Бүтүн көрдөрөөччүлээх степень. Күн маассата formula_1 кг, оттон водород атомын маассата — formula_2 кг тэҥин справочнай литератураҕа булан көрүөххэ сөп. formula_3 диэн суруллуу отут хас биирдиитэ уоҥҥа тэҥнэһэр төгүллээччилээх үөскэми көрдөрөр.
formula_4 чыыһыла formula_5 уо.д.а. көрдөрөөччүлээх степенин утумунан суруйуохха. Строка буллубут:
formula_6 (1)
Бу строкаҕа хас биирдии чыыһыла кэлин чыыһылаттан 10 төгүл кыра. Хаҥас диэки итинник сокуонунан (1) строканы салҕаатахха, formula_7  иннинэ кэлэрин суруйабыт, formula_8 , formula_9 иннинэ formula_10 чыыһыланы,  formula_11  иннинэ formula_12  чыыһыла уо.д.а. Ылабыт:
formula_13 (2)
(2) строкаҕа formula_7 чыыһылаттан уҥа хас биирдии степень көрдөрөөччүтэ кэнниттэн кэлэр степень көрдөрөөччүтүттэн 1-нэн кыра. Ити сокуону чыыһылаларга тарҕата таарыйа, formula_7 чыыһыла иннигэр мэлдьэхтээх көрдөрөөччүлээх степеннэринэн суруйаллар. formula_16  оннугар formula_17 суруйаллар, formula_18 оннугар formula_19 суруйаллар, formula_20 оннугар formula_21 суруйаллар уо.д.а. Ылаллар:
formula_22
Онон, formula_17 көрдөрөр formula_16, formula_19 көрдөрөр formula_18, formula_21 көрдөрөр formula_20 уо.д.а. Итинник сөпсөһүү нуултан ураты ханнык баҕарар степень олоҕор ылыллар.
Быһаарыы.
formula_29 уонна formula_30 - мэлдьэхтээх бүтүн чыыһыла буоллаҕына, оччоҕо
formula_31
Ити быһаарыынан туһанан, булуоҕуҥ formula_32
formula_33 этиллии бүтүн мэлдьэхтээх formula_30-ҥа (оннук курдук formula_35 эмиэ) өйдөбүлэ суох. Өйдөөҥ, formula_30 натуральнай эрэ буоллаҕына, этиллии өйдөбүллэнэр уонна суолтата 0 тэҥнэһэр.
Пуун иннигэр көрүллүбүт холобурбутугар төннүөҕүҥ. Водород атомын көрдөрөр formula_2 кг суруллууну билигин биһиги билэбит:
formula_2 кг formula_39 кг formula_40 кг formula_41 кг.
Свойстволара.
Эһиэхэ биллэр натуральнай көрдөрөөччүлээх степеннар свойстволара ханнык баҕарар бүтүн көрдөрөөччүлээх степеҥҥэ сөптөөхтөр (степень олоҕо 0 тэҥэ суоҕун курдук көрдөххө). Чуолаан: ханнык баҕарар formula_42, ханнык баҕарар formula_43 уонна formula_30.
formula_45
formula_46
formula_47
ханнык баҕарар formula_42, formula_49 уонна ханнык баҕарар бүтүн formula_30
formula_51
formula_52
1 холобур.
formula_53 үөскэми уларытыаҕыҥ.
Тэҥ олохтоох степеннэри төгүллээһиҥҥэ олоҕун бэйэтинэн хааллараллар, оттон степеннэр көрдөрөөччүлэрин эбэллэр:
formula_54
2 холобур.
formula_55 өлүүнү уларытыаҕыҥ.
Тэҥ олохтоох степеннэри төгүллээһиҥҥэ олоҕун бэйэтинэн хааллараллар, оттон түҥэтиллээччи степенин көрдөрөөччүтүттэн түҥэтээччи степенин көрдөрөөччүтүн көҕүрэтэллэр.
Онон:
formula_56
3 холобур.
formula_57 этиллиини судургутуохха.
Үөскэми степеҥҥэ таһаарыыга хас биирдии төгуллэһээччини ол степеҥҥэ таһаараллар уонна түмүктэри төгүллүүллэр. Степени степеҥҥэ таһаарыыга олоҕун уруккутунан хааллараллар, оттон степень көрдөрөөччүлэрин төгүллүүллэр.
Онон:
formula_58
Чыыһыла бигэргэммит көрүҥэ.
Наукаҕа уонна техникаҕа наһаа улахан уонна наһаа кыра ууруктаах чыыһылалар көрсөллөр. Холобур, улахан Сир сабардама бэриллэр - formula_59 км3 , оттон кыранан formula_60 м тэҥнэһэр уу молекулатын диаметра.
formula_59 уонна formula_60 чыыһылалар хас биирдиилэрин 1 уонна 10 икки ардыларынааҕы чыыһыла үөскэмин быһыытынан уонна 10 чыыһыла степенигэр сөп түбэһэр гына көрдөрүөҕүҥ:
formula_63
formula_64
Биһиги formula_59 уонна formula_60 чыыһылалары "бигэргэммит көрүҥҥэ" суруйдубут. Итинник көрүҥҥэ ханнык баҕарар ууруктаах чыыһыланы киллэриэххэ сөп.
formula_67 чыыһыла бигэргэммит көрүҥүнэн formula_68 суруллуу formula_69 уонна formula_30 - бүтүн чыыһыла буоллахтарына ааттанар. formula_30 чыыһыла formula_67 "чыыһыла бэрээдэгинэн" ааттанар. Холобур formula_59 бэрээдэгэ 12 тэҥ, оттон formula_60 -10 тэҥ.
Чыыһыла бэрээдэгэ ол чыыһыла төһө улаханын эбэтэр кыратын көрдөрөр.
1 холобур.
formula_75 чыыһыланы бигэргэммит көрүҥүнэн көрдөрүөҕүҥ.
Бүтүн чааһыгар биир сыыппара хааларын курдук, formula_76 чыыһылаҕа запятойда туруоруоҕуҥ. Түмүгэр formula_77 ылабыт. formula_78 уҥа сыыппараны запятойунан арааран, биһиги formula_76 чыыһыланы formula_80 төгүл кыччатабыт. Ол иһин formula_76 formula_77 чыыһылатааҕар formula_80 төгүл улахан. Онон:
formula_84
2 холобур.
formula_85 чыыһыланы бигэргэммит көрүҥҥэ киллэриэҕиҥ.
Бүтүн чааһыгар нуултан ураты биир сыыппара баарын курдук, formula_76 чыыһылаҕа запятойу сыҕарытыаҕыҥ. Түмүгэр formula_87 буолуо. Запятойу 4 бэлиэнэн уҥа сыҕарытан, биһиги formula_76 чыыһыланы formula_89 төгүл улаатыннардыбыт. Онон:
formula_90
3 холобур.
formula_91 түҥэтэбит formula_92:
formula_93
Түҥэтээччилээх түҥтиллээччини formula_94 төгүллээн баран formula_95-ри formula_96-ка түҥэттэхпинэ, тахсар:
formula_97
Туттуллубут литература.
Алгебра: Орто оск. 8 кыл. учебнига / Ю. Н. Макарычев, Н. Г. Миндюк, К. И. Нешков, С. Б. Суворова. — 1-кы тахсыыта. — Дьокуускай: "Бичик" нац. кинигэ кыһата, 1995. — 240 с. ил.
Оҥордо: Федоров Байытаан, ФИИТ-17