mariaria/ykt_dataset huggingface dataset:
TikTok. TikTok ("ТикТок"), Кытай программата, ByteDance тэрилтэ оҥорор сигэтэ. Билиҥҥи кэмҥэ YouTube уонна Instagram кэнниттэн үһүс буолар аудиториатынан Аан Дойдуга, 2020 сылтан динамично сайда турар.
Кытайга «Дуинь " (кит. Ол курдук, күннээҕи түбүк. «TikTok «уонна» Доуоинь " ис хоһоонунан буолаллар, ол эрээри, Кытайга цензурнай хааччахтарга сөп түбэһиннэрэн туспа сервердэргэ үлэлииллэр. Лос- Анджелес, Нью- Йорка, Лондон, Парижка, Москва, Берлин, Дубай, Мумбаи, Джакартаҕа, Сеулга уонна Токиоҕа бааллар.
1 миллиардтан тахса туһанааччы 150 дойдуттан турар. Кытайга сыһыарыы саамай үрдүк чыпчааллаах, 25-44 саастаах, оттон Кытайга туһанааччылар 43 %- нара 24- тэн үөһэ саастаахтар. 2019 сыл түмүгүнэн ый аайы Россия туһанааччылара 16,25 млрд көрбүттэрэ уонна 20,83 мөл. видео туруорбуттара; 23 мөл. тэҥнэспиттэрэ уонна туһаммыттара 1,62 млрд видео. 2020 сыл бүтүүтэ сервис уопсай аудиторията 700 мөл. туһанааччы буолла.
Тутаах уратылар.
«TikTok» мобильнай сыһыарыы фондовай режимҥэ үгүстүк музыканы тутан олороллор, түргэтэтиэхтэрин, бытаарыахтарын, фильтр көмөтүнэн чопчуланыахтарын сөп. Музыкальнай клип айарга сыһыаран туһанааччылар музыкальнай жанрдартан киэҥ спектакль фоновай музыканы талыахтарын, фильтр көмөтүнэн 15- с секунднай видео суруйуохтарын сөп уонна дьону кытта «Tiktок» эбэтэр атын социальнай платформаларга. Синхроннай ырыаҕа сыһыаннаах видеоряды кытары кылгас видео уһулуохтарын сөп.
Один из режимов» реакция " — позволяет пользователями реакции на другое видео, создавая виртуальный экран, накладывающая на видео самой реакции. Атын режими, «дуэт», туһанааччыларга икки видеонан сыһыары тардарга көмөлөһөр, ол уратыта өссө тус- туһунан этэ. musical.ly.
Приложение позволяет пользователями " приватным». Маннык ааҕыыларга " TikTok «видеороликтар испииһэктэрин эрэ көрүөхтэрин сөп, олор суоттарыгар Суотту хаһаайына быһаарылларын, атыттара көрбөттөр. Туһанааччылар бары " доҕоттор» эбэтэр кинилэр эрэ «реакция» режиминэн эбэтэр «дуэт»режиминэн сыһыарыы нөҥүө бииргэ үлэлиир кыахтаахтар. Туһанааччылар эмиэ «публичнай» статуһу, «только для друзей» эбэтэр «личное» диэн статуһу туруоруохтарын сөп, олор истэригэр суоттанара «чааһынай» эбэтэр суох.
«Рекомендация» страницата — бу урукку дьайыыларга олоҕурбут видеоматериал сүүрээнэ, кини лайкалара. «ТХПК» политикатыгар сөп түбэһиннэрэн, автордара 16 сааһын туолар түгэнигэр эрэ видеоҕа түбэһэллэр. 16- тан тахса сыл туһанааччылар «рекомендациялар» страницаларыгар, дорҕоонноругар эбэтэр ханнык эмэ тыастарга олоҕуран көрдөрүөхтэрэ суоҕа.
Туһанааччылар эмиэ видео, хаамыытын, фильтрдэри уонна «сохраненнай» разделга киллэрэн биэриэхтэрин сөп. Бу раздел кини профилыгар туһанааччыга эрэ көстөр, ханнык баҕарар видеоҕа, хаамыыга, фильтрга, урут оннунан хаалбыт звуквукциятыгар төннөргө көҥүллэнэр.
«TikTok " диэн искусственнай интеллектуальнай интеллект туһанааччылар интэриэстэрин ырытар уонна кинилэри туһанааччы контенын кытта бииргэ үлэлииллэрин ситиһэр уонна хас биирдии туһанааччы контенын чопчулаан көрдөрөрүгэр туһаныллар.
ByteDance. ByteDance ("БайтДэнс", ол эбэтэр Beijing ByteDance Technology Co., Ltd курдук биллэр), Кытай бэһис улахан технологическай сайдыбыт тэрилтэтэ, улахан холдиҥ, элбэх киэҥник биллэр проектара бас билээччи (холобура TikTok уонна Тоутяо). Сүрүннээн Кытай, Америка, Индия уонна Франция рыногар күүскэ үлэлиир, ол эрэн Саха Сиригэр TikTok дьон үксэ туттар буолбут. 
