mariaria/ykt_dataset huggingface dataset:
Джек туппут дьиэтэ. «Джек туппут дьиэтэ» () − психологическай триллер. 
Киинэ Америка Вашингтон штатыгар 12 сыл устата сылдьыбыт серийнай өлөрүөхсут Джек диэн киһи туһунан кэпсиир. Киинэ дьайыыта 1970-1980 сс.
Киинэ премьерата ыам ыйын 14 күнүгэр 2018 с. аан дойдутааҕы Каннскай киинэ фестивалын конкурска кыттыбат киинэлэр программаларыгар буолбута.
Сүдьүөтэ.
Остуоруйа Джэк туһунан кэпсиир – олус өйдөөх серийнай өлөрүөхсүт. 12 сыл устата кини 60-нтан элбэх киһини өлөрбүтэ. Киинэ 5 инцидеҥҥа арахсар. Ол икки ардыгар Джек Вёрджи кытары философия, этика уонна Джек эйэни хайдах көрөрүн туһунан кэпсэтэллэр.
Биэс инцидент аайы Джек сиэртибэлэрин араас көрүҥүнэн өлөрөр, ону гынан баран бэйэтигэр болҕомтону тардаары журналистарга сиэртибэлэрин хаартыскаларын уонна сурук ыытар. Кини бэйэтигэр «Мистер Изощренность (англ. “Mr. Sophistication”)» диэн псендонимы ылбыта.
Ол икки ардыгар Джек дьиэ тутта сатыыр, ол гынан баран хаста даҕаны туох эрэ сатаммат буолан дьиэтин көтөрөр уонна хаттаан оҥоро сатыыр. Бэһис инцидент бүтүүтүгэр эрэ дьиэтин ситэрэр. Ити кэмнэргэ Джек көрөөччүгэ бэйэтин матыыпын көрдөр.
Сибиирдээҕи судаарыстыбаннай мэдиссиинэ университета. Сибиирдээҕи судаарыстыбаннай мэдиссиинэ университета
Томскай куоракка баар Арассыыйа Бэдэрээссийэтин доруобуйа харыстабылын министиэристибэтин "Сибиирдээҕи судаарыстыбаннай мэдиссиинэ университета" бэдэрээлинэй судаарыстыбаннай бүддьүөттэн үбүлэнэр үрдүк үөрэх тэрилтэтэ. 
1930 с. Томскайдааҕы мэдиссиинэ института диэн төрүттэммит. 1938 с.сэтинньи 16 күнүттэн 1962 с.тохсунньу 15 күнүгэр диэри Томскайдааҕы В. М. Молотов аатынан мэдиссиинэ института диэн эбит.
2017 с. муус устар ыйтан эрэгийиэн тирэх университетынан буолбут.
Устуоруйата.
Арассыыйа импэрээтэрэ Александр l 1888 с. соҕотох мэдиссиинискэй факультеттаах Томскайдааҕы Импэрээтэрискэй университеты арыйбыт.
1930 с.сэтинньи 5 күнүгэр РСФСР НКС 132 нүөмэрдээх уурааҕынан медфакультеты университеттан таһааран, Томскайдааҕы мэдиссиинэ институтун тэрийбит.
1967 с. Үлэ Кыһыл Знамята уордьанынан наҕараадаламмыт.
1992 с.олунньу 28 күнүгэр АБ Правительствота 388 нүөмэрдээх дьаһалынан Сибиирдээҕи судаарыстыбаннай мэдиссиинэ университетын статуһун биэрбит.
Университет арыллыаҕыттан ыла 60000 быраастары уонна провизордары үөрэтэн таһаарбыт.
Университет учуонайдарын уонна преподавателлэрин кыттыытынан Томскайга АМНА Сибиирдээҕи салаатыгар 4 НЧИ төрүттэммит
Кардиология НЧИта
Фармакология НЧИта
Онкология НЧИта
Медицинскэй генетика НЧИта
Билиҥҥи кэмҥэ СибСМУга
аллергическай ыарыылар иммуногенетикаларынан уонна иммуноэпидемиологияларынан, хаан систиэмэтин молекулярнай патофизиологиятынан уо.д.а. дьарыктанар 12 научнай оскуола үлэлиир.
Факультеттара.
СибСМУга 8 факультет, 78 кафедра, 3 НЧИ, 7 диссипилиинэлэр ыккардыларынааҕы научнай-үөрэтэр кииннэр, 26 үөрэтэр-научнай лаборатория, НЧЛК, инфек.ыарыылары эмтиир Сибиирдээҕи Киин, элбэх профильлаах бас билэр клиникалар, үс анатомия түмэлэ, эрэгийиэҥҥэ бастыҥ улахан мэдиссиинискэй наука бибилэтиэкэтэ бааллар.
