mariaria/ykt_dataset huggingface dataset:
Winamp. Winamp (Уинамп, Винамп), Linux уонна Windows системаларга ырыалары уонна видеолары оонньотор, иһитиннэрэр, көрдөрөр программа. 2002-2011 сыллардаахха Аан Дойдуга киэҥник биллибитэ, онтон VLC уона SMPlayer айыллыахтарыттан популярноһа түһэн барар. 2018 сыллаахха официально сабыллыбыта, ол эрэн дьон билигин сороҕор туттар.
Футболга Америка куубага. Америка куубага () — футбол турнира, Соҕуруу Америка дойдуларын сборнайдарын ыккардыгар КОНМЕБОЛ эгидатынан ыытыллар. Бастакы күрэхтэһии 1910 ыытыллыбат, ол эрээри КОНМЕБОЛ үөскүү илигинэ буолбут буолан, официальнайдык билинниллибэт. Онон бастакы турнир 1916 сыллаахха буолбутунан ааҕыллар. Кэлин турнир Соҕуруу Америка сборнайдарын чөмпүйэнээтэ () диэн ааттаммыта. Онон, Америка куубага континент үрдүнэн ыытыллыбыт футбол турнирдарыгар саамай кырдьаҕастара буолар. Европатааҕы чөмпүйэнээттэн 44 сыл аҕа. 1975 сыллаахха күрэхтэһии аныгы аатын ылбыта.
Америка куубага хас да сылга биирдэ буолар — ыытар болдьоҕо хаста да уларыйа сылдьыбыта. 2007 сылтан 2019 сыллаахха диэри түөрт сылга биирдэ ыытыллара. Ол эрээри бу кэмҥэ эбии «Америка Үйэтээҕи куубага» 2016 сыллаахха ыытыллыбыта — аан бастаан Соҕуруу Америка таһыгар буолбута, уонна бастакы күрэхтэһии 100 сыла туолуутугар анаммыта. 2020 сыллаахха болдьоҕун уларытан, Европа чөмпүйэнээтин кытта тэҥнээн биэрэр былааннаах этилэр. Ол эрээри коронавирус пандемиятыттан сылтаан турнирдар иккиэн 2021 сылга көһөн биэрбиттэрэ.
Америка куубагар КОНМЕБОЛ бары 10 дойдута кыттар: Аргентина, Боливия, Бразилия, Венесуэла, Колумбия, Парагвай, Перу, Уругвай, Чили, Эквадор. 1993 сыллаахтан турнирга эбии икки атын сборнай ыҥырыллар — үксүн КОНКАКАФ зонатыттан. Сүүрбэ сыл иһигэр саамай элбэх ситиһиилээх Миэксикэ сборнайа.
Америка куубагын рекордсмена (1967 сыллаахха ыытыллыбыт чөмпүйэнээттэри ааҕан туран) бастакы чөмпүйүөн — 15-тэ кыайбыт Уругвай сборнайа буолар. Биир титулунан Уругвайтан Аргентина хаалан иһэр. Америка куубагын билиҥҥи хаһаайына Бразилия сборнайа 9 төгүл кыайбыта.
Призёрдар.
"Иҥнэри бичигинэн" ыҥырыылаах хамаандалар бэлиэтэммиттэр.
"1" "Соҕуруу Америка чөмпүйэнээтэ" буолбатах эрээри, КОНМЕБОЛ билммит турнирдара.
"2" Кыайыылаахтар 4 хамаандалаах финал турнирыгар быһаарыллыбыттара.
"3" 1975, 1979 уонна 1983 сыллааҕы турнирдар полуфинаалларыгар бу иннинээҕи турнир кыайыылааҕа аптамматынан киирэрэ, үс сырыыга үһүөннэригэр иккис буолбут хамаандаҕа хотторбута.
Бастыҥ бомбардирдар.
Турнир бүтүн устуоруйатын бастыҥ бомбардиирдарынан 17-лии гуолу киллэрбит аргентинец Норберто Мендес уонна бразилец Зизиньо буолаллар. 15-тии мээчиги уругваец Северино Варела уонна перуанец Теодоро Фернандес киллэрбиттэрэ.
Футболга Аргентина сүүмэрдэммит хамаандата. Футболга Аргентина сүүмэрдэммит хамаандата () футбол оонньуутугар аан дойдуга Аргентина иһин оонньуур хамаанда. Слайар тэрилтэ — Аргентина футболун ассоциацията. Ассоциация 1912 сыллаахтан ФИФА чилиэнэ, 1916 сыллаахтан — КОНМЕБОЛ.
