
DR.31.10.2013 25 

  
Tuan Yang di-Pertua, saya amat bersyukur apabila Menteri Kewangan masih lagi 

ingat dengan fakta sejarah bahawa 16 September 1963, Sabah, Sarawak dan juga 
Singapura dengan Tanah Malaya telah bersetuju untuk membentuk Malaysia. Kita faham 
dan ingati bahawa ramai yang telah membuat rundingan pada waktu itu. Apabila Yang 
Amat Berhormat Menteri Kewangan menyebutkan 16 September, saya berterima kasih 
daripada Penampang dan mengambil ini sebagai pengiktirafan kepada Sabah dan Sarawak 
bahawa Sabah dan Sarawak adalah rakan kongsi sesama dalam Persekutuan Malaysia ini.  

■1200 

Walau bagaimanapun, pelbagai insiden yang terjadi di persada nasional baru-baru 
ini telah turut sama membabitkan Sabah dan Sarawak. Insiden-insiden ini telah 
memperlihatkan bagaimana mekanisme atau pun instrumen-instrumen perlindungan Sabah 
dan Sarawak yang lebih dikenali sebagai Inter-Governmental Report yang di attachkan di 
dalam Perjanjian Malaysia 1963 termasuk juga dengan Perkara 20 di Sabah, Perkara 18 di 
Sarawak telah menerima serangan bertubi-tubi.  

Dalam konteks ini Sabah dan Sarawak telah bersetuju untuk membentuk Malaysia 
dengan syarat bahawa tidak akan ada agama rasmi di Sabah dan Sarawak. Namun adalah 
amat menyedihkan apabila terdapat segolongan kepimpinan di Malaysia telah 
memperkecilkan hakikat ini dengan menjadikan agama Kristian sebagai sasaran semata-
mata untuk mendapatkan sokongan politik. Buku suci al-Kitab telah dirampas, di cap malah 
juga diugut oleh Ibrahim Ali untuk dibakar. The latest being the seizure, dengan izin, di 
Airport Kota Kinabalu. Terima kasih kepada Yang Berhormat Tuaran kerana bekerja 
dengan Yang Berhormat Timbalan Menteri Dalam Negeri untuk menyelesaikan masalah itu. 
Akan tetapi kami harap dari Penampang bahawa ini tidak akan terjadi sekali lagi.  

Tuan Yang di-Pertua, sementara itu Sabah dan Sarawak telah pun menegaskan 
melalui mekanisme-mekanisme ini bahawa proses Borneonisasi haruslah dilaksanakan 
dalam jabatan-jabatan Kerajaan Persekutuan di Sabah dan Sarawak. Walau 
bagaimanapun, proses Borneonisasi ini sekali lagi diperlekehkan apabila lima orang hakim 
di Sabah yang bertugas di mahkamah Kota Kinabalu sebagai Magistrate Session Court dan 
timbalan registrar telah diarahkan berpindah ke Semenanjung Malaysia pada November 
yang akan datang ini. Mereka telah diarahkan atas alasan integrasi nasional dan saya syak 
bahawa pengganti mereka bukannya datang dari Sabah. Secara kebetulannya kelima-lima 
hakim ini adalah berasal daripada kaum saya, Kadazan dan datang daripada Penampang, 
daerah saya. Kelima-lima mereka.  

Saya merayu sokongan daripada Ahli-ahli Parlimen dari Borneo untuk menggesa 
kerajaan untuk hentikan arahan perpindahan lima hakim ini dan laksanakan Borneosasi di 
mahkamah-mahkamah di Sabah seperti mana yang telah dipersetujui dalam pembentukan 
Malaysia. Dengan izin, there is no interference or breach of the separation of powers kerana 
hal ini adalah hal dalam Public Service Department.  

Pada masa yang sama saya merayu lagi kepada Ahli-Ahli Parlimen dari Borneo 
untuk menyokong juga usul saya di Dewan ini untuk mengembalikan hak imunisasi 
Mahkamah Tinggi Sabah dan Sarawak dengan sepenuhnya kepada Ketua Hakim 
Mahkamah Tinggi Sabah dan Sarawak. Ini selaras dengan Perjanjian Malaysia.  

Keduanya, usul saya untuk mengganti Ketua Pendaftar Mahkamah Persekutuan 
dengan seorang yang faham penuh dengan judicial autonomy, dengan izin, di Sabah dan 
Sarawak, perkara 18 dan perkara 20 di Sabah dan Sarawak dan juga Perjanjian Malaysia. 
Ketua Pendaftar Mahkamah Persekutuan pada masa ini telah membuat keputusan yang 
tidak tepat, tidak menghormati Perjanjian Malaysia lebih lagi Borneonisasi yang terdapat 
dalam perkara 18 dan perkara 20. Ada juga saya rasa there is a displacement, dengan izin, 
kepada kaum saya di Mahkamah Sabah kerana bila lima hakim ini dipindahkan, tiada lagi 
Kadazan yang memegang jawatan setinggi magistrate session dan Deputy Registrar di 

Sabah.  

