mariaria/ykt_dataset huggingface dataset:
Бүлүү улууһун гербэтэ. Саха Өрөспүүбүлүкэтин "Бүлүү улууһа" олохтоох тэриллии гербэтэ — бу олохтоох тэриллии биир дьоһун бэлиэтэ буолар.
Гербэ Бүлүү улууһун Мунньаҕын 2005 сыл олунньу 16 күнүнээҕи 184 №-дээх Быһаарыытынан бигэргэтиллибит. 
РФ Геральдическай регистрыгар 1834 нүөмэринэн киирбит.
Дьүһүнэ.
Герб төгүрүк быһыылаах щит. Щит олдьу сэбирдэхтии икки өҥүнэн араарыллыбыт: хаҥас өттө —көмүс, уҥа өттө — халлаан күөҕэ. Уҥа, халлаан күөҕэ өҥнөөх лабаата, төлөнүнэн түмүктэммит; хаҥаһа — бэс лабаатынан. Герб баһыгар (үөһээ өттүнэн) сэттэ күөхтүҥү өҥнөөх саха аламай таастара (муннуктарыгар туруоруллубут түөрт тэҥ өрүттээх эттиктэр, хас биирдии эттик алта өлүүгэ араарыллыбыт: кириэстии уонна икки бэйэ-бэйэлэригэр тиксэр туһааннар) кустуктуу иэҕиллэн ууруллубуттар.
Ытык бэлиэ олоҕо.
Герб иэнэ өҥүнэн икки аҥы арахсар — халлаан күөх уонна көмүс. 
Сэттэ аламай таастар Саха Сирин гербэтигэр баар аламай таастарга дьүөрэлии ууруллубуттара, Бүлүү улууһун сирэ-уота Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр киирэрин көрдөрөр.
Сигэлэр.
Герб Вилюйского улуса (района)
Бүлүү улууһун былааҕа. Саха Өрөспүүбүлүкэтин "Бүлүү улууһа" олохтоох тэриллии былааҕа — бу олохтоох тэриллии биир дьоһун бэлиэтэ буолар.
Былаах Бүлүү улууһун Мунньаҕын 2003 сыл сэтинньи 18 күнүнээҕи 36 №-дээх «Об утверждении Положения „О Флаге муниципального образования „Вилюйский улус (район)“ РС(Я)“» Быһаарыытынан бигэргэтиллибит. 
Кэлин Бүлүү улууһун Мунньаҕа 2007 сыл муус устар 24 күнүнээҕи 413 №-дээх «О внесении изменений в Положение „О Флаге муниципального образования „Вилюйский улус (район)“ РС(Я)“» Быһаарыытынан Балаһыанньа бастакы баһын 1.3 пуунугар, былаах дьүһүннээһинигэр, уларытыы киллэрбит.
Дьүһүнэ.
Былаах — көнө муннуктардаах иэн буолар; усталыы үс өҥнөөх, тэҥ кэтиттэрдээх балаһалардаах: халлаан күөҕэ, ара5ас уонна от күөҕэ. Устатын уонна кэтитин сыһыаннаһыыта 3:2.
Сигэлэр.
Официальный информационный портал Республики Саха (Якутия)
Горнай улууһун өрөгөйүн ырыата. «Туругур, мин дойдум, Куорунай» — Горнай улууһун өрөгөйүн ырыата, улуус ытык бэлиэтэ.
2003 сыллаахха сэтинньи 27 күнүгэр Горнай улууһун Мунньаҕын 123 №-дээх «Об утверждении текста и музыки Гимна Муниципального образования „Горный улус (район)“ PC(Я)» Быһаарыытынан бигэргэтиллибит.
Ырыа ааптардара.
Ырыа тылын В. И. Николаев суруйбут, музыкатын — Н. И. Осипов.
Уус-Алдан улууһун өрөгөйүн ырыата. «Уйгу сирэ Уус-Алдан» — Уус-Алдан улууһун өрөгөйүн ырыата, улуус ытык бэлиэтэ.
Ырыа ааптардара.
Ырыа тылын Иннокентий Сыроватскай, Василий Парников суруйбуттар, музыкатын — Василий Парников.
Амма улууһун өрөгөйүн ырыата. «Амма улууһун гимнэ» — Амма улууһун өрөгөйүн ырыата, улуус ытык бэлиэтэ.
Ырыа ааптардара.
Ырыа тылын И. Стручков — Боотур Уус суруйбут, музыкатын — Е. Неустроев — Тулуйхан.
Саха Сирин былаахтара. Саха Сирин куораттарын, куораттаа5ы уокуруктарын, олохтоох тэриллиилэрин былаахтара.
Саха Сиригэр 36 олохтоох тэриллииттэн: 34 улуус уонна 2 куораттаа5ы уокурук. Улуустар тиһиктэригэр куораттар уонна нэһилиэктэр киирэллэр, нэһилиэктэр ахсааннара 365, ол иһигэр 31 национальнай нэһилиэк.
