mariaria/ykt_dataset huggingface dataset:
Кантемир (куорат). Кантемир () диэн Молдова хоту өттүгэр баар куорат. Дьонун ахсаана 6 000 (2013).
Бүөтүр I саҕана олорбут Молдова княжествотун господаара Димитрий Кантемир аатынан ааттаммыт.
Кропивницкай. Кропивницкай () диэн Украина куората. Кировоград уобалас административнай центра. Дьонун ахсаана 233 444 (2013).
Оройуонунан арахсыыта.
Билигин 2 оройуон баар:
Луцкай. Луцкай () диэн Украина куората. Волынь уобалаһын дьаһайар киинэ. Дьонун ахсаана 215 624 (2013).
Королёв Сергей Павлович. Серге́й Па́влович Королёв (1907 сыл тохсунньу 12 күнэ (эргэ истиилинэн), 1906 сыл ахсынньы 30 күнэ (саҥа истиилинэн), Житомир — 1966 сыл Тохсунньу 14 Москва) — сэбиэскэй учуонай, ракета, космос техникатын уонна ракеталаах сэрии тэриллэрин тутааччыта. космонавтика төрүттээччитэ. XX үйэ ракета тутуутагар уонна космос техникатын тутуутагар биир сүдү улахан, биллэр фигурата.
Сергей Королёв идеяларыттан сир бастакы спутнига, уонна Юрий Гагарины космоска ыытыыта табыллыбыттара.
Социалистическай үлэ икки төгүллээх геройа, Ленин бириэмийэтин лауреата, ССРС билим Академиятын академига. 1953 сыллаахтан КПСС чилиэнэ. Кыһыл Армия полковнига. .
Халбаһы. Халбаһы — ас, халбаһы оҥоһуктартар биирдэстэрэ, фарш уһун оболочкалаах буолааччы. Биир эбэтэр хас даҕаны эт көрүҥнэриттэн оҥоһуллар.
Историята.
"Халбаһы" диэн тыл былыргы славян тылыттан кэлбит, бастаан XII үйэтээҕи № 842-дээх Новгород туос грамотатыгар суруллубубут}} ыытыллыбыт ас тиһигэр суруллубут.
Корш Федор Евгеньевич чинчийиитинэн халбаһы диэн тыл турецкай тылтан "кul basti" («ураты оҥоһуллубут эт»). Сорохтор дьэбириэй тылыттан "kol basar" («араас быһыылар»). Макс Фасмер фонетическай аналиһа славян тылларытан кэлбит диэн түмүккэ кэлбит, ол гынан баран атын тыллартан, түүр тылтан кэлбит буолун сөп диэн этэр..
Греция, Вавилон, былыргы Кытай суруллууларыгар көстөн ааһар. Арассыыйаҕа халбаһыны оҥорор мастерскойдар XVII үйэҕэ баар буолбуттар.
Халбаһы араастара.
Буһарыллыбыт халбаһылар.
Туустаммыт фаршы 80 кыраадыска уһуннук буһараллар. Буһарыллыбыт халбаһыларга соя элбэх буолуон сөп. Сорох халбаһылар төрүт да вегетерианскай буолаллар, ол аата этэ суох буһарыллыбыт буолаллар.Буһарыллыбыт халбаһы уута элбэх буолан уһуннук харайыллыбаттар,
Буһарыллыбыт халбаһыга 10—15 % белок, 20—30 % сыа баар буолааччы, калорийноһа —100 граммҥа 220—310 калорий баар буолааччы.
Урукку ССРС дойдуларыгар биир киэҥник сиэнэр халбаһы сордунан Докторскай халбаһы буолар.
Буһарыллан ыыһаммыт халбаһылар.
Бастаан буһарыллыбыт фаршы ыыһаллар (буруоҕа угаллар), буһарыллыбыт халбаһылартан сытыы тумата элбэх туттуллар. Эт амтанын уларытарга үүт, бурдук, сыа уонна крахмал туттуллар.
Буһарыллан ыыһаммыт халбаһыга 10—17 % белок, 30—40 % сыа баар буолааччы, калорийноһа 100 граммҥа 350—410 калорий баар буолааччы, халадьыынньыкка 15 күн устата харайыллыан сөп.
Полукопчёнай халбаһылар.
Бастаан ыһаарыналлар, онтон буһарыллар уонна ыыһаныллар. Буһарыллан ыыһаммыт халбаһыны кытта тэҥнээтэххэ амтана биир курдук буолар, ол гынан баран буһарылларыгар ыйааһыны сүтэриитэ аҕыйах буолар, уонна ыыһаныыта кыра буолар.
