mariaria/ykt_dataset huggingface dataset:
Джей Киммельман. Джей Киммельман (; от ыйын 21 күнэ 1977 сыл) — эмиэрикэ урбаанньыта уонна менеджерэ; АХШ-ка биир бөдөҥ "Edusoft" (Houghton Mifflin, 2003) үөрэх уобалаһыгар статистиичэскэй бырагыраамманы оҥорор тэрилтэ уонна "Bridge International Academies" (2007 сылтан) эмиэ аан дойдуга биир бөдөҥ Кения дьадаҥы олохтоохторугар анаммыт оскуолалар ситимнэрин тэрийсээччитэ уонна салайааччыта.
Биографията.
Джей Киммельман 1977 сыллаахха от ыйын 21 күнүгэр төрөөбүтэ.
Гаарвард үнүбүрсүтүөтүгэр информаатика уонна электроника уобалаһыгар бакалавр истиэпэнин ылбыта (1995-1999).
Edusoft.
2000 сыл балаҕан ыйыгар кэллиэһи бүтэрэн баран Джей Киммельман Edusoft хампаанньаны тэрийбитэ, хампаанньа сыана туруорар (К-12) уонна АХШ оскуолаларыгар статистика хомуйуутун платоформатын оҥорбута.
Систиэмэтин Эмиэрикэ Холбоһуктаах Ыстааттарын үөрэҕин судаарыстыбаннай систиэмэтэ ылбыта, бу систиэмэтэ бэйэтин уобалаһыгар лиидэр буолбута.
2003 сыл бүтүүтүгэр Edusoft хампаанньаны, ол кэмҥэ 150 үлэһиттээх, Houghton Mifflin 20 мөлүйүөн АХШ дуолларыгар атыыласпыта.
2004 сыл ахсынньыга Джей Киммельман бырайыагын быраҕан, "Houghton Mifflin" үөрэх салаатын бэрэсидьиэн дуоһунаһыгар көспүтэ (2005 сыл муус устарыгар дылы).
Bridge International Academies.
2000-с сыллар саҕаланыыларыгар, Сан-Францискоҕа үөрэх бырагырааммаларыгар бииргэ үлэлэһии кэмигэр, Джей Киммельман Шеннон Майы () кытта билсиспит, ол кэннэ көрсүһэр буолбуттара.
2000-с сыллар ортолоругар эдэр дьон Кытайга барбыттар, Шенно онно хандьдаатын диссертаациятыгар матырыйааллары хомуйбут.
Кытайга тыатын оскуолаларыгар үөрэхтээһин систиэмэтэ ситэтэ суоҕун бэлиэтээбиттэр.
Онно сылдьан, бастакытынан, кэргэннии буоларга, иккиһинэн, Bridge International Academies хампаанньаны тэрийэргэ быһаарыммыттара. Хампаанньа дьадаҥы дойдуларга үөрэхтээһин кыһалҕаларын систиэмэ быһыытынан аныгы технология көмөтүнэн быһаарар соруктаах. 
2007 сыллаахха хампаанньаларын арыйан, үөрэх бырагырааммаларын оҥорууга, оскуолалары арыйыы систиэмэтин туруорууга уонна үөрэх барыытын салайыыга эмиэрикэ бастыҥ специалистарын кытыннарбыттар. 2009 сыл тохсунньуга Мукуруга (Кения) Найроби трущуобаларыгар бастакы оскуоланы арыйбыттара, ол кэннэ аҕыйах ыйынан иккис оскуола аһыллыбыта.
2010 сылга "Bridge International Academies" Найробига 12 оскуоланы аспыт.
2014 сыл муус устарыгар хампаанньа кенияҕа 300 начаалынай оскуолалары тутан 100 000 оҕону үөрэппит; хас 2-3 күн аайы биирдии оскуоланы арыйбыт. Ол кэмҥэ хампаанньа барыыһа суох үлэлээбит, 2016 сылга 500 000 үөрэнээччилэнэн ороскуотун уйунар былааннаах.
Награадалара уонна премиялара.
2014 сыллаахха Bridge International Academies тэрийбиттэрин иһин Джей Киммельман уонна Шеннон Май Шваб түмэт урбаанын пуондатынан сыл түмэт урбаанньыттарынан биллэриллибиттэрэ.
Кнопка жизни. Кно́пка жи́зни — 2005 сыллаахха тэриллибит Арассыыйа стартааба, Арассыыйаҕа бастакы медициина сигнализаациятын өҥөтүн (кырдьа барбыт саастаах уонна инбэлиит дьоҥҥо суһал көмөнү ыҥырыы) оҥорор.
Салалтата.
Хампаанньаны тэрийсээччилэр Ирина Линник (ком. дириэктэр) уонна Сергей Купцов (гендириэктор; «Ринтех» дириэктэрэ) салайаллар.
