mariaria/ykt_dataset huggingface dataset:
Алексеев Иван Николаевич. Алексеев Иван Николаевич — экэнэмиис, бэлиитикэ диэйэтэлэ, САССР үбүн миниистирэ (1974-88), САССР Үрдүкү Сэбиэтин алта ыҥырыытын дьокутаата, РСФСР үтүөлээх экэнэмииһэ, Дьокуускай уонна Гринвель (Миссисипи штаат, АХШ) куораттар ытык олохтоохторо.
1920 сыллаахха атырдьах ыйын 20 күнүгэр Арҕаа Хаҥалас улууһун I Дьөккөн нэһилиэгэр төрөөбүт. Аҕата эрдэ өлөн, ийэтэ соҕотоҕун 9 оҕону туруорбут. 
1938 с. Дьокуускайдааҕы финансовай-кредитнай техникумҥа киирбит.
1941 с. Нам райисполкомун райфинотделыгар нолуок иниспиэктэринэн үлэтин саҕалаабыт. 1942 с. атырдьах ыйыгар аармыйаҕа ыҥырыллыбыт. Харьков анныгар төгүрүктээһиҥҥэ түбэһэ сылдьыбыт, Донбаһы, Орелу, Белгороды босхолооһуҥҥа кыттыбыт, Карелия моойугар кыргыспыт, Выборг куораты ылсыбыт, сэрии бүтэригэр Прибалтикаҕа, Илиҥҥи Пруссияҕа, хотугу Поль­шаҕа сэриилэспит. Сэриини Кенигсберга бүтэрбит. Хаста да ыараханнык бааһыра сылдьыбыт.
Сэриитэн төннөн баран наркомфин ревизорунан, Верхоянскайга райфинотдел сэбиэдиссэйинэн үлэлээбит. 1954 с. Ленинградка Үрдүкү финансовай оскуоланы бүтэрбит.
1999 с. өлбүт.
Федоров Иван Афанасьевич. Федоров Иван Афанасьевич (1918-1993) — лүөччүк, авиация полковнига, сахалартан бастакы истребитель-лүөччүк, СӨ норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ, Иккис аан дойду сэриитин кыттыылааҕа. Сэриигэ өстөөх 2 сөмүлүөтүн суулларбыта.
Олоҕун олуктара.
Арҕаа Хаҥалас III Маалдьаҕар нэһилиэгэр Харыйалаах диэн арыыга атырдьах ыйын 21 күнүгэр төрөөбүт. 
1936-1938 сыллардаахха оруйуонугар физкультура уонна спорт кэмитиэтин бэрэстээтэлэ. 1940 сыллаахха Москуба уобалаһын физкультураҕа уонна спорка техникумун бүтэрбит уонна Кыһыл Аармыйаҕа ыҥырыллыбыт. Ачинскайдааҕы пилоттар оскуолаларын бүтэрэн баран 1941 сыл алтынньытыттан ахсынньыга диэри 3-с Белорусскай фронт 240-с истребительнай-авиационнай дивизиятыгар сулууспалаабыт, 43 бойобуой көтүүнү оҥорбут. Тус бэйэтэ икки өстөөх сөмүлүөтүн суулларбыт. 1943 сылтан 1945 сылга диэри Бирмскай байыаннай авиация пилоттарын оскуолатыгар инструктордаабыт. 
Сэрии бүппүтүн кэннэ ССРС байыаннай салгын сэриилэригэр сулууспатын салҕаабыт. 1955 с. байыаннай салгын академиятын бүтэрбит. Онтон Одесса, Забайкалье байыаннай уокуруктарыгар сулууспалаабыт. 1966 с. Саха АССР военкома буолбут. Кини военкомнуурун саҕана Саха сирин оскуолаларыгар начаалынай байыаннай бэлэмнэнии уруоктара киирбиттэрэ. 
ССКП обкуомун чилиэнинэн, САССР Үрдүкү сэбиэтин 7 уонна 8 ыҥырыыларын дьокутаатына талыллан үлэлээбитэ.
Аатын үйэтитии.
Хаҥалас улууһун Чапаево оскуолата кини аатын сүгэр. 
2018 сыллаахха Хаҥалас улууһун Чкалов сэлиэнньэтигэр МЧС аатыттан киниэхэ аналлаах сэргэ туруорбуттара.
2018 сыллаахха атырдьах ыйын 21 Өрөспүүбүлүкэ байыаннай комиссариатыгар (Октябрьскай уул., 22) өйдөбүнньүк хаптаһын арыллыбыта.
Joom. Joom — Латвия интэриниэт маркетплейса буолар, сүрүннээн Кытайтан, Индияттан уонна Турцияттан табаар таһар 75 омук сиригэр.
