mariaria/ykt_dataset huggingface dataset:
Сахалыы атах оонньуулара. Сахалар бэйэлэрэ туспа омук буолан илии атах эрчиллиитигэр аналлаах уонна бэйэни уонна атын киһини тургутан көрөргө анаан сахалыы элбэх илии- атах оонньууларын айбыттар. 
Кылыы.
Кылыыга сүүрэн кэлэн баран аҥар атаххынан (хайа баҕарар атаҕынан) 10-на ойоҕун онтон 11-ис ойууга икки атаххынан түмүктүүр ойуу оҥоһуллар. Ойуулары оҥорорго бэлиэлэр баар буолаллар.
Туос.
Быһа холуйан 3 ыллар хардыы кэминэн оҥоһуллар. Билиҥҥи кэмҥэ ол 3 миэтэрэ курдук холобурдаах буолар. Күрэхтэһиилэргэ 11 ойуу түмүгүнэн ким ыраах түспүтүнэн кыайыылаах быһаарыллар. Ордук саас сайын күһүн айылҕаҕа сылдьан ойоллор-кырыска. Ол эрэн кыһын күһүн хаардаахха эмиэ ойоллор-муҥха иҥин кэмигэр. Сайыҥҥы ыһыахха атах оонньуута булгуччулаах күрэхтэһиилэртэн биирдэстэрэ. Билиҥҥи кэмҥэ чулуу ойооччулар муҥутуур көрдөрүүлэрэ-45миэтэрэттэн таһаараллар.
Петрова Варвара Андреевна. Петрова Варвара Андреевна (15.12.1936—11.03.2012) — Ньурба улууһун баһылыга (1995—2002), Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ.
Өссө маны көр.
Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ытык гражданина
Тумусов Федот Семенович. Тумусов Федот Семенович — Саха Сирин политига, экономическай билим доктора, профессор.
Тимофеев Михаил Елисеевич. Тимофеев Михаил Елисеевич (15.03.1932—22.01.2013) — саха норуодунай бэйиэтэ, тылбаасчыт, ССРС уонна Арассыыйа суруйааччыларын Сойууһун чилиэнэ, Саха Өрөспүүбүлүкэтин өрөгөйүн ырыатын биир ааптара.
Олоҕун олуктара.
Үлэлээх олоҕун Бүлүү оройуонун радиотыгар дикторынан саҕалаабыт. Олоҕун устатыгар дьаамсыгынан, Уус-Алдан улууһугар история учууталынан, Дьокуускайдааҕы радиокомитет литературнай-драматическай биэриилэрин редакторынан, Дьокуускайдааҕы кинигэ кыһатыгар уус-уран уонна оҕо литературатын салаатын сэбиэдиссэйинэн үлэлээбит. 60-с сс. ортолоруттан Саха суруйааччыларын сойууһун бэрэстээтэлин Сэмэн Даниловы кытта чугаһыспыт, кини сорудаҕынан эдэр бэйиэттэр дьылҕаларынан дьарыктанар буолбут, кинилэр суруйсууларын аахпыт Наталья Харлампьева этэринэн 1960-с сыллар бүтүүлэриттэн саҕалаан 1970-с сылларга тахсыбыт саха бэйиэттэрэ бары Михаил Тимофеев "эрэдээктэрдээбит илиитинэн" ааспыттара.
Айар үлэтэ.
Хоһооннорун бастакы хомуурунньуга «Маҥнайгы хаар» 1960 сыллаахха күн сирин көрбүтэ. Үс сылынан, Саха Сириттэн талыллан, ССРС эдэр суруйааччыларын IV сүбэ мунньахтарыгар кыттыыны ылбыта. Ол кэмҥэ Москваҕа «Советский писатель» уонна «Современник» кинигэ кыһаларыгар нууччалыы тылынан тылбаастаммыт түөрт хоһооннорун кинигэлэрэ күн сирин көрбүттэрэ: «Ледоход», «Березы-фонтаны», «Тень сосны», «Ледостав».
Айымньылаах олоҕун түмүгэр барыта 30-н тахса сахалыы уонна нууччалыы тыллаах кинигэлэри бэчээттэппитэ.
Ырыа буолан ылламмыт хоһоонноро.
М. Е. Тимофеев ырыа тылларын суруйбут аатырбыт хоһоонньут. Кини тылларынан Саха Сирин аатырбыт композитордара — Г. Комраков, В. Кац, Н. Берестов, П. Иванова, А. Самойлов, В. Ксенофонтов, К. Герасимов, Т. Стручков, З. Степанов уо. д. а. — элбэх ырыаны айбыттара.
