mariaria/ykt_dataset huggingface dataset:
Корякин Семен Алексеевич. Корякин Семен Алексеевич — Саха сирин XX үйэ саҕаланыытынааҕы түмэт диэйэтэлэ, "Якутский край" хаһыат эрэдээктэрэ, Бүлүү сахатыйбыт хаһаактарыттан төрүттээх. 
Корякин Бүлүүгэ атыыһыт дьиэ кэргэнигэр төрөөбүт, хаһаак. Духовнай сэминээрийэни бүтэрбит. Бүлүүгэ аҕатыгар атыы-эргиэн дьыалатыгар икки-үс сыл көмөлөспүт. Бүлүү куоратыгар 1905-1906 сс. хас да төгүл өрөбүллээҕи “норуот ааҕыыларын” тэрийэн ыыппыт. 1906 с. олунньуга Бүлүү хаһаактара бэлииссийэ эбээһинэһин толорортон батынаннар, улахан айдаан буолбут. С.А.Корякин бу хамсааһын көҕүлээччитин быһыытынан буруйга тардыллыбыт уонна Дьокуускай куоракка утаарыллыбыт. 
"Якутский край" хаһыат үһүс нүөмэриттэн (1907 с. от ыйын 8 к.) саҕалаан, эрэдээктэринэн суруллар. Кини хаһыакка эппиэттиир эрэдээктэр эбээһинэһин таһынан, хонтуора сэбиэдиссэйин, завхоз, кэриэктэр, бэчээттээччи,хаһыаты таҥааччы үлэлэрин толорбут. Эрэдээктэрдиир кэмигэр хас да төгүл хаайылла, ыстарааптана сылдьыбыт. Бүлүү куоратыгар 1917 с. Уопсастыбаҕа Куттал Суох Буолуутун Кэмитиэтин,КОБ (Комитет общественной безопасности) бэрэстээтэлилинэн талыллыбыт. 1919 с. Колчак былааһа сууллубутун кэннэ, эргэ былааска милиисийэҕэ начаалынньыктаабытын иһин тутуллубут. 1920 с. күбүөрүнэтээҕи ревтрибунал уурааҕынан «Бүлүүтээҕи сааҕыбар» кыттыылааҕын быһыытынан таас чох хостуур шаахтаҕа болдьоҕо суох кыһалаҥ үлэҕэ ууруллубут.
Франсуа Олланд. Франсуа Олланд () — 2012 елның 15 маеннан 2017 елның 14 маена кадәр Франция Республикасы президенты.
Никонов Владимир Николаевич. Никонов Владимир Николаевич.
Российскай Федерация борокуратууратын бочуоттаах үлэһитэ. Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх юриһа. 3 кылаастаах юстиция судаарыстыбыннай сүбэһитэ.
Наҕараадалара.
Российскай Федерация борокуратууратын бочуоттаах үлэһитэ. Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх юриһа. «За безупречную службу» диэн түөскэ анньыллар бэлиэлээх.
Библиография.
Русско-якутский юридический словарь, Дьокуускай, Бичик-2000 с. Алексеев Борис Николаевиһы кытта соавтор.
Калкин Алексей Григорьевич. Олоҕун олуктара.
1925 с. муус устар 3 к. Ойратскай автономнай уобаласка (билигин Алтаай Өрөспүүбүлүкэтэ) Улаганскай оройуоҥҥа Паспарта сэлиэнньэтигэр төрөөбүтэ.
Оҕо эрдэҕиттэн хараҕыттан инбэлиит этэ. Үөрэҕэ суох да буоллар, эһэтэ уонна аҕата Горнай Алтаай биллиилээх кайчылара буолан, кыра эрдэҕиттэн бэйэ норуотун баатырдыы эпос эйгэтигэр үөрэммитэ, олорбута. 
1978 сыллаахха ССРС суруйааччыларын Сойуустарын чилиэнэ буолбута. Онтон 1995 сыллаахха Доҕордоһуу уордьанынан наҕараадаламмыта.
Алексей Григорьевич алтайскай норуоднай айымньылары, чуолаан, "Маадай-Кара" баатырдыы эпоһын дэҥҥэ көстөр толорооччу быһыытынан «Народный сказитель-кайчы Республики Алтай» аатынан наҕараадаламмыта.
1998 с. атырдьах ый 18 к. Алтаай Өрөспүүбүлүкэтигэр Ябоган с. олохтон туораабыта.
Айар үлэтэ.
