খটীয়া পহু(, বৈজ্ঞানিক- ), এবিধ হৰিণ জাতীয় জন্তু  ভাৰতৰ অসমত ইয়াৰ সংখ্যা সৰ্বাধিক ই এটা বিপদাপন্ন প্ৰজাতি ই সাধাৰণতে মুকলি ঠাইত বিচৰণ কৰে কেতিয়াবা ইয়াক খেতি পথাৰত আৰু জাৰণিৰ দৰে হাবিতো দেখা যায় ই মুৰটো তল কৰি লৈ খোজ কাঢ়ে যাতে সমুখত থকা বাধাৰ (গছৰ ডাল আদি) তলেৰে সৰকি যাব পাৰে সাধাৰণতে হৰিণ জাতীয় প্ৰাণীয়ে বাধাৰ উপৰেৰে জঁপিয়াই পাৰ হবহে বিচাৰে ইয়াৰ এনেকুৱা স্বভাৱ গাহৰিৰ লগত মিলে বাবে ইয়াক ইংৰাজীত   বুলি কয়

বিস্তৃতি
খটীয়া পহু পাকিস্তান, পশ্চিম ভাৰত, হিমালয়ৰ পাদদেশৰ গংগা উপত্যকা, নেপালৰ সমতল ভূমি, বাংলাদেশ, ভূটান আৰু ম্যানমাৰত পোৱা এবিধ তুলনামূলকভাৱে সৰু হৰিণাৰ প্ৰজাতি শ্ৰীলংকা, চীন, থাইলেণ্ড, লাওচ, আৰু ভিয়েটনামৰ পৰা ই বিলুপ্ত বুলি আশংকা কৰা হৈছে অষ্ট্ৰেলিয়া আৰু আমেৰিকাত ইয়াক সংস্থাপন কৰা হৈছে 
ইয়াৰ বসতি স্থল হ্ৰাস পাই অহা বাবে সংখ্যা কমি আহিছে কিছুমান ঠাইতহে ইয়াৰ গণনা কৰা হৈছে যেনে কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানত ইয়াৰ সংখ্যা অন্তত ১০০০০টা (১৪০০০ৰ পৰা ১৬০০০ৰ ভিতৰত হব, গড়ে ৩৮.৬টা প্ৰতি কি:মি: ত), মানাহ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানত ১৫০০টা, ওৰাং ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানত ৫০০টা জালদাপাৰাত ২৫০টা আৰু মণিপুৰৰ কেইবুল লামজাওত ১০০টা মান হব তাৰোপৰি ৰয়েল মানস ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানত ইয়াৰ সংখ্যা ১৫০টা মানৰো বেছি হব:.-

 শ্ৰেণীবিভাজন 
ইবাৰ্হাদ অগষ্ট উইলহেম ভন জিম্মাৰমান(    )দেৱে ১৭৭৭ চন আৰু ১৭৮০ চনত, আগেয়ে ভাৰতৰ পৰা ইংলেণ্ডলৈ নিয়া খটীয়া পহুৰ  বৰ্ণনাৰ ভিত্তিত, খটীয়া পহুৰ বৈজ্ঞানিক নাম   বুলি ব্যৱহাৰ কৰিছিল১৮৩৫ চনত উইলিয়াম জাৰডাইন( )দেবে আৰু ১৮৪৭ চনত ব্ৰায়ান হিউতন হডচন(  )দেবে ইয়াক  গণত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে২০০৪ চনত ইয়াক    গণত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিব খোজাৰ অনুমতি বিচৰা হয় বহুতো গবেষকে ইয়াক  গণত ৰাখিব বিচৰাত এই অনুমতি প্ৰদান কৰা নহয় এসময়ত . .  নামৰ ইয়াৰ এটা উপ-প্ৰজাতি আছে বুলি ধাৰণা কৰা হৈছিল বৰ্তমান ইয়াক . ৰ সৈতে একেই প্ৰজাতি বুলি ধৰা হয়

 দৈহিক গঠন 
থাইলেণ্ডৰ ফু খিএও অভয়াৰণ্যত খটীয়া পহুপূৰ্ণবয়স্ক খটীয়া পহুৰ দেহৰ উচ্চতা মতাটোৰ প্ৰায় ৭০ ছেঃমিঃ আৰু মাইকী জনীৰ প্ৰায় ৬১ ছেঃমিঃ হয় ওজন মতাটোৰ প্ৰায় ৫০ কিঃগ্ৰাঃ আৰু মাইকী জনীৰ প্ৰায় ৩০ কিঃগ্ৰাঃ হয় ইয়াৰ দেহ দীঘলীয়া আৰু ঠেং তুলনামূলক ভাৱে চুটি কাণ ঘূৰণীয়া বয়সৰ লগে লগে খটীয়া পহুৰ ডিঙি আৰু মুখৰ বৰণ পাতলীয়া হবলৈ ধৰে খটীয়া পহুৰ দেহত যথেষ্ট নোম থাকে দেহৰ বৰণ শীত কালত গাঢ় মটীয়া হয় দেহৰ তল ভাগ আৰু ভৰিৰ ৰং পাতলীয়া হয় বসন্তৰ শেষৰ ফালে গ্ৰীষ্মৰ আবৰণৰ বাবে নোমৰ বৰণ ৰঙা-মটীয়া হবলৈ আৰম্ভ কৰে অবশ্যে এই পৰিবৰ্তন বিভিন্ন খটীয়াৰ ভিন্ন পৰিমাণে হয় ঠাই বিশেষেও ইয়াৰ দেহৰ বৰণৰ ভিন্নতা দেখা যায় বহুতৰ দেহত মূৰৰ পৰা ডিঙি পাৰ হৈ যোৱাকৈ দীঘলীয়া আঁক থাকে গ্ৰীষ্ম কালত সাধাৰণতে ইয়াৰ ৰাজহাড়ৰ দুইফালে দুডাল পাতল ৰঙৰ ফুটফুটীয়া ৰেখা থাকে ইয়াৰ নেজডাল চুটি, বৰণ মটীয়া আৰু আগটো বগা নেজৰ তলভাগো বগা হয় নেজৰ নোমবোৰ দাঙি আৰু মেলি ই আনৰ বাবে এটা বিশেষ সতৰ্ককাৰী প্ৰদৰ্শনিৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে ইয়াৰ মুখৰ ঠিক চকুৰ তলৰ অংশত  গ্ৰন্থি থাকে পিচ ভৰিৰ ওপৰৰ ভাগৰ কাষৰ ফালে  গ্ৰন্থি থাকে পিচ ভৰিৰ খুৰাৰ ফাটত  গ্ৰন্থি থাকে 

