mariaria/ykt_dataset huggingface dataset:
Беверли Хиллс. Беверли Хиллс () диэн Калифорния штатын Лос Андьелес аймаҕын арҕаатыгар баар хото. Арҕаа Холливуд хотолуун кэккэлэһэр. Беверли Хиллс Лос Андьелес хото биир аатырбыт тас хотото буолар. 2020 сыл сурутуутунан олохтоохторун ахсаана 32,701.
Беверли Хиллс Америка биир бастыҥ үрдүк дьиэ сыаналаах хотото буолар. Манна элбэх Холливуд сулустара олороллор. Беверли Хиллс Родео Драйв диэн көчөтө мааны люкс табаардаах маҕаһыыннарынан аатырар.
Лос Андьелес аймаҕа. Лос Андьелес аймаҕа () диэн Калифорния биир аймаҕа. Олохтоохторун ахсаана 10 млн кэриҥэ. АХШ ордук элбэх дьонноох аймаҕа буолар. Аймах киинэ Лос Андьелес хото. Аймах иһилигэр 88 хото киирэр. Иэнэ 10 570 км².
Лос Андьелес аймаҕа Соҕуруу Калифорнияҕа Чуумпу далай кытылыгар баар. Вентура, Керн, Сан Бернардино, Ориндж аймахтардыын кэккэлэһэр.
Хотолор.
Лос Андьелес аймаҕар 88 хото киирэр. Ордук улаханнара:
АХШ аймаҕа. Аймах () диэн АХШ администрация биирдигэ. Аймах штат иһилигэр киирэр киниттэн алын биирдик буолар. Хас биирдии аймах бэйэтэ дьаһалталаах. Америка 50 штатыттан 48 штата аймахтартан турар. Луизиана штатын алын биирдигэ пэриш, Аляска штатын алын биирдигэ боро. Аймах киинэ "аймах олбоҕо" (county seat) дэнэр. Америкаҕа бүтүннүүтэ 3,481 аймах баар. Ордук элбэх аймахтаах штат Техас (254), ордук аҕыйах аймахтаах штат Делавэр (3). Ордук элбэх дьонноох аймах Лос Андьелес аймаҕа (9.8 млн киһи), ордук аҕыйах дьонноох аймах Техаска баар Ловинг аймаҕа (64 киһи).
Тас хото. Тас хото диэн хото кытыытыгар баар олохтоох түөлбэ. Тас хото администрация биирдигэ быһыытынан хото сорҕото буолуон сөп, эбэтэр туспа салалталаах муниципалитет буолуон сөп. Аныгы тас хото олохтоохторо үксүн хото киинигэр үлэлииллэр. Сарсыарда үлэлэригэр бараллар, киэһэ дьиэлэригэр төннөллөр.
Русофобиа. Русофобиа ("Нууччафобиа") - нууччалартан куттаныы эбэтэр сэрэхэчийии, эбэтэр нууччалары омук быһыытынан абааһы көрүү, туоратыы, нуучча тылын аьааһы көрүү, киэн көстүүгэ - Арассыыйаны абааһы көрүү.
2022 сылтан ыла украиннар, американнар, европа омуктара, кэриэйдэр, дьоппуоннар, казахтар нууччалары абааһы көрөллөрө улааппытын көрдөрөр, Арассыыйа иһигэр нууччалары утары сыһыан сахаларга уонна кавказ омуктарга үөскээбит.
2023 Путин русофобиалыыр дьону кэһэтиэххэ наада диир, ол аата сахалары эмиэ.
Төрүөтэ.
Нууччалар бэйэлэрэ буруйдаахтар - бэйэлэрин таҥара курдук сананаллар
Сахафобиа. Сахафобиа (нууч: Сахафобия, ааҥл Sakhaphobia) - сахалартан куттаныы эбэтэр сэрэхэчийии, эбэтэр дириҥээбит форматыгар сэнээһин, туоратыы, саха тылын уонна култууратын туоратыы, олох экстрим форматыгар саханы кырбааһын/атаҕастааһын/өлөрүү. 
Сахафобиа сүрүннээн нууччаларга баар.
Equinox Group. Equinox Group - АХШ лүкс фитнесс һааллары салайар тэрилтэтэ, 15 араас бреннарынан үлэлиир, 19000 фитнес һааллары Америкаҕа, Канаадаҕа, Улуу Британияҕа, Дьоппуоҥҥа, Кытайга бас билэр. Биир биллэр брена - Blink Fitness
Planet Fitness конкурена буолар
Temu (тэрилтэ). Temu ("Тему") - онлайн маҕаһыын, Аан Дойдуга биир бөдөҥ. Сүрүннээн Америкаҕа, Аустралияҕа, Кытайга, Индияҕа, Германияҕа, Бразилияҕа үлэлиир. Аатырбыт Pinduoduo тэрилтэ бас билэр.
