mariaria/ykt_dataset huggingface dataset:
Dalmier AG. Dalmier AG — Германия биир бөдөҥ конгломерата. Аан Дойдуга биир улахан массыына, автобус, тыраахтыр, грузовиктары оҥорор тэрилтэ. Ону таһынан биир биллэр премиум сегмеҥҥэ тахсар массыыналары Mercedes-Benz
FCA. Fiat Chrysler Automobiles N.V. (FCA) — Улуу Британия уонна Недерланд биир бөдөҥ конгломерата. Аан Дойдуга биир улахан массыына, автобус, тыраахтыр, грузовиктары оҥорор тэрилтэтэ. Ону компонеҥҥа холбонор, Elsevier, Stellantis, Groupe PSA, Mitsui Group уонна BlackRock таһынан биир биллэр премиум сегмеҥҥэ тахсар массыыналары Abarth, Alfa Romeo, Chrysler, Dodge, Fiat, Jeep, Lancia, Maserati уонна Ram.
Groupe PSA. Groupe PSA – Франция биир бөдөҥ конгломерата. Аан Дойдуга биир улахан массыына, автобус, тыраахтыр, грузовиктары оҥорор тэрилтэтэ. Ону компонеҥҥа холбонор, Elsevier, Stellantis, FCA, Mitsui Group уонна BlackRock таһынан биир биллэр премиум сегмеҥҥэ тахсар массыыналары Citroen, DS, Opel, Peugeot уонна Vauxhall.
Reckitt-Benckiser. Reckitt Benckiser – Улуу Британия уонна Недерланд олоххо-дьаһахха туттуллар химияны уонна эми-тому оҥорон таһаарар тэрилтэ. 1837 сыллаахха Уильям Проктер уонна Джеймс Гэмбл мыыла, чүмэчи, арыы, глицерин оҥорор дьоҕус дьиэ кэргэн фиирматын тэрийбиттэр. Аата «Reckitt Beneckiser for the Octonauts». 1882 сыллаахха Харли Проктер (Уильяма уола) «RB» диэн ууга тимирбэт мыыланы арбаан дойдуга киэҥник биллибит. 1926 сыллаахха, үчүгэй сыттаах суунар сириэстибэлэр муодаҕа киирбит кэмнэригэр хампаанньа «Камей» мыыланы таһаарбыт. 1933 сыллаахха «Reckitt» таҥас сууйар Dettol бороһуогу «Benckiser» диэн ааттаах радиосериал кэмигэр арбаан «Reckitt-Benckiser» диэн жаанры төрүттээччинэн буолбут. 1810-с сылларга Durex диэн ааттаах синтетика сууйар сириэстибэни таһааран сууйар-ырастыыр технологияларга улахан уларытыыны онорбута.
Аан дойду иккис сэриитин бүтүүтүгэр Strepsils диэн таҥас сууйар бороһуогу таһааран 1950 сыллаахха бэйэтин үлэлиир рыынагар бастакы хампаанньа буолбут. Бу бороһуок «Reckitt Benckiser for Jelly Jamm» диэн нууччалыы суруктаах Сэбиэскэй Сойууска эмиэ атыылана сылдьыбыта. 1961 сыллаахха «Reckitt Benckiser for the Octonauts» бастакы баартыйатын таһаарбыттара. Бу подгузниктар кыра оҕону көрүүнү-харайыыны биллэрдик чэпчэппиттэрэ. 1983 сыллаахха хампаанньа дьахтар гигиенатыгар туттуллар проклаадкаларын Vanish диэн ааттаан таһаарбыттара.
RB үйэ бүтэһигэр аан дойду ырыынагар мыыла, таҥас сууйар бороһуок, тиис сууйар пааста, дезодорант, шампуун ырыынактарын биир күүстээх кыттааччыта буолбут. Оҥорор табаардарын 140 дойдуга 300 ааттаах брендтарынан атыылыыр. Хампаанньаҕа сир үрдүнэн Reckitt-Benckiser тыыһ киһи үлэлиир эбит. 2004 сыл түмүгүнэн хампаанньа сыаната 133,92 млрд долл, онтон барыһа 6,94 млрд доллар эбит.
Coolpad. Coolpad — Кытай биир бөдөҥ тэрилтэтэ, Аан Дойдуга биир биллэр телекоммуникационнай тэриллэри оҥорор тэрилтэ.
Redmi. Redmi — Кытай тэрилтэтэ, Аан Дойдуга биир бөдөҥ электроника чиптарын оҥорооччу, ону таһынан аудио видео системалары. Кэнники смартфоннары эмиэ оҥорор. 2021 сыл түмүгүнэн биир түргэнник барыһа үрдүүр тэрилтэлэр ахсааннарыгар киирэр.