Postbank. Postbank – eine Niederlassung der Deutsche Bank Aktiengesellschaft (урукку аата Postbank – eine Niederlassung der Deutsche Bank Aktiengesellschaft) — Германия биир улахан баана. Deutsche Bank конгломератка киирэр.
Хусан баан. Jusan Bank — Казахстаан үһүс улахан баана капитализациятынан. First Heartland Securities диэн харчы конгломератыгар киирэр.
Bank RBK. Bank RBK - Казахстан кыракый региональнай баана, сүрүннээн Алматы куоратка үлэлиир.
ForteBank. ForteBank - Казахстаан баана. Биир улахан баан буолар капитализациятынан.
Discover Financial Services. Discover Financial Services — АХШ кредитнай карта биэрэр баана буолар. Америкаҕа 50 мөллүйүөн киһи кини кредитнай картатын туһанар. 
Discover Financial Services тэрилтэ Sears иһигэр холбонор. 
Fortuna 500 компонеҥҥа холбонор.
МИР (төлөбүр системата). МИР - Арассыыйа төлөбүр системата буолар, сүрүннээн эмитент бааннар кини нөҥүө харчы хамсаталлар. Американскай MasterCard курдук аналога буолар.
Нэмия (өрүс). Нэмия () диэн Украина (Винница уобалаһа) өрүһэ. Уһуна 64 км, тардыытын иэнэ 411 км². Днестр түһэр.
Үөһээ Бүлүү улууһун архыыба. Үөһээ Бүлүү улууһун архыыба — Үөһээ Бүлүү улууһун докумуоннары харайар тэрилтэтэ. 
1941 сыллаахха кыһын ахсынньы 1 күнүгэр Үөһээ Бүлүү улууһугар НКВД оройуоннааҕы отделын иһинэн государственнай архыып быһыытынан тэриллибитэ. Архыып аан бастакы сэбиэдиссэйинэн милиисийэ лейтенана Мария Корнилова анаммыта. Кини 1943 сыл олунньу 17 күнүгэр диэри үлэлээбитэ. Онтон сэрииттэн бааһыран, демобилизацияланан кэлээт, кэлин биллэр мелодист буолбут Георгий Максимович Никифоров 1943 сылтан үлэлээбитэ, кини кэнниттэн уһун кэмҥэ 1954 сыл муус устар 6 күнүгэр диэри Филиппов Яков Иванович үлэҕэ ананан элбэх докумуону хомуйан Саха Өрөспүүбүлүкэтин Национальнай архыыбыгар туттарбыта. Кини хомуйбут Үөһээ Бүлүү оройуонун олоҕун хабар 1920-1948 сыллардаах 8318 дьыала бэриллибитэ.
Ити докумуоннар истэригэр Далырдааҕы Иннокентьевскай таҥара дьиэтин 1975-1915 сыллардааҕы, Үөһээ Бүлүүтээҕи Инороднай Управа 1898-1917 сыллардаах, Үөһээ Бүлүү Ситэриилээх Комитетын 1924- 1929 сыллардааҕы, “Саҥа Олох” диэн Ороһу сельсоветын 1928-1947 сыллааҕы, Прокуратура 1937-1945 сыллаах, НКВД 1937-1943 сыллаах, онтон да атын араас 31 тэрилтэ докумуоннара бэриллибиттэрэ. 
Онтон государственнай архыып сэбиэдиссэйдэринэн үлэлээбиттэрэ:
Егорова Мария Константиновна - 1954-1960 с.с.
Ефимова Наталья Степановна - 1960-1981 с.с.
Дьячковская Анна Павловна - 1981-1985 с.с.
Тумусова Зоя Егоровна - 1986-1987 с.с.
Николаева Мария Петровна - 1987-2008 с.с.
Петрова Сардана Сергеевна - 2009-2015 с.с.
Семенова Александра Александровна 2015-2019 с.с.
Колесова Александра Петровна - 2019 сылтан 
Билиҥҥи кэмҥэ улуус архыыба 66 фондалаах. Онно 1929 сылтан 2014 сылга дылы хомуллубут докумуоннар, барыта 17997 единица хранения, ити иһигэр 13282 управленческай, 191 личнэй састаап, 181фотодокуменнар, 191 единица оройуоҥҥа биллэр дьон тустаах дьиҥнээх докумуоннара буолаллар. 18 фонда ликвидированнай, эстибит тэрилтэлэр 2064 единица дөкүмүөннэрэ баар.
Быһаарыылар.
2. Приветствие
Pixar. Pixar () — АХШ киинэ уонна мультик устар тэрилтэтэ, Аан Дойдуга биир улахан. NASDAQ индекска оонньонор үрдүк технологиянан туттарын иһин.
