medieval-data/medieval-letters huggingface dataset:
EPISTOLA CCXLI. HUMBALDO [al. GUMBALDO; ita ms. c.],  Dei gratia Antissiodorensi episcopo,  IVO,  eadem gratia humilis Ecclesiae Carnotensis minister, salutem et dilectionem.
Author: Ivo Carnotensis
Date:  [ al. vero] [ al. hostes] [ al. deducatur, ita ms. c. ] [ al. reputetur] [ al. vel laici]

Sententiarum multitudine, quas mitti vobis postulastis, possemus auditorum aures officiose onerare, si ad manum tales haberemus, quae negotio vestro forent necessariae. Quas ad manum idcirco non habemus, quia calumniatorum vestrorum propositiones, et quibus eas confirment rationes prorsus ignoramus. Intendere autem arcum et mittere sagittas quae hostem non feriant, risus est intuentium, non defensio dimicantium, Praeterea non est vobis pugna necessaria, quia causa vestra jam est apostolica falce praecisa. Quam si coram clericis et laicis inconsulto summo pontifice retractaveritis, majestatem apostolicam offendetis, et a causa vestra quae nunc in tuto est, jure cadetis. Si autem comes per hominium suum vos cogit ad retractandam causam ecclesiasticam, contra fidelitatem quam vobis debet facit, qui in periculum ordinis vestri vos impingit. Quod autem ante judicem saecularem, causam ecclesiasticam tractare non debeatis ex canonibus et decretis pleniter invenietis. Habetur enim in decretis : « Pulsatus ante suum judicem causam dicat: ante non suum judicem, si voluerit, taceat, » Hoc et Julius papa in haec verba confirmat: « Nullus episcopus nisi in legitima synodo, et suo tempore, apostolica auctoritate convocata, super quibusdam criminationibus pulsatus audiatur, vel judicetur, vel damnetur. Si aliter praesumptum a quibusdam fuerit, in vanum deducetur quod egerint, nec intra ecclesiastica ullo modo reputabitur . » Ad hoc canonibus manifeste, prohibetur , ut causae quae legibus non continentur, a judicibus ecclesiasticis non audiantur. Legibus autem non continetur, imo prohibetur, ut episcopus a judice saeculari ad eausam ecclesiasticam vocetur, vel cincti judicis sententiae subjiciatur, ut in duarum civitatum ecclesiis clericus conscribatur, in Calcedonensi concilio prohibetur , quanto magis si episcopus alterius civitatis in Ecclesia alterius provinciae praeficiatur? Quamvis ergo ad exstinguendam praesentem controversiam haec pauca sufficere videantur, tamen si calumniatores vestri pertinaciter instare voluerint, appellate judicium metropolitani vestri et coepiscoporum vestrorum, ut secundum ordinem rerum gestarum, quantum salva reverentia apostolica fieri poterit, causa vestra ibi accipiat finale judicium. Vale.


Notes: (can. sub tit. Utrum clericus ante civil. judic.
caus. 11, q. 1) (Fabiani papae c.
3, caus. 3, q. 6) (c. 1, caus. 5, q. 4) (epist. 200) (c. 10, et Grat. sub caus. 21, q. 1)
EPISTOLA CCXLIII. IVO,  Dei gratia Carnotensis Ecclesiae minister,  GUALONI,  eadem gratia Parisiensi episcopo, salutem et dilectionem.
Author: Ivo Carnotensis

Nuper cum essemus apud castrum Militonense, narravit mihi dominus Stephanus cancellarius quasdam nuptias fuisse celebratas in episcopatu vestro contra placitum vestrum, inter quemdam puerulum et quamdam puellulam, cum adhuc pene in cunis essent. Quae nuptiae cum sint sine fide, sine prole, sine consensu, sine omni bono conjugali, sollicite quaesivit utrum possint legitime dissolvi. Cui secundum tramitem legum breviter respondi, quia quod contra leges praesumitur , per leges dissolvi meretur. Unde et scribit papa Nicolaus: « Conjugium facit consensus, non coitus. Qui consensus si forte solus in nuptiis defuerit, caetera omnia cum ipso coitu celebrata frustrantur. » Quibus auditis rogavit me ut scriberem vobis, quatenus tales nuptias aut fieri non permitteretis, aut factas dissolvi praeciperetis. Non enim ignota vobis sunt quae scribimus, et ideo de hac re tam pro legum observatione quam pro ejus amore, quod ad officium vestrum pertinet, facere vos monemus, quatenus hoc exemplo caeteri doceantur ne imaginariis, imo falsis nuptiis de caetero copulentur. Quae sint personae de quibus agitur, a praetaxato cancellario vobis notificabitur. Valete.


