EPISTOLA IX.
Author: Gerhohus Reicherspergensis
Date:  [ Cod. quomodo] [ Cod. regnandorum] [ Desunt in cod. ]

Eberhardi episcopi Babenb. epistola ad N. in qua ulterius sententia Gerhohi de gloria et honore Filii hominis, Christi, impugnatur, ostenditurque concilium Ephesinum eidem haud patrocinari.

Cum et rei magnitudine, et multis occupationibus exsuperati aliis vacare, et vobis ultra omnino non, esse disponeremus, litterae domini G. supervenerunt. Quibus post excusationem quorumdam verborum, in quibus posuisse visus est in coelum os suum, satis patienter respondit litteris, quas ei necessitate coacti direxeramus. Insuper etiam consensit quibusdam quae non solebat ante concedere, prout nobis visum est. Etenim auctore Deo et verbis Domini: Ascendo ad Patrem meum et Patrem vestrum , et caetera, his, inquam, verbis Domini et expositione beati Augustini super hunc locum dicentis in persona Christi: « Deum meum, sub quo et ego homo sum, » commonitus est et inclinatus usque ad nos, ut Christum secundum hominem et creaturam et Deo subjectum ut creaturam Creatori suo concedat. Sed adhuc longe distat a nobis; quia nec Deum concedit esse Dominum, nec ipsum Christum secundum hominem ita subjectum tanquam domino, sed tanquam filium patri et creaturam Creatori suo. Hac ratione sententiam roborat, quod Christus nec ante resurrectionem, nec post resurrectionem Dominum nominat, sed Deum, aut Patrem solummodo. His ergo perspectis et auctoritatibus canonicis et divinis diligentius consideratis, quasi deliramenta visa sunt verba haec, et tamen non negligenda, neque silentio praetereunda propter incautos et minus exercitatos, ne in laqueum aut in foveam cadant, et gravissimum licet ignoranter periculum incurrant. In his namque ignorantia neminem excusat, sed ignorans ignorabitur. Tanta enim et talis morbi occasio, si sine contradictione tranquillitate diuturna potita foret, morbum induceret gravissimum, et sic silentio confota pravitatis forte aliquo tempore erumperet in regulam. Ideo talibus non convenit alludere, sed, antequam convalescant, tanquam parvulos ad petram allidere necesse est. Quamvis autem non sit speciosa laus in ore peccatoris, tamen fraternae commonitionis et correctionis gratia, licet aridum et exsangue sit, quod dicimus, cum vidua illa, quae duo minuta obtulit, quantum possumus, in gazophylacium offerre decrevimus. Praesertim cum hujusmodi maculosae varietates ad judicium illorum referendae sint, quorum labia custodiunt scientiam, et qui in lege Domini meditantur die ac nocte. Quam stabile, vel potius quam fragile sit fundamentum, super quod hic homo sapiens aedificat, ex hac parte apparet. Quia si nihil aliud authenticum est, nisi quod Dominus Jesus ante resurrectionem vel post locutus est in propria persona, ad antiquum chaos redibimus, ut sine lege simus et prophetis, et sine omnibus, quaecunque praeter verba Domini ad nostram doctrinam scripta sunt. Quam absurdum hoc sit nemo sensatus est qui non videat. His ergo spretis quae frivola sunt, Veteris ac Novi Testamenti sequamur auctoritates. Ad haec autem improbanda cum inopes nos etiam copia faciat, de multis pauca proferamus: Ait Moyses: Prophetam suscitabit vobis Dominus Deus de fratribus vestris; tanquam me, ipsum audietis . Quis vero ille est, qui loquitur, et cui loquitur in Propheta Dominus? Tu autem Domine, miserere mei, et resuscita me, et retribuam eis . Nunquid Joannes Baptista est iste qui resurrexit a mortuis, aut Elias, vel Jeremias, aut unus ex prophetis? Irrisione potius quam responsione digna sunt hujusmodi vaniloquia. Sed quia sermo talium ut cancer serpit, etiam his responderi oportet: Quia luce clarius est nos in illa periculosa tempora jam devenisse, quae Apostolus instare praedixit, quando homines juxta desideria cordis sui coacervabunt sibi magistros prurientes auribus . Monstri simile potius quam veri simile est, Omnipotentem esse Deum alicujus creaturae, et non esse Dominum. Augustinus in sermone super: Non conturbetur cor vestrum: « Agnoscamus geminam substantiam Christi, divinam scilicet, qua aequalis est Patri, humanam, qua major est Pater. Utrumque autem non duo, sed unus est Christus. » Et post pauca: « Licet