mariaria/ykt_dataset huggingface dataset:
Муна. Муна өрүс - Өлүөнэ өрүс хаҥас салаата. Уһуна 715 км, тардыытын иэнэ 30100 кв.км. Баһа уонна сүүрээнэ Орто Сибиир хаптал хайалаах сирин хотугулуу-илин уһугар бааллар.
Тардыытыгар 2500 үрэх уонна 2460 күөл баар. Алтынньыттан ыам ыйыгар диэри муустаах сытар. Ахсынньыттан түгэҕэр дылы тоҥор.
Үс бөдөҥ салаалаах: уҥа өртүттэн "Мунакаан" (201 км), "Хахчаан" (221 км), хаҥас өртүттэн "Севернай" (238 км).
Ылыллыбыт сирэ.
"Якутская АССР", словарь-справочник, Якутск, 1980 г.
Орулҕан. Орулҕан сис - Верхоянскай сискэ киирэр. Полюс эргимтэтиттэн хоту диэкки 69° диэри сытар. 69° хоту өттө Хара Уулаах сис диэн ааттаах. 
Өлүөнэттэн 150 км илин диэкки баар, муора таһымыттан ортотунан 600 м үрдүк. Ордук үрдүк хайата 2000 м тиийэр. Өлүөнэ уонна Дьааҥы билирэ буолар. 
Геология өртүнэн триас уонна мезозой сланецтарыттан турар. Бу сис өрүстэрэ дириҥ уонна кыараҕас хочолоохтор. Сискэ 47 тарыҥ баар, уопсай иэннэрэ 14 кв.км.
Ылыллыбыт сирэ.
"Якутская АССР", словарь-справочник, Якутск, 1980 г.
Мэҥкэрэ (өрүс).  &lt;ns&gt;0&lt;/ns&gt;
 &lt;revision&gt;
 &lt;parentid&gt;326463&lt;/parentid&gt;
 &lt;timestamp&gt;2018-03-26T12:38:33Z&lt;/timestamp&gt;
 &lt;contributor&gt;
 &lt;username&gt;Escarbot&lt;/username&gt;
 &lt;/contributor&gt;
 &lt;minor /&gt;
 &lt;comment&gt;wikidata interwiki&lt;/comment&gt;
 &lt;origin&gt;340497&lt;/origin&gt;
 &lt;model&gt;wikitext&lt;/model&gt;
 &lt;format&gt;text/x-wiki&lt;/format&gt;
Мэҥкэрэ өрүс - Өлүөнэ өрүс уҥа салаата. Уһуна 402 км, тардыытын иэнэ 15900 кв.км. Баһа Орулҕан сискэ баар.
Тардыытыгар 60 тарыҥ баар, уопсай иэннэрэ 100 кв.км. Алтынньыттан ыам ыйыгар диэри тоҥ. 
Сүрүн салаалара "Нөлөн" (179 км) уонна "Дьүөдьэсиҥдэ" (98 км).
Тардыытыгар Улахан диэн ааттанар күөл баар, иэнэ 265 кв.км.
Ылыллыбыт сирэ.
"Якутская АССР", словарь-справочник, Якутск, 1980 г.
Хоруоҥка.  &lt;ns&gt;0&lt;/ns&gt;
 &lt;revision&gt;
 &lt;parentid&gt;279761&lt;/parentid&gt;
 &lt;timestamp&gt;2016-06-24T02:04:25Z&lt;/timestamp&gt;
 &lt;contributor&gt;
 &lt;username&gt;Мастер теней&lt;/username&gt;
 &lt;/contributor&gt;
 &lt;minor /&gt;
 &lt;comment&gt;removed ; added using &lt;/comment&gt;
 &lt;origin&gt;326519&lt;/origin&gt;
 &lt;model&gt;wikitext&lt;/model&gt;
 &lt;format&gt;text/x-wiki&lt;/format&gt;
Хоруоҥка өрүс - Өлүөнэ өрүс хаҥас салаата. Уһуна 377 км., тардыытын иэнэ 8330 кв. км. Баһа "Бэдьэли" күөлгэ баар, сүүрээнэ Саха сирин ортоку намталга. 
Тэрдыытыгар күөл дэлэй. Алтынньыттан ыам ыйыгар диэри тоҥ. 
Хаҥас өртүттэн икки бөдөҥ салаалаах: "Күндэрими" (82 км.) уонна "Самалдьыкаан" (155 км.).
Ылыллыбыт сирэ.
"Якутская АССР", словарь-справочник, Якутск, 1980 г.
Нимиҥдэ. Нимиҥдэ өрүс - Соболоох Майаан өрүс уҥа салаата. Уһуна 254 км., тардыытын иэнэ 3680 кв. км. Баһа Орулҕан сис арҕааҥҥы эниэтигэр баар.