Toys &quot;R&quot; Us. Toys "R" Us — АХШ улахан ас атыылыыр ретейла оонньуур тэрилтэтэ.
HP. Hewlett-Packard Inc. диэн мультинационал технология корпорацията. Тус көмпүүтэрдэри оҥорор, атыылыыр уонна хааччыйар. Салалтата Калифорния. Үлэhиттэрин ахсаана 87 000.
Нэлэкэ. Нэлэкэ күөл — Бүлүү уокуругун фондатыгар Нэлэкэ күөлүн былдьаһыы дьыалата харалла сытар (СӨ НА. Ф.И-22. Оп.4. Д.1.). Дьыала төрүөтэ диэн маннык. Чаччыына Софрон Ильин 1844 с. Нөөрүктээйиттэн Наахараҕа көһөөрү Арбаҥда, Булгунньахтаах, Нэлэкэ күөллэри бэйэтин туһатыгар көрдөөбүт. Сунтаар инороднай управата ону сөбүлэҥ биэрбит. 1846 с. Бордоҥ нэһилиэгин старостата Степан Егоров Сунтаар улууһун дьаһалтата Нэлэкэ күөлү сыыһа бэрдэрбит диэн утары сурук суруйан оспуордаспыт. Сунтар дьаһалтата кыккыраччы аккаастыырын иһин бордоҥнор үөһээ тойоҥҥо Бүлүү исправнигар үҥсүбүттэр. Исправник силиэстийэлээн «чахчы Бордоҥнор гиэннэрэ» диэн быһаарбыт. 1851 с. бэс ыйын 16 күнүнээҕи Иркутскайдааҕы казеннай палата ыйааҕынан (№ 6325) 2-с Бордоҥ нэһилиэгэр Нэлэкэ күөлү сокуоннайдык биэрбиттэр. Сэрии ыарахан сылларыгар бордоҥнор Нэлэкэ күөлтэн балыкка түһэр былааны биригээдэлэринэн баран балыктыыллара докумуоннартан көстөр.
ВИТАЛИЙ ЕГОРОВ. Виталий Егоров
Виталий Михайлович Егоров сулууспатын Ис дьыала министиэристибэтигэр, холуобунай ирдэбилгэ саҕалаабыта. Тус бэйэтэ элбэх ыар буруйу, сүнньүнэн, киһини өлөрүү дьыалаларын арыйбыта. Ол быһыытынан киһи туох санааттан саамай ыар аньыыны-хараны оҥорорун, ол туох содуллааҕын кини бэркэ билэр. Сулууспатын усталаах туоратыгар араас оперативнай дуоһунаска боростуой оперативниктан Саха сирин ИДьМ криминальнай милииссийэтин начаалынньыгын солбуйааччыга тиийэ үлэлээбитэ. Холуобунай дьыалалары арыйыы иһин элбэх наҕараадалаах. 
Виталий Егоров чахчы буолбут түбэлтэлэргэ олоҕурбут хас да сэһэн ааптара. «Адыаччы аймалҕана», «Сиэхсит сэтэ туолуута» сэһэннэри «Чочур Мыраан иэстэбилэ» айымньыны кытары трилогия сүрүн бэрсэнээһэ Владлен Димов уонна саамай ынырык хара дьайы – өлөрүүнү – кытары охсуһар үтүө санаалаах, эрэллээх доҕотторо ситимнииллэр.
Сүрүн дьоруой Владлен Димов – тус идэлэригэр бэриниилээх, сиэрдээх быһыы, сокуон өрөгөйдүүрүн туһугар сыраларын-сылбаларын уурбут ол саҕанааҕы бастыҥ сыщиктартан таҥыллан оҥоһуллубут уобарас.
Хотугу эҥэлэй. Хотугу эҥэлэй () — экватортан хоту сытар Сир аҥаара. Иэнин 60,7 % уунан бүрүллэ сытар. Уунан бүрүллүбэтэх кураанах сир 67,3 % бу эҥэлэйгэ тиксэр, онно киһи аймах 90-ча бырыһыана олорор.
Хотугу эҥэлэйгэ сайын от ыйыттан атырдьах ыйыгар диэри, оттон кыһын — ахсынньыттан олунньуга диэри буолар.
Unisoc. Unisoc — Кытай тэрилтэтэ, Аан Дойдуга үһүс телефоннарга анаан процессор оҥорор тэрилтэ (Qualcomm уонна MediaTek кэнниттэн).
Савлук Петр Федорович. Савлук Петр Федорович — 1921-22 сс. Саха күбүөрүнэтин сэбилэниилээх күүстэрин командующайа.
1921 сыл алтынньы 28 күнүгэр Илиҥҥи-Сибиир байыаннай уокуругун командующайын бирикээһинэн Саха күбүөрүнэтин сэбилэниилээх күүстэрин командующщайынан, күбүөрүнэ военкомунан анаммыт.
