mariaria/ykt_dataset huggingface dataset:
Арассыыйа ИДьМ Уһук Илиннээҕи юридическай института. Арассыыйа ИДьМ Уһук Илиннээҕи юридическай института
Арассыыйа ИДьМ Уһук Илиннээҕи юридическай института - Арассыыйа Хабаровскай куоратыгар баар үрдүк үөрэх тэрилтэтэ.
Устуоруйата
1921 с.от ыйын 21 күнүгэр ВЦИК дьаһалынан Чита куоракка РСФСР ИДьНК Милииссийэ бастакы инструкторскай куурустара төрүттэммит.
1924 с.сэтинньи 22 күнүгэр оскуола - рабочай-крестьянскай милииссийэ хамандыырдарын Киин оскуолата диэн ааттаммыт.
1928 с.алтынньы 1 күнүгэр, РСФСР наркома В. Н. Толмачев бирикээһинэн Уһук Илиннээҕи краевой милииссийэ администрациятын үлэһиттэрин оскуолата диэн буолбут. 1929 с. оскуола Благовещенскай куоракка көһөрүллүбүт. 1938 с. Благовещенскайдааҕы ССРС ИДьНК милииссийэ начальнай састаабын бэлэмниир кууруһа диэн буолбут.
1946 с. от ыйын 29 күнүгэр ССРС ИДьМ бирикээһинэн оскуола Хабаровскай куоракка көһөрүллүбүт.
1948-1950 сс. Куурустары 500-тэн тахса милииссийэ каадырдара үөрэнэн бүтэрбиттэр.
1998 с.тохсунньу 24 күнүгэр АБ Бырабыыталыстыбатын 80 нүөмэрдээх дьаһалынан ИДьМ Уһук Илиннээҕи юридическай института буолбут.
Структурата.
Үөрэх биэс сыллаах.
Институтка 5 факультет, 17 кафедра, адъюнктура уонна Владивосток куоракка филиал бааллар.
Факультеттара
1. Юридическай факультет
2. Быраабы көмүскүүр дьайыылар факультеттара
3. Квалификацияны үрдэтии уонна хос идэҕэ бэлэмнэнии факультета
4. Профессиональнай бэлэмнэнии факультета
5. Заочнай үөрэх факультета
Владивостоктааҕы филиал.
Филиалга икки факультет уонна 9 кафедра бааллар.
Рейтиннэрэ.
Арассыыйа ИДьМ Уһук Илиннээҕи юридическай института
1. Хабаровскай куорат үрдүк үөрэх тэрилтэлэрин рейтинигэр 13-с миэстэ
2. Хабаровскай кыраай үрдүк үөрэх тэрилтэлэрин рейтинигэр 17-с миэстэ
3. Арассыыйа үрдүк үөрэх тэрилтэлэрин рейтинигэр 1533-с миэстэ.
Ссылкалара.
https://xn--b1adn1g.xn--b1aew.xn--p1ai/ 
https://vuzoteka.ru/%D0%B2%D1%83%D0%B7%D1%8B/%D0%94%D0%92%D0%AE%D0%98-%D0%9C%D0%92%D0%94-%D0%A0%D0%A4-%D0%94%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%87%D0%BD%D1%8B%D0%B9-%D1%8E%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82-%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D0%B2%D0%BD%D1%83%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D1%85-%D0%B4%D0%B5%D0%BB-%D0%A0%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9-%D0%A4%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8/%D1%81%D0%BF%D0%B5%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8
https://vuzopedia.ru/vuz/3269
Хабаровскайдааҕы судаарыстыбаннай ускуустуба уонна култуура института. Хабаровскайдааҕы судаарыстыбаннай ускуустуба уонна култуура института — Арассыыйа Хабаровскай куоратыгар баар үрдүк үөрэх тэрилтэтэ.
Устуоруйата.
1968 с. АБ Бырабыыталыстыбата Уһук Илин эрэгийиэнин библиотечнай-информационнай, айар-толорор, муусукаҕа үөрэтэр профиллаах үрдүк үөрэхтээх каадырдарынан хааччыйарга анаан култуура үрдүк үөрэҕин тэрилтэтин төрүттүүргэ быһаарыы ылыммыт.
Үөрэх.
2014 с. институкка икки салаалаах биир факультет баар.
1. Ускуустуба салаата
2. Социальнай-култуурунай уонна информационнай үлэ салаата.
