mariaria/ykt_dataset huggingface dataset:
Дьол сааһа (тэрилтэ). Дьол сааһа  — кыра эппиэтинэстээх уопсастыба, Арассыыйа чааһынай хампаанньата, түмэт урбаан эйгэтин бырайыага, кырдьаҕас саастаах чөл олоҕунан дьарыктаныан баҕалаах дьоҥҥо анаан үлэлиир. Тэрилтэ геронтология тиэмэтигэр араас лекциялары, семинаардары, үөрэтэр куурустары ыытар, кинигэлэри бэчээттээн таһаарар. 2012 сыллаахха медиа-урбаанньыт Владимир Яковлев тэрийбит.
Үлэтэ.
Бырайыагы 2012 сыллаахха биллиилээх суруналыыс, Коммерсантъ издательство уонна Сноб сурунаал тэрийээччитэ Владимир Яковлев таһаарбыт. Яковлев үс сыл устата, 50-н ааспыт чөл олоҕунан көхтөөхтүк дьарыктанар дьону көрдөөн, аан дойдуну кэрийбитэ. Биир санаалаахтарын кытта кыра эппиэтинэстээх «Дьол сааһа» диэн уопсастыбаны тэрийбитэ, тэрилтэ генераальнай дириэктэринэн Анна Шарафиева буолбута.
Тэрилтэ сүрүн дьарыга - «гайд-курустары» ыытыы, ол аата төлөбүрдээх онлайн-семинаардар. Семинаардары бырайыак кыттааччылара - тугу эмэ ситиспит кырдьаҕас дьон бэйэлэрэ - ыыталлар. Лектордар килийиэннэрин кытта ханнык эмэ эйгэҕэ бэйэлэрин тус уопуттарынан үллэстэллэр, консультаациялары ыыталлар, сүбэ-ама биэрэллэр, бөлөхтөрүнэн ситиһиилэрин уонна баар кыһалҕаларын ырыталаһаллар. Куурустар тиэмэлэрэ араас буолар, холобур, күн аайы сарсыардааҥы сүүрүүгэ, ырааһыҥҥа, сиһи бөҕөргөтүүгэ, медитацияҕа дьарыктар буолаллар. Яковлев бэйэтэ «Самое время перестать наконец работать на „дядю“» тиэмэлээн гайд-куурус ыытар. Үгэс курдук, бастакы дьарык босхо буолар, куурус толору сыаната 4500 солкуобай.
Бырайыак «Мама, что ты говоришь?!» диэн ааттаах, мэйиилэрэ когнитив кэһиллиилээх уонна социализация кыһалҕаларыттан эрэйдэнэр кырдьаҕас дьону кытары сөпкөөхтүк бодоруһуу уруоктарын ыытар. Сорох куурустары үлэһиттэр онлайн ыыталлар, холобур, Таилаандка 12 күннээх лааҕыр (олохтон дуоһуйууну хайдах ылар уонна үчүгэйдик көстөр туһунан маастар-куурус) көтүтүүтэ суох тэриллэр. Итиннэ маарынныыр кууруһу Израильгэ ыытар былааннаахтар.
Бырайыак чэрчитинэн, «Манн, Иванов уонна Фербер» издательствоны кытта, хас да кинигэ тахсыбыта: «Возраст счастья», «Правила счастья», «Захотела и смогла», «Здоровее будешь», «Другое дело», «Сколько весит счастье», «Хорошо за пятьдесят». Кинигэлэргэ, Владимир Яковлев аан дойдуну кэрийэн хомуйбут, кырдьаҕас дьон дьиҥнээх остуоруйалара суруллбут.
«Возраст счастья» диэн фоторепортаажтары үгүс омук бэчээтин тэрилтэлэрэ хайҕаабыттара, ол быыһыгар Daily Mail, The Telegraph, Daily News, People, BBC, MSN и др.
Яковлев тылларынан, төһө да төлөбүрдээх өҥөлөрү оҥордор, хампаанньа кэммиэрсийэҕэ улахан ситиһиилэрэ суох уонна бастатан туран түмэт кыһалҕаларын быһаарар буолан, сүрүн соругунан дохуот ылыытын туруоруммат. 2015 сыллаахха бырайыак бэйэтин ороскуотун уйунар буолбут.
Teach For All. Teach For All — бэйэлэрин дойдуларыгар үөрэхтээһин хаачыстыбатын үрдэтиигэ интэриэстээх тутулуга суох түмэт тэрилтэлэрин глобаальнай ситимэ. Бу тэрилтэлэр кыра кыахтаах дьиэ кэргэннэр оҕолорун икки сыл үөрэтэргэ үлэҕэ кэллиэстэр уонна үнүбүрсүтүөттэр ситиһиилээх бүтэрээччилэрин ылаллар. Тэрилтэни 2007 сыллаахха Венди Копп («Teach For America» генераальный дириэктэрэ) уонна Бретт Уигдорц («Teach First» генераальнай дириэктэрэ) тэрийбиттэрэ.
