mariaria/ykt_dataset huggingface dataset:
Тина Төрнер. Тина Төрнер (Tina Turner) диэн АХШ ырыаһыта, ырыа суруйааччыта, актриса. Төрөөбүт аата Анна Мэй Буллок (Anna Mae Bullock). Ыллыыр муусука жанрдара рок, ритм энд блюз, соул, поп, рок-н-ролл. "Рок-н-ролл хотуна" диэн титуллаах.
Тина Төрнер карьерата 1957 сыллаахха Kings of Rhythm бөлөххө саҕаламмыта. Бөлөх лидерыгар Айк Төрнерга эргэ тахсыбыта. Тина маҥнайгы "Boxtop" диэн ырыатын ыллыырыгар Little Ann диэн ааттаммыта. 1960 сыллаахха "A Fool in Love" диэн хит ырыаҕа Тина Төрнер аатынан дебюттаабыта. Тина уонна Айк дуэт быһыытынан алыс аатырбыттара. Бииргэ элбэх хиттары таһаарбыттара, олор ахсааннарыгар "It's Gonna Work Out Fine", "River Deep – Mountain High", "Proud Mary", "Nutbush City Limits". 1976 сылга дуэттара эстибитэ. 1980 сылларга Тина Төрнер соло ырыаһыт быһыытынан ситиһиилээх карьерата саҕаламмыта, бу муусука историятын биир улуу төннүүтэ буолар дииллэр. 1984 сыллааҕы Private Dancer альбома мульти-платинум статустаах буолбута. Бу альбом бастыҥ хита "What's Love Got to Do with It" Грэмми бириэмийэ Grammy Award for Record of the Year биһирэбилин ылбыта уонна Billboard Hot 100 чартка бастаабыта. Бу кэннэ "Better Be Good to Me", "Private Dancer", "We Don't Need Another Hero (Thunderdome)", "Typical Male", "The Best", "I Don't Wanna Fight", "GoldenEye" курдук аатырбыт ырыалары таһаарбыта. Тина Төрнер актриса быһыытынан Tommy (1975) уонна Mad Max Beyond Thunderdome (1985) киинэлэргэ оонньообута. Тина Төрнер 2009 сыллаахха Tina!: 50th Anniversary Tour диэн ааттаах турунан карьератын түмүктээбитэ.
Тина Төрнер бары кэмнэрдээҕи биир уһулуччулаах артыыс буолар. Альбомнарын 100 мөлүйүөнтэн тахса копията атыыламмыта. 12 Грэмми бириэмийэ ылбыта. Rolling Stone сурунаал сирэйигэр ойуута тахсыбыт аан бастакы хара артыыс уонна дьахтар буолар. Rolling Stone Тина Төрнеры бары кэмнэрдээҕи 100 бастыҥ артыыс уонна 100 бастыҥ ырыаһыт тиһиктэригэр киллэрбитэ. Тина Төрнер Hollywood Walk of Fame аллеятыгар сулустаах, Rock and Roll Hall of Fame саалатыгар иккитэ тиһиктэммитэ (1991 уонна 2001 сылларга).
Тус олоҕо.
Анна Мэй Буллок 1939 сыл сэтинньи 26 күнүгэр Теннесси штатын Браунсвилл хототугар төрөөбүтэ. Дьиэ кэргэн үһүс кыра кыыһа. Аҕата Флойд Ричард Буллок (Floyd Richard Bullock), ийэтэ Зелма Присилла (Zelma Priscilla). Бииргэ төрөөбүт эдьиийдэрэ Эвелин Хуанита Көри (Evelyn Juanita Currie) уонна Руби Элин Буллок (Ruby Alline Bullock).
Тина Төрнер икки оҕолооҕо: бастакыта Крейг Реймонд Төрнер (1958—2018), саксофонист Реймонд Хилл уола; иккиһэ Рональд Ренелл Төрнер (1960-2022), Айк Төрнер уола. 2013 сылга Эрвин Бахха эргэ тахсыбыта.
Тина Төрнер 1994 сылга Швейцарияҕа дьиэ ылан онно олохсуйбута. 2013 сылга Швейцария куомуннааҕа буолбута уонна Америка куомунуттан тахсыбыта. 2023 сыл ыам ыйын 24 күнүгэр Швейцария Күснахт хототугар уһуннук ыалдьан баран күн сириттэн бараахтаабыта.
