mariaria/ykt_dataset huggingface dataset:
Windows Vista.  &lt;ns&gt;0&lt;/ns&gt;
 &lt;revision&gt;
 &lt;parentid&gt;402000&lt;/parentid&gt;
 &lt;timestamp&gt;2023-10-31T23:56:00Z&lt;/timestamp&gt;
 &lt;contributor&gt;
 &lt;username&gt;InternetArchiveBot&lt;/username&gt;
 &lt;/contributor&gt;
 &lt;comment&gt;Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5&lt;/comment&gt;
 &lt;origin&gt;403260&lt;/origin&gt;
 &lt;model&gt;wikitext&lt;/model&gt;
 &lt;format&gt;text/x-wiki&lt;/format&gt;
Windows Vista диэн Microsoft тус көмпүүтэрдэргэ анаан оҥорбут операциялыыр системата. 
Оҥоруу.
От ыйын 22, 2005 с. биллэриллиэн иннинэ Longhorn диэн код ааттаах этэ. Сэтинньи 8 к. 2006 с. оҥоһуллан бүппүтэ; ол кэнниттэн кэлэр үс ый устата көмпүүтэр техникатын уонна софтун оҥорооччуларга, бизнес клиеннарга уонна бытарытан атыылааччыларга көрдөрүллүбүтэ. Тохсунньу 30 к. 2007 с. аан дойду үрдүнэн loan modification таhаарыллыбыта уонна Microsoft сайтыттан атыылаhан ылыахха сөп буолбута. Windows Vista кини иннинээҕитэ, Windows XP, тахсааhынын кэнниттэн биэс сыл буолан баран тахсыбыта. Бу Microsoft Windows системалар тахсааhыннарын икки ардыларынааҕы кэмнэриттэн ордук уhун кэм буолар.
Саҥа уонна тупсарыллыбыт тэриллэр.
Windows Vista элбэх уларыйыылаах уонна саҥа тэриллэрдээх: Windows Aero диэн көннөрүллүбүт графика туттааччы интерфейса уонна визуальнай истиил, тупсарыллыбыт көрдөбүл, саҥа мультимедиа оҥоруу ньымалара (холобур, Windows DVD Maker), кубулутуллубут ситим, аудио, бэчээт уонна дисплей хос-системалара. Vista онтон таhынан дьиэ ситимин көмпүүтэрдэрин бэйэ бэйэлэриниин сыстыыларын, P2P технологияны туттан көмпүүтэр девайстардыын билэлэринэн уонна сыыппара медиаларынан бырахсыытын чэпчэтэ сатыыр. Windows Vista'ҕа .NET Framework 3.0 версията турар, ол софту оҥорооччуларга сыhыарыылары суруйууларын балаччатык судургу оҥоруо (Windows API'дыын тэҥнээтэххэ).
Сэмэлээhин.
Windows XP'ны уонна ол иннинэ тахсыбыт Windows ууhун системаларын бастыҥ кэбирэх өттүлэринэн буортулуур программаларга, вирустарга уонна буфер туолууларыгар ылларыылара буолар дииллэрэ. Ол иhин Microsoft бастатан туран Windows Vista көмүскэлин туhунан кыhанар уонна ол кэбирэхтэри аччатар сүрүн сыаллаах.
Vista саҥа тэриллэрэ уонна бөҕөргөтүллүбүт көмүскэлэ үрдүктүк custom shot glasses сыаналаммыттарын да үрдүнэн, син биир бэрт элбэхтик сэмэлэнэр. Ол сэмэлэртэн бастыҥнара: үрдүк система көрдөбүллэрэ, гарантиятын кэмэ кылгаhа, көмүскэллээх сыыппара медианы төгүллүүрү мэhэйдиир саҥа технологиялары киллэриитэ (Digital rights management), бэйэтиттэн эрдэ тахсыбыт техникалыын уонна софтуун иирсээнэ, User Account Control диэн компоненын сыыhа-халты үлэтэ.
Ох саа. Ох саа - оноҕоһунан, оҕунан ытарга аналлаах саа. Сэриигэ уонна булка туттуллар. Билигин күрэххэ эмиэ тутталлар.
Сахалар Орто азия омуктарыттан атын ох саалаахтар эбит. Оҕу оҥороллоругар хатыҥ уонна тиит маһын тутталлар эбит. Ол мастарын хатыыс кутунан силим оҥорон силимниилэр эбит. Бүтүннү оҥоһуллан бэлэм буолбутун кэннэ тас өттүн бүтүннүү туоһунан бүрүйэллэр, сиик тардыбатын диэн.
