mariaria/ykt_dataset huggingface dataset:
Иккис коалиция сэриитэ. Иккис коалиция сэриитэ (1798/9 – 1801/2, хайдах ааҕартан тутулуктаах) — диэн Британия, Австрия уонна Арассыыйа импиэрийэлэрин салалтатынан, кинилэри өйүүр Осмаан импиэрийэтэ, Португалия, Неаполь уонна ньиэмэс тутулуга суох монархиялара (ол саҕана Германия биир сомоҕо дойду буола илигэ) кыттыгастаах Франция Өрөспүүбүлүкэтин утары сэриилэрэ этэ, соруктара — Францияны мөлтөтүү уонна дойдуга хоруолу төнүннэрии. 
Пруссия коалицияҕа кыттыспатаҕа, Испания Францияны өйөөбүтэ.
Улуу Британия уонна Арассыыйа импиэрийэтин уопсай соруктара Франция Өрөспүүбүлүкэтэ күүһүрүүтүн тохтотуу уонна дойдуга монархияны төннөрүү этэ, оттон Австрия импиэрийэтэ Бастакы коалиция сэриитин кэнниттэн улахан үп-харчы иэһигэр киирэ сылдьар буолан — бэйэтин урукку туругун сөргүтэ уонна сэрииттэн ордук күүстээх тахса сатыыра. Сорох устуоруктар этэллэринэн, сүрүн державалар соруктара тус-туһунан буолан, коалиция өрөспүүбүлүкэ бырабыыталыстыбатын кыайан суулларбатаҕа, оттон Франция 1793 сыллаахха былдьаабыт сирдэрин бэйэтин аннынан бигэргэппитэ. Франция-Австрия 1801 сыллааҕы сөбүлэҥинэн Франция саҥа сирдэри Тосканаҕа уонна Италияҕа ылбыта. Австрия Венецияны уонна урукку Венецияҕа киирэр Далмацияны ылбыта. Атын союзниктар үксүлэрэ эмиэ Францияны кытта сепаратнай эйэ сөбүлэҥин 1801 сыллаахха түһэрсибиттэрэ. 1802 сыллахха кулун тутарга Британия Франциялыын Амьеннааҕы сөбүлэҥҥэ илии баттаабыта, бэс ыйыгар Осмаан импиэрийэтэ эмиэ эйэ сөбүлэҥин түһэрсибитэ. 
Онон Европаҕа хас да ый эйэлээх олох турбута. Онтон 1803 сыллаахха ыам ыйыгар Британия эмиэ Францияҕа сэриини биллэрбитэ. Онтон сылтаан Үһүс коалиция сэриитэ саҕаламмыта. 
1799 сыллаахха Иккис коалиция сэриитин кэмигэр Андре Массена салалталаах француз аармыйата Александр Корсаков хамаандалаах нуучча сэриитин Швейцарияҕа Цюрих анныгар кыайбыта. Төһө да Александр Суворов салалталаах Арассыыйа иккис аармыйата ситиһиилэммитин үрдүнэн, бу хотторууттан сылтаан Арассыыйа сэрииттэн тахсарга күһэллибитэ.
Гончаров Иван Александрович. Гончаров Иван Александрович (1812—1891) — нуучча суруйааччыта уонна литэрэтиирэ кириитигэ. 
«Фрегат „Паллада“» диэн кинигэтигэр Дьокуускайы ойуулаабыта. 
1812 сыллаахха бэс ыйын 18 күнүгэр Симбирскэйгэ төрөөбүтэ. 
1852 сыл алтынньытыгар минфин тас атыытын-эргиэнин департаменыгар тылбаасчытынан сулууспалыы сылдьыбыт Иван Гончаров Японияҕа барыахтаах вице-адмирал Путятин сэкиритээринэн анаммыта. 1852 с. байыаннай фрегатынан Японияҕа устуутун саҕалаабыта, Англияҕа, Африкаҕа, Индонезияҕа иҥин сылдьан ааспыта, Японияттан төннөн иһэн 1954 сыллаахха Айааҥҥа кытылга түспүтэ уонна сиринэн Петербурга айаннаабыта, эһиилигэр олунньуга тиийбитэ. 
Кинигэтин бастакы очеркалара 1955 сыл муус устарыгар хайыы-үйэ бэчээккэ тахсыбыттара, оччотооҕу уопсастыбаҕа улахан сэргээһини үөскэппиттэрэ, ааҕааччыга атын дойдулары, омуктары арыйбыттара (нуучча ааҕааччытыгар оччотооҕуга маннык айымньылар суохтар этэ). Ол эрээри, Юрий Лотман сыанабылынан, суруйааччы экзотиканнан үлүһүйбэккэ, дириҥник хорутан үлэлээбитэ, сайдыы аан дойдуга бүттүүнүгэр биир суолунан барарын көрдөрбүтэ.