Алексей Григорьевич оҕо эрдэҕиттэн биллиилээх кайчылары истэр кыахтаах этэ (О. Чолтукова, Д. Тобокова, Т. Токтогулова). Калкин бастакы учуутала кини аҕата буолар. 22 сааһыгар Алтаай бастыҥ кайчита буолбута, оттон 23 сааһыгар Москуба к. билиниллибитэ. Ол онно, "Маадай-Кара" алтаай баатырдыы эпоһа бастакыннан суруллуммута. «Маадай-Кара» аан-дойду пааматынньыктарын айымньытынан билиммитэ. Эпос нуучча, саха, тыва, монгуол, киргиз тылларыгар тылбаастаммыта.
Калкин репертуарыгар 30-тан тахса баатырдыы айымньылар бааллар (остуоруйалар, сэһэннэр, номохтор, кэпсээннэр, ырыалар). Хас биирдии айымньы кээмэйэ 1000-10000 устуруокалаах. 1997 с. «Памятники фольклора народов Сибири и Дальнего Востока» кинигэ 15 томугар «Очи-Бала» эпос бүтэһик версията бэчээттэммитэ. Бу эпос 1987 с. Новосибирскайга суруллубута .
Калкин былыргы эпос толороччутунан эрэ буолбакка, норуот бэйиэтинэн эмиэ биллэр.
Люблин. Лүблин эбэтэр Люблин ("пол." "Lublin", идиш "לובלין") — Польшаҕа куоратым, Люблинскай водопроводство сүрүн куората. Польша биир саамай кырдьаҕас куората, Илиҥҥи Эуропаҕа культурнай-научнай киин.
Румянцев Василий Гаврильевич. Румянцев Василий Гаврильевич — саха аатырбыт тустууга, көҥүл тустууга тренерэ.
1931 с. II Өспөх нэһилиэгэр төрөөбүтэ. Аҕата Гаврил Кононович Румянцев, булчут. Ийэтэ Дарья Яковлевна - Күүстээх Даарыйа ыһыахтарга тустара.
1951 с. Ленинградка география учууталын идэтигэр үөрэнэ киирбит. Манна саҥа тэнийэн эрэр самбонан дьарыктанар. 1953 с. Ленинград чөмпүйүөнэ буолар. 1955 с. үөрэҕин бүтэрэн кэлээт биир дойдулааҕа Н.Н. Тарскай сүбэтинэн пединститутка көҥүл тустуу бастакы сиэксийэтин тэрийэр. Манна эрчийбит уолаттарыттан Дмитрий Данилов сахалартан бастакы спорт маастара буолбута, Николай Гоголев РСФСР бастакы чөмпүйүөнэ буолбута.
1956 с. ыарахан аҥаардаах ыйааһыҥҥа Саха Өрөспүүбүлүкэтин чөмпүйүөнэ буолар. Салгыы Уһук Илин уонна Сибиир зонатыгар сахалартан аан бастааан бастыыр, РСФСР финаалыгар тустар. Саха Өрөспүүбүлүкэтин 17 төгүллээх чөмпүйүөнэ буолбута.
Гоголев Николай Антонович. Гоголев Николай Антонович — тустуук уонна учуонай, 1962 с. буолбут РСФСР көҥүл тустууга чөмпүйүөнэ (сахаттан бастакынан), Саха АССР 7 төгүллээх чөмпүйүөнэ, СГУ проректора, историко-юридическай факультет декана, профессор.
Олоҕун олуктара.
1939 сыллаахха ыам ыйын 20 күнүгэр Нам оройуонун Кыһыл Дэриэбинэтигэр төрөөбүтэ. Аҕата Кэбээйи, Нам эргин биллибит күүстээх. Аҥардас ийэҕэ иитиллибит, интэринээккэ олорон Бөтүҥ оскуолатын бүтэрбит.
Бастакы тренерэ Василий Румянцев.
1957 сыллаахха көҥүл тустууга өрөспүүбүлүкэҕэ иккистээбитэ. Онтон 7 сыл субуруччу чөмпүйүөннээбитэ (1958 — 1964 сс.).
1962 с. Калининградка буолбут РСФСР чөмпүйэнээтигэр 52 киилэҕэ тустубута. Бастаан кэлин классическай тустууга ССРС 4 төгүллээх чөмпүйүөүнэ буолбут Клим Олзоевы, онтон Сэбиэскэй Аармыйа чөмпүйүөнүн Игорь Иванову лаппаакыга уурталаабыта. Үһүс эргииргэ осетин Юрий Кишиеви очкуонан кыайбыта. Финаалга Хотугу Осетияттан сылдьар Султан Эфендиевы атаҕыттан көтөҕөн таһааран лаппаакыга бырахпыта. Онон сахалартан бастакынан көҥүл тустууга РСФСР чөмпүйүөнэ буолбута.
Дьокуускайга 1964 сыллаахха буолбут РСФСР чөмпүйэнээтигэр иккис миэстэни ылбыта.