Цүрих. Цүрих - Швейцарияҕа баар биир улахан куората. Цүрих (нем. Zürich [ˈtsyːrɪç]; швейц. Züri [tsy:ri], фр. Zurich, итал. Zurigo) — Швейцария хоту куората. Цүрих - немецкайдыы санарар кантон киин куората уонна тэриллии дьаһайар киинэ биир ааттах улууһун.
2023 сылга 403тыһ. киһи олорор.
Расположен на берегу Цюрихского озера у истока реки Лиммат орус баьыгар, Цюрих кий куол кытылыгар баар куората, Утлиберг уонна Цюрихберг хайалар хочолуругар иккиэннэрин ардыгар баар куорат .
Сивас конгреһа. Сивас конгреһа () — 1919 сыллаахха балаҕан ыйын 4-11 күннэригэр Туурсуйа киин-илин өттүгэр турар Сивас диэн куоракка биир нэдиэлэ устата буолбут Турок национальнай хамсаныытын чилиэннэрин мунньаҕа. Онно Осман империятын бары анатолийскай провинцияларыттан делегаттара баара, дьиҥинэ оччолорго төрүттэммэтэхтэрин да иһин. Конгресс кэмигэр судаарыстыба киин куората (Стамбул), ону тэҥэ элбэх провинциялар куораттара уонна уобаластара сомоҕолоспут судаарыстыбалар хонтуруолларыгар баар этилэр. Сивас конгреһа Туурсуйа тутулуга суох иһин сэриитин биир биллэр түбэлтэтэ буолар
ABS-CBN. ABS-CBN диэн Пилипиин телекомпанията. 1946 сыллаахха Джеймс Линденберг тэрийбитэ.
GMA Network. GMA Network диэн Пилипиин телекомпанията. 1950 сыллаахха Роберт Стюарт тэрийбитэ.
TV Azteca. TV Azteca диэн Мексика телекомпанията. 1993 сыллаахха Рикардо Салинас Пльего тэрийбитэ.
TV5. TV5 диэн Пилипиин телекомпанията. 1960 сыллаахха Чино Росес тэрийбитэ.
Telemundo. Telemundo диэн АХШ телекомпанията. 1954 сыллаахха Анхель Рамос тэрийбитэ.
Осман султанаатын эһии. 1922 сыллаахха сэтинньи 1 күнүгэр буолбут Туурсуйа улуу национальнай мунньаҕынан Осман султанатын эһиититтэн 1299 сыллаахха тэриллибит Осман империята мэлийэр. 1922 сыллаахха сэтинньи 11 күнүгэр Лозаннаҕа буолбут мунньахха Анкараҕа Правительстволаах Туурсуйа улуу национальнай мунньаҕын Туурсуйа сирин үрдүнэн суверенитета бигэргэтиллибитэ. 1922 сыллаахха сэтинньи 17 күнүгэр, Туурсуйа тиһэх султана, Мехмед VI Осман киин куоратыттан, Стамбултан, тахсар. Правовой позициялар Лозанскай дуогабар илии баттааһын кэнниттэн 1923 сыллаахха от ыйын 24 күнүгэр бигэргэнэллэр.
Турецкай национальнай хамсааһын. Туур национальнай хамсааһына ("Türk Ulusal Hareketi") - 1920-с сылларга Ататүрк тула тахсыбыт туур революционердарын байыаннай-политическай холбоһуга. Хамсааһын Севре дуогабарын уонна Анатолия арахсыытын утары Осман империята республикаҕа кубулуйарыгар туруорсубута. Сүрүн идеялара кемализм, светскость, туур национализма этилэр, өссө онно Танзимат үйэтэ улахан сабыдыалын уурбута.
Сэбиэскэй Арассыыйаны кытта доҕордуу буолан уонна киниттэн байыаннай, ону кытары харчы-үп көмөтүн ылан туур национальнай хамсааһына туур нэһилиэнньэлээх дойду суверенитетын уонна территориальнай кэлим буолуутун көмүскүүр кыахтаммыта.
Туур национальнай хамсааһына. Туур национальнай хамсааһына ("Türk Ulusal Hareketi") - 1920-с сылларга Ататүрк тула тахсыбыт туур революционердарын байыаннай-политическай холбоһуга. Хамсааһын Севре дуогабарын уонна Анатолия арахсыытын утары Осман империята республикаҕа кубулуйарыгар туруорсубута. Сүрүн идеялара кемализм, светскость, туур национализма этилэр, өссө онно Танзимат үйэтэ улахан сабыдыалын уурбута.