Selain daripada itu, saya berpendapat bahawa proses integrasi nasional pegawai-
pegawai kerajaan seluruh Malaysia termasuk Sabah dan Sarawak hanya boleh dicapai 
apabila proses Borneonisasi telah mencapai matlamatnya di Sabah dan Sarawak terlebih 
dahulu. Yakni anak-anak watan dari Sabah dan Sarawak telah pun mengetuai dan 
mentadbir sendiri jabatan-jabatan Kerajaan Persekutuan di Sabah dan Sarawak, namun 
apa yang kita lihat ialah hampir kesemua jabatan ini masih lagi dikuasai dan ditadbir oleh 



Tuan Yang di-Pertua, saya amat bersyukur apabila Menteri Kewangan masih lagi. ingat dengan fakta sejarah bahawa 16 September 1963, Sabah, Sarawak dan juga Singapura dengan Tanah Malaya telah bersetuju untuk membentuk Malaysia. Kita faham dan ingati bahawa ramai yang telah membuat rundingan pada waktu itu. Apabila Yang Amat Berhormat Menteri Kewangan menyebutkan 16 September, saya berterima kasih daripada Penampang dan mengambil ini sebagai pengiktirafan kepada Sabah dan Sarawak bahawa Sabah dan Sarawak adalah rakan kongsi sesama dalam Persekutuan Malaysia ini. #1200. Walau bagaimanapun, pelbagai insiden yang terjadi di persada nasional baru-baru ini telah turut sama membabitkan Sabah dan Sarawak. Insiden-insiden ini telah memperlihatkan bagaimana mekanisme atau pun instrumen-instrumen perlindungan Sabah dan Sarawak yang lebih dikenali sebagai Inter-Governmental Report yang di attachkan di dalam Perjanjian Malaysia 1963 termasuk juga dengan Perkara 20 di Sabah, Perkara 18 di Sarawak telah menerima serangan bertubi-tubi. Dalam konteks ini Sabah dan Sarawak telah bersetuju untuk membentuk Malaysia dengan syarat bahawa tidak akan ada agama rasmi di Sabah dan Sarawak. Namun adalah amat menyedihkan apabila terdapat segolongan kepimpinan di Malaysia telah memperkecilkan hakikat ini dengan menjadikan agama Kristian sebagai sasaran semata- mata untuk mendapatkan sokongan politik. Buku suci al-Kitab telah dirampas, di cap malah juga diugut oleh Ibrahim Ali untuk dibakar. The latest being the seizure, dengan izin, di Airport Kota Kinabalu. Terima kasih kepada Yang Berhormat Tuaran kerana bekerja dengan Yang Berhormat Timbalan Menteri Dalam Negeri untuk menyelesaikan masalah itu. Akan tetapi kami harap dari Penampang bahawa ini tidak akan terjadi sekali lagi. Tuan Yang di-Pertua, sementara itu Sabah dan Sarawak telah pun menegaskan melalui mekanisme-mekanisme ini bahawa proses Borneonisasi haruslah dilaksanakan dalam jabatan-jabatan Kerajaan Persekutuan di Sabah dan Sarawak. Walau bagaimanapun, proses Borneonisasi ini sekali lagi diperlekehkan apabila lima orang hakim di Sabah yang bertugas di mahkamah Kota Kinabalu sebagai Magistrate Session Court dan timbalan registrar telah diarahkan berpindah ke Semenanjung Malaysia pada November yang akan datang ini. Mereka telah diarahkan atas alasan integrasi nasional dan saya syak bahawa pengganti mereka bukannya datang dari Sabah. Secara kebetulannya kelima-lima hakim ini adalah berasal daripada kaum saya, Kadazan dan datang daripada Penampang, daerah saya. Kelima-lima mereka. Saya merayu sokongan daripada Ahli-ahli Parlimen dari Borneo untuk menggesa kerajaan untuk hentikan arahan perpindahan lima hakim ini dan laksanakan Borneosasi di mahkamah-mahkamah di Sabah seperti mana yang telah dipersetujui dalam pembentukan Malaysia. Dengan izin, there is no interference or breach of the separation of powers kerana hal ini adalah hal dalam Public Service Department. Pada masa yang sama saya merayu lagi kepada Ahli-Ahli Parlimen dari Borneo untuk menyokong juga usul saya di Dewan ini untuk mengembalikan hak imunisasi Mahkamah Tinggi Sabah dan Sarawak dengan sepenuhnya kepada Ketua Hakim Mahkamah Tinggi Sabah dan Sarawak. Ini selaras dengan Perjanjian Malaysia. Keduanya, usul saya untuk mengganti Ketua Pendaftar Mahkamah Persekutuan dengan seorang yang faham penuh dengan judicial autonomy, dengan izin, di Sabah dan Sarawak, perkara 18 dan perkara 20 di Sabah dan Sarawak dan juga Perjanjian Malaysia. Ketua Pendaftar Mahkamah Persekutuan pada masa ini telah membuat keputusan yang tidak tepat, tidak menghormati Perjanjian Malaysia lebih lagi Borneonisasi yang terdapat dalam perkara 18 dan perkara 20. Ada juga saya rasa there is a displacement, dengan izin, kepada kaum saya di Mahkamah Sabah kerana bila lima hakim ini dipindahkan, tiada lagi Kadazan yang memegang jawatan setinggi magistrate session dan Deputy Registrar di. Sabah. Selain daripada itu, saya berpendapat bahawa proses integrasi nasional pegawai- pegawai kerajaan seluruh Malaysia termasuk Sabah dan Sarawak hanya boleh dicapai apabila proses Borneonisasi telah mencapai matlamatnya di Sabah dan Sarawak terlebih dahulu. Yakni anak-anak watan dari Sabah dan Sarawak telah pun mengetuai dan mentadbir sendiri jabatan-jabatan Kerajaan Persekutuan di Sabah dan Sarawak, namun apa yang kita lihat ialah hampir kesemua jabatan ini masih lagi dikuasai dan ditadbir oleh.