2014 сылга хампаанньа хаппытаалын 43 % Дмитрий Юрченко (бу иннинэ «Кнопка» ген. дириэктэрэ) тэрийбит «А-Клевер» хампаанньатыгар, Ирина Линникка уонна Александр Мусиенкоҕа; 57 % «Ринтех» (АйТи) тиксэрэ.
Үлэтэ.
Стартап суукканы төгүрүччү үлэлиир Көмө киинин кытта сибээстэһэргэ аналлаах SOS кунуопканы баттыырга табыгастаах төлөпүөннэри, кулуоннары, браслеттары о.д.а. тэриллэри тарҕатар.
Call-киин идэтийбит үлэһиттэрэ киһи туругуттан көрөн суһал көмөнү, МЧС эбэтэр полицияны ыҥыраллар, биитэр ыаллыы олорор дьоҥҥо уонна аймахтарыгар биллэрэллэр.
Түрбүөннээх кунуопкаттан ураты «Кнопка жизни» кэтиир дьонун туһунан араас көрдөрүүлэрин мониторинныырга өҥө оҥорор.
Дохуот тэриллэри атыылааһынтан (2 000-10 000 солк.) уонна тэриллээх дьон ыйдааҕы төлөбүрдэриттэн киирэр, ыйга 200—600 солкуобай (2014 сыл ортотугар).
«Кнопка жизни» үлэлэһэр тэрилтэлэрэ: «АйТи», МТС, «Альцстор» маҕаһыын уо.д.а. хампаанньалар.
Бастакы тургутар ыйга МТС салуоннарыгар «Кнопка жизни» атыыта 11 тэрил буолбут (былаан 150 устуука), саайт нөҥүө атыы күүтүллүбүттэн 15 төгүл намыһах буолбут.
«Ринтех»-тан инвестиция ылан, «Кнопка жизни» түмэт тэрилтэлэригэр кырата түөрт бэйэтин гааджеттарын атыылыырга уонна тустаах өҥөлөрү оҥорорго 31 мөл. солкуобайдаах судаарыстыба тиэндэригэр кыттан кыайбыт.
Үлэтин көрдөрүүлэрэ.
2014 сыл бэс ыйынааҕы туругунан, систиэмэни 10 тыһыынча кэриҥэ киһи туһанар эбит.
2014 сыллаахха бэс ыйыгар хампаанньа биллэриитинэн, бырайыак ороскуокка тэппэт, дохуоту ылыыга икки сыл иһинэн былааннанар.
Остуоруйата.
Бырайыагы 2010 сыллаахха сэтинньиттэнИрина Линник уонна Дмитрий Юрченко үлэлэппиттэр.
2012 сыллаахха от ыйыгар Арассыыйа «АйТи» систиэмэлээх интегратор бөлөҕөр киирэр «Ринтех» хампаанньа стартапка 35 мөлүйүөн солкуобайы инвестициялаабыта.
CNews дааннайдарынан, ити рааунд кэнниттэн «Ринтех» «Кнопке жизни» хампаанньаттан 57 % бас билбит, онон хампаанньа 61 мөл. солкуобайтан ордук сыаналаммыт.
2014 сыллаахха бэс ыйыгар Интернет-инициативалары сайыннарар пуонда «Кнопка жизни» бырайыакка 45 мөл. солкуобайы укпута.
Наградалара.
Бырайыак хаста да араас куонкурустарга кыайыылаҕынан ааҕыллыбыт.
2011 сыллаахха, Экэниэмикэ үрдүкү оскуолатын версиятынан, хампаанньа «Сыл стартааба — 2011» награаданы («Бастыҥ түмэт суолталаах стартаап» номинация) ылбыта, «БИТ-2011» куонкурус кыайыылаахтарын ахсааннарыгар киирбитэ уонна Forbes сурунаал куонкуруһугар иккис миэстэлэммитэ.
2013 сыллаахха «Секрет фирмы» сурунаал хампаанньаны кэскиллээх венчур бырайыактарын эриэйтинигэр бастакы миэстэҕэ туруорбута.
Нэт Вэй. Натанаэль Мин-Ян Вэй, Барон Вэй (, ); также известный как Нэт Вэй, төр. тохсунньу 19 күнэ 1977) — британия түмэт урбаанньыта, Лордар палааталарын саамай эдэр чилиэнэ (2011 сыл балаҕан ыйын 30 күнүгэр). Улуу Британия бырабыытылыстыбатын «Улахан уопсастыба» бырайыагын урукку сүбэһитэ.
Вэй - «Teach First» түмэт тэрилтэтин тэрийсээччитэ уонна уурайбыт чилиэнэ партнер «Shaftesbury Partnership», «Absolute Return For Kids» үтүөнү оҥорор тэрилтэ. Он бывший сотрудник «Young Foundation» уонна Аан дойдутааҕы экэниэмикэ фуорумун урукку сүбэһитэ.
Биографията.
