mariaria/ykt_dataset huggingface dataset:
Ваби-саби. Ва́би-са́би (, «сэмэй судургу»; "ваби" — судургу уонна "саби" — эргэ, уҕарыйбыт соҕотохсуйуу) Дьоппуон эстетикатыгар улахан суолталаах өйдөбүл. «Ваби» сэмэй, судургу, өлбөөркөй, ол гынан баран эрчимнээх өйдөбүлү биэрэр. «Саби» былыргыны уонна дьиҥи кытта ситимнээх.
Ваби-саби өйдөбүлү тылынан быһаарар уустук, ол гынан баран бу эстетика ситэритэ суох уонна быстах кэрэни ойуулуур. "Ваби-саби" өйдөбүл дьоппуоннар эстетиканы хайдах өйдүүллэрин, кэрэни туохха көрөллөрүн уонна искусство оҥоһуктара дьиҥнээх, төрүт уонна чорбоҕо суох буолалларын тириэрдэр.
Леонард Корен этэринэн, ваби-саби төрүт дьоппуон кэрэтэ диир өйдөбүлбүт сүрүнэ уонна уратыта. Бу өйдөбүл дьоппуон эстетикатыгар Арҕаа култууратыгар греческай кэрэ идеалларыгар тэҥнээх. Эндрю Джунипер этэринэн "арай туох эмит биһиэхэ сырдык санааны уонна өгө-санааҕа талаһыыны үөскэттэҕинэ, ол аата ол оҥоһук ваби-саби буолар". Ричард Пауэл «туох да үйэлээх буолбатаҕын, туох да ситэритэ суоҕун уонна туох да тупсаҕай буолбатаҕын өйдөөтөххө ваби-саби өйдөбүлэ үөскүүр» диэн түмүктүүр.
"Ваби" уонна "саби" тыллары тус туспа ырыттахха соҕотохсуйуу уонна иччитэхсийии санааларын буолуохха сөп. Дзэн олоҕу көрүүтүгэр бу үчүгэй санаалар, тоҕо диэтэххэ киһи үпкэ-харчыга баайыллан бүтэн судургутук олорор буолар. Ол гынан баран, Дзэн философията этэринэн киһи тыл көмөтүнэн дьиҥнээх өйдөөһүнү булбат, ол иһин ваби-сабины тыла суох ньымаларынан өйдүөххэ сөп.
Дьоппуон култууратыгар ваби-саби.
Үгүс дьоппуон искусствотыгар бүтэһик тыһыынча сыл иһигэр Дзэн философията дьайбыта. Оннук искусстволар ваби-саби эстетикатын холобурдара буолуохтарын сөп. Аллараа ситэритэ суох тиһик:
Кокугаку. Кокугаку (дьоп. 國學 «Төрүт үөрэх») — Дьоппуон билимигэр хамсааһын, Токугава кэмигэр үөскээбит Дьоппуон тыл үөрэҕэ уонна философията. Кокугаку үөрэхтээхтэрэ Дьоппуон үөрэҕириитин ол кэмҥэ баһыйар Кытай, конфуцианство уонна Бурхан-Бахсы үөрэҕиттэн былыргы дьоппуон классикатыгар төнүннэрии туһугар үлэлээбиттэрэ.
Устуоруйата.
"Кокугаку" үөрэҕэ 17-18-с үйэлэргэ "когаку" («былыргы үөрэх»), "вагаку" («Дьоппуон үөрэҕэ») эбэтэр "инишиэ манаби" диэн саҕаламмыта. Бу үөрэҕи Мотоори Норинага уонна кини оскуолата төрүттээбиттэрэ. Бу оскуола Синто итэҕэлигэр уонна Дьоппуон былыргы литературатыгар олоҕуран Дьоппуон култууратын «көмүс үйэтигэр» хайыспыта. Кинилэр 12-с үйэ ортотугар диэри сайдыбыт дьоппуон хоһооннорун уонна Дьоппуон култууратын атын ситиһиилэрин үрдүктүк сыаналыыллара. 
"Кокугаку" үөрэҕэ "кангаку" (Кытай үөрэҕэ) үөрэҕэр утары үөскээбитэ уонна бу өйдөбүлү 19-с үйэҕэ Атсутанэ Хирата тарҕаппыта. Кокугаку «төрүт үөрэх» буолан саҥа конфуцианство үөрэҕэр эппиэттэһиэхтээх этэ. Кокугаку үөрэхтээхтэрэ Конфуций үөрэҕэ тарҕатар сиэрдэрин-туомнарын ырыталлара уонна тас дьайыылара суох былыргы дьоппуон үөрэҕин тилиннэрэ сатаабыттара.
