ভাৰতীয় দণ্ড বিধি (, , ) ভাৰতৰ মুখ্য অপৰাধ দণ্ড বিধি অপৰাধ আইনৰ সকলো মূল বিষয়ক সামৰি লোৱাটোৱে ইয়াৰ উদেশ্য, ই এক ব্যাপক বিধান বা আইন ১৮৬০ চনত ভাৰতীয় দণ্ড বিধি আইনৰ খচৰা প্ৰস্তুত হৈছিল যদিও ব্ৰিটিছ শাসনৰ আৰম্ভণিতে ১৮৬২ চনত ব্ৰিটিছ ভাৰতত ইয়াৰ প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছিল তথাপিও ভাৰতীয় দণ্ড বিধি আইনখন ভাৰতৰ বিভিন্ন ৰজাৰ দ্বাৰা শাসিত অঞ্চলসমূহত প্ৰচলন হোৱা নাছিল, যিহেতু তেওঁলোকৰ নিজা আইন আৰু আদালত ব্যৱস্থা ১৯৪০ চনলৈকে প্ৰচলন আছিল বৰ্তমান সময়লৈকে এইবিধানখন বহুবাৰ সংশোধন কৰাৰ লগতে অন্যান্য বহুতো অপৰাধ ধাৰা সংযোগ কৰা হৈছে জম্মু-কাশ্মীৰ ৰাজ্যত এই বিধানক 'ৰনবীৰ দণ্ড বিধান' বুলি জনা যায়৷:..

ব্ৰিটিছ যুগৰ অন্ত পৰাৰ লগে লগে মূল ভাৰতীয় ভূখণ্ডৰ পৰা বিভাজিত পাকিস্তানেও ভাৰতীয় দণ্ড বিধি আইনক স্বীকাৰ কৰি গ্ৰহণ কৰে, যি পাকিস্তান দণ্ড বিধি আইন বুলি জনাজাত বাংলাদেশত, পাকিস্তানৰ পৰা স্বাধীনতা লাভ কৰা পিছতো এই বিধি বলবৎ হৈ আছে ইয়াৰ উপৰিও এই বিধি বাৰ্মা, ছেয়লন (বৰ্তমানৰ শ্ৰীলংকা), ছিংগাপুৰ, ব্ৰুনেই থকা ব্ৰিটিছ ঔপনিবেশিক শাসকসকলেও গ্ৰহণ কৰে আৰু উক্ত দেশসমূহৰ অপৰাধিক সংহিতাৰ আধাৰ হৈ আছে

 বুৰঞ্জী
মোগল শাসনৰ সময়চোৱাত, ন্যায়ালয়ত হিন্দু আইন বহিষ্কাৰ কৰিবলৈ 'শৰীয়ত আইন' বলবৎ কৰা হৈছিল কিন্তু ভাৰতীয় উপমহাদেশত ব্ৰিটিছ সকলৰ প্ৰভাব বৃদ্ধিৰ লগে লগে ইছলামিক আইনে ইংৰাজ অপৰাধীক আইনক বাট এৰি দিব লগা হল 
১৮৬০ চনৰ আগতে, ইংৰাজ অপৰাধীক আইনক গৱৰ্ণৰ জেনেৰেলৰ অধিনিয়ম দ্বাৰা সংশোধিত কৰি বম্বে প্ৰেচিডেঞ্চী, কেলকাত্তা আৰু মাদ্ৰাজত বলবৎ কৰে 