Сырокопчёнай халбаһылар.
Сырокопченай халбаһы буһарыллыбыат, ол гынан баран тымныы ыыһыы 20—25 градуска уһуннук (30—40 күн устата) тутуллар, сытыы тумата туттуллуута өссө элбэх буолар.
Сырокопчёный халбаһылар 13—28 % белок, 28—57 % сыа баар буолааччы, калорийноһа 100 граммҥа  — 340—570 калорий буолар.
Халбаһы эбиискэлэрэ.
Халбаһы уһуннук харайыллыгар уонна бактериялар тарҕаныыларын тохтотор, өҥө, амтана үчүгэй буоларыгар уонна ыйааһына улаатыытыгар араас эбиискэлэр туттуллаллар.
Аэросвит. Аэросвит Эрлайнз чааһынай хампаанньа (), Аэросвит диэн ааттаах үлэлиир — Украина чааһынай авиахампаанньата, төбө офиһа Борисполь аан дойдутааҕы аэропордыгар баар. .
Аэросвит Эрлайнз IATA чилиэнэ этэ уонна IATA IOSA сертификаттаах этэ. Сүрүн базата Борисполь аэропорда этэ. Үлэтин 1994 сыл муус устарыгар саҕалаабыта.
Банкротство процедуратын 2012 сыл ахсынньытыгар саҕалаабыттара уонна 2013 сыл тохсунньу ыйыгар Аэросвит көтөрүн тохтоппута.
Сумы. Сумы () диэн Украина куората. Сумы уобалас административнай центра. Дьонун ахсаана 268 949 (2013).
Черновцы. Черновцы () диэн Украина куората. Черновцы уобалас административнай центра. Дьонун ахсаана 262 130 (2014).
Хэрсиэн. Херсон, Хэрсиэн () диэн Украина соҕуруу өттүгэр баар куорат. Херсон уобалаһын дьаһайар киинэ. Украина Бэрэсидьиэнин Кырыым аптаныамыйалаах өрөспүүбүлүкэтигэр бэрэстэбиитэлистибэтин быстах кэмҥэ баар сирэ. Куорат Днепр уҥа кытылыгар турар. Мантан чугас Днепр Хара байҕалга түһэр, онон Херсон муора уонна өрүс пуорда.
2015 сыллаахха кулун тутар 1 күнүгэр 292 559 куруук олорор киһи эбэтэр баар дьону барытын аахтахха 296 161 киһи баар эбит[4], оттон горсовет сирдэрин барытын аахтахха — 330 026 уонна 334 570 киһи[4].
Киевкэ диэри тимир суол устата 648 км (Знаменка, Николаев куораттары нөҥүөлээн). Бөдөҥ тимир суол түммүгэ (Николаев, Снигирёвка, Джанкой лиинньийэлэрэ), Херсоннааҕы муора уонна өрүс эргиэн пуорда, тимир суол, өрүс баксааллара, оптуобус баксааллара бааллар.
Симферополь. Симферополь (, ) диэн Украина куората. Кырыым киин куората. Дьонун ахсаана 337 285 (2013).
Чип уонна Дейл көмөлөһө иһэллэр. Чип уонна Дейл көмөлөһө иһэллэр (), культовай мультик, Walt Disney 1989. Уопсайа 65 сериялары оҥорбуттара.
Android. Android (Андроид), араас телефоннарга, смартфоннарга, фаблеттарга уонна планшеттарга баар операционнай система буолар. 2013 сыл тумугунэн сир шаарын 80% операционнай систематын рыногын ылбыт. Сүрүн туттар хампаанньалар HTC, Samsung, Sony уонна Google Nexus смартфоннара уонна планшеттара.
Android программалара.
Андроид программалара, атыннык "приложение" диэн буолар Google Play маҕаһыынтан хачайдыахха сөп. Ол программалары C, C++, эбэтэр Java программа тылларынан суруллаллар. Билигин 900 тыһ. приложенияттан элбэх.
Android версиялара уонна ааттара.
Операционнай системаларын бастаан десерттар ааттарынан ааттаналлара. Ол гынан баран 2014 сыллахха ол быһаарыыттан тахсыбыттара.
Кырыым. Кырыым ("Crimean", биитэр Crim , Krim, Крым, Крим), Украина соҕуруу өттүгэр баар кытыл арыы буолар, Хара муора хоту өттүгэр баар. Улахан куораттара элбэхтэр, олортон биир биллэр куората — Симферополь. 2013 сыл түмүгүнэн арыыга 2 500 000 киһи примерно олорор, олортон 50 % нууччалар, 30 % украиннар уонна ордубут 20 % кырыым татаардара (сахаларга аймахтыы түүрк омук буолар).
