mariaria/ykt_dataset huggingface dataset:
Тобонов Афанасий Ильич. Афанасий Ильич Тобонов — Саха Сирин улуустарыгар ракеталар стуупеннарын түһэрии утары охсуспут саха киһитэ, уопсастыбаннай диэйэтэл, бэтэринээр.
1945 сыллаахха ыам ыйын 11 күнүгэр Хорула нэһилиэгин сиригэр (Ньурба улууһа) элбэх оҕолоох дьиэ кэргэҥҥэ төрөөбүтэ. Аҕата: Тобонов Афанасий Ильич, сылгыһыт, ийэтэ: Тобонова Анисья Кирилловна, дьиэ көрөөччү.
2009 сыл атырдьах ыйын 28 күнүгэр быар араагыттан өлбүтэ.
1972 сыллаахха СГУну бүтэрэн бэтэринээр быраас идэтин ылбыта. Элбэх сыллар устата бэтэринээрдээбитэ, профсойуустарга үлэлээбитэ.
Олорор сиригэр Байконуртан көппүт ракеталар ступеннара түһэрин кэтээн көрөрө. Ол сылдьан бу ступеннар туга да суох атмосфераҕа умайан хаалбаттарын, уматыга сүлүһүннээх несимметричнай демитил-гидразин (гептил) айылҕаҕа уонна дьоҥҥо буорту аҕаларын дакаастаабыта. Химияҕа уонна биологияҕа билиилээх буолан, убаҕас уматык (гептил) сөҥөр кэмигэр араас элэмиэннэри кытта көрсөн сүлүһүннээх эттиктэри, холобур синильнай кислотааны, таһаарарын үөрэппитэ. Сүөһү уонна айылҕа кыыллара элбэхтик өлүүлэрин атын бэтэринээрдэр кыһалҕаттан сыстыганнаах сүөһү ыарыыттыттан өлбүттэр дииллэрэ сыыһатын дакаастаабыта. Кыыллар уонна көтөрдөр космическай ракеталар көтөн тахсар трассаларыгар өлөллөрүн көрдөрбүтэ.
Өлбүт сүөһүнү уонна тыа кыылларын уматаллара, ол уматыыга кыттыбыт дьон эрдэ өлөллөрө. Бу туһунан Тобонов өрөспүүбүлүкэ хаһыаттарыгар харса суох суруйара: «Сахаада» — 31.10.1991,16.02.1995, 23.02.1995, «Туймаада» 16.05.1997, 30.05.1997 уонна да атыттарга, «Алдьархай аартыгын аргыара» кинигэтигэр кэпсээбитэ.
Кэлин 1997 сыллаахха Арассыыйа Оборонатын Министиэристибэтэ ракеталар көтөр трассаларын уларыппыта.
Туһаныллыбыт сирэ.
Афанасий Ильич Тобонов Иван Бурцев, геолог-биофизик, эколог, член Союза журналистов РФ, член Международного союза радиоэкологов, Алексей Михайлов, старший научный сотрудник Института космофизических исследований и аэрономии
Камчаатка. бу тыл хас даҕаны өйдөбүллээх:
Камчатка кыраайа. Камчаатка кыраайа - Арассыыйа улахан сирдэриттэн биирдэстэрэ, дойду уһук илин өттүгэр Камчаатка тумул арыытыгар тайаан сытар. Киин куората - Петропавловск Камчатскай куорат. 
Камчаатка Магадан уобалаһын и Чукотканы кытта харбыылаһар.
Айылҕата.
Улахан өрүстэрэ: - Камчатка (уһуна 758 км), Пенжина (713 км), Таловка (458 км), Вывенка (395 км), Пахача (293 км), Апука (296 км), Укэлайат (288 км). Күөллэрэ: Таловское (44 км²), Паланское (28 км²).
Сис хайалара: - Ортоку (протяженность около 900 км), Илиҥҥи, Ветвейский, Пенжинский, Пахачинский, Олүторский и др. Үрдүгэ: х. Хувхойтун (2613 м), г. Ледяная (2562 м), г. Острая (2552 м), г. Шишель (2531 м), сопка Тылеле (2234 м). Элбэх вулкаан хайалардаах. 
Сир хамсыыр сиригэр сытар, ордук күүстээх сир хамсааһыыннара: 
Тыата 41% ылар. Элбэх үчүгэй айылҕалаах сир
Халлаан туруга.
