EPISTOLA II SEU RESCRIPTUM AD VITALEM ET CONSTANTIUM.  De una Christi veri Dei et hominis persona, contra recens damnatam haeresim Nestorii.   I. II. III. IV. V. VI. VII. VIII. IX. X. XI. XII. XIII.
Author: Capreolus Carthaginensis
Date:  [ forte lux]

Dilectissimis et religiosis filiis Vitali et Constantio Capreolus episcopus.

Sumptis atque perlectis litteris vestris, quas per Numinianum religiosum virum, filii dilectissimi, transmisistis, saluti et studio vestro quo fundatae ac vetustae catholicae fidei regulam inviolabili pietate tenetis ac defenditis, plurimum gratulatus, adverti Nestorianam haeresim, novam infandamque perniciem, sicut quibusdam locis jam coeperat pullulare, apud vos quoque velle zizaniae suae semina in peritorum corda jacere. Verum credo atque confido, perfectum agricolam Dominum nostrum, omnium creatorem, in omni loco dominationis suae habere ac semper habuisse dignos evangelicae frugis operarios; qui, licet ante tempus demessionis immunda semina exstirpari non debeant, continuis tamen orationibus ac praedicationibus semper invigilent: ita ut et illa, si fieri dum tempus est potuerit, convertantur et commutentur in triticum: aut certe non usquequaque inimicus humani generis tenera frumentorum genera nascentia per adulterinam intermixtionem valeat suffocare. Jam enim, quod etiam ad vestram notitiam pervenisse non dubito, intra Orientis partes, ubi primum pestis ista surrexit, congregata gloriosa synodo sacerdotum, cui etiam legatio nostra non defuit in vestibulo cum suo auctore atque assertore compressa et radio apostolicae lucis exstincta est. Nec mirari debet caritas vestra, si etiam post damnationem suam inter morientes spiritus fetidus adhuc flatus aspiret. Est enim semper pertinax haereticorum audacia, et in sua male pernicie urgente peccatorum pondere perseverat. Quod si nondum forsitan cognovistis, facili lectione poteritis agnoscere. Quamvis igitur Christianis et devotis mentibus ipsa universalis Ecclesiae auctoritas plene sufficiat, nec vestra, quantum missus a vobis sermo perdocuit, in hac causa minor videatur assertio: ne tamen ego quoque petitioni atque interrogationi sanctae necessarium videar negare responsum, unam veramque doctrinam hanc esse confitemur, quam evangelica tenet ac tradit antiquitas. Id est: Dei Filium, Deum verum, et hominem verum, unius prorsus atque inseparabilis esse personae: nec sicut in aliis patriarchis, prophetis, apostolis, caeterisque sanctis et praeclarissimis viris habitavit aut habitat Deus, ita in Christum Jesum divinam illam plenitudinem velut extrinsecus credimus advenisse; sed proprio quodam atque ineffabili modo, Filium Dei etiam filium hominis factum: ut qui ingenita Patris substantia unigenitus permanebat ac permanet, mirabiliter suscepto homine, fieret primogenitus in multis fratribus : et qui erat in principio Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum, Verbum caro fieret et habitaret in nobis . Ex quo igitur mysterium quod absconditum fuit a saeculis in Deo, coepit per angelum in utero virginis operari, atque in ea sanctus Spiritus supervenit, et illi virtus Altissimi obumbravit ; Deus in homine nasci dignatus est, qui semper erat, ut homo nasceretur, qualis ante non fuerat. Qui enim sine matre in coelis aeterne genitus, ipse in terris sine patre in utero virginis homo de Spiritu sancto creatus est. Et ideo in Christo Jesu separari vel subdividi Dei hominisque nullo modo credimus posse personam: ne non jam in divinitate Trinitas, sed quaternitas numeretur. Beatus apostolus Paulus dum ad exuendum veterem hominem et induendum novum fideles exhortaretur: Primus, inquit, homo de terra terrenus, secundus homo