Остуоруйата.
«Teach For All» 2007 сыллаахха «Teach For America» (кэммиэрсийэтэ суох үөрэх тэрилтэтэ, АХШ) уонна «Teach First» (кэммиэрсийэтэ суох үөрэх тэрилтэтэ, Улуу Британия) бииргэ үлэлэһиилэрин чэрчитинэн тэриллибитэ. «Teach For All» бастаан «Teach For America» бырайыагын быһыытынан тэриллибитэ, билигин туспа үптээх уонна маллаах тэрилтэ. Тэрилтэ штаб-квартирата Нью-Йорка баар. Тэрилтэ сыллааҕы бүддьүөтэ $14.8 мөлүйүөн, глобаальный пуондалартан, корпорациялартан уонна чааһынай дьонтон киирбит үп. 
«Teach For All» билигин аан дойду 34 тэрилтэлэрин кытта үлэлэһэр. Бэйэтин ситимн иһигэр «Teach For All» 800 000 кэриҥэ устудьуоннары үөрэтэр 11 000-н тахса учууталлары өйүүр . 80 дойдуттан «Teach For All» ситимигэр киирэр туһунан түмэт урбааннартан этии киирбит. 
«Teach For All» глобаальнай пуондалартан уонна корпорациялартан баһаам элбэх грааннары уонна сиртибэлэри ылбыта. Бастакы партнерунан, Чиилигэ экспериментаалынай тэрилтэни тэрийэргэ көмөлөспүт, «McKinsey &amp; Company» буолбута.
2009 сыллаахха «Teach For All» Сколл Пуондатыттан түмэт урбаан уонна үс сыл гараантиялаах 765,000$ кээмэйдээх сыллааҕы сиэртибэлэрин иһин бириэмийэ ылбыта. 
2010 сыллаахха «Teach For All» Oracle корпорацияттан граан ылбыта. Грант көмөтүнэн атын дойдулары хабан үлэтэ кэҥиэхтээх. Ол сыл [Deutsche Post DHL уонна «Teach For All» глобаальнай партнерстволарын туһунан биллэрбиттэрэ. Партнерство ситими үбүнэн өйөөн хааччыйахтаах, сүрүн соруга - Аргентинаҕа, Чимлигэ, Перуга уонна Индияҕа тэрилтэлэрин кэҥэтии. Ону таһынан партнерство Испанияҕа уонна Бразилияҕа баар тэрилтэлэри сайыннарарга көмөлөһүөхтээх.
Бретт Уигдорц. Бретт Уигдорц () — эмиэрикэ түмэт урбаанньыта, «Teach First» үөрэх үтүөнү оҥорор тэрилтэни тэрийээччи уонна сүрүн толорооччу дириэктэрэ, тэрилтэтин үлэтин хайысхата - дьиэ кэргэн дохуотун намыһах таһымын кыһалҕатын быһаарыы уонна үөрэхтээһин хаачыстыбатын тупсарыы. 
Уигдорц билиҥҥи кэмҥэ оскуолаларга бастыҥ дириэктэрдэри бэлэмниир «National College for Digital Skills» уонна «Future Leaders» итэҕэллээх киһилэрэ. Ону кытта кини Венди Коппы кытта «Teach For All» тэрийсээччитэ уонна итэҕэллээх киһитэ
Биографията.
Уигдорц АХШ-ка Оушен Тауншип куоракка (Нью-Джерси) төрөөбүтэ.
1995 сыллаахха Ричмонд үнүбүрсүтүөтүгэр экэниэмикэ уонна аан дойду чинчийиилэрин уобалаһыгар бакалавр истиэпэннээх уонна Гавай үнүбүрсүтүөтүгэр экэнимэмикэ уобалаһыгар магистр истиэпэннээх үрдүкү үөрэҕи ылбыта.
Гавай үнүбүрсүтүөтүгэр үөрэнэр сылларыгар Гонолулуга «Илиҥҥи-Арҕаа кииҥҥэ» чинчийээччинэн үлэлээбитэ, Соҕуруу-Илин Азия уонна Чуумпу акыйаан Арыыларын энергетикалара уонна экэнимиэкэлэрэ сайдыытын кыһалҕаларыгар болҕомтотун уурбута.
Азия энергетикатын потоктарын инникитин туһунан ыстатыйаны (China and Central Asia's Volatile Mix : Energy, Trade, and Ethnic Relations) суруйсубута.
1998 сыллаахха Индонезияҕа уонна Гонконга суруналыыһынан үлэлээбитэ. 2000 сыллаахха Уигдорц «McKinsey &amp; Company» хампаанньаҕа консультаанынан киирбитэ.
