mariaria/ykt_dataset huggingface dataset:
Windows 8. Windows 8 - Sakha Translation:
Википедия тиэгээр, аатый билигии НТ-иэр туруктарга табырга аратахан, Майкрософттара туруоргу тус билигинин Windows 8 (NT атаах билэгинин тиэгилик) — хамаараан туруоргута. 2012 сара 1 нэгдүгээр өдөр НТ билигииг эрэлтэй хиилээд, MSDN ба TechNet хэрэглэгчидтэй хамтран татаж авахыг тэргүүн сарын 15-нд олгосон.[6] Энэхүү билигийн гаргасан үйлдэл хувьд гадна удаа түрээсийн таван сарын 26-нд гарч буй.[7]
Windows 8 нь аппарат хэрэглэгчдийн тогтолцоог танд үзэх зорилгоор операцион системийн платформ болон хэрэглэгчийн интерфэйс дээр их том хэрэглээ зэрэг өөрчлөлт оруулав.[8] Хиймэл операцион системийн чиглэлтэй гэж байхад, эдгээр өөрчлөлтүүдээр нь Metro хэлбэртэй ажлуулах ба эхлээд таны зургийг харагдацгаар татаж, Microsoft-ийн дизайн хэлэхээр зургаас үзэж, онлайн үйлчилгээ, Windows Store, ба зургийг олж авахын тулд шинэ товчлуур сонголтыг нэмсэн.[9] Эдгээр бүх үйлчилгээ нь Windows Phone-оос зорилготсон ба энэ бол Windows RT брендтэйгээр ARM архитектуртай хэрэглэгч дээр ажилладаг болгосон.[9]
Windows 8 ихээхэн хариуцлагатай хариултыг авав. Гарчиг болгосон шинэчлэлтүүд, хамгийн сүүлийн шинэчлэлтүүдийг Windows Explorer-ийг File Explorer болгосон, Windows Vista ба 7-ийн Aero Glass тема болон тусгай олон өгүүлбэрийг Shine болон дунд төрлүүдэд солих, Start screen, lock screen, desktop зэрэгт оруулж буй шинэ зургийн сонголтуудыг нэмж болохгүй ч гэрэл, холбоо ба цэгцэглэн өөрчлөгдсөн.[53] Нэмэлт хамгаалалтын бодит долгиог олж, Windows Update-ийн тусламжтайгаар түргэн хувиргах, хамгаалалтын үйлчилгээг зэвсэг болгосноо хувьж байгааг анзаарсан.[54][55]
Microsoft нь 2012 оны 10-р сард Windows 8 ба түүний Surface таблетийн талаар цаашид аюулгүй байдлыг танилцуулахын тулд зарласан, эхлээд 2012 оны 10-р сарын 14-нд телевизийн сувагт танилцуулсан түүвэр болгосон.[8] Агуулгын зардал нь $1.5–1.8 тэрбум доллар байсан, харин Windows 95-г санаачилж буй зардал $200 миллион байсан.[56] Энэхүү бүтээмжийн хувьд Microsoft нь хотын дотор таарууны байршлуудад 34 гэрэл бүхий газар оруулан Surface бүтээлээ харууллаа, Интэлтэй хамтран техникийн түгээлтийн туршид төгсгөлдөг Microsoft болон электроникийн
Кындыл. Гоголев Иван Михайлович — Кындыл (18.01.1930, Бүлүү, Саха АССР — 22.11.1998) — саха норуодунай поэта, драматург, ССРС суруйааччыларын Сойууһун чилиэнэ (1957).
Олоҕун олуктара.
Бүлүү куоратыгар 1930 с. тохсунньу 18 күнүгэр төрөөбүт.
1954 с. Москватааҕы М. Горькай аатынан литературнай институуту бүтэрбит.
Дьокуускайдааҕы кинигэ кыһатыгар эрэдээктэринэн уонна орто оскуолаҕа тыл уонна литератуура учууталынан үлэлээбит.
1948 с. бэчээттэммит.
1952 с. хоһооннорун бастакы хомуурунньуга тахсыбыт.
Хас да улахан поэма уонна «Күн хайата» диэн ааттаах ыччат туһунан хоһоонунан роман (1962) суруйбута. Ааҕааччы биһирэбилин прозаическэй айымньылара эмиэ ылбыттара: «Хара кыталык» роман-трилогия, «Иэйэхсити кэлэтии», «Олорор мутуккун кэрдимэ» сэһэн.
