EPISTOLA XIII. AD CAPELLANOS GOTHIFREDI DUCIS.
Author: Petrus Damianus

ARGUMENTUM.--Defendit se a calumnia capellanorum Gothifredi ducis, qui illum avaritiae taxabant, eorumdem quoque duas pravissimas opiniones redarguit. Affirmabant enim clericos posse uxores ducere. Illos qui episcopatus, et sacerdotia mercarentur, dummodo impositionem manus gratis acciperent, Simoniacos non esse. Quam utramque haeresim esse, aperte ostendit.

Dilectis in Christo fratribus capellanis Gothifredi ducis, PETRUS peccator monachus salutem. Cum servandum aliquid quod cordi sit scribere soleo, multiplici diversorum codicum bibliotheca vallatus, majorum sententias recolo, atque, ubi necessarium est, ad eorum semper exempla recurro: nunc autem in praerupti montis atque nivalis cacumine constitutus, dum monasterialis aedificii fabricam construere gestio, non modo librorum paginis, quae procul absunt, insistere nequeo; sed et caementariorum ac latomorum perstrepentium clamore depressus, id ipsum pene, quod intra me est, ignorare compellor: unde vobis scribere timeo, ne dum styli rudis articulum inexpugnabilia, sicut talibus dignum est, non munierint testimonia Scripturarum, mox ut elato supercilio, et rugata fronte legeritis, tanquam deliras somniorum nugas, et anilis ineptiae naenias conspuatis. Verumtamen ego malo cum David salivis in barbam defluentibus apud Achi, regem Geth, furiosus dici , et cum Jesu, sicut Marcus asserit, apud Judaeos phreneticus appellari , quam imperitiae notam timens, in supernae majestatis examine de silentio condemnari, dicens cum Isaia: « Vae mihi quia tacui, quia vir pollutus labiis ego sum . » Porro 163 « quod stultum est Dei, sapientius est hominibus . » Et sicut idem dicit Apostolus: « Quia non cognovit mundus per sapientiam Deum, placuit Deo per stultitiam praedicationis salvos facere credentes . » Hoc etenim et Samson ille signavit, qui cum mandibula asini mille Philisthaeos mirabiliter interfecit . Samson enim, qui interpretatur sol eorum, Christus est, qui in mandibula asini, bruti videlicet et simplicis animalis, plurimos interemit: quando per ora piscatorum atque simplicium genus humanum a superbiae suae rigore contrivit, ut qui ad debellandas aereas venerat potestates, non cum oratoribus ac philosophis, sed cum mitibus triumpharet et imperitis. Tria plane dicitis, quibus salva charitate vestra necesse est responderi. Dogmatizatis enim sacri ministros altaris jure posse mulieribus permisceri: illud insuper additis, et quibusdam allegationibus affirmare tentatis, quia non ille Simoniacus esse dicendus est, qui sub praestatione pecuniae regimen Ecclesiae suscipit; sed ille duntaxat, qui ad impositionem manus, et consecrationem per commercium venalitatis irrepit. Postremo, quod minimum est, mihi notam cupiditatis inuritis, quod nimirum cur praesumatis, quia mihi pro minimo est, breviter referam: et sic reliquis duabus objectionibus, communibus videlicet Ecclesiae negotiis, proprio purgatus, occurram. « Mihi enim pro minimo est, ut a vobis judicer, aut ab humano die . » Age igitur missarum mihi mysteria celebranti, uxores principum, ducis scilicet, et marchionis, Bizanteos obtulerunt. Quos utique monachus noster Paulus expletis mysteriis apud altare, nobiscum foras prodiens, dereliquit. Unus autem ex vestris, vobis tamen non modo rem ignorantibus, sed etiam absentibus, cleptica fraude subripuit, et vobis nihil omnino peccantibus, quia tamen vester erat socius, quodammodo naevum reatus induxit. Qui mox in crimine deprehensus, et minaci terrore Beatricis excellentissimae ducis, et animosae viraginis violenter oppressus, aurum fratri nostro latenter attulit: atque ut