mariaria/ykt_dataset huggingface dataset:
Иванова Тамара Доржиевна. Иванова Тамара Доржиевна (1954 с., Арбузово с., Селенгинскай аймаг, Бурятскай АССР), Российскай Федерация үтүөлээх учуутала, Российскай Федерация норуотун үөрэҕириитин туйгуна. 
Олоҕун олуктара.
1954 с. Бурятскай АССР Селенгинскай аймагын Арбузово сэлиэнньэтигэр төрөөбүтэ. 
1976 с. Бурятскай государственнай университеты туйгуннук үөрэнэн бүтэрэн, Саха Сиригэр ананан, Кутана орто оскуолатыгар математика учууталынан, онтон салгыы Сунтаар 2 №-дээх орто оскуолатын дириэктэри үөрэтэр үлэҕэ солбуйааччынан үлэлээбитэ. Ол кэннэ Сунтаар политехническай лицейин дириэктэри научнай-чинчийэр үлэҕэ солбуйааччынан ананар. Үөрэнээччилэр актыыбынастарын, «толкуйдуур ньымаларын сайыннарыы» диэн теманан салайтаран, үөрэтэр үлэтин ыытар. «Инникигэ хардыы» НПК тематынан оҕолорго үөрэтэр-чинчийэр үлэлэрин дириҥэтэн, сайыннарар. Оҕолор программаллаах матырыйаалга хаайтарбакка, математическай цикллаах предметтэргэ интэриэстэрин күөдьүтэн, үөрэх бу салаатыгар үрдүк үөрэхтэргэ киириигэ бэлэмнээһин сиэринэн үөрэтии процеһын ыытар. Д. Зимин аатынан Бүтүн Россиятааҕы научнай-практическай конференцияҕа кыттан дакылаат аахпыта, үрдүктүк сыаналаммыта. Тамара Доржиевна элбэх ахсааннаах ыстатыйалара, научнай көрүүлэрэ Россия таһымнаах научнай, учебнай сурунаалларга бэчээттэммиттэрэ. 
Иванова Т.Д. СПТЛ-и үлэлии сылдьан, меценат-учуутала буолан, бэйэтин анал стипендиятын туйгуннук үөрэнэр оҕолорго (математика салаатыгар) аныыра. Саха Өрөспүүбүлүкэтин Президенэ М.Е. Николаев Гранын хаһаайката.
Кириллин Александр Моисеевич. Кириллин Александр Моисеевич (1952 с., Бүлүүчээн с., Сунтаар оройуона, Саха АССР), Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх учуутала, Сунтаар улууһун Бочуоттаах олохтооҕо 
Олоҕун олуктара.
Сунтаар оройуонун Бүлүүчээн нэһилиэгэр 1952 с. төрөөбүтэ. Бүлүүчээн оскуолатын бүтэрэн, сопхуоска ыанньыксыттаабыта, кочегардаабыта. 1971-1976 сс. СГУ омук тылын учууталын идэтин ылан, Чөркөөххө учууталлаабыта. Онтон нөҥүө сылыгар Бүлүүчээн оскуолатыгар кэлэн, учууталлаан, билиҥҥэ диэри үлэлиир. Студенныы сылдьан «Сэргэлээх уоттара», «Сарыал» диэн университет ансамблларыгар ыллаабыта, араас конкурустарга кыттан элбэх төгүл дипломант, кыайыылаах буолбута. Учууталлыыр үлэтин таһынан нэһилиэккэ «Хартыына галереята» арыйарга күүскэ үлэлээбитэ. Галерея байытыллан , билигин Саха Өрөспүүбүлүкэтин национальнай художественнай Түмэлин филиала, Россия култуурунай нэһилиэстибэтин реестиригэр киллэриллэн, үлэлии турар. Маны общественнай сорудах быһыытынан Александр Моисеевич салайан үлэлэтэр.
Кириллин А.М. үөрэтэр-иитэр үлэтигэр саҥа ньымалары, педагогика бүгүҥҥү ситиһиилэрин олоххо киллэриигэ дьоһун үлэлэрдээх. 1999 с. «Тыа оскуолатын сайыннарыы кэлим тэриллиитэ» диэн бырайыакка «1999 сыл Бастыҥ учуутала». «Оскуолатааҕы айар группа үлэтэ», «Төрөөбүт алааскын эн таптаа» диэн дакылааттара биһирэммиттэрэ. Сүрүн үлэтин таһынан, Бүтүн Россиятааҕы норуоттар уус-уран айымньыларын конкурсугар бастакы миэстэни ылбыта, 1974-1975 сс. Саха Өрөспүүбүлүкэтин конкурстарын лауреаттара, 1992 с. Мирнэй к. ыытыллыбыт Бүтүн Россиятааҕы «Оонньоо, гармонь!» фестиваль лауреата буолбута.