2020 сыл түмүгүнэн БайтДэнс тэрилтэ капитализациата рекорд улааппыт.
Clubhouse. Clubhouse ("КлабХаус"), саҥаран алтыһарга аналлаах аныгы социальнай ситим. 2020 сыллаахха Alpha Exploration Co тэрилтэ үлэһиттэрэ арыйбыттара. 
2020 сыл ахсынньытыгар сыаната 100 мөл. дуоллар кэриҥэ буолбута. 2021 сыл тохсунньу 21 күнүгэр сыаната биир миллиард дуолларга тиийбитэ.
Эмии. Эмии, ол эбэтэр эмээһин ("Минет" диэн латыын тылыттан Саха тылыгар киирбит, ол эбэтэр өссө Фелляция дэнэр), үксүгэр дьахтар эбэтэр эр киһи, эр киһи буччатын айаҕынан эмээһинэ буолар, тылынан, тииһинэр уонна күөмэйинэр мускуйан эр киһиэхэ дуоһуйуу, оргазм оҥоруу биир көрүҥэ. Эмээһин былыр былыргаттан бары кыылларга уонна дьоннорго баар, айылҕаттан. Эмээһин хартыыната порно киинэлэргэ көстөөччү, сүрүннээн улахан макро устуунан. 
Эмээһин түргэнник эр киһини көҕүйүүгэ тиэрдэр, эр киһи астынар уонна дуоһуйар, эр киһи буччатыттан араас сүмэһин түһэр (сыраан) эмтэрэргэ эбэтэр анньыһарга сымнаҕас буоларын курдук. Оргазм кэмэ саҕаланар. 
Урут былыр гректарга эдэр уолаттар күүстээх боотурдары эмиэхтээхтэр эбит, ол аата убаастааһын биир көрүҥэ эбит.
Оххунуу. Оххунуу эбэтэр охсунуу, ол эбэтэр мастурбация диэн буолар. Эр киһи буччатын (өбүһүн) эбэтэр дьахтар абаһын илиитинэн мускуйан бэйэтин көҕүйүүгэ тиэрдэр , бүтэһигэр сексуальнай баҕа санаатын ханнарар, оргазм түмүккэ тиэрдиэн сөп. 
Оххунуу былыр былыргаттан бары кыылларга уонна дьоҥҥо баара, ол эрэн былыргы дьоннор оххунууну куһаҕан диэн ааттыыллара. Холобур, былыргы Италиаҕа эдэр уолаттары уонна кыргыттары оххуналларын көрдөхтөрүнэ өбүстэрин (абастарын) итии тимиринэн сиэтэллэрэ. 
Билиҥҥи билимньи ситиһиитинэн оххунуу доруобуйаҕа туһалаах, буортута суоҕунан биллэр. 
Оххунуу порно киинэлэргэ көстөр.Оххунан баран буччаҕын суунуохтааххын.
Турсуҥнаһыы. Турсуҥнаһыы ол эбэтэр Петтиҥ () диэн эр дьон уонна дьахтар, дьахтар дьахтары кытта, эр дьон эр дьону кытта сексуальнай баҕаларын көҕүтэн анньыспакка аата этэринэн сииннэринэн аалсалларын ааттыыллар, сыллаһыахтарын сөп. Петтиҥ биир көрүҥүҥ фроттеризм дииллэр.
Көҕүйүү. Көҕүйүү диэн сексуальнай баҕа санаа кэмигэр кэлэр киһи туруга. Көҕүйүү араас биричиинэттэн буолуон сөп, Холобура порно киинэни көрөөһүнтэн эбэтэр оххунуу кэмигэр. Көҕүйүүнү көҕүтэр биричиинэлэр:
Көҕүйүүнү либидо процеһыгар киллэрэллэр.
Фетишизм. Фетишизм (өссө Фетиш диэн ааттыыллар), көҕүйүү биир көрүҥэ, сексуальнай баҕа санаалартан биирдэстэрэ. Сүрүннээн эр дьоҥҥо айылҕаттан сайдар, дьахтарга наһаа оннук буотах. 
Фетишы көҕүтэр үксүн араас таҥастар, холобур араас халыҥ соннор (пуховиктар), берцы, араас байыаннай униформалар, араас дьахтар кэтэр таҥастара. 
Эр дьон фетиштыыр таҥастарын ким да көрбөтүгэр мунньуон сөп, коллекция оҥоруон сөп, уонна онно оххунуу оҥоруон сөп. 
Сүрүннээн биир санаалаах эр дьон фетиш тематыгар түмсэллэр, интернеткэ биир түмэл Recon диэн баар.
