mariaria/ykt_dataset huggingface dataset:
Томас Джефферсон. Томас Джефферсон (; муус устар 13 к. 1743 с. төрөөбүтэ) диэн АХШ 3-c президенэ 1801-1809 сс. Билиллибит политическай деятель, дипломат, Просвещение эпохатыгар философ. Сурун улэлэрэ диэн 1803
сыллаахха Францияттан Луизиананы атыыласпыта уонна 1804-1806 Льюис уонна Кларк экспедицията.
Плунгян Владимир Александрович. Плунгян Владимир Александрович (1960 с.т.) - тыл үөрэхтээҕэ, тыл түөрүйэтигэр уонча үлэ ааптара, Арассыыйаҕа корпуснай лингвистикэни саҕалааччылартан биирдэстэрэ.
Языкознание үстүтүүтүн типология сиэктэрин сэбиэдиссэйэ, Нуучча тылын үстүтүүтүн корпуснай лингвистикэ уонна лингвистикэ поэтикатын салаатын сэбиэдиссэйэ. МГУ-га устудьуоннары үөрэтэр.
"Почему языки такие разные" диэн кинигэ ааптара (2010).
Бар (Украина). Бар () диэн Украина Винница уобалаһын куората. Дьонун ахсаана 16 500 (2014).
Бершадь. Бершадь () диэн Украина Винница уобалаһын куората, Бершадскай оройуон киинэ. Дьонун ахсаана 13 223 (2011).
Историята.
1966 сыллаахха куорат аатын ылбыт, ол иннинэ куорат тииптээх бөһүөлэк. 
Географията.
Дохна өрүскэ турар. Соҕуруу Буг тардыыта.
Йоханнесбург. Йоханнесбург ( [dʒoʊˈhænɪsbɜrɡ], африк. Johannesburg [joˈhɑnəsbʏrx], венда Johannesburg, зулу iGoli, коса iRhawutini) диэн Соҕуруу Африка ордук улахан куората. Глобал куорат суолталаах. Олохтоохтор «Йобург», «Йози» и «Еголи» диэн ааттыыллар. Йоханнесбург — Гаутенг провинция киинэ уонна hаамай баай провинция Соҕуруу Африкаҕа . 2010 сыллаахха Йоханнесбурга аан дойдутааҕы футболга курэх буолан ааспыта.
Куорат дьаhайар сирэ олох улахан. Йоханнесбургка на соҕуруулуу-арҕаа Соуэто диэн куорат чугаhаан турар, ол куоакка атын дойдуттан көhөн кэлбит дьоннор баhаамнар.
2002 сыллаахха куоракка улахан көрсүhүү буолбута сайдыы туhунан. Йоханнесбург — диэн улахан аламаас уонна кыhыл көмус оруур уонна хомуйар сирдэрдээх.
Tesla Motors. Tesla Motors диэн саҥа АХШ электромассыыналары оҥорор тэрилтэ буолар. 2003 сыллахха Мартин Эберхард () уонна Илон Маск (ол иннинэ PayPal хампаанньаны олохтообута, уонна SpaceX космос аалларын оҥорор хампаанньа тойоно) төрүттээбит хампаанньата буолар. Эберхард хампаанньа салайыытыттан туораабыта. Билигин Элон Маск тойонноон олорор (CEO). Tesla Roadster диэн ааттаммыт бастакы массыынатын 2008 сыллаахха атыыга таһаарбыта.
Fortuna 500 холбонор 2021 сылтан ыла.
Тесла диэн хампаанньа аата чинчийээччи Никола Теслаттан тахсар.
Удьуор утума. Төрүччүнү кытта ыал биир саамай үтүө үгэһэ — удьуор утума. Ол аата үтүөнү, кэскиллээҕи көлүөнэтээн көлүөнэҕэ биэрэн, тиэрдэн иһии.
Ильинцы. Ильинцы () диэн Украина Винница уобалаһын куората, Ильинецкай оройуон киинэ. Дьонун ахсаана 11 366 (2013).
Sonic the Hedgehog (16-bit). Sonic The Hedgehog- сороҕор Соник диэн ааттанар, Соник ежик туһунан видео ооньуу. Бастаан 1991 сыллаахха SEGA хампанааньа таһаарбыта. Араас элбэх кэлин тахсыылаах.
