mariaria/ykt_dataset huggingface dataset:
В. Я. Горин аатынан Белгородтааҕы судаарыстыбаннай аграрнай университет. В.Я. Горин аатынан Белгородтааҕы судаарыстыбаннай аграрнай университет
В. Я. Горин аатынан Белгородтааҕы судаарыстыбаннай аграрнай университет - Арассыыйа Белгород куоратыгар баар үрдүк үөрэх тэрилтэтэ. Тыа хаһаайыстыбатын үөрэтэр-научнай киин буолар.
Устуоруйата.
1956 с. наука ситиһиилэрин уонна передовой уопуту эрэгийиэҥҥэ тыа хаһаайыстыбатынан дьарыктанар кэлэптииптэргэ киллэрэргэ уонна тарҕатарга научнай-методическэй тэрийэр киин буолбут уобаластааҕы тыа хаһаайыстыбатын уопутунай ыстаансыйата тэриллибит.
1971 с. Киин черноземнай зона животноводствотын научнай-чинчийэр уонна бырайыактыыр-технологическай института диэн буолбута.
1977 с. Воронежтааҕы тыа хаһаайыстыбытын институтун филиала төрүттэммит.
1978 с.ахсынньы 4 күнүгэр Киин черноземнай зона животноводствотын научнай-чинчийэр уонна бырайыактыыр-технологическай института уонна Воронежтааҕы тыа хаһаайыстыбатын институтун филиала холбоспуттар.
1994 с. Белгородтааҕы тыа хаһаайыстыбатын института акадьыамыйа статуһун ылбыт.
2011 с.акадьыамыйаҕа В. Я. Горин аата иҥэриллибит.
2014 с.балаҕан ыйын 15 күнүгэр Арассыыйа Бэдэрээссийэтин тыа хаһаайыстыбатын министиэристибэтин 357 нүөмэрдээх "О переименовании ФГБОУ ВПО и их филиалов" бирикээһинэн В.Я. Горин аатынан Белгородтааҕы тыа хаһаайыстыбатын акадьыамыйата университет буолбут. 
Структурата.
Университет 7 факультеттаах.
Факультеттара
1. Агрономическай факультет
2. Технологическай факультет
3. Ветеринарнай мэдиссиинэ факультета
4. Экэнэмиичэскэй факультет
5. Инженернай факультет
6. Орто профессиональнай үөрэх факультета
7. Заочнай профессиональнай үөрэх факультета
Рейтиннэрэ.
В. Я. Горин аатынан Белгородтааҕы аграрнай университет
1.Майскай үрдүк үөрэх тэрилтэлэрин рейтинигэр 1 миэстэ.
2. Белгородскай уобалас үрдүк үөрэх тэрилтэлэрин рейтинигэр 15-тэн 4-с миэстэ.
3. Арассыыйа бары үрдүк үөрэх тэрилтэлэтрин рейтинигэр 2168-тан 228-с миэстэ.
4. Аграрнай уонна агроинженернай үрдүк үөрэх тэрилтэлэрин рейтинигэр: 
Уобаласка 1 миэстэ. Арассыыйаҕа 104-тэн 15-с миэстэ
5. Экэнэмиичэскэй үрдүк үөрэх тэрилтэлэрин рейтинигэр
Уобаласка 7-тэн 1 миэстэ.
Арассыыйаҕа 1095-тэн 97-с миэстэ.
Ссылкалара.
https://web.archive.org/web/20141129012551/http://belive.ru/2014/09/belgorodskaya-selskoxozyajstvennaya-akademiya-stala-universitetom/
http://www.bsaa.edu.ru/about/index.php
https://moeobrazovanie.ru/belgsha/?ratings
В.Г.Шухов аатынан Белгородтааҕы технологическай университет. В. Г. Шухов аатынан Белгородтааҕы судаарыстыбаннай технологическай университет
В. Г. Шухов аатынан Белгородтааҕы судаарыстыбаннай технологическай университет(В.Г.Шухов аатынан БСТУ) - Арассыыйаҕа Белгород куоракка баар үрдүк үөрэх тэрилтэтэ.
Устуоруйата.
1954 с. ССРС Миниистирдэрин Сэбиэтин 797 нүөмэрдээх уурааҕынан Белгородтааҕы судаарыстыбаннай технологическай тутуу матырыйаалын института арыллыбыт.
1970 сылтан институт дьиэлэрин тутуута саҕаламмыт.