Вэй төрөппүттэрэ Гонконгтантан кэлбит эмиграаннар.
Аҕата - пастор, Улуу Британияҕа 1970-с сылларга көһөн кэлбит. Вэй 1977 сыллаахха тохсунньу 19 күнүгэр Уотфордка төрөөбүт. Сэр Фрэнк Маркхэм аатынан оскуолаҕа, Милтон-Кинска судаарыстыбаннай уопсай үөрэх сокуолатыгар үөрэммитэ, оскуолаҕа сорох үөрэнээччилэр кинини үөрэҕэр дьиҥнээхтик кыһалларын иһин атаҕастыыр эбиттэр. 
Лондон экэниэмикэ оскуолатыгар Вэй Путунхуаны үөрэппит, кантон, францууз уонна ниэмэс тылларын билэр.
Оксфордка «Иисус кэллиэһин» бүтэрэн баран, Вэй үс сыл «McKinsey &amp; Company» хампаанньаҕа үлэлээбитэ, 2002 сыллаахха «Teach First» тэрийбит Бретт Уигдортзы кытта билсиспитэ.
2006 сыл саҕаланыытыгар Вэй «Shaftesbury Partnership» тэрилтэни тэрийбитэ. Билиҥҥи кэмҥэ «Shaftesbury Partnership» үлэтэ суох буолуу уонна доруобуйа харыстабылыгар бырайыактары оҥорор. «Shaftesbury Partnership» нөҥүө Вэй «The Challenge Network» тутулуга суох үтүөнү оҥорор тэрилтэни тэрийсибитэ.
Newman's Own. Newman's Own — бородуукта хампаанньата, актер Пол Ньюман уонна ааптар А. Хочнер 1982 сыллаахха тэрийбиттэрэ. Хампаанньа дохуотун 100%, атыыттан нолуоктарын төлөөбүтүн кэннэ, бэйэтин пуондатыгар аһарар, пуондата харчыны араас үөрэх уонна үтүөнү оҥорор тэрилтэлэргэ ыытар. 
«Newman's Own» бородуукта хампаанньатын үлэтэ Ньюман салаакка ураты соус оҥорон доҕотторун уонна ыаллыы олорор дьону күндүлээбититтэн кэннэ саҕаламмыт. Бородууктата табыллан, Ньюман салаат соуһун оҥорон таһаарар бэйэтин хампаанньатын тэринэргэ санаммыт.
Ньюман хампаанньатын 1982 сыллаахха арыйбыт, уонтан тахса араас бородууктаны оҥорон таһаарбыт: тоҥоруллубут пицца, попкорн, сальса, йуогуртар, арыгыта суох утахтар. Бородууктатын хас биирдии этикиэккэтигэр араас көстүүмү кэппит Ньюман хаартыската баар. 
1993 сыллаахха Ньюман кыыһа Нелл Ньюман хампаанньа алын салаатын «Newman's Own Organics» тэрийбитэ, 2001 сыллаахха туспа хампаанньа буолбута, дьиҥнээх бородуукталары эрэ оҥорон таһаарар: сакалаат, бичиэнньэ, туустаах кириэндэл уонна сүөһү аһылыга. Аҕата кыыһын кытта этикиэккэлэргэ анаан хаартыскаҕа түспүтэ.
2005 сыллаахха Ньюман кэммиэрсийэтэ суох «Newman's Own Foundation» пуонданы тэрийбитэ. 2014 сыллаахха пуонда 700 тэрилтэҕэ 30 мөл. дуолларынан көмөлөспүт. Ньюман пуондатын саайтынан, 1982-2014 сылларга пуонда үтүөнү оҥорууга 400 мөлүйүөн дуоллары босхо биэрбит.
«Newman's Own» хампаанньа Ньюман тэрийбит Hole in the Wall курдук олохторугар кутталы үөскэтэр ыарыылаах оҕолор лааҕырдарыгар дохуоттарын сүрүн төрүтэ буолар.
Дрейтон Билл. Билл Дрейтон (1943 сыллаахха АХШ Нью-Йорк куоратыгар төрөөбµт) – түмэт урбаанныта уонна менеджер, “Ашока: уопсастыбаҕа инновацияны” диэн аан дойду үрдүнэн түмэт урбаанынан дьарыктанар кэмиэрчэскэйэ суох пуонда төрүттээччитэ уонна бэрэссэдээтэлэ. Итини таһынан Дрейтор “Күөхтэр уопсастыбалара” (аанг. Community Greens) уонна “Ашока: Ыччат уопсастыбатыгар инновацияны” (аанг. Ashoka: Innovators for the Public Youth Venture) тэрилтэлэр бэрэссэдээтэллэрэ.
2005 сыллаахха Дрейтоны U.S. News &amp; World Report сурунаал “Эмиэрикэ 25 бастыҥ лиидэрэ” диэн испииһэккэ киллэрэн турар. Кини үгүс элбэх наҕыраада, бочуоттаах аат хаһаайына.