ভাৰতীয় দণ্ড বিধিৰ খচঁৰা,থমাচ বেবিংটন মেকুলেই অধ্যক্ষতাত গঠন হোৱা প্ৰথমখন বিধি আয়োগ প্ৰস্তুত কৰিছিল ইয়াৰ আধাৰ ইংলেণ্ডৰ আইন, যি আইন আধিক্যতা, পৰিভাষা আৰু স্থানীয় বিশিষ্টতা মুক্ত ইয়াৰ তত্ত্ব সমূহ নেপ'লিয়নিক সংহিতা আৰু এডৱাৰ্ড লিভিংচটন প্ৰণিত লুইজিয়ানা নাগৰিক সংহিতাৰ, ১৮২৫ পৰা প্ৰাপ্ত কৰা হৈছিল ১৮৩৭ চনত পৰিষদত, গৱৰ্ণৰ জেনেৰেলৰ ওচৰত প্ৰথমখন পূৰ্ণ খচঁৰা দাখিল কৰা হয়, কিন্তু পুনৰ সংশোধনৰ বাবে পঠিয়ায় দিয়ে ১৮৫০ চনত ভাৰতীয় দণ্ড বিধিৰ খচঁৰা আলেখন সম্পূৰ্ণ হয় আৰু ১৮৫৬ চনত বিধান পৰিষদত দাখিল কৰা হয়, কিন্তু ১৮৫৭ চনৰ চিপাহী বিদ্ৰোহৰ পিছত এটা দশকলৈকে ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ অধিনিয়ম গ্ৰন্থত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হোৱা নাছিল সেই সময়ছোৱাত খচঁৰাখন বাৰ্নচ পিক'ক ৰ দ্বাৰা অতি সাৱধানেৰে সূক্ষ্ম নিৰীক্ষণেৰে সংশোধন কৰা হয়, যিজন পিছলৈ কলকাতা উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ প্ৰথমজন মুখ্য ন্যায়াধীশ আৰু ভৱিষ্যতৰ অৱৰ ন্যায়াধীশ হৈছিল ইয়াৰ উপৰিও তেখেত বিধান পৰিষদৰ এজন সদস্য আছিল ১৮৬০ চনৰ, ৬ অক্টোবৰ দিনাখন এই আইন পৰিষদত পাড়িত হৈছিল  ভাৰতীয় দণ্ড বিধি, ১ জানুৱাৰী, ১৮৬২ চনত কাৰ্য্যকৰী ৰূপত প্ৰচলন কৰা হয় দূৰ্ভাগ্য বশত: মেকুলেই তেখেতৰ এই সৰ্ব্বোতকৃষ্ট ৰচনা বলবৎ হোৱাৰ চাবলৈ পোৱাৰ আগতেই ১৮৫৯ চনৰ শেষৰ ফালে মৃত্যুবৰণ কৰে 

 উদেশ্য 
ভাৰতবৰ্ষক এখন সাধাৰণ দণ্ড বিধি প্ৰদান কৰাটোৱে এই অধিনিয়মৰ মুখ্য উদেশ্য এই বিধি আইন সম্বন্ধীয় সকলো বিষয় সামৰি লোৱাৰ উপৰিও আইন বুলি ঘোষণা কৰা ব্যাপক প্ৰসংগসমূহ অৰ্ন্তনিহিত কৰে ইয়াৰ উপৰিও বিভিন্ন সময়ত অনান্য অপৰাধৰ বাবে আৰু অধিক দণ্ডাত্মক বিধিৰ প্ৰস্তুত কৰা হৈছে 

 গঠন 

ভাৰতীয় দণ্ড বিধি, ১৮৬০, মুঠ ২৩টা অধ্যায় আৰু ৫১১টা ধাৰাত বিভক্ত এই বিধিত পাতনি, বিশদ বিৱৰণ, অপবাদৰ উপৰিও দোষ অথবা অপৰাধৰ ব্যাপক বৰ্ণনা দিয়া আছে তলত দিয়া তালিকাখনত ভাৰতীয় দণ্ড বিধিৰ ৰূপৰেখা উপস্থাপন কৰা হৈছে 

