mariaria/ykt_dataset huggingface dataset:
Дьаакып. Дьаакып () диэн Ыһыраайыл үһүс аҕа баһылыга. Аанньалы кытта тустан баран Ыһыраайыл диэн ааттаммыта. Ысхаак уонна Ребекка уола. Ыһыраайыл уон икки биистэрин төрүттээччитэ. Абыраам итэҕэллэрин биир тутаах киһитэ. 
Үөскээһин битигэ кэпсииринэн, Ысхаак уонна Ребекка холбоһон баран сүүрбэ сылынан Дьаакып уонна Ысаап диэн икки игирэ уолаттары төрөппүттэр. Ребекка хат сылдьан ыалдьан муҥнанар эбит. Ребекка Таҥараттан ыйыппыт - мин туох иһин маннык эрэйдэнним? Таҥара киниэхэ биллэрбит - эн искэр баар игирэ уолаттар бэйэ бэйэлэрин кытта охсуһаллар; төрөөн да баран олохторун тухары охсуһуохтара; игирэлэртэн икки туспа омук төрүттэниэҕэ; кинилэр эмиэ бэйэ бэйэлэрин кытта охсуһуохтара; кэмниэ кэнэҕэс ини игирэттэн төрүттээхтэр күүһүрэннэр бии игирэттэн төрүттээхтэри бас билиэхтэрэ. Ребекка сотору Таҥара эппитин курдук икки игирэ уолу төрөппүт. Уолаттар майгыларынан да дьарыктарынан да атын-атын буолан улааппыттар. Ысаап сатабыллаах булчут хонуу киһитэ буолбут; онтон Дьаакып көрсүө майгылаах отуу киһитэ буолбут. Ысхаак Ысаабы ордук таптыыра, Ысаап бултаабыт таба этинэн аҕатын аһатара; Ребекка буоллаҕына Дьаакыбы ордук таптыыр эбит. Дьаакып ийэтин сүбэтинэн Ысааптан бастаан төрөөһүн төрүнүн "кыһыл симэһиннээх аска" атастаһан ылбыт. Уонна Ысаап буолан кубулунан өлөөрү сытар көрбөт аҕатыттан алҕааһынын ылан дьэбэриэй омугун төрүттээччитэ буолбут. Ысаап албыннаппытын билэн баран кыыһыран Дьаакыбы өлөрүөм диэн сааммыт. Дьаакып Харран диэн хотоҕо куотан барар. Харраҥҥа Ребекка суруһа Лабаан олорор эбит. Дьаакып кини дьиэтигэр кэлбит. Лабаан элбэх сүөһүлээх эбит. Дьаакып киниэхэ маныыһыт буолбут. Лабаан икки кыыстааҕа - аҕаһа Лиэйэ, балыһа Рахил. Дьаакып Рахилы таптыы көрбүт уонна Лабааҥҥа эппит - мин эйиэхэ сэттэ сыл үлэлээтэхпинэ Рахилы миэхэ ойох биэр. Лабаан сөбүлэспит. Ол эрэн сэттэ сылынан эппит тылыгар турбакка Рахил оннугар Лиэйэни биэрбит. Хорум сэттэ сыл үлэлээтэххинэ Рахилы биирдэ биэриэм диэбит. Сэттэ сылынан Дьаакып Рахилы дьэ ойох ылбыт уонна дойдутугар Ханааҥҥа төннүөн баҕарбыт. Ону Лабаан кинини ыыппатах. Онон Дьаакып Харраҥҥа хорум алта сыл олорбут. Бу кэннэ Дьаакып Лабаанныын этиһэн баран ойохторун оҕолорун ылан Ханааҥҥа төннүбүт. Хас да сыл ааспытын кэннэ Дьаакып Бэт-Эл диэн сиргэ барар. Арай биир түүн айан суолугар киниэхэ Аанньал көстүүлээх Таҥара кэлбит. Дьаакып киниттэн алҕааһын көрдьөөн халлаан сырдыар дылы тустубуттар. Таҥара Дьаакып дьулуурун билинэн кинини алҕаабыт уонна "Ыһыраайыл" (Таҥаралыын тустааччы) диэн саҥа аат биэрбит. Кэлин Ханаан сиригэр сэттэ дьыллаах улуу кураан буолар. Дьаакып дьонун кытта Эгиипэккэ көһөн бараллар. Манна 147 сааһыгар өлбүт.
