EPISTOLA XXIX. AD J. BELISMENSEM ARCHIDIACONUM.  De silentio.
Author: Adamus Perseniae

Dilecto suo in Christo J. Belismensi archidiacono, frater ADAM peccator, salutem.

Injungit mihi aliquid, frater charissime, tuae petitionis instantia, quod fateor formidolosus aggredior; quippe cui nec subest animi virtus ad experientiam, nec scientia sufficiens intelligentiam administrat. Et certe cui ista duo defuerint, non potest laudabili pollere facundia, praesertim cum non sit in mente unde linguae tinguatur calamus, nec mores sapiant quod sermonibus explicetur: melius mihi suaderes silentium quam de censura et utilitate silentii scriptum a me aliquod postulares. Rei nimirum rationem quam postulas non inveniunt, nisi amatores silentii, quietis sectatores, quibus datum est cultum justitiae silentium aemulari. Verumtamen, licet gratiam istam non meruerim, merebitur fortassis tuae devotio, etiam in sterili fructum quem desideras invenire. Aderit itaque disputanti de silentio amica silentii Trinitas, quae et ex ore infantium et lactentium suas laudes perficere consuevit. Quicunque sub discipuli forma Verbi incarnati frequentat auditorium, eo debet diligere et servare silentium, quo in magistrum sibi eligit Dei Verbum. Magister enim humilium Christus, non modo ea ratione Verbum Patris dicitur, quod sit voluntas ejus omnipotens, sed ideo etiam dicitur Verbum, quod semper requirat auditum. Qui audit, auscultat; qui auscultat, silet; qui silet et audit, alieni audientiam praestat. Semper igitur Pater exigit a creatura rationali silentium, cui semper loquitur tale Verbum. Nam Verbi hujus ineffabilis generatio sola est creaturae rationalis eruditio, cui sola spiritalis infantia eo exhibet reverentiam debitae audientiae, quo feriatam custodit innocentiam in silentio et quiete. Semper loquitur nobis Pater, dum semper Verbum ineffabile generat, et ad aeternum ejus eloquium continuum debet creatura silentium. Verbum autem omnipotens cognoscitur, nec intelligere, nec diligere, qui ab eo non metuit cordis auditum avertere; unde scriptum est: Vir linguosus non dirigetur in terra ; in terra quippe non dirigitur qui, divini rationem eloquii percipere, aut intelligere non meretur. Id autem non meretur vir linguosus, qui dum in lingua et lingua loquitur minima, quid Verbi Spiritus in linguis igneis deferat experitur. Vides quantum tota Trinitas approbet silentii disciplinam. Pater silentium diligit, quia, dum de substantia sua coaeternum sibi Verbum ineffabiliter generat et proponit, procul dubio ad hujus arcani intelligentiam intentam cordis aurem requirit; unde in Psalmo loquitur: Eructavit cor meum verbum bonum Verbum quoque ipsum non immerito sibi fieri silentium exigit, quia, dum thesauros sapientiae et scientiae omnes in se custodit, ad illos quasi nostris auribus inculcandos, quasi quamdam linguam nobis non ignotam nostram humanitatem suscepit; unde Moyses: Prope est Verbum in ore tuo et in corde . Et evangelista Joannes: Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . Spiritus etiam Verbi summam sibi obedientiam fieri voluit, dum Verbum abbreviatum, et ideo magis obscurum, quasi per quasdam glossas exponens, se in linguis igneis revelavit; nam glossae linguae interpretantur. Spiritus enim sanctus de obscuritate Verbi abbreviati, id est usque ad servi formam exinaniti, quasi quamdam expositionem fecit, dum tanti mysterii causas ipsius Verbi discipulorum tam evidenti dispersione linguarum impressit. De isto sui glossatore et expositore Spiritu sancto sic Verbum Patris loquitur: Ille me, inquit, clarificabit, quia de meo accipiet . Et iterum: Cum veniet Paracletus, quem ego mittam vobis a Patre, ille testimonium perhibebit de me . Quod autem silentium diligat Spiritus sanctus testatur Dominus per prophetam: Super quem, inquit, requiescet Spiritus meus, nisi super humilem et