Историята.
Устуоруйатын устата араас дойдуларга бара сылдьыбыта.
Осмаан империята уһун кэм устата бас билэн олорбута, кэлин, XVIII үйэҕэ Арассыыйа Империята Кырыым сэриитин түмүгэр былдьаабыта.
Сэбиэскэй Сойуус кэмигэр Кырыым РСФСР сорҕото этэ, онтон 1954 сыллаахха Хрущев Никита Сергеевич көҕүлээһининэн УССР-га бэриллибитэ. Украина автономнай өрөспүүбүлүкэ олохтообута. ССРС ыһыллыбытын кэннэ Украина тутулуга суох судаарыстыба буолбута, онон Кырыым эмиэ Арассыыйа сабыдыалыттан тахсыбыта. 2014 сыллаахха тутулуга суох Кырыым өрөспүүбүлүкэтэ олохтоммута уонна сотору буолан баран Арассыыйа састаабыгар киирбитэ.
Экономиката.
Кырыым экономикатын тутаах чаастара — туризм уонна тыа хаһаайстыбата. Промышленность собуоттара улахан өттө хоту өттүгэр бааллар. Ол, курдук Джанкойга, Красноперекопск, Армянск уонна да атын куораттаргар бааллар.
Сүдү суолталаах индустрияларынан ас оҥорооһун, химия переработката, металл уонна электромеханическай үлэлэр, уонна өттүгү оҥоруу буолаллар.
Тыа хаһаайстыбата бурдук аһын, оҕуруот аһын уонна виноны оҥорор. Сүөһүттэн ынах, куурусса уонна козалары туталлар.
Энергия.
Кырыымҥа хас даҕаны гаас хостонор сирдэрэ бааллар. Россияҕа холбоһуон иннинэ Арҕаа дойдулар уонна Украина хампаанньалара дьарыктанар этилэр.
Полтава. Полтава () диэн Украина куората. Полтава уобалас административнай центра. Дьонун ахсаана 324 400 (2013).
Оройуонунан арахсыыта.
Билигин 2 оройуон баар:
Севастополь. Севастополь () диэн Украина куората. Дьонун ахсаана 343 156 (2013).
Бородулин, Рыгор Иванович. Рыгор Бородулин (Беларуус тыла: "Рыгор Барадулін") (1935 сыл олунньу 24, - 2014 сыл кулун тутар 2, ) диэн Беларуус поэта, эссэиһа, суруйааччыта уонна тылбаасчыта. Барадулиҥҥа Беларуссияҕа тиһэх Норуот поэта аата иҥэриллибитэ(1992).2006 сыллаахха Литератураҕа Нобель бириэмийэтигэр туруоруллубута. 
Барадулин Версовка диэн сэлиэнньэҕэ төрөөбүтэ. Минскайга баар Беларусь ил университетын бүтэрбитэ. 2014 сыл кулун тутар 2 күнүгэр сүрэҕэ тохтоон 79 саастааҕар өлбүтэ.. 
Айамнньылара.
1953 сыллаахха бэчээттэнэр буолбута, бастакы хоһооннорор Кыһыл Смена(бел. «Чырвоная змена») хаһыакка тахсыбыта. 1959 сыллаахха «Истиэп үрдүгэр ый» () бастакы хоһооннорун хомуурунньуга тахсыбыта. Барыта холбоон 70-тан тахса хомуурунньуктара бэчээттэммитэ, ол иһигэр сатира уонна күлүү хомуурунньуктара, оҕолорго аналлаах хоһооннор уонна тылбаас айамньылар тахсыбыттара. Иккитэ поэт талыллыбыт хоһоонноро бэчээттэммиттэрэ: 1984 уонна 1996-2002 сыллаахха. 2006 сыллаахха Литератураҕа Нобель бириэмийэтигэр туруоруллубута. 
Барадулин биллэр хоһооннору беларуус тылыгар тылбаастаабыта, ол иһигэр «Слово о полку Игореве» (1986), Федерико Гарсиа Лорка («Голубой звон Гренады», 1975), Габриэла Мистраль («Ветролист», 1984), Иоанн Павел II, «Рубаи» Омар Хайям кинигэлэрэ, Шекспир, Байрон, Неруда, Мицкевич уонна Есенин айамньылара уонна да атыттар.
2006 сыл сайыныгар «Руны Перуновы» диэн ааттаах талыллыбыт хоһоонноро бэчээттэн тахсыбыта.
