mariaria/ykt_dataset huggingface dataset:
Егоров Михаил Григорьевич. Егоров Михаил Григорьевич — Мэҥэ Хаҥаласка олорбут, үлэлээбит оҕуруот үүннэрээччи, оҕуруот аһын үүннэриигэ Илин эҥэргэ элбэх киһини уһуйбут киһи, Сталин бириэмийэтин лауреата.
1881 сыллаахха сэтинньи 17 күнүгэр Мэҥэ улууһун Хара нэһилиэгэр төрөөбүт. Эдэриттэн иискэ сыстаҕас эбит. Павловскайга олохтоох старовердарга үлэлээн оҕуруот аһын ыһалларын кэтээн көрөр эбит. 1933 сыллаахха Мэҥэҕэ 4 холкуос тэриллибитэ, олортон биирдэстэригэр «Саҥа олох» холкуоска киирбитэ. "Саҥа олох" холкуос киин уһаайбата Улуу Сыһыы диэн дьоҕус бөһүөлэккэ баара. Онно үлэлии сылдьан Павловскайга (?) олохсуйбут агроном Семен Яковлевич Михайловы кытта билсэн, киниттэн элбэххэ үөрэммит. 
ВДНХ-ҕа быыстапкаҕа кыттыбыт. Чурапчыга опорнай пууҥҥа үлэлээбит. Уопутун атастаһан Уус-Алдан, Таатта, Чурапчы холкуостаахтарын оҕуруот ыһарга үөрэппит.
Гиннесс рекордтарын кинигэтэ. Гиннесс рекордтарын кинигэтэ диэн хас сыл аайы бэчээттэнэр ыспыраапка курдук кинигэ. Дьон оҥорбут рекордтарын ону тэҥэ күн-дьыл рекордтарын наардаан мунньуллубут кинигэтэ. Бэйэтэ эмиэ рекорд буолар - кинигэлэр сиэрийэлэриттэн ааптарскай быраабынан хаххаланар кинигэ диэн. Ону тэҥэ АХШ публичнай библиотекаларыттан саамай уоруллар кинигэ буолар.
Sakha American Cultural Association. Sakha American Cultural Association ("Саха Америка култууратын ассоциациата") - АХШ уопсастыбаннай тэриллиитэ, сахалар түмсүүлэрин Сиэтл куоратка сайыннара. Салайааччы - _________.
Салалтата - Сиэтл
Sakha Diasporaҕа сыһыана суох.
Остуоруйата.
2024 сыллаахха төрүттэммит.
Официал саайта: https://sakhausa.godaddysites.com/
Sakha Diaspora. Sakha Diaspora ("Саха Диаспора", "Сахалар Диаспоралара") - АХШ уопсастыбаннай тэриллиитэ, сүрүннээн Мэриленд, Нью Йорк, Пенсильвания, Нью Джерси штаттарга олорор сахалары түмэр тэриллии. 
Салалтата - Уашингтон 
Официал саайта: http://sakhaopenworld.org/
Ллойд Остин. Ллойд Остин - АХШ көмүскэлин уонна харысхалын миниистирэ, генерал, аармыйа салайааччыта. Атырдьах ыйын 8 күнүгэр 1953 сыллаахха төрөөбүтэ.
Айдын Жамидулов. Айдын Жамидулов - Арассыыйа херойа үһү, СВО туһунан кэпсээннэрэ Пукин хайҕабылыгар киирэн поэт аатын сүкпүтэ. Ыам ыйыгар 2024 сыллаахха Украина олохтоох кыыһын Валентина Давронованы күүһүлээн өлөрбүтэ, өлүгүн ол кэнниттэн гранатанан тоҕо тэптэрбитэ.
Анастасиа Заворотнүк. Анастасиа Заворотнүк - Арассыыйа биир биллэ сылдьыбыт артыыһа этэ.
Диана Анкудинова. Диана Анкудинова - Арассыыйа саҥа тахсан эрэр ырыаһыта, ол эрэн сүрүннээн Оппа ганам стайл диэн күлүүлээх баҕайытык ыллаан мем буолбута 2024 сыллаахха, онон биллибитэ.
Teriyaki One. Teriyaki One (Teriyaki One - Japanese Grill) - АХШ, Дьоппуон уонна Кытай дойдуларыгар үлэлиир сетевой кафетерийдар уонна мини бэйсикли рестораннар. 
Официал саайта: https://teriyakione.com/
Frontier Airlines. Frontier Airlines - АХШ авиахампаанньата, сүрүннээн Арҕааҥҥы штаттары хабар, ону таһынан Мексиканы уонна Канааданы. Сүрүн дьиэтэ - Денвер Интернэйшнл Аирпорт.