Ох саа ортото, тутар сирэ тутаах дэнэр, иэҕиллэн токуруйар сирэ чаачар дэнэр, төттөрү токуруйар сирдэрэ кураах диэн дэниллэр, уонна ону нөҥүө муос дэнэр. Ох саа быата кирис диэн дэнэр.
Ох саа киһи төһө күүстээх соччоннон кытаанах гыналлар эбит. Онон күүстээх киһи оҕо ордук күүскэ тэбэр эбит. Күүстээх охтон ытар киһини "Күүстээх эрбэхтээх" дииллэр эбит. Холобура, үүнэн турар тиит маһы дьөлө ытар дьон бааллар эбит.
Бэгэччэхтэрин кирис охсоруттан харыстаан оҕу тутар илии улахан тарбаҕар дапсы диэн муостан оҥоһуллубут тэрили кэтэллэр эбит.
Ох сааннан ытарга икки ньыма баара биллэр, биирэ ыйар тарбаҕынан уонна эрбэҕинэн оҕу кыбытан ыталлар, биирэ ыйар уонна ортоку тарбаҕынан кириһи тиэрэ тутан (спортивнай ытааччылар туталларын курдук гынан баран тиэрэ) ыталлар эбит. Иккис ньыманан ытарга оноҕоско, оххо кирис киирэр олугун биир өттө уһун буолар, ытаргар тарбаххынан туора эһэн кэбиспэт гына.
Ону таһынан ох сааннан кыҥаан ытарга холо диэн тэрили тутталлар эбит. холо бэлэнчигэ туттарыллар кэрдиистээх чараас мас. Бултуур булдуҥ ырааҕыттан көрөн холо кэрдииһинэн ыйдаран ох сааҥ туһаайыытын туруораҕын. Холобура бинтиэпкэҕэ миэтирэтин туруорар курдук.
Ох сааны куонньалыкка илдьэ сылдьаллар эбит. Куонньалык икки аҥаардаах, аллараа өттүгэр ох саа угуллар, үөһээ өттүн ардахха эбэтэр ууралларыгар кэтэрдэллэр.
Ох сааны оҥороллоругар ох саа кыһыаҕа диэн тэрили тутталлар эбит. Ох сааны оҥорор туһунан уустар бааллар эбит, холобур үчүгэй ох сааҕа сылгы үөрүн биэрэллэр эбит.
Атын чугастааҕы омуктарга быһаҕы, батаһы кытта тэҥҥэ саха ох саата эмиэ атыылана сылдьыбыт буолуохтаах.
Аан дойдутааҕы сайдыы туһунан билии күнэ. Аан дойдутааҕы сайдыы туһунан билии күнэ (: , , ) — ХНТ Генеральнай ассамблеятын 27-с сессиятын быһаарыытынан (A/RES/3038 № резолюция) 1973 сылтан сыл аайы алтынньы 24 күнүгэр бэлиэтэнэр.
Резолюцияҕа этиллибитэн Холбоһуктаах наациялар тэрилтэлэрин күнүн кытта сөп түбэһиэхтээх диэн сурулла сылдьар. Бу күн 1945 сыллаахха ХНТ Устааба үлэҕэ киирбит.
Бу күн биллэриллибит сыала-соруга уопсастыбаннаһы сайдыы кыһалҕаларыгар чугаһатыы буолар. Сайдыы туһунан информацияны тарҕатыы сайдыы проблематын өйдөөһүҥҥэ улахан суолтатын санатыы буолар, дойдулар ыккардыларынааҕы бииргэ үлэлээһиҥҥэ ыҥырар диэн.
Бикипиэдьийэ.  () диэн , элбэх тыллаах эниссикилэппиэдийэ. Бикиппиэдийэ үлэтин Wikimedia Foundation диэн түмэт-тэрилтэ хааччыйар, үбүн салайар. Билигин ҕэ 285 тылынан 40 мөл. тахса ыстатыйа баар. Бу ыстатыйалары тус бэйэлэрин баҕаларынан бүтүн аан дойдуттан кыттааччылар киирэн суруйаллар уонна тупсараллар. ни 2001 с. Дьимми Уэйлс уонна Ларри Сэҥер 2001 сыллаахха тохсунньуга саҕалаабыттара., Бикиппиэдийэ аан бастаан тохсунньу 10 күнүгэр үөскээбитэ, ол эрээри туспа домеҥҥа биэс хонон баран көһөрүллүбүтэ, онон үөскээбит күнүнэн тохсунньу 15 күнэ ааҕыллар.
Бикиппиэдийэ билигин саамай улахан уонна ордук элбэхтик көрүллэр ыйынньык (справочник) буолар. 
Улаханынан уонна хабар тиэмэтин киэҥинэн Бикиппиэдийэ киһи аймах устуоруйатын тухары айыллыбыт эниссикилэппиэдийэлэртэн саамай толорулара.