Устуоруйата.
Соҕуруу баар Доктор Иво Роботниктан (куһаҕан персонаж) алта изумруд тааһы былдьыахтаах. Соник ону таҕынан кыыллары босхолуохтаах.
Дьааба тыла. Дьааба тыла (, ) — саҥарар дьонун ахсаанынан австронезия тылларыттан ордук бөдөҥнөрө (75 мөл. ордук). Дьааба арыыга уонна Индонезия хас да арыытыгар тарҕаммыт тыл. Арай Дьааба арыы арҕаа өттүгэр суундар олорор сирдэригэр аҕыйах.
Хангыль. Хангыль () диэн Кэриэй тылын уонна Чиа-чиа тылларын алпабыыта. 
Чосон династиятын төрдүс хоруолун Улуу Сэдьон 1443 сыллаахха айбыта уонна билиҥҥигэ дылы киэҥник туттуллар. Тарҕаммытын кэнниттэн Сэдьон Хоруол Хунминчоҥым Һэрэбон(훈민정음 해례본) диэн Хангыль туһунан үлэтин бэчээттээбитэ, 1997 сыллаахха үлэтэ ЮНЕСКО өйдөбүнньүгүнэн ааҕыллар буолбута. 
Хунминчоҥым Һэрэбон кинигэтэ икки тутаах быраабылаларын быһаарар. Бастакы быраабылата сабыы дорҕооннор аһаҕас дорҕооно суох турбаттар, уонна иккис быраабылата Хангыль аһаҕас дорҕоонноро Чонджиоҥҥа тураллар диэн. Чонджион диэн үс элеменнаах философияҕа сыһыаннаах диир - ол курдук халлаан (천), сир(지) уонна киһи (인). 
Аһаҕас дорҕооннор.
Аһаҕас дорҕооннорунан A, E, O курдук дорҕооннор буолаллар.
Хангыльга уопсайа 21 аһаҕас дорҕоон баар:
Ааҕыллыыта:
Икки кыра линиялаах буукубалар "й" дорҕоонноох ааҕыллаллар.
Сабыылаах дорҕооннор.
Сабыылаах дорҕооннорунан Б, Г, Л, М курдук дорҕооннору аатыыллар.
&lt;br&gt;Алпабыыкка 14 судургу сабыылаах дорҕоон баар:: ㄱㄴㄷㄹㅁㅂㅅㅇㅈㅊㅋㅌㅍㅎ
&lt;br&gt;Бэйэлэрин аттыларыгар суруллуохтарын сөп.
Ол курдук:
Сүһүөх.
Сабыылаах уонна аһаҕас дорҕооннор сүһүөх буолаллар. Биир сүһүөххэ биир аһаҕас дорҕоон уонна хас да сабыылаах дорҕоон баар буолуон сөп, ол курдук "хан" уонна "гыль"
Холобур.
Оннук суруллубут дорҕоон блога маннык курдук буолар: 서울 한글 평양
Уулук. Уулук диэн химия элемена. Атом чыыһылата - 1, ол аата ордук судургу химия элемена буолар.. Уулук тутаах элемент буолар, бастакы атомнара улахан эстии кэнниттэн тута үөскээбиттэр. Аатом синтеһын кэнниттэн бары атын элеменнар уулуктан үөскээбиттэр. 
Плазма туругар хара саарыл өҥүнэн умайар.
Уулук айылҕаҕа.
Ыраас уулук Сиргэ гаас быһыытынан тарҕаммыт. Уу молекулатыгар икки аатома уулук буолар. Уулук Күн уонна атын сулустар оттуга буолар. 
Уулук космос 75% тарҕаммыт. Период таабылыгар символа - H буолар.
Ыраас уулук сүнньүнэн икки холбоммут атомнартан турар. Чинчийээччилэр оннук туругу диатомнай молекулалардаах диэн ааттыыллар. Атын элеменнары кытта улахан аҥаардарын кытта химия реакцияларыгар кыттыһар. Уулук өҥө уонна сыта суох.
