mariaria/ykt_dataset huggingface dataset:
Ижевскайдааҕы судаарыстыбаннай мэдиссиинэ академията. Ижевскайдааҕы судаарыстыбаннай мэдиссиинэ академията (ИСМА) — Арассыыйаҕа, Удмуртияҕа, Ижевскай куоракка баар үрдүк үөрэх тэрилтэтэ.
Устуоруйата.
РСФСР НКС 1933 с.муус устар 15 күнүгэр таһаарбыт уурааҕынан Ижевскайдааҕы судаарыстыбаннай мэдиссиинэ института төрүттэммит. Атырдьах ыйыгар институт соҕотох лечебнай факультетыгар 171 устудьуон ылыллыбыт. 1938 с. бастакы быраастар үөрэнэн бүтэрбиттэр.
1975 с. педиатрическай факультет арыллыбыт.
1980 с. стоматологическай факультет арыллыбыт
1991 с. быраастар квалификацияларын үрдэтэр факультет үлэлээбит.
1995 с. институтка Ижевскайдааҕы судаарыстыбаннай мэдиссиинэ академията диэн статус бэриллибит (ИСМА)
1997 с.сиэстэрэлэр үрдүкү куурустарын факультета тэриллибит.
Факультеттара.
1. Лечебное дело факультета
2. Педиатрическай факультет
3. Стоматологическай факультет
4. Сиэстэрэ үрдүк үөрэҕин, квалификацияны үрдэтии уонна атын эбии хайысхаҕа бэлэмнээһин факультета
Аакадемияҕа 2952 устудьуон үөрэнэр. 390 преподаватель үлэлиир.
Сыл аайы, 
Лечебнай факультетка 520
Педиатрическай факультетка 180
Стоматологическай факультетка 135 устудьуон үөрэххэ ылыллар.
Академияҕа 52 кафедра үлэлиир.
Олортон сүрүннэрэ:
Оперативнай хирургия кафедрата. Салайааччы В. М. Сигал 
Уопсай хирургия кафедрата. Салайааччы Э. В. Халилов
Уопсай уонна клиническай фармокология кафедрата. Салайааччы А. Л. Ураков
Акушерство уонна гинекология кафедрата. Салайааччы М. В. Семенова
Кардиология уонна функциональнай диагностика куурустаах госпитальнай терапия кафедрата. Салайааччы Н. И. Максимов
Лучевой миэтэдинэн диагностикалыыр уонна эмтиир куурустаах ис ыарыылар кафедралара. Салайааччы И. А. Казакова
Инфекционнай ыарыылар уонна эпидемиология кафедрата. Салайааччы О. В. Малинин
Оҕо инфекционнай ыарыыларын кафедрата. Салайааччы О. С. Поздеева
Госпитальнай хирургия кафедрата. Салайааччы Б. Б. Капустин
Оторинолорингология кафедрата. Салайааччы А. П. Кравчук
Ссылкалар.
https://web.archive.org/web/20130412234511/http://igma-students.ru/
https://www.igma.ru/
https://www.igma.ru/kaf
Дмитриева евдокия николаевна. Дмитриева Евдокия Николаевна Хотугулуу-Илиҥҥи пэдэрээлнэй үнүбэрситиэтин бэрэпиэссэрэ, тыл үөрэҕин дуоктара, бэдэгиэкигэ билимин хандьыдаата
Олоҕун олуктара.
Магадааннааҕы бэдэгиэгикэ үнүстүтүүтүн 1973 с бүтэрэн баран Мэҥэ-Хаҥалас оройуонун Төхтүрдээҕи орто оскуолатыгар нуучча тылын уонна литэрэтиирэтин учууталынан анаммыта. 1977-1980 сс АССБӨ национальнай оскуолаларын чинчийэр билим үнүстүтүүтүгэр (Москуба к.) очнай аспирантураҕа үөрэммитэ. 1981 с. ббд бэрэпиэссэр Бойцова А.Ф. салалтатынан «Тиэхникэ тэриллэрин көмөтүнэн саха оскуолатын 4-6 кылааһын үөрэнээччилэрин тылларын байытыы” диэн тиэмэҕэ хандьыдаат диссэртээсийэтин көмүскээбитэ. 1980 -1985 сс. АССБӨ ҮМ национальнай оскуолаларын чинчийэр билим үнүстүтүүтүн Саха сиринээҕи салаатыгар алын билим үлэһитинэн (сотруднигынан) үлэлээбитэ . 1985 с . нуучча тылын уонна литэрэтиирэтин үөрэтии хаабыдыратыгар үлэлиир. 2002 с. И.Н. Ульянов аатынан Чебоксары куоракка Чуваштааҕы судаарыстыбаннай үнүбэрситиэккэ тыл үөрэҕин дуоктарын диссэртээсийэтин көмүскээбитэ.