Аатын устуоруйата.
Бикипиэдьийэ бастаан Нупедия диэн онлайн-энциклопедия быһыытынан үөскээбитэ, кини атын энциклопедиялартан улахан уратыта суоҕа. Кэлин бырайыак вики-технологияҕа (биики ньыматыкка) көспүтэ, уонна Бикипиэдьийэ (Wikipedia) диэн ааттаммыта. Биики ньыматык уратыта дьоҥҥо бэйэлэригэр саайты уларытар, эбэр-сабар, тупсарар кыах биэрии. Биики ньыматыгы туһанар ситим-сиргэ бэйэтин иһигэр уларытар кыах "угулла" сылдьар. Бикипиэдьийэ диэн аат икки тылтан турар. «Пиэдьийэ» (pedia) диэнэ энциклопедия диэн тыл сорҕото сылдьар. Оттон «биики» (wiki) диэнэ биики ньыматыгы туһанарын көрдөрөр.
«Биики» диэн тылы көмпүүтэргэ сыһыаннаах тиэрмин быһыытынан аан бастаан Уорд Каннингем диэн киһи 1995 сыллаахха туттубута, кини WikiWikiWeb диэн ааттаах бастакы биики-тиһиги оҥорбута, онтун «Портленд холобурдары харайар ыскылаата» диэн ситим-сиргэ 1995 сыл кулун тутар 25 күнүгэр аан бастаан туһаммыта. Оннук ааттыырыгар Каннингем Гонолулу аэропордун үлэһитин өйдөөн кэлбит, ол киһи киниэхэ аэропорт биир дьиэтиттэн атын дьиэтигэр барарга «биики-биики-шаттлынан» туһанарыгар сүбэлээбит, «биики» диэн гаваай омук тылыгар «түргэн» диэн суолталаах (wiki-wiki — түргэн түргэнник). Каннингем буоллаҕына саайты төһө кыалларынан түргэнник уларытар, ыстатыйалары түргэнник айарга туһуламмыт хамсатыгы (движогу) оҥорорго санана сылдьыбыт эбит.
Амма Аччыгыйа. Амма Аччыгыйа () (06.01.1906–14.11.1994) — саха норуодунай суруйааччыта, ССРС суруйааччыларын Сойууһугар 1934 с. киирбитэ.
Олоҕун олуктара.
1906 сыл тохсунньу 6 күнүгэр Боотур Уус улууһугар улууска (Тааттаҕа) дьадаҥы Дьөгүөрдээн Мординов (Мундунов) ыалыгар төрөөбүтэ. 
1928 с. Дьокуускайдааҕы педтехникуму бүтэрбитэ. 
1931 с. Иккис Москубатааҕы судаарыстыбаннай университет тыл уонна литература салаатын бүтэрбитэ. 
«Ийэ» диэн ааттаах бастакы хоһооно «Чолбон» сурунаалга 1927 с. бэчээттэммитэ. «Быһах угун кыстыммат» диэн хоһооннорун хомуурунньуга саха литературатын көмүс фондатыгар киирбитэ.
«Сааскы кэм» романа нууччалыы, украиналыы, венгердыы уонна чешскайдыы тылларынан тылбаастаммыта.
1982 сыллаахха от ыйын 6 күнүгэр Лев Толстой "Сэрии уонна эйэ" диэн арамаанын тылбааһын иһин Ойуунускай аатынан судаарыстыбаннай бириэмийэни ылбыта.
Тахсыбыт кинигэлэрэ.
Т. 1. Кэпсээннэр. Сэһэннэр. Хоһооннор. — 480 с.
Т. 2. Пьесалар. Очеркалар. — 479 с.
Т. 1. Хоһооннор. Кэпсээннэр. Очеркалар. — 1966. — 512 с.
Т. 2. Сэһэннэр. — 1967. — 562 с.
Т. 3. Драмалар. Ахтыылар. — 1969. — 512 с.
Т. 4. Сааскы кэм: Роман. — 1970. — 748 с.
"Нууччалыы"
Үйэлээх аата.
Н. Е. Мординов — Амма Аччыгыйа аата иҥэриллибит:
Видео оонньуу консоля. Видео оонньуур консол, эбэтэр кылгастык оонньуур консол () диэн видео оонньууну оонньуурга анаан оҥоһуллубут электроннай тэрил. Оонньуу ойуутун дисплейга (ТВ, монитор, уо.д.а.) холбонон көрдөрөр.