Алтынньыттан ыам ыйыгар диэри тоҥ. Хаҥас өртүттэн биир бөдөҥ салаалаах "Судьандалхан" (54 км.)
Ылыллыбыт сирэ.
"Якутская АССР", словарь-справочник, Якутск, 1980 г.
Соболоох Майаан. Соболоох Майаан өрүс - Өлүөнэ өрүс уҥа салаата. Уһуна 411 км., тардыытын иэнэ 13300 кв. км. Верхоянскай сис арҕааҥҥы эниэтигэр бастаах.
Алтынньыттан ыам ыйыгар диэри тоҥ. Уҥа өртүттэн бөдөҥ салаата "Нимиҥдэ" (254 км.)
Тардыытыгар 40 тарыҥ баар уопсай иэннэрэ 56 кв.км.
Ылыллыбыт сирэ.
"Якутская АССР", словарь-справочник, Якутск, 1980 г.
Атырдьах ыйын 1. Атырдьах ыйын 1 диэн Григориан халандаарыгар сыл 213-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 214-c күнэ). Сыл бүтүө 152 күн баар.
Атырдьах ыйын 2. Атырдьах ыйын 2 диэн Григориан халандаарыгар сыл 214-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 215-c күнэ). Сыл бүтүө 151 күн баар.
Атырдьах ыйын 3. Атырдьах ыйын 3 диэн Григориан халандаарыгар сыл 215-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 216-c күнэ). Сыл бүтүө 150 күн баар.
Атырдьах ыйын 4. Атырдьах ыйын 4 диэн Григориан халандаарыгар сыл 216-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 217-c күнэ). Сыл бүтүө 149 күн баар.
Атырдьах ыйын 5. Атырдьах ыйын 5 диэн Григориан халандаарыгар сыл 217-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 218-c күнэ). Сыл бүтүө 148 күн баар.
Атырдьах ыйын 6. Атырдьах ыйын 6 диэн Григориан халандаарыгар сыл 218-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 219-c күнэ). Сыл бүтүө 147 күн баар.
Атырдьах ыйын 7. Атырдьах ыйын 7 диэн Григориан халандаарыгар сыл 219-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 220-c күнэ). Сыл бүтүө 146 күн баар.
Атырдьах ыйын 8. Атырдьах ыйын 8 диэн Григориан халандаарыгар сыл 220-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 221-c күнэ). Сыл бүтүө 145 күн баар.
Атырдьах ыйын 9. Атырдьах ыйын 9 диэн Григориан халандаарыгар сыл 221-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 222-c күнэ). Сыл бүтүө 144 күн баар.
Атырдьах ыйын 10. Атырдьах ыйын 10 диэн Григориан халандаарыгар сыл 222-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 223-c күнэ). Сыл бүтүө 143 күн баар.
Атырдьах ыйын 11. Атырдьах ыйын 11 диэн Григориан халандаарыгар сыл 223-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 224-c күнэ). Сыл бүтүө 142 күн баар.
Атырдьах ыйын 12. Атырдьах ыйын 12 диэн Григориан халандаарыгар сыл 224-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 225-c күнэ). Сыл бүтүө 141 күн баар.
Атырдьах ыйын 13. Атырдьах ыйын 13 диэн Григориан халандаарыгар сыл 225-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 226-c күнэ). Сыл бүтүө 140 күн баар.
Атырдьах ыйын 14. Атырдьах ыйын 14 диэн Григориан халандаарыгар сыл 226-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 227-c күнэ). Сыл бүтүө 139 күн баар.
Атырдьах ыйын 15. Атырдьах ыйын 15 диэн Григориан халандаарыгар сыл 227-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 228-c күнэ). Сыл бүтүө 138 күн баар.
Атырдьах ыйын 16. Атырдьах ыйын 16 диэн Григориан халандаарыгар сыл 228-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 229-c күнэ). Сыл бүтүө 137 күн баар.
Атырдьах ыйын 17. Атырдьах ыйын 17 диэн Григориан халандаарыгар сыл 229-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 230-c күнэ). Сыл бүтүө 136 күн баар.
Атырдьах ыйын 18. Атырдьах ыйын 18 диэн Григориан халандаарыгар сыл 230-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 231-c күнэ). Сыл бүтүө 135 күн баар.
Атырдьах ыйын 19. Атырдьах ыйын 19 диэн Григориан халандаарыгар сыл 231-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 232-c күнэ). Сыл бүтүө 134 күн баар.
Атырдьах ыйын 20. Атырдьах ыйын 20 диэн Григориан халандаарыгар сыл 232-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 233-c күнэ). Сыл бүтүө 133 күн баар.
