mariaria/ykt_dataset huggingface dataset:
Иванов Коммунар Николаевич. Иванов Коммунар Николаевич (1936 с, олунньу 29 күнэ, Түбэй нэһилиэгэ, Сунтаар оройуона, Саха АССР – 2011 с.), РСФСР норуотун үөрэҕириитин туйгуна. РФ үтүөлээх учуутала. 
Олоҕун олуктара.
1936 с. олунньу 29 күнүгэр Сунтаар оройуонун Түбэй нэһилиэгэр төрөөбүтэ.
1961 с. Саха государственнай университетын физико-математическай факультетын математика салаатын бүтэрбитэ. 
Бастаан үлэлиэҕиттэн, оҕо хайдах бэлэмнээҕиттэн көрөн, сорудахтары барыларыгар биир халыыбынан буолбакка, билэриттэн көрөн, үөрэтэрэ. Сороххо дириҥэтэн, сороххо чэпчэтэн сорудахтары биэрии көдьүүстээҕэ тута биллибитэ. Учууталлыырын устатыгар Үөһээ Бүлүүтээҕи физико-математическай оскуоланы кытары хардарыта сибээһин быспатаҕа. Иванов К.Н. үөрэтэлээн, иитэлээн таһаартаабыт оҕолоруттан физиктэр, математиктар, учуонайдар, элбэх киһи иитиллэн тахсыбыттара, олор өрөспүүбүлүкэ оскуолаларыгар, научнай тэрилтэлэригэр ситиһиилээхтик үлэлии сылдьаллар, бары Коммунар Николаевиһы наставниктарынан ааҕыналлар.
Коммунар Николаевич Саха Өрөспүүбүлүкэтин уонна российскай научнай семинардарга, конференцияларга оскуола учууталын быһыытынан бэйэтин ньыматын элбэхтик дакылааттаабыта, ол үлэлэр бэчээттэнэн тарҕаммыттара
Наҕараадалара уонна ытык ааттара.
РСФСР норуотун үөрэҕириитин туйгуна.
Федерация үтүөлээх учуутала (2004)
Кини туһунан.
1. Афанасьев А., Учуутал өрөгөйө, дьоло. [Элгээйи орто оскуолатын математикаҕа учуутала, РФ үтүөлээх учуутала Иванов Коммунар Николаевич туһунан] - : , //Сунтаар сонуннара. . - 2005. - Тохсунньу 15 күнэ-С. 2;
2. Иванов Коммунар Николаевич. Учуутал дьоло - үөрэппит оҕолорун махтала. [ахтыылар] - Сунтаар: Сунтаардааҕы типография, 2022
Никифоров Лука Григорьевич. Никифоров Лука Григорьевич, (1934 с. Элгээйи нэһилиэгэ Сунтаар оройуона Саха АССР – 2017 с) . Педагогическай наука кандидата, старшай учуутал, Саха Өрөспүүбүлүкэтин үөрэҕириитин үтүөлээх үлэһитэ, РСФСР норуотун үөрэҕириитин туйгуна. 
Олоҕун олуктара.
Сунтаар оройуонун Элгээйи нэһилиэгэр төрөөбүтэ. 
Элгээйигэ орто оскуолатын бүтэрээт, Благовещенскай куоракка педагогическай институт физико-математическай факультетыгар киирбитэ, математик идэтин ылбыта. Уопсай педагогическай үлэтин ыстааһа 45 сыл, онтон директоры үөрэх чааһыгар солбуйааччынан  25 сыл, уоннааҕытын дириэктэринэн үлэлээбитэ.
Лука Григорьевич үрдүк квалификациялаах, дириҥ билиилээх, педагог-новатор. Оскуолаларга үөрэтии-иитии саҥаттан саҥа ньымаларын көрдөөн, олоххо киллэриигэ, үөрэтии процеһынан науканы кытары сибээстээһиҥҥэ элбэх үлэлэрдээх. Элгээйи орто оскуолата икки төгүллээн «Өрөспүүбүлүкэ бастыҥ оскуолата» аатын сүкпүтэ, биир төгүл «Сыл бастыҥ оскуолата» диэн Бүтүн Россиятааҕы көрүү-конкурс лауреатынан буолбута. Ол сылларга үөрэтии ноосфернай ньымаларыгар экспериментальнай площадка быһыытынан үлэлээбитэ.
