mariaria/ykt_dataset huggingface dataset:
Березень (реабилитациялыыр киин). “Березень” инбэлииттэр социальнай реабилитацияларын киинэ – инбэлииттэри үөрэтэргэ уонна кинилэргэ үлэ миэстэтин булан биэрэргэ аналлаах Туулатааҕы эрэгийиэннээҕи уопсастыбаннай тэрилтэ. 
Устуоруйата.
Бу киини 1992 сыллаахха инбэлииттэр бэйэлэрин үптэригэр кыттыһан туппуттара, оттон 1997 сыллаахха тэрилтэ билиҥҥи аатын ылыммыта. Киин сүрүн тэрийээччитэ – Елена Костяновская. Кини оҕо эрдэҕиттэн инбэлиит. 1990-с сыллар саҕаланыыларыгар үлэлиир сиригэр каадыры сарбыйыыга түбэһэн баран, кэргэнин кытары атах таҥаһын тигэр уонна өрөмүөннүүр дьоҕус тэрилтэ тэриммитэ. Ол гынан баран 2000 сыллар саҕаланыыларыгар бэйэтэ даҕаны нэһиилэ эстэр-эстибэт икки ардынан олорбут тэрилтэни олорор дьиэлэриттэнр таһаараары ыксаталлар. Ол курдук Костяновскаялаах 2005 сыллаахха үстэ сууттаһан кыайтараллар, ол гынан баран кэлин тиһэҕэр, суут киини дьиэттэн таһаарбат гына уураах таһааран, салгыы үлэлээн бараллар.
2009 сыллаахха диэри киин Мяснова оройуонугар баара-суоҕа биир эрэ тэрилтэлээҕэ. Оттон 2007-2009 сыллардаахтан кинилэр сайдан, 1999 сыллаахха Владимир Путин көҕүлээһининэн тэриллибит “Национальнай аһымал пуондатын” куонкуруһугар икки төгүллээн кыайан, сайдан киирэн барбыттара. Кэлин даҕаны бу пуондаттан киин хас да төгүл гран быһыытынан кэккэ көмөнү ылбыта: 2007 сыллаахха – 650 тыһыынча солкуобай, 2008 сыллаахха – 640 тыһыынча солкуобай, 2009 сыллаахха – 500 тыһыынча солкуобай, 2011 сыллаахха – 743,5 тыһыынча солкуобай.
2014 сыллаахха бу киин МТС сибээс эпэрээтэрин кытары анал бырагырааманы үлэҕэ киллэрбиттэрэ. Ол бырагыраама көмөтүнэн нэһилиэнньэ ортотугар цифровой эйгэҕэ тэҥэ суох буолууну туораппыттара уонна доруобуйаларыгар хааччахтаах дьон идэ ылалларыгар уонна салгыы үлэ булалларыгар көмө оҥоһуллубута. 
Киин үлэтэ-хамнаһа.
Билигин Туула куоракка киин иһинэн 3 араас комплекс өҥөнү (күннээҕи олох-дьаһах эйгэтигэр) оҥороллор. Ол курдук бастакы салаалара 2009 сыллаахха Тула куорат саамай элбэх киһилээх түөлбэтигэр – Пролетарскай уокурукка аһыллыбата. Бу салаа арылларыгар гран быһыытынан сүҥкэн кылаатын “Биһиги кэскилбит” пуонда киллэрбитэ. Ол курдук киин хас биирдии комплексын иһинэн баттах кырыйар солуоннар, атах таҥаһын тигэр уонна өрөмүөннүүр, итиэннэ таҥас тигэр уонна өрөмүөннүүр мастарыскыайдар, фото-устуудьуйа, химчиска үлэлииллэр. Киин үлэһиттэрин баһыйар үгүс өттө дьоруобуйаларыгар хааччахтах дьон. Кинилэр орто саастара 25-40. Ол аата – саамай күөгэйэр күннэригэр сылдьар, үлэлир кыахтаах эдэр дьон буоллар. 
Киин доруобуйаларынан хааччахтаах дьоҥҥо өҥө араас көрүҥүгэр чэпчэтии көрөр.
Виноба Бхаве. Виноба Бхаве (Винаяк Нарахари Бхаве; 1895 сыллахха балаҕан ыйын 11 күнүгэр төрөөбүтэ, 1982 сыллаахха сэтинньи 15 күнүгэр өлбүтэ) – Индия бөлүһүөгэ, религиовед-учуонай, бэлиитик, Индияҕа “Бэлэх сир” диэн улахан хамсааһыны төрүттээбит киһи.