de coelo coelestis: qualis terrenus, tales et terreni; et qualis coelestis, tales et coelestes: quomodo portavimus imaginem terreni, portemus et imaginem ejus qui de coelo est . Rogo dicant, quomodo est homo iste de coelo, si non est Deus conceptus in utero? aut quae discretio est carnis et sanguinis in homine Adam, et in homine Christo, si non homo iste plenus est Deo? Quid enim sibi vult secundus homo de coelo? Nunquid caro transmissa descendit, ac non, sicut scriptum est, Spiritus sanctus in virginem supervenit? Sed quia Verbum caro factum est , ideo coelestis homo appellatus est. Nec propterea carnem veram non habuit, quia de coelo descendit; quia carnem Deus accepit. Merito de se ipso idem Dominus dixit: Nemo ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit, filius hominis qui est in coelo . Certe adhuc loquebatur in terra, nec ad Patrem post victoriam passionis et gloriam resurrectionis ascenderat: et tamen filium hominis jam in coelo esse dicebat. Hoc utique omni veritate testificans, quia et propter hominem Deus conversabatur in terra, et propter Deum homo habitabat in coelo. Unde etiam Apostolus: Qui descendit, inquit, ipse est et qui ascendit super omnes coelos, ut adimpleret omnia . Item alibi, cum de carnis suae cibo et potu sanguinis Salvator ipse mystice loqueretur, sciens quod offensi ex hoc ejus discipuli murmurarent dicentes: Durus est hic sermo, quis potest eum audire ? sic ait: Hoc vos scandalizat? Si ergo videritis filium hominis ascendentem ubi erat prius ? Ecce et hic advertitis quemadmodum propter unitatem Dei hominisque personae, filium hominis ubi erat prius perhibet ascensurum, quem in utero virginis constat esse formatum, ut ex eo humanae nativitatis sumpsisset principium. Nemo itaque sacrilego spiritu audeat separare quod videt in coelo et in terra unitate inseparabili permanere. Sicut enim ab omnipotentia Deitatis homo Christus Jesus esse non potest alienus; ita et ab his quae in hominem vel circa hominem gesta sunt, separari non potest Deus. Natus ergo est homo qui nondum fuerat, quia Verbum caro factum est, et inhabitavit in nobis . Simili modo passus est impassibilis per passibilem quem suscepit, et immortalis mortuus est, et qui nunquam moritur resurrexit. Neque enim vel in passione defuit illi homini Deus: alioquin non est Dominus gloriae crucifixus . An dicimus Deum in suscepto homine etiam apud inferos non fuisse? aut vero metuendum est, ne divinitas ibi quasi poenaliter fuerit, quam nulla qualitas afficit, nulla demensio circumscribit? cujus magnitudinem nemo capit, praesentiam nemo fugit, secretum nemo invenit, splendorem nullus attingit? Times includi immensum? teneri omnipotentem? abscondi ubicunque diffusum? Resolvere, sicut scriptum est, inferorum parturitiones, in quibus voluit et qualiter voluit rerum Dominus, subjici hujusmodi conditioni non potuit . Audi eum ante tot annorum millia, dum beato Job mirabilium suorum opera per nubem velut improperanti similis praedicaret, hoc quoque inter innumeras sui potentias cumulantem: Nunquid tu abstulisti impiis lucem, aut brachium superborum comminuisti? aut venisti ad fines maris? aut in vestigiis abyssi ambulasti? aut tibi, inquit, aperientur metu portae mortis, aut janitores inferni videntes te timuerunt? aut cognovisti latitudinem sub coelo ? Si Patris haec vox est, nihil ergo est omnipotenti difficile, quoniam ubique est, nusquam non est. Quando ei etiam propheta ex persona cujusdam dicit: Quo ibo a spiritu tuo, et a facie tua quo fugiam? si ascendero in coelum, tu ibi es; si descendero in infernum, ades . Hoc omnino testificans ac demonstrans, Deum cujus majestate plena sunt omnia, quodam