mariaria/ykt_dataset huggingface dataset:
Уустарабыс. Алексеев Семен Григорьевич (23.12.1900—1995) — Уустарабыс, олоҥхоһут, алгысчыт, улуу муҥхаһыт, отоһут, мас ууһа.
Олоҕун олуктара.
1900 сыллаахха ахсынньы 23 күнүгэр Солоҕоон нэһилиэгэр (билиҥҥи Горнай улууһун) бааһынай дьиэ кэргэнигэр төрөөбүтэ. Сэрии сылларыгар (1943—1944) Иркутскайдааҕы тирии собуотугар үлэлээбитэ. Эдэр эрдэҕиттэн муҥхаһытынан биллэрэ. .
Олоҥхоһуттар ортолоругар улааппыта, ол гынан баран кырдьар сааһыгар олоҥхоһут буолбута.
Кинорежиссер А. Романов «Орто дойду» киинэтигэр консультаннаабыта. 
1995 сыллаахха өлбүтэ.
Айар олоҕо.
Кини икки үйэ алтыһыытыгар төрөөн-үөскээн, олоҥхолоон ааспыт үтүө дьоннортон биирдэстэринэн буолар, 50-с сыллартан алгысчыт, олоҥхоһут быһыытынан нэһилиэгин дьонугар киэҥник биллибитэ. Оҕо сааһыттан нэһилиэк араас улахан да, кыра да муҥхаларыгар сылдьан Григорий Михайлович Тарасов — Тэкээнэй уола, Прокопий Яковлевич Тарасов — Боокко Борокуоппай, Николай Михайлович Захаров — Холуодьус курдук улахан олоҥхоһуттар толорбут олоҥхолорун эт кулгааҕынан истэн, чугастык ылынан дууһатыгар иҥэриммитэ, устар ууну сомоҕолуур, уһун түүнү кылгатар, уран тыллаах олоҥхоһут буолбута. Уустарабыс ойуулуур-дьүһүннүүр тыллары кыайа-хото туттара, олоҥхону толорор ньымата ураты уһулуччута, олоҥхотун хастыы эмит чаас сиэрин-силигин ситэрэн толороро бэлиэтэммитэ.
1986 сыллаахха Чөркөөххө ыытыллыбыт П. А. Ойуунускай күннэригэр анаммыт олоҥхоһуттар күрэхтэригэр кыттан бастаабыт.
Ытык кырдьаҕас 1988 сыллаахха Дьокуускай куоракка ыытыллыбыт Сибиир, Уһук Илин фольклорун үөрэтэр Бүтүн Союзтааҕы научнай-практическай конференция кыттыылааҕынан буолбута. 
Уустарабыс 3 олоҥхону айан толорбутуттан «Күөх көҕөччөр аттаах Бэрт оҕо Дьэбириэлдьин Бэргэн», «Чөҥөчөк оҕонньор, Төҥүргэс эмээхсин» олоҥхолоро магнитофоҥҥа уһуллан, сурукка түһэриллэн бэчээттэнэн тахсыбыттар.
Ыллаабыт олоҥхолоро.
Магнитофоҥҥа уонна видеоҕа уһуллубут суруйуулар ЯНЦ архивыгар уонна Култуура министерствотын архивыгар бааллар.
Уустарабыс сырдык аатын үйэтитии.
Горнай улууһугар Өрт сэлиэнньэҕэ Уустарабыс аатынан уулусса ааттаммыт.
Алексеев Роман Петрович. Алексеев Роман Петрович — Бөҕө Арамаана (1900—1977) — олоҥхоһут, ырыаһыт.
Дүпсүн улуус Тэбик нэһилиэгэр төрөөбүтэ. Ийэтэ көскө олорбут каракозовец Странден Н. П. кыыһа. Учуутала Назар Петухов аатырбыт Дүпсүн олоҥхоһута этэ. 
Сэбиэскэй былаас кэмигэр колхуостаах, рабочай, промкомбинат плотнига. 
Ырыалара хаһыаттарга, сурунаалларга, хомуурунньуктарга бэчээттэммиттэр. Кырдьар сааһыгар «Алаатыыр Алаа Туйгун» олоҥхону суруттарбыт. Текста ЯНЦ архивыгар сытар.
Бурнашев Иннокентий Иванович.  &lt;ns&gt;0&lt;/ns&gt;
 &lt;revision&gt;
 &lt;parentid&gt;309741&lt;/parentid&gt;
 &lt;timestamp&gt;2023-10-14T02:35:56Z&lt;/timestamp&gt;
 &lt;contributor&gt;
 &lt;username&gt;InternetArchiveBot&lt;/username&gt;
 &lt;/contributor&gt;
 &lt;comment&gt;Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5&lt;/comment&gt;
 &lt;origin&gt;402146&lt;/origin&gt;
 &lt;model&gt;wikitext&lt;/model&gt;
 &lt;format&gt;text/x-wiki&lt;/format&gt;
Бурнашев Иннокентий Иванович — Тоҥ Суорун (1868—1945), олоҥхоһут, норуот ырыаһыта. ССРС суруйааччыларын холбоһуктарын чилиэнэ.
