mariaria/ykt_dataset huggingface dataset:
Мааны гаастар. Мааны гаастар (инерт гаастар) диэн периодтаах таабыл 18 бөлөҕөр киирэр ууһуктар. Халыыптаах больдомҥо кинилэр бары биир атомнаах өҥө, сыта, амтана суох гаастар. Мааны гаастар 8 электроннаах толору электрон хахтаах буоланнар атын ууһуктардыын хардаһыылара алыс намыһах.
Алта мааны гаас баара биллэр:
Оганесон (118-с ууһук) мааны гаас буоларын-буолбатын туһунан ырытыы бара турар.
Аба (география). Аба - аһыы, сүлүһүн; географияҕа: аһыы, солохтоох, кудулаах уу. Мантан: Абалаах. 
Тэҥнээ: аб (перс.) — уу, дьүүктэ, үрүйэ; аб (урдуу) — сүүрээн; аб (туркм.) — итии уулаах сыркы; аб (азерб.) — өрүс.
Ылыллыбыт сирэ.
География Якутии: учеб. для 9-го Кл. сред. шк./ И.И. Жирков [и др.]. – Якутск: Бичик, 2004. -300, [1] с.: ил, карты; 20 см. ISBN 5-7696-1049-2
Каймаан арыылара. Каймаан арыылара ( эбэтэр "Кайма́новы Острова́") () — Вест-Индияҕа Кариб байҕалыгар баар Кайма́н арыыларыгар сытар Британия сирдэрэ. Нууччалыы сурукка киирбит аата — Острова Кайман (KY, CYM).
Иэнэ — 264 км². Улахан Каймаан, Кыра Каймаан уонна Кайман-Брак диэн арыылардаах.
Олохтоохторо — 61 944 киһи (2020), мулааттар, европеецтэр уонна хара тириилээхтэр. Олохтоохторун 4/5 Улахан Каймаан арыыга олорор. Дьаһалта киин куората — Джорджтаун. Олохтоохтор сүрүн дьарыктара — туристарга өҥө оҥоруу уонна чараппаахы иитиитэ.
Threads. Threads (сахалыы американ ааҥл тыл өйдөбүлүнэн - "сүүрүктэр" эбэтэр "сүүрээһиннэр", Улуу Британия ааҥл тылынан - "сап" диэн) , АХШ тэрилтэтэ, Threads диэн телефоннарга аналлаах программа оҥорооччу уонна айааччы, от ыйын 6 күнүгэр 2023 сыллаахха таҕыста. 
Meta конгломератка киирэр.
Бастакы тахсар күнүгэр 10 мөллүйүөн киһи регистрациаламмыта.
Blink Amazon. Blink Amazon - Amazon конгломерат видеокамералары оҥорор уонна уоруйахтары тутар харысхал дьону кэтиир тэрилтэтэ. 
Официал саайта: https://blinkforhome.com/
Arlo Technologies. Arlo Technologies - АХШ видеокамералары уонна уоруйахтары тутар, ону таһынан дьону иһиллиир уонна кэтиир-маныыр тэриллэри оҥорор тэрилтэтэ. 2014 сыллаахха төрүттэммитэ Сан Хосе куоратка , Калифорнияҕа. 2018 сыллаахха NYSE биржаҕа тахсыбыта. 
Netgear тэрилтэ 85% акциатын бас билэр.
Netgear. Netgear - АХШ харысхал ситимнэрин оҥорор тэрилтэтэ, дьоҕус уонна орто предприятиеларга, бытовой туһанааччыларга ситим тэриллэрин оҥорон таһаарааччы. Штаб- квартирата Сан-Хосеҕа баар, аан дойдуга 25 дойдуларыгар бэрэстэбиитэлистибэлэммит.
Бородуукта сүрүн көрүҥнэрэ-харайыы ситимэ, медиа- харайыы, сетевой адаптациялар; тэрилтэлэр адаптацияларын уонна адаптацияларын оҥороллор, коммутатордар, провод ситимин хонтуруоллааччылары, аппаратнай брандмауэрдары, аппаратнай харайыы тиһигэ. Коммутатордары буларга бэйэ анал боротокуола оҥоһулубута.
2010 сыллааҕы туругунан, $5 тыһ.2018 сылга диэри сыаналаах тэриллэри туруорууга аан дойдуга 1- кы миэстэҕэ тиксэр[1].
Интернет өҥөтүн тириэрдээччи.  
