mariaria/ykt_dataset huggingface dataset:
Алев Алатлы. Алев Алатлы (төр. 1944, Менемен) — турок экономиһа, Турция XX үйэтээҕи бөлүһүөгэ, колумнист уонна суруйааччы.
Олоҕун кэпсээнэ.
1944 сыллаахха Менемен куоракка офицер дьиэ кэргэнигэр төрөөбүт. Аҕата посольствоҕа байыаннай атташе буолан, оҕо сааһа Японияҕа ааспыт. Японияҕа эмиэрикэ оскуолатын бүтэрбит, ол кэннэ кини дьиэ кэргэнэ Турцияҕа төннөн, онно олохсуйбуттар. Кини 1963 сыллаахха Ближневосточнай технический университеты бакалавр истиэпэннээх түмүктээбит.
Университет кэннэ Алев үөрэнэ сылдьан билсибит киприот-турок Альпер Орхон диэн киһиэхэ кэргэн тахсар. Онтон сотору буолаат, кэргэнинээн иккиэн Фулбрайт уонна Форд фондатын стипендиятын ыланнар, үөрэхтэрин АХШ сиригэр салгыыр кыахтаналлар. Манна тирэҕирэн, Алев искусство магистра аатын Вандербильт университетыгар көмүскүүр.
Кэлин философияны эмиэ анаан үөрэппит. АХШ Нью-Гэмпшир штатыгар Дартмут колледжыгар үөрэнэ сылдьыбыт. Кини докторскай диссертацията философия уонна итэҕэл историятыгар анаммыт.
1974 сыллаахха Турцияҕа төннөн кэлбит. Стамбул университетыгар преподаватель быһыытынан уонна государственнай былааннааһын тэрилтэтигэр экономиһынан үлэлээбит.
Беркли Калифорнийскай университетын психолингвистичесай бырайыагар кыттан, турок оҕолоро тылы хайдах үөрэтэллэрин чинчийбит. «Cumhuriyet» хаһыаты кытары «Bizim İngilizce» сурунал күн сирин көрөрүгэр көмөлөспүт.
Айар үлэтэ.
1982 сыллаахтан анаан-минээн айымньы, кинигэ суруйуутунан дьарыктанар. Алев бастакы кинигэтэ «Aydın Despotizmi…» (Өй деспотизма) философскай чинчийии.
Иккис кинигэтэ 1985 сыллаахха күн сирин көрөр. «Yaseminler Tüter mi Hala?» диэн уус-уран арамаан. Бу айымньыга дьиҥнээхтии буола сылдьыбыт түгэннэр грек киприоткатын олоҕуттан киирбиттэр. Кини кипр православнай Апостол Андрей манастыырыгар сүрэхтэммит. Иккитэ кэргэн тахса сылдьыбыт, бастакы кэргэнэ мусульман-турок, иккиһэ — православнай итэҕэллээх грек киһитэ. Кини биэс оҕотун тулаайах хаалларан 32 сааһыгар өлбүт.
Онтон салгыы Алев эмиэрикэ литературоведа Эдвард Саид «Освещение ислама», «Палестинский вопрос» үлэлэин тылбаастаабыт. Бу тылбаас иһин кини Ясир Арафат илиититтэн мэтээл тутар.
1987 сыллаахха «İşkenceci» арамаанын суруйан бүтэрэр. Бу арамаан түөрт кэлин суруллубут арамааннарга киирии курдук буолбута, «Viva la Muerte! — Yaşasın Ölüm!» (1992), «Nuke Türkiye!» (Nuke Turkey (1993), «Valla, Kurda Yedirdin Beni!» (1993) уонна «O.K. Musti! Türkiye Tamamdır» (1994).
1995 сыллаахха Алев «Kadere Karşı Koy A.Ş.» арамаана бэчээттэнэр.
1999 сыллаахха «Eylül 98» (балаҕан ыйа 1998) бастакы хоһооннорун хомуурунньуга бэчээттэнэр.
Кэлин «Kabus» (Кошмар, 1999) уонна «Rüya» (Ыра, 2000) арамааннары суруйар уонна холбоон «Кот Шрёдингера» диэн аатынан бэчээттэтэр.
2002 сыллаахтан «Zaman» хаһыакка тустаах колонканы үлэлэтэр. 2003 сыллаахха хаһыакка суруйбут ыстатыйалара «Şimdi Değilse, Ne zaman?» (Билигин буолбатаҕына хаһан?) диэн ааттанан туспа кинигэнэн бэчээттэнэллэр. 2008 сыл олунньу ыйыгар тюрбан кэтэр дьахталлар туһунан суруйуутун хаһыат сүрүн эрэдээктэрэ бэчээккэ ыыппатаҕа биллэр, онно сүрүн төрүөтүнэн «ааҕааччы манныкка бэлэмэ суох» диэн быһаарыллар.
