mariaria/ykt_dataset huggingface dataset:
2019 сыл. 2019 сыл.
Саха өрөспүүбүлүкэтигэр Сомоҕолоһуу сыла (Год консолидации). 2019 сыллаахха өрөспүүбүлүкэҕэ 12 996 оҕо төрөөбүт. Онтон 30,1 бырыһыана бастакы, 32,5% — иккис, 32,8% — үһүс оҕоннон төрөөбүттэр.
14,1 мөл. туонна ньиэп хостоммут (былырыыҥҥы көрдөрүүттэн 15,7% элбэх), 2,9 мдрд. куб. м гаас хостоммут (былрыыҥҥыттан 48,8% элбэх), 17,3 мөл. туонна таас чох (9,2% элбэх), 36,5 туонна көмүс уонна 120,6 туонна үрүҥ көмүс (17,7% элбэх) хостоммут. 
Өрөспүүбүлүкэ тыатын хаһаайыстыбатыгар 841,9 тыһ. көтөр, 183,9 тыһ. сылгы, 183,4 тыһ. ынах сүөһү, 152,2 тыһ. таба, 21,6 тороху баара бэлиэтэммит. 161,7 тыһ. туонна үүт ыаммыт, 36,9 тыһ. туонна сүөһү уонна көтөр этэ, 134,4 мөл. устуука сымыыт оҥоһуллубут. 81,5 тыһ. туонна хортуоска, 27,2 тыһ. туонна оҕуруот аһа, 10,6 тыһ. туонна бурдук үүнэриллибит, 468 тыһ. туонна от оттоммут.
Туох буолбута.
Арассыыйа бэчээтин күнүн иннинэ өрөспүүбүлкэҕэ аан бастакынан "Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх суруналыыһа" диэн ытык аат икки киһиэхэ иҥэриллибитит: Иван Гаврильевка уонна Сардана Сивцеваҕа.
Ыам ыйа.
Саха тылын быһаарыылаах тылдьытын бүтэһик 15 туома тахсыбыт. Ойуунускай аата Дьокуускай аэропордугар иҥэриллибит (бу иһин 30-тан тахса тыһыынча киһи куоластаабыт).
От ыйа.
"Тыгын Дархан" киинэ уһуллан бүппүт. Устуу 2017 сыллаахха саҕаламмыта, 10 тыһыынчаттан тахса киһи кыттыбыта.
Америка эбэҥкилэрэ. Америка эбэҥкилэрэ - АХШ дойдутугар олорор эбэҥкилэри ааттыыллар, бастакы эбэҥкилэр АХШ дойдутугар Сахалары кытта 16-17 үйэлэргэ кэлбиттэрэ, үксүлэрэ олохсуйа хаалбыттара. Билигин Америка Холбоһуктаах Штаттарыгар 102 эбэҥки олорор. Үксэ ассимиляция барбыттар. Баара суоҕа 4 эрэ эбэҥки төрүт тылын билэр эбит, 31 эбэҥки Саха Тылын билэр эбит.
Голд Коаст. Голд Коаст (Gold Coast) диэн Аустралия илин өттүгэр, Квинсленд штатыгар баар биир улахан куорат. Квинсленд штатка иккис миэстэ улаханынан уонна дойдуга иккис миэстэ буолар. Дьонун ахсаана - 600 тыh. Бу аан-дойдуга биир улахан күүлэй уонна сынньалаҥ сирэ буолар. Аустралия саамай биллэр популярнай курортнай сирэ буолар.
Историята.
Манна 1770 сыллаахха бастакы Джеймс Кук кэлбитэ. Урукута Голд-Кост сирэ барыта бадараан эбит. 
Экономиката.
Голд-Кост - Аустралия биир улахан үп уонна туризм сирэ буолар. Бу куорат экономически-сайдыбыт куораттарга киирэр, кэнники кэмҥэ промышленно-сайдыбыт куораттарга эмиэ киирэр буолла. Куорат сүрүннээн туризм эйгэтигэр олохтоммут сир буолар.
Бу куорат кытыла океанҥа сытар, онон пляж уонна үрдүк долгуннар баар буоланнар манна элбэх сөрфиҥгист дьоннору тардар. Сыл аайы манна элбэх күрэхтэр буолаллар, ол курдук холобур - Indy Car.
