mariaria/ykt_dataset huggingface dataset:
Биһиги кэскилбит (Пуонда). "Биһиги кэскилбит" Пуонда (Фонд региональных социальных программ «Наше будущее») — Арассыыйаҕа түмэт урбааны сайыннарар  кэммиэрчэскэйэ суох тэрилтэ. Үп-харчы өттүнэн көмөлөрүн үрдүнэн түмэт урбаанньыттарга быраап, сүбэ-ама өттүнэн көмөлөһөр. Штаб-квартирата Москубаҕа баар. Пуонда дириэктэрэ Наталия Зверева.
Устуоруйата.
Пуонда 2007 сыллаахха Вагит Алекперов инициативатынан тэриллибит. Декларируемые цели — реализация долгосрочных социально значимых программ и проектов, работающих на принципах социального предпринимательства. Фонд «Наше будущее» стал одним из первых частных фондов в России, помогающих в создании собственного бизнеса инвалидам, многодетным семьям, воспитанникам детских домов и тем, кто в гражданской жизни часто остается невостребованным.
Андреас Хайнеке. Андреас Хайнеке (; 1955 сыл ахсынньы 24 к., Баден-Баден, Германия) — ниэмэс суруналыыһа,  урбаанньыта уонна менеджер, Dialogue Social Enterprise GmbH компания тэрийээччитэ уонна салайааччыта (2008).
Олоҕо.
Андреас Хайнеке 1955 сыллаахха ахсынньы 24 күнүгэр Баден-Бадеҥҥа (Германия)  дьэбириэй-нацис дьиэ кэргэнигэр төрөөбүт. Ийэтин өттүнэн аймахтара Холокост сиэртибэлэрэ, оттон аҕатын өттүнэн - Гитлеры өйөөччүлэр. Онтон сылтаан эдэр сылдьан Андреас киһи уйулҕатын туһунан элбэҕи толкуйдаабыт. Ол түмүгэр киһи тулуйугас, аһаҕас уонна эйэлээх буолуохтаах диэн санааҕа кэлбит.
1977 сылтан 1982 сылга дылы Хайдельберкка остуоруйаны уонна литэрэтиирэни үөрэппит ().
1970-с сылларга соҕуруулуу-арҕаа Германияҕа ниэмэс Südwestfunk хампаанньаҕа үлэлии сылдьар Андреаһы 24 саастаах хараҕа суох суруналыыһы кытта үлэҕэ ыыппыттар. Бастаан Хайнеке бу хараҕа суох суруналыыс, "тылдьыттарга уонна энциклопедияларга билгэни да сатаан булбат эрээри", тугу үлэлиэн сөбүн кыайан өйдөөбөтөх. Ол эрээри бу эдэр суруналыыс чуор кулгаахтаах буолан элбэҕи билэр-истэр эбит. Бу көрсүһүү хараҕа суохтар да таһаарыылаахтык үлэлиэхтэрин сөптөрүн бигэргэппит. Бу түгэнтэн ыла Андреас хас да түмэт бырайыагын айар.
1988 сылтан Франкфурте-на-Майне баар Хараҕа суохтар ассоциацияларыгар (ниэм. Stiftung Blindenanstalt) үлэлиир. Интернет үөдүйүөн инниттэн Андреас хараҕа суохтарга анаммыт электроннай тэриллэри айар, электроннай хаһыаттары, биллэриилэри таһааран саҕалыыр.
Бу үлэлии сылдьан билиҥҥи кэм сүрүн кыһалҕатын өйдөөбүт - хараҕа суохтар уонна харахтаахтар икки ардыларыгар баар мэһэйи суох оҥоруохха наадатын уонна бу дьон хараҕа суохтартан куттаныа суохтаахтарын өйдөөбүт.
1989 сыллаахха Хайнеке Иоганн Вольфганг Гёте аатынан Франкфурт университетыгар доктор буолбут (1985 сылтан үөрэммит).
1996 сыллаахха Андреас Хайнеке хараҕа суохтар уонна харахтаахтар икки ардыларыгар баар мэһэйи суох оҥорор туһугар бэйэтин бизнеһын саҕалаабыт.
1988 сыллаахха «Хараҥаҕа кэпсэтии» диэн ааттаах быыстапканы саҕалыыр.
1997 сыллаахха ойоҕун Орна Коэны (англ. Orna Cohen) кытта бастакы «Кэпсэтии» холобурунан «Уу чуумпуга кэпсэтии» диэн быыстапканы саҕалаабыттар.
1999 сыллаахха кэргэнниилэр Consens GmbH хампаанньаны тэрийэллэр.
