দক্ষিণ ৰেলৱে () ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ আঠটা মুখ্য অঞ্চলৰ এটা, যাৰ মুখ্য কাৰ্যালয় চেন্নাইত অৱস্থিত ই তামিলনাডু, কেৰালা, অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল পুডুচেৰীত কাম-কাজ চলায় দক্ষিণ ৰেলৱে ভাৰতৰ আটাইতকৈ বিস্তৃত ৰেল নেটৱৰ্কসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম, যিয়ে দৈনিক লাখ লাখ যাত্ৰীক সুৰক্ষিত আৰু সুবিধাজনক পৰিবহণ সেৱা প্ৰদান কৰে 

ইয়াৰ উৎপত্তি ১৮৪৫ চনত গঠন কৰা মাদ্ৰাজ ৰেলৱেৰ পৰা হয় ১৯৫১ চনৰ ১৪ এপ্ৰিলত মাদ্ৰাজ আৰু দক্ষিণ মহাৰাষ্ট্ৰ ৰেলৱে, দক্ষিণ ভাৰতীয় ৰেলৱে কোম্পানী আৰু মহীশূৰ ৰাজ্যিক ৰেলৱেক একত্ৰিত কৰি দক্ষিণ ৰেলৱে গঠন কৰা হয় এই ৰেলৱে প্ৰায় ৫,০৮১ কিলোমিটাৰ ৰেলপথৰ চোৱাচিতা কৰে আৰু ৭২৭খন ৰেল গাড়ী পৰিচালনা কৰে 

দক্ষিণ ৰেলৱে মেট্ৰ চিটিসমূহৰ লগতে গ্ৰামীণ আৰু সৰু নগৰসমূহক সংযোগ দিয়ে ইয়াৰ অন্তৰ্গত বিশেষ সোৱিধাসমূহ আৰু সুৰক্ষিত ৰেলপথসমূহে যাত্ৰীৰ অভিজ্ঞতা উন্নত কৰে ইয়াৰ উন্নত প্ৰতিষ্ঠানিক ব্যৱস্থাপনা, নিৰ্মাণ আৰু মেণ্টেনেন্সৰ ওপৰত দিয়া গুৰুত্বই দক্ষিণ ৰেলৱেক ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ অন্যতম সৰ্বোৎকৃষ্ট অঞ্চল হিচাপে গণ্য কৰিছে 

 ইতিহাস. 
দক্ষিণ ৰেলৱেৰ ইতিহাস মাদ্ৰাজ ৰেলৱেৰ পৰাই বিচাৰি পোৱা যায় ১৮৩২ চনত ব্ৰিটিছ কৰ্তৃপক্ষই মাদ্ৰাজত ভাৰতৰ প্ৰথম ৰেলপথ নিৰ্মাণৰ প্ৰস্তাৱ দিছিল ১৮৩৫ চনত মাদ্ৰাজ লিটল মাউণ্ট আৰু চিন্তাদ্ৰীপেটৰ মাজত ৰেলপথ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যি ১৮৩৭ চনত কাৰ্যক্ষম হৈছিল 

১৮৪৫ চনৰ পিছত মাদ্ৰাজ ৰেলৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়, আৰু মাদ্ৰাজ আৰু আৰ্কটৰ মাজৰ প্ৰথম মূল লাইনৰ নিৰ্মাণ ১৮৫৩ চনত আৰম্ভ হয়, যি ১৮৫৬ চনত কাৰ্যক্ষম হৈছিল ১৯০৮ চনত মাদ্ৰাজ ৰেলৱে দক্ষিণ মহাৰাষ্ট্ৰ ৰেলৱেৰ সৈতে একত্ৰিত হৈ মাদ্ৰাজ আৰু দক্ষিণ মহাৰাষ্ট্ৰ ৰেলৱে গঠন কৰে 