Сир атмосфератыгар ыраас уулук тарҕамматах. Айылҕаҕа уу иhилигэр баар. Олорор бары харамайдарга баар, органическай холбоһуктар быһыытынан баар. Уулук хоруолугу кытта холбоһон уу-хоруолук буолаллар. Оттуктар улахан өттө уу-хоруолуктан тураллар уонна киһи энергия ыларыгар киэҥник тутталлар.
Уулук икки изотоптардаах: дейтрий уонна тритий. Уулук курдук биир протоннардаахтар, уонна биир электроннардаахтар, ол дейтрий биир нейтроннаах, онтон трийтийга икки баар. Аатом энергиятыгар туттуутагар олус улахан суолталаах буолар. 
Уулук туһунан атын чахчылар:
Уулук историята.
"Уулук" диэн гириэк тылыттан уу диэн тылтан тахсыбыт, 'υδορ (ааҕыллыыта /HEEW-dor/).
1671 сыллаахха Роберт Бойл арыйбыт, ол гынан баран дьон Генри Кавендиш 1776 сыллахха арыйбыт диэн толкуйдууллар.
Уулук туһыныыта.
Оттук быһыытынан.
Атом синтеһа энергияны ылыытыгар олус күүстээх буолар. Күҥҥэ буоларын курдук атомнар уларыйан гелий буолалларын курдук холбоһуллаллар.Ону оҥорорго улахан энергия наада, уонна чэпчэки буолбатах. Биир улахан ордуга диэн туох даҕаны кири халларбат уонна ураан курдук токсическай оттугу туттубат.
Хас сөкүүндэ аайы Күҥҥэ 600 мөл. тонна уулук гелийга кубулуйар.
Уулугу уматыы.
1. Ууттан уулугу таһаарыахха сөп, ол гынан баран туттарга элбэх чаҕылыма уоту барыахха наада.
2. Уулугу уматыы абалыгы кытта булкуйсар уонна уу чааныгар кубулуйар.
3. Оттук элемеена уулугу абалык молекулатын холбуур уонна электрону уот быһыытынан таһаарар.
Уулуктаах уот системата.
Ол иһин чинчийээччилэр уулук уота атын технологиялар, ол курдук дизелы уонна атын оттуктан ылыныллар уоту солбуйуо диэн итэҕэйэллэр.
Эбэ (харыс аат).  Эбэ.Уот иччитэ.Иччилэр.
Аккад мифологиятыгар (Шумертан кэлэр) ЭЙЯ (миф.т.635стр. Энки) диэн баара. Кини биир сурун функциятынан ёрустэр, куёллэр божестволара этэ. Итиннэ сыhыаннаах саха ёйдёбуллэрин кёруё5уц. Ёруhу, куёлу ( уолбат ууну) "эбэ" диэн ааттыыбыт, уонна хас биирдиилэрэ "иччилээх" диэн ёйдёбул баар. Ол эрээри "эбэ, "эбэлээх", "эбэбитигэр киириэхпит", "эбэбит бэристэ" диэн билицци да тылтан -ёстён кёрёр буоллахха, "эбэ" диэн тыл -ёйдёбул бэйэтэ туц былыр уу божествота диэн ёйдёнуён сёп эбит. Онтон хойутуу "иччи" диэн тыл -ёйдёбул киирэн холбоспут буолуон сёп. Саха5а иччи диэн тыл- ёйдёбул, этэргэ дылы, хас хардыы аайы баар. Биhиги ол ёйдёбуллэри хозяин, дух уонна злой дух диэн бёлёхтёргё араарыа5ыц. Салгыы ити бёлёхтёртён хайаларыгар эрэ сёп тубэhэр иччини кёрдуубут. Холобура, дух бёлёххё сёп тубэhэр Аккад мифологиятыгар ИШУМ диэн баар. "...брат солнечного бога шамаша (уту), советчик и посол подземного бога Нергала. Старается смягчить ярость ЭРРЫ (ыарыы?). Охраняет людей, особенно больных в ночи". Кини "ДУХ ОГНЯ" диэн суолталаах. Саха5а "уот иччитэ эттэ" диэн ёйдёбул билигин да баар. Ити "субэлээччи- амалааччы" диэн ёйдёбултэн уёскуур. Итини таhынан "кёмускэhээччи- харыстаhааччы" диэн ёйдёбул эмиэ баара. (Кырдьыга, уот иччитэ туох баарынан, кырдьыгы этэр диэн ёйдёбул баhыйар курдук). Онон, иччи ёйдёбуллэртэн УОТ ИЧЧИТЭ ААН БАСТАКЫ ДЬИЦНЭЭХ ЁЙДЁБуЛ буолар. Уоннаа5ы иччи ёйдёбуллэр "уот иччитэ" ёйдёбулгэ маарыннатан хойутуу уёскээбиттэрэ. Оччотугар, "эбэ иччитэ" диэн ёйдёбул "иччи" диэн эбилигэ хойутуу эбиллибит.
