INNOCENTII III ROMANI PONTIFICIS REGESTORUM SIVE EPISTOLARUM LIBER QUINTUS. PONTIFICATUS ANNO V, CHRISTI 1202. I.. EPISCOPO PISTORIENSI.  De monialibus excommunicatis absolvendis per episcopum proprium.   (Laterani, III Kal. Martii.) 
           II.. ADEMARO, PRIORI GRANDIMONTENSI EJUSQUE FRATRIBUS, TAM PRAESENTIBUS QUAM FUTURIS, REGULARITER SUBSTITUENDIS.  Privilegia eorum confirmat   (Laterani, III Kal. Martii.) 
           III. PRIORI ET FRATRIBUS GRANDIMONTENSIBUS.  Concordiam revocat in ordine Grandimontensi  .  (Laterani, III Kal. Martii) . IV. POTESTATI, CONSILIARIIS ET POPULO PISANIS.  Ne Pisani foveant Marcowaldum.   (Laterani, IV Non. Martii.) 
           V. IGNATIO, PRIORI ET CLERICIS, SANCTI GREGORII SPOLETANI.  Definiuntur controversiae, quae erant inter episcopum Spoletanum et priorem et clericos S. Gregorii  .  (Laterani, VI Non. Martii.) 
           VI. RAVENNATENSI ARCHIEPISCOPO.  De translatione episcopi Imolensis ad Ecclesiam Ravennatensem.   (Laterani, VI Id Martii.) 
           VII. MAGISTRO SIMONI DE MELUN, CANONICO HERFODENSI.  Filii duorum compatrum non possunt jungi per matrimonium.   (Laterani, XV Kal. Aprilis.) 
           VIII. PRAENESTINO EPISCOPO, APOSTOLICAE SEDIS LEGATO.  Mandat ei ut archiepiscopum Magdeburgensem absolvat ad cautelam.   (Laterani, XII Kal. Aprilis.) 
           IX. WALTERO, PRAEPOSITO S. PETRI DE MONTE SERENO, EJUSQUE FRATRIBUS, TAM PRAESENTIBUS QUAM FUTURIS, REGULAREM VITAM PROFESSIS.  De confirmatione privilegiorum.   (Laterani, XII Kal. Aprilis.) 
           X. PRAEPOSITO ET CONVENTUI MONTIS SERENI.  Indulgetur eis ut carnes comedere possint  .  (Laterani, XI Kal. Aprilis.) 
           XI. SENONENSI ARCHIEPISCOPO.  Pro absolutione Nivernensis episcopi  .  (Laterani, XVII Kal. Aprilis.) 
           XII. ABBATI SANCTI DIONYSII; PRIORI SANCTI MARTINI DE CAMPIS; ET J. (  Jovino  ) MAGISTRO SCHOLARUM AURELIANENSIUM.  De recipienda purgatione canonica archidiaconi Carnotensis.   (Laterani, IX Kal. Aprilis.) 
           XIII. EPISCOPO PRAENESTINO, APOSTOLICAE SEDIS LEGATO; SANCTI BENEDICTI, CISTERCIENSIS ORDINIS, ET BELLI-LOCI, ABBATIBUS, VERDUNENSIS DIOECESEOS.  De accusatione contra episcopum Tullensem  .  (Laterani, V Kal. Aprilis.) 
           XIV. CANONICIS MAGUNTINIS.  Electio archiepiscopi Maguntini confirmatur  .  (Laterani, X Kal. Aprilis.) 
           XV. SIFFRIDO ARCHIEPISCOPO MAGUNTINO, ETC.  (Laterani, XII Kal. Aprilis.) 
           XVI. CABILONENSI EPISCOPO ET ABBATI CISTERCIENSI .  De absolutione abbatis Sancti Sequani, de voto transfretandi in terram sanctam.   (Laterani, V Id. Aprilis.) 
           XVII. CAPITULO RAGUSINO  Datur facultas eligendi alium archiepiscopum propter diutinam absentiam archiepiscopi  .  (Laterani.) 
           XVIII. REGI HUNGARORUM ILLUSTRI.  Hortatur regem ad devotionem apostolicae sedis.   (Laterani.) 
           XIX. ELECTO CAMERACENSI.  De supplenda negligentia praelatorum.   (Laterani, XIV Kal. Aprilis.) 
           XX. ILLUSTRI REGI ANGLORUM.  Invitatur rex ad opera pietatis.   (Laterani, VI Kal. Aprilis.) 
           XXI. G. FRATRI MILITIAE TEMPLI, FAMILIARI NOSTRO ET NOBILI VIRO, LUG. ET M. DE POTENTIA, MAGISTRIS CAMERARIIS APULIAE ET TERRAE LABORIS ET DUCATUS AMALPHIAE.  Irritantur quae a W.  de Plear  acta sunt.   (Laterani, V Kal. Maii.) 
           XXII. ARCHIEPISCOPIS, EPISCOPIS, ABBATIBUS, PRIORIBUS ET UNIVERSO CLERO, COMITIBUS, BARONIBUS, CIVIBUS ET ALIIS, PER APULIAM ET TERRAM LABORIS ET DUCATUM AMALPHIAE, CONSTITUTIS.  Providetur gubernationi Apuliae et Terrae Laboris.   (Anagniae, X Kal. Maii.) 
           XXIII. WIGORNIENSI EPISCOPO.  De facultate appellandi sedem apostolicam.   (Laterani, X Kal. Maii.) 
           XXIV. EIDEM.  Interdum non esse deferendum appellationibus.  (Laterani, VIII Kal. Maii. XXV. DECANO ET CAPITULO CATALAUNENSI.  De electione episcopi Catalaunensis.   XXVI. PATRIARCHIS, ARCHIEPISCOPIS, EPISCOPIS, ABBATIBUS, PRIORIBUS, ET UNIVERSO CLERO IN TRANSMARINIS PARTIBUS CONSTITUTIS.  De legatis destinatis in terram sanctam  .  (Laterani.) 
           XXVII. S. TITULI SANCTAE PRAXEDIS PRESBYTERO CARDINALI, APOSTOLICAE SEDIS LEGATO.  Committitur ipsi legatio in Orientem.   (Datum,  ut supra.  ) 
           XXVIII. CAPITULO ANDEGAVENSI.  De electione episcopi Andegavensis.   (Laterani, IV Kal. Maii.) 
           XXIX. CAPITULO PRAGENSI.  De absolutione episcopi Pragensis  .  (Laterani, III Non. Maii.) 
           XXX. NOBILI VIRO . . . . COMITI TROPEAE. XXXI. ARCHIEPISCOPO ROTHOMAGENSI.  Ut rebelles regis Anglorum castiget.   (Laterani, Non. Martii.) 
           XXXII. A. SANCTAE ROMANAE ECCLESIAE CARDINALI, VERONENSI EPISCOPO  De archidiaconatu Veronensi.   (Laterani, VI Id Maii.) 
           XXXIII. EIDEM.  Adversus improbas appellationes.   (Datum,  ut supra.  ) 
           XXXIV. EIDEM.  De argumento simili.   (Dat.  ut supra.  ) 
           XXXV. EIDEM.  De questione archidiaconi Veronensis  .  (Dat.  ut supra.  ) 
           XXXVI. BITURICENSI ARCHIEPISCOPO, EPISCOPO NIVERNENSI , ET ABBATI CLUNIACENSI.  Quomodo procedendum sit adversus suspectos de haeresi   (Laterani, IV Idus Maii.) 
           XXXVII. JOVINO, MAGISTRO SCHOLARUM AURELIANENSIUM.  De electione prioris Graciacensis.   (Laterani, Idib. Maii.) 
           XXXVIII. ARCHIEPISCOPIS, EPISCOPIS, ET ALIIS ECCLESIARUM PRAELATIS, COMITIBUS, BARONIBUS, CIVIBUS, ET ALIIS PER REGNUM SICILIAE CONSTITUTIS.  De causa Walteri Brenensis  .  (Laterani.) 
           XXXIX. P. EPISCOPO, IN ARCHIEPISCOPUM PANORMITANUM ELECTO, REGIO FAMILIARI, ETC.  Ut Walterum Brenensem adjuvet.   (Datum . . . . . ) 
           XL AUTISSIODORENSI EPISCOPO.  Quid clericorum nomine intelligantur et qui censeatur decedere intestati.   (Laterani.) 
           XLI. EPISCOPO NOVIOMENSI.  Quomodo procedi oporteat cum agitur de proprietate.   (Laterani, V Kal. Junii.) 
           XLII. CAPITULO SIPONTINO.  De dignitate et auctoritate archiepiscopi Sipontini.   (Laterani, VIII Kal. Junii.) 
           XLIII. LITTERAE REGIS ARMENIORUM AD D. PAPAM.  Respondet epistolis quas ad ipsum papa scripserat, quae exstant, lib. II, epistol.  153, 155.  (Sisi, 1 Octobris, an. 1201.) 
           XLIV. L. REGI ARMENIORUM ILLUSTRI.  Quod rex et regnum Armeniae excommunicari aut interdici non possint, nisi de speciali mandato papae.   (Laterani, Kal. Junii.) 
           XLV. LITTERAE CATHOLICI ARMENIORUM AD D. PAPAM.  De primatu papae et de persecutionibus Ecclesiae Armenicae.   (Scripta, anno praeterito 1201.) 
           XLVI. CATHOLICO ARMENIORUM.  Respondet superiori epistolae.   (Dat.  ut supra; id est,  Laterani, Kal. Junii.) 
           XLVII. LITTERAE SISENSIS ARCHIEPISCOPI, REGIS ARMENIAE CANCELLARII, AD D. PAPAM.  Mitram et pallium et indulgentiam petit.   (Data,  verisimiliter,  Sisi, 1 Octob. anno 1201,  sicut et epist.  42.) 
           XLVIII. ARCHIEPISCOPO SISENSI RESPONSIVA.  Respondit epistolae superiori et mittit ei pallium.   (Dat.  ut supra; id est,  Later. Kal. Junii;  vide epist.  43.) 
           XLIX. REMENSI ARCHIEPISCOPO, SANCTAE ROMANAE ECCLESIAE CARDINALI, APOSTOLICAE SEDIS LEGATO.  De divortio Philippi Francorum regis.   (Laterani, III Non. Julii.) 
           L. ILLUSTRI REGI FRANCORUM.  De eodem argumento.   (Dat.  verisimiliter, ut supra, id est,  Later. III Id. Julii.  Saltem,  ante VIII Id. Septembris.) 
           LI NOBILI VIRO, JACOBO, CONSOBRINO ET MARESCALCO NOSTRO.  De matrimonio regis Siciliae cum Aragonici regis sorore.   (Laterani, Non. Junii.) 
           LII. BITURICENSI ARCHIEPISCOPO  Non temere accusandum est matrimonium quod per multa tempora constitit.   (Laterani, II Non. Junii.) 
           LIII. NOBILI VIRO AND. DE CALVINIACO.  De eodem argumento.   (Dat.  ut supra. Id est:  Laterani, II Non. Junii.) 
           LIV. MAGISTRO HONORIO ARCHIDIACONO RICHEMUNDIAE.  Determinatur controversia de Archidiaconatu Richemundiae  .  (Dat.  ut supra. Id est:  Laterani, II Non. Junii.) 
           LV. DECANO ET CAPITULO EBORACENSI.  De eodem argumento.   (Laterani, III Non. Junii.) 
           LVI. REGI ANGLORUM.  De eodem argumento.   (Later.,  verisimiliter  Kal.  vel  III Non. Junii.) 
           LVII. ARCHIEPISCOPO CANTUARIENSI.  De judicio abbatis Torneae.   (Later., II Non. Junii.) 
           LVIII. EIDEM.  Datur archiepiscopo facultas instituendi archidiaconos.   (Laterani, II Kal. Junii.) 
           LIX. ELIENSI EPISCOPO, DECANO LINCOLNIENSI ET ARCHIDIACONO DE BEDFOR.  Committitur eis ut examinent accusationem propositam adversus archiepiscopum Eboracensem  .  (Dat.  ut supra, id est, verisimiliter,  Later., II Kal. Junii.) 
           LX. ARCHIEPISCOPO MESSANENSI  Relaxat sententiam excommunicationis, qua archiepiscopus Messanensis tenebatur astrictus   (Later., XIII Kal. Julii.) 
           LXI. ABBATI ET CONVENTUI CISTERCIENSI.  Adversus desertores ordinis Cisterciensis.   (Later., XIV Kal. Julii.) 
           LXII. JOANNI, QUONDAM LUGDUNENSI ARCHIEPISCOPO.  Mittit collectas de sancto Bernardo.   (Later., VI Id. Junii.) 
           LXIII. CAPITULO CAPUTAQUENSI.  Ecclesia Caputaquensis commendatur archiepiscopo Salernitano.   (Later., II Id. Junii.) 
           LXIV. P. TITULI SANCTI MARCELLI PRESBYTERO CARDINALI, APOSTOLICAE SEDIS LEGATO.  Datur ei facultas condendi testamenti.   (Later., III Id. Junii.) 
           LXV. EXONIENSI EPISCOPO.  (Later., XIII Kal. Maii.) 
           LXVI. EXONIENSI EPISCOPO.  Ne filii patribus suis succedant in beneficiis ecclesiasticis.   (Later., IV [  al.  III] Id. Junii.) 
           LXVII. ABBATISSAE ET MONIALIBUS ROMARICENSIBUS.  De eadem re.   (Laterani, III Id. Junii.) 
           LXVIII. JOANNI ILLUSTRI REGI ANGLORUM.  Redarguitur de his quae egerat adversus episcopum Lemovicensem.   LXIX. BITUNTINO EPISCOPO; ET MARSICANO, SUBDIACONO ET CAPELLANO NOSTRO.  De electione archiepiscopi Tranensis  .  (Later., VIII Kal. Julii.) 
           LXX. PRIORI ET CAPITULO SAGIENSI.  De electione episcopi Sagiensis.   (Lateran., VIII Kal. Julii) . LXXI. H. DECANO MAJORIS ECCLESIAE COLONIENSIS, PRAEPOSITO BUNNENSI, ET PRIORI DE HEISTERBACH.  De electione abbatissae de Gerenseheym.   (Later., VI Kal. Julii.) 
           LXXII. ABBATI ET CONVENTUI DOLENSI.  Confirmatur concordia inita cum domino castri Rodulphi.   (Laterani, III Kal. Julii.) 
           LXXIII. CLAROMONTI, CANONICO TERDONENSI.  Ei confirmatur praebenda.   (Later., VII Id. Julii.) 
           LXXIV ARELATENSI ARCHIEPISCOPO, ET SANCTI AEGIDII, ET VALLIS-MAGNAE ABBATIBUS.  De accusatione adversus abbatem S. Wilhelmi, et depositione ejus.   (Apud monasterium Sublacense, VIII Id. Augusti.) 
           LXXV. EPISCOPO, ARCHIDIACONO, ET PRAEPOSITO PLACENTINIS.  De contumacia clericorum Sancti Antonini Placentini.   (Apud monaster. Sublacen., V Id. Augusti.) 
           LXXVI. AMALPHITANENSI ARCHIEPISCOPO.  De rebus regni Siciliae.   LXXVII. RAIN CANONICO FERENTINATI.  Ecclesiae tradi non possunt monasteriis sine licentia proprii episcopi.   LXXVIII. PRIORI ET FRATRIBUS JUXTA SPECUM BEATI BENEDICTI REGULAREM VITAM SERVANTIBUS.  Eis concedit annuatim sex libras usualis monetae.   (Apud monaster. Sublac., Kal. Septembris.) 
           LXXIX. ORCHADENSI EPISCOPO.  De Episcopo Catenesiae, cui lingua abscissa fuerat  .  (Apud monaster. Sublacense.) 
           LXXX. ARCHIEPISCOPIS, EPISCOPIS, ABBATIBUS, PRIORIBUS, AD QUOS ISTAE LITTERAE PERVENIENT.  De poenitentia injuncta ei qui primo filiam suam, deinde uxorem occidit propter famem.   (Apud monaster. Sublac., III Non. Septembris.) 
           LXXXI. ABBATI, ET CAPITULO SANCTI JOANNIS SENONENSIS.  Indulget ne quis sententias interdicti vel excommunicationis ferre possit in illud monasterium.   (Apud monaster. Sublac., Non. Septembris.) 
           LXXXII. ABBATI ET CONVENTUI SUBLACENSI.  De quibusdam vitiis emendandis quae inter monachos irrepserant.   LXXXIII. S.. TITULI S. STEPHANI IN COELIO MONTE PRESBYTERO CARDINALI, APOSTOLICAE SEDIS LEGATO.  De electione archiepiscopi Armachani.   LXXXIV. WALTERO BRENENSI COMITI, MAGISTRO JUSTITIARIO ET TERRAE LABORIS.  Ut adversus Marcualdum in Siciliam absque mora proficiscatur.   (Velletri, XVIII Kal. Octobris.) 
           LXXXV. NOBILI VIRO, JACOBO, CONSOBRINO ET MARESCALCO NOSTRO, MAGISTRO JUSTITIARIO ET CAPITANEO TOTIUS APULIAE ET TERRAE LABORIS.  Ut Waltero Brenensi comiti in Siciliam proficiscenti se adjungat, et de expensis ipsi providit.   (Velletri, XVIII Kal. Octobris.) 
           LXXXVI. UNIVERSIS MERCATORIBUS AD QUOS LITTERAE ISTAE PERVENERINT.  Se ipsum pro Waltero Brenensi comite usque ad 3,000 uncias obligat.   (Velletri,  ut supra.  ) 
           LXXXVII. FRATRI RICHARDO, ET EUGENIO, MAGISTRIS CAMERARIIS APULIAE ET TERRAE LABORIS.  Ut ipsorum terrae proventus pro Waltero Brenensi comite obligent.   (Velletri,  ut supra.  ) 
           LXXXVIII. CAPITULO TRANENSI.  De electione archiepiscopi  .  (Velletri, XVI Kal. Octobris.) 
           LXXXIX. C. ARCHIEPISCOPO MONTIS REGALIS, ET PARISIO EPISCOPO, IN ARCHIEPISCOPUM PANORMITANUM ELECTO, REGIS SICILIAE FAMILIARIBUS.  De morte Marcualdi.   (Velletri, VIII Kal. Octobris.) 
           XC. EPISCOPO ELIENSI, ABBATI SANCTI EDMUNDI, PRIORI CANTUARIENSI.  De ordinatione ecclesiarum Bathoniensis et Glastoniensis  .  (Velletri, VIII Kal. Octobris.) 
           XCI. ELIENSI EPISCOPO.  De compositione quadam ad monasterium Sancti Edmundi spectante.   (Velletri, XII Kal. Octobris.) 
           XCII. AELIENSI EPISCOPO; ABBATI S. EDMUNDI; ET PRIORI CANTUARIENSI.  De eodem argumento ac in epistola  90.  (Velletri, IV Kal. Octobris.) 
           XCIII. EPISCOPO VITERBIENSI.  Confirmatio dotationis ecclesiae Sanctae Mariae de Palenzano, et castri Balnariae, eidem per consules Viterbienses factae.   (Velletri, II Non. Octobris.) 
           XCIV. ELIENSI EPISCOPO, ABBATI SANCTI EDMUNDI.  Dat eis provinciam examinandi, an nobiles quidam viri, juxta preces regis Angliae de voto crucis dispensari deberent.   (Velletri.) 
           XCV. ARCHIEPISCOPO LUGDUNENSI.  Scribit de poenis clericis delicta perpetrantibus infligendis.   (Velletri, VII Id. Octobris.) 
           XCVI. CAPITULO AUXITANO.  Ut contra archiepiscopum morbo caduco laborantem procedatur ad privationem, juxta decretum Gelasii papae   (Later., IV Non. Novembris.) 
           XCVII. VERONENSI EPISCOPO, SANCTAE ROMANAE ECCLESIAE CARDINALI.  De collatione canonicatus Veronensis.   (Later., II Kal. Novembris.) 
           XCVIII. CANCELLARIO, ET MAGISTRO LOTARIO CANONICO PARISIENSI.  De compositione inter Hospitalarios de Ceresiers, et abbatem conventumque monasterii Scarleiarum.   (Later., II Non. Nov.) 
           XCIX. SIFFRIDO ARCHIEPISCOPO MAGUNTINO. . . HERBIPOLENSI EPISCOPO, ET . . . ABBATI DE SALEM.  De electione episcopi Augustani  .  (Laterani, VII Id. Novembris.) 
           C. EPISCOPO PARISIENSI, ET JOANNI ABBATI, AC CAPITULO SANCTAE GENOVEFAE PARISIENSIS.  Compositionem inter ipsos, super jure parochiali in parochia de Monte super capella factam, auctoritate apostolica confirmat  .  (Laterani, VII Id. Novembris.) 
           CI. ARCHIEPISCOPO LUGDUNENSI.  Scribit de poenis clericis delicta perpetrantibus infligendis, et illos exauctoratos in monasterium detrudendos decernit.   (Later., VI Idus Novembris.) 
           CII. ARCHIEPISCOPIS ET EPISCOPIS IN REGNO UNGARIAE CONSTITUTIS.  De praeposituris regni Ungariae apostolicae sedi subjectis.   (Later., VI Idus Novembris.) 
           CIII. H. ILLUSTRI REGI UNGARIAE.  Hortatur ut votum transeundi in terram sanctam solvat.   (Laterani.) 
           CIV. ROGERIO, ABBATI MONASTERII BEATORUM PETRI ET PAULI, SANCTIQUE AUGUSTINI, QUOD JUXTA METROPOLIM DOROBERNIAE SITUM EST, EJUSQUE FRATRIBUS.  Recipit eos sub protectione beati Petri, et enumerantur ipsorum bona et privilegia.   (Later., II Non. Novembris.) 
           CV. EPISCOPO, ET CAPITULO METENSI.  Episcopo, etiam non exposcenti, coadjutorem dat, quia lumen oculorum amiserat  .  (Later., II Id. Nov.) 
           CVI. AMALFITANO CAPITULO.  M. Theatinum archidiaconum, in archiepiscopum Amalfitanum ab ipsorum nuntiis electum, auctoritate apostolica confirmat.   (Later., XVII Kal. Novemb.) 
           CVII. ARCHIEPISCOPO BISUNTINO, ARCHIDIACONO SILVANECTENSI, OMNIBUS ECCLESIARUM RECTORIBUS PER BISUNTINAM DIOECESIM CONSTITUTIS.  Ne monachi Cistercienses ad saecularia judicia pertrahantur.   (Later., Id. Novembris.) 
           CVIII. R. TITULI SANCTORUM MARCELLI ET PETRI PRESBYTERO CARDINALI, CASSINENSI ABBATI.  Indulget ut recipiat a Roberto de Aquila duo castra.   (Later., II Kal. Decembris) . CIX. ABBATIBUS CISTERCIENSI, DE FIRMITATE, PONTINIACENSI, CLARAEVALLENSI, ET DE MORIMUNDO.  Littera exhortatoria ad permanendum in simplicitate regulae.   (Later. X Kal. Decembris) . CX. B. SPALATENSI ARCHIEPISCOPO, ET J. CAPELLANO NOSTRO.  De Catharis expellendis.   (Laterani, XI Kal. Decemb.) 
           CXI. NOBILI VIRO, HENRICO, DUCI ZLESIAE.  Confirmat concordiam inter eum et patruum initam.   (Later., VII Kal. Decembris.) 
           CXII. N . . . GNEZNENSI ARCHIEPISCOPO; ET . . . CRACOVIENSI ET WRATIZLAVIENSI EPISCOPIS.  De eodem argumento.   (Later., VII Kal. Dec.) 
           CXIII. WRATISLAVIENSI EPISCOPO.  De eo qui in diaconum et mox in presbyterum est promotus.   (Laterani, X Kal. Decembris.) 
           CXIV. EPISCOPO PARISIENSI.  Ut sententiam ab archiepiscopo Senonensi, propter denegatas sibi ab abbate Sancti Maglorii et priore de Chastres procurationes ratione visitationis debitas, latam, in sua dioecesi faciat observari.   (Laterani, IV Kal. Decembris.) 
           CXV. EPISTOLA CALOJOANNIS IMPERATORIS BULGARORUM AD PAPAM.  Litterae Calojoannis, domini Bulgarorum et Blacorum, missae domno Innocentio papae III, translatae de Bulgarico in Graecum, et de Graeco postea in Latinum. Respondet epistolae 266, lib.  II. CXVI. CALOJOANNI, DOMINO BLACORUM ET BULGARORUM.  Respondet epistolae superiori.   (V Kal. Decemb.) 
           CXVII. EPISTOLA BASILII, ARCHIEPISCOPI ZAGORENSIS, AD PAPAM.  Gratias agit papae.   CXVIII. EPISTOLA BELLOTAE PRINCIPIS AD PONTIFICEM.  Communionem cum Ecclesia Romana expetit.   CXIX. BASILIO ARCHIEPISCOPO DE ZAGORA.  Respondet epistolae  117. CXX. NOBILI VIRO BELLOTAE PRINCIPI . . . . . . UXORI, AC FILIIS EJUS.  Respondet epistolae  118.  (Laterani, V Kal. Decembris.) 
           CXXI. JOANNI, QUONDAM ARCHIEPISCOPO LUGDUNENSI.  Declarat omnia quae dicuntur in missa circa consecrationem et alia.   (Laterani, III Kal. Decembris.) 
           CXXII. ILLUSTRI CONSTANTINOPOLITANO IMPERATORI.  De causa imperii.   (Laterani, XVI Kal. Decembris.) 
           CXXIII. VERCELLENSI PRAEPOSITO; ET MAGISTRO WIDOTTO DE MAIO, CANONICO NOVARIENSI.  De quibusdam praebendis in ecclesia Januensi.   (Laterani, III Kal. Decembris.) 
           CXXIV. PISANO ARCHIEPISCOPO.  Ne juramento ipsi a C . . . . . judice Turritano praestito abutatur absque sedis apostolicae beneplacito, cum idem judex apostolicae sedi sit subjectus jure feodali.   (Laterani, II Non. Decembris.) 
           CXXV. NOBILI VIRO, C . . . . . . JUDICI TURRITANO.  De eodem argumento.   (Laterani, II Non. Decemb.) 
           CXXVI. EPISCOPO, SANCTAE ROMANAE ECCLESIAE CARDINALI, ET PRIORI S. GEORGII, VERONENSIBUS.  De feudo in Ecclesia Vicentina.   (Laterani.) 
           CXXVII. P. DE STUIBALDO, SORORIO ET SENESCALCO NOSTRO.  Ei concedit fiduciario jure castrum Juliani.   (Laterani, Non. Dec.) 
           CXXVIII. NOBILI VIRO, WILLELMO, DOMINO MONTISPESSULANI.  De legitimatione liberorum.  (Data post VII Id. Septembris.  Vide notas.   CXXIX. ELIENSI ET NORVICENSI EPISCOPIS.  Mandat ut instituatur praesentatus a monachis Dunelmensibus.   (Laterani, Id. Decemb.) 
           CXXX. AGNETI ABBATISSAE JOTRENSIS MONASTERII, EJUSQUE SUCCESSORIBUS, TAM PRAESENTIBUS QUAM FUTURIS, MONASTICAM VITAM PROFESSIS, IN PERPETUUM.  Confirmantur privilegia.   (Laterani, Kal. Decembris.) 
           CXXXI. EPISCOPO NIVERNENSI.  Ut beneficium trium marcarum ab ejus praedecessore magistro Blasio, subdiacono papae et notario, nunc Turritano electo, olim concessum, dicti Blasii nepoti nunc conferat.   (Laterani.) 
           CXXXII ABBATI DOLENSI; ET HENRICO, SUBDIACONO PAPAE, PRIORI DE LEPROSO.  Ut magistrum P . . . . . de Vico, a capitulo Bituricensi, si major pars capituli consenserit, in canonicum et fratrem, non obstante decani et quorumdam oppositione, recipi faciant.   (Laterani.) 
           CXXXIII. EPISCOPO ET CAPITULO ENGOLISMENSIBUS.  Commendat quemdam clericum ut in canonicum recipiatur.  (Laterani, XIV Kal. Januarii. CXXXIV. ARCHIEPISCOPO MAGUNTINO.  Ne Philippo, duci Sueviae, adversus episcopum Herbipolensem faveat, et sententias a dicto episcopo adversus malefactores latas firmiter faciat observari.   (Laterani, X Kal. Januarii.) 
           CXXXV. EPISCOPO ELIENSI.  De collatione beneficii per monachos Dunelmenses.   (Laterani, Non. Januarii.) 
           CXXXVI ARCHIEPISCOPO BITURICENSI ET EPISCOPO CLAROMONTENSI .  Mandat ut procedant contra priorem et monachos Sancti Portiani, qui fratribus militiae Templi injurias quasdam intulerant, et eis, spreto mandato apostolico, satisfacere nolebant.   (Laterani, VI Id. Decemb.) 
           CXXXVII. ELECTO CATALAUNENSI ABBATI TRIUM FONTIUM .  Dat eis provinciam examinandi privilegia abbatissae et monialium Jotrensis monasterii.   (Laterani, IV Id. Januarii.) 
           CXXXVIII. CLUSINO EPISCOPO ET O . . . . RODICOFANENSI CASTELLANO; ACOLYTHO ET MAGISTRO P. SCRIPTORI NOSTRO.  De Neapoleone et Pepone post concordiam Romanorum cum Viterbiensibus carceri mancipatis, deque custodia eorum in arce Lariani.   (Laterani, IV Idus Januarii.) 
           CXXXIX. CANTORI ET CAPITULO SANCTI FRONTONIS PETRAGORICENSIS.  De collatione praebendae.   (Laterani, Id. Januarii.) 
           CXL. SANCTI FRIDIANI PRIORI LUCANO, ET MAGISTRO B. FASCALO, CANONICO PISANO.  De electione episcopi Lucani  .  (Laterani, V Id. Januarii.) 
           CXLI. ARCHIEPISCOPO SENONENSI.  Causam permutationis archidiaconatus et praepositurae, inter magistros S . . . . . et B . . . . . definiendam ipsi committit.   (Laterani, Id. Januarii.) 
           CXLII ABBATI DOLENSI; ENG. [Sic.] SUBDIACONO PAPAE, PRIORI DE LEPROSO  Ut episcopum Nivernensem ad praebendam P . . . . . Turritani electi nepoti, juxta mandatum papae assignandam compellant.   (Laterani, Id. Januarii.) 
           CXLIII. ABBATIBUS, CADOMENSI, TROARNENSI ET DE VALLE-RICHERII.  Mandat eis ut episcopum Lexoviensem ab indebita Hugonis de Rupe Petra, super archidiaconatum et praebendam, ipsi ab episcopi praedecessore assignata, molestatione compescant.   (Laterani, XIX Kal. Februarii.) 
           CXLIV. CAPITULO NOVARIENSI.  De collatione prohibenda.   (Laterani, XIV Kal. Febr.) 
           CXLV. EPISCOPIS SILVANECTENSI ET NOVIOMENSI; ABBATI URSI-CAMPI NOVIOMENSI.  Ut delegatos litteris apostolicis ad cognoscendum de certis causis constitutiones novas quibus regis jura laedantur ponere non sinant.   (Laterani, VIII Kal. Februarii.) 
           CXLVI. ARCHIEPISCOPO ET DECANO BURDEGALENSIBUS.  Mandat eis ut C . . . . . . . Natali praebendam in ecclesia Xanctonensi, nonobstante decani et capituli appellatione, faciant assignari.   (Laterani, VIII Kal. Febr.) 
           CXLVII. ELIENSI EPISCOPO; DECANO ET CANTORI LINCOLNIENSIBUS.  De voluntate episcopi Dunelmensis transfretandi in terram sanctam.   (Laterani.) 
           CXLVIII. EPISCOPO VERULANO.  Concessio ecclesiae Sancti Vincentii monachis Casemarii.   (Laterani, II Non. Februarii.) 
           CXLIX. EPISCOPIS BELVACENSI NOVIOMENSI; CANTORI REMENSI.  Mandat eis ut B. clericum, in possessione ecclesiae de Sarcum, ipsi a decano de Piceio concessae, manuteneant.   (Laterani, VII Idus Februarii.) 
           CL. ABBATIBUS DE CORONA, ET DE BORNETO, ENGOLISMENSIS DIOECESEOS.  Mandat eis ut in causa Petri Arlagras, clerici, cui praebenda in Ecclesia Petragoricensi, juxta mandatum C . . . papae, assignanda erat, sine mora procedant.   (Laterani, XI Kal. Februarii.) 
           CLI. DECANO ET CAPITULO BELNENSIBUS.  De recipiendo in canonicum B . . . praeposito Beliniacensi.   (Laterani, II Kal. Februarii.) 
           CLII. N . . . . SANCTI JOANNIS ANGLIACENSIS ET . . . . SANCTI LEODEGARII ABBATIBUS, ET . . . . PRAEPOSITO SANCTI LEODEGARII XANCTONENSIS DIOECESEOS.  De abusu in collatione praebendarum per monachos et canonicos Ecclesiae Sanctae Mariae Majoris Pictavensis.   (Laterani, VII Kal. Februarii.) 
           CLIII. PRIORI SANCTI FRIDIANI ET MAGISTRO B . . . . CANONICO PISANO.  De ritu denuntiandi, excipiendi et accusandi.   (Laterani, III Id. Febr.) 
           CLIV. N . . . . BISINIANENSI EPISCOPO, ET . . . . CUSENTINO ELECTO.  De abbatia Sanctae Mariae de Ligno.   (Laterani, II Id. Febr.) 
           CLV. SALSEBURGENSI ARCHIEPISCOPO ET SUFFRAGANEIS EJUS, ET ABBATIBUS, PRIORIBUS, ET ALIIS ECCLESIARUM PRAELATIS IN SALSEBURGENSI PROVINCIA CONSTITUTIS.  Adversus interfectores episcopi Herbipolensis   (Laterani, X Kal. Febr.) 
           CLVI. ABBATI SANCTI EDMUNDI LINCOLNIENSIS, DECANO, ET P. BLESENSI ARCHIDIACONO, BARTHONIENSIBUS.  Causam G. de Pertico, archidiaconi Nortimbriae examinandam ipsis committit.   (Laterani, XV Kal. Martii.) 
           CLVII. ARCHIEPISCOPO SENONENSI.  De jure metropolitano absolvendi, ante aut post appellationem.   (Laterani, XIII Kal. Martii.) 
           CLVIII. JOANNI TITULI S. STEPHANI IN COELIO MONTE, PRESBYTERO CARDINALI, APOSTOLICAE SEDIS LEGATO.  Revocat abusus in Hibernia, ut filii patribus et nepotes avis in beneficiis non succedant.   CLIX. EPISCOPO CASTELLANO; CAMALDULENSI, ET S. FRIDIANI PRIORIBUS.  De reformatione monasteriorum per Tusciam,  etc.  (Laterani, XV Kal. Martii.) 
           CLX. REGI ANGLIAE.  Ne impediat ecclesiasticam libertatem.   (Laterani, X Kal. Martii.) 
           CLXI. EXERCITUI CRUCESIGNATORUM.  De captione Jaderae.   CLXII. COMITIBUS, BARONIBUS ET ALIIS CRUCESIGNATIS (  sine salutatione). De eodem argumento.   APPENDIX LIBRI QUINTI. CLXIII. DILECTIS FILIIS MATTHAEO ABBATI ET FRATRIBUS SANCTI LAURENTII DE AVERSA, TAM PRAESENTIBUS QUAM FUTURIS, REGULARITER SUBSTITUENDIS IN PERPETUUM.  (Laterani, Id. Julii.) 
           CLXIV. AD ROGERUM ABBATEM MONASTERII BB. PETRI ET PAULI DOROBERN.  De confirmatione privilegiorum.
Author: Innocentius III
Date:  [ Decret. om. in s. mon. serv.] [ Baluz. secundo] [ Baluz. religionem] [ Baluz. adhibetur] [Baluz. ad votum] [ Baluz. subscriptoris] [ Baluz. dissociaverint] [ Baluz. ecclesiis] [apog. Conti addit. Mithewiz.] [Bonae memoriae C. archiepiscopo Maguntino,
episcopo Sabinensi, viam universae carnis ingresso,] [quibusdam
petentibus Vormatiensem episcopum, quibusdam
vero venerabilem fratrem nostrum, nunc archiepiscopum

vestrum, tunc praepositum Sancti Petri
Maguntinensis, sibi eligentibus in pastorem,] [Praenestino episcopo,
apostolicae sedis legato, dedimus in
mandatis ut, si eumdem episcopum quoad spiritualia
vel temporalia recepisse constaret Ecclesiam
Maguntinam vel ministrasse in ritualibus

aut in temporalibus in eadem, prout objectum
fuerat, ex adverso, postulationem factam de ipso,
 sublato cujuslibet appellationis obstaculo, 
irritam nuntiaret,] [Deinde inquireret
de electione ipsius archiepiscopi diligentius 
 veritatem; et, si ei de vi quam ipse et
sui metuebant constaret, eo non obstante quod post

appellationem ad nos interpositam in ipsius fuerat
electione processum, cum alii qui appellationi ad
nos interpositae non duxerant deferendum uti
contra ipsum hac exceptione non possent, quoniam
frustra legis auxilium invocat qui committit in legem:
 electionem archiepiscopi, dummodo nihil obstaret de canonicis institutis, sublato
appellationis obstaculo 
 confirmaret] [Licet autem essent
notoria quae fuerant contra dictum Vormatiensem
episcopum et ejus fautores objecta, praedictus tamen
legatus ad majorem cautelam multos et magnos
testes recepit ex ipsius archiepiscopi parte
productos, qui super praedictis deposuere jurati. 
Unde, ipse, juxta tenorem mandati nostri procedens,

postulationem factam de Vormatiensi cassavit
et electionem archiepiscopi memorati curavit
auctoritate apostolica confirmare, ipsumque ordinavit
in presbyterum et tandem in archiepiscopum
consecravit] [Contra legati
vero processum hoc facere videbatur, quod dicebatur
in loco suspecto etc. non citatis Vormatiensi
episcopo et ejus fautoribus processisse. Porro, juxta
canonicas sanctiones, excessus notorius examinatione
non indiget, et pro his quae a judice sunt
acta praesumitur quod omnia rite fuerint celebrata;
quamvis et quod citati non fuerint non posset de
facili comprobari, quia negantis factum secundum
rerum naturam nulla esse probatio perhibetur;
cum etsi quilibet de se posset asserere quod ad eum
citatio minime pervenisset, singuli tamen vestrum
essent in suo testimonio singulares. Ad ipsum quoque

legatum secure, si voluissent, potuissent procuratorem
idoneum destinare,] [Nos
igitur, etsi propter auctoritatem judiciariam praesumamus
pro his quae acta sunt a legato, illi tamen
plus innitimur rationi, quod adversarii archiepiscopi
ex tribus causis praedictis se usque adeo reddiderunt
indignos, quod contra eum non debebant
audiri. Unde quod de ipso factum fuerat non, poterat
impediri per eos. Quin etiam si electores ejusdem
pariter deliquissent, ut se reddidissent indignos,
ad nos devoluta fuisset hac vice ordinatio Ecclesiae
Maguntinensis. Quare dictum archiepiscopum sine
juris injuria potuissemus eidem Ecclesiae praeficere

in pastorem, praesertim cum per legatum apostolicae
sedis fuisset in Maguntinum episcopum consecratus.
Super his ergo cum fratribus nostris habito
diligenti tractatu, de ipsorum consilio cassationem
postulationis factae de Vormatiensi episcopo ratam
habemus et electionem archiepiscopi memorati] [Qualiter archiepiscopus vester temeritate propria
recesserit ab Ecclesia Ragusina, nec jam ultra quadriennium

exspectatus redierit et per litteras nostras

 etiam revocatus] [discretioni vestrae
per apostolica scripta mandamus atque praecipimus
quatenus, nisi forsitan jam redierit, vos, post mensem
a receptione praesentium, personam vobis idoneam
in archiepiscopum eligatis] [Monemus igitur magnificentiam
tuam et exhortamur in Domino quatenus,
sicut nos tibi et regno tuo in hac parte detulimus,
sic celsitudo regalis curet nobis et apostolicae
sedi deferre, institutiones Ecclesiae Romanae
in terra ipsa servari praecipiens et eam plenius ad
obedientiam nostram reducens, ut fiat unum ovile
et unus pastor, cum hoc ipsum tibi et regno tuo
videatur plurimum expedire.

Datum Laterani.] [BOET. Consol. philos. lib. III, pros. 5.] [apogr. Conti, Palear ] [mortitii] [apogr. Conti, Eug. 
] [Ex parte tua] [pagina taliter respondemus,
quod, cum talis excusatio sit honesta, cum ad
praesentiam delegatorum judicum non potest secure
venire citatus, tu vel tui, quoties ad illos judices

vos evocari contigerit, ad quorum praesentiam
vobis periculosum est ire, libere poteritis ad
sedem apostolicam appellare, etiamsi in litteris
commissionis nostrae appellationis fuerit remedium
interclusum, nisi judices ipsi vobis assignent locum
idoneum et securum.] [Apogr. Conti, T.] [Verum quia nec cismarini nec ultramarini
hactenus, sicut debuerant, Dominum placaverunt,
quasi frustra praedecessores nostri Romani pontifices
laborarunt, frustra laboravit etiam populus
Christianus, nisi forsan quamplures, etsi Hierusalem
terrenam recuperare nequiverint, coelestem tamen,
ut credimus, palma [Raynald. per palmam. ] [Veniens olim ad apostolicam sedem dilectus filius,
A. Pragensis canonicus, contra venerabilem
fratrem nostrum Pragensem episcopum proposuit
coram nobis quod, cum esset filius sacerdotis,
in Ecclesiam fuerit Pragensem intrusus et contra
ejusdem Ecclesiae privilegium, imperiali ei liberalitate
concessum et per sedem apostolicam confirmatum,
hominium dilecto filio, nobili viro, duci
Bohemiae praestitisset et regalia recepisset ab eo, sic
subjiciens Pragensem Ecclesiam servituti.] [Unde praedictum episcopum, ad festum beati
Martini proxime tunc futurum, meminimus nos
peremptorie citavisse, sed tandem ad petitionem
ipsius, usque ad festum Resurrectionis Dominicae
tunc primo venturum, ipsi datas duximus inducias
prorogandas. Idem vero episcopus per nuntios et
litteras, ad suam excusationem, viarum discrimina,
consecrationem chrismatis imminentem, et quod
filius nobilis viri Bohemiae principis esset per ipsum
baptizandus, tunc temporis allegavit. Licet autem
excusationes hujusmodi, sicut erant, frivolas
aestimantes, ipsum reputaverimus contumacem,
nec procuratores ejus in causa possemus admittere
criminali, eis tamen dilectos filios nostros,

G. Sancti Angeli, et H. Sancti Eustachii,
diaconos cardinales, concessimus auditores, ut, si
possent, ipsum aliquatenus excusarent. Cumque
praedictus A. coram eis repetisset objecta, ei fuit
ex adverso responsum quod, cum olim super hoc
ad venerabilem fratrem nostrum C. Magdeburgensem
archiepiscopum, litterae fuerint impetratae,
idem A. qui contra episcopum solus agebat, in objectorum
se videns probatione deficere, depositis
vestibus et pedibus nudis, ad pedes ejus humiliter
se prosternens, veniam postulavit, et quod adversus
eum calumniose processerat est confessus. Caeterum,
cum super hoc stare mandatis ejusdem archiepiscopi
juravisset, ipse praecepit eidem sub debito

praestiti juramenti, ut contra eumdem episcopum
de caetero talia proponere non auderet. Nos
igitur intellectis, per cardinales eosdem quae fuerunt
hinc inde proposita, cum nobis ex ipsius A. confessione
constaret ipsum juramentum hujusmodi praestitisse,
ac tale recepisse mandatum, super impetitione
praedicti episcopi silentium ei duximus imponendum;
propter contumaciam tamen episcopo citationem 
 et purgationem, propter infamiam
indicentes,] [ Baluz. N.) decano Salsburgensi,
delegavit, asserens quod episcopum
ipsum ad praesentiam suam bis peremptorie citavisset.
Unde cum episcopus ad terminum sibi secundo
praefixum nec ivisset, nec misisset aliquem
responsalem, qui suam saltem absentiam excusaret,
delegati praedicti, sicut per suas nobis litteras intimarunt,
in eum excommunicationis sententiam
protulerunt. Sed quoniam episcopus tandem accedens
ad eos quod citatio archiepiscopi nullatenus

pervenisset ad eum proprio juramento firmavit,
absolutionis ei beneficium praestiterunt. Deinde,
discussa diligentius veritate, cum nullum depositione
dignum de objectis ei criminibus notorium
invenissent, admiserunt purgationem ipsius, cum
venerabiles fratres nostri, Ratisbonensis et
Hamburgensis episcopi et dilecti filii, C. de Brumen,
B. de Sazau, S. de Cladomb, abbates, eum
pariter compurgarent, et ipsum tandem ab objecta
sibi absolventes infamia, in integritate bonae famae
restituere curaverunt, et injunxerunt eidem ut nostro
se conspectui praesentaret: quod ipse tam celeriter

quam humiliter adimplevit. Nos igitur laboribus
ejus pio compatientes affectu, et gravaminibus
ejus volentes in posterum praecavere, ipsum
cum gratiae nostrae plenitudine ad vos remittimus
absolutum, discretioni vestrae per apostolica scripta
mandantes, quatenus bonae famae denuntietis eumdem
et ei de caetero sicut patri et pastori vestro debitam
exhibeatis reverentiam et honorem, et si
quis eum temere super praedictis impetere forte voluerit,
praesumptionem ejus, monitione praemissa,
per censuram ecclesiasticam, appellatione postposita,
compescatis.

Datum Laterani, III Non. Maii.

Nobilitati tuae, quam hactenus fidelem et devotam
sumus experti, ut in illa quae fit comiti Celanensi in regesto quarti anni domini Innocentii.

Fraternitatem tuam credimus non latere qualiter
charissimo in Christo filio nostro, Joanni, illustri
regi Anglorum, quantum cum Deo potuimus, adesse
curaverimus hactenus et deferre, inter ipsas primitias
promotionis ipsius ad exaltationem regiam intendentes.
Ne igitur credamur mutasse propositum
vel aliter quam olim sentiebamus de ipso sentire,
nunc etiam ipsum sincerae dilectionis brachiis amplexamur,

et in magnificentia sua manutenere volumus
et fovere. Ideo fraternitati tuae per apostolica
scripta mandamus atque praecipimus, quatenus, si
qui in Normannia vel aliis partibus cismarinis eidem
regi subjectis contra eum praesumpserint rebellare
et ipsi debitam subtraxerint reverentiam et honorem,
praesumptionem eorum auctoritate nostra suffultus,
monitione praemissa, per censuram ecclesiasticam,
appellatione remota, compescas, mandatum apostolicum
taliter impleturus, quod et nostram et regiam
gratiam valeas uberius promereri.

Datum Laterani, Non. Martii.

In eumdem modum scriptum est Cantuarien. archiepiscopo.

Cum olim dilectus filius, G. tituli S. Mariae
trans Tiberim, presbyter cardinalis, in Lombardiae
partibus legationis officio fungeretur et ad ejus audientiam
pervenisset, quod archidiaconatus Veronensis
Ecclesiae tanto tempore jam vacaret,
quod secundum Lateranensis concilii decreta ad nos
ejus erat donatio devoluta, ipse dilectum filium, G.
subd. nostrum, canonicum Basilicae beati Petri, archidiaconum

Veronensem instituit, et . . . . clericum,
de eodem archidiaconatu ipsius nomine investivit,
tibi et clericis Veronensibus litteris suis districte
praecipiens, ut ipsum G. in archidiaconum Veronensem
recipere, ac omnia quae ad archidiaconatum
spectabant ei curaretis in integrum assignare. Vos
vero credentes vobis super institutione hujusmodi
non modicum gravamen inferri, nuntios vestros ad
sedem apostolicam destinatos misistis, rationes multiplices
proponentes, quare praedicti cardinalis institutio
facta de archidiacono non teneret. Unde nos
inquisitionem totius negotii venerabili fratri nostro,
Ferrariensi episcopo, et dilectis filiis, abbati
de Vangadicia, et priori Sancti Salvatoris de Ficarol,
duximus committendam, apostolica ipsis auctoritate

mandantes ut attestationes utriusque partis
redactas in scriptis sub sigillis suis nostro apostolatui
destinarent, praefigentes vobis terminum quo recepturi
sententiam ad nostram praesentiam veniretis.
Ipsi vero juxta mandatum nostrum in ipso negotio
procedentes, receptas attestationes utriusque partis
nostro apostolatui direxerunt; ac tu cum quibusdam
clericis Veronensibus, pro ipsius decisione negotii
ad nostram praesentiam accessisti. Cumque super
ipso negotio fuisset coram nobis aliquandiu disceptatum,
mediantibus tandem venerabili fratre nostro
Octaviano, episcopo Ostiensi, et dilectis filiis
Petro tituli Sanctae Caeciliae et Joanne tituli

Sanctae Priscae, presbyteris cardinalibus, causa
eadem de licentia nostra fuit per arbitrium terminata.
Verum ne te vel successores tuos, clerum vel
Ecclesiam Veronensem contingat aliquando super
hoc indebite molestari, auctoritate praesentium districtius
inhibemus, ut absque speciali mandato Romani
pontificis, quod etiam non sit per suppressionem
veritatis aut expressionem falsitatis elicitum,
circa institutionem archidiaconi vel ordinationem
archidiaconatus Ecclesiae Veronensis nullus omnino
procedat, nisi forte Veronensis episcopus et ejus
capitulum, unanimi consensu, canonice duxerint
procedendum. Quod si contra formam hujusmodi
cujuscunque fuerit temeritate processum, nos quod
taliter fuerit attentatum decernimus irritum et inane.

Nulli ergo, etc. prohibitionis et constitutionis infringere.

Datum Laterani, VI Idus Maii.

Tua nobis fraternitas intimavit quod quidam
abbates, priores, monachi et alii clerici Veronensis
dioeceseos, nimis dissolute viventes, non verentur
multa turpia perpetrare et lucris illicitis inhaerere,
quibusdam etiam, quod deterius est, maculatis haeretica
foeditate; quorum malitiam detestandam si
quando juxta debitum pastoralis officii exstirpare
labores, ut liberius in malitia concepta perdurent,

vocem protinus appellationis emittunt, ut ita, imposito
tibi silentio, canis mutus non valens latrare
dicaris et fautor etiam vitiorum. Quare indulgeri
tibi suppliciter postulabas ut, non obstante contradictione
vel appellatione cujuslibet, in eis posses
talia emendare. Nos igitur tibi tanquam fratri charissimo,
quantum justitia sinit, deferre volentes, ne
hujusmodi praetextu maleficia quae publice interest
puniri, remaneant impunita, fraternitati tuae auctoritate
praesentium indulgemus quatenus, cum appellationis
remedium non ad defensionem iniquitatis,
sed ad subsidium innocentiae fuerit institutum, si
praemissi excessus et similes in his qui dioecesana

sunt tibi lege subjecti, fuerint manifesti, cum, secundum
traditiones canonicas, accusatione non indigeant
manifesta, in eos qui talia perpetrarint,
provocationis obice nonobstante, rigorem exercere
judiciarium non omittas. Si vero adversus aliquos
clericorum praedictorum, super non manifestis criminibus
quaestio coram te fuerit intentata semoto
appellationis diffugio, si qua interposita fuerit in
elusionem ecclesiasticae disciplinae, per districtionem
ecclesiasticam hujusmodi poteris coercere.
Nulli ergo, etc., concessionis, etc.

Datum, ut supra.

Tua nobis fraternitatis intimavit quod laici Veronensis
dioeceseos, viri etiam et feminae, nimis dissolute
viventes, non verentur quaeque turpia perpetrare,
quibusdam maculatis haeretica faeditate, nonnullis
adulteriis et usuriis, aliorumque criminum
generibus variis et diversis. Quorum malitiam detestandam
si quando juxta debitum, etc., in eumdem
modum ut supra, usque in finem.

Datum ut supra.

Cum pro quaestione archidiaconatus Veronensis

Ecclesiae, de quo dilectum filium, G. subdiaconum
nostrum, canonicum Basilicae beati Petri, investierat
dilectus filius, G. tituli Sanctae Mariae trans
Tiberim presbyter cardinalis, cum in Lombardiae partibus
legationis officio fungeretur, tu et idem G. in
nostra nostris super attestationibus essetis praesentia
constituti, et nobis et fratribus quaestionis ejusdem,
quae de mandato nostro fuerunt in Lombardia receptae,
fuisset aliquandiu disceptatum, tandem eodem G.
omni juri, quod ex institutione facta per cardinalem
praedictum et electione per canonicos Veronenses in
archidiaconum Veronensem habebat, in manibus
venerabilis fratris nostri Octaviani, Ostiensis episcopi
et dilectorum filiorum P. tituli Sanctae

Caeciliae, et J. tituli Sanctae Priscae, presbyterorum
cardinalium, renuntiante omnino, tu et idem
G. eorumdem episcopi et cardinalium de licentia
nostra vos arbitrio commisistis; qui, deliberato
consilio, dictum G. canonicum Veronensis Ecclesiae
instituere curaverunt, et ad augmentandos redditus
ejus in ipsa Ecclesia, tantum dari eidem a te de
redditibus episcopalibus praeceperunt, unde centum
libras Veronenses recipiat annuatim. Nos igitur,
quod per praedictos episcopum et cardinales, deliberatione
provida, de licentia nostra et communi
fratrum nostrorum assensu dignoscitur esse factum
ratum habentes, eorum arbitrium, sicut est sine
pravitate prolatum et ab utraque parte sponte
receptum, auctoritate apostolica confirmamus et

praesentis scripti pagina communimus. Nulli ergo,
etc.

Datum, ut supra.

Accedentes nuper ad apostolicam sedem quidam
burgenses de Charitate, contra venerabilem fratrem
nostrum, Altissiodorensem episcopum, querimoniam
intenderunt, asserentes quod, cum olim
idem episcopus in eos tanquam suspectos de haeresi
excommunicationis sententiam promulgasset,

ipsi tandem ad dilecti filii nostri P. tituli
Sancti Marcelli presbyteri cardinalis, tunc apostolicae
sedis legati, praesentiam accedentes, juraverunt se
mandatis Ecclesiae parituros. Unde cardinalis ipse,
in consilio apud Divionem habito, praesentibus multis
archiepiscopis et episcopis, eos tam ab excommunicatione
quam infamia prorsus absolvit et poenitentiam
eis competentem injunxit, quam ipsi
postmodum humiliter compleverunt. Cumque, sicut
eis injunctum fuerat, ad nostram praesentiam
accessissent, de processu negotii per cardinalem
eumdem redditi certiores, pro ipsis venerabilibus
fratribus nostris, Eduensi et bonae memoriae
Matisconensi, episcopis, et tibi, fili abbas

nostras curavimus litteras destinare, ut eos qui
ad praesentiam nostram accesserant, denuntiaretis
auctoritate nostra catholicos et fideles, nec permitteretis
eos ab aliquo super erroris infamia propulsari,
dummodo nihil de caetero contra fidem catholicam
machinentur opere vel sermone. Mulieres autem
quasdam de Charitate, quae pro simili causa
nostro se conspectui praesentarant, et nos eis feceramus
beneficium absolutionis impendi, senes quoque
ac valetudinarios et mulieres, quos haec infamiae
nota resperserat et propter hoc fuerant vinculo
excommunicationis astricti, vestrae discretioni
commisimus, ut statueretis de ipsis quod videretis
secundum Deum et fidem catholicam statuendum.
Verum dictus Altissiodorensis episcopus nec sic ab

eorum molestatione desistens, contra eos primo ad
venerabiles fratres nostros, Parisiensem, Suessionensem
 et Silvanectensem episcopos, secundo
ad dilectos filios decanum Parisiensem,
magistrum scholarum Aurelianensium et magistrum
P. Werel, litteras impetravit. Cum autem secundi
judices, attendentes quod per litteras directas ad
ipsos primae non fuerant litterae revocatae, burgenses
ipsos a jurisdictione sua penitus absolvissent, intelligentes
burgenses ipsi quod idem episcopus malitiose
ageret contra eos, cum, ut gravaret famam eorum,
ad diversos judices litteras impetraret, ne causam
prosequeretur postmodum coram ipsis, ad nostram
audientiam appellarunt. Superveniens autem
supradictus episcopus proposuit ex adverso quod

cum olim praedicti burgenses super haeretica pravitate
fuissent mala fama respersi nec ipsius se voluissent
conspectui praesentare, qui propter hanc
causam frequenter ad villam eorum de Charitate
cum multis viris religiosis accessit, in eos excommunicationis
sententiam promulgavit; tandem vero
ad villam eamdem, propter hoc, bonae memoriae
Senonensem archiepiscopum cum quibusdam
suffraganeis ejus adduxit; sed burgenses ipsi eorum
praescientes adventum, se tunc temporis absentarunt.
Archiepiscopus autem cum diem eis apud Altissiodorum
assignasset, nec ipsi voluissent in ejus
praesentia comparere, testes contra ipsos recepit
et eos tandem tanquam haereticos condemnavit. Et

licet in concilio apud Divionem habito a legato dicti
burgenses curaverint comparere, in eo tamen non
de condemnatione ipsorum, sed excommunicatione
solummodo fuit actum. Praeterea burgenses ipsi injunctam
sibi poenitentiam non servarunt, sed factus
est potius novissimus error priore deterior, cum

participare postmodum haereticis contra sacramentum
proprium praesumpsissent. Unde cum ipsi burgenses
in absolutione sua se tanquam haereticos et
publicanos petierint evitari, si mandatis Ecclesiae non
parerent et injunctam sibi poenitentiam non servarent,
excommunicari meruerant et ab omnibus
evitari. Licet autem dicti burgenses proposuerint
assertive, quod nec prius nec postea participassent
haereticis, sicut objectum fuerat ex adverso, tandem
confessi fuerunt, quod quidam eorum, priusquam
legati se conspectui praesentassent, participarant
eisdem, sed postmodum ab eorum communione
curarunt penitus abstinere, injunctam sibi poenitentiam
adimplentes. Verum episcopus cum instantia
postulabat ut vel ipsi articulos in quibus erraverunt

se fatentes errasse, proponerent in communi,
vel testes reciperentur quos ipse produceret
ex adverso. Cum igitur tanto in his sit sollicitius
procedendum, quanto sine fidei fundamento, quod
superaedificatur minus imo nequaquam poterit praevalere,
quia sine fide impossibile est placere Deo,
discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus
atque praecipimus quatenus, nisi dicti burgenses publice
ac distincte suum confiteantur errorem et
profiteantur catholicae fidei veritatem et juxta vestrae
discretionis arbitrium sufficientem cautionem
praestiterint, et satisfactionem exhibuerint, competentem
testes quos idem episcopus vel alius super
haeretica pravitate, haereticorum communione,
vel poenitentia non servata vel aliis ad ipsum negotium

pertinentibus duxerit producendos recipere
procuretis. Et, si vobis de aliquo constiterit praedictorum,
vel alio quod ad damnationem eorum sufficiat,
ipsos in priorem sententiam reducatis et tanquam
ethnicos et publicanos mandetis ab omnibus
evitari; commonentes attentius et efficaciter inducentes
principem saecularem, ut ex quo nos quod
ad officium nostrum pertinet fuerimus exsecuti,
ipse quod ad eum pertinet exsequatur, attentius
provisuri, ut, si fidem diligitis, mandatum nostrum
fideliter impleatis. Quod si non omnes, etc. duo, etc.

Datum Laterani, IV Id. Maii.

Ecclesia Sancti Austregisili Graciacensis suo viduata
priore et votis fratrum ipsius super electione
facienda discordantibus invicem, tandem appellatione
facta, partes ad nostram praesentiam accesserunt,

quibus dilectum filium L., tituli Sanctae
Crucis presbyterum cardinalem, dedimus auditorem;
in cujus praesentia dilectus filius magister
P. de Vico, qui se a majori et saniori parte asserebat
electum, taliter proponebat, quod de consuetudine
Ecclesiae Graciacensis existit ut, cum eam
priore carere contingit, fratres ejusdem Ecclesiae
tres de canonicis Ecclesiae Sancti Austregisili Bituricensis,
quam tanquam matricem habent Ecclesiam
et majorem, eligere ac nominare tenentur, decanus
vero et capitulum ipsius majoris Ecclesiae unum
ex tribus nominatis, quem tamen voluerint, eis in
priorem assignant. Accidit ergo quod, priore Ecclesiae
supradictae defuncto, canonici ejus coeperunt de
substituendo priore tractare, et cum omnes fere in ipsum

magistrum P. canonicum majoris Ecclesiae, convenirent,
decanus suus, qui ex familiari odio
prosequebatur eumdem, coepit multis modis laborare
qualiter posset impedire promotionem ipsius, quosdam
ex canonicis minoris Ecclesiae precibus, quosdam
minis studens revocare a proposito jam concepto.
Sed major pars per ipsum magistrum suae
praevidens utilitatem profuturam Ecclesiae, in suo
constanter perseveravit proposito, et ipsum magistrum,
convocatis his qui vocandi erant, secundum
consuetudinem minoris Ecclesiae in priorem
unanimiter nominavit, et nominatione illa majoris
Ecclesiae capitulo praesentata, pars major ipsi nominationi
favorem praebuit pariter et assensum,

sicut idem magister per decreta, utriusque canonicorum
Ecclesiae subscriptionibus insignita, evidenti
nitebatur argumento probare; et licet quidam
malitiose ab illorum voluntatibus dissentirent, nil
tamen rationabile prodebant, quare illius contradicere
nominationi deberent. Unde cum majoris
partis haberet assensum, electio ejus stare debebat,
etiam non obstante contradictione paucorum. Propter
quod idem magister electionem suam confirmari
petebat, multas ad hoc rationes et allegationes
inducens. Dilectus vero filius A. praedictae
majoris Ecclesiae canonicus, quantum ad consuetudinem
minoris Ecclesiae ac majoris, ejusdem
magistri narrationi concordans, taliter proponebat
e contra quod, cum minoris Ecclesiae priore defuncto,

fratres ipsius super electione seu nominatione
tractaturi prioris in capitulo saepius convenissent,
quidam eorum ad eligendum vel nominandum
priorem nullatenus voluerunt procedere cum
effectu. Verum cum jam ventum esset ad circa
finem sex mensium, qui electioni faciendae a Lateranensi
concilio praefiguntur et canonici minoris
Ecclesiae viderent tempus effluere, ne jus suum ad

majorem Ecclesiam transferretur, tandem in capitulo
convenerunt; cumque diutius super electione
tractassent, quidam eorum, quinque videlicet, in
ipsum A. et duos alios canonicos Ecclesiae convenere
majoris, praesentibus aliis nec contradicentibus,
uno tantum excepto, qui ex nostra et dioecesani
sui parte prohibuit ne aliqua, nisi de communi
consensu, electio seu nominatio fieret. Praedicti
vero quinque se ac sua et electionem suam
protectioni sedis apostolicae supponentes, sub appellationis
emissione terminum praefixerunt, quo
appellationem prosequerentur emissam. Quo facto,
tam ipsi quam alii qui praesentes erant, nec contradixerant
electioni eorum, a capitulo recessere;
ipsi vero quinque electionem suam decano et capitulo

majoris Ecclesiae, ad quos electionis approbatio
vel reprobatio pertinebat, unanimiter praesentantes,
unum ex tribus nominatis sibi conferri, et
in priorem praefici postularunt, appellationem quam
fecerant innovantes, ne quis contra electionem
eorum praesumeret aliquid attentare; sed ille solus
qui, sicut superius est expressum, inhibuit ne aliqua
electio seu nominatio fieret, nisi de communi
consensu, prohibuit iterato ne illorum approbaretur
electio et adjecit tunc primo, quod secum in
hac prohibitione consortes habebat, illos videlicet
qui ad electionem seu nominationem trium voluntates
suas exprimere nec electioni contradicere
voluerunt. Ad quorum inquirendas diligentius voluntates,

decanus et capitulum utrique parti jus
suum illaesum conservare volentes, diem illis assignare
curarunt, ad quem communiter accedentes,
si scirent, contra electionem impedimentum canonicum
allegarent. Qui convenientes ad diem, cum
quinque qui, sicut superius enarratur, elegerant,
electionis suae confirmationem ab ipsis decano et
capitulo cum instantia postularent, et pars esset
altera requisita si quid vellet contra electionem
praedictam objicere, praedictus magister P. inhibuit
ne ibi super electione inquireretur ulterius aut
etiam tractaretur, et appellationem ad sedem apostolicam
interponens, se protectioni nostrae ac
suos supposuit electores, tunc primo dicens quinque
in ipsum de canonicis minoris Ecclesiae consensisse.

Unde idem A. electionem ipsius magistri,
cum secundum consuetudinem Ecclesiae facta non
fuerit, tanquam nullam requirebat haberi et suae
tanquam canonicae nostrum impendi favorem. Verum
praedictus magister ejusdem A. narrationem asserebat
destitui veritate, cum post prohibitionem et
appellationem ad nos legitime interpositam tractatus
ille quo se dicit cum aliis nominatum, die non

assignata, prout moris est, ad eligendum fuerit
celebratus et illa qualiscunque nominatio ratione
multiplici reprobanda, facta tantummodo fuerit a
duobus, cum unus illorum qui nominationem de
illo fecerunt R. de Burgonovo videlicet, prius praebendam
suam spontanee resignarit, unde vocem
habere non potuit nominandi. Cum igitur haec et
alia multa fuissent ab utraque parte in ejusdem
cardinalis praesentia recitata et ipse nobis ea fideliter
retulisset, quia nobis plene non potuit de veritate
constare, discretioni tuae, de utriusque partis
assensu, per apostolica scripta mandamus quatenus
de utriusque nominatione diligenter inquiras, et si
neutram earum canonicam et de persona idonea
celebratam fuisse cognoveris, capitulo minoris

Ecclesiae apostolica auctoritate injungas, ut infra
quindecim dies ad nominationem canonicam de
persona idonea faciendam procedant, eam capitulo
majoris Ecclesiae, sicut est de consuetudine, praesentantes,
qui eam, nonobstante decani sui absentia,
cum Bononiae morari dicatur, auctoritate
nostra, [ sublato appellationis impedimento, confirment;
aut tu, eis forsan nolentibus confirmare,
confirmes. Si vero capitulum minoris Ecclesiae non
potuerit, sive noluerit ad nominationem habere processum,
aut talem fecerit quae merito debeat reprobari,
tu, auctoritate nostra ] [Recepimus
ergo ab eodem comite super crucem et Evangelia
publice juramentum, quod nec per se nec

per alium quidquam contra personam vel coronam
regiam attentabit, sed potius hostes regis et regni,
nominatim autem Marcowaldum, Diubuldum et fratrem
ipsius Oddonem de Laviana et ejus germanum
viriliter impugnabit. Quod ipse fideliter exsecutus,
bis, concedente Domino, mirabiliter obtinuit de
Diubuldo triumphum, et prostratis multis ex fautoribus
ejus, Oddonem de Laviana et Sa. Diubuldi
germanum, cum quibusdam aliis adhuc detinet vinculis
alligatos. Volentes igitur per eum regi et regno
plenius subvenire, ipsum contra Marcowaldum
in Siciliam destinamus, sperantes in Domino quod
desideratam de ipso victoriam citius assequetur.
Licet autem usque adeo in obsequio regis et regni
jam eluceat fides ejus, ut de puritate intentionis

ipsius nullus penitus debeat dubitare, ut tamen omnis
penitus suspicio sopiatur, dilectum filium
R. tituli Sanctorum Marcellini et Petri presbyterum

cardinalem, apostolicae sedis legatum, et
nobilem virum Jacobum, consobrinum et marescalcum
nostrum, in Siciliam duximus dirigendos, concessa
eis plenaria potestate ut gerant in illis partibus
vices nostras et personam regiam, si de Marcowaldi
manu fuerit liberata, faciant per familiares
regios fideliter custodiri. Comiti etiam dedimus in
mandatis, ut procedat juxta dispositionem eorum,
et ipsorum statutis humiliter acquiescat. Speramus
enim quod marescalcus ipse, sicut olim strenue
contra Marcowaldum se habuit, sic nunc etiam prudenter
et discrete procedet et regiam in omnibus
tuebitur dignitatem. Monemus igitur universitatem
vestram et exhortamur attentius, et per apostolica
scripta praecipiendo mandamus quatenus marescalcum

ipsum, sicut personam nostram, recipientes
hilariter et honorifice pertractantes, ei et legato
praedicto sicut nobis humiliter intendatis et cum eis
pariter, et, ad mandatum eorum contra excommunicatum
et perfidum Marcowaldum assistatis comiti
memorato viriliter et potenter: mandatum apostolicum
taliter impleturi, quod in hoc appareat plenius
fides vestra et constantia vestra fiat omnibus
manifesta; scituri quod honorem eidem marescalco

impensum reputabimus nobismetipsis exhibitum, et
pro eo vobis et vestris curabimus, dante Domino,
magnifice respondere. Si quis autem, quod non credimus,
eum inhonorare praesumeret, praesumptionem
ejus, tanquam in nostram et regiam injuriam
redundantem curaremus graviter vindicare.

Datum Laterani.

Non potest facere filius nisi quod patrem videbit
facientem, nec arbor bona faciet fructus malos.
Sane bonae memoriae Walterus, Panormitanus

archiepiscopus, qui te sibi adoptavit in filium, qui
et parvulo prius lac potum tribuit et non escam, et
crescenti scientiae panem fregit, et majori tandem
cibum solidum ministravit, ut in te mortuus quoque
viveret et suam imaginem expressius figuraret,
in corde docili mores proprios digito suo scripsit et
sic sigillo suo ceram adhuc rudem impressit, ut adhuc
etiam eum recte intuentibus repraesentet. Noverat
etenim tanquam doctus, quia quod nova testa capit,

inveterata sapit; et ideo, ne acesceret quod vasi quis
infunderet non sincero, vas tui pectoris adhuc crescens
non permisit nisi redolenti incerniari [ sic ] [Cum tibi de benignitate sedis apostolicae sit indultum

quod ordinatio rerum clericorum ab intestato
decedentium libere in tua potestate ac dispositione
permaneat, volens omnem materiam scandali
removere, quod aliquando inter te et tuos canonicos
est subortum super duobus nos consulere studuisti
.] [consultationi
tuae duximus respondendum quod appellatio
clericorum non solum alios, sed etiam canonicos

comprehendit. In secunda vero dicimus, quod
qui extremam voluntatem in alterius dispositione
committit, non videtur decedere intestatus.

Datum Laterani.