Факультекка 12 кафедраҕа испэссээлиистэри 25 хайысхаҕа үрдүк үөрэх программатынан уонна 1 хайысхаҕа орто үөрэх программатынан очнай уонна заочнай форманан бэлэмнииллэр.
Институту бүтэрбит кэннэ үөрэҕи аспирантураҕа уонна ассистентура-стажировкаҕа салгыахха сөп.
145 преподаватель баарыттан 60% учуонай истиэпэннээх, бочуоттаах сыбаанньалаах, судаарыстыбаннай наҕарадалардаах үлэһиттэр, наука, культура уонна ускуустуба уобалаһыгар куонкурустарга, бэстибээллэргэ уонна бириэмийэлэргэ лауреаттар.
Институт арыллыаҕыттан 23000 проф.үрдүк үөрэхтээх үлэһити бэлэмнээн таһаарбыт.
1994 с.театральнай факультет культурнай-сырдатар үлэ факультетыттан арахсан тэриллибит уонна Режиссерско-хореографический диэн ааттаммыт.
1996 с. музыкальнай-педагогическай факультет төтүттэнэн бары музыкальнай кафедралар ол факультекка көспүттэр.
2015 с.балаҕан ыйыгар ускуустуба уонна соцкультурнай үлэ диэн саҥа факультет арыллыбыт.
Рейтиннэрэ.
Хабаровскайдааҕы судаарыстыбаннай ускуустуба уонна култуура института
1. Хабаровскай куорат үрдүк үөрэх тэрилтэлэрин рейтинигэр 5-с миэстэ
2. Хабаровскай кыраай үрдүк үөрэх тэрилтэлэрин рейтинигэр 6-с миэстэ
3. Арассыыйа үрдүк үөрэх тэрилтэлэрин рейтинигэр 410-с миэстэ.
Новосибирскайдааҕы судаарыстыбаннай экэниэмикэ уонна салайыы университета. Новосибирскайдааҕы судаарыстыбаннай экэниэмикэ уонна салайыы университета - Арассыыйаҕа Новосибирскай куоракка баар социальнай-экэнэмиическэй профильлаах үрдүк үөрэх тэрилтэтэ.
Бэдэрээлинэй судаарыстыбаннай үөрэхтээһин үрдүк үөрэх тэрилтэтэ "Новосибирскайдааҕы судаарыстыбаннай экэниэмикэ уонна салайыы университета".
Устуоруйата.
1929 с. Сибиирдээҕи норуот хаһаайыстыбатын института диэн тэриллбит(СНХИ).
1931 с.ыам ыйын 27 күнүгэр СНХИ базатыгар икки үрдүк үөрэх тэрилтэтэ олохтоммут: Сибиирдээҕи былаанныыр институт уонна ССРС Центросойууһун Сибиирдээҕи потребительскэй кооперация института.
1935 с.икки үөрэх тэрилтэтэ төттөрү холбоспуттарыгар - Ураллыы-Сибиирдээҕи норуот хаһаайыстыбатын института буолбут.
1967 с.орто уонна үрдүк үөрхтээһин миниистирэ Б. Елютин бирикээһинэн Новосибирскайдааҕы норуот хаһаайыстыбатын института арыллыбыт.
1991 с. Диссертационнай сэбиэт арыллыбыт.
1992 с.институт икки таһымнаах үөрэхтээһини(бакалавриат, магистратура) ыытар эспэриэмиэҥҥэ кыттыбыт.
Үөрэх.
НССЭУ 12000-тан тахса устудьуон үөрэнэр.
Преподавалтель ахсаана 450-тан тахса, кинилэр ортолоругар, 46 наука дуоктара уонна 204 наука хандьыдаата бааллар.
Институкка орто профессиональнай үөрэх базовай факультетыгар 9 испэссээлинэскэ үөрэтэллэр. Үрдүк үөрэхххэ бакалаврдары, специалистары магистрдары уонна аспираннары бэлэснииллэр.
Университет үөрэҕэ 4 факультеттаах:
1. Судаарыстыбаннай сиэктэр факультета
2. Корпораивнай экэниэмикэ уонна предпринимательство факультета
3. Юридическай факультет
4. Базовай үөрэх факультета
26 кафедра баар.
Үрдүк үөрэх кэннэ доктарантураҕа үөрэниэххэ сөп.
Рейтиннэрэ.
