mariaria/ykt_dataset huggingface dataset:
Walt Disney Company. Walt Disney Company, Аан Дойду норуоттар икки ардыларынааҕы саамай улахан финансовай бүддьүөттээх, элбэх барыһы сылга киллэрэринэн медия империя буолар. Баай тэрилтэ буоларын быһыытынан Fortuna 500 компоненыгар киирэр. 
Walt Disney сүрүн активын салайар Дьоппуон уонна АХШ инвестиционнай тэрилтэлэрэ буолаллар.
Walt Disney медия империяны сүрүн тутааччылар:
Walt Disney сүрүн конкурена WarnerMedia империата буолар.
Уолт Дисней Кампани бэйэтэ 500-тэн тахса араас подразделенияларга уонна отделенияларга хайдах, олор ахсааннарыгар Аан Дойдуга биллэр телевидения канааллара (холобура, Фокс уонна Эй би си), радиостанциялара, киностудиялар (Дрим Воркс, Буэна Виста уонна да атыттар), араас публичнай тэрилтэлэр. Ону таhынан Уолт Дисней бэйэтэ бас билэр тематическай паркалардаах:
Ити паркалары барытын 100% (Эверлэндтан ураты) акциятын Уолт Дисней Кампани бас билэр. Хас судаарыстыба5а баарый да, ол дойдуларга саамай улахан налог төлөөччү буолар. Холобура, Франция бюджетыгар балай да барыһы киллэрэр диэн урукку экономика министирэ этэн турардаах.
Кэнники, Диснейлэнд кэҥиир диэн сурах баар, холобура Москваҕа (Сибирскай-Илинни Европа-Орто Азия подразделения тутаары), тоҕо диэтэххэ Парижка баар инфраструктурата элбэх дьону уйбат буолан эрэр. Өссө Пекиҥҥэ (Кытай) уонна Сан Паулу (Бразилия) былааннанар.
Disneyland Paris. Disneyland Paris (Disneyland Resort Paris, Диснейлэнд Резорт Париж), Аан Дойдуга дьон сынньана кэлэринэн 2013 сыл тумугунэн саамай улахан парка буолар. Париж куорат кытыытыгар баар атракцион парката буолар, Walt Disney Company бас билэр.
21 Дьамп Стрит. 21 Дьамп Стрит (сахалыы "Мачо уонна Ботан", нууччалыы "Мачо и Ботан", сахалыы тылбааска "Дьамп уулусса 21", инглиштыы "21 Jump Street"), АХШ комедия-боевик киинэ, триллер буккаастаах. Сүрүн оруолларга - Чаннинг Татум уонна Джона Хилл.
22 Дьамп Стрит. 22 Дьамп Стрит (), американскай комедийно-боевик киинэ, 21 Дьамп Стрит салҕыыта буолар. Премьерата - бэс ыйын 5, 2014 буолта, Саха Сиригэр - от ыйыгар 3, 2014.
Columbia Pictures. Columbia Pictures ("Каламбия Пикчерс"), Дьоппуон саамай улахан медия империята уонна Walt Disney Company кэнниттэн Аан Дойдуга иккис буолар. Урукку АХШ тэрилтэтэ этэ, билигин Sony атыылаhан ылбытынан сибээстээн юридически Дьоппуон киэнэ буолар. Каламбия Пикчерс Аан Дойдуга биир сурун киинэ уонна мультик онорон тэрилтэ.
Робокоп 1987. Робокоп (Робот полицейскай), Американскай культовай киинэ, 1987 сылаахха Аан Дойдуга дьонугар кинотеатрдарга тахсыбыта. Саха Сиригэр ол саҕанааҕы видик баарыгар кассета5а тар5анар. Бастакы НТВ диэн канаалга эфирга тахсар. 
Ремейк.
2012 сыллаахха ремейк уhуллар. 2014 сыллаахха тахсар Робокоп 2014
Робокоп 2014. Робокоп ("Робот полицескай"), 2014 сыллаахха тахсыбыт киинэ, аатырбыт культовай киинэ Робокоп 1987 салҕыыта буолар ремейк буккаастаах. Урукку курдук буолбакка, блү рэй форматка тахсар. Онтон урукку VHS форматка.
Видеомагнитофон. Видеомагнитофон (дьон кылгатан "видик" диир), 1970 сылтан 2003 сыллаахха дылы аан дойдуга тарҕаммыт видеофайллары уhулар уонна көрдөрөр тэрил. 