Түмүгэр, кокугаку үөрэхтээхтэрэ Сонноо дьоой философиятыгар уонна хамсааһыныгар дьайбыттара. Бу философия 1868 сыллаахха Токугава сегунатын былааһа самнарыгар уонна Мэйдьи уларыйыыларыгар тириэрдибитэ.
Үөрэх тутула.
Кокугаку оскуолата Дьоппуон майгыта ыраас буолуохтаах уонна ол туһугар тас дьайыылартан (Кытай) босхолонуохха наада диэн үөрэтэрэ. «Кытай сүрэҕэ» «дьиҥнээх сүрэххэ» эбэтэр «Дьоппуон сүрэҕэр» утары этэ, ол иһин дьиҥнээх Дьоппуон тыынын булар туһугар тыһыынча сыллаах Кытай үөрэҕиттэн аккаастаныахха наада.
Дьайыыта.
Кокугаку өйдөбүлү аныгы кэмнээҕи дьоппуон политикатыгар «национальнай идея» быһыытынан туттубуттара. Бу өйдөбүлү кытайдар «омук ис дьиҥэ» диэн тылбаастаан (C: "guocui") бэйэлэрэ күн бүгүҥҥэ диэри тутта сылдьаллар.
Ширяево. Ширяево () диэн Украина Одесса уобалаһын куорат тииптээх бөһүөлэк. Дьонун ахсаана 13 455 (2011).
Доброслав. Доброслав () диэн Украина Одесса уобалаһын куорат тииптээх бөһүөлэк. Дьонун ахсаана 6 863 (2011).
Отов Егор Николаевич. Отов Егор Николаевич, «Хоро нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо», Саха Республикатын тыатын хаһаайыстыбатын бэтэрээнэ.
Олоҕун кэрчиктэрэ.
Отов Егор Николаевич 1931 сыллаахха Далыр Трудовойун Ойбон Күөл диэн алааһыгар төрөөбүтэ.
Егор Николаевич 1948 сылтан, баара суоҕа 17 сааһыттан саҕалаан хас да нэһилиэги хабан үлэлиир Далыр, Боотулуу почталарыгар, онтон оройуон киинигэр Үөһээ-Бүлүү, Бүлүү куоратын почтовай отделениеларыгар почтальонунан, агенынан, почта начальнигар тиийэ үлэлээн үлэтин саҕалаабыта. Бу кэмнэргэ Сибээс Министрин солбуйааччыта Макрыгин кэлэ сылдьан, кини этиитинэн Егор Николаевиһы Дьокуускай куоракка почта начальнигын курсугар үөрэттэрбиттэрэ.
Почта начальнигынан 1958 сылга диэри үлэлээбитэ.
1958 сылтан Бүтүн Союзка производствоҕа тахсыы бачыыма саҕаламмыта. Почтаҕа начальнигынан үлэлии олордоҕуна Комсомол РК Бюротун уурааҕынан Сталин аатынан колхозка – Далырга босхоломмут комсомольскай тэрилтэ секретарынан үлэлииргэ анаабыттара.
1961 сыллаахха «Тракторист-машинист широкого профиля» идэҕэ Дьокуускай куоракка үөрэххэ ыыппыттара. Үөрэҕин кэннэ оччолорго бөдөҥсүйбүт Ленин аатынан колхозка, Хороҕо тракторнай биригээдэни салайан үлэтин саҕалаабыта.
1963 сыллаахха Дьокуускайга советскай-партийнай оскуолаҕа үөрэххэ ыыппыттара. Егор Николаевич Советскай-партийнай оскуола үөрэҕин кытары тэҥҥэ, сэргэ Красноярскайга, Московскай филиалга, бухгалтер үөрэҕэр кэтэхтэн үөрэммитэ.
Үөрэҕин кэнниттэн 1966 сылга диэри «Үөһээ-Бүлүү совхозка» техника бухгалтерынан үлэлээбитэ. 1966 сылтан 1974 сылга диэри Партия уурааҕынан Оҥхойунан, Маҥааһынан, Дүллүкүнэн управляющайынан ананан үлэлээбитэ. Манна үлэлээбит сыллара кылгас да буоллар, үлэлээбит суолун бэлиэтэ хаалбыта.
1974 сыллаахха дьиэ кэргэнинээн Хороҕо көспүттэрэ. Ордук таһаарыылаах үлэтэ манна саҕаламмыта. Хороҕо ынах-сүөһү биригэдьииринэн ананан үлэтин саҕалаабыта.
Өр сылларга сыралаах үлэтэ хайҕанан Партия Уобаластааҕы Комитетын Почетнай грамотатынан, Саха Республикатын Почетнай Грамотатынан, Профсоюз обкомун Почетнай Грамотатынан, Партия РК Почетнай Грамотатынан, Райсовет Почетнай Грамотатынан, Махтал Суруктарынан наҕараадаламмыта.
