mariaria/ykt_dataset huggingface dataset:
Комбуча. Комбуча (атын аата "Чэй тэллэйэ" эбэтэр "Дьоппуон тэллэйэ") , араас симбиоз процеһыгар үөскээбит организм, кини ууга улааттаҕына уу газированнай утах буолар.
LA Fitness. LA Fitness ("Los Angeles Fitness") - Лос Анджелестан төрүттээх планета үрдүнэн биллэр сетевой фитнесс зааллар, дьоҥҥо күүскэ сайдыбыт лүкс тренировка, SPA салоннар, Dance зааллар бааллар. 42 омук сиригэр үлэлиир, 3355 куораты хабар. 
AnyTime Fitness, Planet Fitness, Crunch Fitness, Blink Fitness Аан Дойду аренатыгар конкуреннара буолар. 
LA Fitness төрүкү клиеннара Арнольд Шварценеггер, Сильвестер Сталлоне уонна да атын сулустар буола сылдьыбыттара.
Ирвайн. Ирвайн - Калифорния штатыгар баар куорат, Лос Анджелес кытыл куората буолар уонна агломерациатыгар киирэр. Нэһилиэнньэтэ 220 тыыһынча киһи. Элбэх сахалар мустан олорор сирдэрэ.
Unihertz. Unihertz ("ҮниҺөрст") - Кытай бөҕө уонна кытаанах хахтаах смартфоннары оҥорор тэрилтэтэ. Сүрүннээн Америкаҕа, Канаадаҕа, Бразилиаҕа уонна Кытайга биллэр (Арассыыйаҕа бу тэрилтэ туһунан билбэт). 2016 сыллаахха Шанхайга төрүттэммитэ.
Салалтата - Шанхай
Хью Джекман. Хью Майкл Джекман (; 1968 сылалтынньы 12 күнүгэр төрөөбүт)- уус- уран актер, ырыаһыт уонна продюсер. Киэҥ билиилээх оруолунан суперер-мутант туһунан «Икс Дьоннор» киинэҕэ Росомаха оруолун толорбута.
Кини актерскай дьоҕурун чыпчаалынан - «Пленица» (2013) детективнай триллерга билиниллибитэ . Атын киинэлэргэ эмиэ киэҥник биллэр, ол быыһыгар «Кейт уонна Лео», «Пароль Рыба-меч», «Ван Хельсинг», «Фонтан», «Престиж», «Тыыннаах ыстаал», «Киэр хайыллыбыт», «Чаппи аатынан Робот», «Австралия" уонна «Улуу шоумен».
«Оскар» (2013), "BAFTA" (2013) уонна «Көмүс глобус» (2002, 2018) бириэмийэлэр номинана, «Көмүс глобус» (2013), театр бириэмийэтэ «Тони» (2004, 2012), телевизионнай бириэмийэ «Эмми» (2005) уонна музыкальнай бириэмийэ «Грэмми» (2019) бириэмийэлэр хаһаайына. «Оскар» бириэмийэтигэр кыайыы буолар түбэлтэтигэр Хью Джекмаг "EGOT" кинилэр телевидение, Звукозапись, киинэ уонна театр уобаластарыгар биллэр ситиһиилээх статустаах дьон бөлөҕөр киирэр буолар. Австралия орденын компаньона (2019).
Wagner Group өрө туруута. Wagner Group өрө туруута - бэс ыйын 23-25 күнүгэр 2023 сыллаахха дылы буолла, сүрүннээн Путины утары дииллэр.
Вкусно — и точка. Вкусно — и точка - урукку McDonald’s рестораннарын Путин дьоно рэкеттээн ылбыттара уонна итинник акаары баҕайытык ааттаабыттар.
Сергей Лозница. Сергей Владимирович Лозница (, ) диэн Беларусьтан төрүттээх Украина киинэ режиссера.
Олоҕун олуктара.
Сергей Лозница 1964 сыл балаҕан ыйын 5 күнүгэр Барановичи хотоҕо төрөөбүтэ. Дьоно кэлин Киевка көспүттэрэ. Манна орто оскуоланы бүтэрбитэ. 1981-1987 сылларга Киев политехника институтугар салалта тутумталарын факультетын туһаныылаах математика кафедратыгар үөрэммитэ. 1987-1991 сылларга Кибернетика институтугар үлэлээбитэ. 1991 сылга Арассыыйаҕа көспүтэ. 1991-1997 сылларга ВГИК оонньуу киинэтин салаатыгар үөрэммитэ (үөрэтээччитэ Нана Джорджадзе). 1997 сылга үөрэҕин туйгуннаахтык бүтэрбитэ. 2000 сылга Санкт-Петербург документал киинэ студиятыгар режиссерынан үлэлээбитэ. 2001 сылтан ыла Германияҕа олорор. 2022 сылга Нуучча-Украина сэриитэ саҕаламмытын кэннэ Эуропа киинэ академията нуучча киинэлэрин бойкоттуурга ыҥырыытын утарбыта. Бу иһин 2022 сыл кулун тутар 18 Украина киинэ академията Лозницаны туораппыта уонна мантан ыла кини бэйэтин "Украина режиссера" дэнэр көҥүлэ суох диэн биллэрбитэ. "Мин Украина режиссера буоларым курдук буолабын" диэн Лозница аһаҕас суругар хоруйдаабыта.