Л.А. Попов аатынан Арыылаах орто оскуолата. Л.А. Попов аатынан Арыылаах орто оскуолата Сунтаар улууһун Уһун Күөл сэлиэнньэтигэр баар орто оскуола
Оскуола остуоруйата.
1930с. БСК(б) КК-та "Булгуччулаах бүттүүн алын сүһүөх үөрэхтээһин туһунан" уурааҕы ылыммыта. 1932 с. оскуолаҕа үөрэтэр программалар саҥалыы оҥоһуллубуттара, саҥа үөрэх кинигэлэрэ бэчээттэммиттэрэ. Ити соругу толоруу Саха сирин уһук нэһилиэктэригэр иннилэригэр эмиэ турбута. 2-ч Дьаархан нэһилиэгэр (билиҥҥи Арыылаах нэһилиэгин сирэ-уота эмиэ киирэрэ) 1931-32 үөрэх сылыгар 2 бөлөхтөөх оскуола аһыллыбытын туһунан 1932 с. балаҕан ыйын 19 күнүгэр оскуола бастакы дириэктэрин Лазарев Афанасий Андреевич 1932-33 үөрэх сылынааҕы отчуотуттан биллэр. Оскуола бастакы дириэктэрэ - Лазарев А.А., бастакы учууталлар - Томская Е.И., Васильев А.Н. Оскуола бастакы дьиэтинэн Л.А. Попов аҕата Попов Андрей Николаевич күһүн отордуур сиригэр, Кулуһуннаах сыһыытын хоту эҥэригэр турбут дьиэтэ-уота буолбута.
1932 сыллаахха 145 оҕо үөрэнэн саҕалаабыт, ону таһынан оскуола учууталлара 33 улахан киһини ааҕарга, суруйарга үөрэппиттэрэ.
1933 сыллаахха оскуола алын сүһүөх оскуолата буолбута, дириэктэринэн Колесников Г.А. анаммыта. 1935-36 үөрэх сылын түмүгүнэн оҕо ахсаана 189 буолбута.
1939-40 үө.с. 5-с кылаас, 1940-41 үө.с. 6-с кылаас, 1942-43 үө.с. 7-с кылаас аһыллан ситэтэ суох орто оскуола буолбута. 1970-71 үө.с. орто оскуола буолбута.
Васильев Иннокентий Тихонович. 1930 с. Хара нэһилиэгэр төрөөбүтэ. Хайыһарга Саха АССР успуордун маастара, дуобат успуордун хандьытаата. 
Олоҕун кэрчиктэрэ.
10 сыл физкультура учуутала, Майатааҕы "Үлэ Албан аат" музей дириэктэрэ, оройуон уонна өрөспүүбүлүкэ хаһыаттарын кэриспэндиэнэ, худуоһунньук, фотограф. 1971 с. успуорт уонна физкультура музейын тэрийбитэ. 
Аатын үйэтитии.
Успуорт уонна физкульутар музейа кини аатын сүгэр.
Наҕараадалара.
Арассыыйа Бэдэрээссийэтин үөрэҕириитин туйгуна.
Саха Өрөспүүбүлүкэтин култууратын Үтүөлээх үлэһитэ.
Улуус Бочуоттаах олохтооҕо.
Павлов Николай Васильевич.  
Павлов Николай Васильевич - Сунтаар улууһун Арыылаах нэһилиэгин олохтооҕо, Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа, сэрии, үлэ бэтэрээнэ
Оло5ун олуктара.
1941 с. бастакы ыҥырыыга Арыылаах нэһилиэгиттэн 20 киһи ыҥырыллыбыт, Николай Васильевич Ленинграды көмүскүүр кыргыһыыларга кыттыбыта. 1943 сыллаахха уҥа илиитигэр бааһыран армияттан демобилизацияламмыта. Өр кэмҥэ Тойбохой сопхуос Арыылахтааҕы отделениетыгар үлэлээбитэ.