Саха Өрөспүүбүлүкэтин өрөгөйүн ырыата.
Саха норуотугар хаалларбыт биир сүҥкэн айымньытынан Саха Сирин өрөгөйүн ырыатынан аатырбыт «Саргы ырыата» буолар. Бу ырыа тылларын Михаил Тимофеев саха биир бастыҥ хоһоонньутун Савва Тарасовы кытта кыттыһан 200X сыллаахха суруйбуттар.
Тылбаасчыт.
Саха тылыгар А. Пушкин, М. Лермонтов, Е. Евтушенко, о. д. а. поэттар хоһооннорун тылбаастаабыта. Ону таһынан, Абай, Токтогул Сатылганов, Муса Джалиль, Тарас Шевченко, П. Тычина, Степан Руданскай, Владимир Сосюра, Леся Украинка хоһооннорун тылбаастаабыта. Индия, Алтай, Хотугу омуктар: эбээннэр, эбэҥкилэр, дьүкээгирдэр, мансилар айымньыларын тылбаастаабыт.
Geely. Geely ("Geely Motors"), Кытай уонна Аан Дойду биир (Тойота курдук) улахан массыына онорор тэрилтэтэ.
Mitsubishi Motors. Mitsubishi Motors, Дьоппуон дойдутун иккис улахан массыына онорор тэрилтэтэ (Toyota кэнниттэн) уонна аан дойду биир улахан автомобильнай собуота буолар. Бу тэрилтэни Mitsubishi бас билэр.
Mitsubishi. Mitsubishi эбэтэр Mitsubishi Group (三菱グループ, "Митсубиши Груп"), Дьоппуон биир бөдөҥ финансово-промышленнай конгломерата, Аан Дойдуга биир финансово влиятельнай баай харчылаах тэрилтэ, 700 тахса бизнес салааҕа үлэлиир, олортон сразу 42 салаата (туспа аатынан сылдьар бас бэринэн тэрилтэлэр) Fortuna 500 киирэр. Биир бөдөн уонна биллэр салаата — Mitsubishi Motors.
Салалтата — Токио.
Павел Харитонов - Ойуку. Харитонов Павел Николаевич (Ойуку) — саха народнай суруйааччыта, поэт, прозаик, литератураны ырытааччы, кыраайы үөрэтээччи. 
Олоҕун олуктара.
Үлэлээбит сирдэрэ:
Айар үлэтэ.
Бастакы хоһоонноро 1972 сыллаахха «Ленские маяки» хаһыакка бэчээттэммиттэрэ. Бастакы хоһооннорун хомуурунньуга «Хаар кыыс» 1980 сыллаахха Дьокуускайдааҕы кинигэ кыһатыттан бэчээттэнэн тахсыбыттара. 
Айымньылара элбэх холбоһук хомуурунньуктарга, республика уонна улуустар араас хаһыаттарыгар бэчээттэммиттэр. Үгүс хоһоонноро ырыа буолан ылланаллар.
Прозаик быһыытынан эмиэ биллибит, ааҕааччылар сэргээбит айымньылара — «Хоболоох суол». историческай трилогия.
Литератураны ырытааччы. Бу хайысхаҕа элбэх ыстатыйалары о. д. а. үлэлэри суруйбут.
Сүҥкэн үлэтэ — түөрт томнаах, Хаҥалас улууһун историятыгар анаммыт, «Хоболоох суол» историческай роман-эпопея.
Васильев Василий Егорович - Харысхал. Васильев Василий Егорович (Харысхал) — саха народнай суруйааччыта, драматург, прозаик.
Айар үлэтэ.
Айар үлэтэ 1975 сыллаахха саҕаламмыт. 
1980 сыллаахха «Аммаҕа саас этэ» пьесата Саха Сирин суруйааччыларын Сойууһа уонна Саха АССР культуратын министерствота ыыппыт конкурстарыгар үһүс бириэмийэни ылбыт. Бу пьесаны 1982 сыллаахха П. А. Ойуунускай аатынан Дьокуускайдааҕы драмтеатр туруорбут. «Далекая, близкая война» драмата биһирэнэн, Саха АССР культуратын министерствота Кыайыы 40 сылыгар оҥорбут конкурсугар бастакы бириэмийэни ылбыт. 