Интернет-провайдер — Интернет ситимигэр киириигэ, туһаныыга, салайыыга эбэтэр Интернеккэ кыттыыга биэрэр тэрилтэ.Интернет- провайдердар коммерческай, общественнай, коммерческайа суох эбэтэр чааһынай бас билиигэ сылдьар араас көрүҥнэргэ тэриллиэхтэрин сөп. 
Интернет-провайдердар өҥөлөрө, үксэ интернет-транзит, ситим аатын регистрациялааһын, веб-хостинг киириэхтэрин сөп. 
Интернет- провайдер Интернет ситимигэр киириигэ биэрэр туочуканан эбэтэр шлюз буолар. Итинник ситими харах дьаабылыкатын ситимэ диэн ааттыахха сөп.
Устуоруйата.
Интернет (бастаан ARPAnet диэн ааттанара) государственнай чинчийэр лабораторияларын уонна университеттар кафедраларын икки ардыларыгар ситим быһыытынан олохтоммута. Атын компаниялар уонна тэрилтэлэр быһаччы магистральга холбоноллоро эбэтэр атын холбоһуктаах компаниялар нөҥүө дуогабардаһан холбоноллоро, сороҕор дайлап игин тууттар этилэр. 1980-с сыллар бүппүтүнэр Интернет публичнай коммерческай туһаныыга туһаайыллыбыт процесс үлэҕэ киирбитэ. Сорох хааччахтар 1991 сыллаахха суох буолбуттар, Аан дойду бүтүннүүтүн ситимэ буолбутун кэннэ.
Лимон. Лимон - бу кыра мас ("Citrus limon") сыл устата күөх өҥнөөх оннооҕор кыһын. Кини Азияттан кэлбит . "Лимон" - аата ньолбуһах формалаах араҕас отон. Фрукта ас астыырга уонна атын сыалга туһаныллар, өссө суок оҥорорго туттуллар. Лимоннар элбэх фитохимическэй веществолары, ол иһигэр полифенолары, тулуурдаах уонна дубильнай веществолары тутар.
Дьон лимон хантан кэлбитин билбэттэр. Ол эрээри, дьон үксэ Лимоннар Индияҕа, хотугу Бирмаҕа уонна Кытайга аан бастаан улааппыттара дии саныыллар.Лимон уопсай аата цитрусовай лимон".Апельсины" кытта сибээстээх. Лимоннай Сок 5% цитрусовай кислоталаах уонна 2-тэн 3-кэ диэри рНтаах. Лимон үүнээйилэрэ кээмэйинэн араастаһаллар эрээри, үксүгэр кыралар. Ордук муҥутуур үрдүгэ 6 миэтэрэ кэриҥэ буолар.
Лимон амтанна аһыы. Сога, цедрата уонна иһэ ас астыырга туттуллар, балыкуонна да атын эт аһылыгар туһаналлар. Иһэр утахтаргэ, ол курдук лимонадка дуу, арыгыта суох утахтаргаамтаһытар аналлаах.
Таптал сүүрбэ мүнүүтэтэ. Таптал сүүрбэ мүнүүтэтэ () диэн Keystone Studios кылгас саҥата суох киинэтэ. Режиссердара Чарли Чаплин уонна Джозеф Мэддерн. Чарли Чаплин режиссер быһыытынан бастакы үлэтэ. Премьерата 1914 сыл муус устар 20 күнэ.
Сюжета.
Кэридэхчээн (Сиэпчит) пааркаҕа сылдьан онно-манна таптаһааччылары көрөр. Ымсыыран кыргыттары былдьаһа сатыыр. Биир кыыска бэрт буолаары кини уолуттан чаһытын уоран ылан кыыска бэлэхтиир. Чаһыны бу иннинэ ол уол биир ыскамыайкаҕа утуйа олорор джентльментан уорар. Чаһыны былдьаһан уоруйахтар охсуһаллар. Кэридэхчээн куотар уонна билбэккэ чаһылаах джентльмеҥҥа уоруллубут чаһытын атыылыы сатыыр. Кини чаһытын билэн полицияны ыҥырар. Сүүрүү-көтүү бөҕөтө буолар. Бары бэйэ бэйэлэрин кытта охсуһаннар күөлгэ охтоллор. Кэридэхчээн эрэ охтубакка кыыһын илдьэ барар.
Кэридэхчээн. Кэридэхчээн () диэн Чарли Чаплин сүрүн хатыланар оруола. Аан дойдутааҕы кинематограф биир биллиилээх персонажа. Кэридэхчээн мэник түөкүн соҕус да буоллар ис иһинэн сымнаҕас сүрэхтээх үчүгэй киһи. Алын түмэт төрүттээх дьадаҥы эрээри майгыта сигилитэ джентльмен курдук.