Xbox — Америка хампаанньатын бастакы хомуур приставкалара. АХШ-ка уонна Канаадаҕа Xбх-га киириитэ 2001 сыл сэтинньитигэр, атыттарга 2002 с. буолбута. Бу оҥоһук бастакы уонна ситиһиилээхтик туруоруллар — Дьоппуон оҥорооччулара хас да сыл устата дьоппуоннары оҥорон таһаарааччылар Дьиэ-уот ырыынагар тахсалларыгар уонна кини өлүүлэрин ылалларыгар кыах биэрбиттэрэ. Алтыс көлүөнэ приставката быһыытынан, Xxony 2 сонуну кытта быһаччы күрэстэһэр.
Аат үөскээhинэ.
"Видео оонньуур консол" диэн аакка "видео" диэн тыл растр дисплейдартан барбыта. Онтон билигин ол аат дисплейдар бары көрүҥнэригэр уонна форматтарыгар сыhыаннаах. "Консол" диэн тылы официаллык оонньуу электроннай тэрилин ааттааhыҥҥа, аан бастаан Fairchild Semiconductor диэн компания 1976 с. туттубута. Ол иннинэ "видео оонньуур консол" диэн оннугар "видео оонньуур системата" дииллэрэ.
Остуоруйата.
Бастакы көлүөнэ (1972-1977).
Оонньуу консоллярын бастакы көлүөнэтэ.
Иккис көлүөнэ (1976-1984).
Оонньуу консоллярын иккис көлүөнэтэ 1976 с. Fairchild Channel F уонна 1292 Advanced Programmable Video System тахсааhыннарыттан саҕаламмыта.
Бастакы портативнай оонньуур консоллара.
Бастакы портативнай оонньуур консолунан буолар Smith Engineering оҥорбут Microvision диэн консола, 1979 с. кинини Milton-Bradley компания тарҕаппыта уонна атыылаабыта. Бу консол дисплейа аhары кыра уонна кэбирэх уонна олус аҕыйах оонньуулаах эбит. Икки сылынан оҥоhуллан бүппүтэ. 
1983 c. видео оонньуур индустриятын эстиитэ.
1983-1984 cc. консоллар уонна оонньуулар маркетын аан дойдутааҕы эстиитэ буолбута (бастатан туран Америкаҕа). Онтон сылтаан Хотугу Америка оонньуур консолларын уонна дьиэ көмпүүтэрдэрин оҥорор элбэх компаниялара банкрот буолбуттара. Маны кытта оонньуур консолларын иккис көлүөнэлэрэ бүппүтэ. 1983 с. Дьоппуоҥҥа Nintendo Entertainment System (NES) диэн консоль тахсыбыта уонна кини икки сылынан Хотугу Америкаҕа ситиhиилээхтик тарҕаммыта. Бу түбэлтэни кризис бүтүүтэ дииллэр. Эстии бастыҥ түмүгүнэн аан дойду оонньуу индустриятын киинэ Хотугу Америкаттан Дьоппуоҥҥа көһүүтэ буолбута.
Үһүс көлүөнэ (1983-1992).
Оонньуу консолларын үһүс көлүөнэлэрэ 1983 с. Дьоппуоҥҥа Famicom консол тахсааhыныттан саҕаламмыта. Бу кэми атыннык 8 бит эрата диэн ааттыыллар.
Төрдүс көлүөнэ (1987-1996).
Оонньуу консолларын төрдүс көлүөнэлэрэ алтынньы 30 к. 1987 с. Дьоппуоҥҥа PC Engine (Хотугу Америкаҕа TurboGrafx-16 диэн биллэр) консол тахсааhыныттан саҕаламмыта. Бу кэми атыннык 16 бит эрата диэн ааттыыллар.
Чурапчы.  
Чурапчы — Чурапчы улууhун административнай киинэ. Дьонун ахсаана 8 769 киhи (2010 сыл). Чурапчы күөл аттыгар, Куохара үрэх кытыытыгар уонна тоҕус томторго турар. 1725 с. тэриллибитэ.
Историята.
1725 сылга Охотскай тракка үөскээбитэ.
2013 с. XIX Манчаары оонньуулара буолан ааспыттара.
Ону ыытаары саҥа Боотур уус диэн ыстадьыйуону, многофункциональнай спорт комплексаны, паарканы туппуттара уонна 4.5 км суолу асфальтаабыттара.
Үөрэҕирии.
Чурапчыга биэс орто оскуола, Чурапчы республиканскай спортивнай орто интернат оскуолата, Чурапчы улууhун гимназията,Чурапчы орто маҥнайгы уонна иккис оскуолалара бааллар,
Үрдүк үөрэх кыһаларыттан Чурапчы физическай культура уонна спорт института уонна Чурапчы политехническай колледжа баар.
Экономика.
Улуус экономикатын сүрүн дьарыга - тыа хаһаайыстыбата.