Виноба Бхаве брахман дьиэ кэргэнигэр төрөөбүт. 1916 сыллаахха кини аатырбыт Махатма Ганди үөрэнээччитэ буолбута. 1920-с уонна 1930-с сыллардаахха британия холуонньалаан олоруутун утарар аахсыйаларга кыттан хас да төгүл хаайылла сылдьыбыта. 1940 сыллаахха Индия Аан дойду икки сэриитигэр кыттарын утаран эмиэ хаайыллыбыта уонна түөрт сыл буолан баран 1944 сыллаахха босхоломмута.
Виноба Бхаве 1948 сыллаахха тохсунньу 30 күнүгэр Махатма Гандины өлөрбүттэрин кэнниттэн гандистар биир бас-көс суолталаах, улахан аптарытыаттаах киһилэрэ буолбута. Кини хас да төгүллээн “Сири – бааһынайдарга” аахсыйаны тэрийбитэ, сири сиэрдээхтик үллэрии хамсааһыннарыгар кыттыбыта.
Виноба Бхаве хаан-сиин тохторун өлөрдүү абааһы көрөр, сөбүлээбэт буолан, хаан-тохтуута, күүһүнэн өттөйүүтэ суох утары туруулары тэрийэрэ. Ол курдук кини 1979 сыллахха соруйан хоргуйарын (голодовка) туһунан биллэрэн, федеральнай бырабыыталыстыбаны ынаҕы өлөрбөт туһунан (Зокон “О запрещении убоя коров”) сокуон ылынарыгар күһэйбитэ.
1984 сыллаахха Виноба Бхаве өлбүтүн кэннэ Бхарат Ратна аатынан наҕарааданы иҥэрбиттэрэ. 
1953 сыллаахха кини “Bhoodan Yajna” үлэтэ бэчээттэммитэ.
Реза Дегати. Реза́ Дегати́ (, ; от ыйын 26 күнэ 1952, Тебриз) — Франция фотожурналииһа, түмэт урбаанньыт, азербайдьаан төрүттээх. Аан дойду биир бастыҥ фото-суруналыыһа.
Биографията.
1952 сыллаахха Тебризкэ (Иран) азербайдьаан дьиэ кэргэнигэр төрөөбүтэ. Реза — билиҥҥи кэм биир биллэр фотогафа. Кини хаартыскалара National Geographic, GEO, Time Photo о.д.а. сурунааллар тас хахтарын киэргэтэр.
1979 сыллаахха Ирааҥҥа ислаам өрөбөлүүссүйэтин, былааска исламиистар кэлбиттэрин кэннэ, Дегати Ирантан тэскилээбитэ.
Реза Дегати фотограф-гуманист. Кини үлэлэригэр дьон-сэргэ кыһалҕатын, трагедиятын, дьон сирэ кэрэтин сырдатар. Хаартыскаҕа түһэрииттэн ураты түмэт урбаанынан дьарыктанар. 2001 сыллаахха AINA диэн оҕолору үөрэхтэһининэн дьарыктанар үтүөнү оҥорор тэрилтэни тэрийбитэ.
2014 сыллаахха Азербайдьааҥҥа анаан (Хара тохсунньу, Нагорнай Карабаахха сэриитин уонна Ходжалы түбэлтэлэрин туһунан), икки кинигэни оҥорбута: «Элегантность огня» уонна «Избиение младенцев». Парижка Petit Palais-ка быыстапка арыйбыта.
Үтүө импульса (бириэмийэ). Үтүө импульса – сыллата туттарыллар Арассыыйа таһымнаах бириэмийэ. Бириэмийэни “Биһиги кэскилбит” эрэгийиэннээҕи социальнай бырагыраамалар пуондалара олохтуур. Бириэмийэ түмэт урбаанньыттарыгар, уопсастыбаннай тэрилтэлэр бэрэстэбиитэллэригэр, судаарыстыба устуруктуураларын уонна биэдэмэстибэлэрин салайааччыларыгар, суруналыыстарга, СМИлэргэ уонна Арассыыйа үрдүк үөрэҕин кыһаларыгар туттарыллар. Кэлиҥҥи үс сыл иһигэр бу бириэмийэни Арассыыйа 63 араас эрэгийиэниттэн 38 лауреат тутта. 
Бириэмийэ номинациялара.
Бириэмийэ туттарыытын тэрийэр кэмитиэтигэр “Биһиги кэскилбит” пуонда үлэһиттэрэ талыллаллар.
Социальнай Көҕүлээһин (куонкурус). “Социальнай көҕүлээһин” (куонкурус) – түмэт урбаанын эйгэтин куонкуруһа.
“Социальнай көҕүлээһин” куонкурус “Норуот көҕүлээһинэ” судаарыстыбаннай биэдэмэстибэлэр социальнай уонна информационнай бырагыраамаларын өйүүр пуонда тэрээһинин ыытыллар. Куонкуруска түмэт урбаанын эйгэтигэр кылгас уонна уһун кэмнээх биисинэс бырайыактары олоххо киллэрэргэ көмөлөһөр гран ылар иһин киирсэллэр.
