mariaria/ykt_dataset huggingface dataset:
Билайн. Била́йн (также: Beeline, 2005 сыллахха дылы Билайн GSM) — «Вымпел-Коммуникации» хампанньа торговай марката, ол торговай марканан GSM уонна UMTS стандарттарга мобильнай сибээһинэн хааччыйар, ону тэҥэ проводунан уонна провода суох интернетынан.
2009 сыллаахха Билайн - саамай сыаналаах брендынан талыллыбыта, уонна аан дойду үрдүнэн ааҥылыйа хаһыата "Financial Times" оҥорбут испиэһэгинэн 72-ис мэстэни ылбыта.
Үлэтэ.
Билайн мобильнай ситимэ GSM уонна UMTS стандарттарга үлэлиир, Билигин Арассыыйа бары регионыгар үлэлиир лицензиялардаах, ону тэҥэ СНГ (Киргиз сиригэр, Казахстаҥҥа, Украинаҕа, Таджикистаҥҥа, Узбекистаҥҥа, Арменияҕа), Грузияҕа, Камбоджаҕа уонна Вьетнамҥа. көҥүллээх. 
Историята.
Вымпелком диэн хампаанньа 1992 сыллаахха олохтоммута уонна AMPS/D-AMPS стандарттарга Москваҕа үлэтин саҕалаабыта. 1996 сыллаахха Арассыыйа хампаанньаларыттан бастакынан Нью-Йорк акцияларын биржатыгар атыыланар буолбута.
1997 сыллаахха хампаанньа GSM стандартка көһүүтүн саҕалаабыта уонна 2001 сыллаахха Арассыыйа атын регионнарыгар GSM стандартка үлэтин кэҥэппитэ.
2004, Вымпелком Казахстан мобильнай операторын КаР-Тел хампаанньаны атыыласпыта, онон атын дойдуларга үлэтин саҕалаабыта. Онтон 2005 сыл сэтинньитигэр Вымпелком атын хампаанньаны - Украина РадиоСистемаларын толору атыыласпыта. Бу атыылаһыы мөккүрдээх соҕустук ааспыта, тоҕо диэн акцияларын икки улахан тутааччылара - Альфа Груп уонна Теленор (Норвегия телекоммуникация хампаанньата) Россияҕа конкуреннар этилэр. 
Билигин хампаанньа Арассыыйа олорор 97% дьонун сотовай телефон өҥөтүн биэриэн сөп. Казахстан, Украина, Узбекистан, Таджикистан, Грузия, уонна Армения дойдуларыгар дьон 100% Билайн маркалаах Вымпелком өҥөтүн атыылаһыан сөп..
Билайн Саха Сиригэр.
Саха Сиригэр Билайн 2008 сыллахха үлэтин саҕалаабыта. Хампаанньа Саха сиригэр үлэтин тута 3G стандартка саҕалаабыта.
МегаФон. ОАО «МегаФон» — арассыйатааҕы сибээс өҥөтүн оҥорор хампаанньа, GSM, UMTS уонна LTE (4G) стандарттарга сотовай сибээһинэн ону тэҥэ интернетынан хааччыйар. Хампааньа толору аата — "Аһаҕас акционернай хампаанньа «МегаФон»". Хампааньа штаб кварирата Москваҕа баар.
Үлэтэ.
2010 сыл ыам ыйыгар Арассыыйа мобильнай сибээс оператордарыгар иккис буолбута. Абоненнарын ахсаана — 57 мөлүйүон киһи. Билигин Арассыыйа бары объектарыгар, ону тэҥэ Таджик сиригэр үлэлиир лицензиялардаах. 
Конкуреннара.
МТС, Ростелеком, Tele2, Билайн.
Рекламата.
МегаФон 2014 сыллаахха Сочига буолбут Олимпиада официальнай мобильнай операторынан талыллыбыта.
Хиросима. Хиросима (広島市 "Hiroshima-shi") диэн Хиросима префектуратын киин куората уонна Түгоку регион ордук улахан куората. Иккис аан дойду сэриитин кэмигэр (атырдьах ыйын 6 1945) аан дойдуга бастакы ядернай бомбалааhыҥҥа түбэспит куорат.
Оттава. Оттава ("Ottawa") диэн Канада киин куората. Дьонун ахсаана — 1 миллион.
