mariaria/ykt_dataset huggingface dataset:
Гарсия Тейшейра Луан. Луан Гарсия Тейшейра (; 1993 с. ыам ыйын 10 күнүгэр Бразилия Виториятыгар төрөөбүт) — бразилия футболиһа, "Васка да Гама" кулууп уонна Бразилия ыччакка сүүмэрдэммит хамаандатын көмүскээччитэ (защитник).
Карьерата.
«Васко да Гама».
Луан Виторияҕа төрөөбүт эрээри, Эспириту-Санту штат Фундане куораатыгар улааппыт. "Васко да Гама" футбол кулуубун иитиллээччитэ. Уол футболунан кыра эрдэҕиттэн олус үчүгэй таһымнаахтык үлүһүйэн оонньуура. Кинини биир күрэхтэһиигэ таба көрөн, Рио-де-Жанейроҕа кэлэн боруобаланан көрөгө ыҥырбыттара. Түмүгэр тириэньэрдэр Луаны хайҕаабыттара, онтон ыла кини карьерата саҕаламмыта. Кинини «Васко да Гамы» кулууп биир чаҕылхай сулуһа Мауро Галваҥҥа тэҥнииллэр.
2009 сыллаахха от ыйын 8 күнүгэр Луан кулуубу кытары бастакы профессиональнай хантыраагын түһэрсибитэ. Онтон 2012 сыллаахха от ыйын 3 күнүгэр кинини кулууп сүрүн хамаандатыгар көһөрбүттэрэ. Луан күн бүгүҥҥэ диэри хамаанда састаабыгар оонньуур. 
Аан дойдуга карьерата.
Луан Бразилия ыччакка сүүмэрдэммит хамаандатыгар киирэн аан бастакы улахан матчын 2010 сыл олунньу 23 күнүгэр ЮАР хамаандатын утары оонньообута. Ол кэннэ Кенияны кытары оонньууга бастакы голун киллэрбитэ. 2013 сыллаахха Луан Бразилия сүүмэрдэммит хамаандатын састаабыгар киирэн, Соҕуруу Эмиэрикэҕэ ыытыллыбыт Ыччат аан дойдутааҕы чөмпүйэнээтигэр киирсибитэ. 2016 сыллаахха эмиэ Бразиялия сүүмэрдэммит хамаандатыгар киирэн, Рио-де-Жанейро куоракка ыытыллар Олимпиада оонньууларыгар кыттыбыта.
Са Андре. Андре Резенде Са (; 1977 с. ыам ыйын 6 күнүгэр Бразилия Белу-Оризонтитыгар төрөөбүт) — Бразилия профессиональнай тиэннисчитэ; "Большой шлем" турнир пааранан киирсиигэ күрэҕин полуфиналиһа (Уимблдон-2007); бааранан киирсиигэ АТР уон турнирын кыайыылааҕа; Панамериканскай оонньуулар тиэннискэ турнирдарынан чөмпүйүөнэ.
Уопсай информация.
Андре тиэннискэ убайа Винисиуһу батыһан аҕыс сааһыгар кэлбит. Андре менеджеринэн аҕата Жозе үлэлиир.
Андре оҕо сылдьан тиэнниһи сэргэ Ник Боллетьери академиятыгар баскетболунан дьарыктаммыт. 
Успуорка карьерата.
Профессиональнай карьератын 1996 сыллаахан саҕалаабыт. 1997 сыллаахха Мексикаҕа ыытыллыбыт АТР турнирыгар финал чиэппэригэр тиийбит. 1998 сыллаахха  ATP Challenger Series үс турнирыгар кыайбыт уонна "Большой шлем" чөмпүйэнээт иһинэн киирэр Уимблдон күрэхтэһиитин сүрүн сеткатыгар хапсан аан бастакытын оонньообут. 1998 сыллаахха Сан-Хосеҕа ыытыллыбыт АТР турнирыгар аан бастакытын пааранан киирсиигэ финалга киирэр. 1999 сыллаахха Challenger сиэрийэ үс турнирын кыайар. 2000 сыллаахха Мемфискэ ыытыллыбыт АТР турнирыгар полифиналга хапсар. 2001 сыллаахха Гонкоҥҥа ыытыллыбыт турнирга Карстен Браһы кытта пааранан киирсиигэ кыайар. 2002 сыллаахха Уимблдон турнирыгар финал чиэппэригэр тахсан улахан ситиһиилэнэр. 
2004 сыллаахха Флавио Сареттаны кытары Австралия аһаҕас чөмпүйэнээтигэр финал чиэппэригэр тахсар. 2007 сыллаахха Марсело Мелоны кытары Эшторилга ыытыллыбыт турнирга бастыыр. Эмиэ ити сыл Уимблдон турнирын полуфиналыгар уонна АХШ чөмпүйэнээтин финалын чиэппэригэр тахсар. 2008-2009 сс. Марсело Мелоны ытары түөрт турнирга бастыыр: Коста-де-Супка, Пёрчах-ам-Вёртерзегэ, Кицбюэлгэ уонна Ниццеҕэ. 