“Социальнай көҕүлээһин” куонкуруска уопсастыба социальнай сайдыытыгар үлэлэһэр кэмиэрчэскэйэ суох тэрилтэлэр, биисинэс-инкубатордар, Арассыыйа, СНГ судаарыстыбаларын түмэт эйгэтигэр үлэлэһэр урбаанньыттара уонна кэмиэрчэскэйэ суох тэрилтэлэрэ кыттыахтарын сөп. 
Куонкурус сүрүн сыала: Арассыыйа түмэккэ урбаанньыттарын социальнай эппиэтинэстэрин уһугуннаран олох-дьаһах социальнай-экэнэмиичэскэй эйгэтин туспарыы, тирэхтээхтик сайыннарыы.
Куонкурус соруга: 
Куонкурус номинациялара:
Бастыҥ бырайыактар ааптардара “Дьыалабыай Арассыыйа” Бүтүн Арассыыйатааҕы уопсастыбаннай тэрилтэ Түмэт урбааҥҥа кэмитиэтин бочуоттаах чилиэннэрэ буолаллар.
Либерти (тэрилтэ, Арассыыйа). «Либерти» — кыра эппиэтинэстээх уопсастыба, Арассыыйа кыра кыахтаах дьоҥҥо аналлаах идэтийбит туризм хампаанньата, 2004 сылтан Санкт-Петербуурга үлэлиир туроператор. Кэлээскэлээх эрэ сылдьар инбэлииттэргэ туризм өҥөтөн оҥорор, ону кытары бу дьоҥҥэ анаан куорат кэрэ-бэлиэ сирдэрэ табыгастаах буолалларынан дьарыктанар. Санкт-Петербуургтан ураты туурдар Новгородка, Выборга, Арассыыйа Көмүс колцуотунан, Киевка л.д.а. киин култуура кииннэригэр оҥоүуллаллар.
Эуропа устун туурдар эмиэ бааллар: Францияҕа, Италияҕа, Чехияҕа уо.д.а.
Остуоруйата.
Хампаанньаны 2004 сыллаахха Санкт-Петербуурга экскурсоводтар Наталья Гаспарян уонна Мария Бондарь тэрийбиттэрэ. Кыргыттар туризм эйгэтигэр бэйэлэрэ тэрилтэ оҥостон үлэлиэхтэрин туһунан мечтаайдаабыттара ырааппыт эбит да, туриизм ырыынагар үрдүк көнкүрүөнсүйэ баарыттан куттаналлар эбит, онон инбэлииттэргэ анаан идэтийбит Арассыыйаҕа бастакы турфирманы арыйар туһунан быһаарыммыттара. Бастаан турфирма Санкт-Петербуурга ниэмэс туриистарын ыҥырыынан дьарыктаммыт, фиирма үлэһиттэрэ туурдар маршрууттарын сиһилии толкуйдаан оҥороллор эбит, кэлээскэлээх инбэлииттэргэ табыгастаах буоллун диэн. Хампаанньа бүддьүөтэ баара-суоҕа 40 тыһыынча солкуобай эбит, онно эбии баантан 700 тыһыынча солкуобайы туттар кредит быһыытынан ылбыттара. Кэпсииллэринэн: «Мы не собирались создавать благотворительную организацию. Мы хотели, чтобы туристы на колясках чувствовали себя полноценными заказчиками полноценной услуги».
«Либерти» үлэтигэр тосту уларыйыы 2010 сыллаахха буолбут, хампаанньа Арассыыйатааҕы түмэт урбаан куонкурсугар кыайбыт уонна «Биһиги кэскилбит» пуондаттан быраһыана суох 1,7 мөлүйүөн солкуобайы ылбыт. Ити кэмтэн саҕалаан агентство үлэтэ-күөһэ сезоҥҥа 200 туурга дылы үрдээбитэ, харчыларын сыллааҕы эргиирэ 3 мөлүйүөн солкуобай буолбута, 20011 сыллаахха 3,5 мөлүйүөҥҥэ тиийбитэ. Хампаанньа уруккутун курдук сүрүн дохуотун тас дойдулар дьонноруттан ылар, Арассыыйа турист-инбэлииттэригэр туурдар бэйэтин сыанатыгар атыыланаллар, инбэлиит-оҕолорго — босхо.
Фирма уопсастыба олоҕор көхтөөхтүк кыттар, музейдары паандустарынан хааччыйыыга, кэлээскэлээх инбэлиит дьоҥҥо табыгастаах буоллун диэн, бырайыактары оҥорор уонна толорор. Турфирма хостел тутуутун, кэргэннэнии агентствотын тэрийиини, «тоҕоостоох туризм» ыйынньыктарын уонна сурунаалларын таһаарыыны былаанныыр.