[Pastoralis officii] [Sane, sicut nobis per
tuas litteras intimasti, contingit aliquando ut,
cum is qui se asserit spoliatum, suum trahit spoliatorem
in causam, inter ipsa juris auspicia requisitus
quo malit experiri judicio, litem proprietatis

ingreditur, de illata sibi violentia nullam faciens
mentionem. Cum autem adeo fuerit in causa processum ut testes sint hinc inde producti, 
 novum judicium
super possessorio nititur inchoare,] [Precari autem et exhortari nos voluistis, ut contra
conatus et violentias paganorum nos murum
opponeremus ascendentibus ex adverso. Quod quidem
qualiter hactenus fecerimus, vestrae, prout
credimus, non exstat incognitum paternitati, atque
de caetero pro lege nostra et defensione fidei Christianae,
muniti vestra gratia, fortitudinis nostrae clypeum
in manu forti et brachio extento contra barbaricas

nationes opponemus, quousque desideratum
subsidium nobis mittatis. Mandastis nobis
saepe et saepius quod teneremus pacem Antiochiae
et comiti Tripolitano: quod amoris vestri
gratia nunc usque bene observavimus. Verum nulli
veniat in dubium quod, per Dei gratiam, bene non
habeamus posse Antiochenorum repugnantiam et
audaciam refraenare.] [Super hoc quod nobis scripsistis de negotio Rupini,
dilecti nepotis nostri, quod, absente alia parte,
super re incerta nec vultis nec debetis proferre
judicium, hoc decet sanctitatem vestram, hoc exigit
universale jus. Verum propulsati sumus non modica
laetitia eo quod causam nostram in manibus
legatorum vestrorum commisistis, et litteris et firmis
mandatis, non in manibus personarum nobis
suspectarum. Super quo sanctitati vestrae gratiarum
actiones exsolvimus assiduas et omnium Conditori
laudes referimus copiosas. Ad haec piissimam
paternitatem vestram exposcimus, et flexis genibus
flagitamus quatenus cum legatis vestris, de quibus

non modicum confidimus, venerabilem archiepiscopum
Maguntinum, ad succursum terrae sanctae,
futurum in eadem causa nostra judicem constituere
dignemini, quia nihil est de quo nos laetificari
magis possitis. Scripsistis etiam nobis quod per litteras
vestras misistis comiti Tripolitano, ut de alieno
jure se subtraheret: quod gratum duximus et
acceptum, et vobis immensas gratiarum actiones
exsolvimus. Sed sciatis nil nobis profuisse, quia
insidiatur ut lupus in absconditis et non cessat nocte
dieque, si quos potest, Antiochenos et pretio
et precibus attrahere. Igitur sanctitatem vestram
latere nolumus, quod mense Julii exercitum nostrum
coadunavimus contra barbaricas nationes,
quas durius cum Dei auxilio laedere sperabamus,

propter discordiam inter eas emersam; in quo
negotio misimus pro Templariis morantibus in
regno nostro, de possessionibus valentibus viginti
millia bysantiorum, ut venirent in auxilium nostrum
ad honorem Dei et defensionem Christianitatis. Qui
Antiochiam usque venerunt et nos in propria persona
cum gaudio et exsultatione usque ad fines
Antiochiae obviam eis eximus. Ad haec destinavit
nobis litteras magister Templi ex parte vestra directas,
quas cum vidissemus, eo quo decuit honore,
suscepimus. Quibus perlectis, per earum tenorem
intelleximus vos nos precari, ut eis redderemus
Gaston, et nos in momento pro magistro et
quibusdam fratribus suis misimus, secundum

preces vestras, causa loquendi cum eis qui ad
nos venientes communicaverunt nobiscum colloquia.
Post multas vero verborum nebulas, rogavimus
magistrum Templi, ad supplendas preces vestras,
ut ipse et dominus patriarcha Antiochenus et nos
mitteremus nuntios nostros simul ad sedem apostolicam,
quia per manus vestras ipsum Gaston,
sopita omni occasione, Templariis reddere volebamus,
et Rupinum, dilectum nepotem nostrum ad
nutriendum et custodiendum bona fide et sine malo
ingenio in ipso castello eis tradere cupiebamus, et

ut deberent semper esse auxiliantes praedicto puero
ad acquirenda jura sua, in quantum dignitas ordinis
sui permitteret, et ut quolibet damnum in
regno nostro per ipsum castellum non contigisset,
et donec nuntii nostri irent et redirent precum
vestrarum obtentu, quantum valebant redditus pertinentiarum
ipsius castelli in corpore terrae nostrae
Templariis restituere volebamus.] [Praeterea, nos obedientiae vinculis de caetero
apostolicae sedi esse alligatos non dubitetis. Ea
propter, si placet sanctitati vestrae, cuilibet alteri
Ecclesiae Latinae nec volumus nec debemus alligari.
Hinc est quod sanctitatem vestram suppliciter flagitamus
quatenus nobis litteras apertas mittere dignemini,
ut non teneamur neque Latini de terra nostra,
de qualibet conditione, excepta sancta Romana
Ecclesia, quilibet Ecclesiae Latinae, et quod non habeat
potestatem nos seu Latinos de terra nostra
excommunicandi vel sententiam in regno nostro

proferendi super Latinos quaelibet Ecclesia, excepta,
ut dictum est, sede apostolica.] [Volentes igitur,
quantum cum Deo possumus, tuae serenitati deferre
et cum honestate nostra petitiones regias exaudire,
tuis precibus inclinati, auctoritate praesentium districtius

inhibemus ne quis in te vel regnum tuum,
aut homines regni tui, cujuscunque conditionis
existant, qui mediantibus tantum ejusdem regni
praelatis sedi apostolicae sint subjecti, praeter Romanum
pontificem aut ejus legatum, vel de ipsius
speciali mandato, districtionem ecclesiasticam audeat
exercere. Nulli ergo, etc. inhibitionis, etc.] [Post Deum, qui est caput omnium bonorum,
apostolicam sedem tenenti et summo capiti totius

Ecclesiae et totius terrenae sedis magno Christi confessori,
primae domui hospitalitatis totius populi et
religionis; successori beati Petri, majoris nati post
Christum principis et patris totius mundi, sedenti
secundum Deum et portanti Christum in corpore
suo, INNOCENTIO, Dei gratia, summo pontifici et universali
papae summae sedis Romanae urbis, quae
imperiali triumpho universum mundum suo subjugavit

dominio, et nostro in Christo patri spirituali,
tantae civitatis gloria sublimato, GREGORIUS, minimus 
 episcopus Catholicus omnium Armeniorum,
peccator et servus fidelium Christi,
omnesque archiepiscopi, episcopi, abbates, sacerdotes
et clerici sub nostro regimine viventes, orationes
in Domino assiduas.

Quia supra sedem dilecti discipuli Christi
sedetis universaeque dominamini Europae, eo amplius
vos de jure venerari debemus, et quia pater
estis totius fidei Christianitatis, mandatum vestrum
cum amore recepimus et posuimus super oculos et
faciem nostram et referimus laudes Creatori totius
mundi et benedicimus Deum Patrem nostrum, qui
dignatus est in nos tantum amorem habere, ut ipse

amor noster fieret,] [In Christo igitur gavisi
sumus, quia mater Ecclesiarum, quae totum orbem
sua claritate irradiat, voluit catholicam Ecclesiam
Armeniorum bono corde respicere et consolari. Eo
namque quod ita nos respexit gaudemus in Christo.
Nam oculi nostri nobis non dederunt malum exemplum,
ad instruendum fratres et subjectos nostros,
ut praecipitarentur, docente Christo, ne ostendamus
gentibus malam consuetudinem. Nos vero qui minimi
sumus, certissime scimus, et per nos tota Armenica
Ecclesia novit vestrum apparentem et clarum
amorem; et ideo clarius vestrum recognoscimus
amorem, quia diligitis in Christo nostrum dilectum
filium Leonem, triumphantem regem Armeniae;

et sic adimpletum est quod per apostolum
Paulum dicitur: Honorate alterutrum 
            ; et Dominus dicit: Quod tibi vis fieri, alii facias 
            .
De caetero, Ecclesia Armeniorum
per me et per populum, tam majores quam minores
qui sunt in montibus et abbatiis, simul manibus
elevatis, pacem a Deo exigimus et gratiarum
actiones vestrae exsolvimus paternitati propter honorem
quem rex noster triumphator a vobis semper
recepit. Nostrae itaque parvitatis voluntas fuit et est
et erit in perpetuum quod, quandiu, Deo volente,
hac dignitate freti fuerimus, dilectum in Christo filium
nostrum, regem, omnes barones et fideles
suos sub vestro dominio stare faciemus. Hinc est
quod precibus assiduis vos precamur ut non tradatis

oblivioni ipsum regem nostrum vobis devotum
neque orientalem plagam neque domum Dei; imo
succurrite oppressis, prout Deus vobis inspiraverit,
et gentibus et caeteris necessariis.] [Recepimus ex parte
Dei et vestra remissionem peccatorum et idem
mandatum augmentavimus, auctoritate Dei et
vestra omnibus sub sacerdotio nostro constitutis,
et praeconium non cessamus alta voce mittere et
praedicare sanitatem infirmis et remissionem peccatorum.
Et Dominus dixit contrito, Remittuntur tibi
peccata 
            , et quia credidit, recepit sanitatem.
Iterum dixit ei: Tolle grabatum tuum, et ambula 
            ,
quia qui plus diligit, plus accipit;

et vos qui consilium Dei scitis, hoc quod remittitis
remissum est. Idem habemus mandatum, praecepto
Dei et vestro, remittendi peccata omnibus qui pro
lege Dei fundunt sanguinem. Nam nostra vita alligata
est filiis ancillae Abrahae, qui crescunt sicut
spinae, nos volentes suffocare et sicut serpentes deglutire
volentes et propter inflammationem suam
nocte dieque non cessant mordere creaturas Christi,
nec permittunt eas quietem habere, sed semper
exasperant et infestant. Mane dicimus: Quando veniet
vesperum? et sero: Quando veniet mane? cum
dolore et anxietate nunc usque sustinuimus, nec est
qui ad laetitiam nos pertrahat.] [Nos igitur qui diligere debemus proximos ut nos
ipsos, de tuae fidei puritate gaudemus in Christo
et te, velut venerabilem fratrem nostrum et magnum

Ecclesiae Dei membrum, gerimus in visceribus
charitatis, ac charissimum in Christo filium
nostrum Leonem regem Armeniorum illustrem honorare
disponimus, et universam Armeniorum Ecclesiam,
utpote filiam sedis apostolicae specialem,

specialiter confovere. Ne autem haeres sit filius
ancillae cum filio liberae, imo ne ancillae filius haeredis
liberae sibi amplius haereditatem usurpet, sed
ancilla potius et ejus filius expellantur, posuimus
signum Thau in frontibus gementium et dolentium,
ita quod per Dei gratiam crucesignatorum exercitus
Venetias jam applicuit pro parte majori, unde
in proximo naves ascendent in terrae sanctae subsidium
transituri.] [Quia vero in remotis
partibus inter barbaricas nationes ad Dei
servitium sumus constituti, et in propria persona

vestram nequivimus, quod moleste ferimus, visitare
paternitatem, flexis genibus cordis, vestrae
supplicamus sanctitati ut nos non tradatis oblivioni,
imo tanquam obedienti vestro, mandatum
vestrum humeris nostris imponere non dedignemini,
scientes nos ad omnia beneplacita vestra
promovenda et exsequenda, tam mente quam
animo, promptos et paratos esse. Praeterea, nova
vestra planta effecti, multa precum instantia exposcimus,
ut in memoriam dilectionis sanctae sedis apostolicae
annulum, mitram et pallium nobis mittere
dignemini, et ut eamdem remissionem, quam peregrinis
transfretantibus pro Dei servitio conceditis,
ex parte vestra militibus pugnantibus sub illustri
rege nostro contra crucis hostes, pro honore et defensione

Christianitatis, confirmare possimus; quatenus
hujus remissionis gratia, sumptis animi viribus,
in bello fiant audaciores.] [ei a quo bonum omne procedit, licet
exsiles, quas possumus tamen gratiarum exsolvimus
actiones, quod tam pium tibi tribuit intellectum et
animum tam humilem inspiravit. Tibi quoque, sicut
venerabili fratri nostro et magno Ecclesiae Dei
membro, deferre proponimus et preces tuas in his
quae a nobis, secundum Deum, postulaveris exaudire.
Super eo autem quod a nobis per tuas litteras
postulasti, ut fraternitati tuae pallium destinemus,
annuere tuis desideriis cupientes, per dilectos
filios Soffredum, tituli Sanctae Praxedis et
Petrum, tituli Sancti Marcelli, presbyteros cardiles,
apostolicae sedis legatos, quos in terrae
sanctae subsidium destinamus, pallium, insigne videlicet

plenitudinis pontificalis officii, de corpore
beati Petri sumptum, transmittimus, tibi ab ipsis
vel eorum altero, juxta formam solitam quam sub
bulla nostra dirigimus, solemniter conferendum.
[Monemus igitur fraternitatem tuam ac exhortamur
attentius, et per apostolica tibi scripta mandamus,
etc., ut in illa quae scribitur Catholico usque confirmes,
et eis formam apostolicae remissionis exponas,
etc., usque in finem.

Datum, ut supra. ] [Doloris aculeus nostrae mentis intima penetravit
et cordi nostro moeror irruit improvisus, cum in eo

de nobis serenitas regia, sicut accepimus, conqueratur
super quo ab ipso gratiarum et meruimus et
exspectavimus actiones. Proposuerunt enim dilecti
filii magistri, F. Aurelianensis Decanus, et
W. thesaurarius Sancti Frambaldi, nuntii tui, ex
parte regiae celsitudinis in audientia nostra querelam,
firmius, ut eis injunctum fuerat, sicut credimus,
asserentes quod te in causa matrimonii severius
tractabamus, quam alii principes in simili causa
consueverint pertractari. Nam olim inclytae recordationis
Ludovicus, pater tuus et Fridericus quondam
imperator et nuper charissimus in Christo filius
noster Joannes, rex Anglorum illustris, coram praelatis
in terris propriis constitutis, adversus eas

quas habere videbantur uxores quaestionem, servato
juris ordine, intenderunt et ecclesiastico ab eis
fuerunt judicio separati: quod postmodum sedes
apostolica minime retractavit. Caeterum si verum
attendas, imperator praedictus ab ea quae conjux
dicebatur ipsius, licet in regno Teutonico, fuit tamen
per legatos sedis apostolicae separatus; et nos
in regnum tuum legatos nostros destinare curavimus
ut de matrimonii causa cognoscerent et eam,
servato juris ordine terminarent. Licet autem praedictus
Ludovicus, quondam pater tuus et praesens
etiam rex Anglorum ab his quas sibi junxerant,
praelatorum terrae suae judicio, fuerint separati, super
divortio tamen non fuit ad sedem apostolicam
querela delata. Unde quod a praelatis ipsis factum

fuerat, cum nullus penitus reclamaret, noluit revocare.
Utrum autem apostolica sedes dissimulare
valeat querimonias oppressorum et mulierum praecipue,
quae quanto infirmioris conditionis existunt,
tanto sunt amplius in sua justitia confovendae, utinam
intelligeret regia serenitas plenius per seipsam,
vel illi eam melius docuissent qui consiliarii ejus
et familiares existunt et in utroque sunt jure periti!
Cum autem sententiam illam divortii, tanquam inordinate
prolatam, bonae memoriae Coelestinus papa,
praedecessor noster, duxerit revocandam, nos, ne si
causa tua maneret diutius in suspenso, cor regium

sollicitudo nimia molestaret, per legatos nostros,
quos in regnum Francorum direximus, te voluimus
expedire; qui hodie forsan negotium ipsum, veritate
comperta, juxta desiderium tuum terminassent,
nisi eorum judicium declinasses. Per te namque
recessum est a judicio, postquam charissima in
Christo filia nostra Inseburgis, regina Francorum
illustris, ab appellatione recessit. Novimus autem
et in hoc etiam tuae serenitati compatimur, quod
hujusmodi querimonia non quidem ex ratione, sed
sensualitate procedit; cum aequitatem, severitatem
appelles et justitiam quasi violentiam aegre feras.
Caeterum potuisset apostolica sedes, nisi tuo detulisset
honori, non solum praedictam retractare sententiam,
latam juris ordine non servato, sed in latorem

ipsius ultionem canonicam exercere, sicut
bonae memoriae Nicolaus papa, praedecessor noster,
in Guntarium Coloniensem et Tetgualdum Treverensem
archiepiscopos, in casu pene simili, legitur
processisse; qui et latam ab eis revocavit sententiam
et eosdem archiepiscopos deposuit ab officio
pastorali; imo etiam in Lotharium regem et
superinductam excommunicationis sententiam promulgavit,
quoniam idem rex occasione sententiae ab
eisdem archiepiscopis promulgatae, relicta Tetberga
quam sibi legitime copularat, Gualdradam quam
superinduxerat, in conjugem retinebat.

Nos autem serenitati regiae, quantum cum Deo
potuimus, deferre volentes, nec in eum qui sententiam

tulerat, cum tibi sit consanguinitate conjunctus,
processimus. nec in personam superinductae vel
tuam, sententiam aliquam duximus proferendam,
sed terram tantum post frequentes commonitiones
subjecimus interdicto. Cum ergo non secundum severitatem
juris, sed aequitatem potius te duxerimus
pertractandum, non demereri sed promereri potius
devotionem tuae serenitatis credidimus; nec laedi te
putavimus, si juste prosequeremur justitiam, sed juvari.] [et] [per
apostolica scripta mandavimus, ut super hoc tam infra
se quam tecum, et cum dilecto filio R. tituli
Sanctorum Marcellini et Petri presbytero cardinale,
Casinensi abbate, apostolicae sedis legato, consilium
communicent et quod ad consummationem hujus negotii
statuerint, nobis significare procurent, idoneos
nuntios, super praedictis omnibus sufficienter instructos,
ad sedem apostolicam destinantes; ut cum
nuntio nostro, quem propter hoc destinare proponimus,
ad regem et reginam Aragonum accedant et
sponsalia contrahere non postponant, caeteraque
perficiant quae super hoc fuerint consummanda.

Ideoque discretioni tuae per apostolica scripta mandamus,
quatenus familiaribus ipsis studeas suadere
uti ad hujus negotii consummationem intendant, et
tu ipse ad id des operam efficacem.

Datum Laterani, Non. Junii.

Scriptum est in eumdem modum, Casinensi abbati.

In eumdem modum, familiaribus regiis, usque 
consummanda.

Datum, ut supra.

Veniens ad apostolicam sedem dilectus filius, nobilis
vir And. de Calviniaco, fideli nobis relatione
monstravit, qualiter matrimonium quod inter eum
et dilectam in Christo filiam, Dionysiam, uxorem
suam, contractum exstiterat, coram bonae memoriae
praedecessore tuo fuerit accusatum, qualiter
etiam super accusatione processum fuerit. Litteras
quoque tam confirmationis quam commissionis,
quae a felicis recordationis Coelestino papa, praedecessore

nostro, super hoc diversis temporibus emanarant
nobis exhibuit et contra latam sententiam
rationes plurimas allegavit; proponens praeterea
quod circa quindecim annos cum praedicta uxore
sua in bona voluntate permanserat et quinque liberos
susceperat ex eadem. Quia vero ingressus ecclesiae
sibi fuerat interdictus et nos, recepta secundum
formam Ecclesiae cautione, ab interdicto fecimus
eumdem absolvi, fraternitati tuae de communi fratrum
nostrorum consilio, per apostolica scripta
mandamus quatenus, cum negotium ipsum ad sedem
apostolicam sit translatum, tu eum, sententia non
obstante, super ipso matrimonio non molestes, nec
permittas ab alio molestari, sed si quis contra
mandatum aliquid duxerit proponendum, illud referat

ad apostolicam sedem. Et quia contra conjugium
quod tanto tempore jam duravit, et ex eo
proles multiplex est suscepta, actio non facile consuevit
admitti, praesertim in gradu remoto inter
personas pacifice commanentes, ipsa provideat tua
fraternitas discreto consilio, circumstantiis universis
diligenti meditatione pensatis, quid deinceps super
ipso negotio sit agendum.

Datum Laterani, II Non. Junii

In nostra praesentia constitutus, fideli nobis relatione
monstrasti, etc. In eumdem fere modum

usque in finem. Volentes igitur plenius quieti tuae
paterna sollicitudine providere, auctoritate praesentium
districtius inhibemus ne quis te vel uxorem
tuam contra formam praemissam super hoc audeat
molestare. Nulli ergo, etc.

Datum, ut supra.

Scriptum est Turonensi archiepiscopo et
episcopo Cenomanensi, ut sive Bituricensis
archiepiscopus, sive alius, eum vel uxorem suam

super hoc, contra formam praemissam, praesumpserit
molestare, praesumptionem ipsius, monitione
praemissa, per censuram ecclesiasticam, appellatione
postposita, compescatis. Quod si non ambo,
etc.

Datum, ut supra.

[Post electionem et confirmationem venerabilis
fratris nostri, Eustachii Eliensis episcopi, vacante
archidiaconatu Richemundiae, quem tenuerat,] [eum tibi propria liberalitate concessit,
dans Eboracensi capitulo suis litteris, ut te in
archidiaconum, sicut moris est, recipere procurarent;
cujus noluerunt mandato parere; propter hujusmodi
rationes: Quia videlicet bonae memoriae Coelestinus
papa, praedecessor noster, inter alia, quae decano
et capitulo Eboracensi suo privilegio noscitur indulsisse,
ordinationem quoque canonicorum seu personarum, sicut ab ipsa fundatione loci erat hactenus
observatum, 
 liberam esse decrevit, ut videlicet
idonea et honesta persona, cui archiepiscopus ipse 
vacantem in Ecclesia Eboracensi praebendam vel dignitatem
duceret conferendam, secundum antiquam
ipsius Ecclesiae consuetudinem, praesentaretur capitulo

et decano] [Et, si quis contra consuetudinem istam antiquam et approbatam 
 in ipsa Ecclesia

esset per aliquem introductus, nec pro persona nec
pro canonico haberetur. Quod si archiepiscopus vacantem
in Ecclesia ipsa praebendam vel personatum 
 infra terminum Lateranensis concilii, secundum
formam praescriptam, canonica admonitione
praemissa, personae idoneae non conferret, liceret
decano et capitulo auctoritate apostolica, nullius
contradictione vel appellatione obstante, illud, juxta
ejusdem concilii statuta, conferre. Cum igitur in
litteris archiepiscopi directis capitulo, decani mentio
nullatenus haberetur, per cujus manum debebas
in capitulo investiri, ejus mandato fuit merito contradictum,] [Ipsius igitur
institutione propter praemissas rationes et alias a
capitulo reprobata, ipsi, ne juris sui dispendium sustinerent, 
intelligentes etiam archidiaconatus ipsius
dispositionem ad eos, tam auctoritate Lateranensis
concilii quam indulti sibi privilegii, devolutam, habito prudentum consilio, illum dilecto
filio,
Rogerio de sancto Eadmundo unanimiter
contulerunt, investientes eum de ipso, prout moris est, 
 et solemniter installantes.
Processu vero temporis, praefatus archiepiscopus,
 ab apostolica sede rediens in Northmanniam 
,
post resignationem et abjurationem a te factam et
receptam ab ipso, eidem R. archidiaconatum contulit
antedictum. Petebat igitur ab impetitione tua
prorsus absolvi, et archidiaconatum ipsum, tam ratione
primae quam secundae concessionis, sibi rationabiliter 
 assignatum per sedem apostolicam
confirmari] [ suppl. pertinebat] [quoniam constitit nobis archidiaconatum
praemissum tibi per Eboracensem archiepiscopum
et primitus fuisse concessum, et quod,
institutione facta per ipsum, secundum juris ordinem
minime reprobata, archidiaconatus non vacans
nec potuerit nec debuerit in alium rite transferri,
memorato R. qui contra justitiae regulam in archidiaconatum
alterius provehi se consensit, super eo
silentium duximus imponendum, sententialiter decernentes
ut institutio facta per Eboracensem archiepiscopum

de te sortiatur effectum. Exinde vero, si
super renuntiatione vel abjuratione aut aliquo praemissorum
aliquis, qui velit et valeat, adversus te
duxerit proponendum, ordine poterit judiciario experiri.] [Apog. Conti, tuae fraternitati mandavit ] [Licet igitur judex non semper ad unam speciem
probationis mentem suam applicet, sed ex
confessionibus, depositionibus, allegationibus, et in
aliis quae in ejus praesentia proponuntur, formet
animi sui motum, et tanta sit judicialis auctoritas

ut semper debeat praesumi pro ea, donec contra
ipsam aliquid legitime comprobetur, sub praetextu
quasi tu contra praedictum R. coram Dunelmensi et
ejus conjudice nihil penitus probavisses, standum
tamen sententiae fuerat, nisi dictus R. eam
ostenderet irritandam. Quia tamen praeter ista, constitit
de ipsius renuntiatione spontanea, per quorumdam 
episcoporum litteras et confessionem ipsius,
nos de consilio fratrum nostrorum ei super eadem

abbatia silentium duximus imponendum.] [Licet Tranenses canonici ab initio dissensissent,
tandem tamen omnes unanimiter consenserunt, dilectum
filium G., fratrem Casinensis abbatis,
in archiepiscopum eligentes; cujus electionem
venerabilis frater noster, P., Portuensis
episcopus, tunc apostolicae sedis legatus, examinari
praecepit] [nuntius
praedicti Casinensis abbatis suas nobis litteras praesentavit
gravem contra jam dictum legatum querimoniam
continentes, quod, postquam electionem examinaverat,

et eam ad nostrae transtulerat deliberationis
examen, nuntiis jam directis, iterum eamdem
electionem malitiose nimis examinare praesumpsit;] [fratrum nostrorum
consilio examinationem secundam, tanquam a
non suo judice factam, postquam negotium ad nostrum

fuerat translatum examen, censuimus irritam
et inanem.] [Cum pro quaestione Terdonensis praebendae] [te in fratrem et canonicum Terdonensis
Ecclesiae fuisse receptum, licet receptionem
tuam factam contra Lateranense concilium pars
adversa proponat, quia tamen probatum non exstitit, parte altera penitus hoc negante,
nec ipsi
canonici hoc videbantur tibi opponere posse de jure,
qui se fatebantur te contra statuta praedicti concilii
recepisse, sententiando decernimus ut tibi,
quam cito se facultas obtulerit, praebendale beneficium
in Terdonensi Ecclesia conferatur, cum ex
quo receptus es in canonicum, non debeas carere
praebenda.] [Quod, sicut ex litteris tuis] [Verum, cum ad primam electionem 
 quae, facta de tribus, dicenda videtur
potius nominatio, nonnisi quatuor de omnibus ad
quos electio pertinebat, videlicet duo suffraganei Ecclesiae
Armachanae, et praedictus abbas Mellifontis.
et Archidiaconus Armachanus convenerint, et ex illa
tali nominatione nihil juris acquisitum fuerit
nominatis, licite procedi potuit ad electionem regulariter
celebrandam; praesertim in ecclesia Armachana,

cum, juxta constitutiones canonicas, si
fieri potest, in cathedrali ecclesia electio debeat celebrari;
nec talis appellatio interposita electionem
illam potuit impedire, cum in ea nihil attentatum
fuerit in praejudicium regiae dignitatis, quia non
simplex nominatio, sed solemnis electio debet principi
praesentari, ut postulationi praestet assensum,
et si secus alioquin per usurpationem aliqui faciant
abusive. Si autem praefati Midensis episcopus et
abbas Mellifontis non contempti fuerunt, sed ad

electionem vocati , sive nequiverint, sive noluerint ad electionem
celebrandam accedere, ipsorum absentia electionem
non potuit impedire;] [Quod si
eos vocatos non fuisse constiterit, sed contemptos,
infirmanda erit penitus electio taliter celebrata, nisi

postea propter bonum pacis diligenter admoniti
curaverint consentire.] [Super eo autem,
quod in die consecrationis suae antequam
missarum solemnia finirentur, acolythum ordinavit,

pro tali excessu eum corripias et castiges, nisi
forte hoc esse de antiqua consuetudine cognoveris Ecclesiae
Armachanae; de qua si tibi constiterit quod
nunc factum est propter simplicitatem et ruditatem
gentis illius, poteris misericorditer sustinere; districte
tamen ex parte nostra prohibeas ne de caetero aliquid
simile attentetur, cum solus Romanus pontifex, qui, sicut nosti,
ante hymnum angelicum consecratur,
et postmodum ipse missarum solemnia incipit,
et perficit consecratus, in die consecrationis suae
valeat ordines celebrare. Caeteri vero, qui inter epistolam
et Evangelium consecrantur, quia consecratori
concelebrant principaliter celebranti, ne dividatur
mysterium unitatis, non debent tunc ordines

celebrare. Praeterea, cum non liceat archiepiscopo
sine pallio convocare concilium, conficere chrisma,
dedicare basilicas, ordinare clericos, et episcopos
consecrare, multum profecto praesumit qui, antequam
impetret pallium, clericos ordinare festinat,
cum id non tanquam simplex episcopus, sed tanquam
archiepiscopus, facere videatur. Quod autem
tabulam argenteam asseritur vendidisse, dummodo
ecclesiam Armachanam, sicut promisit, reddat indemnem,
aequanimiter poteris praeterire, cum id de
cleri et populi processerit voluntate.] [Hoc est
ergo consilium et beneplacitum nostrum, quod tibi sub
obtentu gratiae nostrae mandamus, ut, quia tibi locus
offertur et tempus, et tam vigens necessitas quam evidens
utilitas hoc requirit, omni excusatione cessante,
festines in Siciliam proficisci, contra perfidum Marcualdum,
qui procul dubio te non exspectabit in

campo, sed in aliquo recludetur castello, sicque de
facili totam terram tibi faventem invenies, et tam
in expensis quam aliis tibi et tuis sufficienter poteris
providere, tantumque bonum inde proveniet
quantum nec possumus nec volumus litteris explicare.
Quod si forte non ires, tantum inde malum
accideret, quantum omnipotens Deus accidere non
permittat. Dum ergo te fama praecedit et succedit
fortuna, res non solum difficiles sed pene impossibiles
aggredi non formides.] [In tua praeterea ponimus voluntate, utrum
velis dilectum filium, nobilem virum, G. consobrinum
et marescalcum nostrum, tecum venire, an ad
custodiam terrae in Apulia remanere. Apud comites
etiam et barones, aliosque fideles, et praecipue nobiles
viros, Rogerium Theatinum, et Jacobum Tricaricensem
comites, quibuscunque modis poterimus studebimus
procurare, ut Diubuldum impediant et impugnent,

ne terram tuam possit offendere vel intrare.
Neque per treuguas et alias conventiones
placabiles componere studeas cum adjacentibus et
vicinis, nec timeas pro terra quam personaliter deseres,
quia, si oporteret te damnum incurrere ex
hac parte, tanto majus erit commodum quod consequeris
ex illa, ut damnum aequanimiter sit commodo
postponendum.] [Benedictus Deus et Pater Domini nostri Jesu
Christi, Pater misericordiarum et Deus totius consolationis,
qui post nubilum fecit serenum, et post
lacrymationem et fletum gaudium et exsultationem
induxit, qui non dereliquit virgam peccatoris super
sortem justorum, sed causam justam discrevit a

gente non sancta, et eripuit vos ab homine iniquo
pariter et doloso, qui non posuit Deum adjutorem
sibi, sed in sua praevaluit vanitate; ut omnipotens
Deus vos aliosque fideles tanquam aurum in fornace
probaret: quatenus probatio vestrae fidei
multo pretiosior esset auro, quod per ignem probatur,
similis grano sinapis, quod quanto plus tunditur,
tanto fortius inardescit. Unde, flagellato tandem
miserabiliter pestilente viro, qui justo judicio dies
suos finivit in malum, nunc fidei vestrae sinceritas
invenitur in laudem et gloriam et honorem. Licet
enim ad tempus propter nubis objectionem solis
radius non illuxerit, ex quo tamen nubes evanuit,
splendor ipsius gratius elucescet; et vos qui non

curvastis genua vestra coram Baal, postquam nefandae
memoriae Marcualdus interiit, qui vestrae
circa nos voluntatis impediebat effectum, ea tam
vigili studio quam studiosa vigilantia studebitis
operari, quae ad apostolicae sedis honorem et regiae
personae salutem totiusque regni commodum magnifice
redundabunt.] [praedictarum
Ecclesiarum similitudinem disponere curaretis. Ne
autem inter eumdem episcopum vel successores
ipsius, et priorem et conventum Glastonienses,
scandalum in posterum oriretur, ecclesias existentes
in possessionibus episcopo assignatis, ad episcopum,
quae autem essent in possessionibus monachis
assignatis, statueretis ad monachos pertinere, infra
trium mensium spatium praedicta omnia post susceptionem

litterarum nostrarum, appellatione remota,
efficaciter impleturi. Quod si forsan memoratus
episcopus infra terminum ipsum, occasione
quacunque detentus, vel nollet, vel non posset in
Angliam transfretare, vos nihilominus ad Glastoniensem
ecclesiam accedentes, et de his quae ad
ordinationem pertinerent ipsius, tam ibidem quam
in ecclesiis, ad quarum similitudinem eam ordinari
mandavimus, diligentius inquirentes, tam rei veritatem,
quam vestrum consilium super expressis
capitulis nobis plenius scriberetis. Monachos, et
qui de eadem ecclesia fuerant per eumdem episcopum
vel per suos violenter ejecti, nisi episcopus ad
commonitionem vestram eos duceret revocandos,
ad loca sua restituere, sublato appellationis obstaculo

curaretis, facientes tamen eidem episcopo
satisfieri competenter, et obedientiam et reverentiam
debitam tanquam suo pontifici exhiberi. Eos
vero qui temerarias in monachos manus injecerant,
tandiu denuntiaretis tanquam excommunicatos ab
omnibus arctius evitandos; donec passis injuriam
satisfacerent competenter, et cum vestrarum testimonio
litterarum ad sedem venirent apostolicam
absolvendi. Dilectum quoque filium, H. monachum
Glastoniensem, quem in praesentia nostra
monachorum negotia fideliter et sollicite cognovimus

procurasse, ipsis in procuratorem concessimus,
nisi omnes monachi ejusdem ecclesiae infra
octo dies post susceptionem litterarum nostrarum,
alium sibi procuratorem idoneum communiter et
concorditer ducerent eligendum: ut ipsum ad agenda
negotia monasterii, tam extra quam intus, et coram
vobis praecipue in causa ipsa tanquam procuratorem
recipere curaretis, compescentes per censuram ecclesiasticam
quoslibet, appellatione remota, qui
procurationem ejus vel alia mandata nostra praesumeret
impedire; eidem insuper episcopo districtius
inhibuimus, ne aliquid amplius exigeret, vel detineret
de bonis Glastoniensis ecclesiae, quam quod
ipsi decrevimus assignari.] [ al. Mildenhall] [ al. de Mildenhale] [ al. Strete] [Nos ergo sanctorum Patrum
nolentes institutionibus obviare, quae morbo epileptico
laborantes a missarum solemniis arcendos esse
decernunt, et praesertim bonae memoriae Gelasii papae,
praedecessoris nostri, qui edidit in consimili
casu canonicum institutum, quod est ultimum septimae
causae capitulum in corpore decretorum, jam
dictis Xanctonensi episcopo, et notario, et dilecto

filio . . . . . . abbati de Corona, nostris damus litteris
in mandatis, ut veritate diligentius inquisita, quae
secundum institutionem ejusdem Gelasii papae viderint
facienda, Deum habentes prae oculis faciant,
auctoritate nostra suffulti, appellatione remota: si
vero, propter praemissam occasionem, postulatio
jam dicti Lactorensis episcopi juxta constitutionem
canonicam non fuerit admittenda, ea penitus non
obstante, vobis eligendi pontificem auctoritate nostra
tribuant facultatem,] [Dilecti filii, abbas et conventus de Escarlis 
 Cisterciensis ordinis, sua nobis querela monstrarunt,
quod cum inter eos ex una parte, ac dilectos
filios Hospitalarios de Ceresiers Senonensis
dioeceseos super usuario cujusdam nemoris
 in Oscha, quod Fagetum dicitur, et territorio vallis
Morini 
 quaestio verteretur, in charissimam in Christo
filiam, A. reginam Francorum illustrem, fuit
compromissum utrinque; quae auditis hinc inde propositis,
et causae meritis plenius intellectis, de plurimorum
episcoporum et aliorum virorum prudentum
consilio arbitrium duxit per diffinitivam sententiam
promulgandum,] [Quamvis autem secundum regulam juris
civilis feminae ab hujusmodi publicis officiis sint
remotae, alibique dicatur, quod licet summae opinionis, et optime constitutae 
 arbitrium in se
susceperint: vel si patronae inter libertos suos interposuerint

audientiam, ab omni sint judiciali agmine 
separandae, ut ex earum electione nulla poena
adversus justos earum contemptores, nullaque pacti
exceptio habeatur; quia tamen juxta consuetudinem
approbatam, quae pro lege servatur in partibus Gallicanis, hujusmodi 
 feminae praecellentes in subjectos 
 suos ordinariam jurisdictionem habere noscuntur,
 discretioni vestrae per apostolica scripta 
 mandamus, quatenus praefatos Hospitalarios
ut arbitrium ipsum, praesertim cum episcoporum
fuerit praesentia et consilio roboratum, sicut sine
pravitate provide latum est et ab utraque parte sponte
receptum, observent, monere ac inducere procuretis,
eos ad hoc, si necesse fuerit, per poenam in compromissione
statutam appellatione postposita compellentes 

] [Tuae discretionis prudentiam] [Ad illud praeterea quod a nobis tertio requisisti,
qualiter clerici in latrociniis vel aliis magnis
sceleribus deprehensi teneri debeant, respondemus,
quod, a suis ordinibus degradati, retrudi debent in
arctis monasteriis ad poenitentiam peragendam.] [sic] [Cum ex officii nostri debito Senonensem
provinciam visitaret venerabilis frater noster. . .
archiepiscopus Senonensis, per Parisiensem dioecesim
transitum faciens, ad . . . . . abbatis Sancti
Maglorii . . . . , prioris de Chastres, et quorumdam
aliorum ecclesias necesse habuit declinare; a
quibus cum procurationem sibi debitam postularet,
ipsi eam exactam inhumaniter negaverunt, illam
solvere penitus contemnentes, ad suae negationis defensionem
hoc solummodo allegantes quod non meminerint
se procurationem hujusmodi praedecessoribus
ejusdem archiepiscopi exsolvisse, sed nec ab
eis aliquando fuisse petitam.] [Nos igitur, praemissam allegationem
eorum nullam penitus reputantes, cum
contra procurationem quae ratione visitationis debetur
praescribi nequiverit, quemadmodum nec
contra visitationem ipsam potest aliquo modo praescribi,
etsi alius contra eum praescribere posset
utramque, fraternitati tuae per apostolica scripta
praecipiendo mandamus, quatenus sententiam,
quam in contemptores praedictos, tam nostri auctoritate
rescripti quam antiqua metropolitica
consuetudine, tulit archiepiscopus memoratus,
usque ad satisfactionem condignam per tuam dioecesim 
 facias inviolabiliter observari; quia, secundum
 legem divinam, non est os bovi trituranti
claudendum, et secundum 
 Apostolum, qui spiritualiter
seminat, non est magnum si metat carnalia,
cum nemo cogatur suis stipendiis militare.
Si quid enim aliud quam superius fuerit allegatum,
contra intentionem archiepiscopi saepefati 
objicere voluerint et probare, nos eis faciemus justitiae plenitudinem 
 exhiberi.] [Petisti vero humiliter ut coronam tibi Ecclesia
Romana concederet, sicut illustris memoriae Petro,
Samueli et aliis progenitoribus tuis in libris tuis
legitur concessisse. Nos igitur ut super hoc majorem
certitudinem haberemus, regesta nostra perlegi fecimus
diligenter; ex quibus evidenter comperimus
quod in terra tibi subjecta multi reges fuerint coronati.

Praeterea continebatur in eis quod tempore
bonae memoriae Nicolai papae, praedecessoris nostri,
rex Bulgarorum, ad cujus consulta saepissime respondebat,
cum toto regno sibi commisso ad praedicationem
ejus fuerat baptizatus et rex ipse ab eo
archiepiscopum postularat. Legatus quoque Michaelis,
regis Bulgarici, cum donis regalibus Adriano
papae, praedecessori nostro, regias litteras praesentarat
et postularat ab eo ut aliquem ex cardinalibus
in archiepiscopum eligendum dirigeret, quem
post approbationem eorum ad sedem apostolicam

remeantem ipse postmodum. consecraret. Cumque
idem Adrianus illuc cum duobus episcopis quemdam
subdiaconum direxisset, Bulgari corrupti donis
Graecorum et promissionibus circumventi, Romanis
ejectis, Graecos presbyteros receperunt. Licet
igitur tantae memoria levitatis nos usque adeo
induxerit ad cautelam, ut nullum ex fratribus nostris,
cardinalibus scilicet, ad tuam praesentiam
mitteremus, nihilominus tamen dilectum filium,
Joannem, capellanum et familiarem nostrum, apostolicae
sedis legatum, virum providum et discretum,
quem nos et fratres nostri suae religionis et
probitatis obtentu inter caeteros capellanos nostros
specialis in Domino dilectionis brachiis amplexamur,
ad te duximus destinandum, cui etiam commisimus

vices nostras, ut in tota terra tua quoad
spiritualia corrigat quae corrigenda cognoverit et
statuat quae secundum Deum fuerint statuenda] [Quaesisti siquidem,
quae sit forma verborum quam ipse Christus

expressit, cum in corpus et sanguinem suum panem
transsubstantiavit et vinum, cum illud in canone
missae quo utitur Ecclesia generalis adjecerit
quod nullus evangelistarum legitur expressisse.
Cum enim in Evangelio sic legatur: Accipiens calicem
gratias egit, benedixit et dedit discipulis suis,
dicens: Bibite ex hoc omnes; hic est enim sanguis
meus novi testamenti, qui pro nobis et pro multis
effundetur in remissionem peccatorum 
            ; in canone missae sermo iste, videlicet mysterium fidei, 
 verbis ipsis interpositus invenitur.
Unde, cum evangelista Christum hoc dixisse
testetur, moveris non modicum et miraris quod
aliquis asseverare tentaverit eum aliquid plus dixisse
quam evangelistarum aliquis asseveret. Verum,

si formam ipsius canonis inspicias diligenter,
praeter hoc de quo tua fraternitas requisivit, alia
duo, videlicet, elevatis oculis in coelum et aeterni
testamenti, poteris in ipso canone reperire, quae in
textu evangelico non leguntur. Sane multa tam de
verbis quam de factis Dominicis, invenimus ab
evangelistis omissa, quae apostoli vel supplevisse
verbo vel facto expressisse leguntur. Paulus enim,
in Actibus apostolorum, sic ait: Meminisse vos
oportet verbi Domini Jesu, quoniam ipse dixit:
Beatius est magis dare, quam accipere 
            ;
hoc nullus quatuor Evangelistarum descripsit.
Nullus etiam eorumdem expressit quod Paulus de
Christo, ad Corinthios scribens, ait: Visus est

plus quam quingentis fratribus simul, deinde visus
est et Jacobo; novissime autem, tanquam abortivo,
visus est et mihi 
            . Ipsi etiam evangelistae
inter se mutuo supplevisse leguntur, quae ab
eorum aliquo vel aliquibus sunt omissa. Unde, cum
tres evangelistae posuerint: Hoc est corpus meum 
            ;
solus
Lucas adjecit, quod pro vobis tradetur 
            .
Et cum Matthaeus et Marcus dicant: pro multis 
            ,
Lucas dicit: pro
vobis 
            ; Matthaeus autem, in remissionem
peccatorum, adjungit. Caeterum ea quae adduntur
in canone missae possunt ex aliis locis

Evangelii comprobari. Joannes enim, suscitationem
Lazari descripturus, Jesum sursum oculos elevasse
asserit et dixisse: Pater, gratias ago tibi, quoniam
audisti me ; alibi etiam idem dicit: Haec locutus est Jesus et sublevatis oculis ad
coelum, 
 dixit: Pater, clarifica Filium tuum 
            . Si tunc igitur oculos in coelum levavit ad
Patrem, cum ad corpus exanime animam Lazari
revocabat, probabilius esse videtur, quod tunc oculos
levaverit ad Patrem in coelum, cum panem et
vinum in corpus et sanguinem proprium commutavit.
Caeterum, sicut superius est expressum, cum
in textu evangelico. Novi Testamenti ponatur, hic
interponitur: et aeterni. Nam Vetus Testamentum,
quod hircorum et vitulorum fuit sanguine dedicatum,

temporalia promittebat. Novum autem, quod
est Christi sanguine consecratum, promittit aeterna.
Et ideo, testamentum illud fuit vetus et transitorium,
hoc autem novum est et aeternum; vel, ut utamur
alia ratione, unde novum, id est ultimum, esse
describitur, aeternum inde, id est perpetuum, comprobatur.
Novissimum etenim hominis testamentum
immobile perseverat, quia testatoris obitu
confirmatur, juxta quod Apostolus testamentum in
mortuis asserit confirmatum, alioquin non valere,
dum vixerit qui testatur. Praeterea non solum scriptura,
sed et promissio dicitur testamentum, juxta
quod Apostolus ipse scribit: Ideo novi testamenti
mediator est, ut repromissionem accipiant, qui vocati
sunt haereditatis aeternae 
            . Sic ergo intelligi

debet quod in ipso canone reperitur: Hic
est sanguis meus, novi et aeterni testamenti, novae ac
aeternae promissionis scilicet confirmator, sicut
Dominus repromittit, Qui manducat, inquiens, carnem
meam, et sanguinem meum bibit, habet vitam
aeternam 
            . Ex eo autem verbo, de
quo movit tua fraternitas quaestionem, videlicet, mysterium fidei, 
 munimentum erroris quidam trahere
putaverunt, dicentes in sacramento altaris
non esse corporis Christi et sanguinis veritatem,
sed imaginem tantum et speciem et figuram, pro
eo quod interdum Scriptura commemoret, id quod
in altari suscipitur esse sacramentum et mysterium
et exemplum. Sed tales ex eo laqueum erroris
incurrunt, quod nec auctoritates Scripturae

convenienter intelligunt nec sacramenta Dei suscipiunt
reverenter, Scripturas et virtutem Dei pariter
nescientes. Si enim ideo, quia figura est, sacramentum
altaris veritas esse negatur, ergo nec mors nec
resurrectio Christi, cum figura sit, veritas est credenda.
Siquidem mortem et resurrectionem Christi
similitudinem et imaginem esse Apostolus manifestat: Christus, 
 inquiens, mortuus est pro delictis
nostris, et resurrexit propter justificationem nostram 
            .
Apostolorum etiam Princeps Petrus
sic in epistola sua scribit: Christus passus est pro
nobis, vobis relinquens exemplum ut sequamini vestigia

ejus 
            . Sic ergo tam mors Christi
quam ejus resurrectio est exemplum ut et nos peccato
mortui justitiae jam vivamus. Quare, si non fuit
veritas quia fuit exemplum, ergo nec vere mortuus
fuit Christus nec vere a mortuis resurrexit; sed
absit a fidelium cordibus error iste, cum ipse propheta
de Christo testetur quod vere languores nostros
ipse tulit, et dolores nostros ipse portavit . Dicitur tamen mysterium fidei, quoniam et aliud
ibi creditur quam cernatur, et aliud cernitur quam
credatur. Cernitur enim species panis et vini, et
creditur veritas carnis et sanguinis, ac virtus unitatis
et charitatis.] [Distinguendum est tamen subtiliter inter
tria quae sunt in hoc sacramento discreta, videlicet,
forma visibilis, veritas corporis et virtus spiritualis;
forma panis et vini, veritas carnis et sanguinis,
virtus unitatis et charitatis. Primum est sacramentum
et non res. Secundum est sacramentum
et res. Tertium, res et non sacramentum. Sed primum
est sacramentum geminae rei. Tertium vero,
res gemini sacramenti. Secundum autem, sacramentum

unius et alterius res existit. Credimus igitur
quod formam verborum, sicut in canone reperitur,
et a Christo apostoli et ab ipsis eorum acceperint
successores.] [Quaesisti etiam
utrum aqua cum vino in sanguinem convertatur.
Super hoc autem opiniones apud scholasticos
variantur. Aliquibus enim videtur quod, cum
de latere Christi duo praecipua fluxerunt sacramenta,
redemptionis in sanguine ac regenerationis
in aqua, in illa duo vinum et aqua, quae commiscentur
in calice divina virtute mutantur, ut in
hoc sacramento plenae sint veritas et figura. Alii

vero tenent, quod aqua cum vino transsubstantiatur
in sanguinem, cum in vinum transeat mixta vino,
licet physici contrarium asseverent, qui aquam a
vino per artificium posse asserunt separari. Praeterea,
potest dici quod aqua non transit in sanguinem,
sed remanet prioris vini accidentibus circumfusa,
ita, quod vini saporem assumit; quod inde conjicitur
, quia si post calicis consecrationem
aliud vinum mittatur in calicem, illud quidem
nec transit in sanguinem nec sanguini commiscetur,
sed, accidentibus prioris vini commistum, corpori
quod sub eis latet undique circumfunditur, non madidans
circumfusum. Ipsa tamen accidentia vinum

appositum videntur afficere, quia, si aqua pura fuerit
apposita, vini saporem assumit. Contingit igitur
accidentia permutare subjectum, sicut et subjectum
contingit accidentia permutare. Cedit quippe natura
miraculo et virtus supra consuetudinem operatur.
Sed nec inconveniens creditur aut absurdum,
si aqua in corpore Christi esse credatur, cum legatur
de ipsius latere processisse.] [Verum inter opiniones praedictas, illa probabilior
judicatur, quae asserit aquam cum vino in sanguinem
transmutari, ut expressius eluceat proprietas
sacramenti. Nam, cum aquae multae sint populi multi,
juxta quod alibi legitur: Beati qui seminatis super
aquas 
            , ideo vino aqua unitur,
ut Christo populus adunetur. Per hoc enim quod et
suscepit ipse de nostro, et accipimus ipsi de suo, tam
insolubili nexu conjungimur, ut, qui est unum cum
Patre per ineffabilem unitatem, fiat unum nobiscum
per admirabilem unionem, et per hoc, ipso communiter
mediante, cum Patre unum efficimur. Pater, 
inquit, sancte, serva eos in nomine tuo quos dedisti

mihi, ut sint unum, sicut et nos 
            .-- Non
pro eis autem rogo tantum, sed pro eis qui credituri
sunt per verbum eorum in me, ut et ipsi in nobis unum
sint, et mundus credat quia tu me misisti 
            . Tertio vero loco, tua fraternitas requisivit quis
mutaverit, vel quando fuerit mutatum, aut quare,
quod in secreta beati Leonis secundum antiquiores
codices continetur; sic videlicet: Annue nobis, Domine,
ut animae famuli tui Leonis haec prosit oblatio, 
cum in modernioribus sacramentoriis habeatur: Annue
nobis, Domine, quaesumus, ut intercessione beati
Leonis haec nobis prosit oblatio. Super quo tibi taliter
respondemus, quod quis illud mutaverit,
aut quando mutatum fuerit, ignoramus: scimus tamen
qua fuerit occasione mutatum; quia, cum

sacrae Scripturae dicat auctoritas quod injuriam facit
martyri qui orat pro martyre, idem est ratione
consimili de sanctis aliis sentiendum, qui orationibus
nostris non indigent, pro eo quod cum sint perfecte
beati, omnia eis ad vota succedunt, sed nos
potius eorum orationibus indigemus, quos, cum miseri
simus, undique mala multa perturbant. Unde
quod in plerisque orationibus continetur, prosit videlicet
vel proficiat huic sancto vel illi talis oblatio
ad gloriam vel honorem, ita sane debet intelligi, ut
ad hoc prosit, quod magis ac magis a fidelibus glorificetur
in terris aut etiam honoretur, licet plerique
reputent non indignum sanctorum gloriam usque

ad judicium augmentari, et ideo Ecclesiam interim
sane posse augmentum glorificationis eorum optare.
Utrum tamen in hoc articulo locum habeat illa
distinctio qua docetur quod defunctorum alii sunt
valde boni, alii valde mali, alii mediocriter boni et
alii mediocriter mali, unde suffragia quae fiunt a fidelibus
in Ecclesia pro valde bonis actiones sunt gratiarum,
pro valde malis consolationes vivorum, expiationes
vero pro mediocriter bonis et propitiationes
pro mediocriter malis, tua discretio investiget.] [Contra haec autem
replicari poterat, ex adverso quod vel propter evidentiam
facti, vel atrocitatem facinoris procedi potuerat
in absentem.] [Per venerabilem fratrem nostrum, Arelatensem
archiepiscopum, ad sedem apostolicam
accedentem, tua nobis nobilitas supplicavit, ut filios

tuos legitimationis dignaremur titulo decorare, quatenus
eis, quo minus tibi succederent, natalium objectio
non noceret. Quod autem super hoc apostolica
sedes plenam habeat potestatem, ex illo videtur,
quod cum, diversis causis inspectis, cum quibusdam
minus legitime genitis, non naturalibus
tantum, sed adulterinis etiam dispensarit, sic ad
actus spirituales ipsos legitimans ut possent in
episcopos promoveri, verisimilius creditur
et probabilius reputatur, ut eos ad actus legitimare
valeat saeculares, praesertim si praeter Romanum
pontificem inter homines superiorem alium non
agnoscunt, qui legitimandi habeat potestatem; quia
cum major in spiritualibus tam prudentia quam

auctoritas et idoneitas requiratur, quod in majori
conceditur, licitum esse videtur etiam in minori.
Per simile quoque idem videtur posse probari, cum
eo ipso quod aliquis ad apicem episcopalis dignitatis
extollitur, eximitur a patria potestate. Praeterea,
si etiam simplex episcopus scienter servum alterius
in presbyterum ordinaret, licet ordinator satisfacere
domino juxta formam canonicam teneretur,
ordinatus tamen jugum evaderet servitutis, Videretur
siquidem monstruosum ut qui legitimus ad spirituales
fieret actiones, circa saeculares actus illegitimus

remaneret. Unde, cum quo in spiritualibus
dispensatur, consequenter intelligitur in temporalibus
dispensatum. Id autem in patrimonio beati Petri
libere potest apostolica sedes efficere, in quo et
summi pontificis auctoritatem exercet et supremi
principis exsequitur potestatem.] [Videbatur autem ex eo trahere majorem
audaciam postulandi, quod non longe petere cogebatur
exemplum, sed in favorem petitionis hujusmodi

quod nos ipsos in causa simili fecisse dicebat poterat
allegare. Cum enim charissimus in Christo filius
noster Philippus, rex Francorum illustris, charissimam
in Christo filiam nostram, Ingeburgem, Francorum 
 reginam illustrem dimiserit et ex alia
postmodum superducta puerum susceperit et puellam,
et tu similiter exclusa legitima superduxeris
aliam, ex qua filios suscepisti, sicut cum filiis
regis ejusdem, sic cum tuis credebatur de benignitate
sedis apostolicae dispensandum;] [Verum
si veritas diligenter inspicitur, res non similis
sed valde dissimilis invenitur. Nam rex ipse a praedicta
regina per bonae memoriae archiepiscopi Remensis 
 apostolicae sedis legati, fuit sententiam
separatus. Tu vero uxorem tuam a te, sicut dicitur,

temeritate propria separasti. Ipse quoque,
priusquam ad eum prohibitio de non contrahendo
cum altera perveniret, aliam superduxit, ex qua
prolem geminam noscitur suscepisse.. Tu in
contemptum Ecclesiae aliam superinducere attentasti.
 Propter quod ipsa in te gladium exercuit ecclesiasticae
ultionis. 
 Praeterea, rex ipse praedictae reginae 
contra matrimonium affinitatem objecit, et coram
praefato archiepiscopo testes induxit, cujus
sententia quia cassata fuit solummodo propter judiciarium
ordinem non servatum, nos ei, post
restitutionem praefatae reginae, super hoc venerabilem
fratrem nostrum, Octavianum, Hostiensem episcopum
et dilectum filium, Joannem, tituli Sanctae
Priscae presbyterum cardinalem, cognitores duximus concedendos. 
 Tu vero, uxori tuae nihil quod divortium
induceret, sicut asseritur, objecisti; cum, etsi
fides tori sit unum de tribus bonis conjugii, non tamen
ipsius violatio conjugale vinculum violasset.
De filiis quoque regis ejusdem, utrum legitimi

an illegitimi fuerint, quandiu pendet quaestio affinitatis
objectae, potest non immerito dubitari. Nam,
si affinitas fuerit comprobata, praedictam reginam
non esse regis conjugem apparebit, et per consequens
alia videretur sibi legitime copulata, et filios ei legitimos
peperisse. De tuis vero, quod sint legitime nati, nec
tu ipse proponis, nec ulla praesumitur ratione. Insuper,
cum rex ipse superiorem in temporalibus minime
recognoscat, sine juris alterius laesione in eo se
jurisdictioni nostrae subjicere potuit et subjecit, in
quo forsitan videretur aliquibus quod per se ipsum,
non tanquam pater cum filiis, sed tanquam princeps
cum subditis, potuerit dispensare. Tu autem
aliis nosceris subjacere. Unde, sine ipsorum forsan
injuria, nisi praestarent assensum, nobis in hoc subdere

te non posses, nec ejus auctoritatis existis ut dispensandi
super his habeas potestatem. Rationibus igitur
his inducti, regi gratiam fecimus requisiti, causam
tam ex Veteri quam ex Novo Testamento tenentes,
quod non solum in Ecclesiae patrimonio, super
quo plenam in temporalibus gerimus potestatem,
verum etiam in aliis regionibus, certis causis
inspectis, temporalem jurisdictionem causaliter
exercemus; non quod alieno juri praejudicare velimus,
vel potestatem nobis indebitam usurpare, cum non ignoremus Christum in Evangelio respondisse:
Reddite quae sunt Caesaris Caesari et quae sunt Dei
Deo. Propter quod postulatus ut haereditatem divideret
inter duos, Quis, inquit, constituit me judicem super vos? 

 Sed quia sic in Deuteronomio continetur: Si
difficile et ambiguum apud te judicium esse perspexeris,
inter sanguinem et sanguinem, causam et causam,
lepram et non [ del. v.] [ sic ] [ sic ] [ sic ] [ sic ] [ « Ex parte . . . . . abbatissae, ac sororum Jotrensis

Ecclesiae, nostris fuit auribus intimatum
quod venerabilis frater noster . . . . . Meldensis
episcopus, commissionis occasione cujusdam,
 ad venerabilem fratrem nostrum . . . . . Parisiensem
episcopum, et dilectum filium . . . . . .
abbatem de Latiniaco, a nobis obtentae,
in qua nulla mentio habebatur de ipsarum privilegiis,
quae illas et earum Ecclesiam, clerum et
populum villae Jotrensis ad apostolicam sedem
nullo mediante spectare declarant, quorum
ipse non erat ignarus, eas incoepit graviter molestare,
obedientiam ab ipsis ac clero et populo
villae Jotrensis, qui secundum privilegia sedis apostolicae
gaudent consimili libertate, subjectionem
omnimodam impendendam sibi requirens. » ] [ « Verum, cum judices et assessores
eorum ipsas valde gravarent » ] [ « ad appellationis remedium convolarunt » ] [ « Sed judices ipsi appellationem 
 minime deferentes nec
fragilitati sexus compatientes earum, in abbatissam
excommunicationis, clerum et populum villae

Jotrensis interdicti, sententias protulerunt.
Sane, cum nuntii Jotrensis Ecclesiae praedictae
et alia multa in nostra praesentia retulissent, quibus eas et suos contra libertatem eis concessam
gravatos aiebant,
privilegium nobis
apostolicum ostenderunt, per quod Ecclesiam Jotrensem
constabat ad Romanam Ecclesiam specialiter
pertinere. Nos autem eos diutius
detinentes propter appellationem praedictam,
quia tandem nullus comparuit idoneus responsalis
qui partem defensaret adversam, licet postmodum
quidam simplex nuntius super hoc nobis praedictorum . . . . . .
Parisiensis episcopi et . . . . . . . Latiniacensis
abbatis litteras praesentasset, privilegium
apostolicae sedis Ecclesiae Jotrensi concessum

duximus innovandum, ita tamen ut per innovationem
ipsius eidem Ecclesiae nihil 
plus juris accrescat, quam per privilegia praedecessorum
nostrorum obtinuit, cum per hoc ei
non novum concedere, sed antiquum jus conservare
velimus. » ] [Cum olim ad nostram audientiam pervenisset,
quod dilecti filii, magistri S . . . . et B . . . .
archidiaconatum et praeposituram ad invicem permutassent 
] [licet
praedictus magister G. ab initio sponte fuerit de
permutatione confessus, idem tamen B . . . eam inficiabatur
omnino, assertive proponens quod et ipse
praeposituram sine conditione qualibet resignarat,
et post liberam resignationem praedicti
magistri G. archidiaconatum fuerat assecutus,] [Cum ergo nobis, tum per publicam famam, tum per
validam praesumptionem, et probationem etiam manifestam,
constaret quod suum praestiterat 
permutationi consensum; praedictus autem magister
suum publice fateretur errorem, et hunc praepositura,
et illum archidiaconatu curavimus spoliare,
super hoc contra eos diffinitivam sententiam
proferentes.] [ Sic. ] [sic] [qui nisi quod unicam tantum
citationem partium in negotio postmodum minime
processerunt] [Super his de quibus nos consulere voluistis,
inquisitioni vestrae breviter respondemus quod tribus
modis valet crimen apponi, denuntiando, excipiendo
et accusando. Quando crimen in modum denuntiationis
opponitur, non est inscriptio necessaria;
sed cum in modum accusationis objicitur, oportet
inscribi, quoniam ad depositionem instituitur accusatio,
sed ad correctionem est denuntiatio facienda.
Cum autem excipiendo fuerit crimen objectum, distinguendum
est quare opponatur et quando. Si

enim objicitur ut ab accusatione vel testificatione
aliquis repellatur, non est inscribi necesse; sed
cum opponitur ut quis a promotione officii vel beneficii
excludatur, si ante confirmationem objicitur,
non cogitur quisquam inscribere, quia crimen hoc
modo probatum impedit promovendum, sed non dejicit
jam promotum. Post confirmationem vero, cum
scilicet ordinandus fuerit aliquis aut etiam consecrandus,
quia et ab obtinendo repellit et dejicit ab
obtento, ad extraordinariam quidem poenam secundum
arbitrium discreti judicis, citra vinculum tamen
inscriptionis est excipiens astringendus, si defecerit
improbando, pro eo quod crimine sic probato
perdit quod per electionem et confirmationem ei
fuerat acquisitum, sed ob hoc prius habita non

amittit. Licet enim agatur de crimine, non est tamen
causa hujusmodi criminalis, unde per procuratorem
potest rite tractari.] [Caeterum
volumus et praesentium vobis auctoritate mandamus,
ut super inquisitionis articulis, tam de fama
electi quam litteris contra eum sub nomine longe
majoris et sanioris partis capituli destinatis, cogatis
testes, qui nominati fuerint, perhibere testimonium
veritati.] [cum sanguis sanctae memoriae A. Leodiensis
episcopi adhuc recens de terra clamaret; et
ecce de novo vox audita est in Rama, ploratus et

ululatus multus, cum, sicut accepimus, filii Belial
in christum Domini manus sacrilegas injecerunt,
bonae memoriae C . . . Herbipolensem episcopum, imperialis
aulae cancellarium nequiter occidentes. Condixerant
vicem ut injuste virum justum occiderent
et haereditate sanctuarium Domini possiderent, et
quia dolorem conceperant, iniquitatem protinus pepererunt.
Ne quid autem eorum fraudi deesset, sed

osculo traderent Filium hominis sicut Judas, vultus
deposuerunt hostiles et praeconceptam diutius cordis
malitiam quam exercere non potuerant inimici
simulatae pacis et amicitiae fictae vellere velaverunt,
sicque in vestimentis ovium lupi rapaces intrantes
ovile, surrexerunt protinus in pastorem et sanguinem
quem diu sitiverant, effuderunt. Nec suffecit
hoc ipsis, sed ut sanguis sanguinem tangeret et
abyssus invocaret abyssum, in corpus jam exanime
saevientes, amputata, ut dicitur, ejus dextra, qua
frequenter signaverat panem et vinum in corpus
Christi et sanguinem convertendum et capite detruncato,
coronam etiam, quam in clericalis religionis
indicium ad imitationem apostolorum Principis
deferebat, a reliqua parte capitis strictis gladiis amputarunt,

non attendentes quod et in caput ejus et
manus unguentum effusum fuerat sacratissimae unctionis.
Aliter etiam corpus ejus conciderunt in frusta,
quasi vellent vel quod mactaverant manducare
ac exponere quod ceperant tam impia venatione venale,
vel ponere morticinum ejus escas volatilibus
coeli et bestiis terrae carnes ejus.] [Per tuas nobis litteras] [Videtur enim aliquibus quod,
cum ad metropolitanum per appellationem quaestio
non defertur, excommunicatus autem vocem non
habeat appellandi, utpote ab Ecclesia separatus,
sive appellaverit sive non, metropolitanus ei non
debeat absolutionis beneficium exhibere. Verum ex

verbis cujusdam epistolae, quam dicunt scholastici
Decretalem et a bonae memoriae A . . . . papa,
praedecessore nostro emanasse proponunt, habetur
quod, si ante appellationem in aliquem excommunicationis
fuerit sententia promulgata, metropolitanus

ante litis ingressum ab eo juramento
recepto, secundum Ecclesiae consuetudinem, debet
ipsum absolvere, nisi voluerit episcopo dioecesano
deferre, ipsumque ad illum remittere absolvendum.
Ubi etiam consequenter infertur quod nec excommunicati
audiendi sunt priusquam fuerint absoluti
nec sunt ad illos a quibus appellaverant, remittendi.
In Sardicensi autem concilio reperitur
ut is qui ab episcopo est abjectus, finitimos episcopos
interpellet, et causa ejus audiatur et diligentius
pertractetur; episcopus autem qui juste vel injuste
abjecit eumdem, patienter accipiat ut discutiatur
negotium, quatenus vel probetur a pluribus ejus
sententia vel etiam emendetur; prius tamen quam
omnia diligenter ac fideliter examinata fuerint, nullus

ante cognitionem communioni eum sociare praesumat,
qui fuerat communione privatus. Nos igitur
credimus distinguendum utrum proponat, se
post appellationem legitime interpositam excommunicatione
fuisse notatum, vel in forma excommunicationis
intolerabilem errorem esse patenter expressum.
In quibus casibus, ad probationem eorum,
etiamsi absolutionem non petat, debet admitti, sed
donec de ipsis constiterit, in caeteris evitari, quanquam
apostolica sedes etiam tales absolvere consueverit
ad cautelam. Verum in aliis, nisi gratiam
absolutionis imploret, non debet audiri, ne sententiam
ecclesiasticam contemnere videatur et per hoc
amplius ex suo contemptu ligetur. Quod si beneficium

absolutionis humiliter postulaverit, metropolitanus
eum debet absolvere, nisi suo duxerit suffraganeo
deferendum; cui tamen si suffraganeus
absolutionis beneficium secundum formam Ecclesiae
noluerit exhibere, ipse nihilominus illum absolvat,
cautione recepta, quod suo debeat parere mandato,
ac deinde causam audiat et quod canonicum fuerit,
justitia mediante, decernat. Quod si forsan episcopus
subditum suum propter manifestum excommunicasset
excessum, metropolitanus eum non debet
absolvere, nisi suffraganeus requisitus, malitiose
sibi absolutionis beneficium denegaret.] [Cum enim
inclytae recordationis R . . . . rex Angliae, frater tuus,
sedi apostolicae cum multa precum instantia supplicarit
ut promotioni charissimi in Christo filii
nostri, illustris regis, Oth . . . nepotis ejusdem regis
et tui, in Romanum imperatorem electi, efficaciter
intendere dignaremur, promittens ad id efficacem
se operam impensurum, eodem rege, prout Domino
placuit, sublato de medio, tu, qui eidem in regni
solio successisti, non solum precibus, sed etiam
promissionibus per litteras plures et nuntios apud
nos et fratres nostros pro eodem negotio instare
curasti, asserens te et terram tuam expositurum omnino

ad ejusdem negotii complementum. Nos vero
credentes ut quod promittebas verbo curares opera
adimplere, promotioni ejusdem regi sollicitius intendere
procuravimus, sicut per Dei gratiam effectus operis
manifestat; sed qualiter tu postmodum, deserens
nos et Romanam Ecclesiam, eidem regi manum auxilii
tui subtraxeris, et juraveris contra ipsum, utinam
nescirent alii, quia non potuit nos latere.] [Illud autem gravissimum reputamus

quod, cum in regno tuo causas ecclesiasticas
committimus cognoscendas, tu prohibes delegatis,
ne in earum cognitione procedant, jurisdictionem
nostram impediens, cum nos, si bene memineris,
jurisdictionem tuam curaverimus confovere. Circa
clericos autem et Ecclesias, postquam regni solium
suscepisti, qualiter te habueris in multis, et, mansuetudine
regali postposita, eos feceris inhoneste
tractari,] [nisi praemissas offensas corrigere
curaveris per te ipsum et a consimilibus abstinere,
nos, qui forsan in his ultra quam oportuerit
nostrum pro te distulimus officium exercere,
propter quod de taciturnitate nostra divinam offensam
incurrisse timemus, nullatenus negligemus, quin
post exspectationem diutinam et admonitionem paternam
nostrum, sicut convenit officium exsequamur.

Datum Laterani, X Kal. Martii] [Dolemus non modicum et movemur quod iis quibus
remissionis impendere gratiam solebamus et aeternae
polliceri retributionis augmentum, nunc, quod
sine moerore multo non dicimus, nostrae salutationis
alloquium et apostolicae benedictionis praesidium
cogimur denegare.]

De monialibus, a nobis tua fraternitas requisivit, per quem eis absolutionis sit beneficium impendendum, si, vel in se invicem, vel conversos aut conversas suas, aut clericos etiam, in suis monasteriis servientes manus injecerint temere violentas. Super hoc igitur consultationi tuae taliter respondemus ut auctoritate nostra, per episcopum, in cujus dioecesi eorum monasteria fuerint, absolvantur.