Саха судаарыстыбаннай униыерситетыгар түөрт уонтан тахса сыл үлэлээбитэ. Үөрэххэ проректорынан 1970 — 1980 сс., 1986 — 1988 сс. всеобщай устуоруйа хаапыдыратыгар дассыаннаабыта, 1984 — 1994 сылларга историко-юридическай факультет дэкээнэ уонна всеобщай устуоруйа хаапыдыраытн сэбиэдиссэйэ, 1994 — 2001 сс. всеобщай усуторуйа бэрэпиэссэрэ. 
Маны таһынан уопсастыбаннай үлэнэн дьарыктаммыта — Дьокуускай куорат дьокутааттарын сэбиэтигэр үстэ талыллан үлэлээбитэ, элбэх сыл тухары Саха АССР Спортивнай тустуутун федерациятын салайааччыларыттан биирдэстэрэ этэ. 
2001 сыллаахха өлбүт.
Сыгааннар аан дойдутааҕы күннэрэ. Сыгааннар аан дойдутааҕы күннэрэ — сыл ахсын муус устар 8 күнүгэр бэлиэтэнэр.
1971 сыллаахха бу күн Лондон аттыгар "Сыгааннар аан дойдутааҕы бастакы кэнгириэстэрэ" буолбут. Онно дойдуттан тутулуга суох биир наассыйа быһыытынан бэйэлэрин билиммиттэр, уонна сыгаан өрөгөйүн ырыатын уонна былааҕын бигэргэппиттэр. Ол сыл Лондоҥҥа "Сыгааннар аан дойдутааҕы сойуустара" тэриллибит.
Сыгааннар — аан дойдуга тарҕанан олорор биир төрүттээх 80-ча этнос холбуу ааттара.
Пискунов Владимир Венедиктович. Пискунов Владимир Венедиктович — ССКП Мииринэйдээҕи горкомун бастакы сэкиритээрэ, Саха АССР-тан ССРС Үрдүкү Сэбиэтин Омуктарын сэбиэтин дьокутаата (1984-1989). 
1941 с. муус устар 8 күнүгэр Иркутскай уобалас Черемхово куоратыгар төрөөбүт.
Куприянов Юрий Степанович. Куприянов Юрий Степанович — СӨ култууратын уонна духуобунай сайдыытын миниистирэ. 
1962 с. муус устар 9 күнүгэр Мэҥэ Хаҥалас оройуонун Бүтэйдээх сэлиэнньэтигэр төрөөбүт.
Уол оҕо күнэ. Уол оҕо күнэ — Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр сылын ахсын муус устар иккис баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэр күн.
2017 с. олунньу 6 күнүгэр СӨ Ил Дарханын ыйааҕынан олохтоммута. Соруга — дьиэ кэргэни, дьиэ кэргэн сыаннастарын бөҕөргөтүү. 
Бу күнү бэлиэтиири «Арассыыйа ийэлэрэ» бүтүн Арассыыйатааҕы хамсааһын Саха сиринээҕи салаата көүлээбитэ (бэрэстээтэл Борисова П.П.).
ARK Invest. ARK Invest ("АРК Инвест"), Аан Дойдуга биир улахан инвестиционнай тэрилтэ, кини оҥорон таһаарар ETF пакеттара сүрүннээн сыл иһигэр 75% барыһы көрдөрбүттэрэ, уопсар "Фортуна 500" индексын 3 төгүл баһыйан. 
Бу инвестиционнай тэрилтэни аатырбыт бизнес леди дьаһайар Кэти Вуд.
ARK Invest бэйэтин активтарыгар 300 тахса перспективнай тэрилтэлэр акцияларын тутар, олор ахсааннарыгар Toyota, Bank of America уонна Apple.
2020 уонна 2021 сыллаахха ARK Invest ынырык улахан компоненнарын улаатыннарбыта пакеттапыгар, ол курдук аатырбыт ARK Innovation пакетыгар ынырык элбэх Tesla, NVIDIA уонна саҥа тахсыбыт Coinbase холбоммуттара.
Аатырбыт Virgin Galactic эмиэ ARK Invest элбэх пакеттарыгар киирэр.
Coinbase. Coinbase — Аан Дойдуга саамай улахан криптобиржа буолар. 2021 сыллаахха бастакытын IPO оҥорбута.
ARK Invest IPO кэмигэр 800 тыһ Coinbase акциаларын атыыласпыта.
Ольга Кульчынська. Ольга Кульчынська — опера ырыаһыта (сопрано).