Новосибирскайдааҕы судаарыстыбаннай экэниэмикэ уонна салайыы университета
Кемеровотааҕы судаарыстыбаннай култуура института. Кемероватааҕы судаарыстыбаннай култуура института (КемГИК) - Арассыыйаҕа Арҕаа Сибииргэ Кемерово куоракка баар култуура уонна ускуустуба эйгэтигэр үрдүк квалификациялаах испэссээлиистэри бэлэмниир бастыҥ үөрэхтиир комплекс - үрдүк үөрэх тэрилтэтэ. Арассыыйаҕа культурология уобалаһыгар, социальнай-култуурунай үлэҕэ, библиотечнай-информационнай технологияҕа уонна личность информационнай култууратыгар биллэр научнай киин.
Факультеттара.
1. Музыкальнай ускуустуба факультета
Аҕыс кафедралаах.
2.Социальнай-культурнай технологиялар факультеттара
Икки кафедралаах
3. Режиссура уонна актерскай ускуустубаш факультета
Икки кафедралаах
4. Социальнай-гуманитарнай факультет
Тоҕус кафедралаах
5. Визуальнай ускуустубалар факультеттара
Үс кафедралаах
6. Хореография факультета
Үс кафедралаах
7. Информационнай уонна библиотечнай технологиялар факультеттара.
Икки кафедралаах
АБ култуура Министиэристибэтин 2015 с.от ыйын 13 күнүнээҕи 1963 нүөмэрдээх бирикээһинэн Бэдэрээлинэй судаарыстыбаннай бүддьүөттэн үбүлэнэн үөрэхтиир үрдүк үөрэх тэрилтэтэ "Кемеровотааҕы судаарыстыбаннай култуура уонна ускуустуба института" диэн аата уларыйан - Бэдэрээлинэй судаарыстыбаннай бүддьүөттэн үбүлэнэн үөрэхтиир үрдүк үөрэх тэрилтэтэ "Кемеровотааҕы судаарыстыбаннай култуура института" буолбут. Институт устудьуоннары 54 испэссээлинэскэ бэлэмниир. Үөрэхтиир программалара араас таһымнаахтар:
үрдүк үөрэххэ - бакалавриат, магистратура, специалитет, аспирантура, ассистентура-стажировка уонна эбии прфессиональнай үөрэхтээһин.
Үөрэх процеһа үс үөрэнэр куорпуска, 34 тус дьарыктаныы кылаастарыгар,18 художественнай мастарыскыайга, 16 театральнай, 6 балетнай кылааска, 6 фото-видеостудияҕа уонна фотолабораторияҕа ыытыллар.
Рейтиннэрэ.
Кемероватааҕы судаарыстыбаннай култуура института
1. Кемерово куорат үрдүк үөрэх тэрилтэлэрин рейтинигэр 6-с миэстэ
2. Кемеровскай уобалас үрдүк үөрэх тэрилтэлэрин рейтинигэр 9-с миэстэ
3. Арассыыйа үрдүк үөрэх тэрилтэлэрин рейтинигэр 53-с миэстэ
Кемеровотааҕы судаарыстыбаннай култуура института Вузопедиа образовательнай портал рейтинигэр 1 миэстэ.
Дмитрий Хворостовскай аатынан Сибиирдээҕи ускуустуба института. Дмитрий Хворостовскай аатынан Сибиирдээҕи судаарыстыбаннай ускуустуба института - Арассыыйа Красноярскай куоратыгар баар үрдүк үөрэх тэрилтэтэ.
Устуоруйата
1977 с. РСФСР култуура министиэристибэтин систиэмэтигэр Красноярскайдааҕы судаарыстыбаннай ускуустуба института арыллыбыт. 
1978 сылтан үлэлээбит.
2000с.судаарыстыбаннай муусука уонна тыйаатыр акадьыамыйатын статуһун ылбыт.
2015 с.судаарыстыбаннай култуура института диэн аата төннүбүт.
2017 с.институкка Красноярскайдааҕы судаарыстыбаннай художественнай институт холбоспут.
2018 с. Дмитрий Хворостовскай аатынан Сибиирдээҕи судаарыстыбаннай ускуустуба института диэн ааттаммыт.
Структурата.
Билиҥҥи кэмҥэ үс факультеттаах.