Дьиэ кэргэнэ.
Ойохтоох, икки кыыстаах.
Мин дьолум. Мин дьолум () диэн Сергей Лозница киинэтэ. Алтан пальма бириэмийэҕэ таласпыт Украина бастакы киинэтэ.
Сюжета.
Киинэ сүрүн дьоруойа Георгий диэн тиэйээччи көлөлөөх эдэр суоппар. Кини тыа сиринээҕи Арассыыйа суолларын устун айаннаан араас дьону көрсөр. Сэрии бэтэрээнэ, проститутка кыыс, сыгаан дьахтара, полициялар, байыаннайдар, талаанньыттар, бандьыыттар, көннөрү тыа сирин олохтоохторо. Киинэ кэпсээнэ араас кэмнэргэ буолар - сайын уонна кыһын, билигин уонна былыр.
Ылыныы.
Арассыыйа үгүс медиалара "Мин дьолум" киинэ нууччалары хараардар диэн улутаабыттара. Карен Шахназаров режиссер "Лозница санаатынан, Арассыыйа олохтоохторун барыларын ытыалаан кээһиэххэ кэрэх" диэбитэ. Андрей Звягинцев режиссер буоллаҕына "Мин дьолум" уон сыл бастыҥ нуучча тыллаах киинэтэ буолар диэбитэ.
Киинэ критиктара киинэни хайҕаабыттара. Rotten Tomatoes сайт 20 көрүүтүнэн 90% хайҕабыллаах, орто рейтинга 7.10/10. Metacritic сайт 8 көрүүтүнэн 81/100 рейтиннаах.
Турк телеком. Түрк телеком (Türk Telekom) - судаарыстыбаннай турецкай телекоммунационнай компания. 1995 сыллаахха Турция почтатыттан арахсыбыттан саҕалаабыта.
Түрк телеком группата боруобатынан төлөпүөн, сотовай ситим уонна түргэн интернет өҥөлөрүн хааччыйар. 2009 сыл балаҕан ыйыгар Түрк телеком компанияларыгар 16,8 мөл. поруобатынан төлөпүөн абоненнаах, 6 мөл. ADSL абоненнаах уонна 12,1 мөл. сиэп төлөпүөнүнэн абоненнар баара. дойду үрдүнэн иилиир- саҕалыыр ситимин структуратын компаниялар чааһынай уонна корпоративнай клиеннэргэ өҥөлөрө киэҥ. Акцияларын 61,5 %- на Тюркияҕа тиксэр, оттон акция 30 %- на казначейство уонна үп (Турция) министерствотыгар бас билэр. Хаалбыт 15% акциялара Borsa Istanbul биржатыгар баҕалаахтарга эргиэҥҥэ сылдьар.
2018 сыл от ыйыгар Түркийэ валютнай уонна иэс кризиһын түмүгэр турецкай уонна аан дойдутааҕы бааннар миллиардынан доллардаах төлөммөт иэс иһин хонтуруолга ылбыттара. Кредит ыларга анал механизмы айбыттар, тоҕо диэтэххэ, Турция историятыгар саамай улахан иэстээх дефолт ирдэнэр курдук.
Interstate 60. Interstate 60 диэн Боб Гейл 2002 сыллааҕы киинэтэ. Жанра комедия-драма суол киинэтэ.
Сюжета.
Аан дойду омуктарын номохторугар баҕа санааны толорор араас персонажтар бааллар. Арабтарга - джиннар, ирланнарга - лепреконнар, кытайдарга - луолар, Эуропа омуктарыгар - феялар. Америкаҕа маннык персонаж аата О.У. Грант (O.W. Grant). Кини эмиэ туох баҕарбыт санааҕын барытын толоруон сөп, ол эрэн кини дьээбэлээх соҕус киһи...