Голодомор. Голодомор (, ол аата «аччыктааһынтан өлөрүү») диэн Украинаҕа 1932 уонна 1933 сылларга ааспыт геноцидка дылы тиийиэх аччыктааһыны ааттыллар. Ол биримэҕэ Украина ССРС чааһа этэ. Араас ааҕыыларынан сэттэ мөлүйүөҥҥэ дылы киһи өлбүтүнэн ааҕыллар.
Голодомору үөрэтээччилэрэ уонна политиктар Голодомор диэн геноцидынан ааҕыахха диллэр, уонна сорохтор Холокостка майгыннаталлар. Кинилэр Сэбиэсскэй сойуус Украина национализмын суох оҥороорулар анаан дьону өлөрбүттэр диллэр.
Атын үөрэтээччилэр Голодомору индустриализация саҕаламмытыгар тыа үлэһиттэригэр улахан хорумньуну оҥорбуттара уонна ол хорумньулара ананыллыбатаҕа диэн этэллэр.
Украина былааҕа. Украина ил былааҕа — Украина биир ил бэлиэтэ, гиэрбэтин уонна өрөгөй ырыатын кытта тэҥ.
Икки тэҥ сытар сурааһыннартан оҥоһуллубут көнө муннуктартан турар: үөһээ өттө — халлаан күөх уонна аллараа өттө — араҕас өҥнөрдөөх, сэлиэһинэй бааһынатын үрдүнэн ыраас халлааны бэлиэтиир. Кэтитэ устатыгар сыһыана 2:3.
Украина өрөгөйүн ырыата. Украина өрөгөйүн ырыата (: ) — Украина ил символларыттан биирдэстэрэ, Украина былааҕын уонна Украина дьарылыгын кытта биирдэстэрэ.
Ще не вмерла України (Украина өссө өлө илик), Верховнай Рада 2003 сыл кулун тутар 6 ылыммыт версията ("Ще не вмерла України і слава, і воля,") , Украина ил өрөгөйүн ырыата буолар. Тыла Чубинскай Павло, 1862 суруйбут, муусукатын Михаил Вербицкай айбыт.
Украина ил өрөгөйүн ырыатын тиэксэ.
2003 сыл кулун тутар 6 күнүгэр Верховнай Раданан олохтоммут. Гимн быһыытынан бастакы куплет уонна хос ырыа ылыныллыбыт (хараҥанан бэлиэтэммит):
Борщ. Борщ — свекла төрүттээх миин арааһа, свекла борщ өҥүн биллэр кыһылыгар уларытар.
Илин славяннар үгэс буолбут астара, Украина кухнятын биллэр бастакы бүлүүдэтэ. Украина аттыгар сытар норуоттарга эмиэ киэҥник тарҕаммыт: ол курдук, майгынныыр мииннэр Польшаҕа (|barszcz «барщец»), Литваҕа (barščiai «барщай»), Румынияҕа (borş «борщ») уонна Молдавияҕа ("борш') бааллар.
Аатын этимологията уонна историята.
Славян тыллар этимологияларын словардарын көрдөххө, ол курдук Макс Фасмер "борщ" диэн тыл борщевик диэн ааттаах үүнээйиттэн тахсыбыт диэн быһаараллар, ол сэбирдэхтэрэ аска туттуллуллара. Украин тылыгар "свекла" - "буряк" диэн буолар, ол иһин борщ диэн тылы кытта улахан сибээһэ суох.
Былыр борщ диэн борщевиктан оҥоһуллубут миини ааттыыллара. Кэлин борщу свекольнай кваһынан оҥорор буолбуттара, уунан убаҕас оҥорон туой оҥоһукка ууран оргуталларар, онно сибиэкилэни, хаппыыстаны, моркуобу уонна да атын оҕуруот аһын уурар буолбуттар. Буһарыллыбыт борщу тууһуллара. (Ковалев, Могильный|1990|с=120)
Борщ араастара.
Араас регионҥҥа борщу араастык буһараллар. Ол гынан баран улахан икки группаҕа араарыахха сөп:
Кыһыл борщ.
Кыһыл борщу хортуоппуйтан (XIX үйэ иккис аҥарыттан)​​, хаппыыстаттан, моркуоптан, луук, петрушка, укроп уонна булгуччулаах сибиэкилэ буолар, оччоҕуна борщ кыһыл буолар. Эттээх бульоҥҥа буһарыллааччылар, ол гынан баран урут бырааһынньыктарга эрэ эттээх сииллэрэ, мээнэ күҥҥэ сыалаах луугу эбэллэрэ
Борщу остуолга биэриэн иннинэ сүөгэйдэнэр. Хара килиэби, пампушкалары уонна чесноктаах соус биэриллээччи
Пост бириэмэтигэр сыаны уонна эти туттуллубат буолар, уонна мас арыытыгар буһарыллар, уонна тэллэйдэри уонна сороҕор балыгы эбээччилэр. . 