Bellingcat. Bellingcat ("БеллиҥКэт"), улахан көҥүл интернет түмсүү, сүрүннээн араас кистэлэҥ дьыалалары арыйар уонна дьоҥҥо көрдөрөр тэрилтэ. Бэйэтэ туспа спецслужба курдук агеннардаах. Элиот Хиггинс () төрүттээбит тэрилтэтэ.
The Insider. The Insider ("Бу Инсайдер"), көҥүл журналистар араас ирдээһин ыытар тэриллэрэ буолар, интернет журнал курдук көстөр.
Аан дойдутааҕы Джаз күнэ. Джаз күнэ — Аан дойдуга бастаан 2012 сыллаахха ЮНЕСКО көҕүлээһининэн бэлиэтэммит. Онтон ыла сылын ахсын муус устар 4 күнүгэр ылыллар.
Джазка импровизация улахан суолталаах буолан көҥүл тыын уонна айар кут иҥпит муусукатынан биллэр. АХШ-ка Африкаттан төрүттээх дьон үөскэппиттэрэ, джаз дойдутунан АХШ Саҥа Орлеан куората ааҕыллар. "Африка үгэстэригэр олоҕуран, Европа муусукатын айымньыларыгар тирэнэн үөскээбит, джаз кэлин атын култууралары кытта алтыһан эгэлгэ көрүҥнэммитэ, кыраныыссалры нөҥүөлээн дьону түмпүтэ" диэн ЮНЕСКО салайааччыта Ирина Бокова эппиттээх.
Шадринова Ангелина Николаевна. Шадринова Ангелина Николаевна — Суоһааны — араадьыйа суруналыыһа, саха устуоруйатын чинчийээччи, бэйиэт.
1963 сыллаахха ыам ыйын 2 күнүгэр Сунтаар оройуонун Толоонугар төрөөбүтэ. Бүлүү педагогическай училищетын бүтэрбитэ. СГУ үөрэнэн 1996 сыллаахха педагог-психолог идэтин ылбыта. Толоон бастакы сүһүөхтээх оскуолатыгар уонна Сунтаар улуустааҕы бибилэтиэктигэр үлэлээбитэ, 1999 сылтан 2005 сылга диэри улуус киин бибилэтиэкэтин кыраайы үөрэтэр "Ситим" сиэктэрин сэбиэдиссэйэ. 
Билигин "Саха" НКИХ араадьыйа эрэдээксийэтигэр үлэлиир. Субуота аайы тахсар "Санаа сэргэтэ" диэн устуоруйаҕа аналлаах биэриини оҥорон таһаарар, ыытар.
Айар уонна чинчийэр үлэтэ.
Хоһоону 1996 сыллаахтан суруйар. «Сунтаар сонуннара» хаһыакка ол сылтан бэчээттэнэр буолбута. 2001 сыллаахха хоһооннорун «Саха сирэ» хаһыат бэчээттээбитэ. 2002 с. "Ситтэрбэт мин бэйэм..." диэн аудиокассета таһаарбыта, онно бэйэтин хоһооннорун аахпыта, кини хоһоонноругар суруллубут ырыалары киллэрбитэ. Бибилэтиэкэҕэ үлэлиир кэмигэр НКИХ "Саха" Сунтаардааҕы салаатын иһинэн олохтоох тэлэбиидэнньэҕэ "Ситим" диэн суруйааччылар тустарынан биэрии таһаарар этэ. «Мин биллибэт мунчаарыым» хомуурнньуга 2004 сыллаахха тахсыбыта.
2005 сыллаахха "Ким да умнуллубат, туох да умнуллубат" кинигэ иккис туомугар Иккис аан дойду сэриитин кэмигэр Сунтаарга буолбут хоргуйуу туһунан матырыйааллары хомуйар уонна суруйар бөлөх салайааччыта этэ. Алексеева Н.Н. кытта кыттыһан 2006 сыллаахха норуодунай бэйиэт Леонид Попов туһунан уонна 2008 сыллаахха бэйиэт Альберт Бүлүүйүскэй туһунан кинигэлэри таһаарбыта. 
Хоһооннорун хомуурунньуктара «Санаа хараҕа» 2007 с., “Дорҕоон кута” 2011 с., «Сэттис аан» 2014 сыллаахха тахсыбыттара.
2013 сыллаахха “Айыы санаа оһуора” диэн ааттаах оҕолорго аналлаах остуоруйалары таһаарбыта.
Ушницкай Иван Петрович. Ушницкай Иван Петрович (1961–) — биллиилээх суруналыыс, публицист, "Киин куорат" хаһыат тутаах эрэдээктэрэ, СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ, РФ суруйааччыларын Сойууһун чилиэнэ.