Аскиз оройуона. Аски́зский райо́н () — Арассыыйа Федерациятын Хакаас өрөспүүбүлүкэтин састаабыгар киирэр административнай территоряльнай биирдэм, муниципальнай тэриллии (муниципальнай оройуон).
Административнай киинэ — Аскиз сэлиэнньэтэ.
Географията.
Хакаас Минусинскай намтал соҕуруулуу илин өттүгэр сытар. Хакасия Бейскам, Усть-Абаканскай, Таштыпскайоройуоннарын уонна Кемерово уобалаһын кытта быысаһар, кыраныыссалаһар.
Оройуон сирин уотун иэнэ 8201,14 км² тэҥнэһэр. Оройуон буор хайалартаах, үрдүк сирдэрдээх сыһыы сиргэ турар. Рельевин, сирин уотун уратытынан айылҕа икки зонатыгар киирсэр: Хакаас Минусинскай намтал уонна Кузнецкайдааҕы Алатау. Истиэптээх өттө Приабаканскай истиэп хочо уонна Приабаканскай намтал истиэр түөлбэтэ диэҥҥэ киирэр. 
Оройуон Абакан өрүс быһа охсон ааһар. Кини кыраныыссата онон быһыллар. Абакан өрүс -- улахан өрүс, уута элбэх, сүүрүгэ т;ргэн. Оройуон сирин уотун иһинэн барыта холбоон 39 улахан кыра үрэхтэр үрүйэлэр усталлар. Олор уопсай уһуннара 1124 км тэҥнэһэр. Аскиз үрэх олортон саамай улаханнара. Устата 124 км буолар.
Устуоруйата.
Аскиз оройуона 1924 сыллаахха кулун тутар 30 күнүгэр Аскизтааҕы уонна Усть Есинскайдааҕы буоластар сарбыллыбыттарын, суог гыныллыбыттарын уонна холбоспуттарын түмүгэр тэриллибитэ. Кини састаабыгар 10 сэлиэнньэтээҕи сэбиэт киирбитэ.
Нэһилиэнньэтэ.
2019 сыл тохсунньу 1 күнүнээҕи туругунан, Аскиз оройуонугар барыта 36 589 киһи олорор. 
Административнай арахсыыта.
Аскиз оройуона административнай территориадьнай биирдэм быһыытынан 3 куораттыы тииптээх бөһүөлэктээн уонна 11 сэлиэнньэ сэбиэттээх..
Эми оннук ааттаах муниципальнай оройуон иһигэр 14 мунициапальнай тэриллии киирэр.:
Нэһилиэнньэлээх пууннара.
Аскиз оройуонугар барыта холбоон 64 нэүилиэнньэлээх пуун баар.
Эсмер Эннис. Э́ннис Эсме́р (, , 1978 сыллаахха ахсынньы 29 күнүгэр төрөөбүт, Турция, Анкара куорат) — Турцияттан төрүттээх Канада артыыһа уонна киинэ сынаарыйын суруйааччыта.
Эрдэтээҥҥи олоҕо.
Эсмер Эннис 1978 сыллаахха Турция өрөспүүбүлүкэтин Анкара куоратыгар күн сирин көрбүт. Үс сааһы туолан баран дьонун сэргэтин кытта Канада Торонто куоратыгар көһөн барбыт. Кини Эрл Хейг изящнай ускуутубаны үөрэтэр орто окуолатыгар анал бырагырааманан үөрэммит уонна ону таһынан Йорк университетыгар -- үрдүкү оскуолатыгар тыйаатыр уонна акртыыс маастарыстыбатын куурустарыгар үөрэммиэ. Үөрэхтэрин иккиэннэрин ситиһиилээхтик бүтэрбит.
Айар тутар суола.
Эсмер Эннис 2003 сыллаахха Канада Торонто куоратыгар баар Toronto 1 диэн ааттаах теле ханаалга көстөр "Торонтон шоу" диэн быстах кэмҥэ үлэлии сылдьыбыт биэриигэ киирэн үлэлээбитэ уонна ол кэмнтэн көрөөччү киэҥ араҥатыгар биллэн көстөр буолан киирэн барбыта. Ону таһынан, Эсмер Эннис тэлэбиисэпнэ көстөр элбэх сиэрийэлэрдээх араас киинэлэргэ кэккэ оруоллары оонньуурал. Олор ортолоругар маннык киинэлэр бааллар: «Читающий мысли», «Тайные операции», «Расследования Мёрдока», «Дерзкий Лос-Анджелес», «Слепая зона» уонна «Красные дубы»; итини сэргэ Эсмер Эннис «Молодёжная лихорадка» диэн Канадаҕа эмиэ биир биллэр киинэҕэ артыыс быһыытынан оонньообута.