2016 сыл сайыныгар Бразилия тиэннискэ сүүмэрдэммит хамаандатыгар киирэн, Рио-де-Жанейроҕа ыытыллар Олимпиадаҕа киирсэр.
Степанова Инна Яковлевна. Инна Яковлевна Степанова (1990 с. муус устар 17 күнүгэр РФ Бүрээт өрөспүүбүлүкэтин Улан-Удэ куоратыгар төрөөбүтэ) — Арассыыйа спортсмена, охчут, 2016 сыллааҕы Олимпиада үрүҥ көмүс призера, 2015 сыллааҕы сайыҥҥы Универсиада боруонса призера.
Успуорка карьера.
Саҕаланыыта.
Оҕунан ытыыга Аан дойду кубогын араас түһүмэхтэригэр хамаанданан да, соҕотоҕун да хас да төгүллээн бириистээх миэстэлэргэ тиксибитэ.
2010 сыллаахха Италия Роверетотыгар Ксения Перованы уонна Наталья Эрдыниеваны кытары Испания сүүмэрдэммит хамаандатын (202:195) кыайан, бастаабыттара. Биирдиилээн бастыыр иһин киирсиигэ бастаабыта, оттон микстеҕэ 5-с миэстэ буолбута.
2011 сыллаахха Бангкока Азия Гран-притыгар биирдиилээн бастыыр иһин күрэххэ уонна микстеҕэ бастаабыта, хамаанданан 3-с буолбута. Эмиэ ити сыл Дьобуруопа уонна Сир ортото байҕал (Анталья) Гран-притыгар хамаанданан бастаабыта, микстеҕэ Баир Баденовы кытары иккис буолбута, оттон биирдиилээн кирэххэ үһүстээбитэ.
2012 сыллаахха Дьобуруопа Гран-притыгар хамаанданан бастаабыта, тус киирсиигэ 3-с буолбута.
2012 с. Олимпиада.
Биирдиилээн бастыыр иһин киирсиигэ квалификация түһүмэҕэр 653 очукуону ылан 17-с буолбута уонна күрэхтэһииттэн туораабыта.
Хамаанданан киирсиигэ Ксения Перованы уонна Кристина Тимофееваны кытары финал ⅛ 215:208 ахсаанынан Улуу Британия хамаандатын кыайбыттара. Финал чиэппэригэр тайбааннары кытары киирсибиттэрэ уонна эбии ытыыга 216(28):216(26) ахсаанынан кыайбыттара. Полуфиналга КНР хамаандатыгар хотторбуттара (207:208). Үһүс миэстэ иһин киирсиигэ 2 очукуонан дьоппуоннартан кыайтарбыттара (207:209).
2016 с. Олимпиада.
2016 сыллаахха Бразилия Рио-де-Жанейро куоратыгар ыытыллыбыт Олимпиадаҕа боруонса мэтээли ылбыта.
Үөрэҕэ.
Бурятиятааҕы судаарыстыбаннай университет Физическэй култуураҕа факультетын устудьуона.
Сөбүлүүр дьарыга.
Муусука, массыына.
Отарсултанов Джамал Султанович. Джама́л Султа́нович Отарсулта́нов (1987 с. муус устар 14 күнүгэ ССРС, Дагестан САСӨ, Хасавюрт оройуонун Солнечное сэлиэнньэтигэр төрөөбүтэ) — нуучча тустууга, 2012 с. Олимпиада 55 киилэҕэ кыайыылааҕа, 2008, 2011, 2012 сс. Дьобуруопа, 2012 с. Арассыыйа чөмпүйэнээтин кыайыылааҕа, РФ успуордун үтүөлээх маастара. Омугунан Чечен.
Биографията.
Джамал Отарсултанов 1987 сыллаахха муус устар 14 күнүгэр Хасавюрт оройуонун Солнечнай сэлиэнньэтигэр төрөөбүтэ. Физическэй култуура Москубатааҕы судаарыстыбаннай академиятын устудьуона.
Бредшоу Бенджамин. Бенджамин Джозеф Бредшоу (; 1879 сыллаахха атырдьах ыйын 15 күнүгэр төрөөбүт, 1960 сыллаахха муус устар 19 күнүгэр Нью-Йорк куоракка олорон өлбүт) — Эмиэрикэ тустууга, 1904 сыллаахха ыытыллыбыт Олимпия оонньууларын кыайыылааҕа. 1903 сыллаахха ыытыллыбыт АХШ тустууну таптааччыларын чөмпүйэнээтин кыайыылааҕа.
1904 сыллаахха Сент-Луиска ыытыллыбыт Олимпиадаҕа Бредшоу 61,2 киилэҕэ диэри эрэ ыйааһыҥҥа киирсибитэ.  Оннон кини финалга Теодор Мак-Лира утары тахсан, кыайан, көмүс мэтээлгэ тиксибитэ.
Бенджамин Бредшоу туһунан информация бэрт сэдэх.