Билл Дрейтон аан дойдуга түмэт урбаана диэн тиэрмини аан бастакынан киллэрбит уонна ол аат тарҕаныытыгар улахан кылааты киллэрбит киһи быһыытынан сыаналанар.
Дрейтон түмэт урбаан туһунан маннык диир: "“Түмэт урбаанньыттар дьоҥҥо аҥаардас балыгы биэрэн уонна хайдах балыктыырга үөрэтэн баран уоскуйан, сүтэн-симэлийэн хаалбаттар. Кинилэр балык бырамыысыланнаһыгар улахан өрөбөлүүссµйэни оҥорон эрэ баран биирдэ уоскуйуохтара”".
Биография
Уильям Дрейтон 1943 сыллаахха Нью-Йорк куоракка төрөөбүт. Кини ийэтэ Австралияттан кэлбит эмигрант дьахтар, оттон аҕата – АХШ төрүт олохтооҕо этэ. 
Дрейтон Андовердааҕы Филлипс акадьыамыйатыгар үөрэммитэ. Ол кэннэ Гарвардка үөрэххэ киирэн, 1965 сыллаахха, бакалавр истиэпэнин ылбыта. 1967 сыллаахха кини Оксфорд Баллиол-колледжыгар магистр истиэпэнин ылбыта. Ол кэннэ 1970 сыллаахха Йель быраапка оскуолатыгар билим дуоктарын аатын ситиһиилээхтик көмүскээбитэ. 
Ити курдук үөрэҕин бүтэрэн баран Билл Дрейтон McKinsey &amp; Company диэн норуоттар икки ардыларынааҕы консалтинг тэрилтэтигэр киирэн уонча сыл үлэлээбитэ. 
Картер бэрэсидьиэнни олордоҕуна (1977-1981 сс.) Дрейтон АХШ тулалыыр эйгэни харыстааһыҥҥа ааҕыныстыбатыгар дьаһабыл көмөлөһөөччүтүнэн үлэлээбитэ. Онно сылдьан кини тулалыыр эйгэҕэ быраҕыллар “куһаҕан эттиктэри кээмэйдээн атыылыырга” диэн этиини көҕүлээн киллэртэбитэ. 
Итини таһынан Билл Дрейтон ыҥырыынан тиийэн Гарвард уонна Стэнфорд үнүбэрсиэттэригэр үлэлээбитэ. 
Онтон бэс ыйын 3 кµнµгэр 1980 сыллаахха Дрейтон “Ашока: Уопсастыбаҕа инновацияны” (аанг. Ashoka: Innovators for the Public) диэн кэмиэрчэскэйэ суох пуонданы тэрийбитэ уонна биир бастакынан түмэт урбаанньыттарыгар үбүнэн-аһынан көмөлөһөн киирэн барбыта.
Чарльз Лидбитер. Чарльз Лидбитер — Улуу Британия биллиилээх суруналыыһа, сүбэһит, аналиитик, экэниэмикэ эйгэтигэр саҥа-сонун сүүрэннэри киллэриигэр анаммыт хас даҕаны кинигэ ааптара. Кини 1980-с сыллардаахха “Ашока” кэмиэрчэскэйэ суох тэрилтэ төрүттээччитэ уонна бэрэссэдээтэ Билл Дрейтоны кытары аан дойдуга биир бастакынан “түмэт урбаан” диэн тиэрмини киэҥ эйгэҕэ киллэрбитэ. 
Олоҕун олуктара.
Чарльз Лидбитер 1959 сыллаахха Улуу Британияҕа төрөөбүтэ. Лидбитер карьератын 1980-с сыллардаахха Marxism Today-тан саҕалаан баран, кэлин Financial Times хаһыакка көспүтэ. Онно кини 10 сыл устата араас салааларга эрэдээктэринэн үлэлээбитэ, итиэннэ хаһыат Токиотааҕы бүрүөтүгэр шеф эрэдээктэр дуоһунаһын толорбута. Лидбитер суруналыыстыкаҕа үлэлиирин устата араас наҕараадаларга тиксибитэ, ол иһигэр аатырбыт хаһыат The New York Times наҕараадатыгар. Сүбэһит (консультант) быһыытынан BBC, Vodafone, Microsoft, Ericsson, Channel Four Television тэрилтэлэргэ, Шанхай куорат дьаһалтатыгар, Улуу Британия бырабыыталыстыбатыгар, Дьобуруопа Сойууһун Атыыга уонна бырамыысыланнаска министиэристибэтигэр үлэлээбитэ. Кылгас кэмҥэ Тони Блэргэ сүбэһиттээбитэ. Оттон Улуу Британия Independent хаһыатыгар эрэдээктэр көмлөһөөччүтүнэн үлэлии сылдьан аатырбыт “Бриджит Джонс дневнигин” оҥоһуутугар кыттыспыта.