МТС.  &lt;ns&gt;0&lt;/ns&gt;
 &lt;revision&gt;
 &lt;parentid&gt;396141&lt;/parentid&gt;
 &lt;timestamp&gt;2023-04-02T18:10:05Z&lt;/timestamp&gt;
 &lt;contributor&gt;
 &lt;username&gt;Baidax&lt;/username&gt;
 &lt;/contributor&gt;
 &lt;minor /&gt;
 &lt;origin&gt;396194&lt;/origin&gt;
 &lt;model&gt;wikitext&lt;/model&gt;
 &lt;format&gt;text/x-wiki&lt;/format&gt;
ОАО «Моби́льные ТелеСисте́мы» (МТС) — арассыйатааҕы сибээс өҥөтүн оҥорор хампаанньа, GSM, UMTS уонна LTE стандарттарга сотовай сибээһинэн хааччыйар. Аррассыйаттан атын дойдуларга эмиэ үлэлиир, СНГ дойдуларыгар уонна Индияҕа МТС торговай маркатынан үлэлиир. 2010 сыл балаҕан ыйыгар 100 мөлүйүөнтэн тахса абоненнардаах этэ. Роумин соглашениятынан 200 дойдуларга сибээс өҥөтүн ылыахха сөп.
Хампааньа толору аата - "Аһаҕас акционернай хампаанньа «Мобильные ТелеСистемы»". Хампааньа штаб кварирата Москваҕа баар.
Бастаан Москуба лицензионнай зонатыгар 1994 сыллахха саҕалаан, 1997 сыллахха атын уобаластарга лицензияны ылбыта уонна кэҥиирин саҕалаабыта. 
Interbrand хампааньа 2010 сыллаахха ыыппыт чинчийиитинэн «МТС» торговай марката Араассыыйа брендтарыттан ордук ыарахан буолбут, уонна торговай маркатын сыаната 213 198 мөл рублей (2008 сылы кытта тэҥнээтэххэ сыаната +12 % улааппыт).
Үлэтэ.
МТС мобильнай ситимэ GSM уонна UMTS стандарттарга үлэлиир, Билигин Арассыыйа 83 регионуттан 81 регионыгар үлэлиир лицензиялардаах, ону тэҥэ Арменияҕа,Украинаҕа, Белоруссияҕа, Узбекситаҥҥа уонна Туркменистаҥҥа сирдэригэр үлэлиир көҥүллээх. . 
Билигин Орто уонна Илин Европаҕа МТС саамай улахан мобильнай ситим оператора.
МТС Саха Сиригэр.
Саха Сиригэр МТС 2004 сыллахха "Горизонт-РТ" диэн хампаанньаны 1,5 млрд солкуобайга Республика правительствотыттан атыылаһан үлэтин саҕалаабыта. Билигин Саха сиригэр олорор 80% нэһилиэнньэни сибээһинэн хааччыйыан сөп. Саха сиригэр мобильнай сибээс оператордарыттан саамай элбэх абоненнаах операторынан буолар.
Бас билээччилэрэ.
Тутаах хампаанньа бас билээччитинэн Система АФК буолар, 2011 сыл ортотугар бары акцияларыттан 50,8% тутан олороро. Атын акциялара Нью-Йорк фондовай биржатыгар атыыланар (биржевой тикера , биир АДРга икки көннөрү акция баар), Лондон фондовай биржатыгар, Франкфурт биржатыгар, Берлин фондовай биржатыгар уонна Мюнхен фондовай биржатыгар, ону тэҥэ Арассыыйа биржаларыгар - РТС (тикера ) уонна ММВБ (тикер ). Акцияларын кэриҥиттэн 37.5% Нью-Йоркка, онтон 11.6% ММВБга атыыланара. .
2011 сыл оротугар хампааанньа сыаната $18,53 млрд этэ.
Уашиҥтон, Колумбия Эргин.  &lt;ns&gt;0&lt;/ns&gt;
 &lt;revision&gt;
 &lt;parentid&gt;384644&lt;/parentid&gt;
 &lt;timestamp&gt;2024-03-24T05:12:54Z&lt;/timestamp&gt;
 &lt;contributor&gt;
 &lt;username&gt;CommonsDelinker&lt;/username&gt;
 &lt;/contributor&gt;
 &lt;comment&gt;Replacing Flag_of_the_District_of_Columbia.svg with (by because: : (obvious error) · Washington D.C. Must follow regio&lt;/comment&gt;
 &lt;origin&gt;406132&lt;/origin&gt;
 &lt;model&gt;wikitext&lt;/model&gt;
 &lt;format&gt;text/x-wiki&lt;/format&gt;
Уашиҥтон, Колумбия Эргин () диэн АХШ киин куората. От ыйын 16 1790 тэриллибитэ. Потомак өрүс хаҥас кытылыгар турар. Вирдьиния уонна Мэрилэнд иллэрдиин кирбиилэhэр. Эргин олохтоохторун ахсаана 591,833. Элбэх дьон тула эргинтэн куоракка үлэлии кэлэллэр, ол иhин үлэ күнүгэр дьон ахсаана биир мөлүйүөнтэн тахсар. Уашиҥтон метрополията 5.3 млн олохтоохтордоох.
