mariaria/ykt_dataset huggingface dataset:
Неизвестнай Эрнст Иосифович. Неизвестнай Эрнст Иосифович (1925), ССРС-ка уонна АХШ-ка олорбут скульптор. Аҕа дойду сэриитин кыттыылааҕа, десантнай рота хамандыыра, "Кыһыл Сулус" уордьан кавалера. 
Берлини ылыы кэмигэр сиһин тоноҕоһугар бааһыран икки сыл баттыктаах сылдьыбыта эрээри, ол кэнниттэн Ригаҕа уонна Москубаҕа үөрэнэр кэмнэригэр 14 сыл куруусчутунан, каменщигынан, литейщигынан үлэлээбитэ. Бастакы скульптураларын металлоломтан оҥорбута. Валютаны көҥүлэ суох атыылаабытын иһин уонна үспүйүөннээтиҥ диэн КГБ-лар хаста да тута, кырбаан эчэтэ сылдьыбыттара. Быыстапкаҕа турбут үлэлэрин Хрущев кириитикэлээбитэ (сэбиэскэй дьон сирэйдэрин алдьатан көрдөрөҕүн диэн буруйдаабыта). 1976 сыллаахха Швейцарияны нөҥүөлээн АХШ-ка көспүтэ, онно үлэлээн аатырбыта, скульптуралара аан дойду үрдүнэн тураллар. Перестройка кэмигэр Магадааҥҥа ГУЛАГ сиэртибэлэригэр, Калмыкияҕа күүстэринэн көһөрүллүбүт дьоҥҥо мэҥэлэри айбыта. Сылын ахсын Арассыыйаҕа туттарыллар "Тэффи" бириэмийэ статуэтката — кини үлэтэ.
2016 сыллаахха атырдьах ыйын 9 күнүгэр АХШ-ка дьиэтигэр өлбүтэ.
Любовь Соболь. Любовь Соболь (Любовь Эдуардовна Соболь), Балаҕан ыйын 13 күнүгэр 1987 сыллаахха Москуба куоратка төрөөбүтэ, политическай активист дьахтар, Путин былааһын кириитикэлээччи, Лукашенко бвлааһын абааһы көрөөччү, Өлөксөй Навальнай доҕоро буолар. Госдума депутаттара харчы уоралларын билбит буолар. ФБК биир бастыҥ үлэһитэ.
Кинини Путин өлөрүөх буолбутун иһин, атырдьах ыйын 7 күнүгэр 2021 сыллаахха Арассыыйаттан куоппута.
Эбээннэр сийиэстэрэ. Эбээннэр сийиэстэрэ — эбээн омук мунньаҕа.
Арассыыйа эбээннэрин Бастакы сийиэһэ 2006 сыллаахха Дьокуускайга буолбут.
Иккис сийиэс 2006 сыллаахха муус устар 3-6 күннэригэр Дьокуускайга буолбут. Дэлэгээттэр СӨ министиэристибэлэрин салайааччыларын кытта көрсүспүттэр. Муус устар 5 күнүгэр бу сийиэс иһинэн СӨ эбээннэрин II сийиэһэ буолбут, манна СӨ бэрэсидьиэнэ Вячеслав Штыров эҕэрдэ тылы эппит.
Үһүс сийиэс 2010 сыллаахха муус устар 1 күнүгэр Саһыр сэлиэнньэҕэ буолбут.
Төрдүс сийиэс 2014 сыллаахха ахсынньы 10-11 күннэригэр Хабаровскайга буолбут
Бэһис сийиэс 2018 сыллаахха муус устар 20-22 күннэригэр Магадааҥҥа буолбут.
HDD. HDD (), кытаанах сиэркилэ курдук төгүрүк тимиртэн турар көмпүүтэр мэйиитэ. Билигин аныгылыыта SSD дэнэр.
SSD. SSD (), михросхематтан уонна микроскопическай плататтан турар көҥүл уоттаах көмпүүтэр өйө буолар. Билиҥҥи кэмҥэ киэҥник туттуллар.
CVS Pharmacy. CVS Pharmacy — АХШ саамай бөдөҥ аптеката буолар, дойду үрдүнэн 10000 точкалаах бары штаттарга. Аатырбыт CVS Health бөлөҕөр киирэр. Fortuna 500 компоненыгар холбонор.
Салгын сэбилэниилээх күүстэрин күнэ. Салгын сэбилэниилээх күүстэрин күнэ — Арассыыйа Федерациятын Салгын сэбилэниилээх күүстэрин бэлиэ күннэрэ. Сылын ахсын атырдьах ыйын 12 күнүгэр бэлиэтэнэр. 2006 сыллаахха ыам ыйын 31 күнүгэр тахсыбыт № 549 бэрэсидьиэн ыйааҕынан бэлиэтэнэр.