1. Музыкальнай факультет
2. Театральнай уонна хореографическай ускуустубалар факультеттара
3. Художественнай факультет
4. Музыкальнай кэллиэс
-Үнүстүрүмүөҥҥэ толоруу
фортепиано
оркестровай струнаалаах үнүстүрүмүөннэр(скрипка, альт, виолончель, контрабас)
оркестровай духовой үнүстүрүмүөннэр(флейта, гобой, кларнет, фагот, валторна, саксафон, труба, тромбон, туба, ударнайдар)
норуодунай үнстүрүмүөннэр(домра, балалайка, гитара, баян, аккордеон)
-Дирижирование
академическай хор дирижера
норуодунай хор дирижера
-Вокальнай ускуустуба
академическай ыллааһын
-Музыковедение уонна композиция
-Актёрскай ускуустуба
драматическай тыйаатыр уонна киинэ актёра
-Хореографическай ускуустуба
бальнай үҥкүү педагога
аныгы үҥкүү педагога
-Култуурнай-маассабай уонна концертнай программаларга звукорежиссура.
Рейтиннэрэ.
Дмитрий Хворостовскай аатынан Сибиирдээҕи судаарыстыбаннай ускуустуба института
1. Красноярскай куорат үрдүк үөрэх тэрилтэлэрин рейтинигэр 8-с миэстэ
2. Красноярскай кыраай үрдүк үөрэх тэрилтэлэрин рейтинигэр 8-с миэстэ
3. Арассыыйа үрдүк үөрэх тэрилтэлэрин рейтинигэр 583-с миэстэ.
Ссылкалара.
https://ru.m.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%88%D0%B0%D1%8F_%D1%8D%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%C2%AB%D0%A2%D0%B5%D1%80%D1%80%D0%B0%C2%BB
http://kgii.ru/
https://vuzoteka.ru/%D0%B2%D1%83%D0%B7%D1%8B/%D0%A1%D0%93%D0%98%D0%98/%D1%81%D0%BF%D0%B5%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8
Казаннааҕы судаарыстыбаннай култуура института. Казаннааҕы судаарыстыбаннай култуура института - Арассыыйаҕа Татарстан Казань куоратыгар баар үрдүк үөрэх тэрилтэтэ.
Устуоруйата.
Үрдүк үөрэх тэрилтэтэ 1969 с.Н. К. Крупская аатынан Ленинградтааҕы судаарыстыбаннай култуура университетын филиала буолан төрүттэммит.
1974 с.хос тэриллэн - Казаннааҕы судаарыстыбаннай култуура университета буолбут.
1981с. Казаннааҕы судаарыстыбаннай ускуустуба уонна култуура института диэн ааттаммыт.
1995 с.култуура уонна ускуустуба акадьыамыйата диэн ааты биэрбиттэр эрээри. 2002 с.от ыйын 4 күнүгэр Казаннааҕы судаарыстыбаннай култуура уонна ускуустуба университета, онтон, 2015 сыллаахтан Казаннааҕы судаарыстыбаннай култуура института буолбут.
Структурата.
Институт 7 факультеттаах.
1. Социальнай-гуманитарнай факультет.
1976 с.култуурунай-сырдатар үлэ факультетын быһыытынан тэриллибит. 1999 с. - социальнай-култуурунай деятельность факультета. 2016 сылтан социальнай-гуманитарнай факультет. Икки кафедралаах.
2. Театральнай факультет
Түөрт кафедралаах. Учуобунай тыйаатырдаах, айар лабораториялаах, 
3. Художественнай култуура уонна изоускуустуба факультета
1999с.арыллыбыт. Үс кафедралаах
4. Музыкальнай ускуустуба факультета
Устудьуоннары култуура, ускуустуба уонна наука диэйэтэллэрин салалталарынан толоруу үлэтигэр уһуйар.
Биэс кафедралаах
5. Хореографическай ускуустуба факультета
2006 с.тэриллибит. Түөрт кафедралаах
6. Туризм, реклама уонна култууралар ыккардыларынааҕы алтыһыы факультета
7.Кинематография уонна телевидение факультета
2010 с.төрүттэммит. Икки кафедралаах.
8. Заочнай үөрэх факультета
1969 с.салаа быһыытынан төрүттэммит. 2002 с.факультет буолбут.
Рейтиннэрэ.
Казаннааҕы судаарыстыбаннай култуура института
1. Казань куорат үрдүк үөрэх тэрилтэлэрин рейтинигэр 11-с миэстэ
2. Татарстан үрдүк үөрэх тэрилтэлэрин рейтинигэр 13-с миэстэ
3. Арассыыйа үрдүк үөрэх тэрилтэлэрин рейтинигэр 465-с миэстэ.
Сигэлэрэ.
https://moeobrazovanie.ru/kznguki/?specs
https://vuzoteka.ru/%D0%B2%D1%83%D0%B7%D1%8B/%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%93%D0%98%D0%9A-%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9-%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82-%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D1%8B
Pop rock. Поп-рок () — 1970-с сс. саҥаларыгар биллибит популяр музыка жанра, поп-музыка уонна рок-музыка элэмиэннэрин холбуур.
