LIBER PRIMUS. EPISTOLA PRIMA. ENNODIUS JOANNI. EPISTOLA II. ENNODIUS FLORO. EPISTOLA III. ENNODIUS FAUSTO. EPISTOLA IV. ENNODIUS FAUSTO EPISTOLA V. ENNODIUS FAUSTO. EPISTOLA VI. ENNODIUS FAUSTO EPISTOLA VII. ENNODIUS FAUSTO. EPISTOLA VIII. FIRMINO ENNODIUS. EPISTOLA IX. OLYBRIO ENNODIUS. EPISTOLA X. ENNODIUS JOANNI. EPISTOLA XI. ENNODIUS CASTORIO ET FLORO. EPISTOLA XII. ENNODIUS AVIENO. EPISTOLA XIII. ENNODIUS AGAPITO. EPISTOLA XIV. ENNODIUS FAUSTO. EPISTOLA XV ENNODIUS FLORIANO EPISTOLA XVI. ENNODIUS FLORIANO. EPISTOLA XVII. ENNODIUS FAUSTO. EPISTOLA XVIII. ENNODIUS AVIENO. EPISTOLA XIX. ENNODIUS DEUTERIO. EPISTOLA XX. ENNODIUS FAUSTO. EPISTOLA XXI. ENNODIUS FAUSTO. EPISTOLA XXII. ENNODIUS OPILIONI. EPISTOLA XXIII. ENNODIUS SENARIO. EPISTOLA XXIV. ENNODIUS ASTURIO. EPISTOLA XXV. ENNODIUS OLYBRIO ET EUGENETI. EPISTOLA XXVI. ENNODIUS FAUSTO.
Author: Ennodius Ticinensis

Dum salum quaeris verbis in statione compositis, et incerta liquentis elementi placida oratione describis: dum sermonum cymbam inter loquelae scopulos rector diligens frenas, et cursum artificem fabricatus trutinator expendis; pelagus oculis meis, quod aquarum simulabas, eloquii demonstrasti. Deus bone, in quantos se usus dives lingua dispergit! Cum voluerit, saevit ut bestia, currit ut fluvius, fluctuat ut profundum: et quamcunque fucatis verborum imaginibus pingit speciem, veri astipulatione repraesentat. Timere te scriptionem, quasi fronte tener, insinuas; dum declamationum pompam refuga laudis deposcit assertio; et fit avara gloriae, dum pudori parcere se ostendit, peregrinam mentita formidinem. Ago at ue habeo gratias, quod nobilia rud menta facundiae tuae in amici, quantum aestimas, praeconiis consecrasti. Et licet non agnoscam mea esse quae loqueris; religionem tamen narrantis amplector, diligentiam pectoris laudo, quam gratiae per sudum rutilantis luce dedicasti. Tibi fax ista praetenditur, quam in opinione mea blandus elocutor accendis: ego noctem conscientiae meae, etsi non fugio, novi tamen aestimare. Graves hiatus patitur alienae gratiae commissa credulitas: quanquam omne crimen transeat, qui vult decipere confidentem. Gaudia tamen mea de te epistolaris alloquii dotibus adimplesti; dum novitatem sensuum monstras serenitate sermonum, et veteris decora prosapiae novelli vincis nitore colloquii. Sat fuerat parentum tuorum desideriis, seniora te familiae ornamenta aemulari: vincere posse, sicut nemo credidit, ita nullus optavit. Vides quantum ad unguem polita conversatio pretiis bene nascentis adjungat? Quod jubar sanguinis praestitit, superavit industria castigantis. Credidi votorum summam fatigari, si te natalibus reddidisses; illud non expendens, quid claritati tuae cohabitator infuderet. Sit forte in aestimatione arbitrii mei defraudata cognitio. Neminem credidi ad Olybrium pervenire: quem vicinis calcibus pernix insecutor adjunges: beatum facturus nempe, si viceris. Deum precor, ut adolescentia in te, quae primordiis monstrant, bonae frugis germina convalescant. Domi habes, unde exhortationis meae viva sumas exempla. Te pater morum tranquillitate, socer eloquentia similem producat. Si me voti reum facere coelestia regna dignantur, unum precor, ut mei meminisse digneris: ne illius, cujus perfectionem inter dicendi simulacra meditaris, oblivionis quoque par esse contendas. Sed ad epistolae morem revertar, quam affectio tua in longum produxit. Salve, mi domine, et amantem tui frequentibus cole muniis litterarum; ne amoris contestatio sola sicut solet in quibusdam esse, praevii in te putetur exstitisse sermonis.

Novi me duram cepisse provinciam, et gravem sarcinam humeris infirmis attollere, qui sublimitatem tuam, quantum ad me, quietam verborum stimulis excitavi. Sic minaces dentes bestias invalida lacessit adol scentia: et dum majora viribus provocat, quod evenire optat, spectaculum putat esse, non praelium. Sic mens congressionis ignara certaminibus ante periculum debet affectum. Leonis rabiem, et quam Libya alit bestiam, quam te, lingua censeo mitiorem. Quae me praecipitavit inscitia? qui animi fervor a cognitione tui peregrinantem duxit in devium, ut nescirem quid intentioni lacessitus deberet, qui semper contumelias primus incipit, qui injuriarum gymnasiis nunquam meruit posthaberi? Clericorum certe exercitatissimus maledictor; qui ad eos semper novelli et acuti dentis morsus exhibuit, quem evadere ad unguem ducta vita non meruit; cui cessit omnis eruditio; et quasi cometem sidus religiosorum fugit universitas. Hunc ergo improbus et fronte debilis excitavi. Hac fiducia provocassem ventos ad flandum, ad cursum flumina, Faustum meum ad facundiam, qua te ad garrulitatem loquendi parcus ferratis verborum calcibus animavi. Ignosce, quaeso, et quod in aliis vitium putas, taciturnitatem amantis sperne: abstine a responsis, provocantem damna contemptu. Tecum decertet de mediis curiae finibus eductus, circa Gallum prosapia conticesce, silentii tui, si praevales, talione mulcemur. Cave, mi domine, ne incipias minorem loquacitate provocando humilis aestimari. Quid enim laboris est, jacentem in ea parte superare, et triumphum de eo ducere, qui se ante conflictum imparem confitetur? Esto mihi tamen apud dominum Faustum amoris mei fibula, si querelas, quamvis angustas, et rusticas, studes evadere. Acta est causa desiderii mei beneficio querelarum: meruit impudentia, quod negabat urbanitas. Diligentiam sancti pectoris quam artifex silentium tegebat, elicui; taciturnitatem quae ad fomenta ardoris mei parata fuerat, terminavi: prorogando viles paginas, pretium vincentis accepi. Sic usuram cultori vexatis reddit terra cespitibus, et feturam nobilem de singularibus parturit gleba germinibus: sic ad vocem unius hominis montium secreta respondent, et dum angustus clamor vincitur, valitudinem suam elementa manifestant. Evangelicis tali facto obsecutus oraculis, fructum de praecepti sum veritate sortitus; cujus declarat instructio, quod pulsanti saepe surgat Deus, et tribuat, si non propter meritum, vel propter importunitatem. Facessat posthac infidelium male cauta discussio: integritati sententiae periculis praesentibus idoneus mihi testis astipulor Frequenti oratione optata promerui: concessum est precum assiduitati quod negabatur examini. Debeo vobis amicitiam, querimoniae meae: quas, dum votis effectum tribuitis, plus amabo. Fuerit licet origo vestra a justo dolore veniens; frequenter a vobis, postquam praestitistis, etiam illaesus incipiam. Delenificam allegationem amplexus epistolaris eloquii, ago atque habeo gratias, quod me diu tristium noluistis esse participem: fecistis hoc forsitan voto et studio consulentis. Sed ascribo peccatis meis, quod majoribus, dum temperatis alloquio, sum jactatus angoribus. Mihi uni in adversum provisa contingunt, dum graviora semper in moe ore aestimo, quae tacentur: quia credo quod de mediocribus saepe communicentur verba languoribus, cum proximitas funeris imperet silentia cito rumpenda. Deo gratias, qui ea quae dura aestimantur, clementia bene vertit, et quae ex merito nostro ventura collegimus, ex sua facit miseratione transferri. Voluissem tamen, talem circa parvitatem meam dignatio vestra tenuisset affectum, ut quem comitem saepe gaudiis adhibuisti, cum eo elegissetis etiam adversa partiri. An putatis tale beneficium in acceptum me esse relaturum, si ab aestibus pectoris vestri, tanquam male fidelis excludar? Non est, ut video, apud vos mei ratio dispensata consiliis. Ego mihi perire gratiam puto, nisi eam rerum omnium vobiscum communicatione nutriatis. Desinite, quaeso, in hac mihi parte consulere, vestra impendio verba cupienti. Cui si votivi negentur affatus, fatiscam, ut terra cui coelo nihil liquitur, nec venas suas succo bibuli humoris infundit, unde innatis alimenta culmis exhibeat, et ad falcem gravidas aristas adducat. Ut piscis aqua abstractus vitalibus indumentis privatus exstinguitur, sic ego subductis alloquii vestri fluentis interimor. Quaerant alii quod delectet: ego res ad animam pertinentes expostulo: mihi non tam delicias verba vestra pariunt, quam salutem. Rem fateor nullis coloratam fucis, nullis nebularum depictam mendaciis, quia non sum simulandi artifex: decerptum aliquid vitae meae censui, dum tacetis. Male vos fideles asseritis, si ad aures meas generaliter deflenda per vos deferantur incommoda: quasi nescire alicui Christiano liceat malum, cui Roma succumbit. Barbaras nationes, et a nostro limite toto pene orbe divisas, continuis haec conjicio lamentis ingemiscere, et ad solatium nostrum lacrymas commodare. Hujus rei magnitudo vestra adhibere se indicem fugit, ut in perniciem meam fallacium nuntiorum diabolica cum securitate vota mentiantur: ut non sit, ad cujus veritatem post fabulas redeam, nec qui animum meum veri demonstratione sustentet. Cave faxis, mi domine: vobiscum mihi alia res est: aliud fori jus, aliud triclinii. Audiat te quae in conversatione publica didiceris, familia domestica retexentem. Subjectorum animos, et fideles, ut putatis, mentes relationum vestrarum cibis alite, ne jejuna amicorum corda talibus ferculis impasta moriantur. Anagnostici fidem secutus, et suavis orationis sapore provocatus, pene vitium credidi rem esse virtutis; et dum plus sermonum diademata credo valere quam conscientiam, culpam quam mens non agnoscebat, incurri. Non sic servis sibilo artificibus insidiis blandus venator illudit: non ita pinnarum mentita formidinem discoloribus fucis ultro expetenda retia manus magistra componit: quemadmodum me captum, et sponte capistris ora porrigentem magnitudinis vestrae tenuere sermones. Commiss. nescius, vobis impugnantibus, diu utrum essem innocens inquisivi. Aliud sentiebam de epistola vestra, aliud de proposito meo. Quis rogo fuit patrandi sceleris tam venustus admissor, qui purgationem crederet, si alieno se fateretur praecepto suo militare flagitio, cum nemo de se confesso juste credere possit crimen alienum? Sed credo juris et legum expertem fuisse personam, et sola calliditate compositam: cui etiam imitandi in scriptione aliena imaginem veritatis indulgeat et proprietatis simulacrum lenocinia pudenda concilient. Nolo cujusquam nomen incessere, nec contra conscientiam accusantis subire personam: sufficit pudorem meum in statione constitui: alios jactent incerta ventorum. Ego tamen, etsi imperare talia calcaribus armatae lectionis adigeret, patriarcharum me imitatione defenderem. Furto Jacob primogeniti fratris vicit aetatem : cujus beneficio principatum obtinuit, quem natura non dederat. David dum lustraret devia studio fugae et angusta terrarum, propositionis panibus famem depulit; et contra legis vetita quae minores habet aculeos, esuriem corporis effugavit. Ego inediam quam de divinis Libris anima impastus conceperam, marcentibus diu debui tolerare visceribus, donec concepta lues ad vitalia secreta percurreret. Daniel propheta divina dogmata regiis subduxit penetralibus; quae ad instructionem suam pudicus et imitandus raptor adjunxit. Quid juvat ire per singula, cum ad munimen impugnatae una sufficiat de numeratis persona conscientiae? Quae tamen verecundiae suae, et naturali ut ita dixerim debilitati, ante necessaria petitione prospexit. Nam et si sum post negationem qui me reum fecerim, aestimate. Doctorem Libycum asseritis sublata a se pyri poma flevisse. Merito lamentis expiandum est, quod cum pudoris dispendio venter acquirit. Vilia fuerint forte quae sustulit, aut negligentia, aut usu, aut tempestate peritura: non fuit culpa vacuus tamen, juxta Apostolum , raptor: carnem quam animam plus amavit. Tobias propheta hujusmodi commissoribus occurrit, et divina voce testatur dicens: Non licet nobis aliquid manducare furtivum . Cum dixisset, manducare, non dixit. Non licet nobis aliquid lectitare furtivum. Josiam, ut narrat historia , subrepta papyrus instruxit. Ego homuncio hoc non facerem, quem vos contra ingenii vires ad scientiam diligendam verborum stimulis foditis? Sed revertor ad virum optimum, praefati, quantum scribitis, sceleris admissorem: qui in utraque parte fidem violans, nec vos securitate, nec me facti, si scripsi, perfectione donavit. Contingat mihi, salva magnitudine vestra, coram posito secundum mandata Dei, tanti viri, prout habet animus meus, terga multare. Abundantem Dei misericordiam precatus commendo ipsi anni felicis auspicia; et beneficiorum ejus muneribus sublimis jam consularem virum quasi aequalis aggredior. Hactenus trabealis cothurni pompam familiae nostrae peregrina ornamenta tribuebant, et pertinere nos ad eum magis affinitate quam genere gaudebamus, qui anno nomen imposuit. Munus erat non debitum, quod inter curulium possessores diligentium fabulis addebamur. Quotiens nos obnoxios sibi fecit lingua, quae apud alios exaltavit, ut commutato conditionis ordine alienis nostrae nobilitatis insignia deberentur stipendiis? At nunc facessat invidia, vetustorum reparator fascium novellus consul illuxit, et dignitatum nostrarum cariosas fores robustus reseravit impulsor. Ad redivivam valetudinem tremebunda marcescentium cardinum limina juvenescunt: quae nullis credo, Deo auspice, quia posthaec obicibus claudenda patuissent. Nam Avieni mei non unus, sed primus