АХШ Конституциятын бастакы артыыкылынан Уашиҥтон федерал эргин суолталаах уонна хайа да илгэ киирбэт. АХШ Федерал Дьаhалтатын бары үс салааларын кииннэрэ манна бааллар. Ил суолталаах монуменнар уонна музейдар бааллар. Уашиҥтоҥҥа бааллар Аан дойду Баанын, Омуктар икки ардыларынааҕы Манньыат Фондатын, Америка Иллэрин Тэрилтэлэрин, Интер Америка Сайдыы Баанын уонна Бүтүн Америка Эт-хаан Тэрилтэтин салалталара уонна 174 омук амбасаадата. Онтон ураты араас институттар салалталара эмиэ бааллар.
Атропинокоматознай терапия. Тыыр эбэтэр былчыҥ ноҥүө атропины элбэх дозаны биэрии.
Сытыган чэмкиниэр. Сытыган чэмкиниэр (нууч. "Василистник вонючий", лат. "Thalictrum foetidum") – элбэх сыллаах үүнээйи. 
Морфологията.
60-70см үрдүктээх элбэх сыллаах үүнээйи, сытыары уһун силиргэхтээх уонна элбэх синньигэс силистэрдээх. Көнө от күөх умнастаах, аллараатыгар хара саарыл өҥнөөх. Элбэх саһархайдыҥы сибэккилэрэ умнаһын төбөтүгэр туураларга тарҕана олороллор. Бытархай сэбирдэхтэрэ үс муннуктуу быһыылаахтар. Олус сытыы куһаҕан сыттаах. Дьааттаах үүнээйилэргэ киирсэр.
Отоно.
Уһун синньигэс, адыгырас, ойоҕоһо ыгыллыбыт, олорбут сиэмэ отонноох.
Үүнэр сирэ.
Евроазиатскай коруҥ. Бэс ыйын, от ыйын бутэһигэр үүнээр. Мезофит, ксерофит. Алаас, тиит ойуурун кытыытыгар үүнэр.
Медицинаҕа туттуута.
Сир уоһээтигэр баар чааһа хаан баттааһынын үрдээһинигэр (нууч. Гипертония), куртах ыарыыларыгар, бааһырыы, иһэттии кэмигэр туттуллар. Сэбирдэхтэрин иҥиир силбэһиитигэр тутталлар.
Туһаныллыбыт сирдэр.
1. Токумова К., Токумов П. Төрөөбүт дойдубут эмтээх үүнээйилэрэ(20-21 стр). - Дьокуускай : Бичик, 2008. - 128с.
2. Иллюстрированный определитель лекарственных растений Якутии / Л. Г. Кривошапкина, В. С. Кривошапкина, И. М. Кривошапкин. - Тверь: ООО "ИПК Парето-Принт", 2018. - 640с.: ил.
Монография. Монография — биир боппуруоһу, биир теманы чинчийиигэ анаммыт научной үлэ.
Уопсай сведениелэр.
Монография научнай проза жанрдарыгар сыһыаннаах. Монографияҕа чинчийэр темаларынан түмүллэр уонна ырытыллар литература, быраабыла курдук, саҥа гипотезалар, теориялар, концепциялар, наука сайдыытыгар көмөлөөх саҥа гипотезалар туруоруллаллар. Монография үксэ киэҥ библиографическай испииһэктэринэн, бэлиэтээһиннэринэн арыалланар, сорох ардыгар «монография» — «биир киһи суруйар», ол эрээри тэрийээччилэринэн биир автор да, бүтүн коллектив да буолуон сөп, оттон тыл бу проблемаҕа сыһыаннаах проблемаҕа сыһыаннаах, кини кыараҕас хайысхатыгар сыһыаннаах; «суруйуулар биир сомоҕо буолуулара» диэн буолбакка, суруйааччы буолбатахтар.
Өйдөбүллэри быһаарыы.