Гильом де Рубрук. Гильом де Рубрук, ону таһынан маннык ааттарынан литэрэтиирэҕэ биллэр: "Виллем (Вильгельм) Рубрук" ("Guillaume de Rubrouck", туруору тылб. «Рубруктан сылдьар Гильом»; 1220 с. эргин — 1293 сыл эргин) — Фламандия францисканец манааҕа, айанньыт.
Джерси (арыы). Дже́рси ( , , ) — Ла-Манш силбэһиигэ баар арыы, Нормандия арыыларыгар киирэр. Нормандия арыыларын саамай улаханнара, иэнэ — 116 км².
Олохтоохторо — 105 500 киһи (2017 сыллааҕы сыанабылынан). Джерси бейливик — Британия монархиятын хоруонатын сирдэрин ахсааныгар киирэр эрээри, Улуу Британия сорҕото буолбатах. Джерси арыыны Британия сэбилэниилээх күүстэрэ көмүскүүр эбээһинэстээхтэр. Джерси туспа түмэннээх — Джерси штааттара. Джерсигэ хас да бытархай арыылар киирэллэр.
Punk rock.  ) — 1970-с сыллар ортолоругар АХШ, Улуу Британия уонна Австралия5а үөскээбит Рок-музыка жанра. Бу жанр 1960-с сыллардах гаражнай роктан уонна билигин протопанк диэн биллэр хайысхалардан тахсар. Аан маҥнайгыттан дьон маанымсыйарын, сымыйанан кыаҕырар-киэбирэр майгытын утарар жанр курдук үөскээбитэ. Бу жанр ырыаһыттара соруйан мөлтөх, наһаа түргэн, кылгас хатан саҥалаах уонна музыкалаах ырыа суруйаллара. Ырыаларын ис хоһонноро үксэ социальнай уонна политическай олох мэһэйдэрин сырдатар.
Марина Бех-Романчук. Марина Бех-Романчук (, от ыйын 18, 1995, Морозив, Украина) - чэпчэки атлетикаҕа спортсмена.
Халхин-Гол. Халхи́н-Гол ( — «Халха өрүс», ) — Монголияҕа уоннаи Кытайга устар өрүс.
Уһуна 233 км кэриҥэ, тардыытын иэнэ — 17 тыһ. км² кэриҥэ. Уутун сыллааҕы орто ороскуота — 25 м³/с. Кэтитэ — 70 м диэри, ортотунан — 25—30 м, дириҥэ 0,5 — 3,5 м, сүүрүгүн түргэнэ — 1 м/с. Уута сүнньүнэн ардахтан (сорҕото хаартан), халаана сайын буолар. Алтынньыттан-сэтинньиттэн муус устар ортотугар эбэтэр бүтүүтүгэр диэри мууһурар. 
Халхин-Гол Улахан Хинган арҕаа эниэлэриттэн саҕаланар, онно синньигэс хочолоох, онтон дэхсир сиринэн устар. Эриллэҕэс-буруллаҕас, салаалардаах. Кытыллара эмпэрэ курдуктар, үрдүгэ 1—3 м, төрдүн диэки намыһахтар, тростник уонна талах үүммүт. Икки салааҕа арахсар: хаҥаһа Буйр-Нуур күөлгэ түһэр, уҥата — Орчун-Гол өрүскэ (Буйр-Нур уонна Далайнор күөллэри холбуур өрүс).
1939 сыллаахха буолбут сэрииттэн сылтаан биллэр.
Түмэл аан дойдутааҕы күнэ. Түмэл аан дойдутааҕы күнэ — сылын ахсын ыам ыйын 5 күнүгэр бэлиэтэнэр. 
Бэлиэтээһини Түмэл аан дойдутааҕы сүбэтэ (, ICOM) көҕүлүүр.
Бу бэлиэ күн түмэл үлэһиттэрэ уопсастыбаннаһы кытта көрсөн түмэллэр кыһалҕаларын кэпсииллэр уонна уопсастыба сайдыытыгар түмэл суолтатын өссө төгүл быһааран биэрэллэр.Ону таһынан түмэлгэ идэтийэо дьон бэйэ-бэйэлэрин кытта көрсөллөр, уопут атастаһаллар. 
Тиэмэлэрэ.
Сылын ахсын бу күн ханнык эрэ тиэмэҕэ ананар.
Сибэтиэй сир. Сибэтиэй сир (, "Эрец ха-Кодеш"; ; ; ; , "’аль-’Ард̣ ’аль-Мук̣аддаса") — Средиземнэй байҕал уонна Иордан өрүс илин кытылын ыккардыларыгар сытар сир. Библияҕа ахтыллар Израиль сирин уонна Палестинаны кытта синонимнар. Аныгы дойдулары ылар буоллахха бу сиргэ Израиль, Палестина судаарыстыбатын сирдэрэ, Иордания арҕаа өттө уонна Ливан соҕуруу өттө уонна Сирия соҕуруулуу-арҕаа сирдэрэ киирэллэр. Иудейдар, христианнар уонна мусульмааннар бу сири сибэтиэй диэн ааҕаллар.