Лука Григорьевич Дьокуускайга 1993 с. ЮНЕСКО аан дойдутааҕы конференциятыгар оскуола үлэтин туһунан дакылаат аахпыта. Оскуола Айылҕатын Түмэлэ бүтүн Россияҕа сураҕырар. Никифоров Л.Г. өрөспүүбүлүкэҕэ ыытыллыбыт үрдүк таһымнаах научнай, педагогическай конференцияларга уонча дакылааты үрдүк таһымҥа ааҕыталаабыт ааптар. 1995 с. түүр норуоттарын Конгреһыгар Москваҕа кыттыыны ылбыта, Саха норуотун Ансамблеятын бары түмсүүлэрин кыттыылааҕа, чилиэнэ.
Николаев Егор Михайлович. Николаев Егор Михайлович, (1926 с. муус устар 4 күнэ - 2018 с. Күүкэй нэһилиэгэ, Сунтаар оройуона) Саха АССР РСФСР, САССР оскуолаларын үтүөлээх учуутала, Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуотун үөрэҕириитин туйгуна, Сунтаар улууһун Бочуоттаах олохтооҕо. 
Олоҕун олуктара.
1926 с. муус устар 4 күнүгэр Сунтаар оройуонун Күүкэй нэһилиэгэр төрөөбүтэ
1954 с. Дьокуускайдааҕы педагогическай институт саха тылын уонна литературатын салаатын үөрэнэн бүтэрбитэ. Учууталлыыр үлэтин сити сыл Сунтаардааҕы үлэлиир ыччат киэһээҥҥи оскуолатыгар дириэктэринэн саҕалаабыта. Онтон ыла 50-ча сыл устатыгар Егор Михайлович оройуон араас оскуолаларыгар үөрэх чааһын сэбиэдиссэйинэн, дириэктэринэн үрдүк таһаарыылаахтык үлэлээбит салайааччы. Элгээйи 8 кылаастаах оскуолатыгар саха фольклорун үөрэппитэ, тойукка, үҥкүү тылын этэргэ оҕолору уруок быһыытынан үөрэппитэ. Кини үөрэтэр ньыматын туттан , Кутана орто оскуолатыгар фольклор, тойук кылааһа эмиэ аһыллан үлэлиир буолбута. Төрөөбүт тылы, фольклору үөрэтиигэ Элгээйи бастакы сүһүөхтээх ааптарскай оскуолатын үлэтин уопута Саха Өрөспүүбүлүкэтин оскуолаларыгар холобур быһыытынан киэҥник тарҕатылынна. Егор Михайлович хас да методическай пособиелар ааптардара. Тойбохой интэринээт-оскуолатыгар дириэктэринэн кэккэ сылларга уһулуччу ситиһиилээхтик үлэлээбитэ.
Үүнэр ыччаты үөрэтиигэ, иитиигэ, саха норуотун уус-уран айымньытын пропагандалааһыҥҥа, тарҕатыыга уһулуччу үтүөлээх Николаев Е.М. РСФСР, САССР оскуолаларын үтүөлээх учууталын, норуот үөрэҕириитин туйгунун ааттара иҥэриллибитэ. Сунтаар улууһун Бочуоттаах олохтооҕо, «Саха-Азия» фондатын стипендиата, элбэх мэтээллэр, знактар хаһаайыннара. Биллиилээх норуот ырыаһыта, үҥкүү тылын этиитин сураҕырбыт маастара.
Самсонов Парфений Никитич. Самсонов Парфений Никитич, (1898 с. олунньу 19 күнэ – Күүкэй с. Сунтаар улууһа, Саха АССР – 1981с.) , РСФСР үтүөлээх учуутала, Саха АССР үтүөлээх учуутала, Үлэ Кыһыл Знамята, Бочуот Знага уордьаннар кавалердара. 
Олоҕун олуктара.
1898 с. олунньу 19 күнүгэр Сунтаар улууһун Күүкэйигэр төрөөбүтэ.
Элгээйи 2 кылаастаах миссионерскай оскуолатын, онтон духовнай семинарияны бүтэртээбитэ. 
1920-1928 сс.- Күүкэйгэ, Кутанаҕа, Элгээйигэ оскуолалар арыллыыларыгар көмөлөһөн оҕолору үөрэтиспитэ. Өссө 1920 сылтан ити нэһилиэктэргэ волревком чилиэнэ үһү. 1924-1928 сс. Элгээйигэ учууталлыыр, кыраайы үөрэтэр Түмэли, драма куруһуогун тэрийэр, үөрэҕэ суохтары үөрэхтээһиҥҥэ кыттыһар.П.А. Ойуунускай көмөтүнэн Парфений Никитич учуутал куурсугар Москваҕа үөрэнэр. Онно А.В. Луначарскай, Н.К. Крупская о.д.а. биллиилээх деятеллэр лекцияларын истэр.