2012 сыллаахха Наталья Гаспарян уонна Мария Бондарь Арассыыйаҕа түмэт урбааны сайыннарыыларын уонна өрө таһаарыыларын иһин «Импульс добра» бириэмийэ лауреаатарынан буолбуттара.
2015 сыллаахха «Сноб» сурунаал «Либерти» хампаанньаны түмэт урбаан эйгэтигэр Арассыыйа биэс ситиһиилээх хампаанньаларын ахсааныгар киллэрбитэ, сурунаал көрдөрбүтүнэн, хампаанньа сыллааҕы харчытын эргиирэ 4 мөлүйүөн солкуобай.
Фирманы олохтооччулар ахсааннарыгар Санкт-Петербуург регионаальнай уопсастыбаннай инбэлиит тэрилтэтэ уонна «Мы — часть общества» куорат хаһыатын тэрийээччилэрэ бааллар.
Фирма кэлээскэлээхтэртэн ураты атын инбэлииттэргэ, ол иһигэр истибэт уонна мөлтөхтүк истэр дьоҥҥо, анаан айаннары тэрийиини былаанныыр.
Инватакси. “Инватакси” – Москуба куорат иһигэр үлэлиир, доруобуйаларыгар хааччахтаах дьону таһыынан дьарыктанар түмэт урбаанын тэрилтэтэ. Тэрийээччитэ уонна дириэктэрэ – Роман Колпаков. 
Роман Колпаков бэйэтин кэмигэр эмиэ сүнньүн тоноҕоһун эчэтэн инбэлиит кэлээскэтигэр олорбута. Ол олорон дьаныардаах санаатынан атыттарга
көмөлөһөр инниттэн таксии сулууспатын эйгэтигэр түмэт урбаанына дьарыктанарга сананан, 2010 сыллаахха былаанын олоххо киллэрэр. 
“Инватакси” тэрилтэ массыыналара аныгы көтөҕөр тиэхиньикэнэн хааччыллыбыт буоланнар, инбэлиит киһи анал кэлээскэтигэр олорор дьону таһыынан дьарыктаналлар, оннук өҥөнү оҥороллор.
Ол курдук “Инватакси” сулууспата маннык өҥөнү оҥорор:
Билиҥҥи туругунан тэрилтэ дьонтон ылар бырайыаһынан суоппардар хамнастарын төлүүр, көлө өрөмүөнүн уонна көрүүтүн истиитин ороскуотун сабынар. Онон айан төлөбүрүн сыаната түһэрин туһугар “Инватакси” түмэт урбаанын тэрилтэтэ көмөҕө наадыйар.
Тэрилтэ тутуһар сүрүн тосхоллоро:
Тэрилтэ кыһалҕалаах дьону доруобуйаларынан хааччахтаах дьон олороллоругар аналлаах кэлээскэнэн хааччыйар. Ол гынан баран,
кэлэр-барар наадалаах дьон бу сулууспаҕа биир күн иннинэ эрийэллэрин ирдиир. 
Массыыналар барыта толору хааччыллыылаахтар. Ол курдук массыына сэбилэнэр: 
“Инватакси” суоппардара хас биирдии килийиэҥҥэ кини кыһалҕатын учуоттаан тус-туһунан сыһыаннаһаллар.
Senior Group. Senior Group — кыра эппиэтинэстээх уопсастыба, Арассыыйа чааһынай хампаанньата, кырдьа барбыт дьон дьиэлэрин арыйар уонна хааччыйар. 2007 сылтан үксэ Москуба аттынааҕы оройуоннарга үлэлиир, экспертар быһаарыыларынан, түмэт урбааҥҥа Арассыыйаҕа биир бөдөҥ тэрилтэ.
Остуоруйата.
Хампаанньаны 2007 сыллаахха Лондон экэниэмикэ уонна бэлиитикэ номуукаларын оскуолатын бүтэрбит Николай Кобляков тэрийбитэ, бу иннинэ Кобляков сэттэ сыл Париижка олорбута. Диплуомун бырайыагын тиэмэтэ кырдьа барбыт дьоҥҥо чааһынай олорор сир тэрийии, түмүгэр ити санаатын олоххо киллэрэргэ быһаарыммыта: «Мы написали кучу бизнес-планов и разослали их по инвестиционным фондам». Саҕалыырыгар хаппытаалын доҕотторуттан ылбыт 1 мөлүйүөн евроны, ол харчытыгар Москуба таһыгар Мониноҕа санаторий арендалаабыта, онтон «Благосостояние» диэн судаарыстыбаннайа суох биэнсийэлээхтэр пуондаларын кытта партнердаһан, пуондаттан 2 мөдүйүөн евро ылбыта.
