
.. 
66 DR.31.10.2000 

jurucakap rombongan kami. Lawatan tersebut hanya enam bulan sahaja daripada 
Januari hingga Julai 1955. 

Kaum Bidayuh pula hanya mempunyai seorang Pegawai Daerah,. jaitu 
Datuk Lemnise. Beliau bertugas di Bintulu masa itu. Sementara kaum orang hulu tidak 
ada yang dalam bidang pentadbiran di peringkat Pegawai Daerah. Ini penting oleh 
kerana pegawai-pegawai yang dalam jawatan ini ia1ah yang dekat sekali dengan rakyat 
dan memahami flkiran dan aspirasi mereka. Selain daripada pegawai-pegawai 
pentadbiran, ketua-ketua masyarakat tradisional sahaja yang dekat dengan rakyat. 

Bagi kaum lban hanya mendiang Temenggong ·Jugah kita tahu, selepas itu 
Menteri Hal Ehwal Sarawak, sesudah itu awal tahun tujuh puluhan jadi Tan Sri dan 
apabila beliau meninggal diberi pangkat yang habis besar sekali, "Tun". Pengarah­
pengarah istilah bagi jawatan itu di bawah Temenggong, penghulu-penghulu yang 
mewakili kaum lban, orang hulu diwakili oleh Temenggong Yong Laujau. Guru-guru 
sekolah rendah agak kecil bilangannya untuk mendapat kesan sebagai ketua 
masyarakat, ertinya dekat dengan rakyat. Sekolah menengah pun hanya beberapa buah 
sahaja di luar bandar. Inilah gambarannya secara kasar golongan yang diharapkan 
untuk menyumbangkan flkiran kepada kaum luar bandar yang ada pada masa itu, iaitu 
tahun 1961. 

Tuan Yang di-Pertua, di daerah Kanowit dan Kapit di mana saya bertugas 
sebagai Pegawai Daerah dari 27 Oktober 1961 hingga 3 Julai 1965, iaitu 
pemberontakan yang diketuai oleh Azhari di negara jiran, Brunei juga mengelirukan 
sangat apabila ianya merebak ke Limbang dan Bekenu di bahagian Miri. 

Indonesia memulakan konfrontasi anti Malaysia yang terlibat menyusahkan 
kaum-kaum di pesisiran khasnya mereka yang duduk berdekatan dengan sempadan. 
Orang-orang dalaman di Sarawak membantah dengan bersenjata penubuhan negara 
Malaysia maka wujudlah aktiviti-aktiviti komunis ataupun gerila yang berleluasa 
di seluruh negeri Sarawak sekali lagi menyusahkan rakyat jelata. Dalam senario inilah 
negara Malaysia ditubuhkan dan dengan seberapa boleh sekali iaitu, lima puluh satu 
orang penghulu dari kaum lban, Kapit, Sibu, Sarikei, Kanowit dan Mukah berbincang 
dan menyuarakan permintaan sebagai condition dengan izin, untuk menyertai 
Persekutuan Malaysia. Satu daripada permintaan itu ialah kebebasan dalam pemi1ihan 
agama ataupun dengan izin,freedom of religious worship. 

Jadi, Jatar belakang yang perlu sekali berkenaan ini ialah latar belakang negeri 
Sarawak, yang penting sekali tetapi saya tidak dapat menghurai dengan panjang Tuan 
Yang di-Pertua, saya sebut terus sekali sahaja, iaitu James Brooke jadi Raja di Sarawak 
dalam tahun 1841 dan kemudian disahkan oleh Sultan Brunei. Dalam masa empat 
tahun beliau belum bercuti ke England. Beliau mendapati orang-orang di kawasan Sri 
Aman sekarang sering bermusuh-musuhan lebih-lebih lagi kaum lban yang sama 
bahasa, adat resam dan kepercayaan. Keadaan membimbangkan apabila permusuhan 
itu tidak berhenti-henti dan sering kali berbalas dendam dan melibatkan rakyat jelata 
yang tidak bersalah. Head Hunting Expedition dengan izin, sering berlaku dan 
meragut nyawa dan memusnahkan harta dan kehidupan mereka. Dalam keadaan 
sedemikian, tidaklah ada keharmonian dan kedamaian di tempat-tempat itu. 

Perkara ini terjadi kebanyakannya sebelum tahun 1839 iaitu, tahun James 
Brooke menjejak kaki di bumi Kenyalang. Maka pada 19 Jun 1848, James Brooke 
menjemput ke Sarawak seorang pakar bedah (surgeon) dengan izin, yang bemama Me 
Dogull yang merupakan juga seorang paderi gereja Amerika. Tujuannya adalah 
supaya kaum-kaum yang bermusuhan itu diperkenalkan kepada agama Kristian yang 
boleh mengubah corak flkiran mereka supaya berhenti bermusuh dan hidup dalam 
aman dan damai. Sejarah perkembangan agama Kristian ini bermula pada awal -
bukan tidak perlu tetapi saya tinggalkan. 