Украинаҕа Ороһуоспаҕа үгэс быһыытынан «ушкалаах» тэллэйдээх борщ буһарыллар. Ушкалар диэн кыракый варениктары ааттыыллар.
Тымныы борщ.
Тымныы борщу саас эбэтэр сайын оҥороллор. Төрүтүнэн кефир эбэтэр майгынныыр аһыы үрүҥ ас уонна буһарыллыбыт сибиэкилэ туттуллар. Атын аһын - укробу, луугу, петрушканы, чесногу уонна буһарыллыбыт сымыыты эбэллэр уонна буһарыллыбыт хортуоппуйу килиэп оннугар тутан баран сииллэр.
Силиго. Силиго () диэн Сассари провинция (), Сардиния (), Италия. Дьонун ахсаана 962 киһи.
Украина вышивката. Украина вышивката — Араас таҥаска эбэтэр тириигэ украин орнаменынан уруһуй, норуот декоративнай искусствоттан биирдэстэрэ. Сүнньүнэн дьахтар эбэтэр эр киһи ырбаахатыгар, ыскаатырга, сотторго уонна да атын тэриллэргэ оҥоһуллар.
Кэрэни оҥорорун уратынан өссө араас куһаҕан дьайыылартан хаххалыыр диэн итэҕэйэллэр, ол курдук чаҕылхантан, оҕото суох буолуута суохтан, сууттан уонна да атын.
Киһи тириитин таарыйбат курдук тигиллэр, саҕахха, былаачыйа подуолугар.. Уруһуй өҥө уонна тигиллиитин фигурата эмиэ улахан суолталаах.
Николаев (куорат). Николаев () диэн Украина куората. Николаев уобалас административнай центра. Дьонун ахсаана 495 032 (2013).
Ровно. Ровно () диэн Украина куората. Ровно уобалас административнай киинэ. Дьонун ахсаана 243 873 (2022).
Мариуполь. Мариуполь () диэн Украина куората. Дьонун ахсаана 461 810 (2013).
Историята.
2022 сыллаахха Арассыыйа СВО саҕалаан Украина сирин былдьаары , Мариуполь куораты сири кытта тэҥнээбитэ. Быһа холоон 700 тыыһынча киһиттэн 250 тыыһынча киһитэ өлбүтэ. Куорат 95% дьоно дьиэтэ уота суох хаалбыта. Билиҥҥи туругунан Мариуполь оккупацияҕа олорор уонна дьиэлэрин сүтэрбиттэрэ дьиэ биэрбэттэр. Мариупольга геноцид буолбута.
Тайирове. Тайирове () диэн Украина куорат тииптээх бөһүөлэк. Дьонун ахсаана 2 757 (2013).
Южне. Южне () диэн Украина куората. Дьонун ахсаана 31 533 (2013).
Кривеньке. Кривеньке () диэн Украина Тернопиль уобалаһын Чортковскай оройуонун сэлиэнньэтэ. Дьонун ахсаана 529 (2001).
Тернополь уобалас. Тернополь уобалас () — Украина субъега. Киин куората — Тернополь. Дьонун ахсаана 1 073 300 (2014).
Кривий Риҕ. Крывый Риҕ () диэн Украина куората. Дьонун ахсаана 656 478 (2013).
Руслана. Руслана Степановна Лыжичко (1973 сыл ыам ыйын 24 күнүгэр төрөөбүт, ) Украина биллэр поп ырыаһыта, композитора, продюсера, дирижера уонна үҥкүүһүтэ. Украина Львов куоратыгар төрөөбүтэ. 2004 сыллаахха Стамбул куоракка ааспыт Евровидение ырыа конкурсун кыайбытынан биллибитэ.
Игорь сэриитин кэпсээнэ. «Игорь сэриитин кэпсээнэ» (толору нууччалыы аата - «Слово о походе Игоревом, Игоря, сына Святославова, внука Олегова», былыргы нуучча тылынан - Сло́во о плъку́ И́горєвѣ · И́горѧ сꙑ́на Свѧ́тъславлѧ · вну́ка О́льгова) — былыргы нуучча литературатын биллэр өйдөбүнньүгэ. Сүрүн ис хоһоонугар 1185 сыллаахха Игорь Святославович салайыылаах нуучча кинээстэрэ половецтарга сэриинэн барыылара кэпсэтиллэр. 