Модосян Владимир Гегамович. Владимир Гегамович Модосян (1958 сыллаахха бэс ыйын 16 күнүгэр Грузин ССР Гори куоратыгар төрөөбүт) — Сэбиэскэй Сойуус көҥүл тустууга бөҕөһө, ССРС икки төгүллээх чөмпүйүөнэ (1986 уонна 1987), Дьобуруопа чөмпүйэнээтин призёра (1982 уонна 1987), Аан дойду кубогын хаһаайына (1985), Аан дойду чөмпүйүөнэ (1986), Үтүө санаа оонньууларын кыайыылааҕа (1986). ССРС успуордун маастара (1986). Арассыыйа үтүөлээх тириэньэрэ (2011).
Биографията.
Владимир Модосян көҥүл тустуунан 1968 сыллаахтанан дьарыктанар саҕалаабыт. 1975 сыллаахха Красноярскай куоракка көһөн тиийэн ССРС үтүөлээх тириэньэрэ Дмитрий Миндиашвили салалтатынан дьарыктанар буолбут. 1982-1987 сыллардаахха Владимир Модосян ССРС көҥүл тустууга сһһмэрдэммит хамаандатыгар киирэрэ. 1986 сыл киниэхэ хаһааҥҥытааҕар даҕаны ситиһиилээхтик ааспыта -- ССРС, Аан дойду чөмпүйэнээттэригэр, Үтүө санаа оонньууларыгар бастаабыта.
Усуорка карьератын түмүктээн баран тириэньэр үлэтигэр ылсыбыта. Билигин кини Арассыыйа көҥүл тустууга тириэньэрдэрин ыстаабыгар киирсэр. Владимир Модосян саамай биллэр, ситиһиилээх иитиллээччилэрэ -- Арассыыйа чөмпүйүөнэ, Аан дойду чөмпүйэнээтин призера Альберт Саритов уонна Арассыыйа алта, Аан дойду икки төгүллээх чөмпүйүөнэ Виктор Лебедев.
Мамиашвили Михаил Геразиевич. Михаил Гера́зиевич Мамиашви́ли (1963 сыл, сэтинньи 21 күнэ, Конотоп, Сумскай уобалас, Украинска ССР, ССРС) — греко-римскэй истииллээх сэбиэскэй тустуук, Олимпиада чөмпүйүөнэ, ССРС Успуордун үтүөлээх маастара (1988), ССРС уонна Арассыыйа үтүөлээх тириэньэрэ (1992), Арассыыйа спортивнай тустууга федерациятын бэрэсидьиэнэ (ФСБР).
Биографията.
Михаил Мамиашвили 1963 сыллахха сэтинньи 21 Украина Сумскай уобалаһын Конотоп куоратыгар төрөөбүт. Аҕата — Мамиашвили Герази Арчилович (1937—1997). Ийэтэ — Мамиашвили Вера Григорьевна (1938 с.т.). Михаил тустуунан Конотопка олорон 13 сааһыттан дьарыктанан барбыт. 1978 сыллахха Москубаҕа көһөн кэлбит уонна Э.К. Задыханов салалтатынан "Трудовые резеры" тустууктары Олимпиадаҕа бэлэмниир кииҥҥэ дьарыктанан саҕалаабыт. "Трудовые резервы" успуорт уопсастыба аатыттан туста сылдьыбыта.
1982 сыллаахха Бүтүн Сойуустааҕы ыччаттар оонньууларын кыайбыта, 1983 -- ССРС Норуоттарын спартакиадатын, Аан дойду юниордарга чөмпүйэнээтин, ССРС чөмпүйэнээтин. 1983 сыллаахха Киевка тустууга Аан дойду чөмпүйүөнэ буолбута уонна чөмпүйэнээт саамай эдэр, техничнай бөҕөһө ааты ылбыта.
1988 сыллаахха Сеулга ыытыллыбыт Олимпия оонньууларыгар 82 киилэҕэ диэри ыйааһыҥҥа тустубута.
Киирсиилэргэ:
Финалга Тибор Комаромины (Венгрия) 10-1 ахсаанынан кыайан, Олимпиада чөмпүйүөнэ буолбута.
Михаил Мамиашвили Омскайдаҕы Физическэй култуура судаарыстыбаннай институтун уонна Физическэй култуура байыаннай институтун успуорт устурууктардарын кууруһун бүтэрбитэ (1990).
С 1991 сыллаахха карьерартын түмүктээбитин кэннэ, Арассыыйа греко-римскай тустуутугар сүүмэрдэммит хамаандатын сүрүн тириэньэринэн анаммыта. 1992 сыллааҕы Олимпиадаҕа СНГ Холбоһуктаах хамаандаларын сүрүн тириэньэрэ. 1998-2002 сыллардаахха -- ЦСКА начаалынньыга. 1995 сылтан -- Арассыыйа спортивнай тустуугу федерациятын вице-бэрэсидьиэнэ. 2001 сыллаахтан — Арассыыйа спортивнай тустууга федерациятын бэрэсидьиэнэ. Тустууну таптааччылар Норуоттар икки ардыларынааҕы федерацияларын (FILA) бүрүөтүн чилиэнэ. Арассыыйа Национальнай Олимпийскай кэмитиэтин ситэриилээх кэмитиэтин чилиэнэ. 2001 сылтан -- Арассыыйа Олимпийскай кэмитиэтин вице-бэрэсидьиэнэ.