Берцы. Берцы эбэтэр байыаннай атах таҥаһа диэн биллэллэр. Сүрүннээн эр дьон атаҕын таҥаһа буолар,охсуһууга уонна экстрим спортка туттуллар. Сүрүннээн фетишизм биир сүрүн көрүҥэ буолар.
Recon. Recon (Рекон), Германия социальной ситимэ, фетишистар мустан кэпсэтэр сирдэрэ. 2020 сыл түмүгүнэн Аан Дойду үрдүнэн 22 мөллүйүөн эр дьон регистрациаламмыт (олор истэригэр Арассыыйаттан 1 мөл, Саха Сириттэн 2 тыһ эр дьон). Рекон үксүн фетишизм уонна БДСМ тематыгар эр дьону түмэр. 
Рекон сүрүн сирэйэ https://www.recon.com/
BDSM. BDSM эбэтэр садомазохизм диэн психологическай уонна эротическай ситимнээх ролевой оонньуу, сексуальнай көҕүтүүлээх, охсуһуулаах, охсуһардаах, саайсыылардаах, тустааһыннаах, ыарыы оҥорооһуннаах, дьаһайааччы уонна толорооччу оруоллаах. Бастакы БДСМ хамсааһына 1980 сыллардаахха Америкаҕа тарҕаммыта, билиҥҥи кэмҥэ барытыгар баар, Саха Сиригэр эмиэ киэҥник эмиэ туттуллар. 
БДСМ оонньуу дьахтар уонна эр киһи икки ардыгар да буолуон сөп, эбэтэр гейдэр уонна лесбилар икки ардыгар буолуон сөп. 
Recon диэн ситим фетишизм уонна БДСМ темалаах дьон мустар сирэ.
ФИЗИОЛОГИЧЕСКАЙ- сексуальнай өттүнэн кэһии түмүгэр ол эбэтэр атын социальнай- детерминнээх усулуобуйаны эбэтэр табаҕы, ону тэҥэ (өрүү да буолбатах) өй-санаа өттүнэн сабыдыаллааһын, охсуу, кычыгылааһын уо. д. А. Онуоха сэргэх киһи быһаччы половой контактан тутулуга суох, сексуальнай дьайыылар сорҕолоро да буолуон сөп.
СОЦИАЛЬНАЙ- патриотическай эбэтэр буруйу оҥоруу уратыта, бастатан туран, СССК (аббевиатура) английскай тылтан са2а, sansensensual)-куттал суох буолуутун принциптэрэ, өй-санаа уонна көҥүл өттүнэн көрүү принциптэрэ быһаарыллаллар. Сэргэх буолуу үксүгэр моральнай уонна физическэй өттүнэн сабыдыаллааҕын, киһи естественнэй психоторнай реакцияларын уратылааҕын уонна сэргэх баҕатыттан сэрэхтээх буолуу анал механизмнары туһанарын көрдөрөр. Чуолаан, сессия кыттыылаахтара ханнык баҕарар кэмҥэ эрдэттэн быһаарыллыбыт стоп (Стп-тыл, тыйыс эбэтэр хамсаныы), ити дьайыылары тохтоторго бүтүн кэмҥэ тохтуур кэм ирдэбилэ буоларын көрдөрөр кыахтаахтар. Сорох паараларга сигнализация уустук системата туһаныллар, ону тэҥэ туһааннаах партнерга сыһыаннаах сабыдыаллааһын эбэтэр сабыдыаллааһын кыаҕын биллэрэргэ кыах биэрэр.
Кыттааччылар атриутиката уонна сүһүөхтэрэ.
Сэргэх кыттыылаахтара бэйэлэрин практикаларыгар (оттон сорохтор күннээҕи олоххо да) фетиш- атриутиканы уонна фетиш- моду туһаналлар.
Классическай атрибутунан ыстаалтан тигиллибит сиэри- туому (оннук суох), латекснай көстүүмнэри, моойторук, иистэнньэҥнэри, масканы о. Д. А.
Сэргэх - атрибуттарга сыһыаннаах ювелирнай оҥоһуктар бааллар. Үксүн «трискэл» уруһуйдаах ырыаһыт эбэтэр КУЛОНА-сэргэх култуура символа.
Бу партнердарга («эшен», английскай « — дьайыы) быһаччы сыһыаннаах предметтэр, ол гынан баран, туттулла сылдьар кэмнэригэр — плети, хлыстары, өстүөкүлэни уо. д. А, Россия сэргэх иһитиннэриитигэр, үксүн» девайс («ааҥлтан» девайс « — оҥоһук, оҥоһук) диэн ааттанар. Оттон бу тиэрмин формирование элеменнэрин — наручников, ошейников уо. д. А сыһыаныгар (декоратив элеменнэрин сыһыаныгар, быраабыла курдук, туһаныллыбат) туттуллуон сөп.