2000 сыллаахха Гамбург куоракка «Хараҥаҕа кэпсэтии» быыстапкаҕа олоҕуран "Dialogue in the Dark for the Promotion of Social Creativity "ассоциацияны тэрийбит. 2000 с. Гамбуркка "Consens Ausstellungs GmbH "хампаанньаны тэрийбит уонна 2008 сылга дылы салайан олорбут.
Андреас 2003 сыллаахха Рендсбурккадьүлэй дьоҥҥо анаммыт тылбаас хампаанньатын тэрийэр (Telesign GmbH).
2005 сыллаахха Франкфуркка «Кэпсэтии музейын» () тэрийэр.
2006 сылтан 2008 сылга дылы Рендсбуркка (Германия) бэйэтэ тэрийбит "Schattensprache GmbH" хампаанньаны салайар.
2008 сыллаахха Орна Коэны кытта тэҥҥэ () Dialogue Social Enterprise GmbH хампаанньаны арыйар.
2008 сылтан Андреас Хайнеке Аан Дойдутааҕы Экономика Форумун Сүбэтин чилиэнэ (түмэт урбааныгар).
Грамиин Баана. Грамиин Баана (Grameen Bank) () Нобель бириһин ылбыт бытархай үп-харчы тэрилтэтэ уонна Бангладешка баар баан 
тэрийбит түмэтэ. Кыра иэһстээһининэн дьарыктаран (сороҕор бытархай иэс диэн ааттыыллар). Баан аата "Граммиин" — грам диэн Санскрит тылыттан "тыа олохтоохторун" ааттарыттан тахсыбыт.
Кэмбридж принцессата Шарлотта. Кэмбридж принцессата Шарлотта (, 2015 сыл ыам ыйын 2 күнүгэр) Принц Уилььям уонна Катерина герцогинятын кыыстара, Чарльз, Уэльс принцын уонна Уэльс принцессатын Диана сиэннэрэ, Иккис Елизавета харалыаба кэнниттэн троҥҥа тахсарга төрдүс киһи буолар.
Төрөөһүнүн биллэриитэ.
Кембридж герцогинятын иккистээн оһоҕостооҕун туһунан Харалыаба дьиэ кэргэнэ 2014 сыл балаҕан ыйын 8 күнүгэр иһитиннэрбиттэрэ. Герцог дьиэ кэргэнин сайтыгар 2014 сыл алтынньы 20 күнүгэр 2015 сыл муус устар ыйыгар кэтэһэллэрин туһунан суруйбуттара..
2015 сыл муус устар 9 күнүгэр оҕо Лондоҥҥа төрүүрэ биллибитэ, ол балыыһаҥа убайа, аҕата уонна абаҕата төрөөбүттэрэ.
Кэмбридж принцессата ыам ыйын 2 күнүгэр Лондон бириэмэтинэн сарсыарда 8:34 аҕата баарыгар төрөөбүтэ. Ыйааһына 3,71 кг этэ. Кембридж принцессата ийэтин кытта киэһээ балыыһаттан тахсыбыттара.
Ыам ыйын 4 күнүнэр аата "Шарлотта Елизавета Диана" буоларын туһунан иһитиннэрбиттэрэ.
Арассыыйа федерациятын социальнай каартата. Арассыыйа федерациятын социальнай каартата — диэн Арассыыйа регионнарыгар түмэт сайдыытын иһитиннэрэр уонна анаалистыыр интернет партаала. Арассыыйа Федерациятын Түмэт палаататын уонна доруобуйа харыстабылын министерствота бииргэ оҥорбут бырайыага буолар. Ааптарынан Дума алтыс түмсүүтүн дьокутаата Николаева Елена Леонидовна ааҕыллар.
Устуоруйата.
Сайт 2011 сыллаахха баар буолбута. Бырайыак салайааччытынан Заякина Светлана буолбута.
Араас бириэмэҕэ араас ааптардар үлэлии сылдьыбыттара: Ефим Лазаревич Рачевскай, Евгений Павлович Велихов, Александр Самедович Гезалов, Максим Анатольевич Топилин уонна да атыттар.
2012 сыллаахха түмэт урбаан уобалаһыгар Араассыыйаҕа ордук бөдөҥ бырайыагынан ааҕыллыбыта. . Сурэхтээччи Елена Леонидовна Николаева «Импульс добра» диэн бириэмийэнэн наҕаарадаламмыта.
Үлэтин сүнньүтэ.