Бэлиэ күннэр.
Аан дойдуга бырдах күнүн бэлиэтииллэр. 1897 сыллаахха Ииндийэҕэ сулууспалыы сылдьыбыт Британия байыаннай бырааһа Рональд Росс бырдах тыһыта кумахы ыарыыны киһиттэн киһиэхэ сыһыарарын арыйбыта, уонна кэлин кумахыны кытта охсуһууга болҕомто тардаары "Бырдах күнэ" диэн ааттаан бэлиэтииргэ ыҥырбыта.
Атырдьах ыйын 21. Атырдьах ыйын 21 диэн Григориан халандаарыгар сыл 233-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 234-c күнэ). Сыл бүтүө 132 күн баар.
Атырдьах ыйын 22. Атырдьах ыйын 22 диэн Григориан халандаарыгар сыл 234-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 235-c күнэ). Сыл бүтүө 131 күн баар.
Атырдьах ыйын 23. Атырдьах ыйын 23 диэн Григориан халандаарыгар сыл 235-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 236-c күнэ). Сыл бүтүө 130 күн баар.
Атырдьах ыйын 24. Атырдьах ыйын 24 диэн Григориан халандаарыгар сыл 236-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 237-c күнэ). Сыл бүтүө 129 күн баар.
Атырдьах ыйын 25. Атырдьах ыйын 25 диэн Григориан халандаарыгар сыл 237-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 238-c күнэ). Сыл бүтүө 128 күн баар.
Атырдьах ыйын 26. Атырдьах ыйын 26 диэн Григориан халандаарыгар сыл 238-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 239-c күнэ). Сыл бүтүө 127 күн баар.
Атырдьах ыйын 27. Атырдьах ыйын 27 диэн Григориан халандаарыгар сыл 239-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 240-c күнэ). Сыл бүтүө 126 күн баар.
Атырдьах ыйын 28. Атырдьах ыйын 28 диэн Григориан халандаарыгар сыл 240-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 241-c күнэ). Сыл бүтүө 125 күн баар.
Атырдьах ыйын 29. Атырдьах ыйын 29 диэн Григориан халандаарыгар сыл 241-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 242-c күнэ). Сыл бүтүө 124 күн баар.
Түбэлтэлэр.
Киэһээҥи өттүгэр мунньахха күбүрүнээтэр И.И. Крафт, вице-күбүрүнээтэр А.П. Нарышкин, Уобаластааҕы барыбылыанньа советнига Н.М. Березкин кыттыбыттар. Күбүрүнээтэр сири саҥаттан тыырыы туһунан сымыйа сурах тарҕаммытын кэпсээбит. Ол гынан баран, кэлин хаһан эрэ син биир, кыраай колонизацията буолуон сөбүн ыйбыт.
Атырдьах ыйын 30. Атырдьах ыйын 30 диэн Григориан халандаарыгар сыл 242-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 243-c күнэ). Сыл бүтүө 123 күн баар.
Атырдьах ыйын 31. Атырдьах ыйын 31 диэн Григориан халандаарыгар сыл 243-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 244-c күнэ). Сыл бүтүө 122 күн баар.
1835. 1835 сыл.
Туох буолбута.
Боотурускай улууска 2-с Хайахсыт нэһилиэгэ баар буолбут.
Туймаада (суолталара). Туймаада хас да суолталаах:
Балаҕан ыйын 1. Балаҕан ыйын 1 диэн Григориан халандаарыгар сыл 244-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 245-c күнэ). Сыл бүтүө 121 күн баар.
Балаҕан ыйын 2. Балаҕан ыйын 2 диэн Григориан халандаарыгар сыл 245-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 246-c күнэ). Сыл бүтүө 120 күн баар.
Балаҕан ыйын 3. Балаҕан ыйын 3 диэн Григориан халандаарыгар сыл 246-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 247-c күнэ). Сыл бүтүө 119 күн баар.
Балаҕан ыйын 4. Балаҕан ыйын 4 диэн Григориан халандаарыгар сыл 247-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 248-c күнэ). Сыл бүтүө 118 күн баар.
Балаҕан ыйын 5. Балаҕан ыйын 5 диэн Григориан халандаарыгар сыл 248-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 249-c күнэ). Сыл бүтүө 117 күн баар.
Балаҕан ыйын 6. Балаҕан ыйын 6 диэн Григориан халандаарыгар сыл 249-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 250-c күнэ). Сыл бүтүө 116 күн баар.
Балаҕан ыйын 7. Балаҕан ыйын 7 диэн Григорий халандаарыгар сыл 250-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 251-c күнэ). Сыл бүтүө 115 күн баар.