Walt Disney конгломератка киирэр 80% акцията, 20% көҥүл эргийэр.
Лайтер (мультик). Лайтер () — Pixar айбыт мультига, сүрүн герой Базз Лайтер.
Базз Лайтер. Базз Лайтер () — элбэх мультикка көстөр мультик геройа, франшиза лицензиятынан Walt Disney уонна Pixar тэрилтэлэргэ тиксэр.
Отбасы банк. Отбасы Банк — Казахстаан спнццалищированнай баана, ипотека эрэ өттүнэн үлэлиир.
Байтэрэк. Байтэрэк (Байтерек) — Казахстаан харчы уонна промышленность конгломерата, дойдуга саамай бөдөҥ буолар капитализациятынан. Байтэрэк конгломератка элбэх бааннар, медия империялар, үп кииннэрэ, һобуоттар киирэллэр.
Апельсин Банк. Апельсин Банк — Узбекистаан саамай кыракый, ол эрэн саамай түргэнник сайда турар баана буолар. Сүрүннээн онлайн үлэлиирин иһин уонна ажиотажнай ааттааҕын иһин. 2021 сыллаахха төрүттэммитэ. 
кыттар төлөбүр системалара.
Сайта: https://apelsin.uz/ru
Узбекистан Национальнай Баана. Узбекистан Национальнай Баана () — Узбекистаан саамай бөдөҥ баана.
Асака Банк. Асака Банк — Узбекистаан иккис бөдөҥ баана капитализациятынан, 1995 төрүттэммитэ.
Алока Банк. Алока Банк — Узбекистаан биир бөдөҥ чааһынай баана.
Hamkor Bank. Hamkor Bank — Узбекистаан биир бөдөҥ баана.
Kapital Bank Uzbekistan. Kapital Bank — Узбекистаан биир бөдөҥ чааһынай баана буолар, Азербайджан дойдутугар баар Kapital Bank Azerbaijan баан филиала буолар. 
Сүрүн салалтата — Баку (Азербайджан), филиаллара - Ташкент (Узбекистан). 
Сэрии кэнниттэн, Олунньу 24 күнүн 2022 кэнниттэн ынырык элбэх Арассыыйа дьоно Узбекистаҥҥа бу бааҥҥа карточка арыйтара кэлэллэр. 
Kapital Bank кыттар төлөбүр системалара МИР, UzCard, HUMO, VISA, MasterCard, Union Pay. 
Саайта: https://kapitalbank.uz/ru/welcome.php
Kapital Bank Azerbaijan. Kapital Bank — Азербайдьан биир бөдөҥ чааһынай баана. Салалтата — Баку.
UzCard. UzCard — Узбекистан национальнай харчы эргитэр уонна төлөбүр системата буолар, дойду 31 баанын холбуур уонна МИР төлөбүр систематын кытта интегрированнай.
HUMO. HUMO — Узбекистан харчы эргитэр төлөбүр системата, сүрүн валүтата сум буолар.
Бакай Банк. Бакай Банк — Кыргыстаан биир бөдөҥ коммерческай баана, бары банковскай өҥөнү дьоҥҥо оҥорор. 
Кыттар төлөбүр системалара: МИР, UzCard, MasterCard, VISA, UnionPay. 
Олунньу 24 күнүн 2022 сыл кэнниттэн элбэх сахалар уонна нууччалар сэрииттэн куота таарыйа бу бааҥҥа карточка арыйтараллар (харчыларын Арассыыйаттан куоттараллар).
Petal Maps. Petal Maps диэн онлайн карта буолар, Huawei тэрилтэ айар.
Пайксвилл. Пайксвилл () — Мэриленд штатыгар баар кыракый куорат, 3 км тэйиччи Балтимор куораттан сытар. Элбэх еврейдэр, сахалар, украиннар, узбектар олохсуйан олорор сирдэрэ.
Көҥүл тустууга ССРС спордун бастакы маастардара. Бу испииһэк Ахмет Дмитриев 2012 с. тахсыбыт кинигэтигэр бэчээттэммитэ. Ааптар нүөмэрдээбитинэн сылдьар.