1891 сыллаахха балаҕан ыйын 27 күнүгэр Санкт-Петербуурга өлбүтэ.
Гумилёв Лев Николаевич. Гумилёв Лев Николаевич — былыргы түүрдэр, хунну, хазар уо.д.а. истиэп омуктарын устуоруйаларын чинчийбит учуонай, устуорук, этнолог, археолог, географ, бөлүһүөк, бэйиэт. Устуоруйа уонна география билимнэрин дуоктара. Этногенез пассионарнай түөрүйэтин төрүттээччитэ.
Кини аатынан Казахстан Астанаатыгар универститет ааттаммыта.
1912 сыллааха урукку истиилиэн балаҕан ыйын 18, саҥа ааҕыынан алтынньы 1 күнүгэр Санкт- Петербуурга төрөөбүтэ. Аҕата Арассыыйа бэйиэсийэҕэ Үрүҥ көмүс үйэтин чаҕылхай бэрэстэбиитэлэ Николай Гумилев. Ийэтэ аатырбыт бэйиэт Анна Ахматова.
Түөртэ хаайылла сылдьыбыта, ол быыһыгар Аан дойду иккис сэриитигэр рядовойунан сэриилэспитэ, Берлини босхолоспута. Бастаан 1933 сыллаахха тутулла сылдьыбыта, ол эрээри буруга тардыбакка 9 хоннорон баран таһаарбыттара. 1934 сыллаахха Санкт-Петербуурга университет устуоруйа факультетыгар киирбитэ. Эһиилигэр 1935 с. эмиэ хаацыллыбыта, ол эрээри биллиилээх дьон көмүскэһэннэр, сууттаммакка тахсыбыта. Үһүстээн 1938 сыллаахха тутуллубута, 5 сыл болдьохтоммута. Норильскайга хаайыыга олорбута. Сэриигэ 1944 с. Туруханскай военкамаатынан Игарка куораттан ыҥырыллыбыта. Сэрии кэнниттэн устуоруйа факультетын экстернинэн бүтэрбитэ. 1948 с. устуоруйа билимин хандьыдаатыгар диссэртээссийэ көмүскээбитэ. 1949 сыллаахха эмиэ тутуллубута, 10 болдьоххо хаайыллыбыта. Казахстааҥҥа, Алтаайга, Сибииргэ хаацыыга олорбута. 1956 с. босхоломмута, реабилитацияламмыта. Эрмитаажка хас да сыл үлэлээбитэ. Онтон 1962 сылтан 1987 сыллаахха биэнсийэҕэ тахсыар диэри ЛГУ географиятын факультетын иһинэн билим-чинчийэр институукка үлэлээбитэ.
1992 сыллаахха бэс ыйын 15 күнүгэр Санкт-Петербуурга өлбүтэ.
Туһанааччылар бырааптарын көмүскүүр күн. Туһанааччылар бырааптарын көмүскүүр күн (, ) кулун тутар 15 күнүгэр бэлиэтэнэр. Аан бастаан 1983 сыллаахха бэлиэтэммит.
Бу күн 1961 сыллаахха туһанааччы (потребитель) түөрт сүрүн бырааба чопчу суруллубут:
Фальяс. Фальяс — Испания илин өттүгэр Валенсияҕа киэҥник бэлиэтэнэр хас да хонуктаах уот бэстибээлэ (фальяс диэн факел). 
Былыр мас уустара бэлиэтииллэрэ, дьон баараҕай куукула оҥороллор уонна онтуктарын уоттууллар. Кулун тутар 15 күнүгэр саҕаланар. Бу күн ЮНЕСКО утумун испииһэгэр киллэриллибитэ.
Адыыг тылын уонна суругун-бичигин күнэ. Адыыг тылын уонна суругун-бичигин күнэ — кулун тутар 14 күнүгэр бэлиэтэнэр.
Адыыг тыла (чэркиэс тыла) Арассыыйа үс өрөспүүбүлүкэтигэр (Адыгея, Кабардино-Балкария, Карачай-Черкесия) судаарыстыба тыла.
2000 сыллаахтан бэлиэтэнэр. 1853 сыллаахха кулун тутар 14 күнүгэр Тифлис куоракка чэркиэс тылын бастакы букубаара тахсыбыт. Ааптар Умар Берсей, букубаар арааб бичигинэн суруллубута. Адыыгтар устуоруйа араас кэмнэригэр араас алпаабыттары туһана сылдьыбыттара: гириэктии, араабтыы, латыынныы уонна кириллицалыы буукубуларынан.
Хотугу Кыым. Хотугу Кыым — Абый улууһун хаһыата. 1953 с. тахсар.