Саха Сиригэр 70% видеомагнитофоннар японскай этилэр, уксэ: Panasonic, Funai уонна Akai этилэр. Кэнники LG тэрилтэ видигэ тар5анар. Быраабыла быhыытынан видиктэр VHS форматы ылаллар, ол эрэн кэнники комбинированнайдар баар буолбуттара, холобура DVD комбо видик. Билинни кэмнэ норуотка туттууттан тахсыбытын урдунэн, улахан тэрилтэлэргэ (олох ахсааннарыгар СМИ) профессиональнай видиктэр бааллар.
VHS. VHS ("Video Home System", "Дьиэ видеотын системата"), 90 сыллардаахха аатырбыт видеофайллары сүгэр кассета магнитнай ленталаах. видиккэ ананан туттуллар. 
VHS кассеталара видео камера нөҥүө уһуллуохтарын сөп.
Бу система 1976 сыллаахха Дьоппуон Victor Company айбыта. 80-с 90-с сылларга олус тэнийэн туттуллар этэ, ол гынан баран кэлин DVD (Digital Versatile Disc) уонна Blu-ray быдан киэҥник туттуллар буолбуттара, тоҕо диэн хаачыстыбата быдан үчүгэй уонна оҥорорго чэпчэки. VHS кассетатыгар суруллубут киинэлэр номнуо атыыламматтар, ол гынан баран тугу да суруллубатах кассеталары атыылаһыахха сөп.
Форматтар сэриилэрэ.
80-с сыллардаахха VHS Бетамакс утары формат сэриитэ буола сылдьыбыта. VHS ол форматтар сэриилэрин кыайбыта.
Panasonic. Panasonic Corporation, урукку аата Matsushita Electric Industrial Co., Ltd диэн араас дойдуларга үлэлиир электроника оҥорор хампаанньа. Panasoniс хампаанньаны электрониканан киэҥник биллэр. Хампаанньа 1918 сыллаахха Коносуке Матсушита олохтообута. Билигин телевизор оҥорор хампааннаьалартан төрдүс ордук улахан хампаанньа буолар.
 The company was known as Matsushita Electric Industrial Co., Ltd. from 1935 to October 1, 2008.
Everland. Everland ("Эвэрлэнд"), күүлэй паарката, хас да филиаллардаах 19 омук сиригэр (Корея, Кытай, Аустралиа, АХШ, Франция у.д.а.). Сүрүн салалтата уонна головной улахан паарката Сеулга баар. Walt Disney Company кытта сотрудничайдаан Аан Дойду биир улахан пааркатын үөскэтэр. Сыл ахсын 19 филиалларын холбоон 100 миллион киhи сылдьар, головнай парка5а Корея5а 18 миллион. Эвэрлэнд паарката Samsung Everland диэн тэрилтэ собственнаhа буолар. 
Головной паарката Аан Дойдуга 2 миэстэ буолар дьон сылдьарынан, Парижтааҕы Диснейлэнд кэнниттэн. Эвэрлэнгэ Аан Дойдуга саамай улахан американскай горкалар бааллар, сорохторо 1-3 км тиийэ уhуннаахтар.
Samsung Everland. Samsung Everland ("Самсунг Эверлэнд"), Samsung тэрилтэ биир сүрүн салаата, күүлэй уонна сынньалаҥ индустриятыгар үлэлиир. Аан дойдуга элбэх тематическай пааркалардаах, зоопааркалаах уонна аквапааркалаах.
Бохотница.  (, : [bɔxɔtˈnit͡sa]) — Польша дэриэбинэтэ, Люблинскай воеводствоҕа баар. Нэһилиэнньэтэ 1 500 кэриҥэ киһи (2010).
Зализничное (Винница уобалас). Зализничное () диэн Украина Винница уобалаһын куорат тииптээх бөһүөлэгэ. Дьонун ахсаана 998 (2011).
Силин Александр Семёнович. Силин Александр Семёнович (төр. 21.09.1914, Маҕан, Саха уобалаһа - 07.09.2018) — Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа, Саха Сирин уһун үйэлээх олохтооҕо.
Олоҕун олуктара.
1914 сыллаахха балаҕан ыйын 21 күнүгэр Маҕаҥҥа төрөөбүт. 1924 сыллаахха тулаайах хаалан, кыра быраатын кытта «Коммунист» оҕо дьиэтигэр иитиллибит.
1931 сылтан Мархаҕа «Прогресс» тыа хаһаайыстыбатын артыалыгар үлэлээбит. Трактористар куурустарын бүтэрэн баран, 1935 сылга дылы Дьокуускайдааҕы МТС-ка үлэлээбит.
1935 сыллаахха Дьокуускайдааҕы үп техникумугар 9 ыйдаах кууруска үөрэххэ киирбит. Бүтэрээт, Мэҥэ-Хаҥалас уонна Өлүөхүмэ улуустарыгар бухгалтерынан үлэлээбит.
