Казах тыла. Казах тыла ("Қазақ тілі") диэн түүр тылларыттан биирдэстэрэ, олортон ногай уонна каракалпак тылларыгар чугас. Кыргыз, татар, башкурт, соҕуруу алтай тылларын кытта кыпчак бөлөҕөр киирэр.
Географията.
Казах тыла Казахстаҥҥа ил тыла, онно 10 млн. казах тыллаах баар. Икки мөлүйүөнтэн тахса Кытайга, 560.000 Россияҕа, 200.000 Монголияҕа. Ону таhынан казах тыллаахтар Орто Азияҕа (бастатан туран Узбекистаҥҥа), Афганистаҥҥа, Ираҥҥа, Түркийэҕэ уо.д.а. дойдуларга бааллар.
Алпаабыт.
ССРС үөрэҕириитин саҕаланыар диэри, Казахстаҥҥа араб суругун тутталлар. ССРС састаабыгар сылдьан, түүр тыллара бары латиницаҕа көһөн барбыттара, онтон иккиһин кириллицаҕа көспүттэрэ. ССРС ыһыллыытын кэнниттэн ыаллыы государстволар (Узбекистан, Туркменистан) 1993 сыллаахха латинскай сурукка көһөн барбыттара. Казахстаҥҥа правительство 2017 сылга эрэ быһаарыыны ылынна. Кини этэринэн, сүнньүнэн элбэх апострофтаах варианы оҥорбуттар. Ол кэнниттэн вариант буукубаларынан табыгаһа суох буукубаларынан эргийбиттэр. Вариант хаппыт, клавиатураны оҥорууга компаниялар итинник раскладканы оҥорорго аккаастаммыттара эбээт. үһүс вариант 2021 сыллаахха ылыллыбыта. Казахстан латиницаҕа 2025 сылга көһөр.
Суруга-бичигэ.
Билигин Казахстаҥҥа уонна Монголияҕа кирилл алпабыытынан тутталлар, онтон Кытайга олорор казахтар араб бичигинэн тутталлар. Президент Нурсултан Назарбаев укааһынан 2025 сыллаахха дылы Казахстан казах тылын суруга латин алпабыытыгар көһүөхтээх.
Казах тылын араас бичигинэн суруллубут Киһи быраабын бирдэһиллибит декларацията бастакы ыстатыйаттан быһа тардыы:
Казах литературнай тыла уонна уратылара.
Аныгы казах тыла диалектарга арахсыбат, ол эрэн үс (говор) баара биллэр: хотугулуу-илиҥҥи, соҕурууҥҥу уонна арҕааҥҥы, ол сүрүннээн казах үс жузтара (уустара) тарҕанан олорор сирдэригэр сөп түбэһэр. Атын дойдуларга өр кэмҥэ ойуччу олорбут буолан, Кытай (со5урууҥҥу уонна хотугулуу-илиҥҥи говордар) уонна Монгуол (хотугулуу-илиҥҥи говор) казахтарын саҥарар тылларын лексикалара кыра уратылардаах. Ол эрэн ол уратылар кэпсэтэр дьоҥҥо улахан мэһэйи үөскэппэттэр, бэйэ-бэйэлэрин судургутук өйдөһөллөр. Ол биир үксүн казах аҕатын уустара, хонууга олорор буоланнар, атын омуктардааҕар бэйэ-бэйэлэрин кытта сылдьыыһыылара элбэҕиттэн буолар. 
Казах судаарыстыбыннаһа сайдыбыт кэрчик кэмнэриттэн тутулуктанан араас кэмҥэ казах литературнай тыла хотугулуу-илиҥҥи уонна арҕааҥҥы говордорга олоҕурара. Билиҥҥи казах литературнай тыла дойду урукку киинин Алматы куорат говоругар олоҕурар. Сорох чинчийээччилэр барааба (Сибиир) татаардарын, харахалпаах уонна ногай тылларын казах тылын диалектарынан ааттыыллар. 
Казах литературнай тыла Абаай Кунанбаай уонна Ибрай Алтынсарин ыыппыт үлэлэрин түмүгэр XIX үйэ иккис аҥаарыгар олоҕурбута. Ол саҕана арааб алпабыыта киэҥник туттуллара. ССРС бары омуктарын суруга-бичигэ (славяннартан ураты) 1929 сыллаахха латыын алпабыытыгар көспүтэ уонна нэһилиэнньэни үөрэхтээһин күүскэ ыытыллыбыта. Ити кэмҥэ казах литературата муҥутуу сайдыбыта, үгүс элбэх саҥа суруйааччы, айымньы тахсыбыта. 1937 сыллаахха Казахстан суруйааччыларын Сойууһа тэриллибитэ. Ол кэннэ 1940 сыллаахха казах тылын суруга-бичигэ кириллицаҕа көспүтэ . 
Фонологията.
«В, ё, ф, ц, щ, ч, ъ, ь, э» буукубалар киирии тылларга эрэ туттуллаллар. 
Фонетика өттүгэр казах тыла атын түүр тылларыттан кыра уратылаах. 
Морфологията уонна синтаксиhа.
Солбуйар ааттар.
Казах тылыгар аҕыс сирэй солбуйар аат баар:
Түһүктэр.
Казах тылыгар 7 түһүк баар.