Государственнай стандарт быһыытынан издательство дьыалатыгар государственнай стандарт (ГОСТТ 7.60-2003, п. 3.2.4.3.1.1) монография «научное или научно- популярное издание, содержано полное и вокругое исследование одной проблемы или темы и принадлеждении одному эбэтэр хас да автор». Монография кээмэйэ кыайан дьаһаммат, тоҕо диэтэххэ, кини научнай айымньытын түмүгүн көрдөрөр, ол гынан баран «классическай» 120- тан тахса сирэйэ суруллубут уон төрдүс төгүлүнэн суруллубут тект кээмэйэ биэс бэчээтинэй лиистэргэ тэҥнэһэр. Кинигэ тахсыан иннинэ монография учуонай степеннээх монография идэлэринэн рецензиялааһын барыахтаах. Рецензиялар кэннилэриттэн өрөбүллэргэ ыйыллар. Рецензиялар сыаналара иккиттэн итэҕэһэ суох буолуохтаах диэн ааҕыллар. Рецензиялары өрөбүллэргэ ыйыллыбатах буоллахтарына, маннык таһаарыы научнай ааҕыллыбат.
Учуонайдар ортолоругар ханнык эрэ тустаах теманы чинчийэр үлэни ыытарга, үгэс курдук, чинчийии методикатын сиһилии суруйуу, чинчийии түмүгүн кэпсээһин, ону сэргэ уо.Д. А.
Учуонай степеннээх көмүскээһиҥҥэ монография диссертация быһыытынан бэриллиэн сөп.
Библиотека наукатыгар «монография» диэн термин ханнык баҕарар нерсерийнай публикацияны, биир эбэтэр хас да томтан (кинилэр ахсааннара хааччахтаммыт) көрдөрөр. Ити хаһыаттар, сурунааллар курдук серийнай публикацияттан уратылаах.
Диссертация. Диссертация () — учёнай степени ылар аһаҕас көмүскээһиҥҥэ анаммыт научнай чинчийии.
Альфа-6. Система Альфа-6 — представляет собой оптимизирующий транслятор, работающий на ЭВМ БЭСМ-6 в рамках монитор- ной системы Дубна. Входной язык системы Альфа-6 (в даль­ нейшем упоминаемый как язык альфа-6) является расширением алгоритмического языка алгол-60 и по силе своих выразитель­ ных средств занимает промежуточное место между языком алгол-60 и языками программирования следующего поколения, такими как алгол-68 и PL/1. Основной областью применения языка альфа-6 являются научные и инженерные расчеты, хотя он может быть использован и в других областях, связанных с применением ЭВМ.
Бернулли, Якоб.  
Я́коб Берну́лли (, тохсунньу 6, 1655 с., Базель – 1705) — швейцария математига. Вероятность (сабаҕалааһын) түөрүйэтин уонна Математическай ырытыы олохтооччулартан биирдэстэрэ. Бернулли, Иоганн убайа буолар. Кинилиин тэннэ Вариационнай исчисленияны саҕалаабыта. Чааhынай түгэни дакастаабыта Улахан чыыhыла сокуона — Бернулли теоремата буолар. Базель университетыгар математика профессора (1687 сылтан саҕалаан). Берлин уонна Франция билим академиятын чилиэнэ.
Олоҕун олуктара.
Аҕата Николай Бернулли диэн фармацепт иэдэлээҕэ. Бастаан, аҕатын баҕатынан Базаель университетыгар таҥара үэрэҕэр үэрэммитэ, ол сылдьан бэйэтэ математиканан дьарыгырбыта. Университекка 5 омук тылын үэрэппитэ (французкай, итальянскай, английскай, латинскай уонна греческай). 1671 сыллаахха философия оттүнэн учуонай истиэпэнин ылбыта.
1676-1680 сылларга Европаны кэрийбитэ. Ол сылдьан Францияҕа Декарт идеяларын үэрэппитэ. Дойдутугар төннөн баран чааhынай учууталынан үлэлээбитэ.
1682 сыллаахха Нидерландыга уонна Англияҕа сылдьыбыта. Ол сылдьан Гюйгенстыын, Гуктуун уонна Бойллыын билсибитэ. Эһиилги сылыгар Юдит Штупанус диэн кыыһы кэргэн ылбыта. Уоллаах кыыс оҕоломмуттара.
1683 сылтан Базель университетыгар физикаҕа лекция ааҕар буолбута. 1687 с. Базель университетыгар профессорынан талыллыбыта, онно олоҕун тухары улэлээбитэ.
1699 сыллаахха Франция билим академиятын чилиэнэ буолбута, онтон 1702 сыллаахха Берлин билимин академиятыгар эмиэ киирбитэ.
1705 с. атырдьах ыйын 16 күнүгэр сэллик ыарыттан сылтаан суох буолбута. Базель сборугар көмүллүбүтэ. Уҥуоҕун маhыгар логарифмическай спираль уруhуйдаммыта. Якоба уонна Иоганна Бернулли ааттарынан ый кратера ааттаммыта.