Дьаакып удьуордара.
Дьаакып түөрт дьахтартан уон икки уолламмыт. Ойохторо Лиэйэ уонна Рахил. Нүһэйдэрэ Билха уонна Зилпа. Лиэйэттэн Дина диэн биир соҕотох кыыстаммыт.
Бу Дьаакып уон икки уолун удьуор биистэриттэн дьэбэриэй омуга үөскүүр.
Ысаап. Ысаап () диэн Ысхаак уонна Ребекка улахан уола. Кини Үөскээһин битигэр, Абаадьыйа уонна Малахи көрбүөччүлэр битиктэригэр ахтыллар. Ысаап игирэ инитигэр Дьаакыпка бастаан төрөөһүн төрүнүн былдьаппыта.
Лебедев Георгий Иванович. Лебедев Георгий Иванович — Саха сиригэр Гражданскай сэрии кэмигэр "кыһыл террор" идеолога, уобалас губчекатын бэрэстээтэлин Агеевы уонна Губревтрибунал бэрэстээтэлин Козловы кытта былааһы бэйэлэрин илиилэригэр түмпүт уонна ону кэрээнэ суохтук туһаммыт "триумвират" чилиэнэ, ол саҕана Саха уобалаһын ВКП(б) Губбюротун сэкиритээрэ.
1886 сыллаахха Липецкэйгэ төрөөбүт, орто үөрэхтээх. 1905-06 сс. Петербурга аптекаҕа провизор көмөлөһөөччүтүнэн үлэлээбит, бастакы өрөбөлүүсүэ кэмигэр меньшевиктэри кытта чугаһаспыт. 1906 сыллаахха Иркутскайга көспүт, онно областниктарга кыттыспыт, суруналыыстаабыт. 1910 сыллаахха Петербуурга төннүбүт, 2012 сыллаахха кэтэхтэн Москубатааҕы университет фармацевтикаҕа салаатын бүтэрбит. Бастаан сурунаалга, онтон Мурманскай тимир суолун тутар управлениеҕа үлэлээбит. 1917 сыллаахха меньшевиктэртэн тэйэн эсердэр партияларыгар киирбит. 1918 сыллаахха аҕыйах ый Петербуурга тахсар "Вольная Сибирь" хаһыат эрэдээктэринэн үлэлээбит, онтон сэбиэскэй тэрилтэлэргэ үлэлээбит.
Дьокуускайга 1921 сыл бэс ыйыгар өрөпкүөм бэрэстээтэлэ Максим Аммосов көрдөһүүтүнэн хомуньуус баартыйа киин кэмитиэтэ тэрийбит 44 киһилээх хомуньуустар бөлөхтөрүн састаабыгар кэлбит. Бу бөлөх олохтоох баартыйа тэрилтэтин күүһүрдэр соруктааҕа. Бэс ыйын 22 күнүгэр РКП(б) губбюротун бөрөсүүдьүмэ тэриллибит, онно үс киһи киирбит: Лебедев бэрэстээтэл, Агеев, Козлов чилиэнэр. Былааска кэлээт кинилэр бэлиитикэлэрин кытта сөбүлэспэт олохтоох сахалары национализмҥа буруйдаан барбыттара, "уезд үлэһиттэрин саҥардар" сылтахтанан Бараховы Бүлүүгэ, Ойуунускайы Өлүөхүмэҕэ ыыппыттара.
Louis de Funès. Louis de Funès (* 1914 – † 1983)
Jean-Paul Belmondo. Jean-Paul Belmondo (* 1933 – † 2021)
AutoZone. AutoZone — АХШ сетевой маҕаһыына, 1979 сыллаахха массыынаҕа аналлаах табаардары атыылыыр. Мексикаҕа, Бразилия, Канаадаҕа эмиэ филиаллаах. Уопсайа планета үрдүнэн 10000 тахса атыылыыр точкалаах.
Fortuna 500 компонеҥҥа холбонор.
Consolidated Edison. Consolidated Edison (кыччатан conEdisson), АХШ биир бөдөҥ консолидированнай энергия тэрилтэтэ, Аан Дойдуга биир бөдөҥ. Нью Йорк куораты уонна Америка илиҥҥи штаттарын уотунан гааһынан хааччыйар тэрилтэ.