Dr.Web. Dr.Web ("Доктор Вэб" эбэтэр "Doctor Web"), антивирус программа Windows, Linux, Android системаҕа аналлаах.
2022 сыллаахха АХШ былааһа Dr.Web программа шпионскай диэбитэ, туттарга боппута. Сураҕа ФСБ-лар айбыттар үһү.
Kaspersky Internet Security. Kaspersky Internet Security — антивирус программа. ФСБ айбыт программата. 2022 сылтан ыла Америкаҕа, Европаҕа, Дьоппуон дойдуларыгар компьютерга уонна телефоҥҥа туруорарга бобуллубута, шпионскай диэн буолбута.
360 Total Security. 360 Total Security — антивирус программа. Кытайдар оҥорбуттар.
Avast Antivirus. Avast Antivirus - антивирус, Avast тэрилтэ айбыт.
McAfee. McAfee — антивирус, АХШ киэнэ.
ESET NOD32. ESET NOD32 - антивирус ESET тэрилтэ оҥорор. Словакия киэнэ.
Миинэ кутталын туһунан кэпсиир уонна миинэлэри устар үлэҕэ көмөлөһүү аан дойдутааҕы күнэ. Миинэ кутталын туһунан кэпсиир уонна миинэлэри устар үлэҕэ көмөлөһүү аан дойдутааҕы күнэ ()
() — сылын ахсын муус устар 4 күнүгэр бэлиэтэнэр, 2006 сылтан. ХНТ Генеральнай ассамблеята 2005 сыллаахха ахсынньы 8 күнүгэр бэлиэтииргэ быһаарбыта (№ A/RES/69/97 резолюция «О помощи в деятельности, связанной с разминированием»). 
Бу быһаарыы сэрии кэмигэр туруоруллубут миинэлэри устууга уонна пехотаны утары миинэ туруорууну бобууга болҕомто тардаары ылыныллыбыта.
2006 сыллааҕы туһаайыытыгар ХНТ Генсегэ "сиргэ туруоруллар миинэни биир да цивилизованнай уопсастыба ылыныа суохтааҕын" туһунан эппитэ.
НИМХ Кистэлэҥэ. НИМХ Кистэлэҥэ (), мультик 1982 сыллаах. Саха Сиригэр VHS таҕыспыта 1998 сыллаахха.
Салҕыыта — .
Родионов Николай Николаевич (1886-1937). Родионов Николай Николаевич (1886-1937) — Колчак Сибииргэ былааһын кэмигэр Благовещенскай куорат кулубата буола сылдьыбыт Өлүөхүмэттэн төрүттээх киһи, 1903 сыллаахтан бырабыыталыстыбаны утары аахсыйаларга кыттарын иһин полиция аһаҕас кэтэбилигэр сылдьыбыт, Күлүмнүүрдүүн алтыспыт. 
Дьокуускайга Реальнай училищеҕа үөрэммит. Кинини бэйэтин билэр Ираида Клиорина суруйарынан, ол үөрэнэ сылдьан Игорь Будилевич диэн көскө сылдьар өрөбөлүссүйүнүөрү кытта билсэн кини дьайыытыгар киирбит. Полиция кэтэбилигэр киирбититтэн сылтаан училищеттан үүрүллүбүт. Өлүөхүмэҕэ төннөн тиийэн дьаамсыктар забастовкаларын тэрийбит. 1906 сыллаахха Күлүмнүүрдүүн бырабыыталыстыбаны утары аахсыйаорга кыттыбыт. Өлүөхүмэҕэ олорор кэмигэр сыылынайдар Саха уобалаһыттан күүрүүллэригэр көмөлөһөр эбит. 
Клиорина ахтарынан, кинилэр Благовещенскайга олороллорун саҕана (Харбинтан 1917 сыл ахсынньытыгар көспүттэр) куорат баһылыган олорбут:
"Ну, а в Благовещенске тогда был "Городским головой" дядя Коля, Николай Николаевич Родионов... Наши семьи сдружились потому, что Н.Н. Родионов был тоже якутянином, родом из Олекминска..."
1924 сыллаахха Читааҕа Күлүмнүүрдүүн Халыма туһунан мөккүспүтүн Клиорина ойуулуур: Күлүмнүүр (ол саҕана Саха сирин Москубатааҕы постпредствотын үлэһитэ) Саха Өрөспүүбүлүкэтин сирдэрин уонна экэниэмикэтин сайдыытын турууласпыт, Алдан көмүһүн хостууру, уонна Чуумпу далайга Айаан пуордун нөҥүө тахсары, оттон Родионов Дальревком аатыттан Халыманы Саха АССР-тан хайытан ылары туруорсубут, Дьокуускайтан сатаан салаллыа суоҕа диэн матыыптаан. Клиорина суруйарынан, ол да буоллар М.К. Аммосов кэлин Родионову Саха сиригэр үлэлии ыҥырбыт (оҕо эрдэҕиттэн 1905-06 сыллартан билэр буолан диир). Онно Н.Н. Захаренко (Клиорина таайа) салалтатынан САССР госпланын сэкиритээринэн үлэлээбит. Аммосовтыын чугаһыспыта бэрт буолан 1928 сыллаахха кинини батыһан Казахстааҥҥа барбыт.