মতা খটীয়া পহুৰ শিঙৰ গুৰিত এটা শাখা আৰু আগলৈ মূল শিংটোৰ পৰা এটা অন্তমুখী শাখা আৰু এটা বহি্মুখী শাখা ওলাই মুঠ তিনিটা শাখা হয় কেতিয়াবা কোনোটো পহুত শাখাৰ সংখ্যাৰ ব্যতিক্ৰম দেখা যায় গুৰিৰ শাখাটো সমকোনতকৈ সৰু হোৱা আৰু ওপৰৰ ভিতৰ ফালৰ শাখাটো চুটি আৰু মুল শিংটোৰ পৰা বিপৰীত শিংটোৰ ফাললৈ বাঢ়ি অহাটো আন হৰিণাৰ তুলনাত খটীয়া পহুৰ বৈশিষ্ট্য

 আচৰণ 
কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানত খটীয়া পহুৰ পোৱালীৰ সৈতে মাক
খটীয়া পহুয়ে জাক পাতি নাথাকে উপযুক্ত পৰিবেশত বহুতো খটীয়া একেলগে চৰে পিচে ইহতে এটা গোট হৈ বিচৰণ কৰাৰ পৰিবৰ্তে প্ৰতিতোৱে নিজ নিজ মতে বিচৰণ কৰে সতৰ্ক হলে ই এক প্ৰকাৰৰ সুহুৰি দৰে শব্দ কৰে বা ভুকাৰ দৰে শব্দ কৰে খটিয়াৰ বিচৰণ কৰা ঠাইৰ পৰিসৰ ভিন্ন হব পাৰে যদিও গড়ে প্ৰায় ০.৭ বৰ্গ কি:মি: মান হয় মতা খটীয়াবোৰ আক্ৰমণাত্মক হয় আৰু কমকৈ খটীয়া থকা অঞ্চলত ইহতে অঞ্চল দখলিকৰণৰ প্ৰবৃত্তি প্ৰদৰ্শন কৰিব পাৰে তেনে কৰিব বাবে ইহতে ইহতৰ বিশেষ গন্থিৰ পৰা নিগৰণ হোৱা পদাৰ্থৰে নিজৰ অঞ্চলৰ চিন দিয়ে 

চেপ্টেম্বৰৰ পৰা ডিচেম্বৰ মাহৰ ভিতৰত প্ৰজনন কৰে খটীয়া পহুয়ে প্ৰজননৰ বতৰত আন হৰিণ প্ৰজাতিয়ে কৰাৰ দৰে কোনো বিশেষ মাত নামাতে এই সময়ত মতাবোৰ মুকলি ঘাহনিত গোট খায় তেতিয়া আন মতাৰ অপ্ৰত্যাশিত মুখা মুখি হলে খুৰাৰে মাটিত মাৰিব পাৰে ইহতৰ কোনো হেৰেম নাথাকে এটা সময়ত এজনী খটীয়াৰ লগতে সহবাস কৰে আৰু তাইক সুৰক্ষিত কৰে গৰ্ভধাৰণৰ সময় প্ৰায় ১৮০ দিন ই এবাৰত এটাকৈ পোৱালি দিয়ে 

খটীয়া পহুৰ ঘনত্ব নদীৰ উপত্যকা অঞ্চলত প্ৰতি বৰ্গ কি:মি:ত ০.১ পৰ্যন্ত পাতলীয়া হব পাৰে আনহাতে বানপানীয়ে বুৰাই যোৱা ঘাহনি অঞ্চলত, যেনে কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানত, ৩৮ তাৰো অধিক হব পাৰে ই গছৰ পাত, ঘাঁহ আদি খাদ্য হিচাপে গ্ৰহণ কৰে খটীয়া পহুৰ আয়ুস সাধাৰণতে ২০ বছৰ

ঢেঁকীয়াপতীয়া বাঘ, নাহৰফুটুকী বাঘ আৰু গোধাফুটুকী বাঘ ইয়াৰ প্ৰধান শত্ৰু লগতে অজগৰ আৰু ৰাংকুকুৰও ইয়াৰ শত্ৰু

 তথ্যসূত্ৰ 

 বাহ্যিক সংযোগ 
       -  

শ্ৰেণী:তৃণভোজী প্ৰাণী
শ্ৰেণী:স্তন্যপায়ী প্ৰাণী
শ্ৰেণী:পহু