Сэбиэскэй Арассыыйаны кытта доҕордуу буолан уонна киниттэн байыаннай, ону кытары харчы-үп көмөтүн ылан туур национальнай хамсааһына туур нэһилиэнньэлээх дойду суверенитетын уонна территориальнай кэлим буолуутун көмүскүүр кыахтаммыта.
Улуу национальнай мунньах Правительствота. Улуу национальнай мунньах Правительствота (), өссө Анкара Правительствота диэн аатынан биллэр () — Анкараҕа Туурсуйа тутулуга суох буолуутун иһин сэриитин (1919-1923) уонна Осман империята ыһыллыытын кэмигэр салайар-дьаһайар революционнай Туурсуйа уоргана. Осман султана салайбыт ыһыллан испит константинопольскай правительствоттан уратыта диэн бу правительствоны Туур национальнай хамсааһына салайара.
SpaceX. Space Exploration Technologies Corporation (SpaceX) диэн космос индустриятынан уонна телекоммуникациянан дьарыктанар АХШ компанията. Бас салалтата Калифорния Хоторн хототугар баар. Компанияны 2002 сылга Илон Маск төрүттээбитэ. 
SpaceX биллиилээх оҥоруулара: Falcon 9 уонна Falcon Heavy ыарахан тиэйиилээх таһааччы ракеталар, ракета хамсатааччылара, SpaceX Dragon 2 (Crew Dragon уонна Cargo Dragon барыллардаах) космос аала, Starship ракета-аал, Starlink аргыс бөлөҕө.
SpaceX кэтэх компания быһыытынан элбэх бастааһыннардаах. 2008 сылга убаҕас уматыктаах Falcon 1 ракетаны орбитаҕа таһаарбыта. 2010 сылга SpaceX Dragon космос аалын орбитаҕа таһааран баран сиргэ этэҥҥэ төннөрбүтэ. 2020 сылга космонавтардаах Crew Dragon аалы Иллэрдээҕи космос станциятыгар тиксэрбитэ. Falcon 9 ракетаны 150 тахсата көтүппүтэ.
SpaceX Starlink диэн интернет тарҕатар аргыс ситимин космоска таһаарбыта. 2020 сылга Starlink Сир орбитатыгар ордук улахан аргыс бөлөҕө буолбута. 2023 сыл ыам ыйын туругунан Starlink орбитаҕа 4000 тахса кыракый аргыстаах.
SpaceX билиҥҥи сүрүн үлэтэ Starship диэн сүдү ыарахан ракета-аал буолар. Starship атын планеталарга тиийэр ыраах көтүүлээх космос көлөтө буолуохтаах. 
Илон Маск уонна SpaceX компания биир муҥутуур баҕарар дьаныктара Хатааһын чолбону колонизациялааһын буолар.
Тэрилтэлэрэ.
Бас салалтата уонна ракета уһаана.
SpaceX бас салалтата Калифорния Хоторн хототугар баар. Улахан үс мэндиэмэннээх тутуу уруккута Boeing 747 тайаара фюзеляжтарын оҥорор уһаан этэ. Билигин манна SpaceX бас офиһа, көтүү салайар киинэ уонна ракета уһаана бааллар.
Айар уонна тургутар тэрилтэ.
SpaceX ракеталарын уонна ракета хамсатааччыларын Техас Макгрегор хототугар баар Ракета айааһынын уонна тургутуутун тэрилтэтигэр (Rocket Development and Test Facility) тургутар.
Starlink. Starlink диэн бүтүн Сир үрдүнэн интернеты тарҕатар аргыс бөлөҕө. Оператора SpaceX диэн Америка аэрокосмос компанията. SpaceX 2019 сылтан ыла Starlink аргыстарын Сир орбитатыгар таһаартыыр. 2023 сыл ыам ыйын туругунан Starlink орбитаҕа 4000 тахса кыракый аргыстаах. Аргыс ахсаана 12000 тиийиэхтээх диэн былааннанар. Салалтата Уашиҥтон штат Редмонд хототугар баар.
Бобуулаах дойдулар.
Бу дойдуларга Starlink интернетыгар холбонуу бобуллар:
Һелен уонна уолаттар. Һелен уонна уолаттар - Франция эдэр ыччатын телесериала, Саха Сиригэр 1995 сыллаахха көстүбүтэ. Саха Сириттэн ураты Норвегияҕа, Испанияҕа, Украинаҕа, Арассыыйаҕа, Монголияҕа, Америкаҕа көстүбүтэ. Сериал Бастакы сыллаһыы диэн сериал хайдыыта буолар.
Дьиикэй Роза (сериал). Дьиикэй Роза - Мексика сериала, Саха Сиригэр 1995 сылларга көстүбүтэ. Televisa медиаконгломерат айымньыта.
