mariaria/ykt_dataset huggingface dataset:
Капитонов Исай Ефимович. Капитонов Исай Ефимович - - саха живописеһа.
Олоҕун олуктара.
1943 с. балаҕан ыйын 4 күнүгэр Хаҥалас Покровскайыгар төрөөбүтэ.
1969 с. Дьокуускайдааҕы уус-уран училищены, 1975 с. Ленинградтааҕы Репин аатынан живопись, скульптура уонна архитектура институтун живописнай салаатын бүтэрбитэ. 
Айар үлэтэ.
Исай Капитонов киэҥ уонна уобарастаан көрүүнү сатыыр маастардар ахсааннарыгар киирэр диэн литературоведтар суруйаллар. Дьон бары билэр штампаларын туһаммакка, бэйэтин олоҕу көрүүтүнэн сирдэтинэр киһи дииллэр.
"Үлэлэрэ"
Жегусов Федор Степанович. Жегусов Федор Степанович - - саха живописеһа, Саха Өрөспүүбүлүкэтин ускуустубатын үтүөлээх диэйэтэлэ.
1948 с. сэтинньи 8 күнүгэр Таатта Чөркөөх сэлиэнньэтигэр төрөөбүтэ.
1969 с. Дьокуускайдааҕы уус-уран училищены, 1977 с. Ленинградтааҕы Репин аатынан живопись, скульптура уонна архитектура институтун живописнай салаатын бүтэрбитэ. 
Айар үлэтэ.
Федор Жегусов сюжеттаах тиэмэлээх хартыыналары суруйарынан биллэр. Соторутааҥы устуоруйаны "маннык буолбута" диэн көрдөрөр.
"Үлэлэрэ"
Курчатова Зинаида Капитоновна. Курчатова Зинаида Капитоновна - - саха живописеһа.
1948 с. от ыйын 22 күнүгэр Иркутскай уобалас Бодойбо оройуонун Улахан Баатам () сэлиэнньэтигэр төрөөбүтэ.
1968 с. Дьокуускайдааҕы уус-уран училищены, 1974 с. Уһук Илиннээҕи ускуустуба инстутуутун бүтэрбитэ. 
Айар үлэтэ.
Зинаида Курчатова айар үлэҕэ умсугуйан туран хорсуннук киирэрэ. Өҥү, моһуону, уобараһы барытын кыайа тутара. Араас жанрга үлэлээн иһэн хара бастакыттан бэйэтин күүстээх портретист быһыытынан көрдөрбүтэ. 
"Үлэлэрэ"
1983 сыллаахха атырдьах ыйын 27 күнүгэр өлбүтэ.
Саввин Егор Петрович. Саввин Егор Петрович (төр. 1959, Чурапчы, Саха АССР) — Российскай Федерация үтүөлээх худуоһунньуга (2001), муосчут. «Сардаана» фабрика маастара.
Олоҕун олуктара.
1959 сыллаахха ахсынньы 30 күнүгэр Чурапчыга төрөөбүт. 1980 сыллаахха Саха уус-уран училищетын бүтэрбит (скульптор М. М. Павловка үөрэммит).
Сигэлэр.
Егор Саввин
Магатырова Мария Николаевна. Магатырова Мария Николаевна (22.04.1950—31.01.1992) — саха живописеһа, CӨ ускуустубатын үтүөлээх диэйэтэлэ.
1950 с. муус устар 22 күнүгэр Амма улууһун Өнньүөс сэлиэнньэтигэр төрөөбүтэ.
1972 с. Дьокуускайдааҕы уус-уран училищены, 1977 с. Уһук Илиннээҕи ускуустуба инстутуутун живописнай салаатын бүтэрбитэ. 
Айар үлэтэ.
Мария Магатырова айар үлэтэ худуоһунньук бэйэтин киэҥ көрүүтүн туоһулууллар диэн суруйаллар. Бүтэһик үлэлэрэ "публицистыы" көнөтүк суруллубуттар дииллэр. 
"Үлэлэрэ"
1992 сыллаахха тохсунньу 31 күнүгэр өлбүтэ. Амма Чакырыгар көмүллүбүтэ.
Спиридонов Юрий Васильевич. Спиридонов Юрий Васильевич (төр. 1952) — саха норуодунай худуоһунньуга.
Олоҕун олуктара.
1952 с. ыам ыйын 28 күнүгэр Анаабыр улууһун Үрүҥ Хайа сэлиэнньэтигэр төрөөбүтэ.
1979 с. Ленинградтааҕы Герцен аатынан судаарыстыбаннай педагогика инстутуутун уус-уран уонна графика салаатын бүтэрбитэ. 
Айар үлэтэ.