incomprehensibili utique et inexplicabili modo etiam inferis interesse. Si autem, quod magis probabile est, in his quae de eo tanto ante in prophetia praedicta sunt, et impleta Filii Dei vox est, quoniam per ipsum facta sunt omnia, et sine ipso factum est nihil : ipse in homine est visitare inferorum dignatus obstrusa, et praepositos mortis praesentia invictae majestatis exterruit, et propter liberandos quos voluit, inferorum portas reserari praecepit. De ipso siquidem Joannes apostolus in Apocalypsi sic loquitur: Posuit manum dexteram super me dicens: Noli timere: ego sum primus et novissimus; et vivens, qui fueram mortuus; et ecce sum vivens in saecula saeculorum: et habeo clavem mortis et inferorum . Propter deitatem quippe primus, quoniam principium est quod et loquitur nobis : propter humanitatem vero novissimus, quia suscipere crucem non dedignatus est et mortem pro nobis. Et ideo cui in Divinitate nuda sunt omnia creaturarum, etiam in homine suscepto habet claves mortis et inferorum. Tantum igitur abest, Deum Dei Filium, incommutabilem atque incomprehensibilem, ab inferis potuisse concludi; ut nec ipsam assumptionis animam credamus, aut exitiabiliter susceptam, aut tenaciter derelictam. Sed nec carnem ejus credimus contagione alicujus corruptionis infectam. Ipsius namque vox est in psalmo, sicut Petrus interpretatur apostolus: Non derelinques animam meam apud inferos, neque sanctum tuum videre corruptionem . Ipse propter culpam nostram factus est velut homo sine adjutorio : propter innocentiam vero ac potentiam suam inventus est inter mortuos liber. Tunc enim vere quae non rapuerat, sicut scriptum est exsolvebat. Non itaque mirum, si Deum locus aliquis recipit, nec tamen capit: praesentiam sentit, majestatem non impedit: expavescit omnipotentiam, substantiam non includit. Siquidem illa summa et perfecta beatitudo et inexstinguibilis lucis , nec obscurari tenebris, nec variari locis, nec passionibus affici, nec conditionibus minui, nec temporibus valeat commutari. Deus ergo filium proprium hominem nec in inferis deseruit, nec apud inferos dereliquit. Cujus autem virtute ac majestate antiqua sanctorum corpora visa sunt resurrexisse , si Deus inferos minime visitavit? Quis ille est qui petras scindi, terram commoveri, solem obscurari, diem fugere, velum templi in duas dividi partes effecit? Nunquid homo tantum? nonne etiam Deus? Ergo ei nec in cruce, nec in morte, nec in sepulcro, nec in inferis defuit. Nec aliter, aut de alio solet intelligi quod in psalmo dictum est: Auferte portas, principes, vestras, et elevamini, portae aeternales, et introibit rex gloriae . Unde expavescentibus atque interrogantibus, Quis est iste rex gloriae ? respondetur, Dominus fortis et potens, Dominus potens in praelio, Quo praelio, nisi in quo mortem morte calcavit, peccatum innocens occisus exstinxit, et tropaeum victoriae de diabolo et angelis ejus reportavit? At enim ipse in cruce dixit: Deus, Deus meus, quare me dereliquisti ? Sed ista suscepti hominis vox est. Attende unde assumpta est, et illic vide quid sequitur: Longe, inquit, a salute mea verba delictorum . Similis est haec vox etiam illi qua dicitur: Tristis est anima mea usque ad mortem . Nonne paulo ante ipse discipulis dixerat: In hoc contristati estis, quoniam dixi, Eo ad Patrem meum, et jam non videbitis me ; et, Si diligeretis me, gauderetis; quia eo ad Patrem, quia Pater major me est . In quo ergo jubet gaudere discipulos suos? Qualiter creditur contristari magister, nisi ut in homine veri hominis passiones et fluctuationes ostenderet? Qui enim propter nos redimendos, instituendos, confirmandosque venerat, omnia in se infirmitatis nostrae genera