pro se supplicaretur, oravit. Quam sane summam mox, ut rescivimus, eidem clerico reddi praecepimus: atque ut de restituenda sibi dominae suae gratia non diffideret, exhortati sumus. Quam ille pecuniam dum vehementer insisteret, et nullis omnino precibus nobis ingerere potuisset, altero tandem die fratri nostro clam dedit, sicque se mordacis conscientiae pondere levigavit. Cur ergo avaritiae accusatis, quem pecuniae quaestum tantopere contempsisse cognoscitis? Cur adversum me linguas acuitis, et non repugnanti mordentis obloquii vulnus infligere festinatis? Nam et Salomon dicit: « Jaculum et gladius, et sagitta acuta homo, qui loquitur contra proximum suum testimonium falsum . » Et psalmista: « Filii hominum, dentes eorum arma, et sagittae, lingua eorum machaera acuta . » Egone cupiditatis arguendus sum, qui recipere subrepta contempsi, crimen indulsi: ac pro malis bona restituens, herilem reo gratiam reformavi? Ego, inquam, avaritiae notandus sum, qui jacturam aequanimiter pertuli; an ille, 164 qui sacrum de sacro subripiens, sacerdotii, quo fungebatur, officium profanavit? Adversus quem videlicet, fratres, hoc ego sermone non invehor: sed vestra provocatus infamia, me tantum purificare compellor. Piscatorum sum plane discipulus, ideoque non mare Demosthenis, nec torrentem commoveo Ciceronis. Et quia delinquenti fratri compassionem debeo, ad referendam digni talionis injuriam non anhelo. Hoc tantum mihi dicere liceat, quia si a contubernalibus, et familiaritate conjunctis, sicut oratores ac rhetores perhibent, trahenda sunt argumenta, non merito nobis avaritiae crimen impingitur, quorum frater pecuniam quasi parvipendens atque despiciens, in Ecclesia dereliquit. Sed, si dicere liceat, vobis potius ascribendum est, quorum socius, quod alienum erat, callida machinatione subripuit. Jam vero quod impudenter asseritis, ministros altaris conjugio debere sociari, proprii sermonis adversum vos evaginare mucronem superfluum ducimus, dum armatos, contra vos totius Ecclesiae cuneos, et constipatam omnium sanctorum Patrum aciem vobis resistere videamus. Et ubi tanta se coelestium bellatorum nubes opponit, mirum est, si non tantae auctoritati quaelibet novae praesumptionis temeritas acquiescit. Sed quanquam corpus canonum desit ad praesens, quaedam tamen Patrum testimonia non gravemur apponere, quae vel ex repetita memoria, vel in quibusdam membranulis possumus invenire. Enimvero beatus Clemens haec in sua scribit epistola : « Ministri altaris presbyteri, sive diaconi, ad Dominica tales eligantur officia, qui ante ordinationem conjugem suam reliquerunt. Quod si post ordinationem ministro contigerit propriae nudare cubile uxoris, sacrarii non intret limina, nec sacrarii portitor fiat, nec altare contingat, nec ab offerentibus holocausti oblationem suscipiat, nec ad Dominici corporis portionem accedat. Aquam sacerdotum porrigat manibus, ostia forinsecus claudat, minora gerat officia, urceum sane ad salutarem calicem non suggerat. » Et paulo post: « Clericus vero solus ad feminae tabernaculum non accedat, nec properet sine majoris natu principis jussione: nec presbyter solus cum sola femina fabulas misceat, nec archidiaconus, aut diaconus sub praetextu humilitatis et officii frequentet domicilia matronarum: aut forte per clericos, aut per domesticos matronae mandent secretum aliquid. Si agnitum fuerit, et ille deponatur, et illa a liminibus arceatur Ecclesiae. » In Nicaeno etiam concilio dicitur: « Innuptis autem, qui ad clerum provecti sunt, praecipimus ut, si voluerint, uxores accipiant, sed lectores cantoresque tantummodo. » Ex concilio quoque Carthaginensi : « Praeterea cum de quorumdam