Нил Оливер диэн уол баай ыал оҕото. Аҕата ситиһиилээх адвокат буолан Нил кини туйаҕын хатаран юрист оскуолатыгар үөрэнэ киириэн баҕарар. Нил адвокат буолуон соччо баҕарбат, уруһуйдуурун ордук сөбүлүүр. Нил таптыыр кыыстаах эрээри түүлүгэр атын билбэт кыыһын көрөн таптаан кэбиһэр. Нил 22 сааһын туолар төрөөбүт күнүгэр олоххо туох аналлаахпын хоруй ылыахпын баҕарабын диэн баран торт чүмэчитин үрэр. Маны официанныы сылдьар О.У. Грант истэ көрөр. Салгыы Нил олоҕор араас дьикти түбэлтэлэр буолаллар. Түүлүгэр көрбүт кыыһын булаары ханнык да хаартаҕа суох Interstate 60 суолунан айаннаан барар.
Оҥоруу.
Боб Гейл киинэни бэйэтэ суруйбут сценарийынан уһулбута. Айар үлэтигэр күүрээннэрэ - Барык түөлбэ телесериал, Гулливер айаннара уонна Алиса Дьикти дойдуга битиктэр. Киинэ уһулуута 2000 сыл балаҕан-алтынньы ыйдарыгар буолбута. Уһулуу буолбут сирдэрэ - Финикс (Аризона, АХШ) уонна Торонто (Онтарио, Канада).
Ылыныы.
Киинэ премьерата Америкаҕа 2003 сыл муус устар 25 буолбута. Fireworks компания үбэ тиийбэккэ киинэ үчүгэйдик рекламаламматаҕа уонна аҕыйах киинэ театрдарыгар көстүбүтэ. Мантан сылтаан 7 мөлүйүөн доллар бюджеттаах киинэ ночооттоох буолбута. Кэлин DVDга тахсан ордук биллибитэ. Кэлэр сыллар устата элбэх көрөөччү сэҥээрэн культовай статустаах киинэ буолбута. Сорох критиктар Interstate 60 бастыҥ суол киинэтэ буолар дииллэр.
Боб Гейл. Майкл Роберт «Боб» Гейл (Michael Robert "Bob" Gale) диэн АХШ киинэ сценариһа, продюсер, режиссер. Ордук биллиилээх үлэтэ Back to the Future киинэ сценарийа буолар (Роберт Земекистыын).
Суол киинэтэ. Суол киинэтэ () диэн сүрүн дьоруойдар айан суолугар сылдьалларын көрдөрөр киинэ жанра. Суол киинэтэ үксүн атын жанрдардыын булкуһар. Холобур - комедия, хоррор, вестерн, нуар.
Айда Лупино. Айда Лупино (Ida Lupino) диэн Англияттан төрүттээх АХШ киинэ актрисата, режиссер, сценарист, продюсер. 1950-с сыллардааҕы Холливуд индустриятын ордук биллиилээх дьахтар киинэ режиссера. Карьератын уһуна 48 сыл. 59 киинэҕэ актриса быһыытынан уһуллубута, 8 киинэни режиссер быһыытынан уһулбута. Айда Лупино уһулбут киинэлэрэ үксүлэрэ мелодрама уонна нуар жанрдаахтар, түмэт уонна дьахтар кыһалҕаларын көрдөрөр ис хоһоонноохтор. Айда Лупино араас телешоулар 100 тахса эпизодтарын уһулбута. Барык түөлбэ телесериал эпизодун уһулбут биир соҕотох дьахтар режиссер буолар ("The Masks"), уонна атын эпизодка сүрүн оруолу толорбута ("The Sixteen-Millimeter Shrine").
Абхаас тыла. Абхаас тыла ( , "аԥсшәа" ) —Абхазияҕа, Турцияҕа уонна да атын Ближнэй Восток дойдуларыгар тарҕаммыт абхаастар тыллара. абхазо-адыгскай тылларыттан биирдэстэрэ. Майгынныыр тыллар абазинскай тыл, адыгскай тыл, карачай-черкесстар тыллара, убыхтар тыллара.
Мартин Болсам. Мартин Хенри Болсам (Martin Henry Balsam) диэн АХШ киинэ, театр, телевидение актера. Оскар (1965) уонна Тони (1968) бириэмийэлэр кыайыылааҕа.
Whole Foods Market. Whole Foods Market - АХШ дойдутугар баар айылҕа аһын атыылыыр уонна органик астары атыылыыр сетевой ретейл бизнес, кыахтаах баай соҕус дьоҥҥо анаммыт маҕаһыын. 2017 сылтан ыла Amazon конгломератка киирэр.
Blue Origin. Blue Origin (Блү Оридьин) - АХШ аэрокосмическай тэрилтэтэ, Amazon аэрокосмонафтиканы сайыннарар салаатыгар киирэр.