est consulatus. Stirpis suae gestatura aquilas agmina praevius antecessit, et ad principalem militiam iter virtutis ostendit. Si qua est saecularium reverentia dignitatum, si quis honos est hominem vivere post sepulcra, si quid providit astutia veterum, per quod ab hominibus anni vincantur adulti: jure fastos hujuscemodi putantur invenisse consilia, quorum longaevitas et senectutem refutat et terminum. Deus bone! quantum est, unius vocabulum hominis impensum in dictandis legibus laborem vel stabilire posse, vel solvere? Macte insignium adolescens virtutum, qui oblitteratum materni stemmatis callem vitales honorum secures attulisti, quibus annosas, ne posteritatem tuam retinerent, splendidissimi itineris obices amputares. Cedant huic priscorum laudes, quibus nobilitatem doctorum commenta pepererunt, quae phaleratis verborum superciliis meritum a relatore mercantur. Necesse enim est exilitatem thematis narrantis opibus ampliari, ut dos quae in materia non invenitur, styli processionibus inseratur. Ut taceam Fabios, Torquatos, Camillos, Decios fuisse superatos; te ipsum, mi domine, qui universos vicisti, ejus primordiis existimo votive ces isse. Tu per duratum proavorum avorumque scipionum tranitem jam grandior, pene praecedentium connexus lateribus ambulasti; ita ut sub conjunctione nunquam interpolatae felicitatis incederes. Ad Avieni mei adhuc teneri virtutes pertinet, et tuo generi con inuare fasces, et nostro reddere. Ago gratias intentioni in commune augmentum profuturae: per quam cum Dei beneficio natalium bonorum claritas hactenus interclusa resplenduit: per quam diem suum lucidus sanguis agnovit. Quam voluissem votorum meorum summam coram positus intueri, si non peccatorum magnitudo munus coeleste, quod non potuit desideriis, denegaret aspectibus, et nefas sit hominem uno eodemque tempore universa optata promereri! Illud tamen inter maximas Redemptoris nostri remunerationes credo numerandum, quod limen felicis infantiae consul meus cum honore senis ingressus est. Sed praecipio quid paretur laboribus, cum talia primordiis exhibentur. Inauspicatis successibus illi provectuum incrementa ventura sunt, quem coepisse videmus a fascibus. Minus est quod sibi de prosperitatis eventu in antiquorum praeconiis vetus fama blanditur. Quod attrita pulvere canities, quod vita sub fasce acta vix meruit, quod grandaevus de impetratione nunquam certus optavit, hoc memoratu saepius adolescenti meo supernum munus ingessit. Additur, quod in principio vitae disciplinis optimis institutus, videtur meruisse quod adeptus est: nec dignatur totum in se felicitati, in quo possunt etiam dari plura virtuti. Naturae in decus scholas et litterarum studia consecutus, paternae perfectionis aemulator, talem se industria sua filium reddidit, qualem alter vix potuit legisse. Quidquid Attica, quidquid Romana praecipuum habet lingua cognovit: aurum Demosthenis, et ferrum Ciceronis expendit, utramque dicendi seriem Latinus relator implevit. Grammaticae instructionis repagula, et illas dicendi legales angustias pro libertate complexus est. Oratoriam pompam sectando masculae dictionis brachiis aequales ad certamen eduxit. Sed quo me rapiat processus affectionis terminum refutantis, agnosco: divisus proposito consulem eruditum ingenio impar appello. Ad vos revertor, cum quibus mihi commune gaudium, par desiderium, aequalis supplicatio est. Oremus Deum, quia vota nostra modum refutant, ut ipse faciat perenne esse quod tribuit: nec unquam circa nos muneribus suis terminum ponat, qui largiendo damna non sentit. Vos gaudete tamen vestro tam excellenti bono, quibus fas est post trabeas suas habere filium in obsequio consularem. Si tamen in sententia mea coelestis vigor operatur, et tota mens humanis delictis inclinata non subjacet, fidelium orationum vestrarum retributio est circa sobolem dignitas impetrata. Urbi sufficerent quantos habet domus una precatores. Felix mater tot imperatorum domina; vos apud Deum precibus suis matrona fortis attollit: per tantos regnum coeleste vim patitur, quorum meritis a divina clementia quod postulatur, exigitur. Scriptum enim meminimus, dicente Domino discipulis: Si convenerit duobus aut tribus vestrum, quidquid petieritis impetrabitis . Credo Redemptorem, justorum raritate prospecta, pro mundi salute petituros duos dixisse sufficere: licet conjectura perpendi, si possit tribus aliquid denegari pro suorum utilitate poscentibus. His ergo spebus animatus, et justorum cognatione sublimis, confido de superna benignitate etiam me ad optatae copiam gratiae perventurum. Si Abrahae meritis Loth sanctorum turbis ascribitur: si hi qui caruere propriis, propinquorum ad celsa perduci meruere virtutibus; annus iste familiae vestrae pariet dignitates. Nam si vobis cordi sum, facile ad coelestem gratiam optata impetratione perducor. Domine mi, salutationis reverentiam solvens, veniam postulo de prolixitate sermonis; quia difficile est magna gaudentem parva loqui esse contentum. Deus bone, quam nihil est arduum magna curantibus, et qua quiete divinae mentes visa describunt! quibus ornantur dotibus loca, quae lingua dives, et dicendi peritus aspexerit, si religioso liceat sine discrimine confessionis enarrare proposito! Quasdam mundi artifex Deus provinciis felicitates stupenda secreti sui largitate concessit: alias uberius, melius alias vinum jussit effundere: aliis contulit triticeae segetis ope gratulari: multas pomorum varietate vel utilitate donavit. Quibus haec tamen ipsius naturae repugnantis merita non dederunt, fecit eas relatore sublimes. Non est unde jejuna cautibus gleba desperet, nec unde non respondentia cultori arva subjaceant. Linguarum genio terris merita tribuuntur: et qualiter quis loqui potuerit, taliter rem de qua fuerit locutus, attollit. Crescitis provinciae cultura sermonum: oris est, quidquid in vobis lector stupuit. Uber solum, et divitibus quae te jactas terra palmitibus, quae per modicos sulcos scalpentem dorsa pascis agricolam, quae venas divites in ipso proscissionis pandis exordio, quae suscepta germina multiplicata messe restituis; nihil tibi commune cum maximis, si ad te domnus Faustus Romani status eloquii non serenus accesserit. Ecce Comus pullae quondam pene in silentium missa conditio, quae nulla se hactenus commoditate, nulla, ut aiunt, formositate jactavit, quanto gaudet ingenii privilegio? Quae per praerupta convallia, et patulos cohaerentium hiatus montium aestivis nivibus miseram scit exhibere concordiam: cui per pericula pendentium cum via cultorum ante terram per scopulos opus est seminare, quam germina: cui calamitatis genus est, riparum Larii confinia canis ornasse nemoribus, ut subridens illecebrosa visione dominantibus blanda fecunditatem fronte mentiatur, et in perniciem possessoris pulchritudinem nutriat exsecrandam. Ubi primum fabricis suis per praetoria domini tributa dissolvunt, dum antiquorum lacunas parca nituntur frugalitate reparare, et profligantia patrimonium fulcire culmina. Indigenarum copia ad hoc tantum servata, ut functioni publicae peraequatoris etiam vota transcendens numerus non deesset. Piscium populos non ad delicias, sed ad horrorem nutriens: per quos discimus, quid laudis captorum alibi sapor mereatur. Ubi aer pluvius perenniter, et minax coelum, et quaedam vitae sine tota luce transactio. Dulcia Larii oculis fluenta transeuntibus, et ad natatum quos perdat invitantia. Quis ferat decorum gurgitem sub hac deceptione fallentem? Quid dicam insulam relatione factam habitabilem? quis non hoc miretur? in qua minus amatur vita servat? in qua portio fuit evasisse discriminis? circa quam piscibus hominum ministratur esca cadaveribus? Nulli enim praeter aquas Larii defuncti ibidem sepulcra meruerunt. Maria, fluvium Adduamque laudastis, quod per confusos ductus discrimen lacum tumoris ostendit: qui agnosci in eo nunquam, nisi per turbida fluenta, potuerunt. Tanti fuit divitias facundiae in rebus laude carentibus ostentare, quanti non fuerant haec omnia naturae beneficia, si dedisset. Coelorum tamen Dominus qui hoc vobis posse concessit, munera sua sub perennitate tueatur. Quia haec ego non quasi a vobis diversa sentiens scripsi: sed ut ex istis lector agnoscat, Comum per stylum vestrum melius esse legere quam videre. Quantus est fascis invidiae, quam facilis nocendi via, quotiens praecedenti opinione laborat impetitus! Nemo quid factum sit, ut video, quidve infectum respicit: ad impugnationis fidem solum advocatur pro teste propositum. Deus omnipotens mutatas ordinum vices vertat in melius, et rerum statum qui labe temporis aut meritorum nostrorum nebulis obsolevit, aurei saeculi candore perfundat. Quando non hominum obscenissima crimina innocentis officii texit umbraculum, et quidquid a morum nube descendit, coelestis militiae serenitas excusavit? At nunc in aucupium trahitur male creduli interpretis clericatus, et quod ante religiosam professionem admisisse non decuit, hoc postquam per titulum ecclesiasticum culpis renuntiavimus, sine honesti credimur consideratione peragere. Qua me tempestate procella immanium peccatorum ire ad famosum officium compulisti? In quo omnes errorum rami magistra vivendi solent falce truncari, in eo de me facinus credi facis omnes fallentibus. Ille mancipia sua a me sublata deflevit, et contra potentiam ecclesiastici militis advocandam credidit regiam defensionem. Rogo, quis hoc commentator vel in scena proponat? quis poetarum fabellam fucis similibus aut commentitiis personis instrueret? Novit Dominus, qui manu valida in adjutorio vestro mei propugnator assurgat, totius me esse technae hujusmodi ignarum. Ante aliquid temporis pueri duo, qui sibi a praefato asserebant inferri violentiam ad opem se Ecclesiae sub interpellatione publica contulerunt. Preces adhibuisse memini, ut circa eos, quod defunctus voluit, servaretur: auditurum se deceptiosis et blandis promisit illecebris. Ut ad obsequium reverterentur ad quod deputati fuerant, sancto episcopo patre vestro praesente qui eisdem praebebat auxilium, sub notitia civitatis hortatus sum. Quid postea evenerit, ignoravi, nisi postquam male retentatoris nomen accepi. Haec mentior, nisi impugnatoris mei attestatione constiterint: cui tamen gratias refero, quia sub quavis occasione votivas exegit epistolas: quae mihi multum doloris jussionis vestrae dubitatione pepererunt. De me enim deliberatum esse video, si vos, utrum audiam quae jubetis, in ancipiti esse cognosco. Nulla me tamen nec magnitudinem vestram ex ea parte apud Deum culpa respiciet, quia praefatos mox ad servitium illius boni viri sine alicujus audientiae libra ire compuli. Domine mi, salutatione largissimam dicens, quam vellem, si istis negotiis paginas non negetis, aut accusatores meos ipse componere, aut quod est familiarius frequenter errare! Jucunda sunt commercia litterarum docto auctore concepta: illa, in quibus ad unguem politi sermonis splendor effulgurat, ubi oratio dives frenis peritiae continetur. Quando abundantem loquelae venam laboriosus in lucem scrutator adduxerit, tunc procedunt officia suscipientis desideriis paritura. At ubi scaber sermo angustiam pauperis signat ingenii, nec conceptum suum in ordinem digerendo noctem studio elocutionis interserit, et nebulosae narrationis ambiguo quamdam generat de ipsa explanatione caecitatem; quis non personae talis in eloquentiae arce constitutus spernat affectum? Gravat conscientiam perfectorum amor indocti. Sed vis caritatis internae necessitudinis vinculis adjuta non fertur. Nescit experiri quid possit, quem caritas stimulis suis exagitat. Solent tamen dignos venia judicare perfecti, quos inter epistolares vias nutantia deseruere vestigia. Soletis quid dicere voluimus attendere, quotiens non eloquuntur vota sermones. Idoneae tamen perlatricis viaticum praegravavi: et quae me praesentare vivis potuisset affatibus, ea epistolam comitante perduxi: minus nobis periculi esse confidens, sub intercessoris boni me praesentia deliquisse. Vale ergo, mi domine, et amantem vestri peculiaribus fovete beneficiis. Sic apicem vestrum, si est quo crescat adhuc divinus favor attollat. Dum favos loqueris, et per domos cereas eloquentiae nectare liquentis elementi mella componis, peregrinum labiis meis saporem epuli divitis infudisti, Herculei certaminis et triumphalium Antaei casuum faciens mentionem. Sic se equidem exercita litterarum gymnasiis palaestra dilucidant, sic madefacta studiorum oleo loquendi artificiis oris membra submittunt. Sed noluissem, fateor, illius, ut aiunt, pugnae commemoratione morderi. Antaeum fabula senior, ne elisus vinceret, matris solatium, postquam coepit non cadere, loquitur perdidisse. Qui per callidi hostis fabricam fertur stando esse superatus, et in pectore animam posuisse certantis. Res scilicet digna memoratu, sed amicitiarum indigna proposito. Nos nempe memini foederis certamina suscepisse, sed per quae mutuae vincamus caritatis officiis: ut dum inter hujusmodi luctamina nitimur, et vinci ambo optemus et vincere. Nobis per communia peccatorum secreta vivendum potius, quam obeundum est: matris Ecclesiae ope sociata, quae utrosque, ut vera loquamur, fidei ubere lacte pascit altrici. Cessent anilium