Чарли Чаплин Кэридэхчээн оруолун 70 тахса кылгас уонна толору киинэлэргэ оонньообута. Бастакы киинэтэ Оҕо автосырсыылара (Kid Auto Races at Venice, 1914 сыл), бүтэһик киинэтэ Аныгы кэмнэр (Modern Times, 1936 сыл).
Simply Red. Simply Red диэн Англия муусука бөлөҕө. Манчестерга 1985 сылга тэриллибитэ. Муусука жанрдара поп уонна соул. Бөлөх лидера, ырыаһыт, ырыа суруйааччы Мик Хакнелл. 
Simply Red уон ырыата Британия уонна Америка чартарыгар бастыы сылдьыбыттара. 1991 сыллааҕы Stars диэн альбома Британия историятын бастыҥ атыылаах альбомнарын тиһигэр киирбитэ (16 орун). Simply Red Brit Awards бириэмийэ 1992 уонна 1993 сыллардааҕы кыайыылааҕа (Best British Group). Альбомнарын холбоон атыыта 50 мөлүйүөнтэн тахса.
Сэттэ сирэй. Сэттэ сирэй (ардыгар - Һэттэ һирэй) - диэн сүөһү дьоннору ааттыыллар, ол эбэтэр сирэйгэр үчүгэйдэр, кэннигиттэн үөҕүөхтэрин сөп эбэтэр атын сирэй харах буолуохтарын сөп. Эбэтэр кистээн ону маны үҥсүөхтэрин сөп. Сэттэ сирэйдээх дьону ханна баҕарар , ханнык баҕарар омук сиригэр, ханнык баҕарар култуураҕа абааһы көрөллөр.
Марк Шагал. Марк Заха́рович (Моисе́й Ха́цкелевич) Шага́л ( , 1887, от ыйын 6 эбэтэр 7, Лиозно, Витебскай күбүөрүнэ, Арассыыйа импиэрийэтэ — 1985, кулун тутар 28, Сен-Поль-де-Ванс, Прованс, Франция) — Арассыыйа, Беларусь, уонна Франция худуоһунньуга, омугунан дьэбириэй. графиканнан уонна живопиһинэн дьарыктанарын сэргэ сценографтыыр, идиш тылынан хоһоон суруйар этэ. XX үйэ авангардизмын биир саамай биллэр бэрэстэбиитэлэ..
Кыра эрдэҕинэ былыргы дьэбириэй үгэһинэн дьиэтигэр үөрэммит, былыргы дьэбириэй тылын, Тораны уонна Талмуду үөрэппит. 1898 сылтан 1905 сыфллаахха диэри Шагал 1-кы Витебскэй түөрт кылаастаах училищетыгар үөрэммит. 1906 сыллаахха Витебскэйгэ Юдель Пэн диэн живописец оскуолатыгар үөрэммит, онтон Петербурга барбыт.
Петербурга Шагал икки сезон Н. К. Рерих салайар Рисовальнай оскуолатыгар үөрэммит (эксээмэнэ суох үһүс кууруска ылбыттар). 1909—1911 сылларга Званцева чааһынай уруһуйдуур оскуолатыгар Лев Бакст диэн худуоһунньукка салгыы үөрэммит.. Өссө Витебскэйтэн доҕордоһор Виктор Меклер диэн уолун уонна эмиэ Петербурга үөрэнэ сылдтар Тея Брахман диэн Витебскэй бырааһын кыыһын өҥөлөрүнэн ускуустубанан уонна поэзиянан үлүһүйэр эдэр интеллигенция эргимтэтигэр киирбит. 
1911 сыл ыам ыйыгар Максим Винавертан ылбыт истипиэндьийэтинэн Шагал Парижка барбыт, онно авангардист худуоһунньуктары уонна бэйиэттэри кытта билсибит (кэргэннии Соня уонна Робер Делонердар, А. Лот, Г. Аполлинер, М. Жакоб, Р. Канудо уо.д.а.). Манна бэйэтин аан бастаан Марк диэн ааттаммыт. Бу кэмҥэ нууччалыы билэр бэйиэт Блезом Сандрары кытта доҕордоспут (хойут худуоһунньуктан ордук суолталаах олоҕун түгэннэрин ааттыырыгар көрдөспүттэригэр кини маннык хоруйдаабыта: «Сандрардыын көрсүһүүм уонна нуучча өрөбөлүүссүйэтэ»).
Көмө Армиа. Көмө Армиа (ааҥл: "The Salvation Army") - АХШ бүджетыттан үбүлэнэр 164 омук сиригэр үлэлиир дьоҥҥо үчүгэйи оҥорор организациа, босхо ас уонна таҥас кыаммат уонна тиийиммэт араҥаларга биэрэр. Протестантскай итэҕэл нөҥүө үлэлиир.