Лидбитер бэйэтин үлэлэригэр кэпэрээссийэ уонна түмсүүлээх айар үлэ экэниэмикэ саҥа сайдыылаах моделин төрүтэ буолуохтаах диэн итэҕэтиилээхтик суруйар. Кинин санаатыгар, түмэт урбаанын сайдыытыгар интэриниэт төһүү буолуохтаах. 
Билигин Чарльз Лидбитер Идиэйэ Аатлаһа (Atlas of Ideas) бырагыраамаҕа үлэлэһэр.
Майкл Янг. Лорд Майкл Янг ( 09.08.1915 сыллаахха Манчестерга төрөөбүт — 14.01.2002 сыллаахха Лондоҥҥа өлбүт) — Улуу Британия социолога, уопсастыбаннай уонна бэлитиичэскэй диэйэтэлэ.
Лортар Балааталарын чилиэнэ (1978—2002). Улуу Британия акадьыамыйатын бочуоттаах чилиэнэ (1995).
20.03.1978 сыллаахтан пэр (барон).
Майкл Янг 1950-1990 сыллардаахха аан дойдуга тµмэт урбаана сайдыытыгар сүҥкэн кылаатын киллэрбитэ. Кини туһунан Гарвард үнүбэрситиэтин бэрэпиэссэрэ Дэниэл Бэлл маннык этэн турар: “Аан дойдуга түмэт урбааныгар кини саҕа сайдыыны, көҕүлээһини киллэрбит киһи ахсааннаах буоллаҕа буолуо. Янг көмөтүнэн Аан дойду араас муннугар 60-тан тахса түмэт урбаанын тэрилтэлэрэ баар буоллулар. Ол иһигэр Улуу Британия сиригэр хас даҕаны түмэт урбаанын оскуолата тэрилиннэ”. 
Биографията.
Гибсон уонна Эдит Янгтар уоллара
Лондоннааҕы экэниэмикэ оскуолатын бүтэрбитэ (билим бакалавра, 1938 с.). Эмиэ онно үөрэнэн 1963 сыллаахха ускуустуба магистрын аатын ылбыта, кэлин бөлөһүөпүйэ билимин дуоктара буолбута.
1933-1935 сыллардаахха солиситорскай фирмаҕа үлэлээбитэ. 1939 сыллаахтан барристердаабыта.
1941-1945 сыллардахха Лейбористар баартыйаларыгар бэлитиичэскэй уонна экэнэмиичэскэй былааннааһын салаатыгар дириэктэринэн, оттон 1945-1951 сыллардаахха чинчийэр департамен сэкирэтээринэн үлэлээбитэ.
1953 сыллардаахха Лондоннааҕы Уопсастыбаннай штудиялар үнүстүүттэрин тэрийбитэ уонна 2001 сыллаахха диэри салайбыта.
1961-1966 сыллардаахха Кембриджкэ үлэлээбитэ, 1961-1963 сыллардаахха эмиэ онно социология тиэмэтигэр лиэксийэ аахпыта. 1989-1992 сыллардаахха Лондоннааҕы үнүбэрсиэт Биркбегын бэрэсидьиэнинэн талыллан үлэлээбитэ.
Майкл Янг 2002 сыллаахха 86 сааһыгар олорон уһун ыарахан ыарыыттан ыалдьан өлбүт. 
Үс төгүл ойохтоно сылдьыбыта, биэс оҕолоох.
Викрам Акула. Викрам Акула — SKS Microfinance микро үбүлээһин хампаанньатын тэрийээччите уонна урукку салайааччыта. SKS Microfinance соруга - дьадаҥы индия дьахталларыгар микро заайым уонна страхование биэрэн дьадаҥы буолуу таһымын түһэрии.
Олоҕо.
Викрам аҕата, Акула В. Кришна — хирург, дьиэ кэргэнин кытта Скенектадига (штат Нью-Йорк) эмиграциялаабыта. Викрам оскуоланы 1986 сыллаахха бүтэрэн баран, Тафтс үнүбүрсүтүөтүгэр үөрэммит. 1990 сыллаахха үнүбүрсүтүөтү туйгуннук үөрэнэн бүтэрэн, философияҕа уонна англиийскай тылга икки үөрэхтэммит. Ол кэннэ Акула аан дойду сыһыаннарыгар магиистир истиэпэнин ылаары Йель үнүбүрсүтүөтүгэр үөрэммитэ. 
1994-1995 сылларга Индияҕа микро үбүлээһин бырайыагар Фулбрайт бырагыраамма граанын ылбыта. 2004 сыллаахха Викрам Акула Чикаго үнүбүрсүтүөтүгэр политологияҕа дуоктар истиэпэнин ылбыта].
Карьерата.