2002 сыллаахха Саха Өрөспүүбүлүкэтин Президенын иһинэн, ытык бэлиэлэри туһаныыны салайар-тэрийэр аналлаах, Геральдическай сүбэ тэриллибит. «Об официальной символике в Республике Саха (Якутия)» сокуон ылыныллыбыт. Бу сокуонунан Саха Өрөспүүбүлүкэтин ытык бэлиэлэрин правовой статустара олохтоммут, сүрүннэрэ уонна туһаныллыыларын сиэрэ быһаарыллыбыт.
NBC. NBC ( кылгатыллыбыта), АХШ телевизор көрдөрор-иһитиннэрэр хампаанньата. Бастаан 1926 сыллаахха араадьыйа станцияттан үлэтин саҕалаабыта. (Онтон телевизорга 1944 сыллаахха үлэтин саҕалаабыт). Бас билээччиитэ — Universal Pictures киинэ оҥорор хампаанньата.
История.
Алтынньы 1 күнүгэр 1921 сыллаахха НЬЮ- Йорка орто долгунугар радиостанция туруорбута (бу иннинэ Эспэриментальнай биэрии эмиэ итини таһынан, бастакы лицензиялаах радиостанцияны толорбута). Кулун тутар 2 күнүгэр 1922 сыллаахха Америка холбоһуктаах провайдера ат&amp;AMP; quot; Medisest радиостанция (Wingstonsus ат&amp;AMP; quot; PROSTENSTISTING ат &amp; AMP; quot). 1926 сыллаахха тэриллибит, Тулагыга саҥа регионнааҕы радиостанция (Синяйская) уонна общественнай- политическай) уонна военкомат иһинэн үлэлиир бүтүн Сойуус (информационнай уонна общественнай- политическай) уонна региональнай радиостанциялар тэриллибиттэрэ. Муус устар 5 күнүгэр 1927 сыллаахха АХШ арҕаа өттүнээҕи гублейнай (оранжевай ситим) радиостанция уонна газ ситимнэрэ үлэлииллэрэ. 1930- с сс. эмиэ кылгас долгуннарга Аллараа Өлүөнэтээҕи радиостанция үлэҕэ киирбитэ, ол эрээри хойутаан сабыллан, кини функциялара common Voice) государственнай радиостанциятын көспүттэрэ. От ыйын 1 күнүгэр 1941 сыллаахха Нью- Йорка Ньукулай (Ньукулай) телеканалы ыыппыта.
1943 с. бу сылга диэри чох комплексын комплексын үлэҕэ киллэрбиппит, Чохпк ситимин уларытан үлэҕэ киллэрбиппит. 1986 сыллаахха Генератураны $ 6,4 млрд атыыласпыта. Урут Генератураны 1930 сылга диэри баһылаабыт уонна антимонопольнай буруйу оҥорууга күһэллибит. Билигин ситим "ситим" медиа- бөлөх чилиэннэрэ, Генераторскай подразделениелара ахсынньы 1 күнүгэр 2009 сыл ахсынньы 20 % акциятын булбуттар, Н. 3 декабря 2009 года компания МТС 51% акциятын атыылаһарын эттэ.
НВК Саха. «Саха» көрдөрөр-иһитиннэрэр хампаанньа — Саха сирин бастакы уонна соҕотох телевидение уонна радио хампаанньата. Россия Уһук Илин регионыгар биир бөдөҥ маассаабай информация средствота буолар. Саха телевидениета алтынньы 8 күнүгэр 1963 сыллаахха үлэтин саҕалаабыта. 
1992 сыл кулун тутар ый 3 күнүгэр, Саха сирин президенэ Михаил Ефимович Николаев ыйааҕынан «Саха» көрдөрөр-иһитиннэрэр хампаанньа баар буолбута. Бүгүн хампаанньа 34 улууска уонна Москваҕа, Санкт-Петербургка уонна Хабаровскайга, уопсайа 37 филиаллаах. «Саха» НКИК республика нэһилиэнньэтин 99.7% хабар. Көрдөрөр уонна иһитиннэрэр үлэтин саха, нуучча уонна аҕыйах ахсааннаах хотугу норуоттар тылларынан ыытар.
GAZ Motors. GAZ эбэтэр GAZ Motors, Арассыыйа иккис бөдөҥ массыына оҥорон таһаарар тэрилтэтэ, СНГ пространствотыгар атыыта киэнник барар, олор ахсааннарынар Саха Сиригэр. Штаб-квартирата — Аллараа Новгород.
Sollers Company. Sollers () урукку аата OAO "Северсталь-Авто" диэн "УАЗ" уонна ЗАЗ собуоттар хонтуруоллуур блоктаах акциялардаах хампаанньа.