1868 сыллаахха Мэҥэ-Хаҥалас улууһугар төрөөбүт. Эдэр сааһыгар биллиилээх олоҥхоһуттары истэр этэ.
Бэйэтин үөрэтээччитинэн Захаров Т. В. — Чээбийи, аатырбыт Амма олоҥхоһутун ааттыыр этэ.
10 олоҥхону билэрэ, 20 остуоруйаны, 30 номоҕу. Фолльклорист Эргис Г. У. 1934 сыллаахха Дыырай бухатыыр олоҥхотун суруйан ылбыта.
Бурнашев, Николай Петрович. Бурнашев Николай Петрович — Боодоҕос (1846—1950), олоҥхоһут.
1846 сыллаахха Сыҥаах нэһилиэгэр (билигин Уус-Алдан улуус Лөгөй нэһилиэгэ) төрөөбүтэ.
Эдэр сыыһыттан олоҥхоһутунан биллибитэ. Ырыаһыт идэтин ийэтиттэн ылбыта.
Кыыс Дьэбилийэ олоҥхо кини репертуарыттан суруллубута.
Винокуров, Иван Николаевич (олоҥхоһут). Винокуров Иван Николаевич — Табахыырап (1851—1938) — аатырбыт олоҥхоһут.
Олоҕун олуктара.
Боотур Уус улууһун Дьүлэй нэһилиэгэр 1851 сыллаахха төрөөбүтэ.
Таатта олоҥхоһуттарыттан эдэр сааһыгар чорбойон биллибитэ. 7—8 күнү быһа этэр этэ.
Кини уус-уран дьоҕурун Новгородов С. А. уонна Ойуунускай П. А. үрдүктүк сыаналаабыттара.
Догойуков, Иван Павлович. Догойуков Иван Павлович — Догойук уола (1840 — 1930), аатырбыт олоҥхоһут, ырыаһыт.
1840 сыллаахха Марха улууһун (билигин Ньурба улууһа) Накас нэһилиэгэр төрөөбүтэ.
Кырдьар диэри оһуокай тылын тардар этэ. 1926 сыллаахха 86 саастаах сылдьан төрөөбүт нэһилиэгэр түһүлгэ ырыатын толорон турардаах.
Номох быһыытынан кини ырыаларын А.Е. Кулаковскай наһаа сөбүлүүр үһү.
Егоров Семен Степанович. Егоров Семен Степанович — олоҥхоһут, ырыаһыт, чабыргахсыт. Саха Өрөспүүбүлүкэтин культуратын үтүөлээх диэйэтэлэ.
1931 сыл балаҕан ыйын 14 күнүгэр Ньурба улууһун Таркаайы нэһилиэгэр колхозтаахтар ыалларыгар төрөөбүтэ.
Сэттэ кылаас үөрэхтээх. 1947 сылтан тыа уус-уран самодеятельность кыттыылааҕа. Норуот традициятын, сиэри-туому билээччи.
«Мелодия» фирма кини ыллаабыт ырыаларын грампластинкаҕа устан таһаарбыта.
Захаров Тимофей Васильевич. Тимофей Васильевич Захаров — Чээбий (1866—1931), аатырбыт олоҥхоһут.
1866 сыллаахха Амма улууһун Эмис нэһилиэгэр төрөөбүтэ. Эдэр сааһыгар Бодойбо көмүс бириискэлэргэ мас кэрдээччинэн үлэлии сылдьан олоҥхоһут быһыытынан киэҥник биллибитэ.
Толорбут олоҥхолорунан буолаллар: Сылгы уола Дыырай Бэргэн, Бэрт Киһи Бэриэт Бэргэн, Күн Эрэли Бухатыыр уонна Алантаайы — Кулантаайы Бухатыыр.
1906 сыллаахха Аммаҕа Васильев В. Н. кини тылыттан Ала Болкуун олоҥхону суруйар.
Биллиилээх олоҥхоһуттар Н. А. Абрамов — Кынат, И. И. Бурнашев — Тоҥ Суорун, Е. Е. Иванова кинини бэйэлэрин үөрэтэччилэринэн ааҕаллара.
Норуот поэта В. М. Новиков — Күннүк Уурастыырап уонна Саха АССР үтүөлээх артыыһа У. Г. Нохсооров бэрт элбэхтик кинини сэҥээрэн истибиттэрэ.