1. Лечебнай факультет
2. Педиатрическай факультет
3. Фармацевтическай факультет
4. Медико-биологическай факультет
5. Социальнай үлэ, клиническай психология уонна психотерапия факультета
6. Сиэстэрэ үрдүк үөрэҕин факультета
7. Экэниэмикэ уоннадоруобуйа харыстабылын салайыы факультета
8. Квалификацияны үрдэтии уона эбии испэсээлинэскэ бэлэмнэнии факультета
Рейтиннэрэ.
2014 с. "Эксперт РА" агенство университеты СНГ бастыҥ үрдүк үөрэҕин испииһэгэр киллэрбит уонна рейтин "Д" кылааһын иҥэрбит.
Үрдүк үөрэх тэрилтэлэрин, Москватааҕы, норуоттар ыккардыларынааҕы "Три миссии университета"-2020 рейтинин (2020 с. атырдьах ыйын 28 күнүгэр) таһаарбыт. Онно СибСМУ аан дойдутааҕы(97дойдуттан1500 ҮҮТ кыттыбыт) рейтиҥҥэ 901-1000, Арассыыйа ҮҮТ 34-41 миэстэҕэ баар.
Норуоттар ыккардыларынааҕы инфбөлөх "Интерфакс" уонна "Эхо Москвы" радиостанция кыттыһан таһаарар Университеттар сыл аайы тахсар национальнай рейтиннэригэр, 2017 с. СибСМУ былырыыҥҥы көрдөрүүтүн 12 строкаанан тупсаран 77 миэстэ буолбут.
Ссылкалара.
https://vuzopedia.ru/vuz/3446
https://www.riatomsk.ru/article/20170607/sibgmu-voshel-v-top-3-medicinskih-vuzov-rossii/
https://www.ssmu.ru/ru/news/archive/?id=1788
https://univer.expert/akademicheskiye-reytingi/rejting-medicinskih-vuzov-2019/
https://www.ssmu.ru/ru/
Кубань судаарыстыбаннай мэдиссиинэ университета. Кубань судаарыстыбаннай мэдиссиинэ университета
Кубань судаарыстыбаннай мэдиссиинэ университета - Арассыыйа Краснодар куоратыгар баар үрдүк үөрэх тэрилтэтэ.
Устуоруйата.
1920 с.төрүттэммит. 1925 с.бастакы выпуһун таһаарбыт. 
1925 с. Кубань судаарыстыбаннай мэдиссиинэ института буолбут. 1943 с. Краснодардааҕы салааҕа устудьуоннар салҕыы үөрэнэр кыахтаммыттар. 1960-ус сылларга институт бэйэтин профилын биллэрдик кэҥэппит, ол курдук, 1963 с. Хотугу Кавкаһы уонна Ростов уобалаһын стоматолог-быраастарынан хааччыйарга анаан стоматологическай факультет арыллыбыт. 1966 сылтан элбэх тиражтаах "Медик Кубани" хаһыат тахсар.
1969 с.педиатрическай факультет арыллыбыт.
1961 с.бастакы омук устудьуоннара үөрэнэ кэлбиттэр.
1982 с.институтка быраастар квалификацияларын үрдэтэр факультет төрүттэммит. 1992 с. - кэлин, сиэстэрэ үрдүк үөрэҕин института буолан, акадьыамыйаттан туспа барбыт сиэстэрэ үрдүк үөрэҕин факультета арыллыбыт.
1998 с.эбии икки факультет, медико-профилактическай уонна фармацевтическай арыллыбыттар.
2005 сылтан Кубаньнааҕы судаарыстыбаннай медакадьыамыйа университет статустаммыт.
Университет ректора:Алексеенко С. Н.
Факультеттара.