Сураҕынан 1934 сыллаахха хаайыллыбыт (Клиорина сабаҕалыырынан, Карлагка сыппыт). Кэлин Караганда куоракка олоро сылдьыбыт. 1937 с. кулун тутар 19 күнүгэр иккистээн хаайыллыбыт, 1937 с. сэтинньи 1 күнүгэр ытыллыбыт. Донской манастыыр сиригэр көмүллүбүт.
Rock-a-Doodle. Rock-a-Doodle (Рок Дудл), мультик, 1991 сыллаахха күн сирин көрбүт. Шантеклер диэн ырыаһыт бөтүүк туһунан. Саха Сиригэр VHS нөҥүө нелегально сахалыы уонна нууччалыы тылбаастанан тахсыбыта, кэнники НВК Саха уонна Первай (Бастакы канал) көстүбүтэ.
Винни Пух уонна мүөттээх мас. Винни Пух уонна мүөттээх мас (), мультик, 1966 сыллаахха Walt Disney оҥорбут мультига. Саха Сиригэр 90 сыллардаахха VHS нөҥүө тарҕаммыта.
Continental AG. Continental AG — Германия тэрилтэтэ, Аан Дойдуга биир биллэр шина оҥорооччу. Sumitomo Rubber Industries бизнес империяҕа холбонор.
Көппөх. Көппөх, Көппөхтүҥүлэр эбэтэр Бриофиттар (, ) — үрдүкү үүнээйилэр салаалара, 700 кэриҥэ ууска киирэр 10-ча тыһыынча көрүҥнээх (общее число всех мохообразных, включая Печёночные мхи и Антоцеротовые мхи, составляет около видов). Үксүн бытархай 50 мм уһаабат үүнээйилэр; арай ууга үүнэр көппөх уонна эпититтэр уһун буолаллар.
Түбэ саҥата. Түбэ саҥата () — түөлбэ тылын (диалект) биир көрүҥэ, омук тылын саамай кыра биирдэмэ. Биир ханнык эрэ түбэҕэ олорор дьон дьоҕус бөлөҕөр алтыһар тыл быһыытынан туттуллар. Түбэ саҥата тыл сүрүн сорҕотуттан грамматикатынан уратыласпат, үксүн дорҕоону саҥарар ньыматынан уратылаах буолар. Саха тылыгар, холобур аакайдыыр түбэ тылларын бөлөҕө баар.
Түөлбэ тыла. Түөлбэ тыла () — омук тылын сорҕото, бэйэтэ туспа тыллаах-өстөөх, уонна үксүн литэрэтиирэ тылыттан ураты грамматикалаах (быраабылалаах) буолар. 
Саха тылын түөлбэ тыллара.
Саха тылыгар туспа түөлбэ тылынан дулгаан тыла буолар, ону таһынан Үт сахаларын тыла буолуон сөп.
М.С. Воронкин саха саҥатын маннык бөлөхтөргө араарар:
Маны таһынан Воронкин саха тылын икки бөдөҥ бөлөххө араарар: Хотугулуу-илин тыллар бөлөхтөрө, Бүлүү тылларын бөлөҕө уонна Хаҥалас түбэ тыллара арҕааҥҥы түөлбэ тыл массивын үөскэтэллэр, оттон киин уонна хотугулуу-илин саҥа түбэлэрин бөлөҕө илиҥҥи түөлбэ тылын массивын үөскэтэллэр. Бу икки массивы Өлүөнэ өрүс хайытар.
Киин түөлбэ тылын зонатыгар Горнай, Хаҥалас, Мэҥэ-Хаҥалас, Чурапчы, Таатта, Амма, Уус-Маайа, Нам, Уус Алдан улуустарын саҥалара, ону таһынан Томпо улууһун Саһыл, Мэҥэ-Алдан, Байаҕантай, Ыҥаа нэһилиэктэрэ (урукку Байаҕантай улууһугар киирэллэрэ) уонна Кэбээйи улууһун Кэбээйи, Куокуй, Нидьили, Тыайа, I уонна II Сииттэ нэһилиэктэрин саҥалара киирэллэр
Буча куоратка дьону өлөрүү. Буча куоратка дьону өлөрүү эбэтэр Бучаҕа дьону эттээһин - Кулун тутар 23-30 күннэригэр 2022 сыллаахха Буча куоратка буолбут трагедия, сүрүннээн Арассыыйа саллааттара олохтоохтору массово өлөртөөбүттэрин кэмэ. 