Аргентина сүүмэрдэммит хамаандата — аан дойдуга саамай титуллаах сборнайдартан биирдэрэ: аргентиналар аан дойду чөмпүйэнээтин иккитэ (1978 уонна 1986 сыллардаахха), 14-тэ Кубке Америка куубагар уонна иккитэ Олимпиадаҕа (2004 уонна 2008 сылларга) кыайталаабыттара. Аргентина — ФИФА турнирдарын барыларын кыйабыт үс сборнайтан (Бразилия уонна Франция) биирдэстэрэ: аан дойду чөмпүйэнээтин, Олимпиада оонньууларын уонна Конфедерациялар куубактарын; ону таһынан аргентиналар, эмиэ бразилиялар уонна французтар курдук, бэйэлэрин континеннарыгар ыытыллар күрэхтэһиилэри кыайталыы сылдьыбыттара.
Аргентина хамаандата устуоруйа тухары Бразилия, Уругвай, Германия уонна Англия хамаандаларын кытта утарсыытынан эмиэ биллэр. 
Сборнай хамаанда иһин саамай элбэх маатчы Хавьер Маскерано оонньообута (147 оонньуу). Сборнай бастыҥ бомбардира — Лионель Месси (70 мээчик).
2019 сыл балаҕан ыйын 19 күннээҕи туругунан ФИФА рейтинигэр сборнай 10-с миэстэни ылар.
2011 сыллаахтан сборнай хапытанаа — «Барселона» нападающайа Лионель Месси.
Бастакы хардыылар.
Аргентина сүүмэрдэммит хамаандата бастакы оонньуутун Уругвай хамаандатын кытта 1901 сыл ыам ыйын 16 күнүгэр оонньообута уонна 3:2 хоппута. Атын версияннан оонньуу 1902 сыл от ыйын 20 күнүгэр буолбут уонна аргентиналар кыайыыларынан 6:0 счетунан түмүктэммит.
1928 сыллаахха диэри Аргентина сүүмэрдэммит хамаандата Соҕуруу Америка эрэ иһинэн оонньообута. Континентан тахсан бастакы оонньуутун Лиссабоҥҥа Португалия хамаандатын кытта оонньообута (0:0). 
Хамаанда Америка куубагар.
Аргентина сүүмэрдэммит хамаандата Америка куубагын 46 турнирыттан 42-гэр кыттыбыта. Перуга 1939 сыллаахха, Бразилияҕа 1949 сыллаахха, Перуга 1953 сыллаахха уонна Колумбияҕа 2001 сыллаахха кыттыбатаҕа. Аргентина титулларынан аахтахха иккис сборнай буолар (14, Уругвай сборнайыгар 15 титуллаах). 175 оонньууттан 112 кыайбыта, 31-н хотторбута уонна тэҥнэһииннэн 32-ни түмүктээбитэ.
Месси, Лионель. Лионе́ль Андре́с Ме́сси (, ; төр. бэс ыйын 24 1987, Росарио, Аргентина) — Аргентина футболииһа, Испания «Барселона» кулуубун нападающайа уонна капитана , 2011 сыллаахтан — Аргентина сборнайын хапытаана. Лучший бомбардир в истории «Барселоны» и сборной Аргентины. Признаётся специалистами одним из лучших футболистов современности и одним из лучшиx игроков всех времён.
«Барселона» футболга академиятын иитиллээччитэ, бастакы хамаандаҕа 17 сааһыттан оонньуур. Онтон ыла кулуубу кытта Испания чөмпүйүөнүн уон титулун, УЕФА чөмпүйүөннэрин лиигатын түөртэ, Испания Куубагын алтата, Испания Суперкуубактарын аҕыста, Европа Суперкуубагын үстэ уонна Футболга Аан дойду кулууптарын чөмпүйэнээтин үстэ ылаттаабыта. УЕФА чөмпүйүөннэрин Лиигатын бастыҥ бомбардирын аатын алтата ылбыта уонна алтата — Испания чөмпүйэнээтин.
2005, 2007—2013, 2015—2017 уонна 2019 сылларга Аргентина бастыҥ оонньооччута буолбута, онтон бүтэһик уон наҕараадата кыраныысса таһынааҕы аргентинец быһыытынан иҥэриллибитэ. В 2009, 2010, 2011, 2015, 2017, 2018 и 2019 годах был признан лучшим игроком чемпионата Испании. 2009 сыллаахха УЕФА кулууптарын бастыҥ футболиһа буолбута. Эмиэ ол сылга Европа бастыҥ футболиһын быһыытынан «Көмүс Мээчиги» уонна ФИФА версиятынан аан дойдуга бастыҥ футболист быһыытынан «Бриллиант мээчиги» ылбыта. 2010 сыллаахха аан дойду бастыҥ футболиһа буолбута («ФИФА Көмүс мээчигин» бастакы ылааччы). 2011 сыллаахха эмиэ бастакыннан Европа бастыҥ оонньооччута буолбута. «Көмүс бутсаны» алтата туппута (2010, 2012, 2013, 2017, 2018, 2019).
