EPISTOLA XXIX.  Gratulatur Ecclesiae Claromontensis episcopo ob collatum Willelmo viro praestanti archidiaconatum, miraturque apud illam substitutiones haereditarias invaluisse ad ecclesiasticas dignitates et canonicas, quas illi suadet radicitus exstirpare, ut omnino praeceptis legis et gratiae contrarias.
Author: Hildebertus Cenomanensis

Reverendissimo ac beatissimo confratri suo, sanctaeque Claromontensis 127 Ecclesiae episcopo, A. humilis Cenomanorum minister, salutem et orationum munus.

Melius me cucurristis, consecutus bravium ad quod anhelare disponebam. Guillelmo siquidem de Longeio benefacere decreveram, sed aliquid ei melius, providente Domino Jesu Christo, a vobis idem Guillelmus, audire meruit: Amice, ascende superius . Sanum profecto consilium, quo factum est ut in Ecclesia Claromontensi archidiaconus ille assignaretur, cui et ad fructum scientia, et ad gratiam mores exuberant. Ortus ejus nec lege reparabilis, nec abjectus parentela. Ex eo nulla juveni nota inhaesit, nulla ex obscuritate generis confusio. Qui conversatione hominis familiarius usi sunt, eam intus mansuetam praedicant, et honestam foris. Integrum et splendidum testimonium. Inde factum est ut ad gradum subdiaconatus eum ducerem promovendum, non magis litteraturae ipsius deferens quam vitae. Bonam gero spem quod seipsum exhibebit vas in honorem, vas ad omne bonum in domo Domini praeparatum. Gratias igitur beatitudini vestrae de collato agens beneficio, eumdem Guillelmum vobis, et vestrae concedo Ecclesiae, ab ea, quam consecratori suo debet obedientia, liberum omnino et absolutum. Ex abundantia est pro eo intercedere apud vos, quem ultro fecistis non quodlibet membrum corporis Ecclesiae, sed oculum. Audivimus autem, et ultra quam credi possit admirati sumus, in vestra matre Ecclesia haereditario jure canonicas obtineri. Perniciosa haec et exhaeredans haereditas. Canonica namque stipendium gratiae est, non haereditatis emolumentum. Perit autem gratia, ubi haereditas principatur. Unde et haereditate canonicum fieri, exire de Ecclesia est, non in Ecclesiam introire. Qui enim dicunt: Haereditate possideamus sanctuarium Dei , nec haeredes sunt Dei, nec cohaeredes Jesu Christi. Vae illis quando judex sedebit cum senatoribus terrae! Vae, inquam, illis 128 quos tunc non ex altario vixisse, sed ex rapto, verbera docebunt, non verba! obumbrata enim rapina est, ea quae electionis, sunt haereditata vindicari. Fallitur autem quisquis episcopos tantum electione dixerit assumendos. Electio tam sub lege quam sub gratia, omnem sanctuarii respicit dignitatem. Deus ipse Moysen, Moyses autem ex praecepto Domini septuaginta viros de senioribus Israel elegit. Non enim praeteriit vos, Dominum Moysi sic locutum: Congrega mihi septuaginta viros, quos tu nosti quod senes populi sunt ac magistri, et duces eos ad ostium tabernaculi foederis, faciesque ibi stare tecum, ut descendam et loquar tibi, et auferam de spiritu tuo, tradamque eis ut sustentent onus populi tecum, et non solus tu graveris . Deinde quales et ex qua tribu sacerdotes assumerentur, aut levitae, seu etiam caeteri, qui tabernaculo deservirent, non fuit arbitrii, sed praecepti; non haereditatis, sed legis. Cum enim solam tribum Levi Dominus hac sorte dignaretur , nulli tamen ex eadem tribu licuit ultro vel indifferenter ad quam vellet, irrumpere dignitatem, sed quae esent vocatae descripta est proprietas personarum. Haec autem omnia, sicut scribit Apostolus, in figuram contingebant illis . Lex enim et praeconium gratiae fuit et exemplum. Inde etiam est quod universae dignitates Ecclesiae suam quaerunt electionem. Si apostolos consideremus, de illis Dominus ait: Nonne ego duodecim vos elegi ; si septuaginta duos, illos etiam a Christo fuisse designatos Lucas commemorat . Stephanum et cum eo sex diaconos nulli dubium est apostolos elegisse . In his et in eorum successoribus praescripta est Ecclesiae forma, quam in electione vel consecratione summorum et inferio rum sacerdotum, seu etiam diaconorum non custodiri, casualis est et vicinus ruinae provectus. Caeteros quoque gradus ad minimum usque clericum pro episcoporum deliberatione substituendos et distribuendos; judicandos et reformandos canonica 129 censent et praedicant instituta. Perit autem solis pontificibus collata haec a Domino potestas, si substituendi canonicum vel aliquid in Ecclesia disponendi haereditas alicui facultatem acquirit. Quid enim episcopo in commissa sibi licebit Ecclesia, in qua clericus arbitrio assignatur alieno? Quid ibi sacrae poterunt sanctiones, ubi nascitur, non fit canonicus, ubi plus nuptiis debetur quam meritis, plus geniturae quam gratiae, plus foro quam coelo? Nunquid oblaturus est gratum Deo sacrificium, cui altaria cubile destinat, cui sacerdotium natales spondent, non mores, parentela, non scientia, laicus generans, non praesul adoptans? Quem non moveat in Ecclesia Christi laicum principari, qui, dum in ea substituit canonicum haeredem, pontificis evacuat libertatem. Attamen quod laicis ad dipsonendas res ecclesiasti cas, nullum paraverit auctoritas accessum, Stephanus papa et martyr his ostendit verbis: « Laicis, quamvis religiosi sint, nulli tamen de ecclesiasticis facultatibus aliquid disponendi legitur unquam attributa facultas, neque deinceps fieri permittimus. Si quis ergo principum laicorum dispositionem seu dominationem rerum sive possessionum ecclesiasticarum sibi vindicaverit, ut sacrilegus judicetur. Clerici vero seu monachi, qui eas per illorum potestatem susceperint, excommunicationi subjiciantur. Porro haereditariam illam canonicorum substitutionem consuetudine tueri velle, vel ignorare vel persequi est sanctarum tenorem regularum. Nolunt illi noxiam abolere consuetudinem, et irritum fieri usum, cui nec auctoritas adest, nec ratio suffragatur. De hoc Augustinus in quarto libro De baptismo sic ait: « Frustra quidam, qui ratione vincuntur, consuetudinem nobis objiciunt, quasi consuetudo major sit veritate, aut non sit in spiritualibus sequendum, quod in melius fuit a Spiritu sancto revelatum. » Idem in quarto libro 130 De unico baptismo: « Veritate manifestata, cedat consuetudo veritati. Plane quis dubitet veritati manifestae consuetudinem cedere? » Idem in libro De baptismo: « In Evangelio Dominus: Ego sum, inquit, veritas . Non dixit: Ego sum consuetudo. Revelatione igitur facta veritatis, cedat error veritati, quia et Petrus qui circumcidebat, cessit Paulo veritatem praedicanti. » Igitur, cum Christus veritas sit, magis veritatem, quam consuetudinem sequi debemus, quia consuetudinem ratio et veritas semper excludit. De eodem Cyprianus: « Quaelibet consuetudo quantumvis vetusta, quantumvis vulgata, veritati omnino est postponenda, et usus qui veritati est contrarius abolendus. » Isidorus in Synonymis, libro secundo: « Usus auctoritati cedat. Pravum usum lex et ratio vincat. » Quia igitur noxiae consuetudini tam multa resistit auctoritas, vobis, beatissime praesul, incumbit de domo Domini haereditarium amovere piaculum. In quod negligenter agere pontificem, pontifici cedit ad poenam. Judicialis enim excessus est, in Ecclesia Christi, vel indebite aliquid praesumere, vel quod praesumptum reperitur, incorrectum derelinqui. Oza, dum titubanti arcae indebito subveniret obsequio, ab angelo praefocatus expiravit . Nadab et Abiu filios Aaron, ignis egressus a facie Domini ideo devoravit, quoniam thuribulis arreptis ignem alienum offerre praesumpserunt . Oziam, quia summi sacerdotis praerogativam usurpavit, lepra percussum sacra tradit historia . Core, et qui cum eo thuribula schismatis assumpsere, de tribu Levi descendisse memorantur; eos tamen, quia incensum indebite obtulerunt, terra vivos absorbuit . Haereant vestris mentibus, charissimi fratres, sublata de incendio thuribula, quae Dominus, ne quis in Ecclesia sibi arrogaret aliquid indebitum, altari praecepit affigi ad monumentum. Non enim minus prodest iniquitatis poenam, quam virtutis 131 praemia recenseri. Nimirum poena timorem generat, qui de servo facit et filium. Quod si filium et haeredem; haeredem quidem Dei, cohaeredem autem Jesu Christi. Hoc timore timere, fratres, mementote, qui dum facitis forensem de Ecclesia possessionem, debitum de gratia construitis aedificium, cui nullum suppositum est fundamentum. Super arenam, fratres charissimi, aedificatis. Vestrum hoc aedificium Veritatis testimonio ruinam pollicetur. Testimonio Veritatis pluvia descendet, venient flumina, flabunt venti, et irruent in aedificium, et cadet, et erit ruina ejus magna . Nolite, filii, nolite ponere partem vestram cum eis qui dixerunt: Haereditate possideamus sanctuarium Dei . Deus ultionum persequetur illos in tempestate sua, et in ira sua turbabit eos. De vestro quoque, reverendissime praesul, de vestro, inquam, agitur periculo, nisi explantare satagitis plantationem quam non plantavit Pater noster coelestis , nec assumpta est de ligno cujus folium non defluet, et omnia quaecunque faciet prosperabuntur . Plantatio haec, plantatio lethalis, nec suo plantatori perniciosior, quam ei cujus negligentia jam plantata coaluit. Non enim immunis est a malefacto, quisquis antecessoris sui malefactum, cum possit, non corrigit. De hoc enim Hilarius papa sic ait: « Quod quis commisit illicitum, aut a decessoribus suis invenit admissum, si proprium vult vitare periculum, damnabit. » Item idem: « Nos in nullo volumus severitatem exercere, sed qui in causis Dei, vel contumacia, vel aliquo excessu deliquerit, aut ipse quod perperam praedecessor ejus fecit, abolere noluerit, in se, quidquid in alio non resecavit, inveniet. » Porro, si quis eradicantem manum vestram, vel contumacia, vel quolibet ausu reprimere tentaverit, ipse debitam sacrilegii experietur ultionem. De hujusmodi namque papa Stephanus his scribit verbis: « Sunt quidam qui vel violentia vel favore non permittunt Ecclesias regulariter ordinari. Hos etiam decernimus ut sacrilegos judicandos. » Haec vobis scripsimus, charissimi fratres, exhortandi potius gratia, quam docendi. Quae dum exaravimus, exoravimus scrutantem renes et corda, ne pateretur vos in eam declinare opinionem, ut ascriberetis jactantiae, quod impensum est charitati. Hoc excessu libera est anima mea, 132 licet se gravioribus delictis obnoxiam non audeat diffiteri. Vicem mihi rependetis, si diligitis me, et oratis pro me.

Notes: (Luc. XIV, 10) (Psal. LXXXII, 13) (Num. II, 16) (Num. III, 17) (II Cor. X, 11) (Joan. VI,
71) (Luc. X, 1) (Act. VI, 5) (Joan.
XIV, 6) (I Reg. XV) (Num. LIV) (I Paral. II) (Num. XVI) (Luc. VI, 49) (Psal. LXXXII, 13) (Matth. XV) (Psal. I, 4) (quod
absit!)