FIAT. FIAT, Италия ("Fabbrica Italiana Automobili Torino" диэнтэн кылгатыы) биир улахан массыына хомуйар, мотуор оҥорор уонна үп-харчы эргитэр бөлөх. Бөлөх киинэ - Турин куорат (Пьемонт киинэ).
2011 сыл тохсунньу 1 күнүттэн ФИАТ бөлөх икки аҥыы хайдыбыта. «Fiat SpA» (легковой транспорт) уонна «Fiat Industrial» (промышленнай транспорт) диэн икки бэйэ аннынааҕы тэрилтэри тэрийбитэ. 
2014 сыл тохсунньутугар, Chrysler хампаанньа 100% акцияларын кытары ыпсыһан баран, аны Fiat Chrysler Automobiles диэн Нидерландыга ордулаанан үлэлиир буолбута. 
1899 сыллаахха хас да үбүлээччи, ол быыһыгар Джованни Анньелли кыттыгастаах, тэрийбиттэрэ. 1902 сылтан Анньелли салайан, аан дойдуга биллэр-көстөр массына онорор тэрилтэ буолбута. Анньелли уруккута байыаннай буолан, тэрилтэ иһигэр кытаанах бэрээдэги олохтообута. Генри Форд собуоттарын көрөн баран, Европаҕа бастакы массыына хомуйар конвейеры туруорбута. 
Аан дойду Бастакы сэриитин саҕана аны көтөр ааллары уонна куйахтаах техниканы оҥорор буолта. 1919-20 сылларга хомуньуустар Антонио Грамши уонна Пальмиро Тольятти ФИАТ үлэһиттэрин собостуобкалатан, улаханнык сатарыта сылдьыбыттара. Онон Бенито Муссолини былааска кэлбитин эрэ кэннэ, Джованни Анньелли үлэтигэр төннүбүтэ. 1945 сылга фашистар диэки буолбутун диэн, Анньеллины үлэтиттэн устубуттара, ол кэннэ өр барбакка, өлбүтэ.
1966 сылга, Витторио Валетта салайар кэмигэр, Сэбиэскэй Союзка техническэй көмө дуогабарынан, https://ru.wikipedia.org/wiki/Fiat_124 массыынаны ВАЗ 2101 диэн ааттаан оҥорор буолбуттара.
Сигэлэр.
http://www.fiatspa.com/en-US/Pages/home.aspx
http://www.fiat.ru/
Navistar International.  
Navistar, АХШ уонна Канаада биир массыына оҥорон таһаарар тэрилтэтэ. Аан Дойдуга биллэр оскуола автобустарын оҥорон таһаарар тэрилтэ.
SsangYong. SsangYong (СанЙонг, ), Кэриэйэ биир бөдөҥ массыына оҥорон таһаарар тэрилтэтэ уонна 9 Аан Дойду массыына оҥорор транснационал тэрилтэтэ. Штаб квартирата — Сеул. Биир улахан заводтара АХШ уонна Арассыыйа дойдуларыгар баар.
Горнай улууһун былааҕа. Саха Өрөспүүбүлүкэтин "Горнай улууһа" олохтоох тэриллии былааҕа — бу олохтоох тэриллии биир дьоһун бэлиэтэ буолар.
Былаах «Горнай улуус» олохтоох тэриллии улуустааҕы Сүбэтин 2011 сыл муус устар 26 күнүнээҕи 174 №-дээх «О флаге муниципального района „Горный улус“ Республики Саха(Якутия)» Быһаарыытынан бигэргэтиллибит. 
Дьүһүнэ.
Былаах — түөрт араас өҥнөөх (кыһыл, халлаан күөх, от күөх уонна маҥан) туруору балаһалардаах көнө муннуктардаах иэн буолар. 
Балаһаларын кэтиттэрэ былаах устатыгар сыһыаннара: кыһыл — 20 см, халлаан күөх — 20 см, от күөх — 20 см, маҥан — 70 см.
Былаах устатын кээмэйэ — 130 см, кэтитэ — 90 см.
Сигэлэр.
Официальный информационный портал Республики Саха (Якутия)
Анаабыр улууһун өрөгөйүн ырыата. «Анаабыр улууһун гимнэ» — Анаабыр улууһун өрөгөйүн ырыата, улуус ытык бэлиэтэ.
Сигэлэр.
Официальный информационный портал Республики Саха (Якутия)
Сунтаар улууһун өрөгөйүн ырыата. «Сунтаар улууһун өрөгөйүн ырыата» — Сунтаар улууһун өрөгөйүн ырыата, улуус ытык бэлиэтэ.
Сигэлэр.
Официальный информационный портал Республики Саха (Якутия)
Хаҥалас улууһун өрөгөйүн ырыата. «Хаҥалас улууһун өрөгөйүн ырыата» — Хаҥалас улууһун өрөгөйүн ырыата, улуус ытык бэлиэтэ.