1944 сыллаахха Кыһыл Аармыйа кэккэтигэр ыҥырыллан Илиҥҥи фроҥҥа сулууспалаабыт. ССРС Японияны утары кыргыһыыларыгыр кыттыбыт.
Аармыйа кэнниттэн 1946 сыллаахха Саха АССР үбүн министерствотыгар ревизорынан үлэлээбит.
1949—1969 сс. — Саха АССР Миниистирдэрин Сүбэтин аппаратыгар үлэлээбит.
1969—1986 сс. — «Стройремонт» трест материальнай-техническэй хааччыйыытын салалтатын начальнига.
Александр Семёнович билигин Дьокуускайга олорор.
Данилов Софрон Матвеевич. Данилов Софрон Матвеевич (төр. 23.08.1914, Бүлүүчээн нэһилиэгэ, Сунтаар улууһа, Саха уобалаһа) — Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа, Саха Сирин уһун үйэлээх олохтооҕо.
Олоҕун олуктара.
1914 сыллаахха атырдьах ыйын 23 күнүгэр Сунтаар улууһун Бүлүүчээн нэһилиэгэр Сэтиэнэх диэн сиргэ төрөөбүт. 
1935 сыллаахха биригэдьиирдэр куурустарын бүтэрбит. Колхозка, совхозка биригэдьииринэн үлэлээбит.
1943 сыллаахха Кыһыл Аармыйа кэккэтигэр ыҥырыллан Илиҥҥи фроҥҥа сулууспалаабыт. 
Сэрии кэннэ 1947 сыллаахха дойдутугар төннүбүт. 
Ойоҕо — Петрова Мария Петровна, 9 оҕолоох.
Николаева Мария Львовна. Николаева Мария Львовна (төр. 1914, Хорула нэһилиэгэ, Ньурба улууһа, Саха уобалаһа) — Саха Сирин уһун үйэлээх олохтооҕо.
Олоҕун олуктара.
1914 сыллаахха Ньурба улууһун Хорула нэһилиэгэр төрөөбүт. Колхозка ыанньыксытынан үлэлээбит.
1966—1982 сс. — Хорулатааҕы «Кустукчаана» оҕо уһуйааныгар оҕо көрөөччү.
Саха төрүт культуратын тарҕатааччы, айымньылара гуманитарнай чинчийии, Олоҥхо институттарыгар, ХИФУ-га харалла сыталлар.
Мария Львовна 5 оҕону атаҕар туруорбут. Билигин Ньурба улууһугар Хорулаҕа олорор.
Огочонова Варвара Саввична. Огочонова Варвара Саввична (төр. 1914, Саха уобалаһа) — Саха Сирин уһун үйэлээх олохтооҕо.
Олоҕун олуктара.
1914 сыллаахха төрөөбүт. 
Үөһээ Бүлүү улууһун Сургуулук уонна Маҥаас нэһилиэктэригэр колхозка ыанньыксытынан, сүөһү көрөөччүнэн үлэлээбит.
Варвара Саввична Үөһээ Бүлүү улууһугар олорор.
2014 сыл. 2014 сыл — биһиги эрабыт 2014-с сыла, XXI үйэ 14-с сыла, 2010-с сылларга 5-с сыл.
Кудряшов Николай Петрович. Кудряшов Николай Петрович (07.04.1922,  — 23.03.1973, Ньурба, Саха АССР) — лейтенант, Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа, Сэбиэскэй Сойуус Геройа (1944). Буруйдааһыҥҥа түбэһэн, Герой аата уонна бары наҕараадалара быһыллыбыт (1953). 2013 сыллаахха бары бырааптара чөлүгэр түспүт.
Олоҕун олуктара.
1922 сыллаахха муус устар 7 күнүгэр Черемхово бөһүөлэккэ шахтёр дьиэ кэргэнигэр төрөөбүт. Кыра сааһыттан, төрөппүттэрэ өлөн, (Иркутскай уобалас) оҕо дьиэтигэр иитиллибит, кэлин эдьиийигэр олорбут. 17 сааһыттан Черемховоҕа Киров аатынан шахтаҕа үлэлээбит.
Аҕа дойду Улуу сэриитигэр Арҕаа, Воронежскай, Брянскай, 1-кы, 2-с уонна 4-с Украинскай фроннарга сэриилэспит. Сэрии толоонугар түөртэ бааһыра сылдьыбыт. 1943 сыл сэтинньитигэр Киевы босхолооһун кыргыһыыларыгар старшай сержант Кудряшов хорсуннук сэриилэспитэ бэлиэтэммит. Кудряшов взвода Пуща-Водица аттынааҕы кыргыһыыга 150-ча, Киевка Крещатик, кинофабрика оройуоннарыгар буолбут кыргыһыыларга 80-ча өстөөх саллаатын кыдыйбыт.