UnitedHealth Group. UnitedHealth Group - АХШ тэрилтэтэ, Аан Дойдуга саамай бөдөҥ медицина харысхал тэрилтэтэ, АХШ, Бразилия, Аргентина, Мексика, Канаада рыногар үлэлиир. АХШ иһигэр 100 мөллүйүөн клиеннардаах, өссө 120 мөллүйүөн атын дойдуларга. Medicaid линийатынан эмиэ үлэлиир.
Fortuna 500 компонеҥҥа ааҕыллар
Molina Healthcare. Molina Healthcare - АХШ медицина харысхал систематыгар үлэлиир тэрилтэтэ, сүрүннээн Калифорния, Нью Джерси, Орегон, Уашингтон штаттары хааччыйар. Сүрүннээн Medicaid систематынан үлэлиир.
Oxford Health Plans. Oxford Health Plans - АХШ медицина харысхал систематынан үлэлиир тэрилтэ. Medicare систематынан үлэлиир.
HCA Healthcare. HCA Healthcare - АХШ медицинскай тэрилтэтэ, Аан Дойдуга биир бөдөҥ. Америкаҕа уонна Эуропа дойдуларыгар чааһынай балыыһалары бас билэр, ону таһынан medicaid нөҥүө босхо эмтиир.
Humana. Humana ("Һумана") - АХШ биир бөдөҥ медицинскай харысхал эйгэтигэр үлэлиир тэрилтэ, дойду үрдүнэн 24 мөллүйүөн клиеннардаах, ол эрэн сүрүн рынога Флорида штатыгар буолар. Medicare эйгэтинэн үлэлиир. 
Fortuna 500 компонеҥҥа ааҕыллар
Blue Shield of California. Blue Shield of California (сахалыы - Калифорниа халлаан күөх хаххата) - Калифорния штатын профиттаах чааһынай PPO систематынан үлэлиир медицинскай харысхал тэрилтэтэ, Аан Дойдуга биир бөдөҥ харчыны урбатарынан.
Сабвуфер. Сабву́фер () — акустическая система, воспроизводящая звуки очень низких частот (примерно от 20 до 350 Гц). Сабвуфер является самым мощным громкоговорителем в комплекте акустики. Считается, что его мощность в идеале должна быть равна общей мощности сателлитов.
Кливленд балыыһата. Кливленд Балыыһата (оригинальнай аата - Cleveland Clinic, атыннык сахалыыга - Кливленд Клиниката) - Кливленд куоратка баар улахан чааһынай балыыһа, Америкаҕа биир бөдөҥ медцентр буолар. Балыыһа омук дойду клиеннарын харчыга эмтииринэн биллэр, араас баай тойоттор, ырыаһыттар, артыыстар эмтэнэллэр. 
Ол эрэн Medicaid уонна Medicare линиатынан көрдөрөр дьоҥҥо төлөбүрэ босхо буолар. 
Төлөбүрэ.
Medicaid эбэтэр Medicare линиатынан үбүлэнэр харысхал (инщуренс) суох буоллаҕына, 2023 сыллааҕы прайс маннык:
Майо Клиник. Майо Клиник (сахалыы - Мейо Балыыһата эбэтэр Майо балыыһата, оригинал аата - Mayo Clinic) - Аан Дойдуга биир бөдөҥ чааһынай балыыһа, Рочестер куоратка баар, Миннесота штатыгар. 60 тыыһынча үлэһиттэрдээх.
Премиум балыыһалар ахсааннарыгар киирэр, ол эрэн medicaid систематынан элбэх дьону босхо эмтииринэн биллэр. 
Прайстара.
Medicare уонна Medicaid линиатыгар хапсыбат буоллаххына, 2023 сыаната маннык:
Aetna. Aetna (Этна) - АХШ биир бөдөҥ медицина өттүгэр харысхал систематыгар үлэлиир тэрилтэтэ, Аан Дойдуга биир бөдөҥ. Medicaid нөҥүө 64% барыһа уонна клиеннара киирэр.
DHgate.com. DHgate.com - кыра бизнес сайдарыгар көмөлөһөр уонна В2В системанан үлэлиир интернет маҕаһыын, сүрүннээн Америкаҕа уонна Кытайга үлэлиир.
Telefe. Telefe (Televisión Federal) — Аргентина телекомпанията, салалтата — Буэнос Айрес.
Televisión Nacional de Chile. Televisión Nacional de Chile — Чиили телекомпанията, салалтата — Сантьяго.