Клон (2001 сыллаах сериал). Клон (O Clone) - Бразилия сериала, Globo айымньыта. Саха Сиригэр 2001-2003 сыллардаахха көстүбүтэ.
Ордуктук сананыы (комплекс). Ордуктук сананыы диэн элбэх комплекстан биирдэстэрэ буолар. Үксүгэр киһи бэйэтин стын дьонтон намтытык сананарыттан үөскээбит психологическай көмүскэл реакциата буолар.
Korean Broadcasting System. Korean Broadcasting System (KBS) — Соҕуруу Корея телекомпанията, салалтата — Сеул.
Munhwa Broadcasting Corporation. Munhwa Broadcasting Corporation (MBC) — Соҕуруу Корея телекомпанията, салалтата — Сеул.
Seoul Broadcasting System. Seoul Broadcasting System (SBS) — Соҕуруу Корея телекомпанията, салалтата — Сеул.
JTBC. JTBC (Joongang Tongyang Broadcasting Company) — Соҕуруу Корея телекомпанията, салалтата — Сеул.
TvN. tvN (Total Variety Network) — Соҕуруу Корея кабельнай телеканал.
Mnet. Mnet (Music Network) — Соҕуруу Корея кабельнай телеканал.
Arirang TV. Arirang TV — Соҕуруу Корея телекомпанията, салалтата — Сеул.
Колорадо Сприҥс. Колорадо Сприҥс (ааҥл: "Colorado Springs", исп: "Kolorado Springs", сахалыы тылбааска "Колорадо чыпчааллара" эбэтэр "Сааскы Колорадо кэмэ") - Колорадо штатыгар баар биир ортоку соҕус куорат (кыра да буолбатах, улахан да буолбатах). Дьонун ахсаана 370 тыыһынча киһи (Дьокуускай саҕаччы). 
Колорадо Сприҥс куоратка NORAD халлаан көмүскэл системата баар, ону таһынан элбэх орто уонна үрдүк үөрэх кыһалара бааллар. Куорат олохтоохторо спордунан дьарыгыраллар, ол иһин куоратка элбэх спортзаллар, фитнес заллар бааллар, эбиитин спортка сыһыаннаах үөрэхтэр бааллар, холобура Колорадо колледьа. 
Бу куоратка 95 саха киһитэ олорор.
СКБ Контур. СКБ Контур - Арассыыйа компьютерга программа суруйар тэрилтэтэ, хас даҕаны эйгэҕэ үлэлиир уонна араас брендынан. Салалтата - Екатеринбург.
Һаити креол тыла. Һаити креол тыла - Һаити дойдутун официальнай тыла (франзус тылын тэҥэ). Һаити креол тыла саҥа үөскээбит тылларга киирэр, ол эбэтэр франзус, ааҥл, араб, испан, банту уонна олохтоох индеецтэр тыллара буккуһан оҥоһуллубут тыл буолар. Креол тыла ол иһин 30% испан, 70% франзус, 24% ааҥл тылларга майгынныыр, ол иһин Һаити олохтоохторо "безпереводно" (ТЫЛБААСЧЫТА СУОХ) АХШ, Франция, Мексика олохтоохторун өйдүүллэр. Һаити креол тыла иһиллэрэ - франзус тылыгар майгынныыр. 
Саҥарар дьон ахсаана - 17 мөллүйүөн киһи, сүрүннээн Һаитига, Канаадаҕа (Квебек), АХШ (Флорида, Нью Йорк, Калифорния) тарҕаммыт.
Five Guys. Five Guys ("Файв Гайс" эбэтэр "Биэс Уоланнар") - АХШ түргэн аһы оҥорор уонна буһарар (фастфуд) сетевой рестораннара уонна кафелара, Аан Дойдуга биир бөдөҥ.
Brink's. Brink's - АХШ тэрилтэтэ, Аан Дойдуга саамай бөдөҥ харчыны таһар-кистиир уонна харчыны уоруйахтартан көмүскүүр тэрилтэ. 
Brink's клиеннара BofA, Chase, Wells Fargo, BlackRock, Mitsui Group, Mitsubishi, SoftBank, TD Bank уонна да атыттар, сүрүннээн 400 тахса конгломераттары уонна бааннары көмүскэл өҥөтүнэн хааччыйар 140 омук сиригэр. 
Brink's Home Security диэн Brink's дьиэни көмүскүүр уонна харыстыыр туспа бизнес салаата.