Юрий Спиридонов дьоҕура көрбүтүн бэйэтин санаатын кытта сатаан дьүөрэлииргэ ордук көстөр. 
"Үлэлэрэ"
Сигэлэр.
Официальный сайт Государственного Собрания (Ил Тумэн) Республики Саха (Якутия):Депутаты Ил Тумэна поздравили художника Юрия Спиридонова
Иннокентьева Александра Самсоновна. Иннокентьева Александра Самсоновна —- саха живописеһа.
Олоҕун олуктара.
1953 с. ыам ыйын 19 күнүгэр Чурапчы улууһун Мырыла сэлиэнньэтигэр төрөөбүтэ.
1977 с. Дьокуускайдааҕы уус-уран училищены, 1983 с. Уһук Илиннээҕи ускуустуба инстутутун живописнай салаатын бүтэрбитэ. 
Айар үлэтэ.
Александра Иннокентьева айар үлэтин сүнньэ — дьахтары ойуулааһын, дьахтар чуумпуга, кэрэҕэ тардыһыытын көрдөрүү.
Васильев Артур Дмитриевич. Васильев Артур Дмитриевич — саха живописеһа, саха норуодунай худуоһунньуга.
Олоҕун олуктара.
1953 с. тохсунньу 5 күнүгэр Уус-Алдан улууһун Суотту сэлиэнньэтигэр төрөөбүтэ.
1976 с. Намнаа5ы педагогическай училище, 1983 с. Уһук Илиннээҕи ускуустуба инстутуутун бүтэрбитэ. 1987—1992 сс. Красноярскай куоракка РФ норуодунай худуоһунньуга А. П. Левитин салайар айар мастарыскыайыгар үлэлээбитэ. 
1985 с. —Российскай Федерация худуоһунньуктарын Сойууһун чилиэнэ.
1997 с. — Россия Уус-уран Академиятын чилиэн-корреспондена.
1994 сылтан Красноярскай гсударственнай художественнай институт Дьокуускайдааҕы филиалыгар преподаватель.
Искусство уонна культура Арктическай государственнай институтут живописька кафедратын доцена.
Айар үлэтэ.
1984 сылтан араас быыстапкаларга кыттар.
Саҥа үйэни саҥалыы ойуулуур ньымалары көрдөөһүн худуоһунньук үлэлэригэр өтө көстөр диэн билинэллэр. 
"Үлэлэрэ"
Өссө маны көр.
Саха норуодунай худуоһунньуктарын тиһигэ
Гаврильев Кирилл Петрович. Гаврильев Кирилл Петрович — саха живописеһа, Дьокуускайдааҕы уус-уран училище дириэктэрэ, Арассыыйа худуоһунньуктарын сойууһун чилиэнэ, СӨ «Көмүс таба» бириэмийэтин лауреата.
Олоҕун олуктара.
1955 с. от ыйын 18 күнүгэр Мэҥэ Хаҥалас Лоомтука сэлиэнньэтигэр төрөөбүтэ.
1979 с. Дьокуускайдааҕы уус-уран училищены, 1985 с. Ленинградтааҕы живопись, скульптура уонна архитектура инстутуутун бүтэрбитэ. 
Айар үлэтэ.
Кирилл Гаврильев бастааҥы баары көрдөрөр реалистистыы хартыыналартан кэлин айыы үөрэҕин уустук уобарастарыгар көспүтэ. 
"Үлэлэрэ"
Старостин Михаил Гаврильевич. Старостин Михаил Гаврильевич — саха худуоһунньуга, график.
Олоҕун олуктара.
1959 с. тохсунньу 1 күнүгэр Томпо оройуонугар Хаандыга бөһүөлэгэр төрөөбүтэ.
1973 сыллаахтан 1977 с. дылы Дьокуускайдааҕы уус-уран училищеҕа график Ю.И. Вотяковка, живописец Э. И. Васильевка үөрэммитэ. 1990 с. Красноряскайдааҕы Судаарыстыбаннай уус-уран инстутуутун промышленнай графика салаатын бүтэрбитэ. Манна кинини С. С Ливак, М. Ф Гладунов, С. П. Куликова үөрэппиттэрэ.
1990 сылтан 2000 сылга дылы «Бичик» кинигэ кыһатыгар уус-уран эрдээктэрдээбитэ, 2000 сыллаахтан — Арктикатааҕы судаарыстыбаннай культура уонна ускуустуба институтун преподавателэ.
Арассыыйа Худуоһунньуктарын сойууһугар 1991 сыллаахха киирбитэ.
Айар үлэтэ.
Саха Өрөспүүбүлүкэтин былааҕын ааптардарыттан биирдэстэрэ.