Көҥүл тустууга Саха сирин үтүөлээх тириэньэрдэрэ. Көҥүл тустууга Саха сириттэн төрүттээх үтүөлээх тириэньэрдэр (болҕой: САССР уонна СӨ көҥүл тустууга үтүөлээх тириэньэрдэрэ атын испииһэккэ киирэллэр)
Көҥүл тустууга Саха АССР уонна Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх тириэньэрдэрэ. Көҥүл тустууга Саха АССР уонна Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх тириэньэрдэрин испииһэгэ
Көҥүл тустууга Саха сириттэн спорт үтүөлээх маастардара. Көҥүл тустууга Саха сириттэн спорт үтүөлээх маастардарын испииһэгэ:
Көҥүл тустууга Саха сириттэн норуоттар ыккардыларынааҕы кылаастаах маастардар. Көҥүл тустууга Саха сириттэн норуоттар ыккардыларынааҕы кылаастаах маастардар испииһэктэрэ:
Оһуохай Уола. Оһуохай Уола (Дмитрий Николаевич Федоров) – хоһоонньут. 
Бастакы кинигэтэ 2018 сыллаахха «Айар тыл умсулҕана» диэн ааттанан тахсыбыта. Хомуурунньукка аан тылы суруйааччы, поэтесса Александра Григорьева – Сандаарыйа суруйбута
Саха сириттэн көҥүл тустууга норуоттар ыккардыларынааҕы категориялаах судьуйалар. Саха сириттэн көҥүл тустууга норуоттар ыккардыларынааҕы категориялаах судьуйалар испииһэктэрэ
Кэйп Канаверал. Кэйп Канаверал () - диэн Атлантик океан кытылыгар баар, Флорида штатыгар баар сир. Онно NASA куйаары үөрэтэр лабораториялара уонна куйаарга ракеталары көтүтэр базалара баар, Кеннеди президент аатынан. 
Кэйп Канавералтан 1969 сыллаахха Аполлон 11 диэн ыйга Нил Армстронг көппүт программата буолбута.
Аполлон 11. Аполлон 11 диэн 1969 сыллаахха дьону ыйга көтүтэр программа, NASA үбүлээһининэн.
Евгений Пригожин. Евгений Пригожин (толору аата Евгений Викторович Пригожин), Санкт-Петербург куоратка бэс ыйын 1 күнүгэр 1961-2023 сыллаахха төрөөбүт, Wagner Group диэн дьону өлөрөр байыаннай чааһынай тэрилтэлээх, 80-90 сыллардаахха Африка дойдуларыгар бэйэтэ сэриигэ сылдьыбытынан биллэр, бэйэтэ этэринэн "резал там многих негров". 
Владимир Путин оҕо саас доҕоро, онон сибээстээн Путин өйөөһүнүнэн элбэх тэрилтэлэри хонтуруоллуур. 2000 сыллардаахха Госдума депутаттарыгар ас бэлэмнии сылдьыбыта, онон хос аат иҥпитэ "Повар Путина". Биллэр олигарх.
84 омук сиригэр санкцияларга түбэспит, Сирияҕа, Украинаҕа уонна Африка дойдуларыгар байыаннай буруйу оҥорбутунан биллэр. 
2022 сыллаахха АХШ, Дьоппуон, Германия, Украина дойдулара бултууллар кинини. 
Уопсайынан куһаҕан киһинэн биллэр киһи, моральнай хаачыстыбата суоҕунан. 2022 сыллаахтан хаайыылаахтара Украинаҕа сэриигэ ыытарынан биллэр.
Атырдьах ыйын 23 күнүгэр 2023 сыл, оруобуна икки ыйынан Тверской уобаласка авиакодромҥа өлбүтэ.
Александр Дугин. Александр Гельевич Дугин, тохсунньу 7 күнүгэр 1962 сыллаахха Москуба куоратка төрөөбүт, Арассыыйа биллэр пропаганда тарҕатар киһитэ уонна Нуучча эйгэтэ диэн фашисткай идеология төрүттээччитэ, биллэр нуучча националиһа буолар, скинхедтары үбүлээһиҥҥэ кыттааччы. 
Владимир Путин кини идеологийатын тутуһарынан биллэр.
Даша Дугина диэн кыыстаах этэ, онтукатын өлөрбүттэрэ, Украина сэриитин өйөөбүтүн иһин уонна аҕатын курдук пропагандист буолбутун иһин.
Даша Дугина. Дарья Дугина диэн биир акаары өйдөөх дьахтар этэ. Александр Дугин оҕото. Нуучча эйгэтэ идеолога. Мээнэ мээнэ буолбутун иһин өлөрбүттэрэ. Ким өлөрбүтэ биллибэт.
IPhone 13 Pro. iPhone 13 Pro уонна кини улахан вариана iPhone 13 Pro Max — Apple тэрилтэ 2021 сыллаахха айбыт уонна атыыга таһаарбыт флагман төлөпүөннэрэ, Apple A15 диэн чиптаах уонна iOS 15 диэн операционнай системанан үлэлиир.