Маҕаһыын официал саайта: https://www.temu.com/
Pinduoduo. Pinduoduo - Кытай тэрилтэтэ, Аан Дойдуга биир бөдөҥ (Amazon уонна AliExpress тэҥэ) маркетплейс буолар уонна Кытайга, Тайваньҥа, Гонкоҥҥа, Америкаҕа, Индияҕа, Канаадаҕа улахан ритейл бизнес тутааччы. 
Салалтата - Шанхай
Apple Vision Pro. Apple Vision Pro - Apple өйдөөх ачыкыта, Аан Дойдуга бэс ыйын 5 күнүгэр 2023 сыллаахха тахсыбыта. Сыаната 3500$ буолар.
Транспорт. Транспорт диэн көлө уонна айан алын тутулун бары көрүҥнэрин холбуур өйдөбүл. Транспорт иккис өйдөбүлэ - айаннааччы уонна таһаҕас таһыытын кытта сыһыаннаах экономика салаата.
Көлө. Көлө диэн дьону уонна таһаҕаһы таһар техника. 
Көлө уоҕа.
Көлө энергия араас төрүтүттэн хамсыыр. Холобурдара:
Таһаҕас. Таһаҕас диэн тиэйиллэр мал. Таһаҕаһы биир сиртэн атын сиргэ илдьэллэр, эбэтэр үөһээ-аллараа тиэйэллэр. Таһаҕас былыр киһи уонна харамай күүһүнэн тиэйиллэрэ, билигин таһаҕас тиэйэргэ аналлаах көлөлөр туттуллаллар. Таһаҕас тиэйиитинэн дьарыктанар киһи таһаҕасчыт дэнэр.
Таһаҕасчыт харамайдар:
Таһаҕас көлөлөрө:
Таһаҕасчыт. Таһаҕасчыт диэн таһаҕаһы таһар уонна тиэйэр киһи. Таһаҕасчыт аан дойду биир былыргы уонна тарҕаммыт идэтэ буолар. Таһаҕасчыт үлэтэ араас таһымнаах. Үөрэҕэ суох таһаҕасчыттар таһаҕаһы бэйэ күүстэринэн (илиилэринэн көҕүстэринэн) таһаллар, бу "хара үлэ" буолар. Оттон таһаҕаһы тиэйэр көтөҕөр техникаҕа үлэлииргэ анал үөрэх ирдэнэр.
Порт таһаҕасчыта докер дэнэр. Былыргы Индия уонна Кытай таһаҕасчыттара кулилар.
Логистика. Логистика диэн ресурс (материал, мал, табаар, баай) хамсааһынын уонна харалтатын салайар процесс.
Логистика хааччыйыы тиһилигэ тохтоло суох үлэлииринэн дьарыктанар.
Сорудахтара.
Логистика сорудахтарын холобурдара:
Айаннааччы. Айаннааччы (пассажир) диэн көлөҕө олорсон айанныыр киһи. Айаннааччы көлөнөн салайбат, ол эбэтэр кини экипаж киһитэ буолбатах.
Каҕовка Дамбаны тоҕо тэптэрии (2023). Каҕовка Дамбаны эһии эбэтэр тоҕо тэптэрии - түүн бэс ыйын 6 күнүгэр 2023 Арассыыйа Украина сэриитэ фонугар буолла. Владимир Путин ыйааҕынан буолла, Украина контр түмэн киириитин, оккупациаламмыт сирин босхолоору кыммытын тохтотоору.
Girl Crush. Girl Crush () диэн Соҕуруу Кэриэйэ 4 кыттааччылаах кыыс бөлөҕө. Рекорд компанията DAM. Бөлөх 2019 сылга тэриллибитэ. Girl Crush кыттааччылара бастаан атын K-pop бөлөхтөрүн муусукаларыгар үҥкүүлүүллэрэ. Кыргыттар кэнсиэрдэргэ үҥкүүлүүр видеоларын фанаттара уһуланнар YouTube сайтыгар уганнар онно түргэнник популярнай буолбуттара. Бу маннык фанаттар уһулуулара "Fancam" дэнэр. 2019 сыл муус устар 8 күнүгэр Girl Crush《Memories》диэн бастакы сингл ырыата тахсыбыта.
Кыыс бөлөҕө. Кыыс бөлөҕө () диэн кэрэ көстүүлээх кыргыттардаах муусука бөлөҕө. Кыыс бөлөхтөрө үксүн поп муусука жанрыгар ыллыыллар.
Кейси Симпсон. Кейси Уэст Симпсон (6 апреля 2004 г., Лос-Анджелес) - американский актер, известный по роли Рики Харпера в ситкоме Nickelodeon «Ники, Рики, Дикки и Дон».