Наҕараадалара уонна ытык ааттара.
"Гражданскай килбиэн" анал бэлиэ
Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх учуутала. 
"Гражданскай килбиэн" анал бэлиэ хаһаайына. 
Саха Өрөспүүбүлүкэтин култууратын туйгуна.
Сунтаар улууһун Бочуоттаах олохтооҕо
Суруйуулара, кинигэлэрэ.
Кириллин А. М., Болотуна былаат : (дьиҥ олохтон). [уус-уран кэпсээн] - : , //Сунтаар сонуннара. . - 2020. - От ыйын 14 күнэ (N 52)-С. 4-5;
Константинова Дария Алексеевна. "Константинова Дария Алексеевна, (1927 с. Тойбохой с., Сунтаар оройуона, Саха АССР – 1993 с.). Саха АССР үтүөлээх учуутала." 
Олоҕун олуктара.
1927 с. Тойбохой нэһилиэгэр төрөөбүтэ. 1942 сыллаахха Бүлүүчээҥҥэ 7 кылааһы, 1946 сыл Бүлүүтээҕи педучилищены бүтэрэр. Тойбохой оскуолатыгар учууталынан ананар. Дария Алексеевна бэйэтин сатабылынан, методическай бэлэмнээһининэн, үлэлээбит сылларын устатыгар оскуолатыгар методическай холбоһук солбуллубат салайааччытынан үлэлиирэ. Учууталлар билиилэрин үрдэтэр институт иһинэн тахсар методическай дакылааттара үрдүктүк сыаналаналлара. 
Дария Алексеевна төрөппүтэргэ аналлаах лекторийы элбэх сылларга салайбыта. Үөрэппит оҕолоро үрдүкү кылаастарга тахсан куруутун үчүгэйдик үөрэнэллэрэ.
Константинова Д.А. нэһилиэк, оскуола общественнай олоҕор активнай кыттыыны ылара. Партия оройуоннааҕы кэмитиэтин Пленумун чилиэнинэн, нэһилиэк Сэбиэтин дьокутаатынан, лекторскай бөлөх чилиэнинэн үлэлээбитэ. Дария Алексеевна дьиҥ чахчы тыа сирин култуурунай олоҕун сырдатааччы, педагог этэ. 
Наҕараадалара уонна ытык ааттара.
Саха АССР оскуолаларын үтүөлээх учуутала
Маркова Анфиса Иннокентьевна. Маркова Анфиса Иннокентьевна, (1941 с. Күүкэй с. Сунтаар оройуона, Саха АССР – 2017 с.), Саха АССР үтүөлээх учуутала. 
Олоҕун олуктара.
Сунтаар оройуонун Күүкэй нэһилиэгэр төрөөбүтэ. Аҕата Иннокентий Иванович 1942 сыллаахха Москва оборонатыгар охтубута. Анфиса Сунтаар орто оскуолатын үөрэнэн бүтэрэн, «Оскуола-производство-үрдүк үөрэх» диэн девиһинэн салайтаран, икки сыл ыанньыксыттаабыта, онтон Саха государственнай университетыгар биолого-географическай факультекка үөрэнэ киирэн, биолог идэтин ылбыта. Сунтаар 1№-дээх орто оскуолатыгар үлэтин саҕалаабыта. 1992 сылтан Сунтаардааҕы политехничэскай лицей-интэринээккэ көһөрүллүбүтэ. 40-ча сыл учууталынан үлэлээбитин устатыгар Анфиса Иннокентьевна оройуоҥҥа биир уопуттаах, үрдүк квалификациялаах педагог быһыытынан киэҥник биллибитэ. Политехническай лицейи бүтэрбит оҕолор үрдүк уонна орто үөрэх заведениеларыгар киирэллэрэ, мэлдьи үрдүк – 92-95 быраһыаны ылаллара, ити оройуоҥҥа бастыҥ көрдөрүү буолар. Лицей кыһыл, үрүҥ көмүс медалистарын ахсаанынан оройуоҥҥа да, өрөспүүбүлүкэҕэ да тэҥнээҕэ суоҕа. Манна барытыгар педколлектив, ол иһигэр бастыҥ педагог Анфиса Иннокентьевна киллэрбит кылаата уһулуччу үрдүк. 
Сүрүн үлэтин таһынан Маркова А.И. общественнай олоххо актыыбнайдык кыттара, олохтоох Сэбиэт дьокутаата этэ. 
Кини туһунан.