Сабахаттин Али. Сабахаттин Али (, 25.02.1907 — 02.04.1948) — Турок суруйааччыта, бэйиэт, учуутал.
Олоҕун кэпсээнэ.
Сабахаттин Али в 1907 сыллаахха Осман империятын кэмигэр төрөөбүт. Кадровай офицер дьиэ кэргэнигэр төрөөбүт буолан сиртэн сиргэ көһө сылдьан улааппыт, аҕата эрдэ өлөн наар гарнизону кытта сылдьыбыт.
Стамбул куоракка педагогическай училищены бүтэрэн баран Йозгат куоракка учууталлаабыт. 1928 сылтан 1930 сылга диэри Берлин куоракка филология факультетыгар үөрэммит, ол эрэн сотору дойдутугар төннүбүт.
Германияҕа үөрэммит икки сылын тухары европа, ол иһигэр нуучча тылын үөрэтиигэ улаханнык сабыдыаллаабыттар. Дойдутугар тиийэн баран Айдын, Конья уонна Анкара куораттарыгар ньиэмэс тылын үөрэппит.
1932 сыллаахха Ататюрк аатын хоһоонугар киртиппитин иһин биир сыл хаайыыга сууттаммыт, онтон 1933 сыллаахха суут уурааҕа көтүллүбүт. Хаайыыттан тахсан баран үөрэх министрэ Баюр Юсуф Хикмет ирдэбилинэн Ататюрк аатын айхаллыыр поэма суруйар. Ол кэннэ үөрэтэр үлэтигэр төнүннэрбиттэр.
Турок бырабыыталыстыбатын уонна идеологиятын кириитикэлээһинин иһин хас да төгүл тутулла уонна сойуолана сылдьыбыт. Сабахаттин Али бэйэтин кириитигинэн кини урукку доҕоро Нихаль Атсыз буолбут. 1944 сыллаахха кини премьер-министр Сараджоглу Шюкрю аатыгар аһаҕас сурук суруйар, онно Сабахаттин Али ССРСка үлэлиирин буруйдуур уонна «норуот өстөөҕүнэн» ааттыыр. 
1944 сыллаахха суруйааччы Анкараттан көһөргө күһэллэр, үлэтин уонна чугас эргиниттэн тэйэн Стамбул куоракка тиийэр. Манна 1948 сыллаахха хаһыс да төгүлүн хаайыыттан тахсан баран дойдутуттан букатыннаахтык барар туһунан толкуйдуур. Ол эрэн эрэнэн кэпсээбит киһитэ Турция уонна Болгария кыраныыссатын туоруур кэмигэр полицияҕа тыллаан биэрэр, бастакы этиллэринэн — ол туорааһын кэмигэр кинини полициялар өлөрөллөр, иккис курдук, допрос кэмигэр өлбүтэ диэн этии эмиэ баар.
Айар үлэтэ.
Сабахаттин Али маҥнайгы холонуулара 1926 сылынан бэлиэтэнэр, кини ол кэмҥэ прозаҕа уонна хоһооҥҥо холонор. Кини бастакы кэпсээнэ 1930 сыллаахха «Resimli Ay» сурунаалга бэчээттэнэр, манна киирии тылы Назым Хикмет суруйар. Сабахаттин Али доҕотторо араас көрүүлээхтэринэн биллэр, кинилэр истэригэр пантюркист Нихаль Атсыз.
Кини кэпсээнэрэ уонна арамааннара хайдаҕын да иһин Турция 1930-40-с сыллардааҕы сытыы социальнай кыһалҕаларын таарыйар. Айымньыларын сүрүн геройдара — күннээҕи аһыыр астарын нэһиилэ булунар дьадаҥылар, уонна омуктарын туһугар баар быһыыны-майгыны аһаҕастык утары барбыт хорсун санаалаах дьон («Враги», «Волк и ягнёнок» кэпсээннэр, о.д.а.). 1946 сыллаахха Сабахаттин Али «Марко-паша» политическай-сатирическай хаһыат эрэдээктэрэ этэ.
Тус олоҕо.
1935 сыллаахха Алия-ханымы кэргэн ылар, 1937 сыллаахха Филиз диэн кыыстаналлар.
Туба Бюйюкюстюн. Хатиджé Туба́ Бюйюкюстю́н (; 1982 сыллаахха от ыйын 5 күнүгэр төрөөбүт, Стамбул, Турция) — турок омук тыйаатыр уонна киинэ артыыһа, биллиилээх моделаь.
Олоҕо.
Туба Бюйюкюстюн 1982 сыллаахха от ыйын 5 күнүгэр Турция Стамбул куоратыгар күн сирин көрбүтэ. «Doğus» үрүдүкү оскуолатын бүтэрбитэ уонна ол кэннэ Мимара Синан аатынан ойуулуур дьүһүннүүр ускуустубалар университиеттарын көстүүм уонна декорация худуоһунньуга идэлээх бүтэрбитэ.