Сайтка сурулларынан, Арассыыйа нэһилиэнньэтигэр түмэт уобалаһыгар буола турар уларытыылары көрдөрүү уонна быллас, бизнес аһаҕас буолалларыгар, диалог үөскиирин үрдүгэр үлэлиир. Араас айылҕаларынан, регионнарынан боппуруостары ырытыыны көрүөххэ сөп
Федеральнай уонна регион СМИ-ларын мониторыҥныыр уонна саҥа информацияны киллэрэр. Түмэт сайдыытыгар үчүгэй эбэтэр куһаҕан буоларыттан от күөх эбэтэр кыһыл лаампочка умайар. 
2011 сыллаахха форумҥа Олимпийскай кэмитиэт бирисидиэнэ Александр Жуков, экономист Татьяна Голикова, хирург Леонид Рошаль уонна суруналыыс Максим Шевченко кыттыбыттара.
Үлэтин кириитикэтэ.
Арассыыйа Федерациятын түмэтин сайдыытыгар көмөлөһүөхтээх бөдөҥ бырайыак курдук саҕаламмыта, ол гынан баран интернет кыттааччылар икки ардыларыгар көстүбэккэ ааспыта. Сонуннарын компьютер талара куһаҕаннык оҥоһуллубут дииллэр. Ону тэҥэ портал арыллыытыгар уонна сайдыытыгар ыытыллыбыт харчы суммата абар-сатар..
Хараҥаҕа кэпсэтии. Хараҥаҕа кэпсэтии (иҥл. "Dialogue in the Dark", ) — харахтаахтар уонна хараҕа суохтар икки ардыларыгар баар мэһэйи суох оҥорорго көмөлөһөр Dialogue Social Enterprise GmbH түмэлэ, көрүлтэтэ (быыстапката) уонна тренинга.
Франкфурте-на-Майне куоракка баар түмэл салайааччыта - Матиас Шефер ().
Остуоруйата.
«Хараҥаҕа кэпсэтии» бырайыагы тэрийэргэ санаа Андреас Хайнекега хараҕа суох солунньуту (суруналыыһы) кытта алтыспытын уонна Франкфурт Хараҕа суохтар Ассоциацияларыгар () үлэлээбитин кэннэ кэлбит. Кини санаатынан бу бырайыак харахтаахтар уонна хараҕа суохтар икки ардыларыгар баар мэһэйи суох оҥоруохтаах этэ уонна бэйэ бэйэни кытта өйдөһүүнү олохтуохтаах этэ.
Бастаан бу санаа 1988 с. Гамбург куоракка көрүлтэ (быыстапка) быһыытынан олохтоммута. Бу көрүлтэҕэ харахтаахтар хараҥа хоско киирэн күн ахсын оҥорор дьайыыларын хараҕа суохтар көмөлөрүнэн оҥоруохтаах этилэр.
2000 сыллаахха Гамбург куоракка «Хараҥаҕа кэпсэтии» көрүлтэҕэ олоҕуран "Dialogue in the Dark for the Promotion of Social Creativity "диэн ассоциация тэриллибитэ, онтон 2005 сыллаахха Хайнеке Франкфурт куоракка «Кэпсэтии түмэлин» () тэрийэр.
Бастаан түмэл биэс сыл үлэлиэхтээх диэн санаа баара, ол эрээри түмэл сабыллыбакка бүгүҥҥэ дылы үлэлии турар.
Франкфурт түмэлигэр 34 киһи үлэлиир, олортон 14дэ хараҕа суох эбэтэр мөлөтөхтүк көрөр. Ону таһынан кинилэргэ элбэх эдэр ыччат көмөлөһөр.
Түмэл тэриллиэҕиттэн дойду оросхуот 70%нын бэйэтигэр ылынар этэ, 2013 сыллаах көрдөрүүлэринэн дойду 30 эрэ % бэйэтигэр ылынар буолбут.
2008 сыллаахха Андреас Хайнеке уонна кини кэргэнэ Орна Коэн туох баар бырайыактарын, ол иһигэр «Хараҥаҕа кэпсэтии»ни, холбоон Dialogue Social Enterprise GmbH хампаанньаны тэрийбиттэр. 
«Хараҥаҕа кэпсэтии» Ньуучча сиригэр.
Ньуучча сиригэр «Хараҥаҕа кэпсэтии» бырайыак программатын 2010-с сыллар саҕаланыытыгар Siemens урукку топ-менеджера Тобиас Райзнер атыыласпыт уонна 2012 с. кулун тутарыгар Москваҕа тэрийбит. Ньуучча сирин түмэлигэр харахтаахтар хараҕа суох салайааччылар хамаандаларынан хабыс хараҥа хоско ол бу сорудахтары толоруохтаахтар. 2014 сыллаахха Ньуучча сиригэр бу тренинга кыттыы сыаната 24 киһиэхэ 120 000 солкуобай этэ. Бырайыак салайааччытта Екатерина Виленкина этэринэн кыттааччылары булуу уустук этэ. Ол эрээри, үс сыл иһигэр бу бырайыакка 150 хампаанньа кыттыбыт.