Драмаларыгар Харысхал тыыл үлэһиттэрин, кинилэр сэрии кэмигэр эр санаалаах үлэлэрин көрдөрөр. Кэпсээннэрэ, сэһэннэрэ, очеркалара республика араас хаһыаттарыгар, «Чолбон» сурунаалга бэчээттэнэллэр.
Кинигэлэрэ.
• Аммаҕа саас этэ. (кэпсээннэр, сэһэн, драмалар) - Дьокуускай: Саха сиринээҕи кинигэ изд-вота, 1992
• Сир ыарыыта. [Пьесалар] - Дьокуускай: Бичик, 1997
• Харысхал, 1-кы ч.. Ааспыт кэм аартыктарынан 1-кы ч.- 2002
• Маасыҥка бадаарага. кэпсээннэр, сценкалар - Дьокуускай: Илин, 1999 (Сынньалаҥҥа, уоскулаҥҥа сэhэргэhэ түhүөххэ)
• Таптыыр, ахтар дьоннорум. сэһэннэр, кэпсээннэр - Дьокуускай: , 2012
• Учуутал - Дьокуускай: , 2013
• Аммаҕа саас этэ. кэпсээннэр, сэһэн, драмалар - Дьокуускай: РБС, 2015
• Аммаҕа саас этэ - Дьокуускай: РБС, 2016
• Сүтэрсибит сүрэхтэр / Аржаков Н., - Якутск: б.и., 2016
• Пьесалар - Дьокуускай: Изд-во ИФЦ АУ РС(Я) АРКТИКА, 2016 (Кулууп үлэһитин библиотеката)
• Учуутал. (хаартысканан дьүһүйүү) - Дьокуускай: Офсет, 2015
• "Биэс харах" харысхал - Дьокуутскай: Бичик, 2016
• Эргиллиэм хайаан да!. [пьесалар] - Дьокуускай: Медиа-холдинг Якутия, 2017
• Мөҥге ынакшыл дугайында тоожу. Тоожу - Тыва: ААН "Тываполиграф", 2017
• Повесть о вечной любви - Якутск: Сахапечать, 2017 (Библиотека "Полярки". 2017, N 6)
«Ааспыт кэм аартыктарынан».
Василий Харысхал дойду уонна тас дойдулар архивтарыгар сыралаахтык үлэлиир. Саха Сирин историятыгар сыһыаннаах матырыйаалы көрдөөн, АХШ, Япония, Кытай, Финляндия архивтарыгар сүүһүнэн докумуоннары чинчийбит, үөрэппит. Москваҕа, Санкт-Петербурга баар архивтарга, музейдарга уонна библиотекаларга барыларыгар кэриэтэ сылдьан политическай ссылка, ГУЛАГ, репрессия историяларыгар туһааннаах матырыйааллары кичэйэн үөрэппит. Бу сыралаах үлэтин түмүгэр 2002 сыллаахха репрессияҕа түбэспит уонна тас дойдуларга күрээн барбыт саха дьонун дьылҕаларын туһунан «Ааспыт кэм аартыктарынан» кинигэтэ бастакы чааһа күн сирин көрбүтэ.
Калитин Николай Романович. Калитин Николай Романович — сахалыы суруйар эбэҥки бэйиэтэ, прозаига, литератураны ырытааччы, Арассыыйа суруйааччыларын Сойууһун чилиэнэ (1994).
Олоҕун олуктара.
1940 сыллаахха бэс ыйын 1 күнүгэр Хаҥалас улууһугар Буотама үрэх кытыытыгар Дьикимдэ сэлиэнньэттэн чугас сиргэ көс олохтоох булчут-табаһыт дьиэ кэргэнигэр төрөөбүт. Оҕо сааһыгар идэтийбит булчут буолар ыра санаалааҕа. Ол оннугар, А. М. Горькай аатынан Литературнай институту бүтэрэн, суруйааччы буолар.
Тыа сирин Сэбиэтиттэн Өрөспүүбүлүкэ Үрдүкү Сэбиэтигэр тиийэ үлэлээбит.
Билиҥҥи кэмҥэ — Саха Сирин хоту омуктарын Ассоциацияларын вице-президенэ.
Айар үлэтэ.
