বাণিজ্য আৰু উদ্যোগ মন্ত্ৰালয়ে দুটা বিভাগ পৰিচালনা কৰে, বাণিজ্য বিভাগ আৰু উদ্যোগ আৰু অভ্যন্তৰীণ বাণিজ্য প্ৰসাৰৰ বিভাগ মন্ত্ৰালয়ৰ অধ্যক্ষ হ'ল কেবিনেট মন্ত্ৰী 

 বাণিজ্য আৰু উদ্যোগ মন্ত্ৰী 

বাণিজ্য আৰু উদ্যোগ মন্ত্ৰী হৈছে বাণিজ্য আৰু উদ্যোগ মন্ত্ৰালয়ৰ মুৰব্বী আৰু ভাৰত চৰকাৰৰ কেবিনেট মন্ত্ৰীসকলৰ এজন স্বাধীন ভাৰতৰ প্ৰথম বাণিজ্য আৰু উদ্যোগ মন্ত্ৰী আছিল শ্যামা প্ৰসাদ মুখাৰ্জী বৰ্তমানৰ মন্ত্ৰী হ'ল ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টিৰ পিয়ুষ গোৱেল পিয়ুষ গোৱেল তেখেতে ২০১৯ চনৰ ৩১ মে'ত সুৰেশ প্ৰভুৰ পৰা দায়িত্ব লয়