Мазина И. Н., Ведущий биолог улуса. [об учителе биологии в Сунтарском политехническом лицее Анфисе Иннокентьевне Марковой] - : , //Сунтаар сонуннара. . - 1995. - Кулун тутар 11 күнэ-С. 2;
Степанова Р., Эппиэтинэстээхтик сыһыаннаһар. [Сунтаардааҕы политехническай лицей биологияҕа учуутала Маркова Анфиса Иннокентьевна кылаас салайааччытынан үлэлээбитэ 25 сыла] - : , //Сунтаар сонуннара. . - 1995. - Кулун тутар 11 күнэ-С. 2;
Тимофеева М., Ийэ барахсан бүөбэйинэн. [Сунтаардааҕы политехническай лицей биологияҕа учуутала Маркова Анфиса Иннокентьевна туһунан] - : , //Сунтаар сонуннара. . - 1995. - Кулун тутар 11 күнэ-С. 5;
Васильев Эдуард Львович. Васильев Эдуард Львович, (1944 с. Бүлүүчээн с., Сунтаар оройуона, Саха АССР), РСФСР норуотун үөрэҕириитин туйгуна, Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуотун үөрэҕириитин бэтэрээнэ, Сунтаар оройуонун Бочуоттаах олохтооҕо. 
Олоҕун олуктара.
1944 с. Сунтаар оройуонун Бүлүүчээн нэһилиэгэр төрөөбүтэ. Бүлүүчээн орто оскуолатын бүтэрэн, производствоҕа үлэлээбитэ. 1964 с. Ленинград куоракка пединститут математика отделениетын бүтэрбитэ уонна Бүлүүчээн орто оскуолатыгар математика учууталынан ананан үлэлии кэлбитэ. Учууталлыыр үлэтин таһынан комсомольскай тэрилтэ сэкирэтээринэн, профком бэрэссэдээтэлинэн үлэлээбитэ. 
1978 с. үүнэн, опытыран иһэр учууталы Арыылаах оскуолатыгар дириэктэринэн ыыппыттара. Манна үс сыл ситиһиилээхтик үлэлээн баран, Бүлүүчээн нэһилиэгин Сэбиэтин исполкомун бэрэссэдээтэлинэн быыбарданар, онтон 4 сыл буолан баран, Бүлүүчээн оскуолатын дириэктэринэн ананар. 
1987 с. Бүлүүчээн сопхуос Бүлүүчээннээҕи отделениетын управляющайынан, салҕыы сүөһү аһылыгын бэлэмниир сыах начальнигынан ананар. Сопхуоһу ыһыахтарыгар диэри «Бүлүүчээн» сопхуос дириэктэринэн үлэлии олорбута, кэлин оскуолатыгар учууталынан үлэлии төннүбүтэ.
Эдуард Львович оройуон норуотун үөрэҕириитин үлэһиттэриттэн биир уопуттаахтара. Маны таһынан, тыа сирин уратыларын ымпыгын-чымпыгын үчүгэйдик билэр буолан, элбэх сылларга хаһаайыстыба, олох-дьаһах салайааччытынан үлэлээбитэ да туоһулуур. 
Сүрүн үлэлэрин таһынан, Васильев Э.Л. «Билии» общество активнай чилиэнэ, лектор, элбэх төгүл народнай дьокутаатынан быыбардаммыта. Социалистическай куоталаһыы, хас да пятилеткалар кыайыылааҕа
Иванов Иван Кузьмич. Иванов Иван Кузьмич (1933 с. Бордоҥ нэһилиэгэ, Сунтаар оройуона, Саха АССР), үлэ бэтэрээнэ.
Олоҕун олуктара.
1933 с. Бордоҥ нэһилиэгрэ төрөөбүтэ. 1958 с. Элгээйи орто оскуолатын бүтэрэр. 1963 с. Бүлүүтэҕи педагогическай училищатын бүтэрэн баран педагогическай үлэтин Элгээйи оскуолатыгар алын кылаас учуталынан уонна интернат иитэччитинэн саҕалыыр. Иван Кузьмич Дьокуускайдааҕы государственнай университеты кэтэхтэн үөрэнэн бүтэрэн, саха тылын учуутала идэтин баһылыыр. Педагогическай ыстааһа 45 сыл, үрдүк категорялаах учуутал.
Иванов Юрий Егорович. Иванов Юрий Егорович (1946 с., Элгээйи с., Сунтаар оройуона, Саха АССР), учуутал, педагогическай үлэ бэтэрээнэ.
Сөрфсайд. Сөрфсайд (сороҕор Сёрфсайд, Сарфсайд, биитэр Сүрфсайд, ) — Флорида штатыгар баар куорат, Майами куорат кытыытыгар сытар. Элбэх сахалар мустан олорор сирдэрэ.