Ubuntu Studio. Ubuntu Studio (Убунту Студио), операционнай система, ноутбуктарга уонна көмпүүтэргэ аналлаах, сүрүннээн профессионал айымньылаах дьоҥҥо ананар, холобур ырыаһыттарга, блогердарга, киинэ устааччыларга уонна программистарга. Ubuntu Studio сүрүннээн Ubuntu силиһигэр олоҕурар уонна аймаҕа буолар.
Марониттар. Марониттар (, ) диэн христианнар бөлөхтөрө, арамей норуотун сорҕото. Маронит итэҕэллээхтэр үксүлэрэ Ливан хайатын эҥэр олорбуттара. Марониттар итэҕэллэрэ католическай итэҕэл салаата буолар, папаны кытта толору алтыһа, бэйэни салайынар бырааптаах.
Марониттар ааттара сирийскэй христианскай сибэтиэй Маронтан төрүттээх. Марон сүгүрүйээччилэрэ Ливан хайатыгар Антиохияттан, бэйэлэрин урукку олохторуттан көһөн кэлбиттэрэ, маронит итэҕэлин олохтообуттара. Ливан апостолунан ааттанар сибэтиэй Авраам сибэтиэй Марон сорудаҕынан кэлэн олохтоохтору христианство итэҕэлигэр киллэрбит. Олохтоохтор кини аатынан Адонис диэн өрүстэрин Авраам диэҥҥэ уларыппыттар.
Америкаҕа көһүү, сут дьыллар, Ливан 1975–1990 сыллардааҕы гражданскай сэриитэ уонна төрүөх аччааһына Левантаҕа марониттар ахсааннарын аҕыйаппыта. Билигин кинилэр Ливан Өрөспүүбүлүкэтин олохтооҕун түөрт гыммыт биирин ылаллар. Үгэс быһыытынан Ливан бэрэсидиэннэрэ бары марониттар этилэр. Национальнай пакт чэрчитинэн премьер-министр мэлдьи суннит-мусульманин, оттон Национальнай мунньах спикерэ шиит-мусульманин буолар.
Ону таһынан марониттар ыаллыы Сирияҕа, Израильга, Кипрга уонна Палестинаҕа олороллор. Ливан диаспората Америкаҕа, Европаҕа, Аустралиаҕа уонна Африкаҕа сүрүннээн кинилэртэн турар.
Дюктайская культура. Дюктэй култуурата — верхнепалеолитическай Сибиир култуурата, 35-10,5 тыһыынча сыл анараа өттүгэр баар этэ.
Ю. А. Мочановтыын 1960 сылларга булбуттара уонна Алдан өрүс Дюктэй үрэҕин аата ааттаммыт. Онон икки этап араарар:
Култуура бэрэстэбиитэллэрэ хайа хаспахтарыгар олорбуттара. Таас уһуктаах куоппуй көмөтүнэн мамонтка бултаабыттара. Тириини таҥастыырга таас чоҕунан туһаналлара. Таҥаһы уҥуоҕунан, боробуоктарын уонна иннэлэрин тигэллэрэ.
Хоту Янскай стаянкаҕа матырыйаалларыгар Дюктай култууратын кытта туох да уопсай тыла суох.
Сибииргэ Дюктэй култуурага сменатыгар мезолитическай сумнагинскай култуура кэллэ, эбиитин култуура уларыйыытын миграциялары кытта буолбакка, климат уларыйыытын кытта сибээстээх.
Армяннар. __БУЛГУЧЧУ_ИҺИНЭЭҔИЛЭЭХ__
__ХАЛБАҤНААБАТ_УТААРЫЫ__
__ИНДЕКС__
__САҤА_САЛААҔА_СИГЭ__
Бабр. __ХАЛБАҤНААБАТ_УТААРЫЫ__
__ИНДЕКС__
__САҤА_САЛААҔА_СИГЭ__
Тутулуга суох буолуу күнэ. «День незави́симости» — один из распространённых национальных праздников, который отмечают многие государства мира, по случаю основания государства, отделения от других стран, государств, регионов, прекращения оккупации и так далее.
В Российской Федерации «Днём независимости» часто ошибочно называют главный государственный праздник — 12 июня, отмечаемый с 1992 года в годовщину принятия Декларации о государственном суверенитете РСФСР. В действительности этот праздник носил название не «День независимости», а «День принятия Декларации о государственном суверенитете Российской Федерации». Позднее он был переименован в «День России».