Б.э.и. 585 сыл. Б.э.и. 585 сыл — дириҥэтиллибит () Юлиан халандаарынан биһиги эрабыт буолуо 585 (биэс сүүс аҕыс уон бэһис) сыл — ордук күннээх (високоснай) сыл, оптуоруонньукка саҕаланар. Кини иннинэ б.э.и. 586 буолбута, оттон кини кэнниттэн б.э.и. 584 сыл буолбута.
China Construction Bank. China Construction Bank (иһиллиитинэн Чайна Констракшын Банк, тылбааһынан Кытай тутуу баана) - Кытай төрдүс бөдөҥ баана капитализациатынан уонна Аан Дойду ахсыс бөдөҥ баана, 2015 сылтан ыла ХНТ сир шаар харчы элбииригэр уонна системнай бааннар испиэһэктэригэр киллэрбитэ. Салайар актива - 4 триллион доллар бэйэтин кэш (наличка) харчыта, кини атын активтары салайар активтарын аахтахха - 37 триллион доллар. 
185 омук сиригэр үлэлиир уонна 9544 бизнес процестарга кыттар.
Потёмкин халҕан аал. Потёмкин халҕан аал () диэн Сергей Эйзенштейн саҥата суох драма киинэтэ. 1925 сыллаахха Госкино бастакы киинэ фабрикатыгар (билиҥҥи Мосфильм) уһуллубута. Араас дойду киинэ критиктара, режиссердара, көрөөччүлэрэ "Потёмкин халҕан аалы" аан дойду бары кэмнэрдээҕи бастыҥ киинэтэ буолар диэн билинэллэр.
Сюжета.
Киинэ сюжета биэс аактаттан турар.
1 аакта: Дьоннор уонна үөннэр.
1905 сыл бэс ыйа, Арассыыйа империята. Одесса рейдыгар турар Хара байҕал флотун Князь Потёмкин-Таврический халҕан аала. Аал хамаандатын олоҕо ыарахан болдьомнооҕо көстөр. Офицердар матростары атаҕастыыллар. Матюшенко уонна Вакуленчук матростар өрөбөлүүссүйэ туһунан кэпсэтэллэр. Матростарга аһылыктарыгар үөннээх сытыйбыт эти биэрэллэр. Матростар бу эти сиэбэппит диэн айдаараллар.
2 аакта: Тендра драмата.
Айдааны күөртээччилэри ытан өлөрөргө диэн дьаһаллыыллар. Онуоха саалаах матростар атастарын ыппаттар. Аалга өрө туруу саҕаланар. Матростар офицердары ууга быраҕаттыыллар. Өрө туруу басхана Вакуленчук ытыллан өлөр.
3 аакта: Өлбүт ыҥырар.
"Потёмкин" Одесса кытылыгар кэлэр. Матростар олохтоохторго Вакуленчук өлүгүн көрдөрөллөр. Туох буолбутун билэн бараннар бары алыс хомойоллор. Ыраахтааҕыга уонна кини дьаһалтатыгар кыыһыран бараллар. Вакуленчугу герой быһыытынан айхаллаан атаараллар.
4 аакта: Одесса кирилиэһэ.
Хото элбэх олохтоохторо матростары кытта көрсө кэлэллэр. Эмискэ саллааттар уонна хаһаахтар кэлэннэр дьону ытыалыыллар. Дьон уолуйан кирилиэһинэн аллараа куоталлар. Таптарбыттар охтон тэбистэрэллэр. Эһээхэйдээх кэлээскэ аллараа сүүрэн бара турар. Биир эмээхсин харахха ытыллар. Кирилиэһинэн куотан түспүттэри аттаах хаһаахтар саабыланан кыдыйаллар. Маны көрөн баран "Потёмкин" матростара армия хамандыырдара мустубут Опера дьиэтин аал тэргэннэринэн ытыалыыллар.
5 аакта: Эскадралыын көрсүү.
"Потёмкин" төттөрү байҕалга тахсар. Кини утары император эскадрата иһэр. Ааллар бэйэ бэйэлэригэр чугаһыыллар. Кыргыһыы буолар кутталланна. Эскадра матростара офицердарын дьаһалларын истибэттэр, "Потёмкины" ытыалаабаттар, кини матростарын үөрэ-көтө эҕэрдэлииллэр. Кыһыл былаахтаах "Потёмкин" эскадра аалларын ортолорунан устан ааһар.
