LIBER NONUS.     249  EPISTOLA PRIMA.   251  EPISTOLA II. EPISTOLA III. EPISTOLA IV. EPISTOLA V.   257  EPISTOLA VI. EPISTOLA VII.   260  EPISTOLA VIII. EPISTOLA IX. EPISTOLA X. EPISTOLA XI.   271  EPISTOLA XII. EPISTOLA XIII. EPISTOLA XIV. EPISTOLA XV.   283  EPISTOLA XVI.
Author: Sidonius Apollinaris

Sidonius Firmino suo salutem.

Exigis, domine fili, ut epistolarum priorum limite irrupto, stylus noster in ulteriora procurrat, numeri supra dicti privilegio non contentus includi. Addis et causas, quibus hic liber nonus octo superiorum voluminibus accrescat: eo quod C. Secundus, cujus nos orbitas sequi hoc opere pronuntias, paribus titulis opus epistolare determinet. Quae jubes non 250 sunt improbabilia: quanquam et hoc ipsum quod pie injungis, arduum existat, ac laudi quantulaecunque jam semel partae non opportunum. Primum, quod opusculo prius edito praesentis augmenti sera conjunctio est; deinde quod arbitros ante quoscunque, nisi fallimur, indecentissimum est, materiae unius simplex principium, triplices epilogos inveniri. Pariter et nescio qualiter fieri veniabile queat, quod coerceri nostra garrulitas nec post denuntiatum terminum sustinet; nisi quia forsitan qui modus paginis non potest poni ipse amicitiis. Quapropter esse te in quadam tuendae opinionis meae quasi specula decet, curiosisque facti hujusce rationem manifestare: quidve ad hoc sentiant optimi quique, rescripto quam frequentissimo mihi pandere. Porro autem, si, me garrire compulso, ipse reticere perseverabis, te quoque silentii nostri talione ad vicem plecti non perinjurium est. Itaque tu primus, maxime ignosce negotio quod imponis, ac ministerio. Nos vero, si quod exemplar manibus occurrerit, libri marginibus octavi celeriter addemus: et si Apollinaris tuus, cui studium in caeteris rebus, est in hac certe negligentissimus: quippe qui perexiguum lectione teneatur, vel coactus, vel voluntarius: quantum tamen mihi videtur, qui patribus iis jungi non recusaverim, quorum studio, voto, timori laudabile aliquid in filiis, licet difficile persuadeatur, difficilius sufficit. Vale. Sidonius domino papae Euphronio salutem. Albiso antistes, Proculusque levites, ideo nobis morum magistri pronuntiandi, quia vestri merentur esse discipuli, litteras detulerunt, quarum me sacrosancto donastis affatu; quae tamen litterae plurimum nobis honoris, plus oneris imponunt. Unde et ipsarum sic benedictione laetor, quod injunctione confundor: quippe qui ex asse turbatus, vel ex parte non pareo. Jubetis enim tam diversa quam minima: explicarique decernitis opus, quod ab extremitate mea tam difficile completur, quam impudenter incipitur. Sed si amplitudinem in vobis pietatis expertae bene metior, plus laborastis ut affectus cordis vestri, quam nostri operis effectus publicaretur. Neque enim cum Hieronymus interpres, dialecticus Augustinus, allegoricus Origenes gravidas tibi spiritualium sensuum spicas doctrinae salubris messe parturiant, non scilicet tibi partibus meis arida jejunantis linguae stipula crepitabit? Hoc more tu et olorinis cantibus anseres ravos, et modificatis lusciniarum querelis improborum passerum fringultientes susurros jure sociaveris. Quid quod quoque arroganter fieret indecenterque, si negotii praecepti pondus aggrederer, novus clericus, peccator antiquus, scientia levi, gravi conscientia? videlicet ut si scriptum quocunque misissem, persona mea nec tunc abesset 252 risui judicantum, cum defuisset obtutui. Ne quaeso, domine papa, nimis exigas verecundiam meam, qualitercunque latitantem, coepti operis hujusce temeritate devenustari: quia tantus est livor derogatorum, ut materia quam mittis, velocius sortiatur inchoata probrum, quam terminata suffragium. Memor nostri esse dignare, domine papa. Sidonius domino papae Fausto salutem. Servat consuetudinem suam tam facundia vestra quam pietas; atque ob hoc granditer, quod diserte scribitis, eloquium suscipimus, quod libenter affectum. Caeterum ad praesens, petita venia prius impetrataque, cautissimum reor ac saluberrimum, per has maxime civitates quae multum situ segreges agunt, dum sunt gentium motibus itinera suspecta, stylo frequentiori renuntiare; dilataque tantisper mutui sedulitate sermonis, curam potius assumere conticescendi. Quod inter obstrictas affectu mediante personas asperrimum quanquam atque acerbissimum est, non tamen causis efficitur qualibuscunque, sed plurimis, certis et necessariis, quaeque diversis proficiscuntur ex originibus. Quarum ista calculo primore numerabitur, quod custodias aggerum publicorum nequaquam tabellarius transit irrequisitus: qui etsi periculi nihil, ut pote crimine vacans, plurimum sane perpeti 253 solet difficultatis; dum secretum omne gerulorum pervigil explorator indagat. Quorum si forte responsio quantutumcunque ad interrogata trepidaverit, quae non inveniantur scripta, mandata creduntur: ac per hoc sustinet injuriam plerumque qui mittitur; qui mittit, invidiam: plusque in hoc tempore, quo aemulantum invicem sese pridem foedera statuta regnorum denuo per conditiones discordiosas ancipitia redduntur. Praeter hoc, ipsa mens nostra domesticis hinc inde dispendiis saucia jacet. Nam per officii imaginem vel necessitatem, solo patrio exactus, hoc relegatus, variis quaquaversum fragoribus, quia patior hic incommoda peregrini, illic damna proscripti. Quocirca solvere modo litteras paulo politiores aut intempestive petor, aut impudenter aggredior: quas vel joco lepidas, vel stylo cultas alternare, felicium est. Porro autem quidam barbarismus est morum, sermo jucundus et animus afflictus. Quin potius animam male sibi consciam, et per horas ad recordata poenalis vitae debita contremiscentem, frequentissimis tuis illis et valentissimis orationum munerare suffragiis, precum peritus insulanarum, quas de palaestra congregationis eremitidis, et de senatu Lirinensium cellulanorum, in urbem quoque cujus Ecclesiae sacra superinspicis, transtulisti, nil ab abbate mutatus per sacerdotem: quippe cum novae dignitatis obtentu, rigorem veteris disciplinae non relaxaveris. His igitur, ut supradixi, precatibus efficacissimis 254 obtine ut portio nostra sit Dominus; atque ut ascripti turmis contribulium levitarum, non remaneamus terreni, quibus terra non remanet: inchoemusque, ut a saeculi lucris, sic quoque a culpis peregrinari. Tertia est causa vel maxima, exinde scribere tibi cur supersederim: quod immane suspicio dictandi istud in vobis tropologicum genus ac figuratum, limatisque plurifariam verbis eminentissimum, quod vestra, quam sumpsimus, epistola ostendit. Licet enim praedicationes tuas, nunc repentinas, nunc cum ratio poposcisset elucubratas, raucus plosor audierim; tunc praecipue, cum in Lugdunensis ecclesiae dedicatae festis hebdomadalibus, collegarum sacrosanctorum rogatu exorareris ut perorares: ibi te inter spiritales regulas, vel forenses medioximum quiddam concionantem, quippe utrarumque doctissimum disciplinarum, pariter erectis sensibus auribusque curvatis ambiebamus, hinc parum factitantem desiderio nostro, quia judicio satisfeceras. His de causis temperavi stylo temperahoque, breviter locutus ut paream, longum taciturus ut discam. Sunt de caetero tuae partes, domine papa, doctrinae salutaris singularisque, victuris operibus incumbere satis. Neque enim quisquis auscultat docentem te disputantemque, plus loqui discit, quam facere laudanda. Nunc vero, quod restat, donate venia paginam rusticantem, vobis obsecundantem: cui me quoque auctore, si vestris litteris comparetur, stylus infantissimus inest. Sed ista 255 quorsum stolidus allego? Nam nimis deprecari ineptias ipsas est ineptissimum: in quibus tu merus arbiter, si rem ex asse discingas, ridebis plurima, plura culpabis. Sed et illud amplector, si pro caritate qua polles, non fueris usquequaque censendi continentissimus; id est, si sententia tua quippiam super his apicibus antiquet. Tunc enim certius te probasse reliqua gaudebo, si liturasse aliqua cognovero. Memor nostri esse dignare, domine papa. Sidonius domino papae Graeco salutem. Viator noster ac tabellarius terit orbitas itineris assueti, spatium viae regionumque quod oppida nostra discriminat, saepe relegendo. Quocirca nos quoque decet semel propositae sedulitatis officia sectari: quae cum reliquis commeantibus, tum praecipue Amantio intercurrante, geminare cum quadam mentis intentione debemus: ne forte videatur ipse plus litteras ex more deposcere, quam nos ex amore dictare. Ideo domine papa, vestrorum plus mementote, quos inter praesumimus computari: quique sicut vestris erigimur secundis, ita deprimimur adversis. Nam quod nuper quorumpiam fratrum necessitate multos pertuleritis angores, flebili ad flentes relatione pervenit. Sed tu, flos sacerdotum, gemma pontificum, scientia fortis, fortior conscientia, minas undasque 256 mundialium sperne nimborum: quia frequenter ipse docuisti, quod ad promissa convivia patriarcharum, vel ad nectar coelestium poculorum, per amaritudinum terrenarum calices perveniretur. Velis nolis, quisque contempti mediatoris consequitur regnum, sequitur exemplum. Quantaslibet nobis anxietatum pateras vitae praesentis propinet afflictio, parva toleramus, si recordamur quid biberit ad patibulum, qui invitat ad coelum. Memor nostri esse dignare, domine papa. Sidonius domino papae Juliano salutem Etsi plusculum forte discreta, quam communis animum optabat, sede consistimus, non tamen medii itineris objectu, quantum ad solvendum spectat officium, nostra sedulitas impediretur, nisi per regna divisi, a commercio frequentioris sermonis, diversarum sortium jure revocaremur: quae nunc saltem, post pacis initam pactionem, quia fidelibus animis foederabuntur, apices nostri incipient commeare crebri, quoniam cessant esse suspecti. Proinde, domine papa, cum sacrosanctis fratribus vestris pariter Christo supplicaturas jungite preces: ut dignatus prosperare quae gerimus, nostrique dominii temperans lites, arma compescens, illos muneretur innocentia, nos quiete, totos securitate. Memor nostri esse dignare, domine papa. Sidonius domino papae Ambrosio salutem. Viguit pro dilectissimo nostro apud Christum tua sanctitas intercessionis effectu: de cujus facilitate juvenili saepe nunc arbitris palam ascitis conquerebare, nunc tacitus ingemiscebas. Igitur hic proxime abrupto contubernio ancillae propudiosissimae cui se totum consuetudine obscena junctus addixerat, patrimonio, posteris, famae, subita sui correctione consuluit. Namque per rei familiaris damna vacuatus, ut primum intelligere coepit, et retractare, quantum de bonusculis avitis paternisque sumptuositas domesticae charybdis abligurisset; quanquam sero resipiscens, attamen tandem veluti frenos momordit, excussitque cervices, atque Ulysseas ceras auribus figens, fugit, adversum vitia surdus, meretricii blandimenta naufragii: puellamque, prout decuit, intactam vir laudandus in matrimonium assumpsit, tam moribus natalibusque summatem, quam facultatis principalis. Esset quidem gloria, si voluptates sic reliquisset, ut nec uxori conjugaretur. Sed etsi forte contingat ad bonos mores ab errore migrare, paucorum est incipere de maximis: et eos qui diu totum indulserint sibi, protinus totum et pariter in cidere. Quocirca vestrum est, copulatis obtinere quamprimum prece sedula spem 258 liberorum: et post consequens erit ut filio uno alterove susceptis abstineat de caetero licitis, qui illicita praesumpsit. Namque et conjuges ipsi, quanquam nupti nuper, iis moribus agunt ac verecundis, vere ut agnoscas, si semel videris, plurimum esse, quod differat ille honestissimus uxorius amor, figmentis illecebrisque concubinalibus. Memor nostri esse dignare, domine papa Sidonius domino papae Remigio salutem. Quidam ab Arvernis Belgicam petens postquam Remos advenerat, scribam tuum, seu bibliopolam, pretio fors fuat officiove demeritum, copiosissimo velis nolis declamationum tuarum schedio emunxit. Qui redux nobis atque oppido gloriabundus, quippe perceptis tot voluminibus, quidquid detulerat, quanquam mercari paratis , pro munere ingessit. Curae mihi e vestigio fuit, iisque qui student, cum merito lecturiremus, plurima tenere, cuncta transcribere. Omnium assensu pronuntiatum, pauca nunc posse similia dictari. Etenim rarus aut nullus est, cui meditaturo par assistat dispositio per causas, positio per litteras, compositio per syllabas. Ad hoc opportunitas in exemplis, fides in testimoniis, proprietas in epithetis, urbanitas in figuris, virtus in argumentis, pondus in sensibus, 259 flumen in verbis, fulmen in clausulis. Structura vero fortis et firma, conjunctionumque perfacetarum nexa caesuris insolubilibus; sed nec hinc minus lubrica et levis, ac modis omnibus erotundata: quaeque lectoris linguam inoffensam decenter expediat, ne salebrosas passa juncturas, per cameram palati volutata balbutiat. Tota denique liquida prorsus et ductilis, veluti cum crystallinas crustas, aut onychintinas non impacto digitus ungue perlabitur: quippe si nihil eum rimosis obicibus exceptum tenax fractura remoretur. Quid plura? Non exstat ad praesens vivi hominis oratio, quam peritia tua non sine labore transgredi queat ac supervadere. Unde et prope suspicor, domine papa, propter eloquium exundans atque ineffabile te superbire. Sed licet bono fulgeas ut conscientiae, sic dictionis ordinatissimae; nos tibi tamen minime sumus refugiendi, qui bene scripta laudamus, etsi laudanda non scribimus. Quocirca desine in posterum nostra declinare judicia, quae nil mordax nihilque minantur increpatorium. Alioqui si distuleris nostram sterilitatem facundis fecundare colloquiis, aucupabimur nundinas involantum; et ultro scrinia tua, conniventibus nobis ac subornantibus, effractorum manus arguta populabitur: inchoabisque tunc frustra moveri spoliatus furto, si nunc rogatus non moveris officio. Memor nostri esse dignare, domine papa. Sidonius domino papae Principio salutem. Quanquam nobis non opinantibus, desiderantibus tamen, litteras tuas reddidit gerulus antiquus, idoneus inventus cui jure repetita credantur officia, quandoquidem prima sic detulit. Igitur affatu secundo, vel potius benedictione donatus, ipse quoque repeto alterum salve, obsequia combinans, numeris aequata, non meritis. Et quia, domine papa, modo vivimus junctis abjunctisque regionibus, conspectibusque mutuis frui dissociatae situ habitationis inhibemur; orate ut optabili religiosoque decessu, vitae praesentis angoribus atque onere perfuncti, cum judicii dies sanctus obfulserit, cum resurrectione agminibus vestris famulaturi, vel sub Gabaoniticae servitutis occasione, jungamur; quia secundum promissa coelestia, quae spoponderunt filios fidei de nationibus congregandos, si nos reos venia soletur, dum vos beatos gloria manet, et si per actionum differentiam, non tamen per locorum distantiam dividemur. Memor nostri esse dignare, domine papa. Sidonius domino papae Fausto salutem. Longum tacere, vir sacratissime, nos in commune dequestus es: cognosco vestrae partis 261 hinc studium, nostrae reatum non recognosco. Namque jam pridem jussus garrire non silui, istas litteris antecurrentibus: quibus etiam recensendis cum Reios advenerant, quia tunc Aptae fuistis, aptissime defuistis. Idque votivum mihi granditer fuit ac peroptatum ut epistola injuncta nec negaretur scripta amicitiae, nec subderetur lecta censurae. Ista omittamus. Mitti paginam copiosam denuo jubes. Parere properanti adsunt vota, causae absunt. Nam salutatio, nisi negotium aliquod activa deportet materia, succincta est: quam qui porrigit verbis non necessariis, a regula Sallustiani tramitis detortus exorbitat, qui Catilinam culpat habuisse satis eloquentiae, sapientiae parum. Unde Ave dicto, mox Vale dicimus, orate pro nobis. Sed bene est, bene est, quia chartulam jam jamque complicaturo res fortis accurrit, de qua exprobranda, si diutius vel laetitia sese mea vel ira cohibuerit, ipse me accepta dignum contumelia judicabo. Venisti, magister, in manus meas, nec exsulto tantum, verum insulto, venisti: et quidem talis qualem ab hinc longo jamdiu tempore desideria nostra praestolabantur. Dubito sane utrum et invitus, at certe similis invito; quippe quo providente, vel acquiescente, sim tuis libris insalutatus, iisque, quod multo est injuriosius, territorium Arvernum cum praeterirent, non solum moenia mea, verum etiam latera radentibus. An verebare ne tuis dictis invideremus? Sed Dei indultu, vitio nulli minus addicimur: cui si ita ut 262 caeteris a mea parte subjaceretur, sic quoque auferret congrediendi aemulationem desperatio consequendi. An supercilium tanquam difficilis ac rigidi plosoris extimescebas? Et quaenam est cuiquam peritiae cervix tanta, quive hydrops, ut etiam tepida vestra non ferventissimis laudibus prosequatur? An ideo me fastidiendum negligendumque curasti, quia contemneres juniorem? quod parum credo. An quia indoctum? quod magis fero; ita tamen, ut qui dicere ignorem, non et audire: quia et qui Circensibus ludis adfuerunt, sententiam de curribus non ferunt. An aliquo casu dissidebamus, ut putaremur iis libellis quos edissetis derogaturi? atqui praesule Deo, tenues nobis esse amicitias, nec inimici fingere queunt. Ista quorsum? inquis. Ecce jam pando, vel quid indagasse me gaudeam, vel quid te celasse succenseam. Legi volumina tua, quae Riochatus antistes ac monachus, atque istius mundi bis peregrinus, Britannis tuis pro te reportat; illo jam impraesentiarum Fausto potius qui non senescit, quique viventibus non defuturus post sepulturam, fiet per ipsa quae scripsit sibi superstes. Hic igitur ipse venerabilis, apud oppidum nostrum cum moraretur, donec gentium concitatarum procella defremeret sic reliqua dona vestra detexit, ut perurbane quae praestantiora portabat operuerit, spinas meas illustrare dissimulans tuis floribus. Sed post duos aut iis amplius menses, sic quoque a nobis cito profectum, cum quipiam prodidissent de 263 viatoribus, mysticae gazae clausis involucris clam ferre thesauros, pernicibus equis insecutus abeuntem, qui faciles possent itineris pridiani spatia praevertere, osculo in fauces occupati latronis insilui, humano joco, gestu ferino; veluti si excussura quemcunque catulorum Parthi collo raptoris pede volatico tigris orbata superemicet. Quid multa? capti hospitis genua complector, jumenta sisto, frena ligo, sarcinas solvo, quaesitum volumen invenio, produco, lectito, excerpo, maxima ex magnis capita defrustans. Tribuit et quoddam dictare celeranti scribarum sequacitas saltuosa compendium, qui comprehendebat signis, quod litteris non tenebant. Quibus lacrymis sane maduerimus, mutuo vicissim fletu rigati, tunc cum ab amplexu saepe repetito separaremur, longum est dixisse, nec refert: quod triumphali sufficit gaudio, spoliis onustum caritatis, et spiritualis compotem praedae me domum retuli. Quaeris nunc quid de manubiis meis judicem? nollem adhuc prodere, quo diuturnius exspectatione penderes: plus me enim ulciscerer, si quod sensi tacerem. Sed jam nec ipse frustra superbis; ut pote intelligens, tibi inesse virtutem sic perorandi, ut lectori tuo seu reluctanti, seu voluntario, vis voluptatis excludat praeconii necessitatem. Proinde accipe, quid super scriptis tuis et injuriam passi censeamus. Legimus opus operosissimum, multiplex, acre, sublime, digestum titulis, exemplisque congestum, bipartitum sub dialogi schemate, sub causarum themate quadripartitum. 264 Scripseras autem plurima ardenter, plura pompose; simpliciter ista, nec argute illa, nec callide; gravia mature, profunda sollicite, dubia constanter, argumentosa disputatorie, quaedam severe, quaepiam blande, cuncta moraliter, lecte, potenter, eloquentissime. Itaque per tanta te genera narrandi toto latissimae dictationis campo secutus, nihil in facundia caeterorum, nil in ingeniis facile perspexi juxta politum. Quae me vera sentire satis approbas, cum nec offensus aliter judico. Denique absentis oratio, quantum opinamur, plus nequit crescere, nisi forsitan aliquid his addat coram loquentis auctoris vox, manus, motus, pudor, artifex. His igitur animi litterarumque dotibus praeditus, mulierem pulchram, sed illam Deuteronomio astipulante nubentem, domine papa, tibi jugasti: quam tu adhuc juvenis inter hostiles conspicatus catervas, atque illic in acie contrariae partis adamatam, nihil per obstantes repulsus praeliatores desiderii brachio vincente rapuisti. Philosophiam scilicet, quae violenter e numero sacrilegarum artium exempta, raso capillo superfluae religionis, ac supercilio scientiae saecularis, amputatisque pervetustarum vestium rugis, id est, tristis dialecticae flexibus, falsa morum et illicita velantibus, mystico amplexu jam defaecata tecum membra conjunxit. Haec ab annis vestra jam dudum pedissequa primoribus; haec tuo lateri comes inseparabilis, sive in palaestris exercereris urbanis, sive in abstrusis macerarere solitudinibus: haec athenaei 265 consors, haec monasterii, tecum mundanas abdicat, tecum supernas praedicat disciplinas. Huic copulatum te matrimonio qui lacessiverit, sentiet Ecclesiae Christi Platonis Academiam militare, teque nobilius philosophari. Primum, ineffabilem Dei Patris asserere cum sancti Spiritus aeternitate sapientiam. Tum praeterea non caesariem pascere, neque pallio aut clava, velut sophisticis insignibus, gloriari, aut affectare de vestium discretione superbiam, nitore pompam, squalore jactantiam: neque te satis hoc aemulari, quod per gymnasia pingantur Areopagitica vel Prytaneum, curva cervice Zeusippus, Aratus panda, Zenon fronte contracta, Epicurus cute distenta, Diogenes barba comante, Socrates coma cadente, Aristoteles brachio exserto, Xenocrates crure collecto, Heraclitus fletu oculis clausis, Democritus risu labris apertis, Chrysippus digitis propter numerorum indicia constrictis, Euclides propter mensurarum spatia laxatis, Cleanthes propter utrumque corrosis. Quin potius experietur quisque conflixerit, Stoicos, Cynicos, Peripateticos, haeresiarchas, propriis armis, propriis quoque concuti machinamentis. Nam sectatores eorum, Christiano dogmati ac sensui si repugnaverint, mox te magistro ligati, vernaculis implicaturis in retia sua praecipites implagabuntur, syllogismis tuae propositionis uncatis volubilem tergiversantum linguam inclamantibus, dum spiris categoricis lubricas quaestiones tu potius innodas, acrium more medicorum, qui remedium contra 266 venena, cum ratio compellit, et de serpente conficiunt. Sed hoc temporibus istis, sub tuae tantum vel contemplatione conscientiae, vel virtute doctrinae. Nam quis aequali vestigia tua insequatur gressu; cui datum est soli, loqui melius quam didiceris, vivere melius quam loquaris? Quocirca merito te beatissimum boni omnes, idque supra omnes tua tempestate concelebrabunt: cujus ita dictis vita factisque dupliciter inclaruit, ut quandoquidem tuos annos jam dextera numeraverit, saeculo praedicatus tuo, desiderandus alieno, utraque laudabilis actione decedas, te relicturus externis, tua proximis. Memor nostri esse dignare, domine papa. Sidonius domino papae Aprunculo salutem. Reddidit tibi epistolas meas, quem mihi tuas offerre par fuerat: nam frater noster Coelestius, nuper ad te reversus de Biterrensi, quoddam mihi super statu injuriosi nostri vinculum cessionis elicuit. Quod quidem scripsi, non minus tua verecundia fractus quam voluntate. Namque nos ultro vestro pudori quasi quibusdam pedibus obsequii decuit occurrere. Quocirca me quoque volente posside indultum, sed liberaliter; nec enim, ut suspicor, plus aliquid hoc genere solatii vel ipse quaesisti. Quem litteris istis non commendatoriis minus quam refusoriis, jam placatus insinuo: sic tamen ut tibi assistat, tibi pareat, te sequatur; atque 267 ut si permanserit tecum, neutri nostrum judicetur famulus; si forte discesserit, quaeratur utrique fugitivus. Memor nostri esse dignare, domine papa. Sidonius domino papae Lupo salutem. Propter libellum quem non ad vos magis quam per vos missum putastis, epistolam vestram non ad me magis quam in me scriptam recepi. Ad exprobrata respondeo pro aequitate causae, non pro aequalitate facundiae: quanquam quis nunc ego, aut quantus, qui agere praesumam vobis imputantibus innocentem? Quocirca delicto huic, quantulumcunque est, inter principia confestim supplico ignosci, diffidentiae tantum, non et superbiae fassus errorem. Nam cum mihi rigor censurae tuae in litteris aeque ut moribus sit ambifariam contremiscendus, fateor tamen in voluminis ipsius operisque reseratu, illam mihi fuisse plus oneri, quam praetenditis caritatem. Nec citra justum ista conjicio: quandoquidem mortalium mentibus vis haec naturalitus inest, ut si quid perperam fiat, minus indulgeant plus amici. Scripseram librum, sicut pronuntiatis, plenum onustumque vario causarum, temporum personarumque congestu: facturus rem videbar impudentissimam, si tantum mihi cuncta placuissent, ut nulla tibi displicitura confiderem. Huc item, quisquis judicii eventus 268 foret, vidi partibus meis nequaquam pietatis ex solido constare rationem, si non saltem vobis esset anterius allatum volumen, et si non videretur oblatum: sub hoc videlicet temperamento, ut si forte placuissem, non vos arrogantia praeteriisse; si secus, non vos improbitas expetisse judicaretur. Nec sane multo labore me credidi deprecaturum vitatas causas erubescendi. Pariter illud nosse vos noveram, quod auctores in operibus edendis pudor potius quam constantia decet; quodque tetricis puncta censoribus, tardius procacitas recitatoris, quam trepidatio excudit. Alioquin si quis est ille, qui cum fiduciae praerogativa, thematis ante inauditi operam provulgat: incipit exspectationi publicae, quamvis solverit multa, plura redhibere. Praeterea quidquid super hujusce rescripti tenore censueris, malui factum confiteri simpliciter, quam trebaciter diffiteri. Dixisset alius, Neminem tibi praetuli, nullas ad ullum peculiares litteras dedi: quem praedatum suspicabare, unius epistolae forma contentus abscessit, atque ea quidem nihil super praesenti negotio deferente. Tu, qui te quereris omissum, tribus loquacissimis paginis fatigatus, potius in nauseam concitaris, dum frequenter insulsae lectionis verbis inanibus immoraris. Adde, quia etiam in hoc, quod forsitan non notasti, reverentiae tuae meritorumque ratio servata est, quod sicut tu antistitum caeterorum cathedris, prior est tuus in libro titulus: illius nomen vix semel tantum, et sibi ascripta pagina sonat: tuo, praeter tibi deputatas, 269 frequenter illustrantur alienae. Illud his junge, quod si quid ibi vel causaliter placet, ut per consilium meum lectitas: ille quandoque per beneficium tuum; qui munusculi mei incassum pressus invidia, necdum ad facultatem legendi, ut suspicor, venit, cum jam diu ipse perveneris ad copiam transferendi. Aio, tanquam non sit holographas membranas arbitraturus; si tamen quod ante percurras, vel exemplar acceperit: neque enim in iis quae tractaveris ulla culpabitur aut distinctionum raritas, aut frequentia barbarismorum. Nempe ad extremum palam videtur etiam tibi transmissa proprietas, cui usus absque temporis fixi praescriptione transmissus est, quique supradicio tandiu potes uti libello, ut eum non amplius zothecula tua, quam memoria includat. Haec et his plura fors aliquis. Ego vero cuncta praetereo, et malo precari veniam quam reatum, si hoc esse creditur, deprecari. Praesentum quoque negligentiam litterarum nunc nec excuso: primum, quod etsi cupiam, parum cultius scribere queo: dein, quod libellari opere confecto, animus tandem feriaturus, jam quae propalare dissimulat, excolere detrectat. At tamen cum satis tibi, et quidem merito ? in omnibus cedam, quippe qui in alio genere virtutum, jam per quinquennia decem, non aequaevis sacerdotibus tantum, verum et antiquis quoties collatus antelatusque sis; noveris volo, quamvis quaestibus quatias astra, atque majorum cineres favillasque in testimonium laesae caritatis 270 implores, pedem me conflictui tuo, si mutuo super amore certandum est, non retracturum: quia cum in caeteris rebus, tum foedissimum perquam est in dilectione superari. Quae velis nolis certa professio conviciis tuis illis, cuncta sane blandimentorum mella vincentibus, non praeter aequum reponderatur, Ecce habes litteras tam garrulas ferme, quam requirebas: quanquam sunt omnes loquacissimae. Namque in audentiam sermocinandi quem non ipse compellas, qui omnium litteratorum, licet oculi affectent, sic ingenia producis, ut solet aquam terrae in visceribus absconditam per atomos bibulos radius extrahere solaris? Cujus lucis aculeo non sola penetratur aut arena subtilis, aut humus sessilis; sed si saxei montis oppressu fontium conditorum vena celetur, aperit arcanum liquentis elementi secretorum coelestium natura violentior. Ita si quos, vir sacrosancte, studiosorum senseris, aut quietos, aut verecundos, aut in obscuro jacentis famae recessu delitescentes; hos eloquii tui claritas, artifice confabulatu dum compellat, et publicat. Sed quorsum ista, quid morarum est? redeamus ad causam, super cujus abundante blateratu, quia pareo, precor ut errata confessum veniae clementis indultu placatus impertias: licet quae laetitia tua sancta, quaeque communio, copiosius hilarere, si meae culpae defensio potius tibi scripta feratur quam satisfactio. Memor nostri esse dignare, domine papa. Sidonius Oresio suo salutem. Venit in nostras a te profecta pagina manus, quae trahit multam similitudinem de sale Hispano in jugis caeso Tarraconensibus. Nam recensenti lucida et salsa est, nec tamen propter hoc ipsum mellea minus: sermo dulcis et propositionibus acer; sic enim oblectat eloquio, quod turbat imperio: quippe qui parum metiens quid ordinis agam, carmina a nobis nunc novat petat. Primum ab exordio religiosae professionis, huic principaliter exercitio renuntiavi: quia nimirum facilitati posset accommodari, si me occupasset levitas versuum, quem respicere coeperat gravitas actionum. Tum praeterea constat omnem operam, si longa intercapedine quiescat, aegre resumi. Quisnam enim ignoret cunctis aut artificibus aut artibus maximum decus usu venire? cumque studia consueta non frequentantur, brachia in corporibus, ingenia pigrescere in artibus? Unde est et illud, quod sero correptus aut raro, plus arcus manui, jugo bos, equus freno rebellat. Insuper desidiae nostrae verecundia comes ad hoc sententiam inclinat, ut me, postquam in silentio decurri tres olympiadas, tam pudeat novum poema conficere, quam pigeat. Hoc item nefas, etiam difficilia factu tibi negari, cujus affectum tanto minus decipi decet, quanto constantius nil repulsam veretur. Tenebimus ergo 272 quippiam medium: et sicut epigrammata recentia modo nulla dictabo, ita litteras, si quae jacebunt versu refertae, scilicet ante praesentis officii necessitatem, mittam tibi: petens ne tu sis eatenus justitiae praevaricator, ut me opineris nunquam ab hujusmodi conscriptione temperaturum. Neque enim suffragio tuo minus augear, si forte digneris jam modestum potius quam facetum existimare. Vale. Sidonius Tonantio suo salutem. Est quidem, fateor, versibus meis sententia tua tam plausibilis olim, tam favorabilis, ut poetarum me quibusque lectissimis comparandum putes, certe compluribus anteponendum. Crederem tibi, si non, ut multum sapis, ita quoque multum me amares. Hinc est, quod de laudibus meis caritas tua mentiri potest, nec potest fallere. Praeter hoc poscis, ut Horatiana incude formatos Asclepiadeos tibi quospiam, quibus inter bibendum pronuntiandis exerceare, transmittam. Pareo injunctis, licet si unquam, modo maxime prosario loquendi genere districtus occupatusque. Denique probabis circa nos plurima ex parte metrorum studia refrigescere. Non enim promptum est, unum eumdemque probe facere aliquid, et raro. Jam dudum teretes hendecasyllabos, Attrito calamis pollice lusimus, 273 Quos cantare magis pro choriambicis Excusso poteras mobilius pede. Sed tu per Calabri tramitis aggerem Vis ut nostra dehinc cursitet orbita; Qua Flaccus lyricos Pindaricum ad melos Frenis flexit equos plectripotentibus, Dum metro quatitur chorda Glyconio, Nec non Alcaico, vel Pherecratio, Juncto Lesbiaco, sive anapaestico, Vernans per varii carminis eclogas, Verborum violis multicoloribus. Istud fingere vatibus Priscis difficule est, difficile et mihi, Ut diversa sonans os epigrammata, Nil crebras titubet propter epistolas, Quas cantu ac modulis luxuriantibus Lascivire vetat mascula dictio. Istud vix Leo, rex Castalii Chori, Vix hunc qui sequitur Lampridius queat, Declamans gemini pondere sub styli, Coram discipulis Burdegalensibus. Hoc me, teque decet, parce, precor, jocis, Quaeso pollicitam servet ad extimum Oratoris opus cura modestiam: Quo nil deterius, si fuerit simul In primis rigidus, mollis in ultimis. Quinimo quoties epulo mensae lautioris hilarabere, religiosis, quod magis approbo, narrationibus vaca: his proferendis confabulatio frequens, his redicendis sollicitus auditus inserviat. Certe si 274 saluberrimis avocamentis, ut qui adhuc juvenis, tepidius inflecteris, a Platonico Madaurensi saltem formulas mutuare convivalium quaestionum: quoque reddaris instructior, has solve propositas, has propone solvendas, iisque te studiis, et dum otiaris, exerce. Sed quia mentio conviviorum semel incidit; tuque sic carmen nobis vel ad aliam causam personamque compositum sedulo exposcis, ut me ejus edendi diutius habere non possis haesitatorem; suscipe libens, quod temporibus Augusti Majoriani, cum rogatu cujusdam sodalis ad coenam conveniremus, in Petri librum magistri epistolarum subito prolatum subitus effudi, meis quoque contubernalibus, dum rex convivii circa ordinandum moras nectit oxygarum, Domnulo, Severiano atque Lampridio paria pangentibus , quos undique urbium ascitos imperator in unam civitatem, invitator in unam coenam forte contraxerat. Id morae tantum, dum genera metrorum sorte partimur. Placuit namque pro caritate collegii, licet omnibus eadem scribendi materia existeret, non uno tamen epigrammata singulorum genere proferri: ne quispiam nostrum, qui caeteris dixisset exilius, verecundia primum, post morderetur invidia. Etenim citius agnoscitur in quocunque recitante, si quo caeteri metro canat, an eo quoque scribat ingenio. Tu vero tunc opportunius subjecta laudabis, cum totum te socio indulseris. Non enim justum est, ut censor incipias cum severitate discutere, quod non potuit amicus cum serietate dictare. 275 Age convocata pubes, Locus, hora, mensa, causa, Jubet ut volumen istud, Quod et aure et ore discis, Studiis in astra tollas. Petrus est tibi legendus, In utraque disciplina Satis institutus auctor. Celebremus ergo, fratres, Pia festa litterarum. Peragat diem cadentem Dape, poculis, choreis, Genialis apparatus. Rutilum toreuma bysso, Rutilasque forte blattas, Recoquente quas aheno Meliboea fucat unda; Opulentet ut meraco Bibulum colore vellus. Peregrina det supellex Ctesiphontis ac Niphatis Juga texta, belluasque Rapidas vacante panno, Acuit quibus furorem Bene ficta plaga cocco, Jaculoque ceu forante Cruor incruentus exit. Ubi torvus, et per artem Resupina flexus ora, It equo, reditque telo, Simulacra bestiarum Fugiens, fugansque Parthus. Nive pulchriora lina Gerat orbis, atque lauris, Hederisque, pampinisque Viridantibus tegatur. Cytisos, crocos, amellos, Casias, ligustra, calthas, Calathi ferant capaces, Redolentibusque sertis Abacum, torosque pingant. Manus uncta succo amomi Domet hispidos capillos, Arabumque messe pinguis Petat alta tecta fumus. Veniente nocte nec non Numerosus erigatur Laquearibus coruscis Camerae in superna lychnus; Oleumque nescientes, Adipesque glutinosos, Utero tumente fundant Opobalsamum lucernae. Geruli caput plicantes Anaglyptico metallo Epulas superbiores Humeris ferant onustis. Paterae, scyphi, lebetes, Socient falerna nardo: Tripodasque, cantharosque 276 Rosa sutilis coronet. Juvat ire per corollas Alabastra ventilantes, Juvat et vago rotatu Dare fracta membra ludo, Simulare vel trementes Pede, veste, voce Bacchas. Bimari remittat urbe Thymelem, Palemque doctas Tepidas ad officinas Citharistrias Corinthus: Digiti quibus canentes, Pariter sonante lingua, Vice pectinis fatigent Animata fila pulsu. Date et aera fistulata Satyris amica nudis: Date ravulos choraulas, Quibus antra per palati Crepulis reflanda buccis. Gemit aura tibialis; Date carminata socco, Date dicta sub cothurno, Date quidquid advocati, Date quidquid et poetae Vario strepunt in actu: Petrus haec et illa transit. Opus editum tenemus, Bimetra quod arte texens, Iter asperum, viasque Labyrinthicas cucurrit. Sed in omnibus laborans Et ab omnibus probatus, Rapit hinc et inde palmam. Per et ora docta fertur. Procul hinc et Hippocrenen, Aganippicosque fontes, Et Apollinem canorum Comitantibus Camenis Abigamus, et Minervam Quasi praesulem canendi Removete ficta fatu, Deus ista praestat unus. Stupuit virum loquentem Diadematis potestas, Toga, miles, ordo equester, Populusque Romularis: Et adhuc sophos volutant Fora, templa, rura, castra. Super haec, fragorem alumno Padus, atque civitatum Dat amor Ligusticarum. Similis favor resultat Rhodanitidas per urbes, Imitabiturque Gallos Feritas Ibericorum. Nec in hoc moratus axe, Cito ad arva perget Euri, Aquilonibusque et Austris, Zephyrisque perferetur. 277 Ecce dum quaero quid cantes, ipse cantavi. Tales enim nugas in imo scrinii fundo muribus perforatas, post annos circiter viginti profero in lucem, quales pari tempore absentes, cum domum rediit, Ulysses invenire potuisset. Proinde peto ut praesentibus ludicris libenter ignoscas. Illud vero nec verecunde, nec impudenter injungo, ut quod ipse de familiaris mei integro libro pronuntiavi, hoc tu quasi sollicitatus exempli necessitate de meo sentias. Vale. Sidonius Burgundioni suo salutem. Dupliciter excrucior quod nostrum uterque lecto tenetur. Nihil enim est durius quam cum praesentes amici dividuntur communione languoris. Quippe si accidat, ut nec intra unum conclave decumbant, nulla sunt verba, nulla sunt solatia, nulla denique mutui oratus vicissitudo. Itaque singulis moeror ingens, isque plus de altero: nam parum possis, quanquam et infirmus, periclitante quem diligas, tibi timere. Sed Deus mihi, fili amantissime, pro te paventi validissimum scrupulum excussit, quia pristinas incipis vires recuperare. Diceris enim jam velle consurgere, quodque plus opto, jam posse. Me certe taliter consulis, et sollicitudine prope praecoqua quaestiunculis litterarum, jam quasi ex asse vegetus exerces, audire plus ambiens, etsi adhuc aeger, Socratem de moribus, 278 quam Hippocratem de corporibus disputantem. Dignus omnino quem plausibilibus Roma foveret ulnis, quoque recitante crepitantis Athenaei subsellia cuneata quaterentur. Quod procul dubio consequebare, si pacis locique conditio permitteret, ut illic senatoriae juventutis contubernio mixtus erudirere. Cujus te gloriae pariter ac famae capacem, de orationis tuae qualitate conjecto: in qua decentissime te nuper pronuntiante, quae quidem scripseras extemporaliter, admirabantur benevoli, mirabantur superbi, morabantur periti. Sed ne impudenter verecundiam tuam laudibus nimiis ultro premamus, praeconia tua justius de te, quam tibi scribimus. Hoc potius, unde est causa sermonis, intromittamus. Igitur interrogas per pugillatorem, quos recurrentes asseram versus, ut celer explicem, sed sub exemplo. Ii nimirum sunt recurrentes, qui metro stante, neque litteris loco motis, ut ab exordio ad terminum, sic a fine releguntur ad summum. Sic est illud antiquum: Roma tibi subito motibus ibit amor. Et illud: Sole medere pede, ede perede melos. Nec non habentur pro recurrentibus, qui pedum lege servata, et si non per singulos apices, per singula tamen verba replicantur: ut est unum distichon meum quod de rivulo lusi, qui repentino procellarum pastus illapsu, publicumque aggerem confragoso diluvio supergressus, subdita culta viae inundaverat, 279 quanquam depositurus insanam mox abundantiam, quippe quam pluviis appendicibus intumescentem, nil superna venae perennis pondera inflarent. Igitur istic dum magis ripam quam vadum quaero, tali jocatus epigrammate, per turbulenti terga torrentis his saltem pedibus incessi. Praecipiti modo quod decurrit tramite flumen, Tempore consumptum jam cito deficiet. Hoc si recurras, ita legitur: Deficiet cito jam consumptum tempore flumen, Tramite decurrit quod modo praecipiti. Ecce habes versus, quorum syllabatim mirere rationem. Caeterum pompam quam non habent, non docebunt. Sufficienter indicasse me suspicor, quod tu requirendum existimasti. Simile quiddam facis et ipse si proposita restituas, aeque diverso, quae repeteris expedias. Namque eminet tibi thematis celeberrimi votiva redhibitio, laus videlicet peroranda, quam ediderat, Caesaris Julii. Quae materia tam grandis est, ut studentum si quis fuerit ille copiosissimus, nihil amplius in ipsa debeat cavere, quam ne quid minus dicat. Nam si omittantur quae titulis dictatoris invicti scripta Patavinis sunt voluminibus; quis opera Suetonii, quis Juventii Martialis historiam, quisve ad extremum Balbi ephemeridem fando adaequaverit? Sed tuis ceris haec reservamus. Officii magis nostri est auditoribus scamna componere, et praeparare aures fragoribus intonaturis: dumque virtutes tu dicis alienas, nos moliamur 280 tuas dicere. Neque vereare me quospiam judices Catonianos advocaturum, qui modo invidiam, modo ignorantiam suam fictae severitatis velamine tegant: quanquam imperitis venia debetur. Caeterum quisquis ita malus est, ut intelligat bene scripta, nec tamen laudet, hunc boni intelligunt, nec tamen laudant. Proinde curas tuas hoc metu absolvo: faventes audient cuncti, cuncti foventes, gaudiisque quae facies recitaturus, una fruemur. Nam plerique laudabunt facundiam tuam, plurimi ingenium, toti pudorem. Non enim minus laudi feretur, adolescentem, vel quod est pulchrius, pene adhuc puerum, de palaestra publici examinis tam morum referre suffragia, quam litterarum. Vale. Sidonius Gelasio suo salutem. Probas, neque deprecor, me deliquisse: deliqui quippe, qui necdum nomine tuo ullas operi meo litteras junxerim. Sed tamen scribis tum quod erraverim veniabile fore: si quod et ipse decantes mittam ab exemplo: quia scilicet, Tonantio meo, ad parem causam futuras usui litteras bimetras miserim. Praeter hoc quereris paginam meam, si resolvatur in lusum, solis hendecasyllabis frequentari. Qua de re trochaica garrulitate suspensa, senariolos aliquos plus requiris. Servio injunctis: tu modo placidus accipias: si veodam hanc ipsam mavis vocare, sive eclogam. Nam metrum diu infrequentatum durius texitur. 281 Jubes, amice, nostra per volumina Modis resultet incitatioribus Ferox iambus, et trochaeus hactenus, Pigrasque bigas et quaterna tempora Spondaeus addat, ut moram volucripes Habeat parum per insitam trimetria: Resonetque mixtus ille pes celerrimus, Bene nuncupatus quondam ab arte Pyrricha, Loco locandus undecunque in ultimo: Spondam daturus et subinde versui, Modo in priore parte, nunc in extima, Anapaestus, ipse quanquam et absolutius Pronuntietur, cum secuta tertia Geminae brevique longa adhaeret syllaba. Quae temperare vix callet gregarius Poeta, ut ipse cernis esse Sollium. In pectine errat, nec per ora concava Vaga lingua flexum competenter explicat. Epos sed istud aptius paraverit Leo, Leonis aut secutus orbitas Cantu in Latino, cum prior sit Attico, Consentiorum qui superstes est patri, Fide, voce, metris, ad fluenta Pegasi Cecinisse dictus omniforme canticum; Quotiesque verba Graia carminaverit, Tenuisse celsa junctus astra Pindaro, Montemque victor isse per biverticem Nulli secundus inter astra Delphica. At uterque vatum, si lyrae poeticae Latiare carmen aptet absque Dorico, 282 Venusina Flacce plectra ineptus exseras, Japygisque verna cycnus Aufidi, Atacem tonare cum suis oloribus, Cana et canora colla victus ingemas. Nec ista sola sunt perita pectora, Licet et peritis haec peritiora sint: Severianus ista rhetor altius, Afer vaferque Domnulus politius, Scholasticusque sub rotundioribus Petrus camenis dictitasset acrius: Epistolaris usquequaque nec stylus Virum vetaret, ut stupenda pangeret Potuisset ista semper efficacius, Humo atque gente cretus in Ligustide Proculus, melodis insonare pulsibus, Limans faceta quaeque sic poemata, Venetam lacessat ut favore Mantuam: Homericaeque par et ipse gloriae, Rotas Maronis arte sectans compari. Ego corde et ore jure despicabilis, Quid inter hosce te rogante garriam, Loquacitatis impudentiam probans, Animique vota destituta litteris; Sed quid negabo, nec pudore territus? Amor timere nescit: inde parui. Ignosce desueta repetenti, atque ob impleta quae jusseras, nihil amplius quam raritatis indulgentiam praestolaturo. Caeterum mihi similia post si jusseris, quo queam magis fieri obsequens, curabis ad vicem carminis, aut dictare quae cantem, aut saltare quae rideam. Vale. Sidonius Firmino suo salutem. Si recordaris, domine fili, hoc mihi injunxeras, ut hic nonus libellus, peculiariter tibi dictatus, caeteris octo copularetur, quos ad Constantium scripsi, virum singularis ingenii, salutaris consilii certe in tractatibus publicis caeteros eloquentes, seu diversa, sive paria decernat, praestantioris facundiae dotibus antecellentem. Sponsio impleta est, non quidem exacte, sed vel instanter. Nam peragratis forte dioecesibus, cum domum veni, si quod schedium temere jacens chartulis putribus ac veternosis continebatur, raptim coactimque translator festinus exscripsi, tempore hiberno nil retardatus, quin actutum jussa complerem; licet antiquarium moraretur insiccabilis gelu pagina, et calamo durior gutta, quam judicasses imprimentibus digitis non fluere, sed frangi. Sic quoque tamen compotem officii prius agere curavi, quam duodecimum nostrum, quem Numae mensem vos nuncupatis, Favonius flatu teporo, pluviisque natalibus maritaret. Restat ut te arbitro non reposcamus res omnino discrepantissimas, maturitatem celeritatemque. Nam quotiens liber quispiam scribi cito jubetur, non tantum honorem spectat auctor a merito, quantum ab obsequio. De reliquo, quia tibi nuper ad Gelasium virum sat benignissimum missos iambicos placuisse pronuntias, per hos te quoque Mitylenaei oppidi vernulas munerabor. Jam per alternum pelagus loquendi Egit audacem mea cymba cursum; 284 Nec bipertito timuit fluento Flectere clavum. Solvit antennas, legit alta vela, Palmulam ponit manus, atque transtris Littori junctis, petit osculandum Saltus arenam. Mussitans quanquam chorus invidorum Prodat irritu rabiem canino, Nil palam sane loquitur, pavetque Publica puncta. Verberant puppem, quatiunt carinam. Ventilant spondas laterum rotundas, Arborem circa volitant sinistrae Sibila linguae. Nos tamen rectam comite arte proram, Nil tumescentes veriti procellas, Sistimus portu, geminae potiti Fronde coronae: Quam mihi indulsit populus Quirini, Blattifer vel quam tribuit senatus, Quam peritorum dedit ordo consors Judiciorum. Cum meis poni statuam perennem Nerva Trajanus titulis videret, Inter auctores utriusque fixam Bibliothecae. Quamque post visus prope post bilustre Tempus, accepi capiens honorem, Qui patrum ac plebis simul unus olim Jura gubernat. Praeter heroos, joca multa multis 285 Texui pannis; elegos frequenter Subditos senis pedibus rotavi Commate bino. Nunc per undenas equitare suetus Syllabas, lusi celer; atque metro Sapphico creber cecini, citato Rarus iambo. Nec recordari queo quanta quodam Scripserim primo juvenis calore: Unde pars major utinam taceri Possit et abdi. Nam senectutis propiore meta, Quidquid extremis sociamur annis, Plus pudet, si quid leve lusit aetas, Nunc reminisci. Quod perhorrescens, ad epistolarum Transtuli cultum genus omne curae: Ne reus cantu petulantiore, Sim reus actu. Neu puter solvi per amoena dicta, Schema si chartis phalerasque jungam: Clerici ne quid maculet rigorem Fama poetae. Denique ad quodvis epigramma posthac Non ferar pronus, teneroque metro, Vel gravi, nullum cito cogar exhinc Promere carmen. Persecutorum nisi, quaestiones Forsitan dicam, meritosque coelum Martyres mortis pretio parasse Praemia vitae. 286 E quibus primum mihi psallat hymnus Qui Tolosatem tenuit cathedram, De gradu summo capitoliorum Praecipitatum, Quem negatorem Jovis ac Minervae, Et crucis Christi bona confitentem, Vixit ad tauri latus injungati Plebs furibunda: Ut per abruptum bove concitato, Spargere cursus lacerum cadaver, Cautibus tinctis calida soluti Pulte cerebri, Post Saturninum, volo plectra cantent, Quos patronorum reliquos probavi Anxio duros mihi per labores Auxiliatos. Singulos quos nunc pia nuncupatim Non valent versu cohibere verba, Quos tamen chordae nequeunt sonare, Corda sonabunt. Redeamus in finem ad oratorium stylum, materiam praesentem proposito semel ordine terminaturi: ne si epilogis musicis opus prosarium clauserimus, secundum regulas Flacci, ubi amphora coepit institui, urceus potius exisse videatur. Vale.

Notes: (quod est verius) (quid loquar, nomen,
personam? tu recognosces cuncta) (ut ferunt) (et nimis dixi) (persona mihi
cognita est, causa ignota, nec refert) (quod tamen utrivis nec erat injustum) (venia sit dicto) (si tamen
hoc nimis abnuis) (cujus imaginis hinc et hinc turbo tunc inhorruerat) (quidnam enim simile) (si quae uspiam tamen
sunt) (de me
enim taceo) (da veniam) (jactanter hoc dixi, imo meliora) (qualia reor equidem legi multa multorum) (nam viator adveneram)