sustinebat. Non enim habemus sacerdotem, qui non possit compati infirmitatibus nostris : etenim sicut Apostolus ait, Expertus est omnia secundum similitudinem sine peccato. Similis huic est etiam illa vox: Pater, si fieri potest, transeat a me calix iste: verum non quod ego volo, sed quod tu vis . Nonne in hoc venerat, ut pro nobis hunc calicem biberet, et venenum a serpente propinatum tali antidoto salutis expelleret? Nonne potestatem habebat ponendi animam suam, et potestatem habebat iterum sumendi eam ? Nonne ipse dixerat: Nemo tollit eam a me, sed ego a me ipso pono eam ? Et tamen nunc velut dubitans loquitur et recusans: ut et illic divina potestas appareat, et hic se conditio humana cognoscat. Nonne hoc mysterium ante tempora aeterna in Deo fuisse absconditum clamat. Apostolus ? Num vero velut repentinum aliquid Christus expavit, quod certo tempore faciendum in aeternitate cum Patre disposuit? Haec ergo et talia cum dicuntur aut fiunt, sicut saepe dictum est, veram hominis infirmitatem fragilitatemque demonstrant, nec ideo praesentiam divinae majestatis evacuant. Hic homo quisquis es, qui putas Deum Christum ab homine Christo passionis tempore separatum, non recordaris eum passuris discipulis suam praesentiam fideliter pollicentem, qui dicit: Cum vos tradiderint, nolite cogitare quomodo aut quid loquamini; dabitur enim vobis in illa hora quid loquamini. Non enim vos estis qui loquimini, sed spiritus Patris vestri qui loquitur in vobis . Itane ille qui servis facientibus Domini voluntatem suam divinam praesentiam promisit, donavit, exhibuit; in quo nullo existente peccato, pro nostra salute mortem subiit innoxiam, ut Patris faceret voluntatem, divinum auxilium sibi carnis tempore denegavit? Et Deus hominem quem ob haec sustinenda nulla compulsus necessitate suscepit, in hac perfunctione destituit? Loquitur inter tormenta martyrum praesens, nec eos aliquid meditari permittit, et se ipsum in crucis patibulo dereliquit? Ipse est enim, quod saepe ac semper est repetendum: nec distingui potest Dei hominisque persona, quamvis sit in eo diversa substantia. Absit aliud credere, absit aliter de omnipotente sentire. Nec nasci aeternus, nec crescere perfectus, nec impassibilis pati, nec immortalis mori, sine ulla sui mutatione vel corruptione, sicut jam dictum est, formidavit. Sed quia haec pati non posset sola Divinitas, hominem per quem tanti muneris mysterio perfungeretur, accepit. Nam et in coelum receptus, illuc eum levavit unde nunquam ipse discessit. Audiamus Apostolum praedicantem Christum crucifixum, Judaeis quidem scandalum, gentibus autem stultitiam: ipsis vero vocatis Judaeis et Graecis, eumdem ipsum Christum. Dei virtutem et Dei sapientiam . Advertite, filii dilectissimi, et quod jam nostis agnoscite: ipsum Christum, qui propter humilitatem suscepti hominis Judaeis dicitur fuisse scandalum, gentibus autem stultitia, ipsum esse Dei virtutem et Dei sapientiam. Nunquid vel hic separata aut discreta est ab Apostolo divinitatis humanitatisque persona? aut erubuit eamdem dicere Dei sapientiam, quam factam dixerat gentium stultitiam? aut eumdem asserere Dei virtutem, quem scandalum dixerat Judaeorum? Quid ergo nos erubescimus confiteri Deum propter hominem atque in homine natum et passum; cum non negamus donante Deo factum eumdem ipsum hominem Deum? Quod utique per divinam gratiam, non per humanam substantiam accepisse cognoscitur. Adhuc paulo infra subsequitur: Ex ipso autem vos estis in Christo Jesu, qui factus est nobis a Deo sapientia et justitia et sanctificatio et redemptio: ut quemadmodum scriptum est: Qui gloriatur, in Domino glorietur . Certe Christus Jesus hominis tantum nomen est, ait