Кыһынын -22, -24 °C буолар, сайынын + 12,+17 °C буолар. Сыллааҕы уу төбүгэ 300-тэн 700-кэ дылы мм түһэр.
Харабылланар сирдэрэ.
Харабылланар сирдэр: - Корякский заповедник, ол онно Говена уонна Парапольский дол (327 тыс. га) киирэр. 
Айылҕа пааматнига: - Гэйзер хочото.
Нэһилиэнньэтэ.
Камчаатка сиригэр 343 539 чел. олорор (2009). биир километрга 0,73 киһи./км² тиксэр
"Омугунан арахсыы:"
Нэһилиэнньэлээх сирдэр.
Камчаатка сиригэр 3 куорат, 29 бөһүөлэк, 56 дэриэбинэ баар
Экономиката.
Экономикатыгар балыктааһын, сир баайдарын хостооһун улахан миэстэни ылаллар, туризм сайдан эрэр.
Эссо. Эссо - дэриэбинэ, Быстринскай оройуон киинэ, Камчаатка кыраайа.
Кыраай кииниттэн 639 км тэйиччи сытар, хайалар быыстарыгар, элбэх тыалар баалар. 
Нэһилиэнньэтэ 2 700 киһи (2009).
Камчаткатааҕы Петропавловскай. Петропавловск Камчатскай - Камчаатка кыраайын киин уонна саамай улахан куората, Арассыыйа биир улахан байыаннай уонна стратегически наадалаах куората, улахан порт. Улахан Аэропорт Елизово. 
Нэһилиэнньэтэ— 181 618 киһи. (2013). Россия Уһук Илин өттүгэр, Камчаатка тумул арыытыгар сытар. Куорат аттыгар Корякскай уонна Авачинскай вулкан хайалара баллар.
Россия Чуумпу океан флотун базалыыр сирэ. Куоракка икки университет, РАН ДВО вулканология уонна сейсмология института баар.
1740 сыллаахха иккис Камчатка экспедициятыгар арыллыбыта. Экспедиция икки хараабылын чиэһинэн - «Святой Пётр» и «Святой Павел» холбоммутунан ааттаммыта
Елизово. Елизово (Сахалыы тылынан: Элизово, Кытай тылынан: 埃利佐沃) - Камчаатка кыраайыгар баар биир син улахан соҕус куорат. Нэһилиэнньэтэ 40 тыһ курдук (2009).
Тымныы Хайа. Тымныы Хайа (нучч. Гора Морозная) - Елизово куорат биир улахан курортнай зоната буолар.
Камчаатка (тумул арыы). Камчаатка тумул арыыта - Арассыыйа улахан тумул арыыларыттан биирдэстэрэ. Камчаатка Камчаатка кыраайа тайаан сытар.
Графика. Бу тыл хас да өйдөбүллээх:
Тиэкис графическай уруһуйдара. Тиэкис графическай уруһуйдара — графическай уруһуйга киирсэр биир үөрэх, атына диэнэ специальнай программаны туттубакка аата оҥорооһун. Маны киһи барыта сатыыр кыахтаах.
Холобурдар.
_______███████
_______█████████
______███████████
_____█████████████
_____█████████████████
____█████████████████
____████████████████
____██ o ███████████
____███████████████
____██████ o ██████
_____████████████
_____███████████
______███████████
_███__████████████
██████████████████████
__█████████████████████
____█████████████████████
______███████████████████
______███████████████████_________ █
_______██████████████████________██
_______██████████████████_____████
______███████████████████__██████
_____████__████████████████████
____████___██████████████████
____███__█████████████████
________████████████████
….……..\..:-"«„-:…./
………../…__…..|..“('.
…..…..|.O./O)\….\..`)
……._/-…..`……`»`..|`-.
…/o.o.\…,_,………………..'.
…L._._;_.-'……………………`'-.
………`……….'……………………`-._
………..'-._..-'…………………………'.
……………|……………………………….\
……………|….|……………………………;…_.
…………….;…\………../…./…………….|-.`)
…………….|.'..;………/….|……………..|(_).)
……………..\…'.\…./`……|……………./
………………|..|..|..|-._……'………….'
………………/..|..|..|__.`'---"_;'-…….-
_______███
_______████
_______███████
_______█████████
______███████████
_____█████████████
_____█████████████████
____█████████████████
____████████████████
____██ o ███████████
____███████████████
____██████ o ██████
_____████████████
_____███████████
______███████████
_███__████████████
██████████████████████
__█████████████████████
____█████████████████████
______███████████████████
______███████████████████_________ █
_______██████████████████________██
_______██████████████████_____████
______███████████████████__██████
_____████__████████████████████
____████___██████████████████
____███__█████████████████
________████████████████
Өссө уруһуй биир көрүҥэ.