И. М. Гоголев драматург быһыытынан эмиэ биллэр. «Кыталыктар хочолоро» музыкальнай остуоруйа пьесаны, «Хотугу сибэкки» бастакы саха опереттатын либреттотын суруйбута. Драмалара: «Ыам ыйын халлаана», «Таас таба», «Наара суох», «Өлүөнэ сарсыардата», «Саллаат сүрэҕэ» уо. д. а.
Айымньылара нуучча тылыгар тылбаастаммыттара уонна Москубаҕа бэчээттэммиттэрэ. Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтин дьокутаатынан талылла сылдьыбыта.
«Үһүс харах» кинигэтэ 2005 Берлин куоракка Dagyeli кинигэ кыһатыгар ниэмэстии тылынан тахсыбыта («Das dritte Auge»). Иван Гоголев кыргыттара Анна Гоголева уонна Лена Гоголева ону тэҥэ Монастырев Владимир Дмитриевич бу тылбаас тахсыытыгар көмөлөөхтөр. Тылбааһы нууччалыы тылтан Валерия Вайзер бэлэмнээбит.
"Уус уран тылбыт культуратын таһымын үрдэттэххэ эрэ бэйэбит төрөөбүт ийэ культурабытын үрдэтэр кыахтаахпыт. Онон тыл дьылҕата норуот дьылҕатын кытта арахсыспат ситимнээх…"
"…айылҕаны харыстаабакка эрэ бэйэбит кэскилбитин, бэйэбит олохпутун харыстыыр кыахпыт суох. Биһиги бэйэбит эмиэ тыыннаах айылҕабыт эбээт!"
Үйэлээх аата.
Кындылга анаммыт хоһооннор.
Семен Руфов — поэт, прозаик уонна тылбаасчыт, Российскай Федерация уонна Саха Республикатын культуратын үтүөлээх үлэһитэ:
Василий Сивцев — поэт, тылбаасчыт, Саха Республикатын культуратын үтүөлээх үлэһитэ, Иван Гоголев аатынан бириэмийэ бастакы лауреата:
Дьиэ кэргэнэ, аймахтара.
Иван Гоголев — Кындыл дьиэ кэргэнигэр анаабыт хоһооно:
Хаан. Хаан — оһуобай, тыыннаах харамайдар тымырдарынан сүүрүгүрэр убаҕас. Тоноҕостоохторго хаан кыһыл өҥнөөх - эритроциттарга баар гемоглобинтан. Хаан сүрүн суолтата организмҥа "таһаҕас" таһааһын - хааҥҥа сылдьар клеткалары организм иһинэн тархатыы. Киһигэ, хаан уҥуох силиитигэр үөскүүр.
Састаап.
Хаан сүнньүнэн икки көрүҥ эттиктэн турар: плазма (убаҕас) уонна онно уста сылдьар килиэккэлэр.
Хаан бөлөхтөрө.
Киһи хаана антиген-антитело тиһигин көрүүтүнэн сүнньүнэн түөрт бөлөххө уонна эбии икки "резус факторга" араарыллар. Бу ис хоһооно маннык: эритроциттар плазмаҕа уста сылдьалларын быһыытынан атын киһи плазматыгар (хаан кутуутун түмүгэр) киирдэхтэринэ сороҕор сыстыһан хаалаллар, онон кыайан сүрүн үлэлэрин кислороду таһыыны толорбот буоллаллар, ону ааһан хаан бөлөхсүйэн тымырдары бүөлүөн сөп. Бу элбэх хаан кутуллубут түбэлтэтигэр киһини өлөрүөн да сөп. Тоҕо оннук буоларый? Бу хаан плазматыгар оһуобай эттиктэр - антителолар - баалларыттан тутулуктаах. Бу антителалар түөрт сүрүн бөлөххө арахсаллар. Холобур бастакы бөлөххө киирэр хааннаах киһи хаана иккис бөлөххө киирэр хааннаах киһи хаанын кытта буккустаҕына плазмаҕа баар антителалар эритроциттары силимнээн кэбиһэллэр. Оттон биир бөлөххө киирэр хааннаах дьоҥҥо силимнэһии тахсыбат.
Хааны сууйуу.
Хааны сууйуу-бу организмы дьөлө тоҥорууга эппиэттиир гемостаз систематын үлэтин сүрүн түһүмэҕэ. Кинилэр бэйэлэрин икки ардыларыгар хардарыта бииргэ үлэлээһиннэрэ олус уустук фактордары үөскэтэр.