1912 сыллаахха атырдьах ыйын 12 күнүгэр Арассыыйа Генштаабын Сүрүн управллениетын иһинэн салгыҥҥа көтөр (воздухоплавательнай) чаас аһыллыбыт эбит, онон бу күнү байыаннай авиация төрүттэммит күнүнэн ааҕаллар
CVS Health. CVS Health (CVS Доруобуйа), АХШ биир бөдөҥ медицина тэрилтэтэ, кини бизнес эйгэтигэр элбэх балыыһалар, аптекалар уонна доруобуйа харыстабылыгар үлэлиир мутуктаах.
Fortuna 500 компоненыгар киирэр.
CVS Pharmacy диэн аптеката
CVS Caremark диэн олох харыстабылыгар үлэлиир тэрилтэтэ
CVS Caremark. CVS Caremark — АХШ доруобуйа харыстабылыгар үлэлиир, чөл олоххо дьон олороругар үлэлиир тэрилтэ. Аатырбыт CVS Health бөлөххө киирэр.
55 Рака e. 55 Рака e эбэтэр Янссен — Күн курдук 55 Рака A сулус планетата (экзопланета). 2004 сыллаахха АХШ астрофизиктара доплердаах спектроскопия ньыматынан арыйбытара.
2016 сыл олунньутугар «Хаббл» телескоп көмөтүнэн планета атмосфератыгар водород уонна гелий бааллара билиннэ диэн биллэрбиттэрэ.
Бу 55 Рака A сулус тула барыта 5 планета баара биллэр: (e) Янссен, (b) Галилео, (c) Браге, (f) Харриот уонна (d) Липперхей.
Талибан. Талибан ( эбэтэр - ол эбэтэр пушту тылыттан "медрес үөрэнээччилэрэ"), 1994 сыллаахха үөскээбит Афганистан дойдутугар террористическай бөлөх, Пакистантан үбүлэнэр уонна идеологическай көмө сүбэ ылар. 
Сүрүн идеологийата - ашаризм, ол эбэтэр радикальнай ислам биир көрүҥэ. Ол аата дьахталлары баттыыр, интернеты, ырыаны бобуу, былыргына төҥнүү модата. Утары барбыттары өлөрүү. 
Талибаннар Атырдьах ыйын 15 күнүттэн, 2021 сыллаахтан Кабул куораты былдьаатылар, урукку демократия президена куоппута. Афганистан 16 чыыһылаттан Талибаннар былаастарыгар киирдэ.
Кабул. Кабул () диэн Афганистаан киин куората уонна саамай бөдөҥ куората. Нэһилиэнньэтэ 5 мөллүйүөн.
ФБК. ФБК (Фонд борьбы с коррупцией эбэтэр Бэриги утары үлэлиир фонд), Алексей Навальный 2011 сыллаахха төрүттээбит коммерческай буолбатах фонда, сүрүннээн үөһээҥҥи тойоттор уонна силовиктар харчы уоралларын норуотка кэпсиир тэрилтэ. Сүрүн активистара Иван Жданов, Любовь Соболь, Кира Йармыш, Леонид Волков. 
2021 сылтан, Атырдьах ыйын 15 күнүттэн Владимир Путин уурааҕынан уонна ыйааҕынан экстремисткай уонна террористическай тэрилтэ диэн аатырбыта. Навальнай дьоно этэллэринэн Владимир Путин бэйэтэ уоруйах, ол иһин уоруйахтары көмүскүүр диэн буолта. Дьон өйдөнөрө Путин былааһыгар кутталы үөскэтэр диэн биллибитэ.
Иван Жданов. Иван Жданов (толору аата Иван Юрьевич Жданов), Атырдьах ыйын 17 күнүгэр 1988 сыллаахха Москуба куоратка төрөөбүтэ. ФБК үлэһитэ. Владимир Путин ыйааҕынан кинини былааһы утары барбытын иһин уголовнай дьыала тэриллибитэ, ол иһин омук сиригэр куоппута. Ол иһин силовиктар аҕатын өлөрүөхпүт диэн шантажтыыллар.
Кира Йармыш. Кира Йармыш (, толору аата Кира Александровна Ярмыш), Алтынньы 11 күнүгэр 1989 сыллаахха Ростов куоратка төрөөбүтэ. Суруйааччы, поэтасса уонна политическай активист (Москуба мэрыгар анньыспыта, ФБК пресс секретаря). 