ССРС Үрдүкү Сүбэтин Президиумун 1944 сыл тохсунньу 10 күнүнээҕи Ыйааҕынан бойобуой сорудахтары уһулуччулаахтык толорорун, көрдөрбүт хорсун, геройдуу быһыытын иһин старшай сержант Кудряшов Николай Петровичка Сэбиэскэй Сойуус Геройун аата иҥэриллибит.
Сэрии кэнниттэн дойдутугар шахтаҕа үлэлээбит. 1952 сыл кулун тутарыгар, буруйданан, 6 сылга дьүүллэммит. ССРС Үрдүкү Сүбэтин Президиумун 1953 сыл тохсунньу 2 күнүнээҕи Ыйааҕынан Герой аата уонна бары наҕараадалара быһыллыбыт. 1954 сыл кулун тутарыгар болдьоҕун иннинэ босхолонон баран, шахтаҕа, онтон артыалга үлэлээбит.
1956 сыл күһүнүгэр Саха Сиригэр көспүт. Өлөөн улууһугар Амакинскай экспедицияҕа, 1964 сылтан Ньурбатааҕы авиаотрядка суоппарынан үлэлээбит.
Ньурбаҕа олорбут. 1973 сыллаахха кулун тутар 23 күнүгэр өлбүт, Ньурба кылабыыһатыгар көмүллүбүт.
Николай Петрович Кудряшовка Сэбиэскэй Сойуус Геройун аата, наҕараадалара 2013 сыллаахха төннөрүллүбүт.
Лорин Михаил Васильевич. Лорин Михаил Васильевич (06.09.1909, Мариуполь, Украина — 05.12.1985) — полковник, Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа, Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойа (1944). 
Олоҕун олуктара.
1909 сыллаахха балаҕан ыйын 6 күнүгэр Мариупольга (Украина) төрөөбүт. Омугунан нуучча. 1937 сыллаахха Ленинградтааҕы Гражданскай воздушнай флот инженердэрин институтун бүтэрбит. Саха Сиригэр аэрофотосъемка инженерынан үлэлээбит.
ССРС Үрдүкү Сүбэтин Президиумун 1944 сыл сэтинньи 5 күнүнээҕи Ыйааҕынан бойобуой сорудахтары уһулуччулаахтык толорорун, көрдөрбүт хорсун, геройдуу быһыытын иһин гвардия капитаныгар Лорин Михаил Васильевичка Сэбиэскэй Сойуус Геройун аата иҥэриллибитэ.
Сюльскай Семён Иванович. Сюльскай Семён Иванович (1911, Сүлэ нэһилиэгэ, Ньурба улууһа — алтынньы 1985) — Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа.
Олоҕун олуктара.
1911 сыллаахха Ньурба улууһун Сүлэ нэһилиэгэр төрөөбүт. 1935 сыллаахха Саха национальнай байыаннай оскуолатын бүтэрбит (). 
1935—1941 сс. Дьокуускай Киин электростанциятын тутуутугар коменданынан, Покровскайга ЦСУ инспекторынан үлэлээбит. Сэрии иннинэ Булуҥ улууһугар балыксыттар биригээдэлэригэр сылдьыбыт.
1942 сыл саҕаланыытыгар, сэриигэ бараары, үөлээннээхтэрин кытта хас да буолан Булуҥтан Ньурбаҕа дылы хайыһарынан 2500 км 35 күн айаннаабыттар. Аармыйаҕа 1942 сыл бэс ыйыгар Ньурба оройуонун военкоматынан ыҥырыллыбыт. 
1942 сыл балаҕан ыйыттан Ржев, Старай Русса, Великие Луки оройуоннарыгар 21-с хайыһар биригээдэтин, 180-с туспа танковай биригээдэ кэккэлэригэр сэриилэспит. Ыараханнык бааһыран билиэҥҥэ түбэспит. 1943 сыл от ыйыгар билиэнтэн күрээн, Украина тыатынан сылдьан, «Буревестники» партизанскай этэрээт кэккэтигэр кыттыһан сэриилэспит, этэрээт ПТР взводунан хамаандалаабыт. 1945 сыллаахха 1-кы Украинскай фроҥҥа Украинаттан Берлиҥҥэ тиийэ сэриилэспит, Праганы уонна да атын Арҕаа Европа куораттарын босхолооһуҥҥа кыттыбыт.
Сэрии кэннэ кылгас кэмҥэ Одесса уобалаһыгар Вралиевскай оройуон исполкомугар үлэлээбит. 1949 сыл балаҕан ыйыгар дылы Ньурба оройуонун Осоавиахимыгар бэрэссэдээтэллээбит. Кэлин Саха Сирин таһыгар Каховскай ГЭС, Саҥа Каховка уонна Атомград куорат тутууларыгар үлэлээбит. 