Ситиһиилэрэ.
1690 сыллаахха кривой Лейбнициҥ токур формалаах сорудаҕын суоттаан, дакаастабылын таhаарбыта. Ол үрдүнэн дифференциальнай интеграл суотун оҥорбута, маны суоттуон иннинэ «интеграл» диэн өйдөбүл биллибэт этэ.
Энцефалит. Энцефалит (былыргы лат. тылынан encephalitis – «киһи мэйиитэ сүһүрэр ыарыыта») – бу ыарыы, мэйии сүһүрүүтүн группатыгар киирсэр. Ыарыыны тарҕатар кыра харамай организмнар киһи төбөтүн иһигэр кирэннэр энцефалит диэн ыарыыны үөскэтэллэр.
Энцефалит сүрүн көрүҥнэрэ.
Энцефалит кэмигэр ааһар ыарымтыйыы процеһа ниэрбэ систиэмэтин араас салаатыгар олохсуйуон сөп: мэйии хах араҥатыгар, хах араҥа аннынааҕы түмүгэр, ньолбоҕор мэйиигэ, киһи сүнньүн мэйиитигэр, периферическэй ниэрбэлэргэ, харах уонна мэйии бүрүөтүгэр. Энцефалит уратылаах сүһүрүүтэ мэйии этигэр, эбэтэр бүрүөтүгэр сосудистай уларыйыылар, ниэрбэ клеткаларын уларыйыылара, сорох көрүҥэр – мэйиигэ хаан кутуллуон сөп.
Ыарыы баран иһиитэ.
Энцефалит баран иһиитэ сытыы. Энцефалит сорох көрүҥнэрэ дьарҕа буолан хаалыахтарын сөп.
Летаргическэй энцефалит (эбэтэр Экономо энцефалита).
1917 с. австрия учуонайа К. Экономо бастакыннан арыйбыт ыарыыта. Салгынынан тарҕанар вирус үөскэтэр, өскөтүн сытыытык, эбэтэр дьарҕа буолбут ыарыһахтартан (хол. ыарыһах саҥарарын, сөтөллөрун бырдаҥата).
Инкубационнай кэмэ – 14 кунтэн 3 ыйга диэри.
Мэйии үлэтин кэһиититтэн сылтаан куһаҕаннык утуйуу, утуктааһын, утуйбат буолуу, харах хамсатар ниэрбэлэрин утуйуута.
Сытыы кэмэ – 3-4 нэдиэлэ
Тобохтоон көстөр паркинсонизм буолан, дьарҕа ыарыга көһүөн сөп.
Сааскылыы – сайыҥҥы (тайҕатааҕы) энцефалит.
Маҥнай бу ыарыы көрүҥүн 1937-1938 с. Дальнэй Восток диэки хаампыт Л. Зильбер, Е. Н. Павскай уонна А. Смородинцев экспедицията көрсүбүтэ. Ыарыы саас көтөр үөн-көйүүр тахсыан иннинэ тарҕанарын бэлиэтии көрбуттэрэ. Салҕыы А. Г. Панов дириҥ үөрэтиини саҕалаабыта. Харамайдарга уонна үүнээйилэргэ сыстан үөскүүр ооҕуйдуҥу корүҥнээх иксодовай кыра үөнүнэн тарҕанар вируснай ыарыы. Россия сэбирдэхтээх оройуоннарыгар баар буолар.
Инкубационнай кэмэ – 2-14 күн
Эмискэ саҕаланар, үрдук темеператураны, эрэйдээх төбө ыарыытын уонна хотуолааһыны кытта ааһаар.
Сытыы кэмэ – 6-10 кун
Сорох ыарыһахтарга паралич буолан хаалар.
Күһүҥҥү (дьоппуонскай) энцефалит.
Дальнэй Восток уройуонугар көрсүһэр, кумаарынан тарҕанар вирус.
Инкубационнай кэмэ – 5-14 күн.
Бу ыарыыга ыарыһахтарга үрдүк былчыҥ тонуһа уонна былчыҥ түмүүтэ бэлиэтэнэр. Ыарыы сытыытык ааһар, 30 – 60% түгэҥҥэ өлүүннэн бүтэр. Үтүөрбүттэргэ баралыыс уонна өй-санаа ыһыллыта бэлиэтэнэр.
Харыстанар дьаһал (профилактика).