Быһаарыылар.
2. http://www.gks.ru/free_doc/doc_2018/bul_dr/mun_obr2018.rar
Амма улууһун Ытык олохтоохторо. Амма улууһун Ытык гражданнара
Тиһилик.
&lt;poem&gt;
Александрова Зоя Семеновна
Артемьев Николай Афанасьевич
Давыдов Алексей Хрисанфович
Емельянов Семен Иванович
Захаров Ким Никитич
Захаров Ким Петрович
Калашников Константин Ильич
Кириллин Петр Ильич
Кириллин Роман Евстафьевич
Кралин (Иванов) Алексей Евсеевич
Кузнецова Полина Львовна
Куприянов Василий Васильевич
Макаров Иван Аммосович
Наумов Дмитрий Федосеевич
Неустроев Егор Ильич
Никитин Михаил Семенович
Никитина Екатерина Семеновна
Никитина Мария Михайловна
Николаева Светлана Ефимовна
Осипов Петр Петрович
Пахомов Василий Алексеевич
Петров Александр Александрович
Расторгуев Сергей Васильевич
Сидоров Константин Егорович
Скрябин Михаил Степанович
Софронова Мария Васильевна
Стручков Филипп Алексеевич
Уваров Михаил Прокопьевич
Устинов Самсон Федорович
Федоров Василий Васильевич
Харитонова Елизавета Ильинична
Чигирёва Нина Николаевна
Широких Мария Алексеевна
Ядрихинскай Христофор Васильевич
Яковлев Илья Алексеевич
Ярцев Евгений Арсентьевич
&lt;/poem&gt;
Тиһик быһаҕас буолуон сөп (2006 с. сибидиэнньэлэр туһанылыннылар), эбэн биэриҥ.
Өссө маны көр.
Амма улууһун Ытык олохтоохторо
Амма улууһун үтүөлээх дьоно. Бу тиһиккэ улуус үтүөлээх үлэһиттэрэ (ССРС, РСФСР, Арассыыйа Федерациятын, Саха АССР, СӨ) киллэриллэллэр.
Тиһик.
Иванов Николай Егорович&lt;poem&gt;
Александров Вячеслав Лаврентьевич
Александров Елисей Тихонович
Александров Лаврентий Игнатьевич
Александрова Акулина Семеновна
Алексеев Иннокентий Дмитриевич
Алексеев Михаил Васильевич
Антипина Зинаида Прокопьевна
Анучин Яков Дмитриевич
Артемьев Афанасий Васильевич
Баишев Анатолий Анатольевич
Беляев Семен Гаврильевич
Бессонова Вера Семеновна
Борисов Афанасий Иннокентьевич
Брызгаев Никон Иванович
Бунтовскай Александр Анатольевич
Бурнашева Татьяна Павловна
Васильев Петр Петрович
Гамуев Никифор Николаевич
Гольдерова Фаина Платоновна
Григорьев Павел Васильевич
Григорьева Валентина Семеновна
Давыдов Алексей Хрисанфович
Давыдов Николай Михайлович
Дьячковская Марина Андреевна
Ефимов Корнил Васильевич
Ефремова Елена Денисовна
Ефремова Елена Денисовна
Ефремова Мария Тимофеевна
Ефремова Надежда Ефимовна
Жирков Прокопий Егорович
Заварзина Любовь Васильевна
Захаров Александр Никитич
Захаров Николай Гаврильевич
Захаров Семен Алексеевич
Захарова Дария Иннокентьевна
Захарова Екатерина Афанасьевна
Иванов Илья Иванович
Иванов Николай Егорович
Илларионов Алексей Алексеевич
Константинов Афанасий Павлович
Корякин Владимир Гаврильевич
Корякина Татьяна Иннокентьевна
Любавина Лариса Васильевна
Макаров Иннокентий Никонович
Максимов Христофор Трофимович
Мартынов Константин Егорович
Михайлов Владимир Васильевич
Михайлова Харитина Романовна
Неустроев Дмитрий Семенович
Неустроева Клара Петровна
Неустроева Прасковья Семеновна
Никитин Андрей Михайлович
Никитина Зоя Васильевна
Николаев Егор Михайлович
Новикова Розалия Константиновна
Ноговицина Мария Дмитриевна
Носов Михаил Григорьевич
Нохсоров Устин Гаврильевич
Онуфриева Марфа Васильевна
Пелепейкина Галина Альбертовна
Петров Илья Саввич
Петров Николай Павлович
Петрова Лидия Васильевна
Петрова Марина Михайловна
Потапов Михаил Александрович
Расторгуев Михаил Александрович
Романов Август Егорович
Семенова Анна Ивановна
Сивцева Варвара Ивановна
Сидоркевич Гелярий Владимирович
Сизых Сергей Никонович
Слободчиков Алексей Саввич
Смирникова Матрена Никитична
Смитина Маргарита Егоровна
Софронов Алексей Данилович
Сутаков Николай Николаевич
Сутакова Аграфена Егоровна
Тылбыков Коммунар Дмитриевич
Федоров Егор Яковлевич
Федоров Иннокентий Николаевич
Цыпандина Александра Николаевна
Чемезов Егор Васильевич
Черемных Анатолий Александрович
Шишигин Петр Романович
Шишигина Василиса Романовна
Яковлев Василий Иванович
Яковлев Семен Петрович
Яковлева Евдокия Николаевна
&lt;/poem&gt;
Тиһик быһаҕас буолуон сөп (2006 с. сибидиэнньэлэр туһанылыннылар), эбэн биэриҥ.
