Саха тылын ураты халыыбын туһаныы. Саха тыла атын грамматическай тутуллаах буолан, нуучча тылыгар сэдэх, бэйэтэ тутта үөрүйэх халыыптардаах. Оннук халыып саха кулгааҕар минньигэстик иһиллэр, түргэнник өйдөнөр, тылбааһы тупсарар.&lt;br&gt;
1. Туохтуур көрүҥүн аттарыы халыыба саха тылыгар араас ньыманан үөскүүр уонна элбэх суолталаах:&lt;br&gt;
1) Түмүктүүр көрүҥ – кэбис, хаал, кэл, ыл, тиий: сиэн кэбис, баран хаал, көрөн кэллэ, тутан ылла, барарга тиийдэ.&lt;br&gt;
2) Уһатар көрүҥ – тур, ис, сырыт: бара тур, баран ис, билэ сырыт.&lt;br&gt;
3) Кылгатар көрүҥ – ыл, эр, түс: көрөн ыл, туран эр, сыта түс.&lt;br&gt;
Көрүҥ үс компоненнаах, халыыба түргэн хайааһыны көрдөрөр:&lt;br&gt;
1) “сыһыат + сыһыат туохтуур + көмө туохтуур”: тиэрэ баран түстэ, сулбу тардан ылла, супту хааман кэллэ.&lt;br&gt;
2) “сыһыат туохтуур + сыһыат туохтуур + көмө туохтуур”: олоро кэлэн түстэ, ойон тура оҕуста, эргийэн киирэн барда.&lt;br&gt;
3) “дьүһүннүүр тыл + -гын + көмө туохтуур”: дьигис гынан ылла, ыгдас гынан кэбистэ, ходьох гына түстэ.&lt;br&gt;
4) “тыаһы үтүктэр тыл + -гын(дии) + көмө туохтуур”: лис гына түстэ, пас гынан хаалла, ньах дии оҕуста, тоһугур гына түстэ.&lt;br&gt;
Түөрт-биэс компоненнаах халыып олус эрчимнээх хайааһыны биэрэр: чиккэс гына тура биэрдэ, лах гына олоро кэлэн түстэ.&lt;br&gt;
2. Холбуу туһаайыы (совместно-взаимный залог глаголов) нууччалыы-сахалыы дьүөрэлэһиитэ. Билиҥҥи кэмҥэ нууччалыы этиини тылбаастыырга туохтуур холбуу туһаайыытын сыыһа туттартан саха тыла олус сыыһырар. Саха тылыгар туохтуур ҕ туһаайыытыттан биирэ холбуу туһаайыы дэнэр, "совместно-взаимный залог в зависимости от лексического значения глагола и от контекста речи реализуется в двух основных значениях:&lt;br&gt;
1) значение совместности действия и&lt;br&gt;
2) значения взаимности действия".&lt;br&gt;
Холбуу туһаайыы –с (-ыс) сыһыарыынан үөскүүр: бар-барыс, бил-билис, оҕус-охсус. Маннык халыып "субъект хайааһыны атын субъегы кытта кыттыһан эбэтэр хардарыта оҥорорун көрдөрөр":&lt;br&gt;
1) элбэх буолан эбэтэр тэҥҥэ оҥорор хайааһыны: Москваттан кэлбит самолету көрүстүбүт;&lt;br&gt;
2) икки эбэтэр хас да киһи хардарыта оҥорор хайааһыны: Маҥнай кыыһырсыбыттар, онтон охсуспуттар;&lt;br&gt;
3) сүрүн хайааһыҥҥа көмө, кыттыгас хайааһыны: Уолаттар аҕаларыгар от тиэйсэллэр;&lt;br&gt;
4) маны таһынан кэнники кэмҥэ холбуу туһаайыы туохтуура дьиҥнээх суолтатыттан атын, элбэхтик диэн суолтаҕа киэҥник туттуллар буолла: билигин ити боппуруоска үлэлэһэ сылдьабыт / по этому вопросу сейчас работа ведется.&lt;br&gt;
Нуучча тылыгар кыттыһан эбэтэр хардарыта диэн суолта атын ньыманан бэриллэр:&lt;br&gt;
1) –ся суффиксынан үөскүүр возвратный глагол форманан: собраться, бороться, встретиться;&lt;br&gt;
2) со- приставканан: совместная деятельность, сотрудничество;&lt;br&gt;
3) совместно, друг друга, взаимно, против, о.д.а. тыл көмөтүнэн.&lt;br&gt;
Ол иһин билиҥҥи саха тылыгар нууччаттан сахалыы тылбаастаан –с (-ыс) сыһыарыылаах туохтуурга эбии бэйэ-бэйэлэрин, бииргэ кыттыһан, кытта, хардарыта, утары, о.д.а. тылы туттан, өйдөбүлү хос хатылааһын (плеоназм) элбэхтик тахсар: любили друг друга / бэйэ-бэйэлэрин таптаһаллара; познакомились с друг другом/ хардарыта билсиһэн; расспрашивали друг от друга / хардарыта ыйыталаһан; взаимопонимание и взаимопомощь / хардарыта өйдөһүү уонна хардарыта көмөлөсүһүү; взаимоуважение / хардарыта ытыктаһыы; противоборство / утарыта харсыһыы, о.д.а.&lt;br&gt;
Билиҥҥи саха тылыгар возвратный глагол халыып тылбааһыгар -с (-ыс) сыһыарыыга эбии “көмө” тылы туттар холобур элбээн иһэр: подружились / бэйэ-бэйэлэрин кытта доҕордоһон, встретились / бэйэ-бэйэлэрин кытта көрсүстүлэр; сделали подарки / хардарыта бэлэхтэстилэр. Ол быыһыгар хардарыта диэн суолтаны утарар ис хоһоонноох этии эмиэ туттуллар: взаимовыгодное сотрудничество / хардарыта бииргэ үлэлээһин (бииргэ буоллаҕына, хардарыта буолбат, онон икки өттүттэн барыыстаах бииргэ үлэлээһин диэн тылбаастанар). Сорох түбэлтэҕэ иккитэ төхтүрүйэн хатылааһын эмиэ баар: икки өттүттэн бэйэ-бэйэлэригэр көмөлөсүһэн; бэйэ-бэйэлэрин хардарыта өйөһөн.&lt;br&gt;
Маннык этии туспа дэгиттээх буолан, КС, УУС туттуллуон сөп. Онтон өйдөбүлү стилистическэй суолтата суох хоһулаан этии, холобур, информацияны чопчу тиэрдэр соруктаах НС, ДьС-гэр тылы сыыһырдар.