mariaria/ykt_dataset huggingface dataset:
Табаарыстыбалар. Товарищество — ассоциация двух и более лиц, созданная с целью ведения деловых операций. Деятельность товарищества регулируется Законом о товариществах 1890 г. В отличие от акционерной компании (company) товарищество не обладает правосубъектностью, поэтому его участники несут обязательства по долгам. Участники полного товарищества (general partners) отвечают по таким долгам всем своим имуществом; участники товарищества с ограниченной ответственностью (limited partners) – на сумму, соответствующую их вкладам. Товарищество с ограниченной ответственностью (limited partnership) включает участников как с полной, так и с ограниченной ответственностью. Его деятельность регулируется Законом о товариществах с ограниченной ответственностью 1907 г. Бессрочное товарищество (partnership-at-will) отличается отсутствием установленного срока деятельности. Любой из участников может ликвидировать его в любой момент при условии предварительного оповещения других участников о своих намерениях. Номинальным участником товарищества (nominal partner) является такой его член, который предоставляет свое имя с целью его использования в интересах товарищества, обычно за какое-то вознаграждение; однако в прибылях он не участвует. Законным участником товарищества он не является. Обычно товарищество учреждается на основании договора о товариществе (partnership agreement) (иногда он называется deed of partnership). В этом договоре устанавливаются способы распределения прибылей между участниками, процедуры, проводимые в связи со смертью, уходом от дел либо банкротством одного из участников, а также правила изъятия капитала из товарищества. Участники товарищества не получают заработной платы; им не выплачиваются и проценты на вложенный капитал.
Товарищество "Торговый дом наследника И.М. Силина".
Учреждено 9 сентября 1909 г. купеческой вдовой Л.И. Силиной, сыновьями Иваном, Василием, дочерью Екатериной, иркутской купчихой О.И. Немовой, женой потомственного дворянина Н.Н. Чернобровина М.И. Поповой. торговля велась в г. Якутске разной мануфактурой и другими привозными товарами. Сумма годового оборота равнялась 250 тыс. руб.
Товарищество "Торговый дом А. и М. Молчановы и Быков".
Было открыто в 1908 году и в том же году его торговый оборот достиг 150 тыс. руб. Фирма специализировалась на скупке пушных товаров. В феврале 1913 года дело фирмы перешло к торговому дому "Швецов и сыновья"
Товарищество "Торговый дом М.Г. Васильева и Г.В. Никифорова".
Основано 20 мая 1902 г. Купец М.Г. Васильев происходил из инородцев1-го Нерюктяйского наслега Восточно-Кангаласского улуса, Г.В. Никифоров из 1-го Тылыминского наслега тог же улуса. Капитал фирмы составил 100 тыс. руб. Каждый внес по 50 тыс. руб. Договор был заключен на 10 лет, но спустя 5-6 лет торговый дом распался.
Нуучча-Азия баанын Саха сиринээҕи салаата. Нуучча-Азия баанын Саха сиринээҕи салаата () — Дьокуускайга XX үйэ саҕаланыытыгар баар буола сылдьыбыт бөдөҥ үп тэрилтэтэ.
Нуучча-Азия баана 1910 с. Нуучча-Кытай () уонна Хотугу () бааннар силлэһиилэриттэн баар буолбута. Устааба 1910 сыл от ыйын 30 күнүгэр бигэргэммитэ. Бырамыысыланнас сайдар кэмигэр тахсыбыт буолан уонна үп министиэристибэтэ өйөбүлүн сатабыллаахтык туһанан Арассыыйа саамай улахан бааннарыттан биирдэстэрэ буолбута. Силлэспит бааннартан салаалар, комиссионерстволар уонна ааҕыныстыбалар киэҥ ситимнэрин утумнаабыта. 1910 с. олор ахсааннара Арасыыйаҕа 108, кыраныысса таһыгар — 22 этэ. 1913 с. ахсааннара Арассыыйаҕа 99 уонна кыраныысса таһыгар 18 буолбута, ол төрүөтүнэн олохтоох салаалар кредит биэрэ кыахтарын күүһүрдүү уонна үбү биир сиргэ түмүү буолбута.