 
 ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶7´´´´117o$¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶
 ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¢´´´11111´´1´´´17o$¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶
 ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¢´´´´´´´´´´´´´´´´´´´7o$¶¶¶$¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶
 ¶¶¶¶¶¶¶¶¶7´´´1´11111111111111177o¶¶¶$¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶
 ¶¶¶¶¶¶¶¶o´´´´1111111111´´´´´´1177ø$¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶
 ¶¶¶¶¶¶¶¶´´1´1´´´´´111117ooooooo¢øøø¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶
 ¶¶¶¶¶¶¶$´´11117711´´´´´´7¢ø¢ø$ø$$$ø¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶
 ¶¶¶¶¶¶¶¶´´1´´´´´11´´´ø1´´´¶¶¶¶¶¶øøøø$¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶
 ¶¶¶¶¶¶¶¶o´´´´$¶1´´´´¶¶¶¶¶o´´7ø¶¶øøo77ø¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶
 ¶¶¶¶¶¶¶¶¶´´´7¶¶¶¶´´´7¶¶¶¶¶¶ø1´´´177o717¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶
 ¶¶¶¶¶¶¶¶¶´´´7¶¶¶¶7´´´o¶¶¶¶¶¶¶¶¶o´´´´7717¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶
 ¶¶¶¶¶¶¶¶ø´´7¶¶¶¶¶¶´´´´7¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶´´´11¢¶¶¶¶¶¶¶¶¶
 ¶¶¶¶$¶¶1´´1¶¶¶¶¶¶1´´´´´´7¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶´´oø¶¶¶¶¶¶¶¶¶
 ¶¶¶¶¶¶1´7¶¶¶¶¶¶¶ø´´´1´11´´´o¶¶¶¶¶¶¶¢´´1¢ø¶¶¶¶¶¶¶¶¶
 ¶¶¶¶¶¶ø´1¶¶¶¶¶¶´´´´´´´7oø¢7´´´´´´´´´´´1¶¶¶¶$¶¶¶¶¶¶
 ¶¶¶$¶¶¶´´´´´´´´´´´7¶$o´´1¢øø$$o´´´´´1ø$¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶
 ¶¶¶¶¶¶¶¶1´´´´´´11´¶¶¶¶¶¶¶1øøøø¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶
 ¶¶$¶¶¶¶¶¶¶øo¢7´´´´´´´´´´´´´´¢øooø¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶
 ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶´´´´´´´´´´´´´1¢¢¢o¢¢ø$¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶
 ¶¶¶¶¶¶¶¶¶$$¶¶¶¶¶7´´´´ø¶¶¶¶¶¢´´1øø$ø$$$$¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶
 ¶¶¶¶¶¶¶$$¶¶¶¶¶¶¶¶1´´¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶o´¢¶ø¶ø$$¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶
 ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶7´o¶¶¶$¶¶¶¶¶¶$´o¶¶$¶$¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶
 ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶$¶¶¶¶o´¢¶¶¶$¶¶¶¶¶¶¶´7¶$¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ 
 ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶´1¶¶$¶¶¶¶¶¶¶´´¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶
Майаҕас (балык). Майаҕас (, ) — орто улаханнаах балык. Өссө чуллуку уонна суокур диэн ааттыллар эбит. Саха сиригэр баар майаҕаһы сиг-пыжьян диэн ааттаан көрүҥ үөдүҥүн (подвид) курдук көрөллөр (). Төбөтө кыра, айаҕа кыра. Тииһэ суох. Хас да тус туһунан формалаах, Саха сиригэр илиҥҥи сибиирдээҕи майаҕас, муус-ньуурдааҕы (ледовито равнинный) майаҕас уонна өлөөн майаҕаһа диэнннэргэ араараллар. Ону таһынан чорбоҕору уонна быраҥааттаны кытта буккаастара көстөллөр.
Көхсө хараҥ от күөҕэ, ойоҕосторо уонна өрөҕөтө кылбачыгас маҕан буолар.
Саха сиригэр 50 см уонна 2 киилэҕэ диэри улаатар. Улахан балыктар Хрома өрүскэ уонна Бүлүүтээҕи ууну харайар сиргэ көстөллөр.
Саха сиригэр майаҕаһы балыктааһын.