Amazon Robotics. Amazon Robotics - АХШ таһаҕастары таһар роботтары оҥорор тэрилтэтэ, Аан Дойдуга биир түргэнник сайда турар тэрилтэ. Amazon конгломератка киирэр.
Citadel LLC. Citadel LLC - АХШ биир бөдөҥ харчы эргитэр урбатар тэрилтэтэ, Аан Дойдуга биир бөдөҥ бизнес империя тутааччы, 32 араас бреннарынан үлэлиир фондалары бас билэр, олор хас биирдиилэрэ кыччаабыта 68 млн $ капитализациалаахтар. Citadel LLC уопсай салайар актива 2 трлн доллар (бас билэр фондаларын аахпакка эрэ). 
Citadel LLC бас билиитигэр аатырбыт Citadel Securities тэрилтэтэ холбонор.
Салалтата - Майами (Флорида, АХШ)
Fortuna 500 компонеҥҥа ааҕыллар
Citadel LLC бэйэтэ элбэх туспа тэрилтэлэр акцияларын бас билэр эрээри, кини 16% чааһын Mitsui Group бас билэр. Онтон бэйэтэ 7% Mitsui Group чааһын бас билэр.
50 омук сиригэр инники кэскиллээх проектарга кытта, харчы үлүннэрэр.
Citadel LLC үлэлиир дьон саамай кыччаабыт хамнастара 120$/1 чааска тэҥнэспитэ, ол эбэтэр уборщица Citadel LLC муостатын сууйааччыта күннээҕи хамнаһа 960$. Итинник же хамнаһы стажердар ылаллар.
СИҺИЛИИ: https://nypost.com/2023/06/06/interns-at-ken-griffins-hedge-fund-earn-5k-a-week-free-housing/
Citadel Securities. Citadel Securities ("Ситадэль Сэкьүритиз") - Аан Дойдуга биир бөдөҥ фонда, автономна туспа тэрилтэ курдук үлэлиир, Citadel LLC тэрилтэ 32 автономнай фондаларыттан биирдэстэрэ, NYSE биржаҕа саамай үрдүк харчы урбатар фонда. Бу фонда 432 тэрилтэ акциаларын эргитэр 164 омук сиригэр.
25 бэс ыйын 2023 сылга капитализациата - 3 трлн доллар! (тэҥнээтэххэ Арассыыйа сыллааҕы барыһа 4 трлн доллар).
Салалтата - Чикаго (АХШ)
Азот. Азот (Nitrogenium) диэн биир химия ууһуга. Метал буолбатах. Периодтаах таабыл 15 бөлөҕө (пниктогеннар). Химия бэлиэтэ N, атом нүөмэрэ 7. Азот икки атомнаах гаас. Өҥө, амтана, сыта суох. Кудайга уонна Сиргэ биир дэлэйдик тар5аммыт ууһук буолар. Салгын сүрүн компонена: сабардамын 78 %. Шотландия физига Дэниэл Резерфорд азоту 1772 сыллаахха булбута уонна арааран суруйбута.
Убаҕас азот тымнытааһыҥҥа туттуллар. Индустрия араас салааларыгар азоттаах холбоһуктар киэҥник туттуллаллар: аммиак, азот аһыыбата, нитраттар, органикалаах нитраттар (ытар иитик уонна эстээччи), цианидтар. Аммиак уонна нитраттар уоҕурдуу оҥорорго тутаах суолталаахтар.
Азот бары тыыннаахтарга баар. Бастатан туран амин аһыыбаларга, үрүҥэстэргэ, нуклеин аһыыбаларга (ДНА уонна РНА), аденозинтрифосфат эрчим ыытар молекулаҕа. Медицинаҕа азоттаах эмтэр киэҥник туттуллаллар: антибиотиктар, нитроглицерин, кофеин, морфин, амфетамин.
Күл уута. Күл уута диэн мас күлүн убаҕаһа. Сүрүннээн калиум уонна натриум карбонаттарын суурадаларыгар баар. Күүстээх солохтоох хардалаах. Урут суунарга-сууйарга (самын оннугар), тириини имитэргэ тутталлара.
Олох (химия). Олох диэн аһыыбалардыын хардарсар сэктэр. Метал ууһуктартан уонна хидроксид бөлөхтөртөн тураллар.
Аррениус теорията.
Швеция билимдьитэ Сванте Аррениус теорията быһаарарынан (1887 сыл), олох диэн электролиттар буолаллар. Бу электролиттар уу суурадатыгар метал катионнарын уонна ОН– хидроксид типтээх анионнары үөскэтэн диссоциациялыыллар. Метал буолбатах NH4+ катионнары эмиэ үөскэтиэхтэрин сөп.