unam personam in Christo credamus, duas tamen substantias, id est naturas fatemur, divinitatis scilicet et humanitatis, assumptricis et assumptae, creatricis et creatae. Quae tamen substantiae non sunt confusae, sed unitae, atque in una eademque persona inseparabiles, et in sua semper proprietate manentes. » Quid evidentius auctoritate Isaiae prophetae? Rorate coeli desuper et nubes pluant justum; aperiatur terra, et germinet Salvatorem; ego Dominus creavi eum . Liquido apparet, quod ex creatione Dominus est Christi secundum quod homo est, et si perseverat creatio in Christo, perseverat et dominium in Creatore. Ut autem securius incedamus, aliunde petitis utamur argumentis. Augustinus in praedictis sermonibus contra eos, qui creaturam asserebant Filium Dei etiam secundum divinitatem, indirecta ratione sic utitur: « Si creatus est, utique et servus est; quia omne quod creatum est necesse est ut Creatori deserviat. » Nos autem eadem ratione directa, quantum ad propositum nostrum utentes, dicimus: Si Filius hominis creatus est, utique et servus est. Sed creatus est, sicut praedictum est in Isaia: ergo et servus est, et necesse est ut deserviat sicut creatura Creatori suo. Confidenter secundum Augustinum dicimus, quia « pulvis noster jam incorruptibilis factus sedet ad dexteram Patris, » cujus utique pulveris sicut Creator et Deus; ita Dominus est Pater. Sicut ipse Augustinus alio loco declarat super versum: « Et tu, Domine, Domine fac meum. Pater, inquit, adjuvat Filium, in quantum Deus hominem, propter formam servi, cui homini Deus, et cui in forma servi etiam Dominus est Pater. » Qui Dominus ejus ab angelo praedicitur, daturus ei sedem David patris ejus. Hinc ille servus, in Zorobabel praefiguratus, sicut in Aggaeo legitur: In die illo assumam te, Zorobabel, fili Salathiel, serve meus, et ponam te quasi signaculum; quia ego elegi te, dicit Dominus . In libro Sapientiae omnes paginae hujusmodi plenae sunt, ut est illud: Domine Deus meus, exaltasti super terram habitationem meam . Ad Ephesinum concilium mittit non solum nos, sed et omnes qui audent de Christo dicere: « Aequalis Patri secundum divinitatem, minor Patre secundum humanitatem. » Sed non fallitur Propheta, ait: Foderunt foveam, et inciderunt in eam . Ubi enim capere vult, ibi capitur, ut his verbis sancti Ephesini concilii primi declaratur: « Sed neque Deum aut Dominum Christi Verbum Dei Patris asserimus, ne iterum manifestius in duos dividamus unum Christum Filium, et Dominum, et in crimen sacrilegii incidamus Deum illi se ipsum facientes et Dominum. Unitus quippe, sicut superius diximus, Deus Verbum carni secundum subsistentiam Deus est omnium et dominator universitatis, verumtamen nec servus est sibi ipse nec Dominus; quia ineptum est, vel potius impium hoc sentire vel dicere. Quamvis enim Deum suum Patrem dixerit, cum Deus sit etiam ipse natura et de illius essentia, tamen nullatenus ignoramus, quod manens Deus homo quoque factus sit, qui sub Deo juxta debitam legem naturae humanitatis existeret; ipse vero sibi quomodo vel Deus poterit esse vel Dominus? Ergo sicut homo, quantum decenter exinanitionis mensurae congruit, sub Deo se nobiscum esse disseruit. Hinc etiam quodammodo sub lege factus est, quamvis ipse promulgaverit legem, et legislator ut Deus exstiterit. Quod mensura exinanitionis Christi, quae ex tribus statibus hominis discrete colligitur, non necessitatis, sed solius voluntatis est. » His verbis concilii primitus ab errore Nestoriano revocamur, ne unum Christum Filium et Dominum in duo dividamus, Verbum et Christum ab invicem quantum ad personam separantes, et Verbum Dei Patris Deum et Dominum Christi asserentes, quod esset eumdem sibi crimine sacrilego Deum et Dominum facere, cum et Verbum Deus sit, et Christus secundum veritatem fidei Deus et homo sit. Deinde ab eo loco, ubi dicitur: « Unitus quippe, » etc., in fide catholica roboramur, ut credamus indubitanter in una persona Christi duas esse naturas, alteram Verbi et alteram carnis, Dei videlicet et hominis, et hominem sub Deo existere juxta debitam legem naturae humanitatis, hoc est ut subserviat creatura Creatori suo: et hanc dispensationem « non necessitatis esse, sed