1979 с. институкка И. А. Гришманов(тутуу матырыйаалларын промышленноһын миниистирэ) аатын биэрбиттэр. Ити кэмҥэ 4 факультекка 5000 устудьуон үөрэнэрэ.
1994 с. муус устар ыйга институт Белгородтааҕы судаарыстыбаннай технологическай тутуу матырыйаалын акадьыамыйата буолбут.
2000 с.инженернай каадырдары бэлэмнээһин 8 факультетынан 20 испэссээлинэскэ ыытыллара, онно 10000 кэриҥэ устудьуон дьарыктанара, акадьыамыйа норуоттар ыккардыларынааҕы аккредитациялаах тэрилтэлэр реестрдарыгар киллэриллибитэ.
2003 с.кулун тутар ыйга акадьыамыйа университет статуһун ылбыта уонна киниэхэ В. Г. Шухов аата иҥэриллибитэ.
2011 с.университет икки таһымнаах ситимнээх үрдүк профессиональнай үөрэхтээһиҥҥэ көспүтэ. Устудьуон уопсай ахсаана 25000 буолбута.
2017 с. Арассыыйа 33 тирэх университеттарын ахсааныгар киирбит.
2017 с.университетка үрдүк үөрэх тэрилтэлэрин ыккардынааҕы "Опорные университеты - драйверы развития регионов" диэн форум буолбут.
Структурата.
1. Архитектурнай институт
2. Инженернай-строительнай институт
3. Энергетика, информ.технология уонна салайар системалан институттара
4. Технологическай оборудование уонна машиностроение института
5. Химико-технологическай институт
6. Экэниэмикэ уонна менеджмент института
7. Транспортнай-технологическай институт
8. Магистратура института
9. Заочнай үөрэх института
Филиаллара
1. Новороссийскайдааҕы филиал
2. Губкинскай филиал
3. Хотугу Капкаастааҕы филиал
Рейтиннэрэ.
Белгородтааҕы судаарыстыбаннай технологическай университет
1. Арассыыйа бастыҥ вузтара RAEX-100 2020с.рейтинэ
52-с миэстэ.
2. Арассыыйа вузтара техническэй, естественно-научнай хайысхаҕа уонна точнай наукаларга 2020 с. рейтинэ 40-с миэстэ.
3. Арассыыйа вузтара "индекс изобретательской активности" 2020с. рейтин 
45-48-с миэстэ.
4. Арассыыйа вузтара "публикационной активности" 2020 с.рейтин
"Материаловедение" 42-с миэстэ
"Инженерные науки" 41-с миэстэ.
5. Арассыыйа үрдүк үөрэх тэрилтэлэрэ "востребованность вуза"2020с. рейтин 22-с миэстэ
6. Арассыыйа үрдүк үөрэх тэрилтэлэрин 2020 с. рейтинэ "Национальное признание" 
Бастыҥнарга 56-с миэстэ.
Бастыҥ технич.үрдүк үөрэх тэрилтэтэ 24-с миэстэ.
7. Арассыыйа бастыҥ үрдүк үөрэх тэрилтэлэрэ топ-100. 
White Square Jornal дыалабыай интернет-сурунаал биэрсийэтэ 80-с миэстэ.
8. Норуоттар ыккардыларынааҕы рейтин "Три миссии университета" 2020 с. 1401-1500 
9. QS EECA University Rankings 301-350
Ссылкалара.
http://www.bstu.ru/
https://vuzopedia.ru/vuz/3843
https://raex-rr.com/education/universities/rating_of_universities_of_russia
http://www.bstu.ru/research/scientific_work/rating
Белгородтааҕы судаарыстыбаннай ускуустуба уонна култуура института. Белгородтааҕы судаарыстыбаннай ускуустуба уонна култуура института
Арассыыйаҕа Белгород куоракка баар судаарыстыбаннай үрдүк профессиональнай үөрэх тэрилтэтэ. Белгородскай уобаласка, Белгородка уонна Киин Черноземьеҕа култуура эйгэтигэр биир бастыҥ үөрэхтээһин комплекса буолар.
Устуоруйата
1960 с.ыам ыйын 27 күнүгэр култуурунай-сырдатар учуулусса арыллыбыт.
1961 сылтан учуулуссаҕа заочнай салаа, художественнай салаа, общественнай профессиялар факультеттара арыллыбыттар. Тас дойдулартан, сүрүннээн Болгарияттан устудьуоннар үөрэнэр буолбуттар.
1995 с.учуулусса "Белгородтааҕы судаарыстыбаннай култуура уонна ускуустуба кэллиэһэ" диэн ааттаммыт.