Эмтэнии
Ыарыһаҕы айдаана суох миэсэҕэ киллэрии
Глюкозаны тымырынан хааҥҥа киллэрии
С битэмиини иһии
Гормон эмин иһии
Вируһу утарылатар эми иһии
Антибиотик
Слазмолитик
Сааскылыы-сайыҥҥы энцефалиты эмтииргэ, ыалдьан баран үтүөрбут дьон сывороткаларын туттуу
Митохондрия. Митохондрия ( — сап уонна — туорах, кыырпах) — икки мембраналаах сфера көрүҥнээх эбэтэр 1 макрометр кэтиттээх эллипсоиднай органоид. Элбэх эукариотическай клеткаларга көрүҥнээх, сорох автотрофтарга (фотосинтезтыыр үүнээйи) уонна гетеротрофтарга даҕаны (тэллэйдэр, кыыллар). Клетка энергия станцията; сүрүн үлэтэ- орган холбооһуннарын аһытар уонна энергия арахсыбыт босхоломмутун туһанар генерацияҕа уот кыаҕа, АТФ синтез уонна термогенез. Ити үс процесс электрон хамсааһыныгар табыллар электро-транспорт белок субуу иһинээҕи мембранаҕа. Элбэх ахсааннаах митохондриялар клетка иһигэр бэйэ бэйэлэриттэн уратылар: холобур, соҕотох клеткалардаах күөх уу үүнээйилэр (эвглена, хлорелла, политомелла) уонна трипаносома биир улахан эрэ митохондриялаахтар, онтон ооциит уонна амеба Chaos chaos 300 000 уонна 500 000 митохондриялаахтар диэххэ сөп; оһоҕос анаэробнай энтамебка уонна атын паразит судургу кыра организмнарга митохондрия суох. Идэтэллибит тыынар тыыннаах клеткаларыгар сүүһүнэн оннооҕор тыыһынчанан митохондрия баар (мэйии, сүрэх, былчыҥ).
митохондрия төрүтэ.
Симбиогенез теориятынан, митохондриялары наһаа салаҥ клеткалар (прокариоттар) бактериялары иҥнэрэн таһаарбыттар. Клеткалар сатаан кислороду энергия оҥорорго туттубат буоланнар сатаан үчүгэйдик сайдыбат этилэр; онтон бактериялар (прогеноттар) оннук сатыыр этилэр. Сайдан-сайдан прогеноттар бэйэлэрин геннарын уже эукариоттар ядроларыгар биэрбиттэр. Ол иһин билиҥҥи митохондриялар сатаан туспа олорботтор. Ол да буолар кинилэр геномнара кодируйдуур бэйэтин белок оҥорор систематын.
Митохондрия клеткаҕа.
Аан бастаан митохондрияны мышечнай клеткаҕа булбуттара 1850 сылга. Клеткаҕа митохондриялар ахсааннара араас араас буолар f(сүүстэртэн тыыһынчаларга диэри). Кинилэр кислородка наадыйар клеткаларга быдан элбэхтэр. Үүнээйилэр уонна кыыллар клеткаларыгар биир кэмҥэ үс митохондрия арааһа баар эдэр протомитохондрия, сиппит митохондрия уонна урукку постмитохондрия, улам төннөн липофусциновай гранула буолар.
митохондрия структурата.
Тас мембрана.
Тас мембраната 7нанометр халыҥнаах. Сүрүн пуунсуйата- митохондрияны цитоплазматтан араарара. Тас мембрана липидтартан турар. Порин- каналообразующий белок оҥорор. Тас мембранаҕа хайаҕас оҥорор 2-3 нм диаметрдаах, ити хайа5аһынан кыракый молекулалар уонна ионнар. Улахан молекулалар тас мембрана иһигэр.
Митохондрия уонна наследственность.
Митохондрия ДНК-та ийэ эрэ өттүттэн барар. Хас биирдии митохондрияҕа хас да учаастак нуклеотид баар ДНК-ҕа, туох баар митохондриялары кытары тэҥ, ити күүскэ көмөлөһөр сатаан ДНК-ны оҥорбот митохондрияларга. Мутация митохондриальнай ДНК-аҕа наследственнай ыарыы бөҕөтүн ыҥырар.
Үөрэтии историята.
Митохондрия XIX үйэ ортотугар арыйбыттара. XX үйэ бүтэригэр митохондрия сигнальнай молекула ыытан клетка өлүүтүн холбуур.
Sámi Soga Lávlla. Саамнар Сога Лавлла (Sámi Soga Lávlla) — Лапландия өрөгөйүн ырыата.
Новая Каховка. Новая Каховка () диэн Украина Херсон уобалаһын куората. Дьонун ахсаана 46 469 (2017).