Славян норуотун хоһоон матыыптара араа-бараа сыталлар, олус бөдөҥ орто сыллардааҕы эпостар кытта биир тэҥнээх художественнай уонна литературнай сыаналаах буолар.
"Игорь сэриитин кэпсээнэ" опера буолбута, Александр Бородин нуучча оператын классикатыгар кубулуппута. Игорь Кинээһэ диэн ааттаах бастаан 1890 сыллаахха сценаҕа көрдөрүллүбүтэ.
Донецк уобалас. Донецк уобалас () — Украина субъега. Киин куората — Донецк. Дьонун ахсаана 4 343 900 (2014).
Винница уобалаһа. Винница уобалас () — Украина субъега. Киин куората — Винница. Дьонун ахсаана 1 618 300 (2014).
2014 кыһыҥҥы Паралимпия Оонньуулара. The 2014 кыһыҥҥы Паралимпия Оонньуулара, уон биирис Кыһыҥҥы Паралимпия Оонньуулара, киэҥник Сочига 2014 сыллаах Паралимпия Оонньуулара - улахан аан дойдутааҕы элбэх көрүҥнэргэ инбэлииттэргэ спорт күрэҕэ, Аан дойдутааҕы Паралимпия Комитета ыытар. 2014 сыл кулун тутар 7-16 күннэригэр Россия Сочи куоратыгар ааспыта. 45 дойдулартан кыттааччылар кыттыбыттара. 5 спорт керүҥүгэр 72 медаль комплектара сүүйүллүбүттэрэ. Сноуборд кыһыҥҥы Паралимпиадаҕа бастакытын тахсыбыта. 
Куораты быһаарыыта.
2001 сыллаахтан Аан дойдутааҕы Олимпия комитета уонна Аан дойдутааҕы Паралимпия комитета сөбүлэһиитинэн Олимпиада ыытыллар куоратыгар Паралимпиада буолуохтаах. 2007 сыл от ыйын 4 күнүгэр Гватемала куоракка Аан дойдутааҕы Олимпия комитета 119-с сессиятыгар куоластааһын түмүгүнэн Сочи куората 2014 Олимпиаданы уонна Паралимпиаданы ыытар быраабы сүүйбүтэ.
Ыытыллар миэстэлэрэ.
Урукку Паралимпиада курдук 2014 сыл Кыһыҥҥы Паралимпиадата Олимпиадаҕа тутуллуубут ареналары уонна стадионнары туттар, Сочи Олимпия пааркатыгар, уонна Красная Полянаҕа баар сирдэри. Арассыыйаҕа сылдьарга тоҕоостооҕо сир аҕыйаҕын да буоллар, уонна 1980 сылга Паралимпиаданы ыытарга аккаас биэриллибитэ, тоҕо диэн "ССРСка инбэлиит суох" диэн этиллибитин да иһин, стадионнар, ареналар 2014 сыл тохсунньутугар бэрибиэркэ кэнниттэн Паралимпия комитета стадионнар, ареналар уонна атын сирдэр Паралимпия оонньууларыгар бэлэм диэн мэктиэлиирин иһитиннэрбитэ. 
Сочи Олимпийскай паарката (Биэрэктээҕи кластер).
Сочи Олимпийскай паарката Хара муора Имеритин намтаһыыныытыгар тутуллубута, Абхазия кыраныыссатыттан 4 километр ыраах сытар. Оонньуулары ыытыллар ареналара чугас-чугас тураллар. Паралимпиадаҕа туттуллар ареналар уонна стадионнар:
Кыттар дойдулар.
Түөрдүөн биэс дойду Паралимпия хамытыаттарыттан спортсменнарын 2014 сыллаах Паралимпиадаҕа ыыталларын биллэрбиттэрэ. Ол аата 2010 сыллаах кыһыҥҥы Паралимпия оонньууларыттан бииринэн элбэх. 
Өссө маны көр.
2014 Кыhыҥҥы Олимпия оонньуулара
Pinterest. Pinterest ("Пинтерест"), АХШ социальнай ситим буолар. 2013 сыл түмүгүнэн АХШка уонна Дьоппуон дойдуларыгар 3 миэстэ ылбыт дьон браузер через киирэринэн (бастакы Facebook буолар, иккис MySpace) уонна Аан Дойдуга эмиэ 3 миэстэ дьон туттарынан (Facebook, WhatsApp кэнниттэн).
Салалтата — Сан Франсиско.