Владимир Путин уонна кини табаарыһын Михаил Ковальчук ыйааҕынан Кираны утары уголовнай дьыала тэриллибитэ 2021 сылтан ыла. Политическай хаайыылаах аатырар.
Леонид Волков. Леонид Волков (толору аата Леонид Михайлович Волков), сэтинньи 10 күнүгэр, 1980 сыллаахха Свердлов куоратка төрөөбүтэ. IT специалист, биллэр политическай активист, биир сүрүн Владимир Путин былааһын утарааччы. 
Атырдьах ыйын 10 күнүттэн, 2021 сылтан ыла Владимир Путин ыйааҕынан кинини утары уголовнай дьыала тэриллибитэ. Кини оҕолорун уонна ойоҕун илдьэ Литваҕа куоппута.
Араас кэмнэргэ ФБКҕа үлэлээбитэ.
Mizuho Financial Group. Mizuho Financial Group диэн Дьоппуон иккис улахан харчы үлүннэрэр конгломерата, Аан Дойдуга 50 саамай улахан уонна бөдөҥ тэрилтэлэр иһигэр киирэр, онон сибээстээн аатырбыт элитнай Fortuna 500 компонеҥҥа холбонор. Бу тэрилтэ Дьоппуон сиригэр 28 мөллүйүөн дьону кредитка ыйаабыт, уонна өссө 230 мөллүйүөн киһини 196 омук дойдутугар. Уопсай харчытын балансата - 4 триллион доллар (Аан Дойдуга биир үрдүк көрдөрүү), инвестиционнай портфеля - 7 триллион доллар (Аан Дойдуга иккис улаханынан, аатырбыт BlackRock кэнниттэн), ипотечнай облигациялара - 1 триллион доллар (биир бөдөҥ Аан Дойдуга).
Салалтата — Токио.
Seven &amp; I Holdings. Seven &amp; I Holdings — Дьоппуон биир бөдөҥ атыы эргиэн тэрилтэтэ, Аан Дойдуга биир бастыҥ көрдөрүүлээх атыы эргиэн конгломерата. Уопсай эргитэр урбатар харчыта — 3 триллион доллар (Арассыыйа сыллааҕы барыһа). Дьоппуоҥҥа уонна өссө 100 омук сиригэр 400 тыыһынча маҕаһыыннаах уонна АЗС станциалары бас билэр. Кини бас билиитигэр аатырбыт 7-Eleven (7 хардыы) брендовай маҕаһыыннара киирэр. 
Салалтата — Токио.
7-Eleven. 7-Eleven (), Дьоппуоҥҥа, Америкаҕа, Канаадаҕа, Кытайга уонна өссө 70 омук сиригэр баар биир бренд политикатынан үлэлиир маҕаһыыннар, кафелар уонна АЗС буолар.
100% акциатын аатырбыт Seven &amp; I Holdings тэрилтэ бас билэр.
Салалтата — Токио, Даллас.
George Weston. George Weston — Канаада хлеб уонна араас бурдук ас буһарар тэрилтэтэ, Аан Дойдуга саамай улахан пекарня тэрилтэтэ буолар, улахан конгломерата. 2021 сылга Канаадаҕа, Америкаҕа, Мексикаҕа, Бразилияҕа, Аргентинаҕа, Кытайга, Кореяҕа, Германияҕа бастыҥ буолар рыночнай долятынан.
Аатырбыт Fortuna 500 компонеҥҥа холбонор.
Салалтата — Торонто.
Улахан мегапекарнялара — Торонто, Пекин, Токио, Сеул, Берлин, Ванкувер, Нью Йорк, Киев, уонна Мюнхен.
Clash of Clans. Clash of Clans (Кланнар сэриилэрэ) — мобильнай телефоннарга оонньонор оонньуу, Аан Дойдуга биир сүрүн оонньонор оонньуу. Финскай Supercell гейминг студия оҥорбут оонньуута.
Supercell. Supercell — финскай оонньуулары оҥорор стартап студия, Аан Дойдуга биир сүрүн оонньуу индустриатын сайыннарааччы. 85% акциятын Кытай тэрилтэтэ Tencent бас билэр.
Салалтата — Хельсинки (Финляндия).
Tencent. Tencent (Тенсент), Кытай биир бөдөҥ тэрилтэтэ, Аан Дойдуга саамай улахан венчурнай, инновационнай стартаптары төрүттүүр уонна оонньуулары оҥорор конгломерат. Аатырбыт Fortuna 500 компонеҥҥа холбонор.
Аан Дойдуга биир саамай сыаналаах уонна элбэх хапытааллаах тэрилтэ буолар.
Салалтата — Шэньчжэнь (Кытай).