Самсонов Юрий Дмитриевич. Самсонов Юрий Дмитриевич (1944–), суруналыыс.
Олоҕун устуоруйата.
Самсонов Юрий Дмитриевич 1944 сыллаахха Оҥхой нэһилиэгэр аҥардас ийэҕэ төрөөбүтэ. Самсонов Дмитрий Константинович кэргэнинээн Марыыналыын ииттэ ылбыттар.
Юрий кыра кылааска Үөһээ Бүлүүгэ И.Н. Барахов аатынан оскуолаҕа үөрэммитэ. Онтон Хоро оскуолатыгар сэттиһи бүтэрэн баран Үөһээ Бүлүүгэ киэһээҥи оскуолаҕа үлэлии-үлэлии үөрэнэн онуһу бүтэрбитэ.
Хороҕо үөрэнэр сылларыгар хоһооннору, кыра кэпсээннэри суруйара. Оччотооҕу саха тылын учууталлара Валерий Чиряев, Афанасий Бойтунов оҕолору суруйарга үөрэтэллэрэ. Бииргэ үөскээбит табаарыһа Вася Васильевтыын түүннэри олорон суруйар этилэр. «Бэлэм Буол» хаһыакка суруйаллара. Вася Васильев кэскиллээх суруналыыс буолан иһэн эдэр сааһыгар ыалдьан олохтон туораабыта. Юра эдэр сааһын доҕотторо Уйбаан Ороһуунускай, Коля Павлов, Петя Федоров-Хоринскай бииргэ түмсэн кэпсэтэллэрэ, кинигэни ырыталлара.
Оскуоланы бүтэрэн баран Мииринэйгэ баран милииссийэнэн үлэлии сылдьыбыта. Хараҕа мөлтөх буолан эрдэ аармыйаҕа ыыппатахтара. 25 сааһыгар баҕа өттүнэн тылланан барбыта. Икки сыл Читаҕа үчүгэйдик сулууспалаан сержант званиелаах кэлбитэ. Кэлээт тутуу биригээдэтигэр үлэлээбитэ. Хороҕо кулуубу, ыаллар олорор уопсайдарын туппуттара.
Онтон оскуолаҕа кочегарынан өр сылларга үлэлээбитэ. Кини хаһыаты, кинигэни сүрдээх элбэхтик ааҕара. Ханнык баҕарар бэлиэ күннэри, улуу дьоннор төрөөбүт күннэрин билэр, дьонннорун хаһан төрөөбүттэрин, онтон да атын сыыппаралары ыйыттахха билэр буолара. Саха суруйааччыларын туһунан араас литературалары хасыһан хаһыаттарга таһаартарара.
Оройуонун хаһыатыгар заметкалары, ыстатыйалары суруйара. Олоҕун тиһэх сылларыгар оройуонун киинигэр Үөһээ Бүлүүгэ киирэн дорожнайдарга харабылынан үлэлээбитэ. Онно «Чэчир» түмсүүгэ сылдьыбыта.
Федоров Петр Никифорович. Федоров Петр Никифорович — Хоро Бүөтүр — Арассыыйа суруналыыстарын сойууһун чилиэнэ (1983), Саха Өрөспүүбүлүкэтин суруйааччыларын Сойууһун чилиэнэ (1992)
Олоҕо, айар үлэтэ.
Үөһээ Бүлүү улууһун Хоро нэһилиэгэр төрөөбүтэ. Аан бастаан «Бэлэм буол» хаһыакка маҥнайгы заметката тахсыбыта. 1975 сыллаахха «Эдэр коммунист», «Сахаада» хаһыат эрэдээксийэлэригэр литсотруднигынан, отдел сэбиэдиссэйинэн, телевидение уонна радио кэмитиэтигэр, «Чуораанчык» сурунаалга редакторынан үлэлээбитэ.
Бестинова Мария Васильевна. Бестинова Мария Васильевна — Үөһээ Бүлүү улууһун Хоро нэһилиэгин Бочуоттаах олохтооҕо, РФ уопсай Үөрэхтээһинин Бочуоттаах үлэһитэ.
Олоҕун кэрчиктэрэ.
1954 сыллаахха Хоро нэһилиэгэр төрөөбүтэ. Аҕыс кылаас кэннэ ЯПУ-2 үөрэнэн бүтэрэн баран Хороҕо оҕо саадыгар иитээччинэн үлэлээбитэ. 1982 сыллаахха СГУ историческай факультетын үөрэнэн бүтэрбитэ. Ити кэмтэн Хоро орто оскуолатыгар история учууталынан үлэлиир.
