EPISTOLA CCLXXXVII. AD . . . . .
Author: Gilbertus Foliot

Filius regis supernae Jerusalem coelestis egressus est ut contemplaretur regna Patris sui inferiora. Qui circumspectis omnibus regressus ad Patrem, ait: « Pater, omnia terrarum regna circuivi, et quae in omnibus agerentur diligenter inspexi; clamorem etiam Sodomorum, qui ad te ascenderat, verum esse comperi, et ultione condigna punivi. Sed jam tempus est, ut in futurum mihi prospiciam, uxorem ducam, filios procreem, familiam jam per me regam. Sponsam quam mihi habendam complacuit, in domo regis Babylonici vidi, quam rex ille captivam tenet, et e quis sic valeat cognosci, vilibus ac sordidis vestibus eam induit, » Ad haec Pater ad Filium: « Absit a te » , inquit, « ut rem istam facias, coaeterne et consubstantialis mihi unice fili. Aethiopissa illa, de qua dicis, non est condigna tuo generi, vel tuae immensitati. » Ad quem Filius: « Fixum, » inquit, « habeo, et me uxorem velle ducere, et nullam nisi hanc mihi velle conjungere. » « Si ita est, » inquit Pater, « tu coaeternus et consubstantialis, et coomnipotens mihi, in manu habes et eam de captivitate Babylonica liberare, et prout vis tibi sponsam assumere. » Statim adfuit innumera multitudo angelorum et coelestium agminum, in his nuptiis Filio summi Regis ministrare sese parantium. E quibus unum, scilicet Gabrielem, qui paranymphus ejus fieret, elegit. Gabriel electus Filio summi regis ait: « En fortitudo tua sum, illam quam tibi quaeris, de media Babylonia rapere vi si imperas, et valeo et paratus sum. » « Non ita agendum est, » inquit Filius aeterni Regis, « violentia nulla Babylonico regi inferenda est, consiliis occultis et sapientia quae mihi jungenda est de captivitate Babylonica, est eripienda. Ad Mariam virginem de stirpe David mysterium consilii mei, O Gabriel, est occulte deferendum, apud eam in thalamo suo convivium nuptiarum mearum est initiandum et celebrandum. Ad Mariam Gabriel descendit, quod sibi injunctum fuerat fideliter peregit. Sed qui eum miserat, antequam nuntiaretur, jam ad virginem venerat. Initiatum est ibi, ibi celebratum est sanctissimum nuptiarum convivium. Sed nunquid tantus ac talis iste sponsus ad sponsam suam vacua manu veniet? Nequaquam. Sed donativa detulit, delata erogavit. Et quia hiemis tempore venit, hiemales vestes primo sponsae suae dedit, agninam videlicet pelliciam et cappam, quod utrumque fit de agno. Sed alterum sine dolore agni, scilicet lana, de qua fit cappa, sumitur, alterum, videlicet pellis, unde pellicia, absque dolore gravi ab agno non accipitur. Sponsus iste Agnus est, sicut Scriptura testatur: Quasi ovis ad occisionem ductus est , et caetera. Et alibi: Ecce Agnus Dei , et caetera. Agnus iste de lana sua cappam sponsae fecit, cum humilitatem verbis docuit, dicens: Discite a me, quia mitis sum, etc. . Pelliciam dedit, cum jejuniis, et orationibus, et vigiliis, et aliis carnis suae afflictionibus ad ultimum passionem crucis mortificationem carnis sponsae ostendit. Cappa itaque, qua indutus est, absconditur. Significat humilitatem, quia qui sponsa Christi est, latitat, et a saeculo cognosci refugit, pelliciaque de mortuis animalibus facta mortificationem carnis insinuat. Haec autem hiemis tempore. Paschali vero tempore dedit ei arminiam pelliciam circa collum, et circa manus, rubeis gulis praeparatam. Pellicia haec sunt sancti praedicatores, albi propter resurrectionem quam in Christo factam annuntiant et in sponsam futuram praedicant. Qui cum passionem Christi annuntiant, rubeam gulam circa collum portant. Sed quia quidam praedicationem Christi praedicant, quam corde non sentiunt, de quibus dicit apostolus Paulus: Quidam annuntiant Christum, non sincere existimantes se suscitare tribulationem