Халҕан аал. Халҕан аал диэн 1859 сылга үөскээбит халҕаннаах (тимир эбэтэр болот) чаан хамсатааччылаах сэрииһит аал. Соруктара - байҕал баһылааһына уонна кытыл көмүскэлэ. Сэбиргэлэ - тэргэн саа уонна таран. Халҕан ааллар 1862 сылга Америка куомун сэриитигэр Вирджинияҕа буолбут Хэмптон Роудс кыргыһыытыгар аан бастаан сэриилэспиттэрэ. Халҕан ааллар 1860-с сылларга байҕал баһыйар күүһэ буоланнар тыалҕаннаах сурааһын ааллар уонна фрегаттар кэхтибиттэрэ. 1906 сылга дредноут аал үөскээн халҕан аал суолтата намтаабыта.
Tronsmart. Tronsmart - Кытай уонна Мексика тэрилтэтэ, 2018 сыллаахха кытаец уонна мексиканец уолаттар Дьэндьэн куоратка Tronsmart диэн стартап тэрилтэни төрүттээбиттэрэ. Билигин Аан Дойдуга түргэнник сайла турар аудиосистемалары оҥорор.
103 омук сиригэр көҥүл атыыланар, ол эрэн Америкаҕа Target эбэтэр Amazon эрэ нөҥүө атыыланар, көҥүл атыыга тахсыбат.
Салалтата - Мехико (Мексика), Дьэндьэн (Кытай)
Официал саайта: https://www.tronsmart.com/
Дьэндьэн. Дьэндьэн - Гуандун сиригэр баар биир Кытай улахан куората.
Татаардар (этноним). Татаардар — аныгы татаардар, Кырыым татаардара уонна да сорох атын түүр омуктар бэйэлэрин тус ааттара. Волго-уральскай татаардар XVI үйэҕэ бу "татаардар" диэн тус ааты хайыы-үйэ туһаммыттара биллэр.
"«Татаардар»" диэн тиэрмин биһиги эрабыт 6-8 үйэлэригэр түүр уонна монгол омуктарыгар үөскээбитэ. «Татаардар» диэн тыл үгүс үйэтээҕи остуоруйатыгар этноним, политоним, соционим, конфессионим пуунсуйаларын субу-субу ылынара уонна сүтэрэрэ.
Туурсуйа Конституционнай остуоруйата. Туурсуйа Конституционнай остуоруйата — 1876 с. Осман импиэрийэтин бастакы сүрүн сокуонун ылыныытыттан саҕаламмыт туурок быраабын остуоруйатын кэмэ. Туурсуйа өрөспүүбүлүкэтин билиҥҥи Конституцията 1921 сыллаахха ратификацияламмыта, онтон 1924, 1961, 1982, 2010 сылларга хат көрүллүбүтэ. 2000 сылларга Туурсуйа Европа холбоһугар киирэр политическай критерийдэри тутуһары көҥүллүүр өссө биир Конституционнай реформа туһунан боппуруос хаттаан көтөҕүллүбүтэ. Ол түмүгэр 2010 сылга Конституционнай референдум саҥа уларытыылары киллэриинэн түмүктэнэн ыытыллыбыта.
2005 сылтан саҕалаан Сиэр уонна сайдыы баартыйата Туурсуйа парламентскай салайыы быһыытыттан президентскай өрөспүүбүлүкэҕэ көһөр хампаанньаны ыыппыта. 2017 сыллаахха муус устар 16 күнүгэр Конституционнай референдума буолбута. Ол онно туурок быыбардааччылара президентскай өрөспүүбүлүкэни олохтуурга, премьер-министры дуоһунаһын суох гынарга, Парламентка дьокутааттар ахсааннарын элбэтэргэ, ону таһынан суудьуйалар уонна прокурордар үрдүкү сүбэлэрин реформатыгар куоластаабыттара.
Историческай Башкортостан. Историческай Башкортостан (; Башкирия) — 1994 сыллаахха Н. А. Мажитовтаах А. Н. Султанов башкир норуот быһыытынан сайдыбыт үөскээбит историко-географическай уобалаһын научнай бэлиэтиитигэр туһанарга сүбэлээбит тиэрминэ. И. Г. Акманова этэринэн тиэрмин аан бастаан М. К. Любавскай 1930-с сыллар үлэлэригэр киллэриллибитэ.
1917 — 20-с сыллар бүтүүлэригэр дылы “Башкурдистан“ диэн аат туһаныллыбыта даҕаны..