1930 с. - Дьокуускайга опытнай көрдөрүүлээх оскуоланы аһан 8 сыл үлэлэппитэ. Ол оскуола үөрэнэр кинигэлэрин, программаларын ырытан оҥортообута. 1938-1946 сс. педучилище преподавателэ, дириэктэрэ. Дириэктэрдии олорон училищеҕа эбээн оҕолорун төрүт тылларынан үөрэтэр отделениены аһар.
1941 с. - Парфений Никитич тус бэйэтин билиитин байытар сыалтан, 1941 с. пединституту бүтэрэр. 1938 сылтан кэргэниниин Надежда Евменьевналыын 1-2 кылаас оҕолоругар үөрэнэр учебнигы бэлэмнииллэр.
1944 с. - Дьокуускайдааҕы педучилище директора. 
1946-1948 сс. Самсонов П.Н. пединститут старшай преподавателэ.
1948 с. - Наркомпрос Самсоновтары Хатаска саҥа тииптээх сахалыы оскуоланы тэрийтэрэ ыытар. 8 смыл Хатас оскуолатын директорынан үлэлиир. 1,2,3 кылаастарга нуучча тылын учебнигын, 4 кылаастарга саха тылын учеьнигын суруйаллар. Самсоновтар Хатас оскуолатыгар оҥорон, тутта сылдьыбыт учебниктара бэйэлэрин суолталарын билиҥҥэ диэри сүтэрэ иликтэр. Оҕолорго аналаах учебниктар 9-10 төгүл, П.Н. Самсонов суруйбут "Букубаара" 7 төгүл бэчээттэнэн тахсыбыттара.
!дь:тан тахса научнай үлэлэр ааптардара.
Парфений Никитич уонна Надежда Евменьевна Самсоновтар албан ааттаах педагогическай үлэлэрин кинилэрин оҕолоро, сиэннэрэ, хос сиэннэрэ салгыы сылдьаллар.
Үйэтитии.
Парфений Никитич уонна Надежда Евменьевна Самсоновтар ааттара Хатас орто оскуолатыгар иҥэриллибитэ (1995 сыл).
Никифорова Надежда Митрофановна. Никифорова Надежда Митрофановна (1931 с.). РСФСР норуотун үөрэҕириитин туйгуна. Саха АССР оскуолаларын үтүөлээх учуутала. 
Олоҕун олуктара.
1931 с. төрөөбүтэ. Сиэйэ сэттэ кылаастаах оскуолатын , Бүлүүтээҕи педагогическай училищены ситиһиилээхтик бүтэрбитэ. Учуутал идэтин ылан, бастаан Бүлүү оройуонугар алын кылаас учууталынан үлэлээбитэ. 1954 сыллаахха Благовещенскай куоракка пединституту бүтэрэн, төрөөбүт оройуонугар эргиллэн, Элгээйи орто оскуолатыгар 40-ча сыл тохтоло суох үлэлээбитэ. Географ учуутал үөрэтэр үлэтин ыччаты төрөөбүт кыраайы таптыырга, араас туристическай айаннары тэрийэн, айылҕаны харыстыырга систиэмэлээх үлэни ыыппыта, нэһилиэккэ бастакы географическай площадка, оскуолаҕа бастайааннайдык үлэлиир туристическай куруһуок үлэлээбитэ. Надежда Митрофановна «ССРС Туриһа» диэн бэлиэнэн наҕараадаламмыта, ССРС Географическай обществотын дьиҥнээх чилиэнинэн быыбардаммыта. Саха Өрөспүүбүлүкэтин биллиилээх географтара С.Е. Мостаховтыын, В.Л. Сенькинниин өрөспүүбүлүкэ устун үөрэнээччилэри үөрэтэр-сайыннарар, биллэрэр сыаллаах айаннарын сыллата тэрийсибитэ. 1976 с. Москваҕа Аан дойду Географическай Обществотын конгреһыгар кыттыбыта, онтон Ленинградка Бүтүн Сойуустааҕы географтар түмсүүлэригэр Саха сирин географтарын үлэлэрин опытын туһунан дакылаат аахпыта. Ноосфернай-экологическай үөрэтии ньымалара диэн методическай үлэтэ географ-учууталларга күннэтэ туттуллар пособиенан буолла.
Суруйуулара, кинигэлэрэ.
Никифорова Н. М., Учуутал - олоххо саамай туһалаах идэ. [ахтыы] - : , //Забота-Арчы. . - 2020. - Ахсынньы 21 күнэ-С. 21;
Кини туһунан.