Жанр стилистикэтэ.
Ырыалар мелодияларынан өйүгэр хатанар боростуой структуралар, музыкальнай этиилэринэн (поптан) хатыланаллар, ол гынан баран сүрүн инструменнар, ударнай уонна эрчимнээх мелодия (роктан) туһаналлар. Ыарахан буолуу араас, фактическай инструментальнай попсаттан олус «ыарахан» композицияларга тиийэ буолбакка, убатыллыбыт поп-мелодияларынан суулуур кыахтаах. Онон үгүс бөлөххө рок оонньуулларын, сорохторо төттөрүтүн, поп-рок оонньооботторун бэлиэтиир тоҕоостоох.
Историята.
"Поп-рок" диэн термин аан бастаан The Grass Ruckett &amp; The Union Gap, The Bucking Ahaps курдук «Битлз» уонна кинилэр утумнааччыларыгар туһаммыта. Сёрф-рок ардыгар поп-рок диэн өйдөбүлү үөскэтэллэр; бу туһаныы анахронизм буолар, тоҕо диэтэххэ 1960-с сс. серф-музыка уонна рок музыка араас жанрдарынан ааҕыллыбыттар.
Цыпандин Ион Павлович. Цыпандин Ион Павлович 1924 с. Мэҥэ Хаҥалас улууһун Араҥас нэһилиэгэр төрөөбүтэ. 1941 с. Төҥүлү орто оскуолатын 8-с кылааһын бүтэрбит сайыныгар Аҕа дойду Улуу сэриитэ саҕаламмыт. Аҕата ыалдьан олохтон туораабыт, онон ситэ үөрэмэккэ ыал улахан оҕото Дьуона эрдэ холкуос үлэтигэр умса түспүт, кадровай булчутунан үлэлээбит. 1943 с. ыам ыйыгар Ион сэриигэ ыҥырыллыбыт. Аармыйаттан 1947 с. кэлээт, дойдутугар тахсан дьонун көрсөөт, Дьокуускайдааҕы тыа хаһаайсыстыбатын техникумугар үөрэнэ киирбит. Иону Томпоҕо сельхозуправлениеҕа үлэҕэ ыыппыттар. 1950 с. Төҥүлүгэ племрассадник тэриллэн, онно ыҥыран ылбыттар. Бастаан рядовой үлэтинэн сылдьыбыт, кэлин уһун сылларга племстанция начаалынньыгынан үлэлээбит. Бастаан илин эҥээр улуустар сүөһүлэрин боруодатын тупсарыыга дьаныһан үлэлээн, кэлин 1971 сылтан куоракка киирэн саҥа тэриллибит госплемобъединениены салайан ситиһиилээхтик үлэлээн өрөспүүбүлүкэ, ССРС үтүөлээх зоотехнига буолбут. Сөбүлүүр идэтинэн олус бэриниилээхтик үлэлээбит, олоҕун тухары төһө кыайарынан сайыннарбыт.
Наҕараадалара: "ССРС Сэбилэниилээх Күүстэрин 70 сыла" мэтээл, Саха АССР Үрдүк Сэбиэтин Президиумун, РСФСР уонна САССР тыа хаһаайыстыбатыгар министерстволарын, Росплемобъединение бочуоттаах грамоталара, "Саха АССР үтүөлээх зоотехнига" (1967 с.), "Мэҥэ Хаҥалас улууһун бочуоттаах гражданина" (1994 с.)
Хонгор-Биэ нэhилиэгэ. Хонгор-Биэ (Салбаҥ) нэһилиэгэ — Арассыыйыскай Бэдэрээссийэ Саха сирин Нам улууhугар турар дэриэбинэ.
Историята.