Datum Laterani, III Kalend. Martii. Immaculata ordinis vestri religio, quae, tanquam vitis abundans, palmites suos latius propagavit et, velut lucerna non absconsa sub modio, sed in Grandimonte tanquam supra candelabrum posita, perlucidae radios claritatis ostendit, apostolicae sedis fastigium ad honestas concessiones inclinat, ut vitis cultori suo desideratum fructum reddat in tempore ac lucernae succensae oleum non deficiat charitatis, sed magis ac magis superabundet accrescat, ut qui ingrediuntur lumen videant et in vestris operibus glorificetur Altissimus, qui est in saecula benedictus. Ea propter, dilecti in Domino filii, vestris justis petitionibus clementer annuentes, ad exemplar felicis recordationis Urbani, Clementis et Coelestini, praedecessorum nostrorum, Romanorum pontificum, apostolica auctoritate decernimus ut qui, relicto saeculo , ad ordinem vestrum confugiunt, priori qui pro tempore fuerit et successoribus ejus catholicis, vel capitulo, si prior non fuerit, obedientiam et reverentiam absolute promittant. Fratribus autem singulis, in his quae ad commodum et honorem domus pertinent, fraternae charitatis officium et auxilium debitae subventionis impendant, minores se invicem, secundum Apostolum, arbitrantes; quatenus, juxta evangelicam apostolicamque doctrinam, se invicem honore praeveniant et qui forte major est meritis non erubescat amore Domini fieri minor omnibus. Paci vestrae praeterea providentes, statuimus ut ad recipiendum alterius religionis hominem, nemo vos cogat invitos, ne, dum instituta relicti ordinis qui ad vos confugerit, aemulatur a vestrae observantia disciplinae animos simpliciorum avertat et aliis vos contingat injuriosos et molestos existere, si professos eorum volueritis retinere. Priori autem tam in spiritualibus quam in temporalibus, plenam concedimus auctoritate apostolica potestatem, ita ut uni conversorum qui magis idoneus fuerit, in cellis vestris temporalia disponenda committat, qui, de ipsius prioris mandato eleemosynas depositaque recipiat et eas in pios usus ac necessitatem domus provida consideratione convertat. Cura vero spiritualium libere de mandato prioris, circa clericos ipsos resideat; ita quod nullus laicorum fratrum in confessionibus, poenitentiis, divinis officiis celebrandis, corrigendis excessibus clericorum, ullam sibi auctoritatem usurpet; sed haec omnia per priorem jam dictum vel de mandato ipsius per clericos impleantur. Sane laborum vestrorum, etc., usque praesumat. Liceat quoque vobis laicos vel clericos, etc., usque retinere. Prohibemus insuper ut nulli fratrum vestrorum post, etc., usque retinere. Quod si quis forte retinere, etc., usque in ipsos clericos vel conversos proferre sententiam regularem. Licitum, praeterea, sit vobis in causis propriis, etc., usque valeat deperire. Pro consecrationibus vero altarium vel ecclesiarum, etc., usque impendat. Alioqui, liceat vobis a quocunque malueritis, etc., usque vobis quod postulatur impendere non postponat. Porro, si episcopi vel alii Ecclesiarum rectores in ecclesia vestra, etc., usque irritandam. Sane, cum locus vester longe sit ab hominum habitatione semotus, vobis de sedis apostolicae benignitate, concedimus ut, cum generale terrae fuerit interdictum, liceat vobis, unius campanae pulsatione, competentibus horis, fratres vestros de laboribus ad ecclesiam convocare. Hoc, autem et in aliis locis vestris, ad instar felicis memoriae praedecessorum nostrorum Alexandri et Urbani, concedimus observari, qui a civitatibus, castris ac vicis adeo separantur, ut in eis sonus campanae vestrae minime audiatur. Ad haec, ut, instar praedictorum praedecessorum nostrorum, Alexandri, Urbani, Clementis, Coelestini et felicis recordationis Lucii, Romani pontificis, omnibus regulam vestram servantibus, sicut in vestro ordine continetur, laborem, loco poenitentiae et in peccatorum suorum remissionem, injungimus, quem in ipsa observantia patiuntur. Institutionem quoque, quam ad castigationem vestram, post confirmationem felicis recordationis Adriani papae, praedecessoris nostri, salubriter addidistis , auctoritate apostolica confirmamus ac perpetuis decernimus temporibus valituram; statuentes ut liberum sit vobis, secundum regulam vestram et instituta ordinis, absque aliquorum gravaminibus vel molestiis, Domino famulari. Praeterea domum et loca vestra, cum omnibus quae inpraesentiarum juste ac pacifice possidetis vel in futurum concessione pontificum, etc., usque poteritis adipisci, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, etc., usque communimus, statuentes ut ea firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. Obeunte vero te nunc ejusdem loci priore, etc., usque praeponatur; sed, juxta regulae vestrae statutum, sex clerici et sex laici eligantur, qui, sicut in eadem regula continetur, electionem secundum Dei timorem faciant. Volumus tamen ut, sicut in electione prioris vestri ordinis noscitur hactenus observatum, praefati sex clerici per laicos et sex laici per clericos electores eligantur. Praeterea priori vestro, qui pro tempore fuerit, si tamen sit presbyter, tonsurandi fratres vestros clericos et pannos eorum benedicendi licentiam indulgemus. Praesenti insuper decreto sancimus ut, si quis eo voto quod secundum canones teneat, se et sua Grandimontensi Ecclesiae voverit ac bona sua pie ac rationabiliter in ultima legaverit voluntate, ipsum ad solvendum votum Domino et ad legatum reddendum Ecclesiae dioecesanus episcopus, ecclesiastica censura compellat; districtius inhibentes, ne aliquis clericus ordinis vestri, nisi prior fuerit vel hoc fecerit de mandato prioris, fratres suos excommunicare praesumat. Decernimus ergo, etc., usque profutura: salva, in omnibus, apostolicae sedis auctoritate. Si qua igitur, etc., usque ad finem. Datum Laterani, per manum Blasii, sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, III Kalendas Martii, Indictione V. Officium exigit pii patris, ut corda discordantium filiorum ad concordiam revocet, et de his quae dissensionis materiam pariunt inter eos sic provide ac consulte disponat, ut cessent lites et jurgia sopiantur nec repullulent denuo in germen contentionis antiquae. Sane, cum in lege Domini, die ac nocte vos deceat meditari et in chordis et organo psallere coram eo, ne psalterium vestrum non consonet, si dissonaverint corda vestra, reducendae sunt chordae dissonae ad consonantiam harmoniae; ut consonanter tunc psallatis, cum vobis fuerit cor unum et anima una. Unde, cum olim fuisset apostolatui nostro suggestum quod, inimico homine superseminante zizania, dissensionis inter vos materia fuisset exorta, et in multis clerici de laicis gravarentur, tibi, fili prior, dedimus in mandatis ut taliter talia corrigeres per te ipsum cum consilio sapientum, quod aures nostras super his denuo querimonia non pulsaret. Verum quoniam, quibusdam impedientibus, litterae nostrae tibi non fuerant praesentatae, moti replicata querela, venerabilibus fratribus nostris, Bituricensi archiepiscopo, Parisiensi et Lemovicensi episcopis dedimus in mandatis ut, ad locum vestrum personaliter accedentes, inquirerent, tam de his quae proposita fuerant coram nobis quam de aliis, super statu domus, religionis observantia et omnibus de quibus inquirendum foret, diligentius veritatem; et corrigerent, appellatione remota, quae regulariter corrigenda viderent; et statuerent quod secundum Deum cognoscerent statuendum: cogentes tam clericos quam conversos, per censuras ecclesiasticas, si crederent expedire, perhibere testimonium veritati; si quid autem arduum appareret, quod per eorum sollicitudinem expediri non posset, ad nos, facta inquisitione, referrent; ut per eorum relationem instructi, consultius in hoc procedere valeremus. Qui cum nobis quae gesta fuerant rescripsissent, quoniam, quibusdam occasionibus emergentibus, nec ad reformationem nec ad inquisitionem etiam processerunt, dilectis filiis P. et Hel. presbyteris, et V. diacono, pro parte clericorum et dilectis filiis, RR. et G. presbyteris, P. B. Hel. W. et G. conversis, pro te, fili prior, ex alia parte, in nostra praesentia constitutis, attendentes quod boni judicis est litem minuere, non augere, et quod servum Dei litigare non decet, coepimus inter eos de pacis reformatione tractare; sicque factum est, Domino concedente, quod tam capitula, quae olim in litem deducta fuerant, et per praedecessores nostros decisa, sed denuo suscitata, quam alia quae de novo exorta fuerant sopiremus. Clerici si quidem querebantur in primis quod, cum conversi ad collationem pulsandi sibi vindicarent officium quod tutum vocatis, usque adeo, differendo pulsationem, eos, interdum, exspectare cogebant, ut de nocte cogerentur Completorium decantare. Conversi vero, taliter respondebant, quod, cum olim super hujusmodi pulsatione controversia mota fuisset, per bonae memoriae G. papam praedecessorem nostrum, eis fuit hujusmodi advindicatum officium, et certa hora constituta, in qua ad collationem diebus singulis pulsaretur, licet interdum fratres, redeuntes ab operibus suis, aliquantulum exspectarent. Nos igitur et praefati praedecessoris nostri sententiam observare volentes, et dissensionis materiam amputare, de consilio fratrum nostrorum, statuimus, ut semper hora statuta pulsetur; ita, ut, si frater conversus, qui ad hoc officium fuerit deputatus vel alius neglexerit, si forsan ille defuerit, illa hora pulsare, frater clericus, cui hoc a te, fili prior, vel successoribus tuis, injunctum fuerit, vel alius clericus, loco ejus, ei ut pulset injungat, et ille pulsare, ad denuntiationem ipsius, sine omni contradictione ac disceptatione, festinet. Pari modo, si clericus ipse super hoc exhiberet se forsan negligentem, conversus pulset nihilominus hora praefata. Quisquis autem eorum, sive clericus sive conversus, contra praesumpserit, tanquam inobediens regulariter puniatur. Praeterea quia clerici querebantur quod conversi coram eis de receptis et expensis nolebant reddere rationem, attendentes quod tu, fili prior, duos visitatores, unum clericum et alterum conversum, consuevisti ac debes, annis singulis, per cellas singulas, destinare, praesentium auctoritate decernimus ut de caetero in praesentia visitatorum illorum, in singulis cellulis, coram clericis et conversis vel, si omnes propter multitudinem non deceat interesse, quibusdam tam de his, quam de illis, de iis praesentibus, reddant de receptis et expensis omnibus rationem, eo modo quod tu, fili prior, consuevisti computationes audire. Conquerebantur praeterea clerici memorati, quod in quibusdam cellis paucissimi clerici ponebantur, cum tamen in eis esset conversorum plurima multitudo. Unde statuimus, ut in nulla cella de caetero unus tantummodo frater clericus collocetur; sed ea potius in hoc adhibeatur discretio ut, ubi sex conversi fuerint, tres clerici, ubi octo conversi, quatuor clerici, ubi decem conversi, quinque clerici, ubi duodecim conversi, sex ad minus clerici statuantur. Ubi vero, duodenarium numerus excesserit conversorum, in arbitrio tuo, fili prior, et tuorum successorum existat multiplicare clericos et conversos, prout visum fuerit expedire. Hoc autem dicimus, si in ordine vestro tot poterunt clerici reperiri. Si vero clericis exeundum fuerit ad laborem, exeant cum conversis et cum eis pariter revertantur. Semper tamen hebdomadarius in cella remaneat, ne desit aliquo modo sacerdos. Quod si forsan clericus contra regulare statutum excesserit exeundo, contra eum vel a clerico, vel converso in capitulo proclametur; ubi tamen non judicetur per laicum, sed per hebdomadarium presbyterum regulariter corrigatur. Prohibemus insuper ne clerici a cellis in quibus fuerint instituti ad cellas alias sine causa transferantur honesta. Et hoc ipsum cum fuerit faciendum, fiat provide a priore, sine praejudicio auctoritatis ipsius, cum discretorum consilio clericorum. Si quando vero ex justa causa fuerint transferendi, nec librum nec scripturam nec aliquid penitus secum ferant, nisi quantum eis fuerit de tua, fili prior, vel successorum tuorum, concessione permissum, cum nihil sibi proprium debeant vindicare. Nulli ergo, etc. Dat. Later., III Kal. Martii. Recepimus litteras quas nobis vestra devotio destinavit benignitate qua decuit, et responsionum vestrarum tenorem notavimus diligenter. Gratum autem gerimus et acceptum quod devotionis obsequia, quae civitas vestra exhibuit apostolicae sedi, per vestras nobis litteras replicatis et in eorum delectamur auditu, credentes quod et vos ad devotionem nostram inducamini, per pia progenitorum vestrorum exempla, et, sicut eorum servitia, sic praedecessorum nostrorum beneficia memoriter teneatis, cum noveritis quod Ecclesia Romana non fuerit servitiorum vestrorum ingrata, sed ea beneficiorum multitudine compensarit, quae ad praesens referre nolumus tanquam nota. Licet autem per litteras vestras, satis respondisse videamini humiliter et devote, minus tamen sufficienter et plene, sicut credimus, respondistis. Praemisso etenim quod communitatis nomine nullum praestitissetis auxilium Marcowaldo nec proposuissetis ulterius etiam exhibere vel permittere quod ei a Pisanis subveniretur in personis aut rebus, protinus subdidistis quod, cum Pisani ex diversis partibus in Siciliam, de consuetudine, mercationis causa, confluxerint, qui tibi, fili potestas, juramenti vinculo non tenentur, eos non potestis ad propria revocare, praesertim sine periculo personarum et rerum illorum qui in Sicilia commorantur. Praeterea, tu fili potestas, asseruisti, juramento regiminis, te teneri universos salvare Pisanos et nullum eorum sine decreto civilis laedere rationis. Verum nos, sicut indemnitati regis et regni caveri volumus per Pisanos, sic immunitati praecavere disponimus Pisanorum, ut de damnis ultimis, quae in regno incurrisse dicuntur, de quibus tamen nihil ipsi scripsistis, recompensationem possint debitam obtinere. Monemus igitur universitatem vestram et exhortamur attentius, et per apostolica vobis scripta mandamus quatenus, sicut de gratia nostra confiditis et nos de vestra devotione speramus, ne, vel vos servitia Ecclesiae Romanae a praedecessoribus vestris impensa perdatis, vel nos amittamus beneficia, quae tam Ecclesiae quam civitati Pisanae, praedecessores nostri, Romani pontifices, impenderunt, sed utrinque servata maneat hactenus gratitudo; Pisanos, qui in Sicilia commorantur, a praefati Marcowaldi auxilio, favore ac obsequio, revocetis, quem saltem, ex eo quod cum omnibus fautoribus et participibus suis excommunicationis est vinculo innodatus, si Christianos se, sicut condecet recognoscunt, debuerant evitare. Caveas quoque nobis tu, fili potestas, saltem juratoria cautione, quod Pisanos ipsos bona fide, quantum fieri poterit, revocabis nec permittes Marcowaldo a Pisanis, juxta posse suum, in personis vel rebus de caetero subveniri. Sane, non debetis vobis injuriosum aliquatenus reputare, si Romano pontifici hujusmodi praestiteritis causationem, ut vos de gratia nostra et nos de vestra simus devotione securi. Alioquin, quia, juxta sanctorum Patrum canonicas sanctiones, negligere, cum possis, perturbare perversos, nihil est aliud quam fovere, nec caret scrupulo societatis occultae qui manifesto facinori desinit obviare, nec apostolica sedes aequanimiter valeat tolerare ut, quacunque occasione, per eos, tam nobili patrimonio, videlicet regno Siciliae, spolietur, quod ad eam specialiter noscitur pertinere et quod nos, hoc tempore tenemur specialiter defensare, in vos, juxta quod significavimus per alias litteras, procedemus. Mallemus autem ut, progenitorum vestrorum sequentes exempla, et in devotione sedis apostolicae persistentes, nos licet voluntarios, cogeretis praedecessorum nostrorum vestigiis inhaerere, quorum propositum in honorificentia tam Ecclesiae quam civitatis Pisanae, nisi forsan per vos staret, libentissime sequeremur. Eligatis igitur, sicut viri providi et discreti, acquiescere monitis apostolicae sedis; cum longe sit durius expressam aliis litteris nostris poenam incurrere quam praestare hujusmodi cautionem. Dat. Laterani, IV Non. Martii. Cum, inter vos ex una parte, et venerabilem fratrem nostrum B. episcopum Spoletanum ex altera plures verterentur ad invicem quaestiones, et de eis dilectus filius noster, L. Sanctae Luciae ad Septasolis diaconus cardinalis ex delegatione nostra, plenius cognovisset, motae coram eodem cardinali controversiae, ipso referente, ad nostram audientiam pervenerunt. Nos autem diligenter intelleximus universa et investigavimus proposita et probata, ea postmodum de consilio fratrum nostrorum calculo sententiae terminantes. Primo enim contra vos episcopus proponebat quod, vos quatuor solidos Papiensis monetae, annis singulis sibi et Ecclesiae suae, canonis nomine solvere debebatis et quod per octo annos in solutione cessaveratis. Unde praeteriti temporis canonem sibi restitui postulans, super hoc judicium possessorium intentabat. Nos vero probationes episcopi attendentes, considerantes nihil ad possessionem pertinens per testes ab ipso inductos fuisse probatum, vos ab impetitione episcopi super restitutione petita duximus absolvendos; quaestione tamen super proprietate, si eam movere voluerit, eidem episcopo reservata. Secundo vero contra vos idem episcopus proponebat, vos mandatum paschale sibi debere persolvere, videlicet in tertia feria post Pascha, annis singulis, quatuor agnos vivos, quatuor latera porcorum, centum panes, centum ova, quatuor brocas vini, dimidiam libram piperis, unum fascem porrorum; et haec dicebat a vobis jam est triennium, non fuisse soluta. Quare dictarum rerum restitutionem praeteriti triennii postulabat. In hoc autem articulo, intellectis propositis et quae probata fuerant attendentes, vos duximus condemnandos ad praedictarum rerum restitutionem triennii jam transacti; salva vobis super jure proprietatis nihilominus quaestione. In tertia, siquidem, quaestione proponebat episcopus, vos quinque vel sex salmas frumenti una vice, et octo vel novem alia de decimis parochiae Sancti Angeli de Egio, suis officialibus per violentiam abstulisse, quas cum instantia sibi restitui postulabat, quod per testes inductos videbatur efficacissime comprobatum. E contrario, asserebatis vos nihil officialibus abstulisse, sed quod vobis debitum fuerat de illis decimis, ratione praedictae capellae ad vos pertinentis, volentes jura vestrae Ecclesiae conservare. Dicebatis etiam quod, etsi ab episcopo proposita vera essent, hujusmodi tamen petitione se fecit indignum, cum vos fecerit super hoc ad saeculare judicium evocari, unde videbatur a jure sibi debito cecidisse. In hac, autem, quaestione, licet episcopus factam a vobis violentiam comprobasset, quia, tamen, vos ad examen vetitum, contra jura, tam civilia quam canonica, trahere minime formidavit, sicut per testes inductos evidentissime probabatur, vos decernimus a petitione episcopi absolvendos; cum, etsi rem petitam episcopus possideret, eum ad restitutionem damnare, propter illicitae petitionis vitium, deberemus. Quarto equidem loco, conquerebatur idem episcopus de te, fili prior, qui, non petita confirmatione, in Ecclesia Sancti Gregorii prioris officium exercebas, quam sibi dicebat competere, super hoc allegans jura communia quae dicunt confirmationes praelatorum ad episcopum in sua dioecesi pertinere. Vos vero proponebatis contra episcopum hoc sibi minime de jure competere, cum Ecclesia Sancti Gregorii per Romanos pontifices sit exempta, quod nitebamini per quemdam librum camerae nostrae, qui vocatur Breviarium, comprobare. Nos vero attendentes non esse probatum Ecclesiam Sancti Gregorii exemptam ab Ecclesia Spoletana, decernimus priores Sancti Gregorii per episcopos confirmandos et te priorem volumus ab ipso episcopo postulare, ipsique praecipimus ut te confirmare procuret. In quinto vero articulo, contra vos episcopus proponebat, quod super perceptione mortuariorum vallis Bonzanin, sibi infertis molestiam et gravamen, postulans ut ab ipsorum perceptione vos penitus arceremus, cum ipse ea longo temporis spatio possedisset. Vos autem e contrario dicebatis ea de jure vos debere percipere, eo quod ea vobis concesserant episcopi Spoletani et eorum concessio per Romanum pontificem fuerat confirmata, et quia possessio episcopi fuerat interrupta; quae tam per testes inductos quam per instrumenta exhibita probabantur. Nos itaque in hac quaestione considerantes proposita et probata, vos a petitione episcopi duximus absolvendos. Sextam, autem, illud sibi vindicat quaestionem, quod episcopus repetebat a vobis omnia jura episcopalia, quae vos percepistis ex quo fuit episcopus, in plebatu Sancti Gregorii, quae sibi dicebat competere, tam de jure canonico quam ratione possessionis longaevae: quod vos denegabatis, dicentes jura episcopalia vobis, per Spoletanos episcopos, de ipso plebatu fuisse concessa, et ipsorum concessionem esse per Romanum pontificem confirmatam, quod evidentissime per instrumenta episcoporum exhibita ex parte vestra probabatur. Nos vero in hoc articulo intellectis propositis probatis, vos et Ecclesiam Sancti Gregorii ab impetitione episcopi, super jure episcopali plebatus Sancti Gregorii duximus absolvendos, eidem epicopo super his perpetuum silentium imponentes. Septimo loco, episcopus ecclesiam Sancti Savini in civitate sitam repetebat a vobis. Super qua petitione, per probationes ex parte vestra exhibitas, episcopum condemnamus. E contrario, postulabatis quidquid percipiebat de Egio episcopus supradictus, quod idem episcopus denegabat, dicens se ipsius villae decimas longo tempore possedisse; sed probatum fuit possessionem ipsam fuisse aliquando interruptam et ecclesiam Sancti Angeli, in ipsa villa sitam, per privilegia Spoletanorum episcoporum, pertinere ad ecclesiam Sancti Gregorii constitit manifeste. Quia vero secundum statuta canonica rationabiliter esse noscitur institutum, de decimis quatuor fieri portiones, quarum una clericis, secunda episcopo, tertia fabricae, quarta vero pauperibus conferatur, unam quartam illius decimae clericis debitam, vobis, nomine capellae Sancti Angeli de Egio, quae vobis est subdita, per sententiam judicamus, quartam alteram episcopo decernentes. Alias, vero, duas quartas, quarum una fabricae et alia pauperibus debet dari juxta canonicas sanctiones, dispositioni episcopi reservamus; ita tamen ut eas, secundum approbatam consuetudinem dioecesis Spoletanae debeat fideliter dispensare, quoniam ex illis rationem est in divino examine redditurus. Proponebatis etiam mortuaria, de Ecclesia Sancti Savini extra civitatem posita, ad vos de jure spectare; quod episcopus denegabat; super quo vos decrevimus condemnandos. Synodaticum tamen vobis duximus decernendum, quod ex concessione pontificali ad vos dignoscitur pertinere. Repetebatis etiam ab episcopo duos calices argenteos, quos vos praedecessori suo, M. nomine commodastis; quod episcopus denegabat, asserens unum calicem praedecessori suo, pro cujusdam causae salario, a vobis fuisse donatum. Quia vero probatur a vobis alter calix episcopo commodatus, alter vero sine patena pro salario episcopo fuisse collatus per probationes exhibitas apparebat, ipsum episcopum in restitutione unius calicis commodati duximus condemnandum, eum super petitione alterius absolventes. Impetebatis insuper episcopum super quinque modiolis terrae in podio sitae, quam dicebatis ad vestram Ecclesiam Sancti Gregorii pertinere. Sed, quia vos nihil ad proprietatem pertinens probabatis, cum fuisset petitorium intentatum, episcopum a petitione vestra decrevimus absolvendum. Nulli ergo, etc. Datum Laterani, VI Non. Martii. Cassata quondam, tam postulatione tua, quia fuerat in discordia multa facta, quam electione dilecti filii nostri S. tituli Sanctae Praxedis presbyteri cardinalis, quia cum magis Ecclesiae Romanae quam Ecclesiae Ravennatensi dileximus, non admissa, dilecti filii Ravennatenses canonici, quorum quidam in te, quidam in cardinalem eumdem, prius contulerant vota sua, juxta formam mandati nostri convenientes in unum, ut super electione tractantes Ecclesiae consulerent viduatae, post deliberationem diutinam, in te unanimiter convenerunt a sede apostolica postulandum. Cumque postulationem eorum dilecti filii, Jo. de Curviaco et presbyter Jo. canonici Ravennatenses, et L. abbas Sancti Severi, et nobiles viri, P. traversarius, potestas Ravennas, et comes Malvicinus, tam per se quam per illorum litteras, nobis humiliter praesentassent, petierunt suppliciter ut postulationem eamdem approbare, de solita sedis apostolicae mansuetudine dignaremur, et largiri tibi licentiam transeundi. Nos igitur attendentes, quod Ecclesia Ravennas, quasi primogenita filia sit apostolicae sedis, et eadem ordinationem et formam Ecclesiae Romanae fere prae caeteris imitetur, postulationem eamdem, de consilio fratrum nostrorum admisimus; tibi licentiam concedentes ab Ecclesia Imolensi ad Ravennatensem metropolim transeundi. Caeterum nuntii memorati gratiam ex gratia vel post gratiam, potius, humiliter requirentes, propter multiplices necessitates Ecclesiae Ravennatensis, quae pluribus est debitis aggravata, cum instantia petierunt ut fraternitati tuae pallium, videlicet insigne plenitudinis pontificalis officii, mitteremus. Licet autem praedecessores tui vel confirmationis munere vel gratia consecrationis vel ornatus pallii, consueverint apostolicam sedem personaliter visitare, propter necessitatem tamen oppressionis quam patitur Ecclesia memorata et sterilitatem temporis, quam non urbs solummodo, sed et magna pars orbis cum urbe deplorat, per dilectum filium, R. subdiaconum et capellanum nostrum, nobis et fratribus nostris merito suae probitatis acceptum, pallium tibi, de multa gratia, destinamus, per nuntium ipsum, juxta formam nostram, quam sub bulla nostra dirigimus, conferendum. Ne autem ex gratia quam tibi et Ecclesiae Ravennatensi, causa necessitatis, impendimus, antiqua consuetudo vacillet et in te, quod absit! exceptionem inveniat, quod in praedecessoribus tuis generaliter dicitur hactenus observatum, fraternitati tuae, per apostolica scripta, mandamus atque praecipimus quatenus, usque ad annum post susceptionem pallii nostro te conspectui repraesentes, ut, quod de fidelitate apostolicae sedi servanda, in praesentia nuntii nostri, firmaveris, juramento profitearis apud sedem apostolicam viva voce. Tu ergo taliter eidem Ecclesiae praeesse studeas et prodesse, quod, per tuae sollicitudinis studium, tam in spiritualibus quam temporalibus, auctore Deo, suscipiat incrementum. Datum Laterani, VI Idus Martii. Scriptum est, in eumdem fere modum, suffraganeis Ecclesiae Ravennatensis, usque viva voce. Monemus igitur universitatem vestram et exhortamur attentius, et per apostolica scripta mandamus quatenus eidem archiepiscopo, tanquam metropolitano vestro, debitam exhibeatis reverentiam et honorem et taliter assistatis eidem, quod et ipse in vobis experiatur fraternae devotionis affectum, et vos sentiatis in eo paternae viscera pietatis. Datum, ut supra. Scriptum est in eumdem fere modum, capitulo et universo clero Ecclesiae Ravennatensis, usque reverentiam et honorem et salubria monita et mandata ipsius recipiatis humiliter et inviolabiliter observetis. Datum, ut supra. In eumdem modum, potestati et populo Ravennatensi. Tua nos duxit discretio consulendos, an natus ante compaternitatem, filiolam patris sui vel matris procedente tempore sibi possit matrimonialiter copulare, et, si cum ea contraxerit et pluribus annis simul PERMANSERIT, an postea debeat separari. Quaesivisti, etiam, an conscii talis matrimonii teneantur illud in publico accusare. Super quo discretioni tuae taliter duximus respondendum: quod hujusmodi personae, matrimonium non possunt contrahere; et, si contraxerint, de rigore juris possunt ab invicem separari: et qui contractum sciverint debent illud Ecclesiae nuntiare. Datum Laterani, XV Kal. Aprilis. Per tuas nobis litteras intimasti quod, cum N. Magdeburgensem archiepiscopum ad tuam praesentiam evocasses, ipse per nuntium suum proprii corporis infirmitatem allegans, se a labore itineris excusavit et iterum evocatus hostilitatis impedimenta praetendit, et sic nec primo nec secundo ad te vocatus accessit. Tu vero ipsius honori volens et honestati deferre, ut apud Corbeiam, quae non multum distabat, tibi occurreret per tuas ei litteras mandavisti. Cumque spe de ipsius adventu concepta, Corbeiam accessisses, ipse, sicut semel et iterum, sic tertio etiam in tua noluit praesentia comparere. Propter quod in eum, utpote contumacem, excommunicationis sententiam promulgasti, quam ipse nullatenus observavit. Verum archiepiscopus idem per suas nobis litteras intimavit quod, cum propter praedictas causas se semel et iterum excusasset, et tu ei tandem ut Corbeiam accederet mandavisses, quia locus ipse ad jurisdictionem hostium pertinebat vel saltem hostes erant potentiores in eo, non ex contumacia, sed necessitate potius, videlicet causa metus, ad te illuc accedere non est ausus. Et licet tuas ei postmodum litteras direxisses, ipse tamen priusquam litteras aperire, Magdeburgensibus clericis convocatis, ad sedem apostolicam appellavit et postmodum, ut tuo deferret honori, litteras ipsas legit. Cum igitur nobis de excommunicatione constiterit, sed utrum appellatio praecessisset, aut etiam utrum legitima fuisset non constet; cum et apostolica sedes tales absolvere consueverit ad cautelam: volentes tam tibi quam ipsi deferre, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus quatenus vel per te ipsum, si archiepiscopus secure tuo se poterit conspectui praesentare, vel per nuntium providum et discretum, ab eo quod mandatis nostris, super eis pro quibus excommunicatus est, pareat, juratoriam recipiens cautionem, beneficium ei absolutionis impendas; ita tamen quod, si post appellationem ad nos legitime interpositam aut etiam alias minus juste, quod tamen vix credimus, excommunicatum eum fuisse constiterit, mandatum ipsi non fiat, cum nolimus eum occasione hujusmodi praegravare; alioquin super faciendo mandato nostrae exspectetur beneplacitum voluntatis. Datum Laterani, XII Kal. Aprilis. Religiosam vitam eligentibus, etc., usque ea propter, dilecti in Domino filii, vestris et dilecti filii nobilis viri . . . marchionis orientalis, precibus inclinati, ecclesiam B. Petri de Monte-Sereno, in qua divino mancipati istis obsequio ad exemplar felicis recordationis Honorii papae, praedecessoris nostri, in jus et proprietatem Ecclesiae Romanae recipimus et praesentis scripti privilegio communimus. In primis siquidem statuentes ut ordo canonicus, qui secundum Deum et beati Augustini regulam in eodem loco institutus esse dignoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiter observetur. Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona inclytae recordationis Corradus marchio, fundator ejusdem ecclesiae, et Otto, Theodoricus et Dedo marchiones, ejus filii, eidem ecclesiae contulerunt, cum caeteris quae inpraesentiarum rationabiliter possidet, aut in futurum concessione pontificum, etc., in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis. Locum ipsum in qua praefata ecclesia sita est cum omnibus pertinentiis suis, ecclesias in Turbech, in Oimstrowe, in Utbirch, in Numech. Lubechun, Welpered, Wiltu, in Wilzum et Sconowe, vineas et molendinum in Witin. villas in Halez, Nobedis, Papedorp, Siliistorp, Braucorvius, Welpoede, Wiltuim, Sconowe, Wilcium, Colzouve, Colhire, Rohdenbor, Pavendorp, Cordeneuvim, Grabuwim et Sorduwim, cum omnibus pertinentiis suis, jus parochiale in tredecim villis, sicut bonae memoriae Docherus, Magdeburgensis archiepiscopus, veteri capellae vestrae, quae sita est in aquilonali parte majoris Ecclesiae, pia liberalitate concessit, statuens ut habitatores villarum ipsarum in eadem capella baptisma et sepulturam acciperent, et praepositus vester, qui pro tempore fuerit, ipsius capellae curam haberet, ita tamen ut unus canonicorum de auctoritate praepositi praedicaret populum, pueros baptizaret, visitaret infirmos, mortuos sepeliret et alia quae ad jus parochiale pertinent exerceret. Cujus concessionem quatuor successores ipsius postmodum confirmarunt. Cum autem generale interdictum terrae fuerit, liceat vobis, exclusis excommunicatis et interdictis, clausis januis, non pulsatis campanis, submissa voce divinum officium celebrare. Chrisma vero, oleum sanctum, etc., a dioecesano accipietis episcopo, siquidem gratiam, etc. Alioquin liceat vobis catholicum quem malueritis, etc. Sepulturam quoque, etc. Salva, etc. Baptismus autem tam in ecclesia Sancti Petri quam in capella praedicta, sicut a quadraginta annis hactenus sine contradictione cujuslibet celebratus est, ita de caetero celebretur. Obeunte vero te, filii praeposite, etc. Ad haec, praesenti privilegio prohibemus ne, contra id quod fuit ab ecclesiae vestrae fundatore statutum et ab ejusdem ecclesiae fundatione servatum, advocatia ejus in feudum cuiquam conferatur. Decernimus, ergo, etc., salva sedis apostolicae auctoritate, et in parochialibus ecclesiis quas habetis dioecesani episcopi canonica justitia. Ad indicium autem hujus perceptae a sede apostolica libertatis, bisantium auri, vel feronem argenti, nobis nostrisque successoribus annis singulis persolvatis. Si quis igitur, etc., usque in finem. Datum Laterani, per manum Blasii, sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, XII Kal. Aprilis, Indict. V. Exposuisti nobis, fili praeposite, in nostra praesentia constitutus, quod, cum Ecclesia vestra sit in excelsi montis cacumine constituta et distet non modicum a locis illis in quibus piscium consuevit abundantia inveniri, non potest vobis congrue in esu piscium provideri. Propter quod humiliter postulabas a nobis, ut vobis infra septa Ecclesiae vestrae vescendi carnibus licentiam praeberemus, cum et necessitas postulet et utilitas hoc requirat, quia sufficientiam piscium absque magnis expensis habere nequitis et abstinere tam a piscibus quam a carnibus gravissimum reputatis. Nos igitur ex hoc devotionem vestram in Domino commendantes, quod sine speciali licentia nostra consuetudinem Ecclesiae vestrae infringere noluistis, praesenti vobis pagina taliter respondemus, quod, cum Regula beati Augustini, quam estis professi, vobis esum carnium non inhibeat sed concedat, vos secundum tenorem Regulae, nisi voto vos astrinxeritis speciali ab esu carnium penitus abstinere, carnes certis et statutis diebus, dummodo sine scandalo fiat, de nostra licentia comedatis. Sic autem id moderate fieri concedimus, quod et regularis ordo servetur illaesus, et vos hoc videamini non ad saturitatem, sed ad necessitatem potius postulasse. Datum Laterani, XI Kal. Aprilis. Non tam Petro quam petrae, etc., pro absolutione Nivernensis episcopi usque ad satisfacere plene volens, nuntium suum ad sedem apostolicam destinavit, per quem, etc., usque supplicatur. Nos igitur eidem episcopo laborem itineris de consueta sedis apostolicae mansuetudine relaxantes, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus quatenus, ab eo quod mandatis apostolicis pareat, etc. usque suspendimus ad cautelam. Datum Laterani, XVII Kal. Aprilis. Cum dilectus filius, P. tituli Sancti Marcelli presbyter cardinalis, dudum in regno Franciae legationis officio fungeretur et Ecclesiae Carnotensi, quae inter Ecclesias Gallicanas multa consueverat religione florere, debitae visitationis solatium impendisset, sicut ex scriptis et dictis ejus accepimus domum Dei factam domum negotiationis, et negotiatores assidue vendere in templo Dei columbas, invenit et vineam Domini Sabaoth, quae uvas facere consueverat, conversam in amaritudinem vitis alienae germinare labruscas. Sane, inter alia quae ibidem sibi reprehensibilia occurrerunt, dilectum filium Henricum, majorem archidiaconum, de suae dignitatis emptione multisque aliis nec etiam nominandis, didicit publice infamatum. Unde ut saltem de multi quae ibi corrigenda erant quoniam in agro illius Ecclesiae pro frumento tribulus et spina pro hordeo nascebatur, animadvertisse aliqua videretur, cum suspensionis duxit sententiae supponendum, venerabili fratri nostro episcopo et dilectis filiis, abbati de Sarnaio, et magistro G. de Duaco, canonico parisiensi, mandans et in virtute obedientiae districte praecipiens, ut ipsam sententiam, cum aliis quae statuerat, infra quinque dies post susceptionem litterarum suarum, tam suspenso quam aliis publice intimarent, sicut ex rescripto cardinalis ejusdem perpendimus evidenter. Consequenter vero idem archidiaconus ad praesentiam nostram accedens, super imposito sibi crimine Simoniae suam nitebatur innocentiam, canonicam super hoc purgationem coram nobis offerens demonstrare, humiliter postulans, purgatione recepta, suspensionis per nos sententiam relaxari, cui subjectus fuerat praeter suorum exigentiam meritorum. Nos autem, ut hujusmodi purgatio, si praestita fuerit, debitum consequatur effectum, eam in partibus vestris satius credimus exhibendam, quatenus ubi malum ortum fuerat, moriatur et auferatur scandalum de cordibus aliorum quos fama vel infamia verius tanti mali reddiderat tristiores. Cum igitur de prudentia et honestate vestra indubitatam fiduciam habeamus, vices nostras vobis in hac parte duximus committendas, per apostolica scripta mandantes quatenus, nisi post denuntiationem indicendae purgationis publice factam in Ecclesia Carnotensi, legitimus contra eum infra viginti dies apparuerit accusator, vos ei purgationem canonicam indicatis ad minus tertia manu sui ordinis exhibendam; qua praestita et suspensionis sententia relaxata, boni eum testimonii nuntietis, arctius inhibentes ne quisquam ipsum super hoc deinceps molestare praesumat. Si vero indictam sibi purgationem praestare noluerit, vel defecerit forsitan in praestando, aut crimen ipsum rite probatum fuerit contra eum, per vos canonicam excipiat ultionem. Illud autem vos attendere volumus ac mandamus, ut tales personae ad purgationem hujusmodi admittantur quae vicinae sint et honestae. Quod si non omnes, etc., duo vestrum. etc. Datum Laterani, IX Kal. Aprilis. Scriptum est eisdem, in eumdem modum, pro Ph . . . . . archidiacono Pisciacensi. Datum, ut supra Veniens ad apostolicam sedem dilectus filius, P . . . . major archidiaconus Tullensis, coram nobis et fratribus nostris, venerabilem fratrem nostrum, M. Tullensem episcopum, super pluribus criminibus publice ac solemniter accusabat, asserens ipsum esse Simoniacum, dilapidatorem, perjurum, quae omnia se probaturum instantissime proponebat; et super eis vinculum inscriptionis arripiens, se ad poenam canonicam, si in probando deficeret, obligabat. Verum, quoniam accusare absentem tam leges saeculares quam canonica prohibent instituta, libellum accusationis nobis porrectum in ejusdem episcopi absentia nequaquam duximus admittendum. Sane, ne maleficia remaneant impunita et crimina subjectorum clausis videamur oculis pertransire, qui ea ex officii nostri debito corrigere volumus et debemus, ipsum archidiaconum ad vos, de quorum discretione honestateque confidimus, duximus remittendum, per apostolica vobis scripta mandantes quatenus, vocatis partibus, super praedictis criminibus, appellatione postposita, causam secundum formam canonum audiatis, in ipso negotio usque ad diffinitivam sententiam, quam nobis reservari volumus, legitime procedentes. Processum autem vestrum cum allegationibus et attestationibus, sub sigillis vestris inclusum nobis fideliter remittere studeatis, partibus competentem terminum assignantes, quo recepturi sententiam nostro se conspectui repraesentent, nullis litteris obstantibus ad harum tenorem, tacito, etc. Quod si non omnes his, etc., tu, frater episcope, cum eorum altero, etc. Datum Laterani, V Kal. Aprilis. cum vota vestra se in varia divisissent, dilectus filius, magister P. scholasticus Maguntinus, cum quibusdam aliis, pro illis qui Vormatiensem episcopum postularunt, procurator ad apostolicam sedem accessit, pro aliis vero dilecti filii E. et R. clerici Maguntini venerunt, quorum alter institutus fuerat procurator. Partibus igitur in nostra praesentia constitutis et eis in consistorio nostro diligenter et sufficienter auditis, de fratrum nostrorum consilio venerabili fratri nostro, de gratia nostra concedens eidem, ut Vormatiensem sibi Ecclesiam retineret. Nam de jure communi, quia praeter auctoritatem nostram transire praesumpsit, utraque fuerat spoliandus, ut et ea careret quam concupivit avare, ac ea quam superbe despexit. Quod si parere contemneret, utraque ipsum Ecclesia denuntiaret auctoritate nostra privatum. . Quod si nec recepisse praefatam Ecclesiam quoad spiritualia vel temporalia nec in spiritualibus vel temporalibus ministrasse constaret episcopum memoratum, idem legatus audiret quae super postulatione ipsius et electione archiepiscopi proponerentur hinc inde, testes utrinque reciperet et eorum depositionibus publicatis, usque ad calculum sententiae diffinitivae procedens, gesta omnia sub sigillo suo ad nostram praesentiam destinaret, statuens partibus terminum competentem quo apostolico se conspectui praesentarent, sententiam recepturi. . Ipse autem humiliter ad praesentiam nostram accedens, suppliciter postulavit ut pallium sibi, videlicet insigne pontificalis officii, de consueta sedis apostolicae benevolentia conferremus. Verum quidam simplex nuntius, ab adversariis ejus ad sedem apostolicam destinatus, ex eorum parte apertas nobis cum pendente sigillo litteras praesentavit, per quas iidem significabant canonici quod praedictus legatus corruptus pecunia iniquam sententiam protulisset. Addebant etiam quod Maguntini cives pariter juraverunt, quod eum nunquam haberent episcopum et quod universi clerici, paucis exceptis, suo favebant electo. Cum autem super his coepissemus deliberare cum fratribus nostris, electioni ejusdem archiepiscopi duo videbantur obstare: videlicet quod a paucissimis et post interpositam a se ipso appellationem videbatur electus. Nam cum postulatio Vormatiensis episcopi fuerit praecedentis appellationis ratione cassata, archiepiscopi electio debebat etiam ex eadem causa cassari. Sed e contra, sicut superius est expressum, qui in appellationem deliquerant, appellationem contra eumdem archiepiscopum non poterant allegare. Poterat quoque dici, quod, etsi post appellationem, non tamen contra formam appellationis fuisset electus archiepiscopus saepedictus, cum appellaverit in hac forma, ne canonici Maguntiae residentes sine ipso ac sociis suis haberent in electione processum. Nec nocet quod posset ex altera parte replicari quia nec ipse et socii sui debuerant procedere sine ipsis; quia ipsi appellationem ad nos interpositam contemnendo reddiderant se indignos, et abusi fuerant jure suo. Unde cum in Lateranensi concilio de his qui quasdam personas inhibitas eligunt sit statutum, ut eligendi tunc potestate privatos et ab ecclesiasticis beneficiis triennio noverint se suspensos, illis pro longe majori delicto, tanquam indignis, ab electionis potestate cadentibus, penes eumdem ac socios suos tantum jus remanserat eligendi. Quare si multo pauciores in ipsum quam convenerint convenissent, intelligendum est tamen quod omnes qui tunc eligere poterant, elegerunt eumdem. sicut et nuntium destinarunt, quemadmodum ex ipsorum ad nos directis litteris comprobatur, qui secure ad eumdem legatum accessit, et ad propria remeavit, cum et ipse legatus paratus fuerit securitatem omnimodam providere. Nec obest quod idem nuntius dicitur appellasse, cum appellationi renuntiaverit et in commissione nostra, quam pars reportavit utraque, obstaculum fuisset appellationis amotum. Sed nec apparebat etiam qui contra factum legati quidquam posset objicere ac probare, cum non procurator sufficiens, sed simplex ad nos contra praedictum archiepiscopum fuisset nuntius destinatus. Praeterea si appareret etiam, non esset aliquatenus audiendus, cum adversarii ejus per praesumptionem, contemptum et blasphemiam, audientia nostra reddiderint se indignos. Praesumptio enim fuit, quod virum pastorali praeditum dignitate, alteri Ecclesiae spirituali conjugio copulatum, praeter auctoritatem nostram, contra formam canonicam non solum eligere, sed recipere praesumpserunt. Contemptus accessit ex eo quod, postquam procurator eorum nostra litteras reportavit, in quibus mandabatur expresse quod si Vormatiensis episcopus Maguntinam Ecclesiam, quoad spiritualia vel temporalia recepisset vel in spiritualibus aut temporalibus ministrasset in ea, ipsius postulatio cassaretur et eisdem non veniret in dubium, sed potius manifeste constaret quod Vormatiensis temporalia saltem receperat et ministrarat in eis, ipsi postmodum tanquam electo suo, sicut ex litteris ipsorum apparet, in quibus eum suum electum nominant et ei se asserunt unanimi consensu favere, temere paruerunt, et consenserunt in ipsum, spirituale cum eo adulterium perpetrantes, cum et per nuntium ad nos ultimo destinatum electionem ipsius in publico consistorio postulaverint confirmari. Blasphemia vero in eo fuerat subsecuta, quod ponentes in coelum os suum, legatum nostrum qui fungebatur in illis partibus vice nostra et qui prius etiam quam assumeretur ad officium pastorale, multae religionis exstiterat, utpote qui in Cisterciensi ordine fuerat primo abbas, quantum in eis exstitit infamantes, eum corruptum fuisse pecunia sunt mentiti. auctoritate apostolica duximus confirmandam; et ne quid ad exsecutionem archiepiscopalis officii sibi desit, pallium, videlicet insigne plenitudinis pontificalis officii, ipsi duximus concedendum. Licet autem ex eo quod Ecclesia Maguntina filia est sedis apostolicae specialis et in ejus semper devotione permansit, de ipsius non turbari turbatione minime valeamus, quia tamen exigente justitia, in qua sumus singulis debitores, super hoc aliud non potuimus diffinire, universitatem vestram monemus, exhortamur attentius atque per apostolica vobis scripta mandamus, et in virtute obedientiae districte praecipimus quatenus eidem archiepiscopo debitam exhibeatis reverentiam et honorem et ei, tanquam patri et pastori vestro, devote ac reverenter intendere procuretis. Alioquin, noveritis nos saepedicto legato et venerabili fratri nostro Hildesemensi episcopo et dilecto filio praeposito Bonnensi per apostolica scripta mandasse ut vos ad id, monitione praemissa, per excommunicationis sententiam et, si necesse fuerit, per subtractionem beneficiorum vestrorum, appellatione remota, compellant. Quod si nec sic, quod non credimus, mandatis nostris volueritis obedire, depositionis sententiam poteritis non immerito formidare. Sane si vel legatus noster errasset in hoc, vel nos etiam errassemus, debueratis tamen honori matris vestrae humiliter et devote deferre, nec sic quod foret ejus opprobrium revelare, cum ex divinae paginae didiceritis lectione, quod Cham maledictionem incurrit, quia patris pudenda non texit. Multo magis ergo in eo nobis parere debetis, in quo secundum conscientiam nostram, teste Deo, juste nos credimus judicasse. Volumus etiam et discretioni vestrae praecipiendo mandamus quatenus Vormatiensem episcopum moneatis ut, Ecclesia Maguntina dimissa, Vormatiensi Ecclesia sit contentus, cui est adhuc spiritualis conjugii vinculo alligatus; alioquin denuntietis eum illa etiam auctoritate nostra privatum, et, si necesse fuerit, excommunicationis eum sententia feriatis et excommunicatum singulis diebus Dominicis et festivis, pulsatis campanis et candelis accensis, publice nuntietis et mandetis ab omnibus arctius evitari. Quod si nec sic recesserit ab Ecclesia Maguntina, a nobis se noverit deponendum. Praeterea nobilem virum Philippum, ducem Sueviae, moneatis, ut se praedicto archiepiscopo non opponat, quo minus Maguntinam Ecclesiam tam in spiritualibus quam temporalibus salubriter valeat gubernare. Alioquin, cum nullus imperator, nullus princeps episcoporum translationi se unquam praesumpserit immiscere: Nos ecclesiasticam libertatem in hoc, et sedis apostolicae dignitatem quae a praedecessoribus nostris ad nos hactenus emanavit et a nobis ad successores nostros in finem saeculi, favente Domino, protendetur, nullatenus pateremur infringi, quin pro ea potius, si necesse foret, animam poneremus. Datum Laterani, X Kal. Aprilis. Scriptum est super hoc dicto legato, Hildesemensi episcopo et praeposito Bonnensi. In eumdem fere modum, usque cassationem postulationis factae de Vormatiensi episcopo ratam habemus et electionem tuam auctoritate apostolica confirmamus et praesentis scripti pagina communimus. Et ne quid ad exsecutionem archiepiscopalis officii tibi desit, pallium, videlicet insigne plenitudinis pontificalis officii, fraternitati tuae duximus concedendum. Nulli ergo, etc. confirmationis, etc. Datum Laterani, XII Kal. Aprilis. Significantibus filiis dilectis, G. priore et conventu Sancti Sequani, ad nostram noveritis audientiam pervenisse quod abbas eorum, de quo spem certam conceperant quod ruinas monasterii resarciret, signum crucis de manibus dilecti filii nostri, P. tituli Sancti Marcelli presbyteri cardinalis, tunc apostolicae sedis legati, suscepit et proposuit transfretare. Unde, quia ex ejus absentia paupertatem rerum temporalium, dissolutionem ordinis et aedificiorum ruinam, dicti prior et monachi metuebant, postularunt a nobis ut vel eum absolveremus a voto peregrinationis emisso, vel faceremus illud in aliud commutari. Quare monasterio ipsi volentes paterna sollicitudine providere, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus quatenus, cum ex defectu senilis aetatis idem abbas asseratur impotens ad eundum, ipsum auctoritate nostra suffulti a voto hujusmodi absolvatis, sic tamen, ut juxta vestrae discretionis arbitrium et sui monasterii facultates, subventionem idoneam dirigat in subsidium terrae sanctae, ac vacet devotius operibus pietatis et ferventius ad observantiam ordinis et monasterii sui restaurationem intendat. Datum Laterani, V Idus Aprilis. , vestra universitas plene novit, cum saepius apud nos super hoc deposueritis de ipso querelas et vobis concedi postulaveritis licentiam eligendi. Nos autem exspectantes diutius duximus exspectandum si forte reverteretur ad cor, et ad Ecclesiam suam quam taliter reliquerat, remearet. Nolentes igitur quod diutius Ecclesia ipsa pastoris maneat solatio destituta, et electionem vestram nobis curetis quam citius praesentare Datum Laterani. Scientes serenitatem regiam in devotione sedis apostolicae solidatam, de ipsius prosperitate gaudemus et felices successus ipsius proprios reputamus. Unde cum nobis per dilectum filium N. nuntium suum, intimasset sollicitudo regalis, quod terram Meganipani ad suum dominium revocasset, gavisi sumus in Domino et ei qui dispersa congregat et congregata conservat gratiarum exsolvimus actiones. Credimus autem serenitatem regiam meminisse qualiter, etsi olim ad instantiam ejusdem Meganipani, disposuerimus legatum nostrum mittere in Serviam, tandem tamen, voluntate tua plenius intellecta, a proposito desistentes magnificentiae tuae duximus deferendum. Ex parte tua fuit nostris auribus intimatum quod saepe in dioecesi Cameracensi contingit, ut dum quempiam de negligentia sua circa debitam Ecclesiae suae providentiam, etc., ut in illa quae mittitur Metensi archidiacono in regesto quarti anni domini Innocentii usque in finem. Nulli ergo, etc., nostrae concessionis, etc. Datum Laterani, XIV Kal. Aprilis. In medio duorum hostium positus miser homo, dum caro adversus spiritum et adversus carnem spiritus concupiscit, dum corpus quod corrumpitur aggravat animam, vix potest in carne carnis sordes exuere, et cum corruptibili non corrumpi; cum saepe Dalila praevaleat in Samsonem et capiatur in amplexu virginis etiam unicornis. Sane, nulla pestis efficacior ad nocendum quam familiaris inimicus , quoniam inimici hominis domestici ejus , quibus tanto minus resistitur quanto difficilius evitantur. Quis autem pugnam hujusmodi levem putet, quis eam valeat evitare, cum Apostolus etiam de se dicat: Video aliam legem in membris meis, repugnantem legi mentis meae, et captivantem me in lege peccati, quae est in membris mei , nisi qui ejus exemplo castigaverit corpus suum et in servitutem redegerit, ut caro spiritui et sensualitas rationi serviat? Non enim in hoc conflictu finis est aequanimiter exspectandus, aut tanquam tutius medium eligendum, ut vel neutri faveatur omnino vel uterque pariter foveatur: sed juvandus est spiritus et caro contra subjuganda. Verum dum caro spiritum vel spiritus carnem culpat, imo, ut rectius dicamus, impugnat, nemo vivit absque peccato; quoniam si dixerimus quia peccatum non habemus, ipsi nos seducimus, et veritas in nobis non est. Et quia non tantum lusisse in culpa est, sed non incidere quoque ludum, ad lamentum est poenitentiae recurrendum, ut sordes criminum confitentes abluantur lacrymis et pulvis cogitationum poenitentis suspiriis exsuffletur, fiatque majus gaudium angelis Dei super uno peccatore poenitentiam agente quam super nonaginta novem justis, qui noscuntur poenitentia non egere: gaudemus autem et tui propositi puritatem in Domino commendamus, quod, sicut venerabilis frater noster Cantuariensis archiepiscopus nobis intimare curavit, serenitas regia quae praediximus diligenter attendens, ei peccata sua, quae ab aetate ineunte commisit, humiliter est confessa et juxta consilium ejus Deo satisfacere repromisit. Idem autem archiepiscopus saluti tuae cupiens providere, inter alia tibi diligenter consuluit ac prudenter injunxit ut centum milites dirigas in subsidium terrae sanctae, in obsequio Crucifixi per annum integrum moraturos, et monasterium construas in quo conventus fratrum Cisterciensis ordinis statuatur. Monemus igitur serenitatem regiam et exhortamur in Domino quatenus posteriorum oblitus ad anteriora jugiter te intendas nec retrorsum respicias, sed de caetero vaces operibus pietatis, et sic satisfacias de commissis, ut caveas cautius committenda. Speramus enim quod, si te in operibus exercueris pietatis et feceris quae sunt placita coram Deo, prosperabitur regnum tuum, et honor regius temporaliter etiam recipiet incrementum. Nos autem de misericordia Dei omnipotentis et beatorum apostolorum Petri et Pauli auctoritate confisi, concedimus ut satisfactionis effectus tibi ab archiepiscopo eodem injunctus et sponte a tua devotione susceptus, in remissionem tibi proficiat peccatorum, etc. Datum Laterani, VI Kal. Aprilis. Ad nostram noveritis audientiam pervenisse quod W. de Plear , exhausto thesauro regio, ne quid remaneret intactum, terras, possessiones, tenimenta Demanii et Montitii , molendina et furnos et macella, et alios redditus, quibus voluit, pro sua voluntate concessit, et concessionem suam sigillo regio, quod ipse tenuerat, confirmavit. Praeterea, cum a quibusdam Ecclesiis, civibus et mercatoribus pecuniam mutuo recepisset et extorsisset ab aliis violenter, tandem ut laesos utrinque placaret, bajulationes concessit eisdem, et in dispendium regis retorsit quod in suum et suorum commodum attentarat. Cum igitur tantum regis dispendium nec debeamus nec velimus aequanimiter sustinere, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus quatenus et ea quae ipse concessit, nonobstante appellatione vel contradictione cujuscunque, ad regis dominium revocetis et eos quibus bajulationes commisit eisdem bajulationibus curetis auctoritate apostolica spoliare, nisi forsan vobis per litteras nostras ostendant, quod eis fuerint per apostolicam sedem confirmatae. Datum Laterani, V Kal. Maii. Ad vestram volumus audientiam pervenire quod de dilecto filio G. fratris militiae Templi, familiaris nostri, et nobilis viri Lug. et M. de Potentia, legalitate ac prudentia confidentes, constituimus eos magistros camerarios Apuliae et Terrae Laboris, et justitiariatus officium in domanio totius Apuliae et Terrae Laboris et ducatus Amalphiae, ipsis committimus exsequendum. Monemus igitur universitatem vestram et exhortamur attentius, et per apostolica vobis scripta mandamus atque praecepimus, quatenus eis de omnibus praeteritis et praesentibus et futuris, quae ad magisterium Camerariatus pertinent, intendatis et de his quae in domanio regis ad justitiariam spectare noscuntur, curetis eisdem ad mandatum nostrum et regis honorem et regni profectum humiliter respondere. Datum Anagniae, X Kal. Maii. fuit propositum coram nobis quod, cum inter Anglicos et Wallenses sint inimicitiae manifestae et ad partes illas Anglicis periculosus sit transitus pro viarum periculis et guerrae, quae inter gentes illas frequens esse dignoscitur vel continua, multi de causae suae meritis diffidentes, te aliquando vel tuos auctoritate litterarum nostrarum trahere satagunt ad judices in Wallia constitutos, ut sic indefensas causas, etiam justissimas, relinquatis vel compositionem subeatis injustam pariter et damnosam. Cum igitur causas quas committimus, sic velimus fine debito terminari, quod neutra partium contra justitiam aggravetur, fraternitati tuae praesenti Datum Laterani, X Kal. Maii, pontificatus nostri anno quinto. Licet appellationis obstaculum ad remedium inventum fuerit oppressorum, multi tamen oppressis indulto beneficio abutentes, illud in clypeum iniquae defensionis assumunt, ut et correctionem valeant effugere praelatorum et liberius quae religionem non sapiunt exercere. Ad audientiam siquidem nostram, te significante, pervenit, quod, cum ad abbatias et alias domos conventuales tuae dioeceseos, juxta quod officii tui sollicitudo deposcit, visitaturus accedis, ut errata corrigas, aedificanda aedifices et destruenda destruas, abbates, priores, seu alii locorum eorumdem rectores, ut canonicam correctionem evitent, appellationis obstaculum interponunt ac sic tuum conantur propositum impedire, ut neque de intrinseca vel extrinseca correctione locorum ipsorum aliquid valeas ordinare. Volentes igitur et fraternitati tuae deferre et praesumptionibus occurrere malignantium, devotioni tuae auctoritate praesentium indulgemus ut, quoties te ad Ecclesias conventuales dioecesana tibi lege subjectas, necessitas vel utilitas traxerit, nonobstante appellationis objectu, si qua interposita fuerit in elusionem ecclesiasticae disciplinae, libere, de prudentium et religiosorum consilio, in eis corrigenda corrigas et statuas quae secundum Deum fuerint statuenda. Datum Laterani, VIII Kal. Maii. Cum nuper Ecclesia vestra pastoris foret regimine destituta, vos convenientes in unum, super electione habuistis pontificis substituendi tractatum. Sed intelligentes quod vestra vota erant divisa, licet aliquos duxeritis nominandos, ad electionem tamen nullatenus processistis, et ad sedem curastis potius apostolicam appellare. Cum ergo dilecti filii, R. archidiaconus et G. canonicus vester ex una parte ad nostram praesentiam accessissent, postulabant a nobis dilectum filium Willelmum de Jovis-Villa, Ecclesiae vestrae canonicum, in episcopum sibi dari. Verum, dilectus filius decanus Meldensis, qui pro parte altera missus fuerat procurator, licet proponeret dilectum filium, J. majorem archidiaconum Ecclesiae, a parte pro qua venerat postulatum, petiit tamen ex adverso electionis vobis licentiam non auferri, sed remitti potius utramque partem ad Ecclesiam memoratam, ut illic vobis personam eligeretis idoneam in pastorem. Nolentes igitur vos eligendi potestate privari et partes ad propria remittentes, universitati vestrae per apostolica scripta mandamus districte praecipimusque quatenus infra mensem post praesentationem litterarum istarum, personam idoneam de gremio ejusdem Ecclesiae, si talis in ea poterit reperiri, vobis canonice in episcopum eligatis, et si electio facta fuerit in concordia, ipsam venerabili fratri nostro, W. Remensi archiepiscopo Sanctae Sabinae presbytero cardinali, apostolicae sedis legato, repraesentare curetis; quam si canonice factam repererit et de persona idonea celebratam, per eum mandavimus confirmandam et electum in episcopum consecrandum. Quod si forsan non poteritis convenire, sed plures duxeritis eligendos, eidem archiepiscopo et venerabili fratri nostro episcopo Parisiensi et dilecto filio primicerio Metensi dedimus in mandatis, ut, omni gratia et timore postpositis, examinatis prudenter et studiis eligentium et meritis electorum, quem magis utilem Ecclesiae viderint, electionem ipsius, dummodo canonica reperiatur, nullius contradictione vel appellatione obstante, confirment, reducentes in irritum, si quid ante susceptionem praesentium litterarum invenerint attentatum; alioquin utraque electione cassata, personam vobis idoneam, sublato appellationis obstaculo, in episcopum assignare procurent, ut vos ipsi tanquam episcopo vestro debitam exhibeatis reverentiam et honorem, monitione praemissa, per censuram ecclesiasticam, appellatione postposita, compellentes; si vero non omnes his exsequendis valuerint aut voluerint interesse, vel etiam convenire, praedictus Parisiensis episcopus, cum eorum altero, ea nihilominus exsequatur. Datum Laterani, VIII Kal. Maii. Si sub potenti manu Domini humiliasset se populus Christianus nec praesumpsisset contra stimulum calcitrare, sed flagellum, quod ex justo judicantis judicio suae videbat imminere cervici, suis criminibus imputasset, ascendisset ad Dominum forsitan clamor noster, et ipse qui miserator et misericors est, tristitiam nostram in gaudium convertisset. Verum quia omnes declinavimus, simul inutiles facti sumus, nec est qui faciat bonum etiam usque ad unum, nec placatus est hactenus Dominus nec pepercit, sed usque nunc manus ejus mansit ad flagellum extenta. Sane, si dissimulasset populus cismarinus crucis injuriam et opprobrium Crucifixi, nec se flagellatum in occupatione terrae nativitatis Dominicae credidisset, vos tamen qui et strages virorum vestrorum et victrices hostium acies e vicino vidistis, non debuistis profanationem civitatis Hierosolymitanae, coinquinationem templi Dominici, vincula et captivitates vestrorum, occisionem gentis nostrae ac translationem salutiferae crucis, in qua salus mundi pependit, siccis oculis intueri, qui debuerant potius deducere lacrymas per diem et noctem, ut sic saltem Dominum ad misericordiam provocarent, quatenus cum vos conversi fuissetis ad ipsum, et ipse converteretur ad vos, et propitius fieret peccatis vestris et vestrae dignaretur miseriae misereri. martyrii adepti sunt. Cum ergo nos praedeeessorum nostrorum vestigiis inhaerentes, fidelium populos ad subsidium terrae sanctae duxerimus commonendos, et jam, eo faciente qui actiones nostras aspirando praevenit et prosequitur adjuvando, multi nobiles et potentes de regno Francorum, imo etiam multa de diversis partibus multitudo, assumpserint signum crucis, et in subventionem vestram viriliter accingantur, ne, quod absit, inanis sit labor eorum, si, zizania inter eos superseminante homine inimico, angelus qui de ipsorum medio colligat omnia scandala non mittatur, dilectis filiis nostris S. tituli Sanctae Praxedis, et P. tituli Sancti Marcelli presbyteris cardinalibus, apostolicae sedis legatis, viris providis et discretis, tam in opere quam sermone potentibus, laborem injunximus peregrinationis, ut uterque vel alter eorum exercitum Domini cum humilitate praecedat et eum in concordia foveant, et ad pacem revocent impacatos.] Verum ne in vacuum nos et ipsos laborare contingat, si ultra maligni populi demereantur merita quod cismarini, non de suis meritis sed divina potius miseratione sperantes, obtinere nituntur, universitatem vestram monemus, et exhortamur attentius et per apostolica vobis scripta mandamus quatenus tales vos exhibere curetis et sic commissos vobis populos informetis ad opera pietatis, ut, cum vobis et nobis fuerit Dominus complacatus, exercitui suo vim tribuat et inimicos crucis in eorum tradat manibus et confundat, haereditatem suam haeredibus Dei, cohaeredibus autem Christi restituens, ut inhabitent in ea qui diligunt nomen ejus. Volumus etiam et discretioni vestrae praecipiendo mandamus, ut praedictos apostolicae sedis legatos sicut personam nostram, imo nos in eis, benigne recipere ac honorifice pertractare curetis, salubria monita et statuta ipsorum, quae per se vel nuntios aut litteras suas duxerint facienda, suscipientes humiliter et inviolabiliter observantes et convenientes ad vocationem ipsorum; alioquin sententiam quam uterque vel alter eorum tulerit in rebelles, ratam haberi volumus et inviolabiliter observari. Nos enim eorum utrique legationis officium duximus committendum, ut in terris suae legationi commissis evellant, destruant, disperdant, aedificent et plantent, prout quaeque sollicitudine sua cognoverint indigere, ac in illis, cum de paganorum manibus fuerint liberati, statum Christianitatis reforment et statuant quae secundum Deum et fidem catholicam viderint statuenda. Ut autem nihil eis desit ex his quae ad plenitudinem legationis pertinent exsequenda, plenariam illis concedimus facultatem ut, cum necesse fuerit, vice nostra etiam illa exsequantur quae nostro sunt speciali privilegio reservata, firmiter inhibentes, ne quis eorum processum, provocationis objectu audeat impedire. Quod autem scribimus communiter pro ambobus, specialiter etiam pro utroque mandamus, si forsan non poterint convenire. Datum Laterani. Cum aliquos ex fratribus nostris, exigentibus variis Ecclesiae necessitatibus, ad varias provincias destinamus, sic debemus injunctae illis legationis onus jurisdictione auctoritatis ecclesiasticae compensare, ne ipsorum fiat labor inanis, si tenuis eis fuerit collata potestas, cum plerique ipsorum praesumant propositum impedire, quos praesumptionem suam intellexerint non posse districtionis ecclesiasticae gladio pio cohibere. Cum ergo te in ultramarinam provinciam de fratrum nostrorum consilio, non tam Ecclesiae quam totius populi Christiani exigente necessitate, a nostro latere destinemus, plenae legationis officium tuae discretioni committimus, ut cum dilecto filio, P. tituli Sancti Marcelli presbytero cardinale, apostolicae sedis legato, quem ad partes destinamus easdem, vel etiam per te solum, evellas, destruas, dissipes, aedifices et plantes, juxta quod quodlibet sollicitudine tua cognoveris indigere. Ut autem nihil tibi desit ex illis quae ad plenitudinem legationis pertinet exsequenda, plenariam tibi auctoritate praesentium concedimus facultatem, ut, cum necesse fuerit, vice nostra illa etiam exsequaris quae nostro sunt speciali privilegio reservata, firmiter inhibentes, ne quis processum tuum provocationis objectu audeat impedire. Tu ergo tanquam vir providus et discretus, sic deferas apostolicae sedis honori, sicut tibi vides ab ipsa deferri, ut et nos consulas in quibus videris consulendos et plenitudinem auctoritatis nostrae requiras in quibus eam cognoveris requirendam, et sic modeste procedas in omnibus et discrete, ut et quae agenda sunt agas et ab illis abstineas a quibus fuerit abstinendum, ac talem te omnibus exhibere procures, ne cui merito possis esse suspectus. Datum, ut supra. Cum olim Ecclesia vestra vacasset, et vos de praeficiendi vobis pontificis electione tractantes convenire non potuissetis in unum, quidam vestrum dilectum filium, W. archidiaconum ejusdem Ecclesiae, quidam vero . . . . . . cantorem Sancti Martini Turonensis, sicut dicitur, elegerunt. Cumque venerabili fratri nostro Octaviano, Ostiensi episcopo, tunc apostolicae sedis legato, utraque fuisset electio praesentata, ipse auditis quae fuerant hinc inde proposita, utramque cassavit; sed utraque pars ad nostram duxit audientiam appellandum. Verum cum dilecti filii Robertus, Hugo et Reginaldus, concanonici vestri ex una parte ad nostram praesentiam accessissent, postulabant a nobis memoratum archidiaconum in episcopum sibi dari; magister vero Petrus et Bricius, canonici ejusdem Ecclesiae, qui pro alia accesserant, ex adverso petebant vobis electionis licentiam non auferri, sed remitti potius utramque partem ad Ecclesiam memoratam, ut illic vobis eligeretis personam idoneam in pastorem. Nolentes igitur vos eligendi potestate privare, ipsos ad propria duximus remittendos, per apostolica vobis scripta districte praecipiendo mandantes quatenus infra mensem post susceptionem praesentium, personam idoneam canonice vobis in episcopum eligatis, et si electio facta fuerit in concordia, ipsam venerabili fratri nostro Turonensi archiepiscopo praesentetis, qui eam, si canonice factam repererit et de persona idonea celebratam, metropolitica fretus auctoritate confirmet et electum in episcopum non differat consecrare. Quod si forsan non potueritis convenire, sed plures duxeritis eligendos, noveritis nos venerabilibus fratribus nostris . . . . . . . Bituricensi et eidem Turonensi, archiepiscopis et episcopo Lexoviensi per scripta nostra mandasse ut ipsi, omni gratia et amore postpositis, examinatis prudenter et studiis eligentium et meritis electorum, si alterutram electionem invenerint confirmandam, eam, cessante cujuslibet contradictione et appellatione, confirment; alioquin, utraque cassata, vobis personam idoneam, sublato appellationis obstaculo, in episcopum assignare procurent; vos ut ipsi tanquam episcopo vestro debitam exhibeatis reverentiam et honorem, monitione praemissa, per censuras ecclesiasticas, appellatione postposita, compellendo. Datum Laterani, IV Kal. Maii. Scriptum est illis, super hoc, addito: Nonobstantibus litteris ad venerabilem fratrem nostrum, Pictavensem episcopum et conjudices suos, ab his qui prius venerant impetratis; quod si non omnes his exsequendis valueritis aut volueritis interesse vel etiam convenire, tu, frater Bituricensis, cum eorum altero, ea nihilominus exequaris. Datum Laterani, ut supra. Proposuit etiam quod uxorem evidenter haberet, de qua filios generavit; quod sigillum adulterinum confinxit; quod sit ebriosus, fornicator, publicus histrio, ita quod quadam vice, cum duobus joculatoribus contra tres alios histriones certamine inito, enormiter fuit laesus in naso et eo fere, sicut apparet hodie, mutilatus, et unus reliquorum trium joculatorum, contra quos decertabat, qui ibidem interiit, ab eo creditur interfectus. Ad hoc subjunxit idem A. quod thesauro Ecclesiae Pragensis usque ad mille marcas per eum male distracto, consiliariis ipsius ducis usque ad quinquaginta villas et amplius conferre non timuit, in grave Pragensis Ecclesiae detrimentum, et ipsi duci notabile quoddam castrum dedit, quod eidem Ecclesiae pietatis intuitu fuit ab O. quondam Bohemiae duce, collatum. et venerabili fratri nostro archiepiscopo Salsburgensi per apostolica scripta mandantes quatenus eumdem episcopum denuntians ab officio pontificali suspensum, donec post purgationem suam iter arriperet ad sedem apostolicam veniendi, ab eo publice cum duobus episcopis et tribus abbatibus, qui bonae opinionis existerent et vitam ejus nossent, tam illo tempore quam transacto, nisi aliquod praedictorum esset adeo manifestum, ut propter illud ab ejusdem Ecclesiae praelatione deberet merito amoveri, canonicam purgationem super objectis reciperet, ex parte nostra injungens eidem, ut usque ad Dominicam qua cantatur Laetare Hierusalem, proxime tunc futuram, nostro se conspectui praesentaret; quod si forsan in purgatione deficeret, aut nostro se contemneret conspectui praesentare, ipsum a Pragensis Ecclesiae praelatione, sublato appellationis obstaculo, amoveret licentiam vobis auctoritate nostra concedens, alium per electionem canonicam in episcopum eligendi. Caeterum cum praedictus Salsburgensis archiepiscopus ad nostram praesentiam a quibusdam principibus mitteretur vices suas dilectis filiis, praeposito et H. suffultus, nullius contradictione vel appellatione obstante, eis in priorem de persona idonea providere non tardes. Contradictores, etc. Testes, etc. nullis litteris obstantibus, si quae apparuerint praeter assensum partium, etc. Datum Laterani, Idibus Maii. Opera testimonium perhibent veritati et nostri animi puritatem actionis sinceritas manifestat, quae abscondita cordium publicat et consilia etiam occulta revelat. Nostis etenim omnes et singuli, qualiter pro charissimi in Christo filii nostri, Siciliae regis illustris, honore ac regni quiete, nec personis fratrum et consanguineorum nostrorum pepercerimus hactenus, nec onera vitarimus expensarum, sed regni necessitatibus in rebus subvenerimus et personis, opponentes nos murum pro eo ascendentibus ex adverso et tam intra regnum quam extra iniquorum consiliis obviantes. Nec fuit labor noster inanis, sed in tantum profecimus, Domino faciente, quod hodie plene fuisset regno tranquillitas restituta, nisi hostem dejectum familiaris inimicus erigere praesumpsisset et in gremio regis fovere serpentem et in domini sui excidium servum furentem armare. Cum autem dilectus filius, nobilis vir Walterus, comes Brenensis, ad nostram praesentiam accessisset, verentes ne regis et regni hostibus adhaereret, fieretque novissimus error pejor priore, si non posset in jure suo favorem apostolicum obtinere, memores ejus quod legitur, Arma tenenti omnia dat qui justa negat, recognovimus ipsi jus suum et eum ad regis obsequium duximus admittendum; ne, si aliter ageremus, videremur obviare justitiae veritatique resistere. Est enim in partibus vestris notorium et fere omnibus manifestum, qualiter H. quondam imperator, cum W. filius inclytae recordationis regis Tancredi ipsi se reddidit, ei et haeredibus ejus principatum Tarenti et Litii concesserit comitatum. Nostis autem, quod idem W. et sorores ipsius in nullo penitus deliquerunt, per quod deberent facta sibi concessione privari, cum aetatis beneficio excusentur. liquore, nec massam terrenam passus est malitiae aut nequitiae corrumpi fermento, sed immunem eam ab omni contagio conservavit. In bonam quoque olivam plantam inseruit, quam plantavit, ut fierent tandem filii tui sicut novellae olivarum in circuitu mensae tuae, ac tu Romanam Ecclesiam, sine cujus rore non poteras roborari, non impinguares oleo peccatoris, sed exsultationis oleo irrigares, et ei tam multitudinem quam plenitudinem tuorum fructuum devoveres. Nunc ergo sicut in moribus, sic etiam in cathedra succedens eidem, in devotione sedis apostolicae ipsius te demonstrans haeredem, eligens non solum persecutionem pati propter justitiam, sed malens etiam pro Ecclesiae Romanae reverentia exsulare, quam habitare in tabernaculis peccatorum; verum quoniam diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum, in tribulatione amplius dilataris, et sicut aromata melius flagrant, sic plures currunt in odorem unguentorum tuorum, dum aestus persecutionis ea in te cogit amplius aestuare. Oleum enim effusum nomen tuum. Ecce siquidem usque adeo fecit tecum Dominus in tentatione proventum, ut non solum familiares et domestici te sequantur, sed illi etiam qui sunt foris, eloquentiae tuae dulcedine, ab eo qui ad illos foras exierat recedentes, ad commonitionem tuam, ad mandatum nostrum humiliter redierint, et devote a nobis consolationis remedium et salutis angelum exspectantes. Factum est autem, Domino concedente, ut in litterarum tuarum susceptione, dilectus filius, nobilis vir Walterus, comes Brenensis, apud nos praesens existeret et tam litterarum ipsarum tenorem quam nostram intelligeret plenius voluntatem. Ei ergo sub quanta potuimus districtione mandavimus ut, postpositis sollicitudinibus aliis, ad iter protinus se accingat et in Siciliam in regis et regni subsidium transfretare festinet. Ipse autem mandatum apostolicum, licet videretur initio nimis grave, ut, dimissis propriis, aliena negotia procuraret, humiliter tamen et devote recepit et se promisit illud celeriter et hilariter impleturum. Monemus igitur fraternitatem tuam et exhortamur in Domino, et per apostolica tibi scripta mandamus quatenus de auxilio Dei et ejusdem comitis adventu securus, in incoeptae devotionis fidelitate persistas; quoniam in proximo desideratum diutius regis et regni salutare videbis, quod Dominus, pro illorum salute qui de ipsius miseratione confidunt, misericorditer et mirabiliter praeparavit. Tu autem de plenitudine gratiae nostrae securus, nec movearis in aliquo nec turberis, nec qualibet occasione praesumas, ut quod per nos laudabiliter est incoeptum velimus relinquere inexpletum. Scribimus autem Saracenis, prout eis scribi per tuas litteras postulasti. Datum, etc. Primo, an appellatio vocabuli clericorum tam ad canonicos quam ad non canonicos extendatur; secundo, an illi qui in dispositione et voluntate alterius suam committunt ultimam voluntatem, nil per se penitus ordinantes nec determinantes quid, cui loco vel personae conferri debeat, dicantur decedere intestati. Primae igitur debitum sollicita mente prosequeris, cum justitiae zelo succensus, super dubiis juris articulis per apostolicae sedis oraculum, a qua tuae pendet jurisdictionis auctoritas, responsum humiliter expetis et devotus exspectas; ne forte nova opinionum varietas aut juris expositio varia novitate distincta, non juris effectum pariat, sed justitiae potius defectum inducat. dicens, quia non videtur possessorio renuntiare judicio qui rem coeperit vindicare, cui ex adverso resistitur, quia dum querelam proprietatis sponte proposuit, praejudicium sibi fecit in quaestione possessionis, quam secundum juris ordinem prius proponi licuit et debuit terminari. Quid igitur in his statuendum sit, tua fraternitas requisivit. Nos autem consultationi tuae taliter respondebimus, quod possessorio quidem judicio, quod de recuperanda seu adipiscenda possessione proponitur, antequam renuntiatum sit aut conclusum in proprietatis judicio primitus instituto, agi potest ab eo qui rem coeperit vindicare, cum legali sit provisione statutum, eum qui fundum vindicaverit ab eo, cum quo interdicto Unde vi, potuit experiri, pendente judicio interdictum posse nihilominus intentari, aliis possessoriis judiciis suo robore duraturis, quae vindicationem dominii sui natura praecedunt. Si vero renuntiatum fuerit seu conclusum, ut jam possit proprietatis causa diffinitivae sententiae calculo terminari, ne lites litibus inculcentur et via possit fraudibus aperiri, causa non decisa, posessorio non erit utendum, nisi judex qui de causa cognoscit, hoc ipsum ex justa causa viderit expedire, puta cum ex perspicuis indiciis facile arguitur iniquitas invasoris et spoliato casu seu malitia probandi dominium subtraxerit facultatem. His igitur et aliis causis inspectis quae continent aequitatem aut juste moverint animum judicantis, postquam etiam conclusum fuerit, posse agi possessorio judicio non negamus. Datum Laterani, V Kal. Junii. In litteris bonae memoriae Alexandri papae, praedecessoris nostri, perspeximus contineri, quod olim Garganici canonici suam ad eum querimoniam detulerunt, asserentes quod, cum in privilegiis praedecessorum ipsius, Sipontinae et Garganicae ecclesiae archiepiscopo scriberetur, ipse, Garganica ecclesia de privilegio suo subtracta, scripserat archiepiscopo tantum Ecclesiae Sipontinae. Insuper ad suggestionem vestram in privilegio ipso quaedam subtrahi fecerat et quaedam apponi, quae praedecessorum ejus privilegia minime continebant. Praeterea postulabant ab eo, ut, cum Sipontina et Garganica Ecclesia duae sedes archiepiscopales existerent, in Coena Domini chrisma confici faceret in utraque, ac ex his qui praeficerentur Ecclesiae Vestanensi pastores, unum in Sipontina et alium in Garganica praeciperet consecrari. Cumque idem praedecessor noster tam Sipontinis canonicis, qui tunc erant, quam Garganicis mandavisset ut cum privilegiis praedecessorum ipsius et praesertim felicis recordationis Eugenii papae, cui Garganici multum videbantur inniti, ejus se conspectui praesentarent, utraque partium suos propter hoc ad eum nuntios destinavit. Eis ergo in ipsius praesentia constitutis, felicis recordationis Benedicti, Paschalis et Eugenii privilegia diligenter inspexit, ex quorum tenore manifeste cognovit Ecclesiam Sipontinam tantummodo sedem archiepiscopalem existere, cum eosdem praedecessores nostros non nisi archiepiscopum ecclesiae Sipontinae in eisdem privilegiis nominasse constaret. Privilegium vero ejusdem Eugenii papae abrasum et corruptum in quadam sui parte liquido deprehendit, quia cum in titulo ejusdem privilegii fuisset tantummodo positum Archiepiscopo Ecclesiae Sipontinae, ultima syllaba dictionis ipsius abrasa fuerat cum praecedento vocali, duabus praecedentibus syllabis dictionis ejusdem remanentibus integris, et G. litterae superposita linea titulari, loco ejus quod abrasum fuerat, haec dictio Garganico erat sub brevitate notata. Ex sequentibus etiam manifeste perpendit privilegium ipsum in praedicta tantummodo fuisse parte falsatum, cum, licet in titulo ipsius privilegii haec dictio Garganico quocunque modo fuisset vitio falsitatis inserta, inferius tamen non recipiebatur sub protectione apostolicae sedis nisi Ecclesia Sipontina, Garganica ei tanquam subdita confirmata. Inspexit quoque scriptum bonae memoriae Benedicti papae, cujus tempore in ecclesia vestra sedes archiepiscopalis fuerat constituta et ex tenore ipsius quem Garganici pro se facere reputabant, comperit manifeste tantum Ecclesiam vestram archiepiscopalem sedem fuisse constitutam ab ipso, cum ipse Leonem, quondam Sipontinensem archiepiscopum, non in Sipontinam et Garganicam, sed in Sipontinam tantum Angeli obtentu se assereret promovisse. In privilegio quoque praedicti Paschalis reperit contineri quod ipse inter alia Vestanensem episcopatum ecclesiae Sipontinae concessit, de Garganica non habita mentione. In alio etiam privilegio ejusdem Paschalis habebatur expressum, quod ipse oblationes ecclesiae beati Michaelis Alberto, quondam Sipontino archiepiscopo, confirmavit. Idem igitur Alexander, praedecessorum suorum inhaerens vestigiis, cum Garganici nihil penitus probavissent in privilegio ejus positum fuisse vel demptum, nisi quod supradicti Eugenii papae privilegium continebat, tam ipsorum quam dictorum praedecessorum suorum privilegia confirmavit, statuens de consilio fratrum suorum non duas sed unam tantum archiepiscopalem sedem existere, videlicet Ecclesiam Sipontinam, et ne de caetero Sipontinus et Garganicus, sed Sipontinus archiepiscopus solummodo diceretur; chrisma quoque confici et Vestanensem electum per archiepiscopum consecrari in Ecclesia Sipontina decrevit, secuti bonae memoriae G., archiepiscopus Sipontinus, Maragdum Vestanensem electum in eadem ecclesia consecrarat. Subjunxit autem ne scriptum suum in archidiaconatu et aliis dignitatibus, si quae olim canonice concessae fuerant Ecclesiae Garganicae saepius nominatae, aliquod ei praejudicium generaret, et licet bonae memoriae Lucius papa, praedecessor noster, praedecessoris sui sententiam confirmasset, Garganici tamen sententiae non parentes, tempore felicis recordationis Urbani papae, praedecessoris nostri, sopitam controversiam suscitarunt, dicentes quod vos verum privilegium saepedicti Eugenii papae praesumpseratis infringere ac aliud falsum confingere in Ecclesiae Garganicae detrimentum; et ut non per vos, sed per eos videretur falsitas procurata, tres litteras ultimas hujus dictionis, Sipontino de privilegio falso feceratis abradi, et hanc dictionem, Garganico, loco earum apponi. Unde idem Urbanus bonae memoriae Barensi archiepiscopo et Melphiensi et Trojano episcopis, per apostolica scripta mandavit ut a canonicis Sancti Angeli requisiti, ab his quos ipsi exprimerent nominatim, veritatem diligenter investigare curarent super privilegiis, quae vos dicebamini vel falsasse vel incidisse in ecclesiae Garganicae detrimentum. Verum, quamvis archiepiscopus et episcopi memorati quamplures testes receperint productos ab eis, interveniente tamen obitu tam ejusdem Urbani quam sanctae memoriae Gregorii successoris ipsius et guerris in Siciliae regno subortis, non fuit amplius tunc processum. Deinde, cum Garganici depositiones testium receptorum bonae memoriae Coelestino papae, praedecessori nostro, praesentare curassent, ipse illas recipere noluit, sed potius latam a supradicto Alexandro papa sententiam confirmavit et Garganicis super praedictis omnibus perpetuum duxit silentium imponendum. Tandem, cum partes ad nostram praesentiam accessissent, exhibitas nobis depositiones testium praedictorum fecimus publicari; sed post disceptationem longam hinc inde praemissam, vester proposuit procurator quod in personas testium ab altera parte productorum vellet opponere, ac eas objectu quorumdam criminum reprobare. Quare, nos partium parcentes laboribus et expensis, bonae memoriae Melphiensi, et venerabili fratri nostro Vigiliensi episcopis dedimus in mandatis ut, cum neutra partium ante publicationem testium se velle in personas eorum excipere praedixisset, ab ipsis juramento recepto quod hoc malitiose non facerent, audirent et in scriptis redigerent, quae super objectis criminibus pars vestra contra testes praedictos, vel pars altera contra vestros, ducerent proponenda, et ea nobis mitterent sub suarum testimonio litterarum, festum Omnium Sanctorum pro edicto peremptorio partibus assignantes, quo recepturi sententiam nostro se conspectui praesentarent; ad quod si qua partium venire contemneret, nos nihilominus procederemus in causa, quantum justitia pateretur. Mandavimus etiam eisdem episcopis, ut privilegia Paschalis, Eugenii et Alexandri, et alia communia documenta quae Garganici requirebant, sibi facerent per censuras ecclesiasticas exhiberi et ea nobis dirigere non differrent. Iidem ergo episcopi, juxta mandatum apostolicum procedentes, receperunt testes ab utraque parte productos et tam depositiones eorum quam privilegia quae ipsis fuerunt a Sipontinis exhibita, nobis sub sigillis suis dirigere procurarunt. Licet autem ad praefixum vobis terminum pars vestra non veniret, imo nec post terminum etiam diutius exspectata, quia tamen terminus ipse peremptorie vobis fuerat assignatus et absentia vestra divina praesentia supplebatur, dicta testium examinavimus diligenter et omnibus quae utrinque proposita fuerant plenius intellectis, cognovimus manifeste, quod nihil a Garganicis fuerat sufficienter ostensum, per quod ejusdem Alexandri deberet sententia retractari. Quare ipsam de fratrum consilio in consistorio nostro per diffinitivam sententiam voce viva confirmavimus et nunc etiam auctoritate apostolica confirmamus, etc. usque communimus. Nulli, etc. Datum Laterani, VIII Kal. Junii. Paternitatis vestrae litteras, quas per dilectum et fidelem nuntium nostrum nobis direxistis, ea qua decuit reverentia et devotione suscepimus et per earum significata pleno collegimus intellectu vos charitatis visceribus regiam majestatem nostram amplexari. Continebant etiam quod in devotione et amore apostolicae sedis persisteremus, et in hoc semper perseverare cupimus et optamus, et testis est rerum effectus, dum de omnibus negotiis nostris ad apostolicam sedem appellamus. Misistis autem nobis per eumdem nuntium nostrum vexillum Sancti Petri in