clericorum, quamvis lectorum, erga uxores proprias incontinentia referretur, placuit episcopos, et presbyteros, et diaconos secundum propria statuta etiam ab uxoribus continere: quod nisi fecerint, ab ecclesiastico removeantur officio. » Item ex alio concilio apud Carthaginem Aurelius episcopus inter caetera dixit: « Placuit sacros antistites ac Dei sacerdotes, necnon et levitas, vel qui sacramentis divinis inserviunt, continentes esse in omnibus, 165 quo possint simpliciter, quod a Deo postulant, impetrare; ut quod apostoli docuerunt, et ipsa servavit antiquitas, nos quoque custodiamus. » Ad haec Faustinus episcopus Ecclesiae Pontianae provinciae Piceni, legatus Romanae Ecclesiae dixit: « Placet ut episcopus, presbyter et diaconus, vel qui sacramenta contrectant, pudicitiae custodes ab uxoribus se abstineant. » Ab universis episcopis dictum est: « Placet ut in omnibus, et ab omnibus pudicitia custodiatur, qui altari serviunt. » Ne vero de subdiaconis, quod abstinere conjugiis debeant, ulla possit remanere dubietas, idem Aurelius post multa subjungit: « Placuit quod et in diversis conciliis firmatum est, ut subdiaconi, qui sacra mysteria contrectant, et diaconi, et presbyteri sed et episcopi secundum propria statuta, etiam ab uxoribus se abstineant, ut tanquam non habentes videantur esse; quod nisi fecerint, ab Ecclesiae removeantur officio. » Papa quoque Gregorius Petro subdiacono inter caetera scribit, dicens : « Ante triennium subdiaconi omnium Ecclesiarum Siciliae prohibiti fuerant, ut more Romanae Ecclesiae suis uxoribus nullatenus miscerentur. » Quod mihi durum atque incompetens videtur, ut qui usum ejusdem continentiae non invenit, neque castitatem ante proposuit, compellatur a sua uxore separari: atque per hoc, quod absit, deterius cadat. Unde videtur mihi, ut a praesenti die omnibus episcopis dicatur, ut nullum facere subdiaconum praesumant, nisi qui se caste victurum promiserit; quatenus et praeterita, quae per propositum mentis appetita non sunt, violenter non exigantur, et futura caute caveantur. Qui vero post eamdem prohibitionem, quae ante triennium facta est, continenter cum suis conjugibus vixerant, laudandi, atque remunerandi sunt: et ut in bono suo permaneant, exhortandi. Eos autem, qui post prohibitionem factam se a suis uxoribus continere noluerunt, pervenire ad sacrum ordinem nolumus; quia nullus debet ad ministerium altaris accedere, nisi cujus castitas ante susceptum ministerium fuerit probata. Item et decretum Leonis papae : « Nam cum extra clericorum ordinem constitutis nuptiarum societati, et procreationi filiorum studere sit liberum, ad exhibendam tamen perfectae continentiae puritatem, nec subdiaconis quidem connubium carnale conceditur; ut et qui habent, sint tanquam non habentes; et qui non habent, permaneant singulares . » Quod si in hoc ordine, qui quartus est a capite, dignum est custodiri, quanto magis a primo, vel secundo, tertiove servandum est: ne aut levitico, aut presbyterali honore, aut episcopali excellentia quisque idoneus aestimetur, qui se a voluptate uxoria, necdum frenasse detegitur? Item papa Silvester : « Nulli autem subdiaconorum ad nuptias transire permittentes, praecipimus, ne aliqua hoc praevaricatione praesumpserit. » Quod si contemnenda tot apostolicorum virorum decreta duxeritis, ac per eorum ora tanquam totidem organa loquentis Spiritus sancti statuta spreveritis, quam de vobis beatus papa Damasus sententiam profert, dignum est audiatis: « Violatores, inquit, voluntarii canonum graviter a sanctis Patribus judicantur, et a sancto Spiritu, cujus instinctu ac dono ditati 166 sunt, damnantur; » quoniam blasphemare Spiritum sanctum