EPISTOLA XIX. 1. 2. 3. 4.
Author: Paulinus Nolanus

104 Suam de acceptis a Delphino litteris describit laetitiam. Se plantationem ejus esse dicit, et petit ab eo rigari, sermonibusque ac precibus excoli.

Beatissimo et peculiariter domino, semper in Deo Christo nobis patri DELPHINO, PAULINUS. Exspectabamus, ut area sitiens, refrigeria litterarum tuarum; et anima nostra, sicut terra sine aqua, sitientibus in tua verba praecordiis anhelabat: jam enim prope biennium defluebat, ex quo nobis per confamulum Cardamatem modica licet, dulcissima tamen oris tui stillicidia roraveras; nec jam interim sperabamus vel guttula tui sermonis aspergi, quia per totam aestatem irrita non venientis Urani exspectatione suspensi, multo magis tempus hibernum in tuo nobis silentio transigendum putabamus. Et ecce misericors et miserator Dominus, qui dat escam esurientibus, et consolatur humiles, et potens est supra quam speramus, dare nobis quae desideramus, insperantibus quidem, sed optantibus repentino iterum Cardamatem nostrum superventu intulit nobis; et ut facta est per eum vox salutationis tuae in auribus nostris, exsultavit gaudio cor nostrum, et omnia ossa nostra dixerunt: Domine, quis similis tibi? quid est humilitas nostra quod memor es ejus, et visitas eam? Benedixisti, Domine, terram nostram, et torrente voluptatis tuae potasti nos. Ructabunt labia nostra hymnum vespere, mane, et meridie. Cantabimus, et psallemus Domino, qui bona tribuit nobis. Misit enim nuntium bonum de terra longinqua, quo dulcissimi et carissimi patris et sospitatem agnovimus, et sermonem accepimus. Unde conversum est cor nostrum a tristitia sollicitudinis in gaudium securitatis: et versa in melius anxiae affectionis vice, in illo die nobis per litteras tuas festo, delectati sumus, pro diebus quibus nos humiliaverat diuturnitas taciturnitatis tuae. Confiteamur itaque Domino misericordias ejus, et immolentis ei hostiam laudis, quia saturavit animam inanem, non quidem, quod propitio ipso dicimus, gratiae ejus vacuam, sed desiderii nostri fructu jejunam; cum solatia litterarum tuarum diu esuriret, quae jam, ut dixi, nobis pene biennio negabantur. Non statuat illis Dominus in peccatum praevaricationem suam, quorum iniquitas mentita est sibi, et longa ab oris tui panibus fame tabefecit animam nostram. 105 Remaneant ubi volunt, quia nolunt ubi malle debuerant. Faciant quod eis licet, quia non faciunt quod expEDIT. Nobis accessio talium, ut nihil conferre potuisset boni, ita nihil detrahere poterit. Utinam a peccatis nostris ita nullum nobis fieret detrimentum, si et ipsa cum talibus proximis elongarentur a nobis per multitudinem miserationum ejus, qui non secundum peccata nostra retribuit nobis, sed sicut miseretur pater filii sui, ita miseratur timentes nomen suum,, et sperantes in misericordia sua; quorum participes sumus, quia adventum ejus et diligimus miseri spe misericordiae ejus, et horrescimus peccatores timore justitiae ejus. Sed orationibus tuis propitiatus filiis tuis, non intret in judicium cum malis servis suis; quorum primi nos ita ut bonorum ultimi sumus. Qui et hanc ipsam gloriam, qua te in Christo et a Christo patrem regenerationis accepimus, in cumulum damnationis convertimus; quia nihil te patre dignum Domino altissimo servi inutiles et filii degeneres exhibemus, qui etiam nunc infelicem naturalis oleastri duritiam spinoso in corde servamus, cum jamdudum bonitate Domini a cognationis nostrae radice divulsi, in arborem tuam videamur inserti: de qua pinguedinis tuae succum medullis animae duceremus, et spiritu mansuetudinis in via pacis radicati, bonae olivae germina esse generosis fructibus agnosceremus. Nunc vero per abundantiam vitiorum nostrorum inopes paternorum bonorum, quomodo disponemus sermones nostros in die recognitionis , non assecuti virtutes