১৯৪৪ চনত ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ অধীনত কাম কৰা সকলো ৰে'ল কোম্পানী চৰকাৰে অধিগ্ৰহণ কৰিছিল স্বাধীনতাৰ পিছত, ৪২টা ভিন্ন ৰেল ব্যৱস্থাৰ সমন্বয়ে বিভিন্ন পুনৰ-গোটৰ প্ৰস্তাৱ অধ্যয়ন কৰা হৈছিল ১৯৫০ চনৰ ডিচেম্বৰত ৰেলৱেৰ কেন্দ্ৰীয় উপদেষ্টা সমিতিয়ে ভাৰতীয় ৰেলৱে ছয়টা আঞ্চলিক প্ৰণালীত বিভক্ত কৰাৰ পৰিকল্পনা অনুমোদন কৰে তাৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত, ১৯৫১ চনৰ ১৪ এপ্ৰিলত মাদ্ৰাজ আৰু দক্ষিণ মহাৰাষ্ট্ৰ ৰেলৱে, দক্ষিণ ভাৰতীয় ৰেল কোম্পানী, আৰু মহীশূৰ ৰাজ্যিক ৰেলৱে একত্ৰিত কৰি দক্ষিণ ৰেলৱে অঞ্চল গঠন কৰা হয় 

 সংগঠন 
দক্ষিণ ৰে 'লৱেৰ মুখ্য কাৰ্যালয় চেন্নাই
দক্ষিণ ৰেলৱে জোনে তামিলনাডু, কেৰালা, পুডুচেৰী ৰাজ্য আৰু অন্ধ্ৰ প্ৰদেশৰ এটা সৰু অংশক আৱৰি লৈছে পোৰ্ট ব্লেয়াৰ আৰু ডিগলীপুৰৰ মাজত প্ৰস্তাৱিত নতুন ৰেলপথ কাৰ্যকৰী হোৱাৰ পিছত, আন্দামান আৰু নিকোবৰ দ্বীপপুঞ্জো এই অঞ্চলৰ অন্তৰ্ভুক্ত হ'ব 

দক্ষিণ ৰেলৱেৰ নেতৃত্ব দিয়ে এজন জেনেৰেল মেনেজাৰে, আৰু তেওঁক সহায় কৰে এজন অতিৰিক্ত জেনেৰেল মেনেজৰে দক্ষিণ ৰেলৱেৰ মুখ্য কাৰ্যালয় চেন্নাইত অৱস্থিত আৰু ইয়াক ছয়টা বিভাগত বিভক্ত কৰা হৈছে: চেন্নাই, তিৰুচিৰাপল্লী, মাদুৰাই, পালাক্কাড, চেলেম, আৰু তিৰুৱনন্তপুৰম 
বিভাগৰ নামস্থাপিতমুখ্য কাৰ্যালয়মন্তব্যসমূহবেজাৱাড়া6-মে '-1956বিজয়ৱাড়া1966 চনত এছ. চি. আৰ. আৰু 2019 চনত এছ.মাদুৰাই6-মে '-1956মাদুৰাইতিৰুচিৰাপল্লী6-মে '-1956তিৰুচিৰাপল্লীমাদ্ৰাজ1 আগষ্ট-1956চেন্নাইপালাক্কাড4 আগষ্ট-1956পালাক্কাডপূৰ্বতে অ 'লাভাক' ড নামেৰে জনাজাতগুণ্টাকাল10-অক্টোবৰ-1956গুণ্টাকাল1977 চনত এছ. চি. আৰ. আৰু 2019 চনত এছ.মহীশূৰ31-অক্টোবৰ-1956মহীশূৰ2003 চনত এছ. ডব্লিউ. আৰ. লৈ স্থানান্তৰিত কৰা হৈছিলহুবলী31-অক্টোবৰ-1956হুবলী1966 চনত এছ. চি. আৰ. আৰু 2003 চনত এছ. ডব্লিউ. আৰলৈ স্থানান্তৰিত হয়বাংগালোৰ31-অক্টোবৰ-1971বাংগালোৰ2003 চনত এছ. ডব্লিউ. আৰ. লৈ স্থানান্তৰিত কৰা হৈছিলতিৰুৱন্তপুৰম1979 চনৰ অক্টোবৰ 2তিৰুৱন্তপুৰমচেলেম14-নৱেম্বৰ-2001চেলেম

 কাৰ্য্যকলাপ আৰু আন্তঃগাঁথনি 
দক্ষিণ ৰে'লৱে যাত্ৰীবাহী আৰু মালবাহী ৰে'ল দুয়োটা পৰিচালনা কৰে এই অঞ্চলৰ দ্বাৰা বন্দে ভাৰত এক্সপ্ৰেছ, শতাব্দী এক্সপ্ৰেছ, আৰু তেজছ এক্সপ্ৰেছকে ধৰি বিভিন্ন শ্ৰেণীৰ যাত্ৰীবাহী ৰে'লখনে পৰিচালিত হয় মালবাহী কাৰ্যকলাপৰ অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে বন্দৰৰ পৰা অহা কণ্টেইনাৰ ট্ৰেফিক, তাপবিদ্যুৎ কেন্দ্ৰলৈ যোৱা কয়লা, শোধনাগাৰৰ পৰা তেল আৰু পেট্ৰোলিয়াম সামগ্ৰী, চিমেণ্ট, আৰু খাদ্যশস্যৰ পৰিবহণ 