Холобур:
Аррениус теориятынан, олох сэктэр олохтуур оксидтар хидроксидтара буолаллар диэххэ сөп, ол эбэтэр уу олохтуур оксидтарга сыстыытын бородуукталара буолаллар:
Аррениус олохторо, олохтуур оксидтар курдук, аһыыбалардыын, ангидридтардыын, амфотер оксидтардыын дьайсыстахтарына туустары үөскэтэллэр, оттон бэйэ бэйэлэрин кытта дьайсыспаттар.
Холобур:
Олохтору (олохтуур хидроксидтары) маннык бүтүн формуланан көрдөрөллөр: Ме(ОН)x, манна Ме — метал эбэтэр металлыҥы бөлөх (холобур NH4) атома, оттон x — хидроксил бөлөх ахсаана, кини метал валеннааһыныгар тэҥнэһэр (1,2 эбэтэр 3). Холобур: NaOH, Ba(OH)2, Fe(OH)3.
Брөнстед-Лоури теорията.
Брөнстед-Лоури теориятын (эбэтэр аһыыба-олох протон теорията) 1923 сылга бэйэ бэйэлэриттэн тус туспа Дания билимдьитэ Йоханнес Брөнстед уонна Англия билимдьитэ Томас Лоури толкуйдаабыттара. Бу теория быһаарарынан, олох диэн протону аһыыбаттан арааран бэйэтигэр холбуур кыахтаах молекула эбэтэр ион. Олох протону холбууругар кини көҥүл электрон пааралаах (химия ситимигэр киирбэт) атомнаах буолуохтаах. Бу курдук аһыыба протон донора буолар, аһыыба олохтуун дьайсан киниэхэ протонун биэрэр. Ордук күүстээх олохтор анионнар буолаллар.
Льюис теорията.
АХШ физиохимига Гилберт Ньютон Льюис 1923 сылга биир сүрүн аһыыба-олох теориятын толкуйдаабыта. Кини аата Льюис теорията эбэтэр электрон теорията. Льюис теорията быһаарарынан, аһыыба диэн электрон паараны ылар сэк (акцептор), оттон олох электрон паараны биэрэр сэк (донор).
Органикаламмат химия. Органикаламмат химия диэн химия биир салаата. Кини химия ууһуктарын уонна органикаламмат холбоһуктары үөрэтэр.
Органикаламмат холбоһуктар. Органикаламмат холбоһуктар диэн харыалыктаах уулук дьардьамата (С-H ситимэ) суох химия холбоһуктара. Кинилэри органикаламмат химия үөрэтэр.
Органикаламмат холбоһуктар кылаастара.
Бары органикаламмат холбоһуктар икки улахан бөлөххө арахсаллар:
Судургу сэктэр физика уонна химия саҥнарынан маннык арахсаллар:
Уустук сэктэр химия саҥнарынан маннык арахсаллар:
Харыалыктаах органикаламмат холбоһуктар.
Бу холбоһуктар харыалыктаах эрээрилэр органикаламмат химия эйгэтигэр киирэллэр:
Аммиак. Аммиак (аммониак, химия формулата NH3) диэн органикаламмат холбоһук. Аммиак молекулата азот биир атомыттан уонна уулук үс атомыттан турар. Хатан тумнарар сыттаах өҥө суох гаас. Салгынтан чэпчэки. Ууга үчүгэйдик суураллар. Аммиак азоттан уонна уулуктан батталлаах катализтаах синтезынан ылыллар. Азоттаах уоҕурдуулары, эстэр сэктэри, азот аһыыбатын оҥорорго туттуллар. Убаҕас аммиак тымнытар тэриллэргэ туттуллар. Аммиак уу суурадата (нашатырдаах спирт) медицинаҕа туттуллар. Аммиак химия индустриятын биир тутаах оҥоһуга буолар. Сыллааҕы аан дойдутааҕы оҥорооһуна 180 млн тоннаттан тахса.
Химия формулата. Химия формулата диэн химия холбоһугун иһилигин уонна тутулун суруйан көрдөрөр ньыма. Формуланы суруйарга химия ууһуктарын бэлиэлэрэ, сыыппаралар, хаам, тире тутталлар. Химия бэлиэтэ латыын бичиктэринэн суруллар. Бу бичик атом ханнык ууһук буоларын көрдөрөр. Субурҕа аннынааҕы кыракый сыыппара (алын индекс эбэтэр субскрипт) атом ахсаанын көрдөрөр. Химия формулатынан тэҥнэбилгэ химия хардатын көрдөрөллөр.