non incongrue videntur, qui contra eosdem sanctos canones non necessitate compulsi, sed libenter, ut praefixum est, aliquid aut proterve agunt, aut loqui praesumunt, aut facere volentibus sponte consentiunt. Talis enim praesumptio manifeste unum genus est blasphemantium Spiritum sanctum; quoniam, ut jam praelibatum est, contra eum agit, cujus jussu et gratia iidem sancti editi sunt canones. Audiant ergo, qui nobis obsistunt, qui adversus nos super hac quaestione confligunt: quia dum nobis sunt adversarii, in Spiritum sanctum manifesta sunt rebellione blasphemi: et illum blasphemantes offendunt, cujus offensio non remittitur neque hic, neque in futuro. Sed jam plures sanctorum pontificum subnectere sanctiones omittimus, ne epistolaris compendii metam excedere judicemur. Parit enim prolixitas laciniosa fastidium. Et certe cui sanctorum testimonia non sufficient, undecunque congesta fuerint, nec pluribus acquiescet. Id praeterea quod objicitis, cautum esse canonibus, ut quicunque conjugati sacerdotis officium spreverint, debeant communione privari; ut pace vestra loquar, dum litterarum superficiem negligenter attenditis, sobrietatem ecclesiasticae intelligentiae non tenetis. Ille nimirum sacerdos conjugatus dicitur, non qui nunc habet uxorem, sed qui potius habuit ante perceptam sacerdotalis officii dignitatem. Quem profecto si spernimus, consequitur etiam, ut et beatum Paulum apostolum, quod dictu nefas est, contemnere debeamus. Nihilominus et illud de beati Epistola ad Corinthios velut egregium et insignem Goliath gladium versatis in manibus, eumque vibrantes Israeliticae plebis aciem ventilare tentatis: « Propter fornicationem, inquit, unusquisque suam uxorem habeat: uxori vir debitum reddat, et uxor viro . » In quo nimirum verbo, quod dicitur, « unusquisque, » cum laicis simul altaris ministros comprehensos esse conjicitis: et dum in apostolica sententia litterarum paleas quasi jumentorum dente corroditis, medullas spiritualis intelligentiae pietati humanae faucibus non gustatis: imo prorsus a granis quisquilias non secernitis, et discretionis regulam postponentes simul omnia permiscetis. Illis nempe dicebat Apostolus: « Unusquisque suam uxorem habeat, » quibus loquebatur; quia vero non sacerdotibus, vel praedicatoribus, sed populo potius in hac loqueretur epistola, in ipso ejusdem epistolae principio luce clarius manifestat: « Significatum est, inquit, mihi de vobis, fratres mei, ab his, qui sunt Cloes, quia contentiones inter vos sunt. Hoc autem dico, quod unusquisque vestrum dicit: Ego quidem sum Pauli, ego autem Apollo, ego vero Cephae, ego autem Christi. Divisus est Christus? Nunquid Paulus crucifixus est pro vobis, aut in nomine Pauli baptizati estis? » Quibus utique verbis liquido claret, quia non sacerdotes, sed populum corripiebat Apostolus, qui sectas faciebat schismatum, dum diversorum se discipulos assererent esse doctorum. Cum ergo diceret, « unusquisque suam uxorem habeat, » ille quoque conjugium indulgebat, ad quos eloquium dirigebat. Huc 167 accedit, quia non semper unusquisque, vel omnis multitudinem universitatis amplectitur: sed plerumque intra mensuram certae quantitatis, prout ratio dictaverit, cohibetur. Sicut est illud quod Dominus ait: « Ego cum exaltatus fuero a terra, universa traham ad meipsum . » Non enim ad se Judam proditorem traxit, non sibi latronem impium sociavit; sed omnia, id est, omnes duntaxat electos ad proprii contubernii culmen evexit. Et Apostolus perhibet, quia Deus omnes vult salvos fieri , et neminem vult perire. Sed cum Propheta dicat: « Quoniam omnia quaecunque voluit Dominus fecit ; » cur reprobos perire permittit? Scilicet cum