Сказ о славной сельской учительнице. [Об отличнике народного образования РСФСР, заслуженном учителе РС (Я), учителе Эльгяйской средней школы Надежде Митрофановне Никифоровой] - : , //Сунтаар сонуннара. . - 2006. - Балаҕан ыйын 5 күнэ-С.3;
Николаева Римма Александровна. Николаева Римма Александровна, (1935 с. Сунтаар нэһилиэгэ Сунтаар оройуона Саха АССР – 2017 с.). РСФСР норуотун үөрэҕириитин туйгуна, Сунтаар оройуонун Бочуоттаах олохтооҕо. 
Олоҕун олуктара.
Сунтаар нэһилиэгэр төрөөбүтэ. 
Үөрэҕэ - Сунтаар орто оскуолата, Бүлүү педагогическай училищета уонна Магаданнааҕы педагогическай институт.
Педагогическай үлэтэ: Илимниир, Бордоҥ, Сунтаар 2 №-дээх орто оскуолаларыгар учуутал уонна пионер баһаатай, Сунтаар 1№-дээх орто оскуолатыгар математика уонна алын кылаас учуутала, В.Г.Павлов аатынан Сунтаар алын сүһүөх оскуолатыгар алын кылаас учуутала, социальнай педагог, оскуола музейын салайааччыта. 
Римма Александровна оҕону алын сүһүөх кэрдиискэ үөрэтиигэ уһулуччу бэлэмнээх, баай методическай опыты мунньуммут, үөрэтии хаачыстыбатын үрдэтиигэ сыламтата суох саҥаттан саҥа ньымалары көрдөөн булан, практикаҕа сатабыллаахтык туттар педагог быһыытынан биллэр.
Римма Александровна оройуон, нэһилиэк общественнай олоҕор мэлдьитин саамай активнай кыттыыны ылан кэлбитэ: оройуон Сэбиэтин дьокутаатынан, партийнай тэрилтэ сэкиритээринэн 10-ча сыл, оройуон уонна нэһилиэк дьахталларын сэбиэтин бэрэссэдээтэлинэн 21 сыл үлэлээбитэ. Дьахталлар VIII сийиэстэрин делегата. Үгүс сылларга народнай суут сэтээтэлэ, «Народнай суут Бочуоттаах сэтээтэлэ», хас да сыл оскуола үлэһиттэрин идэлээх Сойуустарын олохтоох тэрилтэтин бэрэссэдээтэлэ. 
Норуот үөрэҕириитигэр сүдү кылааты киллэрбит, общественнай үлэлэргэ активист, убаастанар методист-учууталбыт .Сунтаар алын сүһүөх оскуолатыгар үлэлиир сылларыгар "Төрөппүт", "Дьиэ кэргэн" диэн ааттаах оскуолаҕа үлэлиир программалар ааптардарынан буолбута. Үлэтин элбэхтик улуус социальнай педагогтарыгар, учууталларыгар семинардарга, маастар кылаастарга тарҕатара. 
В.Г.Павлов аатынан Сунтаар алын сүһүөх оскуолатыгар Владимир Гаврильевич Павловка анаммыт мусуойу хомуйан, тэрийэн, улэлэтэ сылдьыбыта. В.С Николаев аатынан Сунтаардааҕы народнай театр попечителэ этэ. 
Кини туһунан.
Николаева М., Өйөһөн-Өйдөһөн олоруоҕуҥ. [улуус бочуоттаах гражданина, РФ норуотун үөрэҕириитин туйгуна, дьахтар сэбиэтин чилиэнэ, Сунтаар начаальнай оскуолатыгар социальнай педагог Римма Александровна Николаева туһунан] - : , //Сунтаар сонуннара. . - 1996. - Олунньу 10 күнэ-С.3;
Кулууп уола - норуот уола / Сост. Михалева Н.В. - Якутск; Смик Мастер полиграфия, 2012.- 207 с.
Павлов Клим Васильевич. Павлов Клим Васильевич, (1942 с. алтынньы 5 күнэ, Сиэйэ нэһилиэгэ, Сунтаар улууһа, Саха АССР), Российскай Федерация үтүөлээх учуутала, Үлэ Кыһыл Знамята уордьан кавалера, Сунтаар улууһун Бочуоттаах олохтооҕо. 
Олоҕун олуктара.