commenta poetarum: fabulosa repudietur antiquitas: status innocens ruinae nequaquam misceatur alterius. Nobis, si placet in novellum usum majorum exempla revocare, potius Pyladis et Orestis, Nisi et Euryali, Pollucis et Castoris si nihil his clandestinorum actuum decerpit obscenitas, convenit gratiae meminisse vel fidei. Quos inter se ita concors animorum devinxit aequalitas, ut horum duos expetitus cum amicis juvaret interitus, alter amico vitam pretio suae mortis afferret. Ista sunt digna memoria, quotiens inter novos concordiae nexus, udo, ut ita dixerim, animorum libro, cespitibus validis fetura nobilis juncta maritatur. Illae mentes promittunt bona concordiae, quae quid in cultura sudoris sit opus agnoscunt. Gaudeo tamen, quod jam indissolubili societate moribus jungimur, et ab ostio affectionis per examinis lancem caritatis incrementa pensamus. Vicem redderem, nisi oneraret diligentiam amici pectoris restituta laudatio: ne dum in praeconiis mutuum videmur scabere, adulationis suspicione polluatur affectio; et amor currat in vitium, dum illud quod apud alios debemus facere, nobis incompetenter ingerimus. Amantium enim ornamenta inter familiares paginas retinenda sunt, non loquenda; ne tantum conscientias nostras vacuis sensibus relatione laudis honoremus. Sunt ubi bona tua, ut apud te propter affectum taceam, amice concelebrem. In his quae de profectu tuo sentio, religiosam tibi tantum debeo taciturnitatem. Possem quidem, vitia temporis secutus, laudes tuas nunc inexhausta praedicatione reserare, totam paginam fucatis colorare blanditiis. Sed absit hoc a proposito, facessat a moribus, ut quem mente teneo, ista tantum velim esse remuneratione contentum. Tibi non delenificam orationem, sed vocem debeo castigantis. Non tibi pictis verborum illudens artificiis, sed totum profunda mente te retinens, possem dicere: Ad arcem scientiae, sine tenerae aetatis praejudicio, pervenisti: summam perfectionis adeptus es: nulla debes cura distringi, sed bonis tuis tanquam locuples possessor ornari. Sed haec, sicut praedixi, a me aliena sunt: ore te parentis stimulo; dico: sint licet grandia, quae in cano eloquentiae flore polliceris, ego tamen nisi de messe non gratulor: ut solet avarus agricola, qui ubertatem anni nisi in horreis non metitur. Jam in te et si non gravidas aristas, multo tamen videmus lacte turgentes. Jam prope ad aream vota perveniunt. Sed plus timendum est, quotiens desideria nostra spes vicina succendit. Labora circa studia, lucem in colloquiis dilige, lectioni devotus insiste, ut fructus eloquentiae multiplicium auctorum ventilatione purgetur. Pulchra sunt quae scribis; sed ego amo plus fortia: redimita sunt floribus; sed poma plus diligo. Salve, mi domine, et haec ea qua insinuavi sinceritate complectere, et amorem meum in admonitionis fide perpende. Scito epistolas tuas nullis doctorum a me esse denegandas, ut quod me per inscitiam fugerit, per eos qui ad unguem docti sunt emendetur: et ideo ad scriptionis culturam multo sudore te praepara: ut vota quae circa te pro venerandi patris tui meritis amore concepi, ad effectum sub hac claritatis tuae intentione perveniant. Amantem vestri gratia deberetis relevare colloquii, et amicam diligentiam testimonio reserare sermonis: quia muta caritas pene obtinet vices ingrati, et per paginarum abstinentiam intercipitur vis amoris. Absentium animis sola litterarum medetur oblatio, quae quodam mentis artificio pingit scriptione quod loquitur. Haec apud vos supervacuum putamus asserere, quos instituta nobilia acuunt, quibus praesto est sanguis, doctrina, consortium. Nihil est bonarum artium, quod nescire sine negligentiae culpa possitis quos post lucem natalium Romanorum decus Faustus institui. Ergo magis fatendum est, me non mereri quod postulo, quam vos nescire quid debeatis offerre. Domini mihi, salutationis debita effusissima humilitate persolvens, precor, ut tandem aliquando non immemores admonitionis et foederis, rescribatis. Circa quae opera pigros vos esse non convenit, quia nec conversationi vestrae sancta conscientia, nec uber sermo potest deesse colloquiis. Si quaeras, cur a silentio vestro multata non reticet prodiga frons pudoris, et male interpretando impudentia vocetur affectio: si garrulitatem meam fructu dicas cessante debuisse compesci: ego te, illustrissime hominum, illa quae in familia tua domestica est sinceritate convenio, ego foederatam promissionem quasi obsidem mentis amplector. Doleo quidem procuratas longi causas silentii: dum et caritas et necessitudo negligitur. Sed quia me totum sibi amor tuus vindicat, adhuc credo excusationem posse recipere quod fecisti, et purgationis tuae in hac parte causas aestimo esse, quas invenire non possum. In bona te valetudine degere, voti compos semper audivi: sudorem tuum circa ornamentum generis saepe epistolaris alloquii luce tersisti. Nihil praeter contemptum monstrat, quotiens taciturnitas non habet necessitatem. Ego tamen spem de responso capiens semper scripsi, et sub quadam claritatis tuae praesentia legenda dictavi: visa est mihi, dum loquor, pagina mea te reddidisse, te sapere, et tuis picta imaginibus verba conferre. Quid esset in epistola tua dulcedinis, si eam daretur accipere, quaeso diligenter expende, quando, licet a nobis procedentia, tamen quae ad te veniunt, verba complectimur. Jam rogo ad affectum scriptionis erigere, et ariditatem meam colloquii fluentis infunde, ut quid ministerium meum a Deo valeat impetrare, cognoscam, si epistolas tuas aemulas paternae perfectionis accepero. Nolo metuas, quod illum formidandum doctissimis loquor, et quasi ante oculos tuos in exemplum elocutionis adduco. Peritorum mos est medicorum, in venis deprehendere vires corporum, et de successu hominis digitos interrogare. Nec aliter incipientum possunt ingenia cognosci, nisi ut qui non debent tenerae adhuc aetati robustas declamationes, inquirentes de futura ubertate laetificent, et messem peritiae in radice manifestent. Domine, ut supra, salutationis honore, reverentia solita, spero, ut mei te esse memorem si meritum non ostendit, saltem importunitas mea quae est indefessa significet. Male est animo, postquam magnitudo tua aequi observantissima et amicitiarum tenax, in hanc meae oblivionis se vertit incuriam, ut diligentiae immemor, bona melioris saeculi, quae accesserunt de profectu honorum tuorum, fama potius quam felici epistola nuntiasset. Ubi sunt illa sanctae conscientiae tuae in conversatione veneranda penetralia? Quando invenire potuisset relatu digniora animus de amantis hilaritate sollicitus? Sed quaero, ne malignorum quispiam austrum fontibus, aut petulcum animal rosetis immiserit. Nunquam enim sine offensa amicis prosper eventus absconditur: a commotione evenit longe degentibus tacere quod gaudeas. Procul a moribus vestris malitiae facessat obscenitas: puto bona vestra me meruisse nescire. Qua sermonis frequentia pensabitur tale silentium? Decedentem a desideriis amicum nulla delinire potest cultura caritatis. Haec quantavis, mi domine, nobilibus scientiae tuae verborum pingas imaginibus, raro curantur malefacta colloquiis, et dolor qui a te descenderit, sanari non poterit per loquelam. Vix erit, ut scribendo deleas quod scribere contempsisti. Sed revertor ad propositum, a quo nunquam est, si miseretur divinitas, discedendum. Deo debeo, quod prospera tua, te silentium procurante, in Liguria primus agnovi. Perdidisti fructum studiosae taciturnitatis: bonorum felicitas mundi lingua celebratur. Ignorari non potest quod summis accesserit. In honoribus, illa magis amplectenda sunt quae redduntur. Male ad fasces attollitur, cujus mens inter curiae sidera lucis suffragia non agnoscit in titulis. Venit ad vos cana dignitas sera, sed debita. Vocavit eam lingua, quam sequitur: exegit innocentia, quam habuit quondam aetate conjunctam. Sed jam redeo ad gratiam familiaris alloquii etiam post offensam. Salve, mi domine, et quod in damno promissi foederis neglexisti, restitue ubertate sermonis. Nollem, fateor, morarum causas aperire, ne animus meus sera in pacem cum laetitia reductus, moesta iterum relatione turbetur, et habeam tristitiae meae redivivum in narratione principium. Pene enim sibi debet angustias suas, qui earum relegere transacta non refugit. Quis ad calcem perductas anxietates suas reparet intempestivi necessitate sermonis? Sed vobiscum mihi et cum proposito rerum fides est, quibus debetur in replicatione ex quacunque causa sinceritas. Patior libens aculeos revocati moeroris, dummodo veritati nil pereat: et ne per vitium tenerae mentis paginam falsitate dehonestem, sponte fero quod refero. Sancti episcopi patris vestri prope in dubium salus deducta me tenuit: in cujus aegritudine quamvis cuncta illacrymaret Ecclesia, me tamen specialis moeror afflixit, qui ejus debeo plus amori. Vidi pacem civitatis urgente discordia urbis nostrae limina transcendentem, et ab oculis nostris quasi incertum aliquod aut vagum numen elapsam. Sed sufficiat tristibus stricta narratio. Jam ad bonam valetudinem sancti Patris salus optanda et diligenda respirat. Nam ubi mens mea ad stationem rediit, statim jussa respexit. Pueros destinavi, qui fideli me de prosperitate culminis vestri, vel totius sanctae domus relatione perdoceant. Pendeo rursus, et inter spem et metum dubia aestimatione distringor, cui necesse est de alterius parentis esse prosperitate sollicitum. Quis ad curas meas se porrigat? quis aestus aequiparare valeat tali divisione distracti? Sed haec ad Deum justius reportantur; cujus clementiae est vota vincere supplicantum, et fluctuantibus portum parare desideriis. Interim ad usum revertor querelarum. Paginas vestras illico me suggero subsequi debuisse, et ad solatium meum, vel propter recentem petitionem, scripta prorogare, ne in ancipiti de profectione vestra animus meus pependisset auditu. Sed hanc credo culpam scriptionis emendari posse frequentia. Superest ut divinitas a vobis ea indicari faciat, quae juvat agnosci. Domine mi, effusam salutem reverentiae vestrae dicens, precor, ut quae mandavi suggerenda adipiscantur effectum. Idem est, terminum in arrogantia non tenere, quod in humilitate transcendere. Supercilii affectus est, justo amplius esse subjectum. Familiare est graviter hiantibus, novas invenire blanditias, et grandis cothurnus, in eloquentia simulare formidinem, vel examen metuere de laude securum. Ego vero diligentiam proposito impenderem, si sanguini non deberem. Suscepi epistolam tuam Romana dote locupletem, et stylum Latiarem in ipsa principiorum luce monstrantem. Cui me respondere, opponente manus inscitia, coegit affectio: cum diu esset, quod antiquaverat apud me scribendi studium spes tacendi, et in locum gloriae silentium computabat. Sed nisi respondissem, nescires te esse deprehensum, quod minus fabricatis ingeniis artifici facundia, et succo Romuleae calliditatis illuseris. Non aequa ad secandum virtus est politae laminae, et ejus quam rubigo possederit: nec parem conflictum usus potest et torpor assumere. Nunc epistolae brevitate contentus ad salutationis debita me converto: quod eloquio non potui, gratia pensaturus, reddendo amicitiam pro schemate et pompa sermonum. Ecce quantum occupationi subducere potui, celer scripsi. Dabit Deus, ut si responsa desideras vacuum curis pulsati pectus invenias. Illud fraternitas tua amori meo potuisset impendere, quod vera liberalitate cum tribuentis compendio proficeret et pudori. In ea scilicet parte, ut cum indices studii mei litteras jam teneres, ab scriptionis te cura suspenderes. Quisquam ne coloratis frontem pingit illecebris, et famam valida impugnatione labefactat; nec manifesta excusatione contentus, male credulae conscientiae sufficere non aestimat quod probavit? Qui vario sapore colloquii edacium amicorum fauces irritat, ut dum blanda subjicit, definita permutet. Nam postquam me silentium amare scripseram, quasi pro allegationis responso, prolixiores paginas impetravi, et diu forte repositum post negationem meam eloquii uber elicui. Quid faceres, si certamina promisissem, si studiorum tuorum fervorem quocunque dente incautus attingerem, nec mei idoneus aestimator penetralia tuta servarem? Adhibita, credo, adversus me fuisset Tulliani profunditas gurgitis, Chrysippi proprietas, Varronis elegantia: nec in ulla invenissem parte subsidium, cui nec illud profuit, quod scribendi contentiones nec, cum reticerem lacessitus, effugi. Me etsi peritiae conscientia, et dicendi vigor attolleret; post diversa scribentum discrimina, laudem quam multo sudore vos petitis, formidarem. Huc accedit, quod rhetoricam in me dixisti esse versutiam: cum diu sit quod oratorium schema affectus a me orationis absciderit, et nequeam occupari verborum floribus, quem ad gemitus et preces evocat clamor officii. Delenifica ergo et malesuada compesce colloquia. Si ficta sunt quae scribis, et peniculo decorata mendacii, muta propositum, vel postea quam vides innotuisse quae feceris. Si vera sunt, et a judicii lance descendunt, profundo ea pectoris include secreto, ut reverentiam diligentiae, dum amico res integras servas, exhibeas. Mihi immutabile cor custodiens, alios demulce colloquiis. Ecce epistolae