Балыгы муҥханан, илиминэн, күрүчүөккэ туталлар.
1943 с.- 208 т, 1945 с. - 117 т, 1970 - 619 т, 1980 с. - 414 т, 1990 - 370 т., 2000 с. - 240 т. Майаҕаһы бултааһыны элбэтиэххэ сөп дииллэр. Бүлүүтээҕи балык иитэр собуот 1971 сылтан саҕалаан Бүлүү уу харайар сиригэр 25 мөл искэҕи ууга бырахпыта биллэр.
Быраҥаатта. Быраҥаатта (, ) — күөлгэ үөскүүр орто үрүҥ балык.
Саха сиригэр 53 см уонна 5 киилэҕэ дылы улаатара биллэр.
Бүлүүчинскэй. Бүлүүчинскэй (нучч. Вилючинск) - Камчаатка кыраайыгар баар улахан куорат, үһүс миэстэ улаханынан кыраайга. Нэһилиэнньэтэ 37 тыһ киһи, үксэ байыаннайдар. Куоратка улахан атомнай буомбаны оҥорор һобуот баар, ону таһынан ядернай крейсердэри оҥорор улахан цехтар бааллар. Байыаннай куорат быһыытынан улаханнык көмүскэнэр, НАТО радиолакациятыттан биллибэт салгын баар. Улахханнык нано сайдыбыт сирэ. Син элбэх саха уолаттара сулуусбалыыллар.
Краснодаар кыраайа. Краснодаар кыраайа эбэтэр Краснодарскай кыраай — Арассыыйа Федерациятын субъега. Россия соҕуруу федеральнай уокуругар киирэр. 1937 сыл балаҕан ыйын 13 күнүгэр төрүттэммитэ. Ростов уобалаһын, Ставрополь кыраайын, Карачаево-Черкесс республикатын, Адыгеяны уонна Абхазияны кытта кыраныыссалардаах. Административнай центра - Краснодар. 
Национальнай састааба.
2002 сыллааҕы биэрэпис түмүгүнэн Краснодар кыраайын национальнай састааба::
Наруто. Наруто (, ) диэн Дьоппуон манга уонна биир ааттаах аниме сериала. Айааччыта уонна ойуулааччыта Масаши Кишимото. Айымньы ис хоhоонун сүрүн дьоруойа Наруто Узумаки диэн дьоҕурдаах ниндзя уола. Кини бэйэтин дэриэбинэтин басхана уонна ордук күүстээх ниндзя ууhа буолуон баҕа санаалаах (бу титул аата «хокаге»).
Манга бастакы баhа 1999 c. Shueisha диэн таhаарааччы компания Shonen Jump сурунаалын 43-с нүөмэригэр тахсыбыта. Билигин манга 47 томнаах уонна салгыы тахса турар. «Наруто» мангатынан Aniplex уонна Studio Pierrot компаниялар биир ааттаах аниме сериалы оҥорбуттара. Дьоппуоҥҥа кини TV Tokyo уонна Animax ТВ канаалларга 2002 с. алтынньы 3 к. саҕалаан көрдөрүллэр.
OVA.
«Наруто» биричиинэлэринэн аҕыс OVA тэриллибит. Олортон бастакытынан, «түөрт клистическай алтан холуннарыыны көрдөөһүн» (яп. Туох да көҥүлэ суох, көҥүл- босхо кырбыы- кырбыы, кырбыы- кырбыы сылдьабыт:Б: сагас), Нарато Конохамар, үһүс сиэнэ, сиэннэрэ, ким баҕарар баҕатын толорор. Скрытый Водопад дэриэбинэҕэ туох да харса суох хапсыһыы диэн ааттанан иккис, " геройум!» (яп. 滝隠れの死闘　オレが英雄だってばよ！ Ол курдук, ситэ- хото: — ор ГАИ эйю: даттээй!), Какаси Хатакаси салалтатынан эдэр ниндззтар ыаллыы дэриэбинэ баһылыгын дьиэтигэр арыаллыыллар. Бу оһуордар премьердара «Shonen Dump " сурунаал ыытыллар 2003 уонна 2004 сыллардааҕы Jump Fesa фестивалларыгар ыытыллыбыттара; кэлин бастакы уонна иккис түһүмэхтэр DVD- ка таһаарылыннылар. Үһүс, «Куйаар дуораана» (яп. Туох да киэҥ- куоҥ саалаҕа суугунуур ходуһалары тэһиинниир, суунар- тараанар уон устуука усталаах мультфильмы оҥорор. Кини табаарыстара эбэтэр бэйэтин