Үөһээ Бүлүүгэ маастар, хаһаайын, Тойон (М), Хотун (Ж) ааттыыллар.
Сексуальнай оонньуулар арҕааҥы дойдуларга ГЕЙ- кулууптарга, свингердэргэ уонна сэргэх кулууптарга сытар «хараҥа хостор» үгүстүк ыытыллаллар.
Гей. Гей диэн уол оҕо, сексуальнай ортентациата сүрүннээн эр киһиэхэ охтор. Эр киһини таптыан баҕарар, кинини кытта сылдьыан баҕарар. Учуонайдар ырытыыларын 23% эр дьон гей буолуохтарын сөп, ол эрэн үксүлэрэ кыбыстан аһаҕастык эппэт. 
Америка, Европа, Корея, Япония, Бразилия курдук демократия сирдэригэр гейдэр көҥүллүк сылдьаллар, онтон Арассыыйаҕа саһан бобуулаахтык сылдьаллар. Ол иһин Арассыыйаттан элбэх гей омук сирдэригэр кэнники көһөн барар, эбэтэр хаһан Да ыал буолбакка олоруон сөп, эбэтэр дьахтары кытта сымыйанан ыал буолан баран сим биир дьоло суохтук сылдьар, арыгыһыт буолар.
Уопсастыбаҕа сиэрдээх сыһыан аан дойдутааҕы күнэ. Уопсастыбаҕа сиэрдээх сыһыан аан дойдутааҕы күнэ () ХНТ Генеральнай Ассамблета № A/RES/62/10 нүөмэрдээх 2007 сыл ахсынньы 18 тахсыбыт резолюциятынан бэлиэтэнэр. Сыл ахсын олунньу 20 күнүгэр 2009 сылтан ыла бэлиэтэнэр. 
Резолюцияҕа "аан дойду бүттүүнэ быстар дьадаҥы буолууну суох гыныыга, дьон үлэлээх буолууларын ситиһиигэ, дьахтар уонна эр киһи тэҥ буолуутун ситиһиигэ, уопсастыба баай-тот буолуутун уонна сиэрдээх буолуутун ситиһиигэ салгыы күүскэ үлэлиэхтээҕин туһунан этиллэр." 
Аан бастаан маннык күнү олохтуур туһунан Кыргыстаан бэрэсидьиэнэ Курманбек Бакиев эппитэ. Кэлин бу этиини Кыргыстаан тас дьыалаҕа миниистирэ Эднан Карабаев Генеральнай Ассамблея 62-с сиэссийэтигэр көтөхпүтэ.
Ийэ тыл аан дойдутааҕы күнэ. Ийэ тыл аан дойдутааҕы күнэ () — сылын ахсын олунньу 21 күнүгэр бэлиэтэнэр, ЮНЕСКО Генеральнай ассамблеята 1999 сыллаахха олохтообут күнэ. 2000 сыллаахтан бэлиэтэнэр.
Байыаннай куорат (Ботлихскай оройуон). Байыаннай куорат (биитэр олохтоох диэн ааттыылларый Куорат) — байыаннай куорат в Дагестан Республиката Ботлихскай оройуон. Куорат көмүскэллээх диэн ааттаах байыаннай араас сиртэн ыыппыт Арассыыйа.
География.
Куорат сиргэ турар Арҕаа Дагестан Ботлих оройуона. Ботлихскай оройуон киинигэр турар.
Омугум.
Байыаннай куоракка икки сүрүн баар омугум: нууччалар и аварецтар. Билигин в. Н. пуун нууччалар аварецтартан ордуктар эрээри, аварецтар да аҕыйахтар.
Марс 2020. Марс 2020 (ол эбэтэр ) диэн Марс планетаны үөрэтэр NASA биир сүрүн программата. Ол программанан сылтаан Персеверанс диэн кыһыл чолбону үөрэтэр тэрил айыллыбыта.
Персеверанс. Персеверанс диэн «Кыһыл планета»ну (Марс) үөрэтэр тэрил, От ыйын 31 күнүгэр 2020 Канаверал сириттэн көтөн Олунньу 18 күнүгэр 2021 сыллаахха көтөн тиийбитэ. Персеверанс Марс 2020 диэн программанан үлэлиир.
NASA. NASA (ол эрэн булгуччу "National Aeronautics and Space Administration", ол эбэтэр сахалыы тылбааһа "Национальнай Аэронафтика уонна Куйаары үөрэтэр салалта"), Америка дойдутун тэрилтэтэ, Аан Дойдуга куйаары үөрэтэр саамай улахан тэрилтэ буолар.
Базата — Хьюстон, Техас (АХШ).