2015 сыл балаҕан ыйыгар Мамиашвилига АХШка киирэр визани биэрэри аккаастаабыттара.
Тус олоҕо.
Москуба куоракка олорор. Кэргэннээх, үс кыыстаах, 2012 сыл от ыйыгар төрөөбүт уоллаах. Ойоҕо — Мамиашвили Маргарита Владимировна (1962 с.т.). Оҕолоро: Мамиашвили Тамара (1984 с.т.), Мамиашвили Татиана (1989 с.т.), Мамиашвили Елизавета (2000 с.т.). Иллэҥ кэмигэр Лаки диэн сөбүлүүр ытын кытары бодьуустаһар. Украина норуодунай ырыаларын сөбүлүүр. Орто кыыһа Татиана МГИМОну бүтэрбитэ, аатырбыт режиссер Федор Бондарчук уола Сергей ойоҕо. Татианалаах Сергей 2012 сыл ахсынньытыгар Маргарита, оттон 2014 сыл ыам ыйыгар Вера диэн кыыстаммыттара.
Библиографията.
Үгүс билим-мэтиэдикэ үлэлэрин ааптара уонна кыттыгас ааптара, ол иһигэр:
Б. э. инн. I үйэ. Биһиги эрабыт иннинэ I үйэ
Ганзоригийн Мандахнаран. Ганзоригийн Мандахнаран (монг. Ганзоригийн Мандахнаран, 1986 сыллаахха ыам ыйын 11 күнүгэр төрөөбүт) — Монгуол тустууга, аан дойду чөмпүйэнээттэрин призера.
1986 сыллаахха Зуунмодка төрөөбүт. 2010 сыллаахха Азия Оонньууларын чөмпүйүөнэ буолбута. 2013 сыллаахха Азия Оонньууларыгар үрүҥ көмүс мэтээли ылбыта, оттон Аан дойду чөмпүйэнээтигэр -- боруонсаны. 2014 сыллаахха Аан дойду чөмпүйэнээтигэр эмиэ үһүс миэстэ буолбута. 2016 сыллаахха Монголия көҥүл тустууга сүүмэрдэммит хамаандатыгар киирэн, Бразилия Рио-де-Жанейро куоратыгар ыытыллыбыт Олимпиада оонньууларыгар кыттыбыта. 65 киилэҕэ диэри ыйааһыннаах бөҕөстөргө финалга тахсан бастакы миэстэ иһин Узбекистан бөҕөһө Наврузовтыын киирсибитэ. Тустуу иккис түһүмэҕэр 7:6 ахсаанынан кыайан иһэн, киирсии бүтэрэ 10-ча сөкүүндэ хаалбытын кэннэ, кыайдым дии санаан үөрэн, утарылаһааччытыттан куотан, сэрэтии ылан кыайтарбыта. Тириэньэрдэрэ судьуйа кэллиэгийэтигэр бырачыас түһэрэн мөккүһэ сатаабыттара эрээри, туһа тахсыбатаҕа. Түмүгэр Ганзоригийн Олимпиада үрүҥ көмүс призера буолбута.
Иккис сайыҥҥы олимпийскай оонньуулар. Иккис сайыҥҥы олимпийскай оонньуулар 1900 сыллаахха ыам ыйын 14 күнүттэн алтынньы 28 күнүгэр дылы Париж куоракка буолбут.
Бу оонньуу Аан дойду быыстапкатын кытта тэҥҥэ ыытыллыбыт. Оонньууга 997 кыттааччы, ол иһигэр 22 дьахтар кыттыбыт. 24 дойдуттан 95 кэмпилиэк мэдээли 20 спорт көрүҥэр ылбыттар.
Үһүс сайыҥҥы олимпийскай оонньуулар. Үһүс сайыҥҥы олимпийскай оонньуулар 1904 сыллаахха от ыйын1 күнүттэн сэтинньи ый 23 күнүгэр дылы Сент -Луис (АХШ) ыытыллыбыт. Барыта 651 кыттааччы, ол иһигэр 6 дьахтар 12 дойдуттан күрэхтэспиттэр. 94 кэмпилиэк мэтээли 18 спорт көрүҥэр ылбыттар.
Исмаил Мусукаев. Исмаи́л Тиму́рович Мусука́ев (, , Россия) — Кабардино-Балкария көҥүл тустууга бөҕөһө. 2016 сыл Арассыыйа чемпионатыгар кыайтаран баран истериканы тардыбыт киһи буолар. 2015 сыллаах Арассыыйа көҥүл тустууга үрүҥ көмүс бирииһи ылбыта. Кыттар категорията 57 кг дылы.
Олоҕун олуктара.