Холобурдар:
Көрүҥнэрэ.
Химия билимэ араас кэрэхсэбиллээх буолан араас формула типтэрэ бааллар. Кинилэр хас биирдиилэрэ уратылардаахтар уонна туһаныылаахтар.
Эмпирик формула.
Эмпирик формула (судургу формула, дьиҥ формула, рационал формула) атом бэлиэтиттэн уонна индекстан турар. Бу холбоһук иһилигин көрдөрөр ордук судургу формула буолар. Атом бэлиэлэрин суруллуутун сурума холбоһук тибын критерийынан быһаарыллар. Критерийа суох буоллаҕына бэлиэлэр алпабыыт сурумунан суруллаллар. Туорааһын быһыытынан, харыалык холбоһуктарга бастакынан С бичик турар, иккиһинэн Н.
Тутул формулата.
Тутул формулата молекула атомнара куйаарга хайдах оруннаахтарын ойуулаан көрдөрөр. Атомнар бэйэ бэйэлэрин кытта ситимнэрэ сурааһыннарынан бэлиэтэнэллэр. Тутул формулалара икки (2D) уонна үс (3D) кээмэйдээхтэргэ арахсаллар.
Макромолекула. Макромолекула диэн элбэх атомнардаах молекула. Макромолекула диэн үксүн полимердары ааттыыллар. Полимер диэн кыракый молекулалартан (мономердартан) турар молекула. Бары органик макромолекулалар харыалыктаах мономердарга олохтоноллор.
Холобурдар:
Аргон. Аргон диэн биир химия ууһуга. Химия бэлиэтэ Ar, атом нүөмэрэ 18. Мааны гаастар бөлөхтөрүгэр киирэр. Сыта уонна амтана суох гаас. Сир атмосфератыгар үһүс дэлэй гаас. Джон Уиллиамс Стретт уонна Уиллиам Рэмзи 1894 сыллаахха аргону аан бастаан салгынтан араарбыттара.
Аргон Сиргэ баар сүрүн изотоптара: 40Ar (99.6%), 36Ar (0.34%) уонна 38Ar (0.06%). Атын планеталарга аргон атын изотоптара бааллара биллэр.
Харыалык диоксида. Харыалык диоксида (CO2) диэн химия холбоһуга, харыалык аһыыбалаах оксида. Өҥө суох кыра биллэр-биллибэт сыттаах гаас. Биир харыалык уонна икки абалык атомнарыттан турар. Тыыннаахтар тыыналларыттан үөскээн тахсар. Тыыннаах тобоҕо (органика) умайдаҕына эмиэ тахсар. Үүнээйилэр харыалык диоксидын иҥэрэн аһыыллар, бу фотосинтез дэнэр. Шотландия билимдьитэ Джозеф Блэк 1750-с сылларга харыалык диоксидын саҥнарын үөрэтэн суруйбута. Харыалык диоксида Сир климатыгар улахан дьайыылаах бүскүтэр гаас буолар. -78.5°C температураҕа кытаанах туруктанан кураанах муус буолар.
Харыалык моноксида. Харыалык моноксида (химия формулата CO) диэн өҥө уонна сыта суох гаас. Моль маассата 28 g/mol, салгынтан чэпчэки. Сүрүннээн ситэ үрэйиллибэтэх органика тобохторуттан уонна биомасса умайыытыттан үөскээн тахсар. Киһи харыалык моноксидын тыыннаҕына тыҥатыттан хаанынан тарҕанан барар. Гемоглобинныын булкуһан карбоксигемоглобин буолар. Карбоксигемоглобин киһи хааныгар концентрациятын нормата 0-3%. Бу норматтан таҕыстаҕына сүһүрэн өлүөххэ сөп.
Титан уу аннынааҕы хараабыл тимириитэ (2023). Титан уу аннынааҕы хараабыл тимириитэ диэн соторутааҕыта буолбута
Санта Барбара (сериал). Санта Барбара диэн драма сериал, Аан Дойдуга биир уһуннук уһуллубут сериал буолар, 7 сыл устата 2400 сериялара уһуллубуттара. Санта Барбара диэн Калифорнияҕа баар куорат олоҕо көстөр.
Санта Барбара (куорат). Санта Барбара - Калифорния сиригэр баар куорат, 140 км тэйиччи сытар Лос Анджелес куораттан. Баайдар олорор куораттара буолар.