Странден Николай Павлович.  &lt;ns&gt;0&lt;/ns&gt;
 &lt;revision&gt;
 &lt;parentid&gt;366600&lt;/parentid&gt;
 &lt;timestamp&gt;2023-11-15T01:49:46Z&lt;/timestamp&gt;
 &lt;contributor&gt;
 &lt;ip&gt;188.168.113.46&lt;/ip&gt;
 &lt;/contributor&gt;
 &lt;comment&gt;/* Өссө маны көр */&lt;/comment&gt;
 &lt;origin&gt;403616&lt;/origin&gt;
 &lt;model&gt;wikitext&lt;/model&gt;
 &lt;format&gt;text/x-wiki&lt;/format&gt;
Странден Николай Павлович (09.03.1843 — 17.01.1903), революционер. Дворянин. 
Пенза куоракка дворяннар институттарын бүтэрэн баран 1863 сыллаахха Москва куоракка университетка киирэр. 
Н.Г.Чернышевскай уонна Н.А. Добролюбов үөрэхтэрин олоххо киллэрэргэ туруммут «ишутинецтарга» чугаһыыр.
1864 сыл саас П.Д. Ермоловтыын Пенза губерниятыгар барар.
Н.Г. Чернышевскай хаайыыттан күрүүрүн бэлэмнээбитэ. Дьыала сатамматаҕа. 1866 сыл муус устар 4 күнүгэр Александр II ыраахтааҕыны өлөрө сатаабыттара.
Аресттанан баран ытан өлөрөргө приговордаммыта, ол гынан баран болдьоҕо суох каторгаҕа ыытыллыбыта. Хойут болдьоҕо 20 сыл буолбут.
Каторганы 1867 сылтан Александровский Завод хаайыыга саҕалаабыта. Манна кини ынах-сүөһү иитиитинэн дьарыктаммыта.
Н.Г. Чернышевскайдыын көрсүбүтэ. Кинини 1867 сыллаахха бу хаайыыга аҕалаллар. 
1871 сыллаахха Якутскай уобалас Дүпсүн улууһугар көһөрүллэр. Манна бурдук уонна оҕуруот аһын олордор артыал тэрийэр. Артыал Дьокуускайы бурдугунан хааччыйар этэ. 
Сахалар көмөлөрүнэн мэлиэһэ тутар. Бу сылдьан оҕолору үөрэтэр, олор истэригэр кэлин Күлүмнүүр диэн ааттаммыт суруксут уола Баһылай Никифоров баар этэ.
1884 сыллаахха былаастар көҥүллээн Пенза куоракка барар.
Андросова-Ионова Мария Николаевна. Андросова-Ионова Мария Николаевна (14.10.1864—1941) — олоҥхоһут, ырыаһыт, саха былыргы номохторун уонна олоҕун-дьаһаҕын сэдэх билээччи.
Олоҕун олуктара.
1864 сыл алтынньы 14 күнүгэр Боотур Уус улууһун Иккис Игидэй нэһилиэгэр Таастаах диэн сиргэ төрөөбүт. Тулаайах хаалан эһэтигэр иитиллибит.
1893 сыллаахха көскө олорор народоволец В. М. Ионовка кэргэн тахсар уонна кини болкулуор матырыйаалларын хомуйарыгар көмө буолбут.
Мария Николаевна «Күл-күл Бөҕө оҕонньор Силирикээн эмээхсин икки» диэн олоҥхо ааптара (1893—1894 сс.). Ити олоҥхо Э. К. Пекарскай кинигэтигэр бэчээттэммит.
Э. К. Пекарскай "Словарь якутского языка" диэн кинигэтигэр улахан көмөнү оҥорбут.
1899—1910 сылларга Дьокуускайга, 1910—1917 сылларга Петроградка, онтон 1917—1922 Киев куоракка олорбут.
1922—1930 сылларга ССРС Наукаларын Академиятын антропология уонна этнография музейыгар (Кунсткамера) үлэлээбит.
Наукалар Академиятын Саха АССӨ үөрэтэр хамыыһыйатын Бүлүүтээҕи этэрээтигэр киирэн Ньурба уонна Бүлүү оройуоннарынан экспедицияҕа кыттыбыт.
В. М. Ионовтуун түөрт оҕолуммуттарыттан иккитэ уол, кыра саастарыгар өлбүттэр, иккитэ кыыс. Улахан кыыһа Людмила Сталин репрессиятын сиэртибэтэ. 1937 сыллаахха «Сэбиэскэй былаас утары бастаанньа бэлэмнээһиҥҥэ» кыттыбыт диэн сымыйа балыырга түбэһэн суорума суолламмыта. Үтүө аата 1957 сыллаахха төннүбүтэ. Кыра кыыһа Ионова Ольга Всеволодовна сахаҕа бастакы учуонай-историк дьахтар.
М. Н. Андросова-Ионова кырдьар сааһыгар Москва куоракка олорбут. 1941 сыллаахха Ташкент куоракка эвакуацияҕа өлбүт.