Бастакы хоһоонноро 1958 сыллаахха оройуон «Сэбиэттэр знамялара» хаһыатыгар бэчээттэммиттэр. Бастакы кинигэтэ «Эркээйи» 1978 сыллаахха күн сирин көрбүтэ. Айымньылара өрөспүүбүлүкэ уонна киин сирдэр сурунаалларыгар, хомуурунньуктарыгар, «Литературнай хаһыакка», нэдиэлэ аайы тахсар «Литературная Россия» хаһыакка о. д. а. таһаарыыларга бэчээттэммитэрэ. Бастыҥ айымньылара нуучча, казах уонна английскай тылларга тылбаастаммыттара.
Ону таһынан, суруйааччылар айымньыларын ырытан, ыстатыйалары суруйар.
известной повести «Томмоо»: «Образ главного героя создавался в течение нескольких лет, это собирательный образ одного из представителей малочисленных народов севера – эвенков. Он сын тайги, тайга – это его кров и родной дом. Но в этот дом приходит беда. Об этом и о том, как преодолевает трудности герой повести, рассказывается в книге».
«Тоомоо», сэһэн.
Биир биллибит, сүҥкэн айымньыта. 2011 сыллаахха Россия Улахан литературнай бириэмийэтинэн бэлиэтэммитэ. Сэһэн нуучча, француз, эбээн уонна эбэҥки тылларыгар тылбаастаныахтаах эбит.
Сэһэн сүрүн геройун обраһа хас да сыл чочуйуллубут, кини хотугу аҕыйах ахсааннаах омуктартан — эбэҥкилэртэн — төрүттээх тайҕа уола.
Аввакумов Петр Денисович. Аввакумов Петр Денисович — суруйааччы, литэрэтиирэни ырытааччы, 1996-2005 сс. «Чолбон» сурунаал сүрүн эрэдээктэрэ.
Айар үлэтэ.
Бастакы кинигэтэ 1969 сыллаахха күн сирин көрбүтэ. Ол кэнниттэн 10-н тахса кэпсээнээх-сэһэннээх кинигэлэрэ бэчээттэнэн тахсыбыттара.
Суруйааччы сорох айымньылара оҕолорго анаммытттар.
Саха тылыгар нуучча, хоту омуктар суруйааччыларын айымньыларын тылбаастаабыта: Платон Ламутскай, Андрей Кривошапкин, Г. Кэптукэ, Е. Едукин, Николай Курилов.
Вешников Гаврил Григорьевич - Баал Хабырыыс. Вешников Гаврил Григорьевич — Баал Хабырыыс (15.04.1918—22.04.1969) — бэйиэт, ССРС суруйааччыларын Сойууһун чилиэнэ (1949).
Айар үлэтэ.
Бастакы хоһооннорун уонна поэмаларын хомуурунньуга 1945 сыллаахха күн сирин көрбүт.
Сорох айымньылара сэриини күөттээччилэри утарыы уонна Аан дойдуга эйэни олохтуурга ыҥырыы ис хоһоонноохтор. Поэт тас дойдулар оччотооҕу кэм Поль Робсон, Раймонд Дьен, Назым Хикмет курдук сирдээччилэригэр хоһооннорун анаабыттаах.
Ааҕааччылар биһирэбиллэрин 1954 сыллаахха тахсыбыт «Доҕордоһуу тойуга» хомуурунньуга ылбыта, чуолаан Юлиус Фучик хорсун быһыытыгар анаммыт «Песнь бессмертия» поэмата.
Оҕолорго анаан араас хоһооннору суруйбут.
Наҕараадалара уонна ытык ааттара.
Дьиэ кэргэнэ.
Кэргэнэ скульптор Ольга Степановна Скубченко (1921-2012). Төрөппүт оҕолоро суох. Ииппит кыыһа эмиэ Ольга Скубченко диэн ааттаах скульптор (кэргэнин племянницатын ииттэ ылбыттар), Москубаҕа олорор.
Егоров Василий Назарович - Тумарча. Егоров Василий Назарович — Тумарча — саха народнай суруйааччыта. 
Олоҕун олуктара.
1936 сыллаахха олунньу 13 күнүгэр Чурапчы улууһун Одьулуун нэһилиэгэр төрөөбүт.
1955—1958 сс. — Орто оскуоланы бүтэрээт, Сэбиэскэй Аармыйа кэккэтигэр сулууспалаабыт.
1958 с. — Саха государственнай университетыгар ИТФ үөрэххэ киирбит. Инженер-геолог дипломын ылан, идэтинэн Үөһээ Индигирдээҕи геологоразведочнай экспедицияҕа сылдьыбыта, ол кэннэ Дьокуускайдааҕы геология Управлениетын систематыгар үлэлээбитэ. 