Сигэлэр.
Официальный сайт Хангаласского улуса
Шкода. Škoda Auto эбэтэр Шкода Моторс, улахан транснациональнай тэрилтэ, 80 судаарыстыба бастыҥ автомобильнай рыногын бас билэр тэрилтэ. Штаб-квартирата Чехияҕа баар, онно же 90% оҥорон таһаарар заводтара онно бааллар.
Samsung Galaxy S4. Samsung Galaxy S4 (GT-I9500, GT-I9505, GT-I9506, GT-I9515) — Galaxy S линейкатын 4-с көлүөнэтин смартфона, Samsung Electronics 2013 сыл кулун тутар 15 күнүгэр Нью-Йорка анонстаабыт. Атыыга 2013 сыл муус устарын бүтэһигэр 155 дойдуга тахсыбыт.
UzDaewooAuto. UzDaewooAuto (), Соҕуруу Кэриэйэ уонна Узбекистан холбоһон төрүттээбит улахан финансово-промышленнай конгломерат, Узбекистан уонна Орто Азияҕа саамай улахан массыыналары онорон таhаарар тэрилтэ.
Tata Group. TATA Group (Тата Групп), Индия улахан финансовай уонна промыышленнай улахан мощнай конгломерата, 700 тахса бизнес направленияҕа улэлиир группа. Биир бөдөн салаата - Tata Motors.
Tata Motors. Tata Motors (Тата Моторс), Индия биир улахан массыына уонна автобус, грузовик онорон таһаарар тэрилтэтэ, бу тэрилтэни бас билэр улахан конгломерат.
Hyundai. Hyundai (Хьюндай, Хёндэ), Соҕуруу Кэриэйэ улахан финансово-промышленнай тэрилтэтэ, косметикаттан са5алаан массыыналарга тиийэ онорор улахан тэрилтэ. Сыл аайы 3 миллион аныгы иномаркалары онорор. Аан Дойду 4 улахан автомобильнай завода буолар.
Lotte. Lotte, Соҕуруу Кэриэйэ улахан ас онорор таhаарар корпорацията.
Дьоппуоҥҥа уонна Соҕуруу Кэриэйэ ырыынактарыгар киэҥник үлэлиир. Кэриэй омугунан Дьоппуоҥҥа Шин Кюк Хо диэн киһи 1948 сыллаахха арыйбыта, уонна Кэриэйэ ырыынагар 1967 сыллаахха үлэтин саҕалаабыта.
Билигин Лотте группата 60-тан тахса подразделениялардаах, ол курдук кэмпиэт, утах, түргэн ас, электроника оҥоруутугар, дьиэ тутуутугар, баннарыгар уонна атын подразделенияларыгар 60-тан тахса тыыһынча киһи үлэлиир.
Мүрү нэһилиэгин былааҕа. Саха Өрөспүүбүлүкэтин Уус-Алдан улууһун "Мүрү нэһилиэгэ" олохтоох тэриллии былааҕа — бу олохтоох тэриллии биир дьоһун бэлиэтэ буолар.
Былаах «Мүрү нэһилиэгэ» олохтоох тэриллии 2009 сыл муус устар 16 күнүнээҕи Быһаарыытынан бигэргэтиллибит.
Дьүһүнэ.
Былаах — көнө муннуктардаах иэн буолар. 
Сигэлэр.
Официальный информационный портал Республики Саха (Якутия)
Мүрү нэһилиэгин өрөгөйүн ырыата. «Сарыал тахсар саргы сирэ» — Уус-Алдан улууһун Мүрү нэһилиэгин өрөгөйүн ырыата, нэһилиэк ытык бэлиэтэ.
2010 сыллаахха кулун тутар 29 күнүгэр Мүрү нэһилиэгин Сүбэтин Быһаарыытынан бигэргэтиллибит.
Ырыа ааптардара.
Ырыа тылын Галина Иванова — Айтыына суруйбут, музыкатын — Василий Парников.
Сигэлэр.
Официальный информационный портал Республики Саха (Якутия)
Мүрү нэһилиэгин гербэтэ. Саха Өрөспүүбүлүкэтин Уус-Алдан улууһун "Мүрү нэһилиэгэ" олохтоох тэриллии гербэтэ — бу олохтоох тэриллии биир дьоһун бэлиэтэ буолар.
Гербэ «Мүрү нэһилиэгэ» олохтоох тэриллии 2009 сыл муус устар 16 күнүнээҕи Быһаарыытынан бигэргэтиллибит.
Дьүһүнэ.
Гербэ — төгүрүк быһыылаах щит.
Сигэлэр.
Официальный информационный портал Республики Саха (Якутия)
Өнөр нэһилиэгин былааҕа. Саха Өрөспүүбүлүкэтин Уус-Алдан улууһун "Өнөр нэһилиэгэ" олохтоох тэриллии былааҕа — бу олохтоох тэриллии биир дьоһун им-бэлиэтэ буолар.