Каратаев Василий Осипович.  &lt;ns&gt;0&lt;/ns&gt;
 &lt;revision&gt;
 &lt;parentid&gt;400143&lt;/parentid&gt;
 &lt;timestamp&gt;2023-10-11T01:41:42Z&lt;/timestamp&gt;
 &lt;contributor&gt;
 &lt;ip&gt;2A00:1FA3:556:321B:E990:E2CA:E204:5365&lt;/ip&gt;
 &lt;/contributor&gt;
 &lt;origin&gt;401733&lt;/origin&gt;
 &lt;model&gt;wikitext&lt;/model&gt;
 &lt;format&gt;text/x-wiki&lt;/format&gt;
Каратаев Василий Осипович (1926—1980) — олоҥхоһут
Олоҕун олуктара.
1926 сыллаахха Бүлүү улууһун Бороҕон нэһилиэгэр төрөөбүтэ.
Оҕо эрдэҕиттэн биир дойдулаах олоҥхоһуттары сэҥээрэн истэрэ. Кинилэри үтүктэн бэйэтэ биллэр олоҥхоһут буолан улааппыта.
Сэрии сылларыгар идэтийбит булчут этэ. Ол сылдьан "Саҥыйах Сэмэн Сэмэнэбис" диэн Бүлүү эбэҥкитин кытта билсибитэ. Олоҥхоһут быһыытынан сайдыытыгар кини улахан суолталаах этэ.
Армияҕа сулууспалаан баран тутааччынан үлэлиир, уус-уран самодеятельность кыттааччы этэ.
1982 сыллаахха магнитофоҥҥа «Оҕо тулаайах», «Эрбэхтэй Бэргэн» уонна «Модун Эр Соҕотох» диэн олоҥхолору суруйар.
Федоров Дмитрий Самсонович.  &lt;ns&gt;0&lt;/ns&gt;
 &lt;revision&gt;
 &lt;parentid&gt;347169&lt;/parentid&gt;
 &lt;timestamp&gt;2020-05-02T21:01:03Z&lt;/timestamp&gt;
 &lt;contributor&gt;
 &lt;username&gt;HalanTul&lt;/username&gt;
 &lt;/contributor&gt;
 &lt;origin&gt;353086&lt;/origin&gt;
 &lt;model&gt;wikitext&lt;/model&gt;
 &lt;format&gt;text/x-wiki&lt;/format&gt;
Федоров Дмитрий Самсонович — Миитэрэй Таас (06.09.1914—03.05.1951) — бэйиэт, прозаик, ССРС суруйааччыларын холбоһуктарын чилиэнэ.
Айымньылара.
Маҥнайгы хоһоонноро 1934 сыллаахха бэчээттэммиттэрэ. 
Сэрии кэмигэр очеркалара тахсаллар.
Аатын үйэтитии.
Мэҥэ-Хаҥаласка Хорообут орто оскуолата Миитэрэй Таас аатын сүгэр.
Корякина Ольга Николаевна.  &lt;ns&gt;0&lt;/ns&gt;
 &lt;revision&gt;
 &lt;parentid&gt;367138&lt;/parentid&gt;
 &lt;timestamp&gt;2021-04-24T01:15:27Z&lt;/timestamp&gt;
 &lt;contributor&gt;
 &lt;ip&gt;2A00:1FA3:560:991D:5499:2EC5:BC00:4BCA&lt;/ip&gt;
 &lt;/contributor&gt;
 &lt;comment&gt;/* Олоҕун олуктара */&lt;/comment&gt;
 &lt;origin&gt;367139&lt;/origin&gt;
 &lt;model&gt;wikitext&lt;/model&gt;
 &lt;format&gt;text/x-wiki&lt;/format&gt;
Ольга Николаевна Корякина — Умсуура — поэтесса. Арассыыйа суруйааччыларын холбоһуктарын чилиэнэ.
Михайлов Михаил Прокопьевич. Михайлов Михаил Прокопьевич — Мэкчиргэ Уола Бэһэлэйдээх Мэхээлэ (1830 - 1915), улуу олоҥхоһут.
Норуот ахтар Сунтаар улууһун ырыаһыттарыттан аҕалара.
Хочо улууһун (билигин Сунтаар улууһа) Хадан нэһилиэгэр 1830 сыллаахха төрөөбүтэ. Эдэр сааһыгар дьадаҥы буолан Өлүөхүмэ, Витим, Бодойбо бириискэлэринэн сырыппыта.
Олохсуйан баран ынах-сүөһү иитиитинэн дьарыктаммыта уонна эмиэ или сирдэринэн бородууксуйатын батара уонна эргинэ элбэхтих сылдьыбыта. Аатырбыт ырыаһыттар күрэхтэһиилэригэр кыттан элбэхик бастаабыттаах.
Олоҥхоһут быһыытынан аата Бүлүүгэ, Өлүөхүмэҕэ эрэ буолбакка, Саха сирин үрдүнэн аатырбыта.
А.Е. Кулаковскай фольклор хомуурунан дьарыктанар кэмигэр киниэхэ хаста да кэлэ сылдьыбыт.