T-Mobile. T-Mobile — Германия национальнай оператора, Аан Дойдуга биир саамай улахан сотовай оператор, 19 омук сиригэр үлэлиир уонна 190 мөллүйүөн абоненнардаах. Сүрүн позициата Германияҕа (28 мөл), Америкаҕа (77 мөл) уонна Кытайга (57 мөл) үлэлиир. 
Америкаҕа саамай улахан позициялаах уонна саамай биир биллэр 5G ситим тарҕатааччы.
T-Mobile 100% акциятын аатырбыт Deutsche Telekom тэрилтэтэ бас билэр.
Deutsche Telekom. Deutsche Telekom (Дойче Телеком) — Германия саамай улахан телекоммуникационнай тэрилтэтэ, Аан Дойдуга үһүс улаханынан буолар абоненнарын ахсаанынан. Америкаҕа баар T-Mobile активы бас билэр. 
Салалтата — Бонн.
Fortuna 500 компонеҥҥа холбонор
Metro by T-Mobile. Metro by T-Mobile (MetroPCS) — АХШ 8 улаханынан сотовай оператора, абоненнарын ахсаана 18 мөллүйүөн. Сүрүннээн T-Mobile вышкаларынан үлэлиир.
5G. 5G ("fifth generation" - бэһис көлүөнэ), аныгы үйэтээҕи ситим, 2016 сылтан ыла Америкаҕа, Соҕуруу Кореяҕа уонна Европаҕа тарҕана турар сотовай сибээс. Билиҥҥи 4G ситимнээҕэр 10 төгүл түргэн скороһу көрдөрүөхтээх. 
Саха Сиригэр 2027 сыллаахха биирдэ былааннанар.
4G. 4G ("fourth generation" - төрдүс көлүөнэ), аныгы билиҥҥи ситим, 2012 сылтан ыла Аан Дойду үрдүнэн тарҕанар. Саха Сиригэр 2016–2018 сылтан ыла Билайн 4G ситим тыа сиригэр киллэрэр.
United Airlines. United Airlines — Аан Дойдуга биир улахан уонна сүрүн авиахампаанньа. Чикаго куоратка базаланар.
Finex. Finex - Кипр сиригэр үлэлиир Арассыыйа инвестиционнай тэрилтэтэ, Аан Дойдуга биир улахан ETF оҥорооччу. Арассыыйа дьоно уонна Аан Дойду харчыта үллэригэр биир улахан оруоллаах тэрилтэ.
Сайта: https://finxgroup.ru/
Delta Airlines. DELTA Airlines () - АХШ авиатэрилтэтэ, сир шаарыгар саамай улахан авиатэрилтэ буолар - флотун ахсаанынан уонна элбэх дьону таһарынан, ону таһынан сир шаар дойдуларын барыларын холбуурунан (Арассыыйаттан уонна Шри Ланкаттан ураты). Бары материктары бары холбуур.
Салалтата — Атланта.
Пуштуннар. Пуштуннар (эбэтэр Паштуннар биитэр афганнар, ), омук, Афганистаан төрүт уонна сүрүн омуга (66%), ону таһынан Афганистантан көһөн барбыт эмиграннар Пакистанҥа олороллор (25%). Сир шаарын үрдүнэн быһа холоон 70-90 мөллүйүөн пуштун олорор. 
Саҥарар тыллара — пушту тыла (Афганистаҥҥа), английскай (Пакистаҥҥа, Индияҕа), Хинди (Индияҕа).
Ахсааннара дойдуларынан:
Саха Сиригэр 2016 сыллаахха 63 пуштун олорор эбит. Арассыыйаҕа 17976 пуштун олорор.
Пуштуннар итэҕэллэрэ — Ислам уонна пуштунвали. 
Пуштуннар таджиктарга хаан аймахтыы омук буолаллар, геннара уонна тыллара биир төрдүлээх.
Марха күөл. Марха күөл ( ол эбэтэр "Марқакөл", ), Казахстаан хоту илин өттүгэр баар улахан күөл, хайалар быыстарыгар саһан сытар. Аан Дойдуга биир саамай улахан ыраас уулаах күөл буолар.
Тэргэн. Тэргэн () — бөдөҥ калибрдаах уостаах сэрии сэбэ (аныгы наардааһынынан калибра 20 мм ордук).
Үксүн ыйааһына ыарахана бэрт буолан соҕотох киһи сэрии хонуутугар кыайан хамсаппат. Синэрээттэри (миинэлэри) ыраах ытан өстөөх бөҕөргөтүүлэрин, сэриитин сэбин уонна дьонун урусхаллыырга аналлаах. Сатыы сэриигэ, ууга уонна салгыҥҥа туттуллуон сөп.