et neminem perire velit, et omnia quaecunque vult, absque dubio possit. Unde cum dicitur, quod Deus omnes fieri salvos velit, necesse est, ut de solis intelligatur electis. Juxta quam regulam, et Apostolus cum dicit, « Unusquisque suam uxorem habeat, » non omnes amplectitur homines, sed illos tantum, quibus juxta legitimae sanctionis normam habere licet uxores. Alioquin quo pacto sibi matrimonii foedera copulabunt, qui cubilia paterna commaculant, qui germanas, ah scelus! uterinas incestant? Eant ergo jam monachi, dotales tabulas publice proferant, nuptias contrahant: et juxta sanctionis vestrae sententiam vagientes pueros teneris delinire complexibus nullatenus erubescant. Et re vera cum monachos ac levitas, vel in peccando, vel in poenitendo canonica frequenter aequet auctoritas, quo pacto potestis conjugales copulas inhibere monachis, quas utique diaconis indulgetis? Nam quomodo in sola mulierum permistione sunt dispares qui in caeteris excessibus reperiuntur aequales? Decernendum est ergo, ut aut monachi, quod dici sacrilegum est, nuptias ineant; aut diaconi se penitus ab hujus ignominiosae turpitudinis obscenitate compescant. Quod nihilominus et de subdiaconis sciendum est, sicut diversa sanctorum Patrum, ut superius ostensum est, decreta confirmant. Quos nimirum nonnulli Nathinaeorum tenere opinantur officium: quod non procedit. Nathinaei siquidem, sicut Hieronymus in Hebraicis quaestionibus asserit, interpretantur donati. Sunt enim Gabaonitae, eo quod ad serviendum dati sint tabernaculo Domini ab Josue. Inter hos igitur, et illos haec probatur esse distantia, quoniam illi tabernaculo, vel templo Domini famulabantur, ut servi; isti quarto funguntur altaris officio, diaconorum scilicet suppares, ac ministri: atque ideo, sicut cum sacerdotibus, ac Levitis sacris missarum praecipiuntur interesse mysteriis, sic eorum quoque participes esse necesse est, in custodienda perpetuae munditia castitatis. Postremo, quod dicitis, ad simoniacae haereseos nequaquam pertinere piaculum, si quispiam Ecclesiae regimen non sine venalitate suscipiat, si tantummodo manus impositionem gratis acquirat, quantum in Ecclesia scandalum generet, quantum certe ab ecclesiasticae disciplinae tramite procul aberret, quoniam omnibus est perspicuum, non indiget prolixitate verborum. Quisquis enim Ecclesiam pretio redimit, simul et consecrationem comparare convincitur, ad quam scilicet per acceptionem ejusdem 168 Ecclesiae promovetur. In Ecclesiae quippe commercio et consecrationem procul dubio comparat, sine qua videlicet eidem Ecclesiae praesidere se posse non sperat. E contra contenditis, quoniam investituram ille suscipit ecclesiasticae facultatis, non minus percipit gratiae spiritualis. Acquirit Ecclesiae praedium, non ecclesiastici charismatis sacramentum. Quisquis plane per salsuginem hujus tartareae sapientiae, imo venenatae versutiae Ecclesiam dividit, cum per venalitatem haereticus sit, per divisionem quoque schismatici crimen incurrit. Fuerunt sane nonnulli sincerae fidei, et catholicae confessionis ignari, qui sic inter humanam atque divinam divisere naturam, ut duas assererent in mediatore Dei et hominum constare personas. Ii vero, quibus datum est perspicaci mentis intuitu incarnati Verbi penetrare mysterium, veraciter astruxerunt in tam inseparabilem unionem utramque concurrisse naturam, ut ne in mortem quidem Christi divinitas a carne potuisset abjungi: alioquin non esset verus Deus, si vel in ipso mortis articulo desineret esse Deus. Hinc est quod ait B. Ambrosius: « Caro quidem Christi gustavit mortem, sed impassibilis Dei virtus non exivit de corpore. » Magnus etiam Leo papa non disparem