mariaria/ykt_dataset huggingface dataset:
Каин уонна Аабыл. Үөскээһин битигэ кэпсииринэн, Каин уонна Аабыл Адам уонна Ева төрөппүт икки бастакы уолаттара. Улахана Каин тараанньыт, кырата Аабыл маныыһыт. Арай биирдэ кинилэр Таҥараҕа ас бэлэхтэри биэрбиттэр. Каин үүннэрбит астарыттан биэрбит, онтон Аабыл хойун үөрүттэн бастакы төрөөччүлэри биэрбит. Таҥара Аабыл бэлэхтэрин ылбыт, Каин бэлэхтэрин ылбатах. Каин ону күнүүлээн кыыһыран Аабылы өлөрөн кэбиһэр. Бу кэнниттэн дьон-аймах өйдөбүлүгэр Каин бастакы өлөрүөхсүт, онтон Аабыл бастакы муҥнаах курдук биллэн хаалбыттара. Ол эрэн ини-биини өлөрүү сиһилии төрүөтүн, Таҥара Каин бэлэхтэрин тоҕо мыыммытын Биибилийэ быһаарбат.
Сет. Сет диэн Адам уонна Ева үһүс уоллара. Биилэрэ Каин уонна Аабыл. Үөскээһин битигэ кэпсииринэн, Ева Сеты Каин Аабылы өлөрбүтүн кэннэ төрөппүтэ. Сет 912 сыл олорбута. Уола Энос. Энос биир удьуора Ной.
Бастакы дьаһаах хамыыһыйата. Бастакы дьаһаах хамыыһыйата — 1826 сыллаахха тахсыбыт "Положения о Ясачной комиссии" диэн докумуонунан 1827 сыллаахха үөскээбит түһээни саҥаттан көрөргө анаммыт хамыыһыйалар. Арҕаа уонна Илин Сибииргэ тус туһунан хамыыһыйалар үлэлээбиттэрэ. 1822 сыллаахха тахсыбыт устаабынан туора урдустары олохтоох, көс уонна хаамаайы (оседлые, кочевые, бродячие) диэннэргэ араарыыга олоҕурбута. 
1766 сыл сэтинньи 23 күнүгэр Бастакы дьаһаах хамыыһыйата диэн ааттаммыт хамыыһыйа оттонор ходуһалар сахаларга хаалыахтаахтарын туһунан ыйааҕа тахсыбыт.
Энох. Энох () диэн Улуу халаан иннинээҕи аҕа баһылык. Сет удьуора, Ной хос эһэтэ. Үөскээһин битигэ кэпсииринэн Энох 365 сыл олорбут. Бэриниилээх сиэрин уонна итэҕэлин иһин Таҥара кинини сиртэн ырайга ылбыт. Битик суруйуутунан Энох "Таҥаралыын барсан суох буолбут; Таҥара кинини ылбыт" (5:21–24). Христианнар итэҕэллэринэн Энох Ылдьаа көрбүөччүлүүн Иккис кэлиигэ көстүөхтээхтэр.
Ной. Ной () диэн Улуу халаан иннинээҕи онус бүтэһик аҕа баһылык. Адам уолун Сет удьуора. Энох хос сиэнэ, Матыһаал сиэнэ, Ламех уола. Ной кырдьыксыт олоҕун иһин Таҥара кинини уонна дьиэ кэргэнин халаантан быыһаабыт. Таҥара Нойга Хоппо тут диэн дьаһаллаабыт. Бу хоппоҕо Ной дьонун уонна хас биирдии харамай атыырыттан-тыhытыттан ылбыт. Халаан бүппүтүн кэннэ хоппо Арарат хайатыгар иҥнибит. Манна Ной Таҥараҕа кэрэх бэлэхтэрин биэрбит. Таҥара Ной ууһун алҕаабыт уонна Ыйааҕын биэрбит. Бу курдук Ной дьон-аймах ууһун салҕааччыта буолар.
Чэчирэҥ. Чэчирэҥ диэн үүнээйилэри олордон үүннэрэр көрөр сынньанар түөлбэ сир. Үксүн чэчиктэри, эмтээх оттору, астаах мастары, сэппэрээктэри олордоллор. Чэчирэҥ аһаҕас таһырдьааҥҥы да, сабыылаах ититиилээх да буолуон сөп. Чэчирэҥҥэ араас барымталары туталлар - тусаһа, сабыы, статуя, фонтан. Сороҕор балыктаах көлүйэ уонна күрүлгэн оҥороллор. Чэчирэҥ тутуутунан ландшафт архитектурата дьарыктанар.