Notes: (c. Vides.
dist. 10)
EPISTOLA CCXLIV. PASCHALI  summo pontifici, domno et Patri suo,  IVO,  humilis Ecclesiae minister, sic summo Regi militare ut bravium aeternae beatitudinis mereatur accipere.
Author: Ivo Carnotensis
Date:  [ un. v. c. stateram]

Domnus Hubertus Silvanectensis episcopus, creatio vestra, lacrymabiliter conqueritur se a quibusdam clericis suis personis ut dicit infamibus, de venditione sacrorum ordinum , apud metropolitanum suum injuste fuisse accusatum, et quibusdam coepiscopis suis factum sibi fuisse praejudicium, unde sentiens se gravatum appellavit ad apostolicam sedem, apud quam et per quam solent hujusmodi gravamina materna pietate relevari, et in statum rectitudinis justitiae lance reformari. Unde supplicamus beatitudini vestrae, quatenus audita et cognita accusantium et testificantium causa sic compensetis ex misericordia judicium ut et justitia non periclitetur, et judicialis ordo causarum minime perturbetur; nullus enim locus remanebit innocentiae, si liceat quibuscunque personis sua quaerentibus, contra legum sanctiones cujuscunque innocentis vitam maculare. Cujus enim sit vitae, et cujus famae, et quibus de causis accusent eum praedicti adversarii, idem episcopus praesens vestrae paternitati referet, et publicam eorum infamiam veridica assertione retexet. Valete.


Notes: (can. sub caus. 2, q. 1)
EPISTOLA CCXLVI. LISIARDO,  Dei gratia Suessionensium episcopo,  IVO,  eadem gratia Carnotensis Ecclesiae minister, salutem et dilectionem.
Author: Ivo Carnotensis
Date:  [ al. Galeranni
Britollensis, vel Brutalensis] [ al. Galeranno] [ al. fraternitati]

Noverit dilectio vestra, quia conjugium Petri filii Gervasii et filiae Waleranni Brituliensis nunquam laudavi, neque ut fieret consilium dedi vel assensum, imo per Drogonem clericum Waleranno consulenti me, dissuasi ne fieret, quia tale conjugium stare non posset, si esset qui concuteret. Addidi et sententiam legis, quia unus maritus duas sorores non posset habere in conjugium, sicut nec una mulier cum duobus fratribus legitimum posset inire matrimonium. Sinegundis quippe soror hujus juvenculae quam nunc habet praetaxatus Petrus in conjugium, uxor fuit ejusdem Petri non solum legitime desponsata, sed etiam sacerdotali benedictione conjuncta. Quod si objicitis non fuisse conjugium, ubi constat non subsecutum fuisse carnale commercium, ex auctoritate Patrum respondeo, quia conjugium ex eo insolubile est, ex quo pactum conjugale firmatum est. Unde beato Joseph ab angelo dicitur: Noli timere, accipere Mariam conjugem tuam . Conjugem Joseph vocabat, quam carnis commistione non noverat, nec aliquando cogniturus erat. Unde Ambrosius ad virginitatis Exhortationem libro secundo: « Desponsata viro, conjugis nomen accepit, cum enim initiatur conjugium, tunc conjugii nomen assumitur; non enim defloratio virginitatis facit conjugium, sed pactio conjugalis. Denique cum jungitur puella conjugium est; non cum viri admistione cognoscitur. » Item Isidorus Etymologiarum libro nono: « Conjuges verius appellantur a prima desponsationis fide, quamvis adhuc inter eos ignoretur conjugalis concubitus. » Quod vero vir sororem sibi prius desponsatae in conjugium habere non possit, sicut nec frater desponsatam fratris uxorem, cum de paribus idem sit judicium, in concilio Triburiensi continetur capitulo 5 : « Quidam desponsavit uxorem et dotavit. Cum ea coire non potuit, quam frater ejus clanculo corrupit, et gravidam reddidit. Decretum est igitur, ut quamvis nupta esse non potuerit legitimo viro, desponsatam tamen fratri, frater habere non possit. » Ut enim esset honestum connubium et thorus immaculatus, diligentissime praecaverunt patres nostri, ut desponsata fratri, alteri fratri non nuberet, vel confoederatus uni sorori, alteram in uxorem non duceret, quia per hanc licentiam fallente diabolo possent multa inhonesta et incestuosa provenire conjugia, quae cessant servata prohibitione legitima. Pauca scripsi dilectioni vestrae, quae mecum novit prudentia vestra, et servare consuevit vestra diligentia. De caetero commendo paternitati vestrae fratres nostros clericos beati Quintini, qui apud vos morantur, ut patrocinium vestrum eis impendatis, et a Deo retributionem exspectatis. Vale.