1990 сыллаахха Тафтс үнүбүрсүтүөтүн бүтэрэн баран, Акула Индияҕа төннүбүтэ уонна Deccan Development Society кыра тыа сирин кэммиэрсийэтэ суох тэрилтэтин кытта үлэлэспитэ. Ол кэннэ Вашингтоҥҥа (Колумбия уокуруга) Аан дойдуну кэтээһин институутугар үлэлээбитэ, дьадайыы уонна тирэхтээх экэниэмикэ сайдыытын туһунан ыстатыйалары суруйбута. Deccan Development Society кытта үлэлэһэр кэмигэр Акула кэммиэрсийэтэ суох микро үбүлээһин кэмчи кыахтардааҕын бэлиэтии көрөн, ырыынактыы сыһыаны киллэриини туһунан эппитэ. Бу кыһалҕаҕа бэйэтин көрүүлэрин "A Fistful of Rice: My Unexpected Quest to End Poverty Through Profitability" диэн кинигэҕэ сиһилии суруйбута, кинигэтэ 2010 сыллаахха Harvard Business Press бэчээттэммитэ.
SKS Microfinance.
1996 сыллаахха Викрам Акула Фулбрайт грааныгар бырайыагын бүтэрэн, Чикаго үнүбүрсүтүөтүгэр политологияҕа дуоктар истиэпэнин ылаары киирбитэ. Онно кэммиэрсийэтэ суох микро үбүлээһин хампаанньаларыгар анаан биизинэс-былаан оҥорбута, 1997 сыллаахха ахсынньыга Акула Индияҕа төннөн, биизинэс-былаанын олоххо киллэрээри SKS (Swayam Krishi Sangam) тэрийбитэ. Бастааҥҥытынан кэммиэрсийэтэ суох тэриллэн баран, 2005 сыллаахха SKS Microfinance кэммиэрсийэлээх тэрилтэ буолбута.
2010 сыл атырдьах ыйын ортотугар SKS Microfinance бэйэтин аакцияларын Мумбат пуонда бииржатыгар туруорбута, акцияларыгар наадыйыы атыыга таһаарыыттан 14 төгүл үрдүк буолбута, онон хампаанньа Джордж Сорос курдук тирэх буолуох инвестордаммыта. 
2011 сыл сэтинньи 23 күнүгэр Акула бэрэссэдээтэл уонна 2014 сыл ыам ыйын 3 күнүгэр промоутер дуоһунастарыттан уурайбыта.
Сабыдыал.
SKS тэриллиитигэр Акуланы Нобель бириэмийэтин лауреаата уонна Бангладешка аан дойдуга бастакы микро үбүлээһин баанын Grameen Bank тэрийээччитэ Мухаммад Юнус үлэтэ көҕүлээбитэ.
Үөрүү лааппыта. «Үөрүү лааппыта» — Москубаҕа бастакы үтүөгү оҥорор маҕаһыын, 2012 сыллаахха аһыллыбыта. Маҕаһыын уратыта - ыйыллыбыт сыана буолбакка, табаар иһин баҕа өттүнэн бэриллэр сиэртибэлээһини хомуйуу. Киирбит дохуот Арассыыйаҕа үтүөнү оҥорор уонна тарҕатар тэрилтэҕэ барар. Итини таһынан маҕаһыын оҕо дьиэлэригэр, хоспистарга, кырдьаҕастар дьиэлэригэр, элбэх оҕолоох дьэи кэргэннэргэ уонна атын кыһалҕалаахтарга көмөнү оҥорор тэрилтэлэргэ таҥаһынан көмөлөһөр.
Кэнсиэпсийэтэ.
«Үөрүү лааппыта» Москубаҕа бастакы үтүөнү оҥорор маҕаһыын буолбута, бу Арассыыйаҕа түмэт урбаан биир саҥа көрүҥэ. Арассыыйаҕа бастакы үтүөнү оҥорор маҕаһыынынан Санкт-Петербурга 2010 сыллаахха аһыллыбыт «Махтал!» буолбута. Эуропаҕа уонна Эмиэрикэ Холбоһуктаах Ыстааттарыгар маннык маҕаһыыннар уруккуттан бааллар. Атыыттан киирбит харчы үтүөнү оҥорор тэрилтэҕэ аһардыллар уонна дьон-сэргэ кыһалҕаларыгар туттуллар.
«Үөрүү лааппытын» ассартымыана Москуба олохтоохторо бэйэлэрэ туһамматах малларын босхо биэрбит көмөлөрүттэн оҥоһуллар. Маҕаһыын үлэһиттэрэ атыыланар табаардарга сыанатын дьаралыгын ыйаабаттар, онон атыылаһааччылар табаар сыанатын бэйэлэрэ быһар бырааптаахтар, сөп диэбит харчыларын төлүүллэр.
Көмө.