Гурааннар. Гурааннар — Байкаалтан илин диэки олохтоох нууччалар, бүрээттэр, эбэҥкилэр, моҥгуоллар, даурдар, маньчжурдар булкуһууларын түмүгэр үөскээбит дьон бөлөҕө.
Ааттарын үөскээһинэ.
Гуран диэн бүрээт тылыгар атыыр туртаһы ааттыыллар. 
Тоҥус-маньчжур тылларыгар гуран диэн "киһи" диэн суолталааҕа биллэр. Холобур нанаай тылыгар киһини "гурун" дииллэр.
Омуктар булкуһуулара хайдах буолбута.
Нууччалар бүрээттэри уонна эбэҥкилэри кытта биир сиргэ олорон буккуһан, антрополология, олох-дьаһах, култуура өттүгэр хардарыта сабыдыаллаһаллара. Ол эрэн тылларын уонна омук быһыытынан өйдөрүн-санааларын тутан хаалаллара. Олохтоох омуктар нууччалартан үөрэнэн сир оҥоруутугар сысталлара. Ол түмүгэр Байкаалтан илин диэки үс омук булкуһан, нууччалыыта баһыйар "гураан" диэн ааттаах туспа дьон бөлөҕө үөскээбит.
Kugelpanzer. Көрөр киһи (наблюдатель) массыыната «Kugelpanzer» (, ) — 1930-с сс. (1940-с.?) Үһүс Рейхэҕэ оҥоһуллубут чэпчэки бронеавтомобиль. Кубинкаҕа баар бронетанковай музей үлэһиттэрин этэллэринэн, массыына артиллерия уотун көннөрөргө аналлаах, ону кэтээн көрөр киһигэ хамсыыр бронированнай пууҥ быһыытынан оҥоһуллубута.
Билигиҥҥигэ бу массыына олох сөп анала биллибэт.
Остуоруйата уонна ойуулаһына.
Сэрии бүтүүтүгэр РККК араас трофейнай коллекцията биир саамай уһулуччулаах бронемассыыната эбиллибитэ. Кыһыл Аармыйа байыастара "Maus" тааҥкаттан уонна да атын интэриэһинэй тиэхиникэни кытта Куммерсдорфскэй полигоҥҥа булуллубута. Ону "Kugelpanzer" диэн ааттаах эбит (нууччаллы "шаротанк" диэн бөрөбүөттэнэр). Бу массыынанан туох да докумуон суох эбит. Баҕар даҕына, көҕүлээһин бэрээдэгинэн тутуллубута буолуо диэн санаа этиллибитэ. Тас омуктарга саамай көстүүлээх разработчик быһыытынан "Krupp" фирма ыйыллар.
Бронемассыына 5 мм халыҥнаах, ойоҕоһунан кыра буорта наклоннаах икки бытархай буортулаах сфера аҥаралара бааллар, массыынаны хамсаматарга аналлаах сири хабар зацептар бааллар. Иһигэр суоппарга уонна прибордарга миэстэ баар. Корпус инники өттүн хараҕынан көрүү-истии эрэ таһымынан оҥоһуллубута. Кэлин өттүгэр 25 л.с. кыамталаах мотоцикллаах двигатель баар. Тас ньууругар кыра диаметрдаах тимир кутуруктаах кронштейн монтажтаммыт, үрдүнэн олордуу люк баар. Бу Kugelpanzer сэбилээһин уонна кэтээн көрөр оборудование суох эрээри, ардыгар биир пехотнай бүлэмиэти MG 34 эбэтэр MG 42 тиэйиэхтэрин сөп диэниллибитэ. Массыына маассата 1800 кг буолла, саамай түргэнэ — 8 км диэри.
Үөһэ этиллибит суруктартан сиэттэрэн, Kugelpanzer полигоннарга бронированнай кэтээн көрөр пуун быһыытынан эрэ туһаныллыан сөп диэн түмүк тахсар. Маннык массыынаны фроҥҥа ыытарга улаханнык табыллыбат этэ — мөлтөх бронялааһын оннооҕор бинтиэпкэлээх калибрдаах буулдьалар ыталлар. Баҕар, тааҥкалары эбэтэр бронемассыыналары кинилэр огневой боруобаланалларыгар батыспыта буолуо.
Аны сэрии бүтүүтүгэр Японияҕа ыытыллыбыт диэччилэр, уонна онно Манчжурияҕа сэбиэскэй саллааттарынан саллаттарынан былдьаммыта. Итинник экспериментальнай массыына туттуута ис хоһооно суох буоларын даҕына. Билигин хайа баҕарар түбэлтэҕэ бу массыына Москватааҕы Кубинкаҕа БТСТ (броневой уонна тааҥкавай сэбиилээһин уонна тиэхиникэ) музейын экспозициятыгар туруоруллан турар.