2000 сылга кэллиэс, судаарыстыбаннай үрдүк профессиональнай үөрэхтээһин тэрилтэтэ Белгородтааҕы судаарыстыбаннай култуура уонна ускуустуба института диэн буолбут.
2009 сыллаахха С. А. Дегтярев аатынан Белгородтааҕы музыкальнай кэллиэс,туспа салаа быһыытынан холбоспут.
2015 с. институт структуратыгар Губкинскайдааҕы музыкальнай уэллиэс холбоспут.
Факультеттара.
1. Социально-культурнай уонна информационнай-библиотечнай үлэ факультета
2. Режиссура, актёрскай ускуустуба уонна хореография факультета
3. Технология уонна дизайн факультета
4. Музыкальнай айар үлэ факультета
5. Искусствоведение уонна култууралар ыккардыларынааҕы коммуникациялар факультеттара
6. Толоруу ускуустубатын факультета
7. С. А. Дегтярев аатынан музыкальнай кэллиэс.
Институт 7 факультеттаах, 18 кафедралаах.
Институкка 22 бэрэпиэссэр, 126 наука хандьыдаата уонна дассыан үлэлииллэр.
Ректор Сергей Иванович Курганскай.
Рейтиннэрэ.
1. Белгород куорат үрдүк үөрэх тэрилтэлэрин рейтинигэр 3-с миэстэ.
2. Белгородскай уобалас үрдүк үөрэх иэрилтэлэрин рейтинигэр 3-с миэстэ
3. Арассыыйа үрдүк үөрэх тэрилтэлэрин рейтинигэр 322-с миэстэ
4. Арассыыйа култуура уонна ускуустуба үрдүк үөрэҕин тэрилтэлэрин рейтинигэр 141-с миэстэ.
Ссылкалара.
https://bgiik.ru/
https://bgiik.ru/
https://moeobrazovanie.ru/bgiki/?ratings
И. Д. Путилин аатынан Белгородтааҕы юридическай институт. Арассыыйа ИДьМ И. Д. Путилин аатынан Белгородтааҕы юридическай институт
Арассыыйа ИДьМ И. Д. Путилин аатынан Белгородтааҕы юридическай института - Арассыыйаҕа Белгород куоракка баар үрдүк үөрэх тэрилтэтэ.
Устуоруйата
1985 с.кулун тутар 15 күнүгэр ССРС ИДьМ 96 нүөмэрдээх бирикээһинэн Белгород куоракка орто юридическай үөрэхтээх учаскуобай иниспиэктэрдэри, оперуполномоченнайдарын бэлэмниир ССРС ИДьМ милииссийэ анал орто оскуолата арыллыбыт.
1992 с. Белгородтааҕы милииссийэ үрдүкү оскуолата диэн ааттаммыт.
1997 с.бэс ыйын 20 күнүгэр Арассыыйа ИДьМ
378 нүөмэрдээх бирикээһинэн Арассыыйа ИДьМ Белгородтааҕы юридическай института буолбут.
Институт юридическай каадырдары "Юриспруденция" уонна "Правоохранительная деятельность" диэн икки испэссээлинэскэ ис дьыала уорганыгар үлэлииргэ очнай уонна заочнай салааларга бэлэмниир.
Ис дьыала уорганын үлэһиттэрин квалификацияларын үрдэтэр, эбии идэҕэ бэлэмниир.
Институт биир кэлим учебнай-научнай комплекс быһыытынан үлэлиир.
2004 с.кулун тутар 30 күнүттэн институт базатыгар олоҕуран култуура университета үлэлиир.
Үөрэх.
Белгородтааҕы институтка 5 факультет, 13 кафедра, адъюнктура баар. Правовой информация киинигэр курсаннар уонна устудьуоннар нэһилиэнньэҕэ юридическай көмөнү босхо оҥороллор.
Үөрэнэргэ аныгылыы оҥоһуулаах учебнай-лабораторнай база, ол иһигэр
мультимедийнай систиэмэлээх, үөрэтэргэ анал техническай хааччыллыылаах 7 лекционнай саала, 64 аудитория, 2 фотолаборатория, 6 криминалистическай полигон, 5 спортивнай саала, 2 лингафоннай кэбиниэт бааллар.
Библиотечнай комплекс, спортивнай комплекс, игровой уонна тренажернай саалалар үлэлииллэр. 370 көмпүүтэр биир уопсай ситимҥэ холбонон тураллар.