1942 с. алтынньы 5 күнүгэр Сунтаар оройуонун Сиэйэ нэһилиэгин Түбэйигэр төрөөбүтэ
Орто оскуоланы туйгуннук бүтэрэн, Элгээйи спортивнай саалатыгар дириэктэринэн үлэлээбитэ. Үлэлиир сылларыгар ыччат ортотугар саха национальнай спордун көрүҥнэригэр ыччаты тардыыга күүскэ үлэлэспитэ. Спорт араас секцияларыгар элбэх ыччат дьарыктаммыта. Клим Васильевич ыччаты спортка тардыыга опыта «Сибиир норуоттарыгар үгэс буолбут иитии көрүҥнэрэ» диэн научнай кинигэҕэ сырдатыллыбыта.
1986 с. Саха государственнай университетын бүтэрбитэ, географ идэтин ылан, үлэлээн барбыта. Нөҥүө сылыгар салайар үлэҕэ дьоҕурдаах каадыры Элгээйи орто оскуолатын дириэктэринэн анаабыттара. Саҥа дириэктэр оскуола үлэтин XXI үйэ ирдиир саҥа хайысхаларынан научнайдык тэрийиигэ педколлективы түмэн, билигин Элгээйигэ үөрэтии-иитии саҥа көрүҥэ «Оҕо саад-оскуолата» диэн саҥа структура үлэлии олорор: 6 сыллаах 1 сүһүөхтээх элитарнай оскуола, 3 сыллаах сүрүн 2 сүһүөхтээх оскуола уонна чопчу сыаллаах программалаах 3 сүһүөхтээх оскуола. 1996 сылтан бу оскуола российскай уонна өрөспүүбүлүкэтээҕи экспериментальнай площадканан билиниллэр. Бу саҥа хайысхалаах оскуола научнай уонна философскай төрүттэрин сүрүн хайысхаларын Клим Васильевич кандидатскай минимум быһыытынан педагогическай наукалар Академияларыгар көмүскээбитэ билигин оскуола үлэтигэр сүрүн хайысха буолан үлэлии олорор.
Павлов К.В. 10-тан тахса научнай үлэлэр ааптардара, аан дойду уонна российскай симпозиумнарга, конференцияларга элбэх төгүл научнай-методическай дакылааттарынан кытынна.
Павлов К.В. саҥа ньымалары оскуола үлэтигэр хорсуннук киллэрии энтузиаһа. 2000 с. үөрэҕириигэ Россия үөрэхтээһинин лидерэ, Сорос пуондатын бириэмийэтин лауреата. 
Суруйуулара, кинигэлэрэ.
1.     Теоретические предпосылки и практика ноосферно-экологического образования учащихся сельской национальной школы: (на материале Респ. Саха (Якутия)) : специальность 13.00.01 "Общ. педагогика, история педагогики и образования": автореф. дис. на соиск. учен. степ. канд. пед. наук / Павлов Клим Васильевич ; [Якут. гос. ун-т им. М. К. Аммосова]. - Якутск, 2002. - 20 с.
2.      Аналитика (yak). Павлов К. В., Балтым туһунан иһирэхтик. [норуоттар икки ардыларынааҕы суруйааччылар сойуустарын холбоһугун чилиэнэ, СР суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ Александра Михайловна Григорьева-Сандаарыйа 65 сааһыгар] - : , //Сунтаар сонуннара. . - 2020. - Балаҕан ыйын 8 күнэ (N 68)-С. 3;
Источник записи: Сунтарская ЦБС
3.      Аналитика (yak). Корякина А., Павлов Клим Васильевич - директор Эльгяйской авторской школы. [заслуженный учитель школы РСФСР, награжден орденом Трудового Красного Знамени, кандидат педагогических наук, член-корреспондент Академии педагогических и социальных наук, почетный гражданин Сунтарского улуса] - : , //Сунтаар сонуннара. . - 2020. - Сэтинньи 24 күнэ (N 90)-С. 6;
Источник записи: Сунтарская ЦБС
Подрясова Фатима Никифоровна. Подрясова Фатима Никифоровна, (1938 с. атырдьах ый 7 күнэ, Бүлүүчээн с., Сунтаар оройуона, Саха АССР), Саха Өрөспүүбүлүкэтин үөрэҕириитин туйгуна, Сунтаар улууһун Бочуоттаах бэтэрээнэ. 
Олоҕун олуктара.
Сунтаар оройуонун Бүлүүчээн нэһилиэгэр Подрясов Никифор Кириллович уонна Данилова Татьяна Васильевна дьиэ кэргэттэригэр төрөөбүтэ. Бүлүүчээҥҥэ сэттис кылааһы бүтэрэн баран, Дьокуускайга эдьиийин Евдокия Никифоровналыын барсан, 1959 сыллаахха 2 №-дээх оскуоланы бүтэрбитэ. Онтон кылааһынан Мирнэй куорат тутуутугар барбыта.