hujus rei protulit in suo sermone sententiam: « Nisi Verbum, inquit, caro fieret, et tam solida existeret unitas in utraque natura, ut a suscipiente susceptam, nec ipsum breve mortis tempus abjungeret, nunquam valeret ad aeternitatem redire mortalitas. » Idem quoque alibi: « Deitas, quae ab utraque suscepti hominis substantia non recessit, quod potestate divisit, potestate conjunxit. » Porro autem vos Christum non dividitis, sed Ecclesiam, quae corpus ejus est, dividere non timetis. Ait enim Apostolus: « Adimpleo ea, quae desunt passionum Christi in carne mea, pro corpore ejus, quod est Ecclesia . » Enimvero milites veriti sunt Domini scindere tunicam; vos discerpere non formidatis Ecclesiam: qui nimirum non idcirco Ecclesiarum lucra conquiritis, ut ad consecrationis gratiam conscendatis: sed necessitate compulsi, ideo patimini consecrationem, ut ecclesiasticam vos non contingat amittere facultatem. Nec ad hoc anhelatis, ut efficiamini Ecclesiae sacerdotes: sed ad hoc tantum, ut velut haereditario quodam jure sitis sanctuarii possessores. Illos videlicet imitantes, qui juxta David vaticinantis oraculum, dixerunt: « Haereditate possideamus sanctuarium Dei . » De quibus in eodem psalmo Deo dicitur: « Quoniam cogitaverunt consensum in unum, adversum te testamentum disposuerunt . » Vos enim haec sententia percutit, qui consensum in unum cogitatis, dum in eo quod contra sacros canones dicitis, non dispari studio inter vos unanimiter concordatis: atque adversus Deum testamentum disponitis dum novam legem, atque contrariam Ecclesiasticae regulae promulgatis. Qui vero sint illi, qui haec contra Dominum faciant, propheta subsequenter enumerans, manifestat: « Tabernacula Idumaeorum, et Ismaelitae, Moab, et Agareni, Gebal, et Ammon, Amalech, et alienigenae cum habitantibus Tyrum. Etenim Assur simul venit cum illis. Facti sunt in 169 susceptionem filiis Lot. Fac illis sicut Madian, et Sisarae, sicut Jabin in torrente Cisson. Disperierunt in Endor , » et reliqua. Quorum scilicet nominum si interpretationes exponimus, vestris haec concordare moribus procul dubio reperimus. Idumaei namque dicuntur sanguinei, vel terreni. Quod vobis utique congruit, qui dum ista contenditis, carnem et sanguinem vos esse, et omnino terrenos apertissime demonstratis. Estis etiam Ismaelitae, id est, obedientes, non Deo, sed mundo; non divinae legi, sed carni. Moab vero dicitur ex patre, per quod, quoniam paternus incestus intelligitur, vestra quoque luxuria condemnatur. Agareni, id est, proselyti, vel advenae, quo designantur nomine, qui per exteriorem quidem societatem Christiano populo se concives simulant, sed legi Christi contrarii, alieno atque adventitio inter eos animo perseverant. Gebal dicitur vallis vana, per quod designantur ii qui simulate sunt mites, et fallaciter humiles. Ammon interpretatur populus turbidus, vel populus moeroris: quibus scilicet illi debent intelligi, qui dum nova doctrina populum scilicet turbant, Ecclesiae Dei moerorem atque tristitiam generant. Amalech dicitur populus lingens, per quos utique Christi designantur inimici, de quibus in psalmo dictum est: « Et inimici ejus terram lingent . » Alienigenae quamvis et ipso nomine Latino se indicent alienos, et ob hoc consequenter inimicos, tamen in Hebraeo dicuntur Philisthiim, quod interpretatur cadentes potatione. Per quos exprimuntur illi, quos luxuria carnis inebriat, et quasi prae nimia potatione cadentes, in ima praecipitat. Tyrus etiam, quae Hebraice sors dicitur, angustia sive tribulatio interpretatur: quo illi videntur perspicue designari, qui per impietatis opera perpetuae tribulationi vel angustiae probantur obnoxii. Madian