Аатырбыт Өлүөхүмэ улууһун ырыаһытын Быча Уолун кыайбытын кэннэ айхаллаабыттара.
Кини ыллаабыт ырыалара элбэх томнаах хомуурунньук буолуо эбит. Хомойуох иһин А.Е. Кулаковскай суруйбута сүппүт.
Ол гынан баран Зверев - Кыыл Уола бэйэтин Тымныы кыһын туһунан поэматын бэчээттииригэр былыр Бэһэлэйдээх Мэхээлэ ыллыыр этэ диэн бэлиэтээбит.
Оросин Константин Григорьевич. Оросин Константин Григорьевич (1853—1903), олоҥхоһут.
Боотур Уус улууһун Бастакы Игидэй нэһилиэгэр 1853 сыллаахха баай ыалга төрөөбүтэ.
Төрөппүттэрэ аатырбыт олоҥхоһуттары ыҥыраллара, ол иһин эдэр сааһыттан ыллыыр-туойар буолбута.
Кэргэннэнэн баран «Наммара» үрэххэ олохсуйбута. Кини дьиэтигэр ырыаһыттар мэлдьи мунньусталлара.
Кини доҕотторунан биллэр дьоннор этилэр: протоиерей Д. Д. Попов, көскө олорооччулар Э. К. Пекарскай, В. М. Ионов, Н. А. Виташевскай, В. Ф. Трощанскай.
Ити дьоннор сабыдыалларынан үөрэхтэммит, фольклору хомуйааччы буолбут.
Э. К. Пекарскай бэлэхтээбит тэтэрээтигэр «Дьулуруйар Ньургун Боотур» олоҥхону суруйбута.
Попов Василий Николаевич. Попов Василий Николаевич (13.01.1909—1984), олоҥхоһут, ырыаһыт.
Олоҕун олуктара.
1909 сыл тохсунньу 13 күнүгэр Нам улууһун Хатырык нэһилиэгэр төрөөбүт.
Тулаайах хаалбытыгар эбэтэ ииппит. Эбэтэ ырыаһыт этэ.
1929 сыллаахха холкуоска киирэр. Сэриигэ сылдьан инбэлиит буолан төннүбүт. 
Сэрии кэнниттэн ырыалара бэчээккэ тахсыбыттара. Араадьыйаҕа тахсар этэ.
Дьоппуон сахалара. Дьоппуон сахалара диэн Дьоппуон дойдутугар олорор сахалар. Тас сахалар сорҕолоро буолаллар. Өрөбөлүүссүйэ саҕана Хакодатэ диэн Хоккайдо арыытыгар олохсуйа кэлбиттэр. Билигин Дьоппуон дойдутугар 300 курдук саха олорор, бу көрдөрүү атын дойдулартан ордук кыра буолар. Сахалар Дьоппуон дойдутугар үксэ Токио уонна Нагоя куораттарыгар олороллор.
Луковцев Валентин Степанович.  &lt;ns&gt;0&lt;/ns&gt;
 &lt;revision&gt;
 &lt;parentid&gt;263854&lt;/parentid&gt;
 &lt;timestamp&gt;2013-01-13T20:08:33Z&lt;/timestamp&gt;
 &lt;contributor&gt;
 &lt;ip&gt;95.90.211.14&lt;/ip&gt;
 &lt;/contributor&gt;
 &lt;comment&gt;/* Ылыллыбыт сирэ */&lt;/comment&gt;
 &lt;origin&gt;265997&lt;/origin&gt;
 &lt;model&gt;wikitext&lt;/model&gt;
 &lt;format&gt;text/x-wiki&lt;/format&gt;
Луковцев Валентин Степанович, профессор, философия доктора.
1929 сыл олунньу 11 күнүгэр Мэҥэ Алдан нэһилиэгэр (билигин Томпо улууһа) төрөөбүтэ.
Пицца. Пицца ("pizza") диэн Италияттан төрүттээх аан дойдуга киэҥник тарҕаммыт аhылык. Оhох иhигэр буhарыллар, хаптаҕай, төгүрүк бурдук ас, томатынан эбэтэр томат соуhунан уонна моццарелла сыырынан бүрүллэр. Атын эбии бүрүөлэрэ (топпинг) регионтан, үгэстэн уонна тус баҕа санааттан тутулуктаахтар.
Сүрүннээн пиццаны астыыр уонна атыылыыр маҕаhыын эбэтэр ресторан "пиццерия" дэнэр.
Пицца көрүҥнэрэ.
Италия пиццалара:
АХШ пиццалара:
Ганновэр. Ганновэр () — Германия хоту өттүгэр баар куорат, биир Эуропа сайдыылаах куората, Аллараа Саксонийа киин уонна биир улахан куората буолар. Нэһилиэнньэтэ 700 тыһ. 67% ниэмэстэр, онтон атыттара туроктар, дааннар, французстар, кытайдар, дьоппуоннар, араабтар. Манна биир улахан һобуот баар — Volkswagen.