Моунт Айза. Моунт Айза (Mount Isa, Айза Хайата), Аустралия дойдутугар, Куинслэнд штатыгар баар биир индустриально-сайдыбыт куорат, биир улахан транспортнай центр. Нэһилиэнньэтэ 32 тыһ, үксэ кытайдар, аустралиялар. Сахалар бааллар.
Мэриборо. Мэриборо (Maryborough), Аустралия дойдутугар баар куорат, Куинслэнд штата.
Романов Никон Семенович. Романов Никон Семенович (19.01.1908—09.10.1941) — устуорук, саха маҥнайгы учуонайдарыттан биирдэстэрэ, Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа.
Мураяма, Ямагата. Мурояма (дьоппуон тылыттан хайа бөһүөлэгэ)Дьоппуон Ямагата префектуратыгар баар. 
Олохтоохторун ахсаана 27,380. Сирин иэнэ 196.83 кв. км. 
Бу куорат 1954 сэтинньи бастакы күнүгэр төрүттэммитэ.
Бурнашов Роберт Андреевич. Бурнашов Роберт Андреевич (20.01.1947-29.01.2003), экэнэмиис, бэлиитикэ уонна Ил дьайыксыта (диэйэтэлэ), өрөспүүбүлүкэҕэ айылҕа рентата төлөнүөхтээҕин олохтоохтук көрдөрбүт, туруорсубут уонна олоххо киллэрбит киһи.
Олоҕун олуктара.
Тохсунньу 20 күнүгэр, 1947 с. Саха АССӨ Мэҥэ-Хаҥалас оройуонун Табаҕа нэһилиэгэр төрөөбүт. Табаҕа аҕыс кылаастаах оскуолатын бастакы выпускниктарыттан биирдэстэрэ.
1969 с. Саха Судаарыстыбаннай университетын физико-математическай факультетын, 1980 с. Новосибирскайдааҕы норуот хаһаайыстыбатын институтун бүтэрбитэ. Экэниэмикэ наукатын хандьыдаата, Арассыыйа Федерациятын Үтүөлээх экэнэмииһэ (АФ 1999 с.кулун тутар ый 7-ис күнүнээҕи 319 нүөмэрдээх ыйааҕынан); СӨ норуотун хаһаайыстыбатын Үтүөлээх үлэһитэ.
1974 с. Саха АССӨ Ыстатыыстыкатын салалтатыгар үлэлии кэлбитэ, отдел салайааччытыгар тиийэ үүммүтэ.
1984 с. Саха АССӨ сыана быһар Судаарыстыбаннай кэмитиэтин Бэрэссэдээтэлин солбуйааччынан, 1990 с., Саха АССӨ Госпланын Бэрэссэдээтэлин бастакы солбуйааччытынан анаммыт.
1991 сылтан СӨ судаарыстыба бас билиитин салайар уонна приватизацияны, монополияны утары бэлиитикэтин Судаарыстыбаннай кэмитиэтин, 1993 с. СӨ экэниэмикэҕэ уонна сабаҕалааһыҥҥа Судаарыстыбаннай кэмитиэтин салайбыт. Бу сылларга Саха Өрөспүүбүлүкэтин Төрүт сокуонун суруйар хамыыһыйа чилиэнинэн үлэлээбитэ, Арассыыйа Федерациятын уонна СӨ ыккардыларыгар судаарыстыба бас билиитин тыырыы сөбүлэҥэр илии батааһыҥҥа кыттыбыта, 1990 сыллаахха устуоруйаҕа бастакыннан хостонор баайдары туһаныы иһин төлөбүр олохтонуохтааҕын олохтоохтук көрдөрбүтэ. Онон айылҕа рентатыттан өрөспүүбүлүкэ 1,5 млрд солкуобай эбии үп ылбыта (оччотооҕу өрөспүүбүлүкэ бүддьүөтүн үс гыммыт кээмэйэ). Р. А. Бурнашов Сойуус инстанцияларыгар бигэргэттэрбит АК «АЛРОСА» өрөспүүбүлүкэҕэ куортамын төлөбүрдэрэ өрөспүүбүлүкэ сайдыытын элбэх сыллаах кэскилин кэрэһилээбиттэрэ.
