69  EPISTOLA XXXIV. AD ALTWINUM MONACHUM.
Author: Lupus Ferrariensis

Venerabili fratri Altwino Lupus perpetuam salutem.

Si tanta facilitate discuti possent a quoquam quanta moventur quaestiones, olim ad consummatam studiosi quique sapientiam evasissent. Nunc litterarum studiis pene obsoletis, quotus quisque inveniri possit qui de magistrorum imperitia, librorum penuria, otii denique inopia merito non queratur? Quo minus indignari mihi debes, si perexiguum otii, quod mihi vix obtingit, indagandis quae nesciam, quam ventilandis quae jam consecutus sum, judicem expendendum. Nec, ut opinor, erro, si quibus divino favore viam intelligentiae vel aperui vel planiorem feci, quam praecesserim sequendi necessitatem indicam; hoc est, lectione magistra vel utens, vel usus, si auditoribus meis aut praesentibus id ipsum sermone, aut absentibus obstinato imponam silentio. Obtinuit tamen tua instantia ut quaedam ex iis quae studiose quaesiisti enuclearem. Locuples penultimam genitivi producere sic apud Priscianum probatur in libro V, cum de nominibus in es productam desinentibus disputaret. « Appellativa vero, inquit, si sint ad homines pertinentia, quae apud Graecos communia vel mobilia, apud nos communia sunt ut haeres, locuples. » Idem in septimo, penultima tertiae declinationis quando produci debeat vel corripi mira diligentia ostendens, « Producitur, inquit, in his quorum nominativus 70 in longam desinit seu natura seu positione, ut sol, solis, infans, infantis. Excipiuntur in on desinentia Graeca, et in o tam Latina quam notha, quae aliquando corripiunt, aliquando producunt penultimam genitivi. Praeterea in ms, vel bs, vel ps, vel x desinentia, quae penultimam genitivi semper corripiunt. Item par, lar, vas, pes, Ceres, compos, bos; sus, grus: quae producentia nominativos, corripiunt penultimam genitivi. » Cum igitur producta nominativo vel natura vel positione, penultimas genitivorum consequenter producant , eodem auctore genitivo longa penultima proferetur. Quod possem etiam poetico testimonio confirmare, nisi apud contentiosos quosque tanti viri tantum posset auctoritas. Locupleto autem, quod penultima producta nequaquam dubito proferendum , activum esse in Cicerone possumus confirmare, ; qua significatione etiam in Psalmo positum canimus: Multiplicasti locupletare eam . Apud memoratum auctorem Priscianum in jam dicto libro VII, quid sentire de pronuntiatione mulieris debeamus deprehendi potest. In eo enim in or correpta masculina, feminina, neutra, et communia inveniri dicit, in er autem producta Graeca masculina, et unum Latinum, et magis nothum, atque in sequentibus: « Corripientia, inquit, nominativum in quibusdam corripiunt penultimam genitivi in quibusdam producunt. Producunt in al et in el neutra, et in ar neutra derivativa. In or quoque desinentia alia producunt 71 penultimam genitivi, ut cursor, cursoris; alia corripiunt, ut Hector, Hectoris; alia vero omnia, quae nominativi terminationem corripiunt, similiter penultimam genitivi corripiunt. Excipitur inquies, quod simplicis declinationem servavit in composito, quamvis corripiat extremitatem nominativi. » Ergo si mulier desinit in er correptam, unde nulla dubitatio est, nec inter excepta ab eo est positum, secundum eum correpta penultima genitivus ejus efferetur. Ad hanc rem roborandam nullum adhuc poeticum habeo testimonium. Et quoniam, ut ipse ait , « nihil ex omni parte perfectum in humanis est inventionibus, » ab eo forsitan est non ignorantia sed oblivione praetermissum. Quare in usu mutando auctoritatis meae periculum nolo facere, donec aut mea aut amicorum diligentia aliquid hinc, si non solidius, at evidentius valeat inveniri. Ulciscor et vindico cur dixerit idem auctor insignis in utraque significatione accipiendum, ipse explanat, subinferens tam pro laeso quam contra laedentem accipiendum: unde et vindicta non solum poena, sed etiam liberatio accipiatur. Quamvis et ex Virgilianis versibus sensus ejus in promptu sit recte considerantibus. In eo enim quod posuit Ulta virum poenas inimico a fratre recepi, Ulta pro laeso facit. Laesus enim Sicharbas, sive, ut poetica licentia ponit Virgilius, Sichaeus, a Pygmalione fratre Didonis erat, a quo fuerat morte mulctatus. Maritum autem postea Dido ulta est; non ei, utpote qui erat exstinctus, poenam aliquam inferendo; sed Pygmalionem, propter quam scelus commiserat, pecunia privando. Itaque supplicium de eo qui laeserat pro eo qui laesus erat 72 sumpsit. Ita pro laeso idem verbum accipitur, quo sensu acciperetur etiam, si, metro permittente, dicere potuisset, vindicavi virum. Sequens exemplum quod est: Nunquam omnes hodie moriemur inulti, contra laedentem accipitur. Cum enim Aeneas socios ad repugnandum Graecis, qui in suam potestatem urbem redegerant, animaret, usus est eo verbo, ut fingit Virgilius, quo significavit vindictam et ultionem suorum gentilium, qui jam occidissent, et sui ante quam occidissent, viriliter a laedentibus exigendam. Illud quod sequitur tangere nolui, donec in Livio vigilantius indagarem. Propitius et per sibilum pronuntiari etiam a non parum doctis semper audivi, et in antiquissimis exemplaribus nunquam nisi per t scriptum inveni. Stupeo an convertat in praeterito u praesentis in i, apud Priscianum non discernitur. In veteribus tamen codicibus indifferenter expressum invenies. Patronum nostrum episcopum incolumem esse vehementer exsulto. Probum autem non tam aliquid edidisse admiror quam non omnibus jam scribendi materiam abstulisse. Bene vale; et pro me, patreque meo, et matre et per te et per caeteros amicos Dominum exorare, si me amas, quaeso ne cesses.

Notes: (his
sex exceptis nominibus, quae longa observantia deprehensa
notavit, quoniam, ipso teste, locuples in es 
productam finitur) (sicut quoniam robur, roboris corripitur,
 roboro 
 eadem penultima correpta pronuntiatur) (Cic. in lib. de Orat. et lib. I Off.) (Psal. LXIV) (Priscian. in praefat. lib. I)