mariaria/ykt_dataset huggingface dataset:
Золотинка (Средиземье). Золотинка (Солотуулаах, , ) — Дж. Р.Р. Толкин "Властелин колец" арамаанын персонаһа, ону таһынан "Приключения Тома Бомбадила" уонна "Once Upon a Time" (нууч. "Однажды") хоһооннорго көстөр. "Өрүс кыыһа" (англ. River-woman's daughter) диэн хос ааттаах уонна уу күүһүн (стихиятын) кытта ыкса ситимнээх, Том Бомбадил кэргэнэ буолар. Кини дьиҥ ис дойдута кэргэнин киэнин курдук эмиэ кистэлэҥнээх.
Аата.
"Goldberry" диэн аат английскайтан тылбааһа "көмүс отон" диэн. Джон Боуэрс бу аат Джеймс Джордж Фрэзер "Көмүс лабаа" чинчийиитигэр көрүллэр "көмүс отоннордоох" диэн ааттаммыт (англ. "gold-berried") кельт мифологиятын омелатын кытта сибээстээх диэн сабаҕалыыр. Тыл нууччалыы тылбаастаммыт хас да көрүҥэ баар. В. Муравьёв уонна А. Кистяковскай ааты "Золотинка" диэн тылбаастаабыттар, оттон Александр Грузберг тылбааһыгар транслитерация туһаныллыбыт ("Голдберри"), ол эрэн 2000 сыллаахха тахсыбыт Е. Александрова редакциятыгар "Златеника" диэн барыйаан туһаныллыбыт этэ. Н. Григорьева, В. Грушецкай уонна В. Каррик, М. Каменкович тылбаастарыгар архаичнай тыл олоҕун "злат" диэни уонна отоннор ааттарын кытта ситимнээх суффикстары туһаммыттар: бастакы түгэҥҥэ - "-ник" ("клубника", "земляника", "черника" диэн тылларга), иккис түгэҥҥэ - "-вик" ("ежевика" диэн тылга).
Литературнай биографията.
Солотуулаах аан бастакытын 1934 сыллаахха бэчээттэммит «Приключения Тома Бомбадила» хоһооҥҥо көстөр (көрүллүбүт барыйаан ити аатынан 1962 сыллаах хоһооннор хомуурдарыгар тахсыбыт). Атын түбэлтэлэр быыстарыгар онно Том Бомбадил Ветлянка "өрүс кыыһын" Солотуулааҕы кытта маҥнайгы көрсүһүүтүн туһунан кэпсэнэр: кыыс кинини бытыгыттан тардыалыыр, онуоха кини өрүскэ түһэр. Хоһооһ бүтүүтүгэр Бомбадил Солотуулааҕы уоран ылар уонна кинини кэргэн ылар.
Солотуулаах персонаһа эмиэ кэргэнин кытта «Властелин Колец» айымньыга киирсибит. Ыал Эргэ Тыа кытыытыгар турар, Фродо, Сэм, Пиппин уонна Мерри хас да күн сынньаммыт дьиэлэригэр олорор. Солотуулаах айылҕаны кытта ситимин харыстыыр, ордук ууну кытта ситимин: кини Бомбадил киниэхэ аҕалбыт уу сардааналарынан тулаламмыт, кини ырбаахыта "өрүс тыыннаах отторугар тыал суугунуурун кэриэтэ суугунаата", оттон кини хардыыларын тыаһа "түүҥҥү чуумпуга таастарынан сүүрэр үрүйэчээн чырылааһынын" санатар. Кини арамааҥҥа суолтата 1934 сыллаах хоһоон киэниттэн быдан улахан: кини аны "эдэркээн уонна кэрэ эльф королеватын" курдук көстүүлээх. 
Солотуулаах бүтэһигин «Once Upon a Time» хоһооҥҥо көстөр, ол хоһоон, арааһа, «Властелин Колец» кэнниттэн суруллубут уонна 1965 сыллаахха бэчээттэммит. Дөлүһүөнүнэн веноктаммыт, кини көлүйэ кытылыгар турар уонна алтан оту үрэр.
Литературнай кириитикэ.
Сурукка Толкин «Властелин Колец» түбэлтэлэрэ "аптаах дойдуга" буолбаттар, саамай дьиҥнээх күһүҥҥү кэм өрүстэрин кыраайыгар буолаллар диэн быһаарар. Солотуулаах бэйэтинэн маннык сирдэргэ дьыл кэмнэрин уларыйыыларын көрдөрөр. Элбэх Толкин айар үлэтин чинчийээччилэргэ Солотуулаах көстүүтэ дьикти буолар.
Федеральнай Хасыһыы Бүрота. Федеральнай Хасыһыы Бүрота (, ), АХШ биир бөдөҥ специальнай кэтэбил тэрилтэтэ. Аан Дойдуга биир улахан тэрилтэ.