haereticus. Sed Paulus, qui sciebat et dixerat non esse in homine gloriandum, Christum Jesum non tantum hominem, sed Deum quoque cognoverat; quem sapientiam et justitiam et sanctificationem et redemptionem nobis a Deo factum esse credebat; et in eo credentes gloriari docebat: quoniam Christus Jesus et homo et Deus est. Et ad haec consequenter non elatione verbi aut sapientiae, mysterium Dei annuntians addit et dicit: Nihil me judicavi scire in vobis, nisi Jesum Christum, et hunc crucifixum . Ac ne Judaeorum iniquus populus parvum se asserat admisisse peccatum, si se intelligat nudum tantum hominem persecutum; mysterium in Dei sapientia dicit absconditum, nulli principum hujus saeculi revelatum testificans . Quod si cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent. Ecce et hic Christum Jesum quem Dominum gloriae confitetur, ipsum praedicare non metuit saeculi principibus crucifixum. Omnem hujus lectionis continentiam consideretis exhortor; et videbitis quanto molimine atque conatu, sanctus Apostolus hominum mentes a terrenae tantum intelligentiae vilitate ad divina in hoc mysterio et coelestia consideranda sustollat. Breviter enim cuncta transeo, quae ipsi plenius et latius poteritis advertere. Nam et ad Corinthios secunda quodam loco sic loquitur: Sive, inquit, mente excessimus, Deo; sive temperantes sumus, vobis: caritas enim compellit nos: judicantes hoc, quoniam unus pro omnibus mortuus est Et paulo post: Omnia, inquit, ex Deo, qui reconciliavit nos sibi per Christum: et dedit nobis mysterium reconciliationis, quia Deus erat in Christo mundum reconcilians sibi . Quaero quemadmodum: non aliter quam nascendo, patiendo, moriendo, resurgendo atque in coelum ascendendo? Quaero etiam quod sit mysterium reconciliationis nostrae? Num aliud quam sacrificium quod per suum sanguinem summus sacerdos obtulit Christus? Videamus ergo utrumnam solus homo perfecerit: quoniam, sicut illi putant, Deus ab eo in passione discessit. Sed huic opinioni Paulus apostolus evidentissime contradicit: Deus, inquit, erat in Christo. Erat in Christo, non discesserat a Christo. Deus erat in Christo, mundum reconcilians sibi. Quemadmodum reconcilians? non reputans illis delicta eorum. An forte hoc stultis placet, ut per hominem tantum fiat remissio peccatorum? Quod cum etiam Judaei respuerent dicendo: Blasphemat: quis potest dimittere peccata, nisi solus Deus ? ipse Dominus, Dei hominisque Filius, volens manifestare incredulis non esse solum hominem quem videbant, sed Deum etiam in quem credere contemnebant, et potestatem divinam homini quoque propter unitatem personae ejus ac praesentiae contributam evidenter ostendere: Ut sciatis, ait, quoniam potestatem habet filius hominis super terram dimittere peccata, tunc dixit paralytico: Surge, tolle lectum tuum, et vade in domum tuam . Ita Deus et homo, unus et verus animarum corporumque salvator, et exteriorem hominem morbo carnali, et interiorem peccati onere levavit. Deus ergo erat in Christo mundum reconcilians sibi: nusquam et nunquam deserens hominem, quem propria dignatione, nulla prorsus necessitate, suscepit. Ad Hebraeos quoque idem apostolus in ipsius Epistolae prima fronte testatur: Postremo, inquit, in his diebus locutus est nobis in Filio, quem constituit haeredem universorum, per quem fecit et saecula. Qui cum sit splendor gloriae, et figura substantiae ejus, gerens quoque omnia verbo virtutis suae, purgatione peccatorum a se facta, sedit in dextera majestatis in excelsis . Ipse ergo Filius Dei et filius hominis, unus est atque idem, qui propter aeternitatem cum Patre fecit saecula, propter incommutabilem lucem splendor est gloriae, propter aequalitatem