memoriam dilectionis sedis apostolicae, quod semper ante nos portari contra inimicos crucis ad honorem sanctae Romanae Ecclesiae faciemus. Nuntius vero noster nobis insinuare curavit se benigne et honorifice a beatitudine vestra esse susceptum et tractatum, et quod omnibus petitionibus nostris aures pietatis vestrae diligenter et efficaciter accommodastis; quod quidem mellifluis litteris vestris perspicue intelleximus. Super his omnibus praedictis sanctae paternitati vestrae gratiarum actiones exsolvimus assiduas. Quomodo autem et qualiter nuper adversum nos se habuerunt, sanctam paternitatem vestram latere nolumus. Miserunt nuntios suos comes Tripolitanus et Antiocheni ad Roconodinum, crucis inimicum et adversarium nostrum, et contra nos se ei alligaverunt et machinati sunt ad invicem quod Roconodinus crudelissimus ex una parte, comes Tripolitanus et Antiocheni ex altera, nos infestare non cessarent, donec a regni solio nos eliminarent. Quod cum audivimus, nostros misimus exploratores, qui tandiu insidiati sunt quoad usque ceperunt praedictos nuntios; quibus ante pedes potentiae nostrae adductis, trementibus et verentibus, rei veritatem aperta voce nobis exposuerunt. Dehinc ad fines Antiochenorum, accessimus, ibique per tres menses cum multo labore et sudore inviti plurima sustinuimus. Post haec, quidquid voluerunt Antiocheni, non timore illorum sed precibus vestris, moleste ferentes supplevimus. Eapropter in regno nostro non modica damna incurrimus et a servitio Dei et Christianitatis nos declinare invitos oportuit. Venientibus autem desideratis legatis vestris, praevia divina potentia, in praesentia ipsorum rei certitudinem per eosdem nuntios, si vita eis comes fuerit, explicari faciemus. Ad haec, sanctitati vestrae supplicamus ut diu exspectatum et desideratum succursum festinanter transmittatis. Magna etenim discordia inter barbaricas nationes est emersa et desaeviunt crudeliter ad invicem, et si, antequam inter eos concordia fuerit reformata, subsidium miseritis, Christianitas exaltabitur; et si, quod absit, antequam veniat subsidium, inter eos concordia fuerit reformata, non erit qui eorum violentiam possit cohibere, reliquiae Christianitatis VIX aut nunquam poterunt eis resistere. Nos itaque et puer, dilectus nepos noster, hac conditione fieri confratres eorum quaerebamus et ad acquirendum aliud castellum, nomine Trapesach, eis pertinens, cum omni gente nostra et viribus nostris eis similiter auxiliari volebamus. Videntes autem ipsi Templarii me tanto negotio circumventum, et scientes copiosum exercitum paganorum contra nos in bello esse coadunatum, in humilitate nostra contritum nos exaudire contempserunt, imo conventum quem ad partes regni nostri direxerant redire mandaverunt. Et nulli veniat in dubium quod precibus quibuslibet, exceptis vestris, ad hanc formam pacis de ipso castello pervenire nequivissent. Misimus iterum eis, rogando, ut pro Dei amore in regnum nostrum venirent et ex quo non placebat eis nobiscum contra paganos exire, saltem Dei pietate regnum nostrum usque ad reditum nostrum recommendatum haberent. Qui in obstinatione sua perseverantes neque hoc neque illud facere voluerunt, imo nobis exeuntibus contra crucis inimicos, regnum nostrum luporum morsibus auctoritate sua reliquerunt. Tamen cum Dei auxilio sani et salvi redeuntes, invenimus terram nostram precibus vestris illaesam et intactam. Ex his conquerimur Deo et vobis. Nam quid inde factum sit, vestrae non exstat incognitum sanctitati. Praesentium, denique, latorem, dilectum et fidelem nostrum militem, nomine Garnerium Teutonem, ad pedes sanctitatis vestrae dirigimus, cui super his quae ex parte nostra vobis dixerit, tanquam nobis ipsis credere non dubitetis. Datum Sisi, primo die mensis Octobris. Regiae serenitatis devotio promeretur et sinceritas tuae charitatis exposcit ut non solum tibi, sed etiam toti regno tuo specialem gratiam faciamus, et ob tuae devotionis meritum totam Armenicam Ecclesiam honoremus. Tu enim prae caeteris praedecessoribus tuis, quorum exstat memoria specialius, in nostra et Ecclesiae Romanae devotione persistis et apostolicae sedis primatum et magisterium recognoscens, ad eam velut ad matrem tuam humiliter et devote recurris. Propter quod ab ea debes rationabiliter honorari. Accepimus autem ex litteris quas regia nobis serenitas tua destinavit, quod, eum regnum Armeniae obligatum sedi apostolicae obedientiae vinculis recognoscas, illud, sicut non debebas, ita etiam non volebas obligari cuilibet alteri Ecclesiae Latinorum. Unde petebas tibi per litteras apostolicas indulgeri ut, praeter Romanum pontificem nullus Latinus in te vel regnum tuum vel homines regni tui, sive Latinos, sive alios cujuscunque conditionis, excommunicationis aut interdicti possit sententiam promulgare. Datum Laterani, Kal. Junii. et voluit baptizari, ut exemplo sui omnes baptizaremur et fratres in ipso fieremus. Nam, dicente eo per os Joannis evangelistae: Vos mei discipuli eritis, si alter alterum dilexeritis ; hoc, summe pater, in vobis est, quia Deus pater principium et caput fuit novem ordinum, quod ostendit nobis per Filium suum, et mandastis salutem in eo et per ipsum nobis qui longius et prope vos sumus. Visu oculorum remoti sumus a vobis, sed lege et charitate unum quasi sumus, quia baptismus nos omnes unum fecit per regenerationem, et sumus oves unius pastoris, qui est gratiae claritas et majestas Dei Patris omnipotentis, et omnes nos coadunavit in unum ovile, scilicet Ecclesiam Dei vivi et didicimus quod curia Christi curia est sanctitatis, et sumus obumbrati sub umbraculo cujusdam lapidis de monte abscisi sine manibus complectentium, sicut Daniel dicit; et quia in hac forma, ut dictum est, coadunati sumus, nec removemur, imo in sinu maternae pietatis vestrae quasi in eodem sumus ovili amplexati, et in vestro paterno sinu nutriti, cupimus etiam et volumus, ut in loco herboso, aquoso et amoeno, secus fontem fidei vestrae et praeceptorum legis et Ecclesiae quiescamus et nutriamur et sugamus quotidie mamillas vestras; et inebriemur lacte de pectore vestro manante, et inde producamur. Didicimus etiam ex hoc fundere sanguinem pro lege Christi, sicut Paulus apostolus Tharsis dicit, cornu aliarum legum. Verum gavisi sumus in Christo, quia audivimus a vobis legem nostram prope Romanam esse admotam, quae est totius mundi Ecclesia catholica et sedet in capite Italiae et Hispaniae, et ab ea a principio habuimus legem, et nunc usque neque augmentavimus neque minuimus, imo tenemus ejus consuetudines secundum instituta praecedentium sanctorum Patrum, haec quae audivimus et cognovimus, et absit quod a sancta Romana Ecclesia removeamur usque in finem. Nam preces sanctorum habent potestatem juvandi debiles. Igitur propter rumores quos evangelista pacis nobis nuntiavit, scilicet quod inter illustres reges Francorum et Anglorum sit pax reformata, gavisi sumus, sicut fuerunt sancti apostoli, veniente super eos Spiritu sancto in monte Sion, et Dominus dixit eis: Iterum videbo vos, et gaudebit cor vestrum, et gaudium vestrum nemo tollet a vobis . Hoc gaudium novum, quod a sanctitate vestra audivimus, sic credimus sicut si duodecim apostoli et Dominus tredecim nobis dixissent, et sic speramus, Deo dante, per eos legis observatores ab inimicis crucis liberari nostris temporibus. Sed ab hac credentia longe sumus et morimur sicut propheta; et, si modo contigisset, sicut contigit Ezechieli, ponere signum in frontibus illorum qui suspirant propter destructionem Hierusalem, mandatum propterea vestrum, sicut nobis mandatis, adimplevimus, et omni tempore adimplebimus, verbo aperiemus portam eundi ad Christum, quam quidem nobis ostendistis et aperuistis in omni sanctitate et charitate. Unde vestra sanctitas trahet cor lapideum ab hominibus et ponet suis sanctis precibus cor carneum. Nam verbum vestrum non cadit inter spinas neque supra petram neque in loco infructuoso neque in loco ubi sub meridie volucres inveniunt semen, et comedunt illud; neque in loco ubi siccat et non affert fructum, sed in bono loco, qui deferat fructum centenum, sexagenum et trigenum. Anxietates autem et angustiae et pruritus noster nos semper faciunt vigilare et desudare in orationibus, et non permittunt quietem habere, quandiu viderimus Christum inhonoratum et crucem Christi propositam non dubitari, Ecclesias dirui, sacerdotes servos fieri et omnia Christi mandata conculcari et vilipendi a barbaris gentibus non circumcisis sed retaliatis; et vita nostra non est nisi solummodo poena, dolor et gemitus. Nam hoc non solum non audimus, imo quotidie videmus et in corpore portamus. Ideo, sanctitas vestra magis et magis debet orare. Audistis enim non solum Christianos ab ortu solis esse seminatos et dispersos et ligatos; imo, quod gravius est, non solum ligant nos, sed et derident. De caetero autem ponite studium vestrum contra mortem et ad portandum pondus nobiscum contra illos qui inhonorant Christum, collum supponatis. Nec moremini pro Dei pietate mittere subsidium, ne, peccatis exigentibus, nimia nostra dilatio fiat confusio; quia nostrum credere decepit nos, et patimur quotidie naufragium sine spe humani subsidii. Quod die ac nocte in lege Domini mediteris, ex litterarum tuarum tenore cognovimus, quas variis auctoritatum floribus decorasti, de thesauro cordis tui nova et vetera proferens et haec illis et illa istis doctius intermiscens, ut uberius juncti simul flosculi redolerent. Sane, licet didiceris ex verbis Apostoli, quod omnes unum corpus sumus in Christo, singuli autem alter alterius membra , et quod cunctos, quos sacri baptismatis unda regenerat, fratres facit, quoniam unus est Pater noster qui est in coelis , prout in Evangelio veritas protestatur, in nobis tamen qui beato Petro successimus, Christianae fidei magisterium recognoscis. Unde, secus fontem sanctae fidei nostrae ac praeceptorum legis et Ecclesiae quiescere desideras et nutriri, ut sugas mamillas nostras quotidie et inebrieris lacte doctrinae a sede apostolica emanantis. Et licet loco quidem a nobis remotus existas, fide tamen nobis gaudes tam te quam Armenicam Ecclesiam couniri, cum ex illo sitis ovili de quo Dominus in Evangelio protestatur, alias, inquiens, oves habeo quae non sunt ex hoc ovili, et illas oportet me adducere, et vocem meam audient, et fiet unum ovile et unus pastor . Oves enim hujus ovilis uni Dominus pastori commisit, Petro videlicet, cum inquit ad eum, Pasce oves meas , innuens per verbum tertio repetitum, quod quicunque fidem habuerit Trinitatis, in quacunque trium orbis partium regione ac trino fidelium ordine, cum Noe, Job et Daniele, sive in lecto, sive in agro, sive in mola consistant, Petri magisterio sunt commissi. Gavisus es igitur quod mater Ecclesiarum omnium, quae totum orbem sua irradiat claritate, catholicam Armeniorum Ecclesiam bono corde respiciens voluit consolari, in hoc illud impletum intelligens quod inquit Petro Dominus Jesus Christus: Ego pro te rogavi, Petre, ut non deficiat fides tua; et tu aliquando conversus confirma fratres tuos . Asseris quoque quod ab Ecclesia Romana fidem ab initio Armenica suscepit Ecclesia quam tu et coepiscopi tui et grex tibi et ipsis commissus, non minuistis in aliquo nec auxistis, sed sicut accepistis, sic usque hodie inviolabiliter observatis, ejus tenentes consuetudines secundum sanctorum Patrum praecedentium instituta. Monemus igitur fraternitatem tuam et exhortamur attentius et per apostolica tibi scripta mandamus quatenus, in divini nominis timore persistens et in apostolicae sedis reverentia perseverans, praedictum regem et universam Armeniorum Ecclesiam in lege Domini et nostra devotione confirmes, et eis, sicut per alias litteras nostras mandavimus, formam apostolicae remissionis exponas, et exhorteris ipsos attentius, ut se murum pro domo Domini opponant ascendentibus ex adverso nec dubitent, si opus fuerit, pro illo fundere sanguinem, qui pro eis crucis non dubitavit subire tormentum; cum sic regnum sibi possint acquirere sempiternum et terrena in coelestia, laudabili commercio commutare. Exspectent autem efficax de coelo auxilium et festinum de terra succursum et spem suam ponant in eo qui est in se sperantium fortitudo, qui facit in tentatione proventum, et post lacrymationem et fletum, gaudium et exsulationem inducit. Datum, ut supra. Paternitatis vestrae litteras, ea qua decuit reverentia et devotione, suscepimus, et per earum continentiam pleno collegimus intellectu sanctitatem vestram parvitatem nostram charitatis visceribus amplexari. Continebatur etiam in litteris illis ut magisterium et primatum sanctae sedis apostolicae recognosceremus et in devotione ipsius persisteremus, et ut non solum regem, verum etiam et barones et reliquum populum, ad fidem et unitatem ejusdem induceremus. In verbo veritatis ad hoc laborat nostra sollicitudo, ad hoc inclinata est nostra intentio. Tenemur nempe de obedientiae vinculis et devotionis reverentia, omnibus mandatis sanctae sedis apostolicae pro viribus obsecundare. Eapropter nulli veniat in dubium ut ab his quae honori et utilitati ejusdem spectare videntur vel videbuntur nostram subtrahamus voluntatem; imo manus ad aratrum mittemus et, ut bonus arator, spinas et tribulos eradicare studebimus, et terram bene laboratam ad honorem sanctae apostolicae sedis colere et exornare usque ad messem, Deo auxiliante, non deficiemus. Super his igitur omnibus praedictis, in quibus parvitatem nostram vestra sanctitas dignata est monere et exhortari paternitati vestrae, quas sufficit nostra valetudo, gratiarum actiones exsolvimus, de debito et merito vobis adstricti. Non processit ab homine, sed a Deo, ut, sicut per tuas nobis litteras intimasti magisterium sedis apostolicae recognosceres et primatum et in ipsius devotione persistens, non solum charissimum in Christo filium nostrum Leonem, regem Armeniae illustrem, sed populum ad id induceres et barones. Recognoscis etenim et per tuas litteras profiteris, obedientiae vinculis et devotionis reverentia te teneri universis mandatis sedis apostolicae pro viribus obedire. Ideoque ab his quae ad honorem et utilitatem ipsius spectare videntur, tuam non subtrahis voluntatem. Nos igitur tantae fidei puritatem et tantam devotionis constantiam attendentes, Quantumcunque charissimum in Christo filium nostrum Philippum, regem Francorum illustrem, et nos in eo, super negotio matrimonii expedire velimus, in duobus tamen charissimae in Christo filiae nostrae, J. reginae Francorum illustri, nos convenit providere, ne indefensa sit et examinetur a suspectis judicibus causa ejus; cum nec justitia id permittat nec nos debeamus in hoc nostram conscientiam vulnerare. Quantum autem ipsius regis voluerimus serenitati deferre, fraternitatem tuam jam credimus ex transcripto, quod dilecti filii magistri F. Aurelianensis decanus, et W . . . Sancti Frambaudi thesaurarius, a nobis secum detulerunt, noscere potuisse. Si ergo rex ipse desiderat expedire, libenter testes quos super consanguinitate, affinitate, seu maleficio, duxerit producendos, faciemus admitti, dum tamen testes, si quos praedicta regina ad defensionem suam producere forte voluerit, per delegatos judices admittantur. Cum ergo nos in omnibus, in quibus cum justitia, possumus, regiae velimus serenitati deferre, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus quatenus regem ipsum moneas et inducas ne illa requirat a nobis, quae sine juris injuria et tam nostrae quam ipsius animae detrimento et infamia, etiamsi vellemus, non possemus aliquatenus adimplere; quia super his in quibus eum honeste possumus exaudire, nullam moram vel difficultatem volumus adhibere. Datum Laterani, III Non. Julii. Vellemus autem ut nunc saltem, acquiescens consilio saniori, patienter moram modici temporis sustineres et permitteres ut tam te quam nos ipsos super tanto expediremus negotio, servata pastoralis officii gravitate. Nos enim non minus quam te credimus in hoc negotio impeditos, cum molestum sit nobis celsitudinem regiam molestare, et a via recta discedere non sit tutum, ne propter regem terrenum coelestis Regis incurramus offensam. Quid autem praedictis nuntiis tuis ad honorem regiae serenitatis duxerimus offerendum, ne sinistra interpretatione forsitan depravetur, tibi praesentibus explicamus. Obtulimus enim quod, si beneplacito regio resideret, duos viros honestos, providos et fideles, ad tuam praesentiam mitteremus, qui non extra regnum Francorum, sed Stampis etiam, ubi praedicta regina moratur, sive ipsa litem in eorum vellet praesentia contestari, sive nollet ut contumax respondere, dummodo advocatum, si peteret, obtineret, super impedimento affinitatis vel consanguinitatis aut aliis quae proponerentur, audirent et testes tuos recipere procurarent; deinde, si regina contumax non fuisset, sed lite potius contestata, poteret recipi testes suos, quia id ei non possemus de jure negare, sicut regalis prudentia non ignorat, ipsimet in expensis nostris, ne charissimus in Christo filius noster, Canutus, rex Danorum illustris, germanus ipsius, si vocaretur ab eis, se per importunitatem temporis, maris turbationem et viarum discrimina, sicut hactenus, excusaret, properarent in Daciam, testes quos ipse induceret recepturi et audituri rationes, si quas duceret proponendas. Quod si tuo beneplacito resideat ut aliquis honestus, providus et fidelis, de regno tuo ad examinationem hujusmodi facti adderetur eisdem, ipsi quoque, cum aliquo tali viro de regno Daciae, testes reciperent ex parte reginae, statimque cum festinatione redeuntes in Franciam, si reginae voluntas libere posset induci, depositiones testium publicarent, et, examinato negotio, proferre sententiam, appellatione postposita, non differrent: alioquin, causam sufficienter instructam referre secum ad nostram praesentiam procurarent; quoniam coram nobis regina ipsa per suum procuratorem nec locum suspectum nec advocati defectum, nec aliam exceptionem allegare posset ad subterfugium nec etiam appellare. Quod si etiam malles in regno tuo proferri sententiam, nos eam cum consilio fratrum nostrorum occulte formatam, mandaremus in regno tuo solemniter publicari, nec pateremur decisionem hujus negotii prorogari, quin illud, quantum in nobis esset, curaremus quanto citius expedire. Ad hoc etiam pro te fuimus inclinati ut, nuntiis nostris ad tuam praesentiam accedentibus, si de ipsius reginae libera procederet voluntate, eligerentur aliqui de regno tuo viri discreti, qui causam ipsam, consentientibus partibus, mediante justitia terminarent. Quod autem liberum ejusdem reginae consensum voluimus causam ipsam, personis de tuo tantum regno committere, vel sententiam per eosdem in tuo regno formari, hoc ad duplicem causam noveris esse provisum: et propter justitiam, quae non patitur ut judex aut locus parti, maxime quae impetitur, debeat esse suspectus; et propter cautelam, ne propter validam suspicionem talis posset sententia revocari, ut sic et nostrum opprobrium et tuum dispendium vitaremus. Licet autem idem nuntii tui quod eis obtulimus non duxerint acceptandum, si tamen serenitati tuae, sicut credimus, visum fuerit expedire id, cum per litteras et nuntios tuos requisiti fuerimus, faciemus, cum nil tibi negare velimus quod cum honestate nostra concedere valeamus. Et ut plenius intelligas nostrae propositum voluntatis, per quod te cupimus expedire, in praesentia nostra coram nuntiis tuis reciperemus ab his, qui mittendi essent a nobis ad hoc negotium exsequendum, corporaliter juramentum, quod ad expediendum illud bona fide, quanto melius possent, procedere non tardarent. Monemus igitur serenitatem regiam, et exhortamur attentius quatenus paternae dilectionis affectum quem circa te habemus intendas, considerans diligenter quod alia forma nobis non occurrat ad praesens, per quam citius hujusmodi possit negotium expediri. Saepe vero contingit quod nimia festinantia nimiam generat tarditatem; quod in causa matrimonii semel expertus, ne iterum experiaris, evites. Nam si ab initio in ea ordo fuisset judiciarius observatus, hodie forte nullius dubitationis scrupulus remansisset. Utinam igitur quid liceat, quid expediat et quid deceat diligenter attendas; et, de anima tua sollicitus, agas quod divinae complaceat voluntati. Ad hoc regiam celsitudinem monemus attentius et hortamur quatenus praedictam reginam, sicut te decet et ipsam, honorifice facias pertractari, cum si nec tibi copulata fuisset, sed ex aliqua necessitate divertisset ad regnum Francorum, ipsam honorare merito debuisses. Quod ea praesertim debes facere ratione, ne tuae causae processus valeat aliquatenus impediri. Ad tuam volumus audientiam pervenire, nos charissimi in Christo filii nostri, illustris regis Aragonum, et reginae matris ipsius, litteras et nuntium recepisse, firmiter promittentium, quod parati sunt nobilem mullerem, sororem regis ipsius charissimo in Christo filio nostro, Friderico, illustri regi Siciliae, copulare. Promittunt autem quod, si opus fuerit, ad liberandum regem ducentos milites in expensis suis, in regis ejusdem subsidium destinabunt, vel prout venerabiles fratres nostri archiepiscopi et episcopi et dilecti filii nobiles viri, comites regis familiares, ut audivimus, postularunt, et nos posse credimus obtineri, ipsa regina in persona propria illuc cum quadringentis vel quingentis militibus, juxta mandatum nostrum, ad regis defensionem accedet. Verum, ne amittant operam et impensam, si causa qualibet matrimonium non fuerit consummatum, cum nec contrahi sponsalia sola possint, sibi potunt pro tantis expensis debita securitate caveri. Postulabant quoque donationem propter nuptias fieri nobili memoratae, ac si regina eadem, tanquam mater, ad regem accesserit nutriendum, certos sibi redditus assignari, ex quibus sibi et filiae ac regi possit honorifice providere. Licet autem contractum hujusmodi regno utilem et regi non solum nunc, sed etiamsi in omni pace regnaret, honorabilem reputemus, quia tamen super hoc per nos et dictos familiares jam dudum habitus est tractatus, ad consummationem negotii noluimus sine conscientia eorum procedere, sed honori suo duximus deferendum. Unde eisdem cum id ad venerabilis fratris nostri Eboracensis archiepiscopi notitiam pervenisset, agentis tunc in partibus cismarinis, , receptus autem a capitulo in canonicum, per librum et panem, per manum decani deberet in capitulo investiri, postmodum vero in osculo fratrum receptus, de conservanda fidelitate ipsi Ecclesiae, libertatibus et consuetudinibus juri consentaneis pro viribus defendendis, non detegendis secretis capituli, juramentum consuetum et debitum interponeret, et tunc de mandato decani et capituli, prout moris est, per manum installaretur cantoris. et illa praeterea ratione quod, cum idem praedecessor noster J. de sancto Laurentio de cancellaria Eboracensi curaverit manu propria per annulum investire, mandans nuntio suo, ipsius nomine, stallum in choro et locum in capitulo et processione, cum integritate reddituum et omnibus ad cancellariam pertinentibus assignari, tu pro eo quod proventus ipsos in contemptum praesumpsisti mandati apostolici retinere, per decanum et capitulum Eboracensem fuisti excommunicationis laqueo irretitus; unde non eras ad dignitatem interim admittendus. Cui praeterea illa ratio repugnabat, quod ante investituram a capitulo habitam, archidiaconali te officio ingessisti. Unde, juxta privilegii continentiam pro persona non debebas haberi, praesertim cum tibi homicidia, sacrilegia, incendia et alia multa gravia et enormia objicerentur, quae, archidiaconatum ipsum manu armata tibi usurpare contendens, perpetrare minime timuisti. . Ad cujus objectiones ex ordine taliter respondebas, quod, licet decani mentio in litteris archiepiscopi directis capitulo expresse facta non fuerit, non tamen ob hoc exclusus videri poterat vel debebat, sicut pars proponebat adversa; imo continebatur in capitulo, sicut pars continetur in toto, cujus decanus pars est honorabilis, archiepiscopus vero caput existit, ne in uno contingat corpore, non sine monstruoso prodigio, duo capita inveniri. Quod autem te excommunicationis sententia lata per decanum et capitulum non ligaverit, multipliciter ostendere satagebas; tum quia fructus cancellariae nequaquam perceperas, cum tantum spiritualium procurator esses ab archiepiscopo constitutus, tum quia nec tu, nec alius, occasione mandati simplicis, per quod coercitio nemini mandatur, potuit coerceri; praesertim cum illa sententia qualiscunque, post appellationem a te interpositam fuerit promulgata. Unde venerabilis frater noster, Cantuariensis archiepiscopus, tunc apostolicae sedis legatus in Anglia, communicato multorum coepiscoporum et aliorum prudentium virorum consilio, pronuntiavit te hujusmodi sententia non teneri, sicut ex rescripto litterarum ipsius legati ostendere satagebas. Administrationi autem archidiaconatus, cum tempore illo absens fueris, te minime ingessisti; sed cum videres postmodum investituram tibi a capitulo contra justitiam denegari, de mandato superioris archidiaconatum ingressus, coepisti in eo, prout ad tuum pertinebat officium, ministrare. Quod autem homicidia, vel alia hujusmodi, per te illic fuerint perpetrata, vel quod archidiaconatum renuntiaris aut etiam abjuraris penitus denegabas; asserens quod eo tempore quo pars adversa te renuntiasse vel abjurasse dicebat et sibi archidiaconatum fuisse collatum, archiepiscopus te pro archidiacono et adversarium pro excommunicato habuit pariter et intruso. Unde auctoritate litterarum nostrarum de mandato dilecti filii nostri P . . . . . tituli Sancti Marcelli presbyteri cardinalis, tunc apostolicae sedis legati, coram venerabili fratre, nostro Rothomagensi archiepiscopo et suis conjudicibus in Northmannia et demum coram bonae memoriae Lincolniensi episcopo et conjudicibus suis in Anglia, idem archiepiscopus super intrusione ipsum adversarium traxit in causam, nosque receptas attestationes super ipso negotio meminimus recepisse. Adjecisti praeterea quod, si etiam ea fecisses, per adversarium tamen tuum tibi non poterant objici cum effectu, cui potius super ipso archidiaconatu esset silentium imponendum, et approbata institutione tua, tibi restitutio facienda ex confessione partis adversae in judicio facta et saepius repetita ostendere nitebaris. Ipse namque Rogerius a nobis interrogatus in jure, ex quo tempore archidiaconatus Richemundiae sibi per capitulum fuerit assignatus, respondit quod circa festum Ascensionis proximum triennium compleretur. Cum igitur ex data litterarum nostrarum constaret, tempore illo archiepiscopum apud sedem apostolicam constitutum et in eis per nos antiquum jus fuerit declaratum, ut tempus quo ad apostolicam sedem accessit, et apud illam permansit vel recessit ab ipsa, non esset infra tempus sex mensium computandum, liquido constare dicebas, tempus illud archiepiscopo minime cucurrisse, sed si etiam quadriennium effluxisset, sicut prioris responsi poenitens ultimo loco proposuit pars adversa, quod ex parte tua de jure non posse fieri dicebatur, cum etiam tunc arripuisset iter ad sedem apostolicam veniendi, licet illud non fuerit continue prosecutus, impedimentis multiplicibus retardatus, interpretatio rescripti nostri ad tempus etiam hujusmodi pertinebat, cui praeterea praescriptio nocere non poterat in exsilio constituto. Factum autem capituli eumdem R. non potuit excusare, quoniam, cum institutio facta per archiepiscopum praecessisset quod superior ordinaverat capitulum tanquam inferius non poterat reprobare; cum etsi contra statutum privilegii non fuisset admissus, ipsi tamen, quia nec fuerant exsecutores privilegii constituti, nec poterant simul esse judices et actores, contra te praesertim, absentem et non contumacem, procedere non valebant. Si quid ergo per ipsos erat contra factum archiepiscopi proponendum, hujusmodi quaestio ad tribunal erat superius deferenda, ut auctoritate finiretur ipsius. Pendente proinde institutione tua, facta per illum ad quem , tam jure communi quam auctoritate privilegii antedicti, per quod collatio personatuum et praebendarum archiepiscopo reservatur, idem R. non debuit in locum viventis obrepere, cum sciverit vel scire debuerit hoc jure canonico interdictum. Ait enim beatus Gregorius Eum qui contra justitiae regulam in archidiaconatum alterius provehi se consensit, ab ejusdem archidiaconatus honore deponimus, qui, si ulterius in loco eodem ministrare praesumpserit, se participatione sacrae communionis noverit esse privatum. Hujus ergo auctoritate decreti adversarium tuum asserebas ab archidiaconatus officio, quem male receperat, deponendum; praesertim cum illi primae irreptioni vehementer insisteret et per institutionem ejusmodi suum niteretur propositum demonstrare, ipsumque archidiaconatum tibi restitui suppliciter postulabas. Nos igitur, auditis his et aliis quae partes in praesentia nostra proponere voluerunt, et plenius intellectis, Nulli ergo, etc., diffinitionis, etc. Datum Laterani, Kal. Junii. In eumdem modum, decano et capitulo Eboracensi, usque experiri. Quocirca, universitati vestrae per apostolica scripta mandamus atque praecipimus; quatenus quod a nobis est de jam dicto magistro Honorio provida deliberatione statutum, sublato cujuslibet contradictionis et appellationis obstaculo, humiliter observare curetis, recipientes ipsum tanquam archidiaconum, et a subditis recipi facientes. Nos enim si quid in praejudicium ejus de ipso archidiaconatu fuerit aliquatenus ordinatum, decernimus irritum et inane. Quod si forte mandatum nostrum nolueritis adimplere, noveritis nos venerabilibus fratribus nostris, Eliensi et Norwicensi episcopis, et dilecto filio decano Lincolniensi, dedisse firmiter in mandatis ut vos ad id per districtionem ecclesiasticam, contradictione et appellatione cessante, cogere non omittant. Datum Laterani, III Nonas Junii. Illis scriptum est super hoc contradictores, etc. hoc addito: Si vero dictus R. de Sancto Eadmundo possessionem archidiaconatus praesumpserit detinere, vos praesumptionem ipsius etiam per subtractionem aliorum beneficiorum suorum, appellatione postposita, compescere procuretis. Quod si non omnes, etc. Datum, ut supra. Cum, partibus apud sedem apostolicam constitutis, super archidiaconatu Richemundiae diutius fuisset in nostra praesentia litigatum, nos pro dilecto filio, magistro Honorio, exigente justitia, sententiam duximus proferendam, sicut ex rescripto nostrae diffinitionis seriem plenius continente perpenditur evidenter. Quocirca celsitudinem regiam rogamus attentius monemus, per apostolica tibi scripta mandantes, quatenus pro devotione apostolicae sedis et nostra, cum et ipse magister apud nos quae ad honorem et exaltationem regalis magnificentiae pertinebant saepe curaverit promovere, nec impedias nec impediri permittas quominus quod nobis est, etc., usque statutum sortiatur effectum; ejusdem Honorii obsequium excellentiae regiae multipliciter poterit existere fructuosum. Nos quidem, si quid, etc. venerabilibus etiam fratribus nostris, usque firmiter in mandatis, ut archiepiscopo, decano, et canonicis Eboracensibus ac clericis archidiaconatus ipsius, quibus super hoc scribimus, in exsecutione mandati nostri, cessante appellatione, ipsi quae praemisimus, etc., contradictores, etc. Datum Laterani. In nostra praesentia constitutus dilectus filius, R quondam abbas Torneae, proposuit coram nobis quod cum olim ad ejus monasterium accessisses, quod ipse in centum marcarum redditibus ampliarat, et ingressus capitulum monachorum, inquisitionem coepisses facere contra eum, ipse gravari se timens, ad sedem apostolicam appellavit; tu vero appellationi non deferens, eum ab administrationis officio suspendisti, et in ejus absentia, inquisitione post facta, ipsum usque ad monasterium de Ramessia, licet invitum, turpiter post te tractum, super crucem fecisti jurare quod te usque Londoniam sequeretur. Ipse igitur Londoniam veniens, appellationem quam prius interposuerat, solemniter innovavit, et ad venerabilem fratrem nostrum, Wintoniensem episcopum, et conjudices ejus commissionis, obtinuit litteras destinari, quas deferendas cuidam tradidit mercatori. Tu vero ipsum in Angliam redeuntem capi fecisti Londoniis, et in Eliensi monasterio carceri mancipari. Propter quod mercator qui litteras deferebat, venire in Angliam non praesumpsit; tandem vero a carcere liberatus, ad sedem apostolicam appellavit. Tu vero, ejus appellationi non deferens, sicut prius, in ipsum depositionis sententiam protulisti, et depositum in carcerem fecisti retrudi. Caeterum, cum fuisset a vinculis absolutus, ad praesentiam nostram venit, et ad venerabilem fratrem nostrum, Dunelmensem episcopum, et dilectum filium, magistrum Jo. de Londoniis, litteras impetravit, ut super propositis diligenter inquirerent veritatem, et causam ipsam, si partes vellent, concorditer fine debito terminarent; alioquin causam sufficienter instructam ad nos remittere non differrent. Proponebat igitur idem abbas quod praedicta omnia sufficienter fuerant coram eisdem judicibus comprobata. Verum dilectus filius, magister Honorius, archidiaconus Richemundiae, nuntius tuus, proposuit ex adverso quod, cum olim legationis officio fungeritis, ad monasterium de Tornea, ut ei visitationis impenderes gratiam, accessisti; cumque de vita ipsius R. diligentius inquisiisses de dilapidatione, incontinentia et turpi ejus conversatione, per testimonia tibi constitit monachorum. Unde, communicato prudentium virorum consilio, cum ab administrationis officio suspendisti, cum juxta canonicas sanctiones de dilapidatione suspectus debeat ab administratione suspendi. Nec appellaverat tunc temporis idem abbas; nec etiam si appellasset, tibi eum innotuerat appellasse; cum, sicut asserunt testes ejus, egressus capitulum in secreto collocutorio duxerit appellandum. Verum, cum postmodum apud Londonias appellasset, non solum appellationem interpositam recepisti, sed ministrasti etiam ad prosecutionem ipsius sufficienter expensas. Deinde, cum enormitates ipsius bonae memoriae Coelestino, praedecessori nostro, per tuas litteras intimasses, ipse tuam fraternitatem monuit , ut eum ab officio deponeres abbatiae, ac carceri mancipatum tandiu detineres, donec ad te mandatum ejus denuo perveniret. Ipse igitur depositionis sententiam expavescens, in praesentia multorum episcoporum et aliorum religiosorum virorum, renuntiavit spontaneus abbatiae, sed post paululum poenitens, se renuntiasse penitus denegavit. Tu igitur cum metropolitanus existeres ejus, et legationis officio fungereris, et ad hoc esses specialiter delegatus, mandati apostolici formam sequens, propter criminum evidentiam super abbatia ei perpetuum imponere silentium curavisti. Tandem vero, cum praedicto Dunelmensi et conjudici ejus sub forma praedicta sententiae tuae foret cognitio delegata, coram eis quod idem abbas renuntiaverit abbatiae, quod incontinentiae vitio laborabat, quod vasa quaedam monasterii praeter consensum monachorum alienaverat, quod tu ejus appellationi detuleras, et expensas ministraveras appellanti, quod auctoritate litterarum praedicti praedecessoris nostri, propter criminum evidentiam et spontaneam cessionem processeras ad depositionem ipsius, et de speciali mandato ejusdem praedecessoris nostri eum in monasterio Glocestrensi, ubi prius monachus fuerat, carceri manciparas, per testes legitimos comprobasti; deinde autem cum judices ipsi gesta omnia redegissent in scriptis, et terminum partibus assignassent, idem R. in manibus tuis et liti cessit, et renuntiavit spontaneus abbatiae, tuque renuntiationem ejus, ad multam quorumdam religiosorum virorum instantiam, recepisti. Caeterum, licet saepedictus R. se renuntiasse abbatiae ab initio denegasset, tandem tamen id in nostra praesentia confessus est, adjiciens quod, quia renuntiaverat spoliatus, ejus renuntiatio non tenebat. Praeterea, cum tu ei congrue promiseris providere, nec volueris adimplere promissum, nec ipse ratum habere quod fecerat tenebatur. Insuper metu fuerat ad renuntiationem inductus, cum tu ei fueris comminatus quod si ad nos cum judicum relatione veniret, obtineres a nobis quod eum in caveam poneremus. Contra hoc autem dictus archidiaconus replicavit, quod eidem R. prodesse non poterat nec debebat quod renuntiaverat spoliatus, utpote quem non adversarius, sed judex potius spoliarat. Metus autem quem allegaverat pars adversa, eum non poterat excusare, cum cadere non debuerit in constantem. Quis etenim constans praesumeret quod nos ad nutum tuum aliquem retruderemus in carcerem, et tyrannidem exerceremus in eos qui causas suas apud sedem apostolicam prosequuntur? Non ergo dictus R. debuit qualibet occasione praesumere quod nos hujusmodi vellemus saevitiam exercere. Quod autem praesumptio ejus frivola fuerit, apparuit ex post facto. Volumus autem ut eidem, divinae pietatis obtentu, de redditibus monasterii de Tornea in aliquo loco religioso congrue facias provideri. Nulli ergo, etc., diffinitionis, etc. Datum Laterani, etc., II Non. Junii. Ex parte tua fuit in audientia nostra propositum, quod praedecessores tui correctiones excessuum, examinationes et decisiones causarum, in quibusdam ecclesiis quae ad te pertinent pleno jure, per se ipsos consueverant exercere, ita quod vices et officium archidiaconi gererent in hac parte. Tu vero pondus curae pastoralis attendens, alios vis in partem commissae tibi sollicitudinis evocare, et ad curam archidiaconalem in praedictis ecclesiis exercendam, duos archidiaconos ordinare disponis, ut levius in singulis fiat onus quod in plures fuerit distributum, et Ecclesia Cantuariensis tribus archidiaconis de caetero gaudeat, quae unum solum hactenus noscitur habuisse. Nos igitur propositum tuum in Domino commendamus, et ut illud effectui mancipes suademus, si tamen sine gravi scandalo et praejudicio aliquorum poterit adimpleri. Datum Laterani, II Kal. Junii. Querelarum diversitas et frequentia quaestionum, quae nobis contra venerabilem fratrem nostrum, G. Eboracensem archiepiscopum, assidue proponuntur, nostrum fatigat vehementer auditum: qui, cum a nobis saepe commonitus fuerit et correctus, ut actus suos in melius emendaret, ipse nec admonitiones, sicut decuit, acceptare, nec correctiones, prout oportebat, asseritur admisisse; et licet a dilectis filiis, decano et capitulo Eboracensis Ecclesiae, tanquam pater a filiis, a quibusdam vicinis episcopis, et aliis nonnullis viris religiosis commonitus fuerit diligenter, ut ab ipsorum indebita molestatione cessaret, et se circa eos et alios subditos suos tanquam benignus pastor haberet, ac super aliis nonnullis quae pontificale fastigium decebant, suae corrigeret operationis excessus, ipse tamen propter hoc gravior est illis effectus, tanquam qui semper in illorum molestia gloriatur. Nolentes igitur haec et alia quae saepe nobis denuntiata fuerunt ulterius sub dissimulatione transire, discretioni vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus ad Eboracensem Ecclesiam accedentes, abbatibus, prioribus, et aliis personis honestis cujuscunque ordinis evocatis, praesente archiepiscopo, si voluerit, et se, si potuerit, defendente, sub poena excommunicationis, appellatione remota, prout necesse fuerit, injungatis eisdem ut testimonium perhibeant veritati, super quibus idem archiepiscopus a jam dictis decano et capitulo monitionem accepit, testes recipientes eorum, quos voluerint producere, ad illa probanda in quibus dicunt ipsum archiepiscopum excessisse, inquirentes per illos et famam quoque communem, utrum archiepiscopus ipse sit utilis et sufficiens ad regimen pontificalis honoris, audituri nihilominus et super his probationes, appellatione postposita, recepturi, si quae forsan idem archiepiscopus contra capitulum vel aliquem de capitulo duxerit proponenda, et omnia sub sigillis vestris inclusa nobis quantocitius transmittatis, eisdem, archiepiscopo, decano, et capitulo certum terminum assignantes, in quo per se vel sufficientes responsales nostro conspectui se praesentent, et irritum, appellatione postposita, post reducentes, si quid idem archiepiscopus per se vel per aliquem alium, contra capitulum vel eorum immutaverit aliquem, post appellationem ab eis rationabiliter ad apostolicam sedem emissam. Quod si non omnes iis exsequendis valueritis aut volueritis interesse, duo vestrum, etc. Datum Laterani, ut supra. Quantum nos et Ecclesiam Romanam offenderis, nolumus nunc litteris explicare, sed conscientiae tuae relinquimus discernendum. Nos autem licet offensam nostram et apostolicae sedis injuriam in te potuissemus graviter vindicare, tuae tamen honestati parcentes, non solum de commissis non infliximus tibi poenam, sed excommunicationis sententiam, quam ipso facto incurreras, per venerabilem fratrem nostrum, Regin. archiepiscopum, secundum formam Ecclesiae mandavimus relaxari, sic tamen ut suspensionis sententiam observares. Verum quia, sicut accepimus, praeteritum jam damnas errorem, et ea efficaciter promoves quae nobis aestimas complacere, dilecti fratris nostri, G. tituli Sancti Vitalis presbyteri cardinalis, precibus annuentes, suspensionis sententiam, qua teneris astrictus, de solita sedis apostolicae mansuetudine relaxamus. Reservamus tamen adhuc nobis tanti correctionem excessus, ut juxta tuorum exigentiam meritorum misericordiam tecum vel judicium faciamus. Monemus igitur fraternitatem tuam et exhortamur attente, per apostolica scripta mandantes, quatenus in devotione nostra et regia fidelitate persistas, et taliter regis et regni hostibus te opponas, ut gratiam nostram possis plenius promereri, et praecedentem offensam per satisfactionem aboleas subsequentem. Datum Laterani, XIII Kal. Julii. Cum paci ac quieti eorum qui Mariae officium elegerunt paterna sollicitudine providemus, officii nostri debitam prosequimur actionem, qui quanto ferventius in Dei servitio perseverare noscuntur, tanto amplius, ne ab eo valeant revocari, debent in suo laudabili proposito confoveri. Hinc est, quod, cum fugitivi Cisterciensis ordinis super receptione sua, aliquoties litteris impetratis, contra debitum vos molestare praesumant, ob favorem religionis et ordinis vestri volumus et mandamus, ut hujusmodi ordinis vestri desertores, si super receptione sua forte litteras impetraverint, in quibus non contineatur ut recipiantur salva ordinis disciplina, vel si regulare fuerit et honestum, tales litterae, ne ipsarum occasione possitis a divinis laudibus revocari, nullam obtineant firmitatem, et ne earum obtentu ad fugitivorum receptionem aliquis vos compellat, auctoritate apostolica prohibemus. Nulli ergo, etc., prohibitionis, etc. Datum Laterani, XIV Kal. Julii. Negare noluimus quod petere voluisti, cum ex eo tam nobis quam tibi fructus aeternae retributionis accrescat. Petisti namque, rogatus a fratribus, ut ad honorem beati Bernardi, primi Claraevallensis abbatis, quem apostolica sedes sanctorum ascripserat catalogo venerandum, nos ipsi collectam et alias orationes, ore proprio, dictaremus, tum propter auctoritatem dictantis, tum propter stylum dictaminis, cum majori devotione dicendas. Et ecce, sicut potuimus, ad instantiam dilecti filii, fratris Rainerii, petitionem tuam curavimus exaudire. Perfice, quaesumus, Domine, pium in nobis sanctae religionis affectum, et ob obtinendam tuae gratiae largitatem, beatus Bernardus, abbas et doctor egregius, suis apud te semper pro nobis meritis et precibus intercedat. Per Dominum nostrum, etc. Grata tibi sit, Deus, hujus oblatio Sacramenti, quod in memoriam Dominicae passionis tuae offerimus majestati. Per Dominum nostrum, etc. Suum in nobis, omnipotens Deus, cibus quem sumpsimus operetur effectum, ut incorporet sibi nos esus edentes, qui tecum, etc. Datum Laterani, VI Idus Junii. Quantae prudentiae ac honestatis venerabilis frater noster, archiepiscopus Salernitanus, existat, quantam persecutionem propter justitiam patiatur, vestra discretio non ignorat. Adhuc enim peccatis exigentibus exsulat, nec ad sedem suam redire permittitur, cum domos ejus in ipsius oculis possideant alieni, et sponsa ejus serviat violentis. Volentes igitur, tam ejus necessitati consulere quam vobis et Caputaquensi Ecclesiae providere, procurationem ejusdem Ecclesiae ipsi archiepiscopo, tam in spiritualibus quam in temporalibus, de consilio fratrum nostrorum, commisimus, donec vel Ecclesia ejus pace gaudeat exoptata, vel nos aliud duxerimus statuendum. Monemus igitur devotionem vestram et exhortamur attentius, et per apostolica vobis scripta mandamus, quatenus ei de caetero, tam in spiritualibus quam in temporalibus, devote ac humiliter intendatis, et taliter pareatis eidem quod Ecclesia vestra per studium ejus in statum possit resurgere meliorem . Datum Laterani, II Idus Junii. In eumdem modum abbatibus, prioribus et universis clericis in Caputaquensi dioecesi constitutis. Datum, ut supra. Pium videtur habere propositum cui sua novissima memorantur, et in augmento temporis ejus potius decursum attendunt. Cum ergo memor conditionis humanae de novissimis cogites, et diligenti praevisionis oculo hujus vitae mortalis ultima metiaris, tuis precibus annuentes, disponendi de rebus tuis, cum tibi videris expedire, auctoritate tibi praesentium liberam tribuimus facultatem. Nulli ergo, etc., concessionis, etc. Datum Laterani, III Idus Junii. Solet annuere, etc., usque assensu S. Petroci, S. Stephani, Perani, Thohou, Probos, S. Petri de Plinton, de Branton, S. Stephani Exoniensis et de Colinton ecclesias, et capellaniam de Bosean, ad Exoniensem ecclesiam pertinentes, cum terris et decimis, et aliis pertinentibus, libertatibus et rationalibus consuetudinibus suis, sicut eas juste ac pacifice possides, tibi et Exoniensi ecclesiae auctoritate apostolica confirmamus, etc. Nulli ergo, etc. Dat. Laterani, XIII Kal. Maii. Abolenda est in Ecclesia Dei consuetudo perversa, et quae contra formam canonicam attentantur, pastorali sunt sollicitudine corrigenda. Sane ad audientiam nostram noveris pervenisse, quod in dioecesi Exoniensi plerumque contingit, ut, decedentibus ecclesiarum vicariis vel personis, eorum filii, absque conscientia tua, ecclesias vacantes invadant, et, ut eas licentius valeant detinere ac tuam auctoritatem eludant, ad nos vocem appellationis emittunt, et sanctuarium Dei jure nituntur haereditario possidere. Volentes igitur obviare, sicut convenit, huic pesti, fraternitati tuae auctoritate praesentium indulgemus ut filios clericorum, quos in ecclesiis dioeceseos tuae patribus nullo medio sic inveneris substitutos, ecclesiis et ecclesiasticis beneficiis spolies taliter occupatis, nonobstante appellationis objectu quae interponitur in elusionem ecclesiasticae disciplinae. Nulli ergo, etc. Datum Laterani, IV Idus Junii. Occurrere debet apostolica sedes praesumptionibus malignorum et eorum excessus pastorali sollicitudine cohibere. Sane, ad audientiam apostolatus nostri pervenit, quod, cum monasterium vestrum ad Ecclesiam Romanam nullo pertineat mediante, clerici qui per vos ecclesias vel ecclesiastica beneficia sunt adepti, in eis filios vel nepotes suos quasi successionis jure substituunt, et haereditate nituntur Dei sanctuarium possidere. Faciunt enim secum filios vel nepotes suos de beneficiis quae possident in solidum investiri, ut sic uterque possideat quasi totum, quod si alter decesserit, reliquus in plena integritate remaneat, nec socium, nisi quem taliter forsan praesentarit, admittat; sicque contingit quod interdum pueri vix quinquennes, idiotae quoque, ac discretione carentes, in Ecclesiis obtinent personatum. Si autem aliquis talium filios non habuerit vel nepotes, filiae vel nepti suae obtentum beneficium dat in dotem, et de ipso tanquam de propria haereditate disponit. Si quando vero quisquam eorum prius viam fuerit universae carnis ingressus, quam filium vel nepotem suum juxta formam praemissam secum de beneficio suo fecerit investiri, nihilominus filius vel nepos ipsius ei succedere nititur et patris beneficium obtinere. Si quis autem eorum semen non reliquerit super terram, nec clericus aliquis ex ejus consanguinitate compareat, laicus qui propinquior ei sanguine fuerat, per manum alicujus clerici vacantem ecclesiam recipit, et percipit fructus ejus. Caeterum, si super his interdum non annuitis votis petentium vel eis beneficium investiturae negatis, rapiunt bona vestra, et ecclesias spoliant quas requirunt, et aliter etiam vos non dubitant molestare, guerras et dissensiones contra vos saepius suscitantes. Quia vero abusus hujusmodi canonicis obviat institutis, volentes monasterio vestro paterna sollicitudine providere, auctoritate praesentium districtius inhibemus ne quod ex ecclesiasticis beneficiis, quorum donatio ad vos spectat, vel duobus conferatur in integrum, vel post patrem nullo mediante filio tribuatur, aut cuiquam assignetur in dotem, vel ad consanguineos tanquam jure haereditario devolvatur. Nulli ergo, etc. Datum Laterani, III Idus Junii. Scriptum est super hoc TREVERENSI ARCHIEPISCOPO et EPISCOPO TULDENSI, praecipiendo ut si quis abbatissam et moniales ipsas contra inhibitionem praedictam molestare praesumpserit, ipsi praesumptionem ipsius, monitione praemissa, per censuram ecclesiasticam, appellatione remota, compescatis. Quod si non ambo, etc., alter vestrum. Datum, ut supra. Utinam gemitus et dolores prudenter attenderes quos nobis in Ecclesiarum oppressionibus et afflictionibus clericorum frequenter infligis! Utinam celsitudo regalis anxietates animi nostri respiceret, quibus affligimur vehementer cum per eam coepiscopos nostros audimus irreverenter offendi, et in opprobrium nostrum ac divinam injuriam ignominiose tractari! Accepimus enim quod tu villas, possessiones, et alia bona venerabilis fratris nostri, Lemovicensis episcopi, per ministros tuos violenter fecisti et irrationabiliter occupari, quasdam a villis et hominibus ejus exactiones indebitas exigendo, ad oblationes etiam altaris Sancti Leonardi, quae ad ipsum episcopum pertinere noscuntur, fecisti manus extendi, et per tuos facis recipi servientes. In quo quantum regali magnificentiae derogatur cognoscere poteris, si velis diligentius intueri sicque universa bona ipsius episcopi per seneschalces et ministros tuos occupari fecisti quod extra civitatem et villas suas cogitur exsulare. Nolentes igitur, quantumcunque personam tuam in Domino diligamus, ut apud Deum nostra conscientia nos accuset si haec dimiserimus ulterius incorrecta, celsitudinem regiam monemus attentius et hortamur in Domino per apostolica scripta mandantes, quatenus eidem episcopo ablata restituas universa, et de damnis etiam illatis sibi ac suis et injuriis satisfaciens competenter, ab ipsius indebita molestatione desistas, et permittas eum tam in civitate quam Lemovicensi dioecesi liberam mansionem et quietam habere. Alioquin noveris nos venerabili fratri nostro, Bituricensi archiepiscopo, firmiter injunxisse ut, post frequentes et diligentes admonitiones tibi factas ex parte tam nostra quam sua, te ad hoc per interdictum terrae, ad quamcunque deveneris, dum in ea praesens exstiteris, nullius contradictionis vel appellationis obtentu, nostra fretus auctoritate compellat , et examinationem redactam in scriptis fecit sigillis dilectorum filiorum, archidiaconi et magistri Petrarchae, muniri, cum suo quoque sigilio ad sedem apostolicam transmittendam. Litteras quoque suas nobis pro dicto fratre Casinensis abbas deprecatorias destinavit, quas cum decreto electionis omnium canonicorum subscriptionibus roborato, nec non et litteris suffraganeorum et populi, tres de canonicis Tranensis Ecclesiae ab universo capitulo destinati nobis humiliter praesentarunt, petentes electionem canonicam de persona idonea celebratam auctoritate apostolica confirmari. Nos autem ad majorem cautelam a praedictis canonicis juramentum recepimus, non a nobis exactum, sed ab ipsis oblatum, et factum electionis, sicut est et moris et juris, examinavimus diligenter. Interim vero unde petebat per viros idoneos suspicione carentes de ipso facto diligenter inquiri. Cumque praefatus supervenisset episcopus, et ea quae gesta sunt intellexissemus ab ipso, de communi Quia tamen ex his quae de quibusdam juramentis et promissionibus factis audivimus, non levis in animo nostro dubitatio est suborta, ut secundum Apostoli dictum manus cito nemini imponamus, super his per inquisitionem legitimam voluimus plenius edoceri. Quocirca discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus quatenus ad Tranensem accedentes Ecclesiam juramenti vinculo canonicos astringatis, ut super electionis processu plenam et meram aperiant veritatem, diligenter et fideliter inquirentes de juramentis et promissionibus, et aliis articulis ad negotium facientibus, utrum videlicet aliqua promissio vel datio facta fuerit a quo et cui, quando et ubi, quibus mediantibus vel praesentibus, utrum recepta vel spreta; et quis eam recepit aut sprevit, et si quisquam promissionem vel donationem noverat praecessisse, quare postea eligebat; distinguentes inter scientiam et auditum, et inter eos qui ab initio contradixerant et alios qui consenserant a principio, de quo fuit et a quibus, qualiter et quare juratum, sicque fideliter omnia conscribentes, sub sigillis vestris ad nostram praesentiam destinetis. Quod si non ambo his exsequendis infra mensem potueritis interesse, alter vestrum, etc. Datum Laterani, VIII Kal. Julii. Post obitum Sagiensis episcopi, votis eligentium in diversa divisis, tu, fili prior, cum quibusdam ex canonicis pro parte tua, pro parte vero altera archidiaconus Oximensis et quidam similiter de canonicis, ad sedem apostolicam accessistis. Ut autem de processu negotii notitia plenior haberetur, utrinque de mera veritate dicenda praestari fecimus juramenta. Tu ergo, prior, pro parte tua, coram dilecto filio, J. tituli S. Priscae presbytero, et Hug. S. Eustachii diacono, cardinalibus, deposuisti juratus, quod defuncto episcopo Sagiensi fratres in capitulo convocasti, proponens coram ipsis qualiter per F. et L. praedecessores, qui de gremio Sagiensis Ecclesiae non fuerunt, canonicorum erant redditus diminuti, et multa gravamina passa fuerat Ecclesia Sagiensis, consulens eis ut aliquis de ipsa eligeretur Ecclesia, qui paupertatem vestram expertus compassionis vobis viscera exhiberet. Cumque hoc verbum omnibus placuisset, tu sub professionis debito et obedientiae vinculo promisisti quod ab hoc proposito non recederes, praesertim cum juri canonico consonaret, per quod electio de gremio Ecclesiae statuitur facienda, si persona ibi reperiatur idonea. Id etiam promiserunt a te singuli requisiti. Tu ergo, et benedixisti omnibus hoc statutum perscrutantibus, et in transgressores de universorum assensu excommunicationis sententiam protulisti. Exin, tribus tibi canonicis sociatis, ad venerabilem fratrem nostrum, Rothomagensem archiepiscopum, et charissimum in Christo filium nostrum, Joannem illustrem regem Angliae, accessisti, ut defuncti obitum nuntiares. Sed cum nihil proficeres apud eos, ad tuam Ecclesiam es reversus. Post haec vero, rex ipse Sagium veniens, duos nuntios capitulo destinavit, ex parte ipsius proponentes quod decanum Lexoviensem in episcopum recipere procurarent. Respondentibus autem canonicis quod utiliores et meliores haberentur in Ecclesia Sagiensi, regii nuntii subjunxerunt ut tres de Ecclesia et tres de extraneis nominarent, unum quem rex vellet in episcopum recepturi. Exclusis autem nuntiis, cum super hoc commune consilium haberetur, canonici omnes in te vota sua voluntate libera transtulerunt, ut quot et quos velles de capitulo nominares. Tu autem plenius sciens merita singulorum, S. Sagiensem et W. Chobon archidiaconum et magistrum G. et R. de Merula nominasti, et canonici omnes te, licet invitum, pariter nominarunt, parati unum ex his quinque recipere in pastorem. Redeuntibus vero nuntiis, litteras regias recepisti ut tu cum sex vel septem de canonicis Argentonium ires, litteras portans de rato, ut quod cum ipsis faceres, caeteri acceptarent. Venientes autem illuc tecum nonnulli de canonicis cum hujusmodi litteris in te vota sua unanimiter contulerunt, ut quem eligeres reciperent in pastorem, instantes postmodum apud regem ut in aliquem de gremio Ecclesiae consentiret. Cumque id obtinere non possent, nec ipsi vellent recipere de nominatis a rege, recepta licentia tandem ad propria sunt reversi. Post aliquot vero dies nuntii regis denuo advenerunt rogantes ut satisfieret regiae voluntati. Sed licet antequam id proponerent, tu ad sedem apostolicam appellasses, in crastinum tamen te vidente, iidem nuntii thesaurum Ecclesiae rapuerunt, et deponentes illum apud abbatiam Sancti Martini, die sequenti equos tuos et omnia bona canonicorum per violentiam abstulerunt, et vestros exinde famulos expellentes, abreptis domorum clavibus, portas exteriores et alias firmarunt, et consanguineis canonicorum in quadrigis abductis et carceri mancipatis, bona eorum fuerunt omnia totaliter occupata; quibus etiam, sicut audisti, fuit commercium victualium denegatum. Postmodum etiam nuntii cum majore villae ad capitulum redeuntes, dixerunt canonicis quod nec manducarent nec biberent quousque satisfacerent regiae voluntati. Tu ergo cum canonicis cruce textuque Evangelii receptis ecclesiam processionaliter exivisti, ipsam et episcopatum totum interdicto supponens, et appellans iterum, quinque de fratribus ad ecclesiae custodiam dimisisti. Caeteris autem tecum apud Trapam manentibus, sub poena excommunicationis ne quis ab eorum societate recederet inhibere curasti. Et cum neque per venerabilem fratrem nostrum Cantuariensem, neque per jam dictum Rothomagensem, a quo benigne recepti fuistis, restitutionem obtinere possetis, timentes ne metu regio canonici qui apud Sagium et obedientias morabantur, procederent ad aliquem eligendum, ab ipso metropolitano vestro litteras impetrastis, ut excommunicationis vinculo subjacerent qui sine conscientia prioris et capituli eligere attentarent. In crastinum vero convenientibus tam matricis ecclesiae quam obedientiarum fratribus universis, sex duntaxat exceptis qui apud Sagium morabantur, et de electione tractantibus, vota omnium in R. de Merula convenerunt. Duodecim autem, de quibus tres ad nostram praesentiam accesserunt, metum regium allegantes et electioni factae interesse timentes, recesserunt, firmiter promittentes quod salva pace regis electum libenter reciperent in pastorem, et contra ipsius electionem non irent nisi coacti. Die vero sequenti, habito prudentium consilio, electionem in capella Sancti Andraee apud Rothomagum solemniter celebrastis, ipsam metropolitano per quosdam de capitulo praesentantes, et cum eam noluerit confirmare, dictus S. archidiaconus, pro te priore, capitulo, et electo, ne quid in vestrum praejudicium fieret, sedem apostolicam appellavit tandem, ab ipso archiepiscopo benedictione recepta, iter arripuistis ad sedem apostolicam veniendi. Postmodum vero R. de Argenteio miles ex parte regis et R. abbatis, Camiletum accedens, rogavit et multa promisit ut rediretis, filium ipsius R. in episcopum recepturi, addens quod vobis nolentibus et volentibus futurus esset episcopus Sagiensis. Iterum etiam idem abbas per quemdam clericum et servientem suum vos super eodem attente rogavit. Sed vobis in priore manentibus voluntate, coeptum iter prosecuti fuistis. Electo autem apud Sanctum Moranum sublato de medio, venientes Lucam in capella episcopali, habito . . . . . quondam Lucen episcopi, et aliorum prudentium consilio, S. archidiaconum, unum de quinque a principio nominatis, solemniter elegistis; et cum ipso pariter ad sedem apostolicam accedentes, electionem ipsius petebatis suppliciter confirmari, electione partis adversae de filio illius qui Sagiensem Ecclesiam et canonicos spoliarat, penitus reprobata. Caeterum ex parte adversa Arnaudus presbyter et professus, licet narrationi tuae, fili prior, in aliis fere omnibus concordaret, per maledictionem tamen tuam se non intellexisse proposuit excommunicationis sententiam in aliquem fuisse prolatam, rationem supponens quare super electione Lexoviensis decani regia petitio non fuerit admittenda, cum ipsius consanguinei essent Sagiensis Ecclesiae inimici, et quod ea die qua Ecclesiam proponebas exire propter persecutiones praemissas, V. de Aspris, ipso et quibusdam aliis praesentibus, ad nos appellans, ne sine assensu capituli ad electionem procederes interdixit. Addidit etiam quod rediens nuntius ex parte regis proposuit, quod id de ipsius non processerat voluntate, portans archiepiscopo litteras continentes quod canonicos ad propria redire faceret, et eis plene omnia resignaret. Tu autem, prior, archidiacono Corboniensi et R. fratri ejus ut ad Sagiensem Ecclesiam accederent injunxisti, nuntiaturi quod invenirent de restitutione facta vel etiam facienda; postmodum vero cum quibusdam canonicis Argentonium accessisti, ubi cum non posses colloquium habere cum rege, honore ejus, qui erat in dioecesi Sagiensi, sententiam in Nativitate Domini relaxasti; exinde vero Rothomagum veniens, de consilio archiepiscopi omnes fratres ad octavam Circumcisionis Dominicae convocasti; quibus apud Rothomagum constitutis, cum omnes convenire non possent ad vocationem archiepiscopi, qui apud abbatiam Sancti Audoeni morabatur, tu cum tribus archidiaconis et quinque aliis canonicis illuc ivisti; cujus stare, post multa verba, sicut sacerdotes, legali consilio promisistis. Fuit autem ipsius consilium quod ad matricem Ecclesiam ipsius canonici, obedientiales vero ad suas obedientias remanerent, ipso autem non audente ad Ecclesiam suam redire, in locis competentibus faceret provideri, et quod ad electionem non procederent donec restitutionem plenariam obtinerent, sub poena excommunicationis inhibens ne sigillo capituli apud superiorem invento sine consensu capituli sigillarent. Quod etiam prius factum fuerat per priorem, ad cujus petitionem et aliorum novem archiepiscopus idem excommunicavit omnes qui sine consensu communi eligere attentarent. Quatuor autem ex ipsis, scilicet W. archidiaconus Carboniensis et magister Guarinus Costr. ipse testis, et Martinus Blandinensis, ad archiepiscopum accesserunt, ut absolveret eos a promissione, quam sibi prior fecerat, de non assumendo aliquo in episcopum nisi de gremio esset Ecclesiae, postulantes. Quibus respondit archiepiscopus, quod Deus non erat ut eos posset ad hujusmodi absolvere sacramento. Cumque magister Guarinus Costr. se dixerit non jurasse, respondit archiepiscopus, Ite in nomine Domini. Die vero Sabbati octavas Circumcisionis sequente, omnibus canonicis, in archiepiscopali capella manentibus, sex exceptis qui remanserant ut ecclesiam custodirent, cum tu, prior, proposuisses quod licet quinque nominati fuissent, per R. tamen de Merula Ecclesiae vestrae melius poterat provideri, archidiaconus Corboniensis si electionem velles facere requisivit. Respondenti autem tibi quod velles eligere, ipse pro se suisque subjunxit quod interesse propter promissionem quam fecerant archiepiscopo non audebant, cujus perlectis litteris appellavit, et cum decem et novem exivit; tu vero cum sociis tuis, sequenti Dominica, R. de Merula elegisti; electionem autem archiepiscopo confirmare nolente, ipse archidiaconus Corboniensis appellationem interpositam innovavit, et cum parte sua rediens ad ecclesiam Sagiensem et pro excommunicata partem alteram habens, habito consensu regio et prudentum virorum consilio, Herbertum filium praefati R. abbatis elegit; sed electus ipse, nisi nobis placeret, noluit consentire. Petebatur proinde pro parte ista facto suo tanquam legitimo apostolicum favorem impendi. Quod autem praemissa electio de jure stare non posset, multipliciter ostendere satagebat. Fuerat enim ab excommunicatis post appellationes multiplices et contra promissionem factam praefatis archiepiscopis attentata. Cum enim praefatus Rothomagensis archiepiscopus ad petitionem tuam, fili prior, excommunicasset eos qui eligerent sine tuo capitulique consensu, te tuosque tenuit hoc edictum, in quod faciendo partem incidere praesumpsistis, licet idem archiepiscopus per suas nobis litteras intimarit quod in eos excommunicationis sententiam promulgarat qui ad electionem procederent regula canonum non servata. Apostolicam sedem appellaverat etiam H. archidiaconus Oximensis, ne ipso contempto eligeretur aliquis in pastorem. V. etiam de Aspris in egressu ecclesiae Sagiensis, et archidiaconus Corboniensis in archiepiscopi capella itidem appellarunt, ne absque communi consensu capituli deberet electio celebrari. Vos etiam promittendo quod juxta consilium praefatorum archiepiscoporum eligere deberetis, a primo videbamini proposito recessisse. Quod si pars altera tanquam excommunicata jus in electionem nullum haberet, sicut ex parte tua, fili prior, exstitit allegatum, cum quidam de canonicis partis tuae ad electionem ultimam vocati non fuerint, et sic merito intelligantur exclusi pariter et contempti, hac solummodo ratione factum ultimum partis tuae proponebatur penitus irritandum, cum plus noceat contemptus unius quam contradictio plurimorum. Verum has objectiones pars tua refellere nitebatur, negans se penitus in excommunicationem aliquam incidisse. Cum enim ab initio ipsius negotii, de communi consensu omnium fuerit ordinatum ut nullus eligeretur extraneus, sed de gremio duntaxat Ecclesiae, in qua plerique idonei habebantur, nec hujusmodi statuto per sequentia fuerit derogatum, cum etsi compromissum fuisset in consilium praefatorum, per hoc tamen non recederetur a primo statuto, quia consulere potuissent et etiam debuissent, ut secundum illud statutum is de gremio eligeretur Ecclesiae qui posset in ea idoneus inveniri; et si tibi, fili prior, de facto fuerit per aliquos contradictum, de jure tamen contradici non potuit, cum de communi consensu quinque fuissent de gremio Ecclesiae nominati, ut unus assumeretur eorum. Quare unus ex ipsis sine contradictione qualibet eligi poterat et debebat. Appellationes etiam interpositae id non poterant impedire, quoniam Oximensis archidiaconus non poterat appellare, cum non sit canonicus vel professus, nec ad electionem alius admittatur, sicut ex canonicorum depositionibus evidenter apparet. Cumque canonici et professi per testes etiam partis ipsius archidiaconi nominentur, ipse inter numeratos hinc inde minime reperitur. Aliis autem provocationibus dicebatur fuisse delatum, cum, inspecto principio, quod cujusque rei potissima pars existit, non sine communi consensu capituli electio fuerit celebrata. Defuncto igitur electo priore, de cujus facto principaliter agi non poterat de medio persona sublata, nisi forsitan ut de juribus latae sententiae quaereretur, pari potestate ad secundam fuit electionem processum, cum electus ipse de quatuor fuerit primitus nominatis, cui absentia quorumdam, fili prior, tuae parti faventium nocere non poterat vel debebat, cum longius extra provinciam constitutus eos causa necessitatis ad electionem convocare nequiveris vel etiam exspectare, praesertim cum se ratum habituros promiserint quidquid super ordinatione ipsius Ecclesiae tu et alii faceretis. Adversariis ergo tanquam excommunicatis ad electionis jure semotis, in te tuosque qui tecum aderant potestas totius capituli residebat. Unde, factum tuum propter praemissas et alias rationes favore petebas apostolico roborari. Nos igitur his et aliis diligenter auditis et cognitis, quia constitit nobis, prima electione pendente, post appellationem ad sedem apostolicam interpositam factum partis alterius ab excommunicatis perperam attentatum, illud decrevimus irritum et inane. Electionem autem illam ultimam a te, fili prior, et tibi faventibus tanquam a toto capitulo propter praemissas rationes et alias canonice celebratam, communicato fratrum consilio, exigente justitia, sententialiter confirmamus. Nulli ergo, etc. Datum Laterani, VII Kal. Julii. Si licuisset nobis personas accipere in judicio, profecto in causa monasterii de Gerenseheym, quae vertebatur inter dilectas in Christo filias, Gertrudim et Gudam, tot et tales ac tantos pro ipsa Guda intercessores habuimus quod libenter pro ipsa sententiam tulissemus. Verum quia Deus in sua lege praecipit quod nec accipiamus personas nec munera, sed juste quod justum est judicemus, nos sine personarum acceptione via recta procedentes, causam ipsam juxta canonicas sanctiones exigente justitia curavimus terminare. Ad audientiam siquidem apostolatus nostri referente dilecto filio, procuratore dilectae in Christo filiae Gertrudis, pervenit, quod, cum olim vacante monasterio praedicto de praeficienda sibi abbatissa moniales diutius tractavissent, demum in duas partes vota eligentium sunt divisa, quarum altera Gertrudim, altera Gudam sibi in abbatissam elegit. Propter quod ab utraque illarum fuit ad sedem apostolicam appellatum, et ad prosequendam appellationem nuntii destinati, qui in certos judices multis coram positis convenerunt, juramento firmantes quod a litteris quas communiter impetrarent nullatenus resilirent, nec examen electorum judicum pariter declinarent. Sed postmodum Gudae nuntius contra praestitum veniens juramentum, ad A. quondam abbatem de Monte, et dilectos filios, abbatem de Campis, et praepositum Sancti Gereonis, furtivas litteras impetravit. Qui cum vellent in causa procedere, Ger. nuntius ab apostolica sede reversus ad dilectos filios, majoris Ecclesiae et Sancti Gereonis decanos, et . . . . quondam majorem scholasticum Coloniensem, impetratas litteras exhibuit sub hac forma, ut videlicet litteras quas Gudae nuntius per fraudem extorserat, denuntiarent irritas penitus et inanes, revocarent etiam quidquid per eas esset in dictae Gertrudis praejudicium attentatum, causam postea fine canonico terminantes. Qui prioribus litteris revocatis, cum vellent super electione cognoscere, pars Gudae litteras illas sibi suspectas esse proposuit et ad sedem apostolicam remittendas, cujus intentionem cum Gertrudis ea ratione duceret elidendam, quod nullas causas suspicionis proponeret nec probaret, eadem Guda ad nostram audientiam appellavit. Judices vero intelligentes appellationi hujusmodi minime deferendum, probato quod Gertrudis a majori et saniori parte monialium fuisset electa, ipsam in possessionem abbatiae auctoritate apostolica induxerunt. Qui cum postmodum nuntium cum actis judicum ad sedem apostolicam destinassent, ipse nuntius immemor fidei quam super negotio fideliter procurando praestiterat, cum nuntio Gudae collusit, cui universa tradidit instrumenta, et cum eo in judices suspectos omnino convenit. Unde, cum ad venerabilem fratrem nostrum, Coloniensem archiepiscopum, et dilectos filios, decanum Xanctensem, et praepositum Sancti Gereonis, impetratae litterae comparerent, Gertrudis ad ipsorum tribunal accedens, adversus archiepiscopum proponebat, quod ab ipso super eodem negotio fuerat appellatum, et ab initio litis foverat partem Gudae, et proventus Ecclesiae, quos ut judex ordinarius lite pendente debuisset fideliter conservare, illi postmodum conferendos quae per sententiam obtineret, adversariae suae concesserat, et sic illam contra se duxerat muniendam. Dicebat insuper quod Xanctensis decanus adversariam proxima linea consanguinitatis attingeret, et quod praepositus Sancti Gereonis non esset judex idoneus, tanquam infra aetatem legitimam constitutus. Ad haec autem pars Gudae taliter respondebat, quod, cum de assensu utriusque partis judices fuissent obtenti, ipsa Gertrudis non debebat nec poterat eorum judicium declinare. Sed eadem contra haec taliter replicabat, quod, si praedictas causas suspicionis ad plenum ejus nuntius advertisset, dolose postmodum in tales judices convenerat. Unde factum ejus ratum habere minime tenebatur. Denique cum ejus rationes nollent admittere judices memorati, ipsa se et causam apostolicae protectioni supponens nostram audientiam appellavit; sed judices, juris ordine praetermisso, Gudam de abbatia investire curarunt, moniales quae excommunicatae fuerant sine satisfactione qualibet absolventes. Propositis autem Gudae nuntius respondebat, quod, cum a sex fratribus et septem sororibus in abbatissam canonice fuisset electa, Gertrudis vero a parte numero et dignitate minore, ipsa Guda per nuntium ad abbates de Monte ac de Campis et praepositum Sancti Gereonis litteras impetravit: qui, cum causa legitime ventilata usque ad sententiam processissent, Gertrudis nuntius ad majoris Ecclesiae et Sancti Gereonis decanos et majorem scholasticum Coloniensem litteras nostras reportavit; qui, cum partes peremptorie citavissent, Guda tamen, quia unus judicum advocatus, reliqui vero ab initio fautores fuerant praedictae Gertrudis, sedem apostolicam appellavit. Sed nihilominus judices praedictae Gertrudis possessionem abbatiae adjudicare curarunt, in ipsam Gudam et ejus fautrices sententiam proferentes excommunicationis. Unde, postmodum, ad earum petitionem causam ipsam praedicto archiepiscopo et praeposito Sancti Georgii, et decano Xanctensi commisimus terminandam; qui latam a praedictis judicibus sententiam revocarunt, electionem de Guda factam auctoritate apostolica confirmantes. Gertrudis autem ad sedem apostolicam accedens, ad probandum quod proposuerat coram dilectis filiis, B. tituli Sanctae Suzannae presbytero, et M. Sancti Theodori diacono, cardinalibus, quos concesseramus in eodem negotio auditores, testes induxit, et procurator Gudae se testes asseruit producturum, quorum copiam apud sedem apostolicam non habebat. Unde negotium ipsum dilectis filiis, abbati de Stanvelt, praeposito Sancti Severini Coloniensis, et priori de Mare, duximus committendum, quibus per nostras dedimus litteras in mandatis, ut, auditis propositis et receptis testibus quos pars utraque duceret producendos, attestationibus etiam coram jam dictis cardinalibus exhibitis, quas sub bulla nostra his misimus interclusas, et aliis quae coram ipsis essent exhibitae publicatis, Deum habentes prae oculis, si partes consentirent, diffinitivam sententiam promulgarent. Alioquin gesta omnia in scriptis redacta sub sigillis suis ad sedem apostolicam destinarent, partibus competentem terminum assignantes, quo per se vel procuratores idoneos accederent diffinitivam sententiam recepturae. Convocatis igitur partibus et in ipsorum delegatorum praesentia constitutis, Gertrudis nostras judicibus litteras praesentavit, postulans sibi justitiam exhiberi. Quibus de more perlectis, Guda earum copiam sibi petiit exhiberi. Cujus petitionem dicebat Gertrudis nullatenus audiendam, cum easdem litteras sibi suus procurator, quem ad nos miserat, reportasset. Cumque fuisset super hoc diutius disputatum, Gertrudis tandem fecit Gudae inspiciendarum copiam litterarum. Quibus diligenter inspectis, deliberatorias inducias postulabat, quas Gertrudis denegandas penitus asserebat, cum saepe ac saepius concessae fuissent, ac diu negotium ventilatum. Cumque super his diutius disputassent, ipsi judices, habito prudentum et religiosorum virorum consilio, non esse dandas Gudae deliberatorias inducias decreverunt, tum quia coram pluribus judicibus causa fuerat agitata, tum quia Guda facere fidem noluit quod easdem litteras per suum nuntium minime recepisset. Unde Guda nostram duxit audientiam appellandam. Ipsi vero appellationem in litteris inhibitam attendentes, testes Gertrudis ad ipsius petitionem super ipso negotio receperunt, quorum attestationes cum fuissent legitime publicatae, cum illis quae coram memoratis cardinalibus receptae fuerant, prout tenor mandati apostolici continebat, sub sigillis suis ad nos transmisere conclusas. Nos igitur, procuratoribus utriusque partis cominus constitutis, cum per memoratum B. presbyterum cardinalem, quem eis dedimus auditorem, nobis quae proposita sunt fuissent fideliter recitata, auditis rationibus et allegationibus plenius intellectis, attendentes Gertrudem a majori et saniori parte monialium, quae, sicut probatum fuerat, solae jus obtinent eligendi, canonice in abbatiam electam fuisse, Gudae denominatione cassata, electionem Gertrudis auctoritate apostolica duximus confirmandam. Quocirca discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus eam in possessionem ipsius abbatiae nostra freti auctoritate inducere, remoto cujuslibet contradictionis et appellationis obstaculo, procuretis, et faciatis eam pacifica possessione gaudere, contradictores, etc. Quod si non omnes, duo, etc. Datum Laterani, VI Kal. Julii. Cum lites quae ad discordiam emerserunt, amicabili fuerint compositione sopitae, quod ad eas sopiendas provida fuerit deliberatione statutum, decet scripturae testimonio communiri, ne ad renovandum novum litigium quorumlibet malitia quaestio rediviva consurgat. Sane, cum inter vos et Ecclesiam vestram ex una parte, et dilectum filium, nobilem virum, Andream de Calviniaco, dominum castri Rodulphi ex altera, super justitiis et libertatibus burgi Dolensis quaestio verteretur, tandem inter vos et ipsum amicabilis compositio intervenit, quam tu, fili abbas, et idem nobilis in nostra praesentia constituti postulastis a nobis suppliciter confirmari. Nos igitur vestrae postulationi clementius annuentes, compositionem ipsam, sicut sine pravitate provide facta est et ab utraque parte sponte recepta, et in scripto dicti nobilis plenarie continetur, auctoritate apostolica confirmamus, etc. Ut autem super hoc certitudo major possit haberi, scriptum ipsum de verbo ad verbum huic nostrae paginae duximus inserendum, cujus tenor talis existit. Ad evitandum oblivionis incommodum et retundendam calumniantium malitiam, qui super rebus gestis suscitare solent multiplices quaestiones, adhibendum est scripturae remedium, quatenus quod longaevi protractio temporis humanae memoriae derogat, hoc scripturae testimonium, quod oblivionis dispendium non patitur, recompenset. Idcirco, ego Andreas de Calviniaco, dominus castri Rodulphi, notum facio per praesentem paginam omnibus praesentibus et futuris, quod, cum inter me et Ecclesiam Dolensem super justitiis et libertatibus Dolensis burgi fuisset quaestio diutius ventilata, tandem per Dei gratiam taliter fuit inter me et eamdem Ecclesiam compositum et ad pacem perficiendam, quod ego dimisi et concessi in perpetuum Dolensi Ecclesiae, propter chartas quas habet Ecclesia ipsa a dominis quondam castri Rodulphi, omnes justitias Dolensis burgi, tam in duellis quam furtis, quam raptu et murts, et quod omnes clamores qui de commissis infra cruces ejusdem burgi perpetratis fient, ad abbatem vel ejus ministeriales ferantur, et qui justitiam suam infra cruces habere voluerit, per praedictam Ecclesiam habeat, et quod equi ejusdem Ecclesiae sive jumenta, sive asini, qui cum quadriga, seu alio modo, ad adducenda ligna seu alia usibus monachorum necessaria foras missi fuerint, non capiantur, nisi tamen inventi fuerint in delicto. Habitatores burgi Dolensis quidquid et ubique extra cruces delinquant, dummodo infra cruces venire valeant, exhibebunt justitiam per abbatem vel ejus mandatum, nisi tamen capti fuerint in delicto. Quaestam etiam illam quam super homines burgi Dolensis propter vindemiandas vineas ego et praedecessores mei consueveramus facere, Deo et beatae Mariae ego et Dionysia uxor mea, et haeredes mei, omnino et in perpetuum dimisimus, ita, quod nullus hominum vel mulierum infra cruces burgi habitantium, aliquid de caetero propter vineas vindemiandas persolvat, sed quandocunque voluerint, liberam vindemiandi habeant facultatem. Concessi etiam quod panni sine tinctura qui fuerint in burgo Dolensi et in castro Rodulphi, sicuti burellum et cordatum et reatum, quod fit ibidem vendantur in burgi domibus, fenestris non apertis; panni etiam linei et canabei, undequaque venient, similiter ibi vendantur. Homines etiam qui molas in burgo Dolensi adducere voluerint, eas secure adducant et vendant, et ego vel homines mei nullam vim faciemus quo minus in burgo molae adducantur et vendantur. Concessi praeterea quod mercerii perducant merces suas et vendant in plateis burgi Dolensis omni die si abbas voluerit, nisi forum vel nundinae fuerint apud castrum Rodulphi, ita quod nullam alicui persolvant consuetudinem. Fabri etiam undecunque veniant, similiter vendant ferrum fabricatum sine omni consuetudine. In omnibus nundinis quae fiunt in burgo Dolensi, jacebunt mercatores, si voluerint, in burgo, in vigiliis nundinarum et in die cum rebus et equitaturis suis. In nundinis vero quae fiunt in burgo Dolensi in visitatione Dolensis Ecclesiae, quas ego dedi, et in nundinis Annuntiationis beatae Mariae, quas D. Ebbo et D. D. Radulfus filius ejus dederunt, quae sunt trium dierum, jacebunt mercatores, si voluerit, in burgo Dolensi in vigiliis nundinarum et in die, et in altera sequenti die cum rebus et equitaturis suis. Propter damna quae ego intuli Dolensi Ecclesiae dedi in perpetuum Ecclesiae decem modios bladi, censuales de frumento, de siligine, de hordeo, de avena aequaliter. Praeterea concessi quod burgus de Masnilio habeat eamdem libertatem quam burgus Dolensis habet. Propter damna et injurias quae homines mei fecerunt et Coterelli apud Masnilium, concessi quod apud Masnilium quotannis Dominica post festum sancti Dionysii fiant nundinae, juxta consuetudinem nundinarum quae fiunt in burgo Dolensi in festo sancti Michaelis. In burgo de Hubeis nihil habeo nisi quaestam unius marcae argenti, et unam procurationem semel in anno, sicut D. Ebbo quondam habuit. Villam de Hybernali tenebo et servabo liberam et immunem, reddita mihi consueta censa avenae. In domo de Vodolione non descendam nec hospitabor, nec aliquam violentiam irrogabo. Medietarii Dolensis Ecclesiae erunt ab omni consuetudine et violentia liberi et immunes, et res monachorum vel hominum suorum non capientur, quandiu ipsi voluerint justitiam exhibere, vel abbas, vel mandatum suum pro eis. Ut autem ista omnia habeant perpetuam firmitatem, ego juravi me illa inviolabiliter servaturum, et praesentem paginam sigilli mei munimine roboravi, et ad majus testimonium sigilla Sancti Gildasii et Millebecensis abbatum feci apponi. Haec omnia sicut super scripta sunt, etiam Dionysia uxor mea et G. filius meus concesserunt. Hujus rei testes sunt isti. H. prior Dolensis, A. prior de Rocca Cerveria, Aym. eleemosynarius, P. camerarius, P. sacrista, A. cellararius, O. armarius, M. hostellarius, P. Ferrandi, J. archipresbyter castri Radulphi, N. Correers, Petrus Pelet, G. Nebodet, H. Viventius, P. Guarni, W. de Azajo, A. Viventius, S. Bergerolae, H. de Seusa, Ga. de Aventiniaco, A. Burez, G. Moralz, O. de Valenkai, magister Herveus, R. Borges et B. frater ejus, S. filius ejus. Gir. Petiz-Terr. Bonatus de Uriaco, Hu. Agnellus, P. de Cresenc., Joannes scriptor abbatis Dolensis et multi alii. Actum est hoc anno Verbi incarnati 1203, Non. Aprilis, in capitulo Dolensi, regnante Philippo rege Francorum, Joanne rege Anglorum, sedente Innocentio papa III, G. praesule Bituricensi, Radulfo abbate Dolensi. Nulli ergo, etc. Datum Laterani, Kal. Julii. , quae vertebatur inter te ex una parte, et venerabilem fratrem nostrum, episcopum, et dilectos filios, canonicos Terdonenses, ex alia, tu et procuratores partis alterius in nostra essetis praesentia constituti, vobis dilectum filium, Hug. tituli Sancti Martini presbyterum cardinalem, concessimus auditorem. Coram quo pro te taliter fuit allegatum, quod, cum bonae memoriae O. episcopus Terdonensis, patruus tuus, ab apostolica sede reversus, Terdonenses canonicos attentius rogavisset ut te reciperent in canonicum et in fratrem, ipsi ejus precibus annuentes hilariter te receperunt, nulla primae vel secundae praebendae habita mentione; qui ab illo tempore usque nunc locum in choro et capitulo sicut alii canonici habuisti, lectiones legisti in ecclesia, et responsoria cantavisti, ac per praedictum episcopum tibi fuerunt domus in ipsa canonica nomine canonici assignatae, quas tu possedisti ac possides in quiete. Et cum in eadem Ecclesia Terdonensi ex illis canonicis qui praebendam in ea non possident tu primo institutus fueris et receptus, et nunc vacet beneficium in eadem, humiliter postulabas a nobis ut Terdonensibus canonicis dare dignaremur districtius in mandatis, quod vacans beneficium tibi, omni difficultate postposita, assignarent, et facerent pacifica possessione gaudere. Procuratores vero partis alterius e contrario respondebant quod, cum in Terdonensi Ecclesia certus sit canonicorum numerus institutus et scriptis Romanorum pontificum confirmatus, canonicique constitutionem ipsam observare teneantur praestito juramento, nos eis litteris nostris dedimus in mandatis, ut dilectum filium, B. subdiaconum et capellanum nostrum, in canonicum reciperent et in fratrem, eique praebendam sicut uni ex aliis canonicis assignarent. Verum quia statutus canonicorum numerus tunc in eadem Ecclesia plenus erat, mandatum nostrum non potuerunt exsecutioni mandare. Post non modicum vero temporis, praedictus O., quondam episcopus, persuasionibus, minis et terroribus, institit apud canonicos Terdonenses, ut te reciperent in canonicum ad praebendam proximo vacaturam, eis constanter promittens quod eos tam a petitione civium Terdonensium quam ab exsecutione mandati apostolici, quod ipsi pro ejusdem subdiaconi nostri receptione receperant, liberaret; sicque eos circumveniens fraudulenter, recipi te fecit ad praebendam proximo vacaturam. Cum autem dilectus filius R. tituli Sancti Petri ad Vincula presbyter cardinalis, in Lombardiae partibus legationis officio fungeretur, eumdem subdiaconum nostrum per quemdam clericum suum institui fecit canonicum ecclesiae Terdonensis, assignans ei stallum in choro et locum capitulo, praesente praedicto quondam episcopo, nec faciente de receptione tua aliquam mentionem. Sed praedicti canonici institutionem de ipso B. factam, licet in publico non ostenderent propter insolentiam laicorum, ratam omnimodis habuerant. Cumque circa praeteritum Pascha dictus quondam episcopus carnis debitum exsolvisset, et praedictus episcopus qui nunc est, fuisset subrogatus eidem, qui fuerat archidiaconus Ecclesiae Terdonensis, praebendam vacantem iidem canonici praedicto subdiacono nostro unanimiter decrevere conferri, sicut in eorum litteris perspeximus contineri, et ipsius procuratores capituli praedictam praebendam vacantem in nostra sibi praesentia concesserunt. Unde suppliciter petebatur a nobis ut institutionem tuam, tanquam contra Lateranense concilium attentatam, penitus irritantes, et absolventes Terdonensem Ecclesiam ab impetitione tua, concessionem eidem subdiacono nostro factam de praebenda praedicta dignaremur auctoritate apostolica confirmare. Nos igitur ex his quae fuerunt hinc inde proposita certiores effecti per cardinalem praedictum, concessionem praedicto subdiacono nostro a canonicis praedictis factam de praebenda praedicta de fratrum nostrorum consilio ratam habentes, eam