Дьүһүнэ.
Былаах — көнө муннуктардаах, устатынан үс тэҥ кэтиттээх араас өҥнөрдөөх балаһалардаах иэн буолар. 
Сигэлэр.
Официальный информационный портал Республики Саха (Якутия)
Покровскай былааҕа. Саха Өрөспүүбүлүкэтин Хаҥалас улууһун "Покровскай куорат" олохтоох тэриллии былааҕа — бу олохтоох тэриллии биир дьоһун бэлиэтэ буолар.
Дьүһүнэ.
Былаах — көнө муннуктардаах иэн буолар. Устатын уонна кэтитин сыһыаннаһыыта 3:2. 
Былаах икки өҥнөөх балаһалардаах: маҥан уонна халлаан күөх. Үөһээҥҥи балаһата маҥан өҥнөөх. Былаах аллараа балаһата халлаан күөх өҥнөөх, кэтитинэн былаах 1/4 саҕа. Маҥан балаһа ортотугар баар халлаан күөҕэ өҥнөөх хаар кыырпаҕын үрдүгэ маҥан балаһа кэтитин 1/2 тэҥнэһэр. 
Сигэлэр.
Официальный информационный портал Республики Саха (Якутия)
Покровскай гербэтэ. Саха Өрөспүүбүлүкэтин Хаҥалас улууһун "Покровскай куорат" олохтоох тэриллии гербэтэ — бу олохтоох тэриллии биир дьоһун бэлиэтэ буолар.
Дьүһүнэ.
Герб халлаан күөх өҥнөөх долгуннуу уһуктаах классическай французскай щит көрүҥнээх. Щит икки аҥы арахсыбыт. Үөһээ үрүҥ өҥнөөх хонуу ортотугар сэттэ лабаалаах хаар кыырпаҕа ойууламмыт, аллараа — үс долгун. Долгуннаах хонуутун ойуута гербэ үрдүгүттэн 1/4 ылар. Щит, хаар кыырпаҕа уонна долгуннар кыһыл көмүс тулалааһыннаахтар. 
Сигэлэр.
Официальный информационный портал Республики Саха (Якутия)
Томпо улууһун былааҕа. Саха Өрөспүүбүлүкэтин "Томпо улууһа" олохтоох тэриллии былааҕа — бу олохтоох тэриллии биир дьоһун бэлиэтэ буолар.
Былаах «Томпо оройуона» олохтоох тэриллии Сүбэтин 2003 сыл от ыйын 25 күнүнээҕи №-рэ суох «Об утверждении эскиза герба и флага муниципального образования „Томпонский район“ Республики Саха(Якутия)» Уурааҕынан бигэргэтиллибит. 
Дьүһүнэ.
Былаах — түөрт араас кэтиттээх уонна өҥнөөх (хараҥа халлаан күөх, сырдык от күөх, маҥан, сырдык халлаан күөх) сытыары балаһалардаах көнө муннуктардаах иэн буолар. 
Балаһалар кэтиттэрэ:
Хараҥа халлаан күөх өҥнөөх балаһа хаҥас өттүгэр маҥан өҥнөөх хайалар болдьом бэлиэлэрэ ойууламмыт.
Сигэлэр.
Официальный информационный портал Республики Саха (Якутия)
Өнөр нэһилиэгин гербэтэ. Саха Өрөспүүбүлүкэтин Уус-Алдан улууһун "Өнөр нэһилиэгэ" олохтоох тэриллии гербэтэ — бу олохтоох тэриллии биир дьоһун бэлиэтэ буолар.
Дьүһүнэ.
Гербэ — төгүрүк быһыылаах щит.
Ытык бэлиэ олоҕо.
Гербэ Өнөр нэһилиэгэ уонна Эһэлээх сэлиэнньэтэ турар Кыыс Тыгын эбэ мөрсүөнүгэр олоҕуран оҥоһуллубут. Ытык бэлиэ араҕас өҥнөөх тулалааһыннаах, ортотугар «Өнөр нэһилиэгэ» олохтоох тэриллии былааҕа ойууламмыт.
Халлаан күөх өҥ — ыраас халлааны, бурдук киистэтэ — быйаҥнаах үүнүүнү кэрэһилииллэр.
Араҕас өҥнөөх тулалааһын иһинэн төгүрүччү халлаан күөх өҥүнэн улуус, нэһилиэк ааттара суруллубуттар: «Уус-Алдан. Өнөр».
Сигэлэр.
Официальный информационный портал Республики Саха (Якутия)
Уус-Алдан улууһун былааҕа. Саха Өрөспүүбүлүкэтин "Уус-Алдан улууһа" олохтоох тэриллии былааҕа — бу олохтоох тэриллии биир дьоһун бэлиэтэ буолар.
Дьүһүнэ.