Карьерата.
Туба университетка үөрэнэр сылларыгар «Pantene», «Maximum Cart», «Kremini», «Molped» диэбит курдук биллэр ааттаах суоллаах, аан додй бренэ буолбут хампаанньалар рекламаларыгар уһуллан саҕалаабыта. Өтөр кинини Томрис Гиритлиоглу диэн биллиилээх режиссер хамаандата таба көрбүтэ. Туба аан бастаан «Султан Макамы» диэн киинэ сэрийээлигэр уһуллубута. Ол кэнниттэн «Çemberimde Gül Oya» сэрийээлгэ, «Гюлизар», «Отец и сын» диэн биллэр киинэлэргэ артыыс быһыытынан оонньообута. Тубы сулустаах чааһа 2005 сыллаахха «Под сенью лип» диэн сэрийээлтэн саҕаламмыта. Кини онно Бюлент Иналому кытта сүрүн оруоллары оонньообуттара. Ити кэннэ «Аси» диэн 2007—2009 сылларга тэлэбиидэнньэгэ тахсыбыт киинэ сэрийээлигэр кыттыбат. Онно Туба эмиэ сүрүн оруолу оонньообута. Кини партнера биллиилээх артыыс Мурат Йылдырым буолбута.
21.05.2014 сыллаахха Туба Турцияҕа ЮНИСЕФ үтүө санаа амарах дьулуур Национальнай посола буолбута. 2015 сыл от ыйыгар «Воспоминания ветра» кылга, тэттик экрчиктээх киинэҕэ уһуллубута. 
Туба Бюйюкюстюн күн бүгүҥҥэ диэри араас киинэлэргэ, киинэ сэрийээллэригэр, тэлэбиидэнньэҕэ араас оруолларга уһуллар. 
Тус олоҕо.
Туба 2005 сыллаахха «Под сенью лип» сэрийээлгэ уһуллубут Бюлент Иналы кытта билсэн сылдьыбыта, ол гынан баран кинилэр 2007 сыллаахха арахсыбыттара. Ол кэннэ «Аси» киинэҕэ уһулла сылдьан Сами Сайданныын билсэн саҕалаабыта уонна 2010 сыллаахха арахсыбата. 2011 сыллаахха Туба Париж куоракка Онур Сайлак артыыска ойох тахсыбыта. Кэргэнниилэр игирэ оҕолордоохтор. Ол эрээри 2017 сыллаахха арахсыбыттара.
Ферман Акгюль. Ферман Акгюль — Турция Өрөспүүбүлүкэтин биир саамай улахан уонна билиилээх ырыаһыта, эстрадатын сулуһа, MaNga диэн аан дойдуга аатырбыт ырыа бөлөҕүн кыттыылаа (2002 сыллахтан ыла). Бу бөлөх 2010 сыллаахха Европа норуоттарын норуоттар икки ардыларынааҕы Евровидение күөн күрэһигэр 2 -с бочуоттаах миэстэни ылбыта Евровидение .
Ферман Ибрагим Акгюль 1979 сыллаахха ахсынньы 25 күнүгэр Турция киин куората Анкара куоракка төрөөбүтэ (41 саастаах). 2012 сыллаахха диэри Esra Bayram диэн дьахтары ойох ылан олоро сылдьыбыта. Билигин атын ойохтоох -- Bettina Kuperman. Кинилэр Аарон Акгюль диэн уоллаахтар.
Олоҕо.
Ферман Акгюль муусуканы кытта аан бастаан 9 саастааҕар сылдьан билсибит. Ол саҕана кини дьиэ кэргэнэ, төрөппүүттэрэ, дьиэлэригэр пианино атыылаһан аҕалбыттар. Акгуль кэлин, арыый улаатан баран Virgin Pulp диэн ааттаах хардкор бөлөх кыттыылааҕа буолбута, диджей мишеригэр оонньуулар. Ол кэннэ кини Озгюр Джан Оней уонна «Колик» диэн биллиилээх киһини уонна бөлөҕү кытта үлэлэһэн саҕалаабыта. Ол кэмнэргэ кини «70lik» («70-е») бөлөххө охсор үстүрүмүөннэргэ оонньуур буолбута Фермен Акгюлб өр кэм устата «70-е» бөлөххө оонньоон баран, устунан «Seven» бөлөх састаабыгар киирбитэ. Ол бөлөххө бас гитараҕа биллиилэхх мусукаан Джем Бахтияр оонньуура.
