipsius ecclesiae habeat potestatem ordinandi omnia juxta suam voluntatem, eo tenore ut non pereant, scilicet mortuis in aeternum prosint. Insuper etiam concedimus et confirmamus vobis vestrisque successoribus in perpetuum ex jure sacri nostri palatii Lateranensis, quod ad publicum nostrum pertinet, castaldum Portuense, vel quidquid usque hactenus nostri castaldiones de tota Portuense civitate, sive de portis, vel de navibus, nec non et de tota Burdunaria, vel quidquid extra vel infra ubique ad illum pertinuit de jam dicto ministerio, vobis vestrisque successoribus in perpetuum tribuimus possidendum, ita ut qualemcunque hominem ibidem constituere volueritis castaldionem aut mandatarium, in vestra potestate consistat, et quidquid de ipso ministerio acquisierit, vobis vestrisque successoribus deferatur, quidquid vobis exinde faciendum, tamen si nostro comiti vel nostrorum successorum placuerit de illo, quod ad nostrum palatium pertinet, fidelitatem juret. Isti namque comites, qui pro tempore fuerint a nobis vel a nostris successoribus, nullo modo alium castaldionem aut mandatarium audeant ordinare vel constituere, praeter illos quos vos vel vestri successores ordinatis vel constituitis: qui si fecerint, vel de jam dicto castaldico aliquid violenter abstulerint, vel quae a nobis, vobis vestrisque successoribus tradita sunt, frangere aut contradicere voluerint, unusquisque IV lib. auri persolvat, medietatem nostro palatio, et medietatem vestro episcopatui, et quod ab eis in castaldiones ordinatum fuerit, evacuetur. Si vero exinde contumax exstiterit, usque ad vestram satisfactionem excommunicatus existat. Itemque concedimus et confirmamus vobis vestrisque successoribus in perpetuum de civitate Portuensi piscatores et duos curiales, qualescunque de eis eligere volueritis in perpetuum, ita ut ulterius nullam dationem nullumque servitium faciant, neque ad placitum adstringantur ab aliqua persona, scilicet tibi tuisque successoribus hanc committimus potestatem. Item confirmamus tibi tuisque successoribus casale unum in integrum, quod vocatur Genesianum, quod et Mallianum vocatur, cum insula modica ultra rivum in ipso loco posita, cum omnibus ad eum pertinentibus posita via Portuense juxta Mallianum, juris monasterii S. Pancratii, etiam confirmamus vobis vestrisque successoribus in perpetuum totam insulam quae vocatur Lycaonia ubi est ecclesia S. Joannis Baptistae et S. Adalberti, unde querimoniam posuistis in synodo, quam celebravimus in ecclesia Salvatoris, quare contra Crescentium S. Sylvae Candidae Ecclesiae episcopum, qui eamdem ecclesiam suo episcopatui vindicabat, cum vero ambae partes ante praesentiam nostram et totius synodi staretis, placuit ut si scripturam exinde haberes, in medium videndam legendamque proferres. Statim attulisti privilegium quod antecessori tuo Benedicto episcopo, qui dicebatur de Pontio, Benedictus VIII, antecessor noster, fecit de integritate totius episcopatus. Quod cum lectum esset, nominatim ibi inventa est ecclesia illa, quam, sicut in querimonia tua dixisti, ipse tuus antecessor dicaverit tempore Othonis III imperatoris, a quo aedificata fuit in honorem S. Adalberti, qui suo tempore martyrium pro Christi nomine suscepit. At episcopus ille rogavit sibi a nobis dari inducias ad certum terminum, ut afferre vobis posset justitiam quam se habere dicebat; nos vero, quia synodus ea die terminabatur, concessimus; cumque terminus advenisset, tu ad nos humiliter et solus, ille autem magna hominum multitudine fretus ad nos venire