1. Лечебнай
2. Педиатрическай
3. Стоматологическай
4. Фармацевтическай
5. Медико-профилактическай
6. Квалификацияны үрдэтии уонна эбии идэҕэ бэлэмнэнии 
7. Үрдүк үөрэх иннинээҕи бэлэмнэнии
КубСМУ Арассыыйаҕа биологическай матырыйаалы кытта үлэлиир 5 үрдүк үөрэх тэрилтэтин иһигэр баар. Ону кытта, фантомнай үөрэтиини сайыннара сылдьар. 2009 с.кафедралар ыккардыларынааҕы фантомнай кылааска олоҕуран Арассыыйа доруобуйа харыстабылын министиэристибэтин судаарыстыбаннай бүддьүөттэн үбүлэнэр үрдүк профүөрэх тэрилтэтэ КубСМУ практическай навыктар Кииннэрэ төрүттэммитэ. Киин практическай дьарыктары, аттестациялары устудьуоннар уонна квалификацияны үрдэтэр уонна эбии профессияҕа бэлэмниир факультет истээччилэрин практическай профессиональнай навыктарын таһымын госаттестациятын ыытарга үлэлиир.
Рейтиннэрэ.
КубСМУ Арассыыйа мэдиссиинэ үрдүк үөрэҕин тэрилтэлэригэр 9-с миэстэлээх.
Краснодар куорат үрдүк үөрэҕин тэрилтэлэригэр 3-с, Арассыыйа үрдүк үөрэҕин тэрилтэлэригэр 188-с
Краснодарскай кыраай үрдүк үөрэҕин тэрилтэлэригэр 4-с миэстэлэрдээх.
Ссылкалара.
http://youstudynew.com/obrazovatelnye-uchrezhdeniya-v-krasnodare/kubgmu-kubanskiy-gosudarstvennyi-medicinskiy-universitet.html
https://cyberleninka.ru/article/n/istoriya-osnovaniya-stanovleniya-i-perspektivy-razvitiya-stomatologicheskogo-fakulteta-kubanskogo-gosudarstvennogo-meditsinskogo
https://vuzopedia.ru/vuz/2642
http://www.ksma.ru/
Омскайдааҕы судаарыстыбаннай мэдиссиинэ университета. Омскайдааҕы судаарыстыбаннай мэдиссиинэ университета - Арассыыйаҕа Омскай куоракка баар үрдүк үөрэх тэрилтэтэ.
Устуоруйата.
1920 с. Сибиирдээҕи ветеринарнай-зоотехническай институт мэдиссиинискэй факультетын быһыытынан төрүттэммит. 1921 с. Арҕаа-Сибиирдээҕи судаарыстыбаннай медиссиинэ института буолбут.
1931 с.педиатрическай факультет олохтоммут. 1938 сылтан ыла кэлин медико-профилактическай диэн буолбут санитарно-гигиеническэй факультет арыллыбыт.
Стоматологическай факультет 1957 с.тэриллибит.
1971 с.институт Үлэ Кыһыл Знамята уордьанынан наҕараадаламмыт.
2002 с.фармацевтическай факультет арыллыбыт.
1994 сылтан 2015 с. диэри акадьыамыйа эбит. 2015 с. Омскайдааҕы мэдиссиинэ кэллиэһэ холбоспут уонна ол сылга акадьыамыйаҕа Омскайдааҕы судаарыстыбаннай мэдиссиинэ университетын статуһа иҥэриллибит.
Структурата.
Университет структуратыгар:
-Үөрэх салалтата
-Үрдүк үөрэххэ киириэх иннинээҕи бэлэмнэнии уонна профориентация Киинэ
-5 факультет уонна 4 кэллиэс салаата
-Квалификацияны үрдэтии уонна эбии испэссээлинэскэ бэлэмнэнии Киинэ
-Научнай Салалта
-Финансовай-экэнэмиичэскэй Салалта
-Научнай-чинчийэр лабораторнай Киин
-Норуоттар ыккардыларынааҕы сыһыан уонна информационнай технологиялар Кииннэрэ
-Эмтиир үлэ уонна производственнай практика Салалтата
-Хаһаайыстыба салалтата
-Хозрасчетнай салаалар
-Лабораторнай диагностика Киинэ
-Поликлиника
-Бэчээттээн таһаарар Киин бааллар.
Университетка 61 кафедра баар. Онно 148 бэрэпиэссэр уонна наука дуоктара, 252 наука хандьыдаата үлэлииллэр.
Рейтиннэрэ.
2014 с. "Эксперт Ра" агенство ОмСМУну Тутулуга суох Судаарыстыбалар Түмсүүлэрин бастыҥ үрдүк үөрэх тэрилтэлэрин испииһэгэр киллэрэн, "Д" рейтинговай кылааһы биэрбит.
2016 с. ARES-2016 Европатааҕы научнай-аромышленнай палата Омскайдааҕы медуниверситетка ВВ+ рейтины биэрбит(үөрэтии хаачыстыбатын уонна выпусниктар үлэнэн хааччыллыыларын иһин). Онон, ОмСМУ европейскай стандартаах университеттар рейтиннарыгар 66-с миэстэни ылбыт уонна Арассыыйа 10 бастыҥ мэдиссиинэ үрдүк үөрэҕин тэрилтэлэрин ахсааныгар киирбит.