Canal 13. Canal 13 — Чиили телекомпанията, салалтата — Сантьяго.
Лис Никита (мультсериал). Here will be created a test wiki for Sakha language (Саха тыла).
  — бу   элбэх омук тылынан суруллар энциклопедия,Манна ким баҕалаах талбыт ыстатыйатын эбэтэр кыахтаах.
Билигин Википедияҕа 105 сахалыы ыстатыйа, уонна атын тылларынан өссө 7 мөлүйүөнтэн тахса ыстатыйа баар.
 
Биики диэн — технология аата. Бу тыл гаваайскайтан «wikiwiki» диэнтэн үөскүүр — «түргэнтэн түргэнник» диэн буолар. Биики концепцията бастаан Tim Berners-Lee тэрийбит идеятыгар сөп түбэһэр: доступность информации онлайн и возможность её быстрого изменения («Weaving the Web»). Биики технология сүрүн санаата — ыстатыйалары элбэх киһи уларытан, көннөрөн суруйуон сөп. Итиннэ анаан манна анал бэлиэлэр бааллар — ааттара тиэгтэр диэннэр. Балар биики синтаксиһа (суруллар сиэрэ) буолаллар.&lt;br&gt;
"Орто Дойду Биикититтэн төгүллээтэ 04:55, 26 December 2006 (UTC)" 
This is Wikipedia in | Это раздел Википедии на | Как помочь разделу.
Бу ыстатыйалар тупсарылла тураллар:
 __NOEDITSECTION__
Арнульф. Арнульф Мецскай (, ; (580/582 диэки — 641, от ыйа 18 күнэ) — франктар политическай уонна итэҕэл деятеля, Мец епискоба, Каролингтар династияларын олохтооччута, Католик Таҥара дьиэтэ каноннаабыта. Ахтыы күнэ — 18 от ыйа.
Дзига Вертов. Дзига Вертов (төрөөбүт аата Давид Абелевич Кауфман) диэн ССРХ киинэ режиссера, киинэ теоретига, сценарист, документал киинэ биир төрүттээччитэ. Киинэ устуутугар элбэх ньымалары айбыта, олортон ордук биллэллэрэ саспыт камера уонна киинэ харах буолаллар. Дзига Вертов 1929 сыллааҕы Киинэ аппараттаах киһи диэн киинэтин биир улуу документал киинэ дииллэр. Инилэрэ Борис Кауфман уонна Михаил Кауфман иккиэн киинэ оператордара. Ойоҕо Елизавета Свилова киинэ режиссера.
Киинэ аппараттаах киһи. Киинэ аппараттаах киһи () диэн ССРХ 1929 сыллааҕы саҥата суох документал киинэтэ. Режиссер Дзига Вертов, оператор Михаил Кауфман, редактор Елизавета Свилова. 
Сүжета.
«Киинэ аппараттаах киһи» эксперимент киинэ буолар. Ыйар суруктара (интертитрдара) уонна оонньооччу актердара суох. Вертов киинэ техникатын уонна монтаж кыахтарын туһанан литература театр дьайыылара суох киинэни уһулар дьаныктааҕа. Киинэ суруллубут сценарийа суох. Москва, Киев, Одесса олохтоохторун күннээҕи олохторо, үлэлииллэрэ, дьаарбайаллара, хоролҕоннор устун көлөлөр сырыылара, дьиэлэр араас ракурстан устуулара көстөллөр.
Киинэ устуутун саҥа ньымалара албастара туһаныллыбыттара - элбэхтээх экспозиция, бытаардыллыбыт устуу (таймлапс), дьамп кат, холланд муннуга, чугаһатыы уо.д.а.
Айаҕы ииттинии. Айаҕы ииттинии () диэн Keystone Studios кылгас саҥата суох киинэтэ. Чарли Чаплин бастакы сүрүн оруоллаах киинэтэ. Режиссер Хенри Лерман. Лерман бу киинэҕэ эбиитин сценарист уонна иккис сүрүн оруолу оонньооччу. Премьерата 1914 сыл олунньу 2 күнэ.
Сүжета.
Джонни биир кыыска бэлэх ылаары репортер доҕоруттан харчы иэстиир. Доҕоро ол кыыһы эмиэ сөбүлүүр эбит. Джонни хаһыат редакциятыгар репортер үлэлэниэн баҕарар. Репортер доҕоро массыына саахалга түбэһэрин көрөн ону хаартыскаҕа түһэрэр. Джонни доҕорун фотокамератын уоран ылан саахал хаартыскаларын редакцияҕа атыылыы сатыыр. Мантан сылтаан айдаан бөҕө тахсар.