Херсон уобалаһа.  &lt;ns&gt;0&lt;/ns&gt;
 &lt;revision&gt;
 &lt;parentid&gt;410147&lt;/parentid&gt;
 &lt;timestamp&gt;2024-07-21T11:33:32Z&lt;/timestamp&gt;
 &lt;contributor&gt;
 &lt;username&gt;EPIC&lt;/username&gt;
 &lt;/contributor&gt;
 &lt;minor /&gt;
 &lt;comment&gt; барыла сотолунна(), бүтэһик барыла төннөрөлүннэ&lt;/comment&gt;
 &lt;origin&gt;410129&lt;/origin&gt;
 &lt;model&gt;wikitext&lt;/model&gt;
 &lt;format&gt;text/x-wiki&lt;/format&gt;
Херсон уобалас () — Украина субъега. Киин куората — Херсон. Дьонун ахсаана 1 072 500 (2014). Арассыыйа Херсон уобалаһын 58% территориатын оккупациалаан олорор 2024 сыл кэмигэр.
Xiaomi. Xiaomi Tech ("Сяоми Технолоджи"), Кытай стартап тэрилтэ, 2010–2011 сыллардаахха Кытай Пекин уонна Шанхай куораттарыгар тэриллибит компания, 2012 сылтан ыла лабораторията Сингапур уонна Австрия дойдуларыгар баар. 
2012 сыл ыла Аан Дойдуга биир сүрүн смарфоннары оҥорор тэрилтэ буолар. 2013 сылтан ыла планшеттары. 2014 сылтан ыла LCD телевизордары уонна дьиэҕэ туттуллар техника арааһын оҥорор. 
2013 сылтан ыла тэрилтэ дьалысханнык байан эрэр.
Кобзарь (кинигэ). «Кобза́рь» (украин тылын аныгы таба суруллуутугар диэн; Шевченко тыыннааҕар тахсыбыт кинигэлэгэ "Кобзарь") — Тарас Шевченко хоһоонорун хомуурунньуга.
Аан бастаан «Кобзарь» Санкт-Петербуурга 1840 сыллаахха Евгений Гребёнка көмөтүнэн тахсыбыта. Ол хомуурунньукка аҕыс айымньы киирбитэ: "«Перебендя», «Катерина», «Тополь», «Мысль», «К Основьяненко», «Иван Пидкова», «Тарасова ночь»" уонна "«Думы мои, думы мои, горе мне с вами»".
Хомуурунньук тахсыбытын кэннэ кобзарь диэн бэйээти бэйэтин ааттыыр буолбуттара. Тарас Шевченко сорох сэһэннэрин «Кобзарь Дармограй» диэн илии баттыыр буолбут.
Кобзаар. Кобзаар () — украина норуотун ырыаһыта, эпос жанрыгар толорор киһи, үксүн ырыатын ханнык эрэ үстүрүмүөнүнэн доҕуһуоллуур эбит — кобза, бандура эбэтэр көлүөһэлээх лира.
Кобза. Ко́бза́ — украина лютняҕа майгынныыр 4 (эбэтэр онтон ордук) хоһуласпыт струуналаах муусука тэрилэ. Кобза мас көҥдөйтөн уонна гриифтэн турар, гриибыгар 8-10 лаадтаах. Лаада суох тэриллэр эмиэ бааллар эбит. 
Устуоруйата.
«Кобза», «кобоз», «кобуз», хомус уо.д.а. майгынныыр ааттар элбэх былыргы источниктарга (1250 сылга тиийэ) ахтыллаллар. Семантикаҕа сыһыаннаах чинчийиилэр көрдөрөллөрүнэн майгынныыр тэриллэр атын дойдуларга бааллар: «kopuz» — Турция, «kopus» — Хорватия, «koboz» — Венгрия, «kobuz» - Азербайджан, «cobza» — Румыния, хомус — Хакасия, Алтаай уо.д.а.
Украина литэрэтиирэтин классига Тарас Шевченко аатырбыт кинигэтин бу тэрили ыллыырыгар доҕуһуол гынар кобзаар аатынан ааттаабыта.
Жытомыр уобалаһа. Житомир уобалас () — Украина субъега. Киин куората — Житомир. Дьонун ахсаана 1 262 500 (2014).
Турбов. Турбов () диэн Украина Винница уобалаһын Липовецкай оройуонун куорат тииптээх бөһүөлэк. Дьонун ахсаана 6 558 (2011).
Одесса уобалаһа. Одесса уобалаһа () — Украина субъега. Киин куората — Одесса. Дьонун ахсаана 2 396 500 (2014).