Архипова Зинаида Архиповна. Архипова Зинаида Архиповна — бэйиэт, Арассыыйа суруйааччыларын Сойууһун чилиэнэ (2014), суруналыыс.
“Далбар хотун” сурунаал сүрүн эрэдээктэрэ.
Амма оройуонугар 1980 сыллаахха сэтинньи 15 күнүгэр күн сирин көрбүтэ.
Кинигэлэрэ.
“Түлүк уум түүллэрэ”, 2018.
Гильберт Давид. Давид Гильберт (Көнинсберг, Пруссия, 1862 Тохсунньу 23–Гөттиҥен, Германия, 1943 сыл олунньу 14) ниэмэс матемаатига. Кини бириэмэтигэр биир ордук сабыдыаллаах матемаатик учуонай этэ.
Гильберт араас уобаластарга киэҥ идеялары чинчийбитэ. Инвариант теориятын чинчийбитэ, геометрияҕа аксиомалары киллэрбитэ, уонна "Гильберт пространствотатын" быһаарбыта. Ол функциональнай анаализ төрүтэ буолбута. Квантовай механика уонна относительнай теория элбэх боппуруостарын математика өттүн Гильберт уонна кини устудьуоннара быһаарбыттара. Кини бастаан математиканы метаматематикаттан араарбыта онон Кантон теорияларын уонна трансфинитнай сыыппаралары хаххалаабыта.
Гөттиҥен оскуолата.
1895 сыллаахха Гөттиҥен университетыгар математика декана буолбута, ол бириэмэҕэ аан дойдуга математиканы дириҥник үөрэтэр киинэ этэ. Олоҕо бүтүөр дылы деканынан сылдьыбыта. Биллэр үөрэнээччилэрэ: Герман Вейл, шахмат чемпиона Эмануэль Ласкер, Эрнст Зернело уонна Карл Густав Хемпель. Гөттиҥберг университетыгар үлэлии сырыттаҕына чулуу математиктары кытта билсэ сылдьыбыта, ол быыһыгар Эмми Нөтэр уонна Алонзо Черч.
Аксиомалар уонна проблемалар.
Гильберт аксиомалара.
"Grundlagen der Geometrie" ("Геометрия төрүтэ") диэн үлэтэ 1899 сыллаахха бэчээттэммитэ. Эклид аксиомаларын буолбакка Гильберт бэйэтин аксиомаларын наборун киллэрбитэ. Евклид үлэтигэр баар боппуростары быһаарбыттар. 
Гильберт программата.
1920 сыллаахха математикаҕа чинчийии проегын киллэрбитэ. Математика формулалара биир буолбут курдук уонна барыта толору логика төрүттээх буолуохтаах диэн итэҕэйэрэ.
Ону быһаарарга:
диэн саныыра.
Киниэхэ техника уонна философия өттүттэн киллэриини биэрэр биричиинэлэрдээх курдук этэ.
Прикладной математика.
1912 сыл кэнниттэн Гильберт болҕомтотун прикладной математикаҕа уурбута, ол курдук ааҕыыны уонна физика математикаҕа. Ол үлэлэрэ эмиэ улахан суолталаахтар.
Аан дойдутааҕы Кыһыл Кириэс уонна Кыһыл Ый хамсааһыннара. Аан дойдутааҕы Кыһыл Кириэс уонна Кыһыл Ый хамсааһыннара - дьон олоҕун уонна чөлүн көмүскүүргэ, дьон дьоһунун хааччыйарга уонна киһи эрэйин-муҥун чэпчэтэргэ анаан тэриллибит омуктар ыккардыларынааҕы үтүөнү оҥорор 97 мөл. кэриҥэ киһилээх хамсааһын. 