1959-1963 сс. алмааһы байытар фабрикаҕа үлэлээбитэ. 1963-1965 сс. Бүлүүтээҕи педучилищеҕа үөрэммитэ. 1965-1966 сс. Маттаҕаҕа , онтон төрөөбүт нэһилиэгэр , Бүлүүчээн оскуолатыгар 2011 с. бочуоттаах сынньалаҥҥа тахсыар диэри учууталынан үлэлээбитэ. 1979 сыллаахха кэтэхтэн Саха государственнай университетын историческай салаатын бүтэрэн история учууталынан үлэлээбитэ.
Өр сыллаах сыралаах үлэтэ Саха Өрөспүүбүлэктин үөрэҕириитин туйгуна, учууталлар учууталлара, Өрөспүүбүлүкэ үөрэҕириитин Бочуоттаах бэтэрээнэ, Сунтаар улууһун Бочуоттаах бэтэрээнэ ааттарынан бэлиэтэммитэ. Ол эрэн бэйэтэ, үөрэппит ыччаттарын тапталларын, кинилэр төрөппүттэрин махталларын учуутал быһыытынан саамай үрдүк наҕараадатынан ааҕар.
Нэһилиэк олоҕор актыыбынай позицияны тутуһар – Дьахталлар советтарын бэрэссэдээтэлинэн, оскуолаҕа партийнай тэрилтэ сэкэритээринэн, агитзона начальнигынан, табаарыстыы суут сэтээтэлинэн, кэлиҥҥи кэмҥэ кырдьаҕастар Сэбиэттэрин бэрэссэдээтэлинэн быыбарданан үлэлээбитэ.
Сосин Олег Константинович. Сосин Олег Константинович, (1948 с. Дьокуускай куорат Саха АССР), Саха Өрөспүүбүлүкэтин Норуодунай учуутала, Российскай Федерация, Саха Өрөспүүбүлэкэтин үтүөлээх учуутала, ССРС, РСФСР үөрэҕэриитин туйгуна, Сунтаар улууһун Бочуоттаах олохтооҕо. 
Олоҕун олуктара.
1948 с. Дьокуускай куоракка төрөөбүтэ. 1966 с. Майа орто оскуолатын үөрэнэн бүтэрбитэ. Оскуола кэнниттэн «Сельхозтехника» тэрилтэтигэр оробуочайынан үлэлээбитэ. 1972 с. СГУ физико – математическай факультетын бүтэрбитэ уонна «Физика учуутала» диэн идэни ылбыта. 1972-1975 сс. Покровскай 7 кылаастаах оскуолатыгар физика учуутала, онтон дириэктэрэ. 1975 сылтан Сунтаар 1 №-дээх орто оскуолатыгар физика учууталынан үлэлиир. 1980 сылтан бу оскуола завуһунан, 1990-1992 сылга дириэктэринэн ананан үлэлиир. 
199нь с. Сосин О.К. салайыытынан өрөспүүбүлүкэтээҕи экспериментальнай площадка (РЭП) тэриллэр, үгүс предметтэри дириҥэтэн үөрэтии саҕаланар. РЭП 1994 с. Сунтаардааҕы политехническэй лицейгэ уларытан тэриллэр. Сосин О.К. Сунтаардааҕы политехническай лицей директорынан үлэтин саҕалыыр. Лицей материальнай базата байытыллар, учууталларын, үлэһиттэрин ахсаана улаатар. 
Сосин О.К. «Саха-Азия оҕолорун» фондун, Сорос пуондатын бириэмийэтин 2 төгүллээх лауреата, 1966 с. Россия Чулуу киһитэ, «Россия дириэктэрдэрин кулуубун» чилиэнэ.
Кини туһунан.
-         Арыллахова Н., Талааннаах салайааччы, инноватор-дириэктэр. [Сунтаардааҕы политехническэй лицей директора Олег Константинович Сосин олоҕун уонна үлэтин туһунан] - : , //Үйэ. . - 2020. - N 4 (68), от ыйа - атырдьах ыйа-С. 92-93;
-         Сосин О.К., Бары кээмэйинэн бастыҥ. [Сунтаардааҕы республиканскай политехническэй лицей директорын Олег Константинович Сосины кытары кэпсэтии - : , //Сунтаар сонуннара. . - 1998. - От ыйын 4 күнэ-С.1,2;
-         Семенова Е., Дорогу осилит идущий... [50 лет исполняется заслуженному учителю РС (Я) и РФ, Соросовскому учителю Олегу Константиновичу Сосину] - : , //Сунтаар сонуннара. . - 1998. - Сэтинньи 24 күнэ-С.2;
-         Иванова И., Наш директор. [50 лет исполняется заслуженному учителю РС (Я) и РФ, Соросовскому учителю, директору поилтехнического лицея Олегу Константиновичу Сосину] - : , //Сунтаар сонуннара. . - 1998. - Сэтинньи 26 күнэ-С.2; 
Суруйуулара, кинигэлэрэ.