 ভাৰতীয় দণ্ড বিধি আইন, ১৮৬০

(ধাৰা 1  511) অধ্যায়ধাৰা সমূহ অপৰাধৰ শ্ৰেণীবিভাজন অধ্যায়  ধাৰা 1  5প্ৰস্তাবনা অধ্যায়  ধাৰা 6  52  সাধাৰণ বিৱৰণ অধ্যায়  ধাৰা 53  75  শাস্তিৰ বিধান সমূহ অধ্যায়  ধাৰা 76  106  সাধাৰণ অপৰাধ
ব্যক্তিগত প্ৰতিৰক্ষাৰ অধিকাৰ (ধাৰা 96  106) অধ্যায়  ধাৰা 107  120  উচতনি মুলক  অধ্যায়  ধাৰা 120  120  অপৰাধমূলক ষড়যন্ত্ৰ অধ্যায়  ধাৰা 121  130  ৰাষ্ট্ৰৰ বিৰুদ্ধে অপৰাধ অধ্যায়  ধাৰা 131  140  থলসেনা, বায়ুসেনা আৰু নৌ সেনা সৰ্ম্পকীয় অপৰাধ অধ্যায়  ধাৰা 141  160 ৰাজহুৱা শান্তি ভংগ সৰ্ম্পকীয় অপৰাধ অধ্যায়  ধাৰা 161  171  চৰকাৰী কৰ্মচাৰী সৰ্ম্পকীয় বা দ্বাৰা অপৰাধ  অধ্যায়  ধাৰা 171  171  নিৰ্ব্বাচন সৰ্ম্পকীয় অপৰাধ অধ্যায়  ধাৰা 172  190  চৰকাৰী কৰ্মচাৰীৰ প্ৰাপ্ত অধিকাৰৰ অৱমাননা সৰ্ম্পকীয় অধ্যায়  ধাৰা 191  229  মিছা সাক্ষীবাদ সৰ্ম্পকীয় আৰু ৰাজহ্হুৱা স্বাৰ্থজড়িত ন্যায়ৰ বিৰুদ্ধে অপৰাধ অধ্যায়  ধাৰা 230  263  মূদ্ৰা আৰু চৰকাৰী দলিল সৰ্ম্পকীয় অপৰাধ অধ্যায়  ধাৰা 264  267  জোখ-মাখ সৰ্ম্পকীয় অপৰাধ  অধ্যায়  ধাৰা 268  294  ৰাজহুৱা স্বাস্থ্য, সুৰক্ষা, সুবিধা, শালিনতা আৰু নৈতিকতা প্ৰভাৱিত কৰিব পৰা সৰ্ম্পকীয় অপৰাধ  অধ্যায়  ধাৰা 295  298 ধৰ্মৰ লগত জড়িত সৰ্ম্পকীয় অপৰাধ  অধ্যায়  ধাৰা 299  377  মানৱ শৰীৰক প্ৰভাৱিত কৰিব পৰা (ক্ষতি)সৰ্ম্পকীয় অপৰাধ 
 মানৱ জীৱন বিপন্ন কৰিব পৰা অপৰাধ, হত্যা, অপৰাধমূলক নৰ হত্যা সৰ্ম্পকীয় অপৰাধ, আত্মহত্যা উচতনি মুলক (ধাৰা 299  311)
 শিশুক জন্মপূৰ্ব্বক আঘাত সৰ্ম্পকীয়, গৰ্ভপাতৰ কাৰণ, অনাবৃতি, জন্ম সৰ্ম্পকীয় তথ্য লুকুওৱা সৰ্ম্পকীয় অপৰাধ (ধাৰা 312  318)
 আঘাত কৰা সৰ্ম্পকীয় অপৰাধ (ধাৰা 319  338)
 দোষপূৰ্ণ, অসৎ উদেশ্যে বাধাপ্ৰদান, প্ৰতিৰোধ, ভুৱা কাৰাবাস সৰ্ম্পকীয় অপৰাধ (ধাৰা 339  348)
 অপৰাধীক বলপ্ৰয়োগ আৰু আঘাত সৰ্ম্পকীয় অপৰাধ (ধাৰা 349  358)
 অপহৰণ, বলপূৰ্ব্বক অপহৰণ, দাসত্ত্ব আৰু বলপূৰ্ব্বক মজদুৰি সৰ্ম্পকীয় অপৰাধ (ধাৰা 359  374)
 ধৰ্ষণ সহিতে যৌন অপৰাধ (ধাৰা 375  376)
 অপ্ৰাকৃতিক যৌন অপৰাধ (ধাৰা 377) অধ্যায়  ধাৰা 378  462  সম্পত্তিৰ বিৰুদ্ধে অপৰাধ