1995 с. - СӨ Бырабыыталыстыбатын Бэрэссэдээтэлин солбуйааччыта буолбут. 
1997 с. СӨ пенсионнай сулууспатын Департаменын дириэктэринэн анаммыт, 2000 сылтан АФ Пенсионнай пуондатын отделын - СӨ Биир кэлим пенсионнай сулууспатын салайбыт.
2001-2003 с.с. Пенсионнай пуонда Дойдулар икки ардыларынааҕы Ассоциациятын Бэрэсидьиэнин шсүбэһитинэн үлэлээбит.
СӨ II уонна III ыҥырыылаах Ил Түмэн(Судаарыстыбаннай Мунньаҕын) норуодунай дьокутаата.
Бүддьүөт, үп-харчы, нолуок, сыана быһыллыытын бэлиитикэтин кэмитиэтигэр уонна Хонтуруоллуур кэмитиэккэ үлэлээбит.
2002с. тохсунньу 28 күнүгэр Федерация Сэбиэтигэр Ил Түмэн бэрэстэбиитэлинэн талыллыбыт.
2002 сыл олунньутуттан Федерация Сэбиэтин Хоту сир уонна аҕыйах ахсааннаах норуоттар дьыалаларын кэмитиэтигэр үлэлээбит.
2003 с.тохсунньу 29 күнүгэр, Федерация Сэбиэтин тохсунньу 23 күнүнээҕи №2-СФ ыйааҕынан, СӨ ll ыҥырыылаах Ил Түмэн боломуочуйатын болдьоҕо бүппүтүнэн, Федерация Сэбиэтин чилиэнин Р. А. Бурнашов боломуочуйата тохтотуллубут.
Роберт Андреевич Бурнашов 2003 с. тохсунньу 29 күнүгэр өлбүт.
Кэргэнэ Клавдия Михайловна Бурнашова.
Вануату. Вануату ("Vanuatu") диэн Чуумпу океан соҕуруутугар баар арыы дойду.
Фидьи. Фидьи диэн Чуумпу океан соҕуруутугар баар арыы дойду. Вануатуттан илин, Тонгаттан арҕаа уонна Тувалуттан соҕуруу баар. Дойду 322 арыыттан турар архипелаг буолар. Олортон 106 дьон олорор, өссө 522 кыракый арыы баар. Икки сүрүн арыылара Вити Леву уонна Вануа Леву, кинилэргэ дойду дьонун 87% олорор.
Кирибати. Кирибати диэн Чуумпу океан киинигэр баар арыы дойду. 32 атоллтан турар. Иэнэ 3,500,000 км2. Дойду бу омуктар икки ардыларынааҕы тэрилтэлэр кыттааччылара: Нациялар Доҕордоhуулара, ОХП, Аан дойдутааҕы баан уонна Холбоhуктаах Нациялар.
Микронезия Федератив Штаттара. Микронезия Федератив Штаттара () диэн Чуумпу океанҥа, Саҥа Гуинеяттан хоту баар арыы дойду. АХШлыын көҥүл ассоциацияҕа сылдьар ил.
Маршалл арыылара. Маршалл арыылара () диэн Чуумпу океан ортотугар баар арыы дойду.
Палау. Палау () диэн Чуумпу океанҥа баар арыы дойду. Киин куората диэн Нгерулмуд.
Папуа Саҥа Гвинея. Папуа Саҥа Гуинея (, Ток писин: "Papua Niugini") диэн Океания дойдута. Саҥа Гуинея арыы илин аҥарыгар баар.
Самоа. Самоа ("Samoa") диэн Чуумпу океан соҕуруутугар баар дойду. Самоа арыыларын арҕаа өттүлэригэр баар. 1962 с. Саҥа Зеландияттан тутулуга суох буолбута. Самоа икки улахан арыылара Уполу уонна Савайи. Киин куорат Апиа Уполу арыытыгар баар.
Соломон арыылара. Соломон арыылара () диэн Меланезия дойдута, биир тыhыынча кэриэтэ арыылартан турар. Иэнэ 28,400 км2. Киин куората Хониара, Гуадалканал арыыга баар.
Тонга. Тонга ("Tonga") диэн Чуумпу океан соҕуруутугар баар дойду. 169 арыыттан турар архипелаг, 36 арыыга дьон олорор.