Балаҕан ыйын 8. Балаҕан ыйын 8 диэн Григориан халандаарыгар сыл 251-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 252-c күнэ). Сыл бүтүө 114 күн баар.
Балаҕан ыйын 9. Балаҕан ыйын 9 диэн Григориан халандаарыгар сыл 252-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 253-c күнэ). Сыл бүтүө 113 күн баар.
Балаҕан ыйын 10. Балаҕан ыйын 10 диэн Григориан халандаарыгар сыл 253-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 254-c күнэ). Сыл бүтүө 112 күн баар.
Балаҕан ыйын 11. Балаҕан ыйын 11 диэн Григориан халандаарыгар сыл 254-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 255-c күнэ). Сыл бүтүө 111 күн баар.
Балаҕан ыйын 12. Балаҕан ыйын 12 диэн Григориан халандаарыгар сыл 255-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 256-c күнэ). Сыл бүтүө 110 күн баар.
Балаҕан ыйын 13. Балаҕан ыйын 13 диэн Григориан халандаарыгар сыл 256-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 257-c күнэ). Сыл бүтүө 109 күн баар.
Балаҕан ыйын 14. Балаҕан ыйын 14 диэн Григориан халандаарыгар сыл 257-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 258-c күнэ). Сыл бүтүө 108 күн баар.
Балаҕан ыйын 15. Балаҕан ыйын 15 диэн Григориан халандаарыгар сыл 258-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 259-c күнэ). Сыл бүтүө 107 күн баар.
Балаҕан ыйын 16. Балаҕан ыйын 16 диэн Григориан халандаарыгар сыл 259-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 260-c күнэ). Сыл бүтүө 106 күн баар.
Балаҕан ыйын 17. Балаҕан ыйын 17 диэн Григориан халандаарыгар сыл 260-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 261-c күнэ). Сыл бүтүө 105 күн баар.
Балаҕан ыйын 18. Балаҕан ыйын 18 диэн Григориан халандаарыгар сыл 261-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 262-c күнэ). Сыл бүтүө 104 күн баар.
Балаҕан ыйын 19. Балаҕан ыйын 19 диэн Григориан халандаарыгар сыл 262-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 263-c күнэ). Сыл бүтүө 103 күн баар.
Балаҕан ыйын 20. Балаҕан ыйын 20 диэн Григориан халандаарыгар сыл 263-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 264-c күнэ). Сыл бүтүө 102 күн баар.
Балаҕан ыйын 21. Балаҕан ыйын 21 диэн Григориан халандаарыгар сыл 264-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 265-c күнэ). Сыл бүтүө 101 күн баар.
Балаҕан ыйын 22. Балаҕан ыйын 22 диэн Григориан халандаарыгар сыл 265-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 266-c күнэ). Сыл бүтүө 100 күн баар.
Балаҕан ыйын 23. Балаҕан ыйын 23 диэн Григориан халандаарыгар сыл 266-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 267-c күнэ). Сыл бүтүө 99 күн баар.
Балаҕан ыйын 24. Балаҕан ыйын 24 диэн Григориан халандаарыгар сыл 267-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 268-c күнэ). Сыл бүтүө 98 күн баар.
Балаҕан ыйын 25. Балаҕан ыйын 25 диэн Григориан халандаарыгар сыл 268-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 269-c күнэ). Сыл бүтүө 97 күн баар.
Балаҕан ыйын 26. Балаҕан ыйын 26 диэн Григориан халандаарыгар сыл 269-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 270-c күнэ). Сыл бүтүө 96 күн баар.
Балаҕан ыйын 27. Балаҕан ыйын 27 диэн Григориан халандаарыгар сыл 270-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 271-c күнэ). Сыл бүтүө 95 күн баар.
Балаҕан ыйын 28. Балаҕан ыйын 28 диэн Григориан халандаарыгар сыл 271-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 272-c күнэ). Сыл бүтүө 94 күн баар.
Балаҕан ыйын 29. Балаҕан ыйын 29 диэн Григориан халандаарыгар сыл 272-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 273-c күнэ). Сыл бүтүө 93 күн баар.
Балаҕан ыйын 30. Балаҕан ыйын 30 диэн Григориан халандаарыгар сыл 273-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 274-c күнэ). Сыл бүтүө 92 күн баар.
Ангола. Ангола ("Angola") диэн соҕуруулуу-орто Африка дойдута. Кирбиилэhэр Намибиялыын соҕуруу, Конго Демократ Республикатыныын хоту уонна Замбиялыын илин. Атлантик океан арҕаа баар. Кабинда диэн эксклав провинцията Конго Республикатыныын уонна Конго Демократ Республикатыныын кирбиилэhэр. Ангола XVI үйэттэн ыла 1975 дылы Португалия байҕал уҥуордааҕы сирэ этэ. Африка Саhаараттан соҕурууҥҥу дойдуларыттан иккис нефть уонна алмаас хостооччу, ол гынан баран олохтоохторо континеҥҥа ордук дьадаҥыларга киирсэллэр.