Билиҥҥи кэмҥэ бу сиргэ (кыраайга, дойдуга) Башкортостан Өрөспүүбүлүкэтэ, Оренбургскай и Челябинскай уобаластар,Татарстан Өрөспүүбүлүкэтин илин өттө, Удмуртия соҕурууҥу-илин өттө, Пермь кыраайын соҕуруу өттө, Свердловскай уобалас соҕурууҥу-арҕаа өттө, Курган уобалаһын арҕаа өттө, Самарскай уобалаһын хотугулуу-илин өттө, Саратов уобалаһын илин өттө бааллар. Историческай, этнографическай, лингвистическай уонна да атын чинчийиилэргэ онно остуоруйа араас кэмигэр башкир биистэрэ уонна башкир этноһа олохсуйбут сирин ааттыырга Историческай Башкортостан диэн тиэрмини туһаналлар.
Саҥата суох киинэ. Саҥата суох киинэ диэн дьон саҥата уонна дорҕооно суох уһуллубут киинэ. Маҥнайгы киинэ камералара дорҕоону суруйар кыахтара суоҕа. Саҥата суох киинэ актердара кэпсэтэллэрэ иһиллибэт буолан кинилэр сирэйдэринэн эттэринэн сүһүөхтэринэн хамсаналлара тутталлара-хапталлара (мимика уонна жест) улахан ураты суолталааҕа. Киинэ сюжетын быһаарыыларын уонна геройдар этиилэрин титр суруктарынан көрдөрөллөрө. Киинэ театрыгар саҥата суох киинэ көрдөрөллөрүгэр үксүн музыка оонньотоллоро. Кыра театрдарга биир пианино эбэтэр орган оонньуура, онтон улахан театрдарга ардыгар бүтүн оркестр да оонньуура. Саҥата суох киинэ эрата 1880-1920-с сыллар буолаллар. 1920-с сылларга киинэ ойуутун уонна дорҕоону дьүөрэлэтэр технологиялары айаннар, дорҕоонноох киинэ үөскээн, саҥата суох киинэ чэчириир кэмэ сыыйа бүппүтэ.
Дорҕоонноох киинэ. Дорҕоонноох киинэ диэн ойуута суруллубут дорҕоонноох (саҥа, музыка, тыас, дорҕоон эффектара) киинэ. Бастакы дорҕоонноох киинэни Парижка 1900 сылга көрдөрбүттэрэ. Ол эрэн ол кэмнээҕи ойуу уонна дорҕоон дьүөрэлээһинин технологиялара уонна фонограммалар үлэлэрин уратыктара мөлтөх буоланнар, киинэ оҥоруутун сыаната ыарахан буолан, дорҕоонноох киинэ 1920-с сылларга дылы улаханнык сайдыбатаҕа. 1925 сылга дорҕоону граммофон диискэтигэр суруйан киинэ ойуутун кытта дьүөрэлиир Vitaphone технология үөскээн дорҕоонноох киинэ сайдыыта барбыта. Маҥнайгы дорҕоонноох киинэлэри "саҥарар хартыыналар" (talking pictures, talkies) диэн ааттыыллара. Кинилэр алыс кылгас усталаах этилэр. 1927 сыл алтынньы 6 күнүгэр Джаз ырыаһыта (The Jazz Singer) диэн маҥнайгы уһун толору дорҕоонноох киинэ тахсыбыта. 1930-с сыллар саҕаланыыларыгар дорҕоонноох киинэлэр Холливудка күргүөмнүк уһуллар буолбуттара уонна мантан сылтаан Америка киинэ индустрията аан дойдуга бастаабыта.
United Artists. United Artists Corporation (эргиэн аата United Artists Digital Studios) диэн АХШ киинэ компанията. Салалтата Беверли Хиллс, Калифорния. Компанияны 1919 сыл олунньу 5 күнүгэр Дэвид Уорк Гриффит, Чарли Чаплин, Мэри Пикфорд уонна Дуглас Фэрбенкс олохтообуттара. Кинилэр баай киинэ магнаттара актердары аһары дьаһайалларын сөбүлээбэккэлэр, бэйэлэрэ баҕарбыттарынан көҥүллүк киинэ оҥорон атыылыыр студияланаары United Artists тэрийэргэ санаммыттара. 1930-с сылларга United Artists нөҥүө Уолт Дисней уонна Орсон Уэллс режиссердар, Дэвид Селзник, Сэмюэл Голдвин, Александр Корда, Вальтер Вангер продюсердар бэйэлэрин киинэлэрин таһаараллара. 1961 сылга Уэст Сайд остуоруйата диэн United Artists бастыҥ ситиһиилээх хайҕабыллаах киинэтэ тахсыбыта. Кини 11 Оскар уонна 3 Көмүс глобус бириэмийэлэрин ылбыта. United Artists таһаарбыт биллиилээх киинэ сериялара: Бондиана, Кытархай Пантера, Сердьо Леоне спагетти вестернара, Рокки. 1967 сылга Transamerica инвестициялыыр компания United Artists акцияларын 98% ылбыта. 1980 сылтан United Artists MGM бас билиитигэр баар.