он известен тем, что играет забавных персонажей, но он также снимался в драматических телешоу. Он был актером с самого раннего детства.
Тимир суол транспорта. Тимир суол транспорта диэн тимир суол ситимнэринэн айаннааччылары уонна таһаҕаһы таһар транспорт көрүҥэ. Тимир суол транспорта иллэрдээҕи эргиэн уонна экономика үүнүүтүн биир тутаах сороҕо буолар.
Тимир суол көлөтө. Тимир суол көлөтө диэн тимир суол рельсатынан сылдьар көлөлөр: локомотив, вагон, моторвагон көлө.
Тимир суол станцията. Тимир суол станцията диэн суксурҕа тохтуур сирэ. Манна айаннааччылар олорсоллор-тахсаллар, таһаҕастары тиэйэллэр-сүөкүүллэр. Тимир суол станциятыгар платформа, вокзал дьиэтэ, билет атыылыыр пуун, күүтэр хос бааллар. Станция тимир суола биир хайысхалаах буоллаҕына кини аастарардаах буолар.
Рельс. Рельс диэн анал быһыылаах ыстаал өһүө. Рельс шпалаҕа ууруллан тимир суол хайысхата буолар. Рельсанан тимир суол көлөлөрө, краннар, шахта уонна карьер анал көлөлөрө сылдьаллар.
Шпала. Шпала диэн рельс тирэҕэ. Шпала буруус эбэтэр тимир-бетон оҥоһук буолар. Шпалалары тимир суолу бөҕөргөтөр баллаас араҥатын үрдүгэр уураллар. Шпалалар рельс батталын аллараа баар баллаас араҥатыгар ыытаннар рельсалар кинилэр устун суксурҕа бардаҕына хамнаабаттар.
Суксурҕа.  
Суксурҕа диэн тимир суол устун айанныыр сыстыспыт көлө тиһилигэ. Суксурҕа тиһилигин локомотив диэн хамсатааччылаах көлө тардар. Локомотивка вагоннар холбоноллор. Вагоннарга айаннааччылар уонна таһаҕас тиэйиллэллэр. Сорох суксурҕалар локомотива суох айанныыллар. Кинилэри локомотив оннугар мотордаах вагон тардар. Суксурҕа ыстаал төгүрдээх уонна ыстаал рельсанан барар буолан кини транспорт атын көрүҥнэриттэн быдан көдьүүстээх буолар.
Суксурҕа көлө быһыытынан уһааннарга уонна шахталарга сылгы күүһүнэн рельсанан тардыллар арбалартан силистэнэр. Англияҕа 1804 сыллаахха чааннаах локомотивы айаннар суксурҕа аан дойду үрдүнэн киэҥник тарҕанан барар. Дьону уонна таһаҕаһы суксурҕанан быдан ыраахха түргэнник чэпчэкитик илдьиэххэ сөп буолар. 19 үйэ ортотуттан тимир суоллар ситимнэрэ кэҥээн сырыы элбээн үгүс дойду экономиката үүнэр чэчириир.
Локомотив. Локомотив диэн суксурҕа вагоннарын тардар тимир суол көлөтө. Локомотив суксурҕа бастакы көлөтө, ол эбэтэр кини баһа буолар.
Локомотивтар хамсатааччыларынан үс сүрүн көрүҥнээхтэр:
Чаан тардар. Чаан тардар эбэтэр чааннаах локомотив (, ) диэн чаан хамсатааччынан барар локомотив. Аан бастаан рельсанан барар чаан тардар көлөнү Ричард Тревитик 1804 сыллаахха айбыта. Аныгы типтээх биллэр көстүүлээх Rocket диэн чаан тардары 1829 сыллаахха Джордж Стефенсон оҥорбута. 1825 сыллаахха кини уолунуун Робертыын оҥорбут Locomotion № 1 чаан тардардарын аатыттан кэлин "Локомотив" диэн бүтүн көлө кылааһын аата тахсыбыта.
Чаан тардар аан дойдуга улахан сайдыыны аҕалбыт биир улуу техника толкуйа буолар. XIX үйэ уонна XX үйэ бастакы аҥарыгар дьон-таһаҕас тиэйиилэрин сүрүн кэриҥнэрэ чаан тардарынан буолара. Бу кэмнэргэ тимир суол элбэх дойду экономикатын көтөхпүтэ. XX үйэ ортотугар чаан тардар оннугар быдан сайдыылаах көдьүүстээх дизель уонна чаҕыл локомотивтар кэлбиттэрэ.