Ити кэнниттэн кини кэккэ төрүөтүнэн муусука эйгэтиттэн тэйэ сылдьыбыта. Ол гынан баран 2001 сыллаахха Özgüran Öney ыҕырыытынан maNga бөлөххө киирбитэ уонна онно 2002 сылтан саҕалаан күн бүгүҥҥэ диэри ырыаһыт быһыытынан сылдьар
Йенер Ханде. Ханде Йенер (; 1973 сыллаахха тохсунньу 12 күнүгэр төрөөбүтэ, Турция, Стамбул куорат) — турок биллэр ырыаһыта уонна ырыа айааччыта. Кини турок эстрадатыгар поп-муусука жанрыгар ураты уонна сонун истиили киллэрбитэ. Ол түмүгэр олус түргэнник Турция эстрадатын биллиилээх артыыһа буолбута. 
Айар үлэтэ.
Ханде Йенер айар үлэтэ Сезен Аксу диэн турок биллилээх артыыһын уонна продюсерын кытта 1992 сыллаахха маҕаһыыҥҥа билсиһииттэн саҕаламмыта. Оччолорго Ханде Йенер ол маҕаһыыҥҥа атыыһыттыыр эбит. Сотору буолан баран Сезен Аксу кинини бэйэтин хамандаатыгар уонна бөлөҕөр бэк-воколист быһыытынан ыҥырбыт. Ону таһынан, Ханде киниэхэ көмөлөһөөччүнэн үлэлээбит.
Ханде «Senden ibaret» (Барыта эн тускунан) диэн аан бастакы альбомун 2000 сыллаахха таһаарбыт. 2001 с. «Sen Yoluna Ben Yoluma» диэн иккис альбома тахсыбыт. 2004 сыллаахха «Aşk Kadın Ruhundan Anlamıyor» диэн ааттаах үһүс альбомун таһаарбыт. Ол альбомҥа алта бастыҥ, хит буолбут ырыалара киирбиттэр. Альбом тахсыбытын кэннэ Хандены араас омук дьоно кыралаан билэр буолан барбыттара. 2006 сыллаахха Ханде Йенер имиджин уларытарга сананан, евро-поп хайысхатынан уһуллубут Apayri» (Букатын атын) диэн өссө альбому таһаарбыта.
Четин Алтан. Четин Алтан (; 22.06.1927 — 22.10.2015) — турок суруйааччыта, суруналыыс уонна бэлиитик.
Олоҕун кэпсээнэ.
Аҕата Халит адвокат үөрэхтээх. Ийэтэ Нурхаят крым төрүттээх. Сэттэ сааһыгар диэри Алтан диэн ааттаах эбит. 1934 сыллаахха Турцияҕа араспаанньа туһунан сокуон тахсыбыт, онон урукку өттүгэр арспаанньата суох аймах уонна ыал ааспаанньалаах буоларга күһэллибит. Четин Алтан дьоно Алтан диэн буолбуттар, онон уол аата мантан ыла Четин диэн буолбут.
Аҕыс саастааҕар Галатасарайскай лицейгэ үөрэнэ киирбит, ол эрэн кэлин бэйэтэ этэринэн ити кэмҥэ олус соҕотохсуйар эбит. Ол кэннэ Анкара университетыгар юридическай факультеты бүтэрбит. Университет кэннэ айар үлэнэн анаан дьарыктанар буолбут. Суруйааччы кэлин бэйэтэ ахтарынан, соҕотохсуйууттан куотаары суруйааччы суолун талбыт эбит.
Поэмалара уонна кэпсээннэрэ «Çınaraltı», «Varlık», «İstanbul», «Kaynak» таһаарыыларга киирбиттэр. Бастакы кинигэтэ «Üçüncü Mevki» 1946 сыллаахха күн сирин көрбүт. Суруналыыс быһыытынан «Halkçı», «Tan», «Akşam», «Milliyet», «Yeni Ortam», «Hürriyet», «Güneş» уонна «Çarşaf» хаһыаттарга анал колонкалары салайан үлэлэппит.
1959 сыллаахха Абди Ипекчи көрдөһүүтүнэн «Milliyet» хаһыакка анал колонканы салайбыт.
Турцияҕа 1960 сыллаахха буолбут быһыы-майгы кэннэ, бэлиитикэнэн дьарыктанар буолбут. 1965 сыллаахха Турция үлэһит партиятыттан Улуу национальнай мунньах чилиэнинэн талыллыбыт.
Кыһыл тылынан бэркэ биллэр эбит. Суруйар ыстатыйаларын иһин 300-тэн тахса төгүл суукка үҥсүү түһэрбиттэр, үс төгүл тутуллубут уонна икки төгүл хаайыыга олоро сылдьыбыт. Сулейман Демирель сиэрдээх Партиятын депутаттара оннооҕор кырбаан тураллар эбит.
2015 сыл балаҕан ыйыгар доруобуйата эмискэ мөлтөөн балыыһаҕа киирбит. Четин Алтан 2015 сыл алтынньы 22 күнүгэр өлбүт.
Тус олоҕо.