Аттыгар өссө биир сахалар олорор сирдэрэ баар — Сани Айлс.
Сани Айлс. Сани Айлс Бич () — Флорида штатыгар баар куорат, Атлантика океан кытылыгар сытар, Майами пригороднай зоната, аттыгар Сөрфсайд эмиэ баар.
Сани Айлс Бич куорат элбэх сахалар олороллорунан биллэр, сүрүннээн Саха Сирин тойотторо хотуттара норуоттан кистээн дьиэлэрэ, оҕолоро сиэттэрэ олороллор.
2022 сыл кэминэн сүрүннээн Сани Айлс сиригэр 297 саха олорор, сүрүннээн өссө элбэх саха кыргыттара оҕо төрөтөр сирдэрэ. Оҕолоро по праву рождения граждане США буолаллар.
Сани Айлс Бич ону таһынан элбэх нууччалар, узбектар, казахтар, украиннар олороллорунан биллэр.
Сани Айлс Майами пригорода буоларын быһыытынан сүрүннээн баайдар уонна элиталар олорор сирдэрэ.
Майами Бич. Майами Бич () — Флорида штатыгар баар куорат, Майами куорат пригорода. Элбэх сахалар олорор сирдэрэ. Аттыгар ыаллыы сытар куораттар — Сани Айлс, Сөрфсайд.
PS: Майами уонна Майами Бич тус туһунан куораттар, ону буккуйуман!
Акимов Василий Гаврильевич. Акимов Василий Гаврильевич, (1925 с. Бүлүү к. Саха АССР – 2009 с.), РСФСР уонна ССРС үөрэҕириитин туйгуна, Саха АССР уонна РСФСР үтүөлээх учуутала, Сунтаар улууһун, Бүлүүчээн нэһилиэгин Бочуоттаах олохтооҕо. 
Олоҕун олуктара.
Бүлүү куоратыгар төрөөбүтэ. Орто оскуоланы, салгыы Дьокуускай куорат педагогическай институтун 1950 сыллаахха бүтэрэн, Элгээйи оскуолатыгар түөрт сыл саха тылын учууталынан үлэлээбитэ. Ити кэнниттэн үүнэн иһэр, салайар, тэрийэр үлэҕэ дьоҕурдааҕын таба көрөннөр, кинини Бүлүүчээн оскуолатыгар дириэктэринэн анаан ыыталлар. Бу оскуолаҕа Василий Гаврильевич 1958-1983 сс. тохтоло суох үлэлээбитэ. Оскуола педколлектива үөрэтии процеһын олоҕу кытары ыкса сибээстиир сыалтан, кабинетнай систиэмэни киллэрэн, оскуоланы бүтэрээччилэр суоппар, тракторист, столяр, болуотунньук, слесарь, иистэнньэҥ о.д.а. идэлээх буолан тахсалларын хааччыйыы соругун туруоран, оскуола материальнай-хаһаайыстыбаннай базатын бөҕөргөтүүгэ 20-чэ объектары педколлектив, нэһилиэк олохтоохторун күүһүнэн туппуттара. Үлэ-сынньалаҥ лааҕыра оҕолор сайынын сопхуоска быһаччы үлэлэһэр усулуобуйаларын тэрийэр кыаҕы биэрбитэ.
Оскуолаҕа сөптөөх үөрэх базатын тэрийии түмүгэр, 1962 үөрэх сылыгар оҕону үөрэммит кылааһыгар иккис сыл хаалыытын муҥутуурдук кыччатыыга педколлектив оройуон оскуолаларыгар ыҥырыы таһаарбыта, киэҥ өйөбүлү ылбыта. Педколлектив аҕыйах сыллар истэригэр оскуолаҕа үөрэҕи билии хаачыстыбатын 90 бырыһыаҥҥа тиэрдибитэ. Оскуола үлэтин уопутун үөрэх министерствота Өрөспүүбүлүкэҕэ киэҥник тарҕаппыта. Оччолорго тэриллибит базаҕа тирэҕирэн, билигин Бүлүүчээн лицейэ ситиһиилээхтик үлэлии турар.1983 с. А.П.Павлов аатын сүгэр Сунтаар 1 №-дээх дээх орто оскуолатыгар директорынан ананар. 1983-1990 сс. оскуола саҥа таас дьиэтэ тутуллар, 15 араас варианнаах үөрэх былаана ылыллар, производственнай үөрэхтээһин күүһүрэр, оскуола материально-техническай базата бөҕөргүүр. 1990 сылтан Бүлүчээҥҥэ нэһилиэк сэбиэтигэр , оскуолаҕа үлэлиир. 