Родился 28 января 1993 сыл тохсунньу 28 күнүгэр Нальчик куоракка төрөөбүтэ. Көҥүл тустуунан 12 саастааҕыттан дьарыктанар. Тренера Шеме Шемеев уонна Юсуп Ажоев.
2015 сыллаахха Арассыыйа чемпионатыгар Лебедев Викторга хотторон үрүҥ көмүс бирииһи ылбыта. .
Төрдүс сайыҥҥы олимпийскай оонньуулар. Тердус сайыҥҥы олимпийскай оонньуу 1908 сыллаахха муус устар 27 күнүттэн алтынньы 31 күнүгэр дылы Лондон куоракка (Великобритания) ыытыллыбыт. Барыта 2008 кыттааччы 22 дойдуттан күрэхтэспиттэр. Сана Зеландия Австралия спортсменнарын кытта кыттыһан биир хамаанда Австралазия диэни туруорбут. 110 кэмпилиэк мэтээл 22 спорт көрүҥэр оонньотуллубут.
Бэһис сайыҥҥы олимпийскай оонньуулар. Бэһис сайыҥҥы олимпийскай оонньуу 1912 сыллаахха бэс ыйын 5 күнүттэн 27 күнүгэр дылы Стокгольм куоракка (Швеция) ыытыллыбыт. Барыта 2407 кыттааччы 28 дойдуттан күрэхтэспиттэр. 109 кэмпилиэк мэтээл оонньоммут. Маҥнайгынан электроннай чаһы уонна фотофиниш туттуллубут.
Алтыс сайыҥҥы олимпийскай оонньуулар. Алтыс сайыҥҥы олимпийскай оонньуулары (эбэтэр 1916 Сайыҥҥы Олимпия оонньуулара), 1912 сыл ыам ыйын 27 күнүгэр МОК быһаарыытынан Берлин куоракка 1916 сыллаахха ыытыллыахтаах этэ. Ол эрэн Маҥнайгы Аҕа дойду сэриитэ саҕаламмытынан оонньуу тохтотуллубут. Бу оонньууларга анаан Берлиҥҥэ саҥа стадион тутуллан бэлэм буолбута. Улахан этиинэн кыһыҥҥы Олимпийскай нэдиэлэни ыытыы буолбута.Баден- Вюртембергка ыытыллыахтаах этэ.
Сэттис сайыҥҥы олимпийскай оонньуулар. Сэттис сайыҥҥы олимпийскай оонньуу Антверпен куоракка (Бельгия)1920 сыллаахха атырдьах ыйын 14 күнүттэн 29 күнүгэр дылы ыытыллыбыт. Кыттааччы ахсаана 29 дойдуттан 2626 эбит. Барыта 154 кэмпилиэк мэтээл 26 спорт көрүҥэр оонньоммут.
Ахсыс сайыҥҥы олимпийскай оонньуу. Ахсыс сайыҥҥы олимпийскай оонньуу Париж куоракка (Франция)1924 сыллаахха от ыйын 5 күнүттэн 27 күнүгэр дылы ыытыллыбыт. Кыттааччы ахсаана 44 дойдуттан 3089 эбит. Барыта 126 кэмпилиэк мэтээл 17 спорт көрүҥэр оонньоммут.
Тохсус сайыҥҥы олимпийскай оонньуу. Тохсус сайыҥҥы олимпийскай оонньуу Амстердам куоракка (Нидерланды) 1928 сыллаахха ыам ыйын 17 күнүттэн атырдьах ыйын 12 күнүгэр дылы ыытыллыбыт. Кыттааччы ахсаана 46 дойдуттан 2883 эбит. Барыта 109 кэмпилиэк мэтээл 14 спорт көрүҥэр оонньоммут.
Онус сайыҥҥы олимпийскай оонньуу. Онус сайыҥҥы олимпийскай оонньуу Лос -Анджелес куоракка (АХШ)1932 сыллаахха от ыйын 30 күнүттэн атырдьах ыйын 14 күнүгэр дылы ыытыллыбыт. Кыттааччы ахсаана 37 дойдуттан 1332 эбит. Барыта 117 кэмпилиэк мэтээл 14 спорт көрүҥэр оонньоммут.
Йока Тони. Тони Йока (фр. "Tony Yoka", 1992 сыллаахха муус устар 28 күнүгэр төрөөбүт) — боронсуус любитель-боксуора, 2015 с. аан дойду чөмпүйүөнэ, 2015 с. Дьобуруопа оонньууларын призера.
Биографията.
1992 сыллаахха Франция Париж куоратыгар төрөөбүт.
Успуорка карьерата.
2010 сыллаахха Сингапурга ыытыллыбыт Ыччаттар Олимпийскай оонньууларыгар Саҥа Зеландия боксуора Джозеф Паркеры кыайан, чөмпүйүөн аатын сүкпүтэ. Ол кэннэ эмиэ ити сыл Юниордар аан дойдутааҕы чөмпүйэнээттэригэр үрүҥ көмүс призер буолбута.