2010 сыллаахха, контраагын кэһэн, Кобляков тэрийбит пансонаатын «Благосостояние» бас билиитигэр биэрбитэ. Ол кэмҥэ өссө хас да пансионаты арыйбыт буолан, үлэтин салҕаабыта - кэм буолан баран Москуба аттынааҕы Дубки, Акулово, Лапино, Улиткино бөһүөлэктэргэ кырдьаҕастар дьиэлэрэ арыллыбыттара.
2011 сыллаахха Кобляков үлэтин хайысхатын Илин Эуропа диэки хайыһыннарарга быһаарынан, хампаанньатын Алексей Сидневка (хампаанььа генераальнай дириэктэрэ буолбута) уонна өссө биир партнеругар атыылаабыта (атыылаабыт сыанатын иһитиннэрбээтэхтэрэ). Саҥа бас билээччилэр эрэсидиэнсийэ ситимин кэҥэппиттэрэ уонна региональнай франшизанан баар биизинэс-моделы саҥаттан оҥорбуттара - ити технологияларынан Киров уобалаһыгар уонна Калининградка пансионаттар аһыллыбыттара. Инники өттүгэр хампаанньа кырдьаҕастар дьиэлэрин элбэтэр, бу ырыынакка судаарыстыбаннайа суох биэнсийэ пуондаларын уонна бөдөҥ тас дойдулартан кыттааччылары тардар былааннаах.
2014 сыллаахха хампаанньа аакцияларын хонтуруол бакыатын Эуропа медицинаҕа киинэ 600 мөл. солкуобайга атыыласпыта. 
Үлэтэ.
Senior Group «Мир старшего поколения» диэн кэммирсийэтэ суох кырдьаҕас дьон олохторун тупсарар партнерство чилиэнэ. Соруктара - Арассыыйа Пэдэрээссийэтигэр кырдьаҕас дьоҥҥо анаан судаарыстыбаннайа суох өҥөлөрү оҥоророччулар бэйэ салайынар үнстүтүүттэрин тэрийии.
Хампаанньа өҥөтүнэн үксүн кыахтаах дьон төрөппүттэрэ туһаналлар, пансионаттарга олохсуйуу сыаната, оҥоһуллар өҥөлөртөн тутулуктаах, 2012 сылга биир ыйга 55-90 тыһыынча солкуобай эбит. Пансионнар дьон кыаҕынан араарыллар эбиттэр, өйдөрүн сүтэрбит, өйдөрүнэн мөлтөх кырдьаҕастарга, ол иһигэр Альцгеймер ыарыылаахтарга туспа куорпус көрүллэр. Инсульт, инфаркт о.д.а. ыарыылар кэнниттэн кырдьаҕас дьону чөллөрүгэр түһэрии бырагырааммата үлэлиир.
Туһалаах бэлэхтэр социальнай мастарыскыайдара (тэрилтэ). “Туһалаах бэлэхтэр социальнай мастарыскыайдара” – “Үтүө сүрэхтээх буолуу аадырыһа” аһымал пуонда аһымал сувенирдары оҥорорго уонна олору атыылыырга анаан тэрийбит мастарыскыайа. Элбэх оҕолоох ийэлэр тэрийбит мастарыскыайтара, уус-уран ойуулаах (ол иһигэр оҕолорго аналлаах иитэр-үөрэтэр ойуулары, литэрэтиирэ сиэрийэлэрин) сувенирдэри уонна бэлэхтэри, халандаардары уонна кинигэлэри оҥорон атыылыыр. 
Бу мастарыскыайга сүрүннээн үпкэ-харчыга, уопсайынан, матырыйаалынай көмөҕө наадыйар талааннаах дьоннор, элбэх оҕолоох төрөппүттэр, доруобуйаларыгар хааччахтаах дьон үлэлииллэр. Кинилэр оҥоһуктарын атыылаах дьиэ кэргэннэрин бүддьүөтүгэр эбии харчы киллэринэллэр, ону таһынан мастарыскыайга киирбит үп араас социальнай кыһалҕаны быһаарарга, аһымал итиэннэ социальнай бырагырамалары олоххо киллэрэргэ туһуланар.
“Туһалаах бэлэхтэр социальнай мастарыскыайдара” хампаанньа Москуба уонна Москуба уобалаһыгар анаан үлэлиир. Төрүттээччитэ уонна салайааччыта – Маргарита Журавлева.
Маргарита Журавлева Москубаҕа төрөөбүт.
2002 сыллаахтан – Худуоһунньуктар сойуустарын чилиэнэ.
1999-2001 сыллардаахха – “100%КПД” диэн графическай дизайн устуудьуйатын төрүттээбит уонна салайбыт.