Кини туһунан.
- Акимова Н., Учуутал Династията. [учуутал, кэлэр үйэҕэ сирдээччи Василий Гаврильевич Акимов 70 сааһыгар анаан] - : , //Сунтаар сонуннара. . - 1999. - Ахсынньы 12 күнэ-С. 5;
- Далааһыннаах салайааччы,ирдэбиллээх тэрийээччи : [Василий Гаврильевич Акимов, Бүлүүчээн] /[хомуйан оҥордо В. В. Акимов]. – Дьокуускай : Бичик, 2007. – 160 с.
- Самойлова С. , Учууталым туһунан үчүгэй өйдөбүл. [РСФСР, Саха АССР үтүөлээх учуутала, "Үлэ Кыһыл знамята" орденнар кавалердара, улуус бочуоттаах гражданина Василий Гаврильевич Акимов 70 сааһа] - : , //Сунтаар сонуннара. . - 1999. - Бэс ыйын 29 күнэ-С. 3
Аргунов Иннокентий Корнилович. Аргунов Иннокентий Корнилович, (1911 с. алтынньы 2 күнэ Игидэй с., Таатта оройуона, Саха АССР – 1996 с.), Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх учуутала, Сунтаар улууһун Бочуоттаах олохтооҕо. 
Олоҕун олуктара.
1911 сыллаахха Таатта оройуонугар төрөөбүтэ. Кыра кылаастарга үөрэнэ сырыттаҕына биир бириэмэҕэ суруйааччы Николай Денисович Неустроев кинини үөрэппит түгэннээх эбит. Чөркөөххө, 5 кылааска Суорун Омоллооҥҥо үөрэммит. Иннокентий Корнилович бэйэтэ ахтарынан , 1930 сыллаахха үөрэҕэ суохтары үөрэхтээһиҥҥэ ликбезкэ учууталлаабыт, 7 кылааһы бүтэрбит эдэр киһини 2 ыйдаах учуутал куурсугар ыытан үөрэттэрбиттэр, ол кэннэ Даркылаахха иккис кылааска 30 оҕону үөрэппит.
1937-1938 сс. -учууталлыыр үлэтин салҕыырын быыһыгар, учительскай институту үөрэнэн бүтэрбитэ. 
!;ҥө сыл - Иннокентий Корнилович Сунтаар оройуонугар көһөн кэлбитэ, сити кэмтэн ыла пенсияҕа тахсыар диэри, 55 сыл устатыгар үүнэр көлүөнэни үөрэтиигэ-иитиигэ туох баар билиитин, сатабылын ууран үлэлээбит.
1946-1953 сылларга - Сунтаар орто оскуолатын завуһа.
1953 сыл - Сунтаардаа5ы районо сэбиэдиссэйинэн үлэлээбитэ.
1954-1957 сс. - Сунтаар бастакы нүөмэрдээх оскуолатын дириэктэринэн ситиһиилээхтик үлэлээбитэ. Бэ кэмҥэ оскуолаҕа сибэкки уонна оҕуруот аһын үүннэрэр учаастак олус үчүгэйдик үлэлээбитэ (учуутал Павлов Н.Е.). Кыраайы үөрэтэр музей үлэтэ саҕаламмыта. Музейга анаан сэдэх, сыаналаах экспонаттар хомуллубуттара, ол иһигэр сайыҥҥы ат толору көмүс сэбиргэлэ. Кини үлэлээн ааспытын туһунан бу оскуолаҕа харалла сытар музейнай матырыйааллар толорутук кэпсииллэр. Сунтаар 1 №-дээх оскуолаҕа үлэлээбит аҕа көлүөнэ педагогтар ортолоругар Аргунов И.К. уһулуччу уонна ураты миэстэни сокуоннайдык ылар
1958 с. - госинтернакка иитээччи. 
1966-1987 сс - Сунтаардааҕы санаторно-лесной оскуолаҕа иитээччи.
Наҕараадалара, ытык ааттара.
- Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх учуутала
- «Килбиэннээх үлэтин иһин” мэтээл 
- Сунтаар улууһун Бочуоттаах олохтооҕо
Кини туһунан.
- Аргунова С., Кини олоҕо - Саха сиригэр үөрэҕирии сайдыытын кэрэһитэ. 100 сыллаах үбүлүөйүгэр. [СӨ үтүөлээх учуутала Аргунов Иннокентий Корнилович туһунан] - : , //Кыым. . - 2011. - Алтынньы 6 күнэ-С. 14;
- Бэлиэ Бичик, Саха саарыннарыттан кынаттанан. [өр сылларга үөрэх эйгэтигэр үлэлээбит Иннокентий Корнилович Аргунов туһунан, Сунтаар улууһа] - : , //Саха сирэ. . - 2020. - Тохсунньу 16 күнэ (N 2)-С. 42;
Данилова Татьяна Павловна. Данилова Татьяна Павловна, (1932 с. Хадан нэһилиэгэ Сунтаар оройуона Саха АССР), РСФСР норуотун үөрэҕириитин туйгуна, Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх учуутала. 