Поэтому кайжы цеверрӓкын, чтобы развлечься кандыжы сӹнзӓлӓн, шӹренжок шӹндӓт пеледӹшвлӓм тӹштӹ. Кырык сирӹштӹ ӓнвичӹштӹ вӓрлӓнӓ дӓ садвлӓ лишнӹштӹ ылыт кавштавичӹ. В проворнее марынвлӓ ивлӓн садывичӹвлӓштӹм пӹтӓртӹш сӹлнӹштӹ пила, до Нового цаца в кушкышвлӓ шӹндӓш пеледӹшвлӓм Йи. Самые лучшие конкурсы и даст импульс кырык йӹде эртарӹмӹ тидӹлӓн кӧм ӓнвичӹ сирӹн до дома.
Сад инструмена-тыа хаһаайыстыбатыгар уонна оҕуруот аһын үүннэрэр инструмент. Сад инструмена: сири таҥастаа, кутуу, мастары тэллэхтээ, газтары кырыйыы уо. д. А. д. (мал- сал) уонна механизированнай (садовай техника).
Көһө сылдьар миэбэл (ол иһигэр булгуруйда) уонна стационарнай/сөптөөх оборудование, миэбэл- паарка үлэлиир-оборудование, миэбэл-миэбэл паарката-аһаҕас салгыҥҥа эбэтэр типовой голарга туттуллар дьиэлэргэ туһаныы".
Бу конструкция уонна матырыйааллар уратылара ордук күүстээх, онон миэбэл ирдэбилэ, хорсун уонна сииктээх буолуута, шокшалыкшай уонна да атын атмосфернай көстүүлэри мэлдьэһэр кыаҕа суоҕун ыйда.
Чэчирэҥ кэлимнэрэ:
Номох чэчирэҥнэрэ:
Хаяо Миядзаки. Мийэдьээки Хайао (宮崎 駿, Miyazaki Hayao, [mijaꜜzaki hajao]; 1941 сылга тохсунньу 5 күнүгэр төрөөбүтэ) дьоппуон омук аниматор, режиссёр, продюсер, сценарист, айымньыт уонна маҥгака. Исао Такахатаны кытта «Studio Ghibli» төрүттэччитэ буолар, уһулуччулаах сэһэнньит, дьоппуон уруһуйудаммыт уус-уран киинэтин айааччы диэн аан дойдунан бүттүүн биһирэнэр уонна анимация остуоруйатыгар киинэ айааччылар ордуктарыттан биирдэстэрэ диэн ааҕыллар.
Уот. Уот диэн сэк умайыытын (тэтимнээх аһыйыы) химия хамнала. Уот сылааһы уонна сырдыгы таһаарар. Уот көстөр өттө төлөн дэнэр. Төлөн сүрүн үөскэтээччилэрэ хоруолук диоксида, уу чаана, абалык уонна азот. Уот күүскэ итийдэҕинэ гаастар ионнананнар плазма үөскэтэллэр. Уот тэтимэ уонна төлөн өҥө ханнык уматык умайарыттан тутулуктаах.
Уот Сир тулалыыр эйгэлэригэр сүдү дьайыылаах. Уот үүнээйи үүнүүтүн көҕүтэр, буор иҥэмтэтин байытар. Уот тарҕанан бардаҕына өрт уота буолуон сөп. Өрт уота дьоҥҥо, харамайдарга, ойуурдарга кутталлаах, улахан хоромньу таһаарар, салгыны уонна ууну киртитэр. Уот түөрт төрүт ууһуктан биирдэстэрэ буолар. Уот араас омуктар итэҕэл дуомнарыгар улахан суолталаах. Сахалар уоту аһатар үгэстээхтэр. Дьон уоту тыа хаһаайыстыбатыгар, астааһыҥҥа, оттууга, сырдатыыга, металл охсуутугар уонна ууһаарыытыгар, бөх уматыытыгар, кремацияҕа киэҥник туһаналлар.
Удмуурт тылын аан дойдутааҕы күнэ. Удмуурт тылын аан дойдутааҕы күнэ — удмуурт тылын кыһалҕаларыгар болҕомто тардаары бэлиэтэнэр күн. Түмэччилэр (уопсастыбанньыктар) көҕүлээһиннэринэн 2018 сыллаахтан бэлиэтэнэр.
Устуоруйата.
2018 сыллаахха саас удмуурт түмэччилэрин биир мунньаҕар уран кириитик Александр Шкляев этиитинэн маннык күнү бэлиэтиэххэ диэн быһаарыы ылыныллыбыт, ол эрээри олоххо киирбэккэ сылдьыбыт. Ол сыл балаҕан ыйыгар түмэччилэр Артем Малых, Алексей Шкляев уонна Ольга Урасинова бу күнү сэтинньи 27 күнүгэр бэлиэтиэххэ диэн санааны тарҕаппыттар. Күнү талбыт төрүөттэрэ — сэтинньи 27 күнүгэр 2001 сыллаахха Удмурт Өрөспүүбүлүкэтигэр аналлаах сокуонунан удмурт тыла судаарыстыба тылын статуһун ылбыт.