Баан Саха сиринээҕи салаата уобаласка хапытаал сыһыана ирэ-хоро киириитигэр, ырыынак ситимэ атаҕар туруутугар, атыыһыт монопуолдьуйалара күүһүрүүлэригэр төһүү күүс буолбута.
Якутский городской общественный банк Н.Д. Эверстова. Якутский городской общественный банк Н.Д. Эверстова — Учреждён на деньги, пожертвованные купцом I гильдии Эверстовым Н.Д. и открыт 9 мая 1911 г. Первоначальный капитал его составил 50 тыс. руб. Банк производил все операции, установленные для городских общественных банков. По завещанию Н.Д. Эверстова, полученная прибыль должна была использоваться для устройства и содержания дома призрения бедных. Национализирован в 1920 г.
Гоголев Анатолий Игнатьевич. Гоголев Анатолий Игнатьевич — этнограф, история билимин доктора (1992), профессор (1992), Саха сиринээҕи Наука Академиятын академига (1993).
1941 сэтинньи 15 күнүгэр Бүлүү куоракка төрөөбүтэ. 1969 сыллаахха Саха государственнай университетын үөрэнэн бүтэрбитэ. Кандидатскай диссертациятын "Историография верований и шаманства у якутов" темаҕа көмүскээбитэ (1973 с.). Докторскай диссертациятын темата "Историческая этнография якутов: проблемы этногенеза и формирования культуры".
1969 сылтан Саха государственнай университетыгар преподаватель, доцент, профессо, уопсай история кафедратын сэбиэдиссэйинэн үлэлиир. Гоголев А.И. 140-ча научнай үлэни суруйан бэчээттэппитэ. Сорох үлэлэрэ кыраныысса таһыгар Америкаҕа, Кореяҕа, Голландияҕа бэчээттэммиттэрэ.
Луидор. Луидо́р ( — кыһыл көмүс луи) — XVII—XVIII үйэлэргэ быһылла сылдьыбыт Франция кыһыл көмүс маньыата. 
Аан бастаан Людовик XIII ыраахтааҕы саҕана, 1640 с., тахсыбыта. Төрүтүнэн Испания дублона эбит, Францияҕа кинилэри пистоль диэн ааттыыр эбиттэр. Өр кэмҥэ пистоль да, луидор биир синоним эбиттэр. 
Луидор кыһыл көмүс 917 пробатыттан быһыллар эбит, ыйааһына 6,751 г., диаметра — 26 мм. 
Ону таһынан луидор аҥаара, 2, 4, 8 уонна 10 луидор баар эбит. 
XVIII үйэ саҕаланыытыгар луидор ыйааһына 8,158 г дылы улааппыт; кэлин ыйааһына уонна диаметра хаста даҕаны уларыйа сылдьыбыттар. Муҥутаан 9,79 г. дылы ыарыы сылдьыбыт. 
Луидоры Франция Улуу революциятыгар уонна десятичнай системаҕа көһүөхтэригэр дылы быһа сылдьыбыттар: 1795 с. сүрүн харчынан франк буолбут. Ол да буоллар луидоры 1803 с. дылы быспыттар, наполеондор диэн харчынан солбуйуохтарыгар дылы.
Дублон. Дублон ( — икки) — Испания кыһыл көмүс маньыата, 4 эскудоҕа, 2 пистольга тэҥ эбит, харчы аата итинтэн тахсар эбит. 1566 с. быһан саҕалаабыттар уонна 1849 с. дылы быспыттар. Ардыгар дублону 2 эскудоҕа (пистоль) эбэтэр 8 эскудоҕа (квадрупль) тэҥнииллэр эбит. 
Дублон Европаҕа да, Америкаҕа баар Испания бас билэр сирдэригэр олус кэбэҕэстик туттуллар эбит. Дублон Франция луидорын уонна хас да Европа кыһыл көмүс харчыларыгар холобур буолбут.
Америкаҕа дублон олус кэбэҕэстик туттуллар буолан харчы улахан аҥаара кистэлэҥнэргэ харыйыллар эбит. Холобур, пираттар туһунан кэпсээннэргэ дублон кистэлэҥнэргэ наар көстөр эбит.