Tujuan utama James Brooke memperkenalkan agama Kristian sebagai 
pembawa keamanan dan kedamaian tercapai berikutan dengan wujudnya suasana aman 
dan damai yang bermusuh-musuhan khasnya di antara lban, Bantian Linga, Sebuyau, 



jurucakap rombongan kami. Lawatan tersebut hanya enam bulan sahaja daripada Januari hingga Julai 1955. Kaum Bidayuh pula hanya mempunyai seorang Pegawai Daerah,. jaitu Datuk Lemnise. Beliau bertugas di Bintulu masa itu. Sementara kaum orang hulu tidak ada yang dalam bidang pentadbiran di peringkat Pegawai Daerah. Ini penting oleh kerana pegawai-pegawai yang dalam jawatan ini ia1ah yang dekat sekali dengan rakyat dan memahami flkiran dan aspirasi mereka. Selain daripada pegawai-pegawai pentadbiran, ketua-ketua masyarakat tradisional sahaja yang dekat dengan rakyat. Bagi kaum lban hanya mendiang Temenggong *Jugah kita tahu, selepas itu Menteri Hal Ehwal Sarawak, sesudah itu awal tahun tujuh puluhan jadi Tan Sri dan apabila beliau meninggal diberi pangkat yang habis besar sekali, "Tun". Pengarah pengarah istilah bagi jawatan itu di bawah Temenggong, penghulu-penghulu yang mewakili kaum lban, orang hulu diwakili oleh Temenggong Yong Laujau. Guru-guru sekolah rendah agak kecil bilangannya untuk mendapat kesan sebagai ketua masyarakat, ertinya dekat dengan rakyat. Sekolah menengah pun hanya beberapa buah sahaja di luar bandar. Inilah gambarannya secara kasar golongan yang diharapkan untuk menyumbangkan flkiran kepada kaum luar bandar yang ada pada masa itu, iaitu tahun 1961. Tuan Yang di-Pertua, di daerah Kanowit dan Kapit di mana saya bertugas sebagai Pegawai Daerah dari 27 Oktober 1961 hingga 3 Julai 1965, iaitu pemberontakan yang diketuai oleh Azhari di negara jiran, Brunei juga mengelirukan sangat apabila ianya merebak ke Limbang dan Bekenu di bahagian Miri. Indonesia memulakan konfrontasi anti Malaysia yang terlibat menyusahkan kaum-kaum di pesisiran khasnya mereka yang duduk berdekatan dengan sempadan. Orang-orang dalaman di Sarawak membantah dengan bersenjata penubuhan negara Malaysia maka wujudlah aktiviti-aktiviti komunis ataupun gerila yang berleluasa di seluruh negeri Sarawak sekali lagi menyusahkan rakyat jelata. Dalam senario inilah negara Malaysia ditubuhkan dan dengan seberapa boleh sekali iaitu, lima puluh satu orang penghulu dari kaum lban, Kapit, Sibu, Sarikei, Kanowit dan Mukah berbincang dan menyuarakan permintaan sebagai condition dengan izin, untuk menyertai Persekutuan Malaysia. Satu daripada permintaan itu ialah kebebasan dalam pemi1ihan agama ataupun dengan izin,freedom of religious worship. Jadi, Jatar belakang yang perlu sekali berkenaan ini ialah latar belakang negeri Sarawak, yang penting sekali tetapi saya tidak dapat menghurai dengan panjang Tuan Yang di-Pertua, saya sebut terus sekali sahaja, iaitu James Brooke jadi Raja di Sarawak dalam tahun 1841 dan kemudian disahkan oleh Sultan Brunei. Dalam masa empat tahun beliau belum bercuti ke England. Beliau mendapati orang-orang di kawasan Sri Aman sekarang sering bermusuh-musuhan lebih-lebih lagi kaum lban yang sama bahasa, adat resam dan kepercayaan. Keadaan membimbangkan apabila permusuhan itu tidak berhenti-henti dan sering kali berbalas dendam dan melibatkan rakyat jelata yang tidak bersalah. Head Hunting Expedition dengan izin, sering berlaku dan meragut nyawa dan memusnahkan harta dan kehidupan mereka. Dalam keadaan sedemikian, tidaklah ada keharmonian dan kedamaian di tempat-tempat itu. Perkara ini terjadi kebanyakannya sebelum tahun 1839 iaitu, tahun James Brooke menjejak kaki di bumi Kenyalang. Maka pada 19 Jun 1848, James Brooke menjemput ke Sarawak seorang pakar bedah (surgeon) dengan izin, yang bemama Me Dogull yang merupakan juga seorang paderi gereja Amerika. Tujuannya adalah supaya kaum-kaum yang bermusuhan itu diperkenalkan kepada agama Kristian yang boleh mengubah corak flkiran mereka supaya berhenti bermusuh dan hidup dalam aman dan damai. Sejarah perkembangan agama Kristian ini bermula pada awal- bukan tidak perlu tetapi saya tinggalkan. Tujuan utama James Brooke memperkenalkan agama Kristian sebagai pembawa keamanan dan kedamaian tercapai berikutan dengan wujudnya suasana aman dan damai yang bermusuh-musuhan khasnya di antara lban, Bantian Linga, Sebuyau,