Сайдыы суола (хаһыат). Сайдыы суола / Путь развития — Аллайыаха улууһун хаһыата. Бастакы нүөмэрэ 1954 сыллаахха бэс ыйын 1 күнүгэр тахсыбыта.
Үөһээ Бүлүү (хаһыат). Үөһээ Бүлүү — Үөһээ Бүлүү улууһун хаһыата. Бастакы нүөмэрэ 1943 сыллаахха атырдьах ыйын 29 күнүгэр тахсыбыта.
Эҥсиэли (хаһыат). Эҥсиэли — Нам улууһун хаһыата. Бастакы нүөмэрэ 1935 сыллаахха алтынньы 5 күнүгэр тахсыбыта.
Сунтаар сонуннара. Сунтаар сонуннара — Сунтаар улууһун хаһыата. Бастакы нүөмэрэ 1938 сыллаахха муус устарга тахсыбыт.
Таатта (хаһыат). Таатта — Таатта улууһун хаһыата. Бастакы нүөмэрэ 1939 сыллаахха муус устар 22 күнүгэр тахсыбыт.
1993-1996 сылларга хаһыакка Ольга Корякина-Умсуура эрэдээктэрдээбитэ.
2004-2009 сс. хаһыат эрэдээктэр-дириэктэринэн Анастасия Морхоева үлэлээбитэ.
Араас сылларга эрэдээктэрдэринэн уонна айар үлэһиттэринэн Михаил Капустин, Дмитрий Павлов, Нариман Гоголев, Иван Аргунов, Николай Яковлев уо.д.а. суруналыыстар үлэлээбиттэрэ. Кэлин үлэни Елена Софронова, Ольга Корякина-Умсуура, Анастасия Морхоева, Семен Неустроев, Александр Постников-Сындыыс, Петр Самсонов-Бүөтүр Хара о.д.а. салҕаабыттара.
Хаҥалас (хаһыат). Хаҥалас — Хаҥалас улууһун хаһыата. Бастакы нүөмэрэ 1940 сыллаахха сэтинньи 7 күнүгэр тахсыбыт.
Анаабыр уоттара. Анаабыр уоттара — Анаабыр улууһун хаһыата. Бастакы нүөмэрэ 1954 сыллаахха алтынньы 5 күнүгэр тахсыбыт.
Олох суола (хаһыат). Олох суола — Бүлүү улууһун хаһыата. Бастакы нүөмэрэ 1931 сыллаахха кулун тутарга, саха сирин улуус хаһыаттарыттан бастакынан тахсыбыт.
Эдьигээн сонуннара. Эдьигээн сонуннара / Новости Жиганска — Эдьигээн улууһун хаһыата. Бастакы нүөмэрэ 1952 сыллаахха сэтинньигэ тахсыбыт.
Sunoco. Sunoco ("Сүноко" эбэтэр "Санука") - АХШ улахан ниэп уонна гаас хостуур уонна атыылыыр тэрилтэтэ, АХШ, Канаада, Мексика, Дьоппуон, Кытай, Украина, Франция дойдуларга уопсайа 45000 тахса АЗС бас билэр. 
Салалтата - Даллас (Техас, АХШ)
Flixbus тэрилтэни кытта доҕордоһор уонна Германия, АХШ, Дьоппуон сиригэр кини автобустарын олох чэпчэки сыанаҕа заправкалыыр. 
Energy Transfer Partners конгломерат бас билиитигэр киирэр. 
Sunoco «тачки» мультикка көстөр, молния маккуин конкуреннарын заправкалааччы.
Chick-fil-A. Chick-fil-A - АХШ куурусса сэндвич уонна бургер оҥорор ситим фаст фуд рестораннара, сүрүннээн Америкаҕа, Канаадаҕа уонна Пуэрто Рикоҕа баар. Уопсайа 3000 кэриҥэ точкалаах.
KFC сүрүн конкурена куурусса аһыгар.
Дабаан (хаһыат). Дабаан / Кобяйский вестник — Кэбээйи улууһун хаһыата. Бастакы нүөмэрэ 1944 сыллаахха ыам ыйын 16 күнүгэр тахсыбыт.
Ньурба (хаһыат). Ньурба / Огни Ньурбы — Ньурба улууһун хаһыата. 
Бастакы нүөмэрэр 1937 сыллаахха тахсыбыт, нууччалыыта 2012 с. кулун тутар 19 күнүттэн тахсар.
Venevisión. Venevisión — Венесуэла телекомпанията, салалтата — Каракас.
RCN Televisión. RCN Televisión — Колумбия телекомпанията, салалтата — Богота.
Mega. Mega — Чиили телекомпанията, салалтата — Сантьяго.