1984 сыллаахтан суруналыыс. Сэттэ сыл «Хотугу сулус» сурунаал редакторынан үлэлээбит. 
1989 с. — ССРС суруйааччыларын Сойуустарыгар киирбитэ. 
1991 с. — Чурапчы улууһугар «Кулаада» крестьянскай хаһаайыстыба үлэһитэ. Бааһынай хаһаайыстыбатынан 13 сыл дьарыгырбыт. Улахан өҥөлөрүн иһин 1993 сыллаахха Саха Өрөспүүбүлүкэтин Государственнай бириэмийэтин ылбыт. 
Айар үлэтэ.
Бастакы «Соһуччу» диэн ааттаах кэпсээнэ «Кыым» хаһыакка 1977 сыллаахха бэчээттэммитэ.
1982 сыллаахха Дьокуускайдааҕы кинигэ кыһатыттан бастакы «Кырыыстаах таас» сэһэнэ күн сирин көрбүтэ.
1985 сыллаахха «Өрүһүнүү» диэн роман суруйар. Романа нуучча тылыгар тылбаастанан («Возвышение») бэчээттэммитэ.
1994 сыллаахха «Өрүһүнүү» романын иккис чааһын суруйан бүтэрбитэ. Бу айымньыларын «Олох ситимэ» диэн сүрэхтээбит.
Аҕа дойду Улуу сэриитин сылларыгар Булуҥ уонна Кэбээйи оройуоннарыгар күүһүнэн көскө көһөрүллүбүт Чурапчы олохтоохторун туһунан «Өбүгэ тыына» диэн роман суруйбута.
2007 сыллаахха Саха Сирин бастакы Президена М. Е. Николаев туһунан «Биhи Аан Дархаммыт» кинигэтэ күн сирин көрбүт.
Степанов Платон Афанасьевич – Ламутскай. Степанов Платон Афанасьевич — Ламутскай (13.11.1920—25.12.1986) — эбээн бэйиэтэ, суруйааччыта, фольклорун хомуйааччыта, учуутал. САССР култууратын үтүөлээх үлэһитэ.
Олоҕун олуктара.
Кэргэнэ Евдокия Дмитриевналыын 10 оҕону төрөтөн, иитэн таһаарбыттара.
Айар үлэтэ.
Айымньылара 1939 сылтан бэчээттэнэллэр, эбээн начальнай оскуолатын үөрэҕин кинигэлэригэр киллэриллибиттэр.
Оскуолаҕа үлэтин саҕалыыр кэмигэр эбээннии кинигэлэр суох буолан, сахалыы, нууччалыы айымньылары бэйэтэ тылбаастаан оҕолору үөрэтэрэ. Ол сылдьан бастакы эбээннии хоһооннорун суруйбута.
Айар үлэтин сүрүн тиэмэтэ — хоту дойду кэрэ айылҕата, дьоно-сэргэтэ. Хоһоонноро музыка доҕуһуолланан эбээн тылынан ылланаллар. 
Эбээн поэта Василий Кейметинов — Баргачан куорсуннаах «убайын» уонна учууталын Платон аки диэн ытык аат биэрбит, кини туһунан ахтыыта:
"«Платон Афанасьевич Степанов чахчы норуотун төлкөтүнэн төлкөлөнөн олорон ааспыт киһи буолар. Тыллыын-өстүүн, өйдүүн-санаалыын, оннооҕор күлүүтэ-оонньуута дьиҥнээх эбээн бу сылдьар дэтэр этэ. Былатыаны кытта кэпсэппит киһи аччык сылдьан эмискэ сибиэһэй, сүмэһиннээх эти хабыалыы түспүт курдук санааччы уонна астынааччы — диэн кырдьаҕастар саҥарсалларын өйдүүбүн»."
Сахалыы тылынан хас да хоһоон хомуурунньугун бэчээттэппитэ: «Хомурах устун» (1970), «Һээдьэ дьиэрэйэр» (1975), «Күнү батыстым» (1984) о. д. а.
Оҕолорго анаан «Эбээн остуоруйаларын», кэпсээннэр хомуурунньуктарын бэчээттэппит.
Платон Ламутскай эбээн литературатын төрүттээччилэрэ — Н. Тарабукин уонна биллиилээх поэт Василий Лебедев — саҕалаабыт үтүө үгэстэрин салҕаабыт.