 ভূতপূৰ্ব মন্ত্ৰী সকলঃ উদ্যোগ 
  প্ৰতিকৃতি নামকাৰ্যকাল প্ৰধানমন্ত্ৰী দল১7878শ্যামা প্ৰসাদ মুখাৰ্জী১৯৪৭ চনৰ ১৫ আগষ্ট১৯ এপ্ৰিল ১৯৫০ চনজৱাহৰলাল নেহৰুহিন্দু মহাসভা২108108জৱাহৰলাল নেহৰু১৯ এপ্ৰিল ১৯৫০ চন১৯৫০ চনৰ ১৩ মেভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ৩100100হৰেক্ৰুষ্ণ মাহতাব১৯৫০ চনৰ ১৩ মে১৯৫২ চনৰ ১৩ মে৪7575টি টি কৃষ্ণমচাৰী১৯৫২ চনৰ ১৩ মে১৯৫৬ চনৰ ৩০ আগষ্ট৫9494মোৰাৰজী দেশাই১৯৫৭ চনৰ ১ জানুৱাৰী২৮ মাৰ্চ ১৯৫৮৬লাল বাহাদুৰ শাস্ত্ৰী২৮ মাৰ্চ ১৯৫৮১৯ জুলাই ১৯৬৩৭7878কে চেংগালাৰায় ৰেড্ডী৫ এপ্ৰিল ১৯৬১৯ জুন ১৯৬৪8নিত্যানন্দ কানুংগো১৯ জুলাই ১৯৬৩১৯৬৪ চনৰ ১৩ জুন9106106ৰাম সুভোগ সিং৯ জুন ১৯৬৪১৯৬৪ চনৰ ১৩ জুনলাল বাহাদুৰ শাস্ত্ৰী10এইচ চি দাসপ্পা১৯ জুলাই ১৯৬৪১৯৬৪ চনৰ ২৯ অক্টোবৰ11ত্ৰিভুৱন নাৰায়ণ সিং১৯৬৪ চনৰ ৩০ অক্টোবৰ১৯৬৬ চনৰ ২৪ জানুৱাৰী127575দামোদৰম সঞ্জীৱয়্যা১৯৬৬ চনৰ ২৪ জানুৱাৰী১৯৬৭ চনৰ ১৩ মাৰ্চইন্দিৰা গান্ধী13100100ফখৰুদ্দিন আলী আহমেদ১৯৬৭ চনৰ ১৩ মাৰ্চ২৭ জুন ১৯৭০14দীনেশ সিং২৭ জুন ১৯৭০১৯৭১ চনৰ ১৮ মাৰ্চ15104104মইনুল হক চৌধুৰী১৯৭১ চনৰ ১৮ মাৰ্চ২২ জুলাই ১৯৭২167777চিদাম্বৰম সুব্ৰমনিয়াম২২ জুলাই ১৯৭২১৯৭৪ চনৰ ১০ অক্টোবৰ17টি এ পাই১৯৭৪ চনৰ ১০ অক্টোবৰ২৪ মাৰ্চ ১৯৭৭18ব্ৰিজ লাল বৰ্মা২৮ মাৰ্চ ১৯৭৭৬ জুলাই ১৯৭৭মোৰাৰজী দেশাইজনতা পাৰ্টি199797জৰ্জ ফাৰ্নাণ্ডেছ৬ জুলাই ১৯৭৭১৫ জুলাই ১৯৭৭20100100কসু ব্ৰহ্মানন্দ ৰেড্ডী৩০ জুলাই ১৯৭৯২৭ নৱেম্বৰ ১৯৭৯চৰণ সিংভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ(16)টি এ পাই২৭ নৱেম্বৰ ১৯৭৯১৯৮০ চনৰ ১৪ জানুৱাৰী21103103এন ডি তিৱাৰী৮ আগষ্ট ১৯৮১৩ আগষ্ট ১৯৮৪ইন্দিৰা গান্ধীভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ22108108ইন্দিৰা গান্ধী৩ আগষ্ট ১৯৮৪১৯৮৪ চনৰ ১৪ আগষ্ট23101101ভি পি সিং১৯৮৪ চনৰ ১৪ আগষ্ট৭ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৮৪24কোটলা বিজয়া ভাস্কৰা ৰেড্ডী৭ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৮৪৩১ ডিচেম্বৰ ১৯৮৪25100100ৰাজীৱ গান্ধী৩১ ডিচেম্বৰ ১৯৮৪১৯৮৫ চনৰ ১৪ জানুৱাৰীৰাজীৱ গান্ধী26বীৰেন্দ্ৰ পাটিল১৯৮৫ চনৰ ১৪ জানুৱাৰী২৫ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৮৫(20)103103এন ডি তিৱাৰী২৫ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৮৫১৯৮৬ চনৰ ২২ অক্টোবৰ27জালাগম ভেংগলা ৰাও১৯৮৬ চনৰ ২২ অক্টোবৰ২ ডিচেম্বৰ ১৯৮৯289999অজিত সিং৫ ডিচেম্বৰ ১৯৮৯১০ নৱেম্বৰ ১৯৯০ভি পি সিংজনতা দল299999চন্দ্ৰ শেখৰ২১ নৱেম্বৰ ১৯৯০২১ জুন ১৯৯১চন্দ্ৰ শেখৰসমাজবাদী জনতা পাৰ্টি (ৰাষ্ট্ৰীয়)30104104কে কৰুণাকৰন১১ জুন ১৯৯৫১৬ মে ১৯৯৬পি ভি নৰসিংহ ৰাওভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ317575সুৰেশ প্ৰভু১৬ মে ১৯৯৬১ জুন ১৯৯৬অটল বিহাৰী বাজপেয়ীশিৱসেনা329090মুৰাসোলি মৰাণ১ জুন ১৯৯৬১৯ মাৰ্চ ১৯৯৮এইচ ডি দেৱে গৌড়াদ্ৰাবিদা মুনেত্ৰ কাঝাগম33ছিকন্দৰ বাখত১৯ মাৰ্চ ১৯৯৮১৯৯৯ চনৰ ১৩ অক্টোবৰঅটল বিহাৰী বাজপেয়ীভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি

 ভূতপূৰ্ব মন্ত্ৰীসকল : বাণিজ্য 
  প্ৰতিকৃতি নামকাৰ্যকাল প্ৰধানমন্ত্ৰী দল1চি এইচ ভাভা১৯৪৭ চনৰ ১৫ আগষ্ট৬ এপ্ৰিল ১৯৪৮ চনজৱাহৰলাল নেহৰুভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ2ক্ষীতিশ চন্দ্ৰ নেওগী৬ এপ্ৰিল ১৯৪৮ চন১৯ এপ্ৰিল ১৯৫০ চন3108108জৱাহৰলাল নেহৰু১৯ এপ্ৰিল ১৯৫০ চন১৯৫০ চনৰ ২৯ মে47575শ্ৰী প্ৰকাশ১৯৫০ চনৰ ২৯ মে১৯৫০ চনৰ ২৬ ডিচেম্বৰ5100100হৰেকৃষ্ণ মহাতাব১৯৫০ চনৰ ২৬ ডিচেম্বৰ১৯৫২ চনৰ ১৩ মে67575টি টি কৃষ্ণমচাৰী১৯৫২ চনৰ ১৩ মে১৯৫৬ চনৰ ৩০ আগষ্ট7 স্বৰন সিং১৯৫৬ চনৰ ৩০ আগষ্ট১৪ নৱেম্বৰ ১৯৫৬89494মোৰাৰজী দেশাই১৪ নৱেম্বৰ ১৯৫৬২৮ মাৰ্চ ১৯৫৮9লাল বাহাদুৰ শাস্ত্ৰী২৮ মাৰ্চ ১৯৫৮৫ এপ্ৰিল ১৯৬১107878কে চেংগালাৰায় ৰেড্ডী৫ এপ্ৰিল ১৯৬১১৯ জুলাই ১৯৬৩11মনুভাই শ্বাহ১৯ জুলাই ১৯৬৩১৯৬৭ চনৰ ১৩ মাৰ্চজৱাহৰলাল নেহৰু12দীনেশ সিং১৯৬৭ চনৰ ১৩ মাৰ্চ১৯৬৯ চনৰ ১৪ ফেব্ৰুৱাৰীইন্দিৰা গান্ধী137575বালি ৰাম ভগত১৯৬৯ চনৰ ১৪ ফেব্ৰুৱাৰী২৭ জুন ১৯৭০14101101ললিত নাৰায়ণ মিশ্ৰ২৭ জুন ১৯৭০৫ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৭৩15ডি পি চট্টোপাধ্যায়৫ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৭৩২৪ মাৰ্চ ১৯৭৭16101101মোহন ধৰিয়া২৬ মাৰ্চ ১৯৭৭২৮ জুলাই ১৯৭৯মোৰাৰজী দেশাইভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি17102102চৰণ সিং২৮ জুলাই ১৯৭৯৩০ জুলাই ১৯৭৯চৰণ সিংজনতা পাৰ্টি ()18হিতেন্দ্ৰ দেশাই৩০ জুলাই ১৯৭৯১৯৮০ চনৰ ১৪ জানুৱাৰী199797প্ৰণৱ মুখাৰ্জী১৯৮০ চনৰ ১৪ জানুৱাৰী১৯৮২ চনৰ ১৫ জানুৱাৰীইন্দিৰা গান্ধীভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ20100100শিৱৰাজ পেটেল১৯৮২ চনৰ ১৫ জানুৱাৰী১৯৮৩ চনৰ ২৯ জানুৱাৰী21101101ভি পি সিং১৯৮৩ চনৰ ২৯ জানুৱাৰী৭ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৮৪(19)9797প্ৰণৱ মুখাৰ্জী৭ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৮৪৩১ ডিচেম্বৰ ১৯৮৪ইন্দিৰা গান্ধীৰাজীৱ গান্ধী22100100ৰাজীৱ গান্ধী৭ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৮৪১৯৮৫ চনৰ ১৪ জানুৱাৰীৰাজীৱ গান্ধী(21)101101ভি পি সিং১৯৮৫ চনৰ ১৪ জানুৱাৰী২৫ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৮৫23109109অৰ্জুন সিং১৫ নৱেম্বৰ ১৯৮৫২০ জানুৱাৰী ১৯৮৬24পি শিৱ শংকৰ২০ জানুৱাৰী ১৯৮৬২৫ জুলাই ১৯৮৭25103103এন ডি তিৱাৰী২৫ জুলাই ১৯৮৭২৫ জুন ১৯৮৮(12)দীনেশ সিং২৫ জুন ১৯৮৮২ ডিচেম্বৰ ১৯৮৯(21)101101ভি পি সিং২ ডিচেম্বৰ ১৯৮৯৬ ডিচেম্বৰ ১৯৮৯ভি পি সিংজনতা দল26অৰুণ নেহৰু৬ ডিচেম্বৰ ১৯৮৯১০ নৱেম্বৰ ১৯৯০279999চন্দ্ৰ শেখৰ১০ নৱেম্বৰ ১৯৯০২১ নৱেম্বৰ ১৯৯০চন্দ্ৰ শেখৰসমাজবাদী জনতা পাৰ্টি (ৰাষ্ট্ৰীয়)288484সুব্ৰমণ্য স্বামী১০ নৱেম্বৰ ১৯৯০২১ জুন ১৯৯১২১ জুন ১৯৯১জনতা দল299292পি চিদাম্বৰম২১ জুন ১৯৯১৯ জুলাই ১৯৯২পি ভি নৰসিংহ ৰাওভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ308888পি ভি নৰসিংহ ৰাও৯ জুলাই ১৯৯২১৯৯৩ চনৰ ১৮ জানুৱাৰী(19)9797প্ৰণৱ মুখাৰ্জী১৯৯৩ চনৰ ১৮ জানুৱাৰী১০ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৯৫299292পি চিদাম্বৰমপি চিদাম্বৰম১০ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৯৫৩ এপ্ৰিল ১৯৯৬(30)8888পি ভি নৰসিংহ ৰাওপি ভি নৰসিংহ ৰাও৩ এপ্ৰিল ১৯৯৬১৬ মে ১৯৯৬31100100অটল বিহাৰী বাজপেয়ী১৬ মে ১৯৯৬১ জুন ১৯৯৬অটল বিহাৰী বাজপেয়ীভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি32দেৱেন্দ্ৰ প্ৰসাদ যাদৱ১ জুন ১৯৯৬২৯ জুন ১৯৯৬তুমি গৌড়াজনতা দল33বুদবুদ বুল্লী ৰমাইয়া২৯ জুন ১৯৯৬১৯ মাৰ্চ ১৯৯৮দেৱে গৌড়া
আই কে গুজৰালতেলেগু দেশম পাৰ্টি34ৰামকৃষ্ণ হেগদে১৯ মাৰ্চ ১৯৯৮১৯৯৯ চনৰ ১৩ অক্টোবৰঅটল বিহাৰী বাজপেয়ীলোক শক্তি