auctoritate apostolica duximus confirmandam. Verum, cum tam assertione tua quam confessione constet partis alterius, Volentes autem tecum benignitatem apostolicam exercere, ut non videaris diutius, sicut nec convenit, sine stipendio ecclesiastico militare, provida deliberatione statuimus, ut fructus praebendae praedicti subdiaconi nostri tandiu inter te et ipsum qualiter dividantur, donec praebendam tu fueris in Terdonensi Ecclesia consecutus. Datum Laterani, VII Idus Julii. Cum accessissent olim ad apostolicam sedem dilecti filii, M. monachus sancti Willelmi, qui Hu., quondam abbatem ipsius loci, super reatu perjurii, dilapidatione, ac dissolutione ordinis accusabat, ac W. Ricc. procurator ipsius quondam abbatis, quia per mutuas assertiones illorum non potuimus elicere veritatem, causam ipsam dilecto filio, fratri Raynerio, tunc in partibus illis apostolicae sedis legato, duximus committendam. Sed postmodum de infirmitate ipsius legati rumore accepto, ne aliquid de ipso humanitus eveniret, dilectum filium, magistrum Petrum de Castronovo, Magalonensem archidiaconum, negotio eidem adjunximus. Qui capitulo innitens quod in litteris nostris erat insertum, videlicet ut si legatus interesse non posset, idem archidiaconus ea nihilominus exsecutioni mandaret, partes ad suam praesentiam convocavit. Coram quo dictus monachus supradicta crimina objecit eidem quondam abbati, afferens etiam ipsum commisisse Simoniacam pravitatem aperte. In cujus testimonium criminis quoddam instrumentum produxit in medium, in quo idem quondam abbas Certefh Ricc.. . . uxorem ejus et infantes, ad conversionem pro duobus millibus solidorum Melgoriensis monetae confiteri videbatur sub charitatis nomine recepisse. Sed cum idem M. haec et multa alia in abbatem proponeret, et multis modis exciperet contra ipsum, suamque niteretur innocentiam expurgare, dictus archidiaconus receptis testibus quos pars induxit adversa, in dictum quondam abbatem suspensionis sententiam promulgavit. Idem vero quondam abbas, veritus ne judex procederet ad depositionem sui ipsius, vocem ad nos appellationis emisit. Ipse nihilominus appellatione contempta, postquam idem quondam abbas iter arripuit ad sedem apostolicam veniendi, in eum excommunicationis et depositionis sententiam promulgavit. Postmodum autem dictus quondam abbas ad praesentiam nostram accedens, cum nobis proponeret se a dicto judice injuste gravatum, et postularet instanter ut quod ab ipso factum fuerat irritum faceremus haberi, supradictus monachus postulabat e contra quod a nobis obtineret factum archidiaconi firmitatem. Qui cum concertatione mutua nobis contraria proponerent et diversa, et dilectus filius J. tituli Sanctae Pudentianae presbyter cardinalis, eis datus fuisset auditor, coram ipso et dilectis filiis P. tituli Sancti Marcelli presbytero, et H. Sancti Eustachii diacono, cardinalibus, quos eidem auditori ad consilium duximus adjungendos, aliquandiu litigarunt. Qui visis attestationibus et allegationibus utriusque partis, auditisque diligenter et conspectis, quoniam ex attestationibus adversae partis nihil intelligere potuerunt quod depositionem induceret, licet aliqua quae continebantur in eis famam ipsius quondam abbatis in aliquibus denigrassent, vobis, frater archiepiscope et fili abbas Vallis-Magnae, et dilecto filio B. de Costa, archidiacono Ruthenensi, litteris nostris mandavimus ut, nisi coram vobis praedictus quondam abbas sufficienter ostenderet, se a crimine Simoniacae pravitatis super praemissis immunem, depositionis sententiam latam in eum curaretis auctoritate apostolica confirmare, et faceretis eidem monasterio de persona idonea in abbatem regulariter provideri. Quod si probaret se forsan immunem a Simoniaca pravitate, praedictam depositionis sententiam revocaretis in irritum, poenam tamen eidem quondam abbati ad correctionem infligeretis, secundum disciplinam canonicam et ordinem regularem, suspensionis sententia usque ad purgationem canonicam suo in robore permanente. Vos autem cum juxta mandatum nostrum parati essetis in causa procedere memorata, praedictus M. monachus, conjudicem vestrum archidiaconum Ruthenensem sibi suspectum asseruit, eo quod in causa eadem contra ipsum fuerat advocatus, postulans ut vos duo in causae cognitione procederetis, vestro conjudice remoto, sic ad nostram audientiam appellavit, cum in litteris nostris appellationis non esset remedium interdictum. Post appellationem tamen objectam partes vobis multipliciter obstiterunt, ut vos duo pietatis intuitu ejusdem causae cognitionem suscipere curaretis, secundum formam commissionis nostrae in omnibus processuri, eo solo excepto quod si eumdem quondam abbatem videretis depositione dignum, latam in eum depositionis sententiam non possetis auctoritate apostolica confirmare, sed nobis curaretis totius negotii seriem per vestras litteras intimare; si vero ipsum videretis per sententiam absolvendum, ferendi pro ipso absolutionis sententiam haberetis facultatem. Causa itaque suo tramite decurrente, cum abbas ipse niteretur se immunem ostendere a labe Simoniacae pravitatis, et ad assertionem suam testes aliquos produxisset, et e contra pars M. monachi, ad improbandos testes ipsius quondam abbatis produxisset testes alios ex adverso, et multa fuissent hinc inde proposita coram vobis, et compromisissent partes praestito juramento se in ipsa causa plures testes minime producturos, vos auditis rationibus et allegationibus utriusque partis, cum partes in vos compromisissent, iterum praestito juramento se juri et mandato vestro per omnia parituros, quoniam eidem quondam abbati et quieti monasterii credebatis plurimum expedire, ut idem quondam abbas sponte cederet abbatiae, ipso vocato seorsum, ei suggerere ut cederet procurastis. Et quoniam monitis vestris in hac parte acquiescere non curavit, vos in causa ipsa ultra procedere noluistis, partem utramque cum allegationibus et attestationibus quas recepistis, et litteris vestris totius causae seriem continentibus, ad nostram praesentiam remittentes. Cumque nos omnibus diligenter inspectis, de fratrum nostrorum consilio causam ipsam parati essemus per sententiae calculum terminare, idem quondam abbas sponte cessit pro bono pacis, usus consilio saniori, et renuntians omni juri quod in eadem abbatia se credebat habere, ipsam in nostris manibus resignavit; cujus cessionem recepimus, praecipientes eidem ut se intromittere de abbatia de caetero minime attentaret. Volentes igitur ipsi monasterio, quod est Romanae Ecclesiae, paterna providere sollicitudine, ut tenemur, cum occasione quaestionis praedictae sit, ut dicitur, in temporalibus et spiritualibus diminutum, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus ad monasterium ipsum pariter accedentes, cessionem et renuntiationem praedicti quondam abbatis publice nuntietis, dantes conventui auctoritate nostra liberam facultatem, ut personam idoneam per electionem canonicam cum consilio vestro sibi praeficiant in abbatem, vosque Deum habentes prae oculis tale ipsis detis in hoc consilium, quod in examine districti Judicis, ubi quisque de factis suis mercedem propriam est recepturus, bonam valeatis ex hoc reddere Domino rationem, et per vestrae sollicitudinis studium status ipsius monasterii, quod multipliciter est dilapsum, valeat auctore Domino reformari. Ei autem qui de consilio vestro electus fuerit in abbatem, quia ipsius monasterii parcere volumus gravaminibus et expensis, tu, frater archiepiscope, sublato cujuslibet contradictionis et appellationis obstaculo, vice nostra munus benedictionis impendas, et ab eo juramentum pro Ecclesia Romana recipias, quod tibi sub bulla nostra mittimus interclusum. Si vero idem conventus electionem celebrare noluerit, vel malitiose distulerit, seu eorum vota in electione non potuerint unanimiter concordare, vos nihilominus auctoritate nostra, sublato appellationis obstaculo, curetis ipsi monasterio de persona idonea providere, cui tu, frater archiepiscope, juxta quod praediximus, benedictionis munus impendere non moreris, contradictores, si qui fuerent, vel rebelles appellatione remota per districtionem ecclesiasticam praemissa monitione compescens. Quia vero praedictus quondam abbas in prosecutione causae suae multa, ut asserit, jam expendit, pro quibus amicorum suorum bona sunt pignori obligata, et ipse cum eis nihilominus est pro eisdem debitis obligatus, volentes ei, sicut convenit, providere, discretioni vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, ut ei de bonis monasterii antedicti moderatas expensas, quas in prosecutione hujusmodi fecisse dignoscitur, receptis ab eo privilegiis monasterii et sigillo capituli, restitui sublato cujuslibet contradictionis et appellationis obstaculo faciatis. Possessiones autem ipsius monasterii alienatas illicite auctoritate apostolica studeatis legitime revocare, detentores ad restitutionem earum, sicut justum fuerit, ecclesiastica districtione cogentes. Quod si non omnes, etc., tu, frater archiepiscope, cum eorum altero, etc. Datum apud monasterium Sublacense, VIII Idus Augusti, anno quinto. Contumaciam praepositi et canonicorum Sancti Antonini Placentini jam diu sumus per indicia eorum rebellionis experti, et ad correctionem inobedientiae suae nostrum nuper animum vehementius concitarunt. Licet enim pro dilecto filio, T. clerico, canonicando in eadem Ecclesia, nostras preces et litteras multoties recepissent, ac mandatum nostrum non fuissent veriti surdis auribus pertransire, tandem tamen vobis, fili archidiacone et praeposite, nostris dedimus litteris in mandatis ut, si praedicti praepositus et canonici eumdem I. in fratrem et canonicum non reciperent, vos in eos non postponeretis excommunicationis sententiam promulgare. Sed cum ipsi perdurantes in contumacia sua, ipsum T. a vobis etiam commoniti recipere non curassent, vos eos juxta tenorem mandati nostri excommunicationis vinculo astrinxistis. Caeterum cum praedictus praepositus propter hoc ad Sedem apostolicam accessisset, ab eo secundum formam Ecclesiae juramento recepto, beneficium ei fecimus absolutionis impendi, et injungi eidem sub debito juramenti, ut, si praedictus T. receptus esset in fratrem et canonicum ecclesiae antedictae, sicut idem praepositus asserebat, ipse receptioni ejus nec per se nec per alium verbo vel opere contradiceret, et si forte receptus non esset, eum reciperet et ipsum in sua receptione fovere curaret, et ut alii eum reciperent, pro posse suo daret operam efficacem. Verum, volentes canonicis ipsius ecclesiae, qui propter hoc erant simili sententia innodati, misericorditer providere, et eorum parcere laboribus et expensis, vobis litteris nostris, quas idem praepositus ad vos debuit reportare, dedimus in praeceptis ut illos de canonicis antedictis qui ad nostrum vellent redire mandatum, receptis ab eis secundum formam Ecclesiae juramentis, ab excommunicationis vinculo absolvere curaretis injungentes eisdem sub debito juramenti quatenus praedicto praeposito, ut praemissum est, de mandato nostro injunctum fuisse dignoscitur, attentius provisuri ne cujuslibet tergiversatione, vel fraude, seu quolibet ausu contra mandatum nostrum, quo pro praedicto T. fecimus, valeret aliquid attentari. Sed, cum crederemus praedicto T. clerico in suo negotio satis congrue providisse et ipsum praebendae suae pacifica possessione gaudere, post reditum praedicti praepositi a praesentia nostra, sicut ejusdem clerici nobis conquestio patefecit, illata sunt ei gravamina duriora, et pacem quam per ipsum habere credidit, non potuit obtinere, et ex litteris quas idem praepositus reportavit fructum non fuit aliquem consecutus, quia idem praepositus vobis eas non curavit, ut debuit praesentare. Sed, cum idem praepositus eumdem T. nomine et vice omnium fratrum suorum, ut dicebat, in pacis osculo recepisset, et ei stallum in choro, locum in capitulo, dormitorio, et refectorio assignasset, a te postmodum, frater episcope, iidem canonici requisiti si ratum haberent quod praepositus fecerat de receptione clerici antedicti, se id ratum habituros noluerunt aliquatenus praesente eodem clerico confiteri. Cumque idem clericus in loco sibi assignato in dormitorio lectum, et in refectorio, sicut moris est, suum fecisset scrinium deportari, ipsi canonici, vel per se, vel per alios de scrinio res ejus extrahentes furtive, ipsum in refectorio igni apposito concremarunt, postmodum vero lectum ejus cum cultellis nequiter inciderunt. Sed, cum idem clericus crederet sibi per praepositum, qui tunc ab apostolica sede redierat, de damnis et injuriis irrogatis satisfactionem aliquam exhiberi, ipsi afflicto afflictionem addentes, pulvinar ejus de dormitorio abstulerunt, et in quemdam consanguineum ejus clericum, qui pro pane et vino more solito ad camerarium accedebat, quidam de canonicis cum servientibus suis manus injicientes temere violentas, et ipsum inhoneste tractantes, graviter vulnerarunt in facie, ac extra portam ecclesiae turpiter expulerunt, et servientibus ejusdem ecclesiae districtius inhibere curarunt ne ipsi praesumerent aliquod servitium exhibere, et sic eumdem clericum minis assiduis et contumeliis affligentes, non sine contemptu nostro, ipsum fatigare non desinunt plurimis laboribus et expensis. Praedictus quoque praepositus, prout effectus operis manifestat, oblitus praestiti juramenti, et mandati nostri transgressor, licet ipsum clericum sub quadam dolositate receperit, contra eum tamen secreto non dubitat malignari, et concanonicos suos fovens in malitia praeconcepta, ipsis excommunicatis participat in refectorio, et extra etiam cum eis non metuit conversari, et duobus ex illis qui excommunicatione tenentur, postquam a nobis rediit, administrationem temporalium ecclesiae memoratae contulit, et cum aliis divina non metuit officia celebrare, eidem T. praebendam cum integritate juxta mandatum nostrum denegans exhibere. Cum igitur contemptum hujusmodi non debeamus sub dissimulatione transire, imo manus extendere severitatis apostolicae ad correctionem ipsorum, ut aliis auferatur audacia similia perpetrandi, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, et in virtute obedientiae districte praecipimus quatenus, si praedictus praepositus praemissas litteras, quas vobis de ipsius absolutione et receptione clerici antedicti direximus, occultaverit, vos ipsum tandiu, candelis accensis et campanis pulsatis, publice denuntietis excommunicationis sententiae subesse, donec ad nos cum eisdem litteris revertatur, a nobis super tanto excessu poenam debitam recepturus. Si vero vobis in suo reditu ipsas litteras praesentarit, et contra tenorem earum ipsum venisse constiterit, vos eum tanquam perjurum ab administratione ipsius Ecclesiae penitus amoventes, ipsum ab officio et beneficio, sublato appellationis obstaculo deponatis. Alios autem canonicos ecclesiae praedictae tandiu nuntietis, accensis candelis et pulsatis campanis, per civitatem et dioecesim Placentinam, excommunicationis sententiae subjacere, quam omnibus diebus dominicis et festivis praecipimus solemniter innovari, et sic excommunicatos praecipiatis ab omnibus arctius evitari, donec singuli praestiterint corporaliter juramentum, quod clericum ipsum in canonicum et fratrem admittant, benignaque fraternitate pertractent, stallum in choro sibi, locum in capitulo et refectorio assignantes, et ei praebendam suam non subtrahant, de contemptu cum litteris vestris procuratores ad nostram praesentiam curaverint destinare. Quae vero de praebendae fructibus, postquam de ea fuit auctoritate apostolica investitus, saepedicto clerico sunt substracta, et moderatas expensas quas eum propter hoc veniendo ad sedem apostolicam, morando et redeundo, fecisse constiterit, ipsi faciatis sine diminutione restitui, et de illatis damnis ei injuriis irrogatis satisfieri competenter, contradictores monitione praemissa per censuram ecclesiasticam appellatione postposita compescentes. Illos autem quos vobis constiterit in praedictum clericum servientem ipsius T. manus temerarias injecisse, tandiu appellatione remota excommunicatos publice nuntietis, et faciatis ab omnibus arctius evitari, donec passo injuriam satisfecerint competenter, et cum vestrarum testimonio litterarum ad sedem accesserint apostolicam absolvendi. Quod si nec sic ab inobedientiae vitio, quod secundum prophetam idololatriae comparatur, poterunt coerceri, ne tantum malum praesumptoribus transeat in exemplum, et per hoc sedis apostolicae auctoritas contemnatur, vos post mensem clericorum tam civitatis quam dioecesis Placentinae generale consilium convocetis; in quo praeter praemissa, quae volumus et jubemus solemniter publicari, denuntietis auctoritate nostra statutum, quod nos ecclesiae Sancti Antonini canonicos universos rebelles et contumaces, decernimus ad nullam ecclesiasticam dignitatem nullumque posse de caetero ecclesiasticum beneficium promoveri, sed omnem vocationem, nominationem, seu electionem, sive institutionem faciendam de ipsis censemus irritam et inanem; ut quia praedictum T. clericum ad unum beneficium ecclesiasticum propter mandatum nostrum recipere contempserunt, ipsi de caetero justo judicio secundum mandatum nostrum ad nullum ecclesiasticum beneficium admittantur. Quod si non omnes, etc., duo vestrum, etc. Qui tamen in hujus exsecutione mandati negligens apparuerit, aut remissus, indignationem nostram se noverit incursurum. Qui vero diligens fuerit et obediens, nostram se noverit gratiam uberius promereri. Datum apud monasterium Sublacense, V Idus Augusti. In eumdem fere modum consulibus et universo populo Placentinis, usque admittantur. Ideoque universitatem vestram rogamus, monemus, et per apostolica scripta mandamus, quatenus saepedictos canonicos Sancti Antonini sicut excommunicatos usque ad satisfactionem condignam arctius evitantes, eumdem T. clericum, ob reverentiam beati Petri et nostram, taliter manutere ac in sua justitia confovere curetis, quod nos habere gratum possimus, et devotionem vestram merito commendare. Datum, ut supra. Sicut ex litteris tuis nobis praesentatis accepimus, cum juxta mandatum nostrum proventus regios velles colligere in ducatu Amalphiae et ad opus regium conservare, et quaesisses primo rationem villicationis eorum qui jam duobus annis bajulationem ducatus in terra et in mari habuisse noscuntur, cujus proventus sexcentarum unciarum auri numerum, ut proponitur, jam excedit, Sergius Scrofa, qui de bajulatione maris et justitiarum, quam hactenus habuit, trecentas uncias solvere regiae duanae tenetur, non solum tibi rationem reddere non curavit, imo ausu temerario publice non metuit acclamare nos in regno ordinare aliquid non debere, propter quod ipse non tenebatur nostris jussionibus obedire, nec ad mandatum nostrum de bajulatione alicui respondere. Nolentes igitur quod profectus et regni commodum alicujus interveniente malitia retardetur, fraternitati tuae praesentium auctoritate mandamus firmiterque praecipimus, quatenus praedictum Sergium et alios ducatus Amalfiae, ut tibi de proventibus regiis omni postposita dilatione respondeant temporaliter et spiritualiter, appellatione remota compellas. Nos enim damus eis nostris litteris districtius in praeceptis, et tibi de proventibus regiis et bajulationibus, et aliis quae ad administrationem ducatus pertinent, vice nostra respondeant et tuae penitus ordinationi intendant. Praeterea, quia, sicut ex litteris tuis et dilectorum Amalphitanorum atque Scalensium nostro est apostolatui reseratum, quidam proventus regios pignori detinent obligatos, alii per privilegium sibi dicunt fore concessos, volumus et mandamus, ut cum nos consuetudinum regni plenam notitiam minime habeamus, et nullos velimus in sua ratione gravare, tu cum dilectis filiis, magistris camerariis Apuliae et Terrae Laboris, vel cum eorum aliquo, inquiras diligentius veritatem, et quod statuendum videritis, auctoritate nostra, sublato cujuslibet contradictionis et appellationis obstaculo, secundum approbatam regni consuetudinem statuatis, ita quod, prout non convenit, alicujus justitia non laedatur. Ad haec, quoniam, sicut audivimus, quidam ducatus Amalphiae a perfido Marcualdo regis et Ecclesiae inimico, maledicto et excommunicato a nobis, sub nomine regio litteras receperunt, et quantum in eis est, aliorum fidelitatem nituntur suggestione pessima maculare, nec metuunt se fateri sequaces ipsius, praesentium tibi auctoritate mandamus firmiterque praecipimus, quatenus illos quos hujusmodi macula respersos inveneris, usque ad dignam satisfactionem et vinculo excommunicationis astringas, et temporaliter etiam praesumptionem eorum severitate castiges. Querelam venerabilis fratris nostri, B. Ferentinensis episcopi, recepimus, continentem quod tu, eo non consentiente, imo contra prohibitionem ipsius, post appellationem ad nos interpositam, ecclesiam Sancti Sylvestri, quae in tua dicitur possessione fundata, sibique dioecesana est lege subjecta, cui lapidem dederat benedictum, B. et J. monachis Casaemarii praesumpsisti ad opus monasterii assignare. Nos autem monachos ipsos nuper ad nostram praesentiam accedentes super iis corripuimus sicut decuit, et quod per eos factum fuerat decrevimus irritum et inane. Ne autem alii exemplo tui hujusmodi praesumant de caetero attentare, per apostolica tibi scripta mandamus quatenus, infra quinque dies post receptionem praesentium, nostro te conspectui repraesentes, nobis super tanto contemptu, si poteris, responsurus. Accedentes causa devotionis ad locum quem beatus Benedictus suae conversionis primordio consecravit, et invenientes vos ibi secundum institutionem ipsius laudabiliter Domino famulari, ne pro temporalis sustentationis defectu spiritualis observantiae disciplina torperet, apostolicum vobis subsidium duximus impendendum, sperantes quod idem beatissimus Benedictus, nostrae devotionis affectum suis meritis et precibus apud piissimum patrem et justissimum Judicem commendabit. Vestris itaque cupientes necessitatibus providere, sex libras usualis monetae vobis et successoribus vestris, de camera Beati Petri singulis annis percipiendas, concedimus, donec in aliquo certo loco vobis fuerint utiliter assignatae, statuentes ut ea quae ad sustentationem vestram consuevistis percipere de monasterio Sublacensi, vobis et successoribus vestris nullatenus subtrahantur. Nulli ergo, etc., hanc paginam nostrae concessionis et constitutionis infringere, etc. Datum apud monasterium Sublacense Kalend. Septembris. Ex litteris tuae fraternitatis accepimus quod Lomberd, laicus, lator praesentium, cum comite suo Catenesiam in expeditione perrexit: ubi castello ab exercitu comitis expugnato, et interfectis fere omnibus qui erant in ipso, captus est episcopus Catenesiae, cujus ut linguam abscideret a quibusdam, ut dicit, de exercitu comitis est coactus. Quia vero gravis est et grandis excessus, nos ei, secundum formam Ecclesiae absoluto, talem et ad satisfactionem suam et ad terrorem aliorum injunximus poenitentiam, ut cum festinatione revertens in patriam, discalceatus et nudus praeter bracchas et laneum vestimentum curtum et sine manicis, lingua subtili funiculo religata, paulisper extracta, ut promineat extra labia, summitatibus ejusdem funiculi nexis in collo, cum virgis in manu, quindecim diebus continuis per terram suam, unde ipse est oriundus, et terram illam unde erat episcopus mutilatus, et circumpositam regionem, videntibus universis, manifeste procedat, veniensque ad ingressum ecclesiae, sed nequaquam ingrediens, postratum in terram disciplinari se faciat cum virgis quas in manu gestabit, sicque in silentio et jejunio usque post vesperam diem ducat, et tunc ad sustentationem naturae pane tantum reficiatur et aqua; illis vero quindecim diebus peractis, praeparet se ut infra mensem incipiat Hierosolymitanam provinciam proficisci, ubi per triennium desudet in obsequio Crucifixi, arma de caetero contra Christianos minime assumpturus, et per duos annos omnibus sextis feriis in pane et aqua jejunet, nisi forte per indulgentiam alicujus discreti pontificis, vel propter debilitatem corporis, vel propter fervorem aetatis, haec abstinentia temperetur. Tu ergo redeuntem hoc modo recipias, et injunctam sibi poenitentiam eum facias observare. Datum apud monasterium Sublacense. Ad apostolicae sedis clementiam lator praesentium Robertus accedens, peccatum suum grande quidem et grave lacrymabiliter est confessus, quod cum captus a Sarracenis cum uxore detineretur et filia, mandatum exiit a principe, quem ipsi nominant Admiratum, ut quia famis invalescebat inedia, quicunque captivus prolem haberet, illam occideret; cujus occasione mandati miser ipse, cum famis angustia perurgeret, occidit filiam et comedit. Cumque iterum aliud exisset edictum, propriam interfecit uxorem; sed de carnibus ejus gustare non potuit, cum ad vescendum coctae sibi fuissent oblatae. Nos igitur tanti criminis horrore turbati, talem ei poenitentiam duximus injungendam, ut nunquam de caetero carnibus pro quacunque necessitate vesceretur, sed singulis sextis feriis in pane et aqua jejunet, similiter in secunda et quarta feria quadragesimae quae antecedit natalem, et ejus quae Pascha praecedit, caeteris autem diebus utriusque Quadragesimae devote jejunans, uno tantum sit pulmento contentus, quod et in sanctorum vigiliis diligenter observet. Discalceatus incedat cum tunica lanea, brevissimo scapulari, poenitentialem baculum ad mensuram unius cubiti gestans in manu, nihil amplius a quocunque accipiens nisi quantum ad esum sibi sufficiat uno die, nec unquam per duas noctes in eodem loco moretur, nisi forte articulus necessitatis ingruerit, et propter infirmitatem vel hostilitatem aut etiam intemperiem transire non possit, sicque sanctorum limina visitet per triennium, et cum venerit ad ecclesiam, prostratus, non intret nisi prius cum virga vel corrigia susceperit disciplinam, sine spe conjugii perpetuo perseveret, et publicis luctis nunquam intersit, Orationem Dominicam centum vicibus dicat in die, et toties ac quoties genu flectat, peracto vero triennio cum litteris istis ad sedem apostolicam revertatur misericordiam petiturus, et quod ab ea sibi fuerit injunctum satagat observare. Vos ergo, fratres et filii, misero misericordiam impendentes, in necessitatibus aperiatis ei viscera charitatis. Datum, ut supra, III Nonas Septembris. Ex susceptae nobis imminet officio servitutis Ecclesiarum utilitatibus studiosius imminere, sicque praecavere ipsarum gravaminibus et jacturis, ut sub regimine nostro debita gaudeant libertate, ac ab aliquibus contra justitiam non graventur. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus inclinati, devotioni vestrae auctoritate praesentium indulgemus, ut nullus in vos vel ecclesias vestras, nisi pro manifesta et rationabili causa, interdicti vel excommunicationis audeat sententiam promulgare. Nulli ergo, etc. hanc paginam nostrae concessionis, etc. Datum apud monasterium Sublacense, Non. Septembris, pontificatus nostri anno quinto. Cum ad monasterium Sublacense personaliter venissemus. Et infra. Firmiter inhibuimus ne quis de caetero monachorum lineis camisiis uteretur. Ad defectum autem hospitalitatis supplendum mouturam unius molendini, concessis ampliora pro tempore concessurus, ita tamen quod ad necessitatem pauperum sublevandam eleemosyna de cellario conferatur. Nos autem praefatas ecclesias, quae clericis saecularibus in beneficium fuerant assignatae, ad usum revocavimus infirmorum, concessionem hospitalis quae facta fuerat episcopo Anagnino irritam decernentes, et statuentes ne cuiquam ulterius in beneficium concedatur, sed infirmarius disponat de illis ecclesiis prout ad necessitates infirmorum magis noverit expedire. Prohibemus ergo districte in virtute obedientiae, sub obtestatione divini judicii, ne quis de caetero monachorum proprium aliquo modo possideat; sed, si quis aliquid habet proprii, totum incontinenti resignet. Si vero post haec proprietatem aliquam fuerit deprehensus habere, regulari admonitione praemissa, de monasterio expellatur; nec recipiatur ulterius, nisi poeniteat secundum monasticam disciplinam. Quod si proprietas apud quemquam inventa fuerit in morte, ipse cum ea in signum perditionis extra monasterium in sterquilinio subterretur, secundum quod beatus Gregorius narrat in Dialogo se fecisse. Abbas tamen et prior frequenter inquirant et diligenter explorent ne quis fratrum proprietatem possit habere. Unde, si quidquam alicui fuerit specialiter destinatum, non praesumat illud accipere, sed abbati vel priori vel cellarario assignetur. In oratorio vero, refectorio, et dormitorio continuum semper silentium observetur; in claustro quoque certis et locis, secundum antiquam consuetudinem monasterii laudabiliter observatam, sed amodo laudabilius observandam. In refectorio vero nullus omnino carne vescatur; nec in quibusdam solemnitatibus, sicut aliquando fieri consuevit, conventus exeat cum abbate, paucis ibi relictis, ut extra refectorium edant carnes, cum in illis diebus praecipue regularis disciplina sit studiosius observanda; sed nec extra refectorium, nisi tantum in infirmitorio, esum carnium credant sibi licere. Quanquam ex indulgentia possit abbas interdum aliquos fratrum, nunc hos, nunc illos, prout necessitas postulaverit, advocare, ipsosque secum in camera sua melius et plenius exhibere. Porro debiles et infirmi qui minutione indigent vel aliqua medicina, non seorsum in cameris, sed omnes in infirmitorio quae necessaria fuerint sibi tam in carnibus quam in aliis recipiant competenter. Quod si quisquam eorum debilitatus fuerit aut etiam delicatus, ut non possit communibus cibis esse contentus, sic ei provideatur sine scandalo aliorum ut, si abbas vel prior voluerit in refectorio misericordiam ei facere specialem, cibum aliquem competentem non ante illum sed ante se faciat apportari, de quo ipse faciat illi pitanciam pro sustentatione naturae. Tales autem ad agenda officia monasterii deputentur qui fideles sint et discreti, nec alicui committatur aliqua obedientia perpetuo possidenda, tanquam in sua sibi vita locetur, sed cum oportuerit amoveri sine contradictione qualibet revocetur. Prior autem prae caeteris post abbatem potens sit in opere et sermone, ut exemplo vitae verboque doctrinae fratres suos et instituere possit in bono et a malo valeat revocare, zelum religionis habens secundum scientiam, ut delinquentes corripiat et castiget, obedientes vero foveat et confortet. Abbas vero, cui omnes in omnibus reverenter obediant, quanto frequentius poterit sit cum fratribus in conventu, vigilem curam et diligentem sollicitudinem gerens de omnibus, ut de officio sibi commisso dignam Deo possit reddere rationem. Quod si praevaricator ordinis fuerit aut contemptor seu negligens aut remissus, pro certo se noverit non solum ab officio deponendum, sed etiam alio modo secundam regulam graviter castigandum, cum offensa non solum propria verum etiam aliena de suis manibus requiratur. Nec aestimet abbas quod super habenda proprietate possit cum aliquo monacho dispensare, quoniam abdicatio proprietatis, sicut et custodia castitatis, adeo est annexa regulae monachali, ut contra eam nec summus pontifex possit licentiam indulgere. nostro nuper apostolatui praesentatis accepimus, post multos labores maris et terrae, ac diversitatem gentium, ad injunctum tibi delegationis officium per Hiberniam exsequendum, prospere per Dei gratiam pervenisti, et Hibernicanam Ecclesiam studuisti pro posse, in melius reformare, sicut ipsa operis exhibitio manifestat, gratum gerimus admodum et acceptum, et tuae sollicitudinis studium plurimum in Domino commendamus. Verum, Ecclesiae Armachanae negotium, quod tibi videbatur arduum et difficile, sine nostro noluisti consilio terminare, sed nobis ejusdem duxisti negotii seriem tuis litteris intimandam, ut ex nostro postmodum rescripto cognosceres, qualiter tibi foret in ipso negotio procedendum. Sicut enim in tuis perspeximus litteris contineri, bonae memoriae Armachano archiepiscopo viam universae carnis ingresso, a Justitiario regio vocatus fuit archidiaconus Armachanus, ut pro substituendo Pontifice, ne regni pax posset aliquatenus impediri, suffraganeos Armachanae Ecclesiae convocaret, et omnes illos qui ad faciendam conventionem debuerant convenire; ac si per eum, ut dicebatur, omnes vocati fuerunt; sed pauci apud villam de Ponte, ad quos pertinebat electio, convenerunt, duo videlicet suffraganei Armachanae Ecclesiae, abbas de Mellifonte, qui privilegium demonstrabat se primam in electione vocem habere, ac praedictus archidiaconus Armachanus, qui, deliberato consilio, in tres personas, ut dicitur, convenerunt, in Miden. videlicet episcopum, qui unus erat ex suffraganeis, in archidiaconum Midiae, et magistrum Manfredum, regium capellanum. Unus vero de duobus episcopis qui ad talem nominationem convenerat requisitus, firmiter asserebat quod interfuit illi electioni, sed tacuit, nec praebuit in ipsa electione consensum; aliis e contrario asserentibus, quod ipsum consensisse crediderant, quia interfuit et nullatenus contradixit. Postmodum autem, plurimis diebus elapsis, praefatus archidiaconus Armachanus apud Armachan. episcopos suffraganeos convocavit, et omnes convenientes in ipsam metropolim, exceptis Midensi episcopo et abbate Mellifontis, qui nulla ratione per Hibernienses illuc poterant convenire, abbatem canonicorum regularium de Benger in archiepiscopum elegerunt, et ipsum, sicut consuetudinis esse dicebant, sequenti die Dominica in episcopum consecraverunt, qui post inunctionem suam, antequam Missarum solemnia finirentur, quemdam in acolytum ordinavit, et administrare praesumpsit. Cumque ipsum super hoc graviter redargueres, dicebat ipse, ac confitebantur alii de partibus illis, quod talis consuetudo erat hactenus in Hibernia observata. Contentio vero maxima ex electione hujusmodi erat inter Hibernienses et Anglicos; quoniam Anglici firmiter asserebant se nolle penitus Hiberniensem aliquem eorum esse Archiepiscopum nullatenus paterentur, ac sic multa plurima in tua praesentia proponentes quidam Anglici, et Hibernici asserebant, quod, si Anglicus praeficeretur Armachanae Ecclesiae, non provideretur utiliter ipsi Ecclesiae, ac totius terrae quieti. Postmodum autem, cum dicto electo administratio per te interdicta fuisset, et concessa archidiacono memorato, ei unus suffraganeorum objecit, quod quamdam tabulam argenteam distraxerat ab ecclesia Armachana, qui tibi tandem confessus exstitit tabulam ipsam ab Armachanis clericis et laicis recepisse, ac vendidisse pro viginti marchis eamdem, sed firmiter promittebat, quod quidquid de ipso contingeret de ipsius Ecclesiae super hoc indemnitatibus praecaveret. Significasti praeterea nobis, quod facta prima electione apud villam de Ponte, ne quid fieret in praejudicium illius electionis et dignitatis regis, qui assensum suum in electionibus asserit requirendum, ad nostram fuit audientiam appellatum. Nos igitur, litterarum tuarum tenore diligenter inspecto, sex in eis perspicimus contineri, quorum tria contra praedictum electum, et alia tria contra ejus electionem facere videbantur. Primum, nominatio facta de tribus, quam in litteris tuis aliquoties electionem appellas; contra quam, si electio vera fuit, antequam cassaretur, non debuerat aliquod attentari. Secundum, appellatio interposita; quae, si legitima fuit, sequentem electionem penitus impedivit. Tertium, quia Midensis episcopus, et abbas Mellifontis, qui interesse debuerant, ad electionem minime convenerunt: unde, si contempti fuerunt, vel alter vel ambo, plus eorum contemptus quam multorum contradictio, praedictam electionem debuit impedire. Quartum, quia praefatus abbas, sic electus, ante confirmationem obtentam administrare praesumpsit. Quintum, quia in die consecrationis suae ordines celebravit, cum nundum pallium obtineret. Sextum, dilapidatio, quia tabulam argenteam alienare minime formidavit. quoniam, si ad locum illum inter Hibernienses secure non poterant proficisci, nec caeteri ad alium locum inter Anglicos tute poterant convenire; propter quod tibi super hoc credimus veritatem diligentius inquirendam, et si eos vocatos fuisse constiterit, si vocati absque periculo potuerunt, et illos noluisse, vel non potuisse ad electionem celebrandam venire, propter eorum absentiam, si canonicum aliud non obstitit, electio ipsa non debet aliquatenus irritari. Caeterum, cum, antequam tu ad partes Hibernicas pervenisses, illa fuerit electio celebrata, et electus ipse statim coeperit ministrare, tu satis id potes sub dissimulatione transire, cum id, sicut nosti, de metropolitanis Angliae, Franciae, Alamanniae, et aliarum partium remotarum, qui concorditer sunt electi, Romana Ecclesia patiatur, Ecclesiarum utilitate pensata; quia, si tanto tempore quousque posset electus confirmationem cum pallio a Sede apostolica obtinere, regalia non reciperet, Ecclesia quae interim administratore careret, non modicum incurreret detrimentum. Sane, secundum ea quae nobis tuis litteris intimasti, tibi praescripto modo duximus rescribendum; sed, cum tu de circumstantiis ejusdem negotii habere valeas notitiam pleniorem, et nos de discretione tua plurimum confidamus in isto et aliis negotiis, te sic credimus auctore Domino processurum, quod tuae sollicitudinis prudentia merito poterit commendari, et tua legatio ad honorem et commodum sedis apostolicae multipliciter redundabit. Postquam autem litterae jam erant in nota, quibus devotioni tuae praescripto modo duximus respondendum, supervenerunt nuntii ecclesiae Armachanae, litteras suffraganeorum, et capituli ejusdem ecclesiae, ac electi, et ipsius terrae principum deferentes, quibus omnes praedictam electionem celebratam fuisse concorditer et canonice asserebant: et licet in narratione facti a tuis litteris minime discordarent, super eo tamen quod in die consecrationis suae ante impetrationem pallii praefatus electus acolythum ordinare praesumpsit, a nobis misericordiam humiliter postulabant, dicentes id non ex contemptu aliquo processisse, sed ex antiqua consuetudine hactenus in Armachana Ecclesia observata. Quod si electionem praedictam, exigente forte justitia, duxeris irritandam, consulimus et monemus, ut, si fieri unquam posset, de aliquo viro provido et honesto, qui non esset Hibernicus vel Anglicus, pro evitando scandalo, Armachanae Ecclesiae provideres. Sed, si fieri forsan non poterit, talem ipsi Ecclesiae praefici facias in pastorem, per quem ei melius consulatur. Cassellensis vero archiepiscopus, qui pro multis et magnis excessibus suis, suspensionis est sententia irretitus, licet dicatur tanta senectute confectus, quod ad nos venire non possit absolutionis beneficium petiturus, usque ad mandatum nostrum eidem sententiae facias subjacere, quam auctoritate nostra praecipias inviolabiliter observari. Dat. . . . . Si naturam et consuetudinem patris prudenter ac diligenter attendas, nec minari nec moveri debebis, quod modo te mulcemus blanditiis modo te comminationibus deterremus, quia, juxta sententiam Salomonis, pater filium quem diligit corripit, et Deus quem amat arguit et castigat. Scias ergo, fili charissime, quia de paternae dilectionis affectu processit quod aspere tibi scripsimus et te super quibusdam articulis arguimus vehementer, cupientes te semper esse cautum et providum, sollicitum et paratum, ut de bono procedas in melius, et nomen tuum clarescat jugiter cum effectu. Excusationes itaque tuas libenter audivimus, quas nobis per nuntium et litteras intimasti, cum te velimus semper inculpabilem invenire. Quocirca, de plenitudine gratiae nostrae securus, indubitatam de nobis geras fiduciam, quod ad honorem et perfectum tuum efficaciter aspiramus, sperantes quod tu consiliis et beneplacitis nostris omnimodis acquiescas, et quanto amplius prosperaberis tanto devotior nobis fias. Ad subventionem igitur expensarum, in tua ponimus optione, an velis omnes proventus cameriatus totius Apuliae ac Terrae Laboris praesentialiter vendi, pro pretio etiam minori quam valeant, et pretium ipsum accipias universum, an malis ipsos proventus mercatoribus obligari pro pecunia mutuanda, etiam sub usuris, vel magis acceptes quod magistri camerarii de ipsis proventibus tibi vel procuratori tuo, vice nostra, respondeant in integrum; unde, nos tibi et litteras obligatorias mercatoribus exhibendas et litteras praeceptorias assignandas magistris camerariis destinamus. Quid plura? Si nostrum vis sequi consilium et mandatum, quod utique sequi debes quantumcunque difficile videatur, facies incunctanter quod consulimus et mandamus. Te igitur pro servitio sanctae matris Ecclesiae laborantem divina gratia et apostolica benedictio prosequatur. Datum Velletri, XVIII Kal. Octobris. Gaudemus in Domino et tuam prudentiam commendamus, quod, communem utilitatem praeferens speciali. per tuas nobis litteras suggessisti, ut propter necessitatem urgentem et evidentem utilitatem, dilectum filium, nobilem virum, Walterum Brenensem comitem, ad succursum fidelium in Siciliam destinemus, asserens te paratum et ad remanendum et ad eundum, juxta nostrae beneplacitum voluntatis. Nos ergo tuum approbantes consilium, eidem comiti praecipiendo mandamus, ut, omni occasione cessante, in Siciliam transire festinet, in sua voluntate ponentes, utrum velit te secum procedere in Siciliam, an ad custodiam terrae in Apulia remanere. Tu ergo ipsius sequaris consilium. Sed, si remanseris, castellum Barolum et Melfiae et Rapollae recipias, sed et. . . . si fieri potest, quae de Andrensi detinet comitatu. Quod si processeris, expensas accipias de proventibus cameriatus Apuliae ac Terrae Laboris. Nos enim ad subventionem expensarum, tam ipsi quam tibi providere volentes, in sua ponimus optione ut juxta beneplacitum ejus, aut omnes proventus ipsius cameriatus vendantur, pro pretio et minori quam valeant, et ei pretium assignetur; aut ipsi proventus, si fieri potest, mercatoribus obligentur pro pecunia eidem comiti mutuanda, etiam sub usuris; aut de ipsis proventibus sibi vel procuratori suo, vice nostra respondeatur in integrum, et super his obligatorias mercatoribus et praeceptorias camerariis litteras destinamus. Tu ergo, fili charissime, de plenitudine gratiae nostrae securus, procedas in omnibus sicut ad honorem Ecclesiae ac regni profectum noveris expedire. Datum Velletri, XVIII Kal. Octobris. Per hoc scriptum omnibus innotescat, quod quicunque dilecto filio, nobili viro, Waltero Brenensi comiti certam mutuaverint pecuniae quantitatem, usque ad tria millia unciarum, nos obligamus eis ad solutionem ipsius universos proventus magistri eameriatus Apuliae ac terrae Laboris, et de ipsis faciemus illis, persolvi pecuniam mutuatam. Datum, ut supra. Praesentium vobis auctoritate mandamus atque praecipimus, quod si dilectus filius, nobilis vir, Walterus comes Brenensis, curaverit juxta mandatum nostrum in Siciliam proficisci, pro liberatione regis et regni defensione, contra perfidum Marcualdum, vos, juxta beneplacitum ejus, aut omnes proventus camerariatus totius Apuliae ac Terrae Laboris vendatis, pro pretio etiam minori quam valeant, et ei universum pretium assignetis, aut ipsos proventus si fieri potest mercatoribus obligetis pro pecunia praedicto comiti mutuanda, etiam sub usuris; aut de ipsis proventibus sibi vel procuratori suo, vice nostra, curetis in integrum respondere, attentius provisuri, ut ad perficiendum aliquid praemissorum, quod ipse maluerit, diligens studium impendatis et operam efficacem. Datum, ut supra. Licet quidam vestrum in electione pontificis ab initio dissensissent, tandem tamen omnes unanimiter consensistis, dilectum filium G. fratrem Casinensis abbatis, in archiepiscopum eligentes; cujus electionem venerabilis frater noster, P. Portuensis episcopus, tunc apostolicae sedis legatus, examinari praecepit, et examinationem redactam in scriptis fecit sigillo archidiaconi et magistri Petri, canonici Ecclesiae vestrae, muniri, cum suo quoque sigillo ad sedem apostolicam transmittendam. Litteras quoque suas nobis pro ipso fratre Casinensis abbas deprecatorias destinavit, quas cum decreto electionis omnium vestrum subscriptionibus roborato, nec non et litteris suffraganeorum et populi, tres de canonicis vestris, ab universitate capituli destinati, nobis humiliter praesentarunt: petentes electionem canonicam de persona idonea celebratam auctoritate apostolica confirmari. Nos autem ad majorem cautelam, a praefatis canonicis juramentum recepimus, non a nobis exactum, sed ab ipsis oblatum, et factum electionis, sicut est moris et juris, examinavimus diligenter. Interim vero nuntius praefati Casinensis abbatis suas nobis litteras praesentavit, gravem contra jam dictum legatum querimoniam continentes, quod postquam electionem examinaverat, et eam ad nostrae transtulerat deliberationis examen, nuntiis jam directis, iterum eamdem electionem malitiose nimis examinari praecepit: unde petebat per viros idoneos suspicione carentes de ipso facto diligenter inquiri. Cumque praefatus supervenisset episcopus, et ea quae gesta fuerunt intelleximus ab ipso, de communi fratrum nostrorum consilio examinationem secundam, tanquam a non judice factam, postquam negotium ad nostrum fuerat translatum examen, censuimus irritam, et inanem. Quia tamen, ex his quae de quibusdam juramentis et promissionibus factis audivimus, non levis in animo nostro est suborta dubietas, ut, secundum Apostoli dictum, manus cito imponere nemini videremur, super his per inquisitionem legitimam voluimus plenius edoceri, venerabili fratri nostro, Botontino episcopo, et dilecto filio nostro . . . . subdiacono capellano nostro, totius inquisitionem negotii committentes; quibus dedimus in mandatis, ut ad Tranensem accedentes Ecclesiam vos astringerent vinculo juramenti, ut super electionis processu plenam aperiretis veritatem et meram, diligenter et fideliter inquirentes de juramentis et promissionibus, et aliis articulis ad negotium facientibus, utrum videlicet, et an fideliter aliqua promissio vel datio facta fuerit, a quo, et cui, quando, et ubi, quibus mediantibus vel praesentibus, utrum recepta vel spreta; et quis eam receperit et spreverit, et si quascunque promissionem et dationem noverat praecessisse, quare postea eligebat; distinguentes inter scientiam et auditum, et inter eos qui ab initio contradixerunt, et alios qui consenserunt a principio, de quo fuit et a quibus, qualiter et quando juratum: sicque fideliter omnia conscribentes, sub sigillis suis ad nostram praesentiam destinarent: qui super praemissis inquirentes diligentius veritatem, quae innotuere nobis fideliter transmiserunt sigillorum suorum consignatione munita. Super quibus cum deliberare vellemus, praedictus abbas ad praesentiam nostram accedens nobis pro jam dicto fratre suo humiliter supplicavit, et postulavit instanter, ut ex facto electionis ipsius, cui resignabat omnino, circa personam illius supersedere vellemus. Nos igitur, quia id facto electionis illius nimis culpabiles vos invenimus, unde graviter vos punire possemus, volentes tamen Ecclesiae viduatae prout ad nostrum spectat officium providere, de fratrum nostrorum consilio personam idoneam, per quam Ecclesiam vestram in spiritualibus et temporalibus credimus augmentandam curabimus assignare, universitati vestrae districte praecipiendo mandantes quod, infra quindecim dies post receptionem praesentium, aliqui vestrum pro universitate capituli ad praesentiam nostram accedant, jam dictam personam in archiepiscopum recepturi. Alioquin, et culpam praemissam et inobedientiam subsecutam taliter curabimus castigare, quod poena vestra erit aliis in exemplum. Datum Velletri, XVI Kal. Octobris. Dum ergo tempus habetis, non negligatis bonum quod expedit operari, de plenitudine gratiae nostrae securi, quae vobis in prosperis aderit, sicut non defuit in adversis, cum ad honorem et profectum vestrum efficaciter intendamus, tanquam qui fortitudinis vestrae constantiam et fidei puritatem sumus in multis evidenter experti. Cum autem de statu vestro, et his quae gesta sunt et geruntur post interitum Marcualdi, redditi fuerimus certiores, plenius et expressius nostrum vobis curabimus et exponere beneplacitum voluntatis et praesidium exhibere. Datum Velletri, VIII Kal. Octobris. In eumdem fere modum . . . . . . Cephaludensi episcopo, familiari regio. Qualiter, partibus olim in nostra praesentia constitutis, super negotio Bathoniensis et Glastoniensis ecclesiarum fuerit processum a nobis, rescripti nostri series indicat evidenter. Volentes autem ipsam Bathoniensem ecclesiam ad similitudinem caeterarum cathedralium ecclesiarum Angliae, in quibus sunt monachorum collegia, ordinari, quia id per nos tunc commode non poterat explicari, vices nostras vobis, frater episcope, et fili abbas, in hac parte duximus committendas. Dedimus ergo vobis per nostras litteras in mandatis, ut possessionibus monasterii, redditibus, et oneribus diligentius indagatis, ex ipsis ad omnes necessitates prioris, et fratrum ibidem Domino famulantium et servientium eorum, antiquo et consueto monachorum numero in nullo penitus diminuto, in certis possessionibus curaretis provisionem idoneam assignare. Ad hospitalitatem et eleemosynam per monachos faciendam, sicut in hujusmodi ecclesiis observatur, competentes juxta ecclesiae facultates redditus deputantes, residuum autem cum caeteris oneribus venerabili fratri nostro, Bathoniensi et Glastoniensi episcopo, et successoribus ejus praecipimus applicari mandantes ut prior, secundum consuetudinem ecclesiarum cathedralium in quibus sunt collegia monachorum, institueretur ibidem, et secundum eamdem consuetudinem gereret officium prioratus, caeteris nihilominus ad earumdem ecclesiarum similitudinem ordinatis. Quod si forsan in his aliquid difficile vobis occurreret, quod sine apostolicae sedis providentia expediri non posset, per vestras nobis litteras singula curaretis plenius intimare, ut, per relationem vestram sufficienter instructi, vos possemus per responsionem nostram super ambiguis reddere certiores; ac super quibusdam, et instruere vos postmodum curabimus per litteras nostras. Nam ubi diximus, quod eadem ecclesia ordinaretur ad similitudinem caeterarum ecclesiarum Angliae, in quibus erant collegia monachorum, de illis et nos intelleximus, et intelligere vos voluimus, in quibus vivebatur honestius, et ordo monasticus laudabilis servabatur, et vacabatur plenius operibus charitatis. Quia vero, ubi ad hospitalitatem et eleemosynam per monachos faciendam competenter mandavimus redditus deputari, de fabrica ecclesiae et aedificatione domorum nihil expressimus, quibus eadem Glastoniensis Ecclesia maxime noscitur indigere, nihilominus vobis mandavimus, ut tam de his, quam de certis redditibus deputandis ad illa secundum Vos autem, sicut nobis vestris litteris intimastis, in omnibus nostris jussionibus obedire parati cum Glastoniam venissetis, constitutis in praesentia vestra procuratoribus et officiali episcopi, et conventu Glastoniensi postulante nostri exsecutionem mandati, pars episcopi, non ut litem judiciumque subiret, sed ut verba faceret pro ipso absente, ad elidendam monachorum intentionem, proposuit, divisionem possessionum et reddituum Glastoniensis ecclesiae, inter praefatos episcopum et conventum, in curia charissimi filii nostri, J. regis Anglorum illustris, in ipsius et quorumdam magnatum suorum praesentia factam fuisse, antequam tenor mandati nostri ad episcopum vel suos etiam pervenisset, quibusdam monachis hoc procurantibus, et consentientibus nomine conventus ejusdem: eo videlicet, qui prior ecclesiae dicitur, et alio qui subpriorem se gerit, medalio, etiam camerario et cantore, cum litteris conventus de rato patentibus ipsi regi ab eisdem porrectis, quod etiam idem rex per suas ad vos directas litteras est testatus: prohibens ne statueretis aliquid contra partitionem factam in praesentia sua de consensu partium, ut aiebat. Protestabatur enim hoc fore contra dignitatem regiam et honorem, si retractaretis quod auctoritate sua fuerat terminatum; praesertim cum diceret suam esse possessionem ejusdem ecclesiae baroniam, quoniam monasterium Glastoniense tenetur ei ad servitium quadraginta militum exhibendum, quod idem monachi minime diffitentur. Adjecit et pars episcopi, praefatos monachos conventus nomine destinatos, se observaturos ordinationem illam coram rege factam fide interposita promisisse. Sed requisiti monachi utrum ita esset ut pars episcopi proponebat, dicti prior, subprior et medalius, se consensisse ac consentire in ordinationem praedictam, et se fidem praestitisse simpliciter, et absolute dixerunt de ipsa ordinatione servanda. Camerarius autem et cantor se fidem dedisse de ordinatione illa servanda sub ea conditione dixerunt, si conventui foret accepta. Sacrista vero et quidam alius monachus dicebant se consentire in ordinationem illam, nec de ipsorum conscientia et consensu praedictas litteras de rato, super ordinatione facienda coram rege, fuisse transmissas sunt unanimiter protestati, proponentes se contra illam partitionem ad sedem apostolicam appellasse. Ex parte vero episcopi, fuit propositum coram vobis, quod, cum sigillum Glastoniensis Ecclesiae fuisset in quorumdam custodiam monachorum, quos ad hoc episcopus deputarat, et sub sigillo procuratoris ipsius, ejusdem amoto sigillo, et fracto scrinio in quo repositum fuerat, sigillum ecclesiae in aliorum monachorum custodiam est translatum; quare timebant ne aliquid in dispendium ejusdem ecclesiae tunc temporis fuerit eodem sigillo signatum. Vos autem invenientes sigillum ipsum sub alia custodia, quam prius per dispositionem episcopi fuerat de partis utriusque consensu, illud salvum custodiri fecistis, irrita scripta censentes, si quae tempore medio inter custodiam ejusdem sigilli ab episcopo ordinatam, et vestram, in damnum ejusdem ecclesiae, vel in praejudicium juris episcopi seu conventus, confecta fuerunt. Super illo vero, qui prior ejusdem ecclesiae dicitur, vobis occurrit articulus quidam in se difficultates continens, quemadmodum videbatur, iis qui erant ex parte episcopi asserentibus ipsum fuisse priorem ab episcopo canonice constitutum, et de consensu conventus. Ad hoc autem incontinenti probandum, se prior ipse dicebat esse paratum: majore parte conventus in contrarium protestante se nunquam in eum tanquam priorem spontanee consensisse; et, lite pendente inter episcopum et W. Picam, praefatum monachum prioratum ab episcopo recepisse. Tenor quoque mandati nostri hujus articuli difficultatem adauxerat, ex quo vobis posse conjici videbatur id nos sensisse, ut facta ordinatione ipsius ecclesiae juxta mandatum nostrum, prior, secundum consuetudinem aliarum cathedralium ecclesiae Angliae quae monachos habent, constitueretur ibidem; unde determinationi nostrae quaestionem hujusmodi dimisistis. Monachorum vero, sicut mandaveramus, procuratore admisso, quoniam episcopus absens erat, et pro necessariis quibusdam regni negotiis ad nos profectus, quemadmodum dicebatur, super his quae inquirenda vobis injunximus veritatem diligentius inquirentes, eam nobis intimare curastis. Super iisdem vero nos certiores reddere curassetis, nisi possessionum Glastoniensis ecclesiae incolae quos vocaveratis ad praesentiam vestram, ut per eos possessionum eorumdem, reddituum et onerum, vera vobis aestimatio innotesceret, a ministris regiis sub interminatione carceralis poenae deterriti, ad vos accedere formidassent. Inquirentes itaque de antiquo et consueto numero monachorum accepistis a senioribus ejusdem monasterii se vidisse aliquando septuaginta duos, et non plures monachos in conventu: et a majoribus suis audiisse, quod octoginta et amplius ibidem erant antiquitus constituti; sed ab illo antiquo tempore multa quae tunc habebat monasterium, per alienationem et alio modo substracta sunt usibus monachorum, in quorum ministeriis invenistis viginti tres servientes haereditario jure ad officia constitutos, et hi necessarii videbantur. Alios autem reperistis circiter octoginta sub temporalibus stipendiis monachorum, ad diversos ipsorum usus, et commodos ac necessarios, ut asserunt, deputatos. De facultatibus vero monasterii, sicut intelligere potuistis, providus paterfamilias, cura diligenti adhibita et cultura, perciperet circiter octingentas libras annuas sterlingorum. Indagantes etiam, sicut mandaveramus, institutionem cathedralium ecclesiarum Angliae, quae monachos habent, in quibus honestius vivitur, et laudabilius ordo monasticus observatur, et plenius vacatur operibus charitatis, invenistis portionem monachorum ab episcoporum portionibus separatam et in quibusdam illarum unicum est et commune marsupium constitutum, in quod omnes redditus, et quaecunque ex obventionibus proveniunt, conferuntur, ex quo ad omnes usus monasterii, hospitum et pauperum, communiter, et fideli custodia ministratur. In aliis vero separatas portiones habent et marsupia, sacrista, cellarius, camerarius et eleemosynarius ad sua ministeria peragenda, generaliter autem prior constituitur ab episcopo cum monachorum assensu, et in plerisque praefato modo constituuntur ab episcopo quatuor officiales praedicti. Sane in fine litterarum vestrarum, prout injunctum fuerat vobis, frater episcope, et fili abbas, vestrum consilium intimastis; quod videlicet, juxta illius Ecclesiae conditionem praesentem vobis sufficere videbatur, ut in conventu ex ordine sexaginta monachi residerent, ad quorum usus omnes tam interiores quam exteriores, sustentationem pauperum et receptionem hospitum honeste ac plenarie faciendam, ad fabricam ecclesiae restaurandam, et sustinendas et emendas operationes officinarum et aliarum domorum cum altaris oblationibus, sufficerent facultates et redditus librarum sterlingorum circiter sexcentarum, arbitrio boni viri, et aestimatione communi taxati. Nos ergo super inquisitione ac deliberatione praemissa cum fratribus nostris habito diligenti tractatu, eam de communi consilio approbantes, cum juri videbatur canonico concordare, per quod quarta pars ecclesiae proventuum episcopo assignatur, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus, nonobstante divisione praedicta, post diffinitionem nostram in praejudicium juris ecclesiastici perperam attentata, et illis litteris, quae relatione pendente ad vos, frater episcope ac fili abbas, impetratae dicuntur, ut secundum formam prioris mandati in ipso negotio procedere curaretis, universa, quae ad dispositionem Glastoniensis monasterii pertinent, juxta quod alia vice scripsimus, praemissum sequentes consilium, omni contradictione et appellatione cessantibus, exsecutioni mandetis. Per hoc tamen super honorificentiis et obsequiis, quae regiae sublimitati debentur, nullum volumus praejudicium vel obstaculum generari. Verum, cum dictus episcopus, sicut nostris est auribus intimatum, plures possessiones Glastoniensis ecclesiae alienare praesumpserit, plures redditus promiserit, dans super his chartas sigillatas sigillo ecclesiae quod violenter faciebat per quosdam monachos detineri; quosdam parentes, et fautores suos in ecclesiis pertinentibus ad ecclesiam Glastoniensem intruserit, et bona ecclesiae dissiparit, post appellationem ad nos saepius innovatam, in ipsius ecclesiae maximum detrimentum: volumus nihilominus et mandamus, ut quaecunque super his et aliis ab ipso episcopo, in gravamen ecclesiae, perperam noveritis attentata, irrita nuntiantes, ea, remoto cujuslibet contradictionis et appellationis obstaculo, amotis quibuslibet illicitis detentoribus, in statum pristinum revocetis; inhibentes eidem episcopo ne de bonis Glastoniensis ecclesiae aliquid exigere vel detinere praesumat, nisi quod ei secundum dispositionem nostram a vobis fuerit assignatum, neve in claustro vel capitulo, ducat de caetero clericos vel laicos, indecenter contra monasticam disciplinam. Volumus insuper et mandamus, ut dictus episcopus Glastoniensi ecclesiae et ejus hominibus, et magistro M. de Summa, subdito nostro, injuste ablata restituat universa, et de damnis et injuriis intra duos menses satisfaciat competenter, et secundum portionem, quae ei fuerit assignata subeat onera debitorum, quibus Glastoniensis ecclesia dicitur aggravata. Utrum autem possessiones sint dividendae, ne forte negligatur utrinque quod communiter possidetur, an magis sint dividendi proventus, ne forte contingat eamdem substantiam diverso jure censeri, discretioni vestrae relinquimus providendum quemadmodum magis noveritis expedire. Verumtamen, ecclesias in quibus Glastoniense monasterium jus obtinet patronatus, ad praesentationem prioris et conventus spectare, saltem pro tribus partibus, censeatis. Illum autem quem habet episcopus pro priore, si lite pendente sine consensu totius capituli, vel majoris et sanioris partis ipsius, inveneritis institutum, removentes ab officio prioratus, alium faciatis priorem ordinari. Quod si citatus episcopus, per se vel procuratorem suum coram vobis comparere neglexerit, vos super praedictis omnibus juxta praemissam formam nihilominus procedatis. Si vero praefatus episcopus, contra ordinationem hujusmodi per se vel alium, venire praesumpserit, monasterium ipsum statutis apostolicis in hoc articulo proditis non obstantibus, appellatione remota, in statum pristinum reducatis; dantes conventui eligendi sibi abbatem auctoritate nostra liberam facultatem; quia justum est, ut apostolicis privilegiis denudetur, qui praesumit mandatis apostolicis obviare. Quod si non omnes, etc. . . . . tu, frater episcope, cum eorum altero, etc. Datum Velletri, VIII Kal. Octobris, pontificatus nostri anno quinto. Significantibus nobis dilectis filiis, abbate ac monachis monasterii S. Edmundi, ad nostram noveris audientiam pervenisse, quod cum inclytae recordationis Eduardus, quondam rex Angliae, villam de Mildehal cum jure patronatus Ecclesiae aliisque pertinentiis ejusdem villae, monasterio S. Edmundi liberaliter contulisset et idem monasterium villam ipsam diu possedisset in pace, quidam Wintoniensis episcopus, Stigandus nomine, quem rex Anglorum Angliae praefecerat universae ab abbate atque conventu praefati monasterii qui tunc erant, cum multa instantia impetravit, ut ei ad firmam in vita sua villam concederent antedictam. Sed, cum idem episcopus pro suis excessibus per legatos sedis apostolicae condemnationis sententiam incurrisset, rex, sicut erat de Angliae consuetudine, omnes possessiones illius episcopi, qui se in archiepiscopatum intruserat evidenter, ad suas manus recepit. Inter quas memorata villa, quam ad firmam tenuerat, fuit in potestatem regiam deducta. Procedente vero tempore, illustris memoriae W. rex, qui Angliam ceperat, in loco illo ubi victoriam obtinuerat, fecit ecclesiam fabricari, quae abbatia de Bello ab illo fuit tempore appellata, cui, praeter alia bona quae contulit, patronatum ecclesiae praefatae villae de Mildhealis concessit, ad S. Edmundum rationabiliter pertinentem. Nunquam tamen abbatia de Bello ab illa ecclesia plusquam quadraginta solidos recepit nomine pensionis. Praefatam autem villam rex sibi retinuit, nec eam monasterium S. Edmundi usque ad tempora recolendae memoriae regis Riccardi potuit rehabere, qui ei villam cum donatione ecclesiae, et aliis ad eam pertinentibus resignavit. Sed, licet villam ipsam sibi potestate regia restitutam in pace possideat monasterium antedictum, ecclesiam tamen ipsius villae non hactenus assecutum, pro eo quod ecclesia de Bello fuerat in possessione pensionis ecclesiae memoratae. Cumque super hoc per ipsum abbatem et conventum S. Edmundi ad quosdam judices a nobis fuissent litterae impetratae, post altercationes varias fuit in arbitros compromissum, qui pro nobis pacis inter utrumque monasterium sunt taliter arbitrati, si dioecesanus episcopus consentiret, quod fratres hospitalis S. Salvatoris quod . . . abbas S. Edmundi construxerat, ecclesiam saepe nominatam possideret in integrum, solvendo abbati et conventu de Bello marcas quindecim annuatim. Sed cum a venerabili fratre nostro, Norwicensi episcopo, peteretur, ut ipsi compositioni suum praestaret assensum, ipse penitus contradixit: asserens hoc esse contra statuta Lateranensis concilii, per quod districtius inhibetur ne novi census imponantur Ecclesiis, vel veteres augmententur. Sed, cum multis viris peritis hoc non esse contra Lateranense concilium videatur, idem abbas et conventus humiliter postulaverunt a nobis, ut ipsi compositioni, si licita esset, dignaremur assensum apostolicum impertiri, et praedicto episcopo apostolica auctoritate mandare, ut compositionem ipsam ratam habeat, et acceptam. Quod si compositio ipsa non fuerit facienda, quaestionem ipsam modo praecipiamus alio terminari, per quem utrique monasterio sua justitia conservetur, et pax esse possit perpetua, sicut convenit per ea. Nos ergo finem litibus cupientes imponi, per quas ultra modum interdum in personis et rebus Ecclesiae fatigamur, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quod si partibus complacuerit ut praedictam ecclesiam, de qua lis vertitur inter monasteria memorata, fratres hospitalis S. Salvatoris accipiant pro bono pacis in integrum possidendam, et ipsi qui commodum assequantur, quod reliquum est de quindecim marcis supra quadraginta solidos veteris pensionis, saepedicto monasterio de Bello de suis proventibus suppleant annuatim; praecipientes ex parte nostra episcopo Norwicensi, ut hujusmodi compositioni suum praestet assensum; quem si forte malitiose negaverit, tu nihilominus auctoritate nostra suffultus, appellatione cessante, facias compositionem ipsam effectui mandari. Alioquin, partibus convocatis cum conjudicibus tuis, quibus causam eamdem olim commisimus terminandam, audias hinc inde proposita, et quod canonicum fuerit appellatione remota decernas, faciens quod decreveris per censuram ecclesiasticam inviolabiliter observari. Datum Velletri, XII Kal. Octobris. Gravem dilecti filii, Glastonienses monachi, fecerunt in praesentia nostra querelam exponi, quod venerabilis frater noster, Bathoniensis et Glastoniensis episcopus, suppressa sententia, quam inter ipsum et dictos monachos super divisione possessionum ipsius Glastoniensis Ecclesiae, et quibusdam aliis capitulis tuleramus, post appellationem ad nos interpositam aliam divisionem fecit fieri per potentiam laicalem, ad ipsorum monachorum, et Glastoniensis Ecclesiae maximum detrimentum. Cumque postmodum litterae nostrae super ordinatione ipsius Ecclesiae in Angliam pervenissent, dictus episcopus serrari fecit portas ecclesiae per annum et ultra, et portam curiae monasterii custodiri ne litterae nostrae pervenirent ad monachos, vel monachi claustrum exire possent pro negotiis Ecclesiae promovendis. Servientes vero episcopi ceperunt equos magistri M. de Summa, subdiaconi nostri, qui mandatum nostrum super ordinatione portarat. Idem autem episcopus A monacho, subtraxit victum diutius, quia steterat in nostra praesentia contra eum; Guillelmum, clericum Glastoniensis Ecclesiae, personam de Monchenine, capi fecit, et tam acriter in sua praesentia verberari, quod paucos post dies spiritum exhalavit. Exsecutionem etiam sententiae nostrae et processum judicum impediri fecit per laicam potestatem. Caeterum, cum in Flandria fuissent ei nostrae litterae praesentatae, ipse cum cultello filum litterarum incidit, et statim litteras arguit falsitatis; et cum postmodum ad nostram praesentiam accessisset, in reditu suo scripsit Glastoniensi conventui, quod nos judicaveramus tam litteras illas, quam alias, quas dictus magister M. de Summa super ordinatione praedicta detulerat, esse falsas, et eum pro falsario habebamus. Duos etiam monachos, missos a conventu pro Ecclesia de Siret conservanda, capi fecit, et in vinculis ferreis tamdiu post appellationem affligi, donec ab eis juramentum extorsit, quod nunquam essent de caetero contra eum. Alium vero monachum in eadem ecclesia existentem verberare fecit, et tam male tractari, quod incurabilem infirmitatem incurrit. Praeterea duos alios monachos et dictum magistrum M. subdiaconum nostrum, cum relatione judicum ad nostram praesentiam accedentes capi fecit, et spoliatos equis, et aliis rebus suis, et relatione praedicta, tandiu affligi fecit in vinculis, praefato subdiacono amissis omnibus vix evadente, donec ab eisdem monachis sacramentum extorsit, quod nunquam venirent amplius ad sedem apostolicam contra eum. Postmodum vero, cum idem subdiaconus, E. camerarius, et Ph. monachus Glastonienses iter arripuissent iterum ad sedem apostolicam veniendi, servientes praefati episcopi, irruentes cum gladiis super eos, ceperunt monachos, et res omnes, et servientes eorum et dicti subdiaconi, eo solo vix per quemdam murum fugae beneficio liberato. Plures autem monachos alios, et ante sententiam nostram, et post, et tam homines quam servientes ecclesiae plures capi fecit dictus episcopus, et in ipsa Glastoniensi ecclesia, et extra, per servientes et fautores ipsius inhoneste tractari, et spoliari etiam rebus suis, et idem episcopus ac servientes et fautores ipsius intulerunt eis et Glastoniensi ecclesiae damna plurima et jacturas. Cumque inhibuissemus eidem per litteras nostras, sicut bene meminimus, et fecissemus per judices inhiberi, ne de bonis Glastoniensis ecclesiae aliquid exigere, vel detinere praesumeret, nisi quod ei praeceperamus per eosdem judices assignari, ipse in maximum damnum ejusdem ecclesiae, omnes redditus et bona ipsius, post appellationem ad nos multoties interpositam, occupare et dilapidare non timuit, possessiones et alia, quae remanserunt ibidem adhuc dissipans et devastans; ecclesias etiam pertinentes ad Glastoniensem ecclesiam, lite pendente, sententia nostra nondum per dictos judices exsecutioni mandata, quibusdam fautoribus suis concessit illicite in praejudicium Glastoniensis Ecclesiae, appellatione saepius innovata. Quocirca, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus atque praecipimus, quatenus, omni gratia et timore postpositis inquiratis, appellatione remota, super praemissis diligentissime veritatem, et quae inveneritis per vestras nobis litteras fideliter intimetis. Quod si citatus episcopus coram vobis noluerit apparere, vos nihilominus ad inquirenda quae praemisimus procedatis, ne tam graves et grandes excessus remaneant incorrecti. Nihilominus et praefatum episcopum, et homines, et servientes, et fautores ipsius, ut Glastoniensi Ecclesiae, monachis et eorum hominibus, et dicto subdiacono nostro ablata restituant universa, et de damnis et injuriis satisfaciant competenter, districtione qua convenit, remoto appellationis obstaculo, mediante justitia, compellatis. Testes autem nostros, etc., nullis litteris, etc. veritati, et justitiae, etc. Quod si non omnes, etc. tu, frater episcope, cum eorum altero, etc. Datum Velletri, IV Kal. Octobris. Solet annuere sedes apostolica, etc. usque assensu. Ecclesiam Sanctae Mariae de Palenzano cum universis appendiciis, et pertinentiis suis; castrum etiam Balnariae cum toto tenimento, et jure suo, quod tibi et ecclesiae Sancti Laurentii Viterbiensis dilecti filii, Consules, judices, et universus populus Viterbienses in dotem pro suarum animarum salute dederunt, sicut ea juste possides et quiete, et in instrumento exinde confecto plenius noscitur contineri, tibi, et per te ecclesiae jam dictae, auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio, etc. Nulli ergo, etc. Datum Velletri, II Non. Octobris. Ex tenore litterarum quae nobis ex parte vestra nuper praesentatae fuerunt, accepimus, quod cum dilectissimus in Christo filius noster. J. rex Angliae illustris, nobis per nuntios et litteras intimarit, quod nobiles viri, G. filius Petri, H. Bardof. W. de Stotevill, W. Briewer, de Berkeleia, A. et T. Basset, adeo ei necessarii erant tam pro regni custodia quam pro justitia exercenda, quod eorum obsequio non poterat sine gravi jactura carere; unde, postulabat a nobis, ut eos a peregrinationis proposito absolvere dignaremur; cum quidam eorum praeter necessitatem regiam, ea vel infirmitatis vel senectutis debilitate procul dubio laborarent, ut transfretare non possent sine gravi suorum corporum laesione, ac eorum aliqui per indulgentiam bonae memoriae. C. PP. praedecessoris nostri, se a peregrinationis proposito assererent absolutos; vobis litteris nostris praecipiendo mandavimus, ut, solum Deum habentes prae oculis, inquireretis, tam super necessitate regis, quam impedimentis expositis, indulgentiis et facultatibus eorumdem, diligentius veritatem, et quod inveniretis per vestras nobis litteras curaretis quantocius intimare, ut per relationem vestram instructi procederemus, sicut videremus in ipso negotio procedendum. Vos ergo, quoniam ante receptionem mandati nostri, propter ardua negotia regni oportuit in Normanniam transfretare, in ipsius exsecutione negotii procedere minime potuistis. Verum, post reversionem vestram in Angliam, cum mandatum nostrum curaretis diligenter exsequi ac devote, tres ex praedictis nobilibus, videlicet G. filius Petri, H. Bardof, W. Briewer, se per Dei gratiam sanos esse et incolumes responderunt, firmum propositum et promptam voluntatem habentes votum suae peregrinationis fideliter exsequendi, nec se indulgentias obtinuisse, quibus se tueri possent ab hujus peregrinationis labore, nec unquam se procurasse ut super hoc indulgentiam obtinerent. Adjecerunt etiam, se tantam facultatem habere quod ad moderatos sumptus itineris eis sufficeret cum subsidiis amicorum, asserentes aliquos in regno existere, qui, ut arbitrantur, scirent adeo commode et prudenter, sicut ipsi, regis et regni negotia procurare. W. vero de Stotevill, et Rob. de Berkeleia, a venerabilibus fratribus nostris, Cantuariensi archiepiscopo et episcopo Wigorniensi, propter certas causas competentes, voti facta compensatione, de auctoritate nostra se absolutos esse dixerunt. Sed A. et T. Basset, licet se bene valentes corpore, et promptos etiam voluntate ad exsecutionem voti assererent, quibusdam tamen de causis sic se dicebant facultatibus diminutos, quod ad praesens ad proficiscendum erant penitus imparati. Omnium autem praedictorum nobilium erat vox una, et videbatur esse voluntas, quod praedictum regem, in hac tempestate bellorum, suis non relinquerent auxiliis ullatenus destitutum. Verum de absolutione duorum illorum, qui se dicunt, de auctoritate nostra, per praedictos archiepiscopum et episcopum absolutos, mirari compellimur, cum pro illorum absolutione, de quibus vobis specialiter scripseramus, aliis nos scripsisse minime recordemur. Recolimus autem praefatum archiepiscopum nobis super quibusdam capitulis ad crucesignatos pertinentibus consultationem fecisse: cujus consultationi respondimus sicut vidimus expedire. Sed cum a nobis iterato quaesisset, an ei liceret secundum consultationem eamdem procedere, ipsi rescribere procuravimus, quod per consultationem illam jus erat sibi editum, sed jurisdictio non commissa. Unde, si forte, quod non credimus, occasione consultationis illius, illos duos, vel alios, absolvere attentavit, cum ipse id facere non potuerit, hujusmodi absolutio irrita esse debet penitus et inanis. Quocirca, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus de absolutione illorum duorum diligentius inquirentes, si eos, occasione consultationis praedictae, vel alio quocunque mandato, per suppressionem veritatis seu falsitatis expressionem obtento, inveneritis absolutos, praesertim si in litteris illis, quarum auctoritate absoluti dicuntur, factae vobis commissionis expressa mentio non habetur; cum vobis inquisitionem commiserimus, nobis diffinitione servata, nec mandato nostro pendente aliquid attentari debuerit contra ipsum, absolutionem illam, sublato cujuslibet contradictionis et appellationis obstaculo, denuntietis irritam et inanem, injungentes eisdem ut peregrinationis propositum exsequantur. Si vero in litteris illis fit commissionis mentio praedictae praecedentis, cum eas habeamus certa ratione suspectas, ipsas nobis cum litteris vestris totius negotii seriem continentibus transmittatis. Caeteris vero nobilibus qui se ad exsecutionem voti voluntarios asserunt et potentes, illisque similiter qui voluntate prompti et corpore sunt valentes, firmiter injungatis ut reddant Domino quod voverunt. Datum Velletri. Enormes excessus archidiaconi Lugdunensis nostris auribus saepius replicati, de fraternitate tua nos cogunt vehementius admirari, tanquam errata male corrigas aliorum, qui clericos etiam Lugdunensis Ecclesiae graviter delinquentes negligis emendare. Inter alia sane ipsius facinora, quae in eo ex quotidiano usu quasi domicilium elegisse dicuntur, assidua sacrilegia et rapinae locum sibi vindicant potiorem, cum, clericos, mercatores et alios, per stratam publicam transeuntes capere non metuat, et etiam spoliare, ad illos etiam sacrilegas manus irreverenter extendens qui cum litteris apostolicis revertuntur, sicut apostolatui nostro jam saepius est relatum. Cum igitur tam detestabilis praesumptionis audaciam non possimus sub dissimulatione transire, qui secundum Apostolum, omnem inobedientiam prompti simus ulcisci, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus et districte praecipimus, quatenus, nisi dictus archidiaconus a te monitus injuriam passis satisfecerit, et a similibus de caetero curaverit abstinere, tu eum ab omni beneficio ecclesiastico, quod habet in provincia Lugdunensi, auctoritate nostra facias penitus alienum, et pro sacrilega manuum injectione in clericos excommunicatum publice nunties, et per totam Lugdunensem provinciam tandiu facias arctius evitari, donec passis injuriam satisfecerit competenter, et cum tuarum testimonio litterarum ad sedem venerit apostolicam absolvendus: attentius provisurus, ut, cum non careat scrupulo societatis occultae, qui manifesto desinit facinori obviare, quae praemisimus ita studeas efficaciter adimplere, quod nulla pro his macula tibi valeat irrogari, et virtus obedientiae te amplius reddat in nostris oculis gratiosum, cum ea saltem jussus a nobis fueris fideliter exsecutus, quae per te ipsum debueras jam fecisse. Dat. Velletri, VII Idus Octobris, anno quinto. Angustiis et pressuris Ecclesiae vestrae paterna benignitate compatimur, et ejus laboribus et adversitatibus condolemus, quae, praeter hoc, quod importabilem sustinet sarcinam debitorum, non solum hostibus videtur exposita, verum etiam scorpiones calcaneo ejus insidias paraverunt, extremitate caudae laedentes quae ipsorum corrosioni supersunt. Condolentes igitur laboribus ejus, compatientes etiam et pressuris, cum venerabilis frater noster . . . . . ., Lactorensis episcopus, quem de facto, cum de jure non possetis eligere, vobis in pontificem elegistis, cum vestris et charissimi in Christo filii nostri, J. regis Anglorum illustris ac reginae matris ejusdem et quorumdam litteris aliorum, qui pro ipso nobis humiliter supplicarunt, ad praesentiam nostram accesserit, quia tamen secum de vobis aliquem non adduxit, et suffraganeorum Ecclesiae vestrae litteras non habebat, nobisque propter hoc de modo et processu electionis, quae magis dicenda est postulatio, cum personam nominaveritis alteri sedi conjugaliter copulatam, secundum institutiones canonicas, quas in his et consimilibus volumus observare, non posset fieri plena fides, neque postulationem ejus propter hoc duxerimus admittendam, interim ei, donec de postulatione nosceretur ipsius, administrationem Ecclesiae vestrae, tam in spiritualibus quam temporalibus, de consilio fratrum nostrorum commisimus, ne pro defectu pastoris malignorum exponeretur incursibus et rapinis: venerabilibus fratribus nostris . . . . . . archiepiscopo Burdegalensi, et . . . . . . episcopo Xanctonensi, et dilecto filio, magistro Stephano subdiacono et notario nostro, apostolicis litteris injungentes, ut inquirerent circa postulationem ipsius quae inquirenda viderent, et, si ea unanimis cognosceretur et concors, illam, nullius contradictione vel appellatione obstante, auctoritate apostolica confirmarent; ei, ut se a Lactorensi Ecclesia ad vestram transferret Ecclesiam, auctoritate nostra licentiam tribuentes, pallium etiam assignarent eidem, quod, ne Ecclesia vestra ad sedem apostolicam laborando fatigaretur expensis, per ipsum notarium illuc duximus transmittendum. Verum, cum archiepiscopus et notarius memorati, sicut ex litteris eorum accepimus, super electione Ecclesiae vestrae juxta mandatum nostrum procederent, relatione plurium cognoverunt, quod idem episcopus Lactorensis caduco morbo graviter laboraret, quo, secreto requisitus ab ipsis, se affligi a septennio est confessus, quod etiam in praesentia dilectorum filiorum, Herberti abbatis, et Armararii Silvae Majoris, quos, ne super inquisitione hujusmodi viderentur errare, ad consilium duxerant evocandos, confessus est iterum, superaddens, quod anno isto bis, in Octobri videlicet et in Maio, hujusmodi morbo fuerat infestatus; qui hac de causa postulationem ejus non duxerunt aliquatenus admittendam, donec super hoc responsum apostolicae sedis haberent. et si electionem ipsius quem duxeritis eligendum canonicam esse cognoverint, et personam idoneam, eam auctoritate nostra suffulti, nullius contradictione vel appellatione obstante, confirment, et ne illi aliquid desit ad plenitudinem pontificalis honoris, vestris parcentes laboribus et expensis, absque petitione alia pallium, quod per notarium memoratum transmisimus, ei sine difficultate conferant et assignent, tam super ipsius pallii datione quam forma juramenti tenore mandati apostolici, quod eumdem notarium credimus in scriptis habere, servato. Dat. Laterani, IV Non. Novembris, pontificatus nostri anno quinto. Scriptum est super hoc. . . . Xanctonensi episcopo, et S. subdiacono et notario domini PP., et abbati de Corona, juxta quod superius continetur. Dilectus filius G. subdiaconus noster, canonicus basilicae principis apostolorum, sua nobis conquestione monstravit, quod cum dilecto filio . . . . . abbati Sancti Benedicti super Padum, dederimus in mandatis, ut si canonici Veronenses institutioni factae de ipso per venerabilem fratrem nostrum . . . . . Ostiensem episcopum et dilectos filios, P. tituli Sanctae Caeciliae, et J. tituli Sanctae Priscae, presbyteros cardinales, in Ecclesia Veronensi, et per nos postmodum confirmatae, contradictores in aliquo apparerent, ipsos ecclesiastica censura compellere non differrent; idem, quia ad commonitionem ipsius mandatum nostrum noluerunt aliquatenus adimplere, in eos excommunicationis sententiam promulgavit. Nolentes igitur, ut idem canonici de sua contumacia glorientur, fraternitati tuae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus praedictae excommunicationis sententiam, sicut rationabiliter lata est, facias inviolabiliter usque ad satisfactionem debitam observari, eosque, si infra viginti dies non satisfecerint, sicut debent, ab officio pariter et beneficio suspendere non moreris, firmiter eis ex parte nostra praecipiens, ut duo ex ipsis pro universitate satisfacturi, tam de contemptu, quam de subtractis proventibus, nostro se conspectui repraesentent. Datum Later., II Kal. Novembris. et redactum in scripto proprio et episcoporum, qui interfuerunt, fecit firmari sigillis, contra cujus sententiam hospitalarii temere venire non timent. . Testes autem, etc. cogantur, etc. Datum Laterani, II Non. Novembris, pontificatus nostri anno quinto. Litterarum perlecto tenore, quas dilecti filii, capitulum Augustense, ad nostram praesentiam destinarunt, cognovimus evidenter, quod eorum Ecclesia destituta pastore, deliberatione habita diligenti, de religiosorum virorum consilio, unum de gremio ipsius Ecclesiae concorditer elegerunt, asserentes ipsum apud eos probatae ac inculpatae opinionis huc usque fuisse, aetate, scientia, moribusque probatum, et quantum ad parentes, magnis, imo majoribus natalibus originem contraxisse, uno duntaxat excepto, quod cum venia devotae confessionis nobis exprimendum duxerunt, videlicet, quod eum de legitimo natum matrimonio dicere non audebant; quem cum debuissent primitus postulare, ob evidentem utilitatem ipsius Ecclesiae, ac necessitatem urgentem, cum quadam festinatione, ne superveniret fratrum dissensio, elegerunt, timentes ne, discordantibus ipsis, cum in personam aliam non potuissent inveniri concordes, potentia saecularis eorum disponendi dioecesim, et in ea episcopum intrudendi, plenam sibi vindicare praesumeret potestatem. Unde, ut possent evitare hoc malum, eis visum fuit consultius in misericordia apostolicae sedis malum incidere, quam Ecclesiam ipsam calumniose subjicere servituti, super quo a nobis veniam postulantes, factum eorum petebant a nobis misericorditer confirmare. Nos ergo cum fratribus nostris ut in prima littera secundi regesti usque, gravem electoribus poenam inflixit. Ne igitur contrarii videamur canonicis institutis, electionem eorum de facto, cum electio non sit de jure dicenda, secundum quod in negotio quoque Mersburgensis Ecclesiae in consimili casu fecisse dignoscimur, non tam irritandam, quam irritam decernimus, et inanem, et ut de benignitate apostolicae sedis nos sibi benevolos sentiant, quos de jure sentire deberent offensos, cum et eligendi meruerint potestate privari et ab ecclesiasticis beneficiis per tres annos suspendi, ne eorum Ecclesia ob rectoris defectum sustineat laesionem, misericorditer sustinemus, ut nominata persona, quam per assertionem eorum circumspectam accepimus, et discretam, procurationem exerceat, non tanquam electus, sed tanquam canonicus Ecclesiae ac dioeceseos Augustensis, quo non velut electo, sed tanquam canonico Ecclesiam et dioecesim procurante, si eum duxerint postulandum ad vos per se, vel per procuratores idoneos accedere non postponat. Quocirca, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus, tam de statu praedictae Ecclesiae, quam meritis et natalibus personae illius, quae fuerint inquirenda diligentius inquirentes, omnia in scriptis redacta infra quatuor menses ad audientiam nostram destinare minime differatis, cum quibus aliqui e praedicto capitulo ad nos venire non tardent, recepturi judicium aequitatis. Quod si non omnes his exsequendis potueritis interesse, tu, frater archiepiscope, cum eorum altero nihilominus ea exsequaris, ita quod, si tu quoque interesse nequiveris, ipsi duo, de tuo tamen assensu procedant. Datum Laterani, VII Id. Novembris. Scriptum est super hoc praedicto capitulo, secundum praemissam formam, usque fere in finem, videlicet judicium aequitatis. Dat. ut supra. Cum inter vos et ecclesias vestras, super jure parochiali in parochia de Monte super capella sanctae Genovefae, sita in civitate Parisiensi, et super procurationibus quas tu, frater episcope, in parochialibus ecclesiis Parisiensis dioeceseos ad praedictam ecclesiam Sanctae Genovefae de Monte pertinentibus requirebas, dudum