«Буревестник» партизанскай этэрээт историятын үөрэппит. 70-н тахса партизан туһунан ахтыылары суруйан, хаартыскалары хомуйан, Украина партизаннарын хамсааһынын түмэлигэр туттарбыт.
«В Савранских лесах» диэн кинигэтэ украинскай тылга тылбаастаммыт.
Федоров Георгий Константинович. Фёдоров Георгий Константинович (төр. 1916) — Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа, бэргэн ытааччы.
Олоҕун олуктара.
1916 сыллаахха төрөөбүт.
Кыһыл Аармыйаҕа 1941 сыллаахха Чурапчы оройуонун военкоматынан ыҥырыллыбыт. 1942 сыл кулун тутарыттан Хотугулуу-Арҕаа фроҥҥа сэриилэспит.
Кутуков Роман Гаврилович. Кутуков Роман Гаврилович (төр. 1917, Модут нэһилиэгэ, Нам улууһа, Саха уобалаһа) — Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа.
Олоҕун олуктара.
1917 сыллаахха Нам улууһун Модут нэһилиэгэр төрөөбүт.
Кыһыл Аармыйаҕа 1941 сыллаахха Нам оройуонун военкоматынан ыҥырыллыбыт. 1941 сыл бэс ыйыттан Хотугулуу-Арҕаа фроҥҥа сэриилэспит.
Догордуров Егор Дмитриевич. Догордуров Егор Дмитриевич (1916, Чурапчы улууһа, Саха уобалаһа — 28.09.1942, Синявино, Ленинград уобалаһа) — ССРС—Финляндия (1939—1940), Аҕа дойду Улуу сэриилэрин кыттыылааҕа, лейтенант.
Олоҕун олуктара.
1916 сыллаахха төрөөбүт.
Кыһыл Аармыйаҕа 1938 сылтан сулууспалаабыт. ССРС—Финляндия сэриитигэр (1939—1940) кыттыбыт.
1942 сыл балаҕан ыйын 7 күнүгэр Синявино (Ленинград уобалаһа) таһыгар кыргыһыыларга рота хамандыыра лейтенант Догордуров хорсуннук сэриилэспитин иһин Кыһыл Знамя уордьанынан наҕараадаламмыт (өлбүтүн кэннэ).
1942 сыл балаҕан ыйын 28 күнүгэр 369-с туспа разведка ротатын хамандыыра лейтенант Догордуров сэрии толоонугар өлбүт. Синявино таһыгар көмүллүбүт.
Баланов Николай Егорович. Баланов Николай Егорович (төр. 1909, Саха уобалаһа) — Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа.
Олоҕун олуктара.
1909 сыллаахха төрөөбүт. Саха.
Кыһыл Аармыйаҕа 1941 сыл от ыйыгар Чурапчы оройуонун военкоматынан ыҥырыллыбыт. Соҕуруу, 4-с Украинскай фроннарга сэриилэспит.
Албан аат уордьанын III ст. (19.03.1945), «Хорсунун иһин» мэтээлинэн (08.05.1943) наҕараадаламмыт.
Васильев Семён Николаевич. Васильев Семён Николаевич (төр. 1913, Саха уобалаһа) — Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа, гвардия капитана.
Олоҕун олуктара.
1913 сыллаахха төрөөбүт. Саха.
Кыһыл Аармыйаҕа 1940 сыл ахсынньытыгар Дьокуускай военкоматынан ыҥырыллыбыт. 1942 сылтан Арҕаа, Соҕуруулуу-Арҕаа, Киин, 1-кы Белорусскай фроннарга сэриилэспит.
Габышев Павел Петрович. Габышев Павел Петрович (1901, Саха уобалаһа — 1970) — Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа, байыаннай быраас, медицина сулууспатын гвардия майора, Саха АССР кылаабынай хируура.
Олоҕун олуктара.
1901 сыллаахха төрөөбүт. Саха.
1941 сыллаахха от ыйыгар Өлүөхүмэ оройуонун военкоматынан Кыһыл Аармыйаҕа ыҥырыллыбыт. 1941 сыл сэтинньи ыйыттан Аҕа дойду Улуу сэриитигэр кыттыбыт (Волховскай фронт). 1941-1945 сылларга 54-с медсанбат ведущай хируура. 1946-1949 сылларга –Архангельскайдааҕы уокурук №191 байыаннай госпиталын хирургия отделениетын начальнига. Ленинграды босхолооһун кыттыылааҕа, сэрии кэмигэр Норвегияҕа, Польшаҕа, Германияҕа сулууспалаабыта. Саха сиригэр төннөн баран Саха АССР кылаабынай хируурунан үлэлээбитэ.