1930 сыллаахха диэри Салбаҥҥа нэһилиэк суоҕа. Кини икки аҕатын ууһа Хатыҥ-Арыы нэһилиэгэр киирэрэ. Ол нэһилиэк иһинэн оччотооҕу улуус ревкомун дьаһалынан 1920 сылтан 1930 сылга диэри Салбаҥҥа ревком тэриллэн улэлээбит. Председэтэлинэн Протопопов Семён Иванович, солбуйааччынан Протопопов Михаил Григорьевич, чилиэнинэн Савва Винокуров II улэлээбиттэр. Бастакы Сэбиэт иһинэн икки депутаты эрэ талбытттар, Онтон 1930 сыл олунньу ый уон күннээх СКСК ыйааҕынан Салбаҥ туспа нэһилиэк буолан, саҥа быыбар барыаҕыттан ыла Сэбиэт былааhа олохтоммута. Бастакы председателинэн Касьянов Егор Николаевич, кини кэнниттэн Колмогоров Иван Егорович, Мокрощупов Иван Петрович председателинэн, солбуйааччынан, эмиэ да суруксутунан үлэлии сылдьыбыттар. Кинилэр бастакы артыаллары тэрийиигэ, үөрэҕэ суох улахан дьону үөрэтиигэ, дьиэттэн хотону араарыыга, ис түһээннэри, араас нолуоктары хомуйууга, үрдүкү улуус, оройуон республика араас ис хоhоонноох дьаhалларын олоххо киллэриигэ, колхозтар хаhаайыстыбаннай үлэлэрин хаамыытын түмүгүн таhаарыыга, государственнай былааннар туолууларынхонтуруоллууллара.
Афанасьев Петр Васильевич. Афанасьев Петр Васильевич - Саха АССР оскуолаларын үтүөлээх учуутала.
П.В.Афанасьев 1893 с. Чычымахха төрөөбүтэ. Хотолдьуга, Кырынньыкыга олорбута. 1905 - 1910 сс. Чычымах оскуолатыгар үөрэммитэ. Онтон 1914 с. Дьокуускай түөрт кылаастаах училищетфгар үөрэммитэ.
П.В.Афанасьев учительскай семинарияҕа үөрэнэр сыллара Дьокуускай куорат революция буурҕатыгар олорор кэмигэр түбэспитэ. Кини манна П.А.Ойуунускайы кытта биир кылааска үөрэммитэ. Онтон биир паартаҕа олорбут истиҥ доҕоро Шергин этэ.
Петр Васильевич семинарияны 1917 с. бүтэрбитэ. Биир сыл манна учууталлаан баран көрдөһөн Чөркөөх оскуолатыга анаппыта. 
Кини 1921 - 22 сс. Чычымах оскуолатыгар сэбиэдиссэйдии олордоҕуна, бииргэ үлэлиир учууталлара бандьыыт буолан күрүүллэригэр, кини Дьокуускайга киирбитэ. Онно норуот үөрэҕириитин Саха күбүөрүнэтээҕи аппараатыгар, киэһээҥҥи оскуолаҕа учууталынан үлэлээбитэ. Сотору төрөөбүт улууһугар Тааттаҕа тахсан советскай былааһы олохтоспута. Петр Васильевич 1922 сылтан 1957 сылга диэри тохтоло суох Чычымах, Чөркөөх, Баайаҕа, Ытык Күөл, Чурапчытааҕы педучилище учууталынан үлэлээбитэ. Итиэннэ өссө Дьокуускай уокурук, Бүлүү, Таатта улуустарыгар үөрэх салаатын инспекторынан сылдьыбыта. Ити иһиттэн 19 сылыгар норуот үөрэҕириитин салайар үлэтигэр сыратын, билиитин биэрбитэ. 
П.В.Афанасьев 1939 с. учительскай институкка кэтэхтэн үөрэнэ киирэн, 1942 с. бүтэрбитэ. Онтон аны салгыы СГУ-га үөрэгэг 1945 с. бүтэрбитэ. 
Кини РСФСР норуотун үөрэҕириитин туйгуна, "Саха АССР оскуолаларын үтүөлээх учуутала" үрдүк аатын ылбыта.
Онтон 1952 с. Ленин орденынан наҕараадаламмыта. Чычымах оскуолатын үөрэнээччитэ уонна учуутала. 1958 с., 65 сааһыгар, олохтон туораабыта.