Станковай графикаҕа, живописька, плакатка уонна кинигэ графикатыгар үлэлиир. Худуоһунньук сахалыы толкуйдааҕа, өйдөөҕө-санаалааҕа, былыргы үһүйээннэри, олоҥхолору билэрэ айымньыларыгар бэриллэр.
Уиллиам Моузли. Уиллиам Моузли (), Англия артыыһа, эдэр ыччаттан биир бастыҥа. Киэнник биллибит маннык киинэлэргэ уһуллан: уонна .
MYER. MYER — Аустралиа улахан тэрилтэтэ. Биллэр косметиканы оҥорор уонна электрониканы оҥорон атыылыыр.
McDonald’s. McDonald's - ол эбэтэр МакДональдс - аан дойду биир улахан түргэн аһылык рестораннарыттан биирдэстэрэ. Сүнньүнэн гамбургер, чизбургер, кууруссаттан оҥоһуллубут ас, фри картошката, араас утахтары уонна десертары атыылыыр. 
Бастаан Ричард уонна Морис МакДональд ини-биилэр олохтообуттар, ол эрэн кэлин бу рестораны Рэй Крок атыыласпыт уонна моделын тарҕаппыт.
Роббек Василий Афанасьевич.  Роббек Василий Афанасьевич — Саха Өрөспүүбүлүкэтин наукатын Академиятын академика, тыл үөрэҕин билимин дуоктара.
Олоҕун олуктара.
Үлэтин 1956 с. саҕалаабыта. Оскуола-интэринээккэ иитээччинэн, Байду начаалынай оскуолатын учууталынан, ЫБСЛКС оройуонааҕы кэмитиэтин инструкторунан, Орто Халыматааҕы Березовкатааҕы Кыһыл чуум сэбиэдиссэйинэн үлэлии сылдьыбыта. Институуту бүтэрэн баран Орто Халыма Налимнааҕы аҕыс кылаастаах оскуолатыгар дириэктэрдээбит. 
1973—1991 сс. ССРС наукаларын академиятын Сибиирдээҕи салаатын Саха Сиринээҕи филиалын Тыл, литература уонна история институтугар бастаан лаборантан саҕалаан старшай научнай үлэһиккэ дылы үүммүт. 
В. А. Роббек — Хотугу аҕыйах ахсааннаах норуоттар кыһалҕаларын Институтун төрүттээччилэртэн биирдэстэрэ, 1992 сылтан 2008 сыллаахха дылы салайбыт.
Наото Кан. Наото Кан (, , Убэ, Ямагути) — Дьоппуон премьер миниистирэ.
Олоҕун торума.
Наото Кан Ямагути префектура Убэ куоратыгар төрөөбүт. Токиотааҕы технологическай университеты бүтэрбит. 1974 сыллаахха чааһынай патентнай бюро аспыт. Эмиэ ити кэмтэн дойдутун уопсастыбынай олоҕор кыттар, экологияны харыстыыр хамсааһыҥҥа үлэлиир. 1980 сыллаахха Дьоппуон Аллараа Балаататын дьокутаатынан талылар. Ол кэмтэн тиһигин быспакка бары быыбардарга дьокутаат буолар.
1996 сыллаахха аан бастаан Дьоппуон бырабыытылыстыбатыгар доруобуйа харыстабылын миниистиринэн буолар
Дьоппуон бырабыытылыстыбата.
2009 сыл Наото Кан премьер-миниистэр солбуйааччытывнан ананар, онтон 2010 сылтан — итини тэҥэ үп миниистэрэ буолар
Дьоппуон премьер-миниистирэ.
20040 сыл бэс ыйын 4 күнүттэн, премьер-миниистэр Юкио Хатоямы уурайбытын кэннэ Наото Кан премерь миниистэр буолар.
ЫБСЛКС. ЫБСЛКС — Ыччат бүтүн Сойуустааҕы Ленин аатынан коммунистыы сойууһа. ССРС ыччаты түмэр, иитэр тэрилтэтэ. Бу тэрилтэҕэ 14 туолбут оҕолортон саҕалаан 28-тарыгар диэри ыччаттар киириэхтэрин сөбө.
Устуоруйата.
Ыччат Арассыыйатааҕы коммунистыы сойууһа (РКСМ) 1918 сыллаахха алтынньы 29 күнүгэр тэриллибитэ, 1924 сыллаахха В. И. Ленин аата иҥэриллибитэ — Российский Ленинский коммунистический союз молодёжи (РЛКСМ) диэн ааттаммыта, онтон 1926 сыл кулун тутарыгар Всесоюзный Ленинский коммунистический союз молодёжи (ВЛКСМ) диэн ааттаммыта.
1977 сыллаахха комсомуолга 36 мөлүйүөнтэн тахса ССРС олохтоохторо киирэллэр этэ.