Аллараа Саксонийа. Аллараа Саксонийа (Niedersachsen), Германия хотугу сирин аата, киин куората - Ганновэр. Өссө атын улахан куораттара - Бремен (Брэмэн) уонна Гамбург (Һамбург). Нэһилиэнньэтэ 9 мөллүйүөн.
Брэмэн. Брэмэн (), Германия биир улахан туризм уонна күүлэй киинэ буолар, Аллараа Саксонийа сиригэр баар, туспа бэйэтэ федеральнай сир буолар. Аванпорт куораттаах - Брэмэрһаффен.
Брэмэрһаффен. Брэмэрһаффен () — Германия дойдутугар баар кыракый куорат, Брэмэн аванпорта буолар. Аллараа Саксонийа сиригэр баар. Германия 51% балык бултааһынын хаарчыйар куорат. Улахан аэропорт баар.
Өльдэнбург. Өльдэнбург - Аллараа Саксонийа сиригэр баар кыракый куорат буолар. Германия биир улахан промышленнай региона буолар.
.ua. .ua диэн Украина үрдүк таhымнаах ил домена.
.ug. .ug диэн Уганда үрдүк таhымнаах ил домена.
.uk. .uk диэн Холбоhуктаах Хоруоллук үрдүк таhымнаах ил домена.
.us. .us диэн АХШ үрдүк таhымнаах ил домена.
.uy. .uy диэн Уругуай үрдүк таhымнаах ил домена.
.uz. .uz диэн Узбекистан үрдүк таhымнаах ил домена.
.va. .va диэн Ватикан үрдүк таhымнаах ил домена.
.vc. .vc диэн Сент Винсент уонна Гренадиннар үрдүк таhымнаах ил домена.
.ve. .ve диэн Венесуэла үрдүк таhымнаах ил домена.
.vg. .vg диэн Британия Виргин арыылара үрдүк таhымнаах ил домена.
.vi. .vi диэн АХШ Виргин арыылара үрдүк таhымнаах ил домена.
.vn. .vn диэн Вьетнам үрдүк таhымнаах ил домена.
.vu. .vu диэн Вануату үрдүк таhымнаах ил домена.
.wf. .wf диэн Уоллис уонна Футуна үрдүк таhымнаах ил домена.
.ws. .ws диэн Самоа үрдүк таhымнаах ил домена.
.ye. .ye диэн Йиэмэн үрдүк таhымнаах ил домена.
.za. .za диэн Соҕуруу Африка үрдүк таhымнаах ил домена.
.zm. .zm диэн Замбия үрдүк таhымнаах ил домена.
.zw. .zw диэн Зимбабуэ үрдүк таhымнаах ил домена.
Доҕордуулар (сериал). «Доҕордуулар» () диэн АХШга популярнай комедия сериала (ситком), алта доҕордор тустарынан көрдөрөр. Бу сериал 1990-с сыллар биир улахан бырайыагынан буолбут. Ону тэҥэ араас бэлэхтэри ылбыт, ол иһигэр «Эмми».
«Доҕордуулар» сериалы (бастакы аата «Биhиги курдук доҕордуулар», ) «Брайт/Кауффман/Крэйн продакшэнс» хампааньа () уонна Warner Bros. Television студията кыттан бииргэ оҥорбуттар. Бастаан АХШ NBC телеканалынан 1994 сыл балаҕан ыйын 22 күнүттэн 2004 сыл ыам ыйын 6 күнүгэр дылы көрдөрүллүбүт. Тиhэх серията атын телесериаллар тиhэх серияларын кытта тэҥнээтэххэ рейтиҥынан төрдүс миэстэни ылбыт - быhа эфирга 52,5 мөлүйүон киһи көрбүт..
Сериал Нью Йорк Манхэттэн оройуонугар олорор алта доҕордор тустарынан көрдөрөр: "атаах" Рэйчел Грин (Дьэннифэр Энистон оонньуур), ырааһы көрөр асчыт - Моника Гэллер (Кортни Кокс оонньуур), комплекстыы сылдьар офис үлэһитэ - Чендлер Бинг (Мэтью Перри оонньуур), аһы уонна сексы таптыыр Дьо Триббиани (Мэтт Ле Блан оонньуур), арахсыспыт палеонтолог Росс Гэллер (Дэвид Швиммер оонньуур) уонна хиппи массажчыта Фиби Буффэ (Лиза Кудроу оонньуур).
Бэлэхтэрэ.
