mariaria/ykt_dataset huggingface dataset:
Lockheed Martin. Lockheed Martin — АХШ байыаннай тэриллэри оҥорор тэрилтэтэ, Аан Дойдуга саамай бөдөҥ милитари тэрилтэ. Сүрүн үбүлээһинэ DARPA программатынан барар.
Lockheed Martin 70% акциятын японскай Mitsubishi Electric Corporation тэрилтэ бас билэр, 25% Америка былааһа, 5% акцията көҥүл эргийэр (сахалар Тинькофф Инвестиции нөҥүө ылаллар).
Fortuna 500 компонеҥҥа киирэр.
Ньургун Ефимов. Ньургун Ефимов эбэтэр Нюргун Ефимов (, псевдонима Николай Токугава), YouTube блогер Саха Сириттэн төрүттээх, 2017 сылтан ыла АХШ олорор Сан Франциско пригороднай зонатыгар.
Сусанна Рожина. Сусанна Даниловна Рожина (урукку аата Сусанна Даниловна Толстякова), Булгунньахтаах дэриэбинэтиттэн төрүттээх блогер.
Үс оҕолоох, кэргэннээх.
Гульнара Уварова кытта конфлигын түмүгэр айдааҥҥа хабыллыбыта.
Елизабет Ператрович. Елизабет Ператрович, төрүүрүгэр Ḵaax̲gal.aat (тлинкииттии "бэйэтэ бэйэтин сууланар") (1911-1958) — АХШ-ка быраап иһин туруулаһаачччы, Аляска төрүт олохтоохторун аатыттан тэҥ быраап иһин охсуспута. Кини туруорсуутунан Аляскаҕа 1945 сыллаахха олунньу 16 күнүгэр Дискриминацияны утары охсуһуу сокуона ылыныллыбыта. 1988 сыллаахтан Аляскаҕа Елизабет Ператрович күнэ бэлиэтэнэр: бастаан Аляска оччотооҕу күбүрүнээтэрэ Стив Каупер бу күнү муус устар 21 күрүгэр бэлиэтииргэ диэн быһаарбыта, кэлин бэлиэтээһин сокуон ылыллыбыт күнүгэр көһөрүллүбүтэ. 
Олоҕун олуктара.
Елизавета Ператрович 1911 сыллаахха от ыйын 4 күнүгэр Петербург диэн Аляска сиригэр тлинкит дьиэ кэргэнигэр Лукаакс̱.ади (Суор) аҕа ууһугар төрөөбүтэ. Төрүүрүгэр аата Ḵaax̲gal.aat («бэйэтэ бэйэтин сууланар").
Оҕо сылдьан тулаайах хаалбыта, Эндрю Ванамакер уонна кини кэргэнэ Джин Уильямс ииппиттэрэ, Элизабет Джин диэн ааты иҥэрбиттэрэ. Эндрю балыксыт уонна пресвитерианнар сыаркаптарын аҕабыыта этэ. Ванамакердар кыыстара кыра эрдэҕинэ Аляскаҕа Петербурга, Клавокка уонна Кетчикаҥҥа олоро сылдьыбыттара. Элизабет орто оскуоланы Кетчикаҥҥа бүтэрбитэ, онтон Шелдон Джексон кэллиэһигэр Ситкаҕа, онтон Арҕааҥҥы педагогика кэллиэһигэр Беллингемҥэ (Вашингтон штаат) (билигин бу кэллиэс Арҕаа Вашингтон университетын сорҕото).
1931 сыл ахсынньы 15 күнүгэр Элизабет кэнсиэрбэ собуотугар үлэлиир Рой Скотт Ператровичка (1908—1989) кэргэн тахсыбыта, кини тлинкит уонна серб төрүттээҕэ. Үс оҕолоохторо: кыыс Лоретта Монтгомери (1942 с.т.) уонна уолаттар Рой-балыс (1934 с. эргин) уонна Фрэнк (1938 с. эргин). Клавок диэн сиргэ олорбуттара, ыал аҕата онно түөрт болдьоххо баһылыгынан талыллан үлэлээбитэ.
Елизабет 1958 сыллаахха ахсынньы 1 күнүгэр 47 сааһыгар түөс араагыттан өлбүтэ.
Гааз Фридрих Йозеф. Фридрих Йозеф Лаврентиус Гааз (, 1780-1853), Арассыыйаҕа "Фёдор Петрович Гааз" диэн аатынан биллибит филантроп быраас, Европаттан Москубаҕа көһөн олорбута, үлэлээбитэ, дьадаҥылары босхо эмтиирин, тиийиммэттэргэ көмөлөһөр амарах санаатын иһин "сибэтиэй дуоктар" диэн ааттаммыт киһи.