2012 сыл кулун тутарыгар «Барселона» иһин оонньууларга рекорд охсубута — 234 гол. Ону таһынан 2011/12 сезонҥҥа Испания чөмпүйэнээтин рекордун олохтообута — 50 голу киллэрбитэ. В марте 2014 года побил 87-летний рекорд по количеству забитых голов в истории «Барселоны», доведя свой бомбардирский счёт до 371 гола. 2014 сыллаахха сэтинньи 22 күнүгэр Испания чөмпүйэнээтин голга рекордун куоһарбыта — 251 гол, (бу рекорд 59 сыл турбута). 2014 сыл сэтинньи 25 күнүгэр Чөмпүйүөннэр Лиигаларын рекордун куоһарбыта — 71 мээчик. 2017 сыл муус устарыгар 29 сааһыгар «Барселона» иһин оонньууга 500 голу киллэрбитэ уонна Испания футболун оннук рекорду биир кулууп иһин оонньууга олохтообут соҕотох оонньооччута буолбута. «Эль-Класико» уонна «каталония дербитин» устуоруйатыгар бастыҥ бомбардир.
Олоҕун олуктара.
Лионель Месси 1987 сыллаахха бэс ыйын 24 күнүгэр Росарио диэн Аргентина куоратыгар төрөөбүтэ. Аҕата — Хорхе Орасио Месси, ыстаалы уһаарар комбинаакка фабрика оробуочайа, ийэтэ — Селия Мария Месси (урукку араспаанньата Куччиттини), дьиэ сууйааччы. Икки убайдаах: Родриго уонна Матиас, уонна балтылаах Мария Соль. Икки тастыҥ быраата — уонна Максимилиано Бьянкуччи эмиэ футболистар.
Месси футболунан биэс сааһыттан дьарыктаммыта, аҕата эрчийэр любительскай «Грандоли» кулуубугар сылдьыбыта. Бастакы дьарыктарга эбэтэ Селия илдьэр эбит, дьиэ кэргэҥҥэ кини эрэ сиэнин футболист оҥоруон баҕарара; кэлин Лионель туох баар голларын киниэхэ аныыра.
Соҕуруу Америка футболга чөмпүйэнээтэ 1916. Соҕуруу Америка футболга 1916 сыллааҕы чөмпүйэнээтэ — Америка куубагын бастакы күрэхтэһиитэ, Аргентина киин куоратыгар Буэнос-Айреска буолбута. 1916 сыл от ыйын 2 Уругвай уонна Чили сүүмэрдэммит хамаандаларын ыккардыгар оонньууннан саҕаламмыта, от ыйын 17 күнүгэр Аргентина уонна Уругвай ыккардыларыгар оонньууннан түмүктэммитэ.
Бары түөрт хамаанда бэйэ бэйэлэрин кытта биирдиитэ оонньообуттара. Кыайыы иһин икки харах, тэҥнэһии иһин биир харах уонна кыайтарыы иһин нуул ааҕыллара.
Чөмпүйэнээт бары оонньуулара ХЭБА стадиоҥҥа Буэнос-Айреска буолуохтаах этилэр, ол эрээри Уругвай уонна Аргентина оонньуулара саҕаланаат биэс мүнүүтэ буолан баран тохтотуллубута — охсуһуу саҕаланан стадион мас трибуналара алдьаммыттара. Оонньуу сарсыныгар «Расинга» стадиоҥҥа Авельянедаҕа салҕаммыта. Тэҥнэһии буолбута (0:0), онон Соҕуруу Америка бастакы чөмпүйүөнүнэн Уругвай сүүмэрдэммит хамаандата буолбута.
Хамаандалар састааптара.
23 оонньооччулаах сайаапканы (ол иһигэр үс вратарь) Аргентина эрэ хамаандата биэрбитэ. Чили саамай аҕыйах киһилээҕи биэрбитэ (биир вратарь уонна 12 оонньооччу).