Салалтата — Уашингтон.
Национальнай куттал суох буолуутун агентствота. Национальнай куттал суох буолуутун агентствота (), АХШ биир саамай бөдөҥ тэрилтэтэ, биир Аан Дойдуга улахан кэтэбил уонна дьону, интернеты, сервернай инфраструктуралары кэтиир тэрилтэ буолар. 2021 сыл түмүгүнэн бу тэрилтэ сир шаар дьонун барытын тэҥҥэ кэтиир, WhatsApp уонна электроннай почтанан суруйсалларын. 
Салалтата — Форт Мид (), Мэрилэнд, АХШ.
АББА. АББА диэн 1972 c. Стокһольм к. (Швеция) тэриллибит Поп бөлөх. Бастакыттан кыттааччылара: Agnetha Fältskog, Anni-Frid Lyngstad, Benny Andersson уонна Björn Ulvaeus.
Swarovski. Swarovski (Хрустальнай империя Сваровски), Аустрия тэрилтэтэ, Аан Дойдуга саамай улахан мааны киэргэл хрусталь оҥорор тэрилтэ, ону таһынан араас оптическай тэриллэри стеклоттан. Сүрүннээн билигин Аан Дойду биир бастыҥ хрусталь империята буолар, соҕотох да диэххэ сөп. 
Тэрилтэ 80% акцията бэйэтэ тутар, 10% акцията көҥүл эргийэр, 5% акциятын BlackRock тутар, 5% акциятын аатырбыт промышленнай империя Mitsui Group.
Swarovski бэйэтэ Fortuna 500 компонеҥҥа киирэр.
Эрмитаж. «Эрмита́ж» (1917 сыллаахха диэри — "«Императорскай Эрмитаж»"; 1964—1991 сс. — "«Ленин уордьаннаах Судаарыстыбаннай Эрмитаж»", билиҥҥи аата "Судаарыстыбаннай Эрмитаж") — Санкт-Петербург баар ойуулуур-дьүһүннүүр ускуустуба түмэлэ. 1764 сыллаахха тохсунньу 7 күнүгэр олохтоммут. Аан дойду саамай бөдөҥ уус-уран түмэллэриттэн биирдэстэрэ.
Толору нууччалыы аата — .
Сүрүн түмэл алта бэйэ бэйэлэрин кытта ситимнээх дьиэттэн турар — Кыһыҥҥы уораҕай, Кыһыҥҥы уораҕай саппаас дьиэтэ, Кыра Эрмитаж, Улахан (Кырдьаҕас) Эрмитаж, Саҥа Эрмитаж уонна Эрмитаж тыйаатыра. Бу дьиэлэргэ 365 саала үлэлиир. Ону таһынан түмэл атын хас да түмэллэри салайар: Сүрүн штаб дьиэтэ, Император фарфор собуота, реставрациялыыр-ххарайар киин «Эргэ Дэриэбинэ» уонна Меншиков уораҕайа.
Эрмитаж бүттүүнүн иэнэ 233 345 м², экспозициялыыр иэнэ — 100 000 м².
Арассыыйа араахтааҕыта Екатерина II 1764 сыллаахха атыыласпыт малыттан-салыттан саҕаламмыта.
Саламаат. Саламаат диэн туустаах бурдуктан уонна арыыттан оҥоһуллубут ас буолар. Саламаат ыһыах остуолугар хайаан да баар буолуохтаах.
Ырысыаптар.
Арыылаах саламаат.
Туттуллар:
Арыыны чугуун хобордооххо уулларабыт уонна улам-улам сиидэлэммит бурдугу кутабыт. Бурдук ыһаарыламмытын кэннэ улам-улам оргуйбут ууну кутабыт. Ол кэнниттэн уоту кыччатабыт. Саламааты астыырга саламааты куруутун булкуйа сылдьыахха наада. Саламаат буспутун арыыта дагдайбытынан быһаарыахха сөп.
Сүөгэйдээх саламаат.
Туттуллар:
Сүөгэйи чугуун хобордооххо оргутабыт уонна улам-улам сиидэлэммит бурдугу кутабыт. Бурдук хойдубутун кэннэ оргуйбут ууна кутабыт уонна кэм буола-буола булкуйабыт. Оргуйбутун кэннэ уоту кыччатабыт уонна булкуйабыт. Саламаат буспутун арыыта дагдайбытынан быһаарыахха сөп.
Көбүөрдээх лэппиэскэ. Көбүөрдээх лэппиэскэ – саха төрүт аһа. 