Ол сыл көҕүлээччилэр Москубаҕа тэрээһини былааннаабыттар, уонна атыттартан эмиэ туохта эмэ тэрийиҥ диэн көрдөспүттэр. Ижевскайга уонна Венгрияҕа олорор удмууртар тута өйөөбүттэр, онон бырааһынньык аан дойду таһымыгар тахсыбыт.
Удмуртияҕа үлэлиир Namero диэн дизайн-студия күн фирма истиилин оҥорбут, онно пустары туһаммыт — удмуурт былыргы суругун-бичигин. Сотору кэминэн күнү бэлиэтиири "Удмурт Кенеш" ассоциация өйөөбүт. 2020 сыллаахтан Удмурт Өрөспүүбүлүкэтин бырааһынньыгын күнүнэн биллэриллибит.
Хайдах бэлиэтэнэрэ.
Учуонайдар удмуурт тылын туһунан лиэксийэ ааҕаллар, түмэччилэр удмуурт хоһоонун ааҕыылары тэрийэллэр.
Джонатан Свифт. Джонатан Свифт (; (1667, Дублин, Ирландия — 1745, алтынньы 19 эмиэ онно) — Ирландия уонна Англия суруйааччыта, бөлүһүөгэ уонна түмэт диэйэтэлэ. Гулливер туһунан айымньыларынан ордук биллэр. Оччотооҕу түмэт итэҕэстэрин саралаан сатиралыыр айымньылары суруйбута. Икки дьахтары кытта олоро сылдьыбыта эрээри кэргэннэммэтэҕэ. Дублиҥҥа 
1667 сыллаахха сэтинньи 30 күнүгэр Дублиҥҥа төрөөбүт. Аҕабыыт эһэтэ Англияттан Ирландияҕа дьалхаантан сылтаан көспүт. Төһө да ааҥыл төрүттээҕин иһин ирландецтарга үтүө сыһыанынан кинилэр ытыктабыллларын ылбыт.
Vivo X90 Pro+. Vivo X90 Pro+ - диэн Vivo тэрилтэ 2022 сыл бүтэһигэр саҥа таһаарбыт топовай төлөпүөнэ. iPhone 14 Pro тэҥэ биир топ камералааҕынан ааҕыллар.
Төрдүөтэ: https://www.ixbt.com/news/2022/11/22/zeiss-100-4700-50-ip68-910-vivo-x90-pro-snapdragon-8-gen-2.html
Кытарабын. Кытарабын () — АХШ 2022 сыллааҕы мультига, Pixar студия айымньыта. Биир кассовай мультик буолар мультиграфия историятыгар.
Сүжета.
Мэйлин диэн кыыс Кыһыл панда буоларын туһунан. Мультикка оҕо уонна ийэ сыһыана таарыллар.
Сэттис күн адвентистарын таҥаратын дьиэтэ. Сэттис күн адвентистар таҥаратын дьиэтэ (, , , ) — Аан Дойдуга 220 омук сиригэр үлэлиир протестантизм салаата, 26 мөллүйүөн киһи итэҕэйэр итэҕэлэ буолар. Саамай бөдөҥ салаата АХШ, Африка, Кытай, Турция, Украина сирдэригэр тарҕанар. 
2022 сыллаахха Саха Сиригэр 2755 киһи итэҕэйэр, олортон 533 сахалар буолаллар. 
Атеистар уонна атын религиялар этэллэринэн бу итэҕэли секталар дииллэр. Ол эрэн Сэттис күн адвентистарын таҥаратын дьиэтэ этэринэн атыттар секталар, ол оннугар киннэр дьиҥнээх буолаллар.
Сэттис күн адвентистарын таҥаратын дьиэтэ гомосексуал тугун утарар, арыгы уонна табах тардыытын утарар. 
Сэттис күн адвентистарын таҥаратын дьиэтэ дьонноро уонна итэҕэйээччилэрэ баай дьоннорунан биллэллэр, ол курдук ити таҥара дьиэтигэр сыһыаннаах тэрилтэлэр Toyota, Tyson Foods, Walmart, Vivo буолаллар, ол эбэтэр ити тэрилтэлэр үбүлүүллэр. 
Атын христианнартан уратыта диэн Сэттис күн адвентистарын таҥаратын дьиэтэ дьоно иконаҕа үҥпэттэр уонна кириэһи билиммэттэр.
Сэттис күн адвентистарын таҥаратын дьиэтэ планетарнай салалтата — Батл Крик (Мичиган, АХШ).