2014 сыллаахтан -- “Үтүө сүрэхтээх буолуу аадырыһа” аһымал пуонда көмөтүнэн уонна өйөбүлүнэн тэриллибит “Туһалаах бэлэхтэр социальнай мастарыскыайдара” тэрилтэ тэрийээччитэ уонна дириэктэрэ. 
Маргарита Журавлева – элбэх оҕолоох ийэ.
Zidisha. Zidisha — сайдан иһэр дойдуларга көнө микрокридетованиенан дьарыктанар Эмиэрикэ эргиэнэ суох тэрилтэтэ. Zidisha микрокридетование системата кыра эргиэнинэн дьарыктанар аҕыйах харчылаах заемщигы уонна кредитору тас көмөлөһөөччүтэ суох zidisha.org диэн ситим сиринэн уонна туспа мобил программатынан ситимниир. Суаһили тылыгар "zidisha" «улаатыы» эбэтэр «тэнийии» диэн суолталаах. Тэрилтэни 2009 сыллаахха Джулия Курниа тэрийбитэ, Вирдьиния ыстаакка баар.
Остуоруйата.
United States African Development Foundation (Вашингтон) диэн федеральнай аналитик быһыытынан Джулия Курниа Нигерга уонна Кенияҕа бара сылдьан микрофинансирование рыногын уонна бырабыытылстыба граннарын тарҕатыы систематын үөрэтэ сылдьыбыта. 2006 сыллаахха кини бииргэ үлэлиир дьонун кытта Senegal Ecovillage Microfinance Fund диэн Аан Дойдуга бастакы микрофинансовай тэрилтэни тэрийбитэ. 2009 сыллаахха бастакы проект опытын туһанан Zidisha диэн бэйэтин тэрилтэтин тэрийэр. 2012 сыллаахха харчы өттүнэн кыһалҕа үөскээн Kiva Senegal Ecovillage Microfinance диэн тэрилтэни кытта бииргэ үлэлээн бүтэр. 2014-с сыл саҕаланыытыгар Zidisha-ҕа көмөлөһөөччү Y Combinator диэн венчурнай пуонда буолар.
Zidisha идеята.
Zidisha ситим сиринэн биэриллэр кредиттар дьадаҥы дойдуларга кыра эргиэн тэрилтэлэрин тэрийэргэ кыах биэрэллэр. Иэстэрин төнүннэрбиттэрин кэннэ олор саҥа кыһалҕалаах дьоҥҥо көмө оҥороллор. Система саҥардыыта диэн кредиты биэрээччи уонна ылааччы икки ардынан үһүс киһи суох. Кредит ылыан баҕалаах бэйэтэ кредиторга заявка ыытар уонна кинини кытта бэйэтэ кэпсэтэр. Дойду талбыт киһитэ Zidisha ситим сиригэр заемщик суотун арыйыан сөп. Кредиты ылааччы бигэргэтиэхтэрин иннинэ кини кредитнай остуоруйатын бэрэбиэркэлииллэр. Ону таһынан Zidisha сайдан иһэр дойдуларга кредитнай рейтиҥнар суохтарын толорор уонна кредиты ылааччылар иэстэрин төнүннэрэллэрин кэтииллэр.
Иэһин төнүннэриититтэн көрөн харчыны ылбыт киһи рейтиҥа оҥоһуллар (eBay эбэтэр Amazon.com рейтиҥын курдук). Кэлин үчүгэй рейтиҥнаах киһи иэс элбэх харчыны ылара быдан чэпчики буолар.
Быдан ордук Zidisha Кенияҕа, Буркина-Фасоҕа, Сенегалга, Ганаҕа, Индонезияҕа уонна Гвинеяҕа үлэлиир. Харчы иэстээх сылга 10,6 % төлүүр, онтон Аан Дойду орто көрдөрүүтэ 35 %. Zidisha кутталлартан туох да гарант биэрбэит эрээри курс уларыйыытыттан барыс ылары да боппот.
Буулка маска үүммэт. Буулка маска үүммэт () — чааһынай үөрэхтээһин бырайыага, түмэт урбаан бириинсиптэринэн үлэлиир. 2011 сылтан саҕалаан Москубаҕа генераальнай дириэктэр Мария Иванова баһылыктаах үлэлиир. Оҕолорго уонна эрдэҕэс оҕолорго анаан идэҕэ хайысханы булуу куурустарын ыытар.
Остуоруйата.
Бырайыак 2011 сыллаахха Нижний Новгород Н. А. Добролюбов аатынан судаарыстыбаннай лингвиистика үнүбүрсүтүөтүн бүтэрбит Мария Иванова салалтатынан үөскээбит. Ити иннэ Иванова чааөынай оҕо уһуйаанын тэрийиинэн дьарыктаммыта уонна кыра AdComm интэриниэккэ маркетинг агентствотын салайбыта.