Туттуллар:
Саха лэппиэскэтин илиибитинэн бытарытабыт. Үүтү сылытабыт. Арыыны сылааска уура түһэн баран кыра-кыра гына быһабыт. Онтон сылыйбыт үүтү көстүрүүлэҕэ кутан ытыгынан эргитэ туран арыыбытын ылан угаттыыбыт. 3 игин мүнүүтэ курдугунан ытыйа туран тымныы үүт кутабыт. Ол кэнниттэн лэппиэскэбитин кытта холбуубут.
Vivendi. Vivendi — Франция биир саамай улахан тэрилтэтэ, Аан Дойдуга биир сүрүн медиаконгломерат буолар. Аан Дойдуга биир сүрүн интернет, телевидение, радио, ырыа, тойук, аудио уонна видео студия, гейминг студия, стриминг лидера буолар. Сир шаарын 25% аудио, 32% видео рыногын тутар. 207 омук сиригэр , 5 континеҥҥа үлэлиир.
Конгломерат буоларын быһыытынан аатырбыт баай элитнай тэрилтэлэр Fortuna 500 компонеҥҥа холбонор.
Салалтата Парижка баар.
90% акциятын бэйэтэ тутар, 6% көҥүл эргийэр, 2% акциятын BlackRock, 2% акциятын финансовай империя Mitsui Group тутар.
Христофорова Мария Николаевна. Мария Николаевна Христофорова — Саха сиригэр норуот депутата, «Ил Түмэн» издательскай дьиэ дириэктэрэ, Национальнай СМИ ассоциациятын салайааччыта.
Олоҕун олуктара.
1966 с. сэтинньи 22 күнүгэр Дьокуускай куоракка Александра Андреевна Васильева уонна Николай Евтропьевич Михайлов дьиэ кэргэнигэр сэттис оҕонон төрөөбүтэ. Аҕата, Николай Евтропьевич Михайлов биллиилээх адвокат этэ. Хотугу оройуоннар дьыалаларын адвокат быһыытынан быһаарсар специалист этэ. 
Бастаан 20 нүөмэрдээх оскуолаҕа үөрэнэн баран, 14 нүөмэрдээх оскуолаҕа көспутэ. Үрдүкү кылаастары СГУ (билиҥҥи ХИФУ) иһинээҕи Республиканскай физико-математическай оскуоланы бүтэрбитэ. Оскуолаҕа сылдьан элбэхтик общественнай үлэнэн дьарыктанара - пионерскай дружина советын чилиэнэ этэ, онтон комсомолга эмиэ көхтөөхтүк үлэлээбитэ.
Оскуоланы бүтэрэн, бастаан СГУ медицинскэй факультетыгар үөрэнэ киирбитэ. Ол гынан баран 10 кылааска үөрэнэ сырыттаҕына, аҕата Николай Евтропьевич өлбүтэ. Ийэтэ оҕолору иитэригэр ыарырҕатар буолан, Мария Николаевна үөрэҕин эрдэ соҕус бүтэрэр санааламмыта. Ол иһин тыа хаьаайыстыбатын факультетыгар көспүтэ. 4 кууруска үөрэнэ сылдьан, Экономика уонна лабораннар комплекснай сайдыыларын институтугар үлэлээн, үлэтигэн бэйэтин хааччыйара. Сайын полевой командировкаҕа айанныыра, оттон дипломнай үлэтин таба иитэр совхоһугар өр практикаланан суруйбута. 
НВК Саха «Геван» биэриитигэр Анатолий Петрович Гоголев салайыытынан ыытааччытынан үлэтин саҕалаабыта. Хотугу аҕыйах ахсааннаах норуоттар представительлэрын кытта улахан интервью тэрийэрэ. 
Госдума депутатыгар Егор Жирковка көмөлөһөөччүнэн үлэлээбитэ. Парламент уонна парламентарий үлэтин кытта билсибитэ. 
1998-2003 с. Тыа хаһаайыстыбатын ГУП «Агроинформ» дириэктэрэ; ГУ «Информационно-консультационнай сулууспа «АПК» дириэктэрэ. 
Үөрэҕинэн тыа хаһаастыбатыгар үлэлээбитэ. Ити билиилэрэ барыта «Кыым» хаһыаты сайыннарарга көмөлөспүттэрэ.
2003-2009 с. Советник, ОАО «АЛРОСА» Инвестиционнай группа» пресс-секретаря
2004 с. «Ситим» медиагруппа салайааччыта, «Аврора» медицинскэй клиника тэрийээччитэ.