Уон сыл устата сериал араас элбэх бэлэхтэри туппута::
Петров Спиридон Васильевич.  &lt;ns&gt;0&lt;/ns&gt;
 &lt;revision&gt;
 &lt;parentid&gt;71591&lt;/parentid&gt;
 &lt;timestamp&gt;2013-05-30T20:06:11Z&lt;/timestamp&gt;
 &lt;contributor&gt;
 &lt;username&gt;Ардах18&lt;/username&gt;
 &lt;/contributor&gt;
 &lt;comment&gt;категорияларга сигэннэ&lt;/comment&gt;
 &lt;origin&gt;294254&lt;/origin&gt;
 &lt;model&gt;wikitext&lt;/model&gt;
 &lt;format&gt;text/x-wiki&lt;/format&gt;
Петров Спиридон Васильевич (07.03.1894—30.12.1965) — олоҥхоһут.
1894 сыл кулун тутар 7 күнүгэр Марха улууһун (билигин Ньурба улууһа) Бастакы Хаҥалас нэһилиэгэр төрөөбүтэ.
1927—1957 сыллардаахха нэһилиэк сэбиэтин чилиэнэ уонна бэрэссэдээтэлэ.
Ити сылларга олоҥхоһут, ыһыах тэрийээччи быһыытынан киэҥник биллибитэ.
Нэһилиэк кулуубар «Оҕо Дьулаахы» диэн бэйэтин олоҥхотун туруорбута.
1965 сыл ахсынньы 30 күнүгэр өлбүтэ.
Порядин Афанасий Семенович.  &lt;ns&gt;0&lt;/ns&gt;
 &lt;revision&gt;
 &lt;parentid&gt;71449&lt;/parentid&gt;
 &lt;timestamp&gt;2013-06-05T07:41:32Z&lt;/timestamp&gt;
 &lt;contributor&gt;
 &lt;username&gt;Ардах18&lt;/username&gt;
 &lt;/contributor&gt;
 &lt;comment&gt;категорияларга сигэннэ&lt;/comment&gt;
 &lt;origin&gt;295071&lt;/origin&gt;
 &lt;model&gt;wikitext&lt;/model&gt;
 &lt;format&gt;text/x-wiki&lt;/format&gt;
Порядин Афанасий Семенович (1870—1956), саха фольклорын хомуйааччы.
Олоҕун олуктара.
1870 сыллаахха Мэҥэ улууһун Моорук нэһилиэгэр (билигин Мэҥэ-Хаҥалас улууһа) төрөөбүтэ.
Дьокуускайга миссионердар оскуолатыгар үөрэнэн испитэ. Нэһилиэгэр суруксуттаабыта. Мэҥэ салалтатыгар быыбардаммыт кулуба этэ.
Сэбиэскэй кэмҥэ колхуостаах. 1925 сылтан саха кэпсээннэрин, таабырыннарын, остуоруйаларын, олоҥхолорун суруйбута.
Сорох суруйбут матырыйааллара архивка сытар.
Порядин Прокопий Филиппович. Порядин Прокопий Филиппович (1838—1884) — бастакы саха-нуучча тылдьытын ааптара.
Олоҕун олуктара.
1838 сыллаахха Мэҥэ улууһун Моорук нэһилиэгэр (билигин Мэҥэ-Хаҥалас улууһа) төрөөбүтэ.
1871 сыллаахха Казан куоракка биэксэр оскуолатын бүтэрбитэ. Бүлүү улууһугар биэксэрдээбитэ.
Нуучча география уопсастыбатын этнография отделын чилиэнэ этэ.
1877 сыллаахха 7 051 тыллаах сахалыы-нууччалыы тылдьыты бүтэрбитэ, ол гынан баран бэчээккэ тахсыбатаҕа.
Э. К. Пекарскай «Словарь якутского языка» диэн үлэтигэр Порядин тылдьытыгар 2 710 сигэнии баар.
1884 сыллаахха Петербург куоракка өлбүтэ.
Петров Василий Тимофеевич. Петров Василий Тимофеевич (1939—1991) — саха учуонай, тыл үөрэҕин билимнэрин доктора, фольклорист, литературовед.
Олоҕун олуктара.
Петров Василий Тимофеевич — филологический наука доктора. Ньурба орой­уо­нун Маалыкай сэлиэнньэтигэр учуутал кэргэнигэр 1939 сыллаахха атырдьах ыйын 30 күнүгэр төрөөбүтэ. Маалыкай орто оскуолатын бүтэрэн, Саха го­су­дар­ст­вен­най университетыгар үөрэнэ киирбитэ уонна университеты ситиһиилээхтик үөрэ­нэн 1963 сыллаахха бүтэрбитэ. 1963—1967 сс. Өлүөхүмэ оройуонугар бастаан учууталынан, кэлин оройуоннааҕы комсомол комитетын секретарынан үлэлээбитэ.
Кини өссө университекка үөрэнэ сылдьан литература уонна фольклор сибээс­тэ­рин проблематынан дьарыктаммыта. Ол үлэтин салҕаары 1965 сыллаахха ССРС Нау­каларын Академиятын Сибиирдээҕи отделениетын Дьокуускайдааҕы филиалын аспи­рана буолбута. 1967 сыллаахха Дьокуускайдааҕы тыл, литература институтугар бас­таан лаборанынан ылыллыбыта, кэлин младшай, старший, 1980 сылтан ведущий науч­най сотруднигынан үлэлээбитэ.