despexit. Residentes tamen nos cum judicibus nostris ad eum legatum, ut ad nos veniret, direximus, scilicet nonnisi cum suis redemptis adjutoribus venire se dixit. Quo dicto cum tota sua multitudine recessit, scilicet nos ad ejus contumaciam non respicientes, ex consilio judicum archidiaconum nostrum Hugonem usque ad domum ejus misimus, ut sequenti die ad nos veniret, sicut episcopus cum episcopo rationem habiturus; cumque die altera simili modo resideremus exspectantes eum, non venit, scilicet epistolas quasdam veniam praeferentes misit, cumque nihil rationis diceret, ut amplius exspectari deberet, laudantibus omnibus judicibus, frater Alinardis Lugdunensis archiepiscopus canonicam et diffinitivam protulit sententiam, primam de contumacibus puniendis, secundam de ecclesiis quae sunt intra limites episcopatus, quomodo ad eum pertineant. Qua prolata sententia a nobis, et ab omnibus laudata, confirmata fuit. Quapropter tam tibi quam tuis successoribus eamdem ecclesiam per hoc nostrum privilegium concedimus, confirmamus, querimonia tam illi episcopo quam successoribus ejus perpetuo interdicta de eadem ecclesia, sita in praedicta insula, cum curtibus et oratoriis infra easdem curtes, et cum omnibus ad eas generaliter et in integrum pertinentibus, cum hortis, et aquimolis suis, sita infra hanc urbem Romanam, sicuti extenditur ab uno capite, ubi dividitur flumen, et usque in aliud caput ipsius insulae, ubi adunatur, pari modo concedimus, et confirmamus vobis vestrisque successoribus in perpetuum omnem ordinationem episcopalem, tam de presbyteris quam de diaconis, vel diaconistis, sive subdiaconis, consecrationem ecclesiarum vel altarium, quae in tota Transtiberi necesse fuerit facienda, nisi forte cardinales, diaconi vel subdiaconi, aut acolythi sacri Lateranensis palatii efficiantur, scilicet omnia tibi tuisque successoribus, vel quibus episcopis a vobis invitati fuerint ordinandi, benedicendi et consecrandi concedimus potestatem; et ne parochia vestra ab aliquo pervadatur episcopo, fines ejus per hoc nostrum privilegium insinuare tuaeque ecclesiae confirmare curamus, incipiente primo termino a fracto ponte, ubi unda dicitur per murum Transtiberinae civitatis per portam Septimianam, per portam S. Pancratii, per silicem vero ipsius portae usque ad pontem marmoreum qui est super Annonem, et ducit per ipsam silicem usque ad paritorium, inde revolvit per paludes usque in mare, indeque per mare duo milliaria ultra pharam usque in focem majorem, inde autem per flumen majus usque Romam in fracto ponte juxta Marmoratam per pontem S. Mariae usque ad pontem Judaeorum per medium flumen, et recte ad medium pontem fractum, ubi de unda duximus, qui est primus affinis absque Transtiberinis catholicis ecclesiis S. Mariae in Transtiberim, S. Chrysogoni, et S. Caeciliae, vel monasterii S. Pancratii et monasteriorum SS. Cosmae et Damiani, tamen in praedictas ecclesias quidquid ab episcopis necesse fuerit faciendi Portuensibus episcopis, ab ipsis invitatis tribuimus potestatem. Itemque concedimus et confirmamus in jam dicto episcopatu plebem S. Mariae et S. Apollinaris in mola rupta, et plebem S. Stephani in Pansi, et plebem S. Mariae in Apuniana, vel omnes ecclesias exiguas vel magnas cujuslibet nominis, quae infra jam dictos affines fuerint vel esse possunt, absque illis, quas jam diximus, Transtiberim sitis. Interea sancientes jubemus, sicuti a nostris antecessoribus jussum est, ut in flumine quod juxta Portuensem urbem decurrit, nullus audeat molendina aut pontem praeter jussionem tuam