Бурунди. Бурунди ("Burundi") диэн Илин Африкаҕа Улуу күөллэр регионнарыгар баар кыра дойду, кирбиилэhэр Руандалыын хоту, Танзаниялыын соҕуруу уонна илин уонна Конго Демократ Республикатыныын арҕаа. Соҕуруулуу-арҕаа Танганьика күөл баар.
Габон. Габон ("Gabon") диэн Орто Африка арҕаа өттүгэр баар дойду. Кирбиилэhэр арҕаа Гуинея хомотунуун, Экуатор Гуинеятыныын хотугулуу арҕаа, Камеруннуун хоту уонна Конго Республикатыныын илин уонна соҕуруу. Иэнэ 270,000 km², олохтоохторун ахсаана 1,500,000. Киин уонна ордук улахан куората Либревиль.
Камерун. Камерун Өрөспүүбүлүкэтэ (ааҥл. "Republic of Cameroon", француз. "République du Cameroun") диэн Орто Африка арҕаатыгар баар дойду. Кирбиилэhэр Нигериялыын хоту, Чадтыын хотугулуу илин, Киин Африка Өрөспүүбүлүкэтыныын илин, Экуатор Гуинеятыныын, Габоннуун уонна Конго Өрөспүүбүлүкэтыныын соҕуруу. Камерун Бонни хомотун, Гуинея хомотун уонна Атлантик океан кытылларыгар турар. Дойду иhигэр геология уонна култуура өттүлэринэн араастардаах буолан "Кыра Африка" диэн ааттанар. Айылҕа араастара диэн сөтүөлүүр кытыллар, кумах куйаардар, хайалар, ардахтаах тыалар уонна саванналар. Дойду ордук үрдүк чыпчаала Камерун хайа соҕуруулуу арҕаа баар. Ордук улахан куораттар Дуала, Яунде уонна Гаруа. Камеруҥҥа 200 тахса омуктар уонна тыл бөлөхтөрө бааллар. Дойду макоса уонна бикутси диэн төрүт музыка көрүҥнэринэн уонна бэрт ситиhиилээх футбол ил хамаандатынан биллэр. Ил тылларынан буолаллар ааҥл уонна француз тыллара.
Конго Демократ Өрөспүүбүлүкэтэ. Конго Демократ Өрөспүүбүлүкэтэ ("République démocratique du Congo") диэн Орто Африка дойдута. Иэнинэн континеҥҥа үһүс улахан дойду. Кирбиилэhэр Киин Африка Өрөспүүбүлүкэтыныын уонна Суданныын хоту, Угандалыын, Руандалыын уонна Бурундилыын илин, Замбиялыын уонна Анголалыын соҕуруу уонна Конго Өрөспүүбүлүкэтыныын арҕаа, илин Танганьика күөл баар. Атлантик океаҥҥа 40 км уhуннаах кытыл линиялаах.
1998 саҕаламмыт Иккис Конго сэриитэ дойдуга улаханнык охсубута. 2003 эйэлэhии буолбутун да иhин, дойду илин өттүгэр сэбилэниилээх кыргыhыы бара турар. Бу сэриигэ 5.4 млн киhи өлбүт, ол курдук Иккис аан дойду сэриитин кэнниттэн ордук элбэх өлөрүүлээх буолар.
Киншаса. Киншаса ("Kinshasa") диэн Конго Демократ Республикатын киин уонна ордук улахан куората. Конго өрүскэ турар. Олохтоохторун ахсаана 8 млн (2007). Киншаса Африка континеҥҥа Каир уонна Лагос кэннилэриттэн үһүс улахан куорат.
Конго Өрөспүүбүлүкэтэ.  &lt;ns&gt;0&lt;/ns&gt;
 &lt;revision&gt;
 &lt;parentid&gt;353678&lt;/parentid&gt;
 &lt;timestamp&gt;2023-04-14T02:33:17Z&lt;/timestamp&gt;
 &lt;contributor&gt;
 &lt;username&gt;CommonsDelinker&lt;/username&gt;
 &lt;/contributor&gt;
 &lt;comment&gt;Replacing LocationRCongo.svg with (by because: : (harmonizing names of file set)).&lt;/comment&gt;
 &lt;origin&gt;396468&lt;/origin&gt;
 &lt;model&gt;wikitext&lt;/model&gt;
 &lt;format&gt;text/x-wiki&lt;/format&gt;
Конго Өрөспүүбүлүкэтэ (; конго: "Repubilika ya Kongo"; лингала: "Republiki ya Kongó") диэн Орто Африка дойдута. Кирбиилэhэр Габоннуун, Камеруннуун, Орто Африка Республикатыныын, Конго Демократ Республикатыныын, Кабинда диэн Ангола эксклавыныын уонна Гуинея хомотунуун. 