Лиманское. Лиманское () диэн Украина Одесса уобалаһын куорат тииптээх бөһүөлэк. Дьонун ахсаана 7 385 (2018).
Шадрин Григорий Абрамович. Шадрин Григорий Абрамович Ньурба улууһун Бордоҥ нэһилиэгэр Айда түбэтигэр Ыылаах диэн алааска орто сэниэ дьиэ кэргэҥҥэ төрөөбүтэ.
Маалыкай сэлиэнньэтигэр аһыллыбыт Мэгэдьэктээҕи церковнай-приходской оскуоланы бүтэрэн баран Куочайдааҕы икки кылаастаах норуодунай училищены ситиһиилээхтик үөрэнэн бүтэрэн, оскуолаҕа учууталлыыр быраабы ылбыта уонна дойдутугар Маалыкайга тахсан саҥа аһыллыбыт норуодунай оскуолаҕа директорынан үлэтин саҕалаабыта, онтон 1916 сылтан Аммосовка бөһүөлэгэр (Ньурба улууһугар) начальнай оскуола учууталынан – сэбиэдиссэйинэн үлэлээбитэ. Активнай позициялаах, үөрэхтээх үлэһит эдэр киһини советскай үлэҕэ өрө таһаарбыттара – Ньурба улууһун управатын секретарынан, онтон салгыы милиция Ньурбатааҕы уонна Бүлүүтээҕи учаастактарын комиссарынан үлэлэппиттэрэ. 1922-1927 сылларга Мэгэдьэк, Малдьаҕар оскуолаларын учууталынан – сэбиэдиссэйинэн үлэлээбитэ, 1927 сыллаахха Ньурба улууһун Советын исполкомун председателинэн талыллыбыта.
Григорий Абрамович үлэтин бүтэһик отучча сылларын норуот үөрэҕириитин салаатыгар анаабыта, итинтэн уон сэттэ сыл устата үлэһиттэр депутаттарын Ньурба оройуонунааҕы Советын ситэриилээх комитетын норуот үөрэҕириитин отделын инспекторынан тохтоло суох олус таһаарыылаахтык үлэлээбитэ. Итинтэн көстөрүнэн кини норуот үөрэҕириитэ сайдарыгар республикаҕа уонна ордук төрөөбүт оройуонун ыччаттара үөрэх-билии суолугар үктэнэллэригэр улахан сыратын билиитин-көрүүтүн биэрбитэ. Кини дьиҥнээх учууталлар учууталлара этэ. Григорий Абрамович Шадрин саха бастакы үөрэхтээх интеллигеннэрин биир чаҕылхай представителэ буолар.
Кини үлэтэ-хамнаһа Советскай правительствонан үрдүктүк сыаналаммыта – «Бочуот Бэлиэтэ» орденнарынан икки төгүл наҕараадаламмыта, итини тэҥэ «Үлэҕэ килбиэнин иһин», «Улуу Аҕа дойду сэриитин сылларыгар килбиэннээх үлэтин иһин» медалларынан бэлиэтэммитэ, РСФСР үөрэҕириитин туйгуна, Саха АССР үтүөлээх учуутала, Ньурба улууһун Бочуоттаах олохтооҕо диэн знактар хаһаайыннара буолбута.
Ксенофонтов Василий Васильевич. Ксенофонтов Василий Васильевич, саха. 1905 сыллаахха Маалыкайга төрөөбүтэ, ситэтэ суох үрдүк үөрэхтээх. Салайар, партийнай, хаһаайыстыбаннай үлэлэргэ үлэлээбитэ, гражданскай сэрии партизана. Москва куорат оройуонун военкоматынан 1941 с. от ыйын 16 күнүгэр армияҕа ыҥырыллыбыта.
Маалыкайга төрөөбүт биһиги биир дойдулаахпыт саха бастакы революци­онер­дарыттан биирдэстэрэ Михаил Васильевич Ксенофонтов (Мегежекскэй) бииргэ төрөөбүт быраата Василий Ксенофонтов. Аҕа дойду сэриитигэр дьиҥ-чахчы геройдуу быһыыны көрдөрбүгэ. Кини сэрии саҕаланаатын кытта Москва куоракка I Московскай медицинскэй институкка студенныы сылдьан, баҕа өттүнэн, тылланан 1941 сыл от ыйын 16 күнүгэр 49 Армия 2 №-дээх автобронетанковай көһө сылдьар ремоннуур базатын ротатын политругунан байыаннай комиссарынан ылылыллыбыта, салгыы эвакуационнай приемник политругунан, онтон 10-с гвардейскай армия 78 №-дээх танковай биригээдэтин ротатын командирынан сулууспалаабыта, капитан званиетын ылбыта. 1942 сыл от ыйын 18 күнүгэр Московскай—Киевскэй тимир суол Тихоново-Пустынь диэн разъеһыгар өстөөх буомбалааһыныгар түбэһэн эмсэҕэлээбит 208 №-дээх арҕаанны полк 275 бааһырбыт буойуннарын уонна командирдарын олохторун көмүскээһиҥҥэ В. В. Ксенофонтов хамаандалыыр ротата геройдуу, хорсун быһыыны көрдөрбүтэ — саллааттар уонна командирдар тыыннаах хаалалларын хааччыйбыта.