= Быһаарыылар =
Попов Анатолий Дмитриевич. 1981 сыллаахха Дьокуускайга төрөөбүтэ. Эһэтэ Попов Никита Иванович, эбэтэ Александра Гаврильевна Алаҕардар. Никита Иванович Аҕа дойду улуу сэриитин сылларыгар Иркутскайга үлэ фронугар сулууспалаабыт. Эбэтэ Александра Гаврильевна Чурапчылары хоту көһөрүүлэригэр Кэбээйи оройуонугар баран балык бултааһыныгар үлэлээбит. Толя кыра сылдьан сайын аайы Чыаппараҕа эһэтин аахха сайылыыра. Улаатан баран ийэтин бииргэ төрөөбүт убайыгар Алексей Никитичтаахха сайылаан оттоһор. 1989 сыллаахха Дьокуускай куорат 31№-дээх оскуолатыгар үөрэнэ киирбитэ. 1992 сыллаахха музыкальнай училище иһинэн хореографическай отделение аһыллан онно Н. С. Посельская оскуолалары кэрийэн оҕолору талыытыгар Толяны эмиэ сүүмэрдээн, ол отделенияҕа үөрэнэ киирбитэ. Толя бэйэтэ маннык кэпсиир:"Онтон М. Е. Николаев - СР-тын бастакы Президенэ училище, общежитие дьиэлэрин туттаран, туһунан хореографическай училище буолбуппут. Бастакы учууталым Н. С. Посельская этэ. Онтон С. В. Афанасьевич кылааһыгар үөрэммитим. Училищеҕа үөрэнэр сылларбар "Барҕарыы" фондатын степиндиата буолбутум. Фонда көмөтүнэн Австрияҕа, Японияҕа уонна элбэх куораттарынан сырыттыбыт, сынньанныбыт. 1999 сыллаахха бастакы президентскэй елкаҕа компьютерынан наҕараадаламмытым. 2000 сыллаахха 13 оҕо буолан үөрэхпитин бүтэрэн Опера уонна Балет театрыгар үлэлии киирбиппит. Театрга үлэлиир сылларбар "Свадьба Авроры" - принц Дезаре. "Белоснежка и семь гномов" - принц, "Корсар" - Али, "Дон Кихот" - Базиль, "Бахчисарайский фонтан" - Вацлав, "Ромео и Джульетта" - Ромео, "Чипполино" - Вишенка оруолларын толортообутум. Инникитин үлэбит баһаам. Театрга 2000 сыллаахха "Врожденный принц" диэн номинация хаһаайына буолбутум. 2004 сыл түмүгүнэн 15 тыһыынчалаах грант ылбытым. 2004 сыллаахха Наташалыын ыал буолбуппут. Наташам СГУ филологическай отделениетын 2005 сыллаахха бүтэрбитэ. Билигин Карина диэн кыыстаахпыт. Быраатым Алексей быйыл эмиэ хореографическай училищены бүтэрэн эрэр. Хайыы-үйэ театр сценатыгар "Ромео и Джульетта" Парис оруолун, "Ночное танго" ситиһиилээхтик үҥкүүлээтэ. Ийэм Татьяна Никитична 20-тэн тахса сыл "Якуткниготорга" үлэлээбитэ. Билигин хореографическай училищеҕа костюмерынан үлэлиир. Н. С. Посельская элбэхтик сүүрэн-көтөн бу училище аһыллан элбэх оҕо олох суолугар бэйэлэрин суолларын таба булалларыгар, үлэһит буолалларыгар улахан үтүөнү-өҥөнү оҥордо. Биһиги дьиэ кэргэн аатыттан Н. С. Посельская, кини дьиэ кэргэттэригэр уонна училище бары үлэһиттэригэр ис сүрэхтэн улаханнык махтанабыт!"
Анатолий Дмитриевич айар үлэтигэр бу курдук тэтимнээхтик баран истин. Сүрэхтээх үтүө үлэһит буолан дьон-сэргэ өйүгэр-санаатыгар хаалар образтары айдын! Бырааккынан Алексейдыын Саха балетнай искусствота сайдарыгар дьоһун кылааккытын киллэрсинг диэн ис сүрэхтэн алгыыбыт.
Экономика киин оройуона. Киин экономика оройуона —11 Арассыыйа экономикатын оройуоннарыттан биирдэстэрэ, 13 федерация субъектарыттан турар:
Оройуон киинэ - Москуба куорат.
Олохтоохторун ахсаана 30,5 мөл. киһи.
Иэнэ 486 тыһ. км²
География өттүнэн барыстаах сиргэ тайаан сытар эрээри хостонор баайдара суох. Арассыыйа салалтата үйэлэр тухары манна үөскээбитэ. Сүрүн хайысхалара: транспорт тутуу, электротехника, радиоэлектроника, чэпчэки прошленность, химия промышленноһа, тутуу матырыйаалларын оҥоруу. Тыа хаһаайыстыбата пригороднай көрүҥнээх (оҕуруот аһа, хортуоска, үүт таһаарар ынах сүөһү).
Сигэлэр.
Центральный экономический район - БСЭ ыстатыйата.