Өрөспүүбүлүкэ уруккута Франция колонията. 1960 тутулуга суох буолбута.
Алтынньы 1. Алтынньы 1 диэн Григориан халандаарыгар сыл 274-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 275-c күнэ). Сыл бүтүө 91 күн баар.
Алтынньы 2. Алтынньы 2 диэн Григориан халандаарыгар сыл 275-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 276-c күнэ). Сыл бүтүө 90 күн баар.
Алтынньы 3. Алтынньы 3 диэн Григориан халандаарыгар сыл 276-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 277-c күнэ). Сыл бүтүө 89 күн баар.
Алтынньы 4. Алтынньы 4 диэн Григориан халандаарыгар сыл 277-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 278-c күнэ). Сыл бүтүө 88 күн баар.
Алтынньы 5. Алтынньы 5 диэн Григориан халандаарыгар сыл 278-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 279-c күнэ). Сыл бүтүө 87 күн баар.
Алтынньы 6. Алтынньы 6 диэн Григориан халандаарыгар сыл 279-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 280-c күнэ). Сыл бүтүө 86 күн баар.
Алтынньы 7. Алтынньы 7 диэн Григориан халандаарыгар сыл 280-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 281-c күнэ). Сыл бүтүө 85 күн баар.
Алтынньы 8. Алтынньы 8 диэн Григориан халандаарыгар сыл 281-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 282-c күнэ). Сыл бүтүө 84 күн баар.
Алтынньы 9. Алтынньы 9 диэн Григориан халандаарыгар сыл 282-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 283-c күнэ). Сыл бүтүө 83 күн баар.
Алтынньы 10. Алтынньы 10 диэн Григориан халандаарыгар сыл 283-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 284-c күнэ). Сыл бүтүө 82 күн баар.
Лииндэ (өрүс). Лииндэ өрүс - Өлүөнэ өрүс хаҥас салаата. Уһуна 804 км., тардыытын иэнэ 20000 кв.км. 
Баһа Орто Сибиир хаптал хайалаах сир илиҥҥи уһугар баар. Сүүрээнэ үксүнэн Саха сирин ортоку намталынан. 
Тардыытыгар 780 үрэх, 6000 күөл (уопсай иэннэрэ 606 км.) уонна элбэх тукулан баар. 
Алтынньыттан ыам ыйыгар диэри тоҥ. Хаҥас өртүттэн бөдөҥ салаалардаах: "Сэбирдэх" (148 км.), "Сэрки" (209 км.) уонна "Дьэлиҥдэ" (201 км.).
Ылыллыбыт сирэ.
"Якутская АССР", словарь-справочник, Якутск, 1980 г.
Үндүлүҥ.  &lt;ns&gt;0&lt;/ns&gt;
 &lt;revision&gt;
 &lt;parentid&gt;279778&lt;/parentid&gt;
 &lt;timestamp&gt;2016-06-24T02:07:06Z&lt;/timestamp&gt;
 &lt;contributor&gt;
 &lt;username&gt;Мастер теней&lt;/username&gt;
 &lt;/contributor&gt;
 &lt;minor /&gt;
 &lt;comment&gt;removed ; added using &lt;/comment&gt;
 &lt;origin&gt;326537&lt;/origin&gt;
 &lt;model&gt;wikitext&lt;/model&gt;
 &lt;format&gt;text/x-wiki&lt;/format&gt;
Үндүлүҥ өрүс - Өлүөнэ өрүс уҥа салаата. Уһуна 414 км., тардыытын иэнэ 5250 кв.км. 
Баһа Орулҕан сискэ сытар. Аллараа сүүрээнэ Саха сирин ортоку намталга баар. 
Тардыытыгар 25 тарыҥ баар, уопсай иэннэрэ 23 кв.км. Алтынньыттан ыам ыйыгар диэри тоҥ. 
Сүрүн салаалара: уҥа өртүттэн "Бүкээх" (91 км.), "Тирэхтээх" (140 км.); хаҥас өртүттэн "Дабдьа" (81 км.).
Ылыллыбыт сирэ.
"Якутская АССР", словарь-справочник, Якутск, 1980 г.
Тымпылыкаан. Тымпылыкаан өрүс - Өлүөнэ хаҥас салаата. Уһуна 357 км., тардыытын иэнэ 5130 кв.км. Сүүрээнэ бүттүүн Саха сирин ортоку намталга баар. 