Франц Фердинанд. Франц Фердинанд Карл Людвиг фон Австрия-Эсте (эрцгерцог д’Эсте), (; 18 декабря 1863 года, Грец, Австрия империята — Бэс ыйын 28 к. 1914 с., Сарай, Австро- Венгрия) — Австрия эрцгерцога, 1896 сылтан Австро- Венгрия бүрүстүөлүн нэстилиэнньигэ. Кавалерия генерала (1899). Данила Илич диэн киһи террорун бөлөҕөр киирэр Гаврил Принцип диэн ааттыаах омугунан серб устудьуона өлөрбүт, бу өлөрүү аан дойдуга бэлиитикэ кириисиһин түргэтэппитэ, түмүгэр Бастакы аан дойду сэриитэ саҕаламмыта.
Импэрээтэр быраатын бэлиитикэттэн тэйиччи тутар этэ, ол эрээри, Франц Фердинанд бөрүстүөлгэ олорор түгэнигэр дойду бэлиитикэлии тутулун уларытар былааннааҕа: Австро-Венгрия оннугар Австро-Венгрия-Славия диэн холбоһуктаах штааттары оҥороору гынара. Ол кини санаатыгар дойдуга омугунан атааннаһыыны сымнатар кыахтааҕа. Ол эрээри сорох серб бэлиитиктэрэ ол бырайыагы сөбүлээбэт этилэр, тоҕо диэтэххэ оччоҕо кинилэр соҕуруу славяннары Улуу Сербия аннынан холбуур былааннара тохтуон сөбө.
Өлөрүү.
Эрцгерцог Сараевоҕа (Босния уонна Герцеговина киин куоратыгар) 1914 сыл бэс ыйын 28 күнүгэр ыалдьыттыы тиийбитэ. Бастакы буомба соругун сиппэтэҕэ. Онон террористар сорохторо саһан хаалбыттара. Эрц-герцог тэрээһиннэргэ кыттыбыта, онтон төннөн иһэн массыыната тоҕо эрэ биир сиргэ тохтоон ылбыт кэмигэр террористартан биирдэстэрэ Гаврило Принцип ол сиргэ баар буолан биэрбитэ, уонна бастаан эрц-герцог ойоҕун Софияны искэ бэстилиэтинэн ыппыта, иккис ытыытынан эрц-герцогы монньуга таппыта. Герцогиня тута өлбүтэ, Франц Иосиф бааһыран баран 10 мүнүүтэнэн өлбүтэ.
Өлөрүү содула.
Франц Фердинанд серб террористарын илиититтэн өлбүтүн кэннэ Австро-Венгрия Сербияҕа ультиматум түһэрбитэ. Сербияны Арассыыйа импиэрийэтэ өйөөбүтэ, онон Аан дойду Бастакы сэриитэ саҕаламмыта.
Франц Фердинанд оҕолоро тэҥэ суох ыалга төрөөбүт буоланнар (морганатическай брак) Франц Иосиф I ыраахтааҕы саҥа нэстилиэнньигинэн 1906 сыллаахха өлбүт Фарнц Фердинанд бииргэ төрөөбүт быраатын Отто уола, 27 саастаах эрцгерцог Карл буолбута. 1916 сыллаахха Карл Австро-Венгрия тиһэх ыраахтааҕыта буолбута.
Mojo (программа тыла). Mojo - диэн 2023 сыллаахха тахсыбыт программа тыла, Python базатынан айыллыбыт.
Ксенон. Ксенон (Xenon) диэн биир химия ууһуга. Химия бэлиэтэ Xe , атом нүөмэрэ 54. Периодтаах таабыл 18 бөлөҕөр киирэр мааны гаас. Өҥө сыта суох хойуу гаас. Ксенону 1898 сылга Англияҕа Уиллиам Рэмзи уонна Морис Трэверс химиктар булбуттара. Ксенон лаампаларга, наркозка, лазерга туттуллар.
Неон. Неон (Neon) диэн биир химия ууһуга. Химия бэлиэтэ Ne, атом нүөмэрэ 10. Периодтаах таабыл 18 бөлөҕөр киирэр мааны гаас. Өҥө сыта суох. Кудай бэһис дэлэй ууһуга. Неону 1898 сылга Англияҕа Уиллиам Рэмзи уонна Морис Трэверс химиктар булбуттара. Неоннаах гаас эһэр лаампа кыһыл-саарыл өҥүнэн сырдатар. Неон лаампата реклама бэлиэлэрин уоттарыгар туттуллар.
Криптон. Криптон (Krypton) диэн биир химия ууһуга. Химия бэлиэтэ Kr, атом нүөмэрэ 36. Периодтаах таабыл 18 бөлөҕөр киирэр мааны гаас. Өҥө сыта амтана суох. Криптону 1898 сылга Англияҕа Уиллиам Рэмзи уонна Морис Трэверс химиктар булбуттара. Криптон сырдатааһыҥҥа, лазерга, фотографияҕа туттуллар.