Фактория. Факто́рия (эргиэн киинэ) — тас омуктар атын дойду иһигэр эргинэллэригэр анаан тэрийбит кииннэрэ.
Дойду иһигэр кытыы сирдэргэ эргинэргэ диэн анаан тэриллибит эргиэн кииннэрэ эмиэ фактория диэн ааттаналлара. Факторияҕа үксүн күндү түүлээҕи аска-үөлгэ, таҥаска-сапка, туттар сэпкэ-сэбиргэлгэ атастаһаллара.
Сэбиэскэй кэмҥэ күндү түүлээҕи тутар, соҕотуопкалыыр, булчуттары булт тэрилинэн хааччыйар кииннэр арыллыбыттара.
Артыал. Артыал (элб. суолт.) —
1) Дьону үлэҕэ холбооттоһун социалистическай сүрүн форматынан буолар бэйэ туттар сүөһүтүн (аты, оҕуһу) уопсайдаан, биир хаһаайыстыба буолан үлэлээһин. "Табаарыстыба чилиэннэрин кытары кэпсэтии оҥортуубут артыалга киирэллэригэр ыҥырабыт. А. Бэрияк."
2) Үлэ сорох көрүҥнэригэр (ордук күүс үлэтигэр) уопсай дохуоттаах уонна эппиэттээх буолар гына, бииргэ үлэлээһиҥҥэ дьоннор холбоһуулара. "Тыал, буурҕа оонньуур, хаар саба тибэр хотугу дойдуга балыксыт артыалыгар атын сиртэн киһи кэлэрэ - сүрдээх улахан сонун. Т. Сметанин."
Химия ууһуктарын тиһигэ. Химия ууһуктарын тиһигэ атом нүөмэрдэрин улаатааһыннарынан наардаммыттар.
Васильева Татьяна Лукинична. Олоҕун кэрчиктэрэ.
Таатта улууһугар Ытык-Күөл нэһилиэгэр төрөөбүтэ. Г.Н. Чиряев аатынан Хоро орто оскуолатыгар 35-с сылын химия учууталынан үлэлиир. 
Дьиэ кэргэнэ.
Васильев Савва Васильевичтыын ыал буолан үс оҕолоохтор.
Саввинов Илья Ильич. Саввинов Илья Ильич — "Хоро" ПО бырабылыанньатын Председателэ. «Үөһээ Бүлүү» совхозка биригэдьииринэн, отдел кадр, спорт инструктор, совхоз комсомольскай тэрилтэтин сэкэритээринэн, управляющайынан үлэлээбитэ. Кини салайар тэрилтэтин үгүс үлэһиттэрэ ССРС, РФ кооперациятын туйгуннара, о.д.а. үрдүк наҕараадалаах үлэһиттэр үгүстэр. Тэрилтэ экономическай күрэхтэһиигэ Россияҕа үгүстүк миэстэлэһэр, «Холбос» систематыгар бастыҥ көрдөрүүлээх. Ол курдук 2006 сыл түмүгүнэн Россияҕа II-с миэстэ, 2007 сыл аҥарын түмүгүнэн бастакы миэстэ буоларын ситиспитэ.
Мальта лирата. Мальта лирата (, codice_1) диэн Мальта валютатын биирдигэ (до 2007).
Тунис (куорат). Тунис (, ) диэн Тунис киин уонна ордук улахан куората. Дьонун ахсаана 728 453 (2004).
Ибсен Генрик. И́бсен Генрик (Хенрик) Юхан (; кулун тутар 20 күнүгэр 1828 с. төрөөбүт, — ыам ыйын 23 күнүгэр 1906 с. өлбүт) — норвегия драматура, европаҕа «саҥа драма» сүүрээни олохтооччу; поэт уонна публицист.
Ибсен өр кэм кыраныысса таһыгар олорбута: Римҥэ, Дрездеҥҥэ, Мюнхенҥҥа. Аан дойдуга аатырбыт пьесалара «Бранд» (Brand, 1865) уонна «Пер Гюнт» (Peer Gynt, 1867) буолаллар.
Гоголева Анна Ивановна. Гоголева Анна Ивановна — сэһэнньит, тылбаасчыт.
Олоҕун туһунан.