2002 сыл от ыйыгар 11 үлэһиттээх «Teach First» тэрилтэ тэриллибитэ. Тэрилтэни генеральнай дириэктэр дуоһунаһыгар Уигдорц баһылаабыта.
«Teach First» тэриллиэҕиттэн 6000 сирэйгэ көмө оҥорбута. Үтүөнү оҥорор тэрилтэ кэҥээн Англия уонна Уэльс тоҕус регионнарыгар тарҕаммыта, 500-н тахса үлэһиттэммитэ.
2007 сыллаахха Бретт үрбааҥҥа үлэтин уонна үөрэхтээһини өйүүрүн иһин «UK Ernst &amp; Young Social Entrepreneur of the Year» наҕараадатыгар тиксибитэ и «CASE European Leadership Award».
«The Evening Standard» кинини 1 000 саамай кыахтаах Лондон олохтоохторун ахсааныгар киллэрбитэ. 2013 сыллаахха Бретт Британия импиэрийэтин уордьанынан наҕараадаламмыта. 2015 сыллаахха Бретт Улуу Британия саамай кыахтаах киһитэ буолан «Debrett's 500» испииһэккэ киллэриллибитэ.
Nadin (тэрилтэ, Арассыыйа). «Nadin» — Арассыыйаҕа бастакы, истибэт уонна мөлтөхтүк истэр үлэһиттэрдээх, баттах кыргар сир. 2012 сыллаахха Москубаҕа аһыллыбыта.
Остуоруйата.
2012 сыллаахха мөлтөхтүк истэр Кирилл Васильев уонна кини ойоҕо, баттах кыргааччы Надежда Шарапова тэрийбиттэрэ.Надежда куһаҕаннык истэр буолан, үлэҕэ моһоллору көрсөрө, клиеннар истэр маастардары ордороллоро, онон киниэхэ судургу уонна кыра төлөбүрдээх закаазтары биэрэллэрэ. Сарбыйыллыыны утаран кэргэнниилэр истибэт дьоҥҥо анаан баттах кыргар сир бырайыагын оҥорбуттара. Бырайыактара «Биһиги кэскилбит» пуонда тэрийбит «Түмэт урбаан-2011» куонкурус биир кыайыылааҕынан буолбута уонна заайым ылбыта, үлэ сирин буларга Москуба бырабыыталыстыбата көмөлөспүтэ. Салон аһыллыытын прессаҕа киэҥник сырдаппыттара.
Фирма үлэҕэ сүнньүнэн истибэт уонна мөлтөхтүк истэр маастардары ылар, клиеннар ахсааннарыгар истэбэт да истэр да дьон бааллар, истибэт дьоҥҥо өҥөнү оҥорууга чэпчэтии көрүллэр.
Лорен Буш. Лорен Буш (; төр. бэс ыйын 25 күнэ 1984, Денвер, АХШ) — модель уонна и дизайнер. Лорен — «FEED Projects» тэрийсээччи, генераальнай уонна креативнай дириэктэрэ. АХШ урукку бэрэсидьиэнэ Джордж Буш-аҕа уонна АХШ экс-бэрэсидьиэнэ Джордж Буш балыс кыыһа.
Биографията.
Лорен орто оскуоланы, эдьиийэ Эшли уонна быраата Пирс курдук, Техаска Хьюстон куоракка бүтэрбитэ. Парсон дизаайн оскуолатыгар уонна Сибэтиэй Мартин ускуустуба уонна дизаайн кэллиэһигэр муоданы уонна дизаайыны үөрэппитэ. 2006 сыллаахха Лорен Принстон үнүбүрсүтүөтүн бүтэрэн «антропология» идэтигэр бакалавр истиэпэнин ылбыта.
Лорен модель улэтин саҕалаабыта (үрдүгэ 168 см). «Vogue» уонна «Vanity Fair» сурунааллар тас хахтарыгар, ону кытта «Tommy Hilfiger» таҥаһын реклааматыгар көстүбүтэ. Буш «Abercrombie &amp; Fitch» маарканы реклаамалаабыта, Гай Маттиоло уонна Айзек Мизрахи диэн дизайнердары кытта үлэлээбитэ. «Друзья» сериаалга эмиэ кыттыбыта. Итини таһынан, Лорен үтүөнү оҥоруунан дьарыктаммыта, устудьуоннуур сылларыгар ООН аан дойдутааҕы бородууксуйа бырагыраамматын чэрчитинэн Чаадка үтүө дьулуур биир илдьитэ буолбута.