Өссө маны көр.
[Амма улууһун үтүөлээх үлэhиттэрэ]
Артемьев Александр Еремеевич
Аҕабыыт. Аҕабыт, аҕабыыт – (нуучч. киирбитинэн – Баачыка, Тээтэ) – православнай таҥара дьиэтин үлэһитэ: таҥараны итэҕэҕэтэргэ дьону үөрэтэр, саҥа ыал буолбуттары бэргэһэлиир, төрөөбүт оҕону сүрэхтиир, мэлиибэн ыллыыр о.д.а. оҥорор.
Туһаныллыбыт сирдэр.
И.К. Попов “Саха тылыгар кылгас көмө тылдьыт” Дьокуускай, Бичик, 2004 c.
Аанньах. Аанньаах – эрг. Өлүөхүмэ куорат былыргы аата. 
Туһаныллыбыт сирдэр.
И.К. Попов “Саха тылыгар кылгас көмө тылдьыт” Дьокуускай, Бичик, 2004 c.
Арбаҕас. Арбаҕас - түүтэ элэйбит, холто буолан эрэр эргэ саҕынньах. Уһун саҕынньах. Былыр арбаҕаһы кытта ойууттары ситимнииллэрэ, онтон сылтаан "арбаҕастаах да абыраабат" диэн өс номоҕо баар буолбут.
Туһаныллыбыт сирдэр.
И.К. Попов "Саха тылыгар кылгас көмө тылдьыт", Дьокуусrай, "Бичик",2004 c.
Амынньыар. Амынньыар — хаппыт ньиирээйи мас лабаата. Оттукка, уоту күөдьүтэргэ туттуллар. Бүлүү сүнньүгэр өссө "киһиргэс" диэн ааттыыллар.
Туһаныллыбыт сирдэр.
И.К. Попов "Саха тылыгар кылгас көмө тылдьыт", Дьокуусrай, "Бичик",2004 c.
Анаабыр национальнай (долгаан-эбэҥки) улууһун Ытык гражданнара. Тиһилик.
&lt;poem&gt;
Алексеева Лидия Егоровна
Васильев Григорий Николаевич
&lt;/poem&gt;
Тиһилик быһаҕас буолуон сөп (2006 с. сибидиэнньэлэр туһанылыннылар), эбэн биэриҥ.
Эбии маны көр.
Анаабыр национальнай (долгаан-эбэҥки) улууһун үтүөлээх дьонноро
Анаабыр национальнай (долгаан-эбэҥки) улууһун үтүөлээх дьоно. Бу тиһиликкэ улуус үтүөлээх үлэһиттэрэ (ССРС, РСФСР, Арассыыйа Федерациятын, Саха АССР, СӨ) киллэриллэллэр.
Тиһилик.
&lt;poem&gt;
Андреев Петр Петрович
Андросов Иван Васильевич
Кылтасов Егор Гаврильевич
Туприн Алексей Иванович
Туприн Дмитрий Саввич
Туприн Степан Федорович
&lt;/poem&gt;
Тиһилик быһаҕас буолуон сөп (2006 с. сибидиэнньэлэр туһанылыннылар), эбэн биэриҥ.
Өссө маны көр.
Анаабыр национальнай (долгаан-эбэҥки) улууһун Ытык гражданнара
Булуҥ улууһун үтүөлээх дьоно. Бу тиһиликкэ улуус үтүөлээх үлэһиттэрэ (ССРС, РСФСР, Арассыыйа Федерациятын, Саха АССР, СӨ) киллэриллэллэр.
Тиһилик.