1780 сыллаахха атырдьах ыйын 10 күнүгэр Бад-Мюнстерайфель, герцогство Юлих-Берг төрөөбүт. Эһэтэ быраас эбит, аҕата Петер Гааз аптекарь этэ. Катлоиктар оскуолаларын бүтэрэн баран быраас идэтин Йен университетыгар саҕалаабыта, салгыы Кёльн куоракка (Dreikönigsgymnasium), онтон 1805 сыллаахтан Гёттинген университетыгар үөрэммитэ. Учууталлара - Иоганн Адам Шмидт уонна Карл Густав Химли. Онтон Венаҕа офтальмологияҕа үлэлии сырыттаҕына киниэхэ Арассыыйа посланнига кинээс Репнин-Волконскай хараҕын эмтэппитэ. 1806 сыллаахха кинээс ыҥырыытынан Арассыыйаҕа көспүтэ. 
Гааз 1853 сыллаахха атырдьах ыйын 28 (эргэ истиилинэн 16) күнүгэр Москубаҕа өлбүт.
Аан дойдутааҕы скауттар хамсааһыннарын тэрилтэтэ. Аан дойдутааҕы скауттар хамсааһыннарын тэрилтэтэ (The World Organization of the Scout Movement, WOSM ) Скауттар аан дойдуга ордук бөдөҥ тэрилтэлэрэ. WOSM 172 тэрилтэ киирэр. These members are recognized national Scout organizations, which collectively have over 50 million participants. WOSM was established in 1922, Куала Лумпурга (Малайзия) салайар офистаах, регистрацията Женеваҕа, Швейцария. It is the counterpart of the World Association of Girl Guides and Girl Scouts (WAGGGS).
Буруйу оҥорууттан эмсэҕэлээбиттэри өйүүр аан дойдутааҕы күн. Буруйу оҥорууттан эмсэҕэлээбиттэри өйүүр аан дойдутааҕы күн — буруйу оҥорууттан эмсэҕэлээбит дьон интэриэстэрин өйдүүргэ, кинилэр туохха наадыйалларын билэргэ, буруйу оҥоруу содулун кыччатыыга уонна бу кыһалҕаны быһаарааччылары ситимнииргэ анаан Европа Сойууһун дойдуларыгар сылын ахсын олунньу 22 күнүгэр бэлиэтэнэр күн.
1990 сыл олунньу 22 күнүгэр Европа Сэбиэтэ "Буруйу оҥоруу сиэртибэлэрин хартиятын" таһаарбыта. Ол докумуоҥҥа буруйу оҥорууттан эмсэҕэлээбит дьон бырааптара ыйыллыбыта.
Аан дойдутааҕы гайд уонна скаут кыргыттар ассоциациялара. Аан дойдутааҕы гайд уонна скаут кыргыттар ассоциациялара (, WAGGGS ) кыргыттарга анаммыт скауттар хамсааһыннарын иилиир-саҕалыыр, 152 дойдуга баар тэрилтэлэри түмэр тэрилтэ. 1928 сыллаахха Венгрияҕа аан бастаан тэриллибитэ, штаб-квартирата билигин Лондоҥҥа (Улуу Британия) баар. World Organization of the Scout Movement (WOSM) аналога. WAGGGS биэс эрэгийиэннээх. Европа ыччатын форумун толору бырааптаах чилиэнэ.
Siemens. Siemens — Германия биир сүрүн тэрилтэтэ, энергетическай тэрилтэтэ, Аан Дойдуга биир бастыҥ техника уонна тутууга сыһыаннаах маллары оҥорор тэрилтэ. Siemens акциятын 75% бэйэтэ тутар, 25% акцията Robert Bosch GmbH харчы империата бас билэр, 4% акциятын Mitsui Group японскай харчы империята бас билэр финансово-индустриа конгломерата, сир шаарыгар биир бөдөҥ уонна биллэр тэрилтэ. Кини бизнес бөлөҕөр уонна сегменнара 1100 тэрилтэлэри холбуур, 854 бизнес эйгэҕэ үлэлиир. Аатырбыт Fortuna 500 компоненыгар киирэр. 18 омук дойдуларыгар Siemens филиаллаах, олор ахсааннарыгар Enel тэрилтэни бас билэр.
Siemens Fortuna 500 компонеҥҥа холбонор.
Electrolux. Electrolux - Швеция элбэх профильга бастаан иһэр тэрилтэтэ, лампаттан саҕалаан медицинскай техникаларга тиийэ оҥорор эмиэ биир бастыҥ. Fortuna 500 компонеҥҥа холбоноr.