Эбээн литературата сайдыытыгар сүҥкэн өҥөлөөх, кини сахпыт дьыалатын эбээн суруйааччылара Андрей Кривошапкин, Василий Кейметинов — Баргачан, Д. Едукин, В. Белолюбская — Аркук, о. д. а. салгыыллар.
Кейметинов Василий Спиридонович - Баргачан. Кейметинов Василий Спиридонович — Баргачан (12.01.1941- 26.08.2020) — эбээн поэта, суруйааччыта, тыл үөрэҕин билимнэрин кандидата.
Олоҕун олуктара.
Национальнай оскуолалар Институттарыгар младшай научнай үлэһит.
Дьиэ кэргэнэ, аймахтара.
Оҕолоро: икки кыыс.
Айар үлэтэ.
"Айар үлэҕэ тардыһыыбар аҕам улахан өҥөлөөх. Ол курдук, оҕо эрдэхпиттэн аҕам уустаан-ураннаан араас кэпсээннэри, былыргы сэһэннэри киһи истэн олоруох курдук ымпыгар-чымпыгар тиийэ кэпсиирэ эппэр-хааммар иҥэн хаалбыт. Тугу истибиппин доҕотторбор, эмиэ аҕам курдук, киһини тардар тылынан, төһө кыалларынан эбэн-сабан сороҕор, уларытан да буолуо, кэпсиир этим.
"Үөрэнэр кэммэр уус-уран айымньыны кытта билсиим, иҥэн-тоҥон үөрэтиим Пушкин остуоруйаларыттан саҕаламмыта диэтэхпинэ омуннааһын буолуо суоҕа".
"Платон Ламутскай айар литературнай куруһуогар сылдьыым айар үлэбэр тирэх буолбута. Ол курдук уус-уран тыл күүһүгэр ылларан, бэйэм суруйарга холонорбор үктэл уурбута. Төһө да хоһооннорум сиппэтэх-хоппотох буолбуттарын иһин, мин айар үлэҕэ киирэрбэр улахан оскуолам буолбуттара саарбаҕа суох. Билигин санаан көрдөххө, айар үлэҕэ хардыылааһын бастакы араскыта силиһин тардыыта хас бирдии хоһооҥҥо, инникитин ким буоларгын быһаарар оруоллаах диэн саныыбын".
&lt;…&gt;"Хоһооннорум бэчээккэ тахсалларын ааҕа-ааҕа өссө даҕаны тыл-өс тиийбэтин, суруйар санаабын кыайан эппэппин өйдөөбүтүм. Ол иһин элбэхтик ааҕар, ону таһынан суруйарбар тыл күүһүн, уобарастаан этиини туттарга күүскэ үлэлэспитим.
"Хоһооннорбун хаста-хаста көннөрөрбүн бэйэм да билбэппин. Хоһооҥҥо бэйэ санаатын толору биэрии, ааҕааччыга тиэрдии элбэх сыраны, күүһү-күдэҕи эрэйэр"."
Бастакы хоһоонноро 1959 сыллаахха, Ленинградка үөрэнэр кэмигэр, бэчээттэммиттэр.
Ол кэнниттэн айымньылара 1965 сыллаахха «Поэты Севера» уонна «Снежное пламя» хомуурунньуктарга киирэн бэчээттэммиттэр. Хоһооннорун бастакы хомуурунньуга «Оран Потын» («Таба суола») Дьокуускайдааҕы кинигэ кыһатыттан эбээннии тылынан 1982 сыллаахха бэчээттэнэн күн сирин көрбүт.
Баргачан хоһоонноро, тылбаастанан, «Полярная звезда», «На Севере Дальнем», «Дальний Восток», «Магаданский оленевод», «Север» сурунаалларга бэчээттэммиттэр.
Кэлин сылларга прозаҕа киирсэн, «Олох номоҕо» диэн сэһэни суруйда. Ол нууччалыы тылынан "Полярная звезда" сурунаалга бэчээттэммит.
Оскуола үөрэҕин, V—X кылаастарга анаан эбээн тылынан ааҕар кинигэлэр ааптардара. Кини киниэлэринэн Саха Сирин таһынан, Магадан уобалаһын, Хабаровскай кыраай, Чукотка автономнай уокурук уонна Камчатка эбээн оҕолоро үөрэнэллэр.
Баргачан — төрөөбүт тылын, культуратын, эбээн фольклорун, историятын тарҕатааччы. Өр сылларга норуот тылынан уус-уран айымньытын дьаныһан туран хомуйбут.