Мыреев Егор Иванович. Мыреев Егор Иванович (1920, Бэтинчэ, Ленскэй улууһа, Саха уобалаһа — 10.02.1942) — Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа, 213-с СП (56-с СД) бэргэн ытааччыта. Кыдыйбыт өстөөх саллааттарын ахсаана, бигэргэтиллибитинэн, — 65. Старшай сержант.
Олоҕун олуктара.
1920 сыллаахха Бэтинчэҕэ төрөөбүт. 1937 сыллаахха толорута суох орто оскуоланы бүтэрбит. Оскуола кэнниттэн Дьокуускайга рыбнай техникумҥа үөрэххэ киирбит. Техникумҥа үөрэнэ сылдьан, доҕотторун сүбэлэринэн, Саха театр иһинэн студияҕа дьарыктаммыт. 1940 сыл сайыныгар театр салалтата Егор Мыреевы А. Н. Островскай аатынан Ленинградтааҕы театральнай институтка үөрэттэрэ ыыппыт. Ленинградка 1940 сыл күһүнүгэр тиийэн, Е. К. Лепковскаяҕа, А. И. Авербухха, Л. Ф. Макаровка о. д. а. үөрэммит. 
1941 сыл от ыйыгар Ленинград уобалаһын Дзержинскэй оройуонун военкоматынан Кыһыл Аармыйаҕа ыҥырыллыбыт. От ыйын 12 күнүттэн Порхов-Псков туһайыы диэки, Пулково анныгар кыргыһыыларга кыттыбыт. Бэргэн ытааччылар ыккардыларыгар куоталаһыы хамсааһынын биир саҕалааччылара буолбута. Бөлөх тэрийэн бэргэн ытааччылары үөрэппит.
1942 сыллаахха олунньу 10 күнүгэр көмүскээһинигэр таһыгар өлбүт. 
Колпино (Ленинград уобалаһа) кылабыыһатыгар көмүллүбүт.
Өлбүтүн кэннэ, 1942 сыл олунньу 22 күнүнээҕи бирикээһинэн, Кыһыл Сулус уордьанынан наҕараадаламмыт (наҕараада лииһигэр олоҕуран, Ленин уордьаныгар түһэриллибит).
Андреев Борис Николаевич. Андреев Борис Николаевич (28.01.1915, Кутана с., Сунтаар улууһа, Саха уобалаһа – 1985) — кыраайы үөрэтээччи, РСФСР оскуолатын үтүөлээх учуутала. Элгээйигэ Айылҕа түмэлин олохтообут.
Олоҕун олуктара.
1915 сыллаахха Сунтаар улууһугар Кутанаҕа төрөөбүт.
1936 сылтан, Дьокуускайдааҕы педтехникуму бүтэрэн баран, Элгээйи оскуолатыгар учууталлаабыт. 
1941 сылтан Ньурба орто оскуолатыгар биология учууталынан үлэлээбит.
1961–1963 сс. — Дьокуускайга эдэр натуралистар станцияларыгар методиһынан үлэлээбит.
1963–1967 сс. — Сунтаар улууһугар Бүлүүчээн орто оскуолатыгар биология учуутала.
Кэлин Элгээйигэ көһөн, орто оскуолаҕа учууталлаабыт.
Учуонай, кыраайы үөрэтээччи Борис Николаевич Сунтаар улууһугар Элгээйигэ Айылҕа түмэлин тэрийбит.
Эгукка. Эгукка () — диэн Хотугу уонна Соҕуруу Кэриэйэ өрөгөйүн ырыаларын ааттара.
Соҕуруу Кэриэйэ өрөгүн ырыата.
Тыллара.
"Хатылааһын"
"Хатылааһын"
"Хатылааһын"
"Хатылааһын"
"Хатылааһын"
"Хатылааһын"
"Хатылааһын"
"Хатылааһын"
Дуҥһэ мульгва Пэктусани марыго дальторок
"Хатылааһын"
"Хатылааһын"
"Хатылааһын"
"Refrain"
Крыжополь. Крыжополь () диэн Украина Винница уобалаһын куорат тииптээх бөһүөлэк. Дьонун ахсаана 9 024 (2011).
Устуоруйата.
Аата Krzyż, ол аата кириэс диэн поляктыы уонна поль (полис) гириэктии куорат диэн тыллартан тахсыбыт. 
Куорат билиҥҥи турар сиригэр Киев — Одесса тимир суол тутуутугар 1866 сыллаахха тимир суол ыстаансыйатын быһыытынан үөскээбит. Аата 17 км сиргэ баар Крыжополь диэн сэлиэнньэ аатынан буолбут. Ол сэлиэнньэҕэ 1690 сыллаахха олохтоммут Доминикааннар манастыырдара баар буола сылдьыбыта биллэр. Манастыыр 1832 сыллаахха урусхалламмыт.