Олоҕун олуктара.
1932 с. Сунтаар оройуонун Хадан нэһилиэгэр төрөөбүтэ. 1956 с. Бүлүү педагогическай училищетын үөрэнэн бүтэрбитэ уонна педагогическай үлэтин Эбээн-Бытантай (Саккырыыр) оройуонугар саҕалаабыта. 1959-1962 сс. Хадан оскуолатыгар, онтон Илимниир алын сүһүөх оскуолатыгар үлэлээбитэ. 
1970 сылтан Татьяна Павловна оройуон киинигэр иккис нүөмэрдээх орто оскуолаҕа үлэтин салҕаабыта. Манна үлэлии олорон Липецкай уобалас учууталларын бастыҥ опыттарын туһаныы сиэринэн кабинет-кылааһы арыйан үлэлэтэр. Үлэ саҥа көрүҥэ оройуоҥҥа киэҥник биһирэнэр, кини үөрэтэр кылааһыгар тирэхтэнэн, өрөспүүбүлүкэ учууталларын семинардара тэриллэр, бастыҥ опыт быһыытынан тарҕанар. Кабинет-кылааска оҕолор 6 саастарыттан үөрэниилэрэ олохтонор. Татьяна Павловнаны өрөспүүбүлүкэтээҕи учууталлар билиилэрин үрдэтэр институт штаты таһынан методиһынан аныыллар.
1993 сылтан Данилова Т.П. Дьокуускай куорат «Эрэл» диэн мөлтөх доруобуйалаах оҕолор анал оскуолаҕа төрөөбүт тылы үөрэтии программатын, оҕону эбии аахтарыы ньымаларын ырытан оҥорон бигэргэттэрбитэ. Үөрэтэр Киинин базатыгар пединститут студеннара практикаларын бараллара. Оҕолору үөрэтиигэ-иитиигэ элбэх новаторскай ньымалары хорсуннук киллэрсибит педагогунан буолар.
Егоров Егор Константинович. Егоров Егор Константинович (1925 с, Бүлүүчээн нэһилиэгэ, Сунтаар оройуона, Саха АССР – 1986 с), Саха АССР оскуолаларын үтүөлээх учуутала. 
Олоҕун олуктара.
Сунтаар оройуонун Бүлүүчээн нэһилиэгэр төрөөбүтэ. Бүлүүчээн 7 кылаастаах, Сунтаар орто оскуолатыгар 8 кылааһы, Бүлүү педучилищетын бүтэрбитэ. Үөһээ Мэйик алын сүһүөх оскуолатыгар сэбиэдиссэйинэн үлэтин саҕалаабыта.
1947 с. - Бүлүүчээн оскуолатыгар физика, математика учууталынан үлэлиир. 
1951-1953 сс. Дьокуускайга учительскай институту бүтэрэр. Онтон Бүлүүчээн оскуолатыгар дириэктэринэн, салгыы физика, математика учууталынан үлэлиир. Бу сылларга оскуола коллектива материальнай базаны кэҥэтиигэ элбэх кээмэйдээх үлэни ыыппыта: үөрэнэр иккис корпус, мастарыскыай, гараж, машиноведение дьиэтэ, 4 квартиралаах уопсай дьиэ, остолобуой тутуллубуттара. Манна барытыгар Е.К. Егоров актыыбынай кыттыыны ылбыта. Материальнай база бөҕөргөөһүнүн түмүгэр бу оскуола кэлин лиссиэй буола улааппыта. 
Наҕараадалара, ытык ааттара.
- Саха АССР оскуолаларын үтүөлээх учуутала
- РСФСР норуотун үөрэҕириитин туйгуна
Егоров Михаил Иванович. Егоров Михаил Иванович (1935 с., ахсынньы 29 күнэ, Элгээйи с., Сунтаар оройуона, Саха АССР – 2012 с.), Саха АССР оскуолаларын үтүөлээх учуутала, РСФСР норуотун үөрэҕириитин туйгуна, Сунтаар улууһун Бочуоттаах олохтооҕо. 
Олоҕун олуктара.