Ону кытта, ОмСМУ Омскай куорат үрдүк үөрэҕин тэрилтэлэригэр 4-с, Арассыыйа үрдүк үөрэҕин тэрилтэлэригэр 170-с миэстэлээх.
RAEX агенство Арассыыйа үрдүк үөрэҕин тэрилтэлэригэр сыл аайы выпусниктар билиилэрин, сатабылларын, үөрүйэхтэрин хаачыстыбатыгар рейтин оҥорор. Уопсай түмүгүнэн ОмСМУ 77-с миэстэни ылбыт, оттон, мэдиссиинэ үрдүк үөрэҕин тэрилтэлэригэр 13-с миэстэлээх. Рейтиҥҥэ омскай үрдүк үөрэх тэрилтэлэриттэн икки эрэ тэрилтэ киирбит.
Медуниверситет үрдүк үөрэх тэрилтэлэрин рейтинигэр ARES-2020 киирбит. Рейтин Европейскай стандартары уонна элбэх параметрдаах үрдүк үөрэх тэрилтэлэрин тургутуу миэтэдин туттан быһаарбыт. ОмСМУ Арассыыйа сегменыгар 88-с миэстэ, ВВВ+.
Ссылкалара.
http://omsk-osma.ru/
https://web.archive.org/web/20131018001927/http://omsk-osma.ru/nauchnoe-obschestvo-molodyh-uchenyh-i-studentov-nomus/
http://clubagar.ru/ 
http://omsk-osma.ru/news/omgmu-zanyal-dostoynuyu-poziciyu-v-reytinge-vuzov-rossii
http://omsk-osma.ru/news/omgmu-v-reytinge-ares-2020
Оренбурдааҕы судаарыстыбаннай мэдиссиинэ университета. Оренбурдааҕы судаарыстыбаннай мэдиссиинэ университета — Арассыыйа Оренбург куоратыгар баар үрдүк үөрэх тэрилтэтэ.
Устуоруйата.
1944 с. Чкаловтааҕы судаарыстыбаннай мэдиссиинэ института диэн аатынан төрүттэммит.
1995 с. Оренбурдааҕы судаарыстыбаннай мэдиссиинэ акадьыамыйата буолбут.
2014 с.алтынньы 31 күнүгэр 693 нүөмэрдээх бирикээһинэн Оренбурдааҕы судаарыстыбаннай мэдиссиинэ университа буолбут.
Билигин университекка 9 факультет баар. 2014 с.7 үөрэх куорпуһугар уонна 26 клиническэй базаҕа -
3502 устудьуон, 3958 курсант-быраас, 96 аспирант, 598 интерн уонна клинич.ординатор, 121 үрдүк үөрэххэ киириэх иннинээҕи бэлэмнэнии кууруһун истээччи бааллар.
Кинилэри 567 педагог, ол иһигэр: 97 наука дуоктара, 55 бэрэпиэссэр, 297 наука хандьыдаата үөрэтэллэр.
Структуратыгар 
12 мэдиссиинэ уонна биология испэссээлинэстэргэ суруллар дуоктар уонна хандьыдаат диссертацияларын көмүскүүргэ 4 диссертация сэбиэтэ бааллар.
Социальнай базата:
Рейтиннэрэ.
2019 с. Арассыыйа үрдүк үөрэҕин тэрилтэлэригэр ыытыллар "Рейтинг востребованности вузов Российской Федерации" испииһэгэр ОрСМУ 13-с миэстэлээх.
2018 с. Forves сурунаал редакцията Арассыыйа бастыҥ үөрэх тэрилтэлэрин рейтинин таһаарбыт. Барыта 600 үрдүк үөрэх тэрилтэтин 3 бөлөххө араарыллыбыт 10 параметрынан тургуппуттар. Рейтин түмүгүнэн ОрСМУ 61-с миэстэни ылан 100 бастыҥ ахсааныгар киирбит.
Рейтиҥҥэ Арассыыйаттан 9 үрдүк үөрэх тэрилтэтэ киирбититтэн ОрСМУ - 4-с миэстэҕэ турар.
ОрСМУ Арассыыйа үрдүк үөрэҕин тэрилтэлэригэр 346-с, Оренбур уобалаһын үрдүк үөрэҕин тэрилтэлэригэр 4-с, Оренбур куорат үрдүк үөрэҕин тэрилтэлэригэр 4-с миэстэлэрдээх.