Аҕа дойду сэриитин бастакы истиэпэннээх уордьанынан, германияны кыайыы иһин уонна бары дьүбүлүөйдээх, ону тэҥэ Үлэ бэтэрээнэ мэтээллэринэн наҕараадаламмыта, Коммунистическэй үлэ ударнига этэ.
Аммосова Елена Еремеевна. Олоҕун олуктара.
1915 с. Алтан нэһилиэгэр төрөөбүтэ. Учуутал, норуот маастара. Кини 6 сааһыттан таҥас тигэргэ, иискэ үөрэммитэ. 5 кылаас үөрэхтэнэн 15 сааһыгар улахан дьону ааҕарга, суруйарга үөрэппитэ. Елена Еремеевна 25 сыл араас улуус оскуолаларыгар учууталлаабыта. Елена Еремеевна оҥоһуктара Аан дойдутааҕы быыстапкаларга кыттыбыта.
Наҕараадалара.
Елена Еремеевна - Саха АССР норуодунай худуоһунньуга, ССРС худуоһунньуктарын Сойууһун чилиэнэ. Саха АССР ускуустубатын Үтүөлээх үлэһитэ.
Иркутскайдааҕы судаарыстыбаннай мэдиссиинэ университета. Иркутскайдааҕы судаарыстыбаннай мэдиссиинэ университета ол эбэтэр ИСМУ — Арассыыйа Бэдэрээссийэтин доруобуйа харыстабылын министиэристибэтин "Иркутскайдааҕы судаарыстыбаннай мэдиссиинэ университета" бэдэрээлинэй судаарыстыбаннай бүддьүөтэн үбүлэнэр профессиональнай үрдүк үөрэх тэрилтэтэ.
Устуоруйата.
Иркутскайдааҕы судаарыстыбаннай мэдиссиинэ университета Арассыыйа илин өттүгэр мэдиссиинэ үрдүк үөрэҕин бастакы тэрилтэтэ.
Төрүттэммит күнүнэн - 1919 с.алтынньы 27 күнэ ааҕыллар.
1930 сыллаахха Иркутскайдааҕы университетка мэдиссиинэ факультета буолан туран, сааһыары, Иркускайдааҕы мэдиссиинэ института буолан Наркомпростан Наркомздрав салайыытыгар киирбит.
1930 с.санитарно-гигиеническэй уонна рабочай факультеттар арыллыбыттар. 1931 с.мэдиссиинэ орто үөрэхтээх уонна үлэттэн арахсыбакка эрэ үрдүк үөрэхтэниэн баҕалаах дьоҥҥо киэһээҥүи факультет арыллыбыт.
1952 с. ИСМИгэ стоматологическай, 1982 с.педиатрическай факультеттар арыллыбыттар. 
1992 с. АБ үрдүк үөрэҕин Госкомитета Иркутскайдааҕы судаарыстыбаннай мэдиссиинэ университета диэн статуһу биэрбит.
ИГМУга 100-тэн тахса профессор уонна наука дуоктара, 298 - наука хандьыдаата, 1- АМНА акадьыамыга, 2 - АМНА чилиэн-кэрэспэдьиэнэ, уопсастыбаннай акадьыамыйалар 90-тан тахса чилиэннэрэ, 2 - АБ доруобуйа харыстабылын үтүөлээх үлэһитэ, 2 - АБ үрдүкү оскуолатын үтүөлээх үлэһитэ, 10 - Бурятия өрөспүүбүлүкэтин наукатын үтүөлээх диэйэтэлэ, 7 - БӨ үтүөлээх бырааһа, 1 - Иркутскай уобалас бочуоттаах олохтооҕо, 2 - Иркутскай куорат бочуоттаах олохтооҕо, 10 - судаарыстыбаннай, наассыйалыы бириэмийэ уонна губернатор бириэмийэтин лауреата үлэлииллэр.
Факультеттара.
Университетка 63 кафедра баар.
Казаннааҕы судаарыстыбаннай мэдиссиинэ университета. Казаннааҕы судаарыстыбаннай мэдиссиинэ университета — Арассыыйаҕа, Татарстаҥҥа, Казань куоракка баар судаарыстыбаннай үрдүк үөрэх тэрилтэтэ.
Устуоруйата.
1804 с.сэтинньи 18 күнүгэр, импэрээтэр Александр l ыйааҕынан, састаабыгар врачебнай наукалар салаалара киирэр Казаннааҕы университет төрүттэммит.