Хаан кутуллуута бастакы сүһүөх тромбоцитарнай гемостаз стадията буолар. Бу бастакы гемостаз массыына тымырын уонна тромбоциттар агрегаттарын механическай атыылаһыыга чопчу тохтоото. Доруобай киһи бастакы гемостазка майгыта- сигилитэ 1-3 мүнүүтэ буолар. Дьиҥ иһигэр хаан тохтуута (гемокоагуляция, коагуляция, плазменнай гемостаз, иккис гемостаз) уустук биологическай процесс, полимеризацияланар уонна трубаны үөскэтэр, ол түмүгэр хаан тохтор текси сүтэрэр. Доруобай киһи хаанын сууйуу локальнай, бастакы тромбоцитарнай боруобаны үөскэтии буолар. Отравное время образования фибриного образования — 3-8 минут. Хааны суурайыы-ферментативнай процесс.
Дьоҕур. Дьоҕур диэн ойуулааhын уонна айымньы ууhа, оҥоруута уонна оҥоhуута. Дьоҕур араас көрүҥнэрдээх, олор ахсааннырагар киирэллэр скульптура, музыка уонна литература. Философия дьоҕуру үөрэтэр салаата эстетика диэн.
Үҥкүү.  
Үҥкүү диэн дьоҕур көрүҥэ, кэмҥэ уонна куйаарга ритмынан эт хамсаныыта. Тыла суох билсии көрүҥнэрин ахсааннарыгар киирэр. Үҥкүү музыкалыын уонна сорох спорт көрүҥнэриниин ситимнээх. Үҥкүүнү айыы дьоҕур хореография дэнэр.
Ислаам. Ислаам эбэтэр ислам (; al-'islām) диэн VII үйэҕэ арааб көрбүөччүтэ Муhаммед төрүттээбит аан дойду биир бөдөҥ итэҕэлэ. Кини атын Таҥара үөрэхтэриттэн уратыта диэн уһулуччу монотеизмы (биир Таҥараны) уонна кытаанах сиэрдэри тутуһар.
Мусульмааннарга итэҕэл диэн көрбүөччү этиитин билинии буолар. Итэҕэйии алта сүрүн чаастан турар:
Маны таһынан Ислам ирдэбилин толорорго биэс сиэри-туому халбаҥнаабакка толороллор. Бастатан туран, соҕотох айбыт Айыыны уонна көрбүөччү Муhаммеды билинии буолар. Иккиһинэн — күҥҥэ биэстэ намаас ааҕыы. Үсүһүнэн — дьадаҥыларга анаан түһээн төлөөһүн (закят, садака). Төрдүһүнэн — Рамадаан кэмигэр кураанах күннэниини тутуһуу. Бэсиһинэн — Меккаҕа сылдьыы.
Банг-Кауп Вилли. Банг-Кауп Вилли (Johann Wilhelm Max Julius Bang-Kaup, Иоганн Вильгельм Макс Джулиус Банг-Кауп 1869—1934) — тыл үөрэхтээҕэ. Түүр тылларын тэҥнэбил-историческай грамматикатыгар, лексикологиятыгар, этимологиятыгар уонна ааҥыл тылыгар үлэлэрдээх.
Омугунан ниэмэс. Адвокат уонна мээр Генрих Банг фон Огюст Кауп дьиэ кэргэнигэр төрөөбүт.
Банг бастаан Лёвен куоракка (Бельгия) онтон Францияҕа, Голландияҕа уонна Англияҕа былыргы перс, авеш, манчжур уонна монгуол тылларын үөрэппит. 1893 уонна 1909 сыллардаахха Фридрихом Х. Вейсбахтыын былыргы перс суруктарын хос таһаарбыт, хас да ыстатыйаны суруйан бэчээттэппит. 
1893 сыллаахтан Банг былыргы түүр суруктарын үөрэтииннэн дьарыктаммыт, аныгы түүр тылларын уонна диалектарын кытта тэҥнээбит. . Йозеф Марквартыын ол суруктар хаһан суруллубуттарыгар бөдөҥ арыйыылары оҥорбут. 1910 сылтан 1914 сыллаахха диэри Банг Codex Cumanicus чинчийбит. Ол кэнниттэн түүр Турфаннааҕы манускриптарын үөрэппит.
1895 - 1914 сылларга Банг Лёвен университетын ааҥыл тылын бэрэпиэссэрэ этэ, ааҥыл литэрэтиирэтигэр хас да бөдөҥ үлэлэрдээх. Аан дойду бастакы сэриитэ саҕаламмытын кэннэ Бельгияттан көһөргө күһэллибит, 1917 сыллаахха Франкфуртка тюркология бэрэпиэссэрэ буолбут. 1918 сыллаахха Берлин университетын бэрэпиэссэринэн ананар, турфаннааҕы манускриптары чинчийиитин салгыыр. Турфан тиэкистэрин аннотациялаах таһаарыыларын Аннемари фон Габайны кытта таһаартарбыта. 