1994 с. Саха Өрөспүүбүлүкэтин суруйааччыларын Сойууһун чилиэнэ. Дьокуускай куоракка 1957 с. алтынньы ый 25 күнүгэр төрөөбүт. М. Горькай аатынан литературнай иинституту үөрэнэн бүтэрбитэ. Филологическай наука кандидата. Саха литературатыгар фольклор матыыптарын чинчийэн үөрэтэр. Кылгас кээмэйдээх кэпсээннэри, новеллалары суруйар.Саха норуодунай суруйааччыта Кындыл-Иван Гоголев кыра кыыһа. Аҕатын айымньыларын «Үһүс хараҕы» ниэмэс тылыгар, «Хара Кыталыгы» — француз тылыгар тылбаастаабыта.
Догордуров Михаил Федосеевич. Доҕордуурап Михаил Федосеевич (1906—1961) — бэйиэт, сэһэнньит, драматург, ССРС суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ.
Олоҕун кэрчиктэрэ.
Балаҕан ыйын 25 күнүгэр 1906 с. Чурапчы улууһугар төрөөбүтэ. Оскуолаҕа үөрэммэтэх, ол эрэн бэйэтин баҕатынан, дьулуурунан ааҕарга-суруйарга үөрэммит. 1952 с. олоҕун тиһэх сылларыгар дылы Чурапчыга кыраайы үөрэтэр түмэл директорынан улэлээбит. 1941 с. ССКП чилиэнэ. Саха фольклорун сиһилии билэр, бэйэтэ олоҥхолуур, норуот ырыаларын толороро.
Миахаил Доҕордуурап бастакы айымньылара бэчээккэ 1932 тахсыбыттара. Бэс ыйын 6 күнүгэр 1961 с. өлбүтэ.
Лаптев Егор Семёнович. Лаптев Егор Семенович (1930—1997) — Халыма суруйааччыта, Саха Өрөспүүбүлүкэтин тыатын хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ, 1993 сылтан Саха Өрөспүүбүлүкэтин суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ. Үлэ Кыһыл Знамята орден кавалера.
Олоҕун кэрчиктэрэ.
Ыам ыйын 2 күнүгэр 1930 сыллаахха Орто Халыма улууһугар төрөөбүтэ. орто анал үөрэхтээх. Араас сылларга ааҕар балаҕан сэбиэдиссэйинэн, кулууп директорынан, маҕаһыыҥҥа атыыһытынан, совхозка отделение управляющайынан, сельсовет председателинэн, төрөөбүт Ойуһардааҕар түмэл директорынан үлэлээбитэ. Атырдьах ыйын 22 күнүгэр 1997 сыллаахха өлбүтэ.
Греция драхмата. Греция драхмата (, codice_1) диэн Греция валютатын биирдигэ (1833–2002).
Ласков Иван Антонович. Ласков Иван Антонович (1941—1994) — нууччалыы уонна белорустуу суруйбут бэйиэт, сэһэнньит, литэрэтиирэ кириитигэ, тылбаасчыт. 1973 сылтан ССРС суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ. Хаим Ласков диэн раввин ыраах уруута.
Олоҕун кэрчиктэрэ.
Бэс ыйын 6 күнүгэр 1941 сыллаахха Белоруссияҕа Гомель куоракка төрөөбүтэ. В.И. Ленин аатынан Белоруссиятааҕы университеты, М.Горькай аатынан Литературнай институту үөрэнэн бүтэрбитэ. Саха сиригэр 1971 с. олохсуйбут. "Молодежь Якутии" хаһыакка, Дьокуускайдааҕы кинигэ кыһатыгар, "Полярная звезда" сурунаал редакциятыгар үлэлээбитэ. Нуучча уонна белорус тылынан суруйар. Нуучча тылыгар В. Гаврильева сэһэннэрин, Николай Якутскай "Из тьмы" сэһэнин, Анастасия Сыромятникова "Кыыс Хотун" романын тылбаастаабыта. Бэс ыйын 29 күнүгэр 1994 сыллаахха өлбүт.
Сыромятникова Анастасия Саввична. Сыромятникова Анастасия Саввична — сэһэнньит, Саха Республикатын уонна Российскай Федерация культуратын Үтүөлээх үлэһитэ, 1957 сылтан ССРС суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ. 