Дискриминант. Дискримина́нт элбэх чилиэннээх, 
formula_1, formula_2ол аата төгүллээһин,formula_3ханна formula_4- бары төрүт ( кратноһын учуоттаан) сорох кэҥиир сүрүн хонуутугар, кинилэр баар сирдэригэр.
Үксүгэр элбэхтик дискриминант үс чилиэннээх квадратнай үөскэмэ туттуллар[⇨], бэлиэтэ дьиҥнээх төһө төрүт баарын быһаарар.
Араастара.
formula_9тэҥнэһэр чуолкайдык кини бэлиэтигэр дылы батыһыыта formula_10- матрицалар:
Холобурдар.
Бу бэриллэр кэлэр холобурдарга элбэх чилиэннэр маллардаах коэффиценнара уонна нуултан атыннаах үрдүк коэффициеннаахтар көрүллэллэр.
Элбэх чилиэн иккис степэнэ.
Үс чилиэннээх квадратнай дискриминана тэҥ: formula_11 тэҥнэһэр formula_12 
formula_14
formula_16
formula_18
Элбэх чилиэн үһүс степэнэ.
Элбэх чилиэннээх дискриминант кууба formula_19 тэҥнэһэр- formula_20
Чааһынайынан, элбэх чилиэн кууба formula_21 (төрүтэ суоттаныллар) тэҥ: formula_22
Элбэх чилиэн төрдүс степэнэ.
Элбэх чилиэн төрдүс степэнэ formula_26 тэҥ:
formula_27
Элбэх чилиэн дискриминана formula_28маннык көрүҥнээх: formula_29
уонна тэҥнэһии formula_30 куйаарга үрдүн быһаарар formula_31 диэн ааттаах.
Ол курдук элбэх чилиэҥҥэ ааттаан: formula_28
·        өскөтүн formula_35, бары төрүтэ комплекснайдар,
·        өскөтүн formula_36 уонна formula_37бары төрүттэрэ комплекснайдар,
·        өскөтүн formula_36, formula_39бары төрүттэрэ маллаахтар.
·        formula_15 Элбэх чилиэн кырата биир кратной төрүттээх буоллаҕына (маллаах эбэтэр комплекснай). Иккис түбэлтэтигэр элбэх чилиэн икки сыһыарыллыбыт кратнай комплекснай төрүттээх, онон икки төгүллэммит элбэх чилиэн иккис степэнигэр араарыллар, маллаах чыыһылалар хонууларын үрдүгэр бэриллибэт.
Чуолкайдык эттэххэ:
·        өскөтүн formula_36уонна formula_37, ол аата биир маллаах төрүт 2 кратнай уонна икки комплекснай төрүттээх,
·        өскөтүн formula_36 уонна formula_44, ол аата үс тус-туспа маллаах төрүт, онтон биирдэстэрэ 2 кратнай,
·        өскөтүн formula_36уонна formula_46, ол аата икки маллаах төрүт, хас биирдиилэрэ 2 кратнай,
·        өскөтүн formula_36 уонна formula_48, ол аата икки маллаах төрүт, онтон биирэ 3 кратнай,
·        өскөтүн formula_49, formula_50 уонна formula_51 , ол аата биир маллаах төрүт 2 кратнай уонна икки комплекснай төрүттээх,
·        өскөтүн formula_49, formula_46 уонна formula_54 ол аата биир паара сыһыарыллыбыт төрүт 2 кратнай,
·        өскөтүн formula_49 уонна formula_56, ол аата биир маллаах төрүт 2 кратнай уонна икки комплекснай төрүттээх,
·        өскөтүн formula_57 уонна formula_50 биир маллаах төрүт 4 кратнайдаах буоллаҕына.
Остуоруйата.
Бу тиэрмин тылтан "discrimino" — «ыһабын», «араарабын» диэн өйдөбүллээх. Бу өйдөбүллэр , , , уонна да атын ученайдар үлэлэригэр туттуллубуттара.Тиэрмини киллэрбитэ.
Айымньылар.
·       "Прасолов В. В." Многочлены. — М.: , 1999, 2001, 2003.
Быһаарыылар.
1.   ↑ Rees, E. L. (1922). “Graphical Discussion of the Roots of a Quartic Equation”. "The American Mathematical Monthly". 29 (2): 51—55. :10.2307/2972804 
2.   ↑ Matrices and Determinants — Numericana
Сайдыыны ситиһии сабыдыала. Сайдыыны ситиһии сабыдыала билигин дьоҥҥо барыларыгар биллэр.