&lt;poem&gt;
Алехин Виктор Семенович
Антонов Спиридон Иванович
Бунькова Анна Васильевна
Бурцев Петр Николаевич
Винокуров Алексей Львович
Горохова Полина Васильевна
Евсеев Семен Александрович
Ефимов Алексей Семенович
Захаров Петр Егорович
Иванов Василий Гаврильевич
Козин Иван Александрович
Макарова-Фролова Анна Петровна
Оконешникова Татьяна Ивановна
Осипов Валерий Иванович
Панфилова Татьяна Демьяновна
Печенскай Виктор Иванович
Стручков Владимир Егорович
Стручков Иннокентий Алексеевич
Труфанов Вениамин Федорович
Хворощ Бронислав Иванович
&lt;/poem&gt;
Тиһилик быһаҕас буолуон сөп (2006 с. сибидиэнньэлэр туһанылыннылар), эбэн биэриҥ.
Өссө маны көр.
Булуҥ улууһун Ытык гражданнара
Булуҥ улууһун Ытык гражданнара. Тиһилик.
&lt;poem&gt;
Аникеева Людмила Александровна
Горохов Дмитрий Николаевич
Жараев Николай Николаевич
Корякин Илья Егорович
Мистюкевич Иван Владимирович
Наумов Иван Иванович
Павлова Елена Прокопьева
Попова Маргарита Михайловна
Слепцов Константин Константинович
Стручков Георгий Иванович
Стручков Рев Яковлевич
Стручкова Зинаида Егоровна
Сыроватскай Владимир Прокопьевич
Федорова Елизавета Григорьевна
Чемезова Людмила Гаврильевна
Шамаев Семен Семенович
&lt;/poem&gt;
Тиһилик быһаҕас буолуон сөп (2006 с. сибидиэнньэлэр туһанылыннылар), эбэн биэриҥ.
Өссө маны көр.
Булуҥ улууһун үтүөлээх дьонноро
Үөһээ Бүлүү улууһун Ытык гражданнара. Үөһээ Бүлүү улууһун Ытык гражданнара:
Тиһик быһаҕас буолуон сөп (2006 с. сибидиэнньэлэр туһанылыннылар), эбэн биэриҥ.
Өссө маны көр.
Үөһээ Бүлүү улууһун үтүөлээх дьонноро
Үөһээ Бүлүү улууһун үтүөлээх дьоно. Бу тиһиккэ улуус үтүөлээх үлэһиттэрэ (ССРС, РСФСР, Арассыыйа Федерациятын, Саха АССР, СӨ) киллэриллэллэр.
Тиһик.
&lt;poem&gt;
Адамова Аксинья Кирилловна
Аксаков Анатолий Софронович
Алексеев Василий Семенович
Алексеева Евдокия Лазаревна
Алексеева Мария Давыдовна
Амыдаев Николай Данилович
Анисимова Галина Михайловна
Афанасьев Василий Севостьянович
Афанасьев Егор Афанасьевич
Баскаров Николай Николаевич
Боескоров Гаврил Ксенофонтович
Бубякин Николай Петрович
Васильев Аркадий Пудович
Васильев Николай Егорович
Васильев Севостьян Васильевич
Васильева Людмила Никифоровна
Васильева Мария Тимофеевна
Васильева Олимпиада Романовна
Васильева Раиса Тимофеевна
Васильева Федора Алексеевна
Ведров Петр Алексеевич
Винокуров Николай Петрович
Воронкин Михаил Спиридонович
Габышев Николай Алексеевич
Габышева Феодосия Васильевна
Герасимов Николай Афанасьевич
Докторов Михаил Михайлович
Докторов Софрон Иванович
Долгунов Василий Сергеевич
Донской Андрей Иванович
Егоров Егор Терентьевич
Егоров Яков Петрович
Егоров Январий Лукич
Егорова Варвара Михайловна
Егорова Евдокия Афанасьевна
Емельянова Татьяна Семеновна
Еремисов Николай Семенович
Жиркова Ксенья Илларионовна
Золотарев Николай Гаврилович
Золотарева Ирина Николаевна
&lt;/poem&gt;
Тиһик быһаҕас буолуон сөп (2006 с. сибидиэнньэлэр туһанылыннылар), эбэн биэриҥ.
Өссө маны көр.
Үөһээ Бүлүү улууһун Ытык гражданнара
Кэрбэҥ. Кэрбэҥ – бэлиэ мас. Мантан антах туораама диэн тоһоҕо мас анньаллар, бэлиэтээн. Сыһыыны кэчигирэччи кэрбэҥнииллэр. От үүммүт сыһыытын кэрбэҥнииллэр.
Туһаныллыбыт сирдэр.
Багдарыын Сүлбэ «Үһүйээннэр, номохтор 2-с чааһа» 85 стр. Дьокуускай к. Бичик, 2006 с.
Доллу (Сивцев Степан Николаевич). Степан Николаевич Сивцев — Доллу — Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх артыыһа, Саха Өрөспүүбүлүкэтин суруйааччыларын уонна суруналыыстарын Сойуустарын чилиэнэ.