Sistema Brasileiro de Televisão. Sistema Brasileiro de Televisão — Бразилия телекомпанията, салалтата — Сан Паулу.
Record. Record — Бразилия телекомпанията, салалтата — Сан Паулу.
Rede Bandeirantes. Rede Bandeirantes — Бразилия телекомпанията, салалтата — Сан Паулу.
Rede Brasil de Televisão. Rede Brasil de Televisão — Бразилия телекомпанията, салалтата — Сан Паулу.
TV Brasil. TV Brasil — Бразилия телекомпанията, салалтата — Рио де Жанейро.
People's Television Network. People's Television Network — Пилипиин телекомпанията, салалтата — Кесон-Сити.
Расанан көрөн туоратыыны-атаҕастааһыны суох гынар иһин охсуһуу күнэ. Раасанан көрөн туоратыыны-атаҕастааһыны суох гынар иһин охсуһуу аан дойдутааҕы күнэ () — сылын ахсын кулун тутар 21 күнүгэр бэлиэтэнэр. 1966 сыллаахха ХНТ Сүрүн Ассамблеята бэлиэтиир туһунан быһаарыы ылыммыта (резолюция № 2142 (XXI)). Бэлиэтииргэ ЮАР-га буолбут дьалхаан күнүн талбыттара: бу күн 1960 сыллаахха эйэлээх демонстрацияҕа тахсыбыт 69 киһини полициялар өлөрбүттэрэВ связи с этими событиями в ЮАР 21 марта отмечают День прав человека, который в большинстве стран проводится 10 декабря.&lt;/ref&gt;.
Бу күн, сөп түбэһэн хаалбытынан, 1981 сыллаахха АХШ-ка афроамериканеһы Линч "суутунан" өлөрбүттэрэ. 
ХНТ генеральнай сэкиритээрэ 2006 с. бу күҥҥэ анаммыт тылыгар раасанан туоратыыны утары охсуһуу ситиһиитэ көннөрү дьонтон тутулуктааҕын эппитэ: кинилэр көннөрү олоххо көстөр расизмы төһө утарсалларыттан.
Peter Pan Bus Lines. Peter Pan Bus Lines ("Питэр Пэн Бас Лайнс") - АХШ куораттар икки ардыгар дьону таһар автобус тэрилтэтэ, Megabus бас билиитигэр киирэр тэрилтэ. 
Салалтата - Бостон
Coach USA. Coach USA - АХШ тэрилтэтэ, Аан Дойдуга биир бөдөҥ автобус паркиҥнары бас билээччи уонна 100 тыыһынча автобустардаах. Канаадаҕа уонна Америка хоту штаттарыгар монополис дьону таһарынан. Megabus конгломератка киирэр.
Giant Food. Giant Food - АХШ сетевой супермаркеттара, сүрүннээн Илинҥи штаттарга тарҕаммыт.
Дьааҥы аартыга. Вести Верхоянья / Дьааҥы аартыга Үөһээ Дьааҥы улууһун хаһыта.
Бастакы нүөмэрэ "Вести Верхоянья" диэн аатынан 1939 сыллаахха атырдьах ыйын 18 күнүгэр тахсыбыта, "Дьааҥы аартыга" 2003, сэтинньи 7.
Мухамбет Куатбек. Мухамбет Куатбек (каз: Мұхамбет Қуатбек ) - Казахстан биир сытыы уола уонна тустууга, кулун тутан 2 күнүгэр 1997 сыллаахха төрөөбүтэ Астана куоратка - кулун тутар 16 күнүгэр 2024 сыллаахха Филадельфия куоратка сүрэҕэ тохтоон өлбүтэ.
Polestar. Polestar - Швеция электрокардары оҥорор тэрилтэтэ, 1996 сыллаахха төрүттэммит. 100% акциятын Geely тэрилтэ бас билэр.
70% оҥоһуллубут массыыналара Америкаҕа атыыланар.
Крокодайл Данди. Крокодайл Данди - Аустралия киинэтэ, 1986 сыллаахха уһуллубут. 
Сүжета.
Биир Аустралия тыа киһитэ Америкаҕа Нью Йорк куоратка кэлэр. Ол кини мүччүргэннээх сырыылара.
IPhone 16 Pro. iPhone 16 Pro (уонна кини ордук версиата iPhone 16 Pro MAX) - Apple тэрилтэ балаҕан ыйын 15 чыыһылатыгар таһаарар төлөпүөнэ буолар 2024 сыллаахха. Аан Дойдуга саамай кэтэбиллээх төлөпүөн буолар, тоҕо диэтэххэ иһигэр AI интегрированнай буолар.