Олоҕун кэрчиктэрэ.
Тохсунньу 24 күнүгэр 1915 сыллаахха Томпо улууһугар төрөөбүтэ. Уобаластааҕы партийнай оскуоланы, М. Горькай аатынан литература институтугар Үрдүкү литературнай куурустары үөрэнэн бүтэрбитэ. Бастакы кэпсээннэрин, очеркаларын 1938 сыллаахха суруйбута. "Хомус" литературнай түмсүүнү салайбыта. 1951 сыллаахха оҕолорго аналлаах "Хопто" ("Чайка") диэн кэпсээннэрин хомуурунньуга Бүтүн Союзтааҕы конкурска кыттан бириэмийэҕэ тиксибитэ.
Иванова Галина Петровна. Иванова Галина Петровна — Саха Республикатын Үөрэҕириитин туйгуна, Российскай Федерация уопсай үөрэхтээһинин Бочуоттаах үлэһитэ. 
Үөһээ Бүлүү улууһун Г.Н. Чиряев аатынан Хоро орто оскуолатын омук тылын учуутала. 1980 сыллаахха Иркутскай куоракка Хо-Ши-Мин аатынан омук тылын үөрэтэр институту үөрэнэн бүтэрбитэ. Учуутал быһыытынан үлэтин 1980 сыллаахха Бүлүү улууһугар Сыдыбылга Чочу орто оскуолатыгар саҕалаабыта. 1984-1988 сылларга Хоро орто оскуолатыгар директоры иитэр үлэҕэ солбуйааччынан үлэлээбитэ.2007-2009 сылларга Бүлүүтээҕи Н.Г. Чернышевскай аатынан педагогическай колледжка английскай тыл учууталынан, студеннар практикаларын салайар отделение сэбиэдиссэйинэн үлэлээбитэ. 2010 сылтан Г.Н. Чиряев аатынан Хоро орто оскуолатыгар омук тылын учууталынан үлэлиир.
Тыымпы күөл. Тыымпы күөлэ — Үөһээ Бүлүү улууһун Хоро нэһилиэгэр киирэр күөл. Хороттон 9 км ыраах сытар. Бу улахан, киэҥ, хордоҕой сир, арҕаа уонна соҕуруу өттүн халыҥ тыа хаххалыыр. Харса Атах, Сырааннаах иигэ диэн ааттаах түөлбэлэрдээх. 1919 сыллаахха 3 кылаастаах оскуола манна аһыллыбыта. Бөдөҥсүйүү иннинэ элбэх ыал олохсуйан, оҕо-уруу төрөтөн ааспыт сирэ.
Бааһынай хаһаайыстыбата. Бааһынай хаһаайыстыбата (фермерскэй) — дьарыктаах буолуу биир көрүҥэ. Тыа хаһаайыстыбатын салааларыгар араас бородууксуйаны оҥорон таһаарарга анаммыт тэриллии. Бааһынай хаһаайыстыба Баһылыга чааһынай урбаанньыт быһыытынан регистрацияны ааһар. Уопсай баай-дуол хаһаайыстыба чилиэннэрин уопсай бас билиилэрэ буолар. 74-ФЗ №-дээх Федеральнай сокуон 19-с ыстатыйатын 1 пуунугар бааһынай хаһаайыстыбалар ханнык көрүҥүнэн дьарыктаныахтаахтара быһаччы ыйыллар: тыа хаһаайыстыбатын бородууксуйатын оҥорон таһаарыы уонна батарыы, тыа хаһаайыстыбатын бородууксуйатын астааһын-үөллээһин, тиэйии, харайыы.
Интэриэһинэй.
Борис Листов АПК опорнай баанын экосистемата биэс сүрүн төлөбүрдээх: б2б цифровой площадка для ведения агробизнеса«. Фермер бородууксуйатын улахан маркетлейһа «Фермерство. Төрөөбүт төрүт», «агротуризм өҥөтө сайдарыгар туһуламмыт. Куорат таһыгар» онлайн- платформа тыа сиригэр хамсаабат баайы- дуолу атыылаһан үөрэх өҥөтүн уонна АПК- ҕа специалистары сүүмэрдиир инструменнары уонна «мин Агро- ҕа» тутарга.