Көрдөрүүлэр.
«Хараҥаҕа кэпсэтии» бырайыак 19 дойду 130 куорат хараҕа суох олохтоохторугар үлэ уонна бэйэлэрин көрдөрөллөрүгэр кыах биэрбит. Бырайыак үлэһиттэрэ эрдэ ханнык да үлэҕэ үлэлээбэтэх эбиттэр, онтон 40%на кэлин «көннөрү» хампаанньаларга үлэҕэ киирбит.
«Хараҥаҕа кэпсэтии» бырайыак уопсайа 25 дойдуга 150 куоракка 6 мөл киһиэхэ хараҕа суох буолан ыларга кыах биэрбит. 2012 сыллаахха Франкфуркка баар түмэлгэ 86 тыһ киһи сылдьыбыт.
Dialogue Social Enterprise. Dialogue Social Enterprise GmbH ("DSE"; ) — кырдьаҕас уонна инбэлиит дьонугар анаммыт түмэт урбаан ниэмэс хампаанньата. Хампаанньа инбэлииттэр билиилэрин көмөтүнэн семинардары уонна трениҥнары ыытар..
Тэрилтэ.
"Dialogue Social Enterprise GmbH"  хампаанньаны 2008 сыллаахха Андреас Хайнеке уонна кини кэргэнэ Орна Коэн () тэрийбиттэрэ. Хампаанньа ол кэмҥэ кинилэргэ баар бырайыактары барытын биир түмсүүгэ түмпүтэ. Кэлин саҥа хайысхаларга да үлэлиир буолбуттара.
Хампаанньаны Андреас Хайнеке салайар.
Хампаанньа киинэ Гамбург куоракка (Ньиэмэс сирэ) баар.
Хампаанньа Manpower Inc, Ашок Пуондатын, Шваб Түмэт урбаан Пуондатын, Bain &amp; Company, McKinsey &amp; Company, Lovells Corporate уонна Springer and Jacoby Group курдук тэрилтэлэри кытта тэҥҥэ үлэлиир.
Дьарыга.
"Dialogue Social Enterprise GmbH" хампаанньа инбэлииттэр уонна көннөрү дьон икки ардыларыгар баар мэһэйи суох оҥорорго уонна инбэлииттэр көннөрү олоххо туһанар дьоҕурдарын доруобай дьоҥҥо тириэрдэр туһугар үлэлиир.
Ол туһугар эҥин араас түмэллэри, көрүлтэлэри (быыстапкалары) уонна семинардары тэрийэллэр, ыыталлар.
Хампаанньа сүрүн бырайыактара:
Ону таһынан тэрилтэ кэлиилэр (миграннар) уонна хаайыыттан тахсыбыт дьон билиилэрин ылыы бырайыактарын оҥорор.
Хампаанньа лицензияларын атыылаан харчы оҥорор. Ылбыт харчыларынан DSE оросхуоттарын сабаллар уонна сайдарга ыыталлар.
2010 сыллаахха хампаанньа 5,5 мөл доллар харчылаах этэ.
Ариана Гранде. Ариана Гранде Бутера () - АХШ актрисата уонна ырыаһыта.
Түмэт инвестицията. Түмэт инвестицията () — түмэткэ туһалаах кыах уонна үп угуута.
«Түмэт инвестицията» тиэрмин бүттүүн өттүттэн көрдөххө чуолкай быыһа-кэрдииһэ суох уонна араас актыыптарга үп угааһыныгар сыһыаннаһыан сөп (холобур, аргы оҥорооччулар акцияларын атыылаһыыга), түмэт кыһаҕалары инновационнай быһаарыыга (холобур, саҥа технологиялары киллэрэр ), саҥа регионнар сайдалларыгар аналлаах инвестициялар (холобур, бастакы сүһүөх оскуолары Киин Африкаҕа оҥорууну), эбэтэр корпорация иһинээҕи үп хамсааһыныгар (холобур, тэрилтэ үлэһиттэрин квалификацияларын үрдэтиигэ).
Николаев Федот Игнатьевич. Николаев Федот Игнатьевич (1918—1953) — Бүлүү улууһун Баппаҕаайы нэһилиэгиттэн бастакы анал үөрэхтээх учуутал, Японияны утары сэрии кыттыылааҕа.