2019 с. АУ «Ил Түмэн» Издательскай Дьиэ» кылаабынай дириэктэрэ, «Ил Түмэн» депутата
Дмитрий Трофимович Шепилов. Дми́трий Трофи́мович Шепи́лов (5.11.1905 — 18.08.1995) — советскай государственнай уонна партийнай деятелэ, ученай-экономист. Атын дойдулардааҕы дьыалалар министерствоҕа 1956 сылтан — 1957 сылга диэри улэлээбит, "Правда" диэн хаһыат сүрүн редактора этэ (1952—1956). 1926 сыл сэтинньи 3 күнүгэр ВКП (б) кэккэтигэр киирбит. Киин Комитет ССКП чилиэнэ (1952-1957), КК ССКП Президиум членигэр кандидат (1956—1957), ССРС Наукаларын академията корреспондент чилиэнэ. 
Олоҕун олуктара.
Сэтинньи 5 күнүгэр 1905 с. Ашгабат (Түркменистаан) куоратка төрөөбүт. &lt;br&gt;
1926 с. МГУ юридическай факультетын бүтэрбит. Үөрэх кэннэ Шепиловы Саха Сиргэ үлэлии ыыппыттара. Дьокуускайга Главсуд прокурор көмөлөһөөччүтэ буолбута. 
Саха Сиргэ сылдьан хас да этнографическай сурук улэни оҥорбут: "Самоубийства в Якутии", ойууннааһын уонна Бүлүү бандьыыттар туһунан. &lt;br&gt;
1928 с. муус устарыгар Москубаҕа төнүннүбүт. Онно красной профессуры институтка киирбит уонна 1933 сылга бүтэрбит. &lt;br&gt;
1938 с. ССРС Наукаларын академията ученайа буолбут. 1937 — 1941 МИСКТ (Московский институт советской кооперативной торговли) политэкономия преподавателэ. &lt;br&gt;
1952 с. "Правда" диэн хаһыат сүрүн редакторынан анаммыт. &lt;br&gt;
1955 с. — 1957 с. КК ССКП секретаря. &lt;br&gt;
1956 с. — 1957 с. КК ССКП Президиум членигэр кандидат. &lt;br&gt;
Komatsu. Komatsu (Коматсу), Дьоппуон биир улахан тэрилтэтэ, Аан Дойдуга саамай бөдөҥ тутуу, лазернай уонна тутууга аналлаах техникалары оҥорор тэрилтэ. Fortuna 500 компонеҥҥа холбонор.
Салалтата — Токио.
Сүрүн акциятын бэйэтэ тутар (90%), 10% акцията көҥүл эргийэр, улахан тутааччылар BlackRock, Mitsui Group.
Asahi Glass. Asahi Glass (Асаһи Гласс), Дьоппуон биир улахан тэрилтэтэ уонна Аан Дойдуга саамай улахан стекло (86% рыногы), хрусталь (34% рыногы, Swarovski кэнниттэн иккис), оптическай линзалары (89% рыногы), араас микрокристаллары (90% рыногы), промышленнай кристаллары (100%) оҥорон таһаарар сир шаарын үрдүнэн. 
2021 сыл түмүгүнэн стекло империятын сүгэр уонна Swarovski тэҥэ биир сүрүн хрусталь оҥорооччу. Аатырбыт Fortuna 500 компонеҥҥа холбонор. 
Asahi Glass тэрилтэ сүрүн акциятын (70%) Mitsubishi промышленнай империята бас билэр, BlackRock (20%), Mitsui Group (7%), 3% акцията көҥүл эргийэр. 
Салалтата — Токио.
BHP Billiton. BHP Billiton — Аустралиа уонна Улуу Британия саамай бөдөҥ таас чоҕу, кумаҕы, араас айылҕа баайын хостуур тэрилтэтэ. Сүрүн айылҕа баайын хостооһуна Аустралияҕа, Канаадаҕа, Индияҕа, Бразилияҕа, Арассыыйаҕа, Саха Сиригэр, Индонезияҕа, Америкаҕа баар. 
Салалтата — Мельбурн (Аустралиа).
BHP Billiton тэрилтэ 98% (почти барытын) акциятын Mitsui Group бас билэр.
BHP Billiton аатырбыт Fortuna 500 компонеҥҥа холбонор.
Vale SA. Vale S.A. — Бразилия саамай улахан таас чоҕу, араас айылҕа баайын хостуур биир бастыҥ тэрилтэтэ. Аан Дойду биир улахан көрдөрүүлээх айылҕаны алдьатарынан. 
Салалтата — Рио де Жанейро.
Vale S.A. тэрилтэни 2021 сылтан ыла Mitsui Group бас билэр, тоҕо диэтэххэ 60% акциятын (куоластыыр долятын) атыылаһан ылбыта.
Toyo Engineering Corporation. Toyo Engineering Corporation — Дьоппуон инжиниринговай тэрилтэтэ, 2021 сыллаахха планета үрдүнэн саамай улахан инженернай тэрилтэтэ. Планета үрдүнэн 3 мөллүйүөн инженернай проектаах 200 омук сиригэр, ону таһынан ниэп, гаас хостооһунугар эмиэ дьарыктанар. Тутууга эмиэ проектаах 150 омук сиригэр. Аатырбыт Fortuna 500 компонеҥҥа холбонор. Аан Дойдуга инженернай империя аатын сүгэр.