1.     Сосин О. К., Политехнический лицей - путь к жизненной успешности. [Сунтарский политехнический лицей-интернат Республики Саха (Якутия)] - : , //Народное образование. . - 2012. - N 8-C. 76-79;
2.     Сосин О. К., Пути решения проблем ранней профориентационной работы по подготовке кадров для промышленности Республики Саха (Якутия) - : , //Народное образование Якутии. . - 2016. - N. 3 (99)-С. 90-91;
3.     Сосин О. К., Один из самых авторитетных глав республики. [о кандидате на должность главы Сунтарского улуса (района) Анатолии Васильевиче Григорьеве] - : , //Сунтаар сонуннара. . - 2020. - Балаҕан ыйын 8 күнэ (N 68)-С. 2;
4.     Сосин О. К., Политехническому образованию - приоритетное развитие - : , //Народное образование Якутии. . - 2017. - N 1 (102)-С. 61-63;
Федоров Егор Ильич. Федоров Егор Ильич, (1930 с. кулун тутар 15 күнүгэр Хаҥалас нэһилиэгэ, Сунтаар улууһа, Саха АССР), РСФСР үтүөлээх учуутала, РСФСР норуотун үөрэҕириитин туйгуна. 
Олоҕун олуктара.
1930 с. кулун тутар 15 күнүгэр Сунтаар улууһун Хаҥалас нэһилиэгэр төрөөбүтэ.
Кутана, Сунтаар оскуолаларыгар үөрэммитэ. Үөрэх салаатын дьаһалынан Кутана сэттэ кылаастаах оскуолатыгар иитээччинэн анаммыта. 1954 с. учительскай институту, онтон үлэлии -үлэлии СГУ историческай отделениетын бүтэртээбитэ. 1962 с. Күндэйэ аҕыс кылаастаах оскуолатын дириэктэринэн ананар. Ити сыл күһүнүгэр Күндэйэҕэ 160 миэстэлээх тутуута саҕаламмыт оскуола дьиэтин ситэрэн үлэҕэ киллэрбиттэрэ. 1965 с. Түбэй-Дьаархан оскуолатыгар дириэктэринэн көһөрбүттэрэ. Онно эмиэ саҥа акылаата түспүт оскуола дьиэтин ситэрсибитэ. 1971-1981 сс. Куокуну оскуолатыгар дириэктэр. Манна икки этээстээх 192 миэстэлээх үөрэнэр корпус, икки боксалаах гараж, мастарыскыай, 18 миэстэлээх интэринээт дьиэтэ, учууталлар уопсайдара, 6 саастаахтар үөрэнэр оскуолалара, биология кабинета тутуллубуттара. Куокуну оскуолатын оҕолоро сайыҥҥы үлэ-сынньалаҥ лааҕырдарыгар үлэлэрэ Бүтүн Союзтааҕы быыстапка анал мэтээлинэн наҕараадаламмыта.
Дьиэ кэргэҥҥэ оҕону иитии, оҕону үлэҕэ үөрэтии боппуруостарынан утумнаахтык дьарыктанар, төрөппүттэргэ анал лекторий үлэлиир. Оскуола иһинэн аҕалар кулууптара көдьүүстээхтик үлэлиир.
Егор Ильич тус бэйэтин инициативатынан, нэһилиэк общественноһын түмэн, Куокунуга кыраайы үөрэтэр дьоһуннаах түмэли тэрийбитэ. Куокуну нэһилиэгин уруккутун, билиҥҥитин уонна кэлэр кэскилин түстүүр кинигэлэри суруйбута. 
Кини туһунан.