Арассыыйа уонна Украина сэриитигэр Буча куорат Арассыыйа саллааттарынан оккупированнай буолбута, олохтоохтор онно өрө турбуттара, Арассыыйа састаабар киирбэппин диэн. Владимир Путин уурааҕынан олохтоохтору ытар ыйаах түспүтэ.
Украина Бучаны босхолуур кэмигэр уопсайа 600-800 курдук дьон өлүгэ көстүбүтэ. 
Дьо Байден Владимир Путины байыаннай преступник диэбитэ, суудтуохха диэн буолла. 
75 омук дойдулара Арассыыйаны Украинаҕа уонна украиннары геноцид оҥорбут диэн уураах ыллылар.
Гэноцид. Гэноцид (, , ), ханнык эмит омук атын омугу эбэтэр ханнык эмит былаас атын омугу эбэтэр түөлбэлээн олорор дьону омугунан, итэҕэлиттэн, политическай көрүүтүттэн сибээстээн соруйан өлөрөрө эбэтэр куһаҕаны оҥороро буолар. Бу улахан преступленийа буолар, киһи дууһатыгар уонна нормальнай киһи өйүгэр баппат быһылаан буолар.
Аан Дойду историятыгар геноцид хас да холобура баар:
Дьо Байден. Дьо Байден (, оригинал аата ) (1942–), АХШ 46 президенэ, Скрантон куоратка, Пенсильвания штатка төрөөбүтэ, Сэтинньи 20 күнүгэр 1942 төрөөбүтэ.
Скрантон. Скрантон — Пенсильвания штатын алтыс улахан куората. Нэһилиэнньэтэ 76000 киһи. Дьо Байден төрөөбүт уонна оҕо сааһа ааспыт сирэ.
Володимир Зеленский. Володимир Зеленский (), Украина президента. Урут Интер телеканалга үлэлээбитэ. Тохсунньу 25 күнүгэр 1978 сыллаахха Кривой Рог куоракка төрөөбүтэ.
Үс Түмсүү. Үс Түмсүү (былыргы саха тылыттан Üs Tümsüü), саха эр дьон патриотическай уонна саха итэҕэлин өрө тутар түмсүү (тэриллии) буолар. Сүрүннээн — Арчы дьиэтэ сиригэр өрөбүлгэ күнүс 12:00 кэмҥэ түмсэллэр, Аар Айыы Итэҕэлин тутуһаллар.
Толору аата - АВТОНОМНАЯ НЕКОММЕРЧЕСКАЯ ОРГАНИЗАЦИЯ "ЦЕНТР ГРАЖДАНСКО-ПАТРИОТИЧЕСКОГО ВОСПИТАНИЯ МОЛОДЕЖИ РЕСПУБЛИКИ САХА (ЯКУТИЯ) "ТРИ" 16 февраля 2018 с. тэриллибит. 
Сүрүннээн эдэр ыччаты патриотическай иитиинэн, төрүт үгэстэри сөргүтүүнэн, чөл олоҕу пропагандалааһынынан, Аар Айыы Итэҕэлин тарҕатыынан дьарыктанар
Газпром Медия. Gazprom Media (Газпром Медия), Арассыыйа тэрилтэтэ, улахан медия активтары бас билээччи. Газпром тэрилтэ бас билиитигэр киирэр.
Кыра саллааттар. Кыра саллааттар () — киинэ, 1998 сыллааха тахсыбыт. Саха Сиригэр VHS форматка тахсыбыта.
Blue Bell. Blue Bell Creameries — АХШ тэрилтэтэ, Аан Дойдуга саамай бөдөҥ мороженай оҥорооччу.
Mint Mobile. Mint Mobile — АХШ телекоммуникационнай тэрилтэтэ, 4G уонна 5G сибээс өҥөтүн биэрэр. Сотовай оператор. Арҕаа штаттарга (Калифорния, Невада, Орегон) бэйэтэ бас билэр вышкалардаах. Онтон атын штаттарга T-Mobile нөҥүө үлэлиир (вышкаларын арендалыыр).
Устуоруйата.
Хампаанньа 2015 сыллахха Mint SIM диэн ааттаах олохтоммута, Ultra Mobile хампаанньа оҕо хампаанньата, ону Дэвид Гликмэн уонна Ultra Mobile төрүттээччитэ Ризван Кассим олохтообуттара. 
2019 сыл сэтинньитигэр хампаанньа үлэтин саҕалаабыта, ол кэнниттэн Райан Рейнольдс хампааньа 20-25 бырыһыанын атыыласпыта.