figura est substantiae, propter majestatem gerit omnia verbo virtutis. Ipse etiam propter suscepti hominis passionem, peccatorum nostrorum fecit purgationem; et propte remunerationem, habet in Patris dextera sessionem. Quomodo autem purgationem fecit peccatorum, nisi delens chirographum, quod adversum nos fuerat , diabolo accusante conscriptum? quomodo delevit, nisi cruci affigens, et sanguine innocente diluens? Quod ergo olim Deus locutus est patribus in prophetis, et postremo est testificatus in Filio , hoc credamus, hoc teneamus, hoc omnibus viribus defendamus. Accedit ad causam, quod tunc principatus et potestates exspoliavit fiducialiter, triumphans eos in semetipso . Quod opus non est omnino solius hominis, sed divinae in homine majestatis. Neque enim homo fortis et potens, sed Dominus potens in bello . Item illic post multa, quibus Apostolus mysterium Novi Testamenti a Veteris figura discrevit, sic ait: Refragans legi Moysi, sine miseratione moritur in duobus aut tribus testibus: quanto magis videtur deteriore poena dignus, qui Filium Dei conculcavit, et qui sanguinem Novi Testamenti immundum aestimavit, in quo sanctificatus est, et spiritui gratiae Dei contumeliam fecit? Novimus enim eum qui dixit: Mihi vindicta, ego retribuam, dicit Dominus . Quaero qualiter possit Deus Dei Filius conculcari. Videtis etiam hic quemadmodum nec dubitet, nec metuat, nec erubescat asserere Dei Filium conculcatum. Sed quoniam si quis sanguinem in quo sanctificatus est, immundum existimat, utique Filium Dei conculcat: ideo non discrevit hominis passionem a Dei majestate, cujus reum vult esse illum, qui pro nihilo existimaverit pro se sanguinem fusum. Non enim Filius Dei conculcatur, nisi in eo quod mortis quam in homine sustinuit, beneficium spernitur. Ipse quoque Salvator ac Dominus fidem remuneraturus interrogat. Videte quid dixerit: Quem me, inquit, dicunt esse filium hominis ? Atque cum diversas aliorum opiniones illi suggererent: Vos autem, inquit, quem me dicitis esse ? me utique filium hominis. Ad haec Petrus, ab eodem inspiratus, et in hac confessione ad rectam fidem forma sui universis gentibus profuturus, adverte quanta et quam plena integritate responderit: Tu es Christus Filius Dei vivi . Tu tu, o ille, qui te filium hominis dicis, tu es Christus Filius Dei vivi. Nunquid non etiam hic, sive interrogatione Domini seu in responsione apostoli, utriusque substantiae una monstratur ostenditurque persona; dum et ille se hominis filium, quod in aperto videbatur, edicit, et Petrus eum Christum Dei Filium, quod in occulto gerebatur, donata sibi confessione monstravit? Unde laudatus a Domino et beatus est dictus ; quoniam non ei caro et sanguis revelaverit, sed Pater qui in coelis est. Quod ergo credere debeamus, Deus Pater per Deum Filium revelet, non caro et sanguis insinuet. Post resurrectionem quoque, cum Dominum Maria minime cognovisset, et ille proprio nomine appellando, viam illi recognitionis aperiret, ac se tangere volentem ne faceret prohiberet; quid ei nuntiandum discipulis delegare dignatus fuerit, audiamus. Vade, inquit, ad fratres meos, et dic eis: Ascendo ad Patrem meum et patrem vestrum; ad Deum meum et ad Deum vestrum . Age nunc, eligat haereticus utrum putat, et cujus vocem malit hanc esse, ipse discernat: utraque parte acuto spiritali gladio ferietur. Ascendo, inquit, ad Patrem meum et ad patrem vestrum; ad Deum meum, et ad Deum vestrum. Si hominis vox est, ergo Filius Dei est homo ille: ad Patrem meum, dixit, ascendo. Si Dei vox est, ergo homo est Deus ille: ad Deum meum enim dixit, ascendo. Nec enim ait, Ascendo ad Patrem meum, et Deum hominis mei: aut, Ascendo ad Deum meum, et ad Patrem