Вагон. Вагон ( - арба) диэн тимир суол рельсатынан сылдьар айаннааччылары уонна таһаҕастары таһар көлө. Вагоннар бэйэ бэйэлэригэр холбоноллор уонна локомотивынан тардыллан айанныыллар. Локомотивы кытта холбоммут вагон тиһилигэ суксурҕа буолар. Локомотива суох бэйэ хамсатааччылаах айанныыр вагоннар автомотриса уонна мотордаах вагон дэнэллэр.
Елементал (мультик). Елементал (ааҥл: Elemental) - Walt Disney уонна Pixar кыттыһан айбыт мультига, бэс ыйын 16 күнүгэр 2023 сыллаахха тахсыахтаах.
Майа Долгуна. Майа Долгуна (ааҥл: Maia Dolguna, Maia Waves) - Майа бөһүөлэгин радиостанциата, FM форматка иһитиннэрэр Мэҥэ Хаҥалас үрдүнэн, ол эрэн интернеткэ эмиэ иһитиннэрэр.
Дабаан Радио. Дабаан Радио (ааҥл: Dabaan Radio) - FM уонна интернет нөҥүө иһитиннэрэр Бэрдьигэстээх радиостанциата.
Daniel Hertz S.A.. Daniel Hertz S.A. - Швейцария массыыналарга сабвуфердары оҥорор тэрилтэтэ, SPL Show диэн бреннарынан биллэр Аан Дойдуга. Сабвуфердара Bass тыастааҕынан биллэр Dolby технологианан тыаһатар, Арассыыйаҕа девиһа "Колонки SPL Show. Долбят нормально!" 
Daniel Hertz S.A. тэрилтэ толору LG Group конгломератка бас бэринэр уонна тэрилтэ акциаларын 80% кини тутар.
Салалтата - Цүрих (Швейцария). Глобальнай атыы эргиэн уонна колонканы оҥоруута.
Салалтата - Сеул (Корея). Глобальнай технологийа сайыннарыыта, контракт баттааһыта KIA уонна Jaguar массыына һобуоттарын кытта (итиннэ сорох марка массыыналарга "базовай" комплектацияҕа SPL Show холбоно сылдьар)
Walt Disney Studios Motion Pictures. Walt Disney Studios Motion Pictures - АХШ тэрилтэтэ, Аан Дойдуга саамай бөдөҥ дистрибьүтор тэрилтэтэ аудио уонна видео форматка киинэлэрэ мультиктары тарҕатарга. Walt Disney конгломератка холбонор.
Chefs Warehouse. Chef’s Warehouse - АХШ биир бөдөҥ астары дистрибьүтор быһыытынан таһар тэрилтэ.
Саайта: https://www.chefswarehouse.com/
Essity. Essity - Швеция биир бөдөҥ тэрилтэ, Аан Дойдуга саамай бөдөҥ дьахталларга прокладка оҥорооччу (Librex, Tampax у.д.а) уонна Аан Дойдуга саамай элбэх ахсааннаах уонна популярнай туалет кумааҕыларын (Lilly, Zewa, Zewa+) оҥорон тэрилтэ. 
Fortuna 500 компонеҥҥа ааҕыллар
Shein. Shein - Кытай интернет маҕаһыына, Аан Дойдуга биир бөдөҥ. Сингапурга базируйся буолар.
Техника. Техника ( - дьоҕур, сатабыл) диэн киһи оҥорбут сэптэрин, тэриллэрин, массыыналарын, механизмнарын бары араастарын холбуур аат.
Конвеер. Конвеер () диэн сууралхай, кырбас, биирдик таһаҕастары тохтоло суох таһар массыына. Конвеер уһааннарга, шахталарга, карьердарга туттуллар. Конвеер атын аата транспортёр.
Курдаах конвеер. Курдаах конвеер () диэн таһар механизм. Конвеер курун үөһээ өттүгэр таһаҕас таһыллар, аллараа өттө эргийэн кэлэр. Куру искиип тардар уонна хамсатар. Искиип ахсаана икки эбэтэр иккиттэн элбэх буолуохтаах. Курдаах конвеерынан улахан кэлимнээх материаллары уонна даркы таһаҕастары таһаллар. Холобур: туорах, туус, кыаҥ, кумах, бөх таас.
Түмэт транспорт. Түмэт транспорт диэн ыйыллыбыт кэминэн уонна сырыынан сылдьар, төлөбүрдээх, дьону таһар транспорт.
Түмэт транспорт көлөлөрө:
Трамвай. Трамвай диэн чаҕылыманан барар тимир суол көлөтө. Түмэт транспортын биир көрүҥэ. Трамвай үксүн хото уулуссаларын устун сылдьар. Трамвай чаҕылымаҕа сүүрээн ылааччытынан холбонор. Чаҕылыма ылыытын ньымалара: үөһээнэн тардыллыбыт контактаах ситим, контактаах үһүс рельс эбэтэр аккумулятор.