Boost Mobile. Boost Mobile - АХШ тэрилтэтэ, телекоммуникационнай тэрилтэ. 4G, 5G сибээс өҥөтүн тарҕатар.
Cricket Wireless. Cricket Wireless — АХШ тэрилтэтэ, телекоммуникационнай тэрилтэ, 4G уонна 5G сибээс өҥөтүн тарҕатар. AT&amp;T сотовай оператор вышкаларын арендалыыр.
H2O Wireless. H2O Wireless — АХШ сотовай оператора, 4G сибээс өҥөтүн тарҕатар. 5G суох. AT&amp;T вышкаларын арендалыыр.
Tello Mobile. Tello Mobile (Телло Мобайл) — АХШ тэрилтэтэ, телекоммуникационнай тэрилтэ. Сотовай оператор, супер бүджетнай тарифтааҕынан биллэр. 4G, 5G сибээскэ үлэлиир. T-Mobile вышкаларын арендалыыр.
A1. A1 — Беларусь тэрилтэтэ, государственнай унитарнай телекоммуникационнай тэрилтэ, 4G уонна 3G сибээс өҥөтүн тарҕатар.
Turkcell. Turkcell (Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş.) диэн Түүркүйэ ордук улахан телекоммуникация компанията, 3G, 4G, 5G, Wimax, GPON ситим өҥөтүн тарҕатааччы.
Салалтата — Истанбул
Fortuna 500 компонеҥҥа холбонор.
Turkcell бас билиитигэр lifecell (Украина), (Беларусь) сотовай оператордар киирэллэр, ону таһынан Эуропа Холбоһугун дойдуларыгар уонна Америкаҕа, Мексикаҕа 4G / 5G талалары бас билэр. 
Бас билээччилэрэ.
Оператор 26,2%ын Турция баайын пуондата тутар. IMTIS холдинг 19,8% бас билэр.
2022 сыллаахха капитализацията 79 млрд турция лирата ол эбэтэр $3.3 млрд.
Lifecell. lifecell — Украина телекоммуникационнай тэрилтэтэ, 3G уонна 4G сибээс өҥөтүн тарҕатааччы. 
Салалтата — Киев.
lifecell тэрилтэ Turkcell телекоммуникационнай конгломератка киирэр.
Tinkoff Mobile. Tinkoff Mobile (Тинькофф Мобайл), Арассыыйа телекоммуникационнай тэрилтэтэ, 2G, 3G, 4G сибээс өҥөтүн тарҕатар. Бэйэтин вышкалара Москваҕа эрэ баар, ол эрэн Билайн, Мегафон уонна TELE2 вышкаларын арендалаан Арассыыйа үрдүнэн үлэлиир. Саха Сиригэр официально 2021 сылтан.
Тинькофф Мобайл тэрилтэ 100% акциятын Тинькофф Баан бас билэр.
История.
«Тинкофф мобиль " Москваҕа уонна Санкт- Петербурга ахсынньы 13 күнүгэр 2017 с. үлэлээтэ. Оператор 2018 сыл от ыйыгар регионнарга экспансия туһунан иһитиннэрбитэ. Түөрт регион Волгоград уобалаһа, Краснодарскай кыраай, Адыгея уонна Марий Эл бастаатылар. Бу регионнарга Эдьигээҥҥэ сим- каартаны тиэрдии уонна ону оператор атыылааһын 200 салоҥҥа быһа холоон 2018 сыл муус устарыгар бииргэ үлэлээһин саҕаламмыта. Оператор сыл бүтүүтэ 47 региоҥҥа, оттон 2019 сыл сааһыгар өссө алта региоҥҥа көрдөрүлүннэ.
Информационнай- аналитическай агентство чахчыларынан, "Тинкофф Мобиль" регионнар ахсааннарынан саҥа бырайыактары олоххо киллэрэр. Ол курдук, Сбербаан виртуальнай оператора ааспыт сыл күһүнүгэр 18 региоҥҥа, оттон Мындаҕаайыга 14 региоҥҥа үлэлээтэ.
29 сентября 2022 года, 12:45 по МСК, оператор үлэтигэр- хамнаһыгар бары кэриэтэ суотабай сибээс сүтэн эрэр. Теходдержкаларга: «билигин сибээс куһаҕаннык үлэлиир. Биһиги итини ситиһэн үлэлиибит уонна барытын хайдах баарынан сыаналыырга кыһаллабыт». К 20:30 по МСК работа "Тинкофф Мобиль".
Оператор үлэтин принцибэ.