voluntatis, » eo videlicet modo, quomodo legislator sub lege factus est. Sic illud profundum illaesi transibimus, Deo adjuvante, ubi et elephas natat, et agnus ambulat, involutiones illas sophisticas non metuentes, quae diversa relatione minus cautos decipiunt. Quocunque enim modo pronuntietur, sive negando, sive interrogando, idem sibi Deus et Dominus, vel dominus et servus esse non poterit, hoc est, de una persona Christi, Dei et hominis duae personae non possunt fieri, sicut sensit Nestorius: unam videlicet esse personam Verbi quasi Domini, et aliam personam hominis assumpti quasi servi, quem purum hominem Christum appellavit. Qui error auctoritate concilii destruitur et fides catholica roboratur, unam videlicet personam Christi in duabus et ex duabus constare naturis, quarum altera subservit alteri, ut praemissum est in verbis concilii. Si placet fratri et seniori nostro, hac ratione symbolum Athanasii symbolo Ephesini concilii adjuvabitur potius quam evacuetur, ut possimus salva pace ejus dicere semper in idipsum: « Aequalis Patri secundum divinitatem, minor Patre secundum humanitatem. » Praesumptuosum satis est judicare et condemnare omnes nos, qui utramque naturam illius gigantis geminae substantiae audemus ab invicem discernere, « non » tamen « confundentes personas, neque substantiam separantes. » Quam inane sit universum quod dicitur sive de eo quod Christus jam Dominum non habeat altiorem se, secundum quod homo est, sive de eo quod dicitur, quod formam servi tantum retinuerit, et jam servus non sit Domini et Creatoris sui multis auctoritatibus probari potest. Augustinus super: Non conturbetur cor vestrum: « Forma, inquit, servi accessit, non forma Dei recessit. Haec est assumpta, non illa consumpta. Propter hanc dicitur: Pater major me est; propter illam vero: Ego et Pater unum sumus. » Et post pauca: « Haec est forma servi, in qua Deus Filius minor est non Patre solo, sed etiam Spiritu sancto. Neque id tantum, sed etiam seipso; quia idem ipse in forma Dei major est se ipso. » Idem in libro primo De Trinitate: « Et etiam seipso minor factus est Christus formam servi accipiens. Nec enim sic accepit formam servi, ut amitteret formam Dei, in qua erat aequalis Patri, et ut in forma servi, et ut in forma Dei idem ipse sit unigenitus Filius Patris. » Iterum id ipsum in Actibus apostolorum evidentissime declaratur, Petro ita dicente: Certissime sciat omnis domus Israel quod et Dominum eum, et Christum eum Deus fecit hunc Jesum, quem vos crucifixistis . Secundum id ergo quod factus est Christus, minor est etiam seipso in natura divinitatis considerato, in qua est aequalis Patri, et in qua omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Si quis vero tanta sensus laborat inopia, ut haec ei non sufficiant, ad eam quae latissime patet beati Augustini doctrinam se convertat, et velut antidotum contra omnia haereticorum venena degustet. Ait enim in libro primo De Trinitate, capite decimo: « Contemplabimur Deum Patrem et Filium, et Spiritum sanctum, cum mediator Dei et hominum homo Christus Jesus tradiderit regnum Deo et Patri, ut jam non interpellet pro nobis mediator et sacerdos noster Filius Dei et filius hominis, sed et ipse, in quantum sacerdos est assumpta, propter nos forma servi, subjectus sit ei qui illi subjecit omnia, et in quantum Deus est, cum illo nos subjectos habeat in quantum sacerdos nobiscum illi subjectus sit. Quapropter cum Filius sit et Deus et homo, alia substantia homo in Filio quam Filius in Patre, sicut caro animae meae alia substantia est ad animam meam, quamvis in uno homine, quam anima alterius hominis ad animam meam. Cum ergo tradiderit regnum Deo et Patri, id est cum credentes et viventes ex fide, pro quibus nunc mediator interpellat, perduxerit ad contemplationem, cui percipiendae suspiramus et gemimus, et transierit labor et gemitus, jam non interpellabit pro nobis tradito regno Deo et Patri. » Iterum infra: « Quid est: A Patre exivi, nisi non in ea forma qua aequalis sum Patri, sed aliter in assumpta creatura minor apparui? Et quid est: Veni in hunc mundum, nisi formam servi quam me exinaniens accepi, etiam peccatorum, qui mundum istum diligunt, oculis