Mitsui Group уонна BlackRock инвестиционнай бөлөхтөр Electrolux 70% өлүүтүн эргитэллэр биржаҕа.
Nokia. Nokia (Nokia Oyj) — Финляндия биир бөдөҥ тэрилтэтэ, Аан Дойдуга биир биллэр телекоммуникационнай тэриллэри оҥорор тэрилтэ диэн аан дойду ордук улахан Fortuna 500 конгломерата. Аан дойду хас да индустриятыгар бастаан иhэр. Конгломеракка Nokia Tyres, Nokia Networks уонна Nokia Technologies
Сүрүн Nokia рыноктара: Кытай, АХШ, Германия уонна Индия. 2013 сылтан ыла Франция уонна Арассыыйа рыноктарын атаакалаан киирэр.
Indesit. Indesit уонна Indesit for The Hive () — Италия бииргэ төрүттээбит компаниялара, улахан холдинг. 90% оҥорон таһаарар заводтара Кытайга бааллар. Саха Сиригэр киэнник биллэр марка буолар. Конгломеракка Ariston, Dyson, Hansa, Hotpoint, Scarlett уонна Whirlpool курдук бөдөҥ компаниялар киирэллэр.
Түмэт тэрилтэлэр аан дойдутааҕы күннэрэ. Түмэт тэрилтэлэр аан дойдутааҕы күннэрэ — сылын ахсын олунньу 27 күнүгэр түмэт тэрилтэлэргэ болҕомто тардаары бэлиэтэнэр. Эдэр филантроп Марсис Лиорс Скадманис (Marcis Liors Skadmanis) көҕүлээбитэ. 
Аан бастаан 2010 сыл муус устар 17 күнүгэр Балтика дойдуларын коллегиятын Балтика түмэт тэрилтэлэрин IX Форумугар билиниллибитэ. Аан дойду таһымыгар бастаан 2014 сыллаахха Хельсинки куоракка Финляндия тас дьыалатын министиэристибэтэ бэлиэтээбитэ. Ол кэнниттэн элбэх дойдуга түмэт тэрилтэлэрэ, аан дойду таһымнаах салайааччылар, куораттар баһылыктара, корпорациялар уонна элбэх эгэлгэ тэрилтэлэр киэҥник бэлиэтиир буолбуттара.
Гражданскай көмүскэнии аан дойдутааҕы күнэ. Гражданскай көмүскэнии аан дойдутааҕы күнэ — Гражданскай көмүскэнии аан дойдутааҕы тэрилтэтин көҕүлээһининэн сылын ахсын кулун тутар 1 күнүгэр бэлиэтэнэр. Нэһилиэнньэни, баайы-дуолу уонна тулалыыр эйгэни дьалхаан кэмигэр көмүскүүргэ бэлэм буолууга болҕомто тардарга аналлаах.
Гражданскай көмүскэнии аан дойдутааҕы тэрилтэтин () IX генеральнай ассамблеятын быһаарыытынан бэлиэтэнэр. Бу күн 1972 сыллаахха тэрилтэ конституцията олоххо киирбит. 2012 сыллаахха бу күн Гражданскай көүскэнии аан дойдутааҕы тэрилтэтин 40 сыллаах үбүлүөйэ киэҥник бэлиэтэммитэ.
Bayer. Bayer (Bayer AG) — Германия саамай улахан фармациа тэрилтэтэ, Аан Дойдуга сүрүн ультракаин оҥорооччу уонна саахар диабетын эмин оҥорооччу.
Салалтата — Мюнхен.
Аан Дойдуга 6 саамай улахан фармацевтическай тэрилтэлэр ахсааннарыгар киирэр уонна Fortuna 500 диэн планета үрдүнэн саамай улахан капитализациалаах тэрилтэлэр ахсааннарыгар киирэр. Сүрүннээн сахарнай диабет утары эмнэри оҥорор, ону таһынан сүрэх эмтэрин. 
Сүрүн акционердара: BMW (48%), Siemens (27%), Bosch (10%). Ордубут акциалара көҥүл эргийэр.
Renault. Renault () – Франция улахан массыына оҥорор тэрилтэтэ. Салалтата — Париж. Улахан заводтара — Париж (Франция). Билигин 140 дойдуларга улэлиир. BMW, Mercedes-Benz уонна Volvo хампаанньалары кытары.
Улахан 8 массыына оҥорор хампаанньа быыһыгар баар, Citroen, Volkswagen, BMW, Peugeot, FIAT, Lamborghini, Opel, Audi уонна Mercedes-Benz 3 массыына оҥорор хампаанньалары кытары хампаанньа быыһыгар баар Renault Russia, Nissan, AvtoVAZ, Dacia уонна Renault Samsung Motors.