1918 сыллаахха Баппаҕаайы нэһилиэгэр, Лөкөчөөҥҥө (Лөкөчөөн билигин туспа нэһилиэк) Нымсах диэн сиргэ төрөөбүтэ. Аҕата Игнатий Филиппович Николаев — Баппаҕаайы нэһилиэк бастакы кинээһэ Бадык Силип (Николаев Филипп Васильевич) уола, сэниэ ыал, П. Х. Староватов 1917 сыллаахха салайбыт Уопсастыбаҕа куттал суох буолутуун быстах кэмҥэ тэриллибит кэмитиэтин чилиэнэ, ол сыл күһүнүгэр тэриллибит Буолас земствотын Баппаҕаайыттан гласнайа. Ийэтэ — Даарыйа, Кынаачай бастакы кэргэнэ.
Кыра Сөдүөт Баппаҕаайы оскуолатыгар үөрэммитэ. Бу үөрэнэ сылдьан уопсастыбаннай үлэҕэ кыттан барбыта, 1933 сыллаахха хомсомуолга киирбитэ, бастакы холкуостары тэрийсибитэ, үөрэҕэ суохтары үөрэтиигэ, дьиэттэн хотону араарыыга үлэлэспитэ. Үөрэҕин Хампа ситэтэ суох оскуолатыгар салҕаабыта. Бастаан Дьокуускайдааҕы кооперативнай техникумҥа түүлээх уонна охотоведение салаатыгар икки куурсу бүтэрбитэ, онтон Бүлүүтээҕи пед училищаны бүтэрбитэ. 1938—1939 үөрэх сылларыгар Баппаҕаайы ситэтэ суох орто оскуолатыгар начаалынай кылааска учууталлаабыта.
Орто уҥуохтааҕа, ыраастык таҥна сылдьарын сөбүлүүрэ. диэн «Баппаҕаайы нэһилиэгэ» кинигэҕэ ахтыллар.
1944-46 сыллардаахха аармыйаҕа сулууспалаабыта, 25-с Кыһыл Знамялаах механизированнай биригээдэ састаабыгар Японияны утары сэриигэ кыттыбыта.
Федот Игнатьевич 1950 с. ыалдьыар диэри учууталлаабыта.
1953 сыллаахха ахсынньыга Илбэҥэ балыыһатыгар сэлликтэн өлбүтэ.
Аймахтара.
Аҕата Бадык Силип Кынаачайа уһун олоҕу олорбута, сүүһүн туолан баран өлбүтэ. Сөдүөт бэйэтэ ыал буолбатаҕа, оҕо төрөппөтөҕө. Бииргэ төрөөбүттэр сэттэлэр. Марк Игнатьевич Илбэҥэҕэ холкуос, нэһилиэк салайааччытынан үлэлээбитэ. Никиитэ эмиэ холкуоһу салайа сылдьыбыта, Бүлүү улууһун бочуоттаах киһитэ. Сэмэн Игнатьевич холкуос суотчута этэ. Василий Игнатьевич үтүөлээх учуутал, Горнайга олорор.
Балтылара Балбаара,Дьэбдьиэй элбэх оҕолоох Дьоруой ийэлэр.
Наҕараадалара.
«Японияны кыайыы иһин», «1941-1945 сыс. Аҕа дойдуну көмүскүүр Улуу сэрии кэмигэр килбиэннээх үлэтин иһин» (1948) мэтээллэрдээх.
Ньурба улууһун Бордоҥ нэһилиэгин бэйэни салайыныыта. Бордоҥ нэһилиэгин дьокутааттарын сэбиэтэ.
2002 сылтан «Бордоҥ нэһилиэгэ» МТ нэһилиэктээҕи сэбиэтэ талыллан үлэлиир
2002 дьаһалта дьиэтигэр үлэлиир, 15 дьокутаат.
Бэрэссэдээтэллэрэ:
2002 сылтан көмпүүтэр баар.
Фосагро. Фосагро — Арассыыйа саамай улахан фосфорнай биллиргэх уонна минеральнай биллиргэх оҥорор тэрилтэтэ, 40% Арассыыйа рыногын хааччыйар уонна 37% планета рыногын хааччыйар, онон сибээстээн Аан Дойдуга биир саамай улахан биллиргэх оҥорор тэрилтэтэ. Атыылыыр сирэ үксэ Америка уонна Кытай. Компания Москваҕа төбө офистаах, Россия уонна оҕо хампаанньата Мурманскай уобаласка баар Мурманскай уобаласка баар уонна апатит боруодатын хостуур компанияны "Апатит" киирэр. Компания Европаҕа фосфаттарга олоҕуран уоҕурдууну ордук улахан оҥорон таһаарааччы буолар.
Фосагро Саха Сиригэр.
2013 сыллаахха Мэҥэ Хаҥаласка һобуот тутар былаанын дьон утаран туттарбатахтара.