Notes: (Matth.
I) (in can. Quidam, caus.
27, q. 8; l. v, c. De incest. nupt.)
EPISTOLA CCXLVII. JOANNI,  Dei gratia Aurelianensi episcopo,  IVO,  eadem gratia Carnotensis Ecclesiae minister, spiritum consilii et fortitudinis.
Author: Ivo Carnotensis
Date:  [ al. donni Radulfi] [ al. cuncti., ms. c. ] [ un v. c. temulentorum]

Clerici nostri nuper ad nos revertentes , qui causae comitis Theobaldi Aurelianis interfuerunt, retulerunt nobis quod quidam miles domni Radulphi quemdam militem comitis ad monomachiam provocaverit, et hanc provocationem Ecclesia vestra judicio confirmaverit et diem peragendae monomachiae constituerit. Quod audientes valde mirati sumus, 107 cum monomachia vix aut nunquam sine sanguinis effusione transigi valeat; judicium vero sanguinis servanda Patrum auctoritas clericos agitare prohibeat, et Romana Ecclesia in legem eam non assumat, dicente papa Nicolao in causa Lotharii contra Theobergam reginam: « Monomachiam in legem non assumimus, quam antecessores nostros minime accepisse cognoscimus. » Quomodo enim Ecclesia judicare debet fundendum sanguinem alienum, quae a primo ortu suo jussa est fundere sanguinem proprium? Faciant haec cincti Judices, qui ad malorum vindictam gladium materialem portant non qui contra nequitias spirituales gladio spiritus pugnant, ut cum unumquodque membrum Ecclesiae officium non usurpaverit alienum, laudes mereatur quae sponsae Christi cantantur in Canticis canticorum: Pulchra ut luna, electa ut sol, terribilis ut castrorum acies ordinata . Alioquin si alieni ordinis usurpatores fuerimus, nec nostri officii quod postposuimus, nec alieni quod usurpavimus, meritum obtinebimus, sed tanquam capite deorsum posito, et pedibus erectis thymelicorum incessum imitabimur. Praeterea si ex vestro judicio forte periculum mortis incurrerit, perpetes inimicitias et periculum vestri ordinis incurrere poteritis. Dico haec ex dilectione fraternitati vestrae, quatenus salubri consilio judicium hoc retractetis, et provida dispensatione, si aliter fieri non potest, majora vitando pericula, minora potius subeatis. Vale.


Notes: (epist. 248) (cap. His a quibus, caus. 23, q. 8,
et tit. Ne clerici vel mon. saecul. negot. lib. III Decretal.) (Cant. I)
EPISTOLA CCXLVIII. IVO,  Dei gratia Carnotensis Ecclesiae minister,  RADULFO  de Balgenciaco, salutem et dilectionem.
Author: Ivo Carnotensis
Date:  [ sic tres vett. codd; in aliis, 
aliquando esset ei opportunitas eum occid.]

Mandavit mihi serenitas tua quod nostrum velles habere colloquium, vel per litteras in praesenti necessitate salubre consilium; de praesenti quippe negotio tuo scripsi Aurelianensi episcopo , quod illi et tibi utile mihi visum est, a quo poteris audire quid de hoc conflictu inter te et comitem sentiam, et pro tempore consulam. Tamen interim petitioni tuae respondeo, ut quaecunque pactio inter te fuerit et comitem, semper honorem ei deferas, et notam ei infamiae non opponas. Sic enim dicit Apostolus: Cui honorem, honorem; cui timorem, timorem . Et alibi: Omnis anima potestatibus sublimioribus sit subdita . Sic David, quamvis rex futurus, Saul perfido regi honorem detulit, et cum aliquando nactus esset opportunitatem occidendi , oram tantummodo chlamidis ejus incidit, et de hoc tantillo poenitentia ductus cor suum percussit. Et quamvis eum persequeretur, semper honoravit vivum, ei planxit defunctum. A talibus ergo exemplum accipe, et ea quae sunt pacis et fidelitatis erga dominum imitare. Si quam vero ab eo injuriam expostulas, rationibus utere, verba probrosa et contumeliosa dimitte, ne verba superba interminabile odium generent, cum superbia humiliet, humilitas exaltet. Vale.