Бастакы кэргэнэ Кериме, Ирактан төрүттээх эбит. Кериметтэн үс оҕолоох: Алтан Ахмет (1950), Алтан Мехмет (1953) уонна Зейнеп (1991 сыллаахха өлбүт).
1969 сыллаахха Четин Алтан иккиһин кэргэннэммит. Солмаз Камуран киниэхэ редактор буолбут. Четин Алтан өлүөн иннинэ арахсыбыттар.
Айар үлэтэ.
Бэйэтин үлэлэригэр Турция ол кэминээҕи социальнай-политическай туругун туһунан сытыытык суруйар эбит. Кини үгүс айымньылара бэйэтин олоҕун кытта ыкса ситимнээхтэр.
Кини хас да айымньыта француз тылыгар тылбаастаммыт.
Айдын Эмре. Эмре Айдын (; 1981 сыллаахха олунньу 2 күнүгэр төрөөбүтэ, Турция өрөспүүбүлүкэтэ Ыспарта куората) — турок омугун, Турция өрөспүүбүлүкэтин биллиилээх рок мусукаана, ырыаһыта, Турция эстрадатын сулуһа, MTV Europe Music Awards аан дойду бастыҥ ырыаһыттарыгар туттарыллар "Европа Фаворита" биир бастыҥ наҕараадатын хаһаайына, 2008 сыл түмүгүнэн.
Олоҕо уонна айар үлэтэ.
Эмре Айдын 1981 сыллаахха Турция Ыспарта диэн ааттаах дьоҕус куоратыгар күн сирин көрбүтэ. Кини төрөөбүтүн кэннэ сотору буолан баран дьиэ кэргэнэ, ааҕата уонна ийэтэ, куруортарынан аатырар Анталья куоракка көһөн барбыта. Эмер Айдын идэтинэн экэнэмиис. Кини Измир куоракка Балаҕан ыйын 9 күнүн аатынан университекка экэниэмикэ факультетыгар үөрэммитэ. 
Эмре Айдын 2002 сылаахха «"6. Cadde"» («Алтыс уулусса, Шестая улица») ырыа бөлөҕүн састаабар киирсэн, Siemens Mobile аан дойдуга биллэр улахан электрониканы оҥорор хампаанньа тэрийбит «Sing Your Song» норуоттар икки ардыларынааҕы куонкуруска кыттыбыта . Кинилэр ыллаабыт «Dönersen» диэн ааттаах ырыалара куонкурус түмүгүнэн иккис миэстэ буолбута. 2003 сыллаахха «"6. Cadde"» бөлөх бэйэтин ырыаларыттан таҥыллыбыт альбомун оҥорон таһаарбыта. Ол гынан баран, ити бэлиэ түгэн кэнниттэн бөлөх артыыстара арахсыбыттара. 
Бөлөх арахсыбытын кэннэ 2006 сыллаахха Эмре Айдын «"Afili Yalnızlık"» («Хвастливое одиночество») диэн ааттаах тус ырыаларын альбомун таһаартарбыта. 
Эмре Айдын Турция биир саамай биллэр уонна элбэхтик гостуруоллуур ырыаһыта, ырыа айаччыта буолар. Кини аһаардас 2007 сыллаахха аан дойду араас куораттарыгар 130 сольнай кэнсиэри тэрийбитэ
Фетхие Четин. Фетхие Четин (, 04.05.1950, Маден, Илиҥҥи Турция) — турок адвоката, юрист, суруйааччы уонна быраабы араҥаччылааччы.
Олоҕун кэпсээнэ.
Мусульман дьиэ кэргэнигэр төрөөбүт. Ийэтин өттүттэн төрүт эбээтэ (1905—2000), оччотооҕу кэмҥэ улахан аймалҕаны таһаарбыт эрмээн омук геноцидыттан куоппут буолан, христиан эрмээн төрүттээҕин уонна дьиҥнээх аата Грануш Гадарян буоларын кэпсээбэт эбит, өр кэм устата кэпсээбэккэ сылдьыыбыт. Ол туһунан сиэнигэр кэлин 1974 сыллаахха сааһыран баран биирдэ кэпсээбит; Четин эбэтин кэпсээннэрин барытын түмэн, кыра-кыра кэпсээннэри биир улахан айымньы оҥорон, кэлин «Мин эбэм» диэн кинигэ оҥорон бэчээттэппит (2004), бу кинигэ араас омук тылыгар тылбаастаммыт, ол иһигэр эрмээн тылыгар эмиэ тылбаастаммыта биллэр.
Фехтие Четин Анкара университетын юридическай факультеты үөрэнэн бүтэбит. 1980 сыллааҕы Турцияҕа былааһы уларытыы кэмигэр тутуллан үс сыл хаайыыга сыппыт. Кэлин Грант Динк адвокатынан үлэлээбит.