Валюта уонна харчы. Валюта уонна харчы — дьинэр араас-араас өйдөбүллэр.
Харчы оннугар, сорох быhыыга-майгыга, атын мал-сал туттуллуон сөп. Холобура, сэрии сылларыгар кэккэ сирдэргэ харчы оннугар табах туттуллубута биллэр. Россия5а гиперинфляция кэмигэр, о.э, 90-с сылларга сахар, табах, водка харчы оруолун оонньообуттарын билэбит. 
Валюта диэн тыл киэн туттууга 20-с үйэ иккис анарыгар киирбитэ уонна үксүн туттулар харчы бэлиэлэригэр уонна счетка баар харчыга сыhыаннаан туттуллар. Холобура, Былыргы Рим денарийа валюта быыhаарыытыгар сөп түбэhэр эрээри, оонук ааттаммыта суох. Ол оннугар "манньыат", "харчы биирдэмэ" диэн өйдөбүллэр туhаныллаллар.
Васильева Клара Дмитриевна. Васильева Клара Дмитриевна (1944с.) — поэтесса, 1996 с. Саха Республикатын суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ, Россия журналистарын сойууһун чилиэнэ.
Олоҕун кэрчиктэрэ.
Тохсунньу ый 4 күнүгэр 1944 сыллаахха Ньурба улууһугар төрөөбүтэ. 1970-1992 сылларга Ньурба улууһун "Ньурба" хаһыатыгар секретарь-машинистканан, корреспонденынан үлэлээбитэ. 1970 сылтан бэчээттэнэр. 1985 сыллаахха "Чэчир-85" диэн ааттаах кассетаҕа "Кучу" хоһоонноорун хомуурунньуга тахсыбыта. Кэлиҥҥи хоһоонноро, кэпсээннэрэ рсепублика хаһыаттарыгар, сурунаалларыгар, ону таһынан эдэр суруйааччылар "Кырдал кыталыктара", "Оһуор" хомуурунньуктарыгар бэчээттэммитэ. 1992 сыллаахха журналистар республиканскай бириэмийэлирин лаурета буолбута.
Дьяконов Николай Гаврилович. Дьяконов Николай Гаврилович (1938 с.) — поэт, тылбаасчыт, 1992 с.Россия суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ, ССРС телевидениетын уонна араадьыйатын Туйгуна.
Олоҕун кэрчиктэрэ.
1938 сыллаахха ахсынньы ый 12 күнүгэр Горнай улууһугар Өрт нэһилиэгэр төрөөбүтэ. Н.К. Крупская аатынан Ленинградтааҕы культура институтун үөрэнэн бүтэрбитэ. Культура Министерствотыгар, "Эдэр коммунист" хаһыат редакциятыгар, комсомол уобаластааҕы комитетыгар үлэлээбитэ. Бастакы хоһооннорун "Кыым" хаһыакка бэчээттэппитэ. А. Блок, А. Ахматова, Б. Пастернак, В. Саянов, Е. Евтушенко, Р. Рождественскай хоһооннорун, Н. Тихонов "Киров с нами" поэматын сахалыы тылбаастаабыта.
Албания лиэка. Лиэк — 1947 сылтан Албаниа харчыта. Ол иннинэ албан франкатын кытта туттуллара. 100 киндаркаттан турар (qindarka). Lek диэн Улуу Александр аатын кылгатыллыбыта (). Qindarka — албанныы сүүс (qind)
Аан дойдутаа5ы бэлиэтэ — ALL ( ISO 4217)
Тимир харчынан — 1,2,5,10,20,50 уонна 100 лиэк баар.
Кумаа5ы харчынан — 100,200,500,1000 уонна 5000 лиэк.
1912 сылга диэри Албаниа бэйэтин харчыта суох этэ, онтон сирэ Осман империятын сорҕото этэ. Онтон түрк лииратын оннугар австро-венгер кроната, Италия лирата, Грек драхмата уонна Франция франката кэлбиттэрэ. 1926 сылга тутулуга суох Албаниа бэйэтэ харчыламмыта - көмүс франк.