Юрий Семенович Луковцев. Юрий Семенович Луковцев - учуонай, боксер, СӨ айылҕаны харыстааһын үтүөлээх үлэһитэ, үлэ бэтэрээнэ, 
Олоҕун олуктара.
1944 с. бэс ыйын 1 к. Томпо оройуонун Саһыл сэл. төрөөбүтэ
1952 с. Саһыл нулевой кылааһыгар үөрэммитэ
1957-1963 сс. Кириэс-Халдьаайы орто оскуолатыгар үөрэммитэ
1963-1968 сс. СГУ биолого-географическай факультетыгар үөрэммитэ
1969 с. аспирантураҕа үөрэнэ киирбитэ
1974 с. Владивостокка Дальний Восток научнай киинигэр кандидатскай диссертациятын көмүскээбитэ
1975 с. аспирантураттан младшай научнай үлэһититинэн көспүтэ
1985 с. зоология лабораториятын старшай научнай үлэһитэн киирбитэ
1986-1995 с. субарктическай уонна хайалар экосистиэмэлэрин лабораториятын сэбиэдэссэйинэн анаммыта
1996 с. СӨ Айылҕа харыстабылын министиэрстибэтин биологическай ресурсаларын Департаменын дириэктэрин солбуйааччытынан анаммыта
2009 с. Арассыыйа Наукаларын Академиятын Сибиирдээҕи салаатын биология үнүстүүтүгэр субарктическай уонна хайа экспедициятыгар лабораториятны научнай үлэһитинэн анаммыта
Саха сиригэр овцебык уонна бизон олохсуйуутугар, күөллэргэ уонна өрүстэргэ собону, майаҕаһы, уонна лосось (кета) балыктары үөскэтиигэ, Арассыыйа хотугулуу-илиҥҥи өттүгэр "Орто Дойду" диэн бастакы паарканы тэрийсибитэ
Сигэлэр.
Тарабукин Р.Р. Саһыл. Томпо улууһа. Дьоккускай, Бичик, 2011 г.
Тагаал тыла. Тагаал (тагалог) тыла (бэйэлэрин тылынан: "Tagalog" [təˈga: log]) — Пилипиин Өрөспүүбүлүкэтин сүрүн тылларыттан биирдэстэрэ. Саҥарар дьон ахсаанынан саамай бөдөҥ пилипиин тылларыгар киирсэр. Австронезия кэргэнин пилипин зонатыгар киирэр. Европаҕа биллибит тагаал тылынан суруллубут бастакы докумуонунан Антонио Пигафетта диэн итальянец суруктара буолаллар.
Тагаал тылын стандаартаммыт торума «Филипино» (пилипино) — Пилипиин өрөспүүбүлүкэтин судаарыстыбаннай тыла.
Тылбаасчыт. Тылбаасчыт — тылтан тылга тылбаастыырга идэтийбит киһи, ол аата биир тылтан суругунан эбэтэр саҥа таһааран атын тыл онно тэҥнээх тиэкиһин оҥорон таһаарар испэсэлиис.
Аныгы үйэҕэ маннык үлэһит үксүн үрдүк үөрэхтээх буолар - үрдүкү тылбаас үөрэҕин бүтэрбит эбэтэр киэҥ филолог үөрэххэ үөрэммит киһи. Уус-уран айымньылары тылбаастыыр киһи бэйэтэ уус-уран тыллаах буолара ирдэнэр.
Тылбаасчыт идэтин устуоруйатыттан.
Уустар, омуктар, судаарыстыбалар ыккардыларыгар алтыһыы былыр-былыргыттан баар буолан тылбаасчыттар эмиэ өрдөөҕүттэн баар буолбуттара. бу дьон бастаан анал үөрэҕэ да суох буоллар, атын тыллары билэр дьон буолуохтаахтара. Кэлин, сыһыаннар уустугуран истэхтэрин аайы, анал үөрэхтээх дьон ирдэнэр буолбуттара. Аныгы үйэҕэ аҥардас омук тылын эрэ буолбакка, ханнык эмит эйгэҕэ дириҥ билиилээх, онно анаан идэтийэр тылбаасчыттар баар буоллулар. Тылбаасыт тыллары уонна тылбаастыыр эйгэтин билэрин тэҥэ, тыл түөрүйэтин эмиэ билиэхтээх, оччоҕо эрэ үрдүк таһымнаах тылбаас үөскүүр.