2009 сыллаахха "Сиэннэр" диэн автобиографическай, хантан төрүттээхтэрин кистии сылдьыбыт 24 турок эрмээннэрин туһунан кэпсээннэри суруйбут; Фехтие Четин бу кинигэтэ киэҥник тарҕаммыт, дьон биһирэбилин ылбыт, эмиэ хас да тылынан тылбаастаммыт, ол иһигэр эрмээн тылынан эмиэ тылбаастаммыт.
Айхан Каан. Каа́н Айха́н (; 1994 сыллаахха сэтинньи 10 күнүгэр төрөөбүт, Гельзенкирхен, Германия) — Турцияттан төрүттээх ниэмэс биллэр футболиһа, «Фортуна» (Дюссельдорф) футбол кулуубун уонна Турция сүүмэрдэммитт национальнай хамаандатын көмүскээччитэ.
Кулуупка карьерата.
Каан 1994 сыллаахха Германия Гельзенкирхен куоратыга күн сирин көрбүтэ. Олох кыратыттан, түөрт сааһыттан саҕалаан «Шальке 04» диэн оҕо футболга хамаандатыгар дьарыктаммыта. Айхан кыра сааһыгар Гельзенкирхен куорат оҕолорго уонна ыччаттарга хамаандатын састаабыгар киирэн, футбол күрэхтэһиилэригэр кыттыбыта. Ыччат хамаандатыгар сылдьан 17 сааһыгар барыта холбоон 39 күрэхтэһиигэ кыттыбыта уонна олорго 15 төгүл гол киллэрбитэ, 9 төгүл гол буолбут пааһы тэппитэ. 2012 сыллаахха 19 саастарыттан аллараа саастаахтарга ниэмэс Бундеслигатын чөмпүйүөнэ, кыайыылааҕа буолбута.
2012 сыл тохсунньу 18 күнүгэ олоҕор бастакы профессиональнай хантараагын түһэрсибитэ. Хантараага икки сыл болдьохтоох этэ, 2013 сыл от ыйыттан саҕаламмыта. 2013 - 2014 сыллардааҕы футбол сезонуттан саҕалаан Бундеслига мачтарын сайаапкатыгар киирэн барбыта. 2013 сыллаахха алтынньы 5 күнүгэр «Шальке 04» туһугар аан бастакытын тахсыбыта. Онно кини «Аугсбурга» хамаанда утары киирсиигэ атын футболиһы солбуйбута. 2013 сыллаахха сэтинньи 4 күнүгэр Айан Каан кулуубу кытта хантараагын 2017 сылга диэри уһаппыта.
2016 сыллаахха тохсунньу 3 күнүгэр Айханы Франкфуртааҕы «Айнтрахт» кулууп сезон бүтүөр диэри куортамнаах, харчыга уларсан ылбыта. Ол сыл кини атырдьах ыйын 31 күнүгэр Дюссельдорф «Фортуна» кулуубугар көспүтэ.
Сүүиэрдэммит хамаандаҕа.
2011 сыллаахха Каан Германия оҕолорго сүүмэрдэммит хамаандатын састаабыгар Европа чөмпүйэнээтигэр кыттыбыта. 
2013 сыллаахтан Айхан Турция ыччаттар ортолоругар фудболга сүүмэрдэммит хамаандатын туһугар оонньуурга быһаарыммыта. Бастакы күрэхтэһиитэ 2013 сыллаахха алтынньы 11 күнүгэр буолбута.
Айхан Ялчин. Ялчин Айхан (; 1982 сыллаахха ыам ыйын 1 күнүгэр төрөөбүтэ, Турция өрөспүүбүлүкэтэ, Стамбул куорат) — туурсуйа биллиилээх футболиһа, түһүлгэ киин өттүгэр сылдьар көмүскэччитэ.
Кулуупка карьерата.
Ялчин Айхан футболга карьерарытын бэйэтин төрөөбүт куоратын -- Стамбул футболга сүүмэрдэммит хамаандатын «Истанбулспор» кулууп састаабыттан саҕалаабыта. Кини 2001 сыллаахха ахсынньы 22 күнүгэр турок супер лигатыгар оонньообута. Онно Аймах Ялчин күрэхтэһии 70 -с мүнүүтэтигэр киһини солбуйан тахсыбыта. Ол күн "Истанбулспор" хамаанда «Антальяспор» диэн Анталья куорат хамаандатын утары киирсибит. 2002 - 2003 сыллардааҕы футбол сезонун иккис аҥаарыгар Ялчин аренда быһыытынан Бастакы лигаҕа киирсэр «Дарданелспор» кулууп туһугар оонньообута.