2007 сыллаахха Лорен Буш Эллен Густафсоны кытта «FEED Projects» олохтооччутунан буолта. «FEED Projects» суумкалары оҥорор, атыыттан киирбит дохуота барыта ООН аан дойдутааҕы бородууксуйа бырагыраамматын пуондатыгар аһарыллыахтаах. FEED суумкалара 100%-наах органик, тупсаҕай матырыйаалтан оҥоүуллаллар. Бырайыак сылы быһа биир үөрэнээччини эбиэтинэн хааччыйар хайысхалаах. Лорен АХШ-ка үөрэнээччилэр аһылыктарын тупсарыыга «FEED USA» бырагыраамманы олохтообута.
2008 сыллаахха балаҕан ыйын 11 күнүгэр Буш «Lauren Pierce» диэн ааттаах бэйэтин таҥаһын атыылыыр ситим-мааркеттары арыйбыта.
Горелов Вячеслав Валентинович. Вячесла́в Валенти́нович Горе́лов (муус устар 5 күнүгэр 1955 сыллаахха Пермь куоракка төрөөбүт) – нуучча түмэт урбаанньыта, “Фермердэр оскуолалара” эрэгийиэннээҕи уопсастыбаннай тэрилтэ төрүттээччитэ. Тэрилтэ биирдиилээн дьону уонна ыччаты агро-биисинэскэ сыһыарар тосхоллоох үлэлиир.
Биографията.
Вячеслав Валентинович Горелов 1955 сыллаахха муус устар 5 күнүгэр Пермь куоракка төрөөбүт. Перимнээҕи судаарыстыбаннай педогогическай үнүбэрситиэт Биологияҕа факультетын бүтэрбит. Бүтэрэн баран орто оскуолаҕа биология уонна айылҕа үөрэҕин учууталынан үлэлээбит. Өр кэм устата оҕо дьиэлэрин иитиллээччилэрин, выпускниктарын, доруобуйаларыгар хааччахтаах тулаайах оҕолору, хаайыыттан тахсыбыт эдэр ыччаты ииппит-үөрэппит, кинилэри тыа хаһаайыстыбатын урбааныгар сыһыарарга, бэйэ дьыалатын саҕалыырга үлэлэспит, үлэ, дьиэ-уот булуналларыгар көмөлөспүт.
Горелов түмэт урбаанынан 2000 сыллаахтан саҕалаан дьарыктаммыт уонна ол сыл Перьм кыраайын Ильинскэй оройуонун Кривец дэриэбинэтигэр балыксыттар сынньанар дьиэлэрин туппут. 
2001 сыллаахтан “Седой Урал” Пермский клуб” РОО вице-эрэсидьиэнэ. 2003 сыллаахха тулаайах оҕолорго анаан лааҕыр арыйан үлэлэппит. Эмиэ ити сылтан саҕалаан “Биһиги кэскилбит” пуонда салайааччыта Вагит Алекперовы кытары билсэн доҕордоспут уонна ол түмүгэр 2009 сыллаахха “Фермердэр оскуолаларын” арыйбыт.
2004 сылтан саҕалаан Вячеслав Валентинович аһымал бырайыактарын олоххо киллэрэн барбыта. Ол курдук кини уустук иитиилээх обургу оҕолору, оҕо дьиэтин иитиллээччилэрин тыа хаһаайыстыбатыгар сыһыарар, үлэнэн иитэр сыаллаах. Ол түмүгэр 34 араас таһымнаах бырайыак олоххо киирэн үлэлии турар. Билиҥҥи туругунан Горелов 100 киһини хабар ураты социальнай-экологическай комплекстаах. Компекс иһигэр киирэр: 16 миэстэлээх уопсастыбаннай социальнай көстүүнэн, кыһыҥҥы тэпэлииссэлээх 2 үөрэтэр-көрдөрөр пиэрмэ, бары тэрилинэн толору хааччылыбыт үөрэнэр кылаас.
Итини таһынан Горелов “Газпром” тэрилтэ уонна Ыччат дьыалатыгар федеральнай ааҕыныстыба көҕүлээһиннэринэн Астрахань уобалаһыгар тэриллибит “СелиАс 2012” сугулааҥҥа анал лиэксийэлэри аахпыта. 
В.В. Горелов “Дьоҕус урбаан лиидэрэ-2004” куонкурус лауреата, “Урал уонна Сибиир көмүс пуондата” бириэмийэ “Дьиэ кэргэн биисинэһэ” номинациятын хаһаайына.
Зверева Наталия Ивановна. Наталия Ивановна Зверева – нуучча менеджерэ, “Биһиги кэскилбит” эрэгийиэннээҕи социальнай бырагыраамалар пуондаларын дириэктэрэ.
Биографията.
Наталия Зверева 1992 сыллаахха Прикладной биотехнология Москубатааҕы үнүстүүтүн “экэнэмиис” идэлээх бүтэрбитэ. Плеханов аатынан Нуучча сударыстыбаннай үнүбэрсиэтигэр үөрэммитэ. 