Киин-Чернозём экономика оройуона. Экономика Киин черноземнаах оройуона () — 11 Арассыыйа экономикатын оройуоннарыттан биирдэстэрэ, 5 федерация субъектарыттан турар: 
Саамай бөдөҥ куората — Воронеж.
Черноземнаах — чернозём ол аата сүнньүнэн истиэптээх (куйаар, кэйээр) сирдэртэн турар.
Илин Сибиирдээҕи экономика оройуона. Арассыыйа экономикатын Илин Сибиирдээҕи оройуона —11 Арассыыйа экономикатын оройуоннарыттан биирдэстэрэ, 6 федерация субъектарыттан турар:
Хотугу экономика оройуона. Арассыыйа экономикатын Хотугу оройуона —11 Арассыыйа экономикатын оройуоннарыттан биирдэстэрэ, 6 федерация субъектарыттан турар:
Сирин иэнэ — 1466,3 тыһ. кв.км
Хотугу Кавказ экономика оройуона. Арассыыйа экономикатын Хотугу Кавкаазтааҕы оройуона—11 Арассыыйа экономикатын оройуоннарыттан биирдэстэрэ, 10 федерация субъектарыттан турар:
Оройуон киин куората - Ростов-на-Дону.
Оройуон дойду 2% ылар (355,1 тыһ.), ол эрээри манна 19'445'604 киһи олорор. Агропромышленнай оҥорон таһаарыы сайдыбыт.Ону тэҥэ машиностроение, химическэй промышленность.
Хотугулуу-Арҕаа экономика оройуона. Арассыыйа экономикатын Хотугулуу-Арҕаа оройуона —11 Арассыыйа экономикатын оройуоннарыттан биирдэстэрэ, 5 федерация субъектарыттан турар:
Волга экономика оройуона. Арассыыйа экономикатын Волгатааҕы оройуона —11 Арассыыйа экономикатын оройуоннарыттан биирдэстэрэ, 8 федерация субъектарыттан турар:
Иэнэ - 536,4 тыһ. км², олохтоохторо - 16'064'585 киһи (2010).
Ураал экономика оройуона. Арассыыйа экономикатын Урааллааҕы оройуона —11 Арассыыйа экономикатын оройуоннарыттан биирдэстэрэ, 7 федерация субъектарыттан турар:
Киинэ Екатеринбург куорат.
Волга-Вятка экономика оройуона. Арассыыйа экономикатын Волга-Вятка оройуона —11 Арассыыйа экономикатын оройуоннарыттан биирдэстэрэ, 5 федерация субъектарыттан турар:
Киинэ Алын Новгород куоракка.
Олохтоохторун ахсаана — 7,5 мөл. киһи (2010).
Арҕаа Сибиир экономика оройуона. Арассыыйа экономикатын Арҕаа Сибиирдээҕи оройуона —11 Арассыыйа экономикатын оройуоннарыттан биирдэстэрэ, 8 федерация субъектарыттан турар:
Олохтоохторо — 16'593'236 киһи (2010), иэнэ — 2 427 200 кв. км.
Семенов Борис. Семенов Борис - Саха сиригэр 2011 сыл түмүгүнэн оҕо спордугар сыл бастыҥнарын ахсааныгар киирбит оҕо.
1994 сыллааҕы төрүөх. Бүлүүттэн төрүттээх. Көҥүл тустууга маастарга хандьыдаат. Тренерэ Захаров Станисоав Афанасьевич.
Чудинов Игорь. Чудинов Игорь - Саха сиригэр 2011 сыл түмүгүнэн оҕо спордугар сыл бастыҥнарын ахсааныгар киирбит оҕо.
1994 сыллааҕы төрүөх. Дьокуускайтан төрүттээх. Чэпэчэки ателикаҕа маастарга хандьыдаат. Тренерэ Нечаев Петр Александрович.
Александров Ньургун. Александров Ньургун - Саха сиригэр 2011 сыл түмүгүнэн оҕо спордугар сыл бастыҥнарын ахсааныгар киирбит оҕо.
1995 сыллааҕы төрүөх. Үөһээ Бүлүүттэн төрүттээх. Көҥүл тустууга маастарга хандьыдаат. Тренерэ Игнатьев Гаврил Сергеевич.
Азарова Ньургуйаана. Азарова Ньургуйаана - Саха сиригэр 2011 сыл түмүгүнэн оҕо спордугар сыл бастыҥнарын ахсааныгар киирбит оҕо.
1996 сыллааҕы төрүөх. Нам улууһуттан төрүттээх. Дуобакка ФМЖД маастара. Тренерэ Бырдыннырова Мария Никитична.