Raytheon Company. Raytheon Company (Рэйтеон), АХШ биир бөдөҥ байыаннай тэрилтэтэ, байыаннай армияҕа сыһыаннаах сэрии сэптэрин барытын оҥорор.
NRG Energy. NRG Energy - Техас (АХШ) штатын саамай улахан энергетическай тэрилтэтэ, 11 штат олохтоохторун уотунан уонна сылааһынан хааччыйар, 35 тыал электростанциаларын бас билэр, 2 атомнай станциалары, 578 чоҕунан үлэлиир котельнайдары уонна энергическай тутуллары, 8 гидро тутуулары. Ол түмүгэр биир улахан энергетическай тэрилтэ буолар. 
Акциялара улаата турар, саха дьонноро бу тэрилтэ акциятын атыылаһалларыгар уонна инвестициялыылларыгар сүбэлэһэр.
Пулитцер бириэмийэтэ. Пулитцер бириэмийэтэ () — Колумбия университета (АХШ) суруналыыстыкаҕа, литэрэтиирэҕэ уонна муусукаҕа уһулуччулаах уопсастыбаннай өҥөлөр уонна ситиһиилэр иһин сылын аайы туттарар хас да бириэмийэтэ. Ону таһынан стипендиялар ананаллар. 
Бириэмийэни бастаан Венгрияттан төрүттээх бэйэтин кэмигэр "Нью-Йорк Уорлд" (Нью-Йорк эйгэтэ) хаһыаты аан дойду саамай улахан тираажтаах хаһыата оҥорбут урбаанньыт Джозеф Пулитцер бэлэх быһыытынан хаалларбыт харчытынан 1917 сыллаахха туттарбыттара. Пулитцер 1912 сыллаахха өлбүтэ, оттон бириэмийэ пуондатын уонна суруналыыстыка оскуолатын олохтуур туһунан кэриэс суругун 1903 сыллаахха атырдьах ыйын 16 күнүгэр суруйбута, бу күн бириэмийэ олохтоммут күнүнэн ааҕыллар. 500 тыһ. АХШ дуоллара этэ. Бириэмиэйэ кыайыылаахтарын Колумбия университета анаабыт эспиэрдэриттэн турар Бириэмийэ Сүбэтэ ыам ыйыгар быһаарар уонна туттарар. 
Билигин суруналыыстыкаҕа 14 номинация, литэрэтиирэҕэ — 6, муусукаҕа биир уонна түөрт стипендия туттарыллар.
Пулитцер Джозеф. Пулитцер Джозеф — аатырбыт медиамагнат, аныгы суруналыыстыка олугун уурбут дьонтон биирдэстэрэ, "араҕас пресса аҕата", АХШ-ка суруналыыстарга туттарыллар улаханнык сыаналанар бириэмиэйэ олохтооччута, бэлиитик уонна түмэт-диэйэтэл.
Венгрияҕа Мако диэн Будпештан 200-чэ км сиргэ 1847 сыллаахха муус устар 10 күнүгэр төрөөбүтэ (төрүүрүгэр биэрбит ааттара Юзеф), дьоно Польшаттан төрүттээх дьэбириэйдэр. Аҕата атыыһыт этэ. 1853 сыллаахха Пешт куоракка көспүттэрэ, оҕолоругар чааһынай учууталлары наймылаһан үөрэттэрбиттэрэ, ол иһигэр ньиэмэс уонна француз тылын баһылаппыттара. Аҕата өлбүтүн кэннэ дьиэ кэргэн быста дьадайан, Джозеф 17 сааһыгар Европа аармыйаларыгар сулууспалыы киирэ сатаабыта, тиһэҕэр АХШ-ка буола турар гражданскай сэриигэ наймылаһар дьон үбүлээһиннэринэн АХШ-ка барбыта. Аҕыс ый Шеридан кавалериятыгар сулууспалаан баран сэрии бүппүтүн кэннэ Нью-Йорка тиийбитэ, онтон Массачусетс штаакка баран китобойунан үлэлээбитэ, ааҥыл тылын үөрэппитэ. Ол кэнниттэн Сент-Луис куоракка официаннаабыта, онно ньиэмэс эмиграаннара элбэх буолан, ньиэмэстии билэрэ туһалаабыта. Бу кэмҥэ бибилиэтиэкэҕэ сылдьан элбэхтик ааҕара, ааҥыл тылын салгыы үөрэппитэ. Бибилэтиэкэҕэ Карл Шурц диэн Америкаҕа карьера оҥорбут суруналыыс, бэлиитик ньиэмэстиин билсибитэ. 1868 сыллаахха адвокааттар кэллиэгийэлэрин чилиэнэ буолбута эрээри, килийиэннэр аксыаннаах саҥарарыттан толлор буолан оччо ситиһиитэ суоҕа. 