Маглев. Маглев ( - магниттаах левитация) диэн электромагнит хонуутун күүһүнэн барар сыыдам суксурҕа. Маглев суксурҕата рельсаны таарыйбакка кини үрдүнэн дайан барар. Маглев биир ордук түргэн транспорт көрүҥэ буолар. Түргэнин рекорда 603 км/ч.
Сыыдам суксурҕа. Сыыдам суксурҕа диэн 200 км/ч тахса түргэннээх барар тимир суол көлөтө. 1964 сыллаахха Дьоппуоҥҥа Синкансэн ситимин суксурҕалара Токайдо-синкансэн линиянан 210 км/ч түргэннээх айаннаабыттара. Аныгы сыыдам суксурҕалар 350-400 км/ч түргэннээх айанныыллар. Билигин Кытай ордук сайдыылаах сыыдам суксурҕа ситимнээх дойду буолар.
ХНТ сүрүн резолүциата ES-11/1. ХНТ сүрүн резолүциата ES-11/1 - Кулун тутар 2 чыыһылатыгар 2022 сыллаахха ылыллыбыт документ ХНТ тэрилтэтигэр. Документ Арассыыйа Украина сэриитэ тохтууругар аналлаах уонна Арассыыйаны эппиэтинэһи сүгэрин кэскиллиир, репарациа, геноцид статыйаларыгар.
Лифт. Лифт диэн дьону уонна таһаҕаһы туруору таһар массыына. Лифт тутуу араас таһымнарын уонна мэндиэмэннэрин устун хамсыыр.
Эскалатор. Эскалатор диэн саҕахха 30—35° иҥнэллээх, хамсыыр үктэллэрдээх, дьону таһар кирилиэс-массыына. Эскалатор метро станцияларыгар, вокзалларга, улахан эргиэн кииннэригэр баар буолар.
Diablo IV. Diablo IV - көмпүүтэр оонньуута, 2019 сыллаахтан айыллан бэс ыйын 6 күнүгэр 2023 сыллаахха тахсыбыта, аатырбыт Diablo оонньуу салҕыыта буолар.
LaserShip. LaserShip - АХШ тэрилтэтэ, сүрүн баһыылкалары таһар тэрилтэ кыра деливери тэрилтэлэртэн. 2022 сылтан ыла саамай элбэх үҥсүү ылар тэрилтэ баһыылкаларын дьоҥҥо быраҕан биэрэринэн. Сүрүн үҥсүү Индиана уонна Нью Йорк штаттар олохтоохторуттан кэлэр. Элбэх сахалар баһыылкалара сүппүтэ.
Эд Шииран. Эд Шииран ("Ed Sheeran"),(1991 сыл олунньу 17 күнүгэр төрөөбүт) Улуу Британия биллэр ырыаһыта уонна гитариһа. Paw Print Records диэн бэйтэ олохтообут хампааньатыгар ырыа суруйар уонна продюсер быһыытынан үлэлиир. Поп муусуканы оҥорорунан биллэр. Галифакс, Архаа Йоркширга төрөөбүтэ. Кыра эрдэҕинэ Фрамлингэм, Саффолкка олоро сылдьыбыта.
Олоҕун улуктара.
Аҕата Картврайт Холл диэн искусство галереятыгар кураторынан үлэлиилэ, ийэтэ Манчестер куорат искусство галереятыгар үлэлиилэ. Кыра эрдэҕиттэн ырыа суруйары саҕалаабыта.
Азербайдьан Өрөспүүбүлүкэтин өрөгөйүн ырыата. «Азербайдьан Маршы» () — Азербайдьан Өрөспүүбүлүкэтин өрөгөйүн ырыата.
Ити барыта кини (киинэ). Ити барыта кини - 1999 сыллаах АХШ киинэтэ, Miramax тэрилтэ уһулбут айымньыта.
Сүжета.
Марба кыыс баар, Лени Бокс диэн ааттаах, уонна красапчик уол баар Зак Сайлер диэн. Киннэр тула интрига.
Miramax. Miramax - АХШ киинэ уһулар тэрилтэтэ, Walt Disney конгломератка киирэр, ол эрэн киниттэн көҥүл үлэлиир, олор ахсааннарынан киинэ сүдеттарыгар. Элбэх Miramax уһулбут киинэлэрэ Оскар премия ылбыттара. Голливуд пропискалаах.
Пол Уокэр. Пол Уокэр - АХШ артыыһа, биир кылгас олохтоох, ол эрэн чаҕылхай олоҕу олорбут киһи.
Ити барыта кини (ремейк, 2021). Ити барыта кини - АХШ киинэ, аатырбыт ити барыта кини (киинэ) салҕыыта уонна хатылааһына, уол өттүттэн көстүүтэ. Miramax устубут, ол эрэн Netflix нөҥүө тарҕанар.