1814 сыллаахха ыам ыйын 15 күнүгэр университетка мэдиссиинэ факультета арыллан күүскэ сайдан, 1930 с. мэдиссиинэ института буолбут. Институтка лечебнай, санитарно-гигиеническэй, стоматологическай, педриатическай, фармацевтическай факультеттар араас кэмҥэ арыллыбыттар.
1994 с.муус устар 24 күнүгэр университет статуһа бэриллибит.
Факультеттара.
1. Лечебнай
2. Медико-профилактическай
3. Педиатрическай
4. Стоматологическай
5. Фармацевтическай
6. Социальнай үлэ уонна сиэстэрэ үрдүк үөрэҕин факультета
7. Медико-биологическай
8. Үрдүк үөрэх кэннинээҕи бэлэмнэнии( интернатура, ординатура, аспирантура, докторантура)
Университет бэйэтэ научнай-чинчийэр киин лабораториялаах, стволовай килиэккэлэрдээх Бааннаах. Бэйэтигэр, "Молекулярная и клеточная медицина", "Фундаментальная и прикладная нейрофизиология", "Разработка новых лекпрепаратов и систем доставки лексубстанции" диэн научнай-үөрэтэр Кииннэрдээх.
КСМУ базатыгар "Неврологический вестник", "Казанский медицинский журнал", "Казанский медик", "Doctor+", "Вестник современной клинической медицины" диэн ааттаах хаһыаттар, сурунааллар уо.д.а. тахсаллар
Рейтиннэрэ.
ARES-2014 үрдүк үөрэх тэрилтэлэрин рейтинигэр Арассыыйа үрдүк үөрэҕин тэрилтэлэригэр КСМУ 33-с миэстэлээх - мэдиссиинэ үрдүк үөрэҕин тэрилтэлэригэр 3, Татарстан Өрөспүүбүлүкэтигэр 2 миэстэни ылбыт.
"Устудьуоннары бастакы кууруска үөрэххэ ылыы хаачыстыбата" салааҕа, Арассыыйа үрдүк үөрэҕин тэрилтэлэригэр 21-28 , Татарстаҥҥа 1 миэстэлээх.
"Эксперт РА" агенство 2015 с.рейтинигэр КСМУ выпусниктарын таһымынан 31-с миэстэҕэ турар.
Rating Review "Три миссии университета" диэн үрдүк үөрэх тэрилтэлэрин норуоттар ыккардыларынааҕы үһүс рейтинигэр, Арассыыйа үрдүк үөрэх тэрилтэлэригэр КСМУ 49 миэстэлээх.
2019 с.ити рейтиҥҥэ 79 дойдуттан 1200 үөрэх тэрилтэтэ киирбит.
Аан дойду 2000 университета кыттыбыт Acasemic Ranking of World Universities-European Standard ARES-2019 рейтинигэр 30-с миэстэни ылбыт.
НРА "РейтОР" сайтыгар баар аан дойду университеттарын рейтинын даннайдарынан, КСМУ научнай уонна публикационнай актыыбынас бастыҥнарын кэккэлэригэр киирбит, Арассыыйа үрдүк үөрэҕин тэрилтэлэригэр 35-с, мэдиссиинэ үрдүк үөрэҕин тэрилтэлэригэр 3-с уонна эрэгийиэн үрдүк үөрэҕин тэрилтэлэригэр "Топ-38" иһигэр киирбит.
Ссылкалара.
https://kazangmu.ru/sveden/common/ 
https://ru.m.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82
https://vuzopedia.ru/vuz/1744
Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр Оҕо хамсааһынын күнэ. Оҕо хамсааһынын күнэ — сылын ахсын Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр ахсынньы 5 күнүгэр бэлиэтэнэр. 
1991 сыллаахха СӨ Оҕо уопсастыбаннай холбоһуктарын сойууһа тэриллибитин бэлиэтээн СӨ бэрэсидьиэнин 2014 сыл кулун тутар 6 күнүгэр тахсыбыт №2526 ыйааҕынан бэлиэтэнэр буолбута. Соруга оҕо көхтөөх буолуутун өйөөһүн, эдэр гражданнар инициативалаах буолалларын ситиһии.
Волонтер күнэ. Аан дойдуга Волонтер күнэ () — сылын ахсын ахсынньы 5 күнүгэр бэлиэтэнэр. 
ХНТ Генеральнай Ассамблеята 1985 сыллаахха буолбут 40-с сиэссийэтигэр олохтообута (резолюция № A/RES/47/3).