Facebook Watch. Facebook Watch ("Фейсбук Вотч"), видео көрдөрөр уонна стриминговай сервис, Facebook сүрүн экосистематыгар киирэн өҥө. 2019 сыл түмүгүнэн сүрүннээн АХШ, Канаада, Таиланд, Индонезия, Арассыыйа, Украина, Германия, Дьоппуон дойдуларын олохтоохторо тутталлар эбит. 
Саха Сиригэр кэнниҥи кэмнэргэ YouTube курдук тэҥҥэ туттар буолулар.
Гуруваюр.  
Гуруваяюр (ഗുരുവായൂര് (Малаялам тыла); Guruvayur (Английскай тыла)) — Индия Индуизм ытык куората.
Илиҥ Туркестан өрөгөйүн ырыата. Илиҥ Туркестан өрөгөйүн ырыата (уйгуурдуу "Қуртулуш Марши", ) — Илиҥ Туркестан (билигин Кытай Синьцзян-Уйгуур аптоном оройуона) киэҥник биллэр патриотическай ырыата. 1933 с. Мехмет Али Тевфик суруйбута. Бу ырыа Бастакы уонна Иккис Илиҥ Туркестан республикатын өрөгөйүн ырыата этэ. Билиҥҥи кэмҥэ Илиҥ Туркестан көҥүл буолуу иһин хамсааһын официаллык гимна. 
Бу гимн, уйгуур омугун былааҕын тэҥҥэ, Кытай территориятыгар туттуллара сатаммат.
Казахстаан өрөгөйүн ырыата. "Мин Казахстааным" () — тохсунньу 2006 с. ыла Казахстаан дойду өрөгөйүн ырыата. Композитора — Шамши Калдаяков Латиф, тыллара — Жумекен Нажимеденов, Нурсултан Назарбаев.
Stratton Oakmont. Stratton Oakmont (Стреттон Окмант), брокер, биржа иһигэр киирбэт брокерынан дьарыгырбыт тэрилтэ. Аан Дойдуга элбэх дьону албыннаабытынан биллибит, биллэн туран бөх акциалары ыарахан сыанаҕа атыылаһан баран инвестордары албыннаабытынан биллибит тэрилтэ. 
Бу тэрилтэ туһунан комедийно-драматическай киинэ уһуллубута 2013 сыллаахха Уолл Стрит бөрөтө диэн.
Сир олохтоохторо. Сир олохтоохторо (), документальнай киинэ, киһи уонна Айылҕа оҕолорун сыһыаннарын көрдөрөр. Үксүн кыыллар бырааптарын көмүскүүр. 2005 сыллаахха экоактивистар уонна кыыллары көмүскээччилэр көмөлөрүнэн уһуллубут.
Dodge. Dodge (Додж), АХШ массыына оҥорор тэрилтэтэ, араас легковойтан саҕалаан, джиптарга тиийэ оҥорор. 100% акцията уонна бас бэринэр тэрилтэтэ Крайслер тэрилтэтин бөлөҕө буолар.
Ол аннынан чэпчэки массыыналар, пикаптар, коммерческай массыыналар үлэлииллэр. Компания 1900 сыллаахха автомобильнай комплектары үлэҕэ киллэриигэ дотж тэриллибитэ. 1914 сыллаахха массыыналарын ыытыы саҕаламмыта. Хампаанньа 1928 с.Thewrds корпорация атыыламмыта, 1997 сылтан 2008 сылга диэри омук тылын састаабыгар киирбитэ, оттон билигин Fiат- Chrest компания сорҕото буолар. Саҥа логотипаҕа Рам мааркалаах «Dodd» диэн суруктаах: эргэ логотип (баһа толсторга) билигин Рам мааркалаах массыынаҕа туһаныллар.
Dodge Charger — хампаанньа оҥорон таһаарар массыыната улаханнык айгырыыр. Кини айар идеята 1964 с.335 күүстээх хамсатыылаах двигателинэн сэбилэммит «быччыҥнар» диэн эпикээссийэ оҥоһуллубутун кытта үөскээбитэ. Модель олус тигистэ, тоҕо диэтэххэ, массыына атын американскай оҥорооччулар эмиэ маннык моделлары оҥорорго быһаардылар. Концепт Чуорка (1965 с.) Диоднай блогу төрдүгэр олоҕуран, автомобиль серияҕа барбыт.
Dodge Journey — Үөһээ Бүлүү кроссовера, выпускаем FLC 2008 сылтан. Автомобиль 2007 сыллаахха Франкфурга автосалоҥҥа бэриллибитэ. Бастаан Америка ырыынагар барара былааннаммыта эрээри, атын рыноктарга баар Fiatemonт курдук буолбута.