vinculis meis; oportet ut quod ore dicunt, corde sentiant . Nam minus decenter ornata esset, si tantum circa collum et non usque ad pectus decentes gulas pellicia haberet. Circa manus etiam praedicatores gulas habent, cum in operibus suis, passionibus Christi communicant. Igitur pellicia sponsae de arminio fit, quando candidum est in significatione laetitiae spiritualiter, ob spem resurrectionis, circa collum et usque ad pectus, et circa manus gulis rubeis ornata est, quia passionem Christi quam ore praedicat, corde sentit, et operibus attestatur. Dedit etiam Christus paschali tempore sponsae suae cordubanos suos, qui significant duo Testamenta, quibus affectus sponsae ne terram tangant muniuntur, vel continentiam et charitatem, quae duos affectus, quorum alterum ad carnem suam, alterum ad vitia sponsa olim habuit, calciat. E quibus ille qui ad carnem est, continentia sive distinctione disciplinae munitur, ille qui est ad vitia, charitate exstinguitur. Sed hi cordubani nisi professione et obedientia ligentur, e pedibus elabuntur. Multos enim vidimus, qui continentia carnis ex charitate habuerunt, vel secundum duo Testamenta vivere disposuerunt, sed quoniam sub obedientia et professione sese non religaverunt, graviter lapsi sunt. Cordubani itaque sunt vel duo Testamenta, vel continentia et charitas. Ligaturae, professio et obedientia. Dedit etiam Christus sponsae suae duas chirothecas: manus sponsae sunt operatio et contemplatio, et quamvis per laevam alibi accipiatur activa, per dextram contemplativa vita, ut est illud: Laeva ejus sub capite , et caetera, hinc tamen per sinistram contemplatio, per dextram operatio designatur, hac similitudine, quia sinistram frequentius sub vestimento tenemus absconditam, dextram vero saepius ad operandum exponimus. Igitur manus dextra, id est operatio, habet chirothecam in quinque follicullis ad quinque digitos recipiendos divisam, quia bonum opus debet esse rectum, voluntarium, purum, discretum, et firmum. Rectum intentione, voluntarium, ut nec fiat timore nec aliqua coactione; purum, ut dum fit aliqua aura vanitas non inanescat; discretum ut non ultra modum tendatur; firmum, ut perseveret. Sinistra autem habet chirothecam similiter in quinque divisam. Nam in contemplatione quinque sunt, scilicet consideratio peccatorum et gehennae, contemptus praesentium et futurorum, et regnum, status corporis post resurrectionem, et glorificatio spiritus humani, et aeternitas, cum qua uniendus est. Qui enim contemplatur optimum, considerat peccata sua, qualia et quanta perpetravit, quae considerare non multum prodesset, si non pro illis puniri in gehenna metueret, et ideo considerationi peccatorum recte adjungitur consideratio gehennae. Item, si consideraretur quae et quanta sunt tormenta gehennae, et nulla peccatorum memoria haberetur, secura forsitan mens gehennam consideraret, cum nulla eam recordatio peccatorum contereret. Hac de causa in mente contemplatoris utrumque, id est peccata et gehenna conjunguntur, ut ex utroque terror incutiatur, sed in mente sic perterrita statim suboritur contemptus praesentium, cui adjuncta est spes futurorum. Sed ne spes mentem dissolutam reddat, restringatur per judicium, quia considerat ad ea quae speravit transeundum esse per illum horrendum et districtum judicium. Sed terrorem de judicio consolatur regnum, et ideo subjunctum est judicio regnum, in quo consideratur regno quid erimus, et primus status corporis quod erit immortale et impassibile, deinde glorificatio quod erit ineffabilis pulchritudinis, et praefulgidum, sicut scriptum est: Fulgebunt justi sicut sol . Post haec consideratur beatitudo animae, scilicet ipsa anima, et Deus cui vivenda est, quod est ultimum, et consummatio