Биизинэс-былаанын быһыытынан бырайыага икки тутуллаах: интер-көхтөөх онлайн-портал уонна маастар-кылаастары ыытар, оффлайн үлэлииргэр кыаҕы биэрэр партнердар хампаанньалара. Аһаҕас интэриниэт-саайт үөрэх тутулун интегратора, онно оҕо туохха үөрэниэн, ким буолуон баҕарарын эбэтэр тугу тутууга кыттыан баҕарарын уонна бэйэтин бириэмэтин туохха аныырын талыан сөп: учууталы кытта видео-уруоктар, биктэриинэ ыйытыыларыгар эппиэттэр, роботы хомуйуу, уруһуй о.д.а. Оффлайн өттүгэр оҕо, анал куурустарга кыттан, тэрилтэлэргэ стажировканы баран, бэйэтин ханнык эмэ идэҕэ тургутан көрүөн сөп. «Буулкалар мас үрдүгэр үүммэттэр» тэрилтэ аудиторията - 7-16 саастаах оҕолор уонна эдэр дьон төрөппүттэрин кытары, сүрүннээн дьиэлэригэр үөрэнэр оҕолор.
Бырайыак 2011 сыллаахха атырдьах ыйын 14 күнүгэр, тэрилтэ IpPro хампаанньа ыыппыт «Оранжерея проектов» стартаптар куонкурустарыгар кыайыытыттан саҕалаан, үлэлээбитэ.
Иванова урбаанньыттарга аналлаах тэрээһиннэргэ кыттыбыта, презентаациялары оҥорбута, сотору кэминэн биир санаалаахтарын кытта хамаанда тэриммитэ - саҕалыыр кэмигэр 16 киһилээх модельердарга аналлаах кууруһу хомуйбута. 2012 сыл күһүнүн диэки үөрэх бырагырааммата номнул 12 толору куурустаах этэ, ол быыһыгар режиссердар, актердар, хаартыскаҕа түһэрии, архитектуура уо.д.а. Тэрилтэ ЗИЛ Култууратын дыбарыаһыгар хостору арендалаабыта, 2013 сылга биэс кууруһу ыыппыта (хас биирдии куурус 10-15 дьарыктаах), үөрэнээччилэр 15-тии киһинэн бөлөхтөргө арахсыбыттара, дьарыктар нэдиэлэҕэ биирдэ буолаллара, биир дьарык сыаната 1000 солкуомай.
Хампаанньа оҥоһуллубут методикаларын лицензиялыыр, онлайн-технологиялары сайыннара, франшиза тэрийэр былааннаах.
Линда Роттенберг. Линда Роттенберг (; 1968 сыл балаҕан ыйын 12 к.) — Эмиэрикэ урбаанньыта уонна менеджера, Endeavor Global, Inc. (1997 сылтан) тэрийээччитэ уонна салайааччыта, Zayo Group, LLC уонна Zayo Group Holdings, Inc. (2014 сылтан) салайааччыта; «Эдэр президент» тэрилтэ чилиэнэ (); «Иирээки диэн хайҕабыл: сүүрүгү утары хамсааһын күүһэ» () диэн кинигэ ааптара. Сайдан иһэр рыноктарга эргиэн кыахтарын уонна урбаан Аан Дойду таһымнаах эксперта.
Гарвард урбаан оскуолатыгар үс куурсу ыытар.
Олоҕо.
Линда Роттенберг — адвокат уонна дьиэ хаһаайкатын кыыһа, Ньютоҥҥа улааппыт — Бостона таһа, Массачусетс ыстаат.
Кыра сылдьан түмэт идеяларын сэҥээрбит уонна ол бу түмэт тэрилтэлэригэр үлэлээбит.
Линда Роттенберг Йель быраап оскуолатыгар (Йель университета) юридическай таһым уонна Гарвард университетыгар бакалавр таһымын ылбыт. Бэйэтэ этэринэн билигин үөрэҕин талара эбитэ буоллар менеджмент үөрэҕэр барыах эбит.
Йель быраап оскуолатын бүтэрбитин кэннэ Аргентинатааҕы Палермо Университет салайыы программатыгар үлэлээбит.
1996 сыллаахха Ашока Пуондатын үлэтигэр кыттыһан Пуонданы Латыын Эмиэрикэтигэр тарҕатар.
1997 сыллаахха Петер Келлнеры кытта сайдан иһэр дойдуларга кыра уонна орто бизнеска көмөлөһөр Endeavor Global, Inc. диэн Аан Дойду таһымнаах эргиэнэ суох тэрилтэни тэрийэр уонна салайар.
2014 сыл ыам ыйын 14 к. Zayo Group, LLC уонна Zayo Group Holdings, Inc. салайааччыта буолар, ону таһынан ABRAAJ Capital сүбэтигэр киирэр
Сыанабыл.