Мин Тывабын. "Мин Тывабын" () — 2011 сылаахтан ыла Тыва республикатын өрөгөйүн ырыата.
Kraft Heinz Company. Kraft Heinz Company, АХШ саамай улахан ас оҥорор тэрилтэтэ, планета үрдүнэн иккис миэстэ буолар улаханынан (Nestlé кэнниттэн). Бу тэрилтэ ас оҥорон табаардара 180 омук дойдуларыгар атыыланар, ол иһин акциата улаата турар. Саха Сирин олохтоохторо Бу тэрилтэ акциятын атыылаһаллара ордук курдук брокер нөҥүө.
Nestlé. Nestlé (Нестле), Швейцария саамай улахан ас оҥорор тэрилтэтэ, планета үрдүнэн саамай улахан элбэх бааһыналаах уонна рыночнай өлүүлээх тэрилтэ ас оҥорор секторга. Веве куоратка салалтата базаланан олорор. 
Акциялара наар үрдүү турар, брокер нөҥүө Саха Сирин дьоно ылалларыгар сүбэлэнэр.
Nestle ас империятын сүрүн салайааччылар BlackRock, Mitsui Group, Wells Fargo.
Danone. Danone (Данон), Франция саамай улахан ас оҥорор тэрилтэтэ уонна аан дойдуга саамай улахан йогуртары оҥорор тэрилтэ. Салалтата — Париж.
PepsiCo. PepsiCo (ПепсиКо), АХШ биир улахан соктары уонна астары оҥорор тэрилтэтэ, Аан Дойдуга биир улахан Пепси сок маркатын бас билээччи уонна Lays чипсылары бас билээччи.
Улахан конгломерат буолар, 217 омук дойдуларыгар үлэлиир. Аатырбыт Fortuna 500 компоненыгар киирэр.
Салалтата — Нью Йорк.
Ок Сиэ. Ок Сиэ (Ok, Sie эбэтэр ОкСиэ), Хаҥалас улууһун ас уонна йогурт оҥорор тэрилтэтэ. Стартап. Салалтата — Покровскай. 
Хаҥалас Ас тэрилтэ бас билиитигэр киирэр.
Хаҥалас Ас. Хаҥалас Ас (толору аата СХПК "Ханалас Ас"), тэрилтэ, 2010 сылтан ыла үлэлиир, 2016 сылтан ыла кыра Бизнес кэккэлэригэр үлэлиир (НАЛОГ төлөбүрүн дааннайынан). Салалтата — Покровскай, һобуоттар — Мохсоҕоллооххо.
Якутский гормолзавод. Якутский Гормолзавод ("Дьокуускайдааҕы үүт һобуота"), тэрилтэ, араас үрүҥ аһы: суораты, кэпиири, йогурту, үүтү уонна да атын бородууксуйаны оҥорор. Хас даҕаны ааты мааркатын уонна бириэнин бас билэр, олортон биирдэстэрэ Молочный дождик маарка 2004 сылтан ыла биллэр.
Сүрүн саайта http://ygmz.ru/
Сибойл. СибОйл ("Сибойл" эбэтэр "Сибоил", сороҕор "SibOil"), ниэп тэрилтэтэ, Дьокуускай куоратка 1998 сыллаахха тэриллибитэ. Билиҥҥи туругунан биир улахан АЗС сетьтэрин бас билэр Саха Сиригэр.
Салалтата — Дьокуускай.
Саайта https://xn--90anbmnp.xn--p1ai/
Туймаада Нефть. Туймаада Нефть ("Tuymaada Neft", "Tuimaada Neft"), тэрилтэ, Саха Сирин саамай улахан уонна бөдөҥ бензин, ниэп таһар тэрилтэтэ. Ону таһынан Саха Сиригэр элбэх АЗС сетьтэрин бас билэр.
Салалтата — Дьокуускай. 
Сүрүн саайта http://tuneft.ru/
Саханефтегазсбыт. Саханефтегазсбыт (английскайдыы "Sakhaneftegazsbyt" эбэтэр грамматически сөптүк "Sakha oil and gas corporation"), Саха Сирин биир улахан ниэп тэрилтэтэ. Элбэх АЗС бас билэр. Салалтата — Дьокуускай.
Сүрүн саайта https://xn--80aaaeilas3cxbihgul1i.xn--p1ai/
ЯТЭК. ЯТЭК (ол эбэтэр ПАО «Якутская топливно-энергетическая компания», , улахан ниэп уонна гаас тэрилтэтэ, Саха Сиригэр уонна Арассыыйа үрдүнэн биир улахан оттук ниэп уонна гаас бас билээччитэ. Бүлүү улууһугар гааһы уонна ниэби хостооччу. Үгүс улуустарга сүрүн хааччыйааччы.