Бичик. Бичик — буукубалар уонна атын бэлиэлэр биир истиилинэн, бэйэ-бэйэлэрин кытта дьүөрэлэһэр гына оҥоһуллубут ойуулара, биир дьүһүннээх уонна улаханнаах бэлиэлэр набордара. 
Типографияҕа бичик (шрифт) диэн "литералар кэмпилиэктэрин" ааттыыллар. 
Хас да бичик бөлөҕө, биир дьүһүннээх (начертание), биир истииллээх уонна ойуулаах буоллаҕына "гарнитура" диэн ааттанар.
Ан-2. Ан-2 — чэпчэки ыйааһыннаах икки кынаттаах (биплан) көтөр аал. Биир 1000 ат күүстээх "АШ-62ИР" мотуордаах. Көтөр ыйааһына — 5250 кг.
Устуоруйата.
"Ан-2" Антонов КБ-та оҥорон таһаарбыта. 1947 сыл атырдьах ыйын 31 күнүгэр Володин П.Н. летчик-испытатель бастаан көтүппүтэ.
"Кукурузник" диэн ааты 50 сыллардаахха тыа хаһаайыстыбаҕа туһаннылларын иһин ылбыта. 
ССРС-ка барыта 5 тыһ. аал оҥоһуллубута. 1960 сыллардаахха Кытайга лицензияннан оҥоһуу саҕаламмыта. Барыта 1992 сылга диэри 950 Y-5 диэн ааттаах аал оҥоһуллубута. Ону таһынан Польшаҕа оҥоһуллар этэ. Уопсайынан 1992 сылга диэри 12 тыһыына аал оҥоһуллубута.
Саха сиригэр билиҥҥэ дылы киэҥник туттулла турар. 
Сааххаллар.
2009 сыл туругунан уопсайа 300 аал сааххалланна . Ол иһигэр Саха сиригэр:
Барашков Степан Герасимович. Барашков Степан Герасимович — Аҕа дойдуу Улуу сэриитин кыттыылааҕа.
1912 сыллаахха төрөөбүт. 1943 с. тохсунньу 21 күнүгэр билиэҥҥэ Эренхайн Цайтхайн концлааҕырга өлбүт. Германияҕа Цайтхайн III кылабыыһаҕа көмүллэ сытар. Төрөөбүт сирин "Билилунское, Якутия" диэбиттэр
Эренхайн Цайтхайн мемориала. Эренхайн Цайтхайн мемориала — Риза куорат аннынааҕы Цайтхайн лааҕырын сиэрибэлэригэр анаммыт өйдөбүнньүк. Бу концлааҕыр 1941 сыллаахха муус устарга олохтоммута, 1945 сыллаахха дылы баар этэ. Сэбиэскэй байыаннай билиэннэйдэртэн ураты өссө италия, серб, ааҥыл, боронсуус уонна поляк билиэннэйдэрэ сыппыттара. Уопсайынан Цайтхайн лааҕырыгар 25–30 тыһ сэбиэскэй уонна 900-тэн тахса атын дойдулартан билиэннэй саллааттар өлбүттэрэ. Өлүү төрүөтүнэн аччыктааһын уонна куһаҕан санитарнай усулуобуйа буолбутf. 
Сиэртибэлэр 4 кылабыыһаҕа көмүллэ сыталлар. Дөкүмүөн дьиэтигэр уонна урукку лааҕыр барааҕар куруук көрдөрүллэр быыстапка үлэлиир. Мемориал урукку хаайыылаахтар дьылҕаларын сураһар сир уонна үөрэтэр үлэ киинэ буолар.
Риза. Риза () - Германияҕа, Саксонияҕа Эльба өрүс кытылыгар турар куорат.
Бу куорат анныгар (биир көстөөх сиргэ) Аан дойду иккис сэриитин саҕана (1941-45 сс.) билиэҥҥэ түбэспит саллааттарга аналлаах лааҕыр баар этэ. Билигин онно Эренхайн Цайтхайн мемориал баар.
Уhук хоту дойду медицинэтэ. Уhук хоту дойду (Арктика) медицинэтэ — киhи өйө-санаата, этэ-сиинэ, иһэ-үөһэ Уhук Хоту Дойду (Арктика) айылђатыгар уратытык үлэлиирин үөрэтиигэ олођуран күүстээх дьайыылаах, туттарга сатабыллаах эмтиир ньымалары уонна эми-тому, ыарыыны сэрэтэргэ, билэргэ уонна эмтииргэ анаан оҥорон олоххо киллэрэр соруктаах медицинскэй наука тиһилигэ . Уһук Хоту дойду (Арктика) медицинэтэ дириҥ билиигэ уонна эмтииргэ сыһыаннаах медицинэ араас салааларын, ол иһигэр киһи Хоту сиргэ физиологиятын (этин сиинин улэтин) уонна экологиятын (дьиэтин-уотун айылхатын), биориитимнэрин (дьылхатын-хаанын эргиирин), географияттан (тулалыыр айылхаттан) сыһыаннаах ыарыыларын төрдүн-төбөтүн уөрэтэр салаалар ситиһиилэрин түмэр.