Былаах — көнө муннуктардаах иэн буолар. Хонуутун өҥө — халлаан күөх, ортотугар хаҥас диэки хайыспыт маҥан өҥнөөх Сылгы турар. 
Ытык бэлиэ олоҕо.
Саха дьонун номоҕор Уордаах Дьөһөгөй оҕото — Сылгы, Уус Алдан улууһун дьонун төрүтүнэн, араҥаччылыыр Ийэ кыылын быһыытынан биллэр.
Сэргэ — олох им бэлиэтэ, улуус дьоно-сэргэтэ биир санааланыыларын, түмсүүлэрин көрдөрөр.
Сигэлэр.
Официальный информационный портал Республики Саха (Якутия)
Ньурба улууһун былааҕа. Саха Өрөспүүбүлүкэтин "Ньурба улууһа" олохтоох тэриллии былааҕа — бу олохтоох тэриллии биир дьоһун бэлиэтэ буолар.
Дьүһүнэ.
Былаах — көнө муннуктардаах иэн буолар; усталыы үс өҥнөөх балаһалардаах: халлаан күөҕэ, маҥан уонна от күөҕэ. Устатын уонна кэтитин сыһыаннаһыыта 3:2 (кээмэйэ 100х150).
Балаһаларын кэтиттэрэ былаах кэтитигэр сыһыаннаһыыта:
Маҥан өҥнөөх балаһа ортотугар Ньурба улууһун гербэтин биир сүрүн бэлиэтэ — мохсоҕол — ойууламмыт. Мохсоҕол икки хахыйах чэчирдэригэр тирэхтэммит. Чэчирдэр сэбирдэхтэрин ахсаана — 19. Мохсоҕол үрдүгэ былаах кэтитин 1/2 тэҥ, өҥө — көмүстүҥү араҕас.
Ытык бэлиэ олоҕо.
Ньурба дьонун төрүтүнэн Ньырбачаан буолар. Ньырбачаан күүһэ, өйө уонна кыаҕа ийэ кыылынан — мохсоҕолунан араҥаччыланар. 
Мохсоҕол олорор чэчирдэрэ 19 сэбирдэхтээх, чэчирдэр сэбирдэхтэрин ахсаана Ньурба улууһун олохтоох тэриллиилэрин ахсааныгар тэҥнэһэр.
Мохсоҕол түөһүгэр күҥҥэ майгынныыр сахалыы оһуордаах щит ойууламмыт, бу үйэлэр тухары баар, халбаҥнаабат, бигэлээх олох им бэлиэтэ буолар.
Сигэлэр.
Официальный информационный портал Республики Саха (Якутия)
Ньурба улууһун гербэтэ. Саха Өрөспүүбүлүкэтин "Ньурба улууһа" олохтоох тэриллии гербэтэ — бу олохтоох тэриллии биир дьоһун бэлиэтэ буолар.
Герб «Ньурба улууһа» олохтоох тэриллии улуустааҕы Мунньах 2004 сыл сэтинньи 18 күнүнээҕи РУС 16—7 №-дээх Быһаарыытынан бигэргэтиллибит.
Дьүһүнэ.
Герб төгүрүк быһыылаах щит, халлаан күөх хонуутун ортотугар кынаттарын даллаччы туттубут мохсоҕол ойууламмыт. Мохсоҕол икки от күөҕэ өҥнөөх хахыйах чэчирдэригэр тирэхтэнэн олорор, түөһүгэр төгүрүк кыһыл өҥнөөх күн эргийиитинэн туһаайыллыбыт сурааһыннардаах толонноох. Чэчирдэр сэбирдэхтэрин ахсаана — 19.
Герб баһыгар (үөһээ өттүнэн) сэттэ саха аламай таастара (муннуктарыгар туруоруллубут түөрт тэҥ өрүттээх эттиктэр, хас биирдии эттик алта өлүүгэ араарыллыбыт: кириэстии уонна икки бэйэ-бэйэлэригэр тиксэр туһааннар) кустуктуу иэҕиллэн ууруллубуттар.
Ытык бэлиэ олоҕо.
Ньурба дьонун төрүтүнэн Ньырбачаан буолар. Ньырбачаан күүһэ, өйө уонна кыаҕа ийэ кыылынан — мохсоҕолунан араҥаччыланар. 
Мохсоҕол олорор чэчирдэрэ 19 сэбирдэхтээх, чэчирдэр сэбирдэхтэрин ахсаана Ньурба улууһун олохтоох тэриллиилэрин ахсааныгар тэҥнэһэр.
Мохсоҕол түөһүгэр ойууламмыт күҥҥэ майгынныыр толон, бу үйэлэр тухары баар, халбаҥнаабат, бигэлээх олох им бэлиэтэ буолар.
Сэттэ аламай таастар Саха Сирин гербэтигэр баар аламай таастарга дьүөрэлии ууруллубуттара, Ньурба улууһун сирэ-уота Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр киирэрин көрдөрөр.