Хомуллубут харчы «Бары бииргэ» үтүөнү оҥорор тэрилтэ (ол иһигэр «Подари жизнь», «Настенька», «Детские сердца» о.д.а.). пуондаларыгар аһардыллар. Атыыламматах таҥаһы оҕо дьиэлэригэр, хоспистарга, кырдьаҕастар дьиэлэригэр, элбэх оҕолоох дьиэ кэргэннэргэ уонна да атын кыһалҕалаах көмүскэлэ суох дьоҥҥо көмөнү оҥорор тэрилтэлэргэ биэрэллэр.
Маҕаһыын аһыллыытыгар 116 тыһыынча солкуобай хомуллубута. Бастакы нэдиэлэҕэ - 71,5 тыһыынча солкуобай. Ыйдааҕы дохуот 200-300 тыһ. солкуобай.
Махтал!. «Махтал!» — Арассыыйаҕа бастакы үтүөнү оҥорор маҕаһыын, 2010 сыллаахха тэриллибитэ. Билигин 4 маҕаһыыннаах уонна таҥаска, атах таҕаһыгар, кинигэлэргэ уо.д.а. аналлаах 20 кэнтейнердаах атыы ситимэ. Маҕаһыын түмэт урбаан бириинсиптэрин тутуһарын туһунан биллэрэр.
Үлэтэ.
2010 сыллаахха Санкт-Петербурга аһыллыбыт «Махтал!» маҕаһыын - Арассыыйаҕа бастакы үтүөнү оҥорор маҕаһыын буолар. Маҕаһыын хас да Арассыыйа үтүөнү оҥорор тэрилтэлэрин кытта үлэлэһэр. Маҕаһыын үлэлиир схематынан бэриллибит малтан 90 %
үтүөнү оҥорор тэрилтэлэргэ барар эбэтэр босхо нэһилиэнньэ кыһалҕалаах дьонугар (кыра дохуоттаах дьиэ кэргэннэргэ, биэнсийэлээхтэргэ, кыаҕа суох дьоҥҥо уо.д.а.) түҥэтиллэр. Табаар атын 10 % атыыга барар. Туһанарга сөбө суох таҥас хаттаан оҥоһууга ыытыллар. Атыыттан киирбит харчы административнай ороскуоттарга туһаныллар, ыраас дохуот быһа үтүөнү оҥорор тэрилтэлэргэ аһардыллар. Итини кытта маҕаһыын үтүөнү оҥорор тэрилтэлэр араас сувенирдарын атыылыыр, атыыттан киирбит харчы ол тэрилтэлэр бырайыактарыгар барар.
2014 сылтан Санкт-Петербурга маҕаһыын дьон биэрэр таҥастарын, атах таҥастарын, кинигэлэри о.д.а. хомуйарга аналлаах контейнердары туруорбута. 2015 сыл кулун тутарга куоракка оннук 20 контейнер туруоруллбут.
Көмөтө.
Үлэтин бастакы сылыгар, Санкт-Петербурга биир эрэ «Махтал!» маҕаһыын баар эрдэҕинэ, маҕаһыын салайааччылара, бэйэлэрэ этэллэринэн, үбү аһардарга сүрэх бобуллуута ыарыылаах оҕолорго көмөлөһөр «Детские сердца» пуонданы уонна «Ночлежканы» талбыттар.
2015 сыл ыам ыйыгар «Махтал!» маҕаһыыннара үтүөнү оҥоруу соруктаах 3 765 255 солкуобайы хомуйбут.
Итини таһынан хас биирдии маҕаһыыҥҥа Ночлежка (тэрилтэ) харчы хомуйар иһиттэрэ туруоруллубуттара, ол иһиттэргэ дьон дьиэтэ суох дьоҥҥо анаан аһылыкка харчы сиэртибэлииллэр. 2015 сыл ыам ыйын 5 күнүнэн «Ночлежкаҕа» 86 225 солкуобайы хомуйан биэрбиттэр.
Ротари Интернешнл. Ротари Интернэшнл () — Аан дойдутааҕы государствоттан тутулуга суох ассоциация. Ротари-кулууптар бэйэлэрин политикаттан, итэҕэлтэн тутулуга суох көмө оҥорор организациянан ааҕыналлар. Ханнык баҕар дойдуга нацияттан, расатыттан, итэҕэлиттэн уонна политикаҕа сыһыаныттан аһаҕас кулууп. Rotary International этэринэн Аан дойду үрдүнжэн 33000 кулуупка 1,2 мөл киһи кыттыыны ылар. 
Ротари сүрүн девиһа: «"Сулууспалааһын бэйэбинээҕэр үрдүк"» (), иккис девиһинэн: «"Ордуктан ордук сулууспалыыр киһи, элбэхтэн элбэҕи ылар"» ().
Историята.
Кулууп бастакы отделениета 1905 сыллаахха олунньу 23 күнүгэр АХШ-ка, Чикаго куоракка аһыллыбыт Пол Харрис диэн адвокат уонна кини 3 доҕоро буолан тэрийбиттэр. «Ротари» диэн аат кулууп чилиэнин офиһыттан атын чилиэн офиһыгар көһө сылдьан мунньахтыылларын иһин иҥэриллибит. Бастакы клуб аата «Клуб Чикаго №1». 