Салалтата — Тийода (, ), Токио (Дьоппуон).
Mitsui Group бас билиитигэр киирэр.
Toshiba. Toshiba — Дьоппуон биир сүрүн электротехника оҥорор тэрилтэтэ, Fortuna 500 компонеҥҥа холбонор. 70% акциятын Mitsui Group империя бас билэр.
Салалтата — Минато, Токио.
Oji Paper. Oji Paper — Дьоппуон саамай улахан кумааҕы оҥорор тэрилтэтэ, планета үрдүнэн биир саамай улахан (Америкаҕа,Канаадаҕа, Бразилияҕа, Дьоппуоҥҥа бастыҥ). Тэрилтэни Mitsui Group харчы империята бас билэр.
Bosch. Robert Bosch GmbH — Германия биир сүрүн тэрилтэтэ, Аан Дойдуга биир бастыҥ техника уонна тутууга сыһыаннаах маллары оҥорор тэрилтэ. Салалтата - Штутгарт.
Robert Bosch GmbH акциятын 80% бэйэтэ тутар, 10% акцията BlackRock харчы империата бас билэр, 7% акциятын Mitsui Group японскай харчы империята бас билэр. 3% акция көҥүл эргийэр. 
Robert Bosch GmbH Fortuna 500 компонеҥҥа холбонор.
• Electrolux
Makita. Makita Corporation — Дьоппуон электроинструменнары уонна тутууга туттар тэриллэри оҥорон таһаарар тэрилтэ, Аан Дойдуга иккис миэстэ улаханынан (Bosch кэнниттэн). Fortuna 500 компонеҥҥа холбонор. 50% акцията көҥүл эргийэр, 40% акцията Mitsui Group харчы империята тутар, 10% акцията BlackRock бас билэр.
Салалтата - Токиоҕа баар.
Украина харыстабылын тэриллиитэ. Украина харыстабылын тэриллиитэ (), Украина дойду быһыытынан көҥүл буоларын туһугар охсуһар уонна Украина интириэһин көмүскүүр специализированнай тэрилтэ, Аан Дойдуга биир сүрүн кэтиир маныыр тэрилтэ буолар. 
Сүрүн саайта: https://ssu.gov.ua
Сибээстэһэр электроннай почтата: callcenter@ssu.gov.ua
Салалтата — Киев.
Кытай дьону кэтиир маныыр тэрилтэтэ. Кытай дьону кэтиир маныыр тэрилтэтэ Кыһыл норуот аармыйата, иккис генштаб көҕүлээһинигэр холбонор () — Кытай дьону кэтиир тэрилтэтэ, Аан Дойдуга биир саамай күүстээх дьону үспүйүөннүүр кистэлэҥ тэриллии буолар.
Салалтата — Пекин.
Тас дойдулары кэтиир Арассыыйа тэрилтэтэ. Тас дойдулары кэтиир Арассыыйа тэрилтэтэ — Арассыыйа сүрүн тэрилтэтэ, тас омук дьонун уонна омук сиригэр олорор эмиграннары кэтиир, маныыр уонна үспүйүөннүүр тэрилтэтэ.
Салалтата — Москуба.
Кистэлэҥ кэтиир маныыр тэрилтэ MI-6. Кистэлэҥ кэтиир маныыр тэрилтэ MI-6 — Улуу Британия дойдутун көсүскүүр, харыстыыр уонна дьону кэтиир маныыр, үспүйүөннүүр тэрилтэтэ. Аан Дойдуга саамай биир күүстээх уонна бөдөҥ тэрилтэ буолар. Кыччатан MI6, MI-6 эбэтэр SIS диэн аббревиатуранан ааттанар. 
Салалтата — Лондон.
Кентукки сиригэр Ахсынньы 11 күнүгэр 2021 Торнадо түһүүтэ. Кентукки сиригэр Ахсынньы 11 күнүгэр 2021 Торнадо түһүүтэ — Ахсынньы 10–11–12 күннэригэр 2021 сыллаахха улахан торнадо Мэйфилд куораты сири кытта тэҥнээн 100 киһини өлөрдө. Бу Кентукки штатыгар саамай улахан холоруктар түһүүлэрэ.
Мэйфилд. Мэйфилд () — Кентаки штатыгар баар кыра куорат, дьонун ахсаана 10 тыһыынча киһи. Ахсынньы 11–12 күнүгэр 2021 сыллаахха улахан холорук куорат сири кытта тэҥнэммитэ.
Сиһилии бу Кентукки сиригэр Ахсынньы 11 күнүгэр 2021 Торнадо түһүүтэ.