Fortuna 500 компонеҥҥа холбонор
NationalGrid. NationalGrid — Улуу Британия энергетическай тэрилтэтэ, гааһынан уотунан Лондон куораты уонна Нью Йорк (АХШ) куораты хааччыйар.
Нью Йорк куоратка ConEdison конкурена буолар.
Саха сирин Истиэпэннээх дуумата. Саха сирин Истиэпэннээх дуумата (Истиэпэн Дуумата, Степной Дуума) — Саха бастакы түмэнинэн (парламенынан) биллэр 1827 сыллаахха баар буолбут тэриллии. 
1827 сыллаахха тохсунньу 27 күнүгэр Саха уобалаһын начаалынньыга Николай Мягков салалтатынан «Туора урдустары салайыы устаабыгар» уонна 1824 сыллаахха Саха сирин дьокутааттара оҥорбут матырыйаалларыгар олоҕуран «Правила для единообразного учреждения порядка по управлению родовых и инородных управ Якутского округа» диэн докумуон тахсыбыт. Бу күн Саха сирин Истиэпэннээх дуумата — бастакы түмэнэ — тэриллибит күнүнэн ааҕыллар.
1830 сыллаахха от ыйын 3 күнүгэр бэйэтин бастакы бөдөҥ тэрээһинин «Сэттэ улуус мунньаҕын» тэрийбит. Бу мунньахха Санкт-Петербурга Николай I императоры кытта көрсүһүүгэ саха дьокутааттарын ыытыы, Саха сирин кыһалҕаларын туоруорсуу боппуруоһа көрүллүбүтэ. Санаттахха бу кэмҥэ декабристар бастаанньалара буолбутуттан 5 сыл ааспыта, А.С.Пушкин айар үлэтин үгэнигэр сылдьара, Саха сирин прогрессивнай көрүүлэрдээх Николай Мягков салайара, оттон Афанасий Убаарыскай С-Петербурга баран сахалыы "Ахтыыларын" суруйуо өссө да 10 сыл баара.
Senior Care. Senior Care — Нью Йорк локальнай кырдьаҕастары уонна ороҥҥо сытар ыарыһахтары көрөр медицинскай сервиһэ, Нью Йорк муниципалитетыттан үбүлэнэр.
Medicare кыттар дьоҥҥо босхо буолар.
Саайта https://seniorcareems.com/
Maimonides Medical Center. Maimonides Medical Center ("Меймонайд Медикал Сентер", биитэр "Меймонид Медицина Киинэ") — Нью Йорк куоратка базаланан олорор АХШ биир бөдөҥ чааһынай балыыһата, премиум клиникаларга киирэр (Kaiser Permanente тэҥэ). Америка үрдүнэн 9 штатка филиаллаах, сүрүн салалтата Лос Андьелеска уонна Нью Йорка баар.
Төлөбүрэ.
Fidelis Care уонна HealthFirst , уонна федеральнай Medicaid, Medicare кыттыылаахтара босхо көрдөрүнэллэр уонна эмтэнэллэр. 
Саайта https://maimo.org/
Amblin Entertainment. Amblin Entertainment — АХШ киинэ туруорар тэрилтэтэ, Голливудка базаланан олорор тэрилтэ, Стивен Спилберг төрүттээбит тэрилтэтэ.
Туора сиртэн (киинэ). Туора сиртэн () — 1982 сыллаах АХШ уонна Соҕуруу Корея тэҥҥэ уһулбут киинэлэрэ, Стивен Спилберг идеятынан уонна Universal Pictures техническай көмөтүнэн уһуллубут. 1980–90 сыллардаахха блокбастер буолбут киинэ. 
Киинэҕэ улахан көмө оҥорбут Amblin Entertainment тэрилтэ буолар.
Саха мелодист дьахталлара. 29 киһиттэн турар испииһэк Виталий Андросов 1993 сыллаахха тахсыбыт "Күөх түүл ырыалара" ырыанньыгыттан ылылынна
Никифоров Дмитрий Иванович (Ырыа Миитэрэй). Никифоров Дмитрий Иванович (Ырыа Миитэрэй) — Уус-Алдан биллиилээх ырыаһыта, хомус ууһа.
1913 сыллаахха Дүпсүн улууһугар төрөөбүт. Аҕата Иван Константинович аатырбыт Күлүмнүүр улахан убайын уола, ааҕар-суруйар эбит. Ийэтэ Марфа Гоголева.