Евангелизм. Евангелийа таҥара дьиэтэ, ол эбэтэр евангелизм үөрэҕэ — протестантизм саамай бөдөҥ салаата уонна Аан Дойдуга биир бөдөҥ итэҕэл хамсааһына буолар. 2022 сыллаахха 628 мөллүйүөн киһи итэҕэйэр, сүрүн концентрациялара АХШ дьоно буолаллар. Ол иһин американскай итэҕэл дьиэнинэн биллэр, сүрүн олоҕуруута христианство нөҥүө демократия уонна либерализм өйдөбүлэ тарҕатыыта.
Украина, Эстония, Латвия, Литва уонна Кыргызстан урукку ССРС дойдуларыттан евангелизмҥа ылларбыттара биллэр. Билигин түргэнник Беларуссияҕа, Казахстаҥҥа, Кытайга тарҕанар.
Саха Сиригэр 31433 киһи евангелия буолар, олортон 5332 сахалар буолаллар.
Саха Сиригэр салалтата — Майа (Мэҥэ-Хаҥалас).
Аан Дойдутааҕы глобальнай салалтата — Берн (Швейцария).
Иегова көрөөччүлэрэ. Иегова Көрөөччүлэрэ () — итэҕэл, Христианство итэҕэлиттэн туспа арахсан барбыт, библияны атыннык трактовкалыыр итэҕэл буолар. Иегова көрөөччүлэрэ сүрүннээн пацифист буолаллар, хаан куппаттар, государство диэни билиммэттэр, оҕолорун аармыйаҕа сулууспалата илдьибэттэр. 
Ол иһин Арассыыйаҕа Владимир Путин ыйааҕынан 2021 сыллаахха Иегова көрөөччүлэрин итэҕэйэргэ боппуттара.
Аан Дойду үрдүнэн 11 мөллүйүөн киһи итэҕэйэр.
Аан Дойдутааҕы глобальнай салалтата - Питтсбург.
Саайта: https://www.jw.org/ru/
YouTube канаала уонна атын видеохостиҥнарга канаала: JW Broadcasting
Acura. Acura — Дьоппуон тэрилтэтэ, массыына уонна мотоцикл оҥорор тэрилтэ. Аан Дойдуга биир бөдөҥ буолар. Honda тэрилтэ 100% акциятын тутар, онон теоретически кини бас билиитигэр киирэр. 
Acura премиум класс кроссовердары оҥорунан биллэр.
Кыһыл панда. Кыһыл панда (, ) — Кытай соҕуруу өттүгэр тарҕаммыт кыһыл кинигэҕэ киирбит кыыл буолар.
Бамбук. Бамбук () — Кытайга үүнэр мас көрүҥэ.
Нимрод Антал. Нимрод Антал (; 1973 сэтинньи 30, Лос Андьелес) диэн АХШ киинэ режиссера, сценариhа, актера. Ийэлээх аҕата венгрдар. 1991 сылга аҕатын сүбэтинэн Венгрия киинэ академиятыгар үөрэнэ барбыта. Үөрэҕин бүтэрэн баран киинэ уонна телевидение эйгэтигэр үлэтин саҕалаабыта. 2003 сылга Kontroll диэн маҥнайгы киинэтин уhулбута. 2005 сылга Америкаҕа төннөн Һолливудка үлэлиир.
Фильмографията.
Киинэлэр
Телевидение
Kontroll. Kontroll диэн Нимрод Антал 2003 сыллааҕы киинэтэ. Комедия-триллер жанрдаах. Киинэ хайааһына Будапешт метротугар буолар. Бас герой Булчу билет инспектора. Билет инспектордара метро айаннааччылара билеттаахтарын тургуталлар. Сир анныгар араас дьон көстөн ааһаллар, олор быыстарыгар эhэ көстүүмнээх кыыс уонна биллибэт өлөрүөхсүт.
Нимрод Антал киинэни бэйэтэ суруйбут сценарийынан уhулбута. Сүрүн оруолларга оонньууллар Шандор Чаньи, Золтан Мучи, Чаба Пиндрох. Kontroll аан дойдутааҕы премьерата 2003 сыл сэтинньи 20 буолбута. Европа уонна Хоту Америка араас киинэ фестивалларыгар көрдөрүллүбүтэ. Чикаго омуктардааҕы киинэ фестивалын "Gold Hugo Award" уонна Канн киинэ фестивалын "Un Certain Regard" биһирэбиллэрин ылбыта.
Сабыдыаллара.
Нимрод Антал Film Freak Central сайтка интервьютугар киинэ оҥоруутугар Андрей Тарковский, Стэнли Кубрик, Терри Гиллиам, Мартин Скорсезе, Такеси Китано сабыдыаллара баар диэбитэ.
Ылыныыта.
Rotten Tomatoes сайт ыйыппыт 66 критиктарыттан 82% киинэни хайҕаабыттар, орто сыанабыллара 7/10. Сайт сомоҕо санаата - "Kontroll өйдөөх триллер, хараҥа, кытаанах, көрүдьүөс". Metacritic сайт 25 критиктара орто сыанабыллара 72/100. Америка биллиилээх киинэ критига Роджер Эберт 3.5/4 сулуhу биэрбитэ.