Билиҥҥи кэмҥэ институтка 2800 курсааннар уонна исттээччилэр Арассыыйа 30 эрэгийиэниттэн кэлэн үөрэнэллэр.
Рейтиннэрэ.
Арассыыйа ИДьМ И. Д. Путилин аатынан Белгородтааҕы юридическай институт
1. Белгород куорат үрдүк үөрэх тэрилтэлэрин рейтинигэр 8-с миэстэ.
2. Белгородскай уобалас үрдүк үөрэх тэрилтэлэрин рейтинигэр 17-с миэстэ.
3. Арассыыйа үрдүк үөрэх тэрилтэлэрин рейтинигэр 2003-с миэстэ.
Ссылкалара.
https://ru.m.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%8E%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82_%D0%9C%D0%92%D0%94_%D0%A0%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B8
https://vuzoteka.ru/%D0%B2%D1%83%D0%B7%D1%8B/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D1%8E%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82-%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D0%B2%D0%BD%D1%83%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D1%85-%D0%B4%D0%B5%D0%BB-%D0%A0%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9-%D0%A4%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8-%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8-%D0%98-%D0%94-%D0%9F%D1%83%D1%82%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B0
А. Г. уонна Н. Г. Столетовтар ааттарынан Владимирдааҕы судаарыстыбаннай университетт. А. Г. уоннаН. Г. Столетовтар ааттарынан Владимирдааҕы судаарыстыбаннай университет
А. Г. уонна Н. Г. Столетовтар ааттарынан Владимирдааҕы судаарыстыбаннай университет - Арассыыйаҕа Владимирскай уобаласка Владимир куоракка баар улахан үрдүк үөрэх тэрилтэтэ.
Устуоруйата
1958 с.атырдьах ыйын 1 күнүгэр РСФСР Миниистирдэрин Сэбиэтин уурааҕынан Москватааҕы киэһээҥҥи машиностроительнай институт икки факультеттаах: механико-технологическай уонна приборостроительнай филиала арыллыбыт.
1962 с. Москватааҕы институт суох буолбутунан сибээстээн, филиал Москватааҕы электроннай машиностроение институтугар бэриллибит.
1964 с.олунньуга Владимирдааҕы киэһээҥҥи политехническай институт буолбут.
1969 с. Владимирдааҕы политехническай институт. 
1978 сылтан институтка омук сирин устудьуоннарын үөрэтии саҕаламмыт.
1993 с. Владимирдааҕы судаарыстыбаннай техническай университет буолбут.
1996 с.ахсынньы 30 күнүгэр Владимирдааҕы судаарыстыбаннай университет статуһун ылбыт.
2002 с.классическай университеттар Евразийскай ассоциациятын чилиэнэ буолбут.
2011 с.кулун тутар 31 күнүгэр үөрэхтээһин уонна наука миниистирэ А. А. Фурсенко бирикээһинэн Владимирдааҕы судаарыстыбаннай гуманитарнай университет салаа быһыытынан холбоспут.
Структурата.
1. Юридическай институт
2. Машиностроение уонна автомобильнай тырааныспар института
3. Биология уонна экология института
4. Информ.технология уонна радиоэлектроника института
5. Архитектура, тутуу уонна энергетика института
6. Педагогическай институт
7. Гуманитарнай институт
8. Экэниэмикэ уонна менеджмент института
9. Кыра уонна орто бизнес института
10. Ускуустуба уонна художественнай үөрэх института
11. Норуоттар ыккардыларынааҕы үөрэхтээһин киинэ
12. Муромнааҕы филиал
13. Гусь-Хрустальнайдааҕы филиал
14. Заочнай үөрэх факультета
15. Үрдүк үөрэххэ киириэх иннинээҕи бэлэмнэнии факультета
16. Корпоративнай институт
17. Квалификацияны үрдэтэр факультет.
Рейтиннэрэ.
А. Г. уонна Н. Г. Столетовтар ааттарынан Владимирдааҕы судаарыстыбаннай университет.
1. Арассыыйа университеттарын наассыйалыы рейтинигэр 2020 с.
а) 83-84-с миэстэ.
б)"Образование" 56-57-с миэстэ
в) "Бренд" 84-87-с миэстэ
г) "Инновации" 55-с миэстэ
2. Владимир куорат үрдүк үөрэх тэрилтэлэрин рейтинигэр 1 миэстэ.
3.Владимирскай уобалас үрдүк үөрэх тэрилтэлэригэр 1 миэстэ.