Сэттэ кылаас үөрэхтээх, эбии учууталлар куурустарын бүтэрэн Найахыга учууталлаабыт. 1939 сыллаахха Сивцева Елена Яковлевналыын холбоспуттар, үс оҕоломмуттар.
1977 сыллаахха алтынньы 10 күнүгэр ыалдьан өлбүт.
Никаноров Виктор Иванович. Никаноров Виктор Иванович — саха мелодиһа, дыраама артыыһа.
1934 сыллаахха төрөөбүт. Ийэтэ үс саастааҕар, аҕата сэриигэ өлөннөр аҕатн бииргэ төрөөбүт убайыгар Антон Павлович Никаноровка иитиллибитэ. Наахара сэттэ кылаастыаах оскуолатын бүтэрэн баран Майаҕа орто оскуоланы бүтэрбитэ. 1957 сыллаахха Дьокуускайга музыка-дыраама тыйаатырыгар бастаан хуор онтон дыраама артыыһынан үлэлээбитэ.
1958 с. М. Ефимов "Табалаах" диэн хоһоонугар бастакы ырыатын айбыта. Б. Тобуруокап "Морус оҕонньор" диэн остуоруйатыгар хас да хоробуот, кыыллар-көтөрдөр ыраларын мелодияларын суруйбута. 1977 с. көрбөттөр уопсастыбалырын Култууратын дьиэтигэр дириэктэрдээбитэ. 1989 с. биэнсийэҕэ барбыта.
5 ырыата "Мелодия" фирма таһаарар грампластинкаларыгар тахсыбыттара. Дьокуускайдааҕы телерадио пуондатыгар үгүс ырыалара суруллубуттара.
1994 сыллаахха 60 сааһын туолуутугар "Аргыстарым — айар ырыаларым" диэн дьоҕус ырыанньыга 3 тыһ. экз. тахсыбыта.
Иккис Мөҥүрүөн нэһилиэгэ. Иккис Мөҥүрүөн нэһилиэгэ — Мэҥэҕэ баар буола сылдьыбыт нэһилиэк.
1912 сыллаахха Иван Егорович Скрыбыкин оскуола арыйбыта.
Догдоҥо (Бөкө) сиригэр Сотоҕо аһыллыбыт Быдай оскуолата.
Ханс Кристиан Андерсон. Ганс Христиан Андрерсен (, муус устар 2 күнэ 1805 – атырдьах ыйын 4 күнэ 1875) — датскай суруйааччы.
Андрерсен Оденcаҕа (), Данияҕа төрөөбүтэ. Аҕата саппыкыһыт этэ, оттон ийэтэ таҥас сууйааччы этэ. Ыал дьадаҥы этэ. Андрерсен 11 саастаах эрдэҕинэ аҕата өлбүтэ. 14 саастааҕар Андрерсен ийэтин уонна дьиэтин хаалларан Копенгаген куоракка көспүтэ.
Король үөрэҕин бүтэрэригэр көмөлөспүтэ. Андерсен артыыс эбэтэр үҥкүүһүт буолуон баҕарара. Ол гынан баран кини иккиэннэригэр талаана суох этэ. Романнары, пьесалары, хоһооннору, кылгас кэпсээннэри уонна айан туһунан кинигэлэри суруйар буолбута. 1835 сыллаахха ааҕааччылары сөбүлээбит түөрт остуоруйаны бэчээттэппитэ. Ити ситиһии кэнниттэн өссө остуоруйалары суруйуон баҕарара улааппыта.
Андрерсен остуоруйалара Европа үрдүнэн биллэр буолбуттар. Баай уонна сабыдыаллаах дьон дьиэлэригэр ыҥырбыттара. Хас да эр киһини уонна дьахтары таптыы сылдьыбыта. Кини Дженни Линд диэн ырыаһыты уонна Харальд Шарфф диэн балеруну таптаабыы сылдьыбыта.
Анерсен дьоллоох уонна кыһалҕата суох киһи этэ. Кини Европа үрдүнэн айанныыра. Дьэҥкэтик көрөр баҕалааҕа. Өссө дьоллоох буолаары айанныан баҕарара. Кини куруутун быатын илдьэ сылдьара. Кини бу быаны баһаарынай кирилиэс быһыытынан туһанарга былааннаабыт, наада буоллаҕына. 1872 сыллаахха 70 сааһыгар Андрерсен бэйэтин оронуттан түһэн улахан эчэйиини ылбыта. Кини ол кэнниттэн үтүөрбэтэҕэ. Сотору буолаат Андрерсен быар рагын бэлиэлэрэ көстүбүттэрэ. Кини атырдьах ыйын 4 күнүгэр 1875 сыллаахха быар рагыттан өлбүтэ.