Бу уһулуччулаах хорсун быһыы иһин Василий Ксенофонтов Бойобуой Кыһыл Знамя орденынан наҕараадаламмыта. Хомойуох иһин, кини 1944 сыл сэтинньи 23 күнүгэр өстөөх төгүрүктээһинигэр түбэһэн, хабыр хапсыһыыга танкаҕа умайан өлбүтэ.
Кини көмүс уҥуоҕа Литва сиригэр Владеки оройуонугар Клайпеда куорат таһыгар көтөҕүллүбүтэ. Саха норуотун биир чаҕылхай уолун, бронетанковай сэриилэр капитаннарын Василий Васильевич Ксенофонтовы байыаннайдык чиэстээн көмпүттэрэ.
Василий Ксенофонтов биир дойдулаахтара Бордоҥ, Кукаакы нэһилиэгин хорсун буойуннара Москва анныгар, Ленинград, Сталинград хайысхаларынан, Новгородскай, Курскай уобаластарга, Крым тумул арыытыгар, Арҕаа Европа дойдуларыгар, гитлеровскай Германия төрүт сиригэр-уотугар тиийэ олохторун толук ууран, бэйэлэрин харыстамакка геройдуу охсуспуттара, сорохторо онно сырдык тыыннара быстыбыга, сураҕа суох сүппүттэрэ, көмүс уҥуохтара да көтөҕүллүбэтэҕэ… Ол эрэн кинилэр Ийэ дойдуларын, тапталлаах норуоттарын, дьоннорун. оҕолорун, урууларын иннигэр андаҕар биэрбит иэстэрин чиэстээхтик толорбуттара.
Васильева Мария Васильевна II. Васильева Мария Васильевна II - акушерка, байыаннай сиэстэрэ, Иккис аан дойду сэриитин кыттыылааҕа.
1917 сыллаахха I Бордоҥ нэһилиэгэр Маалыкайтан хоту сытар «Тойон уйа­лаах» алааска Дьаҕаһын Баһылайын дьиэ кэргэнигэр төрөөбүтэ. Начальнай оскуо­ла­ны бүтэрэн, 1935 сыллаахха Дьокуускайга акушеркалар курстарыгар үөрэммитэ, дой­дутугар кэлэн Маалыкай учаастактааҕы балыыһатыгар акушерканан, онтон Ара­ҥастаахха дьахталлары төрөтөр дьиэ сэбиэдиссэйинэн үлэлии сырыттаҕына, 1938 сыллаахха Москваҕа улахан үлэҕэ үлэлии сылдьар убайа, саха бастакы ре­во­лю­ционердарыттан биирдэстэрэ Степан Васильевич Васильев балтын Марияны ыҥы­ран ылан Москватааҕы бастакы медицинскэй институтка үөрэххэ киллэрбитэ.
1941 сыл атырдьах ыйын 19 күнүгэр бэйэтэ баҕа өттүнэн тылланан Советскай Ар­ми­яҕа ыҥырыллыбыта. I Украинскай, Калининскай уонна Воронежскай фроннар бай­ыаннай-санитарнай управлениеларын 428 нүөмэрдээх эвакогоспиталыгар су­луус­палаабыта. Сэрии толоонугар охтубут, бааһырбыт сүүһүнэн байыастары эмтээн фроҥ­ҥа төнүннэртиирэ, инвалид буолбуттары дойдуларыгар атаартыыра. Аҕа дой­ду сэриитигэр кыайыыны ситиһиигэ биир улахан оруолламмыт Курскай дугаҕа кыр­гыһыыга кыттыыны ылбыта, сэриини Дрезден куоракка түмүктэспитэ, үстэ баа­һырбыта, ыарахан контузияны ылбыта. 
1945 с. ахсынньытыгар Мария Васильевна Москваҕа төннөн кэлэн сэрии ин­ни­гэр үлэлээн испит тэрилтэтигэр – Акушерство уонна гинекология Бүтүн Союз­таа­ҕы научнай-чинчийэр институтугар үлэҕэ киирбитэ. Онно кини үлэҕэ улахан опыт­тааҕын, үрдүк эппиэтинэстээҕин, идэтин туйгуннук баһылаабытын көрдөрбүтэ.