Салалтата - Денвер (Колорадо, АХШ)
Cox Communications. Cox Communications - АХШ тэрилтэтэ, дойдуга биир бөдөҥ интернет провайдер уонна оптика интернет тардааччы. 36 штат территориатын хабар.
Салалтата - Атланта
Frontier Communications. Frontier Communications - АХШ биир бөдөҥ интернет провайдера, сүрүннээн Техас, Оклахома, Алабама штаттары интернетынан хааччыйар оптоволокно нөҥүө. 
Салалтата - Даллас (АХШ)
Артём Тото. Артём Тото (Artëm Toto) - Арассыыйа регги баг ырыаһыта, Курган куораттан төрүттээх.
Официал саайта: https://artemtoto.ru/
Мартас Вайнйард. Мартас Вайнйард (Marthas Vineyard, ол эбэтэр Марта виноградтара) - АХШ сиригэр баар арыы, территориально Массачусетс штатыгар киирэр. 1977 сыллаахха бу арыы арахсан туспа штат буола сатаабыта. Бу арыыга элбэх баайдар олороллр, холобура Кэннеди, Клинтон уонна Обама дьонноро аймахтара. Бу арыыга элбэх киинэлэр уһуллубуттара, Сыҥаахтар диэн акулалар тустарынан игин. 14 саха дьоно олороллор арыыга.
Шарк. Шарк (нууч: "Акула") - шарктар биир балык көрүҥнэрэ буолаллар, киннэр жьону сиэхтэрин сөп. 500 шарк көрүҥэ баар айылҕаҕа, сөбүлээн океаҥҥа төрүүллэр ууһууллар олороллор.
Нантакет. Нантакет - АХШ сиригэр баар арыы, ол арыыга оннук же ааттаах куорат баар.
Syfy Universal. Syfy Universal - Universal Pictures тэрилтэ бас билэр телеканала, 1992 сылтан ыла үлэлиир уонна 53 омук сиригэр кабельнай телеканаллар испииһэктэригэр киирэр, Арассыыйаҕа уонна Саха Сиригэр 2013 сылтан ыла үлэлиир.
Ashtead Group. Ashtead Group - Улуу Британия тэрилтэтэ, Аан Дойдуга биир бөдөҥ индустриа тэриллэри ренталыыр тэрилтэ. Кини бас билиитигэр аатырбыт Sunbelt Rentals тэрилтэ киирэр.
Sunbelt Rentals. Sunbelt Rentals - АХШ биир бөдөҥ тэрилтэтэ, тыа хаһаайыстыбатын уонна индустриа техникаларын ренталыыр улахан конгломераттарга. 
Официал саайта: https://www.sunbeltrentals.com/
Круэлла (киинэ). Круэлла - АХШ киинэтэ, 2021 сыллаахха уһуллубута. Киинэ 101 Далматиннар диэн киинэҕэ адаптациалламмыт хартыына буолар. Оскар наҕараадалаах.
3M. 3M - АХШ элбэх профильга үлэлиир индустриа тэрилтэтэ, Аан Дойдуга биир бөдөҥ уонна Аан Дойдуга саамай бөдөҥ химия араас көрүҥнэрин оҥорор тэрилтэ. Fortuna 500 компонеҥҥа ааҕыллар.
Dow Inc.. Dow Inc. - АХШ химическай тэрилтэтэ, биир Аан Дойдуга бөдөҥ буолар.
Кайсын Кулиев. Кулиев Кайсын Шуваевич () — сэбиэскэй кэминээҕи балкаар бэйиэтэ уонна прозаига, суруналыыс, сэрии кэрэспэдьиэнэ. Кабардино-Балкарскай АССР норуодунай бэйиэтэ (1967). Ленин бириэмийэтин лауреата (1990, өлбүтүн кэннэ анаммыт), ССРС Судаарыстыбаннай бириэмийэтин лауреата (1974) уонна РСФСР Горькай аатынан судаарыстыбаннай бириэмийэтин лауреата (1967). ССРС Үрдүкү Сэбиэтин 5, 9, 10 уонна 11 ыҥырыыларын дьокутаата.
1917 сыллаахха сэтинньи 1 күнүгэр (Юлиан халандаарынан алтынньы 19) Арассыыйа импиэрийэтигэр Терскэй уобалас Эльтюбю сэлиэнньэтигар төрөөбүт. 
Карачайдаар сүгүрүйэр киһилэрэ, "билигин киниэхэ тэҥнээх дьону сомоҕолуур кыахтаах киһибит суох" дииллэр. Хоһоонноро 140 тылга тылбаастаммыттара, кинигэлэрэ Европа, Азия уонна Америка элбэх куораттырагыра тахсыбыттара: Гаванаҕа, Софияҕа, Мадраска, Делигэ, Улан-Баторга, Скопьеҕа, Варшаваҕа..
1985 сыллаахха бэс ыйын 4 күнүгэр Чегем куоракка өлбүт.
ПИК хампааньаларын бөлөҕө. «ПИК» — Арассыыйа дьиэни бэлэмниир уонна тутар хампаанньата, Арассыыйа ордук бөдөҥ тутааччыта. Төбө офиһа Москваҕа баар. Толору аата — публичное акционерное общество «ПИК-специализированный застройщик».
Rakuten. Rakuten - Дьоппуон тэрилтэтэ, Аан Дойдуга биир бөдөҥ атыы эргиэн тэрилтэтэ. Кини бас билиитигэр элбэх коммерцияҕа сыһыаннаах тэрилтэлэр.
Shopee. Shopee - Сингапур саамай бөдөҥ маркетплейса уонна Аан Дойдуга биир бөдөҥ капитализациатынан. 42 омук сиригэр үлэлиир.
Shopee сакаас үрдээһинин сулууспата
https://neohoatagency.com/2024/08/26/dich-vu-tang-don-hang-shopee/
Mercado Libre. . Mercado Libre - Аргентина саамай бөдөҥ атыы эргиэн тэрилтэтэ, 7 омук сиригэр үлэлиир.
Габышев Александр Алексеевич. Александр Алексеевич Габышев – Саха АССР үтүөлээх артыыһа, Ньурба театрын төрүттээбит, Саха театрыгар дириэктэринэн үлэлээбит киһи.
Apple Intelligence. Apple Intelligence - Apple тэрилтэ айбыт AI эйгэтэ буолар, iOS 18 операционнай системаҕа уонна онтон кэлэр системаҕа интегрированнай буолуоҕа. Бэс ыйын 10 күнүгэр 2024 сыллаахха тахсыбыта.
Коптик тыла. Коптик тыла сороҕор Эгиипет копт тыла диэн Эгиипет тыла этэ. 17-с үйэҕэ дылы элбэх киһи саҥарара, онтон билигин саҥарар дьон аҕыйах.
Stumble Guys. Stumble Guys - Android уонна iOS системаҕа оонньонор мобильнай оонньуу, сүрүннээн 32 киһиттэн 1 киһи тыыннаах хаалыахтаах.
Йеллоустон (сериал). Йеллоустон - АХШ сериала, сүрүннээн Paramount Network телеканалга көстөр. 
Сүжета.
Дэттон диэн даай ыаллар олороллор, олор ранчо бас билэллэр. Ол ранчоларын араас дьон былдьыы сатыыр.
Farmers Insurance Group. Farmers Insurance Group - АХШ биир бөдөҥ харысхал тэрилтэтэ, Аан Дойдуга биир бөдөҥ кыыллары харыстыыр (ветеринайнай харысхал), дьиэ уот харысхала уонна массыына харысхала буолар (Америкаҕа тыа сирин дьонун массыыналарын полистыыр), уонна Medicaid нөҥүө брокер курдук медицинскай харысхал курдук үлэлиир.
CD&amp;R Foundation. CD&amp;R Foundation - АХШ биир бөдөҥ капитализациатынан фондата, уопсай балансыгар 189 миллиард доллар баар. Бу фонда нөҥүө 90 тэрилтэ Кытайга, Америкаҕа, Индияҕа, Германияҕа уонна Украинаҕа үбүлэнэр араас программаларынан:
CD&amp;R Foundation фонда бэйэтэ Clayton, Dubilier &amp; Rice тэрилтэ сыллааҕы барыһыттан 10% үбүлэнэр.
Clayton, Dubilier &amp; Rice. Clayton, Dubilier &amp; Rice - Саҥа Йорк куоратка баар биир бөдөҥ уонна кырдьаҕас инвестиционнай тэрилтэ, 327 тэрилтэҕэ инвестициалаан акциаларын бас билэр уонна 7 автономнай фонданы төрүттээччи, ол фондалара планета масштабыгар үлэлииллэр элбэх эйгэҕэ.
Emma’s Torch. Emma’s Torch (сахалыыга - "Эмма Факела" эбэтэр "Эмма Уота") - АХШ нон-профит тэрилтэтэ, политическай куотуу ыччаттары босхо поварга үөрэтэн Америкаҕа саҥа олох саҕалыылларыгар көмөлөһөр. Студеннар үөрэнэллэрин иһин 15$/чааска стипендиа ылаллар, күннээҕи стипендиа 150$ тэҥнэһэр. Студеннар 3 ый үөрэнэллэр (1,5 ый теория, 1,5 практика рестораннарга, сүрүннээн Union Square Group рестораннарыгар)
Официал саайта: https://emmastorch.org/
HHA/PCA. HHA уонна PCA (толору аббревиатурата "Home Health Aide" уонна "Personal Care Aide") - диэн АХШ, Канаада, Соҕуруу Корея уонна Аустралиа дойдуларыгар баар медицина үлэһиттэрин биир көрүҥэ буолар. Киннэр кырдьаҕас дьоҥҥо сүрүннээн анаммыт үлэһиттэр.
Bugle Boy. Bugle Boy (Багл Бой) - былыргы АХШ тэрилтэтэ, 2001 сыллаахха банкрот буолбута. 1980-1989 сыллардаахха аатырбыт ковбойскай вестерн джинсылары тигэр этэ.
Dodge &amp; Cox. Dodge &amp; Cox - АХШ тэрилтэтэ, Аан Дойдуга биир бөдөҥ буолар араас активтары салайарынан. Инвестиционнай балансыгар 300 мөллүйүөн доллар баар.
Рыкунов Николай Осипович. Рыкунов Николай Осипович (1785-1833) — Саха сирин тас өттүгэр үөрэммит бастакы саха, Саха Истиэпэннээх Дууматын (Степной Дууматын) баһылыга.
1785 эбэтэр 1782 сыллаахха төрөөбүт. Аҕата Бойдус диэн балыксыт киһи эбит, сүрэхтэниитигэр Осип диэн ааты ылбыт. Үһүйээн кэпсииринэн, аҕатын кытта Өлүөнэ өрүскэ балыктыы сырыттахтарына ханнык эрэ эспэдииссийэ таарыйан ааспыт (А.А. Борисов сабаҕаларыынан И. Биллингс эспэдииссийэтэ буолуон сөп), аҕата уолун кинилэргэ туттаран ыыппыт.
1811 сыллаахтан Хаҥалас улууһун кулубатыгар Чооччо Айанньыытапка суруксуттаабыт. Онтон нэһилиэк ыстаарыһата (чаччыыната?) буолбут. 1812-1818 сыллардаахха улус кулубата буолбут. Үһүйээн кэпсииринэн сиэрдээхтик салайбытын иһин баайдар сөбүлээбэккэлэр, хос талыллыбатах. 
1823 сыллаахха Бороҕон улууһун кулубатын Иван Мигалкины уонна Хаҥалас улууһун кулубатын Савва Кириллини кытта сахалар дэлэгээссийэлэригэр киирэн Иркутскайга барбыт.
Акайф. Акайф - 2004 - 2005 сылларга Саха Сиригэр баар буола сылдьыбыт тэрилтэ, сүрүннээн фото уонна видеомантажка үлэлиирэ. Сүрүннээн бизнеһэ Аллараа Бэстээх уонна аттынааҕы сирдэргэ үлэлиирэ, ону таһынан Дьокуускайга. 2006 сыллаахха окончательнай банкротства процеһын барбыта.
Тигра (тэрилтэ). Тигра - 2001 сылтан - 2012 сылга дылы үлэлии сылдьыбыт тэрилтэ Саха Сиригэр, республикаҕа биир бөдөҥ көмпүүтэр, араас процессордары уонна ПО таһааччы этэ. Максимальнай сайдыыта 2003 сыллаахха этэ.
Handsome Siberian (тэрилтэ). Handsome Siberian - АХШ тэрилтэтэ уонна бренда, Er Berde (тэрилтэ) иһинэн үлэлиир. Таҥас сап уонна спортивнай ас өттүнэн үлэлиир.
Бэдэр (бренд). Бэдэр (Bẽdẽr) - бренд, Er Berde (тэрилтэ) тэрилтэ бас билэр брена буолар, сорох табаардары атыылыырга. Бэдэр кыылга олоҕурар.
Bayanay (бренд). Bayanay ("Байанай") - бренд, араас бултка аналлаах маллары оҥорор уонна атыылыыр, туристическай сээкэйдэри оҥорор бренд. 
Байанай бренд Er Berde (тэрилтэ) бас билиитэ буолар.
KӨR (бренд). KӨR (саха тылыттан - "КӨР") - бренд, видеомонтаж уонна араас ырыа айааһыҥҥа, мультимедия бизнеска үлэлиир тэрилтэ. Er Berde (тэрилтэ) бас билиитигэр киирэр.
Тыры. Тыры — үрэх, Алдан өрүс уҥа салаата.
1743 сыллаахха бу үрэх тардыытыгар Федор Шарыпов үрүҥ көмүһү булбута. Кэлин бу сир Нежданинскайдааҕы баайдаах сир диэн ааттанар.
Cigna. Cigna ("Сигна Инщуренс") - АХШ биир бөдөҥ медицинаҕа харысхал тэрилтэтэ, уопсайа 17 мөллүйүөн киһини харысхалынан хаххалыыр харчыга уонна босхо (босхото Medicaid нөҥүө).
Green Apelsin. Green Apelsin ("От күөх Апельсин", дьиҥнээх аата - Анжела Жиркова) - Саха Сирин эдэр, саҥа тахсан эрэр ырыаһыта, сахалыы, нууччалыы уонна ааҥл тылынан ыллыыр.
Банаан. Банаан диэн фрукта көрүҥүн уопсай аата уонна ону үүннэрэр оттоох үүнээйилэр аата. Бу үүнээйилэр Муса ууһугар киирэллэр. Кинилэр Азия соҕуруу-илин тропическай регионугар төрүттээхтэр.
Историктар этэллэринэн, аһылыкка банан үүннэрбит бастакы дьон Папуа-Саҥа Гвинеяҕа олорбуттар. Билигин кинилэри аан дойду тропическай регионнарыгар үүннэрэллэр. Үксүн банан үүнээйилэрэ отонноругар үүнэллэр, ботаника өттүнэн кинилэр отоннор көрүҥнэрэ буолаллар. Сорохтор киэргэтии үүнээйитин быһыытынан эбэтэр кинилэр ньуурдарыгар үүнэллэр.
Elevance Health. Elevance Health - Индиана штатыгар төрүттэммит бөдөҥ АХШ медицинаҕа харысхал тэрилтэтэ, дойду үрдүнэн 21 мөллүйүөн киһини харчыга хаххалыыр эбэтэр босхо (Medicaid нөҥүө).
Шугни тыла. Шугни диэн Илиҥҥи Иран тыла.
Белгород былааҕа. Белгород былааха диэн Арассыыйа Федерациятын Белгород уобалаһын Белгород куоратын официальнай бэлиэлэриттэн биирдэстэрэ (гербэни кытта). Былаах куорат олохтоохторун сомоҕолоһууларын уонна алтыһыыларын бэлиэтэ буолар.
Билиҥҥи былаах 1999 сыллаахха от ыйын 22 күнүгэр Белгород куорат дьокутааттарын сэбиэтин 321 №-дээх быһаарыытынан бигэргэтиллибитэ уонна 2002 сыллаахха 978 нүөмэрдээх регистрация нүөмэрин анааһынынан РФ судаарыстыбаннай геральдическай реестрыгар киирбитэ.
Айдос Садыков. Айдос Жандос уола Садыков (казахтыы Айдос Жандосұлы Садықов; 1968 ахсынньы 9, Карабутак, Актөбе улууһа, Казах ССР — 2024 от ыйын 2, Киев, Украина) диэн Казахстан суруналыыһа уонна оппозиционера. БАСЕ интернет-медиа баһылыга. Айдос Садыков Казахстан президеннарын Нурсултан Назарбаевы уонна Касым-Жомарт Токаевы утарарынан биллэрэ. Токаевы Арассыыйа диэки буолар диэн сэмэлиирэ. Айдос Садыков Арассыыйа баттаабыт омуктара көҥүл буолууларын өйүүрэ. 
Айдос Садыков түмэт дьайыксыт быһыытынан «Гастат» диэн куомун хамсааһын тэрийсээччитэ уонна «СНПС-Актобемунайгаз» ниэп компаниятыгар тутулуга суох профсоюз тэрийээччитэ этэ. Оппозиционер быһыытынан Азат уонна Жусан партиялар кыттааччылара этэ. 2014 сылтан ыла дьиэ кэргэнин кытта Украинаҕа олорбута.
Өлөрүү.
2024 сыл бэс ыйын 18 күнүгэр Киев Виктор Ярмола уулуссатыгар киллер Садыковы чэчэгэйгэ ыппыта. Буулдьа мэйиитин таарыйан дириҥ кома буолбута. От ыйын 2 күнүгэр тыына быстыбыта. Украина полицията чинчийиитинэн өлөрүүгэ уорбаланааччылар Казахстан куомуннаахтара Алтай Жакамбаев уонна Мейрам Каратаев буолаллар.
Дьиэ кэргэнэ.
Ойоҕо Наталья Садыкова, үс оҕолоохтор.
Слепцов Андриан Семенович. Слепцов Андриан Семенович (30.07.1916 – 19.05.1999) — Майатааҕы, Үөһээ Бүлүүтээҕи тыйаатырдарга уонна Саха тыйаатырыгар үлэлээбит артыыс, ССРС култууратын туйгуна, Саха АССР үтүөлээх артыыһа. 
Чурапчы улууһун Бахсы нэһилиэгэр төрөөбүтэ. Ийэтэ кини үс саастааҕар өлөн, аҕата Семен Федорович уонна эдьиийэ Христина Федоровна Слепцовтар, Саха тыа ыалыгар улааппыта. Төрүт былыргытын ылан эттэххэ, Слепцовтар аймах Туобуттан төрүтээх Намылдьыйа Бүөтүр диэн киһиттэн ууһаабыт дьон буолаллар эбит. 
1935 сыллаахха Саха тыйаатырыгар тыйаатыр-устуудьуйаны бүтэрэн баран, Андриан Семенович оччолорго саҥа тэриллибит Майатааҕы Государственнай холкуос тыйаатырыгар артыыһынан анаммыта. «Ини-биигэ» - Миша, «Ситим быстыытыгар» - Бүөтүр оруолларын, «Айаалга» – Күн Чөмчүүк, «Хардыыларга» - Кэтириис оруолларын ситиһиилээхтик оонньообута биллэр. 
1936 сыллаахха Татьяна Ивановна Слепцованы (Сергучева) кытта ыал буолбуттар. 
Майатааҕы Государственнай колхуоһунай театрга Саха искусствотыгар кэлин киэҥник биллибит дьон үлэлээбиттэрэ. Театр 16 драманы туруорбута. Олору туруорарга режиссердар Спиридон Алексеевич Григорьев, Василий Васильевич Местников үлэлэспиттэрэ. Ол курдук өрө күүрүүээхтик үлэлии сырыттахтарына, сэрии ааҥнаабыта. Онно театр эр дьоно тутуспутунан кэриэтэ фроҥҥа барбыттара. 
Андриан Семенович армияҕа 1941 сыл атырдьах ыйыгар ыҥырыллыбыта. Читаҕа байыаннай үөрэххэ сылдьан сэриигэ барар эшелоннары арыаллыыра. Онтон байыаннай-политическай училищены бүтэрэн, младшай лейтенант званиялаах политрук буолан тахсыбыта. Венаны, Брнону, Будапеһы, Праганы босхолоһуҥҥа кыттыбыта. Онтон Японияны кытта сэриигэ кыттар. Сэрии кэнниттэн Саха тыйаатырыгар үлэлиир. 
1956 сыллаахха Луначарскай аатынан Ленинградтааҕы ускуустуба институтун иһинэн баар салайааччылар үрдүкү куурустарын бүтэрэн кэлэн, 5 сыл устата Үөһээ Бүлүүтээҕи государственнай драматическай көс театрын дириэктэринэн үлэлиир. Онтон Саха тыйаатырыгар төннөн кэлэн бочуоттаах сынньалаҥҥа тахсыар диэри үлэлиир.
Наҕараадалара.
Сэрии кэминээ5и наҕараадалара: «За взятие Вены», «За взятие Будапешта», «За взятие Праги», «За победу над Германией», Орден Великой Отечественной войны II степени. 
Сэрии кэннэ: Кыайыы юбилейнэй мэдээллэрэ, уордьана. ССРС культуратын министерствотын, Саха АССР культуратын министерствотын Бочуоттаах Грамоталара уо.д.а.
Ракетанан саайыы Украинаны (от ыйа 8 күнэ, 2024 сыл). Ракетанан саайыы Украинаны от ыйын 8 күнүгэр 2024 сыллаахха буолбута, сүрүннээн Кривой Рог уонна Киев охсууһу ыллылар. Киевка Украина саамай бөдөҥ оҕо клиникатын ыттылар, 18 оҕолор өллүлэр. Уопсайа 40 киһи өллө.
Самассеку Адама. Адама Самассеку (Adama Samassékou, 1946 — 2024 сыллаахха бэс ыйын 23 күнэ) — Мали бэлиитигэ. 1993 сылтан 2000 сылга диэри Малига үөрэх миниистирэ этэ. Самасеку өссө Информационнай уопсастыба туһунан Аан дойдутааҕы саммит бастакы бэлэмнэнии түһүмэҕин бэрэсидьиэнинэн үлэлээбитэ.
Олоҕо уонна үлэтэ.
Самассеку 1946 сыллаахха төрөөбүтэ. Москуба уонна Париж үнүбэрсиэттэригэр филологияны уонна тыл үөрэҕин үөрэппитэ. He was Malian Minister of Education from 1993 to 2000. Кини 1993 сылтан 2000 сылга диэри Мали үөрэҕириитин миниистирэ этэ. Кини премьер-миниистир Ибрагим Бубакар Кейта саҕана үлэлээбитэ. Самассеку 1997 сылтан 2000 сылга диэри Мали бырабыыталыстыбатын пресс-сэкирэтээрэ этэ. Самасеку 2002 сыллаахха олунньуттан 2003 сыллаахха ахсынньыга диэри Аан дойдутааҕы Информационнай Уопсастыба Саммитын (World Summit on the Information Society, WSIS) Женева түһүмэҕин PrepCom бэрэсидьиэнинэн үлэлээбитэ. 2003 сыллаахха ахсынньыга саҥа кэпсэтии тиэкис этии киллэрбитэ.
Биир кэмҥэ, кырата 2002 уонна 2006 сылларга, Африка Тыллар Академияларын бэрэсидьиэнинэн үлэлээбитэ. Африка үөрэҕириитин миниистирдэрин иннигэр көрсүһүүгэ кини оскуолаларга олохтоох тыллары туһаныы суолтатын бэлиэтээбитэ, ону Мали оҕолорун оскуолаларын түмүктэрин дакаастабылларынан бигэргэппиттэ. 2003 сылтан кини Франкофония үрдүкү сэбиэтин чилиэнэ этэ.
Нэһилиэнньэ олоҕор көхтөөх оруолу оонньоон, Самасеку PDHRE-ны кытта бииргэ Мали уонна бүтүннүү Африка Киһи быраабыгар үөрэтии норуоттарын хамсааһынын төрүттээччи бэрэсидьиэнэ, уонна 2005 сыллаахха тохсунньу 21 күнүттэн Аан дойдутааҕы федерация бэрэсидьиэнэ этэ ICВолонтердар. Политика эйгэтигэр кини ADEMA-France тэрийээччи бэрэссэдээтэлэ этэ.
Самасеку Мали гуманитарнай наукаларын институтун тыл салаатын салайааччыта, онтон Мали национальнай бибилэтиэкэтин дириэктэрэ уонна култуураҕа эппиэттиир миниистир сүбэһитэ этэ. Кэлин тыл араас көрүҥүн MAAYA аан дойдутааҕы ситимин бэрэсидьиэнэ этэ.[citation needed]
Самассеку 2008 сыллаахха Философия уонна гуманитарнай чинчийиилэр аан дойдутааҕы сэбиэттэрин бэрэсидьиэнэ буолбута. Кини 2020 сылга диэри тэрилтэҕэ уопсайа уон икки сыл үлэлээбитэ. 2010 сыллаахха Самассеку Цифровой сайдыыга киэҥ полосалаах хамыыһыйа биир хамыыһыйатынан үлэлээбитэ.
Самассеку 2010 сыллаахха тахсыбыт «Ийэ дойду» диэн документальнай киинэҕэ уһуллубута.
Самассеку бамананкан (англ. Bambara), сонгхай, фулфулде (англ. Fula; француз. Peul), француз, нуучча уонна английскай тылынан саҥарар этэ. Кини 2024 сыллаахха бэс ыйын 23 күнүгэр 78 сааһыгар өлбүтэ.
Мадагаскар (мультик). Мадагаскар () — диэн Америка совместно оҥорбут мультига, Dreamworks тэрилтэ 2005 сыллаахха таһаарар. DreamWorks Pictures киинэ тэрилтэтэ оҥорбут. Режиссер Эрик Дарнелл уонна Том МакГрат.
Бу мультикка олоҕуран элбэх оонньуулар үөскээбиттэрэ, холобура PS2, Xbox, Game Boy Advance, GameCube, Microsoft Windows, Nintendo DS.
Мультик иккис чааһа Мадагаскар 2.
Ылыныы.
Rotten Tomatoes сайт 193 көрүүтүнэн 55% хайҕабыллаах, орто рейтинга 6.10/10. Metacritic сайт 36 көрүүтүнэн 57/100 рейтиннаах.
Ыччат сатабылын аан дойдутааҕы күнэ. Ыччат сатабылын аан дойдутааҕы күнэ (, ) — Холбоһуктаах Наассыйалар тэрилтэлэрэ эдэр дьон дьоһуннаах үлэлээх уонна урбаанньыттыыр кыахтаах буолалларыгар сатабылларга үөрэниилэрэ улахан суолталааҕын кэрэһилээн бу күнү от ыйын 15 күнүгэр бэлиэтиир, 2014 сыллаахтан бэлиэтэнэр. 
"Аан дойду ыарахан идэтийии кириисиһин көрсөр олорор. Оннук аан дойду үрдүнэн 4 эдэр киһиттэн 1 эрэ киһитэ үлэ буларга уонна сөптөөх олоҕу оҥосторго туһалаах идэни ылар. Бу ыччаты үгүстүк сөбө суох усулуобуйаҕа олорорго күһэйэр, дьадаҥы буолууга тириэрдэр.
Биһиги бу балаһыанньаны уларытар уонна ыччакка толору кыахтаах кэскили хааччыйар кыахтаахпыт", — дэнэр бу күҥҥэ анаммыт матырыйаалларга ХНТ саайтыгар.
Эбии көр.
Ыччат аан дойдутааҕы күнэ (атырдьах ыйын 12)
Windows эмискэ үлэтин тохтотуута (2024). Windows эмискэ үлэтин тохтотуута - от ыйын 19 күнүгэр 2024 сыллаахха буолбута, Windows системаларга иһигэр угулла сылдьар харысхал кода алдьанан CrowdStrike тэрилтэ оҥорбут куода. Сир шаарын үрдүнэн бааннар, маҕаһыыннар, авиахампаанньалар үлэлэрэ кэһиллибитэ. 
Ити Microsoft сыыһатын фонугар дьон уонна тэрилтэ маассавайдык Debian көспүттэрэ сөрвернай үлэҕэ.
Эллэйада. Эллэйада — саха уһулуччулаах устуорук учуонайа Гавриил Ксенофонтов Саха сирин кэрийэн саха омугун үһүйээннэрин уонна уос номоҕо буолбут устуоруйаларын хомуйан оҥорбут кинигэтэ. Кинигэҕэ саха төрүттэрэ, уустар уонна улуустар үөскээһиннэрэ кэпсэнэр.
Учуонай 1921-1926 сылларга Саха сирин кэрийбитэ. Ол саҕана саха урукку үгэһин ыһыктыбакка, өбүгэлэрэ олорбут олохторунан-дьаһахтарынан олорор кэмэ этэ, оччотооҕу кырдьаҕастар кыра эрдэхтэриттэн саха олоҥхолорун, үһүйээннэрин истэн улааппыт дьон этилэр. 
Ааптар кинигэтин нууччалыы тылбаастаан бэчээккэ бэлэмнээбитэ, ол эрээри ол саҕанааҕы бэлиитикэҕэ сөп түбэспэт буолан, учуонай тыыннааҕар кинигэтэ бэчээккэ тахсыбатаҕа. Ксенофонтовы былааһы утарда диэн суутунан 1938 сыллаахха өлөрбүттэрин кэннэ рукопиһа сүппүтүнэн ааҕылла сылдьыбыта. 1965 сыллаахха ол рукопиһы Антирелигиознай издательство пуондаларыттан биллиилээх фольклорист Прокопий Ефремов булбута. Онтон эмиэ саха биир биллиилээх фольклориһын Николай Емельяновы кытта 1977 сыллаахха Москубаҕа "Наука" кинигэ кыһатыгар бэчээттэтэн таһаарбыта.
Хаайыылаахтары атастаһааһын (2024). Хаайыылаахтары атастаһааһын - Атырдьах ыйын 1 күнүгэр 2024 сыллаахха Арассыыйа уонна АХШ икки ардыгар буолбута. 
Сүрүн дьоннор.
АХШ өттүттэн:
Арассыыйа өттүттэн:
Гент. Гент (, ) диэн Бельгияҕа баар Голландия тыллаах куората, Фламандия регионугар баар Лис уонна Шельдт холбоһуктарыгар. Илиҥҥи Фландрия провинциятын киин куората уонна 1559 сылтан Гент епископствотын киинэ. Нэһилиэнньэтин ахсаана 269 597 киһилээх, Бельгияҕа Антверпен кэнниттэн иккис улахан коммуна. Гент агломерациятыгар 455 000 киһи олорор.
Урукку Фландрия графствотын киинэ, таҥас уонна атыыһыттар сүрүн куораттара, оччолорго Карл V төрөөбүт сирэ, XII үйэттэн XIV үйэҕэ диэри уонна XVI үйэҕэ диэри экэниэмикэ уонна култуурунай үүнүү кэмигэр ааспыта. Бу кэмтэн ыла Гент куорат киинигэр эбии баай архитектурнай нэһилиэстибэни харыстаан кэллэ.
Ону таһынан, билигин улахан суолталаах култуурунай олоҕунан (тыйаатыр, опера, музейдар), сыл аайы икки мөлүйүөн кэриҥэ ыалдьыты тардар норуот толоруутун бэстибээлин (Gentse Feesten) уонна куораты оҥорор аан дойдутааҕы киинэ бэстибээлин кытта тыыннаах. саҥа тур д' киинэ.
Билигин Гент Бельгияҕа саамай элбэх нэһилиэнньэлээх устудьуон куората, үнүбэрсиэттэрдээх, үнүбэрсиэттэрдээх уонна биотехнология курдук элбэх хайысхаҕа сүрүн киин. Гент муора пуорда, ис порту кытта, дойдуга тоннажынан үһүс миэстэҕэ турар, бу куоракка оҥорон таһаарыытын араас хайысхалаах оҥорорго көмөлөспүтэ уонна үгэс буолбут таҥас дьарыктарынан күүскэ баһыйар.
Тунис бэлиэ күннэрэ. Туниска бэлиэтэнэр күннэр