Клещева Антонида Николаевна. Клещева Антонида Николаевна (1909-1962) — сэрии сылларыгар Саха сиригэр Саха араадьыйатыгар үлэлээбит консерватория үөрэхтээх ырыаһыт, РСФСР үтүөлээх артыыһа.
Эллэй тылларыгар "Өкүлүүн" уонна Чаҕылҕан тылларыгар "Дьоллоох оҕо саас" ырыалары айбыта киэҥник тарҕаммыттара. Сэрии кэнниттэн Бүтүн Сойуустааҕы араадьыаҕа солистканан үлэлээбитэ.
Гоголева Ольга Ивановна. Гоголева Ольга Ивановна (1919-1993) — ырыаһыт, ырыа айааччы, Саха АССР үтүөлээх артыыһа.
Өлүөхүмэ оройуонун Еловка дэриэбинэтигэр төрөөбүтэ. 1938 с. Майаҕа саҥа тэриллибит бастакы государственнай холкуос тыйаатырыгар солистканан ылыллыбыта.
Таллан Бүрэ тылларыгар "Марфа ырыатын" айбыта. Бу ырыата киэҥник тарҕаммыта. Кэлин Саха дырааматын тыйаатыырыгар, аарадьыйа хуоругар солистканан үлэлээбитэ.
Барык түөлбэ. Барык түөлбэ () диэн АХШ телесериала. Айааччыта Род Серлинг. Антология тутуллаах, ол эбэтэр эпизодтара бэйэ бэйэлэрин кытта быһа ситимнэрэ суох, тус туспа ис хоһоонноохтор уонна персонажтардаахтар. CBS ханаалга 1959-1964 сылларга 5 сезоннаах көрдөрүллүбүтэ. Хас биирдии эпизодка геройдар өйдөммөт дьикти долгутуулаах түбэлтэлэри кытта алтыһаллар. Үксүгэр соһуччу түмүктээх уонна сигилилээх буолар. Бу "Барык түөлбэҕэ киирии" диэн ааттанар. Сериал жанра сүрүннээн билим ыра эрээри, фэнтези уонна хоррор өрүттэрэ эмиэ бааллар. Барык түөлбэ бары кэмнэрдээҕи биир улуу телесериал быһыытынан киинэ критиктарыттан уонна көрөөччүлэртэн киэҥ билиниилээх. Америкаҕа уонна атын дойдуларга телевидение-киинэ эйгэтин сайдыытыгар улахан сабыдыаллаах.
Барык түөлбэ сериалга уһуллубут актердар ортолоругар ол кэмнээҕи ситиһиилээх киинэ сулустара да, кэлэр сылларга биллибит эдэр актердар да бааллара. Род Серлинг сериал оҥорооһунугар хас да тутаах оруннааҕа - толорооччу продюсер (executive producer), сүрүн сценарист, шоу ыытааччыта уонна кэпсээнньит. Кэпсээнньит быһыытынан хас эпизод саҥатыгар уонна бүтүүтүгэр тыл этэр. Манна кини эпизодка буолбут түбэлтэлэр ис хоһооннорун түмүктүүр уонна бас герой (геройдар) тоҕо Барык түөлбэҕэ киирэн хаалбыттарын быһаарар.
TV Guide сурунаал 1997 сылга "100 Greatest Episodes of All Time" тиһилигэр "To Serve Man" (режиссера Ричард Л. Бейр) уонна "It's a Good Life" (режиссера Джеймс Шелдон) эпизодтары 11 уонна 31 оруннаабыта. Род Серлинг бэйэтэ "The Invaders" (режиссера Дуглас Хейз) уонна "Time Enough at Last" (режиссера Джон Брам) эпизодтар ордук сөбүлүүллэрим диэбитэ.
Салҕааһына.
Барык түөлбэ үс саҥа хатылааһыннаах:
1983 сылга тахсыбыта.