Хотугу Сардаҥа. Хотугу Сардаҥа / Северная Заря — Өймөкөөн улууһун хаһыата. Бастакы нүөмэрэ 1945 сыллаахха ыам ыйын 1 күнүгэр тахсыбыт. 
Бастаан икки тылынан тахсар эбит, онтон 60-с сыллар ортолоруттан нууччалыы эрэ тахсар буолбут. Онтон суруналыыс, кыраайы үөрэтээччи Сергей Егоров туруорсуутунан 1991 сыл бэс ыйын 29 күнүттэн хат сахалыы тахсар буолбут
2015 сыллаахха "Золотой фонд прессы" диэн Арассыыйа бириэмийэтин лауреата буолбут.
Сардаҥа (Өлөөн улууһун хаһыата). Сардаҥа — Өлөөн улууһун хаһыата. Уопсастыбаннай-бэлитиичэскэй хайысхалаах. 
Бастакы нүөмэрэ 1954 сыл ыам ыйын 22 күнүгэр тахсыбыт.
"Кыым" хаһыакка эрэдээктэрэ Дмитрий Скороходкин 2024 сыл кулун тутарыгар кэпсээбитинэн 8 үлэһиттээх. Онтон суруйааччыта — 3. Тирааж ахсаана — 328. Нэдиэлэҕэ иккитэ тахсар: сэрэдэҕэ уонна субуотаҕа. 4 нэһилиэккэ хаһыаты тарҕатар үлэһит хамнастаан олороллор эбит, "Арассыыйа почтатын" кытта тиэрдиигэ үлэлээбэттэр. Ээйиккэ хаһыаты ситиминэн ыытан онно улахан принтерга бэчээттэтэн тарҕаталлар эбит. Сүрүн хаһыат ризографка бэчээттэнэр. Бэйэлэрэ дьоҕус хаартыска устуудьуйалаахтар эбит, онно нэһилиэнньэҕэ эгэлгэ полиграфия өҥөтүн оҥороллор эбит.
Circle K. Circle K - АХШ тэрилтэтэ, Канаадаҕа уонна Америкаҕа суол кытыытыгар АЗСтары уонна кыра маҕаһыыннары бас билэр.
Ace Hardware. Ace Hardware - АХШ тэрилтэтэ, дойдуга биир бөдөҥ тутууга сыһыаннаах тэриллэри атыылыыр ситим маҕаһыыннардаах. Уопсайа 4000 тахса точкалаах.
Салалтата - Чикаго (Иллинойс, АХШ)
Магнолиа. Магнолиа (лат: "Magnolia") - Аан Дойдуга сакура тэҥэ биир саамай кыраһыабай сибэккилэнэр мас буолар, элбэх араас көнүҥнэргэ арахсар. Сүрүннээн Кытайга уонна АХШ сиригэр үүнэр. Арассыыйаҕа Кунашир арыытыгар үүнэр. Былыр динозаврдар саҕанааҕыга киэҥник магнолиа тарҕанан үүнэ сылдьыбыта, Саха Сирин Анаабырга тиийэ. Магнолия сибэккилэрэ чааскыта суоҕунан биллэр.
Сакура. Сакура (дьоп: "さくら", "Sakura") - Дьоппуон сириттэн төрүттээх биир кэрэ мас, айылҕаҕа хас да көрүҥэ баар. Билиҥҥи кэмҥэ сакура киэҥник тарҕаммыт төрүт сириттэн уонна 85 омук сиригэр үүнэр, сүрүннээн Америкаҕа, Кытайга уонна Латыын Америкаҕа. Аҕыйах экземпляр Арассыыйаҕа уонна Саха Сиригэр дьон теплицаҕа үүннэрэр.
Слепцов Петр Вонифатьевич. Слепцов Петр Вонифатьевич (1876 төр., 1932 с. өлб.) — худуоһунньук, фольклорист, этнограф учуонай, «Сахалар сойуустарын» кыттыылааҕа. 1922 с. Бүтүн Саха сиринээҕи Тэрийэр сийиэс кыттыылааҕа. 1922, 1924, 1926 сс. Саха Киин Ситэриилээх Кэмитиэтин чилиэнинэн талыллыбыт. 1925 с. хоту олохтоох кыра омуктарга көмөлөһөр кэмитиэт бэрэстээтэлин солбуйааччынан, онтон кэлин бэрэстээтэлинэн ананан үлэлээбит. Кэлин ССРС Наукаларын Академиятын иһинэн үлэлиир Антропология уонна этнография музейыгар хотугу норуоттар боппуруостарыгар научнай консультанынан үлэҕэ ылыллар. 
1932 сыллаахха кулун тутар 31 күнүгэр өлбүт.