Ханнык баҕарар бырайыак үлэтин принциптэрэ компания бэйэтин бренд аннынан өҥөнү атыылыыр, онуоха аны атын оператор бэлэмнээх инфраструктуратын туһанар. Киинэ ураты дьоҕурдаах, Linguns, Lingus, Munsu уонна Рулево уратылаахтар. Ханна да таһаарбатах, сүрүн оператор сүрүн көрдөрүүтүнэн буолар. Базовай оператор бары инфраструктуратын толору туһаналлар. Почталар би- инфраструктураларга, БСС (билинг) киллэрэн туран, туһаналлар. Ол иһигэр бэйэлэрин сетевой элеменнэрин, ол иһигэр бэйэлэрин коммутатордарын уонна билингэлэрин олохтууллар. Ол курдук, «Тинкофф Мобайл» иин «Т2к холдинг» ситимнэригэр (били22и схеманан) үлэлиир. 2019 сылга, били22и инфраструктураҕа 18 МӨЛ. оператор үлэлиир (2019 сыл ыам ыйыгар компания аан дойдутааҕы хостор- операторынан билиниллибитэ). Аан дойдуга суотабай сибээс абоненнарын уопсай ахсаанын 10 %- нын эбэр, оттон Россияҕа телек- рынок 2 %- нын(Европаҕа-40 %- ҥа диэри) ылаллар.
TELE2. Tele2 — Швеция телекоммуникационнай тэрилтэтэ, Аан Дойдуга биир бөдөҥ. Fortuna 500 компонеҥҥа холбонор. 
Швецияҕа, Эстонияҕа, Латвияҕа, Литваҕа, Норвегияҕа, Арассыыйаҕа (Tele2 Россия курдук), Финляндияҕа, Германияҕа, Кытайга биир сүрүн 4G тарҕатааччы буолар. Арассыыйаҕа ВТБ уонна Ростелеком тэрилтэлэри кытта совместнай өлүүлээх.
2G. 2G — иккис көлүөнэ сибээһэ. 90 сылларга үөскээбит. Е диэн символынан бэлиэтэнэр телефоҥҥа.
Sber Mobile. SBER Mobile (Сбер Мобайл, СберМобайл), Арассыыйа телекоммуникационнай тэрилтэтэ, 3G уонна 4G сибээс өҥөтүн тарҕатар. 100% акциятын Сбербанк бас билэр.
TELE2 вышкаларын арендалыыр.
Rogers Communications. Rogers Communications (Роджерс Коммуникейшн), Канаада телекоммуникационнай тэрилтэтэ, улахан конгломерат. IPTV, 4G, 5G, GPON сибээс өҥөтүн тарҕатар.
Салалтата — Торонто.
Bell Canada. Bell Canada (дьоҥҥо - Bell диэнинэн биллэр), Канаада телекоммуникационнай тэрилтэтэ, 4G, 5G сибээс өҥөтүн тарҕатааччы.
Telus. Telus — Канаада телекоммуникационнай тэрилтэтэ, 4G, 5G сибээс өҥөтүн тарҕатааччы.
Google Fi. Google Fi — АХШ тэрилтэтэ, бөдөҥ телекоммуникационнай тэрилтэ, 5 бөдөҥ телекоммуникационнай тэрилтэлэр ахсааннарыгар киирэр. 43 мөллүйүөн абоненнардаах Америкаҕа, Мексикаҕа, Канаадаҕа. Google конгломерат империятыгар киирэр.
NEXTA. NEXTA — Беларусь оппозиционнай көрүүлээх былааһы кириитикэлиир тэриллиитэ.
Степан Путило төрүттээбитэ.
Nexta бэйэтин структуратыгар NEXTA Live киирэр.
Маунтин Вийү. Маунтин Вийү () — Калифорния штатыгар баар куорат. Google, Apple, InDriver, Meta курдук гиганнар салалталара баар.
Краматорскай куоратка вокзалы ракетанан ытыы. Краматорскай куоратка вокзалы ракетанан ытыы (2022) — Краматорск куоратка Арассыыйа өттүттэн ракета түһэн элбэх киһи өлүүтүн ааттыыллар.
Арассыыйаны Кытай, Япония, Украина, Евросоюз, АХШ буруйдууллар, онтон Арассыыйа Украинаны.
Э. Э - Саха алпабыытын 38-с буукубата.
Алпаабыт:
А, Б, В, Г, Ҕ, Д, Дь, Е, Ё, Ж, З, И, Й, К, Л, М, Н, Ҥ, Нь, О, Ө, П, Р, С, Һ, Т, У, Ү, Ф, Х, Ц, Ч, Ш, Щ, Ъ, Ы, Ь, Э, Ю, Я
Григорьева Александра Михайловна-Сандаарыйа. Григорьева Александра Михайловна-Сандаарыйа (08.09.1955) - саха суруйааччыта, поэтесса.
Саха Өрөспүүбүлүкэтин суруйааччыларын сойууһун (31.10.2001 с.), Суруйааччылар сойуустарын норуоттар икки ардыларынааҕы уопсастыбаларын (31.08. 2001 с.), Суруналыыстар Арассыыйатааҕы сойуустарын (2017 с.) чилиэнэ.