4. Арассыыйа үрдүк үөрэх тэрилтэлэригэр 90-с миэстэ.
Ссылкалара.
http://www.vlsu.ru/
https://web.archive.org/web/20080403062331/http://new.vpti.vladimir.ru/cgi-bin/repl-file.cgi?Main=shablon.html&amp;Repl1=title.inc
https://vladimir.ucheba.ru/uz/6250
АБ ИДьМ В. Я. Кикоть аатынан Москватааҕы университета. Арассыыйа Бэдэрээссийэтин ИДьМ В. Я. Кикоть аатынан Москватааҕы судаарыстыбаннай университет
ИДьМ В. Я. Кикоть аатынан Москватааҕы университета - Арассыыйаҕа Москва куоракка баар бэдэрээлинэй судаарыстыбаннай хааһынаттан үбүлэнэр профессиональнай үрдүк үөрэх тэрилтэтэ.
Устуоруйата
1929 с.от ыйын 9 күнүгэр РСФСР норуодунай комиссардар сэбиэттэрин уурааҕынан Москваҕа административнай-милицейскай аппарат үлэһиттэригэр анаан "Высшие курсы усовершенствования" диэн үөрэх тэриллибит.
1930 с. Куурустар, 2 сыллаах рабочай-крестьянскай милииссийэ үрдүкү киин оскуолата буолбут.
1931 с. Оскуолаҕа урукку Ивановскай манастыыр дьиэтэ бэриллибит.
1934 с. Куурустар, ССРС ИДь наркомата тэриллибитинэн бүттүүн сойуус статустаммыт уонна икки факультеттаммыт: "Милицейский факультет" уонна "Факультет подготовки кадров сотрудников исправительных учреждений".
1943 с. ССРС ИДьНК Үрдүкү оскуолата буолбут.
1946 с. ССРС ИДьМ Офицердар үрдүкү оскуолалара диэн ааттаммыт.
1949 с.икки оскуола буолбут - үлэнэн-көннөрөр тэрилтэ үлэһиттэрин бэлэмниир ССРС ИДьМ офицерскай үрдүкү оскуола уонна ССРС МГБ үрдүкү милииссийэ оскуолата.
1952 с. ССРС МГБ Үрдүкү милииссийэ оскуолата 3 сыллаах үрдүк үөрэх тэрилтэтэ буолбут. Заочнай үөрэх факультета арыллыбыт.
1974 с.заочнай факультет базатыгар ССРС ИДьМ Акадьыамыйатын иһинэн Москватааҕы юридическай заочнай филиала арыллыбыт.
1993 с. Арассыыйа ИДьМ юридическай института.
1995 с. - Арассыыйа ИДьМ Москватааҕы юридическай института.
1999 с.ахсынньы 14 күнүгэр акадьыамыйа аатын ылбыт.
2002 с. АБ ИДьМ Москватааҕы акадьыамыйа, АБ ИДьМ Москватааҕы института уонна АБ ИДьМ юридическай институт холбоһон АБ ИДьМ Москватааҕы университета буолбуттар.
2014 с. университекка В.Я. Кикотя аата иҥэриллибит.
Институттара уонна факультеттара.
Университекка 34 кафедра, 9 факультет, 3 институт баар, онно 500-тэн тахса үөрэх дисциплината үөрэтиллэр.
3 филиаллаах:
Москва уобалаһынааҕы филиал
Рязаннааҕы филиал
Твердааҕы филиал.
Рейтиннэрэ.
1. Москва куорат үрдүк үөрэх тэрилтэлэрин рейтинигэр 197-с миэстэ.
2. Москва уобалаһын үрдүк үөрэх тэрилтэлэрин рейтинигэр 198-с миэстэ.
3. Арассыыйа үрдүк үөрэх тэрилтэлэрин рейтинигэр 1553-с миэстэ.
Ссылкалара.
https://vuzopedia.ru/vuz/6
https://www.ucheba.ru/uz/5921
https://xn--l1aeji.xn--b1aew.xn--p1ai/
Грифон. Грифон ( "grū́ps", эбэтэр "grȳpus") диэн хахай көҥдөй көхсүлээх уонна хотой төбөлөөх, сытыы тыҥырахтаах уонна хаар маҥан (эбэтэр үрүҥ көмүс) кынаттаах мифологическай көтөр харамай. Грифоннар — утарсыылаах соҕус харамайдар, биир бириэмэҕэ Сири уонна Халлааны, Үтүөнү уонна Өһү холбууллар. Кинилэр оруоллара араас мифтарга да, литератураҕа да өйдөммөт: биир бириэмэҕэ күмүскээччи оруолун толоруохтарын сөп; эбэтэр тугу да туттуммат кыыл буолуохтарын сөп.