Makfa. Makfa (нууч: "Макфа") - Арассыыйа саамай бөдөҥ тэрилтэтэ уонна Аан Дойлуга биир бөдөҥ лапса уонна макарон оҥорор тэрилтэ. 2024 сыллаахха Арассыыйа былааһа государственнай оҥоруон баҕарар, чааһынай буолан бүтэрин курдук.
Милен Фармер. Милен Фармер - французская ырыаһыт, артыыс уонна поэтесса.
Биография.
Милен Фармер балаҕан ыйын 12 күнүгэр 1961 сыллаахха Монреаль, Квебек куоракка төрөөбүтэ. Кини кэргэнэ Францияттан Канадаҕа көспүтэ, онно 8 сыл олорбуттара, онтон Францияҕа төннүбүттэрэ. Милен начала заниматься верховой ездой в детстве и мечтала стать конным инструктором. Орто үөрэх кыһатыттан аккаастаммытын кэннэ, театральнай курстарга киирэн реклама модельыгар үлэлээбитэ.
Карьер.
Милен 1984 сыллаахха композитор лор бутону кытта карьераны саҕалаабыта. Кинини кытта хас да ситиьиилээх альбому уонна синглову суруйтарбыта, контрагы ылан Polydor, уһун болдьохтоох Союзу бүтэрбитэ.
L’Autre.... L'Autre... (сах. Атын киһи) — 1991 сыллаахха тахсыбыт французскай ырыа үһүс альбома Милен Фармер.
Innamoramento. Innamoramento (сах. тапталга ылларыы) - бэһис альбом Милен Фармер. 1999 сыллаахха тахсыбыта.
Ализе. Ализе (фр. "Alizee") (наст. аат — "Alizée Jacotey") — французскай ырыаһыт.
Биография.
Ализе Аячо куоракка Корсика кытылыгар төрөөбүтэ. Кини төрөппүттэрэ-компьютернай специалист, ийэтэ предприниматель. Ализаҕа кыра быраата Йохан баар. Кини аата "пассат"диэн тылы кытта сибээстээх. 1995 сыллаахха, 11 саастааҕар, куонкуруска кыайан, кини аатын ааттаабыт самолетунан ойууламмыта. 1999 сыллаахха, 15 сааһыгар, Ализаҕа "сулус кыраныыссата"телевизионнай музыкальнай конкурсу кыайбыта.
Карьер.
Ализаҕа Милен Фармер уонна лор Бутоналаах вокальнай карьеры саҕалыырга ыҥырыллыбыта. Истии кэнниттэн кини саҥа коллективка ырыаны толоро барбыта.
Личнэй олох.
Ализе, сценаҕа бэйэтин ыҥырбыт уобараһа дьиҥнээх олоххо сэмэй уонна көннөрү киһи буолар. Кини классик үҥкүүлэригэр, футболга, тайскай боксаҕа уонна благодарность курдук араас хайысхалаах. 2003-2012 сыллардаахха кини кэргэнинээн Аннилия кыыстара бааллара. Кэлин үҥкүү оскуолатын арыйбыт Грегуара Леонаҕа кэргэн тахсан, өссө биир оҕону күүтэллэр. 2019 сыллаахха Мэҥэ- Хаҥалас кыыстара төрөөбүтэ.
Улахан Чох. Улахан Чох (рус. "Большой Ух") − советскай мультфильм 1989 с. режиссер Юрий Бутырин.
Сюжет.
Бөрө оҕотун сулустары кэтээн көрөр. Биир киһи кини тыатыгар түстэҕинэ, бөрө оҕотун көрөн куотар, ол оннугар улахан кулгаах диэн кэлии киһи саҥата иһиллэр. Бастаан утаа оҕус куттанар да, улахан кулгаах кыра эбит. Бөрө халлааҥҥа туох оҥоһулларын истэргэ ыҥырар. Атын омук киһитэ космосска туох буола турарын, ордук сулустар музыкаларын истэрин сөбүлүүр. Космос куйаарын улахан кулгааҕа да, сиргэ тугу да истибэт, бөрө оҕотун тыаҕа барытын истэр да, космос куйаҕар тугу да истэр кыаҕа суох. Тыа дьонун иэдээниттэн быыһыыр наадатын түүҥҥү ойуур истэр. Бөрө чэпчэкитэ суох-кини хайдах да кыайан толорбот. Бастаан улаханы үрдүктүк тутар эрээри, бөрө үөрүнэн саҥа доҕотторун булар, ый сырдыгар туомтуу үрүйэ (кубархай маҥан) курдук көрөр- истэр, атыттарга туһалаах буоларга үөрэнэллэр.
Б.э.и. 43 сыл. Б.э.и. 43 сыл.
Почта баан. ПАО «Почта баан» — Арассыыйа розничнай баана, ВТБ уонна Арассыыйа пуочтата 2016 олохтообуттара на базе ПАО «Лето Банк».