PetroChina. PetroChina — Кытай биир бөдөҥ тэрилтэтэ, Аан Дойдуга биир бастыҥ ниэп уонна гаас хостооччу. Fortuna 500 компонеҥҥа холбонор.
Xiaomi MIX Fold 2. Xiaomi MIX Fold 2 - Xiaomi тэрилтэ 2022 сыллаах флагмана, Аан Дойдуга саамай популярнай төлөпүөнэ буолар. Аан бастакытын iPhone-нары сиппит атын телефон маркаларыттан.
Тэйэр Хайа. Тэйэр Хайа (былыргы сахалыы аата Tejer khaia) - Таатта улууһа сиригэр баар хас даҕаны хайалар, Амма үрэх аттыгар уонна Даайа Аммата диэн сиргэ баар. Улахан айылҕа сирэ буолар.
IPhone 12 Pro. iPhone 12 Pro — Apple тэрилтэ 2020 сыллаах флагман төлөпүөнэ, Apple A14 чиптаах уонна iOS 14 операционнай системанан үлэлиир. Кини улахан версиатын iPhone 12 Pro Max дииллэр.
IPhone 11 Pro. iPhone 11 Pro уонна улахан варианын iPhone 11 Pro Max дииллэр — Apple 2019 сыллаах флагмана, Apple A13 чиптаах уонна iOS 13 операционнай системалаах.
Xiaomi Mi 11 Ultra. Xiaomi Mi 11 Ultra - Xiaomi тэрилтэ 2021 сыллаахха таһаарбыт флагман төлөпүөнэ.
Huawei P50. Huawei P50 уонна улахан вариана Huawei P50 Pro диэн Huawei 2021 сыллаах флагман төлөпүөнэ.
Huawei P40. Huawei P40 уонна тупсубут вариана Huawei P40 Pro - 2020 сыллаах Huawei флагман төлөпүөнэ.
Huawei P30. Huawei P30 уонна тупсарыллыбыт вариана Huawei P30 Pro - Huawei 2019 сыллааҕы оҥорон таһаарбыт флагман төлөпүөнэ.
Huawei P20 салҕыыта буолар.
Huawei P20. Huawei P20 уонна тупсарыллыбыт вариана Huawei P20 Pro, 2018 сыллаах флагман, Huawei тэрилтэ бастакы фотофлагмана уонна бастакы Leica тэрилтэни кытта линза интеграциялаабыт телефоннара, 2018-2020 сыллаахха дылы DxOMark һурунаал этэринэн саамай бастыҥ фотокамералаах телефон буола сылдьыбыта.
DxOMark. DxOMark — интернет саайт, сыл аайы бастыҥ камералаах флагман төлөпүөннэри тэҥниир уонна рейтиҥ оҥорор тэрилтэ. Аан Дойдуга ханнык төлөпүөн крутой камералааҕын тэҥниир һурунаал.
Samsung Galaxy S21. Samsung Galaxy S21 - 2021 сыллаахха тахсыбыт флагман төлөпүөннэр (уопсайа 4 устуука) Samsung тэрилтэ киэнэ.
Samsung Galaxy S22. Samsung Galaxy S22 - 2022 сыллааҕы Samsung тэрилтэ атыыга таһаарбыт флагманнара. 4 устуука, саамай крутойа Samsung Galaxy S22 Ultra дэнэр.
Realme 9 Pro+. Realme 9 Pro+ - 2022 сыллаахха тахсыбыт Realme тэрилтэ ортоку бүджетнай флагмана.
OnePlus 10 Pro. OnePlus 10 Pro — 2022 сыллаахха тахсыбыт OnePlus флагмана. OnePlus 9 Pro салҕыыта буолар.
OnePlus 9 Pro. OnePlus 9 Pro — 2021 сыллаах тахсыбыт OnePlus флагмана.
Hasselblad. Hasselblad — Швеция тэрилтэтэ, OnePlus тэрилтэ флагман төлөпүөннэригэр камера оҥорорунан биллэр.
Vivo X Fold. Vivo X Fold — Vivo тэрилтэ 2022 сыллааҕы флагман кинигэ төлөпүөнэ.
Vivo X80. Vivo X80 — Vivo 2022 сыллаахха айбыт уонна атыыга таһаарбыт 4 устуука флагманскай төлөпүөннэрэ.
Сууллуу (киинэ, 2022). Сууллуу () — АХШ киинэтэ, Атырдьах ыйын 12 күнүгэр 2022 сыллаахха официально тахсыбыта. Хотя пиратскай версията Zona ый иннинэ тахсыбыта.
Zona. Zona ("Зона") — интернет программа, Android смартфоннарга уонна телевизордарга үлэлиир программа. Сыала соруга туох да регистрациата суох уонна босхо киинэ мультик көрүөххүн сөп.