Genshin Impact. Genshin Impact (Геншин Импэкт), оонньуу, көмпүүтэргэ, PS4, PS5, Nintendo, Android платформаларга тарҕанар. 2020 саамай популярнай оонньуута буолар.
Соҕотохсуйуу. Соҕотохсуйуу диэн киһи туруга буолар, ол эрэн дьоҥҥо эрэ буолбакка, холобура кыылларга эмиэ буолуон сөп. Холобура ыт соҕотохсуһар киһи курдук, эмиэ көрүүгэ наадыйар.
Соҕотохсуйуу икки өрүттээх: үчүгэй - бэйэн соҕотох дьонтон сынньаныы, куһаҕан - соҕотох хаалыы, туоратыллыы.
Ол эрэн соҕотохсуйуу диэн термины үксүн куһаҕан өйдөбүлүнэн ааттыыллар. 
Соҕотохсуйууну үксүгэр эдэр уол уонна кыыс ылыан сөп, аҥардарын булбакка, эбэтэр атын сексуальнай хайысхалаах киһи. Эбэтэр кырдьаҕас дьон. 
Соҕотохсуйуу туругун аһардыбатаххына депрессия туруга үөскүөн сөп.
Уйгуурдары хаайыыга угар политика Кытайга. Уйгуурдары хаайыыга угар политика Кытайга 2013 сылтан үлэлиир, 2013–2020 сыл иһигэр уйгуур омуктан 700 тыһыынча эр киһини, 670 тыһыынча дьахтары хаайыыга укпуттар, 320 тыһыынча оҕону. Хайыыга уйгуурдары эрэ буолбакка Кытай араас муннугуттан тутуллубут политическай оппозициалары, кыргызтары, казахтары, нууччалары, таджиктары угаллар. Уопсайа 2 мөллүйүөн киһи "иитиллии" лааҕырыгар олорон тахсыбыт. 
"Иитиллии" лааҕырга кытайдар уйгуурдары уонна атын омуктары Кытайы таптыырга, былааҕын сыллыырга уонна кытай тылынан саҥарарга үөрэтэллэр. Бэйэлэрин тылларынан саҥарарга бобуллар.
5 тохсунньу 2021 сыллаахха АХШ уонна Дьоппуон резолүциа таһаарбыттара, ол онно Кытай правительствота геноцид оҥорор диэн буолбута.
25 олунньу 2021 сыллаахха Канаада ыҥырыытынан, Украина, Аустралиа, Германия, Польша, Норвегия, Франция, Индия, Казахстан, Азербайджан ити резолүциаҕа кыттыспыттара уонна эмиэ геноцидынан билиммиттэрэ. Ол күн Арассыыйа, Беларусь, Венесуэла, Хоту Кэриэйэ Кытайы өйөөбүттэрэ.
Киви (ас). Киви диэн үүнээйигэ үүнэр ас буолар, фрукталартан биирдэстэрэ. Сүрүннээн актинидия мастарын аймахтара буолар, сүрүннээн Кытайга уонна Саҥа Зеландияҕа үүнэр.
Ходжалы сиэртибэлэрин күнэ. Ходжалы сиэртибэлэрин күнэ («Ходжалы геноцидын уонна дойду үрдүнэн траур күнэ») — Азербайджан Өрөспүүбүлүкэтигэр олунньу 26 күнүгэр бэлиэтэнэр күн.
1992 сыл олунньу 25-26 күннэригэр Ходжалы куорат олохтоохторун эрмээн сэбилэниилээх формированиелара өлөртөөбүттэр. Азербайджан түмэнин силиэстийэтин түмүгэ этэринэн 485 киһи өлбүт.
1994 сыл кулун тутар 1 күнүгэр Азербайджан бэрэсидьиэнэ Гейдар Алиев бу күҥҥэ аналлаах ыйаах таһаарбыт. Азербайджан Милли Меджлиһин (Ил Түмэн) уурааҕынан олунньу 26 күнэ «Ходжалы геноцидын уонна дойду үрдүнэн траур күнэ» диэн биллэриллибит.
Дженнер Эдвард. Эдвард Энтони Дженнер (; (Ыам ыйын 17 кунэ 1749, Беркли (Голлершир)) — Тохсунньу 26 к. 1823) — хара уоспаны утары аан дойдуга бастакынан киһиэхэ суоһаабат ынах уоспатыттан оҥоһуллубут вакцинаны оҥорбут английскай быраас. Лондоҥҥа уоспаны утары быһыы туруоруу хампаанньатын бастакы салайааччыта (1803).