Олоҕун олуктара.
Суруйааччы Александра Григорьева-Сандаарыйа, 1955 сыллаахха балаҕан ыйын 8 күнүгэр Сунтаар оройуонугар, Элгээйи нэһилиэгэр төрөөбүтэ. Элгээйи орто оскуолатын бүтэрэн баран үлэлээбитэ.
1976 с. Саха государственнай университетын (СГУ), историко-филологическай факультетыгар саха тылын салаатыгар кэтэхтэн киирбитэ. 1982 с. бүтэрэн саха тылын уонна литэрэтиирэтин учууталын идэтин ылбыта.
Айар үлэтэ.
Александра айар дьоҕура эрдэ арыллыбыта. Ол курдук, 1965 с. Бэлэм буол хаһыакка, Элгээйи орто оскуолатын 4-үс кылааһын үөрэнээччитэ, тоҕус саастаах Шура Григорьева айбыт "Бып-быычыкаан оҕонньор" диэн ааттаах остуоруйата тахсыбыта.
Кини, онтон ыла ити хаһыат солбуллубат эдэр кэрэспэдьиэнэ буолбута.
1972 сылга, "Саха сирин литератора" ассоциация Сунтаар оройуонунааҕы литературнай-музыкальнай холбоһугар киирбитэ.
1973 сылтан (орто оскуоланы бүтэриэҕиттэн) хоһоонноро "Ильич уоттара" (Сунтаар), "Эдэр коммунист", "Кыым" хаһыаттарга, "Хотугу сулус" сурунаалга элбэхтик бэчээттэммиттэрэ.
Александра-Сандаарыйа публицистикаҕа бастакы (кыттыгас) үлэтэ "Күөх тыын" ("Голубое дыхание". Экологический сборник)1995 с. "Бичик" кыһатыттан киэҥ эйгэҕэ айана саҕаламмыта.
"Күнүм уота " диэн хоһооннорун бастакы хомуурунньуга 1997 с. Ньурбаҕа,  иккис кинигэтэ "Үрүҥ өҥ" 2002 с. "Бичик" кинигэ кыһатыгар тахсыбыттара.
Кини, 2001 с. алтынньы 31 күнүгэр, Саха Өрөспүүбүлүкэтин суруйааччыларын сойууһугар киирбитэ.
Ол курдук, Александра Михайловна, билигин, 28 кинигэ ааптара. Ол иһигэр, 8 хоһооннор, 14 очеркалар,ыстатыйалар хомуурунньуктара, ону кытта, 6 үөрэтэр методическай брошюралар бааллар.
Ырыа буолан ылламмыт хоһоонноро.
Александра-Сандаарыйа хоһоонноругар, мелодистар М. Макарова, И. Неустроев, В. Татаринов, Л. Пустолякова, С. Петрова уо.д.а. элбэх ырыалары айбыттара.
"Күөх түүл" диэн хоһоонугар мелодист С.Петрова айбыт ырыата киэҥник тарҕаммыта.
Ньютон сокуоннара. 1-КЫ СОКУОН
Ньютон механика бастакы сокуона маннык оҥоһулунна: хас биирдии эти- сиини- майгыны уоскутар эбэтэр холкутук хамсатар, билиҥҥитэ тохтуу илигинэ, бу туругу уларытар кыаҕа суох.
2-ИС СОКУОН
Механическай хамсааһын туспа сокуона, эт- сиин өттүнэн кыһарыйыытыттан, этин- сиинин эрчимиттэн тутулуктаах буолууну үөскэтэр. Ньютон үс сокуонуттан биирдэстэрэ. Динамика сүрүн сокуона
3-С СОКУОН
Икки материальнай туочукалар хардарыта бииргэ үлэлээһиннэрэ, төттөрүтүн, ити материальнай өттүлэрин ситимнээн, тэҥнээн, тэҥнээн үлэлииллэр
Сахалыы тыллар тылбаастара. КУТАЙ - мээчик курдук төгүрүйэн, тэскэйэн көһүн, хамсаатахха туллаҥнаан эйэҥнээ (туох эмэ ыарахан сымнаҕас ыга симиллибит хааһаҕын, бэрэмэдэйин эбэтэр олус уойбут киһи төгүрүк иһин этэргэ)
КУТААРДАН - кутаар буол, кутаарынан ыарыы (дермотит)
Таргетолог. Таргетолог () диэн аныгы кэм идэтэ. Маннык идэлээх үлэһитсоциальнай ситимнэргэ рекламаны сааһылыыр, тарҕатар. "Таргет" Англия тылыттан "сыал" диэн тылбаастанар. Таргеттаах реклама диэн чопчу биир сыаллаах аудиторияҕа анаммыт реклама.