Уhук хоту дойду медицинэтин сүрүн соруктарынан буолаллар: киһи Хоту сир кутталлаах дьайдарыгар, ордук тымныыга, түүн-күнүс солбуллуутун хотугу уратыларыгар уөрэниитин дириҥ силистэрин чинчийэн билии; киһи өйө-санаата, этэ-сиинэ, иһэ-үөһэ уонна кинилэр тиһиктэрин ыарыыларын тас дьүһүннэрин, төрдүлэрин-төбөлөрүн, силистэрин-мутуктарын үөскүүр, тэнийэр-тарђанар уратыларын билиигэ олођурбут эмтиир ньымалары айан олоххо киллэрии.
Чинчийии бу хайысхата Аан дойду үөрэхтээхтэринэн, бүтүн Сир үрдүнэн мунньуллубут, сыныйан дириҥник үөрэтиллибит билиилэргэ уонна бу аллара ааттаммыт тумуктэргэ олођуран кэккэ сылларга ордук күүскэ уөрэтиллэр: 
• Уһук Хоту дойдуга киһи ыарыытын ахсаанын тарђаныыта уратылаах, ол уратыта, ордук, кини олохтоох дьиэтин айылхатын дьайдарын охсуутуттан, уонна өйүн-санаатын, этин-сиинин, иһин-үөһүн туруга бу дойдуга уөруйэхтээђиттэн тутулуктаах;
• Бу дойду кытаанах сиригэр-уотугар киһи ыарыыта, кини өйө-санаата, этэ-сиинэ, иһэ-үөһэ уйурђаабыт турукка сылдьар кэмигэр үөскүүр-сайдар: ураты аһылык, битэмииннэр тиийбэт туруктара, өй-санаа, эт-сиин, ис-үөс улэлэрин тиһилигэ уйурђаабыт кэмэ;
• Хоту, ыарыылар киһи барыта билэр төрүттэриттэн-үөстэриттэн ураты, бэйэлэрэ ханна да хатыламмат уонна Хоту сиргэ эрэ биллэр дьайдардаах. Төһөнөн өр хоту олорођун да соччонон "сахалыы" (уһуннук киэҥник, салгымталаахтык аалларан ыарытыйыы) ыарыы ахсаана элбиир. Ыарыы тас дьүһүнэ "сахатыйар" уонна уһуннук киэҥник, салђамталаахтык аалан ыалдьар көруҥнэнэр.
• Хоту, доруобуйа харыстабылын туһатын көдьүүһэ намыһађа, эмчиттэри хоту сир уратытын аахсыбакка үөрэтии, ону тэҥэ дьоҥҥо-сэргэђэ охсуулаах ыарыылар үөскүү-сайда иликтэринэ, эбэтэр кинилэр олохсуйбуттарын да кэннэ, дириҥник үөрэтиллибит, чопчутук ыйыллыбыт, хардыылаах-хаамыылаах сэрэтэр дьаһаллар суохтарынан быһаарыллар.
Хоту дойду медицинэтин туспа салаа оҥорон араарыы, билиҥҥи медицинэ науката сүрэх-тымыр, тыҥа, ис-үөс, эттиктэр киириилэрин-тахсыыларын салайыы уонна да атын уорганнар тиһиликтэрин ыарыыларын уөрэтии ситиһиилэрин түмүгэр оҥоһуллар кыахтанна .
Озаску.  Озаску ("Osasco") диэн Бразилия уонна бүтүн Соҕуруу Америка. 
Олохтоохторун ахсаана 718,646 уонна иэнэ 65 км2. Сан Паулу метрополитен сирин (Улахан Сан Паулу) олохтоохторун ахсаана 21,616,060 уонна иэнэ 7,944 км2.
PayPal. PayPal ("Пэйпэл" эбэтэр "Төлүүргэр көмөлөһүөм"), АХШттан төрүттээх вебсайт. Харчыны электроннай почтаҕа ыытар кыаҕы биэрэр, ону баан счетыгар таһаарар. Тутан олорор хампаанньата - Ebay.
Amway. Amway ("Америка олоҕунан олоруу"), АХШ улахан тэрилтэтэ, биир динамично сайда турар тэрилтэ буолар. 200 араас омук дойдуларыгар стабильно үлэлиир, олор ахсааннарыгар Саха Сиригэр үлэлээбитэ 6 сылыгар барда.