Банг түүр тылларын кырамаатыкатын устуоруйатыгар хас да үлэлээх. 
Bang erörterte in mehreren Artikeln Probleme der historischen Grammatik der Turksprachen.
Булгаков Сергей Николаевич. Булгаков Сергей Николаевич - (1871-1944) нуучча экономиһа, религиознай философ, теолог. 1923 сылтан эмиграцияҕа Парижка олорбута.
Свами Вивекананда. Вивекананда Свами (1863—1902) — Индия барҕаһыта-гуманист. Рама-кришнаны тутуһааччылар XIX үйэ улуу өйдөөҕүнэн сыаналаабыттара. 40 сыл устата ытыктабылы, баайы-дуолу билбитин таһынан, быста дьадайыыны уонна доҕор-атас таҥнарыытын кытта көрсүбүтэ. Үс сыл устата Индияны сатыы кэриэтэ кэрийбитэ. Кини дьоҥҥо-сэргэҕэ кэпсээбит кэпсээнэ кэлин кинигэ буолан суруллубуттара. Аатырбыт Р.Тагор «Индияны билиэххитин баҕардаххытына Вивекананданы ааҕыҥ» диэн мээнэҕэ эппэтэҕэ.
Гельвеций Клод Адриан. Гельвеций Клод Адриан (, 31.01.1715-26.12.1771) — французскай философ-материалист, XVIII үйэтээҕи французскай революция идеолога. Монтескьены уонна Вольтеры кытта билсэн баран, 1751 сылтан ыла научнай үлэнэн дьарыктаммыта. 1758 сыллаахха суруйбут "Өй туһунан" диэн үлэтин боппуттара уонна уоттаабыттара.
Гнатик Екатерина Николаевна. Гнатик Екатерина Николаевна — химическэй наука кандидата, Арассыыйатааҕы Доҕордоһуу университетын онтология уонна билии түөрүйэтин кафедратын бэрэпиэссэрэ, РАН Философияҕа институутун устуоруйатын уонна билим бөлөһүөппүйэтин бэрэпиэссэрэ, Арассыыйа бөлөһүөктэрин уопсастыбатын чилиэнэ, Москубатааҕы бөлөһүөктэр уопсастыбаларын бырабылыанньатын чилиэнэ.
Философия билимин дуоктарыгар диссертациятын 2005 сыллаахха «Познание и преобразование биологических основ человека. Философский анализ» диэн тиэмэҕэ Москубаҕа көмүскээбит.
Григорий Палама. Григорий Палама (1296-1359) - византийскай таҥара тылын тиэрдээччи уонна таҥара үлэһитэ, исихазм систематизатора. Айыы иччилэрэ уратылаһыыларын (ыраах уонна биллибэт) уонна Айыы тыына биллиитин уонна киһиэхэ арыллыытын туһунан идеяны сайыннарбыта.
Григорий Синайт. Григорий Синайт (XIII үйэ 60-с сыллара - XIV үйэ 40-с сыллара ) - Византийа барҕаһыта уонна таҥара үлэһитэ. XIII үйэ бүтүүтэ-ХIV үйэҕэ исихазм үгэһин тилиннэрбитэ. Нил Сорскайга сабыдыаллаабыта.
Григорьева Татьяна Петровна. Григорьева Татьяна Петровна (1929–2014) — Илиҥҥи культураны уонна философияны чинчийээччи, философия наука-тын доктора, профессор. РНА илиҥҥи дойдулары үөрэтэр Институтун үлэһитэ.
1929 сыл ахсынньы 18 күнүгэр төрөөбүтэ.
Дильтей Вильгельм. Дильтей Вильгельм (19.11.1833 - 1.10.1911) - ниэмэс култуура устуоруга уонна идеалист бөлөһүөк. XX үйэҕэ философияҕа экзистенциализм сайдыытыгар улаханнык сабыдыаллаабыта.
Зиммель Георг. Зиммель Георг (, 1.03.1858 – 26.09.1918) — ниэмэс философ-идеалист уонна социолог. Кини үлэлэрэ Германияҕа социология сайдыытыгар сабыдыаллаабыттара.