Сунтаар оройуонугар Элгээйи нэһилиэгэр төрөөбүтэ. 1957 с. Благовещенскайдааҕы педагогическай институкка физика уонна астрономия учууталын идэтин ылан, Элгээйигэ кэлэр. Оскуолаларга политехнизацияны киллэрии соруктарыгар сөп түбэһиннэрэн, эдэр учуутал оскуолаҕа бастакы физика кабинетын тэрийбитэ. Кабинекка автолюбителлэр, фотографтар, киномеханиктар дьарыктанан барбыттара. Оскуола бэйэтэ модульнай электростанциялаах, радиоузеллаах буолбута. Элгээйилэр опыттара оройуоҥҥа, өрөспүүбүлүкэҕэ киэҥник тарҕанан барбыттара.
1960-1965 сс. Егоров М.И. райОНО сэбиэдиссэйинэн үлэлиир. Оскуолалар материальнай-хаһаайыстыбаннай базаларын, салайар кадрдарын бөҕөргөтүүгэ үлэ күүскэ ыытыллар. 
1965-1983 сс. компартия Сунтаардааҕы райкомугар отдел сэбиэдиссэйинэн, онтон салгыы үөрэх министрин солбуйааччынан ананар. Манна Михаил Иванович өрөспүүбүлүкэ оскуолаларыгар үөрэх программаларын, учебниктары, үөрэтэр пособиелары ситэрэн оҥорууга сүрүн кыһамньытын уурар. Биирдии сүрүн предметтеринэн научнай-практическай конференциялар тэриллэллэр. Хотугу аҕыйах ахсааннаах норуоттар оскуолаларын үлэлэрин уларыта тутууга киэҥ өрүттээх үлэ саҕаланар, кини инициативатынан Дьокуускай куоракка Сибиир уонна Уһук Илин зоналарын үөрэнээччилэрин олимпиадалара хаста да ыытыллыбыта.
Михаил Иванович кэлин Саха Өрөспүүбүлүкэтин Президенин уонна Правительство кылаабынай управлениеларын уопсай отделын начальнигынан, административнай-хаһаайыстыбыаннай управлениетын генеральнай дириэктэрин солбуйааччынан ситиһиилээхтик үлэлээбитэ. Оройуон общественноһа киэн туттар киһитэ
Наҕараадалара, ытык ааттара.
- Саха АССР оскуолаларын үтүөлээх учуутала,
- РСФСР норуотун үөрэҕириитин туйгуна
- Сунтаар улууһун Бочуоттаах олохтооҕо
Кини туһунан.
- Михаил Иванович Егоров: учуутал, салайааччы, үтүө киһи / [хомуйан оҥордулар Э. М. Максимова, М. М. Дмитриева, В. П. Николаева ; эппиэт. ред. В. П. Николаев]. - Дьокуускай : Компания "Дани АлмаС", 2012.
Егоров Прокопий Иванович. Егоров Прокопий Иванович (1928 с. олунньу 5 күнэ, Наахара нэһилиэгэ, Сунтаар оройуона, Саха АССР), Педагогическай наука кандидата, Саха АССР оскуолаларын үтүөлээх учуутала, РСФСР норуотун үөрэҕириитин туйгуна. 
Олоҕун олуктара.
Сунтаар оройуонун Кириэстээх нэһилиэгин Наахаратыгар төрөөбүтэ. 1946 с. орто оскуоланы бүтэрбитин кэннэ, кинини Тойбохойдооҕу Оҕо дьиэтигэр иитээччинэн анаабыттара. Онтон оскуолаҕа нуучча тылын, литературатын учууталынан, салгыы завуһунан үлэлээбитэ. Үлэлии сылдьан, Прокопий Иванович Дьокуускайдааҕы пединститут нуучча тылыгар, литературатыгар отделениетын үөрэнэн бүтэрбитэ. Ити кэнниттэн кинини үөрэх оройуоннааҕы салаатын инспекторынан анаабыттара. 
1960-1968 сс. Өрөспүүбүлүкэтээҕи учууталлар билиилэрин үрдэтэр институттарыгар дириэктэринэн ыҥыраллар. Ити бириэмэҕэ Прокопий Иванович Москватааҕы В.И. Ленин аатынан пединститут аспирантуратын бүтэрэн, педагогическай наука кандидатын степенин көмүскүүр. 
