
DR.30.9.2003 45 
 

Timbalan Yang di-Pertua [Dato' Haji Muhamad bin Abdullah]:  Ya, dia berdiri 
lagi Yang Berhormat. 

Datuk Dr. Haji Yusof bin Haji Yacob:  Terima kasih Tuan Yang di-Pertua.  Belum 
jelas, Tuan Yang di-Pertua, minta penjelasan lagi.  Masalah yang ada sekarang kita kenal 
pasti ialah bahawa di Sabah kos SESB ataupun TNB rugi oleh kerana generator-generator 
yang lama yang ada sekarang itu not economic, dengan izin, dan kalau kita hendak tunggu 
Bakun siap, kita tidak tahu bila Bakun siap.  Sepatutnya ianya siap awal.  Dan untuk 
menghantar pula daripada Bakun ke Sabah mempunyai kos yang tinggi. Saya difahamkan 
kalau betul melebihi RM2 bilion, di mana kita hendak dapat duit.  Apakah kerajaan 
bercadang untuk menyelesaikan masalah ini secepat mungkin, beri kepada pelesen IPP di 
Sabah supaya menggantikan generator-generator yang lama.  Jadi kerajaan tidak lagi 
terikat dengan maintenance cost.   Cuma kita membeli power sahaja daripada IPP ini.  

Kalau ia kecil mungkin lebih cepat sedikit tetapi kalau Bakun itu besar, akan 
banyak kos.  Jadi, apakah kerajaan bercadang.  Saya difahamkan kerajaan telah 
membekukan lesen IPP ini kalau ada keperluan untuk menyelamatkan Sabah ini dibuka 
semula, dipercepatkan kepada siapa-siapa yang boleh membuat generator yang baru sama 
ada ‘cool fired’ kah, sama ada mini-hydro atau hidro di Sabah yang lebih cepat boleh kita 
berikan.  Jadi, minta penjelasan, apakah dasar kerajaan sekarang ini untuk menyelesaikan, 
sama ada kita tunggu hingga tahun 2008 atau kita hendak sekarang.  Terima kasih. 

Datuk Tan Chai Ho:  Tuan Yang di-Pertua, tadi saya kata sebenarnya bekalan 
elektrik adalah mencukupi tetapi masalah yang berlaku adalah kerana sambungan 
(connection) grid di seluruh Sabah belum siap lagi. Peruntukan banyak dari Kerajaan 
Persekutuan setelah diberikan kepada Sabah supaya projek-projek grid akan 
disambungkan di seluruh negeri Sabah.  Semasa itu kalau ada satu kawasan yang 
menghadapi kekurangan bekalan elektrik, jadi dia boleh dapat bekalan elektrik dari 
kawasan yang lain di mana kawasan itu yang ada banyak elektrik.  

Jadi, yang dihadapi oleh rakyat di Sabah adalah masalah connection, sambungan 
grid yang belum siap sehingga 100%.  Jadi, termasuklah di kawasan Sipitang. Bila saya 
pergi melawat, saya tengok kasihan juga, ada kilang-kilang kecil menghadapi masalah. 
Jadi, saya pun beri arahan kepada SESB supaya cepatkan projek sambungan grid dan ini 
akan tentu membantu orang Sabahan. 

Timbalan Yang di-Pertua [Dato' Haji Muhamad bin Abdullah]:  Ya ada yang 
berdiri Yang Berhormat, Beluran. 

Tuan Ronald Kiandee:  Penjelasan. Saya dimaklumkan dalam tahun 2005, 2006 
ini perolehan tenaga bekalan kuasa yang ada sekarang di Sabah akan berkurang 
dibandingkan dengan permintaan pengguna. Bakun dimaklumkan 2008 akan siap.  Apakah 
rancangan TNB dan persiapan kerajaan untuk menentukan bahawa permintaan terhadap 
tenaga ini boleh dibekalkan untuk negeri Sabah.  Saya melihat kita akan menghadapi 
kekurangan kuasa dan tenaga menjelang sebelum Bakun dapat membekalkan tenaga di 
negeri Sabah.  Apakah rancangan kerajaan untuk memastikan bahawa permintaan tenaga 
ataupun power ini boleh dibekalkan oleh pihak tertentu dan melebihi daripada demand yang 
ada sekarang menjelang tahun 2005, 2006 sebelum Bakun boleh membekal kuasa kepada 
Sabah. 