Василий Тимофеевич научнай үлэлэрин сүрүн хайысхатынан Саха бастакы суруйааччылара А. Кулаковскай, Н. Неустроев, А. Софронов айымньылара фольк­ло­ру кытта сибээстэрин, хардары-таары дьайсыыларын, фольклор саха литературата үөс­күү­рүгэр оруолун, фольклор, литература художественнай-эстетическэй си­бээс­тэ­рин, фольклорга олоҕурбут проза, поэзия, драма айымньыларын национальнай сти­лин үөскэтии, саҥа үөскээн, сайдан эрэр литературалар бэйэ бэйэлэригэр дьай­сыыларын, сибээстэрин туһунан буолаллар. Василий Тимофеевич Петров фольк­лор литератураны кытта сибээһин, дьайсыытын дириҥник үөрэппит учуонай.
Василий Тимофеевич 4 монография автора буолар: «Роль фольклора в за­рож­де­нии якутской литературы» (Дьокуускай, 1992 сыл), «Фольклорные традиции в якут­ской советской литературе» (Москва, 1978 сыл), «Традиция эпического по­вест­во­вания в якутской прозе» (Новосибирскай, 1982 сыл), «Взаимодействие традиций в младописьменных литературах» (Новосибирскай, 1987 сыл). «Памятники фольклора народов Сибири и Дальнего Востока» диэн улахан хо­муу­рунньук Саха сиригэр сыһыаннаах өттүн бэлэмнээһиҥҥэ улахан үлэни ыыппыта.
Научнай үлэтин тас өттүгэр Саха государственнай университетыгар фольктор курсугар лекция ааҕара, студеннар сэҥээриилэрин ылара,
Учуонай В. Т. Петров норуот көлүөнэттэн келүөнэҕэ салҕаан айбыт, мунньуммуг айымньыта — фольклор туһунан элбэҕи аахпыт, дириҥник үөрэппит биир улахан специалист быһыытынан республикаҕа эрэ буолбакка, атын да дойдуларга тиийэ биллэн испитэ.
Кини научнай үлэлэрин иһин «Россия Наукатын Академиятын Сибиирдээҕи отделениетын үтүөлээх ветерана» буолбута.
В. Т. Петров наукаҕа ситэн-хотон үлэлиир кэмигэр — 52 эрэ саастааҕар олохтон туораабыта. Бэрт элбэҕи оҥоруоҕа, айыаҕа хааллаҕа диирбитигэр эрэ тиийэбит.
Осипов Николай Федотович. Осипов Николай Федотович — Чоомуут, ырыаһыт, оһуокайдьыт.
1926 сыл алтынньы 14 күнүгэр Ньурба улууһун Бастакы Хаҥалас нэһилиэгэр төрөөбүтэ. Толорута суох орто үөрэхтээх. 
1947 сылтан уус-уран самодеятельность кыттааччыта. Кылыһахтаах куоластаах.
1980 сыллаахха Москва куоракка фольклор уонна этнография концерын кыттыылааҕа.
«Мелодия» фирма кини 16 ырыатын суруйан таһаарбыта.
Уткин Ксенофонт Дмитриевич.  &lt;ns&gt;0&lt;/ns&gt;
 &lt;revision&gt;
 &lt;parentid&gt;365158&lt;/parentid&gt;
 &lt;timestamp&gt;2023-10-14T12:29:40Z&lt;/timestamp&gt;
 &lt;contributor&gt;
 &lt;username&gt;InternetArchiveBot&lt;/username&gt;
 &lt;/contributor&gt;
 &lt;comment&gt;Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5&lt;/comment&gt;
 &lt;origin&gt;402758&lt;/origin&gt;
 &lt;model&gt;wikitext&lt;/model&gt;
 &lt;format&gt;text/x-wiki&lt;/format&gt;
Уткин Ксенофонт Дмитриевич — Нүһүлгэн, Философия билимин дуоктара, профессор, бэйиэт уонна литэрэтиирэ кириитигэ. Арассыыйа журналистарын холбоһуктарын чилиэнэ.
Олоҕун олуктара.
2016 сыл тохсунньу 1 күнүгэр өлбүтэ.
Никулин Гавриил Федорович. Никулин Гавриил Федорович (1903 - 1967), олоҥхоһут.
1903 сыллаахха Элгэт улууһун (билигин Абый улууһа) Бастакы Үһээл нэһилиэгэр төрөөбүтэ.
Аҕата уонна убайа биллэр олоҥхоһуттар этилэр. 1938 сылта олоҥхону толорор буолбута.
1940 сыллаахха этнограф А.А. Саввинов кини Эр Соҕотох диэн олоҥхотун устар.
1943 - 1945 сыллардаахха этнограф Г.М. Васильев кини олоҥхолорун устубута.