сыыһаларын- халтыларын мэһэйдиир буолан, спортивнай күрэхтэһиилэргэ кыттар. Бу оһуокай сиэрийэҕэ хас да сөкүүндэ көстөрө да буоллар, өлбүттэр- сүппүттэр, тыыннаах да кэмнэригэр олорон ааспыт кэмнэригэр, сүрүннээн, туалеттарга тураллара кэрэхсэбиллээх. «Башкортостан "улахан спортивнай фестиваль" анимационнай киинэни кытта сэргэ таҕыста, американскай бэчээккэ аан бастакынан коллекциялаах бэчээккэ тахсыбыта. "Дьэ, хайдах эрэ хапсыһыы: дзенин гэнинов, улахан бойцов турнир» (яп. ついに激突！上忍VS下忍！！無差別大乱戦大会開催！！ Гэкитоцу! Дзе:нин тай гэнин!! Мусабцу дайрансэн тайкай кайсай!!), сылгыга тэрийбит ниндзя икки ардыларыгар саҥа күрэхтэһии туһунан кэпсэнэр. Бу таым дискэтэ Naruto оонньууларын японскай таһаарыы таымыгар: Черскэй 3рэх 2. Бэһис ОТВА "суолу көһөрүү" (яп. - Маҥнай маҥнайгынан рок:дзу, «The cassrods») ким- Кимэн, 2009 сыл күһүнүгэр, Сааскылаахха 7 №- дээх хамаандаҕа табаарыстарын кытта үөрэммитим. Алтыс «Джин и три желания» диэн ааттаах, сэттис киинэни кытта тахсыбыт гэнин аптаах лаампаны баһылааһын туһунан кэпсэнэр. Сэттис оһуокай-музыкальнай эбии ферма, Доҕордоһуу уонна Сааскылаанна кэпсээннэрин уонна кинилэр инники кыргыһыыларын туһунан кэпсэнэр сериал. Кэнники, ахсыс оһуохайдьыт Гаарын баар тунин аатынан экзамеҥҥа Наруто уонна Конохамар кыргыһыыларын туһунан кэпсиир.
Саха Виктория. САХА ВИКТОРИЯ (Sakha Viktoria) - Саха Сирин биир бастыҥ радиостанцията, дойдуга иккис миэтэни ылар (Куйаар Дуораана кэнниттэн). Үһүс куорат бэйэтин киэнэ КИИН РАДИО буолар. Салалтата - Дьокуускай. 1997 сыллаахха тэриллибит. Икки омук тылынан эфирын биэрэр - нууччалыы уонна сахалыы тылларынан. Частотата FM 104.5 MHz
САХА ВИКТОРИЯ сүрүн сирэйэ
Куйаар Дуораана. КУЙААР ДУОРААНА (Kuyaar Duoraana) - Саха Сирэ саамай улахан радиостанцията буолар, салалтата - Дьокуускай. Саҥарар тыла - сахалыы уонна нууччалыы. Саха Сириттэн ураты Красноярскай кыраайга уонна Иркутскай уобаласка эмиэ хабар. Интернет нөҥүө 2009 сылтан эмиэ эфирга тахсар. Омук сиригэр олорор сахалар онон Сахалыы радионы истэр кыахтаммыттара. Частотата 107.1.
Киин радио. КИИН РАДИО (KIIN RADIO) ол эбэтэр "Киин куорат радиота" - Саха Сирин FM-долгуҥҥа тахсар радиостанцияларыттан биирдэстэрэ. Хабар сирэ Дьокуускай куорат, Мэҥэ-Хаҥалас улууһа уонна Нам улууһуа(103.6 FM долгуҥҥа). Салалтата Дьокуускайга баар, CTB бөлөххө киирэр.
Дьокуускай (аэропорт).  &lt;ns&gt;0&lt;/ns&gt;
 &lt;revision&gt;
 &lt;parentid&gt;356538&lt;/parentid&gt;
 &lt;timestamp&gt;2023-10-04T15:43:47Z&lt;/timestamp&gt;
 &lt;contributor&gt;
 &lt;username&gt;InternetArchiveBot&lt;/username&gt;
 &lt;/contributor&gt;
 &lt;comment&gt;Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5&lt;/comment&gt;
 &lt;origin&gt;400775&lt;/origin&gt;
 &lt;model&gt;wikitext&lt;/model&gt;
 &lt;format&gt;text/x-wiki&lt;/format&gt;
Платон Ойуунускай аатынан аан дойдутааҕы Дьокуускай аэропорт — Саха Өрөспүүбүлүкэтин киин куоратын Дьокуускай аэропорда. «Туймаада» диэн официал буолбатах ааттаах. 