Оҕо автосырсыылара. Оҕо автосырсыылара эбэтэр Вениска оҕо автомобиль сырсыылара () диэн Keystone Studios кылгас саҥата суох киинэтэ. Сүрүн оруолга Чарли Чаплин. Режиссер Хенри Лерман. Кэридэхчээн персонаж көстүбүт бастакы киинэтэ. Премьерата 1914 сыл олунньу 7 күнэ.
Киинэ Лос Андьелес хото Венис түөлбэтигэр дьиҥнээхтии бара турар Junior Vanderbilt Cup оҕо автомобиль сырсыыларыгар уһуллубута. Чаплин уонна Лерман сырсыы көрөөччүлэрин иннилэригэр тахсан оруолларын оонньообуттара.
Сүжета.
Кэридэхчээн оҕо автомобиль сырсыыларын көрө кэлэр. Күрэхтэһиини киинэ камераҕа уһула сылдьаллар. Кэридэхчээн камера иннигэр киирэн кадрга көстө сатыыр. Режиссер уонна оператор кыыһыраннар кинини кыйдыыллар. Ону өсөһөн кадрга син биир киирэ турар.
Олимпиада күнэ. Олимпиада аан дойдутааҕы күнэ () — МОК быһаарыытанн аан дойдуга бэс ыйын 23 күнүгэр бэлиэтэнэр күн.
Устуоруйата.
1948 сыл тохсунньутугар Аан дойдутааҕы олимпиада кэмитиэтэ (МОК) бэйэтин 42 сиэссийэтигэр Санкт-Морицка бу күнү сылын ахсын бэс ыйын 23 күнүгэр бэлиэтиир туһунан быһаарыы ылыммыт. Төрүөтэ: бу күн 1894 сыллаахха, Олимпиада хамсааһынын сөргүтээччи барон Пьер де Кубертен Парижка атлетика кэнгириэһигэр устуоруйаҕа киирбит дакылаатын аахпыта. Ол кэнниттэн кэнгириэс 1896 сылллаахха Грецияҕа аныгы кэм бастакы Олимпиадатын тэрийэр туһунан быһаарбыта, оттон Кубертен бэйэтэ онно тэриллибит МОК тэрилтэни баһылаабыта.
Тэрээһиннэр.
Бу күн сүрүн тэрээһининэн элбэх киһи кыттыылаах уһун дистанцияҕа сүүрүүнү тэрийии буолар. Ону таһынан МОК дойдулар олимпиадаларын кэмитиэттэригэр бу күн эгэлгэ күрэхтэһиилэри ыытарга сүбэлээбитэ, соруга — олимпиада "Спорт барыларыгар" диэн бириинсибин тарҕатыы. Олимпиада хартията маннык этэр:
«Олимпиада хамсааһынын соруга — ыччаты спорт көмөтүнэн бэйэ бэйэни өйдөһөр буоларга уонна доҕордоһорго иитии, онон ордук тупсаҕай, эйэлээх олоҕу ситиһии»
Быйаҥ. Быйаҥ диэн киһи баҕатын толорор туһалаах барамай. Быйаҥ диэн үксүн таарыллар атыыланар барамай буолар, холобур, баай уонна табаар. Таарыллыбат быйаҥнар эмиэ бааллар. Холобур, информация уонна өҥө. Атыыламмат көҥүл быйаҥнар эмиэ бааллар. Холобур, салгын уонна Күн сырдыга.
Туһа. Туһа диэн быйаҥ эбэтэр табаар киһи кэрэҕин толорор кыаҕа.
Күндү. Күндү диэн быйаҥ (табаар эбэтэр өҥө) иһин хас харчы төлөнөрүн ахсаана. Атыннык эттэххэ быйаҥ дайҕатын харчынан кээмэйэ.
Дайҕа. Дайҕа диэн быйаҥ (табаар уонна өҥө) күндүлүгүн харчылаах кээмэйэ. Атыылааччы атыылаһааччыга быйаҥын хас харчыга биэрэрэ. Дайҕа кээмэйэ ырыынакка хааччыйыы уонна ирдэбил дьайыытынан быһаарыллар.
Африка дьахтарын күнэ. Африка дьахтарын күнэ — Африка дьахталларын кыһалҕаларыгар болҕомто тардаары сылын ахсын от ыйын 31 күнүгэр сүрүннээнн Африка дойдуларыгар бэлиэтэнэр.