Салалтата — Дьокуускай.
Сүрүн саайта http://www.yatec.ru/
Самохин Фёдор Иванович. Самохин Фёдор Иванович (1918–1992) — Советскай суруйааччы, ССРС Суруйааччыларын союһун чилиэнэ.
Аҕа дойду улуу сэриитин туһунан кэккэ уус- уран айымньылар автордара, кинилэр ортолоругар «Чолпонбай» Советскай Союз Геройа Тулебердиев хорсун быһыытын туһунан сэһэни ылбыта, хас да хос хатылааһыны тулуйбута. Киргизскай Советскай литератураны пропагандалааһыҥҥа уонна сайыннарыыга актыыбынай кыттыыны ылбытын иһин Киргизия Верховнай Советын Президиумун үс Бочуотунай грамотатынан наҕараадаламмыта.
Туһаныллыбыт литература.
Самаганов Дженбай. Писатели Советского Киргизстана (биобиблиографический справочник) / под ред. Жиркова А. В. — Фрунзе: Кыргызстан, 1969. — С. 386. — 644 с. — 24 000 экз.
Halliburton.  Halliburton (Һаллибөртон), АХШ улахан мультинационал тэрилтэтэ, 180 омук дойдуга бензин атыылыыр уонна таһар. 
Салалтата — Хьюстон (АХШ), Дубай (ХАЭ).
VEON. VEON(урукку аата Вымпелком) - СНГ, Азия уонна Африка дойдуларыгар телекоммуникационнай активтары хонтуруоллуур холдинг хампаанньата.
Бөлөххө " Вымпел- коммуникация «диэн Арассыыйа суотабай оператора, Украина» Киевстар «[4], СНГ сотовай оператордара (Билайн бренд аннынан үлэлииллэр), Баҥкладешка Banglalink уонна Пакистаҥҥа Jazz диэн бреннарынан үлэлииллэр. 2018 сылга холдинг аан дойду үрдүнэн 210 мөлүйүөн клиеҥҥэ өҥөнү оҥорор. Саамай улахан акционера - " Альфа- групп».
Компания Бермуд арыыларыгар регистрацияламмыта, Штаб- квартирата Амстердамҥа баар.
Alfa Group. Alfa Group (Альфа Групп), Недерланд тэрилтэтэ, Лүксембург уонна АХШ дойдуларыгар базаланан олорор. Арассыыйаҕа Veon, Альфа Банк, уонна сетевой ретейлары бас билэр.
Pfizer. Pfizer (Пфайзер), Америка саамай улахан уонна Аан Дойдуга биир саамай улахан эмтэри оҥорор тэрилтэ. Элбэх эмнэри оҥорор, олор ахсааннарыгар виагра.
Интер РАО. Интер РАО, Арассыыйа энергетическай тэрилтэтэ, биир улахан тэрилтэ.
Энел Арассыыйа. Энел Арассыыйа (, ), улахан энергетическай тэрилтэ, Арассыыйаҕа уонна Украинаҕа рыноктарыгар үлэлиир, Enel тэрилтэ бөлөҕөр киирэр.
Enel. Enel, Италиа энергетическай тэрилтэтэ, 18 омук дойдуларыгар Siemens филиаллаах, олор ахсааннарыгар Арассыыйаҕа Enel Russia тэрилтэни бас билэр.
Nikola Corporation.  Nikola Corporation , АХШ массыына оҥорор тэрилтэтэ, сыала уонна соруга электрокардары уонна электрофуралары сайыннарыахтаах, 5G технологиянан айанныыр, ол эбэтэр суоппара суох.
Nio. Nio (Nio Motor эбэтэр Нио Сотор), Кытай электрокардары уонна электрофуралары оҥорор тэрилтэтэ, 5G нөҥүө эмиэ ыраахтан смартфон нөҥүө салайыахха сөп. Бу тэрилтэ акциялара Нью Йорк уонна Шанхай биржаларыгар үрдүк маржалаахтар, ол эбэтэр инвестордарга көрдөрүүтэ үчүгэй.