fuisset controversia ventilata, tandem post labores varios et fatigationes multimodas, quas propter hoc sustinuistis, utrinque de utriusque partis assensu, mediantibus bonis viris, salva sedis apostolicae reverentia, eo fuit inter vos tenore compositum, quem vestris nobis litteris plenius expressistis, pari desiderio et voluntate unanimi supplicantes, ut eidem compositioni vobis et vestris ecclesiis necessariae manum nostrae confirmationis apponere dignaremur. Nos ergo vestris precibus inclinati, compositionem ipsam, sicut sine pravitate provide facta est, et ab utraque parte sponte recepta, et in scriptis authenticis continetur, dummodo non vergat in praejudicium apostolicae sedis, ad quam ecclesia Sanctae Genovefae nullo mediante dignoscitur pertinere, mandamus atque praecipimus inviolabiliter observari. Damus autem dilectis filiis . . . . abbati Sanctae Columbae Senonensis et . . . . . magistro scholarum Aurelianensi, in mandatis, ut, cognita plenius veritate, si compositionem ipsam secundum praescriptum modum factam invenerint et receptam, eam auctoritate nostra confirment, ut et nos ipsam, per eorum relationem instructi, auctoritate apostolica confirmemus. Dat. Laterani, septimo Idus Novembris. in Domino commendamus, quod in talento tibi commisso superlucrari laboras, durum illum exactorem attendens, qui non tantum in sortem suum convenit debitorem, verum etiam in usuras. In sollicitudine igitur tibi commissa providus et attentus, super quibusdam articulis apostolicae sedis providentiam implorasti, proponens, quod quidam homines tibi subjecti quam saepius, propter ebrietatem, cujus pessimus usus in illis partibus inolevit, manus injiciunt in clericos violentas, quosdam levius aliosque gravius offendentes; unde quidam illorum propter inopiam, quidam propter senectutem sive debilitatem, alii vero propter difficultatem itineris, et nonnulli propter guerras et inimicorum insidias, sedem apostolicam adire non possunt, super quo plurimis tibi commissis times imminere periculum animarum. Nos autem, de tua discretione gerentes fiduciam pleniorem, auctoritate tibi praesentium indulgemus, ut eis qui levi offensa manus injecerint in clericos violentas, et propter occasiones praedictas non potuerint apostolicam sedem adire, juxta formam Ecclesiae beneficium absolutionis impendas, ita quod ab illis injuriam passis congrue satisfiat, itineris labore redempto per opera pietatis; caeteros autem ad sedem apostolicam absolvendos non differas destinare. Super eo vero quod nobis significare curasti, videlicet, quod incidentibus in canonem latae sententiae contra prohibitionem tuam indifferenter ab amicis communicatur et cognatis eorum, unde quamplures propter participationem ipsorum labem excommunicationis incurrunt, praesentium tibi auctoritate concedimus, ut, ab illis sufficienti cautione recepta quod nostris debeant parere mandatis, eos ad communionem restituas, ita quod in termino competenti, quem illis secundum tuam industriam praefigi volumus et mandamus, ad Ecclesiam Romanam accedant, apostolicum recepturi mandatum, ad quam si venire neglexerint, eos in sententiam pristinam, nullius contradictione vel appellatione obstante, reducas, et facias eos ab omnibus tanquam excommunicatos arctius evitari, donec cum litteris tuis ad apostolicam sedem pro beneficio absolutionis accedant. Caeterum, in quarta quam nobis consultatione fecisti, quod tibi faciendum existat de iis qui, matrimonio jam contracto, soboleque suscepta, in sexto consanguinitatis gradu inventi fuerint se ad invicem attinere, taliter respondemus, quod, cum videris expedire, dissimulare poteris circa taliter copulatos, maxime qui diu pacifice commanserunt. Dat. Laterani, sexto Idus Novembris, pontificatus nostri anno quinto. Significavit nobis charissimus in Christo filius noster, H . . . . . rex Ungarorum illustris, quod regales praepositurae, sicut ad eum in temporalibus, sic ad nos in spiritualibus, nullo pertinent mediante; unde petebat, ut electus canonice praepositus ad nos in propria persona, vel per nuntium cum litteris sui assensus, accederet, confirmationem electionis suae a sede apostolica obtenturus. Nos autem, qui sic jura nostra volentes illibata servare, quod et vestra serventur illaesa, fraternitati vestrae per apostolica scripta mandamus atque praecipimus, quatenus ad praeposituras ipsas, sicut ad nos asseruntur sine medio pertinere, manus illicitas nullatenus extendatis, et jus earum temeritatis ausu nullus usurpet; quia, cum jura vestra vobis velitis illibata servari, indignum esset pariter et absurdum, si ea quae ad nos pertinent turbaretis, nec nos id possemus aequanimiter sustinere. Dat. Laterani, VI Id. Novembris. Regiae magnitudinis litteras hilari vultu et alacri mente recepimus, et quae nobis dilecti filii . . . abbas Pelisii, et C. archidiaconus, nuntii tui, nobis proponere voluerunt, intelleximus diligenter, eis aurem benevolam adhibentes, sicut qui te inter Christianissimos reges, et catholicos principes, obtentu magnificae devotionis, quam circa nos, et Romanam semper Ecelesiam vestigiis praedecessorum tuorum inhaerens habere dignosceris, specialis dilectionis praerogativa diligimus, et preces ac petitiones tuas, in quibus cum Deo possumus libenti animo exaudimus. Proposuerunt siquidem nobis iidem nuntii tui, et id etiam eaedem litterae continebant, ut super solvendo voto, quod pro subventione terrae sanctae pie ac laudabiliter emisisti, tibi consulere deberemus, cum venerabilium fratrum nostrorum, archiepiscoporum et episcoporum regni tui, admonearis consilio, ut debitum peregrinationis susceptae propter inimicitias Culini Bani, qui cum innumera multitudine paganorum, quamdam partem populi Christiani tuae coronae subjecti clam captivatam deduxit, et partem residuam sine intermissione debellare conatur, ad tempus debeas retardare. Nos autem, qui honorem tuum paterna charitate diligimus, regiae serenitati de puro corde et conscientia bona et fide non ficta, consulimus, quatenus, si fieri potest absque periculo regni tui, quod utique fieri posse confidimus et speramus, tum pro salute animae tuae, tum pro terrae sanctae necessitate, non tardes reddere Domino quod vovisti, ut, sicut princeps Catholicus et Christianissimus rex, divitias regni coelestis deliciis regni terreni praeponere videaris, neve maculam in gloria tua ponas, et divinam incurras offensam, quam ex eo forsan incurristi, quod postquam fuisti crucesignatus contra Christianos arma movisti, ex qua forte, justo judicio, praescripta contigit tuo regno jactura, quamquam hoc nobis praefati nuntii non retulerint, etsi contra paganos aut etiam Christianos, non impugnando, sed resistendo moveris arma, inculpabilis videaris. Nos enim, ad conservandum et protegendum in tua fidelitate regnum Ungariae, quodcunque cum honestate poterimus, prompta sumus voluntate parati consilium et auxilium impertiri. Datum Laterani. Licet omnes ecclesias, ex injuncto nobis divinitus apostolatus officio, diligere atque honorare generaliter debeamus, et suam eis justitiam conservare, illis tamen propensiori cura nos convenit imminere, quae ad jus et proprietatem Ecclesiae Romanae specialiter pertinere noscuntur, cui auctore Domino deservimus. Hoc nimirum intuitu, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et monasterium in honore beatorum apostolorum Petri et Pauli, a gloriosae memoriae Aethelberto Anglorum rege, ad Orientem Doroberniae civitatis, in suam sibique succedentium regum ejusdemque urbis praesulum sepulturam, a fundamento constructum, et sub jurisdictione sedis apostolicae sine medio constitutum, ad exemplar praedecessorum nostrorum feliciis memoriae, Bonifacii ac Deodati, Agathonis, Joannis, Calisti, Innocentii, Lucii, Eugenii, Alexandri et Coelestini, Romanorum pontificum, praesentis scripti pagina communimus: statuentes, ut quascunque possessiones, quaecunque bona monasterium ipsum inpraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata consistant. Libertatem quoque ab eisdem praedecessoribus nostris per authentica privilegia eidem venerabili loco concessam, nos, auctore Deo, ratam et inconvulsam in posterum volumus conservari, et sicut monasterium ipsum, initio nascentis Christianae religionis, apud regnum Anglorum in monasticae religionis observantia exstitit primum, ita nihilominus cum omnibus ad ipsum pertinentibus, perpetuis futuris temporibus ab omni servitio liberum, ab omni mundiali strepitu maneat inconcussum; sed nec ecclesiasticis conditionibus, sive angariis, vel quibuslibet obsequiis secularibus aliquo modo subjaceat, neque ullus omnino in ejusdem monasterii dominium quolibet modo se ingerat, vel quamlibet imperandi sibi vindicet potestatem, vel aliquas molestias inferat, vel consuetudinem imponat, aut etiam in eo missarum solemnia nisi ab abbate et fratribus invitatus celebrare praesumat: obeunte vero te nunc ejusdem loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus ad ejusdem loci regimen extraneus assumatur, nisi forte, quod absit, in loco ipso idonea persona ad hujusmodi officium non poterit reperiri, sed de congregatione ipsa, et quem communis consensus, aut fratrum pars consilii sanioris, propria sibi elegerit voluntate, sine aliqua professionis exactione, in monasterio benedicatur eodem. Haec igitur omnia, sicut a jam dictis praedecessoribus nostris constituta et privilegiorum sunt munimine roborata, ita etiam nos, vobis vestrisque successoribus, et per vos eidem monasterio, in perpetuum praesentis scripti pagina confirmamus. Concordiam quoque, quae inter vos et bonae memoriae Theobaldum, quondam Cantuariensem archiepiscopum, super quinquaginta solidos et septem denarios, quos vestrum monasterium Ecclesiae Cantuariensi singulis annis solvere consueverat, sicut per bonae memoriae Henricum, quondam Wintoniensem episcopum, et alios discretos viros, pacis intuitu, rationabiliter facta est, et sanctae memoriae antecessorum nostrorum, Lucii, Eugenii, Alexandri et Coelestini, auctoritate firmata, nos etiam confirmamus; ut videlicet ecclesia Sanctae Trinitatis Cantuariensis duo molendina apud Dovoram, quae juris erant ipsius monasterii, et viginti solidos de praebenda quam idem monasterium habet in ecclesia Sancti Martini de Dovora, tali modo de caetero habeat in perpetuum, ut memoratos quinquaginta solidos et septem denarios ultra non exigat, salva in caeteris utriusque Ecclesiae per omnia dignitate. Statuimus etiam ut in concambium trium solidorum, qui pro pane, potu et arietibus, archiepiscopo et Ecclesiae Cantuariensi annuatim a vestro monasterio solvebantur, sicut pro bono pacis et utriusque Ecclesiae quiete a jam dictis antecessoribus nostris, Lucio, Eugenio et Coelestino, provisum est, praefatus archiepiscopus tres habeat de terra ipsius monasterii solidatas, videlicet tres mansuras extra civitatem Cantuariensem, ante portam ecclesiae Beati Gregorii, quas Ecclesia Cantuariensis de caetero in quiete possideat, ita ut nec eidem archiepiscopo nec alicui successorum suorum, per se sive per ministros suos, ab eodem monasterio vel fratribus exigendi aliquid licentia concedatur. Quia vero, ubi spiritus Dei est, ibi secundum Apostolum est libertas, nihilominus diebus et noctibus, in canonicis horis, signa pulsandi, et Dei omnipotentis laudibus insistendi liberam vobis concedimus facultatem, salva transactione, si qua super hoc inter vos et praefatae Sanctae Trinitatis ecclesiam intercessit. Concessionem quoque possessionum sive reddituum ad luminaria concinnanda, et ipsum monasterium reparandum et ordinandum, a bonae memoriae quondam Hung. abbate monasterii vestri, communi fratrum consilio et assensu rationabiliter factam, et eorumdem praedecessorum nostrorum, Lucii, Eugenii, Alexandri, necnon et Coelestini, authentico confirmatam, nihilominus ratam manere censemus. Praeterea, Estanores et totum littus usque ad medietatem aquae, sicut eadem villa ab Henrico et Stephano, quondam Anglorum regibus, monasterio vestro rationabiliter est concessa et scriptis eorum firmata; molendinum etiam, quod infra Cantuariam apud Hestberegge situm est, sicut ab eodem rege Stephano, in compensatione thesauri monasterii, legitime vobis datum est, auctoritate apostolica confirmamus. Constitutionem quoque ad vestitum monachorum, a vobis communi consilio et assensu rationabiliter et provide factam, videlicet de Sellinges, S. Waleclive, Ripple. Lagadun. et de decima de Gravesende, et aliis quibusdam minutis redditibus, sicut eadem ab ipsis praedecessoribus nostris, Lucio, Eugenio, Alexandro, et Coelestino, confirmata est, ratam habemus et illibatam esse censemus. Decernimus ergo, ut nulli omnino hominum liceat praefatum monasterium temere perturbare, etc., usque profutura, salva sedis apostolicae auctoritate. Si qua igitur in futurum, etc., usque subjaceat. Cunctis autem, etc., usque amen. Datum Laterani, per manum Blasii, sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, II Non. Novembris, indictione VI, Incarnationis Dominicae anno millesimo ducentesimo secundo, pontificatus vero domni Innocentii papae III anno V. Ad nostram noveritis audientiam pervenisse, quod tu, frater episcope, jam ita lumen amiseris oculorum, ut divina non possis officia celebrare, propter quod Metensis Ecclesia, tam in spiritualibus quam temporalibus, sustinet non modicum detrimentum. Volentes igitur eidem Ecclesiae sollicitudine paterna consulere, qui tenemur omnibus ex susceptae administrationis officio providere, venerabili fratri nostro . . . Praenestino episcopo, apostolicae sedis legato, per scripta nostra mandavimus, ut inquirat super his omnibus diligentius veritatem, et si rem noverit ita esse, tibi, frater episcope, auctoritate nostra talem coadjutorem assignet juxta canonicas sanctiones, quod dicta Ecclesia nullam sui juris sustineat laesionem. Ideoque discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus coadjutorem, quem praedictus legatus tibi, frater episcope, duxerit deputandum, recipere procuretis. Alioquin, sententiam quam ipse rationabiliter tulerit in rebelles, ratam habebimus, et eam faciemus auctore Domino firmiter observari. Dat. Laterani, secundo Idus Novembris. Cum bonae memoriae archiepiscopus vester viam fuisset universae carnis ingressus, ejus nobis obitum per litteras vestras et nuntios lacrymabiliter intimastis. Nos autem, Ecclesiae vestrae consulere cupientes, vobis inter caetera dedimus in mandatis, ut infra mensem post susceptionem litterarum nostrarum studeretis eidem in persona idonea, devota nobis, et charissimo in Christo filio nostro, F . . . illustri Siciliae regi, fideli, canonice ac concorditer providere. Alioquin, aliquos ex canonicis vestris ad sedem apostolicam mitteretis, eum quem ipsis daremus in archiepiscopum recepturos. Vos ergo, per dilectos filios, monachos, archidiaconos, clericos, laicos, barones et reverendos presbyteros et cardinales diaconos, canonicos vestros, postulationem nobis triplicem praesentastis: primo, dilectum filium, P . . . tituli Sancti Marcelli presbyterum cardinalem; secundo, venerabilem fratrem nostrum, Cusentinum archiepiscopum; tertio, illustris cardinalis praedicti nepotem, concedi vobis in archiepiscopum postulantes. Nos vero, cum fratribus nostris communicato consilio, nullam illarum duximus admittendam; primam, tum quia nolebamus eodem cardinale, utpote tam magno membro Ecclesiae Romanae, carere, tum quia cardinalis ipse propositum assumpserat pro crucis obsequio transfretandi, unde non posset ad praesens eidem Ecclesiae providere; secundam, quia, cum urgens necessitas et evidens utilitas episcoporum translationibus causam praestent, nec urgentem necessitatem, nec utilitatem inspeximus evidentem, propterea quod dictus esset archiepiscopus transferendus; tertiam, quia nepos cardinalis ejusdem defectum patitur, sicut dicitur, tam ordinis quam aetatis, cum non solum trigesimum sed nec etiam vigesimum annum attigerit, nec sciatur adhuc an sit in subdiaconum ordinatus. Caeterum, ad instantiam cardinalis ejusdem, qui pro eadem ecclesia sollicitus existebat, et preces nuntiorum vestrorum, eligendi eis restituimus potestatem, cum super hoc mandatum a vobis communiter recepissent. Injunximus tamen eis ut de consilio nostro ad electionem procederent faciendam. Ipsi ergo, gratia sancti Spiritus invocata, in dilectum filium, M. archidiaconum Theatinum, vota sua unanimiter conferentes, ipsum in archiepiscopum elegerunt; de quo quia nos et fratres nostri plenam notitiam habebamus, utpote quem apud sedem apostolicam diu laudabiliter conversatum, verum, industrium esse novimus, et tam litteratura quam moribus adornari, ac in devotione nostra et fidelitate regia permansit fideliter hactenus, et nunc fidelius permanere , factae de ipso electioni vice regia praestantes assensum, ipsum auctoritate curavimus apostolica confirmare. Ideoque discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus atque praecipimus, quatenus eum benigne recipere procuretis, et honorifice pertractare, salubria monita et statuta ipsius recipientes humiliter et inviolabiliter observantes et impendentes eidem, tanquam archiepiscopo vestro, reverentiam et obedientiam tam debitam quam devotam. Datum Laterani, die decima septima Kalendas Decembris. Scriptum est super hoc M . . . Amalfitanensi electo, in eumdem fere modum usque confirmare. Monemus igitur discretionem tuam et exhortamur attentius, et per apostolica tibi scripta mandamus, quatenus electionem ipsam recipias, et, factam tibi gratiam recognoscens, in devotione nostra et regia fidelitate persistas, et quae ad honorem nostrum et regis noveris pertinere promoveas studiose. Volumus etiam nihilominus et mandamus, ut proximis quatuor temporibus nostro te conspectui repraesentes, ordinationis munus et consecrationis beneficium suscepturus. Datum Laterani, decimo septimo Kalendas Decembris. Non sine grandi cogimur admiratione referre, quae nuper dilectis filiis, fratribus Cisterciensibus et aliis ejusdem ordinis, in vestra dioecesi accepimus contigisse. Sunt enim nonnulli de parochianis vestris, quemadmodum nostris est auribus intimatum, qui ad ea quae Dei sunt respectum debitum non habentes, eos ad saecularia pertrahere judicia non formidant, et examen aquae frigidae, ignisque candentis, vetitumque duellum subire compellunt, nullatenus attendentes, sacros canones non censere confessionem a quolibet per hujusmodi extorquendam, et quod sanctorum Patrum non est documento sancitum, non esse superstitiosis adinventionibus praesumendum. Nos ergo, quae praemissa sunt circa praedictos viros religiosos attentari de caetero districtius inhibentes, universitati vestrae per apostolica scripta mandamus, et districte praecipimus, quatenus parochianos vestros monere studiosius et inducere procuretis, ut, ab hujusmodi conatibus illicitis penitus abstinentes, similia de caetero non praesumant, quae in contemptum Dei et ecclesiasticae libertatis dispendium attentari noscantur. Alioquin, eos ad id per excommunicationis sententiam, appellatione remota, cogatis, quam usque ad satisfactionem condignam praecipimus inviolabiliter observari. Datum Laterani, Idibus Novembris, anno V. Ex litteris quas nobis tua discretio designavit, intelleximus evidenter, quod cum nobilis vir Robertus de Aquila tecum convenerit, ut illa duo castra ad tuum monasterium pertinentia, quae detinet violenter, receptis a te aliis possessionibus Ecclesiae Cassinensis, tibi debeat resignare, ad id efficiendum, cum non possis aliter, nostram postulas licentiam tibi dari, asserens quod, si dictum negotium differretur, magnum exinde periculum proveniret ecclesiae Casinensi, et in damnum quoque Campaniae non modicum redundaret, maxime cum eidem Roberto per Marcualdum, castellanum Diopuldi, promissum sit et firmatum, quod, si duo illa castella per quae sola transitus est, et per quae ipsorum poterit malitia plurimum refraenari, ei dare voluerit, castellum Praeventia , et quaedam alia ei sine qualibet difficultate concedet, et ideo praedicto monasterio tuo videbatur plurimum expedire, quod ne dictus M. illa castra posset aliquatenus obtinere, super compositione ipsa nostrum tibi praestaremus assensum pariter et favorem. Nos igitur, volentes in hac parte Cassinensi Ecclesiae paterna sollicitudine providere, discretioni tuae duximus respondendum, quod, habito saltem majoris et sanioris partis capituli tui consilio et assensu, ut dicta castra valeas rehabere, de licentia nostra aliquas de possessionibus Ecclesiae Cassinensis eidem Roberto, prout Ecclesiae tuae curae commissae expedire cognoveris, poteris assignare. Dat. Laterani, II Kal. Decembris. Quia qui ambulat simpliciter, ambulat confidenter, ex eo Cisterciensem ordinem credimus hactenus usque adeo profecisse, ut a mari ad mare propagines suae religionis extenderet, et in omnem terram fama honestatis ejus exiret, quod recte, pure ac simpliciter hactenus ambulavit, nec qui erant superiores in eo visi sunt tanquam dominantes in clero, sed forma facti gregis ex animo nolebant de praelatione contendere, aut sibi primos accubitus aut primas cathedras vindicare, vel suos excessus sub occasione defendere praelaturae. Legerant enim quod principes gentium dominantur eorum, et qui potestatem habent super eos benefici nuncupantur. Verum discipuli Christi non sic, sed qui major est inter eos, servus omnium reputatur, et qui praecessor, tanquam ministrator existit; unde, praeesse et subesse quasi paria reputantes, fratres se, non dominos, reputabant, nec praeesse, sed subesse credebant, cum sibi subjectis et spirituales epulas et corporales cibos cogebantur ex injunctae sibi dispensationis debito ministrare. Nuper autem ad nos rumores pervenere sinistri, quod mutatus sit aliquantulum color optimus et nativus, et aurum in scoriam sit conversum, cum aliqui jam de praelatione contendant, et quae sua sunt, non quae Jesu Christi quaerentes, a suae rectitudinis tramite, ac propriae simplicitatis consuetudine velle recedere videantur. Ne igitur, temporibus nostris, qui sincere zelamur Cisterciensis ordinis honestatem, alicujus dissensionis scrupulus oriatur, per quem, quod absit, fama vestri nominis offuscetur, discretionem vestram monemus, et exhortamur attente, et per apostolica vobis scripta praecipiendo mandamus, quatenus, in simplicitatis et puritatis vestrae proposito persistentes, non retrahatis manum ab aratro, sed ad anteriora vos jugiter extendatis, occasionem scandali, et dissensionis materiam praecipue fugientes, ne forte, sicut Grandimontenses, in derisum et fabulam incidatis. Sane cum parati simus cum Apostolo inobedientiam omnem ulcisci, si quis usurpando praelationem indebitam, vel subjectionem debitam subtrahendo, quietem vestri ordinis turbare praesumeret, tantae praesumptionis excessum taliter puniremus in eo, quod ipse illud Evangelicum verbum, quo dicitur, « vae illi per quem scandalum venit , » in se frustra quereretur impletum. Eligeremus enim potius paucos offendi, quam totum ordinem aboleri. Datum Laterani, X Kal. Decembris, anno V. Illam gerimus de discretione vestra fiduciam, quod secure vobis committimus ea quae viris sunt prudentibus committenda, pro certo sperantes, quod illa promovere studebitis ad divini nominis gloriam et apostolicae sedis honorem. Cum igitur in terra nobilis viri, Culini Bani, quorumdam hominum multitudo moretur, qui de damnata Catharorum haeresi sunt vehementer suspecti et graviter infamati, nos charissimo in Christo filio nostro Henrico, regi Ungarorum illustri, apostolica scripta direximus contra illos, qui praefatum Culinum super hoc arguens et objurgans, praecepit, ut hujusmodi homines de tota terra sibi subjecta proscriberet, bonis corum omnibus confiscatis. Ipse vero, semetipsum excusans, respondit, quod eos non haereticos, sed catholicos esse credebat, paratus quosdam eorum pro omnibus ad sedem apostolicam destinare, ut fidem et conversationem suam nobis exponerent, quatenus nostro judicio, vel confirmarentur in bono, vel revocarentur a malo, cum apostolicae sedis doctrinam velint inviolabiliter observare. Nuper ergo, praefatus Culinus venerabilem fratrem nostrum . . ., archiepiscopum, et dilectum filium . . . archidiaconum Ragusinum, et cum eis quosdam ex praefatis hominibus ad nostram praesentiam destinavit, petens humiliter et implorans, ut aliquem virum idoneum de latere nostro in terram suam mittere dignaremur, qui tam ipsum quam homines suos de fide ac conversatione diligenter examinet, evellens et plantans quae secundum Deum evellenda cognoverit et plantanda. Nos igitur, qui, licet indigni, vicem ejus exercemus in terris, qui non vult mortem peccatorum, sed ut convertantur et vivant, petitionem hujusmodi decrevimus admittendam, cum correctionem illorum paterno desideremus affectu. Quocirca de communi fratrum nostrorum consilio, te, fili Joannes, ad hujus exsecutionem negotii duximus destinandum; quod ut perfectius exsecutioni mandetur, te, frater archiepiscope, qui tam vicinitate locorum quam rerum experientia, super hoc notitiam obtines pleniorem, duximus adjungendum, discretioni vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandantes, quatenus ad terram praefati Culini pariter accedentes, de fide ac conversatione, tam ipsius quam uxoris et hominum terrae suae, inquiratis diligentissime veritatem, et quae secundum fidem catholicam apostolicamque doctrinam inveneritis confirmanda, nostra freti auctoritate, secundum ritum ecclesiasticum confirmetis. Si qua vero inveneritis inter eos, quae sapiant haereticam pravitatem, et sanae adversentur doctrinae, ad viam veritatis secundum fidei regulam reducatis. Quod si forsan monitis et mandatis vestris noluerint acquiescere, posse in eos, appellatione remota, secundum constitutionem quam edidimus adversus haereticos procedatis; attentius provisuri ut, Deum habentes prae oculis, mandatum nostrum cum omni puritate ac sollicitudine studeatis implere. Nos enim, sententiam quam canonice protuleritis, ratam habebimus, et faciemus auctore Deo inviolabiliter observari. Dat. Laterani, XI Kal. Decembris, pontificatus nostri anno V. Inclytae recordationis patris tui memoria, et tuae devotionis merita promerentur, ut petitionibus tuis, praesertim quae ad pacem pertinent, et continent honestatem, favorem apostolicum libentius impendamus. Sane, in audientia nostra fuit ex tua parte propositum, quod inter te ac nobilem virum Mesconem, patruum tuum, talis compositio intervenit, quod, acceptis mille marcis argenti, quas ipsi solvisti, contentus esset castris et terra, quae compositionis tempore detinebat, nec ullo tempore ad aliquam partem terrae, vel castra, quae titulo successionis paternae tenebas, aspiraret ullatenus, aut te, vel filium tuum imposterum molestaret. Tu quoque, quod nec eum, nec filium ejus super castris omnibus quae tenebat ullo tempore molestares, firmiter promisisti . . . fuit autem forma compositionis hujusmodi utriusque vestrum juramento firmata. Nos igitur, compositionem ipsam sicut provide facta est, et ab utraque parte sponte recepta, et in scripto authentico continetur, auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus . . . Nulli ergo, omnino hominum, etc. Hanc paginam nostrae confirmationis, etc. Datum Laterani, VII Kal. Decembris. Quae ad pacem principum et quietem sub eis degentium populorum provide statuuntur, tanto debemus libentius approbare, quanto amplius ex officii nostri debito cognoscimus nos teneri, ut evangelizemus Christi fidelibus verbum pacis. Hoc igitur diligentius attendentes, compositionem, quae inter nobilem virum Henricum Zlesiae et Mesconem, patruum ejus, duces, vobis mediantibus intervenit, sub sigillis vestris et ducum ipsorum sedi apostolicae praesentatam, libenter inspeximus, et auctoritate curavimus apostolica confirmare. Volentes igitur quieti ducum ipsorum plenius providere, fraternitati vestrae per apostolica scripta mandamus, et districte praecipimus, quatenus si qua partium contra compositionem eamdem, ullo unquam tempore, venire praesumpserit, nisi ad commonitionem vestram a sua duxerit praesumptione cessandum, excommunicationis eam vinculo, sublato appellationis obstaculo, innodetis, et singulis diebus Dominicis et festivis, pulsatis campanis et candelis accensis, excommunicatam publice nuntiantes, mandetis ab omnibus arctius evitari, et sententiam ipsam sub solemnitate praedicta publicari per totam provinciam faciatis. Ne autem hujus compositionis observantia vobis morientibus moriatur, cum aliquis vestrum, vocante Domino, viam fuerit universae carnis ingressus, in hujus exsecutione mandati, mandamus et volumus ejus succedere successorem. Datum Laterani, VII Kal. Decembris. Per tuas nobis litteras intimasti, quod venerabilis vir . . . . . canonicus regularis, canonici juris ignarus, in anniversario dedicationis cujusdam ecclesiae in diaconum et postea, paschali sabbato, in presbyterum est promotus. Ideoque fraternitati tuae significatione praesentium intimamus, quatenus super hoc ei poenitentiam competentem injungas, et si vir religiosus existit, et necessarius Ecclesiae in qua manet, cum sit canonicus regularis, cum ipso poteris in exsecutione supradictorum ordinum dispensare. Datum Laterani, X Kal. Decembris. Idem vero archiepiscopus, propter procurationem sibi minus rationabiliter denegatam, illos auctoritate rescripti quod super hoc a sede apostolica impetrarat, ab officiorum exsecutione suspendit, eosdem postmodum, quoniam suspensionis sententiam non servabant, vinculo excommunicationis astringens, quod totum in ipsius archiepiscopi litteris perspeximus contineri, qui eamdem sententiam petebat auctoritate apostolica confirmari. Tu quoque obedientiam et reverentiam sibi debitam impendere non detractes, quia qui se scit aliquibus esse praepositum, moleste ferre non debet alium sibi esse praelatum. Unde mirari cogimur et moveri, quod, cum idem archiepiscopus tibi mandasset ut praefatam sententiam per dioecesim tuam faceres observari, diceris respondisse, te non teneri ad exsecutionem sententiae, de qua dubitares an fuerit juste prolata; quod quam sit frivolum et absurdum, nemo juris peritus ignorat. Datum Laterani, IV Kal. Decembris, pontificatus nostri anno V. Venerabili et sanctissimo patri summo pontifici, ego Calojoannes, imperator Bulgarorum et Blacorum, gaudium et salutem mando tibi. Notum facimus sanctitati vestrae quod nos recepimus vestras sacrosanctas litteras, quas nobis portavit religiosus archipresbyter Brundusinus, et nos reputavimus eas charas super omne aurum et quemlibet lapidem pretiosum. Unde multas egimus gratias omnipotenti Deo, qui visitavit nos servos suos indignos secundum suam ineffabilem bonitatem et respexit humilitatem nostram et reduxit nos ad memoriam sanguinis et patriae nostrae, a qua descendimus. Et nunc, sancte Pater, tanquam bonus pastor et caput omnium fidelium Christianorum, filios sanctae catholicae et apostolicae sedis congregare volens in unum, requisisti nos remotos secundum corpus. Et quamvis fratres mei bonae memoriae jamdudum voluerint mittere sanctitati vestrae, non tamen ad vos pervenire propter multos nostros contrarios potuerunt; et nos similiter probantes semel, secundo et tertio ad vos dirigere, deducere non potuimus quod optabamus in fructum. Et nunc videntes quod sanctitas vestra dignata est mittere imperio nostro, tanquam proprii et dilectissimi filii, sicut amantissimo et desiderantissimo patri mittimus misericordiae vestrae religiosum electum Brandizuberensem, fidelem presbyterum Blasium, una cum fideli nuntio vestro, archipresbytero Brundusino, referentes vobis ex parte nostra gratiarum actiones et amicitiam et servitium sicut patri spirituali et summo pontifici. Sanctissime Pater, significastis nobis per sacras litteras vestras quod nos significaremus vobis quid ab Ecclesia Romana petamus. Hoc autem petit imperium nostrum ab apostolica sede, ut nos simus in Ecclesia Romana sicut matris filialitate firmati. In primis petimus ab Ecclesia Romana matre nostra coronam et honorem, tanquam dilectus filius, secundum quod imperatores nostri veteres habuerunt. Unus fuit Petrus, alius fuit Samuel et alii qui eos in imperio praecesserunt, sicut in libris nostris invenimus esse scriptum. Nunc autem, si placitum est sanctitati vestrae nobis istud implere, quidquid imperio nostro duxeris injungendum, illud ad honorem Dei et Ecclesiae Romanae complebitur. Nec miremini quod nuntius vester cito non rediit, quia nos suspicati fuimus aliquid contra eum, quia multi venerunt in imperium nostrum nos decipere cogitantes; sed nos ab omnibus bene novimus praecavere. Sed nos pro eo testimonium recepimus Praetaxati et ei acquievimus. Verum si placet vobis, sanctissime Pater, mittite nobis magnos nuntios de quibus nobis per vestras litteras intimastis, et istum destinate cum eis, et tunc certificabimus de prima missione pariter et secunda. Det vobis Dominus multos annos. Apostolica sedes, cui, licet immeriti, praesidemus, evangelici verbi memor, quo beato Petro Apostolorum principi et cuilibet successori ejus intelligit esse dictum, si diligis me, pasce oves meas, ut purae dilectionis affectum habere circa Dominum se ostendat, oves ejus pascere satagit, et in unius Ecclesiae gremio remotas etiam congregare, ut sit unum ovile et unus pastor. Cum enim mater sit omnium generalis, ut circa filios matris exhibeat lenitatem, convocare ipsos et congregare conatur in unum, sicut gallina congregat pullos suos, et eos tum per legatos tum per litteras suas visitat ut et pastor suas oves agnoscat et cognoscant oves ovile pariter et pastorem. Hoc igitur attendentes, jampridem nobilitatem tuam per nuntium et litteras nostras duximus visitandam, ut intellecto devotionis affectu quem habes ad Romanam Ecclesiam matrem tuam, majores ad te nuntios postmodum mitteremus, qui tam te, qui ex nobili Romanorum prosapia diceris descendisse, quam degentem sub te populum verbo pascerent et exemplo et de benevolentia et gratia sedis apostolicae redderent certiorem. Et licet de nuntio nostro primum tua nobilitas dubitaverit, sciens quod angelus Satanae interdum in lucis angelum se transfigurat, intellecta tamen postmodum per nobilis viri Praetaxati testimonium veritate, benigne ac honorifice ipsum recipere procurasti, sicut transmissae ad nos tuae litterae continebant. Rescripsisti autem nobis per eum et humiliter intimasti, quod litteras nostras reputaveras pretiosas super omne aurum et quemlibet lapidem pretiosum, et Deo gratiarum exsolveras actiones quod te dignatus fuerat visitare. Addidisti etiam quod, licet inclytae recordationis fratrum tuorum secutus exemplum, semel et secundo et tertio ad nos nuntios dirigere tentavisses, non potueras tamen quod desideraveras adimplere, sed nunc per nostras litteras confortatus, B. presbyterum, Brandizuberensem electum, cum nostro nuntio destinabas, quamvis idem electus ad nos propter viarum discrimina non potuerit pervenire. . Per ipsum quoque, archiepiscopo terrae tuae pallium insigne videlicet plenitudinis pontificalis officii, destinamus, ei juxta formam quam sub bulla nostra dirigimus conferendum. Eidem quoque legato nostro dedimus in mandatis, ut, si qui forsan in terra tua promovendi ad ordines fuerint vel in episcopos consecrandi, per vicinos catholicos duntaxat episcopos et ordinandos ordinet et consecret consecrandos. Mandamus quoque ipsi, ut de corona progenitoribus tuis ab Ecclesia Romana collata, tam per libros veteres quam alia documenta, inquirat diligentius veritatem et de omnibus tecum tractet quae fuerint pertractanda, ut, cum per ipsum et nuntios tuos de omnibus redditi fuerimus certiores, consultius et maturius prout procedendum fuerit procedamus. Monemus igitur nobilitatem tuam et hortamur in Domino quatenus legatum ipsum sicut personam nostram benigne suscipias et honorifice studeas pertractare, salubria monita et statuta ipsius et tu ipse recipiens et ab universa Bulgarorum et Blacorum multitudine recipi faciens et servari. Expedit enim tibi, tam ad temporalem gloriam quam salutem aeternam, ut, sicut genere, sic sis etiam imitatione Romanus, et populus terrae tuae, qui de sanguine Romanorum se asserit descendisse, Ecclesiae Romanae instituta sequatur, ut etiam in cultu divino mores videantur patrios redolere. Data V Kal. Decembris. Honorantissimo et sanctissimo summo pontifici papae, ego BASILIUS, indignus archiepiscopus sanctitatis vestrae et pastor de Zagora, salutem, gaudium, et adorationem mitto vobis, tanquam patri nostro spirituali. Quamvis non possimus vos corporaliter adorare, vos tamen spiritualiter adoramus, notificantes sanctitati vestrae quod, cum nos vidimus missum a vobis Dominicum, archipresbyterum Brundusinum, Deo gratias egimus, qui non despexit nos humiles et indignos servos suos, esurientes et sitientes gratiam et benedictionem sanctae catholicae et apostolicae sedis; quia domini nostri imperatores et nos voluimus a multis annis mittere ad vos, sed non potuimus et nunc per voluntatem omnipotentis Dei et vestrae sanctitatis, quia misistis domino nostro imperatori orationem et benedictionem, valde bene fecistis. Nos autem haec ab imperatore discentes, qui fecit nos vocari, levavimus manus ad coelum cum universo populo sic dicentes: Memor fuit nostri Dominus, quod nos non cogitavimus. Unde nos omnes, parvi et magni, sicut boni filii, rogamus vos sicut bonum patrem, ut dominus noster imperator quod petit a vobis obtineat, quia dignus est hoc obtinere; quia ipse ac totum imperium ejus bonam devotionem ad Ecclesiam Romanam habent, tanquam haeredes descendentes a sanguine Romanorum. Item rogamus sanctitatem vestram quod sint vobis recommendati filius et socius noster, Blasius presbyter, Brandizuberensis electus, una cum fidelissimo nuntio vestro, Dominico, archipresbytero Brundusino, quia eis commisit dominus noster, Calojoannes imperator, sua secreta, et quod isti dixerint vobis et nostrae litterae, firmum habeatis; et precamur sanctitatem vestram quod festinetis vestros nuntios destinare. Ego, BELLOTA princeps, nimis peccator, adoro majorem sanctitatem vestram superexaltatam universo mundo. Facimus tibi notum, quod, veniente ad nos nuntio vestro, archipresbytero Dominico, et referente ad nos de sanctitate et oratione vestra, valde gratum habuimus et ego saluto ex parte Dei majorem sanctitatem vestram, et peto orationem vestram et benedictionem sanctitatis tuae, ut ego debeam esse particeps et uxor, filii mei et tota domus mea, gratiae Ecclesiae Romanae, et quicunque primum per nos transierit, nobis deferat scripta vestra et vestram benedictionem, ut in vestris orationibus confirmemur. Quia nobis in beato Petro apostolorum principe intelligimus esse dictum: Et tu aliquando conversus, confirma fratres tuos; cum ab innumeris sollicitudinibus quae nobis incumbunt ad tranquillitatem convertimur nostrae mentis, remotos etiam fratres et coepiscopos nostros, quos etsi habeamus absentes corpore, praesentes tamen spiritu reputamus, confirmamus in his quae ad salutem eorum et Ecclesiae pertinent unitatem, ut sicut sunt in partem sollicitudinis evocati, sic etiam nostris monitis roborentur. Sane cum unum sit Ecclesiae sanctae corpus, juxta illud Apostoli: Omnes unum corpus sumus in Christo , aestimari non debet in uno corpore capita esse plura, sed is duntaxat post Dominum intelligendus est Ecclesiae Dei caput, quem Jesus Christus, Dominus noster, vicarium sibi substituit et caput etiam nominavit, dicens ad Petrum: Tu vocaberis Cephas ; quod et Petrus interpretatur et caput. Sane, cum ei Dominus pascendas commiserit oves suas, pasce, inquiens, oves meas , ab ovili Christo, quod est Ecclesia, extraneum se demonstrat, qui caput eum habere noluerit et pastorem. Nos ergo quos Dominus, licet immeritos, vicarios suos esse voluit, et apostolorum principis successores, ut paternae dilectionis affectum circa Bulgarorum et Blacorum Ecclesiam, quae ex Romanis secundum carnem et sanguinem descendisse dicitur, per effectum etiam operis monstraremus, jampridem dilectum filium, archipresbyterum Brundusinum, ad dilecti filii, nobilis viri, Calojoannis, domini Bulgarorum et Blacorum, praesentiam duximus destinandum, qui tam ipsum quam degentem sub eo populum Christianum in devotione sedis apostolicae roboraret et nos de puritate fidei et sinceritate devotionis ipsius rediens redderet certiores. Gaudemus autem et tuam prudentiam in Domino commendamus, quod apostolicae sedis magisterium recognoscens, scripsisti gratiam et benedictionem sanctae catholicae et apostolicae Ecclesiae te sitire ac Deo gratiarum actiones egisse, quod praedictus nobilis nostris meruerat litteris visitari. Volentes igitur adhuc plenius te ac Ecclesiam tibi commissam in ecclesiastica unitate ac devotione sedis apostolicae roborare, dilectum filium, Joannem, capellanum et familiarem nostrum, apostolicae sedis legatum, virum providum et discretum, quem nos et fratres nostri suae religionis et probitatis obtentu inter caeteros capellanos nostros specialis in Domino dilectionis brachiis amplexamur, ad te ac nobilem memoratum duximus destinandum; cui etiam commisimus vices nostras, ut in tota terra ejusdem nobilis corrigat quae corrigenda cognoverit et statuat quae secundum Deum fuerint statuenda. Per ipsum quoque fraternitati tuae pallium, insigne videlicet plenitudinis pontificalis officii destinamus, tibi juxta formam quam sub bulla nostra dirigimus conferendum. Monemus igitur fraternitatem tuam et exhortamur attentius et per apostolica tibi scripta mandamus quatenus, magisterium et primatum sedis apostolicae recognoscens et in nostra et Ecclesiae Romanae devotione persistas, et legatum ipsum sicut personam nostram benigne recipias et honorifice studeas pertractare, salubria monita et statuta ipsius et ipse recipiens et ab universa Bulgarorum et Blacorum multitudine recipi faciens et servari; ut qui a Romanis traxerunt originem, Ecclesiae Romanae instituta sequantur. Noveris autem, quod eidem legato nostro dedimus in mandatis, ut si qui forsan in provincia tua promovendi ad ordines fuerint vel in episcopos consecrandi, per vicinos catholicos duntaxat episcopos et ordinandos ordinet et consecrandos consecret. Mandavimus quoque ipsi, ut de corona progenitoribus ejusdem nobilis ab Ecclesia Romana collata, tam per libros veteres quam alia documenta inquirat diligentius veritatem et de omnibus tecum tractet quae fuerint pertractanda, ut cum per ipsum et nuntios tuos de omnibus redditi fuerimus certiores, consultius et maturius prout procedendum fuerit procedamus. Recepimus litteras, quas per dilectum filium . . . . . archipresbyterum Brundusinum vestra nobis nobilitas destinavit, benignitate quam decuit et quae significastis per eas intelleximus diligenter. Gaudemus autem in Domino et vestrae nobilitatis prudentiam commendamus, quod circa nos et Romanam Ecclesiam purae geritis devotionis affectum et benedictione nostra muniri petitis et orationibus adjuvari. Monemus igitur nobilitatem vestram et exhortamur attentius et per apostolica scripta mandamus quatenus, in nostra et apostolicae sedis devotione humiliter persistentes, dilectum filium J . . . . . capellanum et familiarem nostrum, apostolicae sedis legatum, virum providum et discretum, quem nos et fratres nostri, suae religionis et probitatis obtentu, inter caeteros capellanos nostros specialis dilectionis in Domino brachiis amplexamur, benigne recipere ac pertractare honorifice procuretis. Nos enim habentes vos in visceribus charitatis, oramus ad Dominum, ut sic per bona temporalia tribuat vos transire, quod tandem obtineatis aeterna. Datum Laterani, V Kal. Decembris. Cum Marthae circa plurima satagentis officio, in cura regiminis pastoralis, pro majori parte renuntians, in domo Domini quasi abjectus elegeris habitare cum illis, qui partem optimam elegerunt, sedentes ad pedes Domini cum Maria, ut in ejus lege jugiter meditentur, lippitudini Liae Rachelis pulchritudinem praeferentes, eam in te vigere credimus intelligentiam Scripturarum, ut non solum parvulis frangere possis panem, sed provectis etiam cibum solidum ministrare ac nodos solvere difficilium quaestionum. Verum, quoniam in primatu apostolorum principis apostolicae sedis magisterium recognoscens, ad eam credis majores causas Ecclesiae referendas, consultationibus tuis, quas non ob commodum utilitatis terrenae, cum non civilem contineant quaestionem, sed animarum profectum, ut videlicet in lucem prodeant obscura Scripturae, novimus te movisse, libenter quod nobis inspirat Dominus respondemus. Quod autem mysterium fidei dicitur in hoc loco, alibi, secundum Joannem, spiritus et vita narratur. Nam spiritus est mysterium, juxta illud: Littera occidit, spiritus autem vivificat ; fides autem est vita, secundum quod legitur: Justus meus ex fide vivit ; propter quod ipse Dominus dicit: Verba quae locutus sum vobis spiritus et vita sunt . Nam, sicut superius est expressum, multa de verbis et factis Dominicis ab evangelistis omissa et sermonibus suppleverunt apostoli et operibus expresserunt. Illud autem est nefarium opinari, quod quidam dicere praesumpserunt, aquam videlicet in flegma converti. Nam et de latere Christi non aquam sed humorem aquaticum mentiuntur exisse, non attendentes quod de latere Christi duo fluxerunt sacramenta et quod non baptizamur in flegmate, sed in aqua, juxta quod Dominus protestatur: Nisi quis renatus fuerit ex aqua, et Spiritu sancto, non intrabit in regnum Dei . De caetero tuis orationibus adjuvari petimus apud Deum. Datum Laterani, III Kal. Decembris anno quinto. Litteras et nuntios imperatoriae dignitatis ea qua decuit benignitate recepimus; et tam ea quae iidem nuntii proponere voluerunt quam quae in litteris continebantur eisdem, intelleximus diligenter. Proposuerunt siquidem nobis dicti nuntii tui, et id etiam tuae litterae continebant, quod, cum Christianorum exercitus qui venturus est in subsidium terrae sanctae praeposuerit tuae magnitudinis terram invadere et contra Christianos arma movere, nostro conveniebat officio ut eos a tali deberemus proposito revocare, ne forte manus suas de Christianorum nece foedantes et Dei exinde offensam incurrerent ac inimicos Christi, debilitati non modicum, non possent aliquatenus impugnare. Ex parte insuper tuae celsitudinis adjecerunt quod Alexio, filio Isachii Angeli quondam imperatoris, qui ad Philippum ducem Sueviae accessit, ut imperium contra te ipsius possit auxilio obtinere, favorem nullatenus praestaremus; quia imperium non debet ad eum aliqua ratione devolvi, cum illud non per successionem, sed per electionem nobilium conferatur, nisi forte genitus esset post adeptum fastigium imperatoriae dignitatis. Quod utique idem Alexius non poterat allegare, cum priusquam pater ejus esset in imperatorem promotus natus fuerit; et quia pater ejus tunc privata erat persona, in imperio non poterat sibi jus aliquod vindicare. Id etiam ex parte tuae celsitudinis fuit propositum coram nobis, quod, cum Fridericus imperator multum offenderit Romanam Ecclesiam, et eam odio iniquo fuerit persecutus, et filii sui patris vestigiis inhaerentes eam non modicum aggravarint, praedicto duci Sueviae, ut regnum posset modo quolibet obtinere, non praestaremus subsidium vel favorem. Ad quod efficiendum de facili debebamus induci, cum idem Philippus clericali fuerit charactere insignitus et personae hujusmodi nec contrahere possint nec militari cingulo decorari vel dignitatem aliquam in populo obtinere, cum sint excommunicationis vinculo innodati. Nos autem imperiali prudentiae taliter duximus respondendum, quod praedictus Alexius olim ad praesentiam nostram accedens, gravem in nostra et fratrum nostrorum praesentia, multis nobilium Romanorum astantibus, proposuit quaestionem, asserens quod patrem ejus injuste ceperis, et feceris etiam nequiter excaecari, eos diu detinens carcerali custodiae mancipatos, et quia ad superiorem nobis non poterat habere recursum, et nos, juxta Apostolum, eramus tam sapientibus quam insipientibus debitores, ei justitiam facere tenebamur. Cumque nos eidem dedissemus responsum juxta quod vidimus expedire, recessit a nobis, et ad praedictum Philippum, sororium suum, concitus properavit; cum quo deliberato consilio sic effecit, quod idem Philippus nuntios suos ad principes exercitus Christiani sine qualibet dilatione transmisit, rogans eos et petens ut, quia pater suus et ipse fuerant jure suo et imperio nequiter spoliati, cum eo Constantinopolitanum deberent regnum intrare, ac ad illud recuperandum eidem praestare consilium et favorem, promittens eisdem quod, tam in subsidium terrae sanctae quam in expensis et donativis, eis magnifice responderet, paratus etiam in omnibus et per omnia nostris stare mandatis et quod sacrosanctam Romanam Ecclesiam vellet juxta posse suum modis omnibus honorare ac ea efficere quae nostrae forent placita voluntati. Caeterum, dicti principes deliberato consilio responderunt, quod, cum in tam arduo negotio sine mandato et auctoritate nostra non possent procedere nec deberent, nos volebant consulere super his ac exinde praestolari nostrae beneplacitum voluntatis, inducentes dilectum filium nostrum, Petrum, tituli Sancti Marcelli presbyterum cardinalem, qui cum eis transfretare debebat, ut ad praesentiam nostram rediret et super praedictis omnibus nostram inquireret voluntatem. Verum idem cardinalis ad praesentiam nostram accedens, omnia nobis curavit proponere diligenter; et cum nuntii tui ad nostram accesserint praesentiam, super his cum fratribus nostris habebimus tractatum et illud statuemus quod tibi poterit merito complacere; quanquam plures assererent quod hujusmodi postulationi benignum deberemus praestare favorem, pro eo quod Graecorum Ecclesia sit apostolicae sedi minus obediens et devota. Super eo autem quod de juvando illo ad Romanum imperium obtinendum, qui Romanam Ecclesiam deberet diligere et nostris obsecundare mandatis, tua nos celsitudo voluit commonere, noveris quod, licet praedictus Philippus potens sit et multum abundet, tamen rex Otho adeo, nostro studio et diligentia mediante, per Dei gratiam est promotus, quod contra eum ille hactenus non potuit praevalere, ad quod exsequendum quantum nobis subveneris, licet multa fuerint nobis promissa, imperialis excellentia non ignorat, quod utique tanto gratius deberes habere, quanto id te non promerente noscitur procuratum. Si enim idem Philippus obtinuisset imperium, multa tibi ex imperio suo gravamina provenissent, cum per terram charissimi in Christo filii nostri Friderici, illustris regis Siciliae, nepotis sui, in imperium tuum insurgere de facili potuisset, sicut Henricus olim imperator, frater suus, per Siciliam tuum proposuerat imperium occupare. Licet autem a tempore inclytae memoriae Manuelis, praedecessoris tui, Constantinopolitanum imperium non meruerit ut talia efficere deberemus, cum semper nobis et praedecessoribus nostris per verba responsum fuerit, et nihil operibus demonstratum, in spiritu tamen lenitatis et mansuetudinis duximus procedendum, credentes ut inspecta gratia quam tibi fecimus, emendare celeriter debeas quod tam a te quam a praedecessoribus tuis minus provide hactenus est omissum, cum et secundum humanam industriam id debere studiosissime procurare, ut ignem in remotis partibus exstingueres, non nutrires, ne usque ad partes tuas posset aliquatenus pervenire. Rogamus igitur imperialem excellentiam, monemus, consulimus et hortamur quatenus quidquid super his duxeris statuendum, operibus nobis et non verbis duntaxat studeas respondere, quia nos dilectionem quam ad te habemus in opere demonstrare curavimus et affectu. Disposuimus autem nostrum propter hoc nuntium destinare; qui si forte tardaverit, tu tamen non tardes super hoc nobis sicut expedire cognoveris respondere. Datum Laterani, XVI Kal. Decembris. In nostra praesentia constitutus dilectus filius . . . . . Januensis capituli procurator, proposuit coram nobis quod cum ex eo quod Januensis civitas supposita fuerat interdicto, eorum fuissent redditus non modicum minorati, communi consilio statuerunt ut, si aliquas in eadem ecclesia contigerit vacare praebendas, eas, donec relaxetur sententia interdicti, non conferrent alicui, sed in communes usus potius retinerent. Cumque postmodum in eadem ecclesia praebendae quatuor vacavissent, venerabilis frater noster, archiepiscopus Januensis, ad quorumdam fratrum nostrorum instantiam, dilecto filio, magistro B . . . . canonico Sancti Iventii Papiensis ignorante, atque irrequisito capitulo, ad quod donatio pertinet praebendarum, unam earum cum de jure non posset, de facto concessit. Canonici vero, cum per nos interdicti fuisset sententia relaxata, unam praebendarum vacantium, dilecto filio . . . . nepoti, magistro scholarum ejusdem ecclesiae, pro quo litteras nostras receperant, conferentes, alias de personis aliis ordinarunt. Unde, cum donatio dictae praebendae ad archiepiscopum minime pertineret, praedictus petiit procurator donationem factam ab eo auctoritate apostolica revocari. Verum praedictus magister B . . . , qui postmodum supervenit, proposuit ex adverso quod tanto tempore praedicta praebenda vacarat, quod, secundum instituta Lateranensis concilii, ad archiepiscopum erat ejus donatio devoluta, quare illam confirmari sibi humiliter postulabat. Cumque nos super his coepissemus inquirere diligentius veritatem, ex utriusque partis confessione didicimus quod praedictae praebendae, una duntaxat excepta, quam capitulum infra tempus canonicum duxerat conferendam, tempore tanto vacarant, quod nec ad canonicos nec ad archiepiscopum, sed ad nos potius earum donatio pertinebat. Unde collationem earum, quarum unam ad mandatum nostrum quasi vice nostra . . . . nepoti, magistro scholarum, capitulum concesserat, et alteram, dum donatio sibi competeret assignarat, volentes in suo robore permanere, aliarum donationem de consilio fratrum nostrorum apostolica curavimus auctoritate cassare. Ideoque discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus atque praecipimus quatenus ad Januensem ecclesiam accedatis et latam a nobis cassationis sententiam publice nuntiantes, praebendas ipsas, quarum donatio ad nos spectat, vice nostra, sublato appellationis obstaculo, personis idoneis assignetis et faciatis ab eis pacifice possideri, contradictores, monitione praemissa, per censuram ecclesiasticam, appellatione postposita, compescentes. Quod si non ambo his exsequendis potueritis interesse, alter vestrum, etc. Datum Laterani, III Kal. Decembris. Dilecto filio, nobili viro, C . . . . judice Turritano, accepimus intimante, quod olim, mortuo . . . . . fratre suo, judice similiter Turritano, compulsus necessitate juravit pacem Pisanis et sub eodem juramento promisit, quod tibi tuisque successoribus fidelitatem praestaret quoties ab eis fuerit requisitus, et quod guerram aliis judicibus Sardiniae faceret vel quibuslibet ibi manentibus, vel venientibus aliunde, quoties id sibi Pisanae civitatis commune mandaret, et quod ad tuum vel certi nuntii tui praeceptum, vel successorum tuorum, de terra sua Januenses expelleret mercatores. Cum idem judex ad fidelitatem apostolicae sedis et nostram teneat terram suam quae beati Petri juris existit, nec in Ecclesiae Romanae praejudicium ab eo juramentum hujusmodi debuerit extorquere, fraternitati tuae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus super praemissis non prius ei mandatum aliquod facias vel fieri sinas, quam nostrae investigaveris et receperis beneplacitum voluntatis. Datum Laterani, II Nonas Decembris. Dilectus filius . . . . prior Montis Christi, ex parte tua quaedam nobis proposuit, tam de juramento quod super pace Pisanis fecisti necessitate compulsus, N . . . . quondam, fratre tuo, judice, tunc defuncto, quam super fidelitate praestanda venerabili fratri nostro, H . . . . Pisano archiepiscopo et successoribus ejus, quoties ab eis fueris requisitus, sub eodem juramento promissa, et guerra aliis judicibus Sardiniae facienda vel quibuslibet ibi manentibus, vel venientibus aliunde, cum id tibi commune Pisanae praeceperit civitatis, et expellendis de terra tua mercatoribus Januensibus, cum id tibi dictus archiepiscopus vel certus ipsius nuntius vel ejusdem praeciperent successores. Unde, ipsi archiepiscopo nostris damus litteris in praeceptis ut, cum ad fidelitatem apostolicae sedis et nostram teneas terram tuam, quae beati Petri juris existit, nec in Ecclesiae Romanae praejudicium a te juramentum hujusmodi debuerit extorqueri, super praemissis non prius tibi mandatum aliquod faciat, vel fieri sinat, quam nostrae investigaverit et receperit beneplacitum voluntatis. Tu ergo, tanquam devotus Ecclesiae filius, in fidelitate ipsius jugiter perseveres, quae justis petitionibus tuis benignum praestabit assensum. Datum Laterani, II Nonas Decembris. Rescriptum cedulae interclusae in litteris jam dicti judicis Turritani. Ex illo vero articulo quo jurasti quod non sustineres pro posse tuo ut Pisana Ecclesia honorem amitteret, quem in Sardinia apostolica sedes sibi concessit et quod eam juvares contra honorem ipsum sibi auferre volentes, contra nos et Ecclesiam Romanam non existimes te arctari si aliud duxerimus faciendum. Si autem archiepiscopus ipse tibi aliquid contra mandatum nostrum in praejudicium Ecclesiae Romanae praeciperet, te ei in nullo praemissorum obedias, donec super his nostram sine dilatione requisieris et intellexeris voluntatem. Dilectus filius, nobilis vir . . . . . comes Huguitio, in nostra praesentia constitutus, a nobis humiliter postulavit, ut venerabili fratri nostro . . . . Vicentino episcopo mandaremus quatenus feudum, quod bonae memoriae P. . . . . episcopus Vicentinus, ipsi abstulerat, ei restituere procuraret, et scriberemus alicui alii viro discreto, ut eum ad id cogeret exsequendum vel causam super hoc simpliciter committere dignaremur; verum, contra eum, intelleximus ex adverso proponi quod feudum ipsum eidem comiti quondam abjudicatum fuerat per vassallos Ecclesiae Vicentinae illorumque sententia primo per delegatum inclytae recordationis F. quondam imperatoris ac tandem per ipsum imperatorem fuerat confirmata. Praeterea, bonae memoriae C . . . papa, praedecessor noster, quod super hoc factum fuerat ratum habens, sub poena officii et beneficii mandarat dicto P . . . . quondam episcopo Vicentino, ne praedicto comiti vel haeredibus ejus restitueret feudum ipsum nec aliud de novo conferret. Caeterum, contra haec praedictus comes taliter replicavit quod, eum tempore illo vassallus non esset Ecclesiae Vicentinae de feudo illo, quod ei dicitur adjudicatum fuisse, nec auderet propter Vicentinorum inimicitias intrare dioecesim Vicentinam, indicebatur ei terminus assignatus coram vassallis ejusdem Ecclesiae, quo nec debuerat nec potuerat conveniri. Unde, si diffinitivam contra eum, quod tamen ipse negabat, sententiam protulissent, illa, tanquam a non judice suo, imo per falsitatem et aliter etiam praeter ordinem juris lata nec nomen sententiae mereretur, nec posset, per confirmationem imperatoris praedicti aut nostram obtinere aliquam firmitatem. Quod si forsan dictus episcopus, quasi per contumaciam ejus, fuisset causa rei servandae in possessionem inductus, nec istud valere poterat simili ratione; sed, posito quod valeret et quod episcopus fuisset post annum possessor effectus, adhuc tamen contra ipsum petitorium poterat intentare. Quia vero nobis non constitit de praemissis, discretioni tuae per apostolica scripta mandamus quatenus accedens ad locum, tam episcopo Vicentino quam comiti saepedicto securum, citra litis contestationem, auctoritate nostra, summatim inquiras tam super his quam aliis quae inquirenda fuerint, diligentius veritatem, et omnia sub sigillo tuo ad apostolicam sedem mittere non postponas, tam eidem episcopo Vicentino quam comiti memorato statuens terminum competentem, quo ad praesentiam nostram accedant per se, vel idoneum responsalem, ut plenius de omnibus per tuam relationem instructi, prout expedire viderimus, vel eidem comiti negemus audientiam vel commissionis litteras concedamus. Datum Laterani. Quia per tuae sollicitudinis studium et laborem, non sine sumptibus et impensis, novimus procuratum, quod homines de Juliano tibi nomine nostro Montem-Maximum, cum pertinentiis suis ad communitatem ipsorum spectantem, donationis titulo tradiderunt, ne in dispendium apostolicae sedis et totius undique regionis posset ad manus contrarias devenire, nos ita tibi super studio et labore, nec non sumptibus et expensis, respondere volentes, quod utilitatem Romanae Ecclesiae procuremus, Montem ipsum cum omnibus pertinentiis suis tibi et haeredibus tuis feudali jure concedimus, nihilominus concedentes, ut in eo munitionem et castrum, sine contradictione cujuslibet, aedificare possitis. Tu autem et omnes haeredes tui, qui tibi successerint in eodem, nobis, et successoribus nostris, et Ecclesiae Romanae, fidelitatem perpetuo de ipso jurabitis et annuum censum unius aurei persolvetis. Nulli ergo, etc., hanc paginam nostrae concessionis, etc. Dat. Laterani, Non. Decembris. Cum ergo videatur ex his legitimandi auctoritas, non tantum in spiritualibus, sed in temporalibus etiam penes Romanam Ecclesiam residere, ut super hoc filiis tuis gratiam faceremus ob tua et progenitorum tuorum merita, qui semper in devotione sedis apostolicae perstitistis, humiliter ex parte tua idem archiepiscopus requirebat. praesertim, cum major id necessitas suaderet, et tu nobis specialius sis subjectus. Siquidem rex Francorum ex inclytae recordationis Isabella, regina Francorum, legitimum olim suscepit haeredem, qui ei optatur et creditur in regni solio successurus. Tu vero ex legitima conjuge masculinum non habes haeredem, qui tibi et in devotione nostra et propria haereditate succedat. Insuper, cum rex ipse in spiritualibus nobis subjaceat, tu nobis et in spiritualibus et in temporalibus es subjectus, cum partem terrae tuae ab Ecclesia Magalonensi possideas, quam ipsa per sedem apostolicam temporaliter recognoscit. Quare, Magalonensi Ecclesia mediante, te nobis idem archiepiscopus asserebat temporaliter subjacere. lepram, et judicium intra portas tuas, verba videris variari, surge, et ascende ad locum quem elegerit Dominus Deus tuus, veniensque ad sacerdotes Levitici generis et ad judicem qui fuerit illo tempore, quaeresque ab eis, qui indicabunt tibi judicii veritatem et facies quaecunque dixerint qui praesunt loco quem elegit, et docuerint te juxta legem ejus, sequerisque sententiam eorum, nec declinabis ad dexteram vel ad sinistram. Qui autem superbierit nolens obedire sacerdotis imperio, qui eo tempore ministraverit Domino Deo tuo, decreto judicis morietur, et auferes malum de Israel . Sane, cum Deuteronomium lex secunda interpretetur, ex vi vocabuli comprobatur, in hoc quod ibi decernitur ut in Novo Testamento debeat observari. Locus enim quem elegit Dominus apostolica sedes esse cognoscitur, sic quod eam Dominus in se ipso lapide angulari fundavit. Cum enim Petrus urbem fugiens exiisset, volens eum Dominus ad locum quem elegerat revocare, interrogatus ab eo, Domine, quo vadis? respondit: Venio Romam iterum crucifigi. Quod intelligens pro se dictum, ad locum ipsum protinus est reversus. Sunt autem sacerdotes Levitici generis, fratres nostri, qui nobis jure Levitico in exsecutione sacerdotalis officii coadjutores existunt. Is vero super eos sacerdos sive judex existit, cui Dominus inquit in Petro: Quodcunque ligaveris super terram, erit ligatum et in coelis, et quodcunque solveris super terram, erit solutum et in coelis ; ejus vicarius, qui est sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech, constitutus a Deo judex vivorum et mortuorum. Tria quippe distinguunt judicia; primum inter sanguinem et sanguinem, per quod criminale intelligitur et civile; ultimum inter lepram et lepram, per quod ecclesiasticum et criminale notatur; medium inter causam et causam, quod ad utrumque refertur tam ecclesiasticum quam civile; in quibus cum aliquid fuerit difficile vel ambiguum, ad judicium est sedis apostolicae recurrendum, cujus sententiam qui superbiens contempserit observare, mori praecipitur, et auferri malum de Israel, id est, per excommunicationis sententiam velut mortuus a communione fidelium separari. Paulus etiam, ut plenitudinem potestatis expaneret, ad Corinthios scribens ait: Nescitis quoniam angelos judicabimus; quanto magis saecularia? Porro saecularis officium potestatis interdum et in quibusdam per se, nonnunquam autem et in nonnullis per alios exsequi consuevit. Licet igitur cum filiis saepedicti regis Francorum, de quibus an fuerint legitimi ab initio dubitatur, duxerimus dispensandum, quia tamen tam lex Mosaica quam canonica sobolem susceptam ex adulterio detestatur, testante Domino, Manzer et spurtus usque in decimam generationem in Ecclesiam non intrabunt, canone vero vetante tales ad sacros ordines promoveri; saecularibus quoque legibus non solum repellentibus eos a successione paterna, sed negantibus ipsis etiam alimenta, supersedendum adhuc duximus petitioni praedictae, nec ad praesens super hoc tuis precibus annuendum,] donec, si fieri poterit, et culpa levior et jurisdictio liberior ostendatur; licet personam tuam specialis dilectionis brachiis amplexemur, et in quibus cum Deo et honestate possumus specialem tibi velimus gratiam exhibere. Significarunt nobis dilecti filii, prior et monachi Dunelmenses, quod cum aliquam ecclesiam vel vicariam quae ad eos de jure pertineat, vacare contingit, et ad eam venerabili fratri nostro. . . Eboracensi archiepiscopo, personam idoneam repraesentant, idem archiepiscopus, ut vacantis ecclesiae vel vicariae fructus percipere valeat, per longum tempus differt personam admittere praesentatam. Quia igitur hoc ex radice avaritiae potius quam de jure videtur procedere, fraternitati vestrae per apostolica scripta mandamus quatenus, si praedictus archiepiscopus personam sibi praesentatam per quatuor menses recipere forte distulerit, dummodo non sit indigna, vos eam auctoritate apostolica instituere, appellatione postposita, procuretis, et monachos faciatis interim fructus pacifice possidere. Nullis litteris veritati et justitiae, etc. Quod si non ambo, etc. alter vestrum, etc. Datum Laterani, Id. Decembris. Officii nostri nos admonet et invitat auctoritas pro Ecclesiarum statu satagere, et earum quieti et tranquillitati salubriter, auxiliante Domino, providere. Dignum namque et honestati conveniens esse dignoscitur, ut qui ad earum regimen, Domino disponente, assumpti sumus, eas et a pravorum hominum nequitiis tueamur et beati Petri atque apostolicae sedis patrocinio muniamus. Eapropter, dilectae in Christo filiae, vestris rationalibus postulationibus annuentes, monasterium Jotrense, in quo divino estis mancipatae obsequio, et quod ad proprietatem et jurisdictionem beati Petri et nostram, nullo mediante, spectare dignoscitur, ad exemplar felicis recordationis Innocentii et Alexandri, praedecessorum nostrorum, Romanorum pontificum, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus, statuentes ut quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium inpraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum, concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis et his quae post vos successerint et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis: Villam Jotri, in qua praenominatum monasterium situm est, cum omni justitia sua tam ecclesiastica quam forensi, parochialem ecclesiam Sancti Petri cum capellis ejusdem villae, villam Sanceronis, altare Sancti Quirici, altare Sanceronis cum capella de Cinni, altare Meriaci, altare Saviaci, altare Sanctae Columbae, altare Veneliaci, apud Carnotum altare Collectae Villae, altare Sancti Prisii. In territorio Viromanensi, altare Novae Villae cum capella Sancti Christi, altare de Liecurt, altare de Marcel, altare de Chamle. Mercatum autem Jotri vobis nihilominus confirmamus, prohibentes ut nulli omnino hominum liceat idem mercatum qualibet temeritate aut alicujus mercati occasione minuere vel turbare. Ad haec adjicientes, decernimus ut nullus posthac archiepiscopus vel episcopus, archidiaconus seu decanus, nec aliqua persona contra libertatem, a bonae memoriae Farone episcopo , praenominato vestro monasterio concessam, in presbyteris vel clericis ibidem Domino servientibus, seu in collatis beneficiis vel deinceps conferendis, aut in burgensibus ejusdem villae potestatem vel jurisdictionem aliquam audeat exercere, vel contra eamdem libertatem in eadem villa jus parochiale requirere, aut in parochiis et villis eidem monasterio pertinentibus aliquid minuere, auferre, aut permutationis titulo, absque consensu et voluntate Jotrensis capituli, alienare vel distrahere. In parochialibus autem Ecclesiis quas tenetis, quae extra praescriptam villam sunt constitutae, liceat vobis sacerdotes eligere et episcopo repraesentare, quibus, si idonei fuerint, episcopus animarum curam committet, ut de plebis quidem cura episcopo, vobis autem de temporalibus debeant respondere. Obeunte vero te, nunc ejusdem loci abbatissa vel tuarum qualibet succedentium, nulla inibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quam sorores communi consensu vel sororum pars consilii sanioris, secundum Dei timorem et beati Benedicti regulam, de eodem vel de collegio alterius coenobii, si ibi aliqua ad hoc regimen digna reperta non fuerit, providerint eligendam, quae juxta antiquam Ecclesiae vestrae consuetudinem a quocunque malueritis episcopo, absque professione et promissione cujuslibet obedientiae consecretur. Chrisma vero, oleum sanctum, consecrationes altarium seu basilicarum, benedictiones monialium, ordinationes clericorum qui ad sacros ordines fuerint promovendi, a dioecesano suscipietis episcopo, si quidem catholicus fuerit et gratiam atque communionem apostolicae sedis habuerit. Alioquin, liceat vobis quem malueritis adire antistitem, qui, nostra fretus auctoritate quod postulatur indulgeat. Sane novalium vestrorum, quae propriis manibus aut sumptibus colitis, sive de nutrimentis vestrorum animalium, nullus a vobis decimas praesumat exigere. Praeterea auctoritate apostolica prohibemus ne alicui liceat possessiones, quas a vestro monasterio tenet, sine licentia abbatissae vel capituli, cuiquam in vita vel morte alienando concedere. Decernimus ergo, ut nulli omnino hominum liceat praedictum monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, etc., usque profutura, salva sedis apostolicae auctoritate. Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona, etc., usque subjaceat. Cunctis autem, etc., usque aeternae pacis inveniant. Amen. Amen. Amen. Datum Laterani, per manum Blasii, sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, Turritani electi, Kal. Decembris, indictione VI, Incarnationis Dominicae anno millesimo ducentesimo secundo, pontificatus vero domni Innocentii papae III anno quinto. Quantum dilectus filius, magister Blasius, subdiaconus et notarius noster, Turritanus electus, utilis fuerit Ecclesiae Nivernensi et quam fideliter ejus apud nos negotia studuerit promovere, per experientiam te credimus didicisse. Ne igitur apud eamdem Ecclesiam obsequiorum ejus memoriam deperiret, si, eo in archiepiscopum Turritanum assumpto, tuae devotionis affectus effectui devotionis ipsius non curaret, saltem in suis, liberaliter respondere, beneficium trium marcarum argenti ad pondus Trecense, quod bonae memoriae J . . . . ., praedecessor tuus, in censu suo Nivernensi propria ei liberalitate concessit, dilecto filio . . . . . nepoti ejus, sub tenore quo ipse illud habuit, duximus conferendum. Monemus igitur fraternitatem tuam et exhortamur attente, et per apostolica tibi scripta mandamus quatenus beneficium ipsum nuntio nepotis ejusdem electi, sublato taedio cujuslibet dilationis vel difficultatis, assignes et proventus ipsius illi facias annis singulis cum integritate persolvi. Alioquin, noveris nos dilectis filiis . . . . . abbati Dolensi, et G . . . . . subdiacono nostro, priori de Leproso, per apostolica scripta mandasse, ut ipsi super hoc, sublato appellationis obstaculo, mandatum apostolicum exsequantur. Contradictores, etc. Dat. Laterani. Scriptum est illis super hoc. Cum pro dilecto filio, magistro P . . . de Vico, venerabili fratri nostro . . . . ., archiepiscopo et dilectis filiis, capitulo Bituricensibus, quondam scripta nostra direxerimus et mandatum, ut ipsum, pro reverentia beati Petri et nostra, in canonicum reciperent et in fratrem; licet dictus archiepiscopus et qui rectius sentiebant receptionem ipsius, sicut accepimus, acceptarent, nondum tamen mandatum nostrum fuit aliquatenus adimpletum, N. decano ejusdem Ecclesiae, faciente; et cum iterum eis districtius scripsissemus, ipsi nondum praeceptum nostrum, quod grave gerimus et molestum, voluerunt exsecutioni mandare; imo vacantes praebendas post appellationes ab eo interpositas, excepta una quae vacat, contra voluntatem sanioris partis capituli, qui mandatum nostrum adimplere volebant, aliis contulerunt. Nos igitur nolentes imperfectum relinquere quod de ipso dignoscitur laudabiliter inchoatum, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus atque praecipimus, quatenus, si major et sanior pars capituli in eumdem magistrum convenerit, paucorum et dicti decani contradictione nequaquam obstante, ipsum, sublato cujuslibet contradictionis et appellationis obstaculo, in canonicum et in fratrem recipi faciatis, dictam vacantem praebendam eidem, appellatione postposita, conferentes. Si quis autem restiterit quo minus mandatum apostolicum impleatur, vos eum, appellatione remota, censura ecclesiastica percellatis. Dat. Laterani anno quinto. Ecclesiarum utilitatibus credimus profuturum, cum illos ad earum obsequium beneficiis exornamus, quos morum honestas reddit et scientia commendatos, qui etiam, dignis suffragantibus meritis, rogari potius quam rogare deberent. Cum igitur pro dilecto filio, W. Brunaterii, de cujus idoneitate personae laudabile nobis testimonium perhibetur, preces vobis apostolicas direxerimus et mandata ut eum in canonicum vestrum reciperetis et fratrem, vos tamen, ad scripta nostra vobis pro ipsius receptione directa devotionem debitam non habentes nec attendentes quantum idem Ecclesiae vestrae possit existere fructuosus, ipsum recipere contempsistis, sicut labor ejus ad nos indicat iteratus. Nolentes igitur quod de praedicto magistro misericorditer inchoavimus relinquere segniter imperfectum, universitati vestrae per iterata scripta praecipiendo mandamus quatenus praebendam, si qua vacat ad praesens in Ecclesia vestra, eidem sine difficultate qualibet assignetis. Quod si non est ibi certus numerus praebendarum et Ecclesiae suppetant facultates, dummodo dictus magister ad obtinendum beneficium idoneus habeatur, vos eum in canonicum admittatis et fratrem, ei stallum in choro et locum in capitulo assignantes. Alioquin, venerabili fratri nostro . . . . episcopo, et dilecto filio . . . . subdiacono nostro, archidiacono Alnisiensi, Xanctonensibus, nostris dedimus litteris in mandatis, ut vos ad id, monitione praemissa, per censuram ecclesiasticam, nullius contradictione vel appellatione obstante, compellant; contradictores, si qui apparuerint, vel rebelles, ut a sua temeritate desistant per districtionem eamdem cogentes. Dat. Laterani, XIV Kal. Januarii. Scriptum est super hoc. Si quod tua res agitur, paries cum proximus ardet diligentius notavisses, cessante nostrae commonitionis officio, per te ipsum ollam, in Ecclesiam et ecclesiasticos viros ab aquilone successam, studuisses juxta modum propriae facultatis undis immergere, ne, si negligerentur, incendia vires sumerent ex neglectu. Rursum etiam, si sollicita meditatione pensasses quod frater qui a fratre juvatur est quasi civitas firma, venerabili fratri nostro, C. Herbipolensi episcopo, imperialis aulae cancellario, contra saevitiam malignantium auxilium efficax praestitisses, ne quod attentatur in viridi, licentius in arido praesumatur, et quod in tantum virum et Ecclesiam potentiae tantae committitur, in minores clericos et Ecclesias pauperes licentius perpetretur. Accepimus etenim, quod nobilis vir Philippus, dux Sueviae, adversus eumdem episcopum rancore percepto, et personam persequitur et in Ecclesiam ejus proposuit debacchari; sicut etiam clericorum possessiones et familias ejusdem Ecclesiae posuerit in direptionem et praedam, nec monialium sexui nec religioni pepercerit monachorum. Cum igitur Ecclesiarum jacturas et fratrum nostrorum non debeamus aequanimiter sustinere, sed teneamur etiam animam ponere pro ecclesiastica libertate, discretioni tuae per apostolica scripta mandamus et sub poena officii et beneficii districte praecipimus quatenus duci praedicto vel fautoribus ejus, contra episcopum memoratum nec auxilium nec consilium praestare praesumas, sed universis in tua dioecesi constitutis ex parte nostra districte prohibeas, ne qualibet occasione in favorem ducis ipsius, contra justitiam et libertatem ecclesiasticam saevientis, dictum episcopum vel ejus praesumat Ecclesiam molestare. Quod si contra praesumpserint, sublato appellationis obstaculo, vinculo eos excommunicationis astringas, et terras eorum subjicias interdicto. Illos autem, in quos dictus episcopus propter hujusmodi maleficium excommunicationis sententiam canonice promulgavit, singulis diebus et Dominicis et festivis, pulsatis campanis et candelis accensis, excommunicatos publice nunties et mandes ab omnibus usque ad satisfactionem debitam arctius evitari, et, si necesse fuerit, terras eorum subjicias interdicto; provisurus attentius ut mandatum apostolicum, omni gratia et timore postpositis, efficaciter exsequaris, ne, si negligens fueris, sententiam suspensionis incurras. Datum Laterani, decimo Kalendas Januarii. Ex litteris et conquestione dilectorum filiorum . . . . prioris, et conventus Ecclesiae Dunelmensis, ad nostram noveris audientiam pervenisse quod cum dilecto filio P . . . . Thebert, nepoti venerabilis fratris nostri, Dunelmensis episcopi, in scholis Parisiis commoranti, vacantem Ecclesiam de Hoveden. liberaliter concessissent, ad venerabilis fratris nostri . . . . . Eboracensis archiepiscopi, postmodum praesentiam quemdam fratrem suum cum litteris suis transmittere curaverunt, humiliter supplicantes, ut procuratorem ipsius P . . . . . de ipsa Ecclesia investiret. Cumque eis benevole respondisset, asserens quod procuratorem suum nulla reciperet ratione, sed ipsum, si praesens esset, libenter et liberaliter investiret, dictus procurator, ne aliquid in domini sui praejudicium posset in posterum attemptari, sedem apostolicam appellavit. Postmodum autem eodem Petro a studio revocato, praedicti prior et monachi, eumdem Petrum ipsi archiepiscopo per litteras capituli sui et monachos pluries praesentarunt; sed idem archiepiscopus institutionem ejus distulit pro suae arbitrio voluntatis, contra praesentatores vel praesentatum nihil rationabile objiciens vel ostendens, sicut dilecti filii . . . . . de Novo Monasterio , et de Blancelande abbates, et . . . . officialis de Northublandi suis nobis litteris intimarunt. Quare praedicti . . . . . . prior et monachi, appellationem saepe pro se et ipso interpositam innovantes, ad sedem apostolicam dictum P . . . . . et quemdam de suis fratribus cum litteris capituli transmiserunt, ipsum a nobis in eadem Ecclesia institui postulantes. Verum, cum nuntius prioris et monachorum Dunelmensium, et dictus P . . . . . in nostra essent praesentia constituti, Willelmus clericus, nuntius dilecti filii, magistri Simonis, de ratihabitione postmodum supervenit, quem procuratorem admisimus, cum ipsum esse procuratorem in eisdem litteris haberetur expressum, asserens dictam Ecclesiam de Hoveden. a praedictis . . . . priore et monachis, eidem magistro Simoni fuisse primo concessam, sicut in litteris eorumdem sigillo signatis, quas exinde se proponit habere, noscitur contineri, licet idem P . . . . . sine auctoritate archiepiscopi, ad quem ipsius Ecclesiae institutio pertinet, se intruserit in eadem. Quoniam igitur nobis non constitit de praemissis, fraternitati tuae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus, vocatis ad praesentiam tuam qui fuerint evocandi, inquiras super his diligentius veritatem, et illum, de cujus canonica praesentatione tibi constiterit, facias a dictis priore ac monachis auctoritate nostra eidem archiepiscopo praesentari, ut ipsum instituat in Ecclesia memorata, altari silentium super Ecclesia eadem imponens. Si vero idem archiepiscopus ipsum distulerit instituere canonice praesentatum, tu ex tunc, post quindecim dies, auctoritate nostra suffultus, omni dilatione et appellatione cessantibus, eumdem cognita veritate instituas in Ecclesia memorata et facias ejusdem pacifica possessione gaudere, ita tamen, ut per hoc nullum in posterum juri ejusdem archiepiscopi praejudicium generetur. Contradictores vero censura ecclesiastica, appellatione remota, compescas et reducas in statum pristinum quidquid, post appellationem ad nos legitime interpositam, super eadem Ecclesia vel ejus pertinentiis temere inveneris immutatum. Nullis litteris obstantibus, si quae apparuerint praeter assensum partium, etc. Datum Laterani, Non. Januarii, pontificatus nostri anno quinto. Ex litteris dilectorum filiorum . . . . . abbatis de Raom . . . . .. . . . . archidiaconi de Orliaco, et . . . . . archipresbyteri, Claromontensium, nostro nuper apostolatui praesentatis, cognovimus evidenter quod cum monachi Sancti Portiani domum dilectorum filiorum nostrorum, fratrum militiae Templi, olim nequiter invadentes, eam incendio concremarint et damnum eis quinquaginta marcarum et amplius intulerint, violenter tabulam etiam altaris ecclesiae ipsorum, sancto die Parasceve, in grave populi scandalum, confringentes, in quemdam fratrem ipsorum manus injecerint temere violentas, decimas insuper terrarum ipsorum fratrum, quas propriis sumptibus excolunt, ab eis contra privilegiorum apostolicorum indulta praesumpserint extorquere, super oblationibus et exactionibus pro sepulturis hominum suorum et aliis eos multipliciter molestantes, ad conquestionem fratrum ipsorum eisdem nostris dedimus litteris in mandatis ut priorem et monachos Sancti Portiani ad satisfactionem debitam de praemissis omnibus memoratis fratribus faciendam, et ab ipsarum decimarum exactione penitus desistendum per censuram ecclesiasticam compellere non different; illos etiam quos constaret violentas manus in fratres ipsos temere injecisse et alia sacrilegia quae supradiximus perpetrasse, tandiu excommunicatos publice nuntiarent et facerent ab omnibus arctius evitari, donec passo injuriam satisfacerent competenter, et cum suarum testimonio litterarum ad sedem apostolicam accederent absolvendi. Cumque judices ipsi dictum priorem et monachos, auctoritate litterarum nostrarum, semel, secundo et tertio ad suam praesentiam peremptorie citavissent, ipsi nec accedere voluerunt nec aliquem pro se mittere responsalem. Ad quorum malitiam superandam, quartam eisdem diem peremptoriam assignarunt, ad quam quemdam responsalem miserunt, qui super dictis querelis Templariis ipsis noluit aliquatenus respondere, quasdam litteras producens in medium, quarum auctoritate exemptos a jurisdictione ipsorum dictos monachos asserebat; sed iidem adhuc volentes ipsorum contumaciam in spiritu lenitatis et mansuetudinis supportare, ipsis diem quintam, et eamdem peremptoriam assignarunt. Caeterum, cum nihil aliud responderent, sed in sua potius ducerent contumacia persistendum, habito prudentum consilio super litteris, quarum auctoritate ipsorum judicium subterfugere videbantur, quia ipsas revocatorias non esse pronuntiarunt, cum neque causae, neque judicii in eis mentio haberetur, in eos excommunicationis sententiam promulgarunt, quousque de jure dictis Templariis responderent. Postmodum vero ad praedicti prioris et monachorum petitionem, recepto ab ipso priore, et nomine Conventus a duobus monachis juramento, quod eorum super dictis querelis starent mandato, ipsos ab excommunicationis vinculo absolverunt, diem eis, in qua tractaretur de causa, nihilominus assignantes. Verum, die statuto, partibus in eorum praesentia constitutis, post litem super praetaxatis querelis, juxta quod juris ordo postulat, contestatam, ex parte Templariorum testes receperunt productos, parati recipere, si quos idem monachi producere voluissent; et cum eis diem aliam assignassent, ex parte monachorum fuit propositum coram ipsis, ut dictos Templarios compellerent super suis querelis ad respondendum eisdem. Dicti etenim monachi cujusdam decimae mistum tam proprietatem quam possessionem cum instantia postulabant; sed e contra Templarii respondebant, quod super quaestione ipsa respondere minime tenebantur, quia eosdem super causa ipsa ad curiam traxerant laicalem. Tandem vero, aliam diem eisdem monachis et Templariis peremptoriam assignarunt, ad quam nec venerunt monachi nec sufficientem curaverunt mittere responsalem; sed adhuc eorum volentes pertinaciam superare, ipsis diem aliam assignarunt, in qua quidem, utraque parte praesente, post multas contentiones de consensu partium diem aliam et ipsam peremptoriam assignarunt, sperantes, quod, prout condictum fuerat, medio tempore eadem quaestio per duos honestos viros deberet concordia terminari; sed eodem die, duo ex ipsis monachis se ipsorum conspectui praesentarunt, litteras proferentes quibus se constitutos procuratores firmiter asserebant, cum in ipsis litteris nec eorum nomina, nec causa pro qua missi fuerant nec dies causae praefixa fuerint declarata. Ipsi vero judices, monachorum calumniam et contumaciam intuentes et attendentes etiam quod causa ipsa non sine gravamine fratrum ipsorum, coram eis frustratorie fuerat prolata, communicato prudentum consilio, sub poena excommunicationis diffiniendo, dictis priori et monachis vetuerunt ne de caetero decimas terrarum Templariorum ipsorum, quas propriis manibus et sumptibus excolunt, vel exactiones pro sepulturis hominum eorumdem ab ipsis extorquere vel quoque modo super his eos praesumerent ulterius molestare; de manuum injectione violenta et aliis sacrilegiis, quia ipsis non constitit, neminem condemnantes; et cum super damnis quae dicti Templarii sibi illata a monachis asserebant, ipsis facta non fuerit plena fides, super his pronuntiaverunt eosdem monachos absolutos. Quia vero praefati monachi, sicut ex litteris praedictorum accepimus, contra latam sententiam temere venientes, dictos Templarios super dictis articulis multipliciter aggravant et affligunt, ita quod eis constitit per testes omni exceptione majores, monachos ipsos de terris eorum, quas propriis sumptibus excolunt, decimas per violentiam exegisse et exactiones pro sepulturis hominum eorumdem fecisse et quod corpora mortuorum pro hujusmodi exactione