Тувалу. Тувалу ("Tuvalu") диэн Полинезия арыы дойдута.
Алмаз-АЛРОСА. Алмаз-АЛРОСА () диэн Саха футсаал кулууба. Мирнэй. 1992 c. тэриллибитэ. 2010/11 сыллаахха Россия мини футбол үрдүкү лигатыгар иккис дивизиоҥҥа ооньуур.
Историята.
«Алмаз-Алроса» Футзальнай кулууп 1992 сыллахха тэриллибит. Син түргэнник Россияҕа футзал кулууптарын икки ардыларыгар күүстээхтэртэн биирдэстэрэ буолбут. 2000 сыллахха футзалга Россия чемпионатыгар бастаабыт. 2004 сыллахха футзалга эмиэ оонньуу сылдьан мини-футбол Россия үрдүкү лигатыгар киирбит. Икки оонньууну биир бириэмэҕэ оҥорон мөлтөөбүт. Ол иһин 2008 сылтан мини-футболга эрэ оонньонорго быһаарыыны ылыммыт. 2008/09 сыллаахха Алмаз-Алроса хамаанда Россия мини-футболга чемпионатыгар үрдүкү лигатыгар ооннььуутун саҕалаабыт. 
Ситиhиилэрэ.
Футсаалга:
Заря. Заря () диэн Саха футсаал кулууба. Дьокуускай. Арассыыйа чемпионатыгар бастыҥ ситиhиитэ — үрдүкү лигаҕа (иккис дивизион) 3 миэстэ (2002-2003 сезон).
Сигэлэр.
Арассыыйа футсаал ассоциациятын саайтыгар
Факел-ШВСМ.  &lt;ns&gt;0&lt;/ns&gt;
 &lt;revision&gt;
 &lt;parentid&gt;282496&lt;/parentid&gt;
 &lt;timestamp&gt;2022-12-08T19:50:03Z&lt;/timestamp&gt;
 &lt;contributor&gt;
 &lt;ip&gt;147.136.249.114&lt;/ip&gt;
 &lt;/contributor&gt;
 &lt;origin&gt;392595&lt;/origin&gt;
 &lt;model&gt;wikitext&lt;/model&gt;
 &lt;format&gt;text/x-wiki&lt;/format&gt;
Якутия () диэн Саха футбол кулууба. Дьокуускай. 1991 с. тэриллибитэ. Арассыыйа чемпионатыгар бастыҥ ситиhиитэ — бастакы лига «Илин» зонатыгар 7 миэстэ (1993).
Сигэлэр.
Кулууп оонньууларын историята klisf.info
Металлург Алдан. Металлург Алдан () диэн Саха футбол кулууба. Алдан. 1992 с. тэриллибитэ. Арассыыйа чемпионатыгар бастыҥ ситиhиитэ — бастакы лига «Илин» зонатыгар 8 миэстэ (1993).
Сигэлэр.
Оонньууларын историята klisf.info
Ислам Саха Сиригэр. 2002 cылга Саха Сирин олохтоохторуттан ислам итэҕэйээччилэрэ 1,9 % буолаллар эбит, 2006 c. — 1,2 %. Саха Сиригэр сүрүннээн ислам сунна салаата тарҕаммыт. Ислам итэҕэйээччилэрэ үксүлэрэ Хапхаас, Идэл-Ураал уонна Орто Азия сирдэриттэн кэлбит омук дьоно буолаллар.
Саха Сирин бастакы мусулмааннарынан Өрөбөлүүссүйэ иннинэ кэлэн олохсуйбут татаардар уонна башкорттар буолаллар. 1913 c. Дьокуускайга уонна Өлүөхүмэҕэ икки мусулмаан үҥэр дьиэтэ уонна икки нуучча-татаар оскуолата үлэлииллэр эбит.
Перестройка кэннинээҕи кэмҥэ, ол эбэтэр 1994-1996 cc., бастакы мусулмаан итэҕэл тэрилтэлэрэ Дьокуускай уонна Нүөрүҥгүрү куораттарга тэриллибиттэр.
2005 c. Дьокуускайга мэчиэт арыллыбыт. Кини Арассыыйа саамай хоту мэчиэтэ буолар.