 Datuk Tan Chai Ho:  Tuan Yang di-Pertua, saya ingin menyambung jawapan 
kepada Yang Berhormat bagi Sipitang mengenai isu IPP di mana di Sabah terdapat lima 
IPP yang sedang beroperasi.  Memang betul jika berlaku kekurangan bekalan elektrik kita 
boleh menimbang dan meluluskan lagi lesen IPP.   

Jadi kena kaji secara lebih teliti. Sebenarnya ada projek-projek penjanaan elektrik 
yang akan diadakan di Sabah.  Apabila Projek Hidroelektrik Bakun sudah siap dan dapat 
bekalan dari Sarawak,  tarif elektrik akan lebih rendah dan pada masa itu generator atau 
machinery yang lama yang tidak boleh dipakai atau tidak membawa kesan memanglah 
akan diberhentikan.  Tuan Yang di-Pertua, kementerian ini akan memastikan bekalan 
elektrik bukan sahaja Semenanjung tetapi di Sabah dan Sarawak adalah mencukupi.  
Kementerian ini sentiasa memantau dan memastikan bekalan elektrik adalah mencukupi.   

  



Timbalan Yang di-Pertua [Dato' Haji Muhamad bin Abdullah]: Ya, dia berdiri lagi Yang Berhormat. Datuk Dr. Haji Yusof bin Haji Yacob: Terima kasih Tuan Yang di-Pertua. Belum jelas, Tuan Yang di-Pertua, minta penjelasan lagi. Masalah yang ada sekarang kita kenal pasti ialah bahawa di Sabah kos SESB ataupun TNB rugi oleh kerana generator-generator yang lama yang ada sekarang itu not economic, dengan izin, dan kalau kita hendak tunggu Bakun siap, kita tidak tahu bila Bakun siap. Sepatutnya ianya siap awal. Dan untuk menghantar pula daripada Bakun ke Sabah mempunyai kos yang tinggi. Saya difahamkan kalau betul melebihi RM2 bilion, di mana kita hendak dapat duit. Apakah kerajaan bercadang untuk menyelesaikan masalah ini secepat mungkin, beri kepada pelesen IPP di Sabah supaya menggantikan generator-generator yang lama. Jadi kerajaan tidak lagi terikat dengan maintenance cost. Cuma kita membeli power sahaja daripada IPP ini. Kalau ia kecil mungkin lebih cepat sedikit tetapi kalau Bakun itu besar, akan banyak kos. Jadi, apakah kerajaan bercadang. Saya difahamkan kerajaan telah membekukan lesen IPP ini kalau ada keperluan untuk menyelamatkan Sabah ini dibuka semula, dipercepatkan kepada siapa-siapa yang boleh membuat generator yang baru sama ada 'cool fired' kah, sama ada mini-hydro atau hidro di Sabah yang lebih cepat boleh kita berikan. Jadi, minta penjelasan, apakah dasar kerajaan sekarang ini untuk menyelesaikan, sama ada kita tunggu hingga tahun 2008 atau kita hendak sekarang. Terima kasih. Datuk Tan Chai Ho: Tuan Yang di-Pertua, tadi saya kata sebenarnya bekalan elektrik adalah mencukupi tetapi masalah yang berlaku adalah kerana sambungan (connection) grid di seluruh Sabah belum siap lagi. Peruntukan banyak dari Kerajaan Persekutuan setelah diberikan kepada Sabah supaya projek-projek grid akan disambungkan di seluruh negeri Sabah. Semasa itu kalau ada satu kawasan yang menghadapi kekurangan bekalan elektrik, jadi dia boleh dapat bekalan elektrik dari kawasan yang lain di mana kawasan itu yang ada banyak elektrik. Jadi, yang dihadapi oleh rakyat di Sabah adalah masalah connection, sambungan grid yