EPISTOLA XVIII.
Author: Gerhohus Reicherspergensis

Idem ad Henricum. S. R. E. cardinalem, cui expositionem psalmi LXIV misisse se scribit.--Cur in Franciam proficisci non potuerit. De adversariorum suorum multitudine ac insidiis, etc.

Domino H. venerabili, sanctae Romanae Ecclesiae cardinali presbytero, ad titulum Sanctorum Nerei et Achillei, frater G. de Richersperg devotas orationes cum fideli obsequio. Memor esto verbi tui servo tuo, in quo mihi spem dedisti. Nam cum fuisses Augustae in domo fratris mei R. una cum domino Jacintho cardinali diacono, tu mihi promisisti, sicut meminisse potes dominum R. tunc cancellarium, nunc favente Dei clementia in apostolatus apice sublimatum, sic te ad mei notitiam et gratiam praeparare, ut ejusdem pietatis oculo me respiceret, qua me respexerunt sui antecessores, quibus hortantibus et confortantibus nonnulla opuscula dictavi, per quae non solum Christi gloria magnificaretur magnificante anima mea Dominum, et exsultante spiritu meo in Deo salutari meo, sed etiam illius ignominia detegeretur, qui sub velamine pietatis jam mysterium operatur iniquitatis. Feci hoc, prout juvante Deo potui in tractatu sexagesimi quarti psalmi, quem propria manu beatae memoriae papae Eugenio porrexi, quemque tibi Augustae item dedi. Feci etiam hoc in opusculo De laude fidei, quod exhortatione tua coeptum et perfectum Domino Jacintho cardinali, cum esset in curia Domini papae Anagniae, ita fuit a nuntio, qui te illic non invenit commissum, ut tibi hoc daret quasi fructum petitionis tuae, qua diligenter expetens a me, ut tibi exponerem illud Salomonis: Mulierem fortem quis inveniet? Si ergo hoc ab illo accepisti, bene; sin autem, vel ab ipso hoc require, vel a me illius rescriptum exige per litteras, quas committere poteris praesenti nuntio. Nec mireris quod meam personam, senio debilitatam, non praesentavi domino papae aut curiae, quia de regno Teutonico in regnum Franciae, etiam si possem venire, tutum non est mihi multis me observantibus et captantibus aliquid unde mihi turbent gratiam, et excitent offensam principis, cujus ira mihi est cavenda, in quantum fieri salva Dei gratia potest. Nuper enim contra me irritatus per mendacia quorumdam, vix placatus fuit mihi, excusante me apud ipsum domino Frisingense ac suo clero, simulque aliis principibus, quod non essem, ut ei fuit relatum, gloriae imperiali adversarius, pariterque, ut inimici disseminaverant, gloriae Christi contrarius. Mihi enim quasi alteri Naboth falso impingebatur blasphemia in Deum et regem, ac proinde illius exemplo judicabar lapidandus a capellanis imperialibus, rei veritatem ignorantibus. At ubi praedictus episcopus cum aliis, veritatem scientibus, me sufficienter excusavit, gratia Dei favente ipse Augustus adeo mihi fuit placatus, ut multa mecum privato colloquio tractaret, quae, si auderem scripto committere, magna ex parte, ut credo, vobis placerent. Audietis tamen aliquando, si Deo disponente continget me ore ad os loqui vobis in illo celebri conventu, quem futurum speramus, prout a legatis Domini papae, videlicet Papiense, ac Trecense venerabilibus episcopis, ut credo, jam audistis. Nolo autem vos ignorare, vos dico, scilicet dominum papam et dominum Jacinthum ac te, aliosque mihi clementes dominos cardinales, quod multum sunt multiplicati qui tribulant me, multique insurgunt adversum me dicentes animae meae: Non est salus ipsi in Deo ejus . Neque vero nova mihi est haec adversitas, quoniam plus quam triginta jam annis pugnando bestias ipsas habui et sustinui adversantes, meque si fieri potuisset, in errorem inducere cupientes, ut dicerem malum bonum, et bonum malum, lucem tenebras, et tenebras lucem, dulce amarum, et amarum dulce in scriptis meis approbando, quod ipsi, et idem improbando, quod ipsi valenter, ut gloriantur, litterati. At ego, cum fuissem primo scholasticis exercitationibus utcunque imbutus, postquam transivi ad ecclesiasticae religionis exercitia, multas magistrorum sententias quasi aquas turbidas fastidivi, et ad aquas Siloe, quae fluunt cum silentio, me favente gratia Dei contuli, quibus prout mihi donatum fuit, etiam aliis per scripta mea propinatis quasi ad aquas contradictionis multos contradictores habui, a quibus per successores Petri liberatus et defensus habui materiam et causam frequenter canendi canticum graduum, quod sic se habet: Nisi quia Dominus erat in nobis, dicat nunc Israel , et caetera usque: Benedictus Dominus, qui non dedit nos in captionem dentibus eorum. Laqueus contritus est, et nos liberati sumus . Perveni autem canendo et exponendo, atque utinam et ascendendo ad illum gradum, in quo canitur: Memento, Domine David, et omnis mansuetudinis ejus . Cujus nimirum cantici expositionem dulcis famae Alexandro papae, te mediante, suggero legendam, quia poterit innotescere illi per eam, quae sentio de statu Ecclesiae ad meliora instaurando, de incarnationis Dominicae sacramento, de homine in Deum assumpto et nato, atque divinae virtutis gloria et honore coronato, in quibus duobus maxime contradictores habeo asserentibus aliquibus hominem Deo unitum non esse Dei unicum Filium, neque ipsum in gloria Dei Patris ita esse honorandum, ut adoretur adoratione quae latria dicitur, sed ea quae vocatur dulia. Quorum assertionibus auctoritates Patrum contrarias, et nostrae assertioni consonas in unum studui colligere, primo in opusculo ad papam Adrianum dictato, et eidem cum esset Beneventi praesentato. Deinde nuper in opere De sacrificio, quod in sartagine coquitur, ad archiepiscopum Salzburgensem Eberhardum destinato. Quod si fuerit in apostolica sede perspectum, puto, placebit placentibus Deo, quia non semel comperi placuisse in ea, quae, favente Dei gratia, scriptitavi contra malas abusiones, et pravas novitates, quibus, ut tu nosti, non semel obstiti, et adhuc, prout Deus donaverit, obsistere paratus ero tanto promptius, quanto sensero me instantius animari, et confortari a successore beati Petri. Sed dicit aliquis: Jam satis est quod alii meliores et sanctiores, nihilominus et doctiores invenerunt, et scripserunt. Illicitum est, temerarium est adjicere aliquid ad ea, quae a nominatis, catholicisque viris dicta sunt, atque ita fastidium legentibus facere augendo multitudines commentariorum. Ad haec inquam: Nimirum sanctarum spatiosus ager Scripturarum omnibus Christi confessoribus communis est, et tractandi illas nulli jure negari potest licentia, dummodo salva fide, quod sentit, dicat, aut scribat. Quisnam recte indignetur, eo quod in eadem possessione post unum aut duos puteos, quos foderunt Patres praecedentes, plures proprio labore fodiant filii succedentes? Denique Isaac et alios puteos fodit praeter illos, quos foderant servi patris sui Abraham, quos illo mortuo olim obstruxerant Philisthiim. Nam postquam et alios rursum fodit, appellavitque eos iisdem nominibus, quibus antea pater vocaverat, sequitur Scriptura, et dicit: Foderunt in torrente, et repererunt aquam vivam . Item: Foderunt et alium. Ac deinceps: Profectus inde fodit alium puteum . Itaque juxta hanc regulam nobis quoque concedant post illos puteos, quos foderunt, id est, post illos tractatus, quos tractaverunt Patres et priores nostri, et alios fodere puteos proprii vomere ingenii, dummodo vivam et nos aquam reperire possimus, quae nulli noceat bibenti, nulli scandalum vel errorem faciat legenti, nisi forte alicui proditoris Judae subpari et consimili, cui bonus odor boni unguenti fuit malus, quia ipse malus: quomodo et nostra bona, et bene dicta bonisque lectoribus, qualis erat sanctae memoriae papa Eugenius, placentia, malis et malignis videntur mala. Qui et dicunt: Ut quid perditio haec pergameni et temporis, dum scribuntur quae non leguntur, aut si leguntur, non placent legentibus contra ea indignantibus et frementibus? Contingat mihi audire contra tales vocem Christi per ora successorum Petri: Quid molesti estis huic mulieri? opus bonum operata est in me . Mulieri quippe infirmae ac peccatrici, sed poenitenti magis cupio assimilari unguendo pedes et caput Christi, venerando scilicet ipsius humanitatem cum Divinitate pari adorationis cultu, quam superbis illis Rabbitis eorumque discipulis, qui latriam Verbo in carne manenti et duliam assignant ipsi carni, cum sit caput agni paschalis cum pedibus vorandum, nulla distantia penitus admissa in adoratione, qua non homo propter Deum quasi alter propter alterum est adorandus, ut voluit Nestorius haeresiarcha, sed homo in Deo, et Deus in homine adorandus adoratione una, ut Ephesina synodus affirmavit dicens: « Si quis audet dicere assumptum hominem coadorari oportere Deo Verbo, et conglorificari, et coappellari Deum, ut alter alteri , et non magis una adoratione honorificat Emmanuel, et unam ei glorificationem defert, secundum quod factum est caro Verbum, anathema sit. » Ut autem prudentia tua intelligat, non leviter moveri praenotatas quaestiones, animadvertere subsequentes epistolas ad duos magnos viros, scilicet Dominum meum Salzburgensem archiepiscopum, et dominum Bambergensem, ut si assertio nostra a sede apostolica fuerit approbata, eisdem scribatur a domino papa et a curia, si fieri potest, aliqua commonitio confortans illos ad assistendum mihi, et resistendum scholaribus, indisciplinatas quaestiones movere solitis non tantum in scholis, verum etiam in ecclesiasticis conventibus.

Notes: (Prov.
XXXI.) (Jer. III) (Psal. CXXIII) (ibid.) (ibid., CXXXI) (Gen. XXVI) (ibid.) (Matth. XXVI) ( co enim semper adjectum
hoc intelligi cogit)