quietum et trementem sermones meos? Ubi nimirum humilitas et quies, ibi motio spiritalis silentii, pax et tranquillitas solemnizant, amicum est paci, amicum tranquillitati silentium, non potest agi sabbatum cordis, ubi labor labiorum silentii retundit disciplinam. Hinc est quod Spiritus sanctus septiformis dicitur, quia in septem feriis ad vacandum Verbi auditorio componit et ordinat sabbatum cordis: unde illae feriae septem dona Spiritus sancti sunt, quae enumerat Isaias, quae quasi septem silentia sunt, dum universitatem vitiorum ab animo silere et cessare compellunt: nam et septenarius pro universitate ponitur, et silere cessare dicitur. Quasi igitur septem silentia sunt, quae universis vitiis silentium sua auctoritate imponunt. Silentia sunt, quae, dum peccatorum reatus et vitiorum tumultus sopiunt, ad deligenda et diligenda Verbi incarnati mysteria aures cordis idoneas reddunt. Unde ex his omnibus silentiis Sermo omnipotens sibi interim medium eligit, quia ad illum a regalibus sedibus familiarius venit, qui in Spiritu fortitudinis quidquid est puritati contrarium superat et prosternit. Dum medium, inquit, silentium tenerent omnia, Sermo omnipotens a regalibus sedibus venit ; quia nimirum illum regali sede dignum mediator judicat, qui in medio constitutus, fortiter peccatis repugnat. Nonnisi in Spiritu fortitudinis imponitur silentium vitiis, nec id alibi quam in medio agri, quia virtus medium vitiorum utrumque redactum a sapientibus appellatur. Virtute siquidem animi opus est, ut vim inferas regno coelorum, ut violenta illud aviditate diripias, ut ab auditione mala avertens aures, soli illas accommodet auditorio Verbi et obedientiae mandatorum. Silentium istud est medium, quo omnipotens Sermo ad medium mediator deducitur, et parvulum in medio discipulorum se statuens, se parvulis imitandum quasi modo genitis infantibus exhibeat in magistrum. Infantes ergo hujusmodi non fantes, id est silentes sunt, qui videlicet salutare Dei cum silentio praestolantur. Bonum est, ait propheta, praestolari salutare Dei cum silentio . Salutare Dei mysterium est et gratia Verbi incarnati: cui audiendi aurem non accommodant, cui audientiam minime praestant, qui linguam maris Aegyptii non desiccant, id est qui loquacitatis superfluae fluxum non cohibent, et linguam a multiloquio non castigant: Qui dimittit aquam, ut dicit Scriptura, caput est jurgiorum . Dimittere aquas, est linguam maris Aegyptii non tenere, id est linguae fluxum amaricantis minime cohibere. Quid est tam tumidum et tam instabile quam mare? Quid tam amarum quam jurgium? Et quid mare Aegyptium, nisi cor amaricans et tenebrosum? Aegyptus enim tenebrae interpretantur. Aquas, inquam, maris Aegyptii dimittit, qui per linguae ministerium et oris meatus cordis amaritudinem et tumidam vanitatem effundit. Nonne videtur tibi jurgium esse contra Verbi incarnati mysterium, contra regulae praeceptum, contra conscientiae testimonium, loquendi excedere terminos, et silentii frangere vota? Certe Verbum Dei omni homini quamdam silentii legem indixit, cum de omni verbo otioso rationem in die judicii reddendam comminatus est et praedixit. Silentium enim est, non omnino non loqui, sed ponere custodiam ori tuo, et ostium circumstantiae habere in labiis: id est, quomodo et quando oporteat, ubi et quantum debeas, quid et unde conveniat eloquaris. Est enim tempus tacendi et tempus loquendi. Sit itaque vox Domini super aquas, ut aquae Siloe fiant et fluant cum silentio, ut verbis tuis Verbum Deus praesideat, et linguae praecipitis volubilitas lege silentii refrenetur. Fides, ratio et auctoritas multum coelestis philosophiae professoribus commendant silentii disciplinam: primo quia, Sapientia Dei attingens a fine usque ad finem fortiter, omnia suaviter silenterque disponit. Secundo, quia eadem Sapientia sibi Verbi nomen assumit; unde: In principio erat Verbum, etc. . Tertio, quia idem Verbum infans, id est silens in carne nostra apparuit; unde: Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . Quarto, quia susceptioni infantiae nostrae medii silentii tempus elegit. Quinto, quia cum in eo essent thesauri sapientiae et scientiae absconditi, per aetatem carnis jam duodennis, jam in synagoga docuit, sed ab hominibus legis doctrinam humiliter audivit. Sexto, quia in passione sua, quasi agnus coram se tondente obmutuit. Septimo, quia vox ejusdem Verbi, scilicet Joannes Baptista, silentium legi et prophetis imposuit: Lex enim et prophetae usque ad Joannem . Octavo, quia Spiritus Verbi in igneis linguis adveniens, Verbi discipulos silentes et orantes, et corda audientium sonitu repentino commovit. Nono, quia ipsius Verbi sponsa, id est Ecclesia, eo silentium aeternae quietis non deserit, et eo affectuosius aurem tribuit, quo sibi dici divinitus audit: Audi, filia, et vide, et inclina aurem tuam . Audi, ut credas, quia fides ex auditu; vide, ut diligas, quia amor proficit et perficitur de aspectu; et inclina aurem tuam, ut obedias ex humilitatis affectu, et obedientiae perseveres in actu. Audi famam sponsi tui, quoniam nomen ejus est oleum effusum; vide speciem dilecti, quia speciosus est forma prae filiis hominum; et inclina aurem tuam, ad exsecutionem mandatorum, et imitationem exemplorum. Audi prius, et vide posterius; quia fides ducit ad intelligentiam, et per fidem ad speciem pervenitur. Sic sponsam Verbi non loqui et garrire, sed audire et videre convenit, quia videre non poterit, nisi prius audierit: unde silentium deserit, et Verbi gratiam perdit, et nominis dignitatem. Ecclesia convocatio sive convocata dicitur: non enim venisset, nisi convocata fuisset; non se vocari audisset, nisi voci Verbi in silentio audientiam praestitisset. In tantum verbi vocatio vult in discipulis suis perlentium, ut, cum discipulos ad praedicationem mittit, neminem per viam salutare permittat: Neminem per viam salutaveritis . Certe dum Dei populo lex divina proponitur, in ipsis suis initiis de facienda Deo audientia, et de tenendo silentio Israel commonetur: Audi, inquit, Israel, et tace, Deus tuus, Deus unus est . Proinde Verbi discipulus, aut se false profitetur Verbi discipulum, aut veraciter tenet et diligit sacramentum. Quid hic dicturi sunt quidam, tam monastici, quam canonici ordinis professores, qui cum linguam et labia Dei Verbo dedicaverint, et se silentii disciplinae ex vocis obligatione subdiderint, nihilominus assidue per multiloquium diffluunt, et laborant omnimodis ne teneant quod voverunt? Non est in ore eorum veritas, quia cor eorum vanum est. Nec potest munda veritas sedere in labiis quae loquuntur ex abundantia vanitatis. Ut enim ait Dominus Christus, Verbum omnipotens: Ex abundantia cordis os loquitur . Quid dicam de his qui venenum aspidum habentes, sub labiis saepe imprudenter turpia proferunt, detractionibus venenatis inserviunt, mentiri, perjurare, contendere, perverse interpretari quidquid boni viderint in aliis nullatenus erubescunt? Sepulcrum sane est guttur eorum, et de sepulcro gutturis tot quasi mortuos efferunt, quot mortis exempla in aliorum perniciem proponunt, perversa loquendo, et eadem actitando. Haec tibi, frater, interim de silentii utilitate sufficiant: quae et si devotioni tuae non satisfaciunt, mensuram tamen meae parvitatis excedunt. Jam superest ut aemulemur silentium, et teneamus ipsi quod commendavimus, non silentes ab ejus laudibus ad quem auditus noster debet esse suspensus, sermo omnipotens Jesus Christus, qui vivit et regnat per omnia saecula saeculorum. Amen.

Notes: (Psal. CXXXIX) (Psal. XLIV) (Deut. XXX) (Joan. I) (Joan. XVI) (Joan XV) (Isa. LXVI.) (Sap. XVIII) (Thren. III) (Prov. XVII) (Joan. I) (Joan. I) (Luc. XVI) (Psal. XLIV) (Luc. X) (Deut. IV) (Luc. VI)