omnium. Haec autem quinque quae in consideratione contemplavimus, per quinque fenestras videntur. Christus vero est ex humanitate, quasi pariete et divinitate inter humanitatem lucente. Itaque Christus fenestra est, imo fenestrae quinque in eo considerantur. Id est incarnatio, conversatio, doctrina ejus, resurrectio, ascensio, per quae illa quinque de contemplatione dicta sunt. Nam per incarnationem Christi multis manifesta sunt peccata et gehenna, quae prius non attendebantur. Conversatio ejus aperte docuit praesentia contemnere, et ad futura spem dirigere. In doctrina ejus satis agitur de judicio et regno. In resurrectione ejus ostensus est corporalis status et glorificatio, quia qualis ipse, tales et sui pro modulo futuri sunt. In ascensione autem quantulumcunque revelatum est, quomodo spiritus noster cum Deo vivendus est. Homo enim ille quomodo sine omni vehiculo absque omni alicujus creaturae adminiculo elevari et transferri potuit, nisi per divinitatem sibi unitam? Itaque chirothecae sponsae sunt in manu dextra, id est actione quod ipsum sit rectum, voluntarium, purum, discretum et firmum. In sinistra manu, id est contemplatione, quod primum considerarentur peccata, et gehenna, deinde sequatur contemptus praesentium et spes futurorum, post judicium et regnum, subsequatur status corporis, et glorificatio, ad ultimum unitio nostri cum Deo. Christus ascendens haec omnia in sponsa sua consummavit, et eam conservandam apostolis commisit, et ne ab Hierosolymis discederent praecepit, donec induerentur virtute ex alto. Post dies decem ipso die, scilicet Pentecosten, exercitum magnum et fortem misit e coelo, id est Spiritum sanctum, qui contulit eis pacem, gaudium, et caeteros fructus spiritus quos enumerat Apostolus. Quibus facti constantes et fortes hostiles cuneos aggrediuntur, et Petrus una die quinque millia hominum, alia die tria millia hominum de Judaeis ad Christum convertit. Quibus gestis, aiunt apostolis: « Absit ut domina nostra Christi sponsa pedes amplius gradiatur! Quaeramus ei animal, quo subvehente, celerius et honestius, quocunque eundum ei est, deferatur: Sed hic non erit equus, qui animal superbiae et discordiae est, nec asinus, quia fatuus et immundus, sed mulus, quia firmiter et mature graditur. » Mulus itaque sponsae datur, quia populus ex Judaeis et gentibus ad finem conversus est. Sicut enim mulus ex diversis animalibus nascitur, sic primitiva Ecclesia ex diversis populis collecta est, videlicet ex Judaeis et gentibus, ex praesumentibus vel desperantibus. Christus enim diversis et contrariis infirmitatibus laborantes miro modo sanavit, et uno medicamine, id est cruce sua; nimis confidentes et desperantes fuerunt, et adhuc sunt qui dicunt, « re mea conceptus sum, » et « nulli nunquam per vim rapui, » et similia, et « quid est quare de vita desperem et gehennam timeam? » Sed si attendant quod Christus, qui peccata non fecit, nec inventus est dolum, et caetera, morte tamen turpissima, id est cruce vitam finivit, deficiunt a superbia sua, et timore contriti, ad humilitatem et ad communicandum passionibus Christi convertuntur. Sed iterum qui tot et tantis facinoribus sunt inquinati, ut sibi indulgeri diffidant. Sed si isti attendant quod Christus non pro se, sed pro peccatoribus sustinuit, spiritum sumunt, et a desperatione sanantur. Itaque Christus cruce sua et praesumentes sanat, quia innocens passus est, et desperantes, quia pro peccatoribus sustinuit. Et ex his diversis peccatorum generibus Ecclesia congregata mulus est, quem apostoli praeparant sponsae, et ei in talibus quiescenti et per eos ad diversa progredienti, dat calcar unum, scilicet amorem sponsi, quo suos proficere compellat. Datum et flagellum, quo retro