 বৰ্তমানৰ মন্ত্ৰীসকল: বাণিজ্য আৰু উদ্যোগ 
  প্ৰতিকৃতি নামকাৰ্যকাল প্ৰধানমন্ত্ৰী দল১:..:2004.9090মুৰাসোলি মৰাণ১৯৯৯ চনৰ ১৩ অক্টোবৰ৯ নৱেম্বৰ ২০০২অটল বিহাৰী বাজপেয়ীদ্ৰাবিদা মুনেত্ৰ কাঝাগম২:..:.7575অৰুণ শৌৰী৯ নৱেম্বৰ ২০০২২৯ জানুৱাৰী ২০০৩ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি৩:..:,().100100অৰুণ জেটলী২৯ জানুৱাৰী ২০০৩২২ মে ২০০৪৪:..:.100100কমল নাথ২২ মে ২০০৪২২ মে ২০০৯মনমোহন সিংভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ৫:..:-2012.116116আনন্দ শৰ্মা২২ মে ২০০৯২৬ মে ২০১৪৬:..:2017.100100নিৰ্মলা সীতাৰমণ২৬ মে ২০১৪৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৭নৰেন্দ্ৰ মোডীভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি৭:..:,3,08,2018.7575সুৰেশ প্ৰভু৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৭৩০ মে ২০১৯৮:..:.100100পীয়ুষ গোৱেল৩০ মে ২০১৯বৰ্তমান

 বাণিজ্য আৰু উদ্যোগ মন্ত্ৰালয়ৰ ৰাজ্যিক মন্ত্ৰীসকল 
 নাম প্ৰতিকৃতি কাৰ্যকাল প্ৰধান মন্ত্ৰী পাৰ্টিচি. আৰ. চৌধুৰী100100৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৭নৰেন্দ্ৰ মোদীভাৰতীয় জনতা পাৰ্টিহৰদীপ সিং পুৰী100100৩০ মে ২০১৯সোম প্ৰকাশ142142৩০ মে ২০১৯অণুপ্ৰিয়া পেটেল ৭ জুলাই ২০২১অপনা দল

 বাণিজ্য বিভাগ 
বিভাগটোক বহুপাক্ষিক আৰু দ্বিপাক্ষিক বাণিজ্যিক সম্পৰ্ক, ৰাজ্যিক বাণিজ্য, ৰপ্তানি প্ৰচাৰ ব্যৱস্থা, আৰু কিছুমান ৰপ্তানি মুখী উদ্যোগ আৰু সামগ্ৰীৰ বিকাশ আৰু নিয়ন্ত্ৰণ সম্পৰ্কীয় বৈদেশিক বাণিজ্য নীতি আৰু দায়িত্ব প্ৰস্তুত আৰু ৰূপায়ণ কৰাৰ দায়িত্ব দিয়া হৈছে 