Симаков Иван Николаевич. Симаков Иван Николаевич (07.04.1906, Шишкино д., Тверь губернията — 26.07.1953) — Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойа (1944), лётчик.
Олоҕун олуктара.
1906 сыллаахха муус устар 7 күнүгэр Тверь губерниятыгар Кашино дэриэбинэҕэ төрөөбүт. Омугунан нуучча. Биэс кылаас үөрэхтээх.
1928—1930 сс. Кыһыл Аармыйа кэккэтигэр сулууспалаабыт. 1931—1937 сс. сулууспаны иккиһин барбыт, лётчиктар байыаннай оскуолаларыгар үөрэммит. 
Сэрии иннинэ Дьокуускайга Гражданскай авиация пилотунан үлэлээбит. Сэриигэ 1941 сыллаахха Дьокуускай куорат военкоматынан ыҥырыллыбыт.
ССРС Үрдүкү Сүбэтин Президиумун 1944 сыл кулун тутар 13 күнүнээҕи Ыйааҕынан байыаннай сорудахтары көрдөрүүлээхтик толоруутун уонна өстөөхтөрү кытта кыргыһыыларга хорсун, геройдуу быһыытын иһин капитан Симаков Иван Николаевичка Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойун аата иҥэриллибитэ.
1946 сылтан майор Симаков запаска барбыт. Москубаҕа олорбут. Внуково аэропордугар диспетчерынан үлэлээбит. 
1953 сыллаахха от ыйын 26 күнүгэр өлбүт. Москваҕа көмүллүбүт.
Стрельцов Виктор Николаевич. Стрельцов Виктор Николаевич (02.04.1910 Весенний бөһ., Бодойбо оройуона, Иркутскай уобалаһа — 31.05.1972) — Сэбиэскэй Сойуус Геройа (1943).
Олоҕун олуктара.
1910 сыллаахха Весенний бөһүөлэккэ төрөөбүт. Омугунан нуучча. Красноярскай кыраай Покровка с. олорбут. Саха Сиригэр Алдан көмүһү хостуур бириискэлэригэр үлэлээбит.
1941 сыллаахха атырдьах ыйыгар Алдан оройуонун военкоматынан Кыһыл Аармыйа кэккэтигэр ыҥырыллыбыт. 1943 сыл балаҕан ыйыттан фроҥҥа сэриилэспит.
ССРС Үрдүкү Сүбэтин Президиумун 1943 сыл ахсынньы 20 күнүнээҕи Ыйааҕынан Днепр өрүһү ситиһиилээхтик туорааһын, Днепр өрүс арҕаа кытылыгар плацдарм бигэтик бөҕөргөтүллүбүтүн, ону кытта хорсунун уонна геройдуу быһыытын көрдөрбүтүн иһин гвардия кыһыл армееһыгар Стрельцов Виктор Николаевичка Сэбиэскэй Сойуус Геройун аата иҥэриллибитэ.
Сэрии кэннэ Саха Сиригэр Ленскэй бириискэлэригэр, Челябинскай уобалаһыгар үлэлээбит. Кривой Рог куоракка (Украина, Днепропетровскай уобалаһа) олорбут.
1972 сыл ыам ыйын 31 күнүгэр өлбүт.
Шавкунов Егор Иванович. Шавкунов Егор Иванович (09.08.1913, Шадринскай — 23.08.1944) — Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа, Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойа (1945).
Олоҕун олуктара.
1913 сыллаахха атырдьах ыйын 9 күнүгэр Шадринскай куоракка (билиҥҥи Курган уобалаһыгар) сулууспалаах дьиэ кэргэнигэр төрөөбүт. Омуга нуучча. Алын кылаас үөрэхтээх. 1920-с сыллар бүтэһиктэригэр дьиэ кэргэнинээн Дьокуускайга көһөн кэлбит. 17 сааһыттан икки сыл кэриҥэ Алдаҥҥа кыһыл көмүһү хостуур бириискэлэргэ үлэлээбит. Ол кэннэ Дьокуускайга төннөн, тутааччылар куурустарын бүтэрбит, тутуу тэрилтэтигэр үлэлээбит.
1941 сыл атырдьах ыйыгар Дьокуускай куорат военкоматынан Кыһыл Аармыйаҕа ыҥырыллыбыт. Сапер идэтин ылбыт. 1943 сыл олунньутуттан Арҕаа, 2-с Белорусскай фроннарга сэриилэспит.