2012 сыллаахха Тони Лондоннааҕы Олимпиадаҕа супер-ыарахан ыйааһыҥҥа (91 кг үөһэ) кыттыбыта. Ол гынан баран тута бастакы киирсиитигэр Канада боксуора Саймон Кинҥа 16+:16 ахсаанынан хотторон, 9-с эрэ миэстэ буолбута.
2015 с. бэс ыйыгар Дьобуруопа бастакы оонньууларыгар боруонса мэтээлгэ тиксибитэ. Эмиэ ол сыл алтынньытыгар Дохаҕа ыытыллыбыт Аан дойду чөмпүйэнээтигэр бастаабыта.
Пити Адам. Адам Пити (, 1994 с. ахсынньы 28 күнүгэр Улуу Британия Аттоксетерыгар төрөөбүт) — Британия харбыы:ыта, аан дойду үс төгүллээх, Дьобуруопа аҕыс төгүллээх чөмпүйүөнэ, кылгас кэрчиккэ Аан дойду чөмпүйэнээтин үс төгүллээх үрүҥ көмүс призера, Содружество оонньууларын икки төгүллээх чөмпүйүөнэ, 50 уонна 100 миэтэрэҕэ браһынан харбааһыҥҥа аан дойду рекордсмена.
Биографията.
Адам Пити Дьобуруопа чөмпүйэнээтигэр аан бастаан 2013 сыллаахха кыттыыта эрээри, бириистээх миэстэҕэ тиксибэтэҕэ.
2014 сыллаахха Содружество оонньууларыгар 2 кыһыл көмүс уонна 1 үрүҥ көмүс мэтээлгэ тиксибитэ. Ол кэнниттэн Дьобуруопа чөмпүйэнээтигэр кытта 4 кыһыл көмүс мэтээли ылбыта. Онтун ааһан 50 миэтэрэҕэ браһынан харбааһыҥҥа аан дойду рекордун олохтообута. Аан дойду кылгас ууга (на короткой воде) чөмпүйэнээтигэр үс үрүҥ көмүс мэтээли иилиммитэ. Эмиэ ол сыл Адамы Дьобуруопаҕа сыл бастыҥ харбыыһытынан ааттаабыттара
2015 сыллаахха национальнай чөмпүйэнээккэ 100 миэтэрэҕэ браһынан харбааһыҥҥа аан дойду рекордун олохтообута. Аан дойду чөмпүйэнээтигэр 100 миэтэрэҕэ харбааһыҥҥа бастаабыта. Ол кэннэ полуфиналга 50 миэтэрэҕэ харбааһыҥҥа аан дойду рекордун олохтообута, оттон финалга тахсан эмиэ ити кэрчиккэ бастаабыта. Эмиэ ити күрэхтэһиигэ булкаас эстэпиэтэҕэ үһүс кыһыл көмүс мэтээлин сүүйбүтэ уонна аан дойду рекордун олохтообута.
2016 сыллаахха Бразилия Рио-де-Жанейротыгар буолбут Олимпиадаҕа финалга 100 миэтэрэни барһынан харбааһыҥҥа 57,13 сөкүүндэнэн кэлэн, аан дойду рекордун олохтообута.
Марина Арзамасова. Марина Александровна Арзамасова (белор. Марына Аляксандраўна Арзамасава, төрөөбүтүнэн Котович (белор. Катовіч); 1987 с. ахсынньы 17 күнүгэр Минскэй куоракка төрөөбүт) — белорусския чэпчэки атлетикаҕа спортсмена, Аан дойду 2015 сыллааҕы, Дьобуруопа 2014 сыллаахха 800 миэтэрэҕэ сүүрүүгэ чөмпүйүөнэ. «Белоруссия спортивнай Олимпа» бириэмийэ лауреата (2014), Беларусь Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх маастара (2016).
Күрэхтэһиилэр.
Лондон 2012.
Лондоннааҕы Олимпиадаҕа 800 миэтэрэҕэ сүүрүүгэ кыттыбыта. Бэһис барыллааһын сүүрүүгэ 4-с миэстэ буолбута. Онон полуфиналга кыайан киирбэтэҕэ (хас биирдии сүүрүүттэн үс бастыҥ эрэ талыллара). Ол гынан барана Марина бастаабыт кыыстан баара-суоҕа 0,10 сөк, оттон үһүстээбит Кения кыыһа Чероно Коэчтан 0,02 сөк хаалбыта. Ити сүүрүүгэ иккис миэстэни кэлин, 2013 с., күрэхтэһииттэн туоратыллыбыт, Лондоннааҕы түмүктэрэ сотуллубут Арассыыйа атлета Елена Аржакова ылбыта.
2014 с. Дьобуруопа чөмпүйэнээтигэр.
Дьобуруопа чэпчэки атлетикаҕа чөмпүйэнээтигэр Марина Арзамасова икки эргиири 1.58,15, сүүрэн кэлэн, Британия уонна Польша спортсменнарын кыайан, Дьобуруопа ити дьыллааҕы бастыҥ бириэмэтин көрдөрбүтэ. 
Рио 2016.