2004 сыллаахха атырдьах ыйын 8 күнүгэр кини бэйэтин бастакы голун олус үрдүк таһымнаахтык киллэрбитэ. Ол түмүгэр 2004 - 2005 сыллардааҕы Супер Лига турнирын чэрчитинэн ыытыллар күрэххэ, кини хамаандата «Диярбакырспором» кулууп утары киирсиигэ счеты тэҥнээбитэ. 2005 сыллаахха атырдьах ыйын саҥатыгар Ялчин «Галатасараем» кулуубу кытта ботуччу харчыга хантараак түһэрсибитэ. Ол гынан баран ити хамаандаҕа кини өр буолбутаҕа. Сыл курдук оонньоон баран, Супер Лигаҕа киирсэр «Кайсери Эрджиесспор кулуупка көһөн барыбат». Онно Ялчин эмиэ бэрт ахсааннаах матчка оонньообута. Ол кэннэ «Сакарьяспор» уонна «Манисаспор» кулууптары тустарыгар оонньоон баран, кэлин тиһэҕэр бастаан оонньообут «Истанбулспор» хамаандатыгар төннүбүтэ. Ити саҕана кини хонууга аҕыйахтык тахса сылдьыбыта. Үксүгэр саппаас оонньооччу быһыытынан сылдьыбыта. 
«Антальяспор» кулууп туһугар дьэ кырдьык оонньообута. Кини бу кулуупка 2008 - 2009 сыллардааҕы Суперлига стартын иннинэ көспүтэ. 
Ситиһиитэ.
 «Галатасарай»
Ceza. Билгин Озчалкан (, 1976 сыллаахха ахсынньы 31 күнүгэр төрөөбүт, Ускюдар түөлбэ, Стамбул куорат, Турция өрөспүүбүлүкэтэ), дьоҥҥо сэргэҕэ, аан дойдуга ортдуга Ceza (Джеза, турок тылыттан сахатыы тылбаастаатахха - буруйдааһын) — турок омугун аан дойдуга аатырбыт, биллиилээх рэп толорооччута.
Карьерата.
Эрдэтээҕи айар үлэтэ.
Блгин Озчалкан Турция Стамбул куоратыгар Ускюдаре түөлбэҕэ орто баайыылаах ыалга төрөөбүтэ. Джеза кыра эрдэҕиттэн сүрэҕэ суох этэ. Кинини успуортан уонна муусукаттан атын туох даҕаны сэҥээрдибитэ. Ол гынан баран, төһө даҕаны кыратыттан сүрэҕэ суоҕунан аатырдар, аатынан профессиональнай индустриальнай лиссиэйи үөрэнэн бүтэрбитэ. Уот маастарын идэтин баһылаабыта. 
Кини төһө да баҕарбатаҕын иһин, нэдиэлэ алта күнүн тухары элиэктиригинэн үлэлииргэ күһэллэрэ. Өрөбүлүгэр муусуканан дьарыктанар.
1995 сыллаахха рэпер буолага санаммыта. Бильгин доҕотторуттан рэп ырыалардаах кассеталары уларсан истэр буолбута уонна устунуна бэйэтин бастакы ырыаларын хоһооннорун сурубута. Ол сылдьан Кадыкёеҕа Dr. Fuchs диэн ааттаах рэп продюсерын кытта билсибитэ. Кинилэр «Nefret» (абааһы көрүү) диэн ырыа бөлөҕүн тэрийбиттэрэ. Стамбулга «Hammer Music» диэн ниэмэс звугу устар хампаанньатын кытта дуогабар түһэрсэн, «Meclis-i ala Istanbul» бастакы альбомнара тахсыбата. 
2006.
Бу сыл Джеза бастакы «Derz Al» диэн макси сигнлын таһаарбыта. 2006 сыллаахха кини «Yerli Plaka» диэн алтыс альбома күн сирин көрбүтэ. Онно кини АХШ Миссури штатыттан сылдьар Tech N9ne кытта ыллаабыта. Клиптара Германияҕа уһуллубута.
2011.
2011 сайыныттан Ceza Америкаҕа биллнэ барбыта -- эмиэ Tech N9ne рэперы кытта ырыалары устубута. 
2015.
Ceza түөрт сыл устата тохтоон олорон баран, ыам ыйын 26 күнүгэр "Suspus" (тур. "чуумпуруу") альбомун таһаарбыта.
Дискографията.
2000 "Meclis-i Ala İstanbul" (Nefret) 2001 "Anahtar" (Nefret) 2002 "Med Cezir" 2004 "Rapstar" 2006 "Yerli Plaka" 2007 "Evin Delisi" (EP) 2010 "Onuncu Köy"
2011 "Holocaust"
2015 "Suspus"
Саамай түргэнник ааҕар рэперинэн билиниллибитэ: 158 сөкүүндэҕэ 1267 тылы саҥарар (1 сөкүүндэҕэ 8 тыл). Ити Holocaust диэн треккэ.
Бэлиэтээһиннэр.
https://ru.wikipedia.org/wiki/Ceza