EPISTOLA IV.  Item exemplar epistolae ad domnum Pippinum regem per Witmarum et Gerbertum abbates atque Hugbaldum directae, in qua continentur gratiarum laudes pro exsultatione sanctae Dei Ecclesiae, et postulans ut semper in id decertare debeat.
Author: Paulus I

Domno excellentissimo filio, et nostro spiritali compatri Pippino regi Francorum et patricio Romanorum, Paulus papa.

Dum tam maxima nobis dilectionis affectio erga vestram a Deo inspiratam excellentiam insistit, ob hoc sicut terra sitiens imbriferam desiderat inundationem, ita quoque vestrae prosperitatis cupimus addiscere nuntia, et de vestris profectibus gratulari. In hoc quippe nostri cordis est devotio exsultandi, dum nimirum salus vestra nostra existit securitas. Interea duarum epistolarum series, quas vestra direxit excellentia, cum magno suscepimus amore: unam quidem primitus per Petrum primum defensorem missum vestrum, et aliam per praesentes fidelissimos vestros missos Widmarum scilicet et Gerbertum abbates, atque Hugbaldum virum illustrem. Quarum paginam indagantes, mox liquido cuncta in eis exarata didicimus, immensas protinus Deo nostro referentes laudes, qui nos de vestra annuit sospitate gratulari. In ipsis denique vestris relationibus sollicita nobis a Deo illustratae mentis vestrae constantia protulit spei fiduciam, in id quod impensius innotuistis, atque sedulo ex operibus demonstrastis, vos totis viribus pro exaltatione sanctae Dei Ecclesiae et fidei orthodoxae defensione esse decertaturos, et in ea vos fidei pollicitatione permansuros, quam beato Petro principi apostolorum, nostroque praedecessori domino et germano beatissimo Stephano papae spopondistis. Unde et in nostra fixi charitatis connexione. Ideo juxta id quod petendo direximus, praefatos ad nos vestros videmini direxisse missos, qui apud Longobardorum imminerent regem pro diversis sanctae Dei Ecclesiae causis ac justitiis ac in nostro assisterent solatio. Pro quo innumerabiles vobis referimus gratiarum actiones, quia vere sicut benignus rex et amator spiritalis matris vestrae sanctae Dei Ecclesiae agere, Christianissime fili et spiritalis compater, semper studes, et profecto erit tibi Dominus, et in praesenti, et futuro, dignus retributor. Nos itaque, excellentissime et a Deo protecte fili et spiritalis compater, firmi in vestrae charitatis dilectione permaneamus, nec est ulla rerum aut temporum qualitas quae nos a vestra charitate possit separare, quia tu vere noster, post Deum, constas esse defensor, et auxiliator. Praefati denique missi vestri, in nostra praesentia cum Longobardorum missis, nec non et Gentapolensium, ac singularum nostrarum civitatum hominibus, assistentes, comprobatio coram eis facta est de habitis inter utrasque partes aliquibus justitiis, videlicet de peculiis inter partes restitutis. Nam de finibus civitatum nostrarum et patrimoniis beati Petri, ab eisdem Longobardis retentis atque invasis, nihil usque hactenus; etiam ea quae primitus reddiderant denuo invaserunt. Unde constitit ut nostri, ac singularum nostrarum civitatum missi, ad Desiderium Longobardorum regem, cum vestris progredi debeant missis, ut in eorum atque praedicti regis praesentia, pro eisdem finibus ac patrimoniis comprobatio fiat, nobisque omnia juxta pactionem restituantur. Et nescimus quid ex hoc proveniendum sit; attamen per praefatos vestros missos rei agnoscere potestis meritum. Quapropter quaesumus a Deo protectam excellentiam vestram, ut ita disponere jubeat ut plenarias de omnibus recipere valeamus justitias, quatenus idem beatus Petrus princeps apostolorum, pro cujus restituendis luminariis decertatis, firmissimus vobis sit auxiliator, ac optimus remunerator. Nam pro certo agnoscat excellentissima Christianitas vestra, quia si nobis praefati civitatum nostrarum ab ejusdem Longobardis invasi fines, atque patrimonia reddita non fuerint, etiam ea quae primitus reddiderunt invadere insidiabuntur. Quapropter obnixe petimus Christianitatem vestram, ut vestra solita dispositione exaltatio sanctae Dei Ecclesiae, et istius a vobis redemptae cum Dei virtute provinciae salus proficiat, et ea omnia, quae vestri missi sibimet a vestra praeexcellentia injuncta habuerunt, nobis liquidius referentes, ad singula eis responsum reddidimus, et de omnibus eos informavimus quae vestrae excellentiae referre debeant, nostrasque petitiones vestris studeant intimare auribus. His itaque praemissis, Dei nostri omnipotentis exoramus clementiam, ut sua vos fovere annuat gratia, et praesenti temporali regno in longo senio cum prosperitate corporis et salute animae perfrui concedat, una cum dulcissima conjuge vestra excellentissima regina, filia et spiritali nostra commatre, atque praeexcellentissimis vestris natis; et coelestia quoque vobis per infinita tribuat praemiorum gaudia possidenda. Incolumem excellentiam vestram gratia superna custodiat.