Риотааҕы Олимпиада 800 миэтэрэҕэ барыллааһын сүүрүүтүгэр Арзамасова 1:58.44 кэлбитэ. Полуфинал сүүрүүтүгэр бириэмэтэ -- 1:58.87. Ол гынан баран финал киирсиитигэр (800 м) 1:59.10. бириэмэлээх баара-суоҕа сэттиһинэн кэлбитэ. Бастакы -- Кастер Семеня (1:55.28), иккис -- Франсина Нийонсаба (1:56.49), үһүс -- Маргарет Вамбуи (1:56.89) буолбуттара.
Франк Чамисо. Франк Чамисо Маркес (исп. "Frank Chamizo Márquez", 1992 сыллаахха от ыйын 10 күнүгэр төрөөбүт) — Куубаттан төрүттээх Италия тустууга, Аан дойду, Дьобуруопа уонна Панамериканскай оонньуулар чөмпүйүөннэрэ, Дьобуруопа оонньууларын призера.
Биографията.
Франк Чамисо 1992 сыллаахха от ыйын 10 күнүгэр Куба Матансасетыгар төрөөбүт. 2010 сыллаахха Панамериканскай оонньуулар чөмпүйүөннэринэн, Аан дойду чөмпүйэнээтин боруонса призерунан буолбут.
2013 сылтан саҕалаан Италия аатыттан тустар. 2015 сыллаахха Дьобуруопа оонньууларын үрүҥ көмүс призера буолбута. 2015 сыллаахха балаҕай ыйыгар Лас-Вегаска ыытыллыбыт Аан дойду чөмпүйэнээтигэр бастаабыта уонна Италияттан мэтээллэммит соҕотох спортсмен буолбута. 2016 сыллаахха кулун тутарга Ригаҕа ыытыллыбыт Дьобуруопа чөмпүйэнээтигэр бастаабыта. 
Рио 2016.
2016 сыллаахха Бразилия Рио-де-Жанейро куоратыгар ыытыллыбыт сайыҥҥы Олимпиадаҕа Италия сүүмэрдэммит хамаандатын аатыттан тустан боруонса мэтээли ылбыта.
Уон биирис сайыҥҥы олимпийскай оонньуу. Уон биирис сайыҥҥы олимпийскай оонньуу Берлин куоракка (Германия)1936 сыллаахха атырдьах ыйын 1 күнүттэн атырдьах ыйын 16 күнүгэр дылы ыытыллыбыт. Кыттааччы ахсаана 49 дойдуттан 4066 эбит. Барыта 129 кэмпилиэк мэтээл 19 спорт көрүҥэр оонньоммут.
Оргкомитет Генеральнай сэкиритээрэ Карл Дим этии киллэрбитинэн аан бастаан олимпийскай уот эстафетата ыытыллыбыт. Уоту Олимпияттан сүүрүктэр факелга тутан эстафета курдук илииттэн илиигэ биэрэннэр аҕалбыттар. Мантан ыла бу олимпийскай традицияҕа кубулуйбут. Оонньуу аһыллыытын телевидениенан быьа эфииргэ кердербуттэр, онтон күрэхтэһиилэри устан Лени Рифеншталь «Олимпия» диэн документальнай киинэ таһаарбыт.
Уон иккис сайыҥҥы Олимпиада. XII сайыҥҥы Олимпиада (эбэтэр 1940 Сайыҥҥы Олимпия оонньуулара), Токио куоракка (Япония) 1940 сыллаахха балаҕан ыйын 21 күнүттэн алтынньы 6 күнүгэр дылы ыытыллыахтаах этэ. Ол эрээри 1938 сыллаахха Япония оонньуу ыытартан батыммыта, онон Хельсинки куорат (Финляндия) от ыйын 20 күнүттэн атырдьах ыйын 4 күнүгэр дылы ыытарга былааннаммыта. 
Ол гынан баран 1939 сыллаахха сэрии саҕаламмытынан (кэлин Иккис аан дойду сэриитэ диэн ааттаммыта) 1940 сыллаахха ыам ыйын 2 күнүгэр МОК бэрэсидьиэнэ Байе-Латур МОК чилиэннэригэр Оонньуу ыытыллара тохтотулларын туһунан суруйбут.
Уон үһүс сайыҥҥы олимпийскай оонньуу. Уон үһүс сайыҥҥы олимпийскай оонньуу 1939 сыллаахха бэс ыйыгар МОК быһаарыытынан Лондон куоракка (Великобритания)1944 сылга ыытыллыахтаах эбит. Аҕа дойду сэриитэ буола турарынан Оонньуу ыытыллыбатах. Бу Оонньуулар МОК 50 сылыгар ананыахтаах этилэр. Төһө да сэрии буола турдар, Швейцарияҕа Лозаннаҕа МОК штаб- квартиратыгар 1944 сыл бэс ыйын 17-19 күннэригэр үбүлүөйү бэлиэтээбиттэр.