Род Серлинг. Родман Эдуард Серлинг (Rodman Edward Serling) диэн АХШ сценариһа, драматурга, телевидение продюсера, ыытааччыта, кэпсээнньитэ. Род Серлинг (Rod Serling) диэн аатынан биллэр. 1950-c сылларга телевидение драмаларынан аатырбыта. Ордук уһулуччулаах үлэтэ Барык түөлбэ телесериал буолар. Серлинг политиканан көхтөөхтүк дьарыктанара, телевидение халыыптарын бодолуурга көмөлөспүтэ. Кини Холливуд "кыыһырымтаҕай ыччата" диэн биллэрэ. Телевидение тойотторун уонна үбүлээччилэрин кытта араас мөккүөрдээх ыйытыктар тула харсыһара, олор ахсааннарыгар цензура, расизм, сэрии. Род Серлинг Emmy Awards бириэмийэ алта төгүллээх кыайыылааҕа, Барык түөлбэ телесериал иһин 1962 сыллааҕы Golden Globe Awards бириэмийэ кыайыылааҕа.
Барык түөлбэ (франшиза). Барык түөлбэ () диэн Род Серлинг айбыт АХШ медиафраншизата.
Костин Андрей Филиппович. Костин Андрей Филиппович (1893-1968) — Саха сиригэр үлэлээбит музыкант-педагог, Анегина Ильинаны, Александр Самсоновы, Ая Яковлеваны уо.д.а. биллиилээх ырыаһыттары үөрэппитэ. "Ах, Самара-городок" уонна "Хайыһар" ырыалар ааптардара. 
Липецкэй уйуоска Шахманка дэриэбинэҕэ 1893 сыллаахха алтынньы 3 күнүгэр төрөөбүтэ, омугунан нуучча. Өрөбөлүүссүйэ иннинэ Москубатааҕы консерваторияны бүтэрбит. Кэлин Москубаҕа пединститукка үөрэммит, 1939 сыллаахх музыка учууталын дипломун ылан, педагог идэтин баһылаабыт. 1941 сыллаахха Дьокуускайга кэлэн, Саха государсвтеннай музыкальнай тыайаатырыгар музыка-вокал салаатын салайааччытынан, педучилищеҕа вокалист-педагогунан үлэлээбит.
1942 сыллаахха Чаҕылҕан тылларыгар номоххо киирбит "Хайыһар" ырыаны суруйбута.
Филиппов Иван Иванович (1916-2001). Филиппов Иван Иванович (1916-2001) — музыкант, Саха музыкальнай тыйаатырыгар, хуоругар музыкальнай салайааччы.
Өлүөхүмэ улууһугар 1916 сыллаахха төрөөбүтэ.
А. Бэрияк тылларыгар "Бардыбыт бойобуой походка", Б. Тобуруокап тылларыгар "Туллуктуура Маарыйа" ырыалара Аҕа дойду сэриитин сылларыгар норуокка киэҥник тарҕаммыттара.
Гоголев Серафим Иванович. Гоголев Серафим Иванович (1920-1997) — мелодист, үгүс талааннаах мелодистары ырыа эйгэтигэр көҕүлээбит уһуйааччы учуутал.
1920 сыллаахха Усуйаана улууһун Хаһааччыйа бөһүөлэгэр төрөөбүт.
Дьокуускайдааҕы педучилищены, учууталлар институуттарын бүтэрбит.
Үгүс оройуоннарга учууталынан, кулууп сэбиэдиссэйинэн үлэлээбитэ.
С. Дадаскинов либреттотыгар "Уот туһунан тойук" Г. Никифоровы, Н. Бойлоховы кытта суруйбута.
Ырыаларын хомуурунньуктара: "Кини кырыымпата — олоҕун олуга, айанын аргыһа" (1990), "Эн бүгүн дьиэрэтэ ыллаарыый!" (1990).
Павлов Серафим Филиппович. Павлов Серафим Филиппович (1929-1990) — саха биллиилээх ырыа айааччыта.
Хаҥалас улууһун Эргис нэһилиэгэр 1929 сыллаахха төрөөбүтэ. Дьокуускайдааҕы муусука-уус-уран училищетын түөрүйэ уонна композиция салаатыгар Грант Григоряҥҥа үөрэммитэ. Нам, Кэбээйи оройуоннарыгар ырыа учууталынан, араадьыйа хуоругар, концертыыр-эстрада бюротугар үлэлэлээбитэ. 1957 с. Москубаҕа ыытыллыбыт Саха литэрэтиирэтин уонна ускуустубатын күннэрин кыттыылааҕа. Күннүк Уурастыырап тылларыгар "Үрүмэччи маҥан ат" диэн бастакы ырыатынан норуокка киэҥник биллибитэ.