Олоҕун олуктара.
1950 сыллаахха бэс ыйын 26 к. Доллу нэhилиэгэр Мэҥэ-Хаҥалас улууhугар колхуостаах дьиэ кэргэҥҥэ төрөөбүтэ. Доллу начальнай оскуолатын кэнниттэн Төҥүлү орто оскуолатын 1968 сыллаахха бүтэрэр.
1974 сыллаахха М. С. Щепкин аатынан Малай театр иhинэн Yрдүкү театральнай училищены туйгуннук бүтэрэн киинэ, драма артыыһа идэлээх кыһыл диплому ылар.
1974—1976 сс. Ньурбатааҕы көһө сылдьар Судаарыстыбаннай тыйаатырыгар үлэлиир.
1976 сылтан Саха Академическай тыйаатырыгар артыыһынан киирэр.
1991 сыллаахха Марксизм-Ленинизм университетын хаhаайыстыбаннай салайааччылар факультетын бүтэрэр.
1994 сылтан 1998 сыллаахха диэри Президент Ыйааҕынан Саха Судаарыстыбаннай циркэтин дириэктэринэн, 1998 сылтан Саха өрөспүүбүлүкэтин Бырабыыталыстыбатын уурааҕынан “Сахафильм” Судаарыстыбаннай национальнай кинокомпаниятыгар генеральнай дириэктэринэн ананар.
Оонньообут сүрүн оруоллара:.
&lt;poem&gt;
Ц. Шагжин “Абааhылаах сундуук” - Дамдин (реж. С. Слепцов); 
И. Семенов “Сонордьуттар” Молохобуос Уйбаан (реж. Ф. Потапов); 
Баhылай Харысхал “Аммаҕа саас этэ” - Туруукап (реж. К. Сергучев); 
Суорун Омоллоон “Күкүр уус” - Дьуур (реж. В. Фомин); 
И. Гоголев “Эр дьону харыстааҥ” - Хап-Хап (реж. Ф. Потапов); 
А. Борисов, В. Протодьяконов “Yс саха төрүөҕэр” - Максим Аммосов (реж. А. Борисов); 
Ойуунускай “Дойду оҕото Дорогуунап Ньукулай” - Боhукуотап атыыhыт (реж. А. Борисов); 
Софрон Данилов “Бааhына” - Кирилэ (реж. В. Фомин); 
Б. Брехт “Сычуань үтүө киhитэ” - Полицейскай (реж. А. Борисов); 
С. Курилов “Ханидуо уонна Халерхаа” - Алитет (реж. А. Борисов); 
Суорун Омоллоон “Күөх Көппө” - Кууhума (реж. В. Фомин); 
Сиэн Чолбодук “Оҕуруолаах ураhа” - Байбал (реж. В. Фомин); 
А, Чехов “Хопто” - Шамраев (реж. А. Борисов) 
уонна да атыттар.&lt;/poem&gt; 
Барыта 60-тан тахса оруоллары айда.
«Суол тоҕойугар» кэпсээннэр хомуурунньуктарын ааптардарыттан биирдэстэрэ. «Хатыламмат түгэннэр, умнуллубат айаннар» диэн Саха тыйаатырын туһунан кинигэ ааптара. Ыстатыйалара, очеркалара «Чолбон» сурунаалга, «Кыым», «Саха Сирэ», «Сахаада» хаhыаттарга тахсаллар. Кини хоhоонноругар ырыалар айыллаллар. Олортон «Төрөөбүт дойдум Төҥүлүм» (В. Никаноров) уонна «Туруйалар» (С. Игнатьев) мелодиялара киэҥник дьоҥҥо ылланаллар.
Театр диэйэтэллэрин Сойууһун чилиэнэ. Дьокуускай куоратын дьокутааттарын сэбиэтин дьокутаатынан (XXI-c ыҥырыы) быыбардана сылдьыбыта.
1995 сыллааха Президент Ыйааҕынан Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх артыыһын бочуоттаах аата иҥэриллибитэ.
Сигэлэр.
Национальная библиотека Республики Саха (Якутия):50 лет со дня рождения С. Н. Сивцева — Доллу
Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх артыыһа. Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх артыыһа - Саха Өрөспүүбүлүкэтин култууратын сайыннарыыга дьон үлэлэрин судаарыстыба уонна бар дьон билиниилэрин көрдөрөр Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр олохтоммут бочуоттаах сыбаанньа. Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх артыыһа диэн сыбаанньа иҥэриллибит дьонугар аналлаах түөскэ кэтиллэр бэлиэ туттарыллар, түөс уҥа өттүгэр кэтиллэр.