Эдвард Дженнер Англияҕа Беркли куоракка, Гостерширга ыам ыйын 17 күнүгэр 1749 сыллаахха төрөөбүтэ. Кини аҕата Стефан Дженнер Беркли викарий этэ, онон Эдвард үчүгэй начальнай үөрэҕи ылбыта. Уон түөрт саастааҕар Даниэл Лудлоу диэн олохтоох хирурга үөрэттэрэ биэрбиттэрэ, салгыы Лондоҥҥа үөрэммитэ. Онно анатомияны үөрэппитэ уонна ыарыһахтары кытта алтыһарга үөрэммитэ, онтон төрөөбүт Беркли куоратыгар быраас уонна хирург буолбута. В 1792 сыллаахха Дженнер Сент-Эндрюс университетыгар «норуот эмтээһинин чинчийиигэ» мэдиссиинэ степенин ылбыта.
Чэгиэн турук күнэ (Саха Өрөспүүбүлүкэтэ). Чэгиэн турук күнэ () — бэрэсидьиэн М.Е. Николаев ыйааҕынан 2000 сыллаахтан олунньу бүтэһик баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэр.
Ыйаахха сурулларынан бу бэлиэ күн хас биирдии ыалга, үлэлиир кэлэктиипкэ уонна бүттүүн өрөспүүбүлүкэҕэ чөл туругу олохтуур соруктаах олохтоммут.
Иванов Прокопий Семенович. Иванов Прокопий Семенович — зоотехник учуонай, СӨ хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ.
Сунтаар оройуонугар Элгээйигэ 1941 сыллаахха кулун тутар 4 күнүгэр төрөөбүтэ.
СГУ-ну, Хабаровскайдааҕы үрдүкү баартыйа оскуолатын бүтэрбит.
Virgin Galactic. Virgin Galactic ("Вөрдьиҥ Галактик"), АХШ тэрилтэтэ, дьону куйаарга көтүтэргэ былаанныыр. Тэрилтэ бэйэтэ Virgin Group бөлөххө киирэр.
Square, Inc.. Square, Inc. (Сквуэр Инкорпорейтед), АХШ саҥа тэрилтэтэ, электроннай уонна интернет нөҥүө харчы төлөбүрүн оҥорор тэрилтэ. 2021 сылтан биткоин атыыласпыта.
Virgin Atlantic. Virgin Atlantic диэн Улуу Британия авиакомпанията, биир Аан Дойдуга саамай улахан авиакомпания буолар, 5 континеҥҥа уонна 138 дойдуларга көтөр көтөр ааллаах. 
Virgin Atlantic 51% акциата Virgin Group уонна 45% акциата Singapore Airlines бас билиитигэр киирэр. Өссө 4% көҥүл эргийэр, олор ахсааннарыгар 5000 кэриҥэ акция саха дьоно Тинькофф Инвестиции нөҥүө бас билэр.
Virgin Group. Virgin Group (Вөрдьиҥ Групп) диэн Улуу Британия технологическай конгломера, кини бас билиитигэр 68 аныгы тэрилтэлэр киирэллэр, олох ахсааннарыгар киэҥник биллэр Virgin Atlantic уонна Virgin Galactic.
Fntastic. Fntastic ("ФнТастик", Эв Эн Тастик, сүрүннээн "Фантастик"), Саха Сирэ биир түргэнник сайда турар тэрилтэтэ, стартап, видео оонньуулары оҥорор тэрилтэ уонна араас программалары. 
Салалтата — Дьокуускай.
Сүрүн бырайыактара - АХШ, Канаадаҕа, Арассыыйаҕа.
Төрүттэммит сыла 2015. 
Туруга.
Сүрүн сирэйэ https://www.fntastic.com/
the Day Before инцидена.
The Day Before диэн оонньууга Fntastic тэрилтэ 85% харчытын барытын укпута, онтуката Ахсынньы ый 2023 сыллаахха тахсыытыгар Steam платформаҕа умса түһүү буолбута. Ол фонугар тэрилтэ улахан харчыта барыта умайбыта. Ситуацианы Mitsui Group уонна BlackRock курдук инвестиционнай гиганнар Fntastic тэрилтэни инники кэскилгэ акциаларын IPO кэнниттэн ылар былааннара тохтообута иһилиннэ. 
Сурах хоту Ахсынньы 28 күнүттэн 2023 Fntastic официально банкротства туругун барар, ол эбэтэр эстэр уонна тэрилтэ быһыытынан сүтэр.
Биир сураҕынан Саха Сирин былааһа докапитализация оҥоруон сөп, Fntastic быыһанарын курдук.
Стартап. Стартап, өйдөбүл, сүрүннээн саҥа айыллыбыт тэрилтэлэри ааттыыллар. История көрдөрөрүнэн стартаптар түргэнник тахсыахтарын сөп, холобура биллэр стартаптар Tesla, Xiaomi, MyTona.
Аан дойду үрдүнэн быһыттары утарар күн. Аан дойду үрдүнэн быһыттары утарар күн эбэтэр Өрүстэр күннэрэ — «Өрүстэр аан дойдутааҕы ситимнэрэ» (АХШ) диэн түмэт тэрилтэ көҕүлээһининэн сылын ахсын кулун тутар 14 күнүгэр бэлиэтэнэр.