Сбербаан. Сбербаан ( / ) (, "сберегательный банк" кылгатыллыбыта — Россия уонна Илин Европа саамай бөдөҥ баана. Хампааньа дьаһалтата Москваҕа баар, историята Канкрин 1841 сыл финансовай реформатыгар саҕаламмыта Сорох регионнарга Сбербаан баан өҥөтүн туһанарга соҕотох баан буолар.
Таатта банк. Таатта Банк (Taatta Bank), Саха Сирин биир бөдөҥ баана этэ. Дьокуускайга, Ытык-Күөлгэ, Красноярскайга уобалаһыгар баар Канскай куоракка, Ростов-на-Донуга уонна Севастопольга филиаллардаах этэ. 2018 сыллаахха баан Арассыыйа Киин баана Таатта бааны саппыта.
Романова Евдокия Петровна. Романова Евдокия Петровна — саха живописеһа .
1960 сыллаахха Дьокуускайга төрөөбүт.
1982 сыллаахха Дьокуускайдааҕы уус-уран училищены. 1988 сыллаахха Уһук Илиннээҕи уус-уран инстутууту бүтэрбит.
Окоемова Галина Егоровна. Окоемова Галина Егоровна - саха живописеһа.
1963 с. Дьокуускайга төрөөбүт. 1983 с. Дьокуускайдааҕы уус-уран училищены, 1989 с - Уһук Илиннээҕи уус-уран институуту бүтэрбит.
Попова Лилия Леонидовна. Попова Лилия Леонидовна - саха живописеһа.
1960 с. муус устар 11 күнүгэр Дьокуускайга төрөөбүт. 1983 с. Дьокуускайдааҕы уус-уран училищены, 1990 с - С-Петербурдааҕы Репин аатынан живопись, скульптура уонна архитектура академическэй институутун бүтэрбит, Угаров профессор мастырыскыайа.
Үлэлэрэ Арассыыйа, Австрия, Англия, Германия, Италия, Хорватия, Словения, Турция, Соҕуруу Кэрийэ, АХШ уонна Япония чааһынай кэллиэксийэлэригэр бааллар.
Лукина Марианна Михайловна. Лукина Марианна Михайловна - саха живописеһа.
1961 с. олунньу 23 күнүгэр Дьокуускайга төрөөбүт. 1981 с. Москубатааҕы 1905 сыл кэриэһин аатынан уус-уран училищены, 1991 с - Москубатааҕы Суриков аатынан уус-уран институут станковай живопиһын салаатын бүтэрбит.
Николаева Наталья Васильевна. Николаева Наталья Васильевна - саха живописеһа, АГИКИ старшай преподавателэ.
1964 с. муус устар 9 күнүгэр Дьокуускайга төрөөбүт. 1983 с. Дьокуускайдааҕы уус-уран училищены, 1991 с - С-Петербурдааҕы Репин аатынан живопись, скульптура уонна архитектура академическэй институутун бүтэрбит.
1992-1995 сс А.П. Левитин айар мастарыскыайыгар үлэлээбит.
Чикачев Андрей Васильевич. Чикачев Андрей Васильевич — саха живописеһа, Россия худуоһунньуктарын Сойууһун чилиэнэ.
Олоҕун олуктара.
1967 с. муус устар 24 күнүгэр Ньурба улууһун Марха бөһүөлэгэр төрөөбүт.
1987 с. Дьокуускайдааҕы уус-уран училищены, 1994 с. Уһук Илиннээҕи уус-уран инстутут живописнай салаатын бүтэрбитэ.
Айар үлэтэ.
Худуоһунньук куруук көстөр олоҕу хайдах эрэ кэтэһиллибэтэх өттүттэн көрдөрөр дьоҕурдаах.
Бастакы тус быыстапката «Күн дьоно» («Люди Солнца») 2012 сыллаахха Ясная Полянаҕа, ол кэннэ Москваҕа РФ Государственнай Думатыгар, Санкт-Петербурга Гостинай Дворга, Россия киин куораттарыгар Саха Сирин Күннэрин чэрчитинэн көрдөрүллүбүттэрэ.
2013 сыл тохсунньу 17 күнүгэр Дьокуускайга быыстапкатын залыгар үлэлэрин тус быыстапката аһыллыбыт.
Сигэлэр.