Notes: (epist. 247) (Theobaldum) (Rom. XIII) (ibid.)
EPISTOLA CCXLIX. IVO,  Dei Gratia Carnotensis Ecclesiae minister,  GIRBERTO,  Parisiensi archidiacono, salutem.
Author: Ivo Carnotensis

Cum actum et consensum pari poena condemnet Apostolus et per innocentes testes crimina comprobanda sint, non mihi videntur testes sufficere ad convincendam moecham, quam vivente adultero, timore vel amore publicare vel accusare noluerunt. Quorum etiam quidam lenonicia turpitudinis adulterae ministraverunt et ita sicut ipsi nunc testantur, consentientes procul dubio fuerunt, et ideo sicut scitis, de se confessis non est credendum super crimen alienum . Si tamen in aliis honesti sunt, et ex corum accusatione fama crebrescit et foedus rumor infirmorum conscientias percutit, cogenda est mulier ut ad arbitrium praesidentium de objecto crimine probatarum personarum testimonio se expurget. Vel, si id facere non poterit, candentis ferri examinatione innocentiam suam comprobet. Si haec causa apud me ita ventilaretur, ita eam vellem tractari, ita rei veritatem investigari, nihil praejudicans sententiae aliorum, qui forsitan aliter sentiunt, et talia negotia saepius discutiunt. Vale.


Notes: (cap. Omnes,
cau 17, q. 4) (Rom. I) (epist.
229)
EPISTOLA CCLI. MANASSAE,  Dei gratia Meldensium episcopo,  IVO,  humilis Carnotensis Ecclesiae minister, salutem et servitium.
Author: Ivo Carnotensis
Date:  [ al. exerceret] [ sic v. c.; antea laudatio]

Quaesitum est nuper a parvitate mea ex parte abbatissae Jotrensis monasterii, utrum deliquerint presbyteri, qui cuidam aegroto ex consuetudine post prandium vomenti viaticum dare non fuerunt ausi, eodem aegroto consulente ut differrent in crastinum, quatenus hoc sacramentum jejunus acciperet et ei sacramento debitam reverentiam pro viribus exhiberet quo audito languentis pietatem laudavi, et presbyterorum diligentem negligentiam in quo reprehenderem non inveni. Pius fuit in hoc languentis timor, pia fuit medicinae dilatio . In utroque ergo non fuit culpabilis negligentia, sed salubris et cauta diligentia, ubi nec medicus suo defuisse videtur officio, nec moriens divino caruisse beneficio. Unde Augustinus de acceptione Eucharistiae ita scribit : « Faciat unusquisque quod secundum fidem suam pie credit esse faciendum. Neque enim litigaverunt inter se, aut quisquam se alteri proposuit Zachaeus et ille centurio, cum alter eorum gaudens in domo sua suscepit Dominum , alter dixerit: Domine, non sum dignus ut intres sub tectum meum , ambo Salvatorem honorificantes, quamvis non uno modo, ambo peccatis miseri, ambo misericordiam consecuti. » Moneo itaque dilectionem vestram, ut rei veritatem investigetis, et si ita se veritas habet, nullum inde scandalum in Ecclesia faciatis, ne aut nimiae imputetur simplicitati, aut alicui occultae cupiditati. Valete.


Notes: (c. Si quis, de cons.) (c. Legimus, de cons, dist. 2) (l. De
eccl. dogm., c. 53, et c. Quotidie, de consec. dist. 2) (Luc. XIX) (Matth. VIII)
EPISTOLA CCLII. RADULFO,  Dei gratia Remorum archiepiscopo,  IVO,  humilis Ecclesiae Carnotensis minister, salutem et servitium.
Author: Ivo Carnotensis