1962 сыллаахха Дар-эс-Саламҥа буолбут Африка дьахталларын кэмпириэнсийэтигэр олохтоммута. Бу мунньахха Африка 18 дойдутун бэрэстэбиитэллэрэ кыттыбыттара уонна Бүттүүн Африка дьахталларын тэрилтэтин Pan African Women's Organization (PAWO) олохтообуттара.
Денис Мичилович Наумов. Денис Мичилович Наумов ("Маҕан Туфля" диэн хос ааттаах) - 1996-2023 сылларга олорон ааспыт бу сиргэ! Саха Сиригэр киэҥник биллибит акаары уонна блогер, аһары Пукин Билээт Билээтэвич былааһын өйөөн, өйө санаата барыта Z буукуба буолан акаары пропагандаҕа ылларан 2023 сыллаахха өлөөхтөөбүтэ. Кини өлбүтүнэн атын саха ыччатыгар "мин курдук акаары буолуман" диэн өйдөбүлү хаалларан ыччакка толкуй биэрдэ!
Инстаграм сирэйэ: https://instagram.com/_urban_202
Алтан ньиирэй. Алтан ньиирэй () диэн Таҥараттан тэйбит дьэбэриэйдэр сүгүрүйбүт эмэгэттэрэ. 
Барыы битигэ кэпсииринэн, Моисей Синай хайаҕа уон ыйыгы ыла тахсан баран түөрт уон хонукка сүтэн хаалбыт. Дьон кини төннүбэт буолла диэн долгуйан Ааронтан "биһигини батыһыннарар таҥараны оҥорон биэр" диэн көрдөспүттэр. Аарон дьонун уоскутаары барыларыттан алтан (кыһыл көмүс) ытарҕалары уонна киэргэллэри хомуйан ылан уулларан олортон Алтан ньиирэйи оҥорбут. Дьэбэриэйдэр ньиирэйгэ үҥэн барбыттар. Моисей хайаттан түһэн кэлэн дьоно эмэгэккэ үҥэллэрин көрөн ынырыктык уордайан Таҥара биэрбит Арыныы тахтайдарын алдьаппыт уонна Алтан ньиирэйи уокка бырахпыт. Алтан ньиирэйгэ Леви бииһэ эрэ сүгүрүйбэтэх. Моисей ыҥырбыт - ким Тойоммут диэки буолааччы миэхэ кэлиҥ. Леви уолаттара Моисей тула мустубуттар. Моисей кинилэргэ эппит: Ыһыраайыл Таҥарата маннык диэтэ - хас биирдиигит кылыһын буутугар тутан сурт халҕатыттан халҕатыгар диэри уонна төттөрү хааман хас биирдиигит ини-биитин, атаһын, дьукааҕын кыргыахтаах. Леви уолаттара Моисей эппитинэн гыммыттар. Ол күн үс мыҥ кэриҥэ киһи кыргыллан охтубут.
Алтан ньиирэйи Апис диэн Былыргы Египет оҕус таҥаратын кытта ситимнииллэр. Билигин Алтан ньиирэй баай уонна иҥсэ бэлиэтэ буолар.
Политология. Политология эбэтэр политика билимэ () диэн политиканы үөрэтэр түмэт билим.
Политология салаалара:
Аптарытыат. Аптарытыат диэн түмэккэ ытыктабыл нөҥүө бэриллэр биилик уонна сабыдыал күүһэ.
Социология уонна политология билимнэрэ быһааралларынан, аптарытыат диэн киһи (эбэтэр бөлөх) атын дьону төрүн күүһүнэн дьаһайар кыаҕа уонна биилик төрүтэ.
Дьулуур. Дьулуур диэн киһи туруоруммут дьаныгын ситиһэргэ күүһүн өйүн санаатын ууруута. Дьанык ситиһиитигэр баар мэһэйдэри туорааһын, ыарахаттары тулуйуу, тохтообокко дьаныһыы бу барыта дьулуур буолар.
Дьанык. Дьанык диэн инникигэ баар буолуохтаах идея эбэтэр үлэ баҕалаах түмүгэ.
Күндүлүк. Күндүлүк диэн киһи эбэтэр түмэт күндүлүүр суолталыыр өйдөбүлэ. Күндүлүк ханнык эмэ көстүү, үгэс, майгы, идеал буолар. Үчүгэй, кырдьыктабыл, патриотизм, таптал, доҕордоһуу курдук өйдөбүллэр күндүлүк буолаллар. Күндүлүгү аксиология диэн философия салаата үөрэтэр.
Аксиология. Аксиология диэн күндүлүгү үөрэтэр философия биир салаата.