Ойуун кырыыта Ритуал - кэйээрин. Киһи өһөс, өһөс киһи майгытын көннөрөргө былыр сахалар ойуунускайы ыҥыраллара. «Майгыта диэн биир эбэтэр икки элеменнээх «кут»: «ийэ кут» уонна «буор кут», физиологическай чаастара, ол иһин ойуун кыырыыта, оттон «салгын кут» диэн психическай бэрээдэги олохтуур, киһи бэйэтин күлүктэриттэн маппат туһугар үс элеменнэри кытта сибээстээх, онтон кычыгылыыр объект үлэҕэ киирэрэ. Бу дьон үлэлэрэ «хара ойуун», аан дойдуга «абааһылар», эбэтэр «сэттис ойууннар»ыытыллыбыттара.
Буруйдаммыт субъектан «кут» элеменнэрин ураты кистэлэҥинэн кистээн таһаарара. «Кут-сүр» диэн ааттаммыт элеменнэр ханнык да киһи тус көрүүтүгэр киллэриллэллэр, ол курдук хатан, буукубаттан, бөдөҥ кээмэйдээх. Онтон дьүлэй тыаҕа олохсуйар, улахан мас умнаһын икки ардыларыгар олохсуйар – «тобулах араҥ».
Тобулгах, араас кээмэйдээх, 20-30 см 2 миэтэрэттэн, Саха сирин киин оройуоннарыгар 1920 с. диэри Дьүлэй ойуурдарга, Таежнай үрэхтэр икки ардыларыгар эбэтэр ойуурга баар былыргы кылабыыһаларга чугас көрсүөххэ сөп этэ.
Тобулгах – киһи мас чулуута
Михаил Носов Саха таҥаһыгар ордук суостаах: «саамай тыйыс формата карательный мероприятия – «кэлэҕин», - диэн кэпсиир. XIX үйэ бүтүүтэ Саха сирин биллэр- көстөр олоҥхоһуттара уонна аҕа баһылыктара хардарыта көмөлөсүһүүлэриттэн биирдэстэрэ буоларын, о.Д. А. Маннык түгэннэргэ ойуун нэһилиэнньэлээх сириттэн тэйиччи сиргэ мистерияны оҥорор. Сирэй- харах анньан, сирэйдээн- харахтаан, сирэйдээн- харахтаан баран, бэрт элбэх маһы ойутан ылан «кэрэх» ох саанан ытан өлөрбүт. Сонно тута " абааһылар «диэн сиэртибэлэммит сүөһү (харамай), сүрэх уонна быар куустан түспүтэ.
Кэйээрин - дууһа өлөр ритуала.
Раман Пратасевич. Раман Дмитриевич Пратасевич (), ыам ыйын 5 күнүгэр 1995 сыллаахха төрөөбүт, Беларусь дойдутун биир биллэр киһитэ, Александр Лукашенко өстөөҕө, былааһы кириитикэлээччи, оппозиционер, активист, NEXTA уонна NEXTA Life диэн оппозиционнай төрүттээх Telegram каналлары төрүттээччи.
2010 сылтан ыла Александр Лукашенко былааһын кириитикэлиир, ол иһин былаас уурааҕынан 2014 сылтан ыла кинини баттыыллар, үөрэҕиттэн уонна үлэтиттэн үүрэллэр. 2018 кинини утары уголовнай дьыала тэрийэллэр. 2019 сыллаахха Польшаҕа куотар, 2020 сыллаахха онно Польшаттан көмө ылар уонна көмүскэл - политическай куотуу төрдө.
2021 сыллаахха ыам ыйын 24 күнүгэр, Александр Лукашенко уурааҕынан (сураҕа Владимир Путин сүбэтинэн) Атина - Вильнүс рейсынан көтөрүн билэннэр, Ryanair көтөр аалы Минскай куоратка түһэрэллэр. Көтөр аалга буомба баар диэн. Пассажирдары бэрэбиэркэ кэнниттэн ыыталлар, ол эрэн Раман Пратасевичы туталлар. Киниэхэ дьыала тэрийэллэр, былааһы утары барбытын иһин террорист дииллэр уонна полиция үлэһиттэрин утары дьон абааһы көрдүннэр диэн үлэлиир диэн этэллэр. Киниэхэ өлөр ыйаах туттуллуон сөп эбэтэр элбэх сылга хаайыыга барыан сөп.
Ryanair. Ryanair — Ирландия бүджетнай авиакомпанията, сүрүннээн Дублин куоратка базаланар. 
Раман Пратасевичы 2021 сыллаахха туппуттарынан сибээстээх.