modum, dum productae paginae cupio respondere, transcendi. Sed non est culpa speciali plectenda supplicio, quae in erratis habet auctorem. Domine mi, salutationem debendam restituens, precor, ut si desideriis meis quae de amore taciturnitatis concepi, pernix te scrutator interseris, saltem occupationibus quibus impedimur, ignoscas. Si a consuetudine officiorum temperet mens amantis, ipsam cessationem sinistrum esse putat auspicium: moeroris enim ipse sibi causa est, qui non semper in vicinis aestimat habitare quod diligit. Quisquam ne digressus ad longinqua censeat, quem mente contingit? Nam si spiritus res est divinitatis in homine, prolixarum sentire non potest damna terrarum. Dixi causam, quae me faciat scripta porrigere. Reddo salutationis obsequia, propter quae promulgantur epistolae: Deo supplicans ut coelestis dispensatione beneficii, in bona valetud ne degenti praesentia magnitudini vestrae verba reddantur. Quod recipiat tamen portitor, qui alloquii occasionem praestitit, a me pro vicissitudine commendatur. Quam bene quod verecunde renuis, feliciter imitaris, et dum difficilibus magnitudinem tuam exemplis quaeris incitari, narrandi pompam quam assertor idoneus refugis, ostendisti! Amplector amabilem allegationem formidinis, quam in te ingenii divitis vena commendat. Nolo colendum bonis patrem in adhortationis tuae positum pavescas exemplis; ab ipso veniunt ista quae loqueris. Scio quae aurum pariat terra nobilius: cujus soli nutrita simbus metalla plus rutilent. Saepe mihi labor efficax inquirenti altricia terga fulvi ostendit elementi. Scio quae conchae superbas pretio gemmas includant: unde veniat lapis imperiis genium collaturus. Non imperitiae quod feci applices, non errori. Viri fortis progenies armorum faciem inter patris agnoscit amplexus, et dum naturae obsequitur, discit amare terrorem. Doctorum radix Maro, vestri formator eloquii, sic animatum, verbis patris filium memorat, ut dicat: Disce, puer, virtutem ex me: et alibi, Et pater Aeneas. Nunquid ille jam fortibus ad certamina brachiis assurgebat, aut virili valetudine imminentia putabatur bella gesturus? Sed melius virtus recentibus exemplis anima a, quam monitis, profectum corporis exspectabat. Scientes rerum aquilas ferunt pullos suos in ipso vitae limine, quo ovorum tunicis exuuntur, ad solis ponere radios et lucem seminis sui immensi splendoris objectione cognoscere. Nunquid est in districta probatione impietas, cum recta sit judicii in electione sententia? Nolunt quemquam perire de fetibus, sed suos esse qui cesserint, non agnoscunt. Recte enim illa inter aves sublimitas, genitrix putatur esse victorum. Nunc ergo tu, dulce meum, bene coepta persequere; et favente Deo, ut avum nomine, ita patrem redde doctrina. Non aestimes grave esse quod moneo. Et quia ego te de germine censeo, tu de primordiis non pavescas: fuit et ille incipiens qui timetur: et quotiens scalpente terram digito ductus aquae per pulverem trahitur, turbidum fluit omne quod primum est. De reliquo vale, mi domine, et amantem tui frequentibus cole muniis litterarum: circa quae studia, si mei memor es, pigrum te esse non convenit. Quam velim saepe officium visitationis omittere, si dulcem tribuit culpa mercedem: et coelestis mandati sententiam sciens prudensque negligere, si desideriis copiam vindicanda conciliant! Mihi uni contigit de offensionis merito evenisse quod gaudeam: didici nunc tali remuneratione errata sectari. Non sunt adversa, doctor optime, amicitiarum religioni, quae profero coactus in medium. Imo propter confessionem dignam proposito valetudinis tuae dubia nunquam velut ingratus optavi: quin etiam, quantum in me fuit, contra ingruentes tibi inaequalitates precum manus opposui. Sed ecce quam alacer sensus est, non in prospera membrorum salute fundata ostendit pagina, in qua utraque luce fulsisti. Tua, quaeso, lumina nube doloris hebetantur, cujus tam clara sunt carmina? et qui lucem loqueris, de visione causaris? Quam timeo, ne parcus in meritis tuis laudator inveniat. Tibi recte ascribitur, cunctis dare oculos, et obscura mentium peregrino splendore radiare. Ergo putas tibi validum non esse quod tribuis? Pelle, quaeso, animo curas superfluas, forsitan sollicitudine aut cautione conceptas. Dabit Deus, ut quidquid corporalis accessit incommodi, vice animae tuae per sudum rutilanti nitore mundetur. Vere gratias Trinitati, quam veneramur et colimus, Deo nostro, quae sub personarum distinctione et equalitate mirabili, unam nos pie jussit sentire et adorare substantiam; quae planctum nostrum vertit in gaudium; quae dolorum comites ad obsequium laetitiae lacrymas commutavit: ut vere cum Propheta dicam: Quis dabit capiti meo aquam, et oculis meis fontem fletuum ? ut beneficiorum coelestium magnitudini sub hac devotione respondeam: cui contigit ante accipere coelestia dona, quam poscere, et prius quid boni evenisset legere, quam quid mali minarentur peccata sentire. Tuum est, dispensator omnipotens, quod de serenis pignoribus, et futurae innocentiae haereditate, in illa quae praecessit anxietate non timui: qui reductae etiam statum valetudinis quasi stupefactus accepi, in confusionis similitudine collocatus, quae supra meritum meum collocata sunt prospera evenisse vix credidi. Vere supernae remunerationis divitias humana mens nescit expendere. Sic animo fragiles temperantur, ut prius stationem videant quam periculorum incerta deprehendant. Deus bone! in quo abrupto pependimus tunc, cum potentia coelestis, ut plenum esset parvulorum in reducta salute testimonium, plus est nostrum labefactata per meritum? Dico integre, et vocem quam proposito debeo, nulla mendacii nube concludo saepe me respicere quod evasi. Ubinam gentium fuimus? de qua nos ad humanam conversationem ruina clementia superna restituit? Referamus ergo strictioribus verbis hujus boni largitori prolixis gemitibus quod debemus: invitemus ad custodiam munerum suorum, quem in dubiis tulisse probamus auxilium: rogemus eum, qui scit nempe servare quod praestitit, et virtutum suarum viva testimonia in longum producere. Talia sunt mecum circa vos venerandi vota collegii per totam Liguriam consistentium servorum et amicorum Dei. Tali nititur domus sancta suffragio: preces pro serenis pignoribus sine cessatione funduntur. Verum me dicere, testis est divinitas, quae quod ipsa est, veritatem diligit; omnibus qui de vitae possunt innocentia et integritate confidere, vestram nimis amaram esse moestitiam. Sed nunc ad epistolae usum revertor. Salve, mi domine, et gerulum praesentium Bassum V. C. illa qua caros meos soletis, dignatione