Xpeng. Xpeng эбэтэр Xiaopeng Motors - Кытай биир улахан электромобиллары оҥорор тэрилтэтэ, Аан Дойдуга биир улахан буолар. 
Салалтата - Пекин (Кытай), Маунтин Вью (АХШ).
Li Auto. Li Auto эбэтэр Li Xiang - Кытай биир улахан электромобил оҥорор тэрилтэтэ. 
Салалтата - Пекин.
NIO Motors. NIO Motors - Кытай биир лидирующай электромобил оҥорор тэрилтэ, Аан Дойдуга биир саамай улахан электрокардары оҥорор тэрилтэ буолар. Аатырбыт Fortuna 500 компонеҥҥа холбонор.
Салалтата - Пекин.
Электрокар. Электрокар эбэтэр Электромобил (өссө биллэринэн "Уотунан барар массыына"), электрокардар диэн аккумуляторынан айанныыр массыыналары ааттыыллар. Билиҥҥи кэмҥэ Америкаҕа, Францияҕа, Германияҕа, Кытайга электрокар атыылаһар быдан чэпчэки, бензинынан барар массыыналартан, тоҕо диэтэххэ айылҕаны харыстаан субсидиалар үлэлииллэр.
2020 сыллаахха 2% массыына эрэ электрокар эбит Аан Дойдуга, ол эрэн Германияҕа, Кытайга, Америкаҕа, Дьоппуоҥҥа 15% электрокар буолар. 
2035 сыллаахха Аан Дойду 40-60% электрокар буолуохтаах.
Оҥорон таһаарыы уонна туһаныы.
2004 сыллаахха АХШ- ка 55 852 электромобиль тутуллубута. Ону таһынан АХШ- ка самодельнай электромобиль элбэх. Электромобиль массыынатын кэмпилиэктэрин набордара маҕаһыыннарга атыыланаллар. Электрическэй транспоры оҥорор аан дойду лидерэ — Кытайга. 2014 сыллаахха Кытайга 75 тыһыынча электромобиль атыыламмыта, ол аата аан дойду рыногын 25 %- на.
Итини таһынан дьоҕус электромобилизациялаах конструкциялары (электрокардары, электропогрузчиктары уо. д. А) вокзалларга, сыахтарга уонна улахан маҕаһыыннарга таһаҕаһы тиэйиигэ киэҥник туттуллар. Бу түбэлтэҕэ туох баар итэҕэстэр, батареялар, маасса үрдүк сыаналара, ордук кыра эрдэхтэр, ордук буортулаах түбүктэр, тыас- Уус суох буоланнар, сабыллыбыт дьон олорор дьиэлэригэр үлэ принципиальнай суолталаах. Итинник массыыналар электромобилга бэйэлэрэ туһаналлар уратыларыттан тахсыбаттар.
Ону тэҥэ маассабай сынньалаҥ уонна айылҕа заповедниктарыгар анаан 14-15 миэстэлээх электроэнергосавтары дьаарбаҥкаҕа уонна көхтөөхтүк туһаналлар.
Электромобиль маассабай оҥорон таһаарыытын тохтотор сүрүн фактор, -- үрдүк сыаналаах уонна кыра сүүрүүттэн тахсар кыра ирдэбил. Электромобиль киэҥник тарҕаныыта аккумулятордар уонна кинилэр үрдүк сыаналарын кыатанар диэн санаа баар. Бу проблемалары туоратарга үгүс автобустар аккумулятордары оҥорооччулары кытта холбоһуктаах тэрилтэлэри тэрийдилэр. Холобур, " Sanyo Electric, Nessan Motor с. NECORATORO о. д. А.
Лжедмитрий I. Лжедмитрий I, бастаан бэйэтин Дмитрий Иванович сарыабыс, кэлин ыраахтааҕы дэммит, омук дойдуларын кытта алтыһарыгар Император Димитрий (лат. Demetrius Imperator, XVI үйэ, Москуба — 1606, ыам ыйын 27, Москуба) — 1905 сыл бэс ыйын 1 (11) күнүттэн 1606 сыл ыам ыйын 17 (27) күнүгэр диэри нуучча ыраахтааҕыта. Историографияҕа олохсуйбут санааннан — Уордаах Уйбаан өлөр өлүүттэн быыһаммыт уолунан сымыйаннан ааттаммыт киһи. Хас да оннук киһиттэн бастакылара.
Обутова Тамара Александровна. Обутова Тамара Александровна — тыйаатыр уонна киинэ артыыһа. 