Саха сиригэр национальнай бэчээт күнэ. Саха сиригэр национальнай бэчээт күнэ – олунньу 13 күнүгэр 2020 с. Саха сирин баһылыгын Айсен Николаев 1007 ньүөмэрдээх ыйааҕынынан бэлиэтэммит бырааһынньык. Бу күҥҥэ 1907 с. бастакы сахалыы политическай, общественнай уонна литературнай “Саха дойдута” (“Якутский край”) хаһыат бэчээттэммитэ. Бу хаһыат оччотооҕу ссыльнай-народоволецтар уонна интеллигенция көҕүлээһиннэринэн тахсыбыт.
Бу бырааһынньык Саха республикатын государственнай уонна официальнай тылларын киэҥник тарҕатарга, национальнай бэчээт эйгэтин уонна маассабай информация средстволарын үлэһиттэрин престиһин үрдэтиигэ ыҥырылынна. Ыйаах олоххо киириитэ элбэх национальностаах Саха сиригэр бэчээт опытын уонна үгэстэрин сөргүтүүгэ, тыл политикатын көдьүүһүн үрдэтиигэ көмөлөһөр сыаллаах.
“Саха дойдута” тахсыан инниннэ Саха сиригэр нууччалыы “Якутские епархиальные ведомости”, “Якутские областные ведомости”  хаһыаттар бэчээттэнэр этилэр. “Саха дойдута” бастакы саха тылынан бэчээттэммит чааһынай хаһыат буолбута Саха Өрөспүүбүлүкэ уонна бүтүн Арассыйа судаарыстыбатын суруналыыстыкатыгар олус улахан оруолу оонньуур. 
Хаһыакка аҥардас сонуннар эрэ буолбакка литература бэчээттэнэрэ. Оннук гынан бэчээккэ художественай публицистическай ыстатыйалар, очерктар, кириитикэ, сатира уонна литературнай жанрдар тахсар буолбуттара. “Саха дойдута” кини кэнниттэн тахсыбыт “Саха олоҕо” уонна “Саха саҥата” хаһыаттарга суолу арыйбыта. Бу манна Анемподист Софронов, Алексей Кулаковскай, Николай Неустроев уонна атыттар үлэлээбиттэрэ, бэчээттэммиттэрэ.
Муттуххай Бороҥ. Муттуххай Бороҥ, Васильев Валерий Васильевич — суруйааччы, бэйиэт, суруналыыс, Үөһээ Бүлүү улууһун "Үөдүгэй нэһилиэгэ" муниципальнай тэриллии баһылыга.
Олоҕун олуктара.
1963 сыллаахха ахсынньы 15 күнүгэр Кэнтик нэһилиэгэр төрөөбүт.
Читаатааҕы индустриальнай-педагогическай техникуму, М.К. Аммосов аатынан СГУ саха салаатын, СР НА ГЧИ аспирантуратын, РФ Президенин иһинэн норуот хаһаайыстыбатын уонна государственнай сулууспа академиятын бүтэрбитэ.
2003 сылтан Арассыыйа суруналыыстарын сойууһун чилиэнэ, 2016 сылтан Саха Өрөспүүбүлүкэтин суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ.
2017 сыл балаҕан ыйыттан Үөһээ Бүлүү улууһун “Үөдүгэй нэһилиэгэ” муниципальнай тэриллии баһылыгынан талыллан үлэлээбитэ.
2021 сыллаахха от ыйын 1 күнүгэр ыалдьан өлбүтэ.
Tecno. TECNO (өссө биллэринэн Tecno Mobile), Кытай тэрилтэтэ, Аан Дойдуга биир улахан вайфай роутердары, смартфоннары уонна араас сетевой инфраструктуралары оҥорор тэрилтэ. Аатырбыт Transsion Holdings бөлөҕөр киирэр. 
Салалтата — Гонконг.
Transsion Holdings. Transsion Holdings — Кытай улахан тэрилтэтэ, Аан Дойдуга биир биллэр конгломерат процессордары, микросхемалары, смартфоннары, сетевой инфраструктуралары оҥороррунан. Сүрүн хомуйар цехтара Кытайга, Индияҕа уонна Америкаҕа баар. Transsion Holdings бас билиитигэр үс биллэр атын тэрилтэлэр киирэллэр: Itel Mobile, Tecno Mobile уонна Infinix Mobile.
Салалтата — Шэньчжэнь.
Fortuna 500 компонеҥҥа холбонор.
Сэтинньи ый 10 кунэ. Үс төгүрүк сыл буолла нуучча Дьоппуону кытта бэрт куһаганнык түргэнник кыаттарбыттара. 