Бу саайтарга:
Сүбэ.
Zona уонна Zetflix туттар дьон VPN тутталлара көҥүллэнэр уонна ирдэнэр, пиратскай киинэ көрөллөрүн иһин штрафтаммат курдук. Саамай ордук VPN Surfshark буолар (QIWI кошелёк нөҥүө төлүүгүн). Эбэтэр босхо үчүгэй VPN Lantern.
Lantern. Lantern (Лантерн, эбэтэр Фонаар диэн тылбаастанар) — аатырбыт VPN сервис буолар, интернет ситимҥэ цензура утары охсуһар тэрил.
QIWI. QIWI диэн интернет кошелек буолар. Биир Арассыыйа биллэр төлөбүр системата.
Toray Industries. Toray Industries (Торай Индастриз) — Дьоппуон индустрияҕа сыһыаннаах табаартары оҥорор тэрилтэтэ уонна Аан Дойдуга саамай бөдөҥ пластик, полимер, нефтехимия оҥорор тэрилтэ (75% Аан Дойду рыногар). 
Fortuna 500 компонеҥҥа холбонор, Nasdaq индекска эмиэ ааҕыллар.
Toray Industries бэйэтэ конгломерат курдук буолар, кини бас билиитигэр 82 промышленнай тэрилтэлэр 164 омук сиригэр үлэлииллэр.
ХААН Банк. ХААН Банк — Монголия саамай бөдөҥ чааһынай баана, 1991 сыллаахха төрүттэммит. Дойдуга 559 отделениялардаах. Western Union нөҥүө Bank of America харчы бырахсар уонна доҕордоһор. 
Салалтата — Улаан Баатар.
Хас Банк. ХасБанк — Монголия 2001 сыллаахха төрүттэммит чааһынай баана, дойду 30% дьоно туттар. 
Салалтата — Улан Батор.
Golomt Bank. Golomt Bank () - 1995 сыллаахха төрүттэммит Моҕол Уус дойдутун чааһынай баана.
Дархан (куорат). Дархан диэн Моҕол Уус үһүс улахан куората, дьонун ахсаана 85000 киһи (2022).
Эрдэнэт. Эрдэнэт - Моҕол Уус иккис улахан куората, дьонун ахсаана 100 киһи курдук (2022).
Эрдэҥэт, ᠡᠷᠳᠡᠨᠢᠲᠤ — Орхон провинциятын киин куората, Монголия Орхон провинциятын киин куората, Улаанбаатар кэнниттэн Монголияҕа иккис улахан куорат. Улаанбаатартан чугастык 380 км тэйиччи сытар уонна киин куораты кытта суол уонна тимир суолунан ситимнээх.
Убсу Нуур күөлэ. Убсу Нуур () - Моҕол Уус саамай улахан күөлэ, теория быһыытынан астероид түһүүтүттэн үөскээбит буолуон сөп.
Чугас куорат - Улаангом.
Улаангом. Улаангом - диэн Моҕол Уус кыракый куората, дьонун ахсаана 22000 киһи. Моҕол Уус дойдутугар соҕотох сир, Арассыыйаттан электроэнергия ылар уонна онтон тутуллар.
Unitel (сибээс). Unitel — Монголия 14 улахан тэрилтэтэ уонна дойду 2 улахан сотовай оператора (4G/5G) үлэлиир. Улахан конгломерат, конгломератка Монголия, Иркутскай уобалас (Россия), Бүрээтийэ (Россия), Кытай хоту өттүн IPTV хааччыйар тэрилтэлэр киирэллэр уонна LookTV ситим холбонор. 
Салалтата — Улаан Баатар.
G-Mobile. G-Mobile — Монголия 4 улахан сотовай оператора (уопсайа дойдуга 5 баар). Сүрүннээн тыа сиригэр уонна Гоби пустыняҕа хабар, CDMA технологиянан үлэлиир.
Skytel (сибээс). SkyTel (Скайтел) — Монголия 3 улахан сотовой оператора, 4G ситиминэн үлэлиир. 
Салалтата — Улаан Баатар.
Mobicom Corporation. Mobicom Corporation — Монголия телекоммуникационнай тэрилтэтэ, улахан конгломерат. Конгломератка интернет телевидение, радио, телеканаллар, медия индустрия, сотовой оператор (5G ситим, дойдуга бастакы, Unitel сибээһин ситэр). 
Mobicom Corporation бэйэтэ дьоппуон Sumitomo конгломератка холбонор.
Салалтата — Улаан Баатар.