Былыргы нуучча судаарыстыбаларыгар тылбаасчыт (толмач) идэтэ кинилэр Моҕуол Илигэр Нуучча улууһун быһыытынан киириилэрин кытта ситимнээх. Толмач диэн идэ аата бэйэтэ оччотооҕу түүр тылларыттан киирии тыл, холобур Радлов суруйарынан кыпчаактыы tylmač, тылын олоҕо — "тыл".
И. П. Павлов аатынан Рязаннааҕы судаарыстыбаннай мэдиссиинэ университета. И. П. Павлов аатынан Рязаннааҕы судаарыстыбаннай мэдиссиинэ университета
Акадьыамык И. П. Павлов аатынан Рязаннааҕы судаарыстыбаннай мэдиссиинэ университета - Арассыыйаҕа Рязань куоракка баар үрдүк үөрэх тэрилтэтэ.
Устуоруйата.
1943 с.РСФСР доруобуйа харысталын министиэристибэтин Москватааҕы мэдиссиинэ институтун аатынан төрүттэммит, 1950 с. Рязань куоракка көһөрүллүбүт уонна акадьыамык И. П. Павлов аатынан Рязаннааҕы мэдиссиинэ института диэн ааттаммыт.
1993 с.университет буолбут.
1960 с. университекка апитерапия хайысхата үөрэтиллэ сылдьар.
Билиҥҥи кэмҥэ РСМУ быраастары уонна научнай-педагогическай каадырдары үөрэтэн таһаарар уонна 50- тан тахса тас дойдуга мэдиссиинэ испэссэлиистэрин, бэлэмниир.
Үөрэх күнүскү, кэтэх уонна сирэй-кэтэх салааларынан ыытыллар.
Факультеттара.
1. Лечебнай факультет
2. Педиатрическай факультет
3. Медико-профилактическай факультет
4. Фармацевтическай факультет
5. Стоматологическай факультет
6. Клиническай психология факультета
7. Орто проф.үөрэхтээһин уонна бакалавриат факультета
8. Эбии профүөрэхтээһин факультета
9. Тас дойду устудьуоннарын үөрэтэр факультет
Рейтиннэрэ.
Арассыыйа уопсастыбаннай палататын үлэҕинэн "РИА новости" Арассыыйатааҕы норуоттар ыккардыларынааҕы сонуннар агенствота уонна ВШЭ кытиыһан таһаарбыт рейтиннарын түмүгүнэн Арассыыйа судаарыстыбаннай үрдүк үөрэҕин тэрилтэлэригэр РСМУ 17-с миэстэлээх, онтон Арассыыйа мэдиссинэ үрдүк үөрэҕин тэрилтэлэригэр 2010 с. БСЭ баалынан 9-с миэстэлээх.
RUR агенство Round University Ranking диэн норуоттар ыккардыларынааҕы рейтини таһаарбыт. Быйыл 71 дойдуттан 829 университет кыттыыны ылбыт. RUR рейтинигэр университеттар 4 бөлөххө араарыллыбыт 20 параметрынан тургутуллубуттар.
РСМУ 2018 сыллаахтан рейтиҥҥэ Рязантан соҕотох кыттар.
2020 с."чинчийиилэр хаачыстыбалара" бөлөххө көрдөрүүтүн тупсаран, Арассыыйа үрдүк үөрэҕин тэрилтэлэригэр 26-с миэстэлээх.
"Международное разнообразие" хайысхаҕа көрдөрүүтүн 9 устуруокаанан тупсарбыт.
Арассыыйаттан кыттыбыт үрдүк үөрэх тэрилтэлэригэр уопсай рейтиҥҥэ 35-с миэстэлээх уонна "Качество преподавания" хайысхаҕа 29-с миэстэни ылбыт.
РязСМУ Рязань үрдүк үөрэх тэрилтэлэригэр 2-с, Арассыыйаҕа 112-с миэстэлэрдээх.
Ссылкалара.
https://ryazan.postupi.online/vuz/ryazanskij-gosudarstvennyj-medicinskij-universitet-imeni-akademika-i-p-pavlova/
https://ryazan.ucheba.ru/uz/9315
http://rzgmu.ru/
http://www.rzgmu.ru/news/2020/05/3926/
Ростовтааҕы судаарыстыбаннай мэдиссиинэ университета. Ростовтааҕы судаарыстыбаннай мэдиссиинэ университета - Арассыыйа соҕуруу өттүгэр, Ростов-на-Дону куоракка баар үрдүк үөрэх тэрилтэтэ, улахан научнай уонна эмтиир киин.