1993 сылтан 1996 сыллаахха диэри “НИКойл” аһаҕас аахсыйалаах уопсастыбаҕа кылаабынай буҕаалтырынан үлэлээбитэ. Кэлин Экэниэмикэ уонна үп-харчы департаменыгар көспүтэ.
2005-2007 сыллардаахха “Уралсиб” баан бырабылыанньатын бэрэссэдээтэлин сүбэһитинэн уонна инвестиция управлениетын сүбэһиттэрин сэбиэтин салайааччытынан үлэлээбитэ.
Наталия Зверева 2007 сыллаахтан саҕалаан түмэт урбаанньыт Вагит Алекперов төрүттээбит “Биһиги кэскилбит” эрэгийиэннээҕи социальнай бырагыраамалар пуондаларын салайааччытынан үлэлиир. Бу пуонда Арассыыйаҕа инбэлииттэр, элбэх оҕолоох ыаллар уонна оҕо дьиэтин иитиллээччилэрэ бэйэ дьыалатын, бисинэһин саҕалыылларыгар көмөлөһөр биир бастакы пуонда буолар.
Зверева 2012 сыллаахтан саҕалаан РФ Эргинэ-бырамыысыланнас салаатын Сүрүннүүр сэбиэтин бэрэссэдээтэлин солбуйааччытынан үлэлиир, палаата иһигэр түмэт биисинэс уонна урбаан боппуруостарын хонтуруоллуур. 
Кини ыстатыйалара “Эксперт” сурунаалга, “Ведомости” уонна “Частный корреспондент” хаһыаттарга бэчээттэммиттэрэ. Кини Дмитрий Медведев уонна миниистирдэр кэбиниэттэрэ кыттыылаах урбаанньыттар улахан көрсүһүүлэригэр кыттыбыта. Үгүс наҕараада хаһаайына.
Бампер (тэрилтэ). “Бампер” оҕо кинигэтин оптуобуһа – түмэт урбаанын бырайыагын быһыытынан массыына иһигэр тэриллибит кинигэ маҕаһыына, кулууба. Бырайыак сүрүн сыала – оҕо литэрэтиирэтэ оҕо-аймахха тиийэрин хааччыйыы, киин сиртэн тэйиччи сытар нэһилиэнньэлээх пууннарга оҕо литэрэтиирэтин тириэрдии.
“Бампер” бырайыак Москубаҕа үлэлиир “Перекресток” диэн обургу оҕолорго аналлаах психологическай көмө киинин иһинэн тэриллибит. Ол курдук киин салайааччыта Анна Тихомирова кинигэ маҕаһыынын арынаары гыммыта, харчыта тиийбэккэ, оптуобус ылыммыт уонна оптуобуһун иһигэр кинигэ маҕаһыынын, кулуубун арыйбыт. Киин иитиллээччилэрэ оптуос тас көрүҥүн, иһин оҥорон-тупсаран биэрбиттэр. Оттон тэрили-тээбирини атыылаһарга Михаил Прохоров пуондата көмөлөспүт.
2001 сыллаахха оптуобус “Опора России” тэрилтэни кытары аһымал санаа туурун чэрчитинэн, Краснодар кыраайыгар сылдьан кэлбит. Ол кэннэ сотору буолан баран, бырайыак “Бизнес-Успех” куонкуруска кыттан, “Түмэт-эппиэттээх урбаанньыт” наминацияҕа бастаабыт уонна “Creative Business Cup” диэн айар-тутар дьарыктаах урбаанньыттар куонкурустарын финалиһа буолбут. 
2013 сыллаахха бырайыак тэрийээччилэрэ “Baby-НОС” диэн оҕо литэрэтиирэтин куонкуруһугар эспиэр быһыытынан кыттыбыттар. 
2014 сыллаахха “бампердар” икки саҥа оптуобуһу эбии атыыласпыттар (эргэлэрэ алдьанан сордуур эбит). Ити сыл “Бампер” бырайыагы Astrid Lindgren Memorial Award-2015 диэн оҕо бириэмийэтигэр “оҕо ааҕыытын көҕүлүүр” диэн салааҕа номинан быһыытынан киллэрбиттэр. “Бампердар” ол куонкуруска Арассыыйаттан кыттыбыт бастыҥ түөрт номинан иһигэр киирбитэ (куонкуруска уопсайа 61 араас дойдуттан 197 номинан кыттыбыт. Олор истэригэр Урсула Ле Гуин, Ульф Старк, Патрик Несс бааллар эбит). Оттон 2014 сыл түмүгүнэн, оптуобус уопсайа Арассыыйа 60 куоратыгар сылдьыбыт, барыта 80 тыһыынча биэрэстэни айаннаабыт.