"Вестлич пост" хаһыат репортерга наадыйарын истэн онно үлэҕэ киирбит.
Сотору буолан баран Луизиана саахар үүннэрэр плантациятыгар үрдүк хамнаһы төлүүллэрин истэн онно илдьэр дьоҥҥо 5 дуоллары төлөөн наймыласпыт, ол эрээри илдьиэх буолбут дьоно куораттан отучча киилэмиэтири илдьэн баран дьону барытын борхуоттарыттан кытылга түһэрэн кэбиспиттэр. Куоракка төннөн баран Пулитцер ол туһунан отчуот суруйбутун "Вестлич пост" бэчээттээбит, бу бастакы бэчээккэ тахсыбыт матырыйаала этэ.
Тоҥолоччу. Тоҥолоччу (), 7000 көрүҥнээх былыр былыргаттан баар көтөр үөннэр. Улахан харахтаахтар, 4 көтөр кынаттаахтар, 4 -6 атахтаахтар, биир кутурук курдук эмэһэлээхтэр. Адьырҕа буолаллар, үксүн оҥоойуктары уонна кумаардары бултууллар.
NextEra Energy Resources. NextEra Energy Resources, АХШ биир саамай улахан энергетическай тэрилтэтэ, Флорида уонна Техас штаттарын сүрүн уотунан уонна сылааһынан хааччыйааччы. 32 штаттарга 10% уотунан хааччыйар, Канаадаҕа уонна Кытайга тыал энергиятын оҥорор станциялардаах.
Saxo Bank. Saxo Bank, Дания биир улахан баана, сир шаарын үрдүнэн биир улахан брокер. Кытай, Америка, Арассыыйа, Аустралия, Дьоппуон, Кэриэйэ, Европа, Арассыыйа акциаларыҥ уонна облигациаларын атыылыыр. 
Саха Сиригэр элбэх дьон бу баан нөҥүө Кытай уонна Америка биржаларыгар оонньууллар.
Коробейников Михаил Яковлевич. Михаи́л Я́ковлевич Коробе́йников (сорох дааннайынан аата Василий Алексеевич диэн) (быһа барыллаан 1893 — 1924, муус устар 24, Харбин, Кытай) — нуучча эпиһиэрэ, корнет (1917 сылтан), 1920 сылтан кыһылларга сулууспалыы сылдьыбыта (краском). Саха сиригэр үрүҥнэр хамсааһыннарын диэйэтэлэ.
Өлүөнэ өрүс үрдүгэр турар Качугтан төрүттээх (Иркутскай уобаласка киирэр). Вятка күбүөрүнэтиттэн кэлбит мещааннар сыдьааннара. Эбэтэ саха үһү диэн үһүйээн баар. Ветеринарнай оскуолаҕа үөрэммит. 1912 сылтан аармыйаҕа кавалерияҕа сулууспалаабыт. Аан дойду бастакы сэриитигэр 4 саллаат Георгиевскай кириэһинэн, Сибэтиэй Анна уордьанынан наҕараадаламмыт.
1920 с. сааһыгар Дьокуускайга бастакы борокуотунан М. Аммосовтыын, П. Ойуунускайдыын, Ис. Бараховтыын уо.д.а. кытта бииргэ венгрдар (мадьярдар) полуэскадроннарын састаабыгар кэлбит. Аттаах сэриигэ ветеринарнай фельдшер, онтон уобаластааҕы военкомакка маҥнай делопроизводитель буолбут, онтон дезертирствоны утары хамыыһыйа биир эппиэттээх чилиэнэ.
Гражданскай сэрии.
Иркутскай ЧК-тыттан урукку эпиһиэрдэр испииһэктэрин көрдөөбүттэрин билэн, 1921 сыл атырдьах ыйын 18 күнүгэр кыһылларга сулууспалыы сылдьар 9 киһи кистэлэҥ кэпсэтии кэнниттэн, сэбиэскэй былааһы утарар санааҕа киирэн, Коробейников баһылыктаах Дьокуускайтан күрээбиттэр. Балаҕан ыйын бүтүүтүгэр бу этэрээт Ньылхаҥҥа тиийбит. Онно Сэбиэскэй былааһы утары өрө турар туһунан кэпсэтии ыыппыттар. Ол түмүгэр "Саха сирин норуодунай аармыйата" диэн бэйэлэрэ ааттаммыт сэбилэниилээх күүстэрин тэрийбитэр, салайааччы Коробейников буолбут. 1922 сыл кулун тутарыгар бу дьон Чурапчыга ВЯОНУ (Временное якутское областное народное управление) диэн ааттаах бырабыыталыстыба тэрийиитигэр кыттыбыттара.