Венесуэла боливара. Боливар — Венесуэла бастаан эбии (1871–1879), онтон сүрүн (1879 сылтан) харчыта.
1871 сылга боливар дойду сүрүн харчытыгар — венесолана5а -эбии, бөдөҥүтэр харчы быhыытынан киллэриллибитэ (20 венесолано =1 боливар).
1879 сылтан дойду сүрүн харчытынан Франция франкатыгар тэннэммит уонна 100 сентимоттан турар боливар биллэриллибитэ. 2008 сыл тохсунньу 1 күнүттэн, деноминация (1000:1) кэннэ, саҥа ааттаммыта - боливар фуэрте (исп. bolívar fuerte — күүстээх боливар). 2012 сыл атырдьах ыйыттан синньэ "боливар" диэн аата төннөрүллүбүтэ.
ISO 4217 стандартыгар бэлиэтэ: VEF (2008 сылтан) - VEF, сыыппаранан - 937.
Дьячковскай Михаил Васильевич-Көлбө. Дьячковскай Михаил Васильевич-Көлбө (1950с.) — поэт, сэһэнньит,1993 с. Россия суруйааччыларын Сойууһун чилиэнэ. 
Олоҕун кэрчиктэрэ.
Амма улууһугар Болугур нэһилиэгэр тохсунньу 1 күнүгэр 1950 сыллаахха төрөөбүтэ. 1972 с. Амма орто оскуолатын, 1984 с. МГУ журналистика факультетын үөрэнэн бүтэрбитэ. Амма улууһун, "Эдэр коммунист" хаһыаттарыгар корреспонденынан үлэлээбитэ. Бастакы хоһооннорун 1972 с. бэчээттэппитэ. "Охоноон" диэн бастакы сэһэнэ "Чолбон" сурунаалга 1989 с. бэчээттэммитэ. Нуучча тылынан суруйар.
Цугель Рая Израилевна. Цугель Рая Израилевна Родилась 26 октября 1902 г. в с. Подымахино Иркутской области. 
Награждена медалями "За доблестный труд в Великой Отечественной войне 1941 - 1945 гг.", "За оборону Москвы", "В память 800-летия Москвы". 
Персональный пенсионер союзного значения.
Умерла в 1973 г. в г. Москве.
Астраханцев Федот Васильевич. Астраханцев Федот Васильевич (1847—1914/16) — төрүт дворяннар удьуордара, I гильдиялаах атыыһыт, меценат.
Дьокуускайдааҕы уезднай училищены бүтэрбит. Канцелярист, полицейскай учаастакка секретардаабыт. Атыы-эргиэн дьыалатыгар сыстаҕас эбит. Дьокуускайга арыгы собуотун тэрийбит. Дьокуускай куоракка уонна Амма солобуодатыгар бэйэтэ бас билэр хас да маҕаһыыннаах. Сайын аайы ыытыллар атыы-эргиэн дьаарбаҥкатыгар кыттыыны ылар, Дальнай Восток эргиэмсиктэрин кытта ыкса сибээстээх буолан Охотскай муора портарыттан чэйи харыыта суох аҕалан эргинэр.
Норуот үөрэҕириитигэр кырата суох оруоллаах.1913 сыллаахха Дьокуускай куоракка ремесленнай училищены тутууга диэн 1300 солк. биэрбит. Дьокуускай куоракка олорон өлбүт уонна манна көмүллүбүт.
Кушнарев Апексим Михайлович. Кушнарев Апексим Михайлович (1837—1902/3) — I гильдиялаах атыыһыт, миллионер.
Дьокуускай уокурук Павловскай сэлиэнньэтигэр төрөөбүт. Сири оҥоруунан дьарыктаммыт. Үүннэрбит үүнээйитин аһын Дьокуускай куоракка киллэрэн атыылыыр. XIX үйэ 50-с сылларыттан Айаан айан суолугар сытар станцияларга, Амма солобуодатыгар килиэби таһыыга, тиэрдиигэ бэдэрээттэспит. Харчы оҥостон баран Өлүөхүмэ, Биитим көмүс хостуур бириискэлэрин этинэн хааччыйыыга ылсар. Атыытын сүрүн дохуотун күндү түүлээҕинэн эргинэн оҥорор эбит.