Кемеровотааҕы судаарыстыбаннай мэдиссиинэ университета. Кемеровотааҕы судаарыстыбаннай мэдиссиинэ университета
Кемеровотааҕы судаарыстыбаннай мэдиссиинэ университета - Арассыыйаҕа, Кемерово куоракка баар үрдүк үөрэх тэрилтэтэ.
Устуоруйата.
1955 с.сэтинньи 2 күнүгэр ССРС МС таһаарбыт 7585 нүөмэрдээх уурааҕынан Кемероватааҕы судаарыстыбаннай мэдиссиинэ института диэн аатынан арыллыбыт.
1995 с. институт, Арассыыйа Бэдэрээссийэтин доруобуйа харыстабылын министиэристибэтин уонна мэдиссиинэ промышленноһын Кемеровотааҕы судаарыстыбаннай мэдиссиинэ акадьыамыйата диэн ааттаах буолбут. 2016 сылга мэдиссиинэ университета буолбут.
Университетка 3342 устудьуон, 332 интерн, 268 клин.ординатор, 90 аспирант үөрэнэр. 519 преподаватель үөрэтэр, ол
иһигэр, 17 - Арассыыйа Бэдэрээссийэтин уопсастыбаннай акадьыамыйаларын акадьыамыктара уонна чилиэн-кэрэспэдьиэннэрэ, 107 - наука дуоктара уонна бэрэпиэссэр, 259 наука хандьыдаата уонна дассыана. Ректор Попонникова Татьяна Владимировна.
Университет сирэй уонна кэтэх салаалардаах. Сирэй салааҕа лечебнай, стоматологическай, педиатрическай, медико-профилактическай уонна фармацевтическай факультеттар устудьуоннара үөрэнэллэр.
Оттон, фармацевтическай, сиэстэрэ үөрэҕин, экэниэмикэ уонна тэрилтэни салайыы факультеттарын устудьуоннара кэтэхтэн үөрэнии салаатыгар үөрэниэхтэрин сөп.
Структурата.
Университетка 48 кафедра 8 факультет баар.
Факультеттар
1. Лечебное дело факультета
2. Стоматология факультета
3. Медико-профилактичеческое дело факультета
4. Педиатрия факультета
5. Фармация факультета
6. Сиэстэрэ үөрэҕин факультета
7. Квалификацияны үрдэтии, хос бэлэмнэнии факультета
8. Үөрэххэ киирэргэ бэлэмнэнии факультета
9. Экономика уонна тэрилтэни салайыы факультета
Научнай-чинчийэр киин лаборатория
Научнай үөрэх киинэ
"Прикладной биотехнология уонна нутрициология" научнай үөрэх киинэ
"Инфекциялар уонна киһи" научнай үөрэх киинэ.
Научнай бибилэтиэкэ
"Фундаментальнай уонна клиническай мэдиссиинэ" сурунаал
"Гуманитарнай уонна общественнай наукалар сонуннара" сурунаал
Рейтиннэрэ.
КемСМУ - Кемеровотааҕы судаарыстыбаннай мэдиссиинэ университета Арассыыйа үрдүк үөрэҕин тэрилтэлэрин рейтинигэр 330-с миэстэлээх. Университет, Кемерово уобалаһыгар 5-с, Кемерово куоракка 3-с миэстэлэрдээх.
Ссылкалара.
http://www.lvkgmu.ru/kemgma.html
https://xn--h1aaridg8g.xn--80aaf0d.xn--p1ai/index.php/%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F 
https://kemsmu.ru/
https://kemsmu.ru/
Кировтааҕы судаарыстыбаннай мэдиссиинэ университета. Кировтааҕы судаарыстыбаннай мэдиссиинэ университета
Арассыыйа доруобуйа харыстабылын министиэристибэтин Кировотааҕы судаарыстыбаннай мэдиссиинэ университета бэдэрээлинэй судаарыстыбаннай бүддьүөттэн үбүлэнэр үрдүк үөрэх тэрилтэтэ - Киров куоракка баар мэдиссиинэ үрдүк үөрэҕин тэрилтэтэ.
Устуоруйата.
1987 с.муус устар 2 күнүгэр Пермскэй судаарыстыбаннай мэдиссиинэ институтун Кировтааҕы филиала арыллыбыта. Бастаан, икки факультеттаах эбит. 1993 с.бастакы быраастар үөрэнэн тахсыбыттар.