Берлиннааҕы университеты бүтэрэн баран 20 тахса сыл онно үлэлээбит. Карьерата оччо сатамматах: приват-доцент диэн кыра дуоһунаска өркэмҥэ сылдьыбыт. Ол да буоллар истээччилэр уонна атын учуонайдар биһирэбиллэринэн туһанар эбит (Макс Вебер и Генрих Риккерт). Маны университет салалтата семиттары утары настырыанньалааҕынан быһаараллар. 1901 с. Страсбурдааҕы университет штааты таһынан, оттон 1914 с. штаакка киирэр үлэһитэ. Иккис аан дойду сэриитэ саҕаланаатын университет сабыллыбыт. Сэрии бүтэн эрдэҕинэ Зиммель Страсбург куоракка быар раагынан ыалдьан өлбүт. 
Бөлөһүөк быһыытынан Зиммели "олох философията" диэн академическэй салааҕа киллэрэллэр, үлэлэригэр "неокантианство" эмиэ баар (диссертацията Кант үлэлэригэр анаммыт). История философиятыгар, этикаҕа, эстетикаҕа уонна култуура философиятыгар үлэлэрдээх. Социологияҕа Зиммель — социальнай алтыһыы (социальное взаимодействие) теориятын айааччы. Зиммели конфликтология биир төрүттээччитин курдук эмиэ билинэллэр.
Иоанн Лествичник. Иоанн Лествичник (, , VII үйэ) византийскай религиознай суруйааччы. "Лествица, возводящая к небесам" () диэн аскето-дидактическай трактата илиҥҥи христианскай дойдуларга тарҕаммыта.
Кантакузиннар. Кантакузиннар — аатырбыт византийскай аҕа ууһа. XI үйэ бүтүүтэ биллибиттэрэ. Кантакузиннар сабыдыаллара ХIV үйэттэн күүһүрбүтэ. Император Иоанн VI кэмигэр. XV үйэҕэ Византия сууллубутун кэннэ Кантакузиннар туроктарга сулууспалаабыттара. XIX–XX үйэ саҥатыгар Румынияҕа Кантакузиннар улахан политическай постарга тахсыбыттара.
Нил Сорскай. Нил Сорскай (Майков Николай) — (1433 сыллар эргин - 1508) Россияҕа сэмэй буолуу хамсааһыны тэрийбитэ уонна салайбыта. Сиэри-майгыны тупсарыы, аскетизм идеятын тарҕаппыта. Таҥара дьиэтэ сири бас билиитин утарбыта, манастыырдарга реформаны ыытыыны, манаахтар үлэлээн айахтарын ииттэллэрин туруорсубута.
Фридрих Ницше. Фридрих Вильhельм Ницше (, 15.10.1844 — 25.08.1900) диэн ниэмэс филосова, иррационализмы уонна волюнтаризмы тутуһааччы, поэт. Кини XIX үйэ бүтүүтэ — XX саҕаланыытыгар литератураҕа симболизм сайдыытыгар биллэ дьайбыта. 1888 сыллаахха «Антихристианин» үлэтинэн христианизмҥа бэйэтин сыһыанын көрдөрбүтэ.
Пеллио Поль. Пеллио Поль (, 1875–1945) — илиҥҥи норуоттары үөрэппит француз учуонайа. Кытай, Монголия историятын, культуратын чинчийбитэ. ССРС наукатын академиятын чилиэнэ этэ.
Розанов Василий Васильевич. Розанов Василий Васильевич (1856-1919) — нуучча суруйааччыта, публициһа, филособа. Үлэлэрэ: "Уединенное", "Опавшие листья" о.д.а.
Лүдвиг Фейербах. Лүдвиг Андреас Фейербах (28.07.1804 — 13.09.1872) диэн ниэмэс филосова уонна материалиhа. Сүрүн үлэлэрэ: "Гегель философиятын кириитикэлээһиҥҥэ", "Христианизм ис хоһооно", "Философия реформатыгар сыһыаннаах барылллар", "Кэлэр кэм философиятын сүрүн балаһыанньалара".
Хоружий Сергей Сергеевич. Хоружий Сергей Сергеевич (1941–2020) — физика-математика наукаларын доктора, РАЕН академига.
Макс Шелер.  
Макс Шелер (22.08.1874 — 19.05.1928) диэн ниэмэс идеалист-филосова, аксиологияны, билии-көрүү социологиятын уонна философия антропологиятын туспа дисциплина быһыытынан төрүттээччилэртэн биирдэстэрэ.
Лиэнскэй. Лиэнскэй эбэтэр Ленскэй () диэн Саха Сиригэр баар куорат, урукку аата Мухтуйа. Ленскэй улуус киинэ. Нэһилиэнньэтэ 24500 киһи (2007 сыл).
Мухтуйа (нууч "Мухтуя") диэн Ленскэй куорат микрорайона.