Baseus. Baseus - Аан Дойдуга киэҥник биллэр Кытай тэрилтэтэ, мобильнай телефоннарга һэрээдтиир араас тэриллэри оҥорорунан биллэр. Shenzhen Besing Technology диэн холдиҥҥа киирэр.
Оһуоба Америкаҕа, Канаадаҕа, Аргентинаҕа уонна Арассыыйаҕа популярнай. 
Салалтата - Дьэндьэн
MiHoYo. miHoYo - Кытай тэрилтэтэ, Аан Дойдуга биир бөдөҥ көмпүүтэр уонна смартфон оонньууларын оҥорор тэрилтэ. 
Fortuna 500 компонеҥҥа ааҕыллар
Викторийа Амэлина. Викторийа Амэлина (украинныы толору аата: "Вікторія Юріївна Амеліна") - Украина эдэр суруксута уонна суруйааччыта, Арассыыйа ракетатыттан ытыллан өлбүтэ Украина Арассыыйа сэриитэ кэмигэр. Төрөөбүтэ тохсунньу 1 күнүгэр 1986 сыллаахха Львов куоратка - өлбүтэ 2023 сыллаахха, от ыйын 1 күнүгэр Днепр куоратка.
Blurams. Blurams ("Блүрамс") - Кытай тэрилтэтэ, Аан Дойдуга биир бөдөҥ видео камералары оҥорор, сүрүннээн уоруйахтары тутарга харысхал эйгэтигэр үлэлиир. Камералара 63 омук сиригэр атыыланаллар, ол эрэн убаастабылы Францияҕа уонна АХШ сиригэр ылбыта. 2023 сыллаахха Америкаҕа атыыга харысхал камералар ортолоругар бастыҥ атыыга барарынан.
2015 сыллаахха төрүттэммитэ.
Салалтата - Шанхай (Кытай), Атлантик Сити (АХШ)
Официал саайта: https://www.blurams.com/
Абхаас алфавит. Абхаас алфавит - (абх. Аԥсуа алфавит)
А Б В Г Ӷ Ӷь Ӷә Д Дә Е Ж Жь Жә З Ӡ И К Кь Кә Қ Қь Қә Ҟ Ҟь Ҟә Л М Н О П Ԥ Р С Т Тә Ҭ Ҭә У Ф Х Ҳ Ц Цә Ҵ Ҵә Ч Ҷ Ш Шь Шә Ы Ҩ Џ Џь Ь Ә
Радон. Радон (Radon) диэн биир химия ууһуга. Химия бэлиэтэ Rn, атом нүөмэрэ 86. Периодтаах таабыл 18 бөлөҕөр киирэр мааны гаас, радиоактив. Өҥө, сыта, амтана суох гаас. Радон баарын аан бастаан 1899 сылга Америка физига Роберт Оуэн ториум үрэллиитин кэмигэр булан көрбүтэ. Радон ордук бигэ изотоба 222Rn (T1/2 = 3,823 хонук). Айылҕаҕа дэҥ кэриэтэ көстөр. Чиҥэ 9.9 г/л (0°C кыраадыска), ууллар температурата 71°C, оргуйар температурата –61.8°C. Фтордуун хардаһан фторид (RnF2) буолар. Уулук радону 500°C кыраадыска аһытар. Толуолга, фенолга, ууга суураланнаҕына клатраттар үөскүүллэр. Радону радиум туустарыттан ылаллар. Радон алыс абалаах, киһи этигэр-хааныгар улахан буортулаах ууһук буолар. Арахсыытын саҕана көппөт оҥоһуктары үөскэтэр (Po, Bі, Pb изотоптара).
Оганесон. Оганесон (Oganesson) диэн биир химия ууһуга. Химия бэлиэтэ Og , атом нүөмэрэ 118. Периодтаах таабыл 18 бөлөҕөр киирэр. Дьоҕурдуу синтезтаммыт радиоактив ууһук. Айылҕаҕа суох. Оганесон ууһук 2002 уонна 2005 сылларга Арассыыйа Дубна хототун Үөскэх чинчийиитин холбоммут институтугар айыллыбыта. Бу үлэҕэ АХШ Ливермор ил лабораториятын билимдьиттэрэ кыттыыны ылбыттара. Бастакы быстах аата "Ununoctium" диэн этэ. 2016 сыл сэтинньи 28 күнүгэр ууһукка "Оганесон" диэн ааты иҥэрбиттэрэ, Юрий Оганесян академик аатынан.
Ылыы.
Оганесон изотоптарын ылыытын хардатын формулата:
formula_1