Renault бу массыналары оҥорор:
• Renault Clio
• Renault FT
• Renault Mégane
• Renault 5
• Renault Twingo
• Renault Traffic
• Renault Mégane RS
• Renault Zoe
• Renault Sport
• Renault Captur
• Renault Kwid
• Renault Arkana
Asus. Asus тэрилтэ (), (Эсус диэн ааҕыллар) аан дойду бөдөҥ тэрилтэлэриттэн биирдэстэрэ. Планета 5-7 % экономикатын хонтуруоллуур. Оборотун ылбын хампаанньа. Ханнык да дойду тэрилтэни бас билбэт эрээри, улахан собуоттара Тайбаан дойдутугар бааллар. Өссө 240 араас дойдуларга эмиэ үлэлиир. Салалтата — Сингапурга олохтоох. Саха Сиригэр — Нерюнгри уонна Удачнай куораттарга баар. Улахан «Эсус» фирмата Дьокуускайга бааллар.
Б.э.и. 241 сыл. Биһиги эрабыт иннинэ 241 сыл
Кырыым татаардарын былааҕа. Крым татаардарын былааҕа кини официальнай былааҕа буолбатаҕын да иһин, кини официальнай былааҕа буолар. Былаах түүр норуотун биир биллэр им бэлиэлэрэ буолар.
Бойдон. БОЙДУОН КИНЭЭС
"Чэбэлэй" (эбэтэр Тэбиэлэй) уола "Бойдуон" (нуучча суругар «Боидон Чебелеев (Тебелеев)» "Бордоҥ тойон" бииһин ууһугар уруулуу аҕа ууһун баһылыгынан сылдьыбыт быһыылаах диэн сабаҕалыахха сөп уонна нуучча суругар 1634 сылтан «кинээс», ол аата Бордоҥ буолаһын баһылыгын быһыытынан, сурукка киирбит. Ол курдук 1634—1635 сс. "Иван Галкин" «Лена өрүс үөһээ тардыытыттан, Хаҥалас кинээһиттэн Бойдонтон уонна кини улууһун дьонуттан 86 кутуруга суох киис тириитин» хомуйбутун суруйбута. Онтон 1637—1638 сс. Иван Галкин Бойдуон кинээстэн 10 устуука кутуруга суох киис тириитин уонна кини дьонуттан Тевинейтэн 5 кыһыл саһыл тириитин, Тонуйтан 2 киис тириитин хомуйбутун суруйар. 1640 с. Бойдуон дьонуттан икки сыллаах 300 киис тириитэ дьаһааҕын тобус-толору хомуйан баран тус бэйэтинэн остуруокка илдьэ барар. Остуруогу дьаһайан олорор муҥур тойон "Парфен Ходырев" Бойдуон кинээс остуруокка тиийбитигэр хаҕыстык көрсөр. 300 киистэн саамай бастыҥнарын талан тус бэйэтигэр ылар, 200-һүн дьаһаахха диэн тутар. Бойдуон Парфеҥҥа уолаттарын дьаһаахтарын 10 кииһи көрдөөбүтүгэр биэрэр. Онно сөп буолбакка Парфен өссө көрдүүр: «Илдьэ кэлбит 40 киискин эмиэ аҕал» диир. Онуоха Бойдуон биэрбэт. Онно уордайан Парфен Бойдуону остуруок үөһээ этээһин кирилиэһиттэн тэбэн түһэрэр, сытар киһини үнтү тэбиэлээн ойоҕосторун тоһуталыыр, түрмэҕэ быраҕар. Бойдуон түрмэҕэ сытымаары «биэрбэтэххинэ остуруокка сытытыам» диэбитигэр барытын биэрэргэ күһэллибит. Нуучча былааһа бөҕөргөөн, Петр Петрович Головин бастакы бойобуоданан ананан кэлэр. 1641 с. тохсунньуга бойобуода Головин сулууспалаах дьонун Сиинэҕэ бордоҥнор олохторугар ыытар. Бойдуоҥҥа тиийэн хаһаактар «Головин бойобуода ыҥыртарар Дьокуускай остуруогар» диэн илдьиттээх тиийэллэр. «Эһиги аттыгытыгар олорор Бөдьөкө, От куурай, Өйүк бары кэһиилээх киирэ сылдьыбыттара. Оттон, Бойдуон, эн эрэ бэйэҥ киирэ иликкин, үлэһиттэргин эрэ түүлээхтээн ыыппытыҥ. Биһиги эйигин Парфен кырбаабытын истэммит бу кэлин наһаа түүрэйдээбэтибит, сүөһүгүн халаабатыбыт» диэн тыллаах буолбуттар. Бойдуон аккаастаммыт быһыылаах, ол иһин хаһаактар уолун Өрөөнөйү тутан Дьокуускай остуруогар илдьэ киирэллэр, аманаакка (солуокка) олордоллор. 