suscipite: quia inter omnes quibus affectus est meam propter vos amicitiam custodire, quamdam praedictus arcem puritatis ascendit. Juvate ergo petitiones ejus, ut fructum de impensis capiens ad potiora praeparetur. Diu super adventu amplitudinis vestrae ancipiti mens mea pependit indicio. Sed postquam me divina misericordia ab hujusmodi anxietate laxavit, statim ad consueta officia me contuli: quanquam paginarum obsequia nec digresso ad longinqua suppresserim. His ergo valetudinem meam indicans, aegritudinem animi refero, quam de moerore contraxi. De luminum nostrorum salute sollicitor, in eo loci constitutus, ad quem difficile nuntius exspectatus allabitur. Quod in solatio est, Deum precor, ut nulla servum suum patiatur amplius cura macerari; sed de reducta meorum in solidum prosperitate aestibus meis celeri medela subveniat. Salutans debita servitute, precor, ut cognitis his de quibus animus meus varia aestimatione jactatur, sedulo mihi hilaritatem deferentium litterarum beneficio succurratis. Coeperat parvitatem meam magnitudo vestra spe quae vota transiret, dignationis attollere, et coelestis instituti more, clariora facere beneficia sua, dum mea merita nulla judicii lance pensabat; vel censurae negligens dare pretium muneribus, quae esse monstrabat indebita: quoniam affectio quae circa humiles exhibetur, non habet necess tatem, et speciem suam per sudum rutilanti splendore significat. Diu ergo tali fultus post Deum praesumptione, non timui quidquid obloquentium toxica promittebant. Ast ubi me ad antiquum pulverem vestri reduxit oblivio quod in solatio debet nudatis defensore contingere, quasi querelarum perlatrices litteras prorogavi, promittens mihi de earum importunitate responsum. Sed per occupationum forsitan amplitudo vestra praepedientium incrementa significat ad haec vos officia non venire. Replicabo, quia idem status fuit culminis vestri dudum paginas destinantis. Ad morem tamen scriptionis epistolariae me reduco, ne addat prolixitas ingesta fastidium, et denegari paginas faciat magis allegatio quae poposcit. Domine mi, salutationis obsequium solvo, et de valetudine vestra ut animo obligatus interrogo, cupiens relationis indicio ad gemina desideria pervenire. Perdit affectio valetudinem silentii debilitata torpore: nec ad usum suum diligentiae cursus exuberat, si nudetur communione colloquii. Muta caritas pene repraesentat speciem non amantis, et odiorum simulacrum est non aperire quod diligas contestatione sermonis. Ista sublimitati tuae coram positus intimavi, cum ad solatium absentiae meae litteras promittebas. At nunc quae animum vestrum mei invasit oblivio, ut nullas per tanta temporum spatia, quae bonam valetudinem vestram significarent, litteras suscepissem? ne de amoris, credo, testimonio animorum indices epistolas convenirem. Irreligiosum ergo circa amantem tui in meliorem partem verte propositum, et ad memoriam promissae fidei scripta transmitte. Domine mi, salutationis debita solvens, precor, ut si vos in antiquae circa me dignationis statu pagina directa repererit, responsa mereatur: quia puto inter nos gemina vincula disrumpi non posse, caritatis et sanguinis. Quae, malum! ratio est, ut ita sis parcus in gratia, prodigus in querela, et exigas frequentiam litterarum quam ipse non tribuis, viperinis oculis illud quod alter deliquit inspiciens, tuas culpas nulla falce resecando? Anni plures sunt, ex quo Alpibus vicinam habitationem delegisti, senator et doctus. Ubi tibi, dum pruinosa respicis juga, apparuit inauspicata nix capitis: ubi etiam glande te vesci scriptione signasti. Cujus rei fidem litterarum tuarum decora fecerunt, cum sibi hujus significantia in ructu turgidi pectoris, et Alpini sermonis apparuit. Miror tamen quod inter loci illius frenata glacie flumina, et sine successione frigus, tui jecoris flamma plus aestuat, nec aliquam sortitur pectus de mansione temperiem. Aetas defervescit in senium: est domus quae lymphas in metalla convertit, et contra naturam gurgitibus sua lege dominatur: tu tamen inter ista sic vivere diceris, quasi ignis tuus algoris pabulis irritetur. Ego te oro parentis stimulo, quia tibi et proposito meo debeo vocem castigantis. Vestrum est post haec, si eligitis litteras meas accipere, de admonitione gratulari. Ego autem praeter ista cum honore salutari, quae scribere possim illa carnis quam tu diligis, ellubie viventibus, non inveni. Desiderio paginarum vestrarum facta est mihi prodiga frons pudoris; et dum tabula promittit promulgata responsum, intra verecundum penetrale annosam continere nescit infantiam. Deberem quidem sanguini et proposito silentii venustatem, postquam spei meae fructum prima negavere colloquia. Sed nescio utrum male pertinax judicetur intentio, quae sine alterius dispendiis sollicitae per amorem experientiae pericula multiplicat. Valete, mi domini, et ad scriptionis mecum remeate concordiam, ne contra Evangelii faciatis monita, si et importunitati denegetis, quod juste forsitan impetrasset affectio Votis et desideriis satisfacit pagina, quae apud amantem vestri necessitatibus alienis praestat obsequium. Quam vellem, si propositum non vetaret, multorum saepe quieta titubare, ut dum dubiis vocem tribuo, debitum obnixae caritatis exsolvam! Domini mei, patris vestri jussionibus impendo praesentis scriptionis officium: cujus animus dum omnium securitati providet, suam quietem sub hac intentione contemnit. Qui dum mala Ligurum post Mauricelii obitum nondum vidit occidisse, confunditur. Recidivis enim provincia nostra, quasi praefatum sepulcra non tenent, laborat insidiis. Advocationem fisci dum aliqui per iniquos homines nituntur obtinere, ante votorum copiam quid in ea meditentur ostendunt. Ego quidem deliberationem magnitudinis vestrae de bono publico non celavi, asserens vos praefatam dignitatem nulli vobiscum Deo adnitente, committere. Sed anxietas provincialium totum credit evenire posse quod metuit. Hanc a domno meo episcopo allegationis suscepi provinciam, ut conscientiam vestram obsequio paginae convenirem, ne cujus subreptio ad hujus rei perducatur effectum. Vos fidissimam pollicitationem solliciti custodite integritate propositi. Ego salutationis officia dependens quae susceperam alleganda, testatus sum. Spero tamen ut, quid de ea parte deliberatum sit, instruar officio litterarum.

Notes: (perfectionem) (Luc. XI, 9) (usus) (Gen. XXVII) (I Reg. XXI, 6) (Rom. II, 21) (Tob. II, 21) (IV Reg. XXII, 11) (Matth. XVIII, 19) (Gen. XII) (mentem) (Jerem. IX, 1) (confundo verba singultibus, ut sub solida
gratulatione, uberioribus in fletum oculis)