 চুৰি কাৰ্য্য (ধাৰা 378  382)
 ধনদাবী (ধাৰা 383  389)
 ডকাইতি আৰু জোৰ জুলুম (ধাৰা 390  402)
 অপৰাধমূলক কাৰ্য্যত সম্পত্তিৰ দূব্যৱহাৰ (ধাৰা 403  404)
 অপৰাধমূলক বিশ্বাসঘাত (ধাৰা 405  409)
 চৌয্য সম্পত্তি গ্ৰহণ বা কিনিলে (ধাৰা 410  414)
 ঠগ বাজি (ধাৰা 415  420)
 ভুৱা দস্তাবেজ আৰু সম্পত্তিৰ অধিকাৰ (ধাৰা 421  424)
 অপকাৰ, ক্ষতি, বিনাশ (ধাৰা 425  440)
 অনাধিকাৰ প্ৰৱেশ (ধাৰা 441  462) অধ্যায়  ধাৰা 463  489  তথ্য আৰু সম্পত্তি চিহ্ন সৰ্ম্পকীয় অপৰাধ 
 সম্পত্তি আৰু অনান্য চিহ্ন সৰ্ম্পকীয় অপৰাধ (ধাৰা 478  489)
 কাগজি মূদ্ৰা আৰু বেংক মূদ্ৰা সৰ্ম্পকীয় অপৰাধ (ধাৰা 489  489) অধ্যায়  ধাৰা 490  492  সেৱাৰ অনুবন্ধৰ অপৰাধীক বিশ্বাসঘাত সৰ্ম্পকীয় অপৰাধ  অধ্যায়  ধাৰা 493  498  বৈবাহিক সমন্ধ সৰ্ম্পকীয় অপৰাধ অধ্যায়  ধাৰা 498  পত্নীৰ ওপৰত স্বামীৰ বা স্বামীৰ পৰিয়ালৰ লোকৰ অত্যাচাৰ, নৃশংসতা  অধ্যায়  ধাৰা 499  502  মানহানি অধ্যায়  ধাৰা 503  510  অপৰাধীক উদেশ্যমূলক অপমান আৰু হাৰাহাস্তি অধ্যায়  ধাৰা 511  অপৰাধমুলক কাৰ্য্য কৰিবলৈ চলোৱা চেষ্টা