Сигэлэр.
Официальный информационный портал Республики Саха (Якутия)
Эдьигээн улууһун гербэтэ. Саха Өрөспүүбүлүкэтин "Эдьигээн улууһа" олохтоох тэриллии гербэтэ — бу олохтоох тэриллии биир дьоһун бэлиэтэ буолар.
Герб «Эдьигээн улууһа» олохтоох тэриллии улуустааҕы Мунньах 2005 сыл балаҕан ыйын 14 күнүнээҕи 112 №-дээх Быһаарыытынан бигэргэтиллибит.
Российскай Федерация Гударственнай геральдическай регистрын тиһигэр 2021 №-нэн бэлиэтэммит.
Дьүһүнэ.
Дьаралык төгүрүк быһыылаах щит, от күөх хонуутун ортотугар уҥа диэки хайыспыт киис турар. Герб алын өттө халлаан күөх өҥнөөх долгуннуу быһыылаах, синньигэс үрүҥ көмүс тулалааһыннаах уһуктаах; хонуутугар икки үрүҥ көмүс хатыыс утарыта ойууламмыттар. 
Дьаралык баһыгар (үөһээ өттүнэн) сэттэ саха аламай таастара (муннуктарыгар туруоруллубут түөрт тэҥ өрүттээх эттиктэр, хас биирдии эттик алта өлүүгэ араарыллыбыт: кириэстии уонна икки бэйэ-бэйэлэригэр тиксэр туһааннар) кустуктуу иэҕиллэн ууруллубуттар.
Сигэлэр.
Официальный информационный портал Республики Саха (Якутия)
Саха Сирин гербэлэрэ. Саха Сирин куораттарын, куораттаа5ы уокуруктарын, олохтоох тэриллиилэрин гербэлэрэ.
Саха Сиригэр 36 олохтоох тэриллииттэн: 34 улуус уонна 2 куораттаа5ы уокурук. Улуустар тиһиктэригэр куораттар уонна нэһилиэктэр киирэллэр, нэһилиэктэр ахсааннара 365, ол иһигэр 31 национальнай нэһилиэк.
2002 сыллаахха Саха Өрөспүүбүлүкэтин Президенын иһинэн, ытык бэлиэлэри туһаныыны салайар-тэрийэр аналлаах, Геральдическай сүбэ тэриллибит. «Об официальной символике в Республике Саха (Якутия)» сокуон ылыныллыбыт. Бу сокуонунан Саха Өрөспүүбүлүкэтин ытык бэлиэлэрин правовой статустара олохтоммут, сүрүннэрэ уонна туһаныллыыларын сиэрэ быһаарыллыбыт.
Үөһээ Бүлүү улууһун былааҕа. Саха Өрөспүүбүлүкэтин "Үөһээ Бүлүү улууһа" олохтоох тэриллии былааҕа — бу олохтоох тэриллии биир дьоһун бэлиэтэ буолар.
Былаах Үөһээ Бүлүү улууһун Сүбэтин 2006 сыл муус устар 26 күнүнээҕи 28—11 №-дээх «Об утверждении флага муниципального района „Верхневилюйский улус (район)“» Быһаарыытынан бигэргэтиллибит. 
Дьүһүнэ.
Былаах — көнө муннуктардаах иэн, хонуутун өҥө халлаан күөх. 
Былаах ортотугар сахалыы оһуор «көҕүөр ойуута» турбут. Бу ойуу улуус дьаралыгар эмиэ баар эбит. Киэргэл ойуу (орнамент) ынах, икки төбөлөөх сылгы уонна оноҕос көстүүлээх туос оһуор буолар. Былаах угун кыйа (туруору, үөһэттэн аллараа) сэттэ саха аламай таастара (муннуктарыгар туруоруллубут түөрт тэҥ өрүттээх эттиктэр, хас биирдии эттик алта өлүүгэ араарыллыбыт: кириэстии уонна икки бэйэ-бэйэлэригэр тиксэр туһааннар) ууруллубуттар.
Сигэлэр.
Официальный информационный портал Республики Саха (Якутия)
Үөһээ Бүлүү улууһун гербэтэ. Саха Өрөспүүбүлүкэтин «Үөһээ Бүлүү улууһа» олохтоох тэриллии гербэтэ — бу олохтоох тэриллии биир дьоһун бэлиэтэ буолар.
Герб Үөһээ Бүлүү улууһун Сүбэтин 2005 сыл кулун тутар 2 күнүнээҕи 15—09 №-дээх «Об утверждении герба муниципального района „Верхневилюйский улус (район)“» Быһаарыытынан бигэргэтиллибит. 
Российскай Федерация Государственнайй геральдическай регистрын тиһигэр 1831 №-нэн киирбит.
Дьүһүнэ.