SakhaLife 14.01.2013:В Якутске открывается первая персональная выставка Андрея Чикачева
Тим Бернерс-Ли. Сэр Тимоти Джон Бернерс-Ли OM, KBE (;1955 От ыйын 8 ) күнүгэр төрөөбүт — ааҥылыйа учуонайа, URI, URL, HTTP, HTML айбыт учуонайа, Роберт Кайоны кытта World Wide Web айбыт уонна билигин Аан дойдутааҕы холбоһууситимин консорциумун тойоно. семантическай паутина концепциятын ааптара. Ону тэҥэ информационнай технология атын да чинчийиилэрин ааптара.
Deutsche Bank. Deutsche Bank (Дойче Банк), Германия саамай баай уонна улахан тэрилтэтэ буолар, ону таһынан Европа саамай бөдөҥ тэрилтэтэ буолар, Аан Дойду иккис улахан баай тэрилтэтэ, аан дойду 13% харчытын хонтуруоллуур тэрилтэ. Уопсайа 80 тыыһынча үлэһиттэрдээх 72 дойдуларга, олор ахсааннарыгар Саха Сиригэр.
Дунаай. Дунаай (, , , , , , , , , ) — Европа бөдөҥ өрүстэриттэн биирдэстэрэ, уһунунан Волгаттан иккис миэстэҕэ турар. Элбэх омук олорор сиринэн устар.
Саҕаланыыта.
Германияҕа Шварцвальд хайаларыттан Донауэшинген таһыгар муора таһымыттан 678 м үрдүктээх сиргэ икки үрүйэ холбоһор сирдэригэр саҕаланар: Брег (уһуна 48 км) уонна Бригах (уһуна 43 км). Олохтоох заамокка Дунаай мантан саҕаланар диэн суруктаах үрүччэни көрдөрөллөр.
Дунаай сир аннынан устуута.
Иммендинген таһыгар, саҕаламмыт сириттэн отучча килэмиэтирдээх сиргэ Дунаай сир анныгар сүтэр, уутун улахан аҥаара испиэскэ боруодалар быыстарынан сүүрүгүрдэр. 
Онтон 12 км соҕуруу Германия саамай бөдөҥ дьүүктэтэ сир анныттан тахсар. Ол дьүүктэ сөкүүндэҕэ 25 тонна ууну таһаарар эбит. Бу дьүүктэттэн А-ах диэн Боден күөлүгэр түһэр өрүс саҕаланар (бу күөлтэн Рейн өрүс тахсар).
Дьокуускайдааҕы уус-уран училище. Дьокуускайдааҕы уус-уран училище ()
1945 сыллаахха Саха АССР Совнаркомун 233 № кулун тутар 2 күнүнээҕи уурааҕынан тэриллибитэ. Тэрийиини саҕалаабыт киһинэн Саха норуодунай худуоһунньуга П.П. Романов буолбута. Кини аатын училище кэлин 1995 сыллаахха сүкпүтэ.
Кыһа таһаарбыт бастакы көлүөнэ худуоһунньуктара өрөспүүбүлүкэ таһыгар биллибиттэрэ: М. Лукин, Э. Сивцев, Е. Шапошников, В. Петров, О. Ковалевский, искусствовед И. Потапов.
1950 с. скульптура салаата арыллыбыта, онтон тахсыбыттара кэлин аатырбыт: С.А. Егоров, К.Н.Пшенников, Е.Н. Винокурова, П.А.Захаров уонна муосчуттар С.П.Заболоцкай, К.Ф. Герасимов. 1958 с. аатырбыт муосчут С.Н. Пестеров салалтатынан туспа муос салаата арыллыбыта. 
1962 с. училище дириэктэрэ Леонид Ким мастан кыһыы уонна уус-уран оформление салаатын арыйбыта. 1981 с. ол баазатыгар В.Д. Иванов салалтатынан театральнай-декорационнай ускуустуба специалистарын соҕотох выпуһа тахсыбыта. Училище выпускниктара С.В. Иванова уонна Л.И. Гоголева билигин биллэр тыйаатыр худуоһунньуктара.
Училищеҕа өр кэмнэргэ 50-70-с сылларга Л.А.Ким, С.Л.Александров, М.В.Новиков, З.И.Иванова үлэлээбиттэрэ. Араас сылларга живописецтар: А.Н.Осипов – билигин Арассыыйа Уус-уран Академиятын чилиэнэ, З.К.Курчатова, Г.У.Кравченко, графиктар А.П.Мунхалов – Арассыыйа норуодунай худуоһунньуга, билигин АГИКиИ ойуулуур ускуустубатын декана, Э.С.Сивцев, В.Р.Васильев, Ю.И.Вотяков, М.А.Рахлеева – билигин АГИКиИ дассыана. Балартан сорохторо араас сылларга училищены бэйэлэрэ бүтэрбиттэрэ. Дириэктэрдэринэн эмиэ урукку выпускниктар А.И.Филиппов, И.А.Маччасынов, В.Д.Артамонов буола сылдьыбыттара. 1997 сылтан дириэктэринэн Гаврильев К.П. анаммыта – живописец, эмиэ училище выпускнига.