Этимология.
Грифон диэн тыл "grȳphus" диэн латыын тылыттан үөскүүр. "Grypos" диэн илин омук тылларыттан ылыллыбыт диэн сорох учёнайдар теориялаахтар: ассарийскай "k’rub" (дьиибэлээх көтөр харамай), эбэтэр еврейскэй "kerub" (кынаттаах ангел).
Символическай образ суолтата.
Бу дьикти харамай сири уонна халлааны, күүһү, киэбириини ойулуур. Грифон ону кытта Немизида диэн таҥара атрибута буолан турбуттаах.
Образ үөскээһинэ.
Грифон обраһа древнегреческай историктарга Алтай көмүс хостооччулар остуоруйаларыттан билбит буолуохтарын сөп, тоҕо диэтэххэ кинилэр Гоби пустынятыгар протоцератопс диэн динозавр уҥуоҕун булбут буолуохтарын сөп диэн Адриена Майор диэн историк "Первые охотники за окаменелостями" (1993) диэн кинигэтигэр суруйбута. Грифон ойуулааһына бу динозавр уҥуоҕар син да майгынныыр.
Ол кэнниттэн 1946 сыллаахха Осло университетын математика профессора буолбута. Кини үөрэннээччилэриттэн - Атле Сельберг кини ахсаан теоритыгар чинчийиилэрин салҕаабыт. 70 сааһыгар Брун үлэтиттэн тохтообут.
Геральдикаҕа.
Грифон — араас гербэҕэ көстөр негеральдическэй фигура буолар. Күүһү, былааһы, кыаҕы, сэргэҕи символизируйдуур. Атыыр грифон кыната суох уонна аалай хатыылаах, сороҕор муостаах уруһуйданааччыык. Геральдикаҕа муора грифонун обраһа баар, армигер ууну кытта сибээһин бэлиэтиир. Маннык грифон кыныты суох уонна хахай көхсүтүн оннугар кыгас кутуруктаах.
Архитектураҕа.
Архитектураҕа дьиэ истиэнэтин барельефыгар, ону кытта өссө скульптура курдук дьиэ крышатыгар киэргэл буолар.
Аныгы культураҕа.
Грифон фентэзи жанрдаах айымньыларга, киинэҕэ уонна компьютернай оонньууларга киэҥник биллэр персонаж буолар.
Руслан Тараховскай. Айар үлэтэ.
Тыйаатырга оонньуур сүрүн оруоллара: 
Туруорбут испэктээктэрэ: И.Гоголев «Кэрэ көмүскэлигэр», В.Харысхал «Бастыҥ хатыыта»,  К.Хиггинс «Ол сырдык саҕахха көрсүөхпүт», В.Короленко «Макаар түүлэ», А.Кулаковскай «Ойуун түүлэ», И.Избеков «Сыгый Кырынаастыыр», В.Харысхал «Учуутал», Д.Наумов «Бүгүн эбэтэр хаһан да…», П.Ламутскай «Сир иччитэ», В.Никифоров «Манчаары», Н.Якутскай «Төлкө», Д.Таас «Кыһыл көмүс хоруоп», П.Ойуунускай «Кээрэкээн», У.Шекспир «Фальстаф», А.Кулаковскай «Өй, сүрэх мөккүөрэ», Д.Наумов «Сандаарар сарыал саллааттара» уо.д.а.
Олоҥхо тыйаатырыгар туруоруулара: А.Кулаковскай «Өрүс бэлэхтэрэ», П.Охлопков «Бэрт киһи Бэриэт Бэргэн».
Саха киинэтигэр оруоллара: Павел – «Лыах», режиссер В.Семенов («Окно в Европу» бирииһэ, «Бастыҥ эр киһи» бириэмийэтэ), Эрхан – «Кытыл», режиссер Р.Тараховскай.
Устубут киинэлэрэ: «Кытыл», «Саллаат сүрэҕэ», Г.Башарин туһунан «Завещание», Кэт Марсден туһунан «Сестра милосердия».