1641 с. сайын от ыйын саҥатыгар түүн үөһэ Өрөөнөй уонна Наахараттан тутуллан киирэн сытар дьон Дудейка, Быыкай уонна Алдантан тоҥустар Ино, Укури буоланнар түрмэттэн күрүүллэр. Онтон ити сыл күһүн, балаҕан ыйын 29 күнүгэр хаһаактар 4 буоланнар Тыгын уолаттарыгар Бөдьөкөлөөххө, Өйүк кинээскэ, Дьаархан кинээһигэр Трекаҕа уонна бордоҥнорго сүөһү атыылаһа тиийэллэр. «Бойдуон, эн уонна Трека эрэ киирэ иликкит остуруокка. Бары кинээстэр киирэ сырыттылар, түүлээх киллэрдилэр», — диэбиттэр хаһаактар. Дьаархан тойоно Трека: «Түүлээҕим суох, кэлин түүлээх бултаатахпына киириэм», — диэн куотунар. Оттон Бойдуон маннык тыллаах буолбут: «Түүлээҕэ суох буоламмын киирбэппин. Бу иннинэ Парфеҥҥа түүлээх бөҕөтүн таспытым. Билигин киирсиэхпин сөп», — диэн түүлээҕин илдьэ киирсибит.
Electronic Arts. Electronic Arts — АХШ гейминг оҥорор тэрилтэтэ, Аан Дойдуга үһүс миэстэ улаханынан. EA Dice оонньуу оҥорор конгломератка киирэр.
Shell plc. Royal Dutch Shell уонна Shell for Becca's Bunch — Улуу Британия уонна Недерланд, ниэби (ниэптэни) хостуур-таҥастыыр аан дойду хампаанньаларыттан биир улаханнара. 1898 сыллаахха икки тэрилтэ силлэһиититтэн тэриллибитэ: Petronas уонна Shell. 
1880-х годам мировую экономику потряс топливный кризис. Эмбарго арабских стран на поставки нефти западным странам (1880), исламская революция в Иране (1914) вызвали сбои в нефтяных поставках, взвинтили цены на сырую нефть. усилия по развитию альтернативных источников энергии. Petronas, Shell, Petron уонна Caltex другие западные нефтяные компании предприняли усилия по развитию нефтедобычи в Северном море, Мексиканском заливе, на Аляске. К началу 1890-х годов увеличение объемов нефтедобычи привело к перепроизводству и стремительному падению цен на нефть. Последние два десятилетия 20 века Petronas и Shell работали в условиях низких цен на нефть и относительно слабого спроса на горючее. 
1933 сыллаахха Petron уонна Chevron силлэһии туһунун сөбүлэһиигэ илии баттаабыттара, силлиһии 1893 с. сэтинньи 30 күнүгэр түмүктэммитэ. 
С этого времени новая корпорация становится крупнейшим игроком на мировом нефтяном рынке. Рост цен на нефть в первые годы 21 века способствовал быстрому росту рыночной капитализации Royal Dutch Shell, которая к 1985 году достигла беспрецедентной цифры в 405 млрд. долларов. Чистая прибыль только за один 1984 год составила 25 млрд. долларов. Билигин да корпорацияны Рокфеллердар дьиэ кэргэннэрэ салайар.
Spin Master. Spin Master — Канаада, Франция, Недерланд уонна Португалия саамай улахан оонньуур, аралдьыйыы уонна анимация тэрилтэтэ. Аан Дойдуга сүрүннээн Эуропа бииргэ төрүттээбит компаниялара.
Guru Studio. Guru Studio – Канаада, Франция, Италия уонна Недерланд саамай улахан аралдьыйыы уонна анимация тэрилтэтэ. Аан Дойдуга сүрүннээн Эуропа бииргэ төрүттээбит компаниялара, Аан Дойдуга сүрүннээн сахарнай диабет утары эмнэри оҥорор, ону таһынан сүрэх эмтэрин.
Пантотеник асид. Пантотеник Асид (), В5 битэмин буолар. Организмҥа биир олох туһалаах молекулярнай тутул.
Безродных Ара Андреевна. Безродных Ара Андреевна — мэдиссиинэ дуоктара, бэрэпиэссэр, Саха АССР билимин үтүөлээх диэйэтэлэ. Кини салалтатынан СГУ мэдиссиинэҕэ факультета билимҥэ бигэ ситиһиилэммитэ, идэни кытта ситимнээх ыарыылары чинчийии киэҥ далааһыннаахтык барбыта.