Киев уобалас. Киев уобалаһа () — Украина субъега. Киин куората — Киев. Дьонун ахсаана 1 725 500 (2014).
Била Цэрква. Била Цэрква () диэн Украина Киев уобалаһын куората. Дьонун ахсаана 211 200 (2014).
Ивано-Франкивскэй уобалаһа. Ивано-Франкивскэй уобалас () — Украина субъега. Киин куората — Ивано-Франкивскэй. Дьонун ахсаана 1 382 100 (2014).
Луганскай уобалас. Луганскай уобалас () — Украина субъега. Киин куората — Луганскай. Дьонун ахсаана 2 239 500 (2014).
Липовец. Липовец () диэн Украина Винница уобалаһын куората. Дьонун ахсаана 8 727 (2013).
Кырыым Дьуурта. Кырыым Дьуурта (, ) — 1783 сылга дылы баар буола сылдьыбыт Кырыым татаардарын илэ. Бэйэлэрин — Кырыым юрту () диэн ааттыыллар эбит. Кырыым истиэбин уонна хайаларын тэллэҕиттэн ураты Дунаай уонна Днепр ыккардыларынааҕы сирдэри, Азов таһынааҕы сирдэри, уонна билиҥҥи Краснодаар кыраайын улахан аҥаарын ылар этэ. 1478 сыллаахха Кырыым Дьуурта Осмаан Илин кытта доҕордоһуу дуогабарыгар илии баттаабыта уонна 1774 сыллаахха Күчүк Кайнардьы эйэ дуогабара түһэрсиллиэр дылы оннук статустаах этэ. 1783 сыллаахха Арассыыйа Импиэрийэтэ аннексиялаан ылбыта. Билигин Дьуурт улахан өттө (Дон өрүстэн арҕаа) Украинаҕа, сорҕото (Донтан илин) — Арассыыйа бас билиитигэр.
Кырыым татаардарын тыллара. Кырыым татаардарын тыллара (, ) эбэтэр сороҕор кырыым тыла (, ) — кырыым татаардарын тыллара, Алтаай тылларын бөлөҕүн түүр тылларыгар киирэр. Суруга-бичигэ латыын уонна кириллица олоҕор оҥоһуллубут.
Кырыым татаардара. Кырыым татаардара (, бр. ахс. ) эбэтэр кырыымнар (, ед. ч. ) — былыр Кырыымҥа үөскээбит омук. Түүр тылларыгар киирэр кырыым татаардарын тылынан саҥараллар.
Үксүлэрэ суннит мусульмааннар.
Тарҕаныылара.
Үксүлэрэ Кырыымҥа (260 тыһ.) уонна онтон чугас Украина сирдэригэр, Турцияҕа, Румынияҕа (24 тыһ.), Узбекистааҥҥа (90 тыһ., араас этиинэн 10 тыһ. 150 тыһ. дылы), Арассыыйаҕа (4 тыһ., үксүлэрэ Краснодаар кыраайыгар), Болгарияҕа (3 тыһ.) олороллор. Кырыым татаардарын тэрилтэлэрэ ааҕалларынан Турцияҕа сүүһүнэн тыһыынча кырыым татаардара олороллор, ол эрэн чуолкайа биллибиэт, тоҕо диэтэххэ Турция олохтоохторун омугун бэчээккэ таһаарбат. Кырыымтан Турцияҕа көспүт дьон сыдьааннарын уопсай ахсаана билигин 5-6 мөл кэриҥэ, ол эрэн ол дьонтон сорохторо ассимиляциялананнар бэйэлэрин кырыым татаарынан буолбакка, кырыымтан кэлбит тууроктарынан ааҕыналлар.
Днепропетровскай уобалас. Днепропетровскай уобалас () — Украина субъега. Киин куората — Днипро. Дьонун ахсаана 3 292 400 (2014).
Билэҕит дуо/Рубрика архыыба/2014-04. Эдэр көлүөнэни иитиигэ өр сылларга үтүө суобастаахтык үлэлээбит В.С.Яковлев 1976 сыллаахха Далан диэн псевдонимынан “Дьикти саас” сэһэнин “Хотугу сулус” сурунаалга бэчээттэппитэ. Бу сэһэнигэр Саха сиригэр интеллектуальнай сайдыылаах эдэр дьон үүнэн-сайдан иһэллэрин, кинилэр олоххо кырдьыктаах суолу тутуһалларыгар көрсөр ыарахаттарын, моһоллорун дириҥ реалистическай күүстээхтик арыйан көрдөрбүтэ.