Өрөспүүбүлүкэ таһымнаах киэҥ хабааннаах театральнай туруоруулара: «Азия оҕолоро» Бүтүн аан дойдутааҕы спортивнай оонньуулар, 2016 с. Үөһээ Дьааҥыга - Олоҥхо ыһыаҕа, 2017 с. Манчаары оонньуулара, 2018 с. «Триумф Ойунского» Өрөспүүбүлүкэ Былатыан Ойуунускай төрөөбүтэ 125 сылын өрөгөйдөөх бэлиэтээһинэ, Алдаҥҥа – Олоҥхо ыһыаҕа, 2019 с. «Свет над Арктикой» Өрөспүүбүлүкэтээҕи бырааһыннык, «Пою мою республику, Якутию мою» Өрөспүүбүлүкэ күнүгэр аналлаах тэрээһин.
Сергей Потапов. Сергей Станиславович Потапов - Быйаман уола Сэргэ Обокуун (22.06.1975–) — тыйаатыр уонна киинэ режиссера, сценарист, "Кыһыл көмүс мааска" театральнай бириэмийэ-бэстибээлин лауреата.
Айар үлэтэ.
Тыйаатырга оонньообут сүрүн оруоллара:
Туруорбут испэктээктэрэ: Сиэн Өкөр «Соҕотох бэс», «Эйиэхэ сибэкки бэлэхтээри», «Тайбаан арыы», Э. Ионеско «Макбет», У. Шекспира «Сайыҥҥы түүн», «ТииТ» , Нь. Аргунов «Күн айыы оҕолоро» , А. Чехов «Үс аҕыс-балыстыы», Н. Садур «Дьиибэ дьахтар» , С. Потапов, Г. Красильникова «Таптал куората» , «Биэс ынахтаах Бэйбэрикээн эмээхсин», И.Гоголев "Өлүөнэ сарсыардата" дырааматынан «Дыгын Дархан» , «Три новеллы о войне» И. Гоголева, Н. Думбадзе, Е. Тимофеева, «Бедный Яков» А Софронова, «Сын вечного неба Василий Манчаары», «Аттаах поэт Арбита» А. Дойду, «Иирбит Ньукуус» и «Сурэх» по П. Ойунскому, «Цирк Альберти» по фильму «Вечер шутов» И. Бергмана, «Уhуктуу» С. Баранова, «Саха саллаата Байбал Петров...» Е. Тимофеева, «Кэнчээри 1966», «Мой друг Гамлет» по пьесе «Гамлет» У. Шекспира, «Таптал долгунугар уйдаран» П. Морозова.
Геннадий Турантаев. Геннадий Николаевич Турантаев (19.03.1981) — Былатыан Ойуунускай аатынан Саха академическай тыйаатыр артыыһа, тыйаатыр уонна киинэ артыыһа.
Айар үлэтэ.
Тыйаатырга ооонньуур сүрүн оруоллара: 
Атын тыйаатырга оруоллара: 
Россия киинэтигэр оруоллара: саха – «Река», режиссер А.Балабанов, боотур – «Чыҥыс Хаан кистэлэҥэ», режиссер А.Борисов, атыыһыт – «Орда», режиссер А.Прошкин, Дед Мороз – «Елки - 6», режиссер Ж.Крыжовников. 
Саха киинэтигэр оруоллара: Оотой – «Тыын», режиссер С.Потапов, Прораб, оҕонньор – «Кэскил», режиссердар Д.Шадрин, А.Егоров, Гоша –«Ньургуһуннар», режиссер С.Потапов, таксист – «Мой убийца», режиссер К. Марсан, Абааһы, Алаа Моҕус – «Бэйбэрикээн», режиссер К.Тимофеев уо.д.а.
InDriver. InDriver — бүтүн аан дойдутааҕы пассажирдары таhар сервис. Бу сервис сүрүн ордугунан айан усулуобуйатын суоппар уонна пассажир бэйэлэрэ быhaaрсаллара буолар. 
Араас смартфон платформаларыгар үлэлиир (Android, iOS). Бу сервиhынан аан дойду 32 дойдутугар туhаначчылар ахсаана 50 мөлүйүөҥҥэ тиийэр.
Cервис төрүттэниитэ.
Кыhын 2012 сылга Дьокуускай куоракка саҥа дьыл бырааhынньыктарын кэмигэр -45°C кыраадыска дылы тымныйан, суоппардар бары тэҥҥэ айан сыанатын икки төгүл үрдэппиттэрэ. Ону утаран, олохтоох дьон "Вконтакте" социальнай ситимҥэ "Независимые водители" диэн бөлөх оҥорбуттара. Бу бөлөх кыттааччылара айан сайаапкаларын уонна бэйэлэрин сыаналарын хааллараллара. Ол сайаапкалары суоппардар көрөн ылаллара. Сыл аҥаарын иhигэр бу бөлөххө 60 тыыьынча кыттааччы киирбитэ.