Хара Ус Нуур. Хара Ус Нуур (, лит. «Хара Уу Күөлэ») — Монголия арҕаа өттүгэр сытар улахан күөл, дойдуга иккис улахан тууһа суох күөл уонна үһүс буолар улаханынан.
Гоби. Гоби (, ) — Монголия уонна Кытай сирдэригэр сытар улахан курааҥы (пустыня). Улахан итии кумах куйаара. Ол эрэн Гоби курааҥыга каньоннар бааллар, кыһыл кумахтан уонна таастан турар.
Hewlett Packard Enterprise. Hewlett Packard Enterprise — АХШ сервердары оҥорор тэрилтэтэ.
H&amp;M. H&amp;M — Швеция таҥас тигэр уонна атыылыыр тэрилтэтэ, Аан Дойдуга биир бөдөҥ. 84 омук сиригэр үлэлиир.
Inditex. Inditex — Испания таҥас тигэр уонна атыылыыр тэрилтэтэ, улахан конгломерат (конгломератка биллэр Zara Home, Massimo Dutti, Bershka, Oysho, Pull &amp; Bear, Stradivarius, Uterqüe уонна да атын таҥас бреннара киирэллэр). Аан Дойдуга бэйэтин бизнес эйгэтигэр саамай бөдөҥ, 143 омук сиригэр үлэлиир.
Fortuna 500 компонеҥҥа холбонор.
Zara. Zara — Испания таҥас тигэр уонна атыылыыр тэрилтэтэ, Inditex конгломератка киирэр.
Света (ырыаһыт). Света (толору аата Светлана Александровна Колтунова) — Арассыыйа биллэр ырыаһыта, оһуоба 1990–2000 кэмнээҕигэ бэйэтэ тахса сылдьыбыт уонна 90-2000 сылларга улааппыт дьон истэр ырыаһыттара.
Москва игин курдук сирдэринэн концердыыр диэтэххэ, 2022 сыллаахха күһүн Бэрдьигэстээххэ кэлэн концердаан барта.
Сергей Жуков. Сергей Евгеньевич Жуков — Арассыыйа биллэр бизнесмена, продүсера, ырыаһыта, Руки Вверх! бөлөх солиһа буолар.
Руки Вверх!. Руки Вверх! — 1995 сыллаахтан төрүттэммит уонна үөскээбит Арассыыйа ырыа бөлөҕө. 1998-2006 сыллардаахха популярноһа саамай үрдүк көрдөрүүтүгэр сылдьыбыта, кини ырыалара Арассыыйаҕа, Украинаҕа, Белоруссияҕа, Казахстаҥҥа хит буола сылдьыбыттара.
История.
1993 сыллаахха бэс ыйыгар бөлөх солиһа Сергей Жуков «Европа плюс Самара» радиоҕа үлэлээн " Хит- час»диэн үҥкүү музыкатын программатын ыыппыта. Онно 1993 сыллаахха араадьыйаҕа МР бөлөҕү тэрийбит Алексей Потехины кытта билсибитэ. Райгр (эмиэ «Мистер Рэй хампаанньа» уонна «Дьээдьэ Рэй уонна хампаанньа») - РЭС солиһа еводенс уонна техника стилин элеменнэрин холбообута. Маны сэргэ Сергей Караченков (эмиэ 1993-1996 сс. диэри бастакы продюсер этэ) уонна Иван Алехин (эмиэ 1995-1996 сс.). 1994 сыл ахсынньытыгар Жуков уонна Потехин аҥаардас устуудьуйаҕа көспүттэр, онно «Европа плюс» радио эфиригэр Самараҕа бара сылдьыбыттар. Ыам ыйын 1 күнүгэр 1995 сыллаахха Москубаҕа көспүттэр. Урукку ааттартан аккаастаныы быһаарыллыбыта эрээри, бөлөх саҥа аата- суола өссө да суох этэ. Ол саҕана Сергей Жуков уонна Алексей Потехин рэпердэр бөлөхтөрүгэр («бырааттыы Наличные» бөлөх кыттыылааҕа) уонна кинини рэпер Нуң Панс баара) ыҥырбыттара. Бөлөх бастакы рабочайынан " Ханда Хох»буолбута.
1995 сыл бүтүүтэ музыканнар «Максимум» радиоҕа хас да ырыалаах кассетаны биэрбиттэрэ уонна «бу музыка эһигини илиигитин өрө көтөҕүөҕэ»диэн илии баттаабыттара. Нэдиэлэнэн кассета ведомстволар Ольга Максимова уонна Константин Михайлов илиитигэр киирбитэ. Кинилэр «үчүгэй сарсыарданан» диэн ырыаларын туруорбуттар уонна «эдэр бөлөх „диэн биллэрбиттэр!“ Ол кэмтэн ыла бөлөҕүнэн бу аат иҥэриллибитэ.