1944 сыллаахха атырдьах ыйын 23 күнүгэр Трушки-Велики дэриэбинэ таһыгар кыргыһыыга өлбүт.
ССРС Үрдүкү Сүбэтин Президиумун 1945 сыл кулун тутар 24 күнүнээҕи Ыйааҕынан сержант Шавкунов Егор Иванович Сэбиэскэй Сойуус Геройун аата иҥэриллибитэ.
Шаманов Иван Гаврилович. Шаманов Иван Гаврилович (25.09.1908, Новосельцы д., Смоленскай уобалас — 18.03.1982) — Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа, Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойа (1944).
Олоҕун олуктара.
1908 сыллаахха балаҕан ыйын 25 күнүгэр Смоленскай уобалас Новосельцы дэриэбинэтигэр төрөөбүт. Нуучча. Уон кылааһы бүтэрбит. Смоленскайга мас эрбиир заводка үлэлээбит.
1927 сыллаахха Кыһыл Аармыйаҕа ыҥырыллыбыт. Комсомол путёвкатынан Борисоглебскайдааҕы лётчиктар байыаннай оскуолаларыгар үөрэммит. Оскуоланы бүтэрэн, 1933 сылга дылы Кыһыл Аармыйа авиациятын чаастарыгар сулууспалаабыт. Ол кэннэ Гражданскай салгын авиациятыгар үлэлээбит. Сэрии иннинээҕи сылларга Саха Сиригэр, М. В. Лорины кытта, лётчик-аэрофотосъёмщик быһыытынан үлэлээбит.
1941 сыл алтынньытыгар Кыһыл Аармыйаҕа баҕа өттүнэн ыҥырыллыбыт. 1942 сыл сааһыгар 1-кы гвардейскай минно-торпедная авиационнай полк ДБ-3 самолётун экипаһын хамандыырынан анаммыт, штурманынан доҕоро Михаил Лорин буолбут.
ССРС Үрдүкү Сүбэтин Президиумун 1944 сыл тохсунньу 22 күнүнээҕи Ыйааҕынан гвардия капитаныгар Шаманов Иван Гавриловичка Сэбиэскэй Сойуус Геройун аата иҥэриллибитэ.
1948 сыллаахха майор Шаманов запаска тахсыбыт. 1956 сылга дылы гражданскай авиацияҕа үлэлээбит. Москваҕа олорбут. 1982 сыллаахха кулун тутар 18 күнүгэр өлбүт Москва Химкинскай кылабыыһатыгар көмүллүбүт.
Лухнев Павел Степанович. Лухнев Павел Степанович (18.01.1921, Куяда с. — 15.01.2001, Иркутскай) — Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа, Албан аат уордьанын толору кавалера.
Олоҕун олуктара.
1921 сыллаахха тохсунньу 18 күнүгэр Куяда с. төрөөбүт. Нуучча. Түөрт кылаас үөрэхтээх. Дьокуускайга үүт заводугар плотнигынан үлэлээбит.
1941 сыл атырдьах ыйыгар Дьокуускай военкоматынан Кыһыл Аармыйаҕа ыҥырыллыбыт. 1941 сыл ахсынньытыттан фроҥҥа сэриилэспит.
Сэрии кэннэ 1946 сыллаахха дойдутугар төннүбүт. Колхуоска үлэлээбит. Олоҕун бүтэһик сылларыгар Иркутскайга олорбут. 2001 сыл тохсунньу 15 күнүгэр өлбүт.
Skype. Skype ("Скайп"), программа специально куолаhынан уонна видеонан, текстынан кэпсэтэргэ анаммыт. Windows операционнай системаҕа анаммыт, ол эрэн 2014 сылга бары системаларга үлэлиир, холобура Android уонна iOS. Программанан туhаныы босхо буолар (быраабыла быhыытынан Скайп+Скайп), ол эрэн стационарнай уонна мобильнай телефоннарга эрийэр харчылаах. 
Юридичэскэй статуhа уdypонна туруга.
Программа босхо буолан, сотовай оператордарга уонна виртуальнай сотовай оператордарга элбэх хоромньуну dht, ол иһин араас омук дойдуларга Maria puoi chiamare gap e Rosella утары сэрии бара турар. Холобура Эфиопияҕа Maria puoi chiamare gap e Rosella туттуу 15 сылга хаайыыга барар (ООН интэн сылтаан критикэлиир, санкция оҥорор). Сорох дойдуларга дьону хаайыыга укпакка таах административнай нарушения курдук көрөллөр уонна стырааптыыллар (Швейцария, Кытай, Араб Эмирата). Сорох дойдуларга бобо сатыыллар (Беларуссия, Арассыыйаҕа). Арассыыйаҕа Мегафон лобби оҥорор Скайп сабылларыгар.