Учууталлар билиилэрин үрдэтэр институт дириэктэринэн олорон, 8 уонна 11 кылаастаах оскуолаларга үлэ уруоктарын, ону ааһан, производственннай үөрэхтээһин акылаатын түһэрсибитэ, оскуолаларга үлэ уруоктарын, массыынаны, тракторы ыытыы уруоктара оскуолаларга киллэриллибиттэрэ. Ыытыллыбыт үлэлэр уопуттарын түмэн «Орто оскуолаларга үлэ уруоктарын тэрийии» диэн Прокопий Иванович редакциялааһынынан хомуурунньук бэчээттэнэн тарҕаммыта. Институт иһинэн бэйэ билиитин үрдэтиниигэ сыллата ортотунан 600-700 учуутал үөрэнэн ааһар буолбута. 113 оскуола бастыҥ уопуттарын арыйан көрдөрөр «Педагогическай үлэ маастардара» диэн улахан хомуурунньук бэчээттэнэн тахсыбыта. Саха Өрөспүүбүлүкэтэ киэн туттар учууталлара Г.Е. Бессонов, М.А. Алескеев, В.П. Рыжов, Д.М. Чумаченко, М.П. Дьяконова, Б.Н. Андреев о.д.а үлэлэрин туһунан матырыйаал элбэх тираһынан Өрөспүүбүлүкэ оскуолаларыгар тарҕатыллыбыта
Наҕараадалара, ытык ааттара.
- Саха АССР оскуолаларын үтүөлээх учуутала
- РСФСР норуотун үөрэҕириитин туйгуна
Зедгенидзева Зоя Иннокентьевна. Зедгенидзева Зоя Иннокентьевна (1926 с., кулун тутар 5 күнэ, Бүлүүчээн нэһилиэгэ, Сунтаар оройуона, Саха АССР – 1998 с.), Саха АССР оскуолаларын үтүөлээх учуутала, РСФСР норуотун үөрэҕириитин туйгуна. 
Олоҕун олуктара.
Хочо улууһун Бүлүүчээн нэһилиэгэр төрөөбүтэ. 1942 сыллаахха Бүлүүчээн сэттэ кылаастаах оскуолатын бүтэрэн, Бүлүүтээҕи педагогическай училищеҕа үөрэнэ киирбитэ. Сэрии ыар сыллара буолан, ыал улахан оҕото буоларынан, ийэтигэр көмөлөһөөрү үөрэммит оскуолатыгар 1943 сылтан учууталынан киирбитэ уонна 1952 сыллаахха үөрэҕин кэтэхтэн үөрэнэн бүтэрбитэ. Ити кэмтэн ыла бочуоттаах сынньалаҥҥа тахсыар диэри Сунтаардааҕы алын сүһүөх оскуолаҕа ханна да халбаҥнаабакка үтүө суобастаахтык үлэлээбитэ.
Оройуоҥҥа начаалынай үөрэхтээһиҥҥэ үөрэтии саҥаттан саҥа ньымаларын булан, үөрэтэн, олоххо киллэриигэ энтузиаст-учуутал. Үлэлиир сылларыгар дойду үрдүнэн Липецкэй уобалас учууталлара Эльконин, Давыдов о.д.а. саҥа ньымаларын олоххо киллэриигэ киэҥ далааһыннаах хамсааһын саҕаламмыта. 
Зоя Иннокентьевна оройуон начаалынай кылаастарга үлэлиир учууталларын түмсүүлэрин салайан, сыллата семинардар, аһаҕас уруоктар былааннаахтык ыытыллаллара. Үөрэтии-иитии хаачыстыбата биллэрдик тупсубута, учуутал эппиэтинэһэ улааппыта. Начаалынай оскуолаҕа үөрэтии программаларыгар учууталлар методическай түмсүүлэрэ элбэх уларытыылары, тупсарыылары киллэрбиттэрэ учууталлар билиилэрин үрдэтэр институтунан биһирэммитэ. Зоя Иннокентьевна курдук үлэлиир Өрөспүүбүлүкэ бастыҥ учууталларын уопуттара учууталлар IV съезтеригэр туспа боппуруос быһыытынан турбута, онно кини информационнай дакылаата истиллибитэ. Үчүгэй уопут быһыытынан Өрөспүүбүлүкэ оскуолаларыгар тарҕатарга рекомендация оҥоһуллубута
Кини туһунан.
- Спиридонов Н., Саҥа ньыма автора. [Саха Республикатын үтүөлээх учуутала, норуот үөрэҕириитин туйгуна, оройуон Бочуоттаах гражданина Зоя Иннокентьевна Зедгенидзева 70 сааһын туолла] - : , //Сунтаар сонуннара. . - 1996. - Кулун тутар 5 күнэ-С.3;
- Исаева А., Учуутал династията салҕанар. [Саха Республикатын үтүөлээх учуутала, норуот үөрэҕириитин туйгуна, оройуон Бочуоттаах гражданина Зоя Иннокентьевна Зедгенидзева 70 сааһын туолла] - : , //Сунтаар сонуннара. . - 1996. - Кулун тутар 5 күнэ-С.3;