1994 с. ыам ыйыгар Кировтааҕы судаарыстыбаннай мэдиссиинэ института төрүттэммит. 1996 с.социальнай үлэ факультета арыллыбыт.
1999 с. институт 8-с выпуһун таһаарбытыгар АБ доруобуйа харыстабылын министиэристибэтин судаарыстыбаннай аттестация хамыыһыйатын быһаарыытынан Кировтааҕы мэдиссиинэ акадьыамыйата буолбут. 2001 с.сиэстэрэ үөрэҕин, экэниэмикэ уонна товароведение факультеттара арыллыбыттар.
2009 с.стоматологическай факультет арыллыбыт, 2013 с.клиническай психология уонна мэдиссиинискэй биохимия диэн испэсээлинэстэргэ үөрэххэ ылыы саҕаламмыт.
Рейтиннэрэ.
2015 с.Бүттүүн Арассыыйа " Сто лучших товаров" конкуруһун лауреата, "Лучшие вузы России-2015" конкурус лауреата. 2016 с.үөрэх хаачыстыбатыгар "Социальный навигатор" бырайыакка, академия Арассыыйа бастыҥ үөрэх тэрилтэлэрин Топ-10 рейтинигэр киирбит.
2016 с. сэтинньи 7 күнүгэр Кировтааҕы судаарыстыбаннай мэдиссиинэ университетын статуһун ылбыт.
Факультеттара.
1. Лечебнай факультет(1987 с.арыллыбыт)
2. Педиатрическай факультет(1987 с.)
3. Стоматологическай факультет(2009 с.)
4. Социально-экэнэмиичэскэй факультет(2013 с.)
5. Социальнай үлэ факультета(1996 с.)
6. Экспертиза уонна товароведение факультета(2001 с.)
7. Сиэстэрэ үрдүк үөрэҕин факультета(2001 с.)
Университет бэйэтэ клиникалаах, онно терапевтическай уонна неврологическай профильлаах 100 куойкалаах стационардаах, ону кытта консультативнай-диагностическай салаалаах. Университет клиниката уонна поликлиниката саҥа оборудованиенан толору хааччыллыылаахтар.
1996с.от ыйыгар Коми Өрөспүүбүлүкэтин Баһылыга Ю.А.Спиридонов укааһынан Сыктывкар куоракка Кировтааҕы мединститут лечебнай факультетын филиала арыллыбыт.Филиал, 2014 с.от ыйыгар Сыктывкардааҕы университет факультета буолбут.
Ссылкалара.
http://www.kirovgma.ru/
https://russiaedu.ru/vuz/43/kirovgma/ 
https://www.syktsu.ru/edu/if/mi/history/
Лена Белкина. Лена Белкина — опера ырыаһыта (меццо-сопрано).
Афанасий Петрович Илларионов – тылбаасчыт быһыытынан. Афанасий Петрович Илларионов - тылбаасчыт быһыытынан
Моисей Ефимов, Семен Руфов кинини үтүө тылбаасчыт быһыытынан элбэхтик ахталлара. Бэчээттэнэн тахсыбыт «Тылбаастар» диэн кинигэтэ эдэр сааһыгар оҥорбут тылбаастарыттан талыллыбыттар. Мантан көрдөххө, кини эдэр эрдэҕиттэн литератураны киэҥник ырытан билэр буолан, тоҕо эрэ киһи дууһатыгар, сүрэҕэр-быарыгар дириҥник иҥэр, өлбөт-сүппэт үйэлээх айымньылары болҕомтоҕо ылан тылбаастаабыта кэрэхсэбиллээх.
Сергей Есенин «Персия матыыптара» диэн хоһооннорун бөлөҕө чахчы кыайа тутуллан тылбаастаммыттар. Тылбаастанар төрүт тиэкис устуруокаларын тутула, сүһүөҕэ, рифмата үксүгэр чуолкайдык тутуһуллубутун таһынан, этии тутулун ааптар оҥорбут истиилиттэн туораабата тылбаасчыт үтүө суобастаахтык үлэлээбитин көрдөрөр. Сергей Есенин хоһооннорун уратыта бары ымпыгар-чымпыгар тиийэ толору уу сахалыы билиҥҥи тылынан бэриллибитэ – тылбаасчыт профессиональнай таһыма үрдүгүн көрдөрөр. Холобур, бэйиэт аатырбыт «Шаганэм, сэгэрим Шаганэ!» диэн хоһоонун урут киэҥник биллибит тылбаасчыттар Валерий Чиряев, Феоктист Софронов эмиэ сахалыы саҥардан тураллар. 