Үһүйээннэргэ олоҕуран "Эдьэк" диэн поэманы суруйбут. Ону нууччалыы ССРС Государственнай бириэмийэтин лауреата А. Преловскай тылбаастаабыт.
Василий Кейметинов — Баргачан «Ураһаҕа төрөөбүтүм» хоһооно:
Саха норуодунай бэйиэттэрин тиһигэ. Саха норуодунай бэйиэттэрин тиһилигэ
Daihatsu. Daihatsu (Дайхатцу) (ダイハツ工業株式会社), Дьоппуон биир улахан массыына онорор тэрилтэтэ. Toyota бас билэр.
Бястинов Герасим Дмитриевич – Бэс Дьарааһын. Герасим Дмитриевич Бястинов (Бэс Дьарааһын) (26.11.1902—21.11.1934) — прозаик, очеркист.
Олоҕун олуктара.
1902 сыллаахха сэтинньи 26 күнүгэр Таатта улууһугар төрөөбүтэ. 
Оскуолаҕа 18 сааһыгар киирбитэ. 
1931 с. Дьокуускайдааҕы педагогическай техникуму бүтэрбитэ. 
Айар үлэтэ.
1925 сылтан бэчээттэнэрин саҕалаабыта. Прозанан суруллубут хоһооннорго майгынныыр новеллалары суруйара. «Митя стал учеником», «Пелагея» новеллаларыгар Саха Сиринээҕи бастакы оскуолалар күннээҕи олохторо көстөллөр. «Хара сир» кинигэтигэр автор билиигэ, тулалыыр эйгэ кэрэтин ситиһиигэ тардыһыыны туоһулуур. Хас да элбэх кэпсээннэригэр кини саха кумалааннарын уонна батараактарын трагическай дьылҕаларын көрдөрбүтэ («Сын Тэлира», «В метель» уо. д. а.).
«Бойобйой» диэн документальнай сэһэнигэр киэҥ историческай фоҥҥа колхоз үөскээһинин ойуулаабыта.
Г. Бястинов биир олус кэрэхсибиллээх айымньытынан «Муммут Сөдүөт» диэн очерк-кэпсээнэ буолар. Манна герой урукку олоҕо дьоннор аныгы сыһыаннарыгар сөп түбэспэт буолуута көстөр.
Чээкэ уҥуохтар. Чээкэ уҥуохтар (), АХШ, Англия, Саҥа Зеландия көмөлөөн оҥорбут драма киинэлэрэ. Киинэ сүрүн героинята - Сюзи Салмон (Сирша Ронан), уонна Марк Уолберг, Рэйчел Вайс.
Сирша Ронан. Сирша Ронан ("Saoirse Una Ronan"), Ирландия актрисата. Хас да киинэҕэ оонньообута. Биир улахан оруола - Чээкэ уҥуохтар диэн киинэҕэ.
Васильев Степан Иванович. Васильев Степан Иванович — саха биллиилээх мелодиһа, ырыаһыт, Саха Өрөспүүбүлүкэтин культуратын үтүөлээх үлэһитэ.
Олоҕун олуктара.
Кэбээйи улууһун Мастаах нэһилиэгэр төрөөбүт.
Билиҥҥи кэмҥэ — Саха Сирин ырыа айааччыларын Сойууһун эппиэттиир сэкирэтээрэ.
Айар үлэтэ.
Бастакы ырыаларын Муомаҕа сылдьан айбыт.
Сигэлэр.
«Эйиэхэ — кэрэни тиэрдээри» — «Кыым» хаһыат 2012 с. балаҕан ыйын 27 күнэ 38 № (22082)
Кулаковскай Реас Алексеевич. Кулаковскай Реас Алексеевич (08.04.1914—31.05.1993) — кэпсээнньит суруйааччы, бэйиэт.
Олоҕун олуктара.
1914 сыллаахха муус устар 8 күнүгэр Бүлүү куоратыгар төрөөбүт. Ол кэмнэргэ аҕата, А. Е. Кулаковскай — Өксөкүлээх Өлөксөй, Бүлүүгэ олороро, учууталлыыра.
1934 сыллаахха Дьокуускайдааҕы педагогическай техникуму, кэлин пединститут үс курсун бүтэрбитэ уонна 30 сыл устатыгар Таатта улууһун орто оскуолатыгар учууталынан үлэлээбитэ.