interpretatur declinans judicium. Illi plane judicium declinant, qui dogmatizando perversa, divinae legis justitiam violant. Sisara dicitur exclusio gaudii; et quicunque se lasciviis et carnalibus lenociniis petulanter immergunt, gaudium a se supernae felicitatis excludunt. Jabin dicitur sapiens, quod per antiphrasim de illis intelligendum est, de quibus dicit Apostolus: « Ubi sapiens, ubi scriba, ubi conquisitor hujus saeculi? » Nonne stultam fecit Deus sapientiam hujus saeculi? Oreb interpretatur siccitas; et qui aestu concupiscentiae carnalis exuritur, imbre sancti Spiritus madefieri non meretur. Zeb dicitur lupus; Zebee victima. Reprobi namque, qui sunt rapaces in saeculo, et lupi sunt, et ipsi sunt victima; quia dum infirmiores quosque devorare contendunt, et ipsi spiritualis lupi, hoc est, diaboli dentibus exponuntur. Sed ut hujusmodi nominum expositio ab hujus disputationis ordine non dissentiat, quasi lupi sunt silvae perversi doctores Ecclesiae. Qui nimirum et lupi sunt, simul et victimae: quia dum innocentes quosque velut oves cruentis pravae praedicationis dentibus mactant, ipsi quoque rapina facti, et in diaboli devorantis intestina trajecti, insatiabilem ejus ingluviem recreant. De quibus et per Psalmistam dicitur: « Sicut oves in inferno positi sunt, et mors depascet eos . » Diabolus 170 enim mors dicitur; sicut in Apocalypsi scriptum est: « Quia erat equus pallidus, et qui sedebat super eum, nomen illi mors . » Cavendum ergo vobis, ne dum mortibus parvulorum vestram satiatis esuriem, et ipsi occulti raptoris efficiamini victimae, quos ille vorax et insatiabilis homicida in sua transferat alimenta. Salmana dicitur umbra commotionis; et carnalis quisquis dum umbraticam felicitatem sequitur, veritate contempta, per varias mundi concupiscentias commovetur. Cisson autem, in quo scilicet torrente omnes illi devicti sunt, duritia eorum interpretatur. In duritia quippe sua depereunt, qui prava docentes, veritati pertinaciter, et obstinate resistunt. Endor etiam, ubi perierunt, interpretatur fons generationis, sed utique carnalis, cui nimirum delectabiliter dediti, funesta meruerunt caede prosterni: non quaerentes illic germinare, ubi neque nubent, neque uxores ducent, nec incipient mori. Sed illic potius, ubi quidquid gignitur, in mortem necesse est resolvatur. Vos igitur in Endor intima divini gladii caede corruitis, qui sacri ministros altaris incesti conjugii consciscere copulas, et spurios gignere filios edocetis. Postremo qui sanctuarium Dei non spirituali moderamine, et provisione gerendum, sed velut haereditario jure possidendum asseritis, omnibus his interpretationibus nominum, quae succincte superius sunt exposita, perspicue subjacetis. Sed cum revincendis thematibus illis, quibus breviter celeriterque respondimus, adhuc argumenta perplurima suppetant; manum tamen jam a scribendi libertate compescimus, ut uberius dictandi vires, si tamen adhuc necesse fuerit, per respirantis spiritus otium reparemus. Parcite procacibus labiis, dilectissimi, et si quam asperioris in vos verbi salsuginem scaturire conspicitis, non me, sed vos potius redarguite, qui scribere compulistis.

Notes: (I Reg. XXI) (Marc. III) (Isa. VI) (I Cor. I) (Ibid.) (Judic. XV) (I Cor. IV) (Prov. XXV) (Psal. LVI) (epist. 2,
ad Jacobum fratrem Domini) (Can. apost. 25; conc. Carth. V, cap. 3) (Conc. Carthag. II, cap. 2) (GREG. Reg.; lib. VIII epist. 42, dist. 31, Ante) (epist. 82, cap. 4, ad Anastas. Thessal.) (I Cor. VII) (Syn. Rom. c. 8) (II Cor. VII) (I Cor. I.) (Joan. XII) (I Tim. II) (Psal. CXXXIV) (Col. I) (Psal. LXXXII) (Ibid.) (Psal. LXXXI) (Psal. LXXI) (I Cor. I.) (Psal.

XLVIII) (Apoc. VI)