Муора таһымыттан 99 м. үрдүк, икки балаһалаах, сүрүнэ 3400 м. усталаах, иккиһэ 2500 м. усталаах (үлэлээбэт), бүрүллүүлэрэ цементобетон. IATA кода — YKS.
Бастакы кылаастаах аэродромнаах, көтөр аал бары тииптэрин ылар кыхтаах: Ил-62, Ил-76, Ил-86, Ил-96, Ту-154, A310, A319, Боинг 737, Боинг 757-200, Боинг 747, Боинг 777-300, DC-10, ону таһынан вертолеттар бары тииптэри.
2012 сыл бэс ыйын 29 күнүгэр 17,5 тыһ. кв. м. иэннээх саҥа терминал арыллыбыта. Комфорт уонна куттал суох буолуутун мээрэйигэр "С" класс международнай ирдэбиллэригэр эппиэттиир буолбут. Дьону аһарыытын кыаҕа чааска 700 пасскажирга дылы улааппыт. 3 телескопическай траптаах, 4 эскалатордаах уонна 6 лифтаах буолбут. Саҥа терминалга таһаҕаһы ылар зона баар, бизнес-кылааһынан көтөр пассажирдарга туспа зал баар. Аһыллыытыгар Россия транспорын миниистирэ Александр Нерадько «Билиҥҥи күҥҥэ дойдуга бу олох үчүгэй аэропорт буолла, Уһук Илин уонна Россия масштабын транспорын схематыгар биир сүдү суолталаах»" диэн эппит.
Аэропорка «Якутия», «Полярнай авиалиниялар», «Илин» хампаанньалар базаланар сирдэрэ.
Аан дойду саҥа авиация техникатын тыйыс тымныы усулуобуйаҕа тургутар аэропорт.
Улуус дьонноро. Улуус дьонноро, (нууччалыы: Улусные люди). Нууччалар XVII үйэтинээҕи докумуоннарыгар маннык сахалар босхо дьоннорун (баайдартан, тойоннортон уонна кулуттартан ураты) ааттыыр этилэр.
Улуус дьонноруттан кыахтаахтары «лутчие люди» эбэтэр «лутчие мужики» диэн ааттыыр этилэр, онтон дьадаҥылары «худые людишки» диэн ааттыыллара.
Түһүү. Түһүү () — Англия биир улахан абааһылаах киинэтэ, улахан Сатурн куонкурска кыайбыта. Номинациятын аата "Саамай үчүгэй абааһылаах киинэ" диэн. Киинэ сир шаарын муннугар барытыгар көстөр, уопсайа 180 араас омук тылларынан бөрөбүөттэнэр.
Сүжэта.
Киинэ АХШ дойдутугар уһуллар, Аппалачи хайаларыгар. Арай биирдэ ол хайаҕа эдэр чүөчэлэр экстрималлыы сырыттахтарына, биир кыыска идиэйэ тиийэн кэлэр. Идиэйэтэ диэн ким да сылдьыбатах пещератыгар киирэн ол пещераны үөрэтэн бэйэлэрин ааттарынан ааттыах буоллаллар. Ону кыыс эппэт. Подругаларыгар сымыйалаан Бөрн пещерата диэн сымыйалыыр, онтон Бөрн пещера АХШ дойдутугар киэҥник биллибит туризм сирэ. Ону ол пещераҕа илдьибэккэ ол биллибэп көстүбэт пещераҕа илдьэр. Киинэ сүрүн сүжэта онтон ыла саҕаланар.
Онтон бары бараллар. Ким да сылдьыбатах пещератыгар тиийэллэр. Онно биирдэ билэллэр, Бөрн пещерата буотах эбит диэн. Бары паникалыыллар. Кыратык бэйэ бэйэлэрин кытта охсуһаллар. Оннук сырыттахтарына биир кыыстара киһи курдук абааһыны көрөр. Онно улаханнык аахайбаттар, галлюциянация дииллэр (ол иннинэ - ол кыыс оҕото уонна эрэ аварияҕа өлөллөр).
Абааһылары кытта охсуһаллар. Бары өлөллөр, биир кыыстан ураты, ол кыыс эмиэ ол абааһылар курдук абааһы пещера олохтооҕо буолан хаалар.