Нүөрүҥгүрү мусулмааннара «Ислам в Якутии» диэн кыра тираастаах хаhыаты таhаараллар.
Саха мусулмааннара.
Саха дьоно ислам итэҕэлин 1980-с cc. бүтүүлэриттэн саҕалаан ылынар буолбуттар. Саха мусулмааннарын ахсааннара чопчу биллибэт, 300 киhи диэн сыыппара этиллэр. Саха мусулмааннара исламҥа шафиитскай уонна ханафитскай мазхаабтары батыһаллар. Суфизм накшбандыыйа оскуолатыттан "сухбаат" (сохбет) диэн үгэс олохтоохтук киирбит . 2012 с. сахалыы тылынан "Билсиҥ Ислам" диэн кыра кээмэйдээх ислам итэҕэлин төрүөттэрин таарыйар кинигэ тахсыбыта. Билигин саха мусулмааннарын түмэр тэрилтэ суох
Саха Сирин дьоно. Саха Сирин дьонун ахсаана 950 тыh. киhи (2009).
Омуктар.
"2002 сыллааҕы сурутуу көрдөрүүлэринэн"
Апиа.  
Апиа ("Apia") диэн Самоа киин уонна ордук улахан куората.
Канберра. Канберра ("Canberra") диэн Аустралия киин куората. Олохтоохторун ахсаана 345,000.
Хониара.  
Хониара () диэн Соломон арыыларын киин куората. Олохтоохторун ахсаана 49,107 (1999), 54,600 (2003).
Паликир. Паликир ("Palikir") диэн Микронезия Федератив Штаттарын киин куората (1989 ыла). Олохтоохторун ахсаана 5,771.
Порт Морсби. Порт Морсби (, ток писин: "Pot Mosbi") диэн Папуа Саҥа Гуинея киин уонна ордук улахан куората.
Порт Вила. Порт Вила ("Port Vila") диэн Вануату киин уонна ордук улахан куората. Олохтоохторун ахсаана 40,000 (2007). Дойду экономика уонна эргиэн киинэ.
Сува.  
Сува ("Suva") диэн Фидьи киин уонна ордук улахан куората. Вити Леву арыы соҕуруулуу илин кытылыгар турар. 2007 с. олохтоохторун ахсаана 85,691 .
Соҕуруу Тарава. Соҕуруу Тарава () диэн Кирибати официал киин куората. Тарава атоллга турар.
Ярен. Ярен ("Yaren") диэн Науру киин куората (сорох источниктар этэллэринэн Науруга киин куорат суох, онон бу куораты киин куорат аналын толорор куорат диэххэ сөбө дуу).
Куорат устуоруйата.
Европаттан кэлээччилэр бу сиргэ бастакы олохсуйааһыннара XIX үйэ 30-с сылларыттан саҕаламмыт. 1888 сыллаахха Ярен Маршалл арыылара диэн Германия протектораатыгар киирбит. 1914 сыллаахтан Улуу Британия уонна, Австралия уонна Саҥа Зеландия холбоон салайыыларыгар киирбит. Аан дойду иккис сэриитин саҕана 1942—1945 сылларга дьоппуон сэриилэрэ ылан олорбуттар. 1968 Науру тутулуга суох буолбут, ол эрээри Ярен киин куорат быһыытынан биллэриллибэтэх. Онон Мененг диэн уокуругу кытта (онно бэрэсидьиэн резиденцията баар) Науру дьаһайар кииннэрэ буолбуттар.
Нгерулмуд. Нгерулмуд () диэн Палау киин куората. Мелекеок штатыгар баар.
Фунафути. Фунафути ("Funafuti") Тувалу диэн Чуумпу океаҥҥа баар кыракый арыы дойду киин куората. Атолл. Олохтоохторун ахсаана 4,492 (2002).
Мадьуро. Мадьуро ("Majuro") диэн Маршалл арыыларын киин уонна ордук улахан куората. Атолл. Олохтоохторун ахсаана 25,400 (2004).
Ротшилд. Ротшилд династията (Rothschild), эбэтэр Ротшилдар — банкирдар уонна политиктар дьиэ кэргэннэрэ. 