Һеазер О´Роурке. Һеазер О´Роурке (толору аата Һеазер Мишел О´Роурке, ааҥл Heather Michele O'Rourke ) - күн сирин көрбүтэ 27 ахсынньы 1975, Сан Диего (АХШ) - өлбүтэ 1 олунньу 1988, Сан Диего (АХШ). Америка оҕо артыыһа, сүрүннээн Полтерһейст киинэҕэ уһуллубутунан биллэр, "Кэролл Энн" оруолун толорууга.
Полтерһейст (киинэ, 1982). Полтерһейст - АХШ киинэтэ, 1982 сыллаахха уһуллуба.
Полтерһейст. Полтерһейст - трилогийа киинэ, үс чаастан турар АХШ киинэтэ.
Полтерһейст 2. Полтерһейст: киннэр төҥүннүлэр (атын аата Полтерһейст 2) - 1986 сыллаахха уһуллубут киинэ , MGM үбүлээһининэн.
Ülker. Ülker диэн Түүркүйэ ас уонна утах оҥорор компанията. Компанияны 1944 сылга Сабри Үлкэр олохтообута. Бас салалтата Истанбулга баар. Ülker 111 дойдуга филиаллаах Түүркүйэ биир бастыҥ компанията буолар. Yıldız Holding конгломеракка киирэр.
Ülker оҥорор табаардара:
Сабри Үлкэр. Сабри Үлкэр (Sabri Ülker) диэн Түүркүйэ кондитера уонна урбаанньыта. Ülker компания олохтооччута.
Олоҕун олуктара.
Сабри Үлкэр 1920 сылга Кырыым Корбек суртугар кырыым татаар ыалыгар төрөөбүтэ. 1929 сылга дьонун кытта Түүркүйэҕэ көспүтэ. Иккис аан дойду сэриитин кэмигэр Султанахмет экономика уонна коммерция академиятын (билигин Мармара университета) бүтэрбитэ. 1944 сылга Ülker компанияны олохтообута. Убайыныын Асимныын 100 м2 иэннээх бэкээрнэ ыланнар бэчиэнньэ буһаран саҕалаабыттара. 1974 сылга Ülker бэчиэнньэтэ аан дойдутааҕы таһымҥа тахсыбыта. 1989 сылга Ülker компания Yıldız Holding конгломерат буолбута. Сабри Үлкэр аһымал, түмэт, билим, үөрэх эйгэлэригэр араас оҥкуллары тэрийэн үбүлүүрэ. 2012 сыл бэс ыйын 12 күнүгэр 92 сааһыгар сырдык тыына быстыбыта.
Дьиэ кэргэнэ.
Ойоҕо Гүзиде Иман (1924-2010). Үс оҕолоохторо - Али Үлкэр (эрдэ өлбүтэ), Ахсен Өзокур, Мурат Үлкэр.
Кырсаада. Кырсаада эбэтэр Сарыада (, , — кэрэ саһархай сибэккилээх элбэх сыллаах от үүнээйи, Кырсаадалар уустарыгар, кэргэннэригэр киирэр.
Былыр сахалар "Алтан төбөлөөх от" диэн ааттыы сылдьыбыттарын туһунан Анненков Ботаникатын тылдьытыгар (1878) баар
Форест Лаун. Форест Лаун - Глендейл куоратка баар Голливуд сулустарын уонна кини аймахтарын көмүргэл сирэ.
Контейнер. Контейнер () диэн транспорт бары көрүҥнэригэр таһаҕас уган тиэйэргэ аналлаах метал хаа. Сорумдьу ааттара Intermodal container уонна ISO container. Контейнердар араас кээмэйдээхтэр, ол эрэн 90% кээмэйдэрэ маннык: кэтитэ 2.44 м, устата 6.1 эбэтэр 12.2 м, үрдүгэ 2.59 эбэтэр 2.9 м.
Кыраан. Кыраан диэн таһаҕас көтөҕөн тиэйэр массыына. Кыраан сүрүн ууһуктара - таль, трос, сыап, искиип. Кыраан үксүн тутууга уонна порт үлэтигэр туттуллар.
Массыына (тэрил). Массыына ( - тэрил) диэн ууһуктардаах (дэтээллэрдээх) уонна механизмнардаах тустаах үлэни оҥорор тэрил. Массыына араас эрчимнэринэн хамнанар: киһи уонна харамай күүстэрэ, тыал, уу, сылаас, чаҕылыма, химия. Массыына араас хамсатааччылаах буолуон сөп, холобур, чаан хамсатааччы уонна ис умайыылаах хамсатааччы.