Билигин училищеҕа отучча урукку выпускниктар үөрэтэллэр, олор истэригэр СӨ ускуустубатын үтүөлээх диэйэтэллэрэ Николай Иннокентьев, Людмила Слепцова, Вячеслав Артамонов, СӨ норуодунай худуоһунньуга Петр Захаров, СӨ култууратын туйгуннара Наталья Николаева, Евдокия Романова, Ирина Мекумянова уо.д.а.
Саайта: http://www.izoyahu.ru/
Дьокуускайдааҕы судаарыстыбаннай тыа хаһаайыстыбатын академията. Дьокуускайдааҕы ил тыа хаһаайыстыбатын академията
Дьокуускайдааҕы ил тыа хаһаайыстыбатын академията Арассыыйа Федерациятын хотугулуу илинҥи тирэх тыа хаһаайыстыбатын үрдүкү үөрэх тэрилтэтэ.
Суохапчы. Суохапчы — тимиртэн тоһоҕо оҥорорго аналлаах тимир ууһа туттар мала.
Дьоҕус соҕус хаптаҕай тимир буолар. Онно тоһоҕо сэлтэкэтин оҥорор хайаҕастар баар буолаллар. Бу малы итэҕэл үлэһиттэрэ ытык мал дииллэр. Улахан уустар суохапчылара тоҕус хайаҕастаах, орто уус киэнэ сэттэ буолар эбит.
Егоров Семен Афанасьевич. Егоров Семен Афанасьевич — Дьокуускайга, Читааҕа үлэлээбит саха скульптора. Мраморга, граниикка, маска, бетоҥҥа, терракотаҕа үлэлээбитэ.
1931 сыллаахха кулун тутар 24 күнүгэр Хаҥалас Хачыкаатыгар төрөөбүт. 1955 сыллаахха Дьокуускайдааҕы уус-уран училищены бүтэрбит (учуутала Елена Посядо). Онтон Москубатааҕы Суриков аатынан уус-уран институукка үөрэммит (учууталлара Матвей Манизер уонна Дмитрий Шварц). Устудьуоннуур сылларыгар оҥорбут үлэлэлэрэ рецензияҕа тиксэллэрэ, кини туһунан хаһыаттарга, сурунаалларга суруйаллара. 1962 сыллаахха биллиилээх саха муосчутун Василий Попов мэтириэтин суруйбута 1963 сыллаахха буолбут Бүтүн сойуустааҕы худуоһунньуктар быыстапкаларыгар биһирэбили ылбыта. Дьокуускайга квартирата, мастарыскыайа суох буолан дьиэ кэргэнин кытта Читааҕа көспүтэ. Уобалас элбэх сирдэригэр гражданскай сэрии уонна Аҕа дойду улуу сэриитин кыттыылаахтарыгар аналлаах элбэх скульптураны оҥорбута биллэр. 1972 сыллаахха дойдутугар төннүбүт, ол эрээри ыалдьан толору үлэлиир кыаҕа суох буолар. 
1974 сыллаахха атырдьах ыйын 11 өлбүт.
Кыттыбыт быыстапкалара: САССР ойуулуур-дьүһүннүүр ускуустубатын быыстапката (Москуба, 1957), САССР ойуулуур-дьүһүннүүр ускуустубатын быыстапката (Москуба, 1963), «Сэбиэскэй Уһук Илин» быыстапкалар (Владивосток, 1967, 1974; Улан-Удэ, 1969), Декоративнай-прикладной ускуустуба быыстапката (Ленинград, 1963), Ураал, Сибиир уонна Уһук Илин худуоһунньуктарын айымньылара (Москуба, 1971–1972), «Сэбиэскэй Россия» (1965, 1970), бүтүн сойуустааҕы быыстапка (Москуба, 1970). Персональнай быыстапкалар.
Үлэлэрэ СӨ Национальнай уус-уран түмэлигэр бааллар (2006 сыллаахха бииргэ төрөөбүтэ Нина Яковлева кини графическай үлэлэрин бэлэхтээбитэ).
Таркай Уус. Таркай Уус, Савва Таркаев - XX үйэ бастакы аҥаарыгар Үөһээ Бүлүү Кэнтигэр олорбут тимир ууһа. Чап уустарыттан төрүттээх.
Кини төрөппүт уола - Күөх Уус (Яков Таркаев) - билигин Үөһээ Бүлүү улууһугар олорор.
Иһэх. Иһэх — ат туйаҕар чопчулана тоҥмут муус. Аналлаах өтүйэнэн тоһута охсоллор эбит — иһэхтииллэр.