Сервис сайдыыта.
2013 сылга сакаастары тэрийэр мобильнай сыhыарыы оҥоруута саҕаламмыта. 2017–2018 сыл кыhыныгар сервиса хабыыта 70 куорттан 120 дылы тиийбитэ. 2018 сылга оҥоhуллубут айан уопсай харчытын эргиирэ 300 мөлүйүөн дуолларга тиийбитэ. 2018 сыл муус устар ыйыгар InDriver аан дойду ырыынагыгар тахсыбыта - бу сыhыарыынан Ортоку уонна Соҕуруу Америка дойдулара туттан саҕалаабыттара. 2018 сыл от ыйыгар бастыҥ офистара Нью-Йорк куоракка көспүтэ. Итиэннэ бу ыйга мал таhар сакаастары Арассыыйа 18 куораттарыгар ылар буолбуттара. Тэрилтэ этиитинэн, 2019 сыл бүтүөҕэр дылы бу сервиhы өссө да 300 куоракка киллэрэр былааннаахтар этэ. 2018 сыл сэтинньи ыйыгар InDriver Африка ырыынагыгар тахсыбыта - Танзания уонна ЮАР дойдуларга үлэтин саҕалаабыта. 2018 ахсынньытыгар АХШ ырыынагыгар тахсыбыта. Бастакы куоратынан Нью-Йорк буолбута, ол эрээри 2020 сылга бу куоракка үлэтин тохтоппута. Итиэннэ бу ыйга сервис Бразилияҕа уонна Эквадорга үлэтин саҕалаабыта. 2019 сылга элбэх дойдуга InDriver сыhыарыыны туттар буолбуттара, ол иьигэр киирбиттэрэ: Коста-Рика, Панама, Гондурас, Боливия, Ииндийэ, Индонезия, Никарагуа уонна Тайлаан.
COVID-19 пандемиятыттан сылтаан 2020 сыл сааhыгар тэрилтэ саҥа дойдуларга тахсыы былаанын тохтоппута. Итиэннэ пандемия кэмигэр «Медработник в пути» диэн программа тэрийбиттэрэ, аан дойду быраастарыгар анаан. Карантин кэмигэр, 2020 сыл бэс ыйыгар InDriver туhанааччытын ахсаана 50 мөлүйүөҥҥэ тиийбитэ.
Наҕараадалара.
2019 сылга InDriver Бразилияҕа бастыҥ сыhыарыы аатын ылбыта.
Инка Гарсиласо де ла Вега. Гомес Суарес де Фигеро биллэр, аатырбыт Инка Гарсиласо де ла Вега () 1563 сылтан саҕалаан (Куско, провинцияҕа саҥа Кастилия, Муус устар 12 күнэ., в 1539 – Кордова, Испания, Муус устар 23 күнэ. в 1616), баар этэ суруйааччы и историк, төрүөттэнэн испанец-incaica билиҥҥи сиргэ- уокка төрөөбүт. Перу.
Кини бастакытынан ааҕыллар сыгынньах аҥардаах биологическай уонна духуобунас Америка» эбэтэр, атыннык эттэххэ, расовой уонна культурнай Америка бастакы полукровката, кини икки культурнай нэһилиэстибэтин ылан: индейскай уонна Испанияҕа, ол кэмҥэ улахан интеллектуальнай нэһилиэстибэни ситиһэн, бэйэтин икки культурнай нэһилиэстибэтин холбоото. Луис Альберт Санчес «аан дойду бастакы аҥара, аан дойду төрүтэ, төрөөһүнэ»диэн курдук ойууланар.
Кини» саҥа аан дойду Суруйааччыларын принцибэ " курдук биллэр, кини айымньыта үйэ- саас тухары баар. Чөлүгэр түһэриикини улахан дьиэни- уоту уонна управлениены төлүүр, Испан тыла кириитикэлиир курдук, хайдах кириитикэлиирий? Менендес уонна Пелайо, Рикардо Рохас, Р. Г. Омос Көрдөххө. и Хос эһэм О. Д. А.. Аугусто Тамайо Варгас "история уонна проза научнай- популярнай Эдьигээн де ла Вега диэн бигэргэтэринэн, тургутуу эмиэ үрдүк бэрэстэбиитэлистибэлээх". Марио Варгас кини прозатын олус сиэдэрэй, сиэдэрэй сэһэнньит.