Alibaba Group. Alibaba Group, Кытай саамай улахан интернет маҕаһыына уонна Аан Дойдуга биир улахан. Туспа бэйэтэ венчурнай фондалаах. Сүрүн акционера 25% акциатын Softbank тутар. Алибаба Групп үксүн онлайн-маркетплейстарынан биллэр. Саамай биллэрдэриттэн биирдэһэ Taobao буолар, киин сир сибээскэ аналлаах интернет-маҕаһыын. Tmall диэн бренддээх бородууксуйаны атыылыыр маҕаһыын. Ону тэҥэ, 1688.com диэн оптом атыылыыр маҕаһыын баар. Бу барыта биир ситимнээхтик үлэлиир уонна Аан Дойду үрдүнэн миллиарданан долларынан сыаналаналлар.
Moderna. Moderna, АХШ биотехнологиятын уонна фармация сайыннарар тэрилтэтэ, РНК нөҥүө эмтэри оҥорор.
Bilibili. Bilibili (БилиБили эбэтэр Байля Байля, ), B Site (B) диэн аатынан эмиэ биллэр — Кытайга үлэлиир видеону көрөргө уонна тарҕатарга аналлаах интэриниэт саайта (YouTube курдук). Ким баҕарар видео угар уонна көрөр кыахтаах. Тэрилтэтэ Шанхай куоракка баар.
Лукойл. «Лукойл», Арассыыйа иикис улахан ниэп тэрилтэтэ (Роснефть кэнниттэн). Хампаанньа аата ниэби хостуур куораттарын аатыттан тахсыбыт (Лангепас, Урай, Когалым) уонна ойл - ааҥылыйа тылыттан ниэп диэн.
«Эксперт» сурунаал ааҕыытынан 2020 сыллахха Арассыыйа ниэп хостууруттан иккис этэ. 2007 сыллахха Арассыыйа ордук элбэх кэриҥ ниэпи хостуур этэ, Роснефть ЮКОС хампаанньатын атыыласпытын кэннэ бастаабыта. 
Төбө офиһа Москва куоракка быыр.
Хабаровскай кыраайга протестар. Хабаровскай кыраайга протестар, От ыйын 11 2020 чыыһылатыттан күн аайы буолаллар, Москваны утары. Протестар Сергей Фургал губернаторын Путин ыйааҕынан киһини өлөрүүгэ балыйбыттарын кэнниттэн.
Финам. Финам (), Арассыыйа биир улахан брокера, Аан Дойдуга биир улахан инвестиционнай контора буолар.
Андьэла Дэвис. Андьэла Дэвис эбэтэр Анджела Дэвис (, 1944–), Америка коммунистическая партиятын кыттыылааҕа. Алдьархайдаах дьахтар Лолита Леброн () курдук.
Русгидро. Русгидро, Арассыыйа энергетическай тэрилтэтэ, үгүс гидростанциялары дойду иһигэр бас билэр.
Салалтата — Красноярскай куоратка.
Юнипро. Юнипро (), Арассыыйа биир улахан энергетическай тэрилтэтэ.
Русал. Русал (Rusal), Арассыыйа саамай улахан уонна Аан Дойдуга биир саамай улахан алүминий тимирэ оҥорор уонна атыылыыр тэрилтэ. Атыылаһар дойдулара Хоту Америкаттан саҕалаан, Европаҕа уонна Азияҕа тиийэ.
Анастасия Нукзариевна Шевченко. Анастасия Нукзариевна Шевченко, Арассыыйа уопсастыбатын уонна политическай хамсааһынын тэрийээччи, политическай хаайыылаах, суобас сүгээччитэ. Алтынньы 23 күнүгэр 1979 сыллаахха Джида куоратка Бүрээтийэ республикатыгар төрөөбүтэ, билигин Ростов Доҥҥа куоратыгар хаайыыга сытар, политическай көрүүннэн.
Мемориал (тэриллии). Мемориал () — Норуоттар икки ардыларынааҕы киһи быраабын көмүскүүр уонна политическай репрессиалары үөрэтэр институт буолар, улахан 36 омук сиригэр үлэлиир тэриллии. Арассыыйаҕа Владимир Путин ыйааҕынан соччото суоҕунан ааҕыллар тэриллии, былааһы утары барар диэн.
Мемориал тэриллии үксэ Франция, АХШ, Улуу Британия, Соҕуруу Корея үбүлээһининэн олорор, уонна Арассыыйа оппозиционнай көрүүлээх дьонноруттан.
Wendy’s. Wendy’s (Венди'с), АХШ биир улахан фастфуд ресторана, 42 омук дойдуларыгар үлэлиир, ол эрэн 80% ресторана Хоту Америка континеныгар баар (АХШ, Канаада, Мексика).
Abbvie. Abbvie (Эбвии), АХШ биофармацефтика тэрилтэтэ. 2013 сыллаахха Abbott Laboratories диэн тэрилтэттэн араарыллан тэриллибит.