Ausu charitatis mitto paternitati vestrae praesensentium latorem canonicum beati Quintini, bonae spei fratrem, ut pro Dei amore et nostro negotium, propter quod paternitatem vestram visitavit, diligenter attendatis, paterne dirigatis, quantum salva justitia fieri potest auxilio et consilio sustentetis; habet enim praesens frater sororem quamdam conjugatam, quam per conjecturas suspectam habet maritus suus de adulterio, non in adulterio deprehensam, non testibus convictam, nec ab aliquo accusatam. Cum ergo ita res se habeat, maritus tamen hujus mulieris horum conjugii deseruit, et debitum conjugale subtraxit. Quod audiens pater generum suum convenit, et causam cur hoc faceret, diligenter inquisivit. Qua audita voluit filiam suam de objecto crimine jurejurando purgare, et insuper praecipiti voluntate et sine consilio addidit, quod mulier examinatione candentis ferri parata esset comprobare quod nunquam fuerit cum praedicto viro una caro, de quo orta erat tam flagitiosa suspicio. Paulo post ventilata est haec causa ante judices ecclesiasticos, quorum quidam dicebant quod in hujusmodi causa non esset admittenda talis examinatio, in qua nulla judiciario ordine facta praecessisset accusatio. Alii vero aliis ita dissentientibus judicaverunt, quod juxta esset ista examinatio quam mulier obtulerat ex suo judicio, non attendentes quia nemo debet tentare Deum suum, quandiu habet quid faciat . Tunc enim tentat homo Deum suum, quando postposito ordine judiciario per examinationem candentis ferri vel aquae ferventis divinum requirit testimonium. Unde Stephanus papa Litberto Magontino episcopo: « Ferri candentis vel aquae ferventis examinatione confessionem extorqueri a quolibet sacri non censent canones; et quod sanctorum Patrum documento sancitum non est, superstitiosa adinventione non est praesumendum; spontanea enim confessione vel testium approbatione publicata delicta habito prae oculis Dei timore commissa sunt regimini judicare, occulta vero et incognita illius sunt judicio relinquenda, qui solus novit corda filiorum hominum. » Non negamus tamen quin ad divina aliquando recurrendum sit testimonia quando, praecedente ordinaria accusatione , omnino desunt humana testimonia; non quod lex hoc instituerit divina, sed quod exigat incredulitas humana, sicut de juramentis habemus in Evangelio: Non jurabis omnino. Sit autem sermo vester, est, est, non, non, quod amplius est, a malo est, non jurantis, sed jurare cogentis . Cum ergo ita omne juramentum prohibeat praeceptum evangelicum, Paulus tamen negotia ecclesiastica ita terminari permittit in Ecclesia, ut propter infirmitatem litigantium, juramentum finis sit in omni controversia . Non scribo talia ignoranti, sed commonefacio, ut quod novit prudentia vestra perficiat in hoc litigio, et in omni proposito sibi negotio. Valete.


Notes: (epist. 280) (cf. epist. 74) (cf. epist. 249) (Matth. V) (Hebr. VI)
109  EPISTOLA CCLIII. LUDOVICO,  Dei gratia serenissimo Francorum regi domino suo,  IVO,  humilis Carnotensis minister, ejus praeceptis obedire, cui servire est regnare.
Author: Ivo Carnotensis
Date:  [un. v. c. tabernacula
poss. ] [Deum, ms. cod. ]

Domnus Godefridus Ambianensis episcopus, vir religiosus et honestus, nuper Belvaci hospitatus, ad colloquium nostrum pro humilitate sua venit, importabiles miserias suas et angustias, quibus a violatoribus pacis vexatur, lacrymabiliter nobis aperuit, et consilium quomodo tanta mala mitigare posset, a me anxie quaesivit. Quod cum excederet vires meas, quia consilium sine fortitudine inutile esse solet, hoc unum mihi prae caeteris occurrit, quatenus eum monerem, ut regiam majestatem adiret, apud quam et consilium inveniri, et auxilii fortitudo valeat sociari. Ex jure ergo fidelitatis et dilectionis monemus et rogamus regiam majestatem vestram, quatenus lacrymabiles ejus conquestiones intenta aure perpendatis, et cor vestrum aculeis doloris ejus suggerente pietate compungatis. Decet enim regiam majestatem vestram, ut pactum pacis quod Deo inspirante in regno vestro confirmari fecistis, nulla lenocinante amicitia vel fallente desidia violare permittatis, ne si uni in hoc maxime principio parcere volueritis, multos in discrimen adducatis, cum e contrario dicat Scriptura: Pestilente flagellato sapiens sapientior erit ; et: Intelligens gubernacula possidebit . Si ergo poena malorum utilis est sapienti, multo magis impunitas malorum nocitura est insipienti. Faciat itaque gladius regalis officium suum ad vindictam malorum, ut sicut pios colligit mansuetudine, sic impios coerceat justa severitate. Sic devotio pauperum pro vestra salute Dominum orabit, et quod a Salvatore postulaverit impetrabit. Valete.