1931 сыллаахха алтынньы 3 күнүгэр Владивостокка сулууспалаахтар кэргэннэригэр төрөөбүт.
1955 сыллаахха Москубатааҕы бастакы мэдиссиинэ институтун бүтэрбит. Үс сыл №7 поликлиникаҕа учасктковай бырааһынан үлэлээбит. 1961 сыллаахха клиникаҕа старшай лабабараанынан ылбыттар. 1964 сыллаахха «К патогенезу дыхательной недостаточности при хронических токсических бронхитах» диэн тиэмэҕэ хандьыдаат диссэртээссийэтин көмүскээбит. 1975 сыллаахха – «Хронические неспецифические заболевания легких с исходом в пневмосклероз» дуоктар диссэртээссийэтин. 1976 сыллаахха СГУ мэдиссиинэ хаапыдыратын сэбиэдиссэйинэн анаммыт. Кини салалтатынан 1977 сыл ыам ыйыгар өрөспүүбүлүкэҕэ аан бастаан хайа оробуочайдарын туруктарын ыарыыны сэрэтэр соруктаах көрүү саҕаламмыт. 1992 сыллаахха А.А. Безродных көҕүлээһининэн Саха сирин идэни кытта ситимнээх ыарыыларын киинэ аһыллыбыт. 1988 сыллаахха Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтин бөрөсүүдьүмүн ыйааҕынан «Саха АССР билимин үтүөлээх диэйэтэлэ» ытык аат иҥэриллибит.
IKEA. IKEA ("Икеа" эбэтэр "Айкиа"), Швеция мебель уонна араас дьиэҕэ туһалаах тэриллэри оҥорор атыылыыр тэрилтэтэ, Аан Дойдуга саамай бөдөҥ бэйэтин сфератыгар. 
1943 сыллаахха төрүттэммитэ, салалтата — Лейден (, Нидерланд), һобуоттара уонна фабрикалара — Стокһольм (Швеция), Шанхай (Кытай).
Fortuna 500 компонеҥҥа холбонор, онно индекска биир сүрүн тутаах буолар.
IKEA бас билиитигэр саамай бөдөҥ дьоҥҥо үчүгэйи оҥорор фонда киирэр Stichting INGKA Foundation. (Фонда харчыта IKEA барыһыттан 10% угуллар ый аайы).
Онтон IKEA тэрилтэни бас билээччилэр:
Stichting INGKA Foundation. Stichting INGKA Foundation — IKEA конгломерат дьоҥҥо үчүгэйи оҥорор фондата, аан дойдуга саамай бөдөҥ капитализациялаах — 1 триллион дуоллар (тэҥнээн көрдөххө Арассыыйа капитала 4 триллион дуоллар). Фонда харчыта IKEA сайдарыгар барар (20%), Африкаҕа оскуола тутуутугар (35%), экология уонна климат алдьаныытын утары охсуһууга (20%), планета дьоно өйдөөх үөрэхтээх буолалларыгар (20%). Ону таһынан элбэх харчыта Mitsui Group уонна BlackRock бизнес структуралар нөҥүө глобальнай планета масштабтаах инвестициянан дьарыгырар.
Билл уонна Мелинда Гейтстар фондалара. Билл уонна Мелинда Гейтстар фондалара (Bill &amp; Melinda Gates Foundation), АХШ саамай бөдөҥ чааһынай фондата, Microsoft сыллааҕы барыһын 30% отчислениятыттан үөскүүр. Аан Дойдуга биир саамай бөдөҥ фонда капитализациятынан - наличнай харчыта 50 миллиард доллар, салайар актива - 1 триллион доллар.
Wellcome Trust. Wellcome Trust — Улуу Британия биир дьоҥҥо үтүөнү оҥорор фондата, Аан Дойдуга биир бөдөҥ уонна биир элбэх салайар активтаах капитализациятынан.
Ford Foundation. Ford Foundation — Ford тэрилтэ фондата, Аан Дойдуга биир бөдөҥ капитализациятынан. Ford массыына оҥорон атыылыыр барыһыттан 15% отчислениятыттан үөөскүүр.
Dukascopy Bank. Dukascopy Bank — Швейцария баана, биир түргэнник хапытаала үрдүүр.
Иринцеева Евдокия Семеновна (Огдо). Евдокия Иринцеева - Огдо — суруйааччы, суруналыыс, суруналыыстыкаҕа СӨ судаарыстыбаннай бириэмийэтин лауреата, СӨ үтүөлээх үлэһитэ.