1966 с. "Сааскы ырыалар" диэн хомуурунньуга тахсыбыта.
Земфира. Земфира (26.8.1976–) — Арассыыйа биир биллэр ырыаһыта, 2022 сыллаахха сэриини утарбытын иһин 2023 сыллаахха Путин өлөрөөрү кынар.
Никифоров Георгий Максимович (1926-1977). Никифоров Георгий Максимович (1926-1977) — биллиилээх ырыа айааччы.
Үөһээ Бүлүү улууһун Нам нэһилиэгэр 1926 сыллаахха төрөөбүтэ. Аҕа дойду улуу сэриитин кыттыылааҕа. Дьокуускайдааҕы культурнай-сырдатар училище байаан кууруһугар, муусука-уус-уран училищеҕа композитор Грант Григорян кылааһыгар үөрэммитэ. Өр сылларга Үөһээ Бүлүүтээҕи норуот айымньытын дьиэтин иһинэн үлэлиир музыкальнай-фольклорнай түмсүүнү салайбыта.
С. Тимофеев хоһоонугар "Эйэ-дьол иһин" диэн бастакы ырыатын айбыта ("Суох буоллун сэрии, Суох буоллун өлүү!"). Степан Дадаскинов либреттотыгар "Уот туһунан тойук" ортаорияны хос ааптар быһыытынан, оҕолорго Бүөтүр Тобуруокап остуоруйатыгар "Моруос оҕонньор" диэн операны композитор Л. Вишкаревтуун айбыта.
"Саха сирэ ыллыыр" хомуурунньукка (1956 с.) хос ааптар быһыытынан үлэлэспитэ. Олоҕун уонна айар үлэтин туһунан "Ыра санаам ыллана туруо" (2006) кинигэ тахсыбыта.
Ырыаларын хомуурунньуга "Көтөн тахсыҥ, кыталыктар" (1995).
Луҥха Өлөксөй. Алексей Кириллович Калининскай-Луҥха Өлөксөйө – биллиилээх ырыа айааччы, саха ырыатын үйэтитээччи уонна сырдатааччы.
Олоҕун кэпсээнэ.
1953 сыллаахха Кэбээйи улууһун Арҕас нэһилигэр төрөөбүтэ.
1977 сыллаахха С.Данилов тылларыгар "Аан дойду – Саһыл Сыһыы" бастакы ырыатын айбыта.
1991 сыллаахха Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ырыа айааччыларын ассоциациятын тэрийсибитэ, салайбыта. "Саха ырыата кэм-кэрдии тэтиминэн" кинигэ ааптара.
Томскай Арсен Григорьевич. Томскай Арсен Григорьевич (20 cэтинньи 1973 с, Дьокуускай, Саха Сирэ) — технологическай тэрилтэлээх урбаанньыт, филантроп, международнай технологическай хампаанньыйа inDrive төрүттээччитэ уонна генеральнай исполнительнэй дириэктэрэ, Арассыыйаҕа бастакы тутулуга суох интернет-издание — Ykt.Ru төрүттээччитэ, "«inDriver: От Якутска до Кремниевой долины. История создания глобальной технологической компании» кинигэ автора."
Олоҕун олуктара.
1973 сыллаахха сэтинньи 20 күнүгэр Дьокуускайга төрөөбүтэ. Аҕата Томскай Григорий Васильевич.
Үөрэҕэ.
Дьокуускайга Өрөспүүбүлүкэ физмат оскуолатын (РФМШ) бүтэрбитэ. 1995 сыллаахха Саха государственнай университет математическай факультетын бүтэрбит. 2021 сыллаахха Стэнфордскай высшай бизнес оскуолаҕа салайааччыларга аналлаах Стэнфордскай программаларын ааспыт.
Үлэтэ.