demonstravi? Et quid est: Iterum relinquo mundum, nisi ab aspectu dilectorum mundi auferam, quod viderunt? Et quid est: Vado ad Patrem, nisi doceo me sic intelligendum a fidelibus meis, quomodo aequalis sum Patri? Hoc qui credunt digni habebuntur perduci a fide ad speciem, id est ad ipsam visionem, quo perducens dictus est tradere regnum Deo et Patri. Fideles quippe ejus, quos redemit sanguine suo, dicti sunt regnum ejus, pro quibus nunc interpellat. Tunc autem illic eos sibi faciens inhaerere, ubi aequalis est Patri, non jam rogabit Patrem pro eis: Ipse enim, inquit, Pater amat vos. Ex hoc enim rogat, quo minor est Patre, quo vero aequalis exaudit cum Patre. » Item in libro eodem, capite decimo tertio: « Nisi idem ipse esset Filius hominis propter formam servi quam accepit, qui est Filius Dei propter formam Dei, in qua est, non diceret Paulus apostolus de principibus hujus saeculi: Si enim cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent. Ex forma enim servi crucifixus est, et tamen Dominus gloriae crucifixus est. Talis enim erat illa susceptio, quae Deum hominem faceret, et hominem Deum. Quid tamen propter quid, et quid secundum quid dicatur, adjuvante Domino, prudens et diligens et pius lector intelligit. Nam ecce diximus: Quia secundum id quod Deus est glorificat suos; secundum hoc utique, quod Dominus gloriae est. Et Dominus gloriae crucifixus est; quia recte dicitur: Et Deus crucifixus est, non ex virtute divinitatis, sed ex infirmitate carnis. Sicut dicimus: Quia secundum id quod Deus est, judicat, hoc est ex potestate divina, non ex humana, et tamen ipse homo judicaturus est, sicut Dominus gloriae crucifixus est. » Ecce quam plane et quam plene omnis illa quaestio decisa est, quae inter nos et fratrem nostrum vertitur de Christo, quomodo aequalis Patri, quomodo minor Patre vel Spiritu sancto, vel etiam seipso; quomodo nobiscum subjectus Deo, et quomodo cum Deo subjectos nos habeat; quomodo etiam secundum naturam divinitatis exaudiat, et quomodo rogando, et interpellando pro nobis debitam honorificentiam Deo secundum naturam humanitatis exhibeat: licet hoc quibusdam scriptis ad nos directis noster scriba doctus sub nomine latriae, hoc loco inusitato, contradicat, asserens nos et alios quoslibet sapientes, et beato Augustino, ut praemissum est, consentientes diversitatem Deorum introducere, unum cui latria solum debeatur, alterum vero qui et latriam debeat superiori, et cui latria ab omni reliqua creatura debeatur. Nos autem catholicae fidei veritatem sequentes dicimus: Alius Pater, alius Filius, alius Spiritus sanctus, sed non alius Deus Pater, alius Deus Filius, alius Deus Spiritus sanctus. Quin imo Pater et Filius et Spiritus sanctus unus est Deus, et tamen solus Filius homo factus est. Unde ipsi tam ea, quae Dei sunt, apte conveniunt, ut est crucifigi, Deo subjici, rogare, interpellare, et e converso resuscitare, subjectos nos habere, exaudire, judicare, quando venerit in gloria sua cum angelis suis. Cum ergo haec cuncta, quae dicimus, tanta veritate subnixa sunt, plures amodo jam auctoritates et rationes adducere contra praedictam novitatem vel potius vanitatem superfluum videtur, et idcirco minus necessarium, quia litteris ad eum directis copiosius, quantum temporis dictavit opportunitas, praetaxatis adinventionibus ejus respondimus. Quod si adhuc amplius vellemus insistere, dies prius nos quam copia rationum et auctoritatum desereret. Verumtamen ad evidentiam praemissorum operae pretium duximus, in fine opusculi quaedam annectere, quae superiora illuminent. Quae tamen non quasi de cathedra loquentes nostra auctoritate depromimus, sed quasi in adjutorio Christi nobiscum in humilitate spiritus residentes consocios et condiscipulos et coadjutores cohortamur et commonemus quatenus et scientibus ad memoriam suppeditent et ignorantibus ad scientiae quantulamcunque aedificationem. Leo papa Flaviano patriarchae Constantinopolitano: « Non dicimus, quod beata Virgo Maria hominem sine deitate concepit, qui creatus a Spiritu sancto postea sit susceptus a Verbo, quod Nestorium praedicantem damnamus. » Item post pauca: « Ab initio illo, quo in utero virginis Verbum caro factum est, nihil