М.В.Васильева коллективка тутаах үлэһит буолбута, общественнай үлэҕэ активнайдык кыттара – сүүрбэччэ сыл устата агитаторынан, пропагандиһынан, сыахтааҕы партийнай тэрилтэ секретарынан ситиһиилээхтик үлэлээбитэ.
Мария Васильевна Васильева уоттаах сэрии хара саҕаланыаҕыттан советскай норуот Улуу Кыайыыта түмүктэниэр дылы сэриигэ быһаччы кыттыбыт аҕыйах саха дьахталларыттан биир саамай чаҕылхайдара буолар. Кини олорон ааспыт уустук олоҕо, үлэтэ-хамнаһа, фронтовой биографията, төрөөбүт дойдутугар таптала эдэр ыччаттарга, кэлэр көлүөнэлэргэ чаҕылхай холобур буола туруо.
Кини фроҥҥа көрдөрбүт хорсун быһыытын иһин Советскай Правительство «За боевые заслуги», «За победу над Германией» мэтээллэринэн уонна «Отличник санитарной службы СССР» диэн бэлиэнэн наҕараадаламмыта, оттон эйэлээх кэмҥэ үлэтэ «За трудовое отличие», «Ветеран труда», «В память 800-летия Москвы» медалларынан, ону тэҥэ «Отличник здравоохранения СССР» диэн знагынан бэлиэтэммитэ.
Партия Ньурба оройуонунааҕы комитетын бюротун уонна үлэһиттэр депутаттарын Ньурба оройуонунааҕы Советын ситэриилээх комитетын 1965 сыл ыам ыйын 8 күнүнээҕи холбоһуктаах уураахтарынан Мария Васильевна Васильева Ньурба улууһун Бочуотун кинигэтигэр киллэриллибитэ.
Кини олоҕо, үлэтэ сүнньүнэн дойду столицатыгар Москуба куоракка ааспыта, дойдутугар Саха сиригэр – Маалыкайга дэҥ-дэҥ кэлэн барара. Мария Васильевна 1983 сыллаахха 66 сааһыгар ыарахан ыарыыттан Москва куоракка өлбүтэ уонна Химки кладбищетыгар көмүллүбүтэ.
Кириллин Петр Дмитриевич II. Кириллин Петр Дмитриевич II — Саха АССР уон биирис ыҥырыылаах Үрдүкү Сэбиэтин дьокутаата.
1939 сыллаахха Ньурба оройуонун Бордоҥ нэһилиэгэр Улахан Күөл учаастагар колхозтаахтар кэргэннэригэр төрөөбүтэ.
Маалыкай сэттэ кылаастаах, Ньурба орто оскуолатын ситиһиилээхтик үөрэнэн бүтэрэн, үрдүк үөрэххэ киирэн хайа инженерин-маркшейдерин идэтин баһылаабыта. 1961 сыллаахха үөрэҕин бүтэрэн кэлэн, бастаан старшай, онтон кылаабынай маркшейдерынан, сотору буолаат алмаастаах «Айхал» трубкатын карьерыгар производственнай-техническэй отдел начальнигынан ананан үлэлээбитэ.
Онтон кинини 1975 сыллаахха партия уобаластааҕы комитетын промышленнай отделын инструкторынан сыҕарыппыттара. 1980 сыллаахха П.Д. Кириллини партия Алдан оройуонунааҕы комитетын иккис секретарынан, сотору буолаат ССКП Мирнэй куораттааҕы комитетын иккис секретарынан, онтон салгыы үлэһиттэр депутаттарын Мирнэй куораттааҕы Советын ситэриилээх комитетын председателинэн талан үлэлэппиттэрэ.
1997 сыллаахха «АЛРОСА-Нюрба» ААО директордарын Советын председателинэн талбыттара, кини бу үлэҕэ пенсияҕа тахсыар диэри үлэлээбитэ. 
Үөһэ ааттаммыт улахан эппиэттээх үлэлэргэ Петр Дмитриевич Кириллин билиитин-көрүүтүн толору биэрэн, олус бэриниилээхтик, тахсыылаахтык үлэлээбитэ.
Кини Саха АССР уон биирис ыҥырыылаах үрдүкү Советын депутатынан талыллыбыта, 1994 сыл сэтинньитигэр Информатизация Аан дойдутааҕы академиятын дьиҥнээх чилиэнинэн буолбута. Кини ситиһиилээх үлэтэ «Килбиэннээх үлэтин иһин», «Защитнику свободной России» диэн медалларынан, Саха АССР Үрдүкү Советын Президиумун Бочуотунай грамоталарынан бэлиэтэммитэ. Кириллин Петр Дмитриевич Саха АССР норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ, Мирнэй куорат уонна Ньурба улууһун Бочуоттаах олохтооҕо.