Быһыттары тутуу уу күүһүн туһанан электириичэстибэ ылаары, халаан уутутуттан көмүскэнээри уонна бааһыналары ууннан хааччыйаары ыытыллар. Аан дойдуга 45 тыһыынча бөдөҥ быһыт (15 миэтэрэттэн үрдүк) баар. Улахан быһыттар саамай элбэхтик Кытайга тутуллубуттар: 22 тыһыынча (аан дойду быһыттарыттан 45%). Иккис миэстэҕэ АХШ - 6575, онтон урукку ССРС, Ииндийэ уонна Япония. Онтон аҥаардара уу кутууга аналлаахтар: үүнээйи үүннэрэр сирдэр 30 - 40% быһыттан тутулуктаахтар. 75 дойдуга бөдөҥ быһыттар халаан уутун тохтотоллор. Дойдулар үс гыммыт биирдэрэ электириичэстибэлэрин улахан аҥаарын гидростанциялартан ылаллар. 
Ол эрээри быһыт тутуута - айылҕаны уларытыы биир көрүҥэ. Кэлиҥҥи 50 тыл тухары бөдөҥ быһыттары тутуу түмүгэр 30-60 мөл. киһи көһөргө күһэллибитэ. Быһыты тутуу түмүгэр 400 тыһ. кв. км өҥ буордаах сирдэр уонна сыаналаах ойуур тимирдиллибитэ. Саха сиригэр алмаас хостооһунугар электроэнергия ирдэммитигэр Бүлүү өрүскэ 60-с сс. быһыт туппуттара. Ол түмүгэр Туой Хайа бөһүөлэк олохтоохторун көһөрбүттэрэ, өбүгэлэрин сирэ, уҥуохтара уу анныгар хаалбыта. Быһыт үөһээ өттүгэр үөскээбит Бүлүү байҕалын түгэҕэр тыа тимирбитэ, онтон сылтаан өрүс фенол холбоһуктарынан уонна атын сытыйыы бородуукталарынан сүһүрдүллүбүтэ.
Быһыттар туһалаах өрүттэрин сэргэ омсолоох өрүттэрин болҕомтоҕо ыларга анаан аан дойдуга 80-с сс. быһыттары утары хамсааһыннар баар буолбуттара. Холобур, Латвияҕа Даугава өрүһү быһыттыыр бырайыагы утарыыттан саҕалаан дойду ССРС-тан арахсарыгар тиийэ туруорсубуттара. ССРС-ка Сибиир өрүстэрин соҕуруу Орто Азияҕа хайыһыннарар бырайыак баар буола сылдьыбыта. Маны элбэх киһи, экологтар утарбыттара.
Пи чыыһыла күнэ. π чыыһыла күнэ — математиканы сөбүлээччилэр кулун тутар 14 күнүгэр 1:59:26 бэлиэтиир күннэрэ. Пи чыыһыла — математика константаларыттан биирдэстэрэ.
Ларри Шоу () диэн Сан-Францискоҕа олорор математик 1987 сыллаахха толкуйдаабыт. Кини АХШ-ка туттуллар ыйы/күнү суруйар үгэһинэн кулун тутар 14 күнэ — 3/14 — уонна 1:59:26 кэм π чыыһыла бастакы разрядтарын кытта сөп түбэһэрин бэлиэтии көрбүт = 3,1415926… Үксүн күнүс 1:59:26 бэлиэтииллэр (12-чаастаах циферблатынан), ол эрээри 24-чаастаах чаһыны билинээччилэр ити кэми 13 чаас 59 мүнүүтэ дииллэр, онон түүн бэлиэтииллэр.
Бу күн π уонна кини киһи аймахха суолтатын туһунан тыл этэллэр, π-тэ суох аан дойдуну уруһуйдууллар, «Pi pie» бөрүөк сииллэр («пи» буукуба эбэтэр бастакы сыыппаралара ойуулаах), «пи»-ттэн саҕаланар утахтары иһэллэр, «пи»-ттэн саҕаланар оонньуулары оонньууллар, головоломкалары уонна таабырыннары суоттууллар, пи-ни кытта ситимнээх малы-салы тула үкүүлүүллэр, хоробуоттууллар.
Дьиктитэ диэн бу күн Альберт Эйнштейн төрөөбүт, ону таһынан Стивен Хокинг өлбүт.
Сорохтор π күнүн — от ыйын 22 күнүгэр бэлиэтииллэр (22/7).
Моль күнэ. Моль күнэ — сорох химиктэр алтынньы 23 күнүгэр бэлиэтиир күннэрэ.