Адьырҕалар (киинэ). Адьырҕалар () диэн Нимрод Антал 2010 сыллааҕы билим ыра сэриилээх киинэтэ. Сценаристара Алекс Литвак уонна Майкл Финч. Сүрүн оруоллары оонньууллар Эдриен Броуди, Тофер Грейс, Алисе Брага, Уолтон Гоггинс, Лоуренс Фишборн. Тарҕатааччы компания 20th Century Fox. Адьырҕа франшиза үһүс киинэтэ буолар. Киинэ бас геройа Ройс (Броуди), хамначчыт сэрииһит, өйдөнөн кэлбитэ парашутунан джунгли ойуурга түһэн эрэр. Бу ойуурга кини курдук идэлээх өлөрүөхсүттэр эмиэ быраҕыллан кэлбиттэр. Кинилэри барыларын уоран ылан манна туох эрэ соруктаах аҕалбыттарын сыыйа өйдүүллэр. Бу биллибэт планета икки өстөһөр Адьырҕа биистэрин бултуур сирдэрэ эбит.
Продюсер Роберт Родригес "Адьырҕа" серия үһүс киинэтин сценарийын 1994 сылга номнуо суруйбута, ол эрэн 20th Century Fox компания 2009 сылга биирдэ оҥкул үлэтин бигэргэппитэ. Киинэ уһулуута 2009 сыл балаҕан ыйын 28 саҕаланан баран 53 күнүнэн бүппүтэ. Уһулуу буолбут оруннара Хауайи уонна Остин Техас. Адьырҕалар Америкаҕа 2010 сыл от ыйын 9 тахсыбыта. Аан дойдутааҕы бүтүн кэлэбирдэрэ $127 млн. Критиктар сыанабыллара булкаас буолбут. Сэриилээх охсуһуулаах өрүттэрин хайҕаабыттар, ол эрэн персонажтарын ис хоһоонноро халымыр диэбиттэр.
Белгород. Белгород — Россия Европа орто балаһатын соҕуруу балаһата, Белгородскай уобалас административнай киинэ. Орто Сибиир соҕуруу уһугар, Белгородскай водохранилище, Везделка уонна Хотугу Донец өрүстэр кытылларыгар, Москваттан 700 км, Украинаттан 40 км ыраах сытар. Уобалас суолталаах куората, муниципальнай тэриллиини куорат уокуругун статустаах Белгородтааҕы уокурук тэриллиэҕэ. Нэһилиэнньэтин ахсаана 339 978 киһи (2021). Куорат тулатыгар 0,5 мөл. тахса киһилээх Белгородскай агломерация тэриллибит. Бастакы салюта куората. Россияҕа бастакыта «байыаннай албан аат куората»ааты ылбыт куорат.
Дойдулар ардыларынааҕы хоруупсуйаны утары охсуһуу күнэ. Дойдулар ардыларынааҕы хоруупсуйаны утары охсуһуу күнэ () — сыл аайы ахсынньы 9 күнүгэр Холбоһуктаах наасыыйалар тэрилтэлэрин быһаарытынан бэлиэтэнэр. Бу күн 2003 сыллаахха Миэксикэҕэ хоруупсуйаны утары Конвенция ылыныллыбыта.
Бу күн соруга хоруупсуйа суолтатын дириҥэтэн өйдүүргэ уонна Конвенция сэрэтэр уонна охсуһар суолтатын оруолун көрдөрүү.
Уилл Смит. Уи́ллард Кэ́рролл (Уи́лл) Смит Иккис () - Америка артыыһа, режиссер уонна хип- хоп толорооччу. «Оскар» бириэмийэ лауреата, АХШ киноактердарын Гильдияларын уонна «көмүс глобус» категорияларыгар Ричард Уильямс «Король Ричард» диэн хартыынаҕа оонньоон «Бастыҥ артыыс» буолбута , ону тэҥэ икки «Грэмми» бириэмийэ лауреата. 2008 сыллаахха Уилл Смит саамай үрдүк хамнастаах Голливуд актердарын испииһэгин салайбыта, сыл иһигэр $80 мөл. 
Дьиэ кэргэнэ уонна тус олого.
Балаҕан ыйын 25 күнүгэр 1968 сыллаахха Филадельфияҕа, үчүгэй оройуоҥҥа олорор орто кылаас ыалыгар тереебутэ. Кини ийэтэ оскуола учууталынан үлэлээбитэ, аҕата - АХШ ВВС- ка сулууспалаабыта уонна бэйэтэ бас билэр холодильнай бизнестаах этэ (2016 сыллаахха өлбүтэ). Кини төрөппүттэрэ Уилл 13 саастаагар арахсыбыттара.