vel successorum tuorum episcoporum juxta priscam consuetudinem quoquo modo constituere; et cum vel a vobis vel ab aliis, quibus tamen faciendis vos injunxeritis, constitutum aut factum fuerit, ipsa molendina vel pons vestro arbitrio dispensentur; de ponte vero si factus fuerit cum plaustro onusto victum vel vinum nemo audeat hinc illuc, neque inde huc penitus transmeare. Iterum sancientes jubemus ut nullus presbyter, vel cujuslibet ordinis clericus de toto episcopatu audeat ad placitum constringere aut ad finiendas contentiones compellere, aut aliquod servitium ab eis exigere, praeterquam Portuenses episcopi, in cujus parochia sunt. Quicunque vero praesumptor, sive dux, sive comes, vel vicecomes, aut cubicularius, vel a nostra apostolica sede missus aut qualiscunque interveniens potestas de ipsa civitate Portuense dominatum tenuerit, de quocunque fuerit ordine, praedicta omnia immobilia loca, aut praenominatum castaldum, vel duos piscatores, et duos curiales, vel omnes praedictos clericos a jure, et potestate, atque ditione praefati, episcopii auferre vel minuere voluerit, vel parochiam infringere tentaverit, aut homines in praedicta turre habitantes, vel ubicunque proprietas episcopii mansionata fuerit, ad publicum servitium revocaverit, sciat se compositurum ipsi episcopatui auri purissimi libr. XX, et insuper anathemati subjaceat. Statuentes apostolica censura sub divini judicii obtestatione, et anathematis interdictione, ut nullus unquam successorum nostrorum pontificum, vel alia quaelibet magna parvaque persona ea quae a nobis ad laudem Dei pro stabilitate vel augmento praedicti episcopatus statuta sunt, refragari aut in quoquam transgredi, aut aliquid deinde minuere audeant, scilicet sicut superius a nobis statutum vel concessum est, ita perennibus ac perpetuis temporibus sine aliqua minutione permittat in aeternum permanere. Si quis autem, quod non optamus, temerario ausu contra hoc nostrum privilegium venire aut in quoquam dirumpere praesumpserit, et sicut a nobis superius statuta sunt, firma manere non demiserit, et in aliquo offenderit, sciat se, nisi resipuerit, auctoritate Dei omnipotentis et B. Petri apostolorum principis, atque nostra, qui ejus fungimur vices, anathematis vinculo esse innodatum, et a regno Dei alienum, atque cum Juda traditore D. N. Jesu Christi cum diabolo et omnibus pompis ejus aeterno incendio concremandum. Qui vero pio intuitu custos et observator hujus nostri privilegii exstiterit, benedictionibus gratiam vitamque aeternam a justo Judice Domino Deo nostro consequi mereatur in saecula saeculorum. Amen. Bene valete. Datum X Kal. Maii per manum Petri diaconi, bibliothecarii et cancellarii S. Apostolicae sedis, anno Domini Leonis IX papae I, indict. II. Ego Eberchardus Treverorum archiepiscopus quamvis indignus interfui et subscripsi. Ego Alinardus Lugdunensis archiepiscopus hoc decretum laudans, manu propria subscripsi. Ego W. episcopus subscripsi. Ego Roprandus episcopus scripsi. Ego Cunibertus episcopus Taurinen. scripsi. Ego Cadalus Parmensis episcopus scripsi. Ego Oppizo Pisensis episcopus scripsi. Ego Guido X Ultervensis episcopus scripsi. Ego Henricus Spoletanus episcopus scripsi. Ego Arnulfus episcopus scripsi. Ego Martinus Pistorien. episcopus scripsi. Ego Petrus Clusiensis episcopus scripsi. Ego Dux episcopus interfui. Teuderius Arbinensis episcopus interfui. Ego Benedictus episcopus Forosempronien. interfui. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat, etc. Si qua igitur, etc. Cunctis autem, etc. Amen.