Дьоппуон тыла. Дьоппуон тыла (, "Ниһоҥго") — дьоппуоннар тыллара, Дьоппуон дойдутун тыла. Саҥарар дьон ахсаана - 140 мөл., 125 мөл. дьоҥҥо - төрөөбүт тыллара. Бу тылга уруу тыллар аан дойдуга суохтар. Суругар идеография (кандьи, ол эбэтэр кытай иероглифтара) уонна сүһүөҕүнэн алфавит (кана) киирэллэр. 
Дьоппуон суруга.
Дьоппуон суруга үс сүрүн чаастартан туруктаах - кандьи (Кытай суругуттан киирбит иероглифтар) уонна икки сүһүөҕүнэн алфавитлар - катакана уонна һирагана. Бу хас биирдии көрүҥ сурукка тэҥҥэ туттуллар. 
Кандьи.
"Кандьи" (漢字) — тыл үгүс ахсаана иероглифтарынан суруллар - аат тыл, туохтуур, ахсаан аат, даҕааһын. Кытай суругар курдук дьоппуон суругар хас биирдии иероглиф биир сүһүөҕүүнэн ааҕыллыбат. Холобур, кытай тылыгар биир сүһүөҕүнэн ааҕыллар 国 [guó], дьоппуон тылыгар икки сүһүөҕүнэн ааҕыллар 国 [kuni]. Кытай иероглифтарын уопсай ахсаана 60 тыһ. тахса, олортон Дьоппуон тылыгар 3 тыһ. саҕа иероглиф туттуллар.
Һирагана.
"Һирагана" (ひらがな)— үксүн тыл көмө чаастарын суруйарга, эбэтэр көннөрү кэпсэтиигэ туттуллуон сөп. Һирагананан иероглифтар хайдах ааҕыллалларын суруйуохха сөп. Һирагана бэлиэлэрин уопсай ахсаана 104.
Катакана.
"Катакана" (カタカナ) — атын тыллартан (кытай тылыттан ураты) киирбит тыллар уонна омук ааттары суруйууга туһаныллар. Онон, хас биирди омук аата, омук сирин аата, куораттар ааттара катакананнан суруллар. Омуктан киирбит тыл катакананнан сурулларыгар маҥнай дьоппуоннуу транслитерацияны ааһыахтаах. Холобур, ヤクーツク (яку:тсуку) — Дьокуускай, モスクワ (мосукува) — Москва. Омуктуу дьон аатын саҥарыыта эмиэ уларыйар — холобур, アンドレイ (андорей) — Андрей, マクシム (макусиму) — Максим. Дьоппуон тылыгар "л" буукуба суох, ол иһин Ольга диэн аат オルガ (оруга) диэҥҥэ уларыйыан сөп. Маннык түгэн буолуута дьоппуон тылыгар бүтэй дорҕоонтон тутуллубут сүһүөхтэр икки ардыларыгар хайаан даҕаны аһаҕас дорҕоон баар буолуохтаах быраабылатын кытта сибээстээх. Бу дьоппуон тылын эрэ фонетикатыгар буолбакка, атын араас тылларга эмиэ баар түгэн. Холобур, нууччаттан киирбит саха тыллара эмиэ итинник уларыйаллар. Катакана — дьоппуон суругун саамай боростуой көрүҥүнэн ааҕыллар. Катакана сурукка кылгас көнө сурааһынынан уонна сытыы муннуктарынан биллэр. 
Һирагана уонна катакана (уопсай ааттара "кана") - иккиэн кытай суругуттан (иероглифтартан) төрүттэмиттэрэ.
Ромадьи.
Маны тэҥэ дьоппуон тылыгар өссө сороҕор ромадзи тутуллар. "Ромадьи" (romaji) — латин алфавитынан бэриллибит дьоппуон тыллара. Бу көрүҥ үксүн дьоппуон тылын үөрэтээччилэргэ көмө быһыытынан бэриллэр транскрипция (холобур, кытай тылын пиньинин кэриэтэ), эбэтэр дьиҥ дьоппуон тылыгар омук аббревиатуратын суруйуутугар туттуллар (холобур, NATO, DVD).
Аллара дьоппуон 4 араас суругун көрүҥэр суруллубут тылларын холобура:
Дьоппуон суруга аан дойдуга баар үөрэтэргэ саамай ыарахан суруктартан биирдэстэринэн ааҕыллар.
Кытай тылын кытта ситимэ.
Элбэх дьон кытай уонна дьоппуон тылын бутуйааччылар, ол гынан баран бу тыллар уруулуу буолбатахтар. Дьоппуон уонна кытай тылын ситимниир - иероглифтар буолаллар (кыт. 汉字 эбэтэр 漢字: ханьцзы, дьоп. 漢字 кандзи) . 6-с үйэттэн ыла саҕалаан Дьоппуоҥҥа Кытай тылын уонна культуратын олоҕурдуута саҕаламмыта. 
Сахалыы-дьоппуоннуу тылдьыт.
Бэйэ дьиэ кэргэнин дьоно:
Атын киһи дьиэ кэргэнин дьоно:
Көннөрү кэпсэтии тыла　口語:
Таптал тыллара