Сулустар бөлөхтөрө. Сулустар бөлөхтөрө. Халлааны чинчийээччигэ ориентир буолар сулустар көстөр бөлөхтөрө.
Аан дойду астрономия холбоһуга 88 бөлөҕү билинэр. Таабылга латыын ааттара ааттыыр падежка бааллар, онтон үөскэтэр падеж туспа сулустары бэлиэтииргэ туһаныллар.
Антигуа уонна Барбуда. Антигуа уонна Барбуда ( "Antigua and Barbuda") диэн Кариб байҕалын илин өттүгэр баар арыы дойду. Антигуа уонна Барбуда диэн икки сүрүн арыылартан уонна өссө хас да кыра арыылартан турар.
Багаама Холбоһуга. Багаама арыылара ("Багаамалар", "Баҕаама Холбоһуга", ) диэн Кариб байҕалын хоту өттүгэр баар ааҥыллыы саҥалаах дойду. Иэнэ 14 000 км², олохтоохторун ахсаана 330 тыһыынча кэриҥэ.
Барбадос. Барбадос () диэн Кариб байҕалын илин өттүгэр баар дойду.
Кууба (дойду). Кууба Өрөспүүбүлүкэтэ () диэн Кариб арыы дойдута. Киниэхэ киирсэллэр Кууба уонна Хувентуд арыылар уонна хас да архипелагтар. Киин уонна ордук улахан куората Хавана. Иккис улахан куорат Сантиаго де Куба. Олохтоохторун ахсаана 11 млн.
Гренада. Гренада () диэн Кариб байҕалын соҕуруулуу илин өттүгэр баар арыы дойду. Гренада арыытыттан уонна алта кыра арыылартан турар. Иэнэ 344 км², олохтоохторун ахсаана 110,000. Киин куората Сент Дьордьес.
Гаити Өрөспүүбүлүкэтэ. Гаити Өрөспүүбүлүкэтэ (, Гаити креоллыы: "Repiblik Ayiti") диэн Кариб дойдута. Иэнэ 27,750 км2. Киин куората Порт-о-Пренс.
Сент Киттс уонна Невис. Сент Киттс уонна Невис Федерацията () диэн Кариб байҕалын илинигэр баар арыы дойду. Сент Киттс уонна Невис диэн икки арыылартан турар. Иэнинэн уонна дьонун ахсаанынан Америка ордук кыра дойдута буолар.
Сент Лусия. Сент Лусия () диэн Кариб байҕалын илин өттүгэр баар арыы дойду. Иэнэ 620 км², олохтоохторун ахсаана 160,000. Киин куората Кастрис.
Доминика. Доминика () диэн Кариб байҕалын арыы дойдута. Биир ааттаах вулкаантан үөскээбит муора арыытыгар сытар. Киин куората Розо.
Доминика Өрөспүүбүлүкэтэ. Доминика Өрөспүүбүлүкэтэ ( ), турбизнеска Доминикана диэн аатынан биллэр диэн Испаниола арыыга баар дойду. Иэнэ 48,442 км², олохтоохторун ахсаана 10 млн.
Сент Винсент уонна Гренадиннар. Сент Винсент уонна Гренадиннар () диэн Кариб байҕалын илин өттүгэр баар арыы дойду. Иэнэ 389 км², олохтоохторун ахсаана 120,000. Киин куората Киҥстаун.
Тринидад уонна Тобаго. Тринидад уонна Тобаго Республиката () диэн Кариб байҕалын соҕуруу өттүгэр баар арыы дойду. Иэнэ 5,128 км², олохтоохторун ахсаана 1.3 млн. Киин куората Порт оф Спейн.
Сэрии уонна сэбилэниилээх айдаан кэмигэр айылҕаны харыстааһын аан дойдутааҕы күнэ. Сэрии уонна сэбилэниилээх айдаан кэмигэр айылҕаны харыстааһын аан дойдутааҕы күнэ — 2001 сыл сэтинньи 5 күнүгэр ХНТ Генеральнай ассамблеята хас сыл аайы сэтинньи 6 бу күнү бэлиэтииргэ быһаарыныы ылыммыта (резолюция 56/4). Бу быһаарыныыны ылынарыгар ХНТ сэрии кэмигэр айылҕа ордук эмсэҕэлиирин, ол экосистиэмэлэр уһун кэмнэ айгырыылларыгар, уонна биир эрэ ил-дойдуну, билигин эрэ олорор көлүөнэлэри таарыйбатын бэлитээбитэ. Ону таһынан "ХНТ Тыһыынча сыллааҕы Декларациятыгар" сигэммитэ.