Араспаанньалара Анхель Мозес Бауэр (Майер Амшель Ротшильд аҕата) диэн ювелир мастерскойун эмблематын тас көрүҥүттэн тахсар. Ол эмблема тас көстүүтүгэр кыһыл куйахха кыһыл көмүс Рим хотойо уруһуйдаммыт эбит. Сотору кэминэн ювелир мастерскойун "Кыһыл куйах" диэн ааттыыр буолбуттар. Кэлин уола мастерской аатын араспаанньа оҥостубут - "Кыһыл куйах" эбэтэр "Rotschield". 
Династия төрүттээччитэ Майер Амшель Ротшильд (1744—1812) буолар, Франкфурт-на-Майне куоракка банк төрүттэбит. Кини үлэтин 5 уолаттара салҕаабыттара: Амшель Майер, Соломон Майер, Натан Майер, Карл (Кальман) Майер, Якоб (Джеймс) Майер. Ини-биилэр 5 араас куоракка ( Франкфурт-на-Майне, Вена, Лондон, Неаполь, Париж) биэс бааны хонтуруоллаабыттар. Билиҥҥи кэмҥэ Ротшильд икки эрэ салаата хаалбыт — Англияттан Натан удьуордара уонна Францияттан Якоб (Джеймс) салаата. Атын салаалар өлөн быстыбыттар (Амшель Майер оҕото суох өлбүт, неапольлааҕы салаа 1901 с. эр өттүнэн быстыбыт, дьахтар өттүнэн 1935 с., австриятааҕы салаа эр киһи өттүнэн 1980 с. быстыбыт, дьахтар өттүнэн билигин да баар).
Быычыкайкаан симэхситтэр. Быычыкайкаан симэхситтэр (, ) — лыах бииһин ууһа. 
Кыра лыахтар. Илин кынаттара ланцет курдук, үрүҥ эбэтэр сиэрэй буолар. Гусеницалара олохторун тухары мина иһигэр улааталлар. Сир үрдүнэн барытынан тарҕаммыттар.
Саха сиригэр үөрэтиллэ иликтэр. Биир көрүҥэ баара биллэр: Долохуна симэхситэ.
Гуляев Михаил Дмитриевич. Гуляев Михаил Дмитриевич, Саха Өрөспүүбүлүкэтин бырабыыталыстыбатын бэрэссэдээтэлин солбуйааччыта, өр кэмҥэ үрдүк таһаарыылаахтык СӨ спордун миниистиринэн үлэлээбитэ. РФ уонна СӨ физическай культуратын үтүөлээх үлэhитэ.
Неустроев Иннокентий Иннокентьевич. Неустроев Иннокентий Иннокентьевич — суруналыыс, СӨ бэчээтин туйгуна, краевед, саха чулуу дьонун туһунан кинигэлэр ааптардара.
1949 сыллаахха тохсунньу 13 күнүгэр Мэҥэ-Хаҥалас оруйуонун Бэдьимэ сэл. төрөөбүт. 
1980 сыллаахха Дьокуускайга тыа хаһаайыстыбатын салайар кадрдардарын техникумугар киирбит. Онтон Сунтаар оройуонун Бордоҥор фермаҕа биригэдьиирдээбит. 
1982 сыллаахтан Сунтаар оройуонун "Ильич уоттара" хаһыатыгар тыа хаһаайыстыбатын салаатын кэрэспэдьиэнэ буолбут. 
1989 сыллаахха Мэҥэ Хаҥалас оройуонун "Ленинское знамя" – "Эркээйи" хаһыатыгар тыа хаһаайыстыбатын салаатын сэбиэдиссэйэ, эрэдээктэри солбуйааччы. «Кыымҥа» 2006 сыллаахха, 2008 сыллаахтан «Саха Сирэ» хаһыакка Илин Эҥэр улуустарга анал кэрэспэдьиэн. 2012–13 сылларга "Эркээйи" хаһыакка "Манчаары" т/х кэпэрэтиибин "Үрдэл" диэн балаһатын таһаара сылдьыбыт.
Майаҕа олорбута.
Суруйууларын сүрүн тиэмэтэ: тыа хаһаайыстыбата, саха уһулуччулаах дьоно.
130 Саха сирин нэһилиэгин туһунан кинигэни мунньубут.
2013 сыллаахха сэтинньи 25 күнүгэр ыалдьан өлбүтэ.