Notes: (Prov. XIX) (Prov. I)
EPISTOLA CCLIV. PASCHALI,  summo pontifici,  IVO,  humilis Ecclesiae Carnotensis minister, cum debita obedientia devota servitia.
Author: Ivo Carnotensis
Date:  [ al. et nos]

Pluribus de causis cogit me charitas frequenter pulsare aures vestrae paternitatis, ut mea admonitio vel petitio utilis fiat his qui sedi apostolicae minus sunt noti, nobis autem bene cogniti. Non ergo gravet serenitatem paternam per litteras tantum frequens visitatio quam praesentia corporalis libentius exhiberet, nisi difficultas montium imbecillitatem meae senectutis impediret. Quae verba praelibavimus, ut importunitatem nostram excusemus, et opportunitatem paterni auditus impetremus. Rogamus enim paternam discretionem vestram pro domno Gaudrido Rothomagensi archiepiscopo, qui tunc tandem impetravit a principe suo rege Anglorum, ut posset in propria persona sedem apostolicam visitare, quam tamen non distulit visitare suis temporibus in persona aliena. Non ergo existimamus imputandum contemptui sedis apostolicae quod necessitas imperavit, non torpor dissuasit, non neglectus retinuit, pro eo enim secure intercedimus, quia personam utilem et honestam ab adolescentia sua et ab aliis didicimus, et per nos experti sumus. Quia ergo ad altiorem locum in mensa Domini sui vocatus est , et gratias Deo referimus, et eum ut columnam immobilem in domo Dei confirmare praeoptamus, et apostolicam discretionem nostris desideriis non sine ratione occurrere flagitamus. Valete.


Notes: (Luc. IV)
EPISTOLA CCLV. IVO,  Dei gratia Carnotensis Ecclesiae minister,  RADULFO,  abbati monasterii Sancti Fusciani, patientiam beati Job.
Author: Ivo Carnotensis

Jam a longo tempore audivimus languorem tuum, et tam humanitatis intuitu quam pietatis affectu condoluimus, et si possemus competenter medicinae remedia adhibere, pro competentia locorum et temporum opportunitate, si curabilem sciremus morbum, libenter studeremus aliqua remedia procurare. Verum quia intervalla locorum et innumerabilium onera negotiorum nos ad hoc vacare non sinunt, cum ipsa praesentia corporalis ad chronicas passiones curandas vix sufficiat, tutius nobis videtur medicinam non dare quam eam inutiliter vel perniciose ministrare. Consilium ergo damus ut corporales molestias patienter supportes, quas pro igne purgatorio severa Dei misericordia tibi contulit ad purgationem vitiorum, custodiamque virtutum. Neque enim credimus tibi timendum esse alium ignem purgatorium, si hunc patienter sustinueris et in gratiarum actione permanseris. De caetero si videris in regimine monasterii te non posse sufficere, non consulo ut tanquam arbor infructuosa occupes terram, sed des locum alicui de fratribus, quem congregatio regulariter elegerit, qui et monasterium regat, et tibi in quieto loco, quandiu vixeris, filiali charitate serviat. Unctionem vero quam semel accepisti, non aestimo repetendam, quia, secundum institutum apostolicae sedis, genus est sacramenti. Qui autem sacramenta Christi et Ecclesiae repetit, injuriam ipsis sacramentis ingerit. Unctio enim infirmorum publicae poenitentiae est sacramentum, quam non esse repetandam sicut nec baptismum testatur Augustinus, testatur Ambrosius. Augustinus in epistola ad Macedonium: « Caute salubriterque provisum est, ut locus illius humillimae poenitentiae semel in Ecclesia concedatur, ne medicina vilis minus utilis esse aegrotis videatur, quae tanto magis salubris est, quanto minus contemptibilis fuerit. » Ambrosius in secundo libro De poenitentia : « Sicut est unum baptisma, ita et una poenitentia, quae tamen publice agitur. Nam quotidie nos debet poenitere peccati; sed haec, delictorum leviorum, illa, graviorum. »


Notes: (c. Quamvis,
dist. 50, et cod. De poenit. dist. 3)