Былыргы массыыналар хайаан да хамнанар ууһуктаахтара. Аныгы электроникалаах массыыналар хамсыыр ууһуктара суох буолуохтарын сөп. Массыына сүрүн соруга - киһи үлэтин чэпчэтии уонна үлэ оҥорумтуотун үрдэтии.
Массыыналар.
Массыына холобурдара:
Центрифуга. Центрифуга диэн киинтэн сүүрэр күүһү туттар хамсатааччылаах тэрил. Центрифуга бу күүһү барымтаҕа ууран кинини үрдүк түргэннээхтик эргитэр. Центрифуга сэк араас компоненнарын араартыырга уонна үрдүк тардыы күүһүн үтүктэргэ туттуллар.
Холобур:
Массыыналааһын. Массыыналааһын эбэтэр Механика инженерията () диэн массыына уонна сэп оҥорор чочуйар индустрия салаата. Массыыналааһын билим быһыытынан инженерия биир суолталаах былыргы салаата буолар. Кини механика уонна материал билимин билиилэрин массыыналары оҥорорго, чочуйарга, оҥкуллуурга, дизайнныырга, үлэлэтэргэ туһанар.
Механизация. Механизация диэн үлэҕэ киһи уонна харамай күүһүттэн массыына күүһүгэр көһөөһүн. Механизация биллэр холобурдара - уу төгүрэ, чаан хамсатааччы, күргүөмнээх оҥорооһун. Механизация билим-техника сайдыытын биир хайысхата буолар.
Сэп. Сэп диэн үлэни чэпчэтэргэ туттуллар барамай. Бастакы сэптэри Таас үйэ саҕана оҥорор буолбуттара. Сыыйа сэп арааһа элбээн уонна оҥоһуута уустугуран барбыта.
Сэп холобурдара:
Caracol Televisión. Caracol Televisión — Колумбия телекомпанията, салалтата — Богота.
ITT Corporation. ITT Corporation - АХШ телекоммуникациа тэрилтэтэ, биир бөдөҥ аармыйаны сибээһинэн хааччыйааччы.
Gibson. Gibson - АХШ тэрилтэтэ, Аан Дойдуга биир бөдөҥ гитара араас көрүҥнэрин оҥорор тэрилтэ, ону таһынан араас аудиосистемалары.
Механизм. Механизм диэн киирэр күүһү уонна хамсааһыны кэрэхтээх тахсар күүс уонна хамсааһын хомууругар кубулутар тэрил. Механизм хамсыыр ууһуктартан (дэтээллэртэн) турар. Кинилэр сорохторун холобурдара - тиистээх төгүр, тиистээх тиэрдээччи, кур (механика), тиспэхтээх тиэрдээччи, мөтөччүк, туормас, холбуур уо.д.а. Механизм бэйэтэ массыына ис тутула буолар.
Механика. Механика диэн физика салаата. Механика күүс, материя, хамсааһын эттиктэргэ дьайыыларын үөрэтэр. Атын быһаарыынан, механика кудай материята киниэхэ түөрт күүс дьайыытыттан хамсыырын үөрэтэр. Бу түөрт күүс - гравитация, күүстээх дьайсыы, мөлтөх дьайсыы, электромагнетизм.
Механика билимин олохтооччулара - Аристотель, Архимед, Галилео Галилей, Йоханнес Кеплер, Христиан Хүйгенс, Исаак Ньютон.
Инженерия. Инженерия диэн ууруулаах билим биир дисциплината. Инженерия билимнэр билиилэрин айар тутар оҥорор үлэҕэ туһанар. Холобур, сэп, массыына, дьиэ, күргэ, туннель, суол тутуута уонна дизайна. Инженериянан дьарыктанар киһи инженер дэнэр.
Инженер. Инженер диэн инженериянан дьарыктанар техника үөрэхтээх киһи.
Гамми эһэлэр киэҥ сырыылара. Гамми эһэлэр киэҥ сырыылара(атын тарҕаммыт аата - Гамми эһэлэрэ мүччүргэннээх сырыылара) - Walt Disney биир бастыҥ анимационнай уруһуй мультига, Disney+ платформаҕа көҥүл тарҕанар. Урут НВК Саха канаалга көстөрө. 
Сүжета.
Тыаҕа дьонтон саһан кистэлэҥ сиргэ Гамми эһэлэрэ олороллор. Ол олохторо көстөр.
Disney+. Disney+ (толору үридическай аата Disney Plus Distribution) - АХШ тэрилтэтэ, Аан Дойдуга биир бөдөҥ видео контеннары дистрибуциалыыр тэрилтэ. 32 омук сиригэр үлэлиир. Walt Disney конгломератка киирэр.
Milwaukee Electric Tool. Milwaukee Electric Tool - Уисконсин штатын тэрилтэтэ, Аан Дойдуга биир бөдөҥ электроинструменнары оҥорор тэрилтэ, араас көрүҥнэргэ тиийэ. Салалтата - Милуоки (АХШ).