1982 сыллаахха атырдьах ыйын 24 күнүгэр Томпо улууһун Хаандыга бөһүөлэгэр төрөөбүтэ. 
Дьокуускайга 31-с оскуола тыйаатыр устуудьуйатыгар дьарыктаммыта. 2002 сыллаахха М. Щепкин аатынан үрдүкү театральнай училищены бүтэрбитэ. 
2002 сыллаахтан Саха академическай тыйаатырыгар үлэлиир уонна Дьокуускай оскуоларыгар тыйаатыр куруһуоктарын ыытар. Аһымал аахсыйаларын тэрийэр уонна көхтөөхтүк кыттар. 
2013 сыллаахха С.А. Герасимов аатынан кинематоргафия университетыгар «исполнительный продюсер идэтигэр үрдэтиммитэ.
В 2015 году была представлена на номинацию «Лучшая женская роль» XXII Международного фестиваля «Созвездие» наравне с известными актрисами как Дария Мороз, Мария Кожевникова, Александра Бортич, Евгения Симонова.
Тоҕус оҕо Литтл Роктан. Тоҕус оҕо Литтл Роктан (эбэтэр "Тоҕус Литтл Рокка", ), аатырбыт тоҕус хара тириилээх оҕолор, Арканзас штатыттан төрүттээх Литтл Рок куоратка олорбут. 1957 сыллаахха үрүҥ тириилээхтэр хара тириилээхтэр диэн колледжка киирбэтиннэр диэн туоратаннар айдаан таһаарбыттара.
Киирэллэригэр Америка национальнай гвардиялара көмөлөһөннөр үөрэммиттэрэ.
Сүрүн үөрэнээччилэр:
Бу оҕолор үрүҥнэри кытта үөрэммиттэрин иһин Ku Klux Klan (Куклуксклан) хаста даҕаны өлөрө сатаабыттара.
Литтл Рок. Литтл Рок (), Арканзас штатын саамай улахан уонна киин куората. Дьонун ахсаана 670 тыыһынча киһи (2021).
Сүрүннээн 74 сахалар олохсуйан олорор куората буолар, ол эбэтэр 0,001% Америка сахаларыттан. Сүрүн дьоно куоратка үрүҥнэр (45%), афроамериканнар (30%). Ордубут дьоно сүрүннээн кытайдар. Уруккута үрүҥнэр баһылаан олорбут куораттара буолар, манна Куклуксклан салалтата баара (билигин да баар дииллэр). 
Куоратка сүрүннээн Тоҕустар айдааннарынан биллэр, 1957 сыллаахха буолбут, расовай сегрегацийа кэмигэр.
Ку Клукс Клан. Куклуксклан (биитэр эбэтэр Ку Клукс Клан, кыччатан ), АХШ үрүҥ дьонун националистическай уонна шовинистическай фашисткай тэриллиитэ, сүрүннээн 1843-1932 сылларга үлэлии сылдьыбыта. Оччотооҕу кэмнэргэ киннэр негрдары, лесбиянкалары, гейдэри, католиктары өлөртүүллэрэ. Ол эрэн сүрүн өстөөхтөрө республиканскай уонна кэнники демократическай партия үлэһиттэрэ буолбуттара (онно үлэлиир үрүҥнэр кытта). 
Билиҥҥи кэмҥэ бу тэриллии суох, ол эрэн сорох экстремистическай өйдөөх санаалаах дьон сир шаарын араас муннугар филиал аһаллар. Сүрүннээн сорох тэриллии Арканзас штатка ким да билбэт сис тыаҕа базаланан дииллэр.
Америкаҕа көһүү. Америкаҕа иммиграциа эбэтэр Америкаҕа көһүү ({{lang-en|Immigration to the United States) - АХШ дойдута Аан Дойдуга биир саамай баай буоларын быһыытынан, атын омук дьонноро Америкаҕа көһөр процесстара. Сыл ахсын Америкаҕа 4 мөллүйүөн киһи көһөр (олор иһигэр 1 мөл кытайдар, 1 мөл индиалар, 300 тыһ нууччалар, 400-500 курдук сахалар, билиҥҥитэ USCIS этэринэн Америкаҕа 12932 саха олорор, олор оҕолорун аахтахха 102000 курдук). Америка Саха Сирин кэнниттэн иккис сахалыы тыллаах дойдунан 2003 сылтан биллибитэ.
Американы иммиграция уларытар, сүрүннээн билигин кытайдар уонна исламистар элбиир кэскиллээх. Калифорния, Нью Йорк, Флорида, Иллинойс штаттара үксүлэрэ кытайдартан билиҥҥитэ турар (30-55% дьонуттан).