Төҥүлү. Төҥүлү. Мэҥэ-Хаҥалас улууһугар баар күөл. 
Кэнники дьылларга уолан барбытын кэннигэр үс күөл холбуур аата: Улахан Төҥүлү, Сэгэлэй уонна Аччыгый Төҥүлү. Иэнэ 21 кв.км тиийэр этэ. Устата 4 км Кэтитэ 2 км. Дьириҥэ 4 м тиийэр этэ. 
1961 сылтан ыла Сэгэлэй күөлгэ ууну кээмэйдиир пост үлэлиир. Алтынньыттан ыам ыйыгыр дылы тоҥ. 
Күөл тула үс нэһилиэк баар: Төҥүлү, Доллу уонна Араҥас.
Ылыллыбыт сирэ.
"Якутская АССР", Словарь — справочник. — Якутск, 1980.
Өссө маны көр.
Төҥүлү Эбэ
Мүрү. Мүрү. Уус-Алдан улууһугар баар күөл. 1670-1680 сыллардаахха алааһа Чалбат диэн ааттаах этэ уонна 12 кыра күөллэр баар этилэр. 
Ол кэнниттэн сир аннынааҕы муус ирэн ити күөллэр холбоспуттара. 
Биир улахан күөл үөскээбитэ. Устата 10 км. XIX үйэҕэ сорох уута түһэриллибитэ. 
Билиҥҥи кэмҥэ күөл уолан эрэр. 1968 сылтан ыла ууну кээмэйдиир пуос үлэлиир. Алтынньыттан ыам ыйыгар дылы тоҥ. 
Күөл тула улуус киинэ Бороҕон уонна икки нэһилиэк баар Хоро уонна Маҥнайгы Хоро, нэһилиэнньэтэ - 8235 киһи. 
1990 сыллардаахха уолууну тохтотоору Өлүөнэттэн уу ситимэ тутуллубута.
Мүрү күөлэ аатырбыт Мүрү алааһа сиригэр баар
Ылыллыбыт сирэ.
"Якутская АССР," Словарь - справочник, Якутск, 1980 г.
Хотугу байҕал суолун сүрүн дьаһалтата. Хотугу байҕал суолун сүрүн дьаһалтата (, кылгатан Главсевморпуть, ГУСМП) — ССРС-ка 1932 сыллаахха тэриллибит судаарыстыба тэрилтэтэ. Сүрүн сыала Арктиканы туһаҕа таһаараары уонна Хотугу байҕал суолунан хараабыллар сылдьалларын хааччыйыы.
1953 сылга дылы - Совнарком иһинэн сүрүн дьаһалта, 1953 сылтан 1964 сылга дылы — ССРС Муора транспорын министерствотын иһинэн сүрүн дьаһалта. Билиҥҥи кэмҥэ — Муора уонна өрүс транспорын федеральнай агентство иһинэн Хотугу Муораннан сылдьыы администрацията.
Дьокуускайга ГУСМП треһэ баар этэ. 1934 сылтан 1936 сыл сэтинньитигэр диэри трест начааланньыгынан Сунтаартан төрүттээх инженер-гидролог Иванов Семен Георгиевич үлэлээбитэ. 
Устуоруйаттан.
1932 сыл сайынын уонна күһүнүн О. Ю. Шмидт экспедицията «Сибиряков» диэн ледоколунан Архангельскайтан Беринг байҕалыгар диэри биир навигация иһинэн сырытта.
ГУСМП арыы. ГУСМП арыы - Халыма өрүс төрдүгэр сытар арыы. XVII үйэ ортотугар арыллыбыта. Хотугу муораннан сылдьыы сүрүн дьаһалтатын (ГУСМП) аатынан ааттаммыта.
Ылыллыбыт сирэ.
"Якутская АССР," Словарь - справочник, Якутск, 1980 г.
Дьуон Дьаҥылы. Макаров Гавриил Иванович (Дьуон Дьаҥылы) (27.02.1914, Кындал, Болтоҥо нэһилиэгэ, Чурапчы улууһа, Саха уобалаһа — 06.03.1956) — поэт уонна тылбаасчыт, Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа, ССРС суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ (1945).
Олоҕун олуктара.
Дьуон Дьаҥылы — биир саамай биллиилээх нуучча поэзиятын тылбаасчыта. Кини А. Пушкин «Сказка о попе и его работнике Балде», М. Лермонтов «Мцыри» уонна «Узник», Н. Некрасов «Княгиня Трубецкая» айымньыларын тылбаастаабыт. Саха литератууратыгар биллэр көстүүнэн буолбута А. Пушкин «Евгений Онегин» айымньытын тылбааһа. Олоҕун бүтэһик сылларыгар А. Твардовскай «Василий Тёркин» поэматын тылбааһынан дьарыктаммыт.