1910 с. Пол Харрис клуб президенынан талыллыбыт. Ону тэҥэ икки девизтарын тыллара баар буолбут.
1929 с. Далластаа5ы конвенция5а бэлиэлэрин талбыттар: 24 тиистээх эргимтэ. 
Россияҕа бастакы Ротари клубтар Москваҕа уонна Санкт-Петербурга 1990 с. оччотооҕу дойду президенэ Михаил Горбачев өйөбүлүнэн арыллыбыттар. Билигин дойду үрдүнэн 90 кулууп баар, Нарьян-Маартан Краснодарга дылы, Санкт-Петербургтан Камчаткаҕа дылы. 
Ротари клубка чилиэн буолуута.
«Ротари» клуб чилиэннэрэ ротарианецтар диэн ааттаналлар. Докумуоннартан сылтаатахха, клуб сүрүн сыала-соруга професиионаллары уонна урбаанньыттары түмэн гуманитарнай проектары оҥоруу, професионаллар эйгэлэригэр үрдүк этика стандартын тутуһууну сайыннарыы уонна Аан дойду үрдүнэн эйэни олохтооһун.
«Ротари» сиэрэ кулуубка саҥа чилиэннэри ылыытын чуолкайдык быһаарар. Ротарианец, саҥа кандидаты кытта билсиһиннэрээччи (Сүбэһит), членство улаатарын туһугар уонна Ротари сайдыытыгар улахан оруолу оонньуур. Кандидатураны Ротари-кулууп Сэкирэтээрин кытта билсиһиннэрэртэн ураты Сүбэһит эбиитин өссө оҥоруохтаах:
Структурата.
Кулууп үлэтин салайыытынан, Ротари Интернешнл конституциятынан, президент уонна кулууп Сэбиэтэ дьаһайар, сыл ахсын солбуйса-солбуйса. Президент уонна кулууп Сэбиэтэ биир ротарианскай сылга талыллар. Ротарианскай сыл от ыйын 1 саҕаланар уонна бүтэр. Президени кытта тэҥҥэ президент-утумнааччы талыллар — эһиил президент буолар киһи. Инник гынан солбуйуу үлэтэ сыл ахсын оҥоһуллар.
Charity Shop. Charity Shop — Арассыыйа үтүөнү оҥорор маҕаһыына, биллэр брендар туттуллубут таҥастарын кыра сыанаҕа атыылыыр. Маҕаһыын түмэт урбаан тэрилтэтэ буолар, дохуота «Вверх» киин түмэт бырагырааммаларын толоруутугар аһардыллар. Үтүөнүт оҥоруутун таһынан, маҕаһыын биир соруга - ретейл эйгэтигэр оҕо дьиэлэригэр иитиллэн тахсааччы оҕолорго уонна сервис идэтигэр кэллиэстэри бүтэрээччилэргэ трениннэри ыытыы.
Кэнсиэпсийэтэ.
Маҕаһыын үтүөнү оҥорор маҕаһыыннар схемаларынан үлэлиир, ол аата түмэт урбаан технологиятынан (атыыттан киирбит харчы үтүөнү оҥорор тэрилтэлэргэ аһардыллар уонна түмэт бырагырааммаларыгар туһаныллар) үлэлиир. Маннык маҕаһыыннар Улуу Британияҕа уонна Эмиэрикэ Холбоһуктаах Ыстааттарыгар киэҥник тарҕаммыт. Улуу Британия маҕаһыынара үлэлиир схемаларыттан уратыта, эмиэрикэ маҕаһыыннара ону таһынан социализациянан уонна олоххо көмүскэлэ суох нэһилиэнньэ кыһалҕалаах араҥаларыгар көмө оҥороллор, холобур, Хотугу Эмиэрикэҕэ үлэлиир Goodwill бырайыак. Charity Shop маҕаһыыҥҥа бу модель төрүт буолбут.
Табаар атыытыттан киирбит дохуот маҕаһыын арендатын уонна үлэһиттэр хамнастарын төлүүргэ барар, ордубут үп үтүө дьыаланы оҥорууга аһардыллар.
Маҕаһыын биллэр ыарахан сыаналаах брендар туттуллубут таҥастарын атыылааһыҥҥа идэтийэр, холобур Karen Millen, Pinko, D&amp;G, Ralph Lauren, Laurel уо.д.а.. Маҕаһыын таҥастан ураты химиотерапияны ааспыт дьахталларга аналлаах «Голова»диэн бырайыак баска кэтэр таҥаһын атыылыыр. Ону кытта тулаайах кыыс оҕолор оҥорбут араас киэргэллэрэ атыыланар, киэргэлтэн киирбит харчы (комиссията суох) оҕолорго төннөр.