Дублин. Дублин (, ) диэн Ирландия киин уонна ордук улахан куората. Ирландия арыытын илин кытылыгар, Лиффи өрүс төрдүтүгэр турар. Дублин регионун киинэ. Викиҥнар олохтообуттара. Дублин Ирландия арыытын култуура, үөрэх, дьоҕур, салалта, экономика уонна индустрия киинэ буолар.
Андорра ла Велья.  
Андорра ла Велья ("Andorra la Vella") диэн Андорра киин куората, илин Пиренейдарга, Франция уонна Испания икки ардыларыгар баар. Бу аатынан киин куорат тула баар нэhилиэк эмиэ ааттанар.
Туризм сайдыылаах.
Лиссабон. Лиссабон ("Lisboa") диэн Португалия киин уонна ордук улахан куората.
Лүксембург (куорат). Лүксембург (Лүксембургтуу: "Lëtzebuerg", ) диэн Лүксембург дойдутун киин куората. Коммуна.
2009 c. Лүксембург коммунатын олохтоохторун ахсаана 90,000 киhи.
Рига. Рига () диэн Латвия киин уонна ордук улахан куората. Балтия регионун сүрүн индустрия, эргиэн, култуура уонна үп киинэ, суолталаах порт, Даугава өрүс төрдүгэр турар. Олохтоохторун ахсаана 627,487 (2020).
Таллинн. Таллинн () диэн Эстония киин уонна ордук улахан куората. Иэнэ 159.2 км2, олохтоохторун ахсаана 406,703.
Вильнюс. Вильнюс (; ) диэн Литва киин уонна ордук улахан куората. 2008 с. олохтоохторун ахсаана 555,613 (тула эргинниин 847,954).
Берн. Берн (; ; ; ) диэн Швейцария киин куората. Олохтоохторун ахсаана 130,000.
Братислава. Братислава () диэн Словакия киин уонна ордук улахан куората. Олохтоохторун ахсаана 429,000. Дунай өрүс кытылларыгар турар. Дойду политика, экономика уонна култуура киинэ. Былыргы ниэмэстии аата Прессбург ("Pressburg").
Любляна. Любляна () диэн Словения киин уонна ордук улахан куората. Дьонун ахсаана 280,000.
Вадуц. Вадуц ("Vaduz") диэн Лихтенштайн киин куората. Рейн өрүскэ турар, дьонун ахсаана 5,100 (2009).
Загреб.  
Загреб ("Zagreb") диэн Хорватия киин уонна ордук улахан куората. Дойду үөрэх, култуура, политика уонна экономика киинэ. 2008 c. дьонун ахсаана 804,200 (тула эргинниин 1.2 млн).
Никосия.  &lt;ns&gt;0&lt;/ns&gt;
 &lt;revision&gt;
 &lt;parentid&gt;263002&lt;/parentid&gt;
 &lt;timestamp&gt;2013-03-09T03:09:14Z&lt;/timestamp&gt;
 &lt;contributor&gt;
 &lt;username&gt;Addbot&lt;/username&gt;
 &lt;/contributor&gt;
 &lt;minor /&gt;
 &lt;comment&gt; Migrating 120 interwiki links, now provided by on &lt;/comment&gt;
 &lt;origin&gt;282536&lt;/origin&gt;
 &lt;model&gt;wikitext&lt;/model&gt;
 &lt;format&gt;text/x-wiki&lt;/format&gt;
Никосия (, ) диэн Кипр киин уонна ордук улахан куората.
Подгорица. Подгорица ("Podgorica") диэн Монтенегро киин уонна ордук улахан куората.
Приштина. Приштина (Албанныы: "Prishtinë", "Prishtina", Сербтыы: "Приштина", "Priština") диэн Косова киин уонна ордук улахан куората.
Баар чахчы.  &lt;ns&gt;0&lt;/ns&gt;
 &lt;revision&gt;
 &lt;parentid&gt;382742&lt;/parentid&gt;
 &lt;timestamp&gt;2022-08-13T18:02:08Z&lt;/timestamp&gt;
 &lt;contributor&gt;
 &lt;ip&gt;216.234.200.179&lt;/ip&gt;
 &lt;/contributor&gt;
 &lt;origin&gt;382799&lt;/origin&gt;
 &lt;model&gt;wikitext&lt;/model&gt;
 &lt;format&gt;text/x-wiki&lt;/format&gt;
Баар чахчы диэн хайа баҕар дьиҥнээхтии баар материя формата, кини көстүүтэ буолар. Баар чахчы баар буолуу өйдөбүлүгэр чугас.