এই অঞ্চলৰ মালবাহী ৰে'ল চলাচলত যাত্ৰীবাহী ৰে'লৰ অনুপাত অধিক অধিকাংশ লাইনে মালিকানাধীন সংযোগ প্ৰদান কৰে, যিয়ে ৰে'লৱেৰ নেটৱৰ্কৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰে দক্ষিণ ৰে'লৱে নেটৱৰ্কত প্ৰায় 727টা ষ্টেচন অন্তৰ্ভুক্ত 

 লোকোমোটিভছ 
দক্ষিণ ৰে 'লৱেৰ এটা ইৰোড ডব্লিউএপি-7 ইঞ্জিন
নীলগিৰি মাউণ্টেইন ৰে 'লৱে এক্স শ্ৰেণীৰ ইঞ্জিন
দক্ষিণ ৰে'লৱে ৰে'ল খনেৰে ৰে'লগাৰ বাবে বিভিন্ন শ্ৰেণীৰ বৈদ্যুতিক আৰু ডিজেল ইঞ্জিন ব্যৱহাৰ কৰে বিশেষকৈ, নীলগিৰি মাউণ্টেইন ৰে'লৱে বাষ্পীয় ইঞ্জিন ব্যৱহাৰ কৰে এই অঞ্চলত তিনিটা বৈদ্যুতিক ইঞ্জিন শ্বেড আৰু চাৰিটা ডিজেল ইঞ্জিন শ্বেড আছে 
নামঅৱস্থানধৰণলোকোমোটিভ শ্ৰেণীগণনা কৰাবৈদ্যুতিক লোকোছেড, আৰাক্কোনমআৰাক্কোনমবৈদ্যুতিকডব্লিউএপি-4, ডব্লিউএজি-5, ডব্লিউএপি-9171বৈদ্যুতিক লোকোছেড, ইৰোডইৰোডবৈদ্যুতিকডব্লিউএপি-4, ডব্লিউএপি, 7, ডব্লিউএজিৱাগ-7205বৈদ্যুতিক লোকোছেড, ৰয়াপুৰমচেন্নাইবৈদ্যুতিকডব্লিউএপি-7109ডিজেল লোকো শ্বেড, এৰ্নাকুলামএৰ্নাকুলামডিজেল, বৈদ্যুতিক-3, -3. -4, -4.ৱাগ-569ডিজেল লোকো শ্বেড, ইৰোডইৰোডডিজেলডব্লিউ. ডি. এম-3ডি, ডব্লিউ. এ. পি-1, ডব্লিউ. অ. পি-4, ডব্লিউ.ৱাগ-7132ডিজেল লোকো শ্বেড, গ 'ল্ডেন ৰকতিৰুচিৰাপল্লীডিজেলডব্লিউডিএম-3এ, ডব্লিউডিজি-3এ., ডব্লিউডিপি-3এ ডব্লিউডিএম 3ডি, ডব্লিউডিপি, ডব্লিউডিজী-4, ৱাইডিএম-4, ডব্লিউডিএস-6, ডব্লিউডিএমডব্লিউ. ডি. এম-7148ডিজেল লোকোছেড, টণ্ডিয়াৰপেটচেন্নাইডিজেলডব্লিউডিএম-3এ, ডব্লিউডিজি-3এ., ডব্লিউডিএম.-7, ডব্লিউডিএস-6, ডব্লিউডিজী-4ডব্লিউডিজি-453কুন্নুৰ লোকো শ্বেড, কুন্নুৰকুন্নুৰবাষ্প, ডিজেলএক্স শ্ৰেণী, ৱাইডিএম-4ৱাই. ডি. এম-4
ভাৰতীয় ৰে 'লৱে এটা সাধাৰণ এল. এইচ. বি. কোচ