1906 сылга муус устар ый 27 кунугэр бастакы Судаарыстыбыннай Дуума аһыллыбыта. 230 дьокутаат биир куоракка мунньустаннар норуокка сурук тар5аппыттара. 
Бу Дуума сабыллыбытыгар хас эмэ куораттарга төһө эмэ буун буолта.
Мин санаабар биһиги калмыктары үтүктэммит со5уруу 2–3 дэбиэринэй киһини ыытарбыт буоллар, бэрт сеп буолуо эбит.
Уччуйааччы. УЧЧУЙААЧЧЫ "уччуй диэнтэн атаах. Уот диэки керер догоро суох, Уон хонукка аьыыр аьа суох, Ол-бу урэх баhынан Уччуйаахтаан хаалбытым. Саха нар. ыр. II. САХА ТЫЛЫН БЫhААРЫЫЛААХ ТЫЛДЬЫТА стр397"
Көммөт Рон. Көммөт Рон (), анимационнай мультик, АХШ уонна Улуу Британия холбоспут Locksmith Animation студиата. 
Сүжета.
Рон роботка наһаа баҕарар. Оскуолаҕа бары оҕолор роботтордаахтар. Алдьаммыт робот түбэһэн искусственнай интелект сайдар уонна кини саамай истиҥ доҕоро буолар.
Locksmith Animation. Locksmith Animation — Улуу Британияҕа баар анимационнай студия, 2014 сыллаахха төрүттэммит. Билиҥҥи кэмҥэ биир динамично сайда турар тэрилтэ.
Салалтата — Лондон.
Саха Өрөспүүбүлүкэтин суруналыыстыкаҕа Судаарыстыбаннай бириэмийэтэ. Саха Өрөспүүбүлүкэтин суруналыыстыкаҕа Судаарыстыбаннай бириэмийэтэ — сыл ахсын бэчээккэ уонна атын иһитиннэрэр-биллэрэр эйгэҕэ тахсыбыт, дьон-сэргэ киэҥ биһирэбилин ылбыт матырйаалларын иһин уонна Саха Өрөспүүбүлүкэтин имиджин тупсарар матырыйаллар иһин туттарыллар Саха Өрөспүүбүлүкэтин наҕараадата. СӨ Ил Дарханын ыйааҕынан сылга биирдэ, Арассыыйа бэчээтин күнүн көрсө тохсунньу 13 күнүгэр туттарыллар .
Kit Jah. Kit Jah, Саха Сирэ уонна Арассыыйа биир чаҕылхай ырыаһыта, Субудай Айыы Арчылан Дьулустан Уола диэн ааттаах, урукку аата Иванов Дьулур Дьулустанович. Төрөөбүт күнэ ?, ыйа ? сыла ?.
Бучча туруута. Бучча туруута () диэн эр киһи буччата үллэрин, хаан киириитэ буоларын этэллэр. Бучча туруута сүрүннээн көҕүйүү биир көрүҥэ буолар.
Лабыкталар. Лабыкталар () - Кэрэхсэбиллээх организмнар бөлөхтөрө, лабыкталары үөрэтэр үөрэх - лихенология. Кинилэр икки араас тыынар тыыннах холбоһууларыттан тахсыбыттар биирэ тэллэй - микобионт дэҥэр, иккиһэ салахай - фотобионт диэн. Микобионт "таллом"(лабыкталар эттиктэрэ) сүрүн чааһа буолар, ол быыһыгар салахайдар килиэккэлэрэ бааллар. Барыта 26 тыһыынча кэриҥэ көрүҥ киирэр. Саха сиригэр саамай биллэр Cladonia rangiferina Hoffm диэн лабыкта буолар, кини табалар сүрүн астара буолар. 
Икки организм холбоһуута - симбиоз, ол гынан баран учуонайдар бүтэһик быһаарыыларынан лабыкта тэллэйэ салахайга паразит буолар. 
Тас көстүүлэрэ.
Лабыкталар саамай араас дьүһүннээх уонна өҥнөөх буолуохтарын сөптөр (Хара, Араҕас, От күөх, уо. д. а)
Тас көрүннэринэн үс бөлөххө араараллар:
Күүгэннии лабыкталар.
Тас көстүүлэрэ күүгэн курдук. Талломнара үүнэр сирдэригэр олус кытаанахтык сыстар, алдьаммахха кыайан ылыллыбат.
Сэбирдэхтии лабыкталар.
Тас көстүүлэрэ сэбирдэхтэри санатар. Талломнара аллараанны өттүлэринэн сорох сирдэринэн сыстар.
Үүнээйилии лабыкталар.
Тас көстүүлэри үүнээйиҕэ маарынныыр. Саамай уустук уонна кэрэхсэбиллээх көстүүлээх. Мастарга ыйанан үүнүөн сөп.
Ис көстүүлэрэ.