Techtronic Industries конгломератка киирэр.
Techtronic Industries. Techtronic Industries - Һоҥ коҥ тэрилтэтэ, Аан Дойдуга биир бөдөҥ араас бреннарын биллэр электроинструменнары уонна араас дьиэҕэ туттар тэриллэри оҥорорунан биллэр.
Fortuna 500 компонеҥҥа холбонор
Тапирдыҥылар. Тапирдыҥылар (Tapiridae) диэн Бүтэй туйахтаахтар аймахтарын биир кэргэнэ. 55 мөлүйүөн сыллааҕыта үөскээбиттэрэ. Былыр аан дойдунан киэҥник тар5аммыт кыыллар. Билигин соҕотох Тапирдар (Tapirus) уустара баар.
Тапирдар. Тапирдар (Tapirus) диэн Бүтэй туйахтаахтар аймахтарын Тапирдыҥылар кэргэннэрин соҕотох хаалбыт ууһа. Тапирдар тас көрүҥнэринэн кыратык чооскуларга майгынныыллар. Тапир дьүһүнүн уратыта диэн мурунуттан уонна үөһээ уоһуттан үүнэр хабар тумсуктаах. Тапир этин устата 2 метр, ыйааһына 110-300 кг. Олоҕун устата 25-30 сыл. Хаттааһынын болдьоҕо 13 ый, биир оҕону төрөтөр. 4 сылыгар сааһын ситэр. Тапир инники атахтара түөртүү тарбахтаахтар, кэлин атахтара үстүү тарбахтаахтар. Аһылыктара - сэбирдэх, фрукта, отон. Тапирдары ягуардар, эһэлэр, крокодиллар, анакондалар сииллэр. Тапирдар түүҥҥү кыыллар. Ойуурга уу аттыгар сылдьаллар. Үчүгэйдик харбыыллар. Тапир көрөрө мөлтөх, истэрэ уонна сыттыыра үчүгэй. Тапирдар Соҕуруу уонна Киин Америкаҕа олороллор, биир тапир көрүҥэ Соҕуруулуу-илин Азияҕа олорор (Малайа тапира).
Муос тумустар. Муос тумустар (Rhinocerotidae) диэн Бүтэй туйахтаахтар аймахтарын биир кэргэнэ. Билигин биэс тыыннаах көрүҥ баар. Үс көрүҥэ Африкаҕа баар, иккитэ соҕуруу Азияҕа. 
Муос тумус улахан кээмэйдээх от аһылыктаах кыыл. Сааһын сиппит муос тумус ыйааһына 2 тоннаҕа тиийэр. Мурунун тумсугар биир улахан муостаах. Муоһа уһаабыта 150 см тиийэр. Муостара эмтээх диэн муос тумустары браконьердар күүскэ бултаһаллар. Мантан сылтаан билигин муос тумус бары көрүҥнэрэ эстэр кутталлаахтар.
Аттыҥылар. Аттыҥылар (Equidae) диэн Бүтэй туйахтаахтарга киирэр биир кэргэн. Билигин соҕотох тыыннаах Equus диэн уустаах. Бу ууска сылгылар, эһэхтэр, зебралар киирэллэр.
Эһэх. Эһэх (Equus asinus) диэн Аттар уустарын биир кыыла. Хаҥыл эһэхтэн (Equus africanus) төрүттээх. 5000 сыллааҕыта Африкаҕа дьиэтитиллибитэ. Мииниллэр, таһаҕас тиэйэр, арба тардар үлэһит кыыл буолар. Билигин аан дойдуга 40 мөлүйүөнтэн тахса эһэх баар.
Эһэх улахан кулгаахтаах уонна кутуругун уһугар хоболоох. Эһэх араас удьуордара араас кээмэйдээхтэр. Үрдүгэ 90—163 см, ыйааһына 200-400 кг, өҥө үксүн бороҥ уонна хара. Олоҕун устата дьадаҥы дойдуларга 12-15 сыл, сайдыылаах дойдуларга 30-50 сыл.
Хаҥыл эһэх. Хаҥыл эһэх (Equus africanus) диэн Аттар уустарын биир кыыла. Дьиэтээҕи эһэх өбүгэтэ буолар. Хаҥыл эһэхтэр хотугулуу-илин Африка кураанах таастаах сирдэригэр үөскүүллэр.
Life360. Life360 - АХШ программата Android, Windows уонна iOS суоттуур системаларга угуллар, сүрүннээн смартфоннарга. Сүрүннээн чугас дьону, холобура доҕоттору , аймахтары, ыалгын, коллегаларгын кэтээн көрөөһүн GPS нөҥүө.