Mitsubishi UFJ Financial Group. Mitsubishi UFJ Financial Group - Дьоппуон биир бөдөҥ баана уонна Аан Дойдуга биир бөдөҥ капитализациатынан, уопсай салайар актива - 9 триллион доллар (тэҥнээтэххэ Арассыыйа сыллааҕы барыһа 3 триллион доллар). Аатырбыт - Mitsubishi конгломератка холбонор.
Fortuna 500 компонеҥҥа оонньонор
2011 сылтан сир шаар глобальнай бааннар испииһэктэригэр киирэр
Ниэгыр. Ниэгыр эбэтэр Негыр (былыргы латыын тылыттан "Negro" - саха тылыгар хара, элбэх ахсааҥҥа харалар, khara эбэтэр kharalar) - саха тылыгар уонна сахаларга үксүн хара тириилээх дьону ааттыыллар, ол эбэтэр Африка олохтоохторун уонна афроамериканнары, Һаитилары. 
Кэнники дьон култуурата үрдээн негыр диэн тылы афрриканнар диэҥҥэ көһөрөллөр, тоҕо диэтэххэ негыр диэн тыл үөҕүү тыл курдукка сөп түбэһэр эбэтэр күлүү элэк өйдөбүлгэ.
Кыра Мэрмэйд (киинэ, 2023). Кыра Мэрмэйд эбэтэр Кыра Мөрмэйд ("The Little Mermaid", ааҕыллыытынан Зе Литл Мөрмэйд ааҥллыы уонна Зе Литл Мэрмэйд американныы) - АХШ фэнтези мүзикл киинэтэ, ыам ыйын 2023 сыллаахха Walt Disney оҥоһуутунан тахсыбыта Аан Дойдутааҕы прокатка. Киинэ 1989 мультик киинэҕэ кубулуута буолар.
Һалли Бейли. Һалли Бейли - америка актрисата уонна ырыаһыта , кулун тутар 27 күнүгэр 2000 сыллаахха Атлантаҕа төрөөбүтэ.
Fox Corporation. Fox Corporation ("Фокс Корпорейшн") - АХШ биир бөдөҥ медияконгломерата, Аан Дойдуга биир бөдөҥ. Руперт Мөрдок салайар.
Одиша суксурҕа харсыһыыта. 2023 сыл бэс ыйын 2 күнүгэр Индия илинигэр баар Одиша штатын Баласор хототун чугаһыгар үс суксурҕа харсыста. Харсыспыт суксурҕалар - икки пассажир суксурҕа (12841 Coromandel Express уонна 12864 SMVT Bengaluru–Howrah SF Express) уонна биир таһаҕас суксурҕа. Харсыһыы Bahanaga Bazar тимир суол станциятын чугаһыгар буолбут. Аччаабыта 295 киһи өлбүт, 1175 киһи эчэйбит. Бу 1995 сылга Фирозабад хото аттыгар буолбут 358 киһи өлүүлээх суксурҕа харсыһыытын кэнниттэн Индия тимир суолун ордук иэдээннээх саахала буолар.
Лаванда холбоһуга. Лаванда холбоһуга - диэн гей эбэтэр лесби бэйэтин сексуальнай ориентациатын кистээн натурал уолу/кыыһы кытта ыал буоларга холбоһук үөскэтэллэр. Итинник холбоһугу лаванда холбоһуга дииллэр, быһа холоон 8% холбоһук 100% хообоһуктартан лаванда буолар.
Disney General Entertainment Content. Disney General Entertainment Content ("Дисней Женераль Энтертеймент Контент") - АХШ тэрилтэтэ, Аан Дойдуга биир бөдөҥ телевидение активтарын салайааччы. Walt Disney конгломератка холбонор уонна 114 омук сиригэр көрдөрөр уонна иһитиннэрэр телеканаллары , радиостанциалары бас билэр.
Хоторн (Калифорния). Хоторн () диэн Калифорния штатын Лос Андьелес аймаҕын соҕуруулуу-арҕаатыгар баар хото. 2020 сыллааҕы сурутуунан олохтоохторун ахсаана 88,083 киһи.