Бэйэтэ бастакы ойоҕуттан Шири Зампино (билигин Шири Флетчер) 1995 сыллаахха арахсыбыта (ыам ыйын 9 күнэ 1992 с. — ахсынньы 10 күнүгэр 1995). Кини уола Уиллард Кристофер Смит ийэтин кытта хаалбыта эрээри, аҕатын кытта үгүстүк көстөр. Икки сыл буолан баран, ахсынньы 31 күнүгэр 1997 сыллаахха, Смит Джад Пинкетт диэн дьүөгэтин кэргэн ылбыта. Кинилэр икки оголоохтор: Джейден Смит (от ыйын 8 күнэ 1998 сыл) уонна кыыьа Уиллоу Смит (алтынньы 31 күнэ 2000 сыл). Кыыстыын «Я — легенда» диэн хартыынаҕа, оттон уолун кытта «В погоне за счастьем» уонна «После нашей эры» киинэлэргэ көстүбүтэ. 
Айар улэтэ.
Филадельфияга Смит Джефф Таунс диэн ырыаьыты кытта билсиһэр, кинини кытта 1980- с сыллар бүтүүлэригэр хип-хоп дуэттарынан «Грэмми» хаһаайынынан киэҥник биллэллэр. 1990 сылтан саҕалаан «Беверли-Хиллз " диэн киэҥник биллэр телесериалга сүрүн оруолу толорбута, дьиҥинэн, бэйэтин эдэр сааһыгар оонньообута. 
«Плохие парни» (1995) боевик киинэгэ сүрүн оруолу оонньообута. Хартыына бүддьүөтэ 23 мөлүйүөн доллар эрэ эбит, ол гынан баран, бу киинэҕэ Уилл Смит уонна кини партнера Мартин Лоуренс ессе киэнник биллибиттэрэ. 2000- с сыллар саҕаланыыларыгар Смит улахан боччумнаах киинэҕэ уьулларга түмүллүбүтэ. 2001 сыллаахха биир байопикка Мохаммед Али оруолун иһин "Оскарга" номинацияламмыта, иккис номинацията 2006 сыллаахха буолбута. 2002-2003 сс. «Люди в черном 2» уонна «Плохие парни 2» сиквеллара уһуллубуттара. Сыл буолан баран, Уилл полицейскай уобараһыгар — бу сырыыга «Я, робот »киинэҕэ көстүбүтэ. 2007 сыллаахха «Я — легенда» киинэҕэ сүрүн оруолу оонньообута. 2008 с. «7 жизней» киинэҕэ уһуллубута уонна «Хэнкок» киинэҕэ супергерой оруолун толорбута. 2016 с. «Отряд самоубийц» диэн хартыынага уьуллубута. 2019 сылга Смит «Аладдин» диэн мультфильмна Джины оонньообута. 2022 сыллаахха артыыс "Король Ричард" киинэгэ Уильямс аҕатын оруолун толорон "Оскар" ылбыта.
Уоттаах хайа. Уоттаах Хайа родовой община Николаев Лазарь Иванович Николаевтар дьиэ кэргэннэригэр 10-с
оҕоннон төрөөбүтэ. Төрөппуттэрэ хотугу туундара көс олохтоох ыаллара - табаһыттар, аҕата Николаев Иван Прокопьевич
бастыҥ үлэлээх биригэдьиир, Үлэ Кыһыл Знамя орден кавалера, ыстаадата оройуон, республика социалистическай
куоталаһыыларын хас да төгүллээх кыайыылаахтара, коммунистическай үлэ ударнига этэ.
Ийэта Сергеева Люция Лазаревна 10 о5ону төрөтөн «Герой ийэ» албан аатын сүкпүтэ. Билигин 28 сиэннээх, 33 хос сиэннээх. Ийэтэ билигин 80 саастаах да буоллар ковриктары тигэр, уолаттара бултаабыт кырсаларын - бөрөлөрүн
тириилэриттэн сон, ыстаан, бөрө суорҕан, бөрө тыһыттан ыстаан, таба тыһыттан этэрбэстэри, унтуулары тигэр, кыһынын
муус үрдүнэн балыктаһар.
«Буолкалаах» диэн участокка 114005,88 га арендаҕа сирдээх. Ону тэҥэ сылгы иитиитинэн дьарыктанар.
Хас сайын аайы кыраһыабай айылҕалаах Буолкалаах диэн сирдэригэр оҕолор, сиэннэр, хос сиэннэр көс олох
эйгэтигэр, кыра эрдэхтэн үлэҕэ иитиллии, өбүгэлэр төрүт дьарыктарын балыктааһыҥҥа, бултка олох оскуолатын
ааһаллар, айылҕа араас интириэһинэй көрүҥнэрин көрө-билэ, айылҕаны харыстыырга үөрэнэллэр.