Биир мольга баар атом эбэтэр мөлүөкүлэ ахсаана (Авогадро чыыһылата) 6,02⋅10²³ тэҥ, онон онус ый 23-с күнүгэр сарсыарда алта чаас икки мүнүүтэттэн саҕалаан киэһэ алтаны икки ааһыар дылы бэлиэтэнэр. Бу күнү бэлиэтээһин химияҕа оскуола үөрэнээччилэрин болҕомтолорун тардаары тэриллибитэ.
Г.В.Егоров-Дьоруой Дьөгүөрэп. ЕГОРОВ ГАВРИЛ ВАСИЛЬЕВИЧ (1879–1942) — Гражданскай сэрии геройа, Культармеец, “Кыһыл Знамя” орден кавалера, РСФСР норуотун үөрэҕириитин туйгуна.
Олоҕун олуктара.
Г. В. Егоров 1879 сыллаахха Уус-Алдан оройуонугар Тандаҕа дьадаҥы кэргэҥггэ төреебүтэ. Улуу Окятябрьскай социалистнческай революция иннинэ кини баайдарга хамначчыттаабыта. 1918 с. Якутскайы үрүҥ гвардеецтартан босхолообут А. С. Рыдзинскай этөрээтигэр доброволеһынан киирбитэ,Советскай былааһы көмүскүүргэ саа-саадах туппута. Кини саҥа былааһы көмүскээн үрүҥнэри утары элбэх кыргыһыыларга кыттыыгы ылбыта. 1923 с- саас Г. В. Егоров национальнай рота байыаһа буолан, К. К. Байкалов этэрээтигэр киирсэн, генерал Пепеляев баандатын утары сэриигэ барбыта. Онно кулун тутар 2 күнүгэр Амма сэлиэнньэтин пепеляевецтартан босхолуур иһин кыргыһыыга геройдуу быһыыны көрдөрбүтүн иһин Кыһыл Знамя орденынан наҕараадаламмыта.Эйэлзэх олох саҕаламмытыгар сир түҥэтигин ыытыспыта, бастакы колхозтары тэрпйсибитэ, кулааҕы кылаас быһыытыгаи эһиспитэ. Республикаҕа культуриай революцияны ыытыыга Г. В. Егороз талааннаах салайааччы быһыытынап биллибнтэ. 1929—34 с.с. Саха АССР Киин ситэриилээх комиттэри н чилиэнинэн талыллап үлэлээбнтэ.Гавриил Васильевич саха норуотун сайдыытытыгар үөрэх оскуола наадатын, туһатын, бэйэтэ оскуола диэҥҥэ үөрэммэтэҕин да иһин, олус сытыытык, сөпкө өйдөөбүтэ.
Черноградскай Иван Петрович. Черноградскай Иван Петрович — учуонай-бактериолог, Саха Сиригэр бактериологическай сулууспаны төрүттээччи. 
Олоҕун олуктара.
1935 сыллаахха кулун тутар 11 күнүгэр Уус Алдан улууһун Эһэлээх сэлиэнньэтигэр төрөөбүтэ.
Аммосова Галина Владимировна. Аммосова Галина Владимировна — бибилэтиэкэр, СО култууратын туйгуна, Мүрү нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо.
Олоҕун олуктара.
1960 сыллаахха Уус Алдан Бороҕон сэлиэнньэтигэр төрөөбүтэ. Илин Сибиирдээҕи государственнай культура институтун бүтэрэн библиотекарь-библиограф идэтин ылбыта. С. С. Васильев аатынан улуустааҕы киин библиотека ааҕааччыны кытта үлэҕэ отделын сэбиэдиссэйинэн үлэлиир. 
Айар үлэтэ.
1999 сылтан "Уһуктуу" айар куттаах дьахталлар түмсүүлэрин салайар. 2003 сыллаахха түмсүү чилиэннэрин маҥнайгы "Олох умсулҕана" хомуурунньугун бэлэмнээн таһаарбыта. 2006 сыллаахха "Бичик" кинигэ кыһатын "Үргэл" литературнай альманаҕар, ону тэҥэ араас сылларга "Чолбон", "Далбар Хотун", "Үйэ" сурунаалларга, "Саха сирэ", "Голос профсоюза" уонна улуус "Мүрү саһарҕата" хаһыаттарыгар бэчээттэнэллэрин ситиспитэ.
Егоров Иван Яковлевич. Иван Яковлевич Егоров — Председатель государственного Комитета РС (Я) по санитарно-эпидемиологическому надзору. 
Родился 24 сентября 1939 года во втором Баягантайском наслеге Усть-алданского улуса РС (Я).
В 1967 году окончил Иркутский государственный медицинский институт по специальности - санитарный врач.
Сыромятников Николай Егорович. Сыромятников Николай Егорович.
Пестряков Николай Саввич. Уус Алдан улууһун кыраайы үөрэтэр түмэл тэрийээччитэ, бастакы салайааччыта.