Николаев Дмитрий Николаевич. Николаев Дмитрий Николаевич - 1927 сыллаахха Ньурба оройуонун уруккута Кукаакы билиҥҥитэ Бордоҥ нэһилиэгэр дьадаҥы бааһынай кэргэнигэр төрөөбүтэ, тыыл, үлэ, государственнай сулууспа ветерана, журналист, республикаҕа бэчээти тэрийээччилэртэн, сайыннарааччылартан биирдэстэрэ.
Маалыкай сэттэ кылаастаах, Ньурба орто оскуолатын уонна Дьокуускайдааҕы учительскай институту бүтэрэн, 1947 сылтан Маалыкай оскуолатыгар учууталынан, онтон үөрэх чааһын сэбиэдиссэйинэн үлэлээбитин кэннэ, советскай-партийнай үлэҕэ көһөрбүттэрэ. Ол курдук ЫБСЛКС райкомун отделын сэбиэдиссэйинэн, оройуон хаһыатын редакторынан, кылгас-кылгастык үлэһиттэр депутаттарын Ньурба оройуонунааҕы Советын ситэриилээх комитетын председателинэн, ССКП Ньурба оройуонунааҕы комитетын бастакы секретарынан үлэлээн ааспыта.
Онтон 1962 сылтан «Кыым» хаһыат редакторын солбуйааччынан, салгыы 1991 сылтан кылаабынай редакторынан уһуннук үлэлээбитэ. 1994-2000 сылларга Саха Республикатын Президенин уонна Правительствотын Администрациятыгар кылаабынай специалист быһыытынан, онтон 2000 сылтан Республика Ытык кырдьаҕастарын Үрдүкү Сүбэтин (Высший Совет старейшин Ытык Сүбэ) эппиэттээх секретарынан ситиһиилээхтик үлэлээбитэ. 1963-1991 сылларга Саха АССР норуодунай хонтуруолун комитетын чилиэнинэн талыллан үлэлии сылдьыбыта. Кини Емельян Ярославскай аатынан уонна «Кыһыл көмүс бөрүө» диэн республиканскай журналистскай бириэмийэ лауреата буолбута. Элбэх кинигэлэри суруйбута, араас темаларга тыһыынчанан ыстатыйалар автордара буолбута.
Саха АССР Үрдүкү Советын Президиумун, ССРС, Саха АССР народнай хонтуруолун комитеттарын, ССРС, РФ, Саха Республикатын журналистарын союзтарын Бочуотунай грамоталарынан хаста да наҕараадаламмыта.
Д.Н.Николаев РСФСР уонна Саха АССР культураларын үтүөлээх үлэһитэ, ССРС уонна Саха Республикатын араас медалларын, знактарын кавалера, «Республика Ытык кырдьаҕаһа» бэлиэ хаһаайына, Ньурба улууһун бочуоттаах олохтооҕо.
Такыров Николай Васильевич. Такыров Николай Васильевич — педагогическай наука кандидата, РСФСР норуотун үөрэҕириитин туйгуна, Ньурба оройуонун Кукаакы нэһилиэгэр дьадаҥы-бааһынай кэргэнигэр 1928 сыллаахха төрөөбүтэ.
1949 сыллаахха Дьокуускайдааҕы учительскай институту бүтэрбитэ уонна Марха оскуолатыгар история учууталынан үлэлээбитэ. Дьоҕурун, билиитин хаҥатаары Дьокуускайдааҕы педагогичсскай институкка киирбитэ, 1956 сыллаахха бүтэрбитэ уонна Марха орто оскуолатын директорынан анаммыта. Бу сылларга Марха орто оскуолатын коллектива үчүгэй үлэлээҕинэи биллибитэ, ордук технической предметтэргэ оҕолору үөрэтээһин үрдүк таһымҥа тахсыбыта.
Үүнэн иһэр эдэр салайааччы Н.В.Такыров 1959 сыл ахсынньы ыйыгар Ньурба оройуоннааҕы сэбиэтин исполкомун председателинэн талыллан үлэлээбитэ.