Ректор Сергей Владимирович Шлык.
Устуоруйата.
1915 с.Варшаватааҕы нуучча университетын базатыгар мэдиссиинэ факультета төрүттэммит. 1920 с.бастакы 295 быраас үөрэнэн бүтэрбиттэр. Кэлин, Хотугу Хапкаас университетын мэдиссиинэ факультета Ростовтааҕы мэдиссиинэ институтун кытта холбоспут. 1930 с. ССРС НКС уонна КСК алтынньы 13 күнүнээҕи уурааҕынан уонна Наркомпрос дьаһалынан мэдиссиинэ института төрүттэммит.
1980 с.институт, 60-тан тахса тас дойдуга каадырдары бэлэмнээһиҥҥэ үтүөлэрин иһин Норуоттар доҕордоһууларын уордьанынан наҕараадаламмыт. 
1994 с. Ростовтааҕы судаарыстыбаннай мэдиссиинэ университетын статуһа иҥэриллибит.
Структурата.
Университетка 
Сыл аайы 7000 устудьуон, квалификацияны үрдэтии, эбии испэссээлинэскэ бэлэмнэнии факультетыгар 7000 истээччи, 650- тан тахса интерн, ординатор, аспиран дьарыктаналлар.
91 кафедраҕа 800 үлэһиттээх, ол иһигэр 130 наука дуоктара, бэрэпиэссэр, 500 кэриҥэ наука хандьыдаата бааллар.
Университет бас билэр 860 куойкалаах, 20 анал салаалаах, 18 эмтиир-диагностыыр хос салаалаах, 17 клиническай кафедралаах мэдиссиинэ клиникалаах. Клиника үлэһиттэрэ эмтиир, үөрэтэр, консультациялыыр үлэни толороллор.
Рейтиннэрэ.
Ростовтааҕы судаарыстыбаннай мэдиссиинэ университета, " Национальное признание"диэн Арассыыйа мэдиссиинэ үрдүк үөрэҕин тэрилтэлэрин рейтинигэр 49 тэрилтэ кыттыбытыттан 17-с миэстэлээх.
Сигэлэр.
http://rostgmu.ru/
https://vrach-profi.ru/o-nas/istoriya-sozdaniya/ 
https://www.unipage.net/ru/8280/rostov_state_medical_university
https://rostov.ucheba.ru/uz/16953
https://univer.expert/akademicheskiye-reytingi/rejting-medicinskih-vuzov-2019/
Самаратааҕы судаарыстыбаннай мэдиссиинэ университета. Самаратааҕы судаарыстыбаннай мэдиссиинэ университета
Самаратааҕы судаарыстыбаннай мэдиссиинэ университета - Арассыыйаҕа Самара куоракка баар үрдүк үөрэх тэрилтэтэ.
Устуоруйата.
1930 с. Орто-Волгатааҕы кыраайын мэдиссиинэ инситута диэн төрүттэммит, онтон Куйбышевтааҕы мэдиссиинэ института буолбут.
1939 с.кини базатыгар Куйбышевтааҕы байыаннай мэдиссиинэ акадьыамыйата төрүттэммит. Кэлин, 1990-1992 с. Самаратааҕы мэдиссиинэ института буолбут.
Структурата.
Университекка :
-13 факультет уонна 80-тан тахса кафедра
-1210 миэстэлээх бэйэ клиниката
-3 үөрэтэр, 7 научнай-чинчийэр институт
-научнай-чинчийэр лаборатория
-600000 туомнаах пуондалаах научнай бибилэтиэкэ
-120
- миэстэлээх 3 интернет-киин уонна 20 мультимедиа уонна көмпүүтэринэй кылаастар бааллар.
15 испэссэлинэскэ 6 диссертационнай сэбиэт баар. Каадырдары 38 испэссээлинэскэ докторантураҕа уонна аспирантураҕа бэлэмнииллэр. Сыл аайы 8000-тан тахса устудьуон дьарыктанар. 1500-тан ордук преподаватель үлэлиир, ол иһигэр: 2 АНА акадьыамыга, 8 Арассыыйа наукатын үтүөлээх диэйэтэлэ, 3 Арассыыйа үрдүкү оскуолатын үтүөлээх үлэһитэ, 19 Арассыыйа үтүөлээх бырааһа баалоар.
Факультеттара.