Румыния. Румыния () диэн Балкан тумул арыытын хоту өттүгэр, Хара байҕал арҕаа кытылыгар баар дойду. Кирбиилэhэр Мадьаар Сириниин уонна Сербиялыын арҕаа, Украиналыын уонна Молдовалыын хотулугулуу-илин уонна Болгариялыын соҕуруу.
Румыния Эуропа Униятын дойдуларыттан дьонун ахсаанынан 7с (22 млн киhи) уонна иэнинэн тохсус миэстэлэргэ турар.
Киин уонна ордук улахан куората Бухарест.
42 административнай- территориальнай единицаларга арахсар, онтон 41- һэ — жудайдар, онтон 1- һэ убаһаҕа тэҥнэһэр муниципальнай Бухарист. Киин куората — Бухарест. Государственнай тыл румынскай.
Румыния-унитарнай государство уонна Президент-парламентскай республика. Президент постарын Йоханнис, премьер- министр Николай Чукров ылаллар.
Индустрия сайдыылаах экономикалаах индустриальнай дойду. Харчынан кээмэйэ — румын лей (тохсунньу 10 күнүгэр 2019 с. — 4,05 лея 1 долларыгар АХШ, Америка долларын сыаната сыл устата (365 хонук) +0,19, 3,88- 4,05 СС. үрдээбит.
Румыния 1859 сыллаахха икки кинээс — Молдавия уонна Валахия холбоһуктарын түмүгэр үөскээбитэ. Тутулуга суох холбоһуктаах кинээс, утумнаах общество ыам ыйын 21 күнүгэр 1877 сыллаахха тэриллибит.
С 1 января 2007 и НАТО с 29 марта 2004 года.
Гражданство Румынии.
Гражданство — бу киһи уонна государство правовой сибээһигэр тирэҕирэн, 21/1991 №- дээх сокуонунан салайыллар.
Россия дьоно- сэргэтэ, маннык ирдэбиллэртэн биирдэстэригэр сөп түбэһэр дьон ылыахтарын сөп.:
Административнай түҥэтии.
Румыния сайдыы 8 регионугар быһаччы административнай единицалар буолбатахтар, оттон региональнай сайдыы координациятыгар сулууспалыыллар. Сайдыы регионнара 41 аты уонна 1 муниципальнай. Атыыһыттар 2686 коммунальнай (тыа сиригэр) уонна 256 муниципальнай тэриллиилэргэ арахсаллар. Коммунистар уонна муниципальнай тэриллиилэр саамай кырата суох административнай холбоһуктарынан буолаллар. Коммунистар бэйэлэрин дьаһалталара суох уонна административнай единица суох дэриэбинэлэргэ үллэһиннилэр. Румынияҕа барыта 13092 сел.
Административнай структураҕа ураты муниципальнай Бухарист муниципальнай тэриллиилэртэн ураты иккис таһымнаах административнай единица буолар. Бухарист 6 секторга арахсыбыт,хас биирдии киһи бэйэтэ дьаһанар.
Бухарест. Бухарест () диэн Румыния киин уонна ордук улахан куората. Дойду индустриал уонна үп киинэ. Дымбовица өрүс () кытылларыгар турар. Олохтоохторун ахсаана 1,930,390 млн киhи (тула эргининиин 2.6 млн).
Сан Марино. Сан Марино Ордук Чаҕылҕай Республиката (итал. "Serenissima Repubblica di San Marino") диэн Аппенин хайаларыгар баар кыра дойду. Тула өттүттэн Италиялыын кирбиилэhэр.
Сербия. Сербия (серб. "Србија", "Srbija"), официаллык Сербия Республиката ("Република Србија", "Republika Srbija") диэн Орто Эуропа уонна Балкан дойдута. Кирбиилэhэр Мадьаар Сириниин хоту, Румыниялыын уонна Болгариялыын илин, Македониялыын уонна Косовалыын соҕуруу, Хорватиялыын, Босниялыын уонна Херцеговиналыын уонна Монтенегролыын арҕаа. Киин куората Белград.
Быһыытынан оҥоһуута Сербияҕа, састаап киниэ сылайыаххар икки автономнай уһук: Воеводина уонна Косова уонна Метохия.