Күн бүөлэниитэ (муус устар 8 күнэ, 2024). Күн Бүөлэниитэ (сороҕор "Күн сабыллыыта", "Күн умуллуута") - муус устар 8 күнүгэр 2024 сыллаахха Чуумпу океаҥҥа, Хоту Америкаҕа, Чукоткаҕа уонна Саха Сирин хоту улуустарыгар буолара күүтүллэр. Саамай чуоккай көстүүтэ Ниагараҕа буолуохтаах.
Шамаев Дмитрий Данилович. Шамаев Дмитрий Данилович — 1983 сыллаахха Дьокуускайга бастакы "бэйэ" ТУ-154 лайнерын аҕалбыт саха лүөччүгэ, кэлин СӨ гражданскай авиациятын салайааччыларыттан биирдэстэрэ. РФ транспорын үтүөлээх үлэһитэ, САССР норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ.
1983 сыл ыам ыйын 20 күнүгэр Ту-154 лайнеры Дьокуускайга көтүтэн аҕалбыта. Сахалартан Ту-154 бастакы хамандыыра.
Говард Хьюз. Говард Хьюз (; ахсынньы 24 1905 — муус устар 5 1976) — АХШ урбаанньыта, инженер, авиация пионера, киинэ режиссёра, продюсера. 1938 сыллаахха от ыйыгар Сири эргийэр айанын кэмигэр сөмүлүөтэ Дьокуускайга түһэн ааспыта.
Lockheed 14 диэн кыра транспортнай икки мотуордаах сөмүлүөтүнэн көппүтэ (). 1938 сыл от ыйын 10 күнүгэр 1500 галлон уматыктаах (), биэс киһилээх Lockheed Нью-Йорктан Парижка көппүт. Салгыы Москубаҕа түһэн ааспыт. Онно төһө да улахан көрсүһүү бэлэмнээбиттэрин үрдүнэн, 2 эрэ чаас кэриҥэ тохтообут. Онтон Омскайга көппүт. Омскайтан от ыйын 13 сарсыардатыгар күн тахсыыта Дьокуускайга көппүт. Киренскай үрдүнэн Нью-Йорк кэминэн 1 чаас 45 мүнүүтэҕэ көтөн ааспыт. 
Г.Л. Еремеева диэн Гимеин үлэһитэ (синоптик) ахтыбытынан Погода бюротун үлэһиттэрэ эрдэттэн каарта уруһуйдаабыттар, трасса устун халлаан туругун прогноһун оҥорбуттар, ол кэмҥэ Өймөкөөҥҥө уонна Халымаҕа 10 бааллааах былыт турара, ардах түһэ турара диэн ахтыбыт. Аэродромунан ол саҕана билигин Дьокуускай аэропорда турар хонуута эбит. Омскай блогера суруйарынан Дьокуускайга киэһэ алта чааска көстүбүт. Еремеева сөмүлүөккэ 5 киһи баара диэн суруйбат, иккис пилоту ахтыбат, лүөччүк соҕотох этэ, кинини кытта спортивнай комиссар уонна бортмеханик бааллара диир (икки киһи, ол иһигэр иккис пилот Гарри Коннор сөмүлүөккэ утуйа сыппыт буолуохтарын сөп). Көтөн кэлэллэригэр айанньыттарга анаан ас бөҕөнү бэлэмнээбиттэр да, лүөччүк бэйэтэ аһаабатах, кофе эрэ испит уонна тиэрмэһигэр куттубут. 
В своих многочисленных выступлениях Хьюз неизменно подчеркивал гостеприимство жителей столицы северной республики. Корреспонденту республиканской газеты Говард Хьюз сказал, что над советской землей самолету погода благоприятствовала, только в Омске их застал дождь. От Омска до Якутска шли на высоте три тысячи метров со средней скоростью 330 километров в час. Омскай блогера
Тылбаасчыт көмөтүнэн консультациялаабыттар. Онтон массыынанан Номтан ыыппыт халлаан туругун туһунан сибидиэнньэлэри аҕалбыттар. Ол кэннэ айанньыттар салгыы көппүттэр.
Еремеева ахтарынан кини бииргэ үлэлиир дьүөгэтинээн А.К. Мозолевскайалыын тэлиэгэлээх атынан аэродромҥа баран истэхтэринэ сөмүлүөт кэлбит. Онон кинилэр хонууттан туораан биэриэхтэригэр диэри иккис куруук оҥорорго күһэллибит.