Алтынньыттан ыам ыйыгар диэри тоҥ. Сүрүн салаалара "Аччыгый Тымпылыкаан" (74 км.), "Көҥкүс Мандэ" (66 км.) уонна "Өгдөҥү" (52 км.)
Ылыллыбыт сирэ.
"Якутская АССР", словарь-справочник, Якутск, 1980 г.
Дээнискэ. Дээнискэ өрүс - Өлүөнэ өрүс уҥа салаата. Уһуна 3320 км., тардыытын иэнэ 13300 кв.км. Баһа Эчий массивка сытар, Орулҕан сиһи быһа охсон ааһар.
Алтынньыттан ыам ыйыгар диэри тоҥ. Тардыытыгар 40 тарыҥ баар, уопсай иэннэрэ 28 кв.км.
Сүрүн салаата хаҥас өртүттэн "Саҕандьа" (179 км.).
Ылыллыбыт сирэ.
"Якутская АССР", словарь-справочник, Якутск, 1980 г.
Эчий массив. Эчий массив. Верхоянскай сис систематыгар туспа хайалар группалара. 
Өлүөнэ уҥа салаалара Дээнискэ уоннна Үндүлүҥ, Дьааҥы хаҥас салаалара Бытантай уонна "Эчий" быһа охсон ааһаллар.
Иэнэ 5000 кв.км, Ордук үрдүк хайата 2081 м. тиийэр.
Ылыллыбыт сирэ.
"Якутская АССР", словарь-справочник, Якутск, 1980 г.
Лээпискэ.  &lt;ns&gt;0&lt;/ns&gt;
 &lt;revision&gt;
 &lt;parentid&gt;33936&lt;/parentid&gt;
 &lt;timestamp&gt;2016-06-24T01:53:21Z&lt;/timestamp&gt;
 &lt;contributor&gt;
 &lt;username&gt;Мастер теней&lt;/username&gt;
 &lt;/contributor&gt;
 &lt;minor /&gt;
 &lt;comment&gt;removed ; added using &lt;/comment&gt;
 &lt;origin&gt;326453&lt;/origin&gt;
 &lt;model&gt;wikitext&lt;/model&gt;
 &lt;format&gt;text/x-wiki&lt;/format&gt;
Лээпискэ өрүс - Өлүөнэ өрүс уҥа салаата. Уһуна 299 км, тардыытын иэнэ 10300 кв.км.
Баһа Верхоянскай сискэ баар. Сүүрээнэ түөрт улахан сиһи быһа охсор: Тэгиндьээн, Муоһучаан, Кутурҕа уонна Уус Бүлүү.
Алтынньыттан ыам ыйыгар диэри тоҥ. Хаҥас өртүттэн бөдөҥ салаалардаах: "Буруолаах" (106 км.) уонна "Муоһучаан"(91 км.).
Ылыллыбыт сирэ.
"Якутская АССР", словарь-справочник, Якутск, 1980 г.
Кыһыҥҥы суол. Кыһыҥҥы суол. Кыһын эрэ сырыылаах массыына суола. Эуразия уонна Эмиэрикэ хотугу өртүгэр кыһын сырыылаах суоллар. 
Тоҥ өрүһү туорааһын буолуон сөп. Ситимнэри тутууга эмиэ туттуллар.
Саха сиригэр өрөспүүбүлүкэ суолталаах маннык кыһыҥҥы суоллар бааллар:
Якутия (авиакомпания). ААУ «Авиакомпания „Якутия» диэн Саха Республикатын авиакомпанията. Салалтата Дьокуускайга баар. Сүрүн сырыылара Дьокуускайтан уонна Москватааҕы Внуково портан.
Остуоруйата.
«Якутия» авиакомпания 2002 сыллаахха төрүттэммитэ «Сахаавиа» и «Якутские авиалинии» компаниялар оннуларыгар.
Внуково портка «Якутия» авиакомпания биир улахан Россия иһинээҕи пассажирдары таһааччы буолар. Өҥөтүн мэлдьи тупсарар уонна сылдьар куораттар ахсааннарын элбэтэр.
2008 сыл түмүгүнэн 547 475 киһини таста, ити көрдөрүүнэн Россия компанияларын иһигэр 21-с миэстэни ылар.
2009 сыл түмүгүнэн 661 817 киһини таста.
2010 сыл ахсынньы 20 күнүнээҕи туругунан 908 тыһ. киһини таста.
Көтөр пууннара.
2010 сыл олунньутааҕы туругунан авиакомпания маннык пууннарга сырыылаах:
Расписаниеҕа киирбит көтүүлэр:.