Уон төрдүс сайыҥҥы олимпийскай оонньуу. Уон төрдүс сайыҥҥы олимпийскай оонньуу Лондон куоракка (Великобритания)1948 сыллаахха от ыйын 29 күнүттэн атырдьах ыйын 14 күнүгэр дылы ыытыллыбыт. Кыттааччы ахсаана 59 дойдуттан 4099 эбит. Барыта 136 кэмпилиэк мэтээл 17 спорт көрүҥэр оонньоммут.
Уон бэһис сайыҥҥы олимпийскай оонньуу. Уон бэһис сайыҥҥы олимпийскай оонньуу Хельсинки куоракка (Финляндия)1952 сыллаахха от ыйын 19 күнүттэн атырдьах ыйын 3 күнүгэр дылы ыытыллыбыт. Кыттааччы ахсаана 69 дойдуттан 4407 эбит. Барыта 149 кэмпилиэк мэтээл 17 спорт көрүҥэр оонньоммут.
Уон алтыс сайыҥҥы олимпийскай оонньуу. Бу оонньуу уратыта диэн икки дойдуга ыытыллыбыт. Уон алтыс сайыҥҥы олимпийскай оонньуулар Мельбурн куоракка (Австалия)1956 сыллаахха сэтинньи ый 22 күнүттэн ахсынньы ый 8 күнүгэр дылы уонна Стокгольм куоракка (Швеция) бэс ыйын 10-17 күннэригэр ат спорда ыытыллыбыттар. Кыттааччы ахсаана 67 дойдуттан 3184 эбит. Барыта 145 кэмпилиэк мэтээл 17 спорт көрүҥэр оонньоммут.
Уон сэттис сайыҥҥы олимпийскай оонньуу. Уон сэттис сайыҥҥы олимпийскай оонньуу Рим куоракка (Италия)1960 сыллаахха атырдьах ыйын 25 күнүттэн балаҕан ыйын 11 күнүгэр дылы ыытыллыбыт. Кыттааччы ахсаана 83 дойдуттан 5348 эбит. Барыта 150 кэмпилиэк мэтээл 17 спорт көрүҥэр оонньоммут.
Уон ахсыс сайыҥҥы олимпийскай ооньуу. Уон ахсыс сайыҥҥы олимпийскай оонньуу Токио куоракка (Япония)1964 сыллаахха алтынньы ый 10 күнүттэн алтынньы ый 24 күнүгэр дылы ыытыллыбыт. Кыттааччы ахсаана 93 дойдуттан 5151 эбит. Барыта 163 кэмпилиэк мэтээл 19 спорт көрүҥэр оонньоммут.
Уон тохсус сайыҥҥы олимпийскай оонньуу. Уон тохсус сайыҥҥы олимпийскай оонньуу Мехико куоракка (Мексика)1968 сыллаахха алтынньы ый 12 күнүттэн 27 күнүгэр дылы ыытыллыбыт. Кыттааччы ахсаана 112 дойдуттан 5530 эбит. Барыта 172 кэмпилиэк мэтээл 20 спорт көрүҥэр оонньоммут.
Сүүрбэһис сайыҥҥы олимпийскай оонньуу. Сүүрбэһис сайыҥҥы олимпийскай оонньуу Мюнхен куоракка (ФРГ)1972 сыллаахха атырдьах ыйын 26 күнүттэн балаҕан ыйын 10 күнүгэр дылы ыытыллыбыт. Кыттааччы ахсаана 121 дойдуттан 7170 эбит. Барыта 195 кэмпилиэк мэтээл 23 спорт көрүҥэр оонньоммут.
Сүүрбэ биирис сайыҥҥы олимпийскай оонньуу. Сүүрбэ биирис сайыҥҥы олимпийскай оонньуу Монреаль куоракка (Канада)1976 сыллаахха от ыйын 17 күнүттэн атырдьах ыйын 1 күнүгэр дылы ыытыллыбыт. Кыттааччы ахсаана 92 дойдуттан 6028 эбит. Барыта 198 кэмпилиэк мэтээл 21 спорт көрүҥэр оонньоммут.
Сүүрбэ үһүс сайыҥҥы олимпийскай оонньуу. Сүүрбэ үһүс сайыҥҥы олимпийскай оонньуу Лос-Анджелес куоракка (АХШ)1984 сыллаахха от ыйын 28 күнүттэн атырдьах ыйын 12 күнүгэр дылы ыытыллыбыт. Кыттааччы ахсаана 140 дойдуттан 6829 эбит. Барыта 221 кэмпилиэк мэтээл 23 спорт көрүҥэр оонньоммут.
Сүүрбэ төрдүс сайыҥҥы олимпийскай оонньуу. Сүүрбэ төрдүс сайыҥҥы олимпийскай оонньуу Сеул куоракка (Корея)1988 сыллаахха балаҕан ыйын 17 күнүттэн алтынньы ыйын 2 күнүгэр дылы ыытыллыбыт. Кыттааччы ахсаана 159 дойдуттан 8465 эбит. Барыта 263 кэмпилиэк мэтээл 27 спорт көрүҥэр оонньоммут.