Решетникова Аиза Петровна. Решетникова Аиза Петровна, пианист, биллиилээх муусука диэйэтэлэ, Дьокуускайга баар Муусука түмэлин дириэктэрэ, Арассыыйа үтүөлээх артыыһа.
Айар үлэтэ.
1970—1980 сылларга телевидениеҕа уонна радиоҕа биэрии цикллара
Ити биэриилэргэ саха композитордарын фортепиано муусуката толору оонньоммута. Ол иһигэр:
Концертмейстер быһыытынан А. Ильина, М. Лобанов, А. Таразанов, А. Ипполитова, Н. Чигирева, П. Неустроев, В. Павлов уо.д.а артыыстары кытта программа туруорбута 
1989—1990 сылларга Саха филармониятыгар лектордыыр, ону таһынан АХШка Гарвард уонна Джорджтаун университеттарыгар лекцияны аахпыта. 
1989 сыллаахха Саха норуоттарын муусукатын уонна фольклорын музейын тэрийэр.
Верди Дьузеппе. Джузе́ппе Фортуни́но Франче́ско Ве́рди (итал. Giuseppe Fortunino Francesco Verdi, алтынньы 10, 1813, Ронколе, Буссето куорат таһа, Италия — тохсунньу 27, 1901, Милан) — Италия композитора, Италия оператын оскуолатын тутаах киһитэ. Кини опералара («Риголетто», «Травиата», «Аида») аан дойду саамай үчүгэй опернай тыйаатырдарыгар туруоруллалалар.
Саха Өрөспүүбүлүкэтин Национальнай баана. Саха Өрөспүүбүлүкэтин Национальнай баана — Арассыыйа Баанын олохтоох тэрилтэтэ.
Устуоруйата.
XIX үйэ ортотуттан Дьокуускай Арассыыйа хотугулуу-илин өттүн сүрүн куораттарыттан биирдэстэрэ буолбута. Атыы-эргиэн элбээн куорат атыыһыттара баан арыйар туһунан боппуруоһу көтөҕөн барбыттара. Уһун кэмҥэ Үп министиэристэбэтэ ону ылыммакка олорбута, тоҕо диэтэххэ Илин Сибиир атын бааннара оччото суох көрдөрүүлээхтэрэ.
1908 сыллаахтан куорат салалтата бу боппуруоһу дьаныардаахтык туруорбута. Бу сыл бэс ыйын 20-гэр куорат Дуумата хамыыһыйа тэрийбитэ, уонна уопсастыбаннай баан оннугар судаарыстыбаннай бааны тэрийэр туһунан быһаарыы ылыммыта. Онон судаарыстыбаннай баан арыллыбыта.
1918 сыллаахха Судаарыстыбаннай баан Дьокуускайдааҕы салаата атыы-эргиэн хонтуораларын кирэдиит биэриинэн, бырыһыаннаах кумаахылары бэрийиинэн, уонна араас эмитиэннэр биэксэллэринэн дьарыктанара. Управляющай титулярнай советник Златоустовскай Алексей Алексеевич анаммыта. Киниттэн ураты салааҕа 11 чыын (контролер, бухгалтер, кассир уонна кинилэр көмөлөһөөччүлэрэ) уонна 5 аллараа чыын баара. «Коковинъ уонна Басовъ» эргиэн дьиэтиттэн дьиэ куортамнаан олороро, ол туһунан 1918 сыллаахха тохсунньу 8 күнүгэр суруллубут көҥүл сурук баар.
1919 сыл тохсунньу 30 күнүгэр Госбаан салаата Бүлүү куоратыгар арыллыбыта.
1992 сыллаахха тохсунньу 29 күнүгэр РСФСР Судаарыстыбыаннай баанын Саха АССР-дааҕы Сүрүн управлениета «СӨ Национальнай баана» диэн ааттаммыта.
Ылыллыбыт сирэ.
ВЭП агентство саайта