2015 сыллаахха кинигэ оптуобуһа Lipton хампаанньа тэрийэр Goodstarter түмэт урбаанньыттарын куонкуруһугар бастаабыт. Ол кыайыытын иһин 300 тыһыынча солкуобай харчынан бириэмийэлэммит.
Оҕо кинигэтин оптуобуһа аҥаардас маҕаһыын уонна кулууп эрэ быһыытынан үлэлээбэт. Кинилэр аһымал санаа киинин быһыытынан эмиэ үлэлииллэр. Оттон кинигэ атыытыттан киирбит харчы сороҕо араас социальнай бырагыраамалары олоххо киллэрэргэ уонна, бастатан туран, оҕо ааҕыытын көҕүлээһиҥҥэ туһуланаллар. Итини сэргэ “бампердар” киирбит үбүнэн оҕо дьиэлэригэр кинигэ атыылаһан бэлэхтииллэр.
Алексей Сиднев. Алексей Владимирович Сиднев – Senior Group (www.seniorgroup.ru) аахсыйалаҕа уонна генеральнай дириэктэрэ, түмэт урбаанньыт, “Мир старшего поколения” диэн аҕа саастаах уонна кырдьаҕас дьон олоҕун-дьаһаҕын тупсарарга туһуламмыт кэмиэрчэскэйэ суох холбоһук төрүттээччитэ уонна бырабылыанньатын бэрэссэдээтэлэ; Москубатааҕы Норуоттар икки ардыларынааҕы үнүбэрсиэт Выпускниктарын ассоциациятын бырабылыанньатын бэрэссэдээтэлэ; саҥа саҕалаан эрэр урбаанньыттар настаабыньыктара (ментор).
Алексей Сиднев Москубатааҕы энергетичэскэй үнүстүүтү “инженер” идэлээх бүтэрбитэ. Кэлин Москубаҕа Норуоттар икки ардыларынааҕы үнүбэрсиэккэ менеджер салаатыгар бакалавр буолбута уонна АХШ Tuck School of Business at Dartmouth оскуолатыгар үөрэнэ МВА истиэпэнин ылбыта.
1999 сылтан 2007 сыллаахха диэри Booz &amp; Co диэн транснациональнай стратегическай хампаанньа Лондоннааҕы салаатыгар менеджер, кэлин алын партнер дуоһунаһыгар үлэлээбит. Кини бырайыактара Холбоhуктаах Арааб Эмираттарын бөдөҥ национальнай ниэп хампаанньаларын үлэһиттэрин олохторун-дьаһахтарын уонна үлэлиир усулуобуйаларын тупсарыыга, Таиланд кыаммат араҥатын баан өҥөтүнэн хааччыйар анал кииннэри тутууһа, Улуу Британия биэнсийэҕэ судаарыстыбаннай сулууспатын үлэтин оптимизацияҕа туһуламмыттара.
Алексей Сиднев “Серебряный век” диэн кырдьаҕас дьоннору көрөр-харайар пасионаттар тутууларын бырайыактаабыта.
2007 сыллаахтан кырдьаҕастары көрүү, фармацевтическай дистрибуция уонна девелоппмент эйгэтигэр кыттыгас тэрийээччи, партнер.
Кэргэннээх, кыыстаах уонна уол оҕолоох.
Сиднев Алексей Владимирович. Алексей Владимирович Сиднев – Senior Group (www.seniorgroup.ru) аахсыйалаҕа уонна генеральнай дириэктэрэ, түмэт урбаанньыт, “Мир старшего поколения” диэн аҕа саастаах уонна кырдьаҕас дьон олоҕун-дьаһаҕын тупсарарга туһуламмыт кэмиэрчэскэйэ суох холбоһук төрүттээччитэ уонна бырабылыанньатын бэрэссэдээтэлэ; Москубатааҕы Норуоттар икки ардыларынааҕы үнүбэрсиэт Выпускниктарын ассоциациятын бырабылыанньатын бэрэссэдээтэлэ; саҥа саҕалаан эрэр урбаанньыттар настаабыньыктара (ментор).
Алексей Сиднев Москубатааҕы энергетичэскэй үнүстүүтү “инженер” идэлээх бүтэрбитэ. Кэлин Москубаҕа Норуоттар икки ардыларынааҕы үнүбэрсиэккэ менеджем салаатыгар бакалавр буолбута уонна АХШ Tuck School of Business at Dartmouth оскуолатыгар үөрэнэ МВА истиэпэнин ылбыта.
1999 сылтан 2007 сыллаахха диэри Booz &amp; Co диэн транснациональнай стратегическай хампаанньа Лондоннааҕы салаатыгар менеджер, кэлин алын партнер дуоһунаһыгар үлэлээбит. Кини бырайыактара Араб холбоһуктаах эмираттарын бөдөҥ национальнай нефтяной хампаанньаларын үлэһиттэрин олохторун-дьаһахтарын уонна үлэлиир усулуобуйаларын тупсарыыга, Таиланд кыаммат араҥатын баан өҥөтүнэн хааччыйар анал кииннэри тутууһа, Улуу Британия биэнсийэҕэ судаарыстыбаннай сулууспатын үлэтин оптимизацияҕа туһуламмыттара.