«Тылбаастарга» киирии тылы Семен Руфов, ааптар тыыннаах эрдэҕинэ суруйбута олус истиҥ, үрдүк сыанабыллаах, сөптөөх быһаарыылардаах. Киһи үөрүөҕэ – кинигэни хомуйан оҥорооччулар бары даҕаны полиграфическай өттүнэн олус тупсаҕай, халын тастаах, үчүгэй кумааҕыга бэчээттээн саха ааҕааччытыгар бэртээхэй бэлэҕэ утары ууммуттар. Бу тылбаастар саҥа күн сирин көрөллөрүгэр саха норуотун үтүөкэннээх бэйиэтэ Күннүк Уурастыырап бэргэнник өтө көрөн эппитэ билигин биһиги ааҕарбытыгар ордук тоҕоостоох курдук иһиллэр.
Афанасий Петрович Илларионов «Тылбаастарын» биһиги култуурабыт, духовнай сайдыыбыт улахан ситиһиитин курдук үрдүктүк сыаналыыбыт. Кэлэр өттүгэр тылбаасчыт бэйэтэ айбыт хоһооннорун эмиэ маннык тупсаҕайдык оҥорон бэчээттиэхтэрэ диэн күүтэбит, эрэнэбит.
«Персия матыыптарын» Афанасий Илларионов тылбаастаабыта тылбаас ускуустубатын дьоһуннаах ситиһиитинэн ааҕыллар. Ону биһиги өҥҥө сыһыаран, тылбаасчыт цикл ис хоһоонун (денотат), хос өйдөбүлүн (коннотат) тириэрдибититтэн итэҕэйдибит, ааптар туттар ньыматын тутуспутун көрдүбүт.
Нуучча бэйиэтэ персидскэй айылгылаах хоһооннору суруйуута, ол бүтүннүү сахалыы бэриллиитэ - бу литэрэтиирэлэр ситимнэрин, сабыдыаллаһыыларын, байытыһыыларын арылхай холобура. Маныаха бу үс ситим үһүөн үрдүк таһымнаах буоланнар «Персия матыыптара» цикл суолтата улахан.
Старостин Егор Григорьевич. Старостин Егор Григорьевич - Саха Өрөспүүбүлүкэтин үөрэҕириитин туйгуна, Дьааҥы оройуонун бочуоттаах гражданина, Дьааҥы оройуонун Сартаҥ нэһилиэгин бастакы оскуолатын учуутала. 
Айар үлэтэ.
Үлэлэспит үлэтэ.
П.А. Афанасьев "Говор Верхоянских якутов" научнай үлэтигэр Дьааҥы сахаларын тылларын лингвистическэй уратыларын хомуйан сиһилии үөрэтэргэ көмөлөспүт. "Юный киномеханик", "Библиофил и большой книголюб", "Краевед" куруһуоктары, "Сартаҥ кыымнара" юнкорпост тэрийбит. 
Наҕараадалара уонна ытык ааттара.
1976 сыл ыам ыйын 15 күнүгэр Дьокуускай к. "Бэлэм буол" хаһыат редколлегиятыттан "Сартаҥ кыымнара" юнкорпост салайааччытын быһыытынан наҕараадаламмыт. 
"Кэскил", "Юность Севера" эрэдээктэрэ Н.И. Протопоповаттан оҕо хаһыатын көхтөөхтүк пропагандалаабытын иһин бочуоттаах грамотанан наҕараадаламмыт.
Красноярскайдааҕы судаарыстыбаннай мэдиссиинэ университета. Красноярскайдааҕы судаарыстыбаннай мэдиссиинэ университета
Профессор В. Ф. Войно-Ясенецкай аатынан Красноярскайдааҕы судаарыстыбаннай мэдиссиинэ университета - Арассыыйа Красноярскай куоратыгар баар үрдүк үөрэх тэрилтэтэ, Сибиир уонна Уһук Илин мэдиссиинэ профиллаах кырдьаҕас үөрэх тэрилтэлэриттэн биирдэстэрэ.
Устуоруйата.
КСМИ 1942 с.сэтинньи 21 күнүгэр ССРС НКС Үрдүкү оскуола дьыалатын Бүттүүн Сойуустааҕы Кэмитиэтин уонна ССРС доруобуйа харыстабылын наркомун быһаарыытынан түөрт эвакуированнай мединституту холбоон төрүттэммит.