remanent inhumata, ac, in grave scandalum populi, in die sancto Parasceve, ceram de altari oratorii Templariorum ipsorum ausu sacrilego capientes, per violentiam asportarunt, in priorem et monachos excommunicationis sententiam protulerunt et ecclesias eorum supposuerunt ecclesiastico interdicto, praecipientes capellanis eorum et clericis, ut eamdem sententiam tandiu inviolabiliter observarent, donec de praedictis prior et monachi fratribus Templi satisfacerent competenter; et, licet eadem sententia per vos firmiter observetur et eamdem mandaverimus observari, prior tamen et monachi, sicut per testes idoneos receperunt, eamdem sententiam non observant, sed in suis ecclesiis, ac si absoluti essent, apertis januis et pulsatis campanis, divina praesumunt solemniter officia celebrare. Nolentes igitur tantam ipsorum prioris et monachorum contumaciam, sicut nec debemus, clausis oculis pertransire, cum ferro abscidenda sint vulnera quae fomentorum non sentiunt medicinam, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus et districte praecipimus quatenus praedictam interdicti et excommunicationis sententiam facientes firmiter observari, ipsos priorem et monachos tandiu, appellatione remota, singulis Dominicis ac festivis diebus, pulsatis campanis, et exstinctis candelis, excommunicatos publice nuntietis, donec latam super dictis articulis a judicibus sententiam firmiter observarint, et eisdem fratribus super damnis illatis et injuriis irrogatis satisfactionem curaverint congruam exhibere. Si vero in sua duxerint contumacia persistendum, abbati, ad quem monasterium ipsum Sancti Portiani pertinere dignoscitur et eidem priori, praefigatis terminum competentem, quo, cum litteris vestris satisfacturi de contemptu, nostro se conspectui repraesentent, ad quem si venire contempserint, eos a praelationibus suis, sublato appellationis obstaculo, solemniter deponatis, nullis litteris, etc. Harum tenore tacito, etc. Quod si non ambo, etc. Datum Laterani, VI Id. Decembris, anno quinto. Unde, cum ab eisdem judicibus citarentur, ipsae non contestando litem, sed excipiendo potius contra eos, nos sibi specialem in judicio dominum esse dixerunt et se nullam obedientiam episcopo Meldensi debere; quia, cum venerabilis frater noster, O. Ostiensis episcopus, tunc apostolicae sedis legatus, earum privilegiis diligenter inspectis, cognoverit monasterium earum ad jus et proprietatem sedis apostolicae pertinere, ipsi abbatissae, quae tunc temporis noviter erat electa, vice nostra munus benedictionis impendit et obedientiam nobis et Ecclesiae Romanae fecit ab ea specialiter repromitti, requirens ab ea propter hoc et accipiens juramentum. in eo quod negarent dilationem eisdem ad exhibenda privilegia libertatis, cum procuratores earum illis juramentum offerrent, se tunc privilegia non habere nec procuratum dolo fuisse, quominus eadem ad eorum praesentiam detulissent et ipsi eis breves inducias dare nollent, contra judices excipientes eosdem, tum quia eos asserebant esse suspectos, et praesertim ipsum Parisiensem episcopum, qui contra dilectum filium abbatem Sanctae Genovefae, consimilem causam habebat, et ideo ipsum credebant aliam sententiam nolle dare quam vellet ab alio pro se dari, tum quia cum absque conjudice suo voluisset prius interprolocutoriam promulgare, procuratoribus abbatissae dicentibus se velle conjudicem ejus esse praesentem, responderat illis eum in nullo profecturum eisdem, quia, cum ille veniret, nihil faceret nisi quod vellet et ipse; tum quia illis postmodum rationabiles inducias denegabant; tum quia occasione litterarum illarum non debebant in causa procedere, pro eo quod Meldensis episcopus per litteras illas obedientiam debitam, quam abbatissa soli pontifici Romano tenetur impendere, ab ipsa, clero et populo Jotrensibus, sibi requirebat impendi, cum per privilegia Ecclesiae Romanae constaret illi eos in aliquo non teneri et de privilegiis suis nulla in eisdem litteris mentio haberetur. Quia vero de praedictis exceptionibus nobis non potuit fieri plena fides, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus si pars Jotrensis Ecclesiae illis vel aliis probandis institerit contra sententias memoratas, vos, partibus convocatis, audiatis quae super his duxerint proponenda, et si vobis constiterit praedictas sententias post appellationem ad nos legitime interpositam fuisse prolatas, denuntietis eas, sublato appellationis obstaculo, non tenere. Quod si alias minus rationabiliter illas prolatas esse constiterit, eas exigente justitia revocetis. Alioquin, cum propter solam contumaciam fuerint promulgatae, recepta juratoria cautione, tam abbatissa quam aliis a quibus videritis exigendam, quod super his ad mandatum nostrum juri parebunt, easdem curetis sententias, appellatione postposita, relaxare, id ipsum ad majorem cautelam nihilominus facientes, si eadem abbatissa fugere volens strepitum quaestionum ab exceptionum suarum maluerit probatione cessare. Cumque de privilegiis pontificum Romanorum nolimus ab aliis facile judicari, si praedictus Meldensis episcopus de jure suo voluerit experiri, praefigatis utrique parti terminum competentem, quo per se vel idoneos responsales propter hoc ad praesentiam nostram accedant. Nullis litteris, etc. Harum mentione non habita, etc. Dat. Later., IV Idus Januarii, anno V. Ad vestram credimus audientiam pervenisse, qualiter et in quantis nobilibus viris, Neapoleoni et Peponi, gratiam duxerimus faciendam. Sane cum idem N . . in captivitatem quondam devenerit Romanorum, et in Cannaparia carceris fuerit custodiae mancipatus, tantoque arctius teneretur, quanto captivis caeteris nobilitate ac potentia praeeminebat, nos de ipsius salute solliciti, ne in Cannaparia, ubi multi concaptivi ejus fuerunt mortui, moreretur, ipsum non sine difficultate multa eductum de carcere, in palatio nostro diu honorifice, non tanquam captivum, sed velut familiarem nostrum, fecimus conversari. Verum, postmodum, forte cum Viterbienses resilire a tractatu concordiae viderentur et ex hoc non modicum contra eos Romanorum essent animi concitati, verentes ne quid contra eumdem N . . . . ex impetu fieret, si maneret in Urbe, ipsum ad arcem Lariani, quae est fere prae caeteris Roccis Italiae spatiosa, duximus destinandum, ubi ei fecimus honorifice deserviri. Ipse vero, velut beneficiorum nostrorum ingratus, non attendens quod nobis ex fuga ejus posset accidere et quanta seditio contra nos in Romano populo suboriri, fugam arripuit et ad patriam, nobis nescientibus, est recursus, in quo exuberantem circa se nostrae gratiae plenitudinem licet ipse non consideraverit, aliis tamen apertius demonstravit, cum liqueat vel liquere debeat universis, quod si eum mandassemus arctius custodiri, sic evadere nullatenus potuisset. Licet autem non solum hominibus, sed omnibus etiam animalibus sit commune, ut de cervice sua jugum captivitatis excutiant et libenter vincula quibus fuerint alligata disrumpant, ei tamen non erat aliquatenus formidandum, cum ipsi videri verisimile non deberet quod nos, qui curaveramus eum quasi de mortis articulo liberare, in captivitatem eum reduci vellemus, et Cannapariae vinculis mancipari. De concordia quoque non debuerat suspicari quod eam fugiens impediret, cum, sicut post factum apparuit, post fugam ejus fuerit consummata. In qua nos autem dictum Peponem et S . . . . qui cum eo ad sedem apostolicam accesserat, et quantum praedictum N . . . in aliis duxerimus honorandum, exprimere nolumus, sed ipsis relinquimus discernendum; N . . . commendantes in eo quod se per nos confitetur ad vivos a mortuis revocatum. Verum praedictus P . . . et fratres ipsius ut male agerent proponentes, injuriam pro honore ac offensam nobis pro gratia rependerunt, cum in nepotes fratrum nostrorum manus extenderint et eos captos et redactos in vinculis turpiter pertractarint, cum crederemus non solum familiares nostros, sed omnes etiam qui nomen nostrum in tuitionem propriam invocarent, in terra eorum velut in patrimonio beati Petri securos, et quod ipsi nobiles pro tuitione ipsorum et res exponerent et personas. Nec suffecit hoc ipsis, sed veniendi ad nos iter omnibus praecludere cupientes, eos qui ad sedem apostolicam accedebant spoliare temere praesumpserunt. Quamvis ergo super his et aliis et nos offenderint et se ipsos, facto pariter et exemplo, quia tamen et nepotes fratrum nostrorum quos ceperant liberarunt et restituerunt partem illorum, quae abstulerant spoliorum, residuum vel aestimationem ipsius restituere promittentes, et de injuriis nobis illatis satisfactionem plenariam pollicentur: attendentes debitum officii pastoralis, per quod non solum redeuntes recipere, sed revocare tenemur errantes, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus ab eodem P . . . . et fratribus ejus publice juratoria cautione recepta quod super his mandatis nostris humiliter pareant, pro quibus excommunicationis sunt vinculis innodati, absolutionis eis gratiam impendatis, ipsis unius mensis spatium indulgentes, infra quod vel restituant residuum spoliorum, vel juxta vestrae discretionis arbitrium illud aestimatione congrua recompensent. A Neapoleone autem, cum excommunicatus non fuerit, exigi nolumus hujusmodi cautionem, sed in forma compositionis quam firmavimus inter Romanos et Viterbienses expressimus ut ipse cum duobus consanguineis suis juramento firmaret ut nec Romanos, nec alios ad Romanam Ecclesiam accedentes vel recedentes ab ea, occasione captionis propriae in personis vel rebus aliquatenus impediret, volumus ut super hoc mandatum apostolicum exsequatur. Ne quid autem per collusionem fieri videatur, praesentium vobis auctoritate mandamus ut ei ex parte nostra districtius injungatis quatenus regimen burgi Aquaependentis quod nobis inconsultis accepit penitus derelinquat, cum nec sustinuerimus hactenus nec proposuerimus in posterum sustinere ut in eo quisquam, nisi indigena fuerit et vassalus noster existat, praeter licentiam nostram et specialem concessionem recipiatur aut exerceat officium rectoratus, quod tanto expeditius debet efficere, quanto sibi foret potius eligendum regimen alicujus magnae civitatis, quae etiam ad beati Petri patrimonium non spectaret, relinquere, quam incurrere nostrae indignationis offensam, si nostrae tamen est gratiae non ingratus. De caetero vero, ipse ac dictus P . . . . et fratres ipsius nobis studeant humiliter obtemperare, ut et nos eorum respondere servitiis grata vicissitudine teneamur. Datum Laterani, IV Idus Januarii. Si diligenter velletis attendere ac debita meditatione pensare, quanta Romanae Ecclesiae, quae caput est omnium et magistra, reverentia et devotio debeat exhiberi, in plena voluntate firmoque proposito gereretis, ita ejus precibus auditum praestare facilem et benignum, quod a vobis repulsam minime paterentur, sed eas studeretis celeriter effectui mancipare. Sane, dilecto filio, G . . . . de Sancto Sulpitio, subdiacono, referente, nos noveritis accepisse quod, cum bonae memoriae C . . . papa, praedecessor noster, preces et mandatum ad vos duxerit destinanda, ut ipsum reciperetis in canonicum et in fratrem, vos, contemptis tam ipsius precibus quam mandato, eum, sicut accepimus, recipere neglexistis, quod ipsius labor ad nos indicat iteratus. Volentes igitur eidem subdiacono paterna sollicitudine providere et quod a memorato praedecessore nostro est laudabiliter inchoatum, congruo effectui mancipari, universitati vestrae per apostolica scripta mandamus atque praecipimus quatenus, pro reverentia beati Petri et nostra, intuitu quoque ipsius subdiaconi, qui vobis in pluribus esse poterit fructuosus, eum in canonicum Ecclesiae vestrae ac fratrem benignius admittatis, stallum in choro et locum in capitulo eidem tam libenter quam liberaliter assignantes et tales vos in exsecutione mandati apostolici exhibentes, ne ulterius cogatur ad sedem aposcolicam laborare. Datum Laterani, Idibus Januarii, pontificatus nostri anno quinto. Ex litteris, nuper nobis sub nomine longe majoris partis Lucani capituli, sub veteri ac vero sigillo Ecclesiae Lucanae porrectis, sicut praesentes apud nos Lucanenses canonici cognoverunt, accepimus quod cum olim dilectum filium, G. . . . Sancti Adriani diaconum cardinalem in episcopum sibi unanimiter elegissent, dilectum filium . . . . Lucanum electum, tunc suum concanonicum, cum quibusdam aliis ad cardinalem eumdem et per eum ad sedem apostolicam direxerunt, ab eis juratoria cautione recepta quod bona fide, sine fraude quacunque, studium et operam impenderent efficacem ut electioni suae cardinalis ejusdem obtinerent assensum, nec dicto vel facto contrarium procurarent. Verum dictus electus contra proprium veniens juramentum cardinali eidem quaedam impedimenta praetendit, per quae, ne de se factam electionem reciperet, ejus animum revocavit, sicque, cum a quibusdam canonicorum in electione, non in primis sed in ultimis fuerit nominatus, electionem suam per nos obtinuit confirmari, licet factiosus, sceleribus plenus, matrimonio viduae obligatus, perjurus et excommunicatus existat et contra concordiam Tusciae moliatur. Ipse quoque, post electionem suam quosdam qui in diaconos manus injecerant violentas, temeritate propria praesumptuosus absolvit nec praecepit eisdem ut sedem apostolicam visitarent. Potestas quoque ac rectores militum cum militibus universis per suas nobis litteras intimarunt quod usque adeo dictus electus erat militibus odiosus, quod nisi metu potestatis a suo fuissent proposito revocati, ejus sanguinem effudissent. Adjecerunt etiam quod adulter et incestuosus existeret et post reditum suum cum popularibus conjurasset. Praeterea A . . . . . clericus, eadem impedimenta proposuit contra eum et illa se asseruit probaturum, sed tandem variando et vacillando visus est a suo proposito resilire. Caeterum, Lucani canonici, qui cum electo venerant memorato, ex parte Lucani capituli quasdam nobis litteras praesentarunt, clausas quidem, sed quinque presbyterorum, diaconorum sex, quinque subdiaconorum et Bolgarini clerici, canonicorum Ecclesiae Lucanae subscriptionibus adnotatas, in quibus dicebant universos canonicos Lucanos praeter archipresbyterum subscripsisse. Per eas autem capitulum ipsum humiliter postulabat ut, cum electus ipse in Lateranensi palatio in eorum episcopum ab his qui pro electione venerant cardinalis, concurrentibus votis fratrum purissime ac canonice fuisset electus, dignaremur eum in episcopum consecrare, quatenus velut pastor idoneus eis praeesse posset pariter et prodesse. Sub quinque quoque sigillis ex parte priorum sodalium Ecclesiarum, et capellanorum et universi cleri Lucani . . . . . fuerint nobis litterae praesentatae, per quas asserebant eum instructum in spiritualibus et in temporalibus circumspectum, et de confirmatione ipsius nobis gratias referentes, eum petebant in episcopum consecrari. Idem quoque Lucanus potestas cum populo, et priores societatum Lucanae civitatis per suas litteras postulabant, asserentes electum ipsum vita, scientia et moribus adornatum. Praeterea, venerabilis frater noster . . . . . . . Pisanus archiepiscopus, cum capitulo suo, et multi adjacentes episcopi, rectores quoque societatis Tusciae et ducatus, pro eo nobis humiliter supplicarunt, personam ejus varie commendantes. Cum igitur nemini cito manus imponere debeamus, ne videamur verbum Apostoli non notasse, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus quatenus auctoritate nostra suffulti, publice faciatis infra octo dies post susceptionem praesentium in Lucano capitulo nuntiari ut, si quis contra electum ipsum voluerit et valuerit procedere in aperto, infra mensem post denuntiationem factam appareat coram vobis, propositurus quidquid contra eum duxerit proponendum. Vos autem, auctoritate nostra suffulti, electo praesente, si citatus tamen voluerit comparere, audiatis quae proposita fuerint, recipiatis testes quos alterutra partium duxerit producendos, et tam depositiones eorum quam gesta omnia redigentes in scriptis, sub sigillis vestris ad nos fideliter destinetis, mandantes illis qui contra praedictum electum aliquid objecerint et ostenderint coram vobis, ut infra quindecim dies post mandatum vestrum apostolico se conspectui repraesentent, ad quem terminum si forte non venerint, nos nihilominus, quantum de jure poterimus, in Domino procedemus. Quod si forsan nullus apparuerit qui coram vobis aliquid contra eum objiciat et ostendat, vos nihilominus, auctoritate nostra inquiratis super praemissis omnibus, tam per famam loci quam alia documenta, diligentius veritatem et per vestras nobis litteras intimare curetis, praecipientes electo, ut quinque saltem ex Lucanis canonicis tum presbyteros, tum diaconos, qui bonae vitae ac laudabilis opinionis existant, secum ad praesentiam nostram ducat, qui si ei facti purgatio indicatur, eum velint et valeant compurgare. Volumus etiam, et mandamus, ut de illis diligentius inquiratis, qui sub nomine longe majoris partis Lucani capituli nobis contra praedictum electum litteras direxerunt, et quod inveneritis nobis fideliter rescribatis. Datum Laterani, V Id. Januarii. , magistri ejusdem B. obtentu causam super hoc bonae memoriae Matisconensi episcopo duximus delegandam. Cumque idem B . . . ad nostram postmodum praesentiam accessisset, ut negotium sine suspicione procederet, obtentu ipsius, dilectum filium . . . . . abbatem Cluniacensem, eidem episcopo duximus adjungendum. Verum, cum propter abbatis absentiam non fuisset a delegatis ipsis pariter in causa processum, utraque partium nostro se conspectui praesentavit et audientiam obtinuit coram nobis. Et licet magister ipse G. proponeret ex adverso ipsum secum diutius de permutatione tractasse et complevisse tandem in manibus venerabilis fratris nostri . . . . . Eduensis episcopi quod tractarat. Quia ergo super facto ipsius B . . . . . nobis non poterat de veritate constare, causam super hoc venerabilibus fratribus nostris . . . Lingonensi et Cabilonensi episcopis, sub certa forma duximus committendam. Ipsi ergo in mandati nostri exsecutione procedere cupientes, partibus ad suam praesentiam convocatis, receperunt testes utrinque productos, audierunt confessiones partium et depositiones testium publicarunt. Cumque, propter quemdam articulum qui eis dubitabilis videbatur, causam ad nos remittere proposuissent instructam, gesta omnia redigentes in scriptis sub sigillis propriis incluserunt et assignarunt partibus nobis fideliter praesentanda. Verum supradictus B . . . delegatis nostris non deferens, imo verius deleganti, sigilla violavit illorum et scripta quae nobis fuerant praesentanda non erubuit aperire. Caeterum, in nostra demum praesentia constitutus, adversario suo praesente, in excusationem propriam proposuit coram nobis quod judices perperam processerant contra ipsum, cum acta in scriptis minus fideliter redegissent. Unde, timens ne litteras portaret Uriae, scripta illorum aperuit et quod suspicatus fuerat adinvenit. Sane, si quid expediret melius notavisset, vel non recepisset scripta suspecta vel recepta nobis fideliter praesentasset et ostendisset causam suspicionis propositae coram nobis. Praeterea, cum non quereretur de judice quem ei proprio motu concessimus, sed de illo potius quem ipse duxerat eligendum, et judices suas nobis litteras pariter destinassent, de ipso pariter conquerentes, verbis ipsius fidem non duximus adhibendam, sed ut in eo saltem puniretur in quo peccarat contra acta judicum quae temere violarat, ipsum, sicut non debuimus, sic noluimus exaudire, ne videretur dolus suus ei patrocinium attulisse. Tandem vero, cum festum Dominicae Nativitatis instaret, uterque misericordiam humiliter postulavit, suppliciter et devote deposcens ut, cum ejus vicem geramus in terris qui, cum iratus fuerit, non obliviscitur misereri, nec continet suas miserationes in ira, cum eis misericorditer ageremus. Nos igitur attendentes quod justus et misericors est Dominus Deus noster, cum Propheta miserationes ejus aliis operibus anteponat, asserens ipsas super omnia opera ejus esse et rursum affirmet quod justitia et judicium sint praeparatio sedis ejus, sic cum eis misericordiam duximus faciendam, ut justitiam minime laederemus, cum etsi contractus ipse illicitus fuerit, tamen Simoniacus non fuisset et poena quae debetur ex illo in concilio determinata non fuerit, unde relinquitur arbitrio judicantis. Quia ergo praedictus B . . . . . amplius noscitur deliquisse, cum delictum suum semper nisus fuerit quasi per tergiversationis vitium occultare, memoratus autem magister G. minus deliquerit cum facti poenitens errorem suum fuerit sponte confessus, praetaxatum B . . . . . usque ad annum, eumdem vero magistrum G. usque ad sex menses, manere decrevimus dictis dignitatibus spoliatos. Ex tunc autem archidiaconatum magistro ipsi G. et praeposituram praedicto B . . . . . nostra volumus auctoritate concedi. Tibi ergo vices nostras super hoc negotio committentes, fraternitati tuae per apostolica scripta praecipiendo mandamus quatenus, elapso sex mensium spatio, a praeterito festo Nativitatis Dominicae, in quo ipsis gratiam fecimus, computando, archidiaconatum magistro ipsi, sublato appellationis et contradictionis obstaculo, nostra fretus auctoritate concedas. Proventus autem, qui medio tempore fuerint ex ipso percepti, pro satisfactione ipsius magistri in terrae sanctae subsidium fideliter studeas destinare. Ne quid autem contra formam mandati nostri valeat attentari, si quid aliter, quod non credimus, super ipsis dignitatibus vel fuerit vel est factum, irritum decernimus et inane, cum nos illas donationi nostrae, cum causam commisimus, duxerimus reservandas. Datum Laterani, Id. Januarii, anno quinto. Olim pro B . . . . . de Sancto Portiano, paupere clerico, venerabili fratri nostro . . . . . Nivernensi episcopo apostolicas curavimus litteras destinare, ut quoniam ab eo fuerat ordinatus, ei tandiu provideret in necessariis, donec sibi beneficium ecclesiasticum assignaret. Postmodum vero cum per ipsum non fuisset mandato super hoc apostolico satisfactum, ipso ad nostram praesentiam redeunte, donationem primo vacaturae praebendae nobis duximus retinendam, denuntiantes irritum et inane, si de ipsa forsitan aliquid ordinaret, quam vacare postmodum nobis suis litteris intimavit, et quod super ea exspectabat nostrae beneplacitum voluntatis. Licet autem annuum beneficium trium marcharum, quod dilectus filius magister Blasius, Turritanus electus, percipiebat in redditibus ipsius episcopi, P . . . . . . nepoti ejusdem electi, in partibus illis studenti, mandaverimus assignari, quia tamen idem B . . . . . de medio est sublatus, et eidem episcopo etiam expedit provisione hujusmodi non teneri, praedictam praebendam eidem P . . . . . duximus conferendam, ut incoepto litterarum studio liberius valeat imminere. Unde ipsi episcopo et dilectis filiis, decano et capitulo Nivernensibus, per scripta nostra praecipiendo mandavimus, ut eidem P . . . . . . vel ejus procuratori, omni contradictione, dilatione et appellatione cessantibus, praebendam ipsam cum stallo chori et loco capituli assignare procurent, ita quod ex hoc idem electus, qui jam sibi multipliciter utilis exstitit sicut novit, et existere poterit in futuro, ad obsequium ejus fortius invitetur et nos devotionem suam possimus non immerito commendare. Quocirca, discretioni vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus quatenus, si jam dictus episcopus mandatum nostrum super hoc noluerit effectui mancipare, vos illud sine difficultate qualibet studeatis, remoto contradictionis et appellationis obstaculo, adimplere, in irritum revocantes, si quid, quod non credimus, de praebenda ipsa inveneritis attentatum, et contradictores, si qui fuerint, vel rebelles, sublato appellationis diffugio, censura ecclesiastica compescentes. Nullis litteris obstantibus, harum mentione non habita, a sede apostolica impetratis. Quod si non ambo, etc. alter vestrum, etc. Datum Laterani, Idibus Januarii, anno quinto. Scriptum est super hoc praedictis . . . . . episcopo . . . . . . decano et capitulo Nivernensibus. Ad audientiam nostram, dilecto Hugone de Rupetra significante, pervenit quod cum bonae memoriae W.. . . . . praedecessor venerabilis fratris nostri . . . . . Lexoviensis episcopi, avunculus ejus, archidiaconatum et praebendam quamdam in Ecclesia Lexoviensi sibi liberaliter contulisset, idem episcopus, et B . . . . . canonicus ejusdem Ecclesiae, pro eo quod in annis est minoribus constitutus, ipsum molestare contendant. Quia igitur episcopum ipsum non decet factis praedecessorum suorum temere obviare, nosque dicto Hugoni, ob memoriam praefati avunculi sui, qui nobis multa fuit devotionis et familiaritatis sinceritate conjunctus, gratiam volumus facere specialem, eidem episcopo per scripta nostra mandavimus ut ab indebita praedicti H . . . . . super praemissis molestatione desistens, ipsum in jure suo manuteneat ac defendat nec permittat eum a quoquam occasione hujusmodi molestari. Ideoque discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus quatenus, si praedictus episcopus et alius mandatum nostrum neglexerit adimplere, vos ipsum episcopum qua convenit districtione et alterum, ut ab indebita praefati Hugonis molestatione desistat, monitione praemissa per censuram ecclesiasticam, appellatione remota, cogatis. Quod si non omnes his exsequendis interesse potueritis, duo vestrum ea nihilominus exsequantur. Datum Laterani, XIX Kal. Februarii, anno quinto. Scriptum est super hoc, episcopo, memorato. Ecclesiarum utilitati consulitur et earum providetur honori, cum tales ad earum obsequium assumuntur, qui honestate morum et scientia litterarum ipsas valeant honorare. Sane, ad audientiam nostram noveritis pervenisse, quod in Ecclesia vestra quam plures praebendae tandiu vacaverunt, quod secundum Lateranensis statuta concilii ad nos est earum donatio devoluta. Volentes igitur non tam personae in eadem Ecclesia providere, quam Ecclesiae consulere in persona, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus atque praecipimus quatenus, si res ita se habet, ex nostro vobis meritum comparantes, unam praebendarum ipsarum dilecto filio, Alibrando vicecomiti, subdiacono nostro, Mediolanensi ordinario, quem virum esse novimus providum et discretum et tam scientia quam moribus adornatum, sine difficultate qualibet conferatis et ipsum admittentes in canonicum et in fratrem, ei stallum in choro, et locum in capitulo assignetis. Alioquin, noveritis nos venerabili fratri nostro . . . . . Cuman. episcopo, et dilecto filio, Henrico de Setar. subdiacono nostro, ordinario Mediolanensi, per apostolica scripta mandasse, ut ipsi super hoc, sublato appellationis obstaculo, auctoritate nostra suffulti, mandatum apostolicum exsequantur; contradictores, monitione praemissa, per censuram ecclesiasticam, appellatione postposita, compescentes. Datum Laterani, XIV Kalendas Februarii. Charissimus in Christo filius noster Ph . . . . . . . rex Francorum illustris, per suas nobis litteras intimavit quod quidam, qui litterarum auctoritate nostrarum de causis cognoscunt, super ipsum et principes suos consuetudines ponere novas intendunt, quae praedecessorum ipsius regis temporibus atque suis non fuerunt inductae, quod quando idem rex burgensium suorum mobilia vel propter eorum delicta, vel propter tallias et servitia, in quibus tenentur eidem, saisiverit et eorum propter hoc debita praeceperit arrestari, ut ab ipsorum debitorum illa recipiat, illi qui placita Ecclesiae auctoritate nostra pertractant, vexant super hoc debitores et eos trahentes in causam per justitiam nostram debita reddi volunt, quod eidem regi, sicut asserit, exhaeredationem afferre videtur, quemadmodum de Cornino, Riolfo, Geraldo Nigro et consanguineis ejus, quos propter excessus suos regia celsitudo bannivit, facere incoeperunt. Cum igitur et deceat, et opporteat, ut ita justitiam et libertatem Ecclesiasticam conservemus, qui jurisdictionem et dignitatem regiam non laedamus, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus atque praecipimus quatenus his, qui super causis praedictorum burgensium delegati dicuntur a nobis, ex parte nostra firmiter injungatis, ut in praejudicium juris praefati regis procedere non praesumant, in irritum revocantes si quid per delegatos ipsos in juris ejusdem regis praejudicium fuerit attentatum. Quod si non omnes his exsequendis, etc., duo vestrum, etc. Datum Laterani, octavo Kal. Februarii, anno quinto. Praesumptuosam contumaciam et superbam rebellionem capituli Xanctonensis, quam per exhibitionem operis experimur, ad vestram jam credimus audientiam pervenisse et ut vobis plenius innotescat, ex his quae sequuntur poteritis effici certiores. Cum enim felicis recordationis C. papa, praedecessor noster, pro dilecto filio, magistro C . . . . Natali, et bonae memoriae W. Roffio, subdiacono nostro, decano et capitulo Xanctonensibus, multoties apostolica scripta misisset, ut ipsos in canonicos reciperent, eis stallum in choro et locum in capitulo assignantes, ipsi apostolicam contemnentes, quod eos non decuit, jussionem, id efficere noluerunt; et licet per bonae memoriae A . . . . tunc archidiaconum et dilectum filium, S . . . . . decanum Pictavenses, et B . . . . cantorem Sanctae Radegundis, exsecutores super his delegatos, propter eorum contumaciam manifestam, in ipsorum excommunicationis et in Xanctonensem ecclesiam interdicti, sententia fuerit promulgata, ipsi eamdem nullatenus observantes, praesumpserunt in ecclesia interdicta divina nihilominus celebrare. Nos quoque pro eisdem Magistris, dilectis filiis, P . . . . abbati Aureae-Vallis, W . . . archidiacono Pictavensi, et W . . . . decano Asianensi, dedimus in mandatis ut, nisi praedicti canonici quasdam exceptiones, quas eis praetendebant, infra quadraginta dies per testes sufficientes probarent, eos ad receptionem ipsorum, per interdicti in ecclesiam Xanctonensem et excommunicationis sententiam in personas, remoto cujuslibet contradictionis et appellationis obstaculo, compellere non tardarent. Cum autem jam dicti canonici in propositis exceptionibus probandis penitus defecissent, ipsi, tanquam viri providi et discreti, communicato prudentum virorum consilio, in eos et ecclesiam auctoritate nostra dictas sententias promulgarunt, sicut nobis fuit eorumdem litteris intimatum. Ad cumulum vero iniquitatis eorum accedit, quod postmodum ex apostolicae sedis benevolentia provocati, cujus obsequio dicti magistri quondam laudabiliter institerunt et ob hoc gratiam nostram et fratrum nostrorum meruerunt plenius obtinere, praedictis et multis aliis commissionibus omissis et etiam sententiis latis, eis quasi de novo firmiter dedimus in mandatis, ut, si duae praebendae vacarent, eas, ob reverentiam apostolicae sedis et nostram, ipsis quos ad hoc personas reputabamus idoneas liberaliter assignarent; quod si nulla vacaret, donationem nobis reservarent proximo vacaturae, personae idoneae conferendae: irritum quoque decrevimus et inane, si quid contra formam mandati nostri de ea ducerent praesumendum. Cumque post nostri receptionem mandati quaedam praebenda in dicta ecclesia vacaverit, sicut dilectus filius magister Stephanus, subdiaconus et notarius noster, suis nobis litteris intimavit et ipse magister C . . . , eam sibi postulaverit assignari, vel juxta mandatum nostrum nobis reservari personae idoneae conferendam, ipsi, non attendentes sedis apostolicae potestatem, sed nostrae benignitatis mansuetudine abutentes, ipsam alii de facto, quia de jure non poterant, sicut accepimus, assignarunt. Cum igitur in patientia sustinere minime debeamus quae in contemptum sedis apostolicae perperam attentantur, ne contumacibus et rebellibus contradicendi et reluctandi materiam praebeamus, quidquid de praebenda ipsa taliter factum est, irritum decernentes penitus et inane, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus et districte praecipimus, quatenus praebendam illam, amoto ab ea illo et quolibet illicito detentore, praefato magistro C . . . . auctoritate nostra, sublato cujuslibet contradictionis et appellationis obstaculo, conferatis et ei stallum in choro et locum in capitulo assignetis, canonicos ad receptionem ipsius, per excommunicationis in personas et interdicti sententiam in Ecclesiam Xanctonensem, contradictione et appellatione postpositis, compellentes. Si qui vero contradixerint vel expressim a vobis requisiti non consenserint manifeste, ipsos tandiu ab officio et beneficio denuntietis auctoritate nostra, appellatione remota, suspensos, donec cum litteris vestris rei veritatem plenarie continentibus nostro conspectui se praesentent, ut, poena docente, cognoscant quam temerarium sit mandatis apostolicis contraire et latas ipsius auctoritate sententias non servare. Taliter autem studeatis mandatum apostolicum adimplere, ut devotio vestra per effectum operis comprobetur et obedientiam vestram debeamus dignis in Domino laudibus commendare. Scituri quod, sicut gratum babebimus et acceptum, si mandatum nostrum celeriter et efficaciter fueritis exsecuti, sic ferre non poterimus non moleste, si, quod non credimus, in hoc negligentes exstiteritis aut remissi. Quod si forte canonici Xanctonenses sententiam a vobis auctoritate nostra latam ex solita contumacia non duxerint observandam, vos ipsam, singulis diebus Dominicis et Festivis, candelis accensis et campanis pulsatis, per Xanctonensem dioecesim nuntiari publice faciatis, et eos, remoto cujuslibet contradictionis et appellationis obstaculo, sicut excommunicatos praecipiatis ab omnibus arctius evitari, nullis litteris obstantibus, si quae apparuerint harum tenore tacito a sede apostolica impetratae. Quod si non ambo, etc., alter vestrum, etc. Datum Laterani, VIII Kalendas Februarii, Pontitificatus nostri anno quinto. Cum fratrum et coepiscoporum nostrorum jura tueri, loci et officii nostri necessitas nos compellat, illorum praecipue indemnitati prospicere nos convenit et quieti, qui ad subventionem terrae sanctae, in qua steterunt pedes Domini, viriliter se accingunt, et ibi proponunt strenue Domino militare. Cum igitur venerabilis frater noster . . . Dunelmensis episcopus, voluntatem habeat transfretandi et contra inimicos crucis Christi suum et suorum impendendi Domino famulatum, propositum ejus benigno favore prosequimur et tam personam ipsius quam omnes possessiones episcopatus sui, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus et tutela. Volentes igitur, tam dicto episcopo quam clericis suis paterna sollicitudine providere, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus quatenus quidquid eo in peregrinatione manente, post appellationem ab ipso et monachis vel clericis suis ad nos legitime interpositam, in eorum fuerit praejudicium attentatum, vos id auctoritate nostra, sublato appellationis obstaculo, in irritum revocetis, principali nobis quaestione servata. Nullis litteris obstantibus harum mentione non habita, etc. Quod si non omnes his exsequendis, etc. Tu, frater episcope, cum eorum altero, etc. Dat. Laterani. Ad nostram noveris audientiam pervenisse quod J . . . clericum, a prioratu ecclesiae Sancti Vincentii suis culpis exigentibus amovisti, sed eam, donec ipsi melius provideres, ejus duxisti custodiae commendandam. Cum ergo ad nos ipsius ecclesiae pertineat patronatus, nos ipsam dilectis filiis . . . Abbati et fratribus Casemarii, salvo jure tuo, quandiu nobis placuerit, duximus committendam, ut possessiones ipsius excoli faciant et earum proventus in expensas fabricae monasterii quam erigunt de novo convertant. Ideoque fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus quatenus ad praesentationem dilecti filii B . . . ostiarii nostri castellani de Castro, aliquem ex fratribus ipsis investias de eadem, qui tibi de jure tuo studeat respondere, mandatum apostolicum taliter impleturus, quod non cogas fratres eosdem propter hoc denuo laborare. Datum Laterani, II Non. Februarii, pontificatus nostri anno quinto. Dilecto filio, B . . . latore praesentium, accepimus intimante, quod cum olim venerabilis frater noster . . . Ambianensis episcopus, super provisione ipsius apostolico mandato recepto . . . decano de Piceio, quia tunc vacans beneficium non habebat in quo providere posset eidem, injungere procurarit, ut quam cito se facultas offerret, aliquam sui decanatus Ecclesiam ad ejusdem donationem episcopi pertinentem ipsi clerico, episcopali auctoritate, conferret et idem decanus ipsum ecclesia de Sarcum, tempore procedente vacante, curaverit investire, quia idem episcopus quod de mandato suo factum fuerat, postmodum irritare volebat, ipse clericus, voce ad nos appellationis emissa, nostro se conspectui praesentavit, super praedictis nobis deponens contra ipsum episcopum quaestionem. Unde nos jam dicto episcopo, quia non decebat eumdem ipsum clericum contra justitiam molestare, nostris dedimus litteris in mandatis ut eum ecclesiam jam dictam permitteret, sicut de ipsa fuerat auctoritate sua canonice investitus, pacifice possidere vel in praesentia dilectorum filiorum B.. . . praepositi, L. decani et Fulconis de Sparnac. canonici, Remensium, quibus causam ipsam commisimus, ei justitiam exhiberet. Verum episcopo mandatum nostrum adimplere nolente, idem judices juxta mandatum nostrum procedentes in causa, postquam per testes juratos et omni exceptione majores, sicut in eorum litteris prospeximus contineri, constitisset eisdem quod jam dictus clericus de mandato ipsius episcopi per praefatum decanum de Piceio de jam dicta fuisset ecclesia investitus, ipsum de illa, nostri auctoritate mandati, solemniter investire curarunt, eum in possessionem inducentes illius, quam jam dictus episcopus respondebat alii se dedisse. Quocirca discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus atque praecipimus quatenus praedictam ecclesiam, prout est praefato clerico per jam dictos judices de nostri auctoritate adjudicata mandati, praevia ratione, amoto ab ea quolibet illicito detentore, faciatis ab ipso pacifice possideri, ac restitui fructus, quos exinde, post adjudicationem factam, eidem constiterit fuisse perceptos. Contradictores, si qui fuerint, per districtionem ecclesiasticam, appellatione postposita, compescentes. Nullis litteris, etc. Quod si non omnes, etc. duo vestrum, etc. Datum Laterani, septimo Idus Februarii, pontificatus nostri anno quinto. Constitutus in praesentia nostra dilectus filius, Petrus Arlagras, clericus, sua nobis insinuatione monstravit quod, cum a bonae memoriae C . . . papa, praedecessore nostro, ad A . . . quondam episcopum et capitulum Petragoricenses, ut ipsum in fratrem et canonicum suum reciperent, litteras deprecatorias et praeceptorias impetrasset, ipsi apostolica mandata surdis auribus transeuntes, id efficere neglexerunt. Tandem ad venerabilem fratrem nostrum. . . Burdegalensem archiepiscopum et te, fili abbas de Corona, ut eum in corporalem possessionem induceretis canonicae memoratae, appellatione cessante, litteras exsecutorias impetravit. Cum autem vos eum de Canonica curaretis juxta mandatum apostolicum investire, contradictores, eadem auctoritate suffulti, ab officio et beneficio suspendistis, qui nec sic eum recipere nec suspensionis voluerunt sententiam observare. Postmodum vero ad venerabilem fratrem nostrum. . . episcopum Petragoricensem, et dilectum filium . . . priorem de Corona, a nobis litteras exsecutorias impetravit, ut dictos canonicos, remoto appellationis obstaculo, usque ad condignam satisfactionem facerent excommunicationis sententiae subjacere, ipsam pulsatis campanis et accensis candelis, singulis diebus festivis et Dominicis innovantes. Sed quia in ipso negotio juxta formam mandati apostolici procedere neglexerunt, et tantae praesumptionis excessum, qui in contemptum apostolicae sedis noscitur redundare, non debemus clausis oculis praeterire, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus atque praecipimus quatenus, juxta quod eisdem episcopo et priori mandavimus, super his, appellatione postposita, procedatis, nullis litteris obstantibus, si quae apparuerint, harum mentione non habita, a sede apostolica impetratae. Dat. Laterani, XI Kalendas Februarii, pontificatus nostri anno V. Ecclesiarum utilitatibus credimus profuturum, cum pro receptione illorum litteras apostolicas destinamus, quos honestas morum reddit et scientia commendatos. Sane, ad audientiam nostram, dilecto filio, B. praeposito Beliniacensi, referente, pervenit quod, cum olim bonae memoriae G . . ., Sancti Angeli diaconus cardinalis, tunc apostolicae sedis legatus, vobis preces direxerit et mandatum, ut ipsum in canonicum vestrum reciperetis et fratrem, vos, contemptis ejus precibus et mandato, id efficere noluistis, quare a venerabili fratre nostro, G . . . Eduensi episcopo, qui super hoc mandatum ejus acceperat, fuit de ipsa canonica investitus; sed, vobis nihilominus ejus receptionem contradicentibus, ad postulationem ipsius ad nostram praesentiam accedentis, eidem episcopo nostris dedimus litteris in mandatis ut quod de ipso laudabiliter fuerat inchoatum effectui manciparet, ad receptionem ipsius vos censura ecclesiastica compellendo. Vos vero in vestra contumacia persistentes, ab eo fuistis officio beneficioque suspensi, et postmodum excommunicationis vinculo innodati, qui, latas in vos parvipendentes sententias, vestra nihilominus beneficia percepistis, ab ingressu ecclesiae nullatenus abstinentes, sicut in ipsius episcopi litteris perspeximus contineri. Processu vero temporis, tu, fili decane, ad praesentiam nostram accedens, meruisti a nobis absolutionis beneficium obtinere, et ad petitionem tuam, dilectis filiis . . . Bessuensi, M.. . . tunc Sancti Stephani Divionensis, etc. . . Theolocensi abbatibus, dedimus in mandatis, ut super canonicorum absolutione procederent, ab ipsis sufficienti cautione recepta, quod eorum mandato parerent, ita tamen, ne quod a nobis de ipso fuerat inchoatum, quantum ratio juris permitteret, sustinerent aliquatenus annullari; quorum unus, eodem praeposito non citato nec recepto a vobis, duobus absentibus, praefatas sententias relaxavit, , et sic eum in elusionem mandati apostolici recipere contempsistis, sicut non effectus rei sed defectus operis manifestat. Quare idem fatigatus laboribus et expensis, coactus est ad nos suum replicare laborem. Ut igitur contemptum vestrum celeriter redimatis per obedientiam subsequentem, universitati vestrae per apostolica scripta mandamus atque praecipimus quatenus memoratum praepositum, qui vobis et Ecclesiae vestrae in pluribus existere poterit fructuosus, saltem hac vice in fratrem et canonicum admittatis, fraterna cum charitate tractantes. Alioquin, cum quod de ipso incoepimus nolimus relinquere inexpletum, noveritis nos dilecto filio . . . abbati Cluniacensi, nostris dedisse litteris in mandatis, ut si praemissa veritate nituntur, vos omni contradictione et appellatione postpositis, excommunicatos denuntiet et faciat usque ad satisfactionem congruam ipsam excommunicationem inviolabiliter observari. Datum Laterani, II Kal. Februarii. Scriptum est super hoc proedicto abbati Cluniacensi, juxta praemissam formam. Cum, ex injuncto nobis apostolatus officio, omnium Ecclesiarum ad nos provisio pertinere noscatur, merito ea quae perperam et contra canones exemptantur, per nostram debent correctionem ad viam rectitudinis et justitiae revocari. Significantibus siquidem dilectis filiis, magistro W . . . . camerae nostrae scriptore, et C . . . . Sanctae Mariae Majoris Pictavensis canonicis, nostris est auribus intimatum quod, cum integra beneficia, juxta solitum cursum ecclesiae, de ipsius proventibus, residentibus in ea canonicis per totum annum valeant ministrari, abbas, et quidam canonici ejusdem Ecclesiae, amori Dei amorem sanguinis praeferentes, post appellationem ad nos legitime interpositam, in Ecclesiae maximum detrimentum et ipsorum praejudicium et gravamen, viginti per plures canonicos instituere, imo, quod verius est, intrudere praesumpserunt. Ut enim alter intrusioni alterius consentiret, abbas quatuor, quidam duos et aliorum quilibet unum clericum intruserunt. Verum quia talia sustinere non possumus nec debemus, discretioni vestrae, per apostolica scripta mandamus quatenus inquiratis de praemissis diligentius veritatem et, si vobis constiterit canonicos illos post appellationem ad nos legitime interpositam taliter institutos, cum omnia, pendente appellatione, in suo statu debeant permanere, ipsorum institutionem, appellatione postposita, nuntietis penitus irritam et inanem et de damnis et injuriis dictis canonicis irrogatis faciatis satisfieri competenter. Testes autem, etc. Quod si non omnes, etc. Duo vestrum, etc. Datum Laterani, VII Kal. Februarii, pontificatus nostri anno V. Ad hoc nosse vos volumus quod super negotio, pro quo vestras nobis litteras destinastis, in praesentia nostra fuerat causa coepta. Clericus autem, qui pro eo quod variaverat et vacillaverat coram nobis, de mandato nostro captus est et detentus, infamiam non incurrit. Ne autem propter termini brevitatem super his procedere non possitis, volumus, ut in tantum eum de concessione nostra et licentia prorogetis, quantum temporis occasione consultationis hujusmodi est elapsum. Datum Laterani, III Idus Februarii, pontificatus nostri anno V. Olim, si bene recolimus, tibi, frater episcope, ad petitionem dilecti filii . . . . abbatis Sancti Spiritus de Panormo, dedimus in mandatis ut, quia quamdam abbatiam Sanctae Mariae de Ligno sibi subjectam, eo quod in loco minus idoneo sita est, ad quemdam locum in quo ecclesia Sanctae Trinitatis de Mungilito, censualis apostolicae sedis, constructa dignoscitur, mutare disposuerat, si de vestra procederet voluntate, ipsi, si fieri posset de assensu dioecesani episcopi et patroni transferendi abbatiam illam ad praedictum locum, salvo censu Romanae Ecclesiae debito, auctoritate nostra tribueres facultatem. Verum quia, sicut ex litteris tuis accepimus, idem locus ad Romanam Ecclesiam nullo pertinet mediante, nec est requirendus assensus alicujus episcopi vel patroni, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus quatenus dictum locum auctoritate vestra eidem abbati, salvo praedicto censu, sine difficultate qualibet assignetis, non permittentes eum super hoc ab aliquibus indebite aggravari. Datum Laterani, II Idus Februarii, pontificatus nostri anno quinto. Innovatur quasi jugiter Ecclesiae sanctae dolor nec ei conceditur ad tempus modicum a jugibus suspiriis respirare. Laborat enim in gemitu suo, lavat per singulas noctes lectum lacrymis, sed nondum deprecationem ejus ad plenum Dominus exaudivit. Nondum siquidem exterserat genas suas, sed erant lacrymae ejus in maxillis ipsius nec voluerat consolari, Attendite igitur et videte si est dolor similis sicut dolor Ecclesiae, cujus filios, imo sponsos, mactant sicut oves occisionis iniqui, et velut impurum sanguinem praelatorum ejus effundunt. Si ergo in viridi hoc praesumunt, in arido quid audebunt? Si in virum tanta nobilitate conspicuum, tanta praeditum dignitate, tanta honestate praeclarum, tanta ornatum scientia et eloquentia praepollentem scelus tam nequissimum commiserunt, quid creduntur de caetero in minores Ecclesiarum praelatos et saeculares principes commissuri? Quae potentia, quae justitia, quae auctoritas a talibus de caetero tuta erit? Si enim in christum Domini et per eum in Christum Dominum tam nefaria praesumpserunt, quid facient in minores? Nunquid inferioribus membris parcent, qui tantae crudelitatis audaciam ausi sunt in caput etiam exercere? Porro, quod deterius est et ex eo amplius formidandum, quod jam bis ministeriales imperii tam immane facinus perpetrarunt, ad consequentiam trahitur scelus istud et tantae malignitatis exemplum ad alios derivatur. Prius enim Otro de Barchisten praedictum Leodiensem episcopum, in exsilio positum, interfecit, et nunc sequaces ipsius tantum episcopum tam enormiter trucidarunt. Nolite igitur flere solummodo super illos qui quae desunt passionum Christi, juxta quod de se testatur Apostolus, in suo corpore compleverunt, sed super vos ipsos etiam defleatis, quibus de caetero timendi sunt familiares ut hostes et amici velut inimici cavendi, ne magis familiaris noceat inimicus et inimici hominis domestici ejus fiant. Fugite igitur a facie arcus, ut liberentur electi, et quia non est principiis obviatum, saltem mediis obviate, ne sero medicina paretur, si exspectantibus vobis finem, causa aegritudinis invalescat. Nos enim, quicunque monarchiam imperii obtineret, in tanto ei crimine nullatenus parceremus, sed ejus obviaremus conatibus pro ecclesiastica libertate, si etiam propter hoc ponere nos animam oporteret. Ne autem impunitas criminis aliquibus audaciam tribuat delinquendi, ex parte Dei omnipotentis Patris, et Filii, et Spiritus sancti, auctoritate beatorum apostolorum Petri et Pauli, et ex ea quam nobis Dominus, licet indignis, ligandi et solvendi contulit potestate, anathematizamus eos qui praefatum episcopum occiderunt et omnes illos quorum favore, assensu, auxilio vel mandato expresso vel tacito est occisus, et etiam universos qui eis, post facinus perpetratum, auxilium, consilium aut receptaculum praestiterunt vel praestare de caetero attentarint. Ideoque universitati vestrae per apostolica scripta mandamus et in virtute sancti Spiritus, sub obedientiae debito quo nobis tenemini, districte praecipimus, quatenus sententiam nostram singulis Dominicis diebus et festivis, pulsatis campanis et candelis accensis, publice ac solemniter omnes et singuli nuntietis, tam homicidarum nomina quam eorum quos in mortem ejusdem episcopi verbo vel opere conjurare constiterit, publicantes. Terras autem homicidarum ipsorum et omnium qui eis super hoc praestiterint vel praestitere favorem aut etiam modo praestant, denuntietis subjectas sententiae interdicti, sic quod, praeter baptisma parvulorum et poenitentias morientium, nullum in eis ecclesiasticum sacramentum aut divinum officium celebretur, nec decedentium corpora tradantur ecclesiasticae sepulturae. Ab ipsorum quoque familiis nihil in oblationem vel eleemosynam admittatur nec impendatur eis aliquod sacramentum, nisi baptisma puerulis, et poenitentia laborantibus in extremis. Praeterea, quocunque devenerint, sub eodem tenore, quandiu fuerint praesentes, prohibeatis celebrare divina. Haec autem statim post receptos rumores sub hac duximus districtione scribenda, sed cum plene didicerimus veritatem, longe districtius procedemus, nec erit apud nos acceptio personarum, quin et magnos et parvos cujuscunque dignitatis vel ordinis, indifferenter excommunicatos expressis nominibus nuntiemus et mandemus ab aliis nuntiari. Speramus praeterea et quasi pro certo tenemus quod is qui nullum bonum irremuneratum dimittit nullumque malum deserit impunitum, sicut jam de interfectoribus praedicti Leodiensis episcopi dignam sumpsit sua potentia ultionem, sic in occisores istius eorumque fautores severius ulciscatur. Praeterea volumus et sub eadem districtione mandamus quatenus, omni gratia et timore postpositis, inquiratis de singulis diligentissime veritatem et quod inveneritis non tardetis nobis fideliter intimare. Tu autem, frater archiepiscope, mandatum nostrum, omni gratia et timore postpositis, fideliter exsequaris et ab aliis facias per districtionem ecclesiasticam, appellatione remota, exsecutioni mandari. Datum Laterani, X Kalendas Februarii, pontificatus nostri anno quinto In eumdem fere modum, universis archiepiscopis, episcopis, abbatibus, prioribus, comitibus, ducibus et caeteris Ecclesiarum praelatis in Alemania constitutis. In nostra praesentia constitutus dilectus filius, G . . . . . . . . de Pertico, archidiaconus Nortimbriae, sua nobis conquestione monstravit, quod venerabilis frater noster . . . . . episcopus Dunelmensis, ecclesias de Estfolio et de Seton, ad ipsum archidiaconum de jure patronatus spectantes, praeter conscientiam ejus quibusdam personis pro sua voluntate concessit, unde idem archidiaconus se ipsis ecclesiis asserens spoliatum injuste, restitutionem sibi petebat impendi et super aliis in quibus eumdem episcopum sibi gravem et injuriosum aiebat, justitiam exhiberi. Dilectus vero filius, magister Constantinus, procurator ipsius episcopi, proponebat e contra, quod idem archidiaconus adeo in visitatione archidiaconatus sui se negligentem exhibuit et remissum, quod ex quo dictus episcopus consecrationem accepit, nunquam ibi suam praesentiam voluit exhibere, nec etiam per procuratorem aliquem administrationem archidiaconati debitam supplere curavit, propter quod ecclesiae archidiaconatus illius maximum sustinent detrimentum, et idem episcopus, ob ejus absentiam et defectum, servitio debito defraudatur; quasdam insuper ecclesias, videlicet de Aventon et de Lintewecestre quas, praeter archidiaconatum, titulo possidet qualicunque, de quibus centum libras sterlingorum percipit annuatim, sic inornatas et inordinatas esse dimittit, quod ibi divina more solito celebrari non possunt, domus etiam ecclesiarum illarum tempore suo dissipatae sunt penitus et destructae, eo quod non sit qui eas inhabitet et ad illarum reparationem intendat. Praeterea, in ecclesiis aliis pensiones indebitas bisantiorum aliquot a personis deservientibus ibi nititur extorquere, ut occasione pensionum illarum ecclesias personis decedentibus sibi quocunque modo valeat usurpare. Cumque super his et aliis saepe commonitus fuerit, non solum correctionem aliquam non admittit, verum etiam ipsi episcopo et clericis suis infert injurias et gravamen. Quia igitur per assertiones hujusmodi nobis non potuit de veritate constare, discretioni vestrae de utriusque partis assensu per apostolica scripta mandamus quatenus, partibus convocatis, et rationibus hinc inde plenius auditis et cognitis, quod canonicum fuerit, appellatione postposita, decernatis, facientes quod decreveritis inviolabiliter observari. Testes, etc. per districtionem ecclesiasticam, etc. Nullis litteris, etc. si quae apparuerint praeter assensum partium, etc. Quod si non omnes, etc. duo vestrum, etc. Datum Laterani, XV Kal. Martii anno quinto. intimasti, quod, cum venerabilis frater noster . . . . . . . Antissiodorensis episcopus, in dilectum filium, Antissiodorensem archipresbyterum, excommunicationis sententiam promulgasset, archipresbyter tuo se conspectui praesentavit et quod staret mandato Ecclesiae sufficientem obtulit cautionem, petens humiliter ut absolutionis ei beneficium exhiberes. Tu vero volens episcopo memorato deferre, ipsum saepius monuisti, ut absolveret archipresbyterum memoratum; sed quia monitis non parebat, excommunicatum absolvere curavisti, quem episcopus pro absoluto non habet, utpote qui proponit quod ad te illius absolutio non spectabat. Unde quaeris quid in similibus de caetero sit agendum. Datum Laterani, XIII Kal. Martii, pontificatus, etc. anno quinto. Tacti sumus dolore cordis intrinsecus et gravi moerore turbati, quod, sicut multorum relatione didicimus et ipsa rerum evidentia manifestat, monasteria per Tusciam, Marchiam et ducatum Spoletanum constituta, nullo medio ad Romanam Ecclesiam pertinentia, quae, sicut esse noscuntur specialius apostolica protectione munita, sic esse deberent in observantia regularis ordinis potiora, usque adeo sunt peccatis exigentibus deformata et in spiritualibus et temporalibus diminuta, quod jam eis multo deterius esse videtur, quae gaudere poterant speciali privilegio libertatis quam illis monasteriis quae archiepiscopis, vel episcopis lege noscuntur dioecesana subjecta. In quo siquidem apostolicae sedi a multis detrahitur quod ad reformationem, et correctionem abbatum et conventuum monasteriorum ipsorum, exstitit hactenus ultra quam debuerit negligens et remissa. Volentes autem, prout ex susceptae tenemur administrationis officio, reformationi monasteriorum ipsorum sollicitius imminere, quorum curam debemus gerere specialem, cum fratribus nostris deliberantes diutius, ut viam ad hoc possemus eligere meliorem, cum per legatos a nostro latere destinatos abbates et conventus ipsos nequeamus annis singulis visitare, taliter duximus statuendum, quod hoc anno apud Perusium abbates monasteriorum ipsorum singuli, cum uno, vel duobus tantum monachis et quinque duntaxat equitaturis, ne monasteria in multarum personarum et equitaturarum numero immoderatis graventur expensis, convenientes in unum coram vobis, quos in capitulo vice nostra volumus residere, per quos etiam illos ad capitulum statuto termino convocari mandamus de reformatione religionis et ordinis studiose pertractent, et per vos vice nostra fungentes visitatores eligantur idonei, qui ad singula monasteria personaliter accedentes, quae in ipsis circa temporalia et spiritualia corrigenda et reformanda cognoverint, tam in capite quam in membris regulariter, appellatione remota, corrigant et reforment; contradictores regulari districtione, sublato appellationis obstaculo, punientes. Ipsi autem visitatores, cum ad monasteria praedicta causa visitationis accesserint, quaternarium equitaturarum numerum non excedant, ne de ipsorum praesentia propter expensarum gravamen monasteria laesionem incurrant, per quos ipsa speramus et cupimus in spiritualibus et temporalibus reformari. Si vero datum desuper fuerit, ut per hoc sollemne capitulum, quod cum deliberatione dignoscimur statuisse, monasteria illa proficiant, singulis annis in diversis locis, et sub diversis personis, quae debeant in capitulo praesidere, praecipiemus capitulum celebrari, taliter auctore Domino providere volentes, quod per statutum nostrum monasteriis vel abbatibus nullum prorsus in libertate sua praejudicium generetur. Unde, nos praedictis abbatibus et conventibus per scripta nostra districte praecipiendo mandavimus, ut abbates ipsi, statuto loco et die, juxta quod praecipimus, convenire procurent, et sic auctore Domino efficaciter in nostri exsecutione mandati procedant, quod ipsis ad animarum salutem proficiat, et per sollicitudinem suam monasteria sibi commissa valeant in melius reformari, nec nos negligentiam suam cogamur de caetero apostolica severitate punire. Quocirca discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus atque praecipimus quatenus mandatum apostolicum, sicut de vestra discretione confidimus, juxta quae praemisimus diligenter et efficaciter studeatis implere. Quod autem per vos et visitatores fuerit ordinatum, quantocius fieri poterit nobis volumus et praecipimus intimari. Quod si non omnes, etc., duo vestrum, etc. Datum Laterani, XV Kal. Martii anno V. Scriptum est super hoc juxta praemissam formam, abbatibus et conventibus per Tusciam, Marchiam et ducatum Spoletanum. Item scriptum est super hoc juxta praemissam formam . . . . . Atrebatensi et . . . . Parisiensi episcopis, et . . . . . Sanctae Columbae Senonensis, et . . . . Sancti Victoris Senonensis abbatibus, et quod conveniant pro facto ipso apud Parisios. Scriptum est universis abbatibus et conventibus per Remensem et Senonensem provincias constitutis ad Romanam Ecclesiam nullo medio pertinentibus. It. scriptum est ut supra . . . . . . Bituricenci archiepiscopo, et . . . . . . de Silva, et . . . . . . de Corona abbatibus, pro universis abbatibus et conventibus per Bituricensem et Burdegalensem provincias et Aniciensem dioecesim constitutis, ad Romanam Ecclesiam nullo medio pertinentibus, ut conventus fiat apud Lemovicas. Cum, divina testante Scriptura, pater filium quem diligit corripiat et castiget, si magnificentiam regiam, quam sincera diligimus in Domino charitate, super his quae contra caput et membra, nos videlicet et Romanam Ecclesiam, clericos et Ecclesias dignoscitur commisisse, apostolicis litteris reprehendimus et etiam increpamus, ei gratum debet existere pariter et acceptum, cum hoc ex dilectione noscatur, non ex indignatione aliqua, provenire, praesertim cum in hoc Apostoli exsequamur edictum, qui episcopum instruens, inquit ad Timotheum: Insta opportune importune, argue, obsecra, increpa, in omni patientia et doctrina . Super quo quidem in maximo difficultatis articulo quantum in te fuit sedem apostolicam posuisti, licet qui Ecclesiam suam non deserit, imo cum ea se asserit usque ad consummationem saeculi permansurum, ipsam ex alto respiciens, dignatus sit a tanto gravamine relevare, et quod ipsa incoepit contra opinionem multorum de bono semper in melius prosperare. Gratum tamen habemus, si, quemadmodum nuper accepimus, cum eodem rege verae pacis foedera reformasti, gratius habituri, si ea curaveris firmiter observare. Praeterea, cum venerabilem fratrem nostrum. . . . Bathoniensem episcopum et quosdam abbates pro negotio crucesignatorum ad nostram praesentiam direxisses ac nos secundum qualitatem negotii magnificentiam regiam, in his quae cum Deo potuimus, voluerimus exaudire, quia juxta voluntatem tuam ex toto petitiones regias, sicut nec debuimus, non duximus admittendas, tu, eisdem nuntiis ad tuam praesentiam redeuntibus, tanta fuisti turbatione commotus, quod publice inhibere curasti, ut nullus de regno tuo legatum, vel nuntium sedis apostolicae, per totum regnum, praesertim per Angliam, recipere attentaret, et licet mandatum hujusmodi tanquam indiscrete prolatum postea revocasses, in quantum tamen in ejus prolatione apostolicam sedem offenderis, cum inauditum sit aliquem principum taliter hoc fecisse regia non debet discretio ignorare. non possumus sine moerore recolere nec etiam sine dolore referre. Nam venerabilem fratrem nostrum . . . . . Lemovicensem episcopum expellens a sede propria, violenter ecclesiasticos redditus, sicut te non decuit, occupasti. Venerabilem quoque fratrem nostrum . . . .. Pictavensem episcopum, in multis aggravans et offendens, Ecclesiam et dioecesim suam pene penitus destruxisti. In celebrandis etiam ipsorum electionibus indebitam tibi vindicans potestatem et proventus Ecclesiarum tuis usibus applicans, electiones niteris impedire, illosque tandem ad quos spectat electio illicita vexatione compellis, ut eligant juxta tui arbitrii voluntatem, sicut de Lincolniensi Ecclesia fecisse dignosceris, in qua electionem fieri non permittis, ut redditus ejus, qui magni sunt, in tuis valeas manibus diutius detinere; ac de canonicis Sagiensis Ecclesiae, quorum bona per servientes tuos occupari fecisti et eos multis affici contumeliis, quoniam in electione celebranda juxta mandatum tuum minime processerunt, sed nec adhuc permittis Sagiensem episcopum episcopatus sui pacifica possessione gaudere. Quid etiam feceris Constantiensi Ecclesiae nullatenus ignoramus, licet forsan id credas ad nostram notitiam non venisse. Praeterea cum venerabilem fratrem . . . . Dublinensem archiepiscopum antequam promotus esses in regem, contra eum indebite indignatione concepta, ab Ecclesia sua coegeris exsulare, atque ab Ecclesia Romana saepe commonitus eum in gratiam tuam recipere non curaris, cum postquam te Dominus ex alto respiciens in regni solium sublimavit crederemus eidem archiepiscopo divino intuitu magnificentiam regiam provisuram, et recepturam ipsum in gratiam cui Providentia divina magnifice sic providit, nostra remansimus opinione frustrati, quia nec intuitu Dei nec precum nostrarum obtentu, quas pro eodem archiepiscopo saepius recepisti, eidem gratiam regiam restituere procurasti, nec ut ad Ecclesiam suam ipsum redire permitteres et bona sibi restitueres ablata quibuslibet potuisti, quia noluisti, precibus inclinari; quin imo extra universum regnum tuum, cum jam senex sit et decrepitus, pro cujus senectute debueras specialiter misereri, cogitur vitae necessaria mendicare. Super quibus omnibus, in quantum Creatorem tuum offenderis, qui tibi tantam in terris tribuit potestatem, si diligenter attendis, timendum tibi est ne ipse qui in servis suis se ipsum honorari asserit et contemni, juxta verbum evangelicum, ubi dicitur: Qui vos recipit, me recipit , qui vos spernit, me spernit , illatas injurias servis suis et ex parte vindicet in praesenti, ut tibi saltem vexatio tribuat intellectum et etiam reservet sibi vindictam aliam in futuro. Cupientes igitur, prout officii nostri sollicitudo deposcit, mansuetudinem regiam paternis commonitionibus et a malo retrahere et ad bonum propensius invitare, magnitudinem tuam rogamus, monemus et exhortamur in Domino, in remissionem tibi peccaminum injungentes, quatenus quid te facere deceat vel vitare, magis quam hactenus feceris diligenter attendens, Romanam Ecclesiam quae constitutione divina universorum fidelium mater est et magistra, et te tanquam specialem filium sinceris in Domino charitatis brachiis amplexatur, studeas attentius venerari, sicque universas Ecclesias et personas ecclesiasticas regni tui diligas et honores et ab ipsorum molestatione desistas, ipsis satisfaciens competenter in quibus eos dignosceris offendisse, quod et Deum, per quem reges regnant et temporum momenta decurrunt tibi reddas propitium et placatum et in Ecclesiis regni tui pro salute regia et incremento regni tui ad eum offerantur orationes assidue ac devote. Sciturus quod, anno quinto. Ecce etenim aurum versum est in scoriam et pene penitus aeruginavit argentum, cum a puritate vestri propositi recedentes et in invium declinantes a via, quasi manum retraxistis ab aratro et retrorsum cum Loth conjuge respexistis. Cum fugientes Aegyptum festinare debuissetis ad terram melle ac lacte manantem, errantes ad solitudinem divertistis, ubi reducentes ad animum qualiter in Aegypto super ollas carnium sederatis, non solum esuristis allia et pepones, sed fraternum sanguinem sitivistis. Sane, rememorans serpens antiquus qualiter inter semen mulieris et eum inimicitias Deus posuerit, post hominis primi lapsum, quia in caput praevalere non potuit, insidiatus calcaneo, se ipsum occultavit in via, ut vel equorum ungulas tangeret et cum equo prosterneret ascensorem, consueta fraudis astutia et solitae nequitiae malignitate procurans ut saltem modicum fermenti corrumperet totam massam et omnium facti rei, cum offenderetis in uno, totius laboris vestri meritum perderetis. Attendens siquidem ipse hostis antiquus, qui est diabolus et Satanas, qui seducit universum orbem, quod majorem charitatem nemo habet quam ut animam suum ponat quis pro amicis suis, ut vos tantae charitatis affectu et mercede privaret, contra fratres vestros bellum movere vos fecit et signa vestra primum contra fideles populos explicare, quatenus sic ei peregrinationis vestrae solveritis primitias et tam vestrum quam fratrum vestrorum sanguinem daemonibus fuderitis. Habentes igitur faciem non euntis in Hierusalem, sed descendentis potius in Aegyptum, in Hierico ab Hierosolymis descendistis et incidistis ideo in latrones, qui et vos virtutum spoliarunt amictu et peccatorum plagas imposuerunt spoliatis, nec abire tamen voluerunt hactenus nec relinquere semivivos, cum adhuc apud vos immissiones per angelos malos fiant, ut tanquam pro necessitatibus vestris divertatis ad insulas et in sumptus vestros Christianorum spolia convertatis, sicut nuper Jaderam accepimus vos fecisse. Cum enim illuc navigio venissetis, signa vestra contra civitatem protinus expandentes, tentoria in obsidione fixistis, vallavistis undique civitatem, et muros ipsius non sine multa effusione sanguinis suffodistis. Cumque cives subire cum Venetis judicium nostrum vellent, nec in hoc etiam apud vos potuissent misericordiam invenire, circa muros suos Crucis imagines suspenderunt. Sed vos in injuriam Crucifixi non minus civitatem impugnastis et cives, sed eos ad deditionem violenta dextera coegistis. Debuerant autem vos a tam nequissimo proposito vel reverentia crucis assumptae, vel charissimi in Christo filii nostri Henrici, regis Hungarorum illustris, et nobilis viri Andreae ducis, fratris ejus, devotio, qui pro terrae sanctae subsidio crucis signaculum assumpserunt, vel saltem apostolicae sedis auctoritas, quae vobis curavit districtius inhibere ne terras Christianorum invadere vel laedere tentaretis, nisi vel ipsi vestrum iter nequiter impedirent, vel alia causa justa vel necessaria forsan occurreret, propter quam aliud agere, accedente consilio legati, possetis. Ne vero praemissa inhibitio segniter audiretur, si qui contra eam venire praesumerent, cos denuntiavimus excommunicationis vinculo innodatos et beneficiis indulgentiae quam apostolica sedes crucesignatis indulsit, immunes. Caeterum licet dilectus filius noster Petrus, tituli Sancti Marcelli presbyter cardinalis, apostolicae sedis legatus, prohibitionis nostrae tenorem quibusdam ex vobis exponere curavisset et tandem litterae nostrae vobis fuissent publice praesentatae, nec Deo nec sedi apostolicae detulistis, sed ut se redderent coegistis miseros Jadertinos. Veneti ergo in oculis vestris subverterunt muros civitatis ejusdem, spoliaverunt ecclesias, aedificia destruxerunt et vos cum eis Jadertinorum spolia divisistis. Ne igitur addatur peccato peccatum, et in vobis quod legitur impleatur: Peccator contemnit cum in profundum venerit vitiorum , universitatem vestram monemus et exhortamur attentius et per apostolica vobis scripta mandamus et sub interminatione anathematis districte praecipimus quatenus Jaderam nec destruatis amplius quam hactenus est destructa, nec destrui faciatis, aut quantum in vobis fuerit permittatis, sed nuntiis regis ejusdem ablata omnia restituere procuretis. Alioquin, vos excommunicationis sententiae subjacere noveritis et a promissa vobis venia remissionis immunes. Tacti sumus dolore cordis intrinsecus et non modico moerore turbati, quod qui a propriis laribus Christi milites recessistis in via, imo in invio potius Satanae satellites facti estis, et qui miseratis manum ad aratrum, conversi retrorsum jam apti non estis, juxta sententiam evangelicam, regno Dei. Cum enim ab Aegypto in Hierusalem ascendere nonovissetis, ab Hierosolima descendistis potius in Aegyptum et retro cum Loth conjuge respexistis; propter quod cum eadem estis in salis statuam immutati, non illius quod in omni sacrificio jubetur apponi, sed illius verius de quo Dominus: Si sal evanuerit, inquiens, in quo salietur? ad nihilum valet ultra, nisi ut mittatur foras, et ab omnibus conculcetur. Sane, cum crucem tuleritis propter Christum in eum arma postmodum convertistis; et qui debueratis Sarracenorum provinciam expugnare, Christianorum Jaderam occupastis. Accepimus enim quod cum illuc navigio venissetis, signa vestra, etc., in eumdem modum usque Jadertinorum spolia divisistis. Licet autem super hoc fuerimus non modicum conturbati, gaudemus tamen in Domino quod culpam vestram cognoscitis et eam proponitis per poenitentiam expiare, sicut venerabilis frater noster Suessionensis episcopus, et alii qui venerunt cum eo, ex parte vestra nobis humiliter intimarunt, qui etsi vestrum apud nos extenuarint excessum, noluerunt tamen, quia nec poterant, contumaciter excusare. Intelleximus namque per eos quod non inducti propria voluntate, sed quasi quadam necessitate coacti, ad expugnationem Jaderae processistis, licet hoc tantae crudelitatis audaciam non excuset, cum in hujusmodi necessitate induxeritis vosmetipsos, et cum pellem pro pelle ac cuncta quae habet homo debeat dare pro anima sua. Ut igitur crimen vestrum penitus expurgetur, monemus universitatem vestram et exhortamur attentius, et per apostolica vobis scripta districte praecipiendo mandamus quatenus de tanto poenitentes excessu et satisfacientes congrue de peccato, per poenitentiam placare Dominum, et per satisfactionem, proximum studeatis, universa reddentes, quae ad vos de Jadertinorum spoliis devenerunt et a similibus de caetero penitus abstinentes. Quia vero sententiam sedis apostolicae quam pro facto proprio incurristis, praeter auctoritatem nostram nullus valuit relaxare, cum inauditum sit hactenus ut quisquam eos quos Ecclesia Romana ligasset absolvere attentaret, nisi, forsan in mortis articulo constitutos, sicut ipsa permittit, ideoque absolutio illa nulla fuerit quam vobis exhibuerunt episcopi vobiscum in exercitu constituti, dilecto filio, P . . . tituli Sancti Marcelli presbytero cardinali, apostolicae sedis legato, dedimus in mandatis ut vel per se, vel per alium virum discretum, ab eis qui nondum juraverunt nostris stare mandatis hujusmodi exigant et recipiant juramentum, a juratis autem exposcant ut se jurasse taliter in eorum praesentia recognoscant, et sic vobis auctoritate nostra suffulti juxta formam Ecclesiae munus absolutionis impendant. Deinde salvo in aliis mandato nostro vobis injungant sub debito juramenti ut vos, comites et barones, per litteras vestras apertas cum sigillis pendentibus, tam vos quam successores vestros sedi apostolicae obligetis, quod ad mandatum ejus de tanta praesumptione satisfactionem curabitis exhibere, omnibus autem praecipiant in communi ut a similibus de caetero penitus caveatis, nec invadentes terras Christianorum, nec laedentes in aliquo, nisi forsan illi vestrum iter nequiter impedirent vel alia justa, sive necessaria causa forsan occurreret, propter quam aliud agere interveniente apostolicae sedis consilio valeretis. Caeterum verba quaedam in ore posuimus episcopi memorati quae ipse vobis poterit fideliter explicare. Monemus igitur universitatem vestram et exhortamur in Domino, et per apostolica scripta mandamus quatenus praedicto regis Hungariae humiliter supplicetis ut de innata sibi regali clementia super offensa quam commisistis in eum, pro Deo et propter Deum vobis dignetur misericordiam exhibere. Commissae nobis Sanctae et apostolicae sedis hortatur auctoritas ut locis et personis ipsius auxilium devotione debita implorantibus tuitionis praesidium impendere debeamus; quia sicut injusta poscentibus nullus est tribuendus assensus, sic legitima et justa desiderantium nulla est differenda petitio, praesertim eorum qui cum honesta et laudabili morum compositione gaudent omnipotenti Deo deservire, Eapropter, dilecti in Christo filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praedecessorum nostrorum Romanorum pontificum vestigiis inhaerentes, coenobium sancti Laurentii de Aversa, in quo divino estis obsequio mancipati, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus et praesentis scripti privilegio communimus, atque ab omni tam ecclesiasticae quam saecularis personae jugo ita omnino liberum manere decernimus ut soli sanctae et apostolicae Romanae Ecclesiae nullo medio perenniter sit subjectum. Statuimus quoque ut illa monasteria, ecclesiae sive cellae quae coenobio vestro concessa sunt, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant; quae quidem his nominibus annotantur, videlicet coenobium Sancti Laurentii de Aversa praedictum, situm extra moenia civitatis Aversae, cum ecclesia Sancti Petri sistente prope portam ejusdem monasterii, cum burgo quod est juxta dictum monasterium, ac cum alio burgo quod dicitur Verzalus, cum omnibus juribus, rationibus et pertinentiis, et plures alias ecclesias quas brevitatis causa praetermitto. Quas quidem Ecclesias sive parochiales sive populum non habentes, cum suis juribus vobis et eidem coenobio auctoritate apostolica confirmamus; ipsas, et si quas alias cum suis hominibus et parochianis poteritis in futurum canonice adipisci, in favorem religionis vestrae et ut quietius et tranquillius omnium Creatori pro salubri statu universalis Ecclesiae serviatis, ab omni jure episcopali eximimus de speciali gratia et plenitudine potestatis, ita quod in nullo episcopali jure seu contentiosa jurisdictione monachi seu clerici saeculares et parochiani in vestris ecclesiis sive cellis commorantes respondere dioecesanis episcopis teneantur neque coram eorum ordinariis conveniri valeant, etiamsi in loco non exempto delinquant forsitan, contrahant vel res litigiosae existant. Et in majorem vestrae religionis favorem similiter indulgemus ne quisquam episcopus vel archiepiscopus monasterii vestri monachos et homines domesticos, servitores ipsius laicos pro ulla causa ullove modo sine Romani pontificis licentia suspendere aut excommunicare praesumat. Volumus etiam ac perpetua stabilitate firmamus ut nullus episcoporum vel archiepiscoporum audeat aedificare Ecclesiam sive capellam in locis quibus possit vestro monasterio, Ecclesiis sive cellis, vel earum parochianis aliquod praejudicium vel scandalum generari. Confirmamus etiam vobis et jamdicto coenobio privilegia donationis ipsarum ecclesiarum, sive a laicis sive viris ecclesiasticis factae sint; quarum Ecclesiarum instrumenta nostro conspectui ut authentica et legitima praesentastis apostolico judicio approbanda; quibus visis et intellectis, ipsa approbavimus et ratificavimus et ex certa scientia confirmavimus; quibus etiam etsi quod forte injuria seu negligentia minus firmitatis insertum est, vires plenissimae notionis ex hac nostra suscipiant auctoritate. Nihilominus etiam confirmamus vobis et praelibato coenobio privilegium centenariae prescriptionis quod felicis memoriae Urbanus papa eidem coenobio de benignitate apostolica indulsit decernentes eos qui possessiones libertatesque ejusdem coenobii, vassallorumque suorum jura seu redditus detinuerint occupatos, exinde fore penitus amovendos, ipsisque nullum omnino jus per detentionem vel possessionem hujusmodi se posse acquirere vel habere ac nullum vobis propter hoc vel juri ipsius coenobii super his praejudicium, factum esse vel posse in aliquo generari, nisi legitime constiterit detentores ipsos praescriptione centenaria fore munitos. Statuimus etiam ut idem monasterium et universae ejus Ecclesiae et omnia quae ad ipsum pertinent, quieta semper et ab omni jugo mortalium libera sub solius sanctae Romanae Ecclesiae jure ac perpetua defensione permaneant et consistant, ita quod super his nullo unquam tempore debeatis impeti vel modo quolibet molestari. Quod si aliquis contra hoc salubre praeceptum ire tentaverit et possessiones et jura, libertates, vel alias res mobiles seu stabiles monasterii vestri vel ejus ecclesiarum, obedientiarum, oblatorum seu etiam aliquorum hominum vestro monasterio subjectorum abstulerint, sive ablata retinuerint, postquam ipsorum ordinarii a vobis tertio admoniti justitiam ecclesiasticam de his facere noluerint, a vobis admoniti semel, bis et tertio si non satisfactione congrua quod male egerint emandare studuerint, ex indulgentia sedis apostolicae duximus eoncedendum ut liceat tibi, Matthaee abbas, tibique canonice succedentibus apostolica auctoritate super eosdem impetitores canonicam excommunicationis proferre sententiam et illos viciniis episcopis excommunicatos fore vestris denuntiare apicibus; qui episcopi illos pro excommunicatis habeant et omnibus sibi commissis ut excommunicatos a sacratissimo corpore et sanguine Christi separatos evitare jubeant eisque ecclesiasticam denegent sepulturam. Quod si ausu temerario, transactione seu arbitrio aliquo interveniente, per vos vel successores vestros seu per quemvis alium contra tenorem hujusmodi decreti absque licentia sedis apostolicae non faciente de immunitate hujusmodi mentionem fuerit attentatum, ex nunc illud decernimus viribus omnino carere et praefatum coenobium cum omnibus suis membris habitis et habendis pleno jure sedi apostolicae sit subjectum. De abundantiori quoque gratia sedis apostolicae concedimus vobis et successoribus vestris ut si aliquam de vestris Ecclesiis, possessionibus vel redditibus alicui viro ecclesiastico sive in beneficium sive ad annuum censum canonice concesseritis, quod licitum sit vobis vestrisque successoribus bono vestri coenobii post obitum ejusdem personae ecclesiasticae, vel cum beneficium ipsum vacaverit, a quoquam viro ecclesiastico concessum fuerit, beneficium ipsum sive redditus ad utilitatem vestram retinere, nonobstante super hoc aliquo jure communi a nobis vel a nostris successoribus edito vel edendo, seu litteris a sede apostolica aut a nostris legatis cardinalibus super hoc impetrandis, nisi de hujusmodi privilegio expressam fecerint mentionem. Praeterea quaecunque bona concessione pontificum, liberalitate principum vel oblatione fidelium vestrum hodie coenobium legitime possidet, vel in futurum canonice possidebit, vobis vestrisque successoribus et eidem coenobio auctoritate apostolica nihilominus confirmamus. Chrisma, oleum sanctum, consecrationes altarium sive basilicarum, ordinationes monachorum seu clericorum tam in ipso coenobio quam in adjacentibus villulis ac in ecclesiis civitatis et dioecesis Aversanae, a quocunque malueritis catholico accipiatis episcopo. In aliis vero monasteriis et obedientiis vestris haec a dioecesano episcopo prius postulabitis; siquidem gratiam et communionem sedis apostolicae habuerit et ea gratis et absque pravitate voluerit impertiri. Alioquin, liceat vobis quemcunque malueritis adire antistitem, qui nostra fretus auctoritate quod postulatur indulgeat. Baptismum vero ac infirmorum oleum, visitationes per vos et per clericos vestros seu monachos in oppidis vestris, castellis seu villis habeatis. Missas autem publicas ab aliquo episcopo tam in coenobio quam in adjacentibus ejus Ecclesiis celebrari, stationes fieri, processiones deduci absque licentia abbatis et priorum seu rectorum locorum voluntate omnimode prohibemus, ne in servorum Dei recessibus saecularibus occasio praebeatur ulla conventibus. Si quis autem adversus praedictum coenobium justam se putat habere querelam ac apud ejusdem coenobii abbatem vel monachos litem per sententiam decidere aut diffinire noluerit, statuimus ut ante legatos nostros querimonia deferatur, quatenus aequitate judicii sine personarum acceptione sua cuique justitia, Deo auctore, servetur. Sepulturam quoque coenobii vestri et omnium ecclesiarum seu obedientiarum vestrarum liberam esse omnino censemus, ut eorum devotioni et extremae voluntati qui se illic sepeliri deliberaverint, nisi forte excommunicati vel interdicti sint, nullus obsistat. Salva tamen justitia illarum ecclesiarum a quibus mortuorum corpora assumuntur. Obeunte vero te nunc ejusdem loci abbate vel tuorum quolibet successorum, nullus ubi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur nisi quem fratres communi consensu vel fratrum pars consilii sanioris secundum Dei timorem et beati Benedicti regulam praeviderint eligendum. Electus autem ad Romanum pontificem benedicendus accedat. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatum coenobium temere perturbare aut ejus possessiones auferre vel ablatas retinere vel injuste datas suis usibus vindicare, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare; sed omnia integre conserventur eorum pro quorum sustentatione et gubernatione concessa sunt usibus profutura: salva in omnibus apostolicae sedis auctoritate. Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita si non praesumptionem suam digna satisfactione correxerit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat et a sacratissimo corpore et sanguine Dei et Domini nostri Jesu Christi aliena fiat atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax ejusdem Domini nostri Jesu Christi; quatenus et hic fructuum bonae actionis percipiant et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen. Datum Laterani per manum Blasii S. R. E. subdiaconi et notarii Idibus Julii, indictione V, incarnationis Dominicae anno 1202, pontificatus vero domini Innocentii papae III anno quinto. INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis ROGERO abbati monasterii Beatorum Petri et Pauli Sanctique Augustini quod juxta metropolim Doroberniae situm est, ejusque fratribus tam praesentibus quam futuris regularem vitam professis in perpetuum. Licet omnes Ecclesias ex injuncto nobis divinitus apostolatus officio diligere atque honorare generaliter debeamus et suam eis justitiam conservare, illis tamen propensiori cura nos convenit imminere quae ad jus et proprietatem Ecclesiae Romanae specialiter pertinere noscuntur, cui auctore Domino deservimus. Hoc nimirum intuitu, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et monasterium in honore beatorum apostolorum Petri et Pauli a gloriosae memoriae Aethelberto Anglorum rege ad orientem Doroberniae civitatis in suam sibique succedentium regum, ejusdemque urbis praesulum sepulturam a fundamento constructum, et sub jurisdictione sedis apostolicae sine medio constitutum, ad exemplar praedecessorum nostrorum felicis memoriae Bonifacii, Adeodati, Agathonis, Joannis, Calixti, Innocentii, Lucii, Eugenii, Alexandri, et Coelestini Romanorum pontificum sub beati Petri et nostra protectione suscipimus et praesentis scripti privilegio communimus, statuentes ut quascunque possessiones quaecunque bona monasterium ipsum in praesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis praestante Domino poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata consistant. Libertatem quoque ab eisdem praedecessoribus nostris per authentica privilegia eidem venerabili loco concessam nos auctore Deo ratam et inconcussam in posterum volumus conservari; et sicut monasterium ipsum in initiis nascentis Christianae religionis apud regnum Anglorum in monasticae religionis observantia exstitit primum, ita nihilominus cum omnibus ad ipsum pertinentibus perpetuis futuris temporibus ab omni servitio liberum, ab omni mundiali strepitu maneat inconcussum, scilicet nec ecclesiasticis conditionibus sive angariis quibuslibet obsequiis saecularibus aliquo modo subjaceat, neque ullus omnino in ejusdem monasterii dominium quolibet modo se ingerat, vel quamlibet imperandi sibi vindicet potestatem, vel aliquas molestias inferat, consuetudinem imponat, aut etiam in eo Missarum solemnia, nisi ab abbate et fratribus invitatus, celebrare praesumat. Obeunte vero te nunc ejusdem loci abbate vel tuorum quolibet successorum, nullus ad ejusdem loci regimen extraneus assumatur; nisi forte, quod absit, in loco ipso idonea persona ad hujusmodi officium non poterit reperiri; sed de congregatione ipsa, et quem communis consensus fratrum seu pars consilii sanioris propria sibi elegerit voluntate, sine aliqua professionis exactione in monasterio benedicatur eodem. Haec igitur omnia, sicut a jamdictis praedecessoribus nostris constituta et privilegiorum suorum sunt munimine roborata, ita et nos vobis vestrisque successoribus et per vos eidem monasterio in perpetuum praesentis scripti pagina confirmamus. Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita nisi reatum suum congrua satisfactione correxerit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore et sanguine Dei ac Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco sua jura servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen. Amen. Amen. Datum Laterani, per manum Blasii S. R. Ecclesiae subdiaconi et notarii, II Non. Novembris, indictione V, Incarnationis Dominicae anno 1202, pontificatus vero Domini Innocentii papae III, anno quinto.