 শব্দসমূহ আৰু বাক্যা্ংশ 

 বয়স্ক - প্ৰত্যেকজন মনিষ্য যি জনৰ বয়স ১৬ বছৰ বা ততোধিক 
 সহমতি - ১৮ বছৰৰ তলৰ মনুষ্য, যিসকল পৰিকল্পিত যৌন ক্ৰিয়াৰ বাবে সহমতি দিব নোৱাৰে বুলি ভৱা হয় অথবা মানি লোৱা হয় 
 শাৰীৰিক সম্ভোগ - ৩৭৭ ধাৰাত প্ৰয়োগ, আৰু ইয়াৰ অভিব্যক্তি 'যৌন সম্ভোগ' ধাৰা ৩৭৫, ৪৯৭ পৰা সম্পূৰ্ণ পৃথক 
 শাৰীৰিক(কামুক) - দেহ অথবা শৰী্ৰৰ লগত কৰা কাৰ্য্য 
 সমলিংগিক সমুদায় - পুৰুষে পুৰুষৰ লগত কৰা যৌন কাৰ্য্য, সমকামী 
 অপ্ৰাকৃতিক(অস্বাভাৱিক) - প্ৰকৃতি অনুসাৰে নহয়, উদাহৰণ - প্ৰাকৃতিক নিয়ম মতে মুখ গহ্বৰ কোনো ধৰণৰ যৌনশাৰীৰিক সম্ভোগৰ বাবে নহয় 
 অপ্ৰাকৃতিক অপৰাধ - অপ্ৰাকৃতিক যৌনক্ৰিয়াত কোনোধৰণৰ, উৎপাদনশীল অথবা অ- উৎপাদনশীল যৌনক্ৰিয়াৰ শ্ৰেণীবিভাজনৰ যুক্তিসংগত সম্বন্ধ নাই 

 আত্মহত্যাৰ অপচেষ্টা অপৰাধীকৰণৰ অৱলুপ্তি 

 ধাৰা ৩০৯ অনুসৰি, আত্মহত্যাৰ অসফল প্ৰয়াসৰ বাবে দণ্ড বিহাৰ বিধান আছে কিন্তু ছেপ্তেম্বৰ, ২০১১ চনৰ, ভাৰত চৰকাৰে এই ধাৰাত সংশোধন আৰু আত্মহত্যাৰ অপচেষ্টা অপৰাধীকৰণৰ অৱলুপ্তি বাবে বিচাৰ বিবেচনা কৰি থকা বুলি সূচিত কৰে মহামান্য উচ্চতম ন্যায়ালয়ত দাখিল কৰা এখন ৰাজহুৱা স্বাৰ্থ জড়িত আৱেদনৰ প্ৰত্তোতৰত ভাৰত চৰকাৰে ন্যায়ালয়ত এইদৰে উল্লেখ কৰে

 অপৰাধীক ন্যায় সংশোধন 

 2003,         -         (      )     .                    ,      .

 প্ৰশংসা 

বৰ্তমান সময় লৈকে এই বিধি সৰ্ব্বত্ৰ প্ৰবলতা পূৰ্ণ খচঁৰা বিধি ৰূপে স্বীকাৰ কৰিছে ১৫০ বছৰ জুৰি এই বিধি কোনোধৰণৰ মুখ্য সংশোধনী অবিহনে সমগ্ৰ দেশৰ ন্যায়পালিকাত প্ৰচলিত অৱস্থাত আছে গ্ৰেট ব্ৰিটেন উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ ন্যায়াধীশ নিকোলাচ ফিলিপচ্ এ , ভাৰতীয় দণ্ড বিধিৰ ১৫০ বছৰ উপলক্ষে অনুষ্ঠানত তেখেতে ভাৰতীয় দণ্ড বিধিৰ প্ৰভাবকাৰীতা তথা প্ৰাসংগিকতাৰ সজোৰে প্ৰশংসা কৰে বৰ্তমান সংঘটিত হোৱা প্ৰযুক্তি যুক্ত আধুনিক অপৰাধ সমূহ যদিও 'মেকোলেই' যুগত শুনা নগৈছিল তথাপি ভাৰতীয় দণ্ডবিধিৰ বিস্তৃত খচঁৰাৰ বাবে সহজতে এই অপৰাধ সমূহ এই বিধিৰ আওঁতাত ভিতৰত পৰে 

 জনপ্ৰিয় উদাহৰণ 

     ( '  -,   )         ,   .  ,      420 (--  -))   420   . ,     302 ("--  --   --", "     302     "),     ,                      . " 302"           1975. , " 420"      1955     . 420  

 তথ্যসূত্ৰ 

 বাহ্যিক সংযোগ 
   () 
   

শ্ৰেণী:ভাৰতৰ আইন