Кини 1962–1974 сылларга Ньурба 1 №-дээх орто оскуолатын директорынан тахсыылаахтык үлэлээбитэ. Оскуолаҕа политехническай үөрэхтээһиҥҥэ араас өрүтгээх улахан үлэ ыытыллыбыта. Техниканан оту оттооһуҥҥа, хортуоппуйу, оҕуруот араас аһын үүннэриигэ, совхоз фермаларыгар ньирэй көрүүтүгэр үлэлиир элбэх үлэ уонна сынньалаҥ лааҕырлара үлэлииллэрэ. Оҕолор машиноведение уруогар тракторы, массыынаны үөрэтэллэригэр сөптөөх усулуобуйа тэриллибитэ. Оскуола 496 выпускнига аттестаты кытта сэргэ тракторист-машинист идэтин свидетельствотын ылбыттара. Оскуола пришкольнай учаастагар, совхозка, оройуоҥҥа аан бастаан оҕүруот аһын саамай үрдүк үүнүүтүн ылбыттара. Ол түмүгэр IX пятилетка сылларыгар оскуола 24 үөрэнээччитэ Бүтүн Союзтааҕы норуот хаһаайыстыбатын ситиһиитин быыстапкатын кыттыылааҕа буолбуггара, 4 оҕо быыстапка медалынан наҕарааоаламмыта, 14 эдэр сүөһү көрөөччүлэр Бүтүн Союзтааҕы «Артек» пионерскай лааҕырга сынньаммыттара.
«Школа и производство», «Трудовое и производственное обучение», «Опытничество в советской школе» диэи киин сурунаалларга, олохтоох бэчээккэ кини элбэх научнай ыстатыйалара бэчээттэммиттэрэ.
Оскуолаҕа политехническай үөрэхтээһини тэрийии боппуруостарын кытта сибээстээх тиэмэҕэ диссертацияны көмүскээн, республика оскуолаларын директордарын ортотугар аан бастакыннан историческай наука кандидата буолбута.
Н. В. Такыров «В. И. Ленин төрөөбүтэ 100 сыла туолуутун бэлиэтээн. Килбиэннээх үлэтин иһин» медалынан наҕараадаламмыта.
Хомойуох иһин, саамай сиппит-хоппут, айымньылаахтык үлэлиир кэмигэр, 46 сааһыгар олохтон туораабыта.
Лыткин Николай Николаевич. Лыткин Николай Николаевич - 1931 сыллаахха Ньурба оройуонун Бордоҥ нэһилиэгэр төрөөбүтэ, үлэ, тыыл государственнай сулууспа ветерана.
1945 сыллаахха Маалыкай сэттэ кылаастаах оскуолатын бүтэрэн баран, Кукаакы нэһилиэгин исполкомун секретарынан үлэтин саҕалаабыта. 1956 сыллаахха Дьокуускайдааҕы педагогическай институту бүтэрээт, учууталынан, Хатыы оскуолатын директорынан, районо сэбиэдиссэйинэн, Марха совхоз парткомун босхоломмут секретарынан, үлэһиттэр депутаттарын Ньурба оройуонунааҕы Советын исполкомун солбуйар председателинэн үлэлээбитэ.
1965 сылтан түөрт сыл устата ССКП Ньурба оройуонунааҕы комитетын иккис секретарынан, онтон олус уһуннук 14 сыл устата үлэһиттэр депутаттарын Ньурба оройуонунааҕы Советын ситэриилээх комитетын сирэй председателинэн бэрт таһаарыылаахтык үлэлээбитэ. Ол кэнниттэн партия Саха уобаластааҕы комитетын партийнай комиссиятын инструкторынан үлэлээн, 1989 сыллаахха пенсияҕа тахсыбыта. Саха АССР тохсус уонна онус ыҥырыылаах Үрдүкү Советын депутатынан талылла сылдьыбыта. Кини өр кэмнээх, үтүө суобастаах үлэтэ «Үлэ Кыһыл Знамята», «Бочуот бэлиэтэ» орденнарынан, хас да медалларынан сыаналаммыта, Саха АССР Үрдүкү Советын Президиумун Бочуотунай грамотатынан бэлиэтэммитэ. Кини Саха Республикатын норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ.
Лыткин Н.Н. – Ньурба улууһун Бочуоттаах олохтооҕо. Кини төһө да сааһырдар, пенсияҕа да таҕыстар быар куустан олорбот. Кини киэҥник биллэр журналист, республика экономикатын, культуратын сайдыытыгар аналлаах темаларга сүүһүнэн дириҥ анализтардаах, олус интэриэһинэй ыстатыйалары суруйан республика хаһыаттарыгар тиһигин быспакка бэчээттэтэр. Өссө кини художественнай литератураҕа күүһүн холонон көрөр. «Бичик» кинигэ кыһатынан «Арыылааҕым дьоно» диэн бэрт интэриэһинэй романы суруйан саха ааҕааччыларыгар үчүгэй бэлэҕи оҥордо, 2015 сылга бэйэтин олоҕун, үлэтин туһунан кэпсиир диэн кинигэтэ бэчээттэнэн таҕыста.