1. Лечебнай факультет
2. Педиатрическай факультет
3. Стоматологическай факультет
4. Фармацевтическай факультет
5. Медико-профилактическай факультет
6. Мэдиссиинискэй психология факультета
7. Экэниэмикэ уонна доруобуйа харысталын салайыы факультета
8. Тас дойду устудьуоннарын үөрэтии факультета
9. Үрдүк үөрэххэ киириэх иннинээҕи бэлэмнэнии факультета
Рейтиннэрэ.
2019 с. "Три миссии университетов" диэн норуоттар ыккардыларынааҕы рейтиҥҥэ 1101-1200 миэстэ. 2020 с.RAEX агенства биэрсийэтинэн рейтиҥҥэ киирбит Арассыыйа үрдүк үөрэҕин тэрилтэлэригэр 46 миэстэ.
2020 с. "Три миссии университета" рейтиҥҥэ 1201-1300 миэстэ, рейтиҥҥэ киирбит Арассыыйа үрдүк үөрэҕин тэрилтэлэригэр 58-73 миэстэ.
Ссылкалара.
http://www.samsmu.ru/
https://vuzopedia.ru/vuz/2323
https://samara.ucheba.ru/uz/9519
https://raex-rr.com/database/contender/10000259
И. И. Мечников аатынан Хотугулуу-Арҕаа судаарыстыбаннай мэдиссиинэ университета. Арассыыйа Бэдэрээссийэтин доруобуйа харысталын министиэристибэтин И. И. Мечников аатынан "Хотугулуу-Арҕаа судаарыстыбаннай мэдиссиинэ университета" бэдэрээлинэй судаарыстыбаннай бүддьүөттэн үбүлэнэр үрдүк үөрэх тэрилтэтэ. Санкт-Петербург куоракка баар.
Устуоруйата.
2011 с. Санкт- Петербурдааҕы диплом кэннэ үөрэхтээһин мэдиссиинэ акадьыамыйата уонна И. И. Мечников аатынан Санкт-Петербурдааҕы судаарыстыбаннай мэдиссиинэ акадьыамыйата холбоспуттарыттан үөскээбит.
Билиҥҥи кэмҥэ, университекка 4200 устудьуон, ол иһигэр тас дойдуттан 500 устудьуон, 670 интерн-быраас, 1500 кл.ординатор, 460 аспираан, доктораан үөрэнэллэр. Сыл аайы 32000 быраас квалификацияларын үрдэтэллэр.
Структурата.
-Факультеттара
112 кафедра уонна 8 факультет баар..
1. Лечебнай факультет
2. Педиатрическай факультет
3. Стоматологическай факультет
4. Медико-профилактическай факультет
5. Терапевтическай факультет
6. Медико-биологическай факультет
7. Хирургическай факультет
8. Социальнай үлэ уонна сиэстэрэ үрдүк үөрэҕин факультета
-генно-инженернай биологическай терапия Киинэ
-киин хаанын улахан Баана
-клиникалар
-научнай бибилэтиэкэ
-6 научнай-чинчийэр лаборатория
-2 НЧИ
-улахан түмэл комплекса
Рейтиннэрэ.
2014 с. "Эксперт РА" агенство, ХАСМУну Тутулуга суох Судаарыстыбалар Түмсүүлэрин бастыҥ үрдүк үөрэх тэрилтэлэрин испииһэгэр киллэрбитэ, онно киниэхэ рейтин "Д" кылааһын иҥэрбиттэр.
2020 с. "Три миссии университета" рейтиҥҥа:
701-800
2020 с."Эксперт" аналитическай киин "изобретательская активность" рейтинигэр 49-51 миэстэ.
RUR агенство Clarivate Analytics! норуоттар ыккардыларынааҕы хампаанньаны кытта үрдүк үөрэх тэрилтэлэрин аан дойдутааҕы рейтинин таһаарбыт. Онно Арассыыйаттан 6 мэдиссиинэ үрдүк үөрэҕин тэрилтэтэ киирбит. Үрдүк үөрэх тэрилтэтин үөрэх уонна чинчийии уобаластарыгар репутациятынан тургутууга , 82 дойдуттан 1100 университет кыттыбыт. Рейтиҥҥэ Арассыыйаттан 81 үрдүк үөрэх тэрилтэтэ киирбит. Ол иһигэр: 40-с миэстэлээх МГУ Арассыыйаттан кыттааччыларга бастыҥ буолбут.
Мэдиссиинэ үрдүк үөрэҕин тэрилтэлэригэр уопсай зачетка 477-с миэстэлээх И.И.Мечников аатынан Бастакы МСМУ ылбыт.
Уопсай зачетка 786-с миэстэни И. И. Мечников аатынан ХАСМУ ылбыт.