XXI.  Conradi imperatoris ad Eugenium. De electione Arnoldi archiepiscopi Coloniensis, quam petit confirmari.   (Anno 1151.) [MARTEN.,  Ampl. Collect,  II, col. 491.]
Author: Eugenius III

Dilectissimo in Christo Patri suo EUGENIO, sanctae Romanae Ecclesiae summo pontifici, CONRADUS Dei gratia Romanorum rex et semper Augustus, filialem per omnia dilectionem et debitam in Domino reverentiam.

Coloniensis Ecclesia, quae sui magnitudine ac decore omnes fere Germaniae et Galliae praeeminebat Ecclesias, ad tantam pastorum suorum negligentia calamitatem deciderat, ut omni tam religione, quam dignitate miserabiliter spoliata cerneretur. Deo igitur res humanas moderante, et cujus vult miserente, subtractus est ab hac vita ejusdem Ecclesiae antistes A., cujus tempore conquassata plurimum et attrita fuerat, et tunc fideles filii praefatae Ecclesiae clamaverunt ad Dominum, cum tribularentur, ut de necessitatibus suis eriperet eos. Quorum devotas preces Deus ex abdito misericordiae suae exaudiens, misit eis spiritum consolationis et unanimitatis, ut pari voto, parique sententia et consona omnium acclamatione eligerent sibi in Patrem pastoremque animarum suarum et dominum Coloniensis urbis Arnoldum ejusdem urbis majorem praepositum, nostrae curiae cancellarium, pro eo quod ejus scientia et honestate cum Dei adjutorio et vestra benedictione ac nostro praesidio sperabant et pacem in terra revocari, et latrocinia coerceri, et reformari leges, et honestari mores. Ipse autem ultra humilitatis et obedientiae regulas reclamabat et renitebatur, pro eo quod ad tantas et tam multiplices ruinas intus et foris resarciendas se infirmum et debilem arbitrabatur, et sese mori malle vel in perpetuum exsulare quam matrem suam se praelato ab improbis lacerari ac substerni protestabatur. Irruentibus itaque in eum tam clero quam honoratus et populo, tractus est in ecclesiam violenter, nec more vel ordine suo renitens inthronizari potuit, dicens hujus consilii et rei summam usque ad vestrae celsitudinis assensum et jussionem velle differre. Descenderamus tunc ad eas partes Lotharingiae ad reprimendos motus bellicos, et vindicandas latronum incursiones, qui totam episcopatus illius regionem rapinis et incendiis perturbaverant, et irreparabili metu vastationis cuncta compleverant. Ingressi ergo urbem Coloniensem, quae tota erat coronata gaudio, spe et alacritate tam unanimis in tam excellentem personam electionis, et nostro celeri ad eamdem rem confirmandam adventu, coegerunt nos electores religiosa quadam et humili violentia a templo, in quo suscepti eramus, non discedere, donec electionem canonice et concorditer factam, regio more confirmaremus, et electum ad reformandam pacem et justitias saeculares faciendas proveheremus et adjuvaremus. Verum ille, solito studio contradicere persistebat, asserens se nequaquam sufficere ad sanandas contritiones eorum. Cum lacrymabili spectaculo tota Coloniensis Ecclesia ad pedes ejus prostrata jaceret, flens et supplicans ut labenti et corruenti matri suae tanquam pius filius manum accommodaret. Nos igitur de vestra bonitate, quam plurimum in Domino diligimus, confisi, promisimus tam Ecclesiae Coloniensi quam sibi, quod apud sublimitatem vestram modis omnibus obtineremus, quatenus ipsa Coloniensis Ecclesia tum in privilegiis suis antiquis, sed neglectis, at nunc per vestrae benedictionis largitatem renovandis et confirmandis roboraretur, tum persona ipsius pristina dignitate juxta praedecessorum suorum formam honestaretur. Et adfuit divina clementia bonis principiis meliores augens successus, quoniam ad ingressum ejus, nostra cooperante clementia, et bellorum tuba conticuit, et latronum grex tantae fortitudinis manu perterritus in suae malitiae absconso delituit. Proinde sinceritatem vestram attente monendo rogamus, quatenus pro nostrae dilectionis ac petitionis intuitu eumdem electum, ad vestrae mansuetudinis praesentiam venientem gratanter suscipiatis, et apostolicae benedictionis gratia consecratum, cum privilegiis suis renovatis et auctis celeriter ad nos remittatis. Cum enim ex officio Coloniensis Ecclesiae in Italico regno cancellarius existat, et nobis in Cisalpinis partibus tam ex magnitudine sui principatus, quam ex diutina familiaritate, opportunus et profuturus esse non dubitetur, tum sacrosanctae matri nostrae Romanae Ecclesiae, tum imperio nostro favorabile et fructuosum videtur, si persona idonea majoribus incrementis et majori praerogativa per vos promoveatur.