মসৃণ কাম-কাজৰ বাবে বিভাগটোক আঠটা বিভাগত বিভক্ত কৰা হৈছে :-

 প্ৰশাসনিক আৰু সাধাৰণ বিভাগ
 বাণিজ্য আৰু উদ্যোগ মন্ত্ৰালয় ভাৰত
 বিত্ত বিভাগ
 অৰ্থনৈতিক বিভাগ
 বাণিজ্য নীতি বিভাগ
 বৈদেশিক বাণিজ্য টেৰিটৰিয়েল বিভাগ
 ৰাজ্যিক বাণিজ্য আৰু আন্তঃগাঁথনি বিভাগ
 যোগান বিভাগ
 বাগিচা বিভাগ

বিভাগৰ প্ৰশাসনিক নিয়ন্ত্ৰণত থকা বিষয়সমূহ হ'ল:- 
 আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাণিজ্য
 বৈদেশিক বাণিজ্য
 ৰাজ্যিক ব্যৱসায়
 ভাৰতীয় বাণিজ্য সেৱাৰ ব্যৱস্থাপনা
 বিশেষ অৰ্থনৈতিক মণ্ডল

 উদ্যোগ আৰু অভ্যন্তৰীণ বাণিজ্যৰ প্ৰসাৰ বিভাগ 
এই বিভাগটো ১৯৯৫ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল, আৰু ২০০০ চনত ঔদ্যোগিক উন্নয়ন বিভাগ ইয়াৰ সৈতে একত্ৰিত কৰা হৈছিল ৰাষ্ট্ৰীয় অগ্ৰাধিকাৰ আৰু আৰ্থ-সামাজিক উদ্দেশ্যৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি ঔদ্যোগিক খণ্ডৰ বিকাশৰ বাবে প্ৰচাৰমূলক আৰু উন্নয়নমূলক পদক্ষেপ প্ৰস্তুত আৰু ৰূপায়ণৰ বাবে এই বিভাগদায়বদ্ধ যদিও ব্যক্তিগত প্ৰশাসনিক মন্ত্ৰালয়ে তেওঁলোকক আৱণ্টন কৰা নিৰ্দিষ্ট উদ্যোগবোৰৰ উৎপাদন, বিতৰণ, বিকাশ আৰু পৰিকল্পনাৰ দিশবোৰ চোৱাচিতা কৰে, উদ্যোগ আৰু অভ্যন্তৰীণ বাণিজ্যৰ প্ৰচাৰ বিভাগ সামগ্ৰিক ঔদ্যোগিক নীতিৰ বাবে দায়বদ্ধ ই দেশলৈ এফডিআই প্ৰবাহৰ সুবিধা আৰু বৃদ্ধিৰ বাবেও দায়বদ্ধ ডব্লিউপিআই (পাইকাৰী মূল্য সূচক) গণনা কৰাটোও ইয়াৰ দায়িত্ব 

উদ্যোগ আৰু অভ্যন্তৰীণ বাণিজ্যৰ প্ৰচাৰ বিভাগ পেটেণ্ট, ডিজাইন, ট্ৰেডমাৰ্ক, কপিৰাইট আৰু সামগ্ৰীৰ ভৌগোলিক ইংগিত সম্পৰ্কীয় বৌদ্ধিক সম্পত্তিঅধিকাৰৰ বাবেও দায়বদ্ধ আৰু তেওঁলোকৰ প্ৰচাৰ আৰু সুৰক্ষা সম্পৰ্কীয় পদক্ষেপৰ তত্ত্বাৱধান কৰে 

শেহতীয়াকৈ বাণিজ্য আৰু উদ্যোগ মন্ত্ৰালয়ৰ দ্বাৰা ৰাষ্ট্ৰীয় ষ্টাৰ্টআপ বঁটা আৰম্ভ কৰা হৈছে মাননীয় প্ৰধানমন্ত্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোদীয়ে ঘোষণা কৰা প্ৰথম ৰাষ্ট্ৰীয় ষ্টাৰ্টআপ দিৱসৰ প্ৰাকমুহূৰ্তত 46টা ষ্টাৰ্টআপক স্বীকৃতি দিছে উদচালো (), ৰতন টাটা সমৰ্থিত ৰেপোছ () আৰু অন্যান্য উল্লেখযোগ্য ষ্টাৰ্টআপ বিজয়ীসকলৰ ভিতৰত আছে 

 বাহ্যিক সংযোগসমূহ 
 বাণিজ্য বিভাগ
 শিল্প আৰু অভ্যন্তৰীণ বাণিজ্যৰ প্ৰসাৰৰ বিভাগ 

 তথ্যসূত্ৰ 

শ্ৰেণী:ভাৰত