Салгыы сөмүлүөт Аляскаҕа Фэрбанкс куоракка түһэн ааспыта, онтон Миннеаполиска тиийбитэ уонна от ыйын 14 күнүгэр Нью-Йорк Флойд Беннет Филд аэропордугар төннүбүтэ. 3 суукка 19 чаас 8 мүнүүтэ 10 сөкүүндэ көтөн рекорд олохтообута. Суолун уһуна 23 612 км буолбута.
Бу киһи туһунан хас да киинэ уһуллубута, ордук биллэринэн Мартин Скорсезе "Авиатор" киинэтэ буолар. Онно Хьюз оруолун Леонардо Ди Каприо толорбута. 
Кини кэлэ сылдьыытын туһунан ахтыыны хаалларбыт Галина Львовна Еремеева 1937 сыллааххха Дьокуускайдааҕы погода бюротугар синоптигынан саҕалаабыт, 1942-45 сс. Чукоткаҕа Уэлькаль бөһүөлэккэ синоптиктары салайбыт, Америкаттан лендлиһынан көтөн ааһар сөмүлүөттэри арыаллаабыт. 1951 с. Ньурбаҕа көтүүлэр синоптиканнан хааччылыыларын тэрийбит.
Новатек. ПАО «Новатэ́к» — гаас хостооһунан дьарыктанар хампаанньа. 2021 сыллаахха Форбс сурунаал аахпытынан чааһынай хампаанньалар тиһилигэр 8-с миэстэни ылбыта.. 2016 сыл ахсаанынан аан дойду дакаастаммыт гаас саппааһынан үһүс миэстэҕэ турар. Төрүттээччитэ, барабылыанна бэрэсэдээтэлэ уонна ордук бөдөҥ акционера Леонид Михельсон буолар. Төбө офиһа Ямал-Ненец автономиялаах уокуругар Тарко-Сале куоракка баар.Толору аата — "Публичное акционерное общество «Новатэк»".
Марти Фельдман. Марти Фельдман (англ. "Marty Feldman"; От ыйын 8 күнэ 1934 "౼" Ахсынньы 2 күнэ 1982) ౼ Америка комедийнай артыыһа этэ. Лондоҥҥа төрөөбүт, кини карьерын суруйааччы быһыытынан саҕалаабыта уонна телевидениенэн араас комедийнай шоуга кыттыбыта. Ол да буоллар киниэхэ бу экраҥҥа кини этиитин улахан экраҥҥа аҕаллылар.
Фельдман юмор, эксээмэн оруолларынан уонна сытыы өйдөөҕүнэн биллэр этэ. Кини "эдэр Франкенштейн" уонна "Саргылаана Хитроумнай быраата Шергок Холмс"курдук культурнай киинэлэргэ бэйэтин оруолларынан биллибитэ.
Фельдман 1982 сыллаахха "Саһарҕа Боотур"киинэ уһуллуутугар өлбүтэ.
In-N-Out Burger. In-N-Out Burger - АХШ арҕаа штаттарыгар тарҕаммыт сетевой фастфуд рестораннара уонна кафетерийдара. 1948 сыллаахха төрүттэммитэ. Салалтата - Ирвайн.
Marco's Pizza. Marco's Pizza - АХШ тэрилтэтэ, итальянскай пиццерия сетевой рестораннара уонна фастфуд-пиццерия кафетериялара. Италияттан төрүттээх иммигрант төрүттээбит тэрилтэтэ.
Иран уонна Израил сэриитэ (2024). Иран уонна Израил сэриитэ - муус устар 13-14 күнүгэр 2024 сыллаахха саҕаламмыта, сүрүннээн ракетнай уонна дроннарынан атакалааһын.
Фимоз. Фимоз - бучча биир сэдэх ыарыыта буолар, сүрүннээн эр дьон 4% ыалдьар. Бу фимоз диэн ыарыы бучча тириитэ сатаан тиэриллибэт буолуута, онон секстаһаргар игин мэһэй буолар, эрекцияҕа игин ыалдьар.
Часов Йар. Часов Йар ("Часов Яр") - Украинаҕа баар кыракый куорат, 12 тыһ киһи олорор. СВО кэмигэр куорат 68% дьоно өлбүттэрэ, куорат 78% дьиэтэ уота умайбыта.
Петриченко Павло. Петриченко Павло (толору украинныы аата: "Петриченко Павло Вікторович", нучч: "Петриченко Павел") - Украина биллэр саллаата , һеройа, биллэр Украинаҕа гражданскай активист этэ. Төрөөбүтэ 16.04.1992 - өлбүтэ 15.04.2024 СВО дьайыытыгар.
Aramark. Aramark ("Арамарк") - конгломерат, Аан Дойдуга биир түргэнник сайда турар тэрилтэ. Конгломератка киирэр тэрилтэлэр ас, таҥас, медицина, харысхал эйгэтигэр үлэлииллэр.
Салалтата - Филадельфия