Сайын үтүөтүн сир астаан, бултанан туундара ыраас салгынынан тыынан, дуоһуйа сынньанан кэлэллэр.
Килиэптэрин көмүү оһоххо бэйэлэрэ буһасталлар, балык хатарыналлар, кыһын кэтэр таҥастарын тиктэллэр. Оттукка
таас чоҕу олорор сирдэрин хайатыттан бэйэлэрэ хостоноллор. Сирдэригэр куруутун сылдьаллар, төрүт дьарыктарын
сөргүтэ тураллар.
Пионер галстуктаах сайын. Пионер галстуктаах сайын () — роман, кинигэ, 2016–2017 сыллардаахха айыллыбыт айымньы. Кинигэ +18 диэн категорияҕа киирэр.
Төлөн. Төлөн диэн уот көстөр гаастаах өттө. Умайыыттан уонна чаҕылык эстиититтэн үөскүүр. Төлөнү кытта сырдык уонна сылаас тахсаллар. Төлөн гааһа салгыы күүскэ итийэн хойдон ионнанан бардаҕына плазма буолуон сөп.
Умайыы. Умайыы диэн үрдүк температуралаах сылаас таһаарар химия хардата. Умайыы буоларыгар уматык уонна аһытааччы ирдэнэллэр. Уматык холобурдара - оттор мас, чох, арыы. Аһытааччы холобурдара - абалык, хлор, фтор. Умайыыттан гаас, буруо, сылаас, сырдык, төлөн тахсаллар.
Сэк. Сэк (эбэтэр Сэбдьи) диэн материя биир көрүҥэ. Сэк мэлдьи иһиликтээх уонна саҥнардаах буолар. Сэктэри көннөрүлэргэ (соҕотох химия элеменнаах), холбоһуктарга уонна уһаарыктарга араараллар. Ыраас сэктэр холобурдара - алмаас, көмүс, туус, саахар. Сэктэр кытаанах, убаҕас, гаас, плазма туруктаахтар. Сэк туруга температура, баттал, кэм дьайыыларыттан уларыйар. Сэктэр бэйэ бэйэлэрин кытта буккуһуулара уонна биир сэк атын сэккэ кубулуйуута химия хардата дэнэр.
Материя. Материя () диэн физика биир бүтүн өйдөбүлэ. Куйаарга баар маассалаах уонна сабардамнаах бары сэктэр материя буолаллар. Сэктэр атомнартан уонна атом алын өлүүскэлэртэн тураллар. Материя сүрүн туруктара - кытаанах, убаҕас, гаас, плазма. Материя атын туруктара бааллара эмиэ сабаҕаланар.
Нерон. Нерон () — Былыргы Риим импэрээтэрэ. 
37 сыллаахха төрөөбүт, 68 сыллаахха өлбүт.
Вертолет киинэ кэнниттэн санаалар. «Вертолет» киинэ кэнниттэн санаалар
Саха эстрадатын ырыаhыта Иннокентий Васильев-Лэгэнтэй сценарийынан уhуллубут «Вертолет» диэн киинэни көрдум. Лэгэнтэй бэйэтэ Дьааны улууhуттан төруттээх буолан, хоту сир сүрүн проблематын таарыйбыт. Ол- айан суола, транспорт. Киинэни режиссер Михаил Лукаческай уhулбут.
Хоту сир айылҕата тыйыс, ыраах, киэҥ сирдэри тайаан сытар хайалаах, үгүс күөллээх, өрустээх, уулаах-хаардаах тымныы дойду буолан, суол-иис оҥорорго уустук. Манна түн былыргыттан олохтоох омуктар, сахалар, эбээннэр, эбэнкилэр сүөhү, сылгы, таба иитэн, балыктаан, бултаан олороллор. Сэбиэскэй кэм саҕана дойдуну балыгынан, күндү түүлээҕинэн хааччыйан олорбуттара. Дьонум кэпсииллэринэн, ол 60-80-с сылларга хоту сир мунутуурдук сайдан олорбут кэмнэрэ эбит. Уларыта тутуу сыллара кэлэннэр, дойдуга ыhыллыы-тоҕуллуу 90-с, 2000 сыллар саҥаларыгар саҕаламмыт. Олохтоохтор урукку курдук аhынан-таҥаhынан хааччыллан олорбуттара мөлтөөбүт. Онон, дьон-сэргэ кииҥ сиргэ көспүт. Арай хоту сир олохтоохторо, ордук саастаах дьон дойдуларын таптаан, билигин да улэлии-хамсыы олороллор.