Гаврильев Н.Н., Ытыктыыр киһибит. [РФ үтүөлээх учуутала, норуот үөрэҕириитин туйгуна, Куокуну орто оскуолатын завуһа Федоров Егор Ильич үлэлээбитэ 45 сыла буолла] - : , //Сунтаар сонуннара. . - 1995. - Ыам ыйын 13 күнэ-С. 2;
Иванов Н., Ыллар хардыыларынан. [Российскай Федерация үөрэҕин туйгуна, РФ үтүөлээх учуутала Федоров Егор Ильич 65 сааһын туолар] - : , //Сунтаар сонуннара. . - 1995. - Муус устар 27 күнэ-С. 1;
Конобулова В. З., Көмөтө улахан. [РФ үтүөлээх учуутала, норуот үөрэҕириитин туйгуна, Куокуну орто оскуолатын завуһа Федоров Егор Ильич 65 сааһын, ыччаты үөрэппитэ 45 сылын туолла] - : , //Сунтаар сонуннара. . - 1995. - Ыам ыйын 13 күнэ-С. 2;
Олоҕун кэрдиис кэмнэрэ. [РСФСР үтүөлээх учуутала Егор Ильич Федоров 75 сааһыгар] - : , //Сунтаар сонуннара. . - 2005. - Кулун тутар 19 күнэ-С. 3;
Данилова А., Ирдэбиллээх директор. [РСФСР үтүөлээх учуутала, РСФСР үөрэҕириитин туйгуна, оскуола социальнай педагога Егор Ильич Федоров 75 сааһын туолла] - : , //Сунтаар сонуннара. . - 2005. - Кулун тутар 19 күнэ-С. 3;
Гаврильев Н., Ытыктыыр киһим. [Российскай Федерация үөрэҕириитин үтүөлээх учуутала, Саха Өрөспүүбүлүкэтин үөрэҕириитин бочуоттаах бэтэрээнэ Федоров Егор Ильич 90 сааһыгар, Куокуну] - : , //Сунтаар сонуннара. . - 2020. - Кулун тутар 17 күнэ (N 20)-С. 5;
Еремеев Г., Күргүөмнээх үлэ үөһүгэр. [Российскай Федерация үөрэҕириитин үтүөлээх учуутала, Саха Өрөспүүбүлүкэтин үөрэҕириитин бочуоттаах бэтэрээнэ Федоров Егор Ильич 90 сааһыгар, Куокуну] - : , //Сунтаар сонуннара. . - 2020. - Кулун тутар 17 күнэ (N 20)-С. 5;
Иванова Инна Владимировна. Иванова Инна Владимировна (1955 с, Кэмпэндээйи с., Сунтаар оройуона, Саха АССР), Саха Өрөспүүбүлүкэтин оскуолаларын үтүөлээх учуутала, Саха Өрөспүүбүлүкэтин үөрэхтээһинин туйгуна. 
Олоҕун олуктара.
Сунтаар оройуонун Кэппэндээйи нэһилиэгэр 1955 с. төрөөбүтэ. 
Сунтаар 1 №-дээх орто оскуолатын ситиһиилээхтик бүтэрэн, Саха государственнай университетыгар үөрэнэн, математик идэтин ылан, бастаан Сунтаар бастакы нүөмэрдээх оскуолатыгар, онтон Сунтаар политехническай лицейигэр математика учууталынан үлэлиир. 
Математика предметин үөрэтии процеһыгар саҥаттан саҥа ньымаларын айан, күннээҕи үлэтигэр сатабыллаахтык туттар, онон үөрэнээччилэр бу предмеккэ интэриэстэрин үрдэтэн, уруок таһынааҕы бириэмэлэргэ араас математическай олимпиадалары, викториналары о.д.а. толкуйдаан ыытар. Оҕолор өрөспүүбүлүкэтээҕи олимпиадаларга кыттан, үгүстүк бастакы миэстэлэри ылаллар. Инна Владимировна өрөспүүбүлүкэтээҕи «Дьоҕур» уонна «Туймаада» олимпиадаларга жюри чилиэнэ. 
Кини туһунан.
- Иванова Т., Учитель - профессионал, энтузиаст, наставник. [Об учителе математики СРПТЛ, отличнике образования РС (Я) Инне Владимировне Ивановой] - : , //Сунтаар сонуннара. . - 2005. - Олунньу 5 күнэ-С. 3;
- Рахлеев Ф. Ф., Инна Владимировна. [Лицей математикаҕа учуутала И. В. Иванова туһунан] - : , //Сунтаар сонуннара. . - 1998. - Кулун тутар 7 күнэ-С. 2;
- Сосин О., Учитель с большой буквы. [отличник образования РС (Я), Почетный работник образования РФ, четырежде Соросовский учитель, учитель математики в политехническом лицее Инна Владимировна Иванова] - : , //Сунтаар сонуннара. . - 2005. - Олунньу 5 күнэ-С. 3;