Саха сирэ
Арассыыйа:
АХШ
Азербайдьан
Германия
Кытай:
Тадьикистан:
Соҕуруу Кэриэйэ:
Узбекистан
Украина
Франция
Чехия
Чартер көтүүлэр:.
Арассыыйа:
АХШ
Вьетнам
Дьоппуон
Италия
Кытай:
Монголия
Тайлаан
Түркийэ
Эрмээн Сирэ
Code Share сөбүлэһиилэр.
Якутия авикомпания маннык авиакомпаниялары кытта Code Share сөбүлэһиилээх:
Көтөр аал иһинээҕи сурунаал.
Авиакомпания ыйга биирдэ тахсар "Якутия" диэн сурунааллаах. Сурунаал пассажирдарга тарҕанар
Көтөр аалын флота.
2013 сыл муус устар ый туруганан 32 көтөр ааллаах,:
Сигэлэр.
↑ http://www.tch.ru/doc/1460/30_AK_pass_ITOG_1-12-2008.pdf?PHPSESSID=5da9bd6ee818e8781ee5eaf6ffdebb53 
↑ http://www.avia.ru/news/?id=1235117012
Полярнай авиалиниялар. Полярнай авиалиниялар (Полярные авиалинии) Дьокуускайга базалаах авиакомпания. Пассажирдары уонна таһаҕаһы таһар.
Остуоруйата.
1988 сыллаахха үлэтин саҕалаабыта. Састаабар киирбиттэрэ Аэрофлот компания Баатаҕайдааҕы, Халыма-Индигир, Чокуурдаахтааҕы уонна Тиксиитээҕи салаалара киирбиттэрэ.
Сылдьар пууннара.
2009 сыл от ыйынааҕы туругунан Дьокуускай уонна Маҕан аэропордаттан маннык пууннарга сылдьар:
Баатаҕай, Баатаҕай Алыыта, Бүлүү, Депутатскай, Зырянка, Муома, Ньурба, Орто Халыма, Өлөөн, Өлүөхүмэ, Сангаар, Сааскылаах, Сунтаар, Тиксии, Уус Куйга, Уус Ньара, Уус Маайа, Үрүҥ Хайа, Үөһээ Бүлүү, Черскэй, Чокуурдаах.
Нүөрүҥгүрү куорат Чульман аэропордуттан Хабаровскай, Благовещенскай уонна Иркутскай.
Ону таһынын улуус иһинээҕи линиялары хааччыйар
Аллараа Халыма улууһа
Бүлүү улууһа
Кэбээйи улууһа
Муома улууһа
Ньурба улууһа
Өймөкөөн улууһа
Өлүөхүмэ улууһа
Орто Халыма улууһа
Уус-Алдан улууһа
Уус-Маайа улууһа
Усуйаана улууһа
Code Share сөбүлэһиилэр.
Полярнай авиалиниялар Якутия авиакомпанияны кытта Code Share сөбүлэһиилээх
Көтөр ааллар.
2007 сыл ыам ыйынааҕы туругунан маннык көтөр ааллар бааллар:
Луҥха. Луҥха өрүс - Өлүөнэ өрүс хаҥас салаата. Уһуна 538 км., тардыытын иэнэ 10300 кв.км. 
Баһа Өлүөнэтээҕи хаптал хайалаах сир хотугу уһугар баар. Сүүрээнэ бүттүүн Саха сирин ортоку намталга сытар. 
Алтынньыттан ыам ыйыгар диэри тоҥ. Уҥа өртүттэн "Хатыҥ Үрэх" (315 км.) бөдөҥ салаалаах. 
1950 - 60 сыллардаахха сааскы халаан уутугар аал сырыыта Кэбээйиттэн чугас устар "Саадах" диэн үрэххэ дылы баар этэ.
Ылыллыбыт сирэ.
"Якутская АССР", словарь-справочник, Якутск, 1980 г.
Өлүөнэтээҕи хаптал хайалаах сир. Өлүөнэтээҕи хаптал хайалаах сир. Киэҥ намыһах хайалаах уонна намталлаах сир. 
Арҕаа Аллараа Тунгускаттан саҕаланар уонна илин диэкки Өлүөнэ ортоку сүүрээнин батыһан Амма өрүскэ дылы тиийэр. 
Геология өртүнэн былыр үйэтээҕи көнөтүйбүт сир. Арҕааттан илиҥҥэ диэри 1200 км. 
Ордук үрдүк сирдэр муора таһымыттан 626 м. тиийэллэр. Хоту диэкки Саха сирин ортоку намталыгар кубулуйар. Соҕуруу диэкки хайаларга кубулуйар.
Ылыллыбыт сирэ.
"Якутская АССР", словарь-справочник, Якутск, 1980 г.