Тэрилтэлэрэ:
Хамсааһын салайар тэриллиилэрэ:
Устуоруйата.
Кыһыл Кириэс уонна Кыһыл Ый Сойуустара ССРС-ка 1923 сыллаахха тэриллибитэ.
Джон Локк. Джон Локк (1632 сыл атырдьах ыйын 29 – 1702 сыл алтынньы 28), "Либерализм Аҕата" диэн биллэр, Англия философа уонна физига. Кини айамньылара Вольтеры уонна Руссоны, Шотландия дьонноругар, Сырдатыы бириэмэтин толкуйдааччыларыгар уонна Америка революционердарыгар улахан сабыдыал оҥорбута.
Локк теорияларыгар киһи уонна бэйэтэ билиниитин өйдөбүллэрин туһунан кэпсэнэр. Ол курдук киһи төрүүрүгэр санаата суох, санаа киһи опытыттан үөскүүр диэн санаалааҕа.
Ромб. Ромб ( "rhómbos" «дүҥүр», хантан , хантан ).
Аринкин Александр Иванович. Аринкин Александр Иванович — мас тардыһыытыгар Саха Өрөспүүбүлүкэтин спордун маастара. Мас тардыһыытыгар Россия 6 төгүллээх, Саха Сирин 2 төгүллээх чемпиона. Дыгын оонньууларын кыттыылааҕа (XVIII оонньууларга — үһүс, XIX — иккис, XX — үһүс).
Тыҥ хатыыта. Тыҥ хатыыта — халлаан сырдыан иннинээҕи кэм, түүн бүтүүтэ, сарсыарда саҕаланыыта.
Кулун Куллустуурга (773 столб.) этиллэр: « Тыҥ батыйа кылаанын курдук саҥардыы суhуйа хатан эрэр». Олоҥхоттон көстөрүнэн, тыҥ уһун синньигэс эбит. Тоокколостоххо, айылҕа көстүүтүн быhыытынан итини хайдах этиэххэ сёбуй?. Бүрүйбүт хара былыт илин саҕахтан сэгэтэн тэйиитигэр (эбэтэр саҕаҕы субу бүрүйүөн аҕай иннинэ) сёп тубэсиhэн сайыццы тахсар кун сардацата (тыгыыта) «тыц хатыыта» диэн ааттанар. Кыhын тымныыга кун кытарымтыйан кёстёр. Ити «суhуйа хатан» диэццэ сёп тубэспэт. Ол аата, «тыц хатыыта» кыhыццы кэмцэ айыл5а кёстуутун быhыытынан суох. Кённёру «олох эрдэ, халлаан сырдыан иннинэ» диэн суолта5а тутталлар эбит. Холбуон (уопсайынан) да5аны итинник ёйдуубут. Ис дьицэр, «тыц хатыыта» олох дэццэ кёстёр айыл5а кёстуутэ.
Сылбах. Сылбах — тыаҕа, хонууга уу аҕалан эбэтэр киһи охторон күөрэ-лаҥкы чөмөхтөбүт маһа.
Рональд Рейган. Ronald Wilson Reagan (атырдьах ыйын Олунньу 6, 1911 – Бэс ыйын 5, 2004) диэн АХШ 40-c президенэ. 1981 сылтан 1989 сылга дылы президенынан үлэлээбитэ. Президент буолуон иннинэ, Калифорния штатын губернатора уонна киинэ уонна араадьыйа актера этэ.
1988 сыллаахха Рональд Рейган ССРС-ка ыалдьыттыы сылдьыбыта.
Нэнси Рейган. Nancy Reagan (1921–2016) — бастакы ледита, Ronald Reagan ойоҕо. 
Тохсунньу От ыйын 61921 сыллаахха Иллинойс штаатыгар Чикаго куоракка төрөөбүт.
Песчанка. Песчанка () диэн Украина Винница уобалаһын куорат тииптээх бөһүөлэк. Дьонун ахсаана 5 387 (2011).
Иммануил Кант. Иммануил Кант (1724 сыл муус устар 22 – 1804 сыл олунньу 12) диэн ниэмэс филосова этэ. Көнинсберг куоракка төрөөбүтэ уонна ол куоракка өлбүтэ. Философияны куорат университетыгар үөрэппитэ уонна кэнники философия профессора буолбута.