1922 сыл саҕалыынытыгар Коробейников этэрээттэрэ Дьокуускайы төгүрүйбүттэрэ, ол эрээри сайын буолуута кыһыл аармыйа чаастарынан үлтүрүтүллэн Охуоскайга уонна Айааҥҥа күрээбиттэрэ, онно тиийэн Владивостоктан байҕалынан устан кэлбит генерал-лейтенант А. Н. Пепеляев «Сибиир добровольческай дружинатын» кытта холбоспуттара (Коробейников бэйэтэ ыалдьар аатыран холбоһортон батыммыта). Бу холбоһуктаах сэрии чаастара, тыһыынчаттан тахса киһи Дьокуускайга өссө биир кимэн киириини тэрийбиттэрэ. 
1923 сыл бэс ыйыгар Пепеляев салайар сэриилэрин Строд уонна Вострецов хамаандалыыр кыһыл чаастара бүтэһиктээхтик урусхаллаабыттара. После взятия Айааны 1923 сыл бэс ыйын 16 күнүгэр ылыы кэнниттэн үрүҥнэр сорохторо, ол иһигэр Пепеляев, билиэҥҥэ түбэспиттэрэ уонна салгыы Владивостокка ыытыллыбаттара, сорохторо, ол иһигэр Коробейников, Кытайга күрээбиттэрэ. Аҕыйах киһи Японияҕа барбыта.
Эмиграцияҕа Коробейников Манчжурияҕа олорбут. Харбииҥҥа өлбүт. Арааһа ыалдьан өлбүт быһыылаах.
Сибур. Сибур, Арассыыйа саамай улахан нефтехимическай тэрилтэтэ, араас полимердары оҥорон таһаарар.
AstraZeneca. AstraZeneca (АстраЗенека), Улуу Британия уонна Швеция улахан фармацевтическай тэрилтэтэ, Аан Дойдуга 6 саамай улахан фармацевтическай тэрилтэлэр ахсааннарыгар киирэр уонна Fortuna 500 диэн планета үрдүнэн саамай улахан капитализациалаах тэрилтэлэр ахсааннарыгар киирэр. Сүрүннээн сахарнай диабет утары эмнэри оҥорор, ону таһынан сүрэх эмтэрин. 2020 сыллаахтан COVID-19 утары вакцина айар диэн иһиллэр.
Бүтүн Саха сиринээҕи тылы үөрэтии бастакы кэмпириэнсийэтэ. Бүтүн Саха сиринээҕи тылы үөрэтии бастакы кэмпириэнсийэтэ () — саха суруйааччылара, саха тылын, уос номоҕун чинчийээччилэр, суруналыыстар, мэтэдиистэр, учууталлар уонна уопсастыба тумус дьоно кыттыылаах, 1935 сыл атырдьах ыйын 15 күнүгэр Дьокуускайга буолбут мунньах.
Мунньахха Саха Киин ситэриилээх кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ А. Г. Габышев, баартыйа Саха сиринээҕи обкуомун иккис сэкиритээрэ Н.Н. Окоемов, Саха сирин Суруйааччыларын сойууһун бэрэссэдээтэлэ П.А. Ойуунускай, учуонай Г. В. Ксенофонтов, мэтэдиис учуутал Н.Е. Афанасьев сылдьыбыттар.
Лукашенканы утары протестар. Лукашенканы утары протестар, Беларуська уонна Александр Лукашенконы утары, бу атырдьах ыйыттан тохтообокко барар.
Додо Пицца. «Додо Пицца» эбэтэр Dodo Pizza — пиццаҕа идэтийэр Арассыыйа бөдөҥ фастфуд тэрилтэтэ. 2020 сыл сэтинньитигэр 14 дойдуга, ол иһигэр АХШ-ка, Европаҕа уонна Кытайга 659 тэрилтэлээх.
2011 сыллаахха «Додо Пиццаны» Фёдором Овчинников диэн Сыктывкар урбаанньыта олохтообута. Маны таһынан бу киһи «Книга за книгой» диэн тэрилтэни тэрийбитинэн биллэр, кини туһунан Максим Котин «И ботаники делают бизнес» диэн кинигэни суруйбута.
Kroger. Kroger (Крогер) — Америкаҕа, Канаадаҕа, Мексикаҕа уонна Соҕуруу Кореяҕа баар улахан гипермаркеттар. Крогер уопсайа 10 тыыһынча гипермаркеттаах 20 омук дойдутугар, ол эрэн сүрүн үлэлиир сирэ Цинциннати, Огайо штата.