unquam inter divinam, humanamque substantiam divisionis exstitit. » Item idem Maximo Antiocheno episcopo: « Catholicae fidei petra, cujus nomen beatus Petrus apostolus sumpsit a Domino, nullum recipit ad impietatem vestigium, et Nestorium anathematizat, qui Verbi carnisque naturam in beatae Virginis conceptione sejungens, unumque Christum in duos dividens, aliam deitatis, et aliam humanitatis voluit esse personam, cum omnino unus idemque sit, qui et secundum sempiternam deitatem de Patre est natus sine tempore, et secundum veram carnem de matre est natus in tempore. » Ex his liquido apparet, et qualiter Nestorius unum Christum in duos diviserit, dominum et servum, quod sacrilegum, et ineptum, et impium erat dicere et omnino impossibile. Et ideo his verbis, quae praemissa sunt de concilio, error Nestorii damnatur, et fides catholica roboratur. Sed impedimenta multa nascuntur propter diversas auctoritates et violenter a proprio sensu ad alienum detortas, quod est velut ignem alienum offerre, et in filiorum Aaron, Nadab et Abiu damnationem incidere. Unde autem hoc malum in Ecclesia Dei proveniat, Leo papa signanter exprimit in epistola ad Flavianum episcopum contra Eutychen: « Quid iniquius quam impia sapere, et sapientioribus doctioribusque non credere? Sed in hanc insipientiam cadunt, qui cum ad agnoscendam veritatem aliquo impediuntur obstaculo, non ad propheticas voces, non ad apostolicas litteras, nec ad evangelicas auctoritates, sed ad semetipsos recurrunt, et ideo magistri erroris existunt, quia veritatis discipuli non fuerunt. » Quam enim eruditionem de sacris Novi et Veteris Testamenti paginis acquisivit, qui nec ipsius quidem symboli initia comprehendit, et quod per totum mundum omnium regenerandorum voce depromitur, istius adhuc senis corde non capitur? Sic quidam fratres, quibus cupimus et oramus ut ignoscat Deus, quia nesciunt quid faciunt, in sacra Scriptura, ubi vasa mortis sunt, sibimetipsis retiacula nectunt, et suis retibus capiuntur, dum obscuritatem et subtilitatem scriptorum ad plenum non intelligunt, dubia pro certis, et quandoque falsa pro veris, et nociva pro his quae profutura erant, recipiunt. Qui dum ignorantiam confiteri erubescunt; et ipsi laborant, et alios ducunt secum in eamdem tentationem. Quod vitium tergiversationis et multiloquii papa Coelestinus Nestorio, qui semper nobis quasi lupus in fabula est, improperat in epistola ad eum directa, sic dicens inter caetera: « In his a nobis investigatus, deprehensus et tentus es quodam multiloquio labefactari, dum vera involvis obscuris, rursus utraque confundens vel confiteris negata, vel niteris negare confessa. Sed in epistolis tuis apertam non tam de fide nostra quam de te tulisti sententiam, volens de Deo Verbo aliter quam fides omnium disputare. Ecce quae tuarum sunt beneficia novitatum. » In his, quae praemissa sunt, exponendis, bonisque ac malis ab invicem discernendis invocetur nomen Domini, et unusquisque in suo sensu abundet ipso auctore, qui sapientiam praestat parvulis. Hoc solum velut occulta fide conspicuum et declaratum a nobis esse sufficiat, quod clypeo Ephesini concilii tutus esse non poterit, quisquis symbolum Athanasii impugnare, vel ab eo discordare voluerit in eo, quod ait: Aequalis Patri etc. Et nos igitur novitates omnes cavere et evitare studeamus prout omnium orthodoxorum suadet auctoritas. Haec vobis, Pater, scribere nos, agresti licet stylo, necessitas illa compulit, quam ab initio exposuimus. Insuper necessitati studium hujus voluntatis accessit, ut auctoritas vestra dictis nostris utcunque commonita nostrae imperfectioni limam suae correctionis apponat, ut in sermone nostro hinc inde non sit: Est et non , sed Est tantum in illo sit, et unanimes possimus habitare in domo Dei, et longe fiamus ab illo regno, de quo scriptum est: Omne regnum in se ipsum divisum desolabitur, et domus super domum cadet . Ad evidentiam praemissorum duodecim capitulis Ephesini concilii Cyrillo praesidente promulgatis totidem blasphemias Nestorii subter annotavimus.

Notes: (Joan.

XX) (Deut. XVIII) (Psal. XL) (II Tim. IV) (Isa. XLV) (Agg. II) (Eccli.
LI) (dum) (Psal. LVI) (Act. II) (Joan. I) (Matth. V) (Matth. XII)