2001 сыл сэтинньи 5 к. Time сурунаал "Endeavor Global"  тэрийээччилэрин Линда Роттенбергы уонна Петер Келлнеры  «XXI үйэ 100 саамай ордук саҥардыыны оҥорооччулар» () ахсааннарыгар кииллэрэр.
2002 сыллаахха Шваб Пуондата "Endeavorы" уонна Линда Роттернбергы Аан Дойду экономикаҕа форумугар Аан Дойду саамай бастыҥ түмэт урбаанньыттарын ахсааныгар кииллэрэр.
2003 сыллаахха Innovators Under 35 диэн саамай үчүгэй эдэр саҥардааччылар ахсааннарыгар киирэр.
Dell, Inc. диэн хампаанньа бэйэтин рекламатыгар көрдөрөр.
2008 сыллаахха Аан Дойдутааҕы Вдова Клико диэн вино дьиэтэ Линда Роттенбергы «2008 сыллаах Дьыала Дьахтара» () ааты иҥэрэр. Ол сыл US News &amp; World Report кинини «Саамай ордук Эмиэрикэ салайааччыта» () диэн ааттыыр.
2011 сыллаахха Forbes Линда Роттенбергы Impact 30 диэн бастыҥ түмэт урбаанньыттар ахсааннарыгар кииллэрэр.
Кинини «Аан Дойду сарсыҥҥы салайааччыта» (), «Эдэр Аан Дойду салайааччыта» () уонна «Бастыҥ түмэт урбаанньыта» () диэн ааттыы сылдьыбыттара.
Тус олоҕо.
Брюс Фейлер () диэн телеведущайга, суруналыыска уонна суруйааччыга кэргэн тахсыбыт. Икки игирэ кыыстаах. Бруклиҥҥа олорор.
Венди Копп. Венди Сью Копп (, төр. бэс ыйын 29 күнэ 1967) — кэммиэрсийэтэ суох кыра хааччыллыылаах дьиэ кэргэннэр үөрэх ылыыларын тоҕоостоох оҥоруунан дьарыктанар Teach For America тэрилтэ тэрийээччитэ уонна сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ. Ону кэккэ Teach For All, АХШ-тан атын дойдуларга Teach For America моделын туһанар глобаальнай кэммиэрсийэтэ суох тэрилтэлэр ситимнэрин, генераальнай дириэктэрэ уонна олохтоһооччута
2014 сыллаахха Копп Fortune сурунаал версиятынан 50 аан дойдуу улуу лиидердарын ахсааныгар 25-с миэстэ буолбута.
Биографията.
Венди Копп Далласка (Техас) Highland Park High School оскуоланы бүтэрбитэ, ол кэннэ Принстон үнүбүрсүтүөтүн иһинэн баар Вудро Вильсон аатынан уопсастыбаннай уонна аан доудй сыһыаннарын оскуолатыгар үөрэммитэ. 1989 сыллаахха принстоҥҥа бакалаавр истиэпэнин ылбыта. Үнүбүрсүтүөккэ үөрэнэр сылларыгар Принстон Business Today сурунаалын чилиэнэ этэ уонна University Press Club састаабыгар киирэрэ.
Teach For America.
1989 сыллаахха Венди Копп бэйэтин диссертациятыгар Teach For America тэрилтэни тэрийэргэ этии киллэрбитэ, диссертациятын суруйарга кини социология ыстаарсай профессорын Марвин Бресслеры кытта сүбэлэспитэ. Бырайыагын ис дьиҥэ - эмиэрикэ дьадаҥы дьиэ кэргэннэрин оҕолорун сылларынан үөрэтэргэ эдэр үөрэҕи бүтэрбит учууталлары тардыы. Сотору кэминэн Копп, Принстоны бүтэрээт, Teach For America тэрийбитэ. 1990 сыллаахха кэллиэстэри 500 бүтэрээччи эдэр дьон Teach For America-ҕа учууталлаары кыттыспыттар. 1991 сыллаахха Копп Echoing Green-н TFA сайдыытыгар граан ылбыта. 2012 сыллаахха хампаанньа ыраас ахтыыба сылга $419,098,314 кырата суох буолбута.
2007 сыллаахха Копп Teach For All тэрийбитэ (Teach For America моделын туһанар глобаальнай кэммиэрсийэтэ суох тэрилтэлэр ситимнэрин). 2013 сыллаахха Венди Teach For America генераальнай дириэктэрин дуоһунаһыттан уурайбыта уонна тэрилтэ бырабылыанньатын бэрэссэдээтэлин оруолун сүкпүтэ.
Тус олоҕо.
Кэпп кэргэннээх, кэргэнэ - Ричард Барт, Knowledge Is Power Program пуонда бэрэсидьиэнэ, Нью-Йорка олороллор, түөрт оҕолоохтор.