Косоуотан 1999 дьыл бүтэй сүбэлэһэн СБ ХНТ 1244 оһох протекторат хаамп ХНТ уонна былаасҕа хонтуруоллаа суоҕа. үрдүк бириэмэ бэйэни дьаһаныы олохтоох, албаннар хаһыс киир элбэх буол, иһитиннэр аҥардастыы тутулуга сир 17 олунньу 2008 сыл, хасыһый билин 110 государство-чилиэн. ХНТ Сербия билин буолунума сокуонунан быраапта-ныы Косова Республиката, чэ эрэ билин тутулуга Косова сокуонунан, дуогабар этэҕин сыһыаннаһыылары олохторун булларыы туһунантан Косовата Брюссель киир 19 муус устар 2013 дьыл уонна ратификациялаа кини 22 муус устар
Балкаан. Балканнар диэн Эуропа соҕуруулуу-илин география региона. Регион орто Болгарияттан илин Сербияҕа дылы сытар Балкан хайаларын ааттарынан ааттаммыта. Иэнэ 550,000 км2 уонна олохтоохторун ахсаана 55 млн киhи.
Балкан дойдулара:
Балканнарга бу дойдулар сорох өттүлэрэ киирэр:
Чочур Мыраан. Чочур Мыраан - Дьокуускай куорат аттыгар баар мыраан. Маҥан террасатын кытыытыгар туспа турар. Үрдүгэ 100 м, онтон муора таһымыттан 193 м. Саха фольклоругар уонна культуратыгар улахан суолталаах миэстэ.
Ылыллыбыт сирэ.
"Якутская АССР", словарь - справочник, Якутск, 1980 г.
Чаара. Чаара — Забайкальскай кыраайга, Иркутскай уобаласка уонна Саха сиригэр баар өрүс. Өлүөхүмэ өрүс хаҥас салаата.
Уһуна — 851 км, Тардыытын иэнэ — 87,6 тыһ. км². Баһа Хадаар сискэ сытар. Хайалаах сиргэ элбэх чайдаах уонна харгылардаах.
Салаалара: "Вача", Дьүүйэ, Токко, Молбо. Дохсун сүүрүктээх. Орто уу ороскуота сөкүүндэҕэ 620 м³.
Дьүүйэ төрдүгэр диэри аал сырыыта.
Өрүс аатынан чароит минерал аатамыт. Аан дойдуга соҕотох чароит үөскээбит сирэ баар.
Охлопкова Полина Петровна. Охлопкова Полина Петровна — Саха Өрөспүүбүлүкэтин тыатын хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ, СӨ наука уонна техника эйгэтигэр Судаарыстыбаннай бириэмиэйтин лауреата, РАЕН академига, тыа хаһаайыстыбатын науукатын дуоктара.
1949 сыл ахсынньы 19 күнүгэр төрөөбүт.
1999 с. «Особенности культуры картофеля в Республике Саха» диэн дуоктар диссертациятын көмүскээбит.
Хатас. Хатас нэһилиэк. Дьокуускай куорат уокурук нэһилиэгэ, киинэ Хатас. 
Өлүөнэ өрүс хаҥас кытылыгар (Табаҕа салаатыгар), Дьокуускай куораттан 15 км соҕуруу турар. 
Олохтоохторун ахсаана 5951 киhи (2007 сыл), ол иһигэр Хатас - 4504, Пригороднай - 1341 уонна Владимировка - 106 киһи.
Ылыллыбыт сирэ.
"Энциклопедия Якутии", М., 2000 г.
Сигэлэр.
Хатас нэhилиэк
Дьокуускай куорат уокуруга. Дьокуускай куорат уокуруга диэн Саха Республикатын муниципал тэрилэ.
Административ уокуруктара.
Дьокуускай куорат уокуругугар киирэллэр:
Сигэлэр.
Дьокуускай куорат уокуруга 
Официальный информационный портал Республики Саха (Якутия):Город Якутск:Управы округов и пригодные администрации
Словакия. Словакия (), официаллык Словак Өрөспүүбүлүкэтэ () диэн Орто Эуропа дойдута. Олохтоохторун ахсаана 5,379,455 к. уонна иэнэ 49,000 км2. Кирбиилэhэр Чехиялыын уонна Аустриялыын арҕаа, Польшалыын хоту, Украиналыын илин уонна Мадьаар Сириниин соҕуруу. Киинэ куората Братислава.
Словения. Словения (), официаллык Словения Республиката () диэн Орто Эуропа дойдута. Адриатик байҕал хотугулуу-илин кытылыгар баар. Кирбиилэhэр Италиялыын арҕаа, Хорватиялыын соҕуруу уонна илин, Мадьаар Сириниин хотугулуу-илин уонна Аустриялыын хоту.