Notes: (licet nec de mandato
nostro nec regio fuerint spoliati; unde,
contra nos vel regem non debuerant commoveri) (scilicet
cum plebatus in sua sit dioecesi constitutus) (unde nec ab eis posse objici videbatur quod
idem esset a paucioribus secundum eorum assertionem
electus, cum ipsi appellationem ad nos legitime
interpositam contemnentes et praeter licentiam
nostram recipientes episcopum memoratum,
reddiderint se indignos) (Matth. X, 56) (Rom. VI, 23) (I Joan. IV, 12) (Rom. XII,
10) (Matth. VII, 12) (Joan. XVI, 22) (Joan. II, 12) (Joan. V, 8) (Rom. XII, 5) (Matth. XXIII, 9) (Joan. X, 16) (Joan. XXI,
17) (Luc. XXII, 32) (quoniam
nec caro nec sanguis, sed is potius, cujus vices in
terris gerimus, Jesus Christus tibi misericorditer
inspiravit) (quod non credimus) (quae facta fuerat
ab excommunicatis, appellatione praevia, postquam
vos iter arripuistis ad sedem apostolicam
veniendi, electo vestro vivente) (si tamen sine periculo potuerint
convocari) ( sic ) ( sic ) (Matth. XVIII, 7) ( sic ) (Rom. XII, 5) (Joan. I, 42) (Joan. XXI, 17) (Matth. XXVI,
27, 28) (Act. XX, 35) (I Cor. XV, 6) (Matth. XXVI, 27; Marc. XIV, 22; Luc. XXII, 19) (Luc. 22, 19) (Matth. XXVI, 28; Marc. XIV, 24) (Luc. XIX) (Joan, XI, 41) (Joan.
XVII, 1) (Hebr. IX, 15) (Joan. LV, 57) (Rom. IV, 25) (I Petr. II, 21) (Isa. LIII,
4) (II Cor, III, 6) (Hebr.
X, 38) (Joan.
VI, 64) (convincitur) (Joan. III, 5) (Isa. XXXII, 20) (Joan. XVII, 11) (ibid., 20,
21) (Deut. XVII,
8-12) (Matth. XVI, 19) (I Cor. VI, 3.) (II Tim. IV, 2) (Matth X, 40) (Luc. X, 16) (Prov. XVIII,
3)