Сысолятин Конон Михайлович. Сысолятин Конон Михайлович — сахалартан бастакы тырахтарыыс-мэхээньик, техника тиэрминнэрин нууччалыы-сахалыы тылдьытын бастакы ааптара, "Фордзон-Путиловец" тыраахтары үлэлэтэр ыйынньык сахалыытын тылбаасчыта.
1930 сыллаахха Саха АССР Наркомзема арыйбыт тырахтарыыстар бастакы куурустарыгар учууталынан анаммыт. 1935 сыл тохсунньу 1 күн туругунан кини аата Тыраахтар биригэдьиирдэрин уонна мэхээньиктэрин оскуолатын механика мастарыскыайын үлэһиттэрин испииһэгэр баар.
Попова Александра Даниловна (тырахтарыыс). Попова Александра Даниловна — Мэгэдьэк массыына-тыраахтар станциятын (МТС) бастакы тырахтарыыс дьахтара, тыраахтар биригэдьиирдэрин уонна мэхээньиктэрин оскуолатын бастакы хомуурун соҕотох дьахтар үөрэнээччитэ.
1914 сыллааҕы төрүөх. 1934 сыллаахха 20 саастааҕар тыраахтар биригэдьиирдэрин уонна мэхээньиктэрин оскуолатыгар үөрэнэ киирбит. Анкетаҕа үөрэҕин "самообразование" диэбит. Оскуола бастакы выпуһа 1936 сыл олунньу 20 күнүгэр буолбута.
Медиазона. Медиазона - Арассыыйа демократия туһугар охсуһар уонна цензурата суох дьиҥ сонуну аһаҕастык кэпсиир-тарҕатар медия ситим буолар. 2014 сыллаахха Pussy Riot бөлөх активистарынан төрүттэммитэ.
Киннэр бааллар (1988, киинэ). Киннэр бааллар (ааҥл: "They Live") - 1988 сыллаах АХШ фантастик триллер киинэтэ. 
Сүжета.
Киинэҕэ Колорадо штатыттан үлэтэ суох киһи үлэ көрдөнө Лос Анджелеска олохсуйа кэлэр. Онно ачыкы атыылаһар. Ол ачыкы дьиҥнээҕи көрдөрөр буолар...
Марк-Альфред Пельрен. Марк-Альфред Пельрен () (1936 сыллаахха төрөөбүтэ) — Франция суруйааччыта, Саха сирин туһунан икки роман автора.
Бастакы романа "Куттанары умнума" диэн ааттаах, "Галлимард" издательствоҕа тахсыбыта уонна 2001 сыллаахха французтуу суруллубут детективтар аан дойдутааҕы "Санг д'анкр" диэн күрэхтэригэр бастаабыта.
Бу айымньыга олоҕуран сценарий суруллубута.
"Иннокентий" диэн ааттаах Саха сирин туһунан иккис романа 2004 сыллаахха "Албин Мишель" издательствоҕа тахсыбыта уонна эмиэ литературнай премия ылбыта.
Омук быһыытынан бэйэни билинии күнэ (Армения). Омук быһыытынан билинии күнэ (Навасард, ) — сылын ахсын Арменияҕа атырдьах ыйын 11 күнүгэр бэлиэтэнэр күн. 2009 сыллаахха Армения Түмэнэ быһаарыытынан бэлиэтэнэр.
Үһүйээн быһыытынан б.э.и. 2492 сыллаахха атырдьах ыйын 11 күнүгэр эрмээннэр баһылыктара Айк Ахехнавор (Охчут Айк) Ассирия сэриитин кыайбыт, инньэ гынан омук көҥүллүк сайдарыгар олук уурбут. 
Үһүйээҥҥэ этиллэринэн, Айк Наапет (эрмээн омугун төрүттээччи, Айказуни династия бастакы ыраахтааҕыта) Дюцазнамарт диэн сиргэ (Ван күөл соҕуруулуу-илин өттүгэр, Айоц-дзор өрүс орто тардыытыгар) Ассирия Бэл диэн тираанын сэриитин үлтүрүппүт, онон кэлиэн үөскээбит эрмээн судаарыстыбатыгар олук уурбут.
AMC Theatres. AMC Theatres - АХШ тэрилтэтэ, сетевой киинэ театрдарын бас билэр 85 омук сиригэр. Аан Дойдуга биир бөдөҥ энтертеймент центр буолар.
Кэпсэт миигин кытта (киинэ). Кэпсэт миигин кытта (ааҥл: Talk to me) - Аустралия һоррор киинэтэ, 2023 сыллаахха тахсыбыт. 
Сүжета.
Илии баар өлбүт киһи киэнэ. Ону тутан баран talk to me диэтэххэ абааһылар кэлэллэр.