tuas, et nullam de tua in nobis stirpe similitudinem praeferentes qua recognoscamur tui? Quis nos eripiet ab ira ventura? quis nos a nobis ipsis eruet? ut emundati a sensibus nostris, ab irae coelestis materia fide purgante vacuemur. In nobis enim inesse sentimus causas poenarum aeternarum, viventibus in corde nostro radicibus spinarum atque tribulorum. Nam prior vetustatis nostrae propago, ut vinea Sodomorum, fellis uvam acerbis carnalis vitae fructibus praeferebat, et iram aspidum venenis malitiae ebria mens vomebat: sed fecit nobis magna qui potens est: misit de coelo, et liberavit nos: misit per te misericordiam suam, et renovavit faciem terrae nostrae, et fecit plantationem tuam esse nos sibi in vinea sua. Propterea, pater benedicte et venerandissime, perpeti cura et assidua prece dicere te oportet Domino, ut respiciat de coelo, et visitet vites istas quas plantavit dextera tua; ut affixi in vera vite, vivamus non ad ignem amputanda, sed ad fructum putanda sarmenta. 106 Dirigat nos ipse, qui vitis et vita est, in omnem disciplinae suae regulam veritatis, rigans nos de superioribus suis per eloquia tua casta et pia, et tam ignita quam dulcia. Sermones enim tui guttae sunt illius pluviae voluntariae, quam segregavit Deus hereditati suae, qui descendit in vellus , tacito scilicet in Virginem fusus allapsu. Ipse est in cujus stillicidiis laetamur, cum exoritur in nobis; et animam renascentem primo notitiae suae rore distillat, ut sanet omnes languores nostros. Ros enim qui ab illo est, sanitas est nobis; quia ipse est fons vitae qui misit Verbum suum, et sanavit nos. Hoc Dei Verbum, de quo pluvia voluntaria est; quia non necessitate subjecti, sed Dei aequalis assensu, et pietatis officio obediens Patri Filius humiliavit se usque ad mortem crucis, sicut dixerat per prophetam: Voluntarie sacrificabo tibi. Quia idem Dominus sacerdos et victima semetipsum pro nobis obtulit, et propria potestate animam suam deposuit et resumsit. Et ideo pluvia haec voluntaria, quae se sponte profudit arentibus terris, ut poneret desertum in flumina. Quomodo autem infirmata sit, docet ille qui dicit: Crucifixus est enim ex infirmitate: et quomodo confirmata et posita sit, in eodem habes; quoniam, inquit, vivit ex virtute Dei. Hunc tu Dominum ora donec exores, ut vellera nostra, quae in aqua refectionis manibus tuis lavit, non patiatur iterum peccatis nostris maculata sordescere, et rursus in phoenicium vitiis tingentibus infecta converti; sed custodiat excubiis orationum tuarum gratiae suae munus in nobis; et operationem manuum tuarum non omittat in nobis, donec maturet et perficiat de nobis fructum et coronam tibi; ut in illa die veniens in exsultatione, et repleto sinu portans manipulos tuos, possis etiam de nobis in tua prole et messe numeratis dicere: Ecce ego, Domine, et pueri quos dedisti mihi. Sed jam admonet metus fatigationis tuae; non solum autem, sed et metus peccati, quod de multiloquio non effugitur, ut imponamus frenum ori nostro, et ostium verbi, licet tardo, epistolae fine claudamus. Sit nobis clausula commendatio Cardamatis, quem gratulamur de benedictione manus tuae ita esse renovatum, ut in eo ante ridiculam mimici nominis levitatem, nunc assumta de exorcistae nomine gravitas reverentiam dederit. Magis tamen admirati, eo gavisi sumus, quod etiam pristinae conditionis ingenium religioso mutavit officio: nam assiduus mensulae nostrae particeps, ita se ad mensuram nostri gutturis arctavit, ut nec oluscula nec pocula nostra vitaverit; quod poterit 107 attenuatione sui corporis et oris pallore testari: nisi se forte, dum remeat, per iter laboriosum, retractata suorum quondam calicum familiaritate, reparaverit.

Notes: (V. not. 61) (Sacchin. ex) (id est judicii;
vid. ep. 10, n. 3) (V. carm. 22, v. 157) ( id est baptismi) (al. 

phoeniceum)