Dei mei. Qui igitur personam divinitatis humanitatisque discernit, utroque intellectu convincitur. Aut homo dixit, et idem ipse est Dei Filius: aut Deus dixit, et idem ipse est etiam homo susceptus. Qui enim dicit, Ascendo ad Patrem meum et ad Deum meum; repetendo meum et meum, unam probat polliceturque personam, quamvis distinguat utramque substantiam. Quod enim ait, Ascendo ad Patrem meum, pertinere quidem videtur ad unigenitum Filium: quod autem ait, ad Deum meum, pertinere videtur ad hominem factum. Sed in Christo Jesu nec homo creatus potest dici, nec unigenitus Deus negari homo poterit natus. Atque ideo nec Dei tantum, nec hominis tantum, vox ista esse convincitur: quam Deus et homo, unus atque unicus ipse filius, ad suos discipulos perferendam inseparabili omnino atque indivisibili mandavit affectu. Denique ut noveritis, et plenius advertatis ita esse quod dicitur, ad dissolvenda omnium haereticorum machinamenta et universas calumnias refellendas; ubi opus fuit naturam creatoris a creatura discernere, videte qualiter pro nobis pietas divina vigilavit. Vade, inquit, ad fratres meos, et dic eis: Ascendo ad Patrem meum et ad Patrem vestrum; ad Deum meum et ad Deum vestrum. Ecce hic evidenter ipsius Domini, id est Dei et hominis, a famulorum suorum persona distinguitur, et a natura vocatio separatur. Quamvis enim id quod mandatur, jam amicis mandetur et fratribus: ostenditur tamen quid Domino debeatur, quid servis caeteris tribuatur. Potuit namque dicere, Ascendo ad Patrem nostrum, et ad Deum nostrum; quia multum distat inter dominationem et conditionem, inter generationem et adoptionem, inter substantiam et gratiam. Ideoque hic non permixte nec passim dicitur, Ascendo ad Patrem nostrum et ad Deum nostrum: sed ad Patrem meum et patrem vestrum, ad Deum meum et ad Deum vestrum. Aliter enim illi Deus pater est, aliter nobis. Illum siquidem natura coaequat, misericordia humiliat: nos vero natura prosternit, misericordia erigit. Hoc enim egit ista divina humanitas et humana divinitas, tali ac tanto miraculo, ut hujusmodi gratiam indigna mortalium meruisset infirmitas. Et quis poterit, vel cui sufficiat paginarum sanctarum omnia uno in tempore documenta congerere, quibus sincera haec et mera veritas perdocetur? Sed et modus sermonis qui jam dudum excessit, aliquando tenendus est, nec mihi diutius laborandum cum eis, quos instruente Domino eruditos agnovi. Instate itaque, sicut Apostolus praecepit, opportune atque importune; et doctrina sana universos errantes arguite, revocate, instruite, roborate: non mea, quae nulla aut parva sunt, habentes in hac fidei regula documenta; sed Scripturarum divinarum, ac magnorum et doctissimorum virorum, qui haec ante nos et firmissime tenuerunt, et multiplicibus libris eloquentissime docuerunt.

Notes: (Rom.
VIII, 29) (Joan. I, 1, 14) (Col.
I, 26) (Luc. I, 35) (I Cor. XV, 47-49) (Joan. I, 14) (Joan. III, 13) (Ephes. IV, 10) (Joan. VI, 61) (Ibid., 63) (Joan. I, 14) (I
Cor. II, 8) (Act. II, 24) (Job XXXVIII, 15-18, sec. LXX) (Psal. CXXXVIII, 7, 8) (Joan. I, 3) (Apoc. I, 17, 18) (Joan. VIII, 25) (Psal. XV, 10; Act. II, 28) (Psal. LXXXVII, 6) (Ps.
LXVIII, 5) (Matth. XXVII,
51, 52) (Psal. XXIII, 7) (Ibid., 8) (Psal. XXI, 1) (Ibid.) (Matth, XXVI, 38) (Joan. XVI, 6) (Joan. XIV, 28) (Hebr. IV, 15) (Matth. XXVI,

39) (Joan. X, 18) (Ibid.) (Col. I, 26) (Matth. X, 19, 20) (I Cor. I, 23, 24) (Ibid., 30, 31) (I Cor. II, 2) (Ibid., 7, 8) (V, 13, 14) (Ibid., 18, 19) (Marc. II, 7) (Matth. IX, 6) (Hebr.
I, 2, 3) (Col.
II, 14) (Hebr. I,
1, 2) (Col. II, 15) (Psal. XXIII, 6) (Hebr. X, 28-30) (Matth. XVI, 13) (Ibid., 15) (Matth. XVI,
16) (Ibid., 17) (Joan. XX, 17) (II Tim. IV, 2)