Лабыкталар талломнара тэллэй гифаларыттан оҥоһуллубут, ол быыһыгар салахай килиэккэлэрэ баар. Таллом икки көрүҥүн араараллар:
гомеомернай - салахай килиэккэлэрэ гифалар быыһыгар күүскэ тарҕаммыт.
гетеромернай - салахай таллом биир араҥатыгар эрэ тарҕаммыт.
Американнар (телесериал). Американнар () диэн телесериал (2013–2018), Amazon Prime уонна Zona платформатыгар көстөр.
Сүжета.
ССРС уонна АХШ утары туруутун фонугар, тымныы сэрии кэмигэр шпионаж КГБ уонна FBI утары туруулара.
Үспүйүөннээһин. Үспүйүөннээһин эбэтэр шпионаж () диэн дьону кэтээһин манааһын. Шпионаж оҥорор дьоннор агеннар дэнэллэр.
Бату хаан. Батый (Бату) (; 1209 с. эргин — 1255/1256) — Монгуол импиэрийэтин полководеһа уонна судаарыстыбатын диэйэтэлэ, Джучи уола, Чыҥыс Хаан сиэнэ. 1227 сыллаахха Джучи өлбүтүн кэннэ Джучи улууһун (Алтан Ордууну) баһылаабыта, эһэтэ Чыҥыс Хаан өлбүтүн кэннэ иккис сүһүөх сыдьааннарыгар аҕа быһыытынан билиниллибитэ. 
1235 сыллааҕы Курултаай быһаарыытынан Батууга хотугулуу-арҕаа сытар сирдэри сэриилиир сорудах бэриллибитэ. Половецтары, Волга Булгариятын, нуучча княжестволарын, Польша хоруоллугун, Венгрия уонна Далмация хоруоллугун утары бохуоттары салайбыта.
Нью Йорк полициатын департамена. Нью Йорк полициатын департамена (, кыччатан ), Нью Йорк куорат муниципальнай сэбилэниилээх күүһүн структурата, АХШ дойдутугар биир саамай улахан буолар. 
Девиз — Нью Йорк крутойдара эбэтэр the best New Yorkers.
Sany. SANY (Сани), Кытай элбэх профильга үлэлиир мультинациональнай тэрилтэтэ, Аан Дойдуга биир сүрүн тутууга аналлаах массыыналары оҥорон таһаарар тэрилтэ. Аатырбыт Fortuna 500 компонеҥҥа холбонор. 
Салалтата - Чанша.
175 омук сиригэр үлэлиир уонна офистардаах. 2021 сыл бүтэһигэр официально Саха Сиригэр офис аста https://news.ykt.ru/mobile/article/130004
Тэрилтэ 80% акцията Кытай правительствота бас билэр, 10% акцията Кытай олигархтара бас билэллэр, 5% акцията Mitsui Group бас билэр. Ордубут 5% көҥүл эргийэр.
Dollar Tree. Dollar Tree (Доллар Маһа), АХШ сетевой маҕаһыына фиксированнай сыаналаах, сүрүннээн 1,25$ атыылыыр. Уопсайа 60000 тахса точкалаах Канаадаҕа, Америкаҕа, Мексикаҕа. 
Аатырбыт Fortuna 500 компонеҥҥа холбонор. 80% акцията көҥүл эргийэр, 10% акциятын BlackRock харчы империата бас билэр, 10% акцията Mitsui Group инвестиционнай империяҕа киирэр.
Киһи сырдыгын күнэ. Киһи сырдыгын күнэ () — ханнык да итэҕэлгэ, сыаркапка кыттыспатах дьон бу күн өйү, аһыныыны, киһилии быһыыны, инникигэ эрэли өрө тутан бэлиэтиир күннэрэ. Ороһооспону бэлиэтээбэт дьоҥҥо анаан бастаан тэриллибитэ.
Киһи сырдыгын күнүн бэлиэтэ: үс чүмэчи халаан күөх, кыһыл уонна араҕас өҥнөөх. Бу чүмэчилэр өйү, аһыныыны уонна эрэли бэлиэтииллэр.
Ньюфаундленд уонна Лабрадор. Ньюфаундленд уонна Лабрадор (, , , ) — Канаада провинция, конфедерацияҕа онус.
Киин куората — Сент-Джонс (). Олохтоохторун ахсаана — 528 336 киһи (дойдуга 9-с, 2016 с. туругунан).
1964 сыллаахтан "Ньюфаундленд" провинция бырабыыталыстыбата бэйэтин "Ньюфаундленд уонна Лабрадор бырабыыталыстыбата" диэн ааттанар буолбута, онон 2001 сыл ахсынньы 6 күнүгэр Конституцияҕа уларытыы киллэриллэн провинция аатыгар д "Лабрадор" диэн тыл эбиллибитэ.