1881 сыллаахха I гильдиялаах атыыһыт сибидиэтэлистибэтин ылар, онон Россия хайа баҕарар муннугар тиийэн эргинэр кыахтанар. Дьокуускай куоракка бас билэр икки этээстээх таас дьиэлээҕэ, хас да маҕаһыыннааҕа, ону таһынан Москваҕа, Иркутскайга, Томскайга, Охотскайга, Айааҥҥа, Өлүөхүмэҕэ, Биитимҥэ маҕаһыыннардааҕа. Россияҕа баар 48 собуоту, атыы-эргиэн фирмаларын, эргиэмсиктэрин кытта ыкса ситимнээхтитк үлэлиирэ. 30 сыл устата тохтоло суох эргинэн миллионер буолбута, Саха сирин саамай баай дьонун ахсааныгар киирбитэ.
Конвертируйданар марка. Конвертированая марка (KM, , codice_1) диэн Босния уонна Херцеговина валютатын биирдигэ.
1 Германия марката = 1 KM
1 Эуро ≈ 2 KM
Ксенофонтов Федот Алексеевич. Ксенофонтов Федот Алексеевич - Докумуон (1933с.) — сэһэнньит, драматург, 1997 с. Саха Өрөспүүбүлүкэтин суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ.
Олоҕун кэрчиктэрэ.
1933 сыллаахха сэтинньи ый 14 күнүгэр Бүлүү улууһун Баппаҕаайы нэһилиэгэр Лөкөчөөҥҥө элбэх оҕолоох ыалга төрөөбүтэ. Аҕата Ксенофонтов Алексей Дмитриевич (Аманааскы) олоҥхоһут идэлээх киһи эбит. Ийэтэ Аана. Андреев аатынан холкуоска үлэлээбиттэр .
Сэттэ кылаас кэнниттэн тыа кулуубун сэбиэдиссэйинэн үлэлээбитэ. Аармыйаҕа сулууспалаан кэлэн баран төрөөбүт холкуоһугар биригэдьииринэн үлэлээбитэ. Комсомол Дьокуускай куораттааҕы комитетыгар инструкторынан, "Дьокуускай" совхозка комсомол комитетын босхоломмут секретарынан, лесхоз директорынан, гражданскай оборона штабын начальнигынан араас сылларга үлэлээбитэ.
Андросов Николай Егорович. Андросов Николай Егорович (27.02.1936, Уудьа с., Анаабыр улууһа — 2006) — Анаабыр улууһун баһылыга (1990—2002 сс.). Саха Өрөспүүбүлүкэтин ытык киһитэ (2001).
Олоҕун олуктара.
1936 сыллаахха олунньу 27 күнүгэр Саха АССР Анаабыр улууһун Уудьа с. көс олохтоох дьиэ кэргэнигэр төрөөбүт. Омугунан эбэҥки.
1964 с. Үрдүкү партийнай оскуоланы бүтэрбит. Учуутал уонна зоотехник идэлээх.
Кыһыл (өҥ). Кыһыл (; ) — өҥ. системаҕа үс сүрүҥ өҥтөн биирдэстэрэ.
Халлаан күөх (өҥ). Халлаан күөҕэ — күөх өҥ.
Үрүҥ. Үрүҥ — хаар курдук дьүһүннээх, маҥан, өҥ.
Үрүҥ өҥ саха культуратыгар.
Олоҥхоҕо, остуоруйаларга уонна үһүйээннэргэ: Үрүҥ Элкэнэй, Үрүҥ Уолан, Үрүҥ Үкэйдээн, Үрүҥ Айыы тойон.
Үрүҥ тыын, хара тыын "олох" диэн суолтаҕа саха норуотун уус-уран айымньытыгар киэҥник туттуллаллар.
Үрүҥ ас — үүттэн, сүөгэйтэн оҥоһуллар ас (арыы, быырпах, иэдьэгэй, күөрчэх, суорат, тар уо. д. а.). 
Ырыаларга.
Үрүҥ туллук эрэ мөлбөстүүр (Анемподист Софронов тыллара) — саха норуотун ырыата.