Ситим-сирэ: abbvie.com
BigCommerce. BigCommerce (Улахан Коммерция, БигКоммерц), АХШ биир тэрилтэтэ, SaaS бизнеһынан дьарыгырар.
Accenture. Accenture, Ирландия саамай улахан консалтинговай тэрилтэтэ, 450 тэрилтэҕэ 86 омук дойдутугар стратегияны былааннааһыҥҥа, бизнес-процестары тупсарыыга, килийиэннэри кытта үлэҕэ, персонаалы салайыыга аутсорсиҥ быһыытынан консультациялары ыытар. 
Регистрациаламмыт сирэ - Дублин (Ирландия), салалтата - Нью Йорк (АХШ) куоракка баар. Штаатыгар 506 тыһ. кэриҥэ киһи баар.
Altria Group. Altria Group (Альтриа Групп), АХШ биир улахан табах уонна пиибэ оҥорор тэрилтэтэ, 200 тахса табах уонна пиибэ, арыгы мааркаларын бас билэр.
Акциалара наар улаата турар, 45% акциялара көҥүл эргийэр. ВТБ уонна Тинькофф нөҥүө Саха Сиригэр олорон атыылаһыахха сөп.
1929 сыллааҕы Фонда рынога сууллуута. 1929 сыллааҕы Фонда рынога сууллуута, АХШ уонна Аан Дойду остуоруйатыгар кэмигэр саамай улахан фондовай сууллуу буолар. Сууллубут биричиинэтэ - мыыла үллүүтэ, акциялар уонна облигациалар аһары сыаналара үрдээн дьиҥнээх экономика секторыгар эппиэттээбэт буолан хаалан, дьиҥ экономика секторыттан тэйэн хаалыылара.
1929 сыллааҕы Фонда рынога сууллуута устунан Улуу депрессия кэмин саҕаланыытын саҕалаабыта. Сүүһүнэн мөлүйүөн дьон үлэтэ суох хаалан дьадайыыны билбиттэрэ. Кэнники экономическай кризискэ кубулуйан 1939 сыллаахха дылы барбыта уонна 100 тахса омук дойдуларыгар биллибитэ.
Нөрүөн Нөргүй, Чечня. Нөрүөн Нөргүй, Чечня (), документальнай киинэ ЛГБТ уолаттары уонна кыргыттары Чечняҕа Рамзан Кадыров ыйааҕынан репрссиалыылларын туһунан, Владимир Путин көҥүл биэриитинэн. 
2013-2018 сыллардаахха Чечняҕа уопсайа биллэринэн 1876 гейдары уонна 1239 лесбиянкалары сүтэрбиттэр, сабаҕалааһын быһыытынан өлөрбүт буолуохтарын сөп. Олор ахсааннарыгар Зелимхан Бакаев диэн Чечня биллэр ырыаһыта уонна "Аня" диэн биир биллэр тойон кыыһа. 
Киинэҕэ Максим Ляпунов (Максим Лапунов) диэн нуучча уолун чеченнэр тутан ылан пыткалаан өлөрөргө соруналлар, ол иһин Канаада тойотторо семьятын барытын куоттараллар. 
Чечен гейдэрин уонна лесбиянкаларын Ольга Баранова диэн ыраас дууһалаах дьахтар быыһыыр, быһалыы Канаада уонна Испания тойотторун кытта билсэн. Ол эрэн Чечняттан Кадыров ыйааҕынан Оляны эмиэ сүтэрэргэ уураах тахсыбытын билэн, Улуу Британияҕа куотар. 
Киинэни оҥорбут HBO киинэ устар бөлөҕө уонна араас активистар. 
Ольга Баранова көмөтүнэн Канаадаҕа 151 лесбиянкалар уонна гейдар куоппуттара.
Зелимхан Закаев. Зелимхан Бакаев, Чечня ырыаһыта, 2017 сыллаахха сүппүт Рамзан Кадыров гейдары уонна лесбиянкалары утары репрессия ыытар кэмигэр.
Сиһилии Зелимхан Бакаев сүтүүтэ.
Зелимхан Бакаев сүтүүтэ. Зелимхан Бакаев сүтүүтэ Чечняҕа уонна Аан Дойдуга улахан айдаан аймалхан таһаарбыта. Арассыыйа полициаларга баччааҥҥы дылы уголовнай дьыала тэрийэллэриттэн аккаастаналлар. 
Чечняҕа гейдары уонна лесбиянкалары утары репрессиялар ыытыллар кэмигэр сүппүт.