Дьаралык төгүрүк быһыылаах куйах. Дьаралык халлаан күөх хонуутун ортотугар сахалыы оһуор — кыһыл көмүс өҥнөөх «көҕүөр ойуута» турбут: 
Дьаралык баһыгар (үөһээ өттүнэн) сэттэ саха аламай таастара (муннуктарыгар туруоруллубут түөрт тэҥ өрүттээх эттиктэр, хас биирдии эттик алта өлүүгэ араарыллыбыт: кириэстии уонна икки бэйэ-бэйэлэригэр тиксэр туһааннар) ууруллубуттар.
Сигэлэр.
Официальный информационный портал Республики Саха (Якутия)
Хонуу былааҕа. Саха Өрөспүүбүлүкэтин Муома улууһун "Хонуу" сэлиэнньэтин былааҕа — бу олохтоох тэриллии биир дьоһун бэлиэтэ буолар.
Былаах «Муома национальнай нэһилиэк» олохтоох тэриллии депутаттарын Сүбэтин 2007 сыл ахсынньы 13 күнүнээҕи 8 №-дээх Быһаарыытынан бигэргэтиллибит.
Дьүһүнэ.
Былаах — көнө муннуктардаах иэн буолар. Устатын уонна кэтитин сыһыаннаһыыта 135:90. 
Былаах икки өҥнөөх: хонуутун өҥө — от күөх, төгүрүктүҥү балаһалара — халлаан күөх. 
Халлаан күөх балаһалар, былаах хаҥас кытыытыттан үөһээ уонна аллараа муннуктарыттан тахсан, ортотунан биир балаһаҕа холбоһоллор. Халлаан күөх өҥ былаах иэнин 1/4 ылар, ортоку балаһа кэтитэ 20 см, муннуктартан тахсыбыт балаһалар кэтиттэрэ — 10 см. От күөх өҥ былаах иэнин 3/4 буолар.
Сигэлэр.
Официальный информационный портал Республики Саха (Якутия)
Гринпис. Гринпис ("Greenpeace - От күөх эйгэ"), улахан Аан Дойдутааҕы тэрилтэ, 190 тахса судаарыстыбаларга сүрүн Айылҕаны көмүскээччи. Салалтата — Амстердам (Нидерланд), улахан локальнай офистара — Нью Йорк (АХШ), Париж (Франция), Москва (Арассыыйа), Токио (Дьоппуон), Сеул (Соҕуруу Кэриэйэ), Сидней (Аустралиа).
Хонуу гербэтэ. Саха Өрөспүүбүлүкэтин Муома улууһун "Хонуу" сэлиэнньэтин гербэтэ — бу олохтоох тэриллии биир дьоһун бэлиэтэ буолар.
Герб «Муома национальнай нэһилиэк» олохтоох тэриллии депутаттарын Сүбэтин 2007 сыл ахсынньы 13 күнүнээҕи 8 №-дээх Быһаарыытынан бигэргэтиллибит.
Дьүһүнэ.
Герб төгүрүк быһыылаах щит. От күөх өҥнөөх хонууга кыһыл көмүстүҥү өҥнөөх «Ю» бичик ойууламмыт.
Ытык бэлиэ олоҕо.
Төгүрүк от күөх өҥнөөх толон маҥан тулалааһын — Хонуу сэлиэнньэтин Хотугу полярнай эргимтэ быһыта охсон ааһарын, географияҕа ураты бэлиэлээҕин көрдөрөр.
Сигэлэр.
Официальный информационный портал Республики Саха (Якутия)
Винокуров Захар Порфирьевич. Винокуров Захар Порфирьевич (12.03.1922—17.01.1957) — сахалартан биир бастакы композитор.
Олоҕун олуктара.
Захар Порфирьевич айан хаалларбыт бастыҥ ырыаларын күн бүгүнүгэр диэри саха дьоно сөбүлээн ыллыыр. 
Дьиэ кэргэнэ.
Оҕолоро (икки кыыс):
Айар үлэтэ.
«Эҕэрдэ ырыата».
1955 сыл сайыныгар Варшаваҕа буолар ыччаттар уонна студеннар Аан дойдутааҕы фестивальларыгар бэлэмнэнии саҕаланар. Саха Сириттэн ырыаһыт Анастасия Лыткина делегатынан талыллыбыт. Бу фестивальга анаан композитор Захар Винокуров, поэт Сэмэн Данилов «Эҕэрдэ ырыатын» суруйбуттар. Ырыа табыллан Саха Сирин биир бастыҥ ырыата буолар, өр сылларга республика радиотын сарсыардааҥҥы биэриилэригэр ылламмыта.
Бу ырыаны sakhaopenworld.org ситим-сиргэ Н. П. Осипов аатынан народнай инструменнар Россия Национальнай академическай оркестрынан доҕуһуоллаах Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуодунай артыыһын Мария Николаева толоруутугар истиэххэ сөп.