percutiat, quia pro perpetratis iniquitatibus anxiantur. Multiplicata et dilata sancta Ecclesia apostoli peracto agone sui certaminis de vita discedentes eam martyribus regendam committunt. Illi autem pro ea viriliter decertantes et in defensione ejus sanguinem fundentes, dicunt: « Apostoli dominam nostram mulo uno donantes, aequum est et nos in ornatum ejus et decorem aliquid conferre, et quia jam aetas incaluit, grossioribus indumentis non est oneranda, novum aliquid facimus ei decorum, et subtile varium scilicet mantellum rubea purpura coopertum. » Varium istud mantellum sunt martyres sancti, ex parte virgines, quod significat album varii, ex parte vidui vel conjugati, qui significantur medio colore varii, rubeum supponitur, quia pro Christo trucidati, sanguine asperguntur. Et hi suis temporibus rexerunt viriliter Ecclesiam, provexerunt et multiplicaverunt. Quibus discedentibus, successerunt sancti doctores et magnifici confessores, Ambrosius, Hilarius, Augustinus, et similes. Videns autem diabolus aperto bello quod contra Ecclesiam tempore apostolorum et martyrum gesserat, se nihil profecisse, sed jam tribulationibus magis crevisse et profecisse, ad fraudulentas et occultas persecutiones convertitur, sed ut aliquos ex membris ejus seducat, per quos negotium suae malitiae tanto efficacius quanto occultius peragit. Instruxit itaque suis artibus Arium, Pelagium Fotinum, et his similes, qui ministros Christi se simulantes, sponsam ejus longe in devium ducunt. Quod percipientes sancti doctores occurrunt, disputationibus confligunt, confutant haereticos, et dominam suam ad viam veritatis reducunt. Cui reductae, quia dum per deserta Arii et devia Pelagii graditur, vestes ejus aliquantulum attritae erant, paludamentum de famis faciunt, id est vita sua pudica et honestis moribus eam adornant. Ecce jam victus est hostis et in apertis persecutionibus et in occultis haereticorum seductionibus, nam sponsa nulla contra occurrente, cum multo comitatu graditur. Adhuc tamen coluber tortuosus eam spoliare conatur, et cum in via non possit, juxta viam laqueos suos parat, ibi tentoria sua erigit, et hic quidem trapezitas suos cum multo auro et argento posito sedere facit, illic autem vestivit cum multo et vario apparatu diversorum ornamentorum, alibi vendentes cibos omnium generum collocat, alibi vendentium vina et omnium potionum genera tabernas disposuit, alibi triumphales arcus gloriantium in pompa saeculari erigit, choreas puellarum, et omnia libidinum incitamenta ostendit. Qui sapiens est, cum sponsa graditur, sponsae recta via gradienti adhaeret, fatui et vecordes viam deserunt, et in tabernaculis diaboli jucundantur, et ad sponsam amplius non redeunt. Et revera multi hodie viam deserunt, et in tabernis diaboli esse jucundantur. Nam quicunque argentum diligit, auri specie capitur, et haec Christo praeponitur, in tentorio diaboli demoratur. Similiter qui veste pretiosa, qui cibis lautioribus, qui vino mellito et aliis potionum pretiosarum generibus, qui in mulieribus, qui in jocis et saeculi cantionibus delectantur, et haec Christo praeponunt, in tabernaculis diaboli est. Quid etiam dicam de illis qui cum Ecclesiam Dei regere debent, egredientes via, ea quae in tentoriis diaboli admirantes circumspiciunt et concupiscunt, et non habentes unde cupita comparent, ornamenta sponsae diripiunt, et in explendis malis concupiscentiis suis turpiter insumunt. Ita undique lacerata circa humeros, vix parum quid de amictu, id est paucos monachos, in quibus non est perfecta religio, et paucos regulares canonicos, de aliis fere hominum generibus fere nullos retineat eum. Haec sponsa patiatur.


Notes: (Joan.
LIII) (Joan. I) (Matth., XI) (Philip., I) (Cant., II) (Matth. XIII)