Институт бастакы таһаарыытыгар 51 баар эбит.
1961 с.педиатрическай, 1978 с. стоматологическай факультеттар арыллыбыттар. 1992-2013 сс. сиэстэрэ үрдүк үөрэҕин факультета үлэлээбит.
1995 с.институт Красноярскайдааҕы судаарыстыбаннай мэдиссиинэ акадьыамыйата буолбут(КрасСМА).
2006 с.фармацевтическай, 2010 с.клиническай психология, 2011 с.мэдиссиинискэй кибернетика факультеттара арыллыбыттар.
2007 с.мэдиссиинэ акадьыамыйатыгар профессор Валентин Феликсович Войно-Ясенецкай аата, 2008 с. университет статуһа иҥэриллибиттэр.
Структурата.
1. Лечебнай факультет
2. Педиатрическай факультет
3. Стоматология института
4. Фармацевтическай факультет
5. Клиническай психология факультета
6. Психологическай киин.
7. Мэдиссиинискэй кибернетика уонна доруобуйа харыстабылын салайыы факультета
8. Үөрэххэ киириэх иннинээҕи уонна тиһигэ быстыбат профүөрэхтээһин факультета
9. Бэлэмнэнии факультета
10. Социальнай үлэ факультета
11. Медфармкэллиэс
12. Диплом кэнниттэн үөрэхтээһин института
13. Профилактическай уонна лечебнай аһылык института
14. Стоматологическай поликлиника
15. Научнай-чинчийэр лабораторнай киин
16. Молекулярнай мэдиссиинэ уонна патобиохимия Научнай-Чинчийэр Института
17. Кафедралар ыккардыларынааҕы лаборатория
18. Научнай уонна тренинговай киин
19. Профессорскай клиника
20. Университетскай клиника
66 кафедра үлэлиир.
Университетка 5500 устудьуон үөрэнэр, онтон 2% тас дойдуттан кэлэн үөрэнэллэр. 130 аспирант, клинич.ординатор уонна интерн дьарыктаналлар.
700 педагог баар
Рейтиннэрэ.
Арассыыйа Бэдэрээссийэтин Үөрэх уонна наука министиэристибэтин дааннайдарынан 2006 с. КрасСМУ Арассыыйа мэдиссиинэ үрдүк үөрэҕин тэрилтэлэригэр 12-с миэстэлээх.
2007 с - 24 миэстэ
2008 с. 17 миэстэ
2008 с. КрасСМУ Сибиир уонна Уһук Илин мэдиссиинэ үрдүк үөрэҕин тэрилтэлэригэр 3-с миэстэлээх.
Ссылкалара.
https://krasgmu.ru/index.php?page%5Bcommon%5D=org&amp;id=1&amp;cat=history
http://my.krskstate.ru/docs/universities/krasnoyarskiy-meditsinskiy-universitet/ 
https://vuzopedia.ru/vuz/2525
https://www.syktsu.ru/edu/if/mi/history/
Николаева Мария Васильевна. Николаева Мария Васильевна - РСФСР норуотун үөрэҕириитин туйгуна, Дьааҥы оройуонун бочуоттаах гражданина, Дьааҥы оройуонун Сартаҥ нэһилиэгин бастакы оскуолатын учуутала
Олоҕун олуктара.
Николаева Мария Васильевна 1930 сыллаахха от ыйын 7 күнүгэр Саха АССР Бүлүү оройуонун II Күүлэт нэһилиэгэр төрөөбүт. 
1955 сыллаахха Н.Г. Чернышевскай аатынан Бүлүүтээҕи педагогика училищетын бүтэрбит уонна ол сыл Дьааҥы оройуонун Сартаҥ нэһилиэгэр алын кылаас учууталынан анаммыт. Кэргэнэ Старостин Егор Григорьевич. 5 оҕо ийэтэ. 2012 сыллаахха Дьааҥы оройуонун Сартаҥ нэһилиэгэр өлбүт. 
Наҕараадалара уонна ытык ааттара.
Аскания-Нова (куорат тииптээх бөһүөлэк). Аскания-Нова () диэн Украина Херсон уобалаһын куорат тииптээх бөһүөлэк. Дьонун ахсаана 2638 (2020).
Егоров Алексадр Александрович. Александр Александрович Егоров - учуутал, комсомольскай үлэһит, редактор, журналист, тылбаасчыт