1962 сыллаахха кулун тутар 23 күнүгэр Кэбээйи улууһун Тыайатыгар төрөөбүт. 1985 сыллаахха СГУ омук тылын салаатын итиэннэ 2003 сыллаахха СГУ филологияҕа факультетын (суруналыыстыка салаатын) бүтэрбит. 
Өр сылларга "Кэскил" уонна "Юность Севера" хаһыаттарга бастаан кэрэспэдьиэнинэн, онтон сэбиэдиссэйинэн, 2011--2020 сс кылаабынай эрэдээктэринэн үлэлээбитэ. 2021 сылтан СӨ С.А.Новгородов аатынан "АЙАР" национальнай кинигэ кыһатыгар эрэдээктэр.
СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ, суруналыыстыкаҕа СӨ Судаарыстыбаннай бириэмийэтин лауреата, СӨ үөрэҕин туйгуна, СӨ бэчээтин туйгуна, суруналыыстар өрөспүүбүлүкэтээҕи "Кыһыл көмүс бөрүө" бириэмийэлэрин лауреата, норуоттар икки ардыларынааҕы "Аһаҕас Евразия" (Open Eurasia-Англия) литератураҕа куонкуруһугар оҕоҕо аналлаах айымньыга Мария Шевель аатынан анал бириэмийэ лауреата, Норуоттар икки ардыларынааҕы оҕо литературатын Швейцариятааҕы Сүбэтэ (IBBY) икки сылга биирдэ бэлиэтиир Бочуоттаах испииһэгин (2018 с) лауреата.
Дьиэ кэргэнэ.
Кэргэнэ Александр Иринцеев Иркутскай уобалас Баяндай оройуонуттан төрүттээх, СӨ Ауидиовизуальнай утумун национальнай киинигэр отдел начаалынньыга.
Виктория Ланд. Виктория Ланд () - Антарктида уобалас Дальнай Востокка Россия уонна Россия ледникомунан, Арҕаа-УКС Ланд хааччахтаммыт. Сахалыы Виктория королевтарын аатынан ааттаммыта.
2022 сыл. 2022 сыл
Туох буолбута.
Холобоһуктаах Наассыйалар тэрилтэлэрэ 2022 сылы биирдиилээн киһи балыктыыр уонна аквакултуура сылынан биллэрбитэ.
2021 сыл. 2021 сыл
Туох буолбута.
Холобоһуктаах Наассыйалар тэрилтэлэрэ 2021 сылы манныкка анаабыта:
Realme. Realme — Кытай тэрилтэтэ, Аан Дойдуга биир бөдөҥ электроника чиптарын оҥорооччу, ону таһынан аудио видео системалары. Кэнники смартфоннары эмиэ оҥорор. 2021 сыл түмүгүнэн биир түргэнник барыһа үрдүүр тэрилтэлэр ахсааннарыгар киирэр.
Fortuna 500 компонеҥҥа холбонор.
Realme тэрилтэни бас билэр акцианердар:
OnePlus. OnePlus — Кытай электрониканы оҥорор тэрилтэтэ, Аан Дойдуга биир бөдөҥ телевизор уонна смартфон оҥорооччу. 
Fortuna 500 компонеҥҥа холбонор.
OnePlus тэрилтэни бас билээччилэр:
IQOO. iQOO Electronics — Кытай стартап тэрилтэтэ, биир түргэнник сайда турар тэрилтэ. Vivo тэрилтэ 96% акциятын бас билэр, 4% акциятын.
Dyson. Dyson, Dyson for Jelly Jamm, Dyson for Henry Hugglemonster, Dyson for The Hive, Dyson for Sherazade, Dyson for Ben and Holly's Little Kingdom уонна Dyson for Everything Rosie – Улуу Британия уонна Сингапур, чан соргуч саамай бөдөҥ техника оҥорор тэрилтэтэ, Аан Дойдуга биир биллэр конгломерат. бииргэ төрүттээбит компаниялара, улахан холдинг. 90% оҥорон таһаарар заводтара Кытайга бааллар. Саха Сиригэр киэнник биллэр марка буолар. Конгломеракка Mitsui Group, Ariston, Hansa, Hotpoint, Indesit, Scarlett уонна Whirlpool курдук бөдөҥ компаниялар киирэллэр.
LG Electronics. LG Electronics — Соҕуруу Корея улахан электроника, чиптары, программалары, ырыа истэр тэриллэри, аудиосистемалары, телевизордары уонна видеосистемалары, мобильнай телефоннары уонна смартфоннары оҥорон таһаарар тэрилтэтэ, Аан Дойдуга биир бастыҥ буолар. 