Индиалар. Индиалар (), Индия дьонун уопсай аата, Кытай кэнниттэн иккис элбэх нэһилиэнньэлээх дойду - 1,4 миллиард.
Nordwind Airlines. Nordwind Airlines ("Хотугу Тыал Авиалиниата"), Арассыыйа биир бөдөҥ авиахампаанньата, Pegas Fly авиахампаанньаны кытта 100% акциятын Пегас Туристик конгломерат бас билэр.
Базата — Шереметьево, Москуба.
Pegas Fly. Pegas Fly (Юридическай аата Икар Авиалиниата), Арассыыйа кыракый авиахампаанньата, сүрүннээн Красноярскай кыраай уонна Сибирь, Вьетнам, Тайлаан маршруттарыгар таһар көтөр ааллардаах.
Pegas Fly 100% акциата Пегас Туристик бас билиитигэр киирэр.
История.
Авиакомпания 1997 сыллаахха Магадаҥҥа тэриллибит, онно Ми- 8 вертолет уонна Ан- 28 самолету, сүрүннээн ойуур баһаара умуруорууга уонна патруллааһыҥҥа анаан таһаҕаһы тиэйиигэ тэриллибит.
2013 сыллаахха авиакомпания урукку хаһаайыттарыттан атыыланан, Красноярскайга көһөн кэлбиттэрэ.
Муус устар 16 күнүгэр 2013 сыллаахха «Хотугу тыал»авиакомпанияҕа сууккаҕа ылларбыт 757-200 уонна Being 767-300 самолеттарынан пассажирскай рейстэри толорууга саҥа тииптэр киллэриллибиттэрэ.
Быһылаан.
Бэс ыйын 17 күнүгэр 2021 с.Буоeing 767-300 (VП- БWК регистрационнай нүөмэрэ) 284 пассажирдаах пассажирдаах ППП тас өттүгэр көспүтэ. Аэропорт үлэтэ тохтоон, 11 рейс тутуллубута, онтон 3 рейс Витязево Анапаҕа көспүтэ. Аҕыйах чааһынан аэропорт үлэтэ- хамнаһа штатнай режиминэн сөргүтүллүбүтэ. Өлбүт эбэтэр эмсэҕэлээбит дьон суох.
Pegas Touristik. Pegas Touristik - улахан туристары күүлэйдэтэр уонна сынньатар конгломерат, 1994 сыллаахха Москуба куоратка төрүттэммит. Сүрүннээн Казахстан, Арассыыйа, Америка, Египет, Украина, Беларусь дьонун төттөрү таары таһар, ону таһынан Кытайга, Вьетнамҥа, Малайзияҕа сынньатар.
Pegas Touristik бас билиитигэр ынырык элбэх автобустар (633 шт) 19 омук сиригэр, элбэх хостеллар уонна гостиницалар, ону таһынан 100% акциялары Nordwind Airlines уонна Pegas Fly киэннэрин бас билэр.
Аирпорт Истамбул. Аирпорт Истамбул (, , ), Истамбул саамай улахан аирпорда, сир шаарыгар 2021 сыллаахха саамай улахан аирпорт буолар. Сылга 150-270 мөллүйүөн дьону эргитэр, 220 омук сирин кытта сибээстиир. Аирпортка сүрүн дьиэлээнээччи Turkish Airlines. 
2018 сыллаахха саҥа тутуллан киирбитэ.
2020-2021 бу аирпорт нөҥүө USCIS этэринэн 4 мөллүйүөн Арассыыйа дьоно 173 омук сиригэр көппүттэр, олор ахсааннарыгар 17496 сахалар. 
Сүрүн ыйыы (направления) аирпортка:
уонна төттөрү.
Дьон Кеннеди аатынан омуктар икки ардыларынааҕы аирпорт. Дьон Кеннеди аатынан омуктар икки ардыларынааҕы аирпорт эбэтэр Дьон Кеннеди аатынан интернациональнай аирпорт (, кыччатыллан ), АХШ саамай улахан салгын аана буолар, сир шаарын үрдүнэн биир саамай бөдөҥ аирпорт буолар. Сылга кыччаабыта 120-190 мөллүйүөн киһини эргитэр, 197 омук сирин кытта холбуур уонна АХШ иһигэр бары штаттары уонна куораттары кытта. 
USCIS этэринэн сыл ахсын кыччаабыта 120-190 мөл дьон JFK нөҥүө көтөр эбэтэр түһэр, олор иһигэр 600 тыһ нууччалар. 2019 сыллаахха 9532 сахалар JFK нөҥүө 42 омук сиригэр сылдьыбыттар. 