Саҥа ааттанан таһаарбыт " Кыым «(1996) — Вилюйсиноҕа баар соҕотох вилюйсино (урут 1996 с. бырайыага туолбута). 1990 с. Москуба андреграунд рэпердэрэ бу релизкэ кыттааччыларга «уксэ рэй» (Сергей Жуков), «Потех» (Алексей Потехин) уонна Wing (Бүлүү) диэн псевдонимнар бааллара.
Куһаҕан уолаттар (мультик). Куһаҕан уолаттар () — АХШ мультига, 2022 сыллаахха муус устар ыйыгар тахсыбыт. Universal Pictures киинэ тэрилтэтэ оҥорбут.
Сүжета.
Сүрүн геройдар Бөрө, акула, йооҕуй оҕус, эриэн үөн, Лисингтон саһыл, мармелад уу сибинньэтэ.
Антон Лядов. Антон Вячеславович Лядов — Rutube уонна YouTube блогер, биллэр трэвел блог көрдөрөр уонна документальнай киинэ устааччы. YouTube хайҕабылынан кыһыл көмүс кнопкалаах.
Олунньу 16 күнүгэр 1991 сыллаахха Самара куоратка төрөөбүтэ. Журналистика үөрэхтээх.
Антон Птушкин. Антон Юрьевич Птушкин — Украина тревел блогера YouTube видеохостиҥҥа, биллэр журналист, 2020 сыллаахха Украина бастыҥ журналиһа буолбута. Ыам ыйын 22 күнүгэр 1984 сыллаахха Луганскай куоратка төрөөбүтэ.
Жанна Бадоева. Жанна Осиповна Бадоева — Украина, Арассыыйа, Литва трэвел журналиһа, YouTube блогера.
Jelly Belly. Jelly Belly — АХШ тэрилтэтэ, Аан Дойдуга саамай бөдөҥ кэмпиэттэри оҥорор тэрилтэ, 180 омук сиригэр үлэлиир.
Көҥүл Боотурдар. Көҥүл Боотурдар — сахалыы киинэ.
Xfinity. Xfinity — АХШ тэрилтэтэ, Америкаҕа, Канаадаҕа уонна Мексикаҕа биир улахан кабельнай интернет ситимин тардааччы, IPTV тарҕатааччы, уонна 5G ситиминэн сибээс тэрийээччи үгүс штаттарга. 
Xfinity тэрилтэ аатырбыт Comcast конгломератка киирэр.
Самаритян (киинэ, 2022). Самаритян () — АХШ киинэтэ, Prime Video тэрилтэ уһулбут Metro Goldwyn Mayer тэрилтэ өйөөһүнүнэн. Сүрүн оруолга супергерой Сильвестер Сталлоне.
Prime Video. Prime Video (Прайм Видео) — Amazon тэрилтэ стриминговай сервиһэ, Аан Дойдуга улаханынан үһүс (YouTube уонна Netflix) кэнниттэн уонна бастакы бэйэтэ киинэ оҥорорунан (бэйэтэ студиялаах Amazon Studios).
Сильвестер Сталлоне. Сильвестер Сталлоне (толору аата , 6.7.1946–) — итальянец хааннаах АХШ биир биллэр артыыһа, от ыйын 6 күнүгэр 1946 сыллаахха Саҥа Йорк куоратка төрөөбүт. Аан Дойду биир биллэр артыыһа, 50 тахса киинэҕэ уһуллубут.
Уон үс олох. Уон үс олох () — Аустралия, Улуу Британия, Тайлаан бииргэ кыттыһан уһулбут киинэлэрэ, 2018 сылга буолбут түбэлтэҕэ олоҕуран.
Киинэни Prime Video дистрибьютор курдук стриминг нөҥүө тарҕатар. 
Сүжетка 13 киһи пещераҕа (хайа хаспаҕар) хаайтаран хаалалларын туһунан уонна 18 күн аһылыга суох тыыннаах хаалбыттарын туһунан.
Nuance Communications. Nuance Communications — АХШ нейроннар ситимнэрин сайыннарар тэрилтэтэ, Аан Дойдуга саамай бөдөҥ бэйэтин сфератыгар. Дьоппуон Mitsui Group уонна DARPA үбүлээһининэн олорор тэрилтэ. 
2011–2022 дылы 53 өйдөөх нейроннары оҥорбут, олор ахсааннарыгар Siri өйдөөх нейроннар ассистены (iPhone төлөпүөннэргэ барытыгар баар).
Fortuna 500 уонна Nasdaq компоненнарга холбонор.
Siri. Siri (, ) — Apple туттар нейроннай ситимэ.