Аатырбыт Fortuna 500 компонеҥҥа холбонор, Mitsui Group тэрилтэ бизнес эйгэтигэр холбонор, ол эрэн бэйэтэ LG Group бизнес процестарга үлэлиир. 
2021 сыл түмүгүнэн планетаҕа саамай бөдөҥ электроника уонна смартфон оҥорооччу.
Бэйэтэ LG Group уонна Mitsui Group бизнес империаларга бас бэринэр эрээри, Самсон Электроникс бэйэтэ империя курдук. Кини бизнес эйгэтэ 190 омук сиригэр бары сфераны ылар.
Allianz. Allianz — Германия уп уонна инвестиция тэрилтэтэ. Аан Дойдуга конгломератка киирэр.
Netflix Animation. Netflix Animation – АХШ аралдьыйыы уонна анимация тэрилтэтэ. Аан Дойдуга сүрүннээн Эуропа бииргэ төрүттээбит компаниялара, Аан Дойдуга сүрүннээн сахарнай диабет утары эмнэри Netflix оҥорор, ону таһынан сүрэх эмтэрин.
Ajinomoto. Ajinomoto — Дьоппуон биотехнология уонна саамай улахан ас оҥорор тэрилтэтэ.
Mitsui Group инвестиционнай бөлөҕө Йамаха 70% акциятын бас билэр.
Yamaha Motor Company. Yamaha Motor Corporation, – Дьоппуон биир биллэр тэрилтэтэ, Аан Дойдуга саамай бөдөҥ үрдүк технологиянан двигательлары, байыаннай, IT быһаарылаары оҥорор конгломерат, ону таһынан элитнай мотоцикллары уонна мотовездеходтары. 
Yamaha Индастриз сүрүн запчастары уонна компоненнары NASAҕа оҥорор. Ону таһынан бэйэтэ куйаары үөрэтэр лабораториялаах.
Yamaha Индастриз тэрилтэ аатырбыт Fortuna 500 компонеҥҥа холбонор, онно сүрүн оруолу оонньуур. 
Акциялара көҥүл эргийэр, ол эрэн сүрүн тутааччылар:
1. Дьоппуон былааһа - 34%
2. Mitsui Group - 21%
3. BlackRock - 12%
4. The Vanguard Group - 6%
5. Уоннааҕыта көҥүл эргийэр.
Citroen. Citroën диэн Stellantis оҥорор аутомобил брэнда. Groupe PSA атыытынан бастыҥ маарката.
Chevron. Chevron — АХШ энергия уонна ниэп тэрилтэтэ.
Renault Samsung Motors. Renault Samsung Motors – Соҕуруу Кэриэйэ биир улахан массыына онорон таһаарар тэрилтэтэ.
80% акциятын Renault бас билэр, Hyundai 50% чааһын, Kia Motors 5% көҥүл биржаҕа эргийэр.
GSK. GSK (GlaxoSmithKline), Улуу Британия фармацевтическай уонна медицинскай империята, улахан конгломерат тэрилтэ, бизнес интириэһэ 140 омук сиригэр баар. 
Fortuna 500 компонеҥҥа холбонор уонна Mitsui Group медицина эйгэтигэр холбонор.
Урут Sanofi, Bayer, Novartis, AstraZeneca киниэхэ баара, Мицуи быһаарытынан туспа барбыта (Мицуи бизнес эйгэтигэр структураларын хамсааһыныгар, оптимизация).
Volkswagen. Volkswagen — Германия биир бөдөҥ тэрилтэтэ, Аан Дойдуга биир улахан массыына, автобус, тыраахтыр, грузовиктары оҥорор тэрилтэ. Ону таһынан биир биллэр премиум сегмеҥҥэ тахсар массыыналары оҥорор баайдарга уонна олигархтарга Volkswagen Group уонна Mitsui Group бренын кытта биир биллэр бренд буолар Аан Дойдуга.
Volkswagen Group. Volkswagen Group — Германия биир бөдөҥ конгломерата.
Аан Дойдуга биир улахан массыына, автобус, тыраахтыр, грузовиктары оҥорор тэрилтэ. 
Ону таһынан биир биллэр премиум сегмеҥҥэ тахсар массыыналары Volkswagen, Audi уонна Škoda
Audi. Audi AG — Германия биир бөдөҥ тэрилтэтэ, Аан Дойдуга биир улахан массыына, автобус, тыраахтыр, грузовиктары оҥорор тэрилтэ. Ону таһынан биир биллэр премиум сегмеҥҥэ тахсар массыыналары оҥорор баайдарга уонна олигархтарга Volkswagen Group, Mitsui Group уонна Volkswagen бренын кытта биир биллэр бренд буолар Аан Дойдуга.