Космос куйаарын эттиктэрин үйэлэрэ олус уһун, хас эмэ уонунан миллиардынан сылларынан кэмнэнэр. Планеталар хамнааһыннарыгар, сыҕарыйыыларыгар тэҥнээтэххэ дьон-аймах сайдыыны ситиһэллэрэ олус түргэн кээмэйдээх эбит. Тимири уһаарар, уһанар буолбут кэмнэриттэн дьон билиҥҥи курдук үрдүк таһымнаах сайдыыны 2 тыһыынча сыллар усталарыгар эрэ ситистилэр. Манна сайдыыта суох кэми түөрт уонча тыһыынча сыллары эптэххэ дьон-аймах олус былыргы үйэлэрдээҕи диир кэмнэрэ уонтан эрэ тахса тыһыынча сыллардааҕыта буолан ааспыттарыгар сөп.
Сирбитигэр дьон-аймах олорор, сайдар кэмнэрэ өссө да олус элбэх буолуон сөп. Дьон-аймах олоҕу олоруулара, сайдыыны ситиһиилэрэ эмиэ кэмнээҕэ-кэрдиилээҕэ быһаарыллан иһэр. Саҥаттан саҥаны арыйан, билэн-көрөн иһии кыаллыбат буолан иһэрэ саарбаҕа суох буолла. Сир үрдүгэр дьон атаҕа үктэммэтэх сирэ диэн аны суох, барытын уларыта, бэйэлэрин тустарыгар тупсара сатыыллар.
Төһө да Айылҕаны харыстыыбыт диэн айманналлар дьон-аймах сайдыыны ситиһэн олоҕу олорор сирдэригэр кэлин кумах куйаардары элбэтэр, үөскэтэр чинчилээхтэр.
Хара тыа сабардыы үүнэн турбут сирдэрин дьон быһа кэрдэн, уоттаан от, бурдук үүннэрэр сир оҥостоллор. Кэлин бу сирдэрин үүнээйи үүммэт буолла диэн быраҕан атын саҥа сирдэри солоон оҥостон сирдэрин кэҥэтэн иһэллэр. Хонуу сир кэнээтэр кэҥээн иһэриттэн кэлин истиэптэргэ кубулуйан барар.
Сир анныттан баайын хостоон ылаары кырсын тоҕута тэпсэн, күрдьэн ылан быраҕан күөх үүнээйи үүммэт оҥорон иһэллэр. Күөх үүнээйи үүммэт сирэ кэлин кумах куйаардарга кубулуйар.
Сир үрдүгэр дьон-аймах сайдыыта эмиэ ханнык эрэ кэм-кэрдии иһигэр сылдьар, ханнык эрэ кыйыаны аһара барыа суохтаах. Мутукчалаах мастар аҕыйааһыннара сир үрдүгэр уу эргиирин уларыталларыттан олус элбэх хаардар, самыырдар түһэллэр, хонуу сирдэрин уу ылыыта саҕаланан эрэр.
Дьон-аймах сайдыыта, араас улахан, күүстээх тиэхиникэлэри туһаныыта «Туох барыта икки өрүттээх» тутулугун хамсатар, уларытар. Атмосфераҕа углекислай гаас элбээһинэ сир үрдэ итийэн барыытын үөскэтэрэ уһун үйэлэргэ мунньуллубут муустары ириэрэн хонуу сирдэри уу ылыытын үөскэтэр. (1,68).
Туһаныллыбыт литература.
1. Каженкин И.И. Айылҕа бэйэтин ыраастанар. - Дьокуускай: ГУ РИМЦ, 2008. - 78 с.
Андалусия. Андалу́си́я, также Андалу́зия ( [andaluˈθi.a], олохт. [andaluˈsi.a], ) — Испания автономнай сирэ, аҕыс провинцияттан турар: Альмерия, Кадиса, Кордова, Гранада, Уэльва, Хаэна, Малага уонна Севилья. Киинэ Севилья. Андалусия Европа соҕуруулуу-арҕаа өттүгэр сытар, соҕуруу өттүттэн Гибралтар хомото уонна Средиземным морем сыталлар, арҕаа өттүттэн — Атлантическай далай уонна Португалиялыын быысаһар. Испания иһигэр хоту Андалусия Эстремадураны уонна Кастилией-Ла-Манчаны, илин — Мурсиялыын.
Тыл.
Андалусияҕа испаан тылын андалуус түөлбэ тылынан саҥараллар. Бу диалект Кастилия мусульмаанныы Андалусияны сэриилээн ылбытын кэннэ баар буолбута. Бу тыл күүстээх арааб субстрааттаах уонна олохтоох роман тыла (бет мосараб) булкаастаах. Америкаҕа тарҕаммыт испаан тылыгар улахан дьайыыны оҥорбута.