Алексей Сиднев “Серебряный век” диэн кырдьаҕас дьоннору көрөр-харайар пасионаттар тутууларын бырайыактаабыта. 
2007 сыллаахтан senior care, фармацевтическай дистрибуция уонна девелоппмент эйгэтигэр кыттыгас тэрийээччи, партнер.
Кэргэннээх, кыыстаах уол оҕолоох.
Федоров Олег Владимирович. Олег Владимирович Федоров – (сэтинньи 16 күнүгэр 1971 сыллаахха төрөөбүт) – “Благополучие” хааччахтаммыт эппиэтинэстээх уопсастыба салайааччыта, түмэт урбаанньыт.
Олег Федоров 1989 сыллаахха Москубатааҕы инженернэй-физичэскэй үнүстүүккэ “автоматика уонна электроника” салаатыгар үөрэххэ киирбитэ.
Устудьуоннуур сылларыгар уопсастыбаннай үлэнэн дьаныардаахтык дьарыктаммыта, актыбыыс этэ. Ол курдук кини көҕүлээһининэн Арассыыйаҕа аан бастакытын “Кипарис” диэн эрэкилээмэ киинэтин бэстибээлэ тэриллибитэ. Оччолорго эрэкилээмэ киинэтин бэстибээлин кыайыылахтарынан ханна даҕаны ааттара ааттана илик икки уол – Тимур Бекмамбетов уонна Сергей Грымов буолбуттара. Бу икки уол аата билигин Арассыыйа, ону ааһан аан дойду киинэтин эйгэтигэр киэҥник биллэр.
Олег Федоров 1995 сыллаахха үөрэҕин бүтэрэн баран “Monroe/Tenneco Automotive” диэн норуоттар икки ардыларынааҕы трансатлантическай корпорацияҕа атыы-эргиэн менеджэрин дуоһунаһыгар үлэлээбитэ. Талааннаах уолу сотору кэминэн салалта бэлиэтии көрбүтэ уонна Атыы-эргиэн уонна маркетинг эрэгийиэннээҕи дириэктэринэн анаабыта.
Федоров эмиэ ити кэмнэргэ Меркури Норуоттар икки ардыларынааҕы биисинэс оскуолатыгар үөрэнэн Executive MBA истиэпэни ылбыта. Олег Федоров бу хампаанньаҕа 10 сыл үлэлээбитин тухары бастыҥ үлэһит аатырбыта, хамаандатын кытары барыстаах дистрибьютердар ситимнэрин оҥорон, “Дьобуруопа ырыынагар бастыҥ ситиһиитин иһин” диэн бириэмийэнэн наҕараадаламмыта. 
2002 сыллаахтан 2003 сыллаахха диэри тэрилтэ Брюсселлээҕи ыстаабыгар маркетинг салаатыгар дириэктэринэн үлэлээбитэ.
Федоров 2004 сыллаахтан парашют спордунан үлүһүйбүтэ. Ол түмүгэр 2006 сыллаахха Арассыыйаҕа улахан фармациялар кылаастарыгар рекорд олохтообута. Онтон сэдиптээн Федоров Арассыыйаҕа аан бастакынан параютистар дьарыктанар уонна сынньананр “Галактис” диэн ааттаах аэро-турбаларын туппута.
2009 сыллаахха Федоров “Monroe/Tenneco Automotive” диэн норуоттар икки ардыларынааҕы трансатлантическай корпорацияҕа үлэлии сырыттаҕына “Благосостояние” НПФ-тан аҕам саастаах уонна кырдьаҕас-кыаммат дьоҥҥо аналлаах пансионаттары тутан үлэҕэ киллэриигэ этии киирбитэ. Бу – Арассыыйаҕа саҥа хайысха этэ. Онон Федоров Дьобуруопа уонна Эмиэрикэ бастыҥ холобурдарын үөрэтэн баран, үлэ ылсыбыта. Ол түмүгэр, баара-суоҕа биэс сыл иһигэр аҕам саастаах уонна кырдьаҕас-кыаммат дьону көрөр-харайар “Благополучие” медико-социальнай комплекс тутуллубута. 
Билигин Олег Федоров “Благополучие” комплексы ситиһиилээхтик салайар уонна салгыы сайыннарар.
Олег Федоров кэргэннээх, кыыс оҕолоох.