 ৰক্ষণাবেক্ষণ আৰু কৰ্মশালা 
দক্ষিণ ৰে'লৱে পেৰাম্বুৰ, চেন্নাই আৰু পোনমালাই, তিৰুচিৰাপল্লী ত্ৰেন আৰু লোকোমোটিভৰ কৰ্মশালা, আৰাকোনামত অভিযান্ত্ৰিক কৰ্মশালা, বেসিন ব্ৰীজ আৰু এগমোৰত গাড়ীৰ ৰক্ষণাবেক্ষণৰ কৰ্মশালা আৰু কোইম্বাটুৰৰ পোডানুৰত সংকেত আৰু দূৰসংযোগ কৰ্মশালা পৰিচালনা কৰে 

চেন্নাইত আৱাদি, তাম্বৰাম আৰু ভেলাচেৰীত তিনিটা ইএমইউ কাৰ শ্বেড আছে, আৰু কোল্লাম আৰু পালাক্কাডত এমইএমইউ শ্বেড আছে দক্ষিণ ৰে'লৱে বেসিন ব্ৰীজ, এগমোৰ, টণ্ডিয়াৰপেট আৰু জোলৰপেট্টাই ট্ৰিপ শ্বেডসমূহৰ চোৱাচিতা কৰে ৰয়াপুৰম, তিৰুচিৰাপল্লী আৰু তিৰুনন্তপুৰমত টিকিট প্ৰিণ্টিং প্ৰেচসমূহ পৰিচালনা কৰা হৈছিল, কিন্তু ডিজিটেলাইজেচনৰ বাবে এইবোৰ পৰ্যায়ক্ৰমে আঁতৰাই পেলোৱা হৈছে 

 ৰে 'লৱেৰ কোচ আৰু ৱেগন 
দক্ষিণ ৰে'লৱে ইয়াৰ ৰে'লখনৰ বাবে আইচিএফ (ইণ্টিগ্ৰেল কোচ ফেক্টৰী) কোচ আৰু এলএইচবি (লংহল ব্লেড) কোচ দুয়োটা ব্যৱহাৰ কৰে 1951 চনত এই অঞ্চল গঠন হোৱাৰ পৰা চেন্নাই ইণ্টিগ্ৰেল কোচ ফেক্টৰীৰ দ্বাৰা নিৰ্মিত আইচিএফ কোচসমূহ প্ৰধানকৈ ষাঠি বছৰৰো অধিক সময় ধৰি ব্যৱহাৰ কৰি আহিছে এই আইচিএফ কোচবোৰৰ পৰিসৰৰ উন্নতিৰ বাবে, সিহঁতক ধীৰে ধীৰে নতুন এলএইচবি ৰেকৰ দ্বাৰা সলনি কৰা হৈছে এলএইচবি কোচসমূহ যাত্ৰীসকলক উন্নত আৰাম আৰু সুৰক্ষা প্ৰদান কৰে 

 ৰে 'লপথ 
তলত কাৰ্যক্ষম ৰে 'লপথৰ তালিকা দিয়া হৈছে:
.    - 2 (4  ) - 2 (4  ) - 22, , ,  , , -  2, -   2, , ,   - 2 (4  ), , , , , , , -2-1-1-1-1, ,  - 2-2 - 1  1- 1 -   1  1 ( 2  - )     2,- 1--  2 2-1-1-1-1-1 1-  2-1-1-1-1-1-1-1-1-1-1-  1-  1-  1
চেন্নাই-মহীশূৰ বন্দে ভাৰত এক্সপ্ৰেছ
দক্ষিণ ৰে 'লৱেৰ ব্যস্ততম ষ্টেচন চেন্নাই চেণ্ট্ৰেল
নিষ্ক্ৰিয় ৰে'লপথসমূহৰ ভিতৰত আছে:

- কুণ্ডলা উপত্যকা ৰে'লৱে

- কোচিন ট্ৰামৱে

- মাদ্ৰাজ ট্ৰামৱে

- তিৰুচেন্দুৰ লাইট ৰে'লৱে

- ধৰ্মপুৰী আৰু কৃষ্ণগিৰি দুৰ্ভিক্ষ লাইট ৰে'লৱে

- কোডাইকানাল লাইট ৰে'লৱে

 ৰে "লসমূহ 
দক্ষিণ ৰে'লৱে 41টা চেট এক্সপ্ৰেছ ৰে'ল আৰু 97টা চেট ছুপাৰফাষ্ট ৰে'ল পৰিচালনা কৰে এই ছুপাৰফাষ্ট ৰে'লসমূহৰ ভিতৰত আছে:

- বন্দে ভাৰত এক্সপ্ৰেছ (8টা)

- শতাব্দী এক্সপ্ৰেছ (2টা)

- গৰীব ৰথ এক্সপ্ৰেছ (2টা)

- দুৰন্তো এক্সপ্ৰেছ (1টা)

ইয়াৰ উপৰিও, দক্ষিণ ৰে'লৱে বিভিন্ন যাত্ৰীবাহী ৰে'ল, ডি.ই.এম.ইউ., ই.এম.ইউ. সেৱা, চেন্নাই উপনগৰ ৰে'ল আৰু নীলগিৰি মাউণ্টেইন ৰে'ল পৰিচালনা কৰে 

 ষ্টেচনসমূহ 
দক্ষিণ ৰে'লৱে নেটৱৰ্কত প্ৰায় 727টা ষ্টেচন আছে, যাৰ ভিতৰত 486টা অ-উপনগৰীয় ষ্টেচন, 74টা উপনগৰীয় ষ্টেচন আৰু 166টা হাল্ট ষ্টেচন অন্তৰ্ভুক্ত মুখ্য আৰু সৰ্বাধিক ৰাজহ উপাৰ্জনকাৰী ষ্টেচনসমূহ হ'ল:

- চেন্নাই চেণ্ট্ৰেল

- চেন্নাই এগমোৰ

- কইম্বাটুৰ জংচন

- তাম্বৰাম

- মাদুৰাই জংচন

- তিৰুপত্তুৰম চেণ্ট্ৰাল

- এৰ্নাকুলাম জংচন

 চেন্নাই উপনগৰ 
চেন্নাই উপনগৰীয় মানচিত্ৰ
চেন্নাই উপনগৰীয় ৰে'লৱে হৈছে দক্ষিণ ৰে'লৱেৰ দ্বাৰা পৰিচালিত চেন্নাই চহৰৰ যাত্ৰীবাহী ৰে'ল প্ৰণালী এই ব্যৱস্থাৰ অন্তৰ্গত 1,174.21 কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ ট্ৰেক আছে, যাৰ ভিতৰত 509.71 কিলোমিটাৰ (316.72 মাইল) দ্বৈত ট্ৰেকৰ বাবে সমৰ্পিত34
শাৰীআৰম্ভ কৰকশেষ কৰকধৰণদৈৰ্ঘ্যষ্টেচনসমূহউত্তৰ ৰেখাচেন্নাই চেণ্ট্ৰেলছুলুৰপেটাউপনগৰীয়30দক্ষিণ ৰেখাচেন্নাই উপকূলচেংগালপাট্টুউপনগৰীয়50পশ্চিম ৰেখাচেন্নাই উপকূলতিৰুতানীউপনগৰীয়57চেন্নাই এম. আৰ. টি. এছ.চেন্নাই উপকূলভেলাচেৰীএম. আৰ. টি. এছ.25

 নীলগিৰি পাৰ্বত্য ৰে 'লৱে 

নীলগিৰি মাউণ্টেইন ৰে 'লৱে
নীলগিৰি মাউণ্টেইন ৰে'লৱে হৈছে 1,000 মিমি (৩ ফুট ৩  ৩৮ ইঞ্চি) গেজৰ ৰেলপথ, যি মেট্টুপালায়াম আৰু উদাগামণ্ডলমৰ মাজত সংযোগ কৰে ১৯০৮ চনত ব্ৰিটিছ ৰাজৰ সময়ত এই ৰে'লৱে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু বৰ্তমান এইটো দক্ষিণ ৰে'লৱে' দ্বাৰা পৰিচালিত হয় 

এই ৰে'লৱে ভাৰতৰ একমাত্ৰ মাউণ্টেইন ৰে'লৱে আৰু কুন্নুৰ আৰু উদাগামণ্ডলমৰ মাজত বাষ্প ইঞ্জিনৰ সৈতে পৰিচালিত হয় ২০০৫ চনৰ জুলাইত ইউনেস্ক' নীলগিৰি মাউণ্টেইন ৰে'লৱে'ক ভাৰতৰ মাউণ্টেইন বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ সম্প্ৰসাৰণ হিচাপে স্বীকৃতি দিছিল

 তথ্যউৎস 

শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ৰেল মণ্ডল