JFK быһа холоон 3 км Нью Йорк куораттан тэйиччи турар, Нью Йорк куорат үс сүрүн аирпордарыгар киирэр (Лагуардиа уонна Ньюарк тэҥэ).
Базата — Нью Йорк куорат.
Киһи биирдэ олорор (арамаан). «Киһи биирдэ олорор» арамаан: Саха сиригэр гражданскай сэрии тематын сонуннук, романтическайдык ис хоһоонноохтук арыйыы, роман сүрүн геройун быһаарыы. Дьиэ кэргэн дьылҕатын уус-ураннык сырдатыыга социальнай уонна психологическай ойуулааһыннар алтыһыылара. Кыыча уобараһыгар айымньы сюжета олоҕуруута. Кофликт сайдыытыгар традиционнай көстүүлэр уонна саҥа киллэриилрэ. Томмот – сонун персонаж. Ромаҥҥа лирическэй киллэһиктэр суолталара уонна уус-уран функциялара.
Софрон Данилов «Киһи биирдэ олорор» диэн афоризмҥа олоҕуран анаммыт эпическэй айымньыта романтическай тосхоллоох сюжеттаах, дириҥ ис хоһоонноох таайтарыылаах идеялаах. Автор олох уонна ХХ үйэ бастакы чиэппэринээҕи кэм туһунан санаалары сонун айымньынан ааҕааччыларыгар тириэрдэр. Ол эбэтэр роман жанрыгар саҥаны көрдөөһүннэр сүрүн хайысхаларын улахан прозаик саха литературатыгар ордук итэҕэтиилээхтик киллэрбитин бэлиэтиир тоҕоостоох. Бастакытынан, эпическэй айымньы ураты кыаҕын уйулҕаны арыйыыга табыгастаахтык туһанар – уобарастарис санаалара, мунаарыылара кинилэр киһи тбыһыытынан тус олохторугар, иэйиилэригэр сыһыаннаахтык ойууланаллар. Холобур, ийэ оҕолоругар сыһыана, баай-талым олохтоох киһи бэйэтин социальнай туругар, тутулугар сыһыаннаах санаалар, эдэр дьон тапталлара, уөрэхтээх киһи норуотун туһугар олорорго дьулуһуута. Иккиһинэн, идеология, кылаастар икки ардыларынааҕы утарылаһыылар – төһө даҕаны үтүөҕэ, саҥаҕа, тэҥ быраапка тардыһыынан саҕаламмыттарын иһин – сайдан, дириҥээн иһэр айылгыларыгар кырыктаах тыыннанан иһиллэрин автор уус-уран уобарастарга итэҕэтиилээхтик арыйар.
Радомышль. Радомышль () диэн Украина Житомир уобалаһын куората. Дьонун ахсаана 15 003 (2011).
Ружин. Ружин () диэн Украина Житомир уобалаһын куорат тииптээх бөһүөлэк. Дьонун ахсаана 4 712 (2011).
Маҥырас. Маҥырас — Горнай улууһун нэһилиэнньэлээх пууна, Одуну нэһилиэгин киинэ.
Дьиикимдэ (Горнай улууһа). Дьиикимдэ — Горнай улууһун нэһилиэнньэлээх пууна, Мытаах нэһилиэгин киинэ.
Аһыма. Аһыма — Горнай улууһун нэһилиэнньэлээх пууна, Кировскай нэһилиэгин киинэ.
ССРС Государственнай бириэмийэтэ. ССРС Государственнай бириэмийэтэ (1967—1991) — 1966 сыллааххха ЦК КПСС уонна ССРС Миниистирдэрин Сэбиэтинэн олохтунуллубут ил бириэмийэтэ.. Бириэмийэни 1967 сыллаахтан 1991 сыллаахха дылы наукаҕа уонна техникаҕа, литератураҕа уонна искусство уобалаһыгар ситиһиилэр иһин биэрэллэр этэ. 
Ленинскэй бириэмийэ кэнниттэн ордук улахан харчы наҕараадалаах уонна суолталаах бириэмийэ этэ. 
ССРС 1991 сыллаахха суох буолбутун кэнниттэн Россия Федерациятын ил биримийэтэ салҕаабыта. 
ССРС Государственнай бириэмийэтин Саха Сириттэн сылдьар дьон-лауреаттар.
Красильников Дмитрий Данилович
Мас тардыһыытыгар аан дойду чемпионата 2014. Мас тардыһыытыгар аан дойду чемпионата 2014 — бастакы аан дойду чемпионата. 2014 сыл сэтинньи 29—30 күннэригэр Дьокуускайга ыытыллыбыта.
Кыттыбыт дойдулар.
35 дойдуттан 170 спортсмен кыттыбыт.