Лившиц Константин Александрович. Константин Александрович Лившиц — түмэт урбаанньыт, «Леге» хампаанньалар бөлөхтөрүн генеральнай дириэктэрэ; "Саастаах көлүөнэ эйэгэтэ" («Мир старшего поколения») диэн аҕам саастаах уонна кырдьаҕас дьон олохторун-дьаһахтарын тупсарарга туһуламмыт кэмиэрчэскэйэ суох холбоһук кыттыгас тэрийээччитэ, бырабылыанньатын чилиэнэ.
Константин Ливщиц 1994 сыллаахха И. П. Павлов аатынан Ленинградтааҕы Бастакы медицинскэй үнүстүүтү «эмчит-быраас» идэлээх бүтэрбитэ. 2005 сыллаахха — Санкт-Петербург куоракка Стокгольмнааҕы экэниэмикэ оскуолатын. Экэниэмикэ билимин хандьыдаата.
Лишниц билигин «Леге» диэн инновационнай-социальнай технология, фармацептика, консалтинг ырыынагар үлэлиир хампаанньалар бөлөхтөрүн салайар. «Леге» хампаанньаларын иһинэн хас даҕаны социальнай суолталаах бырайыактар тэриллэн үлэлииллэр. Олор манныктар:
Константин Ливщиц Стратегическай көҕүлээһиннэр ааҕыныстыбаларын Эспиэртиир сэбиэтин чилиэнэ («Социальнай бырайыактар» оробуочай бөлөх). 
«Хэсэд Авраам» аһымал санаа киинин бэпэчиитэллэрин сэбиэтин чилиэнэ.
Лиидэрдэр кулууптарын чилиэнэ.
Кэргэннээх, уол оҕолоох. Иллэҥ кэмигэр спордунан дьарыктанар, хаартыскаҕа түһэрэр, айанныырын сөбүлүүр.
Зубков Владислав Владимирович. Владислав Владимирович Зубков – түмэт урбаанньыт, “МедСервис Плюс” хааччахтаммыт эппиэтинэстээх уопсастыба генеральнай дириэктэрэ, “Мир старшего поколения” кэмиэрчэскэйэ суох тэрилтэ биир төрүттээччитэ.
Владислав Владимирович Зубков Арассыыйатааҕы судаарыстыбаннай мэдэссиинискэй үнүбэрсиэт “Лечебнэй дьыала” факультетын уонна ординатуратын “ЛФК, реабилитация, спортивнай мэдэссиинэ” идэлээх бүтэрбитэ.
2002 сыллаахтан түмэккэ (социальнай) өҥөнү оҥоруу уонна ыарыһахтары көрүү-харайыы эйгэтигэр үлэлиир. 
2004 сыллаахха Москубаҕа уонна Москуба уобалаһыгар аан бастакынан кырдьаҕас уонна бука бары кыаммат дьону көрөр-харайар, эмтиир-томтуур судаарыстыбаннайа суох пансиону арыйбыта. Билигин ол пансионатын салайар уонна салгыы сайыннарар.
Coco Bello (тэрилтэ, Арассыыйа). Cocco Bello — Арассыыйа фиирмата. Салаалара — Cocco Bello Bow Ties, таҥас оҥоруутунан дтарыктанар уонна Cocco Bello Honey, аһылык бородууксуйатын таһаарар.
Остуоруйата.
Cocco Bello бырайыак 2012 сыллаахха IT-сфера үлэһитэ Гузель Санжапова уонна дизайнер Наталья Александрова тахсыбыта. Хампаанньа үлэтин лыах-галстуктары оҥорууттан саҕалаабыта. Хампаанньа ырыынак сүрүн чааһын толорон, 2013 сыл сааһыттан дьахтар ырбаахыларын тигиини саҕалаабыта. 
Итини кытта Гузель мүөт-крем оҥорон таһаарыы бырайыагын бэлэмнээбитэ. Гузель аҕата, Равиль Санжапов, Сверловскай уобаласка Малый Турышка 69 мүөттээх ыҥырыа уйалаах паасекалаах. Паасеката таһаарар мүөтэ дьон туһанарыттан аһары элбэх, онтон кууһунан атыылааһын барыыһы киллэрбэт эбит. Бу мүөтү Cocco Bello бэйэтин бородууксуйатын таһаарарга туһаммыта. Улахан болҕомто түмэккэ ууруллубут — бырайыак кэхтэн-эстэн эрэр дэриэбинэлэри чөлүгэр түһэриигэ көмөлөһүөхтээх эбитэ үһү. Крем-мүөтү отонунан киэргэтэргэ ол отону хомуйууга олохтоох биэнсийэлээх дьахталлар өҥөлөрүнэн туһаналлар. Хомуллар отонтон хампаанньа чэйгэ кутуллар эбииликтэри ооҥорорго былаанныыр, ол туһуттан краудфандинг былассааккатыгар харчы хомуйбута.