1978 с. — ССРС суруйааччыларын Сойууһун чилиэнэ.
Дьиэ кэргэнэ, аймахтара.
Оҕолоро.
8 оҕолоох:
Айар үлэтэ.
Кэпсээннэрэ 1962 сылтан бэчээттэммиттэрэ.
Биир бастыҥ үлэтинэн «Аҕам олоҕо» диэн, аҕата Өксөкүлээх Өлөксөй туһунан ахтыыларга уонна чахчыларга олоҕурбут, айымньыта буолар.
Тыраахтар. Тыраахтар (Трактор, Traktor, Tractor), техника, тыа сирэ сүрүн туттар тэрилэ буолар. Массыынаттан атына диэн бытаан, ол оннугар тардар күүһэ улахан буолар.
John Deere. John Deere (Джон Дир), АХШ саамай улахан уонна Аан Дойду саамай улахан массыына, трактор, камазтар, грузовиктары, бурдук хомуйар комбайыннары оҥорор тэрилтэ. Салалтата — Иллинойс штата.
Higer. Higer (Хайгер), Кытай автобус уонна массыына оҥорон таһаарар тэрилтэтэ, Аан Дойдуга автобус оҥорорунан иккис улахан уонна Кытай бастакы тэрилтэтэ. Аан Дойду биир сүрүн туристическай уонна оскуола автобустара буолар.
2016 сыл сэтинньи 8 күнүгэр Үп министиэристибэтэ саҥа энергетическэй массыыналары тарҕатыыга уонна туһаныыга субсидия үбүн анал бэрэбиэркэтигэр GMC, Suzhou Jinlong, Wzhoulong, Chery Wanda уонна Shaolin Bus курдук биэс сүрүн кыһалҕалаах хампаанньалары ааттаата. Олор истэригэр, Сучжоу Цзиньлун 2015 сыллаахха 1683 саҥа энергетическэй массыыналаах уонна 520 мөлүйүөн юань субсидиялаах, саамай элбэх сокуоннайа суох массыыналаах уонна суумалаах "субсидия албынньыта" буолбут. Биллэриигэ 520 мөлүйүөн юань судаарыстыба субсидията былдьаныаҕа, оттон Сучжоу Цзиньлун 260 мөлүйүөн юань ыстарааптанар диэн этиллэр.
Официальнай саайтара: http://www.higer.com.cn/index/
Dongfeng. Dongfeng (Донг Фен), Кытай саамай улахан массыына, трактор, автобус уонна грузовик оҥорор тэрилтэтэ уонна Аан Дойду 3 улахан массыына онорор тэрилтэтэ (Toyota уонна GM кэнниттэн).
Саха норуодунай худуоһунньуктарын тиһилигэ. Саха норуодунай худуоһунньуктарын тиһигэ
Өссө маны көр.
Daewoo. Daewoo ("Тэ" Кэриэй тыла: 대. Кэриэйдии "Улуу" уонна "У" Кэриэйдии: 우. Korean төрүттээччи аата. Ким Ву Чинг) эбэтэр Daewoo Group диэн Соҕуруу Кэриэйэҕэ биир улахан чэболь этэ.
1967 сыллаахха олохтоммута уонна 1999 сыллаахха бытарыллыбыта. Кэриэҕэ иккис улахан чэболь этэ, бастакы Хендай, Дэу кэннитттэн Эл Джи уонна Самсунг этэ. Группа иһигэр 20 салаалаах этилэр, билигин сорохторо тутулуга суохтук үлэлииллэр.
Самсонов Александр Парфеньевич. Самсонов Александр Парфеньевич — Российскай Федерация үтүөлээх артыыһа, саха норуодунай артыыһа.
Айар үлэтэ.
Ыллаабыт партиялара.
Александр Самсонов итини таһынан нуучча норуотун ырыаларын: «Ой, полным полна коробушка», «Вечерний звон», «Живет моя красотка», «Ах, Настасья», «Утес», «Черный ворон», «Как пойду я на быструю речку», «Далеко-далеко степь за Волгу ушла»: А. Варламов, А. Гурилев, П. Булахов, М. Шишкин, Н. Листьев, Н. А. Римский-Корсаков, П. И. Чайковскай, Р. М. Глиэр уо. д. а. аатырбыт романстарын ыллыыр.
А. П. Самсонов туһунан.
2000 с. докумуоннарга олоҕурбут «Певец Великой Победы» (режиссер Н. Санаев) киинэ оҥоһуллубут.