Зодиак. Зодиак сулустарын бөлөхтөрө, "зодиак" (, «кыыллардаах») — Күн сулустар ортолорунан сыллааҕы суолугар түбэһэр 12 сулустар бөлөхтөрө. Күн 13 бөлөҕүнэн (Үөнү Сүгээччи) ааһар да, былыргыттан үөскээбит сиэр-туом ити бөлөҕү ахтыбат. 
Былыргы Грецияҕа Зодиак бөлөхтөрүгэр туспа бэлиэлэр бэриллибиттэрэ. Ити бэлиэлэр астрологияҕа этэ туттуллаллар.
Политичэскэй куотааһын. Политичэскэй куотааһын (, АХШ дойдутугар) — дьоннор, бэйэлэрин дойдуларыгар президени игин кириитикэлээбиттэрин иһин репрессия буолаары гыммытын иһин атын дойдуларга куотуу. Ол президен эрэ буотах! Уопсайа мөллүйүөн араас биричиинэ баар, олортор саамай сүрүннэрэ:
Ол кынан баран исключения эмиэ баар:
Политичэскэй куотааһын Аустралияҕа.
Аустралия — политичэскэй куотуу дьоннору ыларынан биир бастыҥ дойду буолар, сыл аайы 200 тыһыынча Политичэскэй куотуу дьоннор Аустралияҕа олохсуйа кэлэллэр. Үксүлэрэ Кытайтан, Индияттан, Таиландтан. Кэнники кэмҥэ Путин былааска кэлбитигэр, элбэх Арассыыйа олохтоохторо эмиэ Аустралияҕа көмө көрдөөн куоталлар. Сахалар эмиэ бааллар. Аустралия маннык куотуу дьоннору ылар:
Итиннэ сөп түбэһэр буоллаҕына, Аустралия эйиэхэ виза () биэрэр, 4 сыллаах. Ол улахан значенията суох, тоҕо диэтэххэ 4 сыл кэнниттэн Аустралияҕа ханнык баҕарар киһи гражданин статуһун ылар.
Сигэлэр.
Арассыыйа дойдута аан дойдуга үһүс миэстэни ылла куһаҕан өттүнэн
Хой (астрология).  &lt;ns&gt;0&lt;/ns&gt;
 &lt;revision&gt;
 &lt;parentid&gt;405466&lt;/parentid&gt;
 &lt;timestamp&gt;2024-02-08T21:18:44Z&lt;/timestamp&gt;
 &lt;contributor&gt;
 &lt;username&gt;Kwamikagami&lt;/username&gt;
 &lt;/contributor&gt;
 &lt;origin&gt;405470&lt;/origin&gt;
 &lt;model&gt;wikitext&lt;/model&gt;
 &lt;format&gt;text/x-wiki&lt;/format&gt;
Хой () — Зодиак бастакы бэлиэтэ, Күн сааскы тэҥнэниититтэн Эклиптика 0° - 30° сектора.
Күн Хойго муус устар 19 күнүттэн ыам ыйын 13 күнүгэр диэри баар, онтон астрология ааҕарынан Күн Хойго кулун тутар 21 күнүттэн муус устар 20 күнүгэр диэри баар.
Бэлиэ.
Хой бэлиэтэ ♈ (сорох браузердарга көстүмүөн сөп) Юникодка 9800 №-дээх, онтон 16 чыыһылалаах 2648 уонна HTML-кодугар codice_1 эбэтэр codice_1.
Оҕус (астрология). Оҕус () — зодиак иккис бэлиэтэ, Күн сааскы тэҥнэһииттэн 30° - 60° секторы ылар.
Астрология ааҕарынан Күн Оҕуһунан муус устар 21 күнүттэн ыам ыйын 21 күнүгэр диэри баар. Ол гынан баран Күн дьиҥнээх Оҕус сулустар бөлөҕүнэн ыам ыйын 14 күнүттэн бэс ыйын 19 күнүгэр диэри баар.
Бу бэлиэни дьаһайар планета - Чолбон.
Бэлиэ.
Оҕус бэлиэтэ ♉ (сорох браузердарга көстүмүөн сөп) Юникодка 9801 №-дээх онтон 16 чыыһылалаах 2649 №-дээх. HTML-кодунан codice_1 эбэтэр codice_2.