Мин хоту сир биир кыра бөhүөлэгэр төрөөбүт, улааппыт буоламмын киинэни чугастык ылынным. Ордук саас, күhүн айан суола сабыллар. Үрэхтэр, күөллэр уунан туолаллар. Оттон кыhалҕа тирээтэҕинэ, бу киинэ курдук оҕо ыарыйдаҕына олоҕу быыhыыр биир саамай наадалаах көлө бөртөлүөт буолар. «Санавиация» эрэ быыhыыр туруга үөскүүр. Сороҕор ол кыаллыбат. Вертолет кэлэн биэрбэт, оччоҕо аллараанан айанныырга тиийэҕин. Ирэн, устаары турар өрүhү туораабыттарын, эбэтэр хас эмэ суукка араас көлөнөн айанныылларын мин бэркэ билэбин. Онно мин аҕам курдук хорсун-хоодуот уолаттар эрэ быыhыыллар. Кинилэр хас биирдии үрэҕи, быhыыны өндөппөккө билэллэрэ наада, эрэйдээх айаны тулуйар бураннара, мотуордара, вездеходтара суох ол кыаллыбат. Итинник сырыыга хоту дойду дьоно бэйэ бэйэлэригэр көмөлөhөн олороллор. Хомойуох иhин, оннук айаннарга сороҕор киhи да олоҕо былдьанара да тахсааччы. Аны оҕо, кырдьаҕас, ыалдьыбыт киhи аллараа сиринэн айаны тулуйара, биллэн турар, ыарахан. Кэнники сылларга олох сайдан, аныгы техника элбээн эрэр. Араас оҥоhуулаах квадроциклар, вездеходтар да хоту дьон олоҕун тупсараллар. Ол эрээри ол элбэх бензини, ороскуоту эрэйэр.
Киэн Россия уhук хоту олохтоохтору сир-халлаан икки ардыгар хаалларбакка кыра авиацияны сайыннарара хайаан да наада. 
Бу киинэ ону толкуйдатар, улахан кыhалҕаны аhаҕастык туруорар.
Саха тылын дьыл5ата. Саха тылын дьыл5ата
 Олохпут сайдан иһэр. Ону кытта туттар тылбытыгар сана тыллар эбиллэ тураллар. 
 Олох сайдан илиинэн оттообот, сүөһү көрбөт, оһох оттубат буоллубут. Онон, өбүгэлэрбит туттубут тылларын умнан, сүтэрэн иһэбит. Холобур, кыдама, бурҕалдьы, оллоон диэн тыллары аныгы ыччаттан ыйыттахха сорохтор билбэттэрэ чахчы. Оттон аны 10-20 сылынан хайдах буолуой? Аҕа саастаах дьоммут онтон долгуйаллар. Биhиги ыччаттар онно кыһанабыт дуо? Үксүбүт аныгы тылы сахалыы тылбытыгар муора уутун курдук киллэрэ турабыт. Кэпсэтэр тылбыт аҥара нууччалыы, омуктуу буолан эрэр. 
 Куоракка, киин сирдэргэ сахалыы иитиини тутуһар дьон, саха оскуолаларын туруорсар төрөппүттэр бааллар эрээри, баһыйар өттүтэ оҕото ханнык тылынан саҥарарыгар болҕомтотун уурбат дии саныыбын. Мин санаабар, хас биирдии саха киһитэ оҕотун кыра эрдэҕиттэн төрөөбүт тылынан саҥарда, кэпсэтэ сатыахтаах. Оччоҕо тылбыт-өспүт сүтүө суоҕа этэ. Бу туһунан толкуйдуохха. Эбэлэрбит, эһэлэрбит, өбугэбит тылын сүтэрбэккэ кэнчээри ыччаппытыгар тыыннаах тириэрдэри ытык иэспитинэн ааҕыахха. 
 Биһиги саха омуга диэн туспа култууралаах күүстээх омуктарбыт. Ырыабыт-тойукпут, таҥаспыт-саппыт, айылҕабыт аан дойду дьонун хараҕар олох атыннык, уратытык көстөр. Саамай улахан күүспүт-төрөөбүт тылбыт, ийэ тылбыт, сахалыы саҥабыт буолар! Ону сыаналыахха, ытыктыахха, толкуйдуохха!
Түһүлгэ. аат. 1. Дьон туохха эмэ тохтоон түһүүлэммит, быстах олохсуйбут сирэ. Көһөн иһээччилэр түһүлгэлэрэ. Отуу кэтэҕэр, хойуу талах хоту хонноҕор, элбэх дьон түһүлгэлэрэ кэрэлэнэн сытар. Р.К. 2. Дьон мустан тугу эмэ тэрийэн ыытар сирдэрэ. Ыһыах түһүлгэтэ. Оһуокай түһүлгэтэ. Тустуу түһүлгэтэ. Е.Н. 3. көсп. (үрд.) Туох эмэ событие буолар эбэтэр туох эмэ туругурар эйгэтэ. Биһиги тутуубут күүрээннээх үлэ түһүлгэтэ буолла.
Саха тылын быһаарыылаах кылгас тылдьыта (Афанасьев П.С.)