1994 сыллаахха Саха Сиригэр урбаанньыт үлэтин саҕалаабыт, кини үп индустриятыгар программалары оҥорон саҕалаабыта [источник]. 1999 сыллаахха SakhaInternet хампаанньыйа төрүттээбитэ, кэнники Sinet Group диэн буолбута уонна Ykt.ru сайтын саҕалаабыта. 2013 сыллаахха Дьокуускайга Арсен Томский inDriver хампаанньыйаны арыйбыта (Independent Drivers диэн этии кылгатыыта — тутулуга суох суоппардар). inDrive пассажирскай перевозка сервиһын үлэтин саҕалабыта. Уонна атын сервистэр эбиллэннэр, аҕыйах кэм иһигэр хампаанньыйа улахан грузовой перевозкалары саҕалабыта уонна куораттар ыккардыларынааҕы айаннары, курьер уонна куорат иһигэр өҥөлөрү оҥорон саҕалаабыта. 
Тохсунньу 2020 сыллаахха inDrive 72 мөлүйүөн доллардаах аан бастакы бөдөҥ инвестицияларын ылан, 472 мөлүйүөн долларга сыаналаммыта, онуоха Bond Capital сүрүн инвестор быһыытынан кыттыбыт. 2021 сыл саҕаланыытыгар inDrive единорог-хампаанньыйаннан билиниллибитэ, Insight Partners, General Catalyst уонна Bond Capital, курдук фондалар 150 мөлүйүөн доллар инвестициялаабыттар, кинилэр хампаанньыйаны 1,23 миллиард долларга сыаналаабыттара.
Билигин компания өҥөтө 700-тэн тахса куоракка, 47 дойдуга баар, оттон inDrive штаб-квартирата Маунтин-Вью, Калифорния баар.
2022 сыллаахха Арассыыйа Украинаҕа байыаннай киириитинэн сибээстээн, Арсен Томский inDrive үлэһиттэрин cыл бүтүөр диэри толору релокациялааһын туһунан уурааҕы ылыммыт.
Анафора. Анафора диэн истиил бөгүүрэтэ уонна хоһоон суолтатын ордук бэлиэтиир ньыма.
Холобур, сырдык харахтаах, сырдык санаалаах, сырдык куоластаах, кэрэ-нарын саха кыыһа. (Айыы Кыһатын 7в кылааһын үөрэнээччилэрин үлэтиттэн) хара харахтаах, хара баттахтаах, хара таҥастаах уол оонньуур уонна аһыыр.
Аргунов Федот Семенович. Аргунов Федот Семенович (1928-2008) — теоретик-музиковед, саха муусукатын култууратын тарҕатааччы.
Тааттаҕа Бастакы Игидэй нэһилиэгэр 1928 сылллаахха төрөөбүтэ. Дьокуускайдааҕы учуутула институтун уонна музыка училищетын түөрүйэҕэ салаатын Грант Григорян кылааһын бүтэрбитэ.
"Музыкальнай грамота" диэн 1960 сыллаахха сахалыы тылынан бэчээттэнэн тахсыбыт кинигэ ааптара. "Саха бастакы ырыалара" (1969). "Саха сирэ ыллыыр" (1956), Эдэр саас ырыалара" (1965) нуоталаах хомуурунньукатры хомуйан таһаартаабыта. Саха муусукатын култууратын сайыннарыыга аналлаах. түөрүйэҕэ да, мэтиэдикэҕэ да сыһыаннаах үгүс ыстатыйалары өрөспүүбүлүкэ уонна дойду үрдүнэн бэчээттэппитэ. ССРС Композитордарын сойууһун чилиэнэ.
РСФСР уонна Саза АССР култууратын үтүөлээх үлэһитэ.
Серго Орджоникидзе. Григо́рий Константи́нович Орджоники́дзе (, баартыйаҕа хос аата Серго́ (; , Гореша сэл., Шорапанскай уезд, Кутаиси күбүөрүнэтэ, Арассыыйа импиэрийэтэ — , Москуба, ССРС) — Грузияҕа төрөөбүт өрөбөлүссүйэниэр (бассабыык), дворяннартан төрүттээх; ВКП(б) уонна Сэбиэскэй судаарыстыба үрдүкү салайааччыларыттан биирдэстэрэ.
Klasky Csupo. Klasky Csupo — Голливудка баар мультиктары айар уонна устар тэрилтэ, Viacom конгломератка холбонор.
Klasky Csupo мультиктара Саха Сиригэр ТНТ телеканалларга көстүбүттэрэ 1997–2022 сыллардаахха.
Айымньылара.
уонна да атыттар.