Билигин ол куорат Россия сиригэр турар Калининград диэн аата уларыйбыта.
Олоҕо.
Иммануил Кант 1724 сыл муус устар 22 күнүгэр төрөөбүтэ. Кини 1732 сыллаахха Фредерик колледжыгар сылдьабр буолбута, ол колледж диреторынан Франц Альберт Шульц диэн Кант аймахтарын пастордара этэ. 1740 сыллахха Көнинсберг Альбертус университетыгар киирбитэ уонна Готтфред Лейбниц уонна кини үөрэнээччитин Кристиан Волф философиятын үөрэппитэ. 1746 сыллаахха аҕата өлөрүгэр дылы үөрэммитэ, ол кэнниттэн Көнинсбергтан барбыта. 1755 сыллахха лектор буолбута уонна 1770 сыллахха дылы үлэлээбитэ. Хоруол библиотекатын иккис библиотекрынан үлэлээбитэ. Ол кэнниттэн Көнинсберг университетын логика уонна метафизика декана буолбута. Кант Көнинсберг куораттан хаһан даҕаны ырааппатаҕа. 1804 сыл олунньу 12 күнүгэр "Сөп буолуо" диэн бүтэһик тыллардаах өлбүтэ.
Университет бириэмэтэ.
Университетка үөрэҕин бүтэрэн баран философия учуутала буолуон баҕарбыта да олус ыарахан буолбута. Кини чааһынай учуутал үлэтинэн уһуннук сылдьыан сөп этэ. Көнинсберг университетын поэзия учууталын дуоһунаһын биэриэн баҕарбыттара да, аккаастаабыта. 1770 сыллаахха Көнинсберг университетын философия профессора буолбута.
Эдэр Кант физиканы интириэһиргиирэ, ол курдук халлаан эттиктэри (сулустары уонна планеталары) уонна сири. Сорох чинчийиилэри суруйбута да, метафизикаҕа быдан интириэстээх буолбута. Киһи опытын үөрэтиэн баҕарар буолбута. Дьон хайдах тугу эмит билэрин уонна ол билии туохха олоҕурарын чиничийэрэ.
Бастакы сабарҕалааһыннара.
Лейбниц уонна Вольф үлэлэрин сабыдыалларыттан Кант тутаах боппуруостар эппиэттэрин сабарҕалыыр буолбута. Ол кэнниттэн Шотландия философын Давид Гумы аахпыта. Кини киһи уопутун хантан ыларын чопчуйа сатаабыта уонна скептицизм диэн олус күүстээх санааны булбута, онно ханнык баһар уопуту сабарҕалатыахха сөп этэ. Кант Гуму ааҕан баран олус соһуйбута, саҥа көстүүнү биллэрбитэ. Кини догматизмтан уонна скептицизмтан атын санаа баарын көрдүүтүн саҕалаабыта. 
Атын философы Жан-Жак Руссоны аахпыта. Киһи туһунан санаалара, чопчулаан мораль туһунан, киһи көҥүлүн туһунан уонна үйэлээх эйэ туһунан санаалара Канты олох күүскэ сөхпүтэ.
Стэнли Кубрик. Стэнли Кубрик (; 1928 от ыйын 26 - 1999 сыл кулун тутар 7) АХШ киинэ режиссера. XX үйэ биир чулуу режиссерынан ааҕыллар. 
Нью Йорк куоратыгар төрөөбүтэ, ол гынан баран олоҕун улахан аҥарын Англияҕа олорбута. Кини киинэлэрин дьон деталляра эдбэҕин иһин уонна символлаҕын иһин сөҕөр. Сорох киинэлэрэр бастакы көрүүттэн мөккүөрдээх буолааччы, ол курдук "Заводной апельсин" киинэтигэр секс уонна күүһүлээһин баарыттан дьон бастаан тахсыбытын кэнниттэн көрөн баран мөккүөрдэри үөскэппитэ, Холбоһуктаах Хоруоллукка реакция олус улахан буолбутун иһин Стэнли Кубрик бу киинэни дойдуга көрдөрөрү 25 сылга боппута.Атын биллэр киинэлэрэ - 2001: Космическая Одиссея уонна Сияние буоллар. Стэнли Кубрик 1999 сыл кулун тутар 7 күнүгэр өлбүтэ.
Наҕараадалара уонна номинациялара.
Стэнли Кубрик кэнники киинэлэрэ "Сияние"-ттан уратытар Оскарга уонна Золотой Глобус наҕараадаларга туруоруллубуттара. 2001:Космическая Одиссея араас техническай наҕараадалары хомуйбута, ол иһигэр БАФТА уонна видео эффектарын иһин Оскары. Спецэффектар режиссер курдук Кубрик ол наҕарааданы ылбыта. 
Кубрик персональнай наҕараадалара:
Халлааннар.  Халлааннар.
Оннук айыы- маннык иччи итинник халлаацца- ситинник хаттыгаска олорор диибит. Ол эрээри, ААН БАСТАКЫ олоцхо5о (номоххо) Айыы хотуна Аан Алахчын Эр со5отоххо этэр: "Эн а5ац Аар Тойон, эн ийэц Кубэй хотун. Кинилэр урдук айыы оцоруутунан эйигин УhУС ХАЛЛААН урдуттэн тёрётёёт туhэрбиттэрэ". Санаан кёрдёххё: Аар Айыы Тойон уhус халлаацца олорор эбит буолла5ына, онтон уёhээ халлаан суох буолуохтаах. Ис дьицэр, тёрут ёйдёбул хайдах этэй?.
 Сир- дойду халлааннара.
1/ урдук Айыы сирэ-- уhус халлаан.
2/ урдук Айыы сирин кэтэбиллэрэ- манабыллара сылдьар ыырдара-- Иккис халлаан (сатыы халлаан).
3/ уhус уонна иккис халлааннар -- уёhээ дойду дэнэллэр.
4/ Айыл5а хамныыр харатын уонна кётёрун, балыктарын ону таhынан харамайдарын сирэ дойдута --Орто дойду (Аан дойду: Ийэ сир: Бастакы халлаан.)
5/ Хара Харгыс а5а баhылыктаах нэс туёрт утугэн абааhыларын сирэ дойдута--Аллараа дойду (нэс туёрт утугэн).
 Айыл5а халлааннара.
Кудук Мас то5ус салаалаах. (Айыл5а то5ус халлааннаах.)
Хас биирдии салаа (халлаан) ханнык эмэ ацыл5а хамныыр харатын уонна кётёрун, балыктарын ону таhынан харамайдарын оло5ун эйгэтинэн буолар. (Дьэ, ол халлааннарга баатырдарбыт сордоц- алыhар буолан сундулуйаллара, кётёр буол ан кётён купсуйэллэрэ. Дьэ, ити ёйдёбуллэри бутуйуу, салгыы буккуллуу бараахтаата.)
Коростень. Ко́ростень (, ) диэн Украина Житомир уобалаһын куората, Коростеньскай оройуон киинэ. Дьонун ахсаана 65 592 (2012). Уж өрүс үрдүгэр турар. Житомиртан 87 км, Киевтэн — 150 км.
Этимология.
Фасмер тылдьытыгар Искоростень диэн аат скандинавия тылыттан төрүттээх диэн суруллар: "sten" — "таас", skarfr — «туруук таас».
Норуот этимологията маннык быһаарар: «Коръстѣнь» биитэр «Коростѣнь» диэн славян «короста» диэн тылыттан тахсыбыт (Уж өрүс кытыла көнө буолбатаҕыттан). Иккис барылынан славяннар Хорс таҥараларын аатыттан.
Устуоруйата.
Искоростень аан бастаан Повесть временных лет ааттанар. Онно суруллубутунан 6453 (945) сыллаахха древляннар киин уораҕайдара эбит. Билиҥҥи Коростень сиригэр VIII—XIII үйэлэрдээҕи 4 былыргы городищены булбуттара: үһэ өрүс кытылыгар баар гранит туруук таастарга, онтон биирж (9 га кэриҥэ иэннээх) Уж хаҥас кытылыгар. Городищелар чугастарыгар 6 кургаан уҥуохтар бааллара биллэр (300-тэн тахса кутуу). Көмүү сиэрэ-туома — уматыы, өлүктэр саҕах таһымыгар уонна оҥхойдорго сыталлар.
Древляннар Игорь Рюрикович кинээһи наһаа элбэх түһээни хомуйаары гыммытын иһин өлөрбүттэрин кэннэ ойоҕо Ольга древляннартан иэстэспитэ — Коростень куораты төгүрүйбүтэ уонна 945/946 сылларга уоттаабыта. 
1240 сыллаахха Коростень куораты моҕуоллар ылбыттара.
1370 сыллаахха Литва Улуу княжествота ылбыта. Кэлин Польша анныгар киирбитэ. 1589 сыллаахха магдебург быраабын туппута.
Олохтоохторо.
Билигин олохтоохторун сүнньэ украинецтар уонна нууччалар, өссө поляктар, чехтэр, сыгааннар уо.д.а олороллор. 1980-с сыллар бүтүүлэригэр дылы дьэбириэйдэр бааллар этэ, ол эрэн үксүлэрэ 1990-с сыллар саҥаларыгар көһөн барбыттара.
Элвис Пресли. Элвис Аарон Пресли (, 1935 сыл тохсунньу 8 күнэ − 1977 сыл атырдьах ыйын 16 күнэ) диэн Америка биир биллэр ырыаһыта, музыка суруйааччыта уонна актера. Рок-н-ролл музыкатыгар биир бастакы киэҥник биллэр ырыаһыт. Хас да киинэҕэ уһуллубута. Өлбүтүн да кэннэ киэҥ биллэрэ аҕыйаабатаҕа. XX үйэ биир киэҥник биллэр киһитэ буолар. Сороҕор Рок-н-ролл хоруола диэн ааттыллар.
Олоҕун олуктара.
Элвис Пресли 1935 сыл тохсунньу 8 күнүгэр Миссиссиппи штытын Тупело куоратыгар төрөөбүтэ. Иигирэ убайа Джесс Гарон 35 мүнүүтэ кини иннинэ төрөөбүт уонна тута өлөн хаалбыт. Соҕотох оҕо буолан аҕалаах ийэтин кытта олус чугас эбит. Дьиэ кэргэн сиэркэпкэ сылдьар эбит, онно Пресли музыкаҕа талаана тахсыбыт. 
13 саастааҕар ийэтин кытта Мемфис куоракка көспүттэр, ол бириэмэҕэ аҕата төлүүр чиэги подделкалаан хаайыыга барбыт. Рокабилли диэн аатаах музыка жанрын ыллыыр дьоннортон бастакы эбит. Бастакы биллэр ырыатынан 1955 сылга тахсыбыт "Heartbreak Hotel", ол ырыа бастакы киэҥник биллэр рок-н-ролл ырыата буолар.
Чааһынай олоҕо.
1958 сыллаахха армияҕа ыҥырыллыбыта, уонна Германияҕа базаламмыта. Чиэстээхтик армияны икки сыл буолан баран Америкаҕа төннүбүтэ. Германияҕа сылдьан кэргэнин Присцилла Белөны кытта билсиспитэ, уонна 1967 сыллаахха кэргэн ылбыта. Кинилэр Лиза Мари диэн кыыстаммыттара (Ол кыыс кэлин Майкл Джэксоҥҥа кэргэн тахсыбыта)
1973 сыллахха Присцилла уонна Элвис арахсыспыттара. Ол бириэмэҕэ Элвис номнуо араас эмптэргэ үөрүйэх буолбут. 
Өлүүтэ.
1977 сыл атырдьах ыйын 16 күнүгэр сүрэҕэ тохтоон өлбүтэ. Бэйэтин ваннатыгар булуллубута.
Былыргы нуучча тыла. Былыргы нуучча тыла — барыллаан VI үйэттэн XIII—XIV үйэлэгэ дылы илин славяннарга тарҕаммыт тыл аата, белоруус, нуучча уонна украина тылларын өбүгэтэ.
Аата.
Бэйэтин диэн ааттанар эбит. «Былыргы нуучча тыла» диэн аата соҕотох билиҥҥи нуучча тылын эрэ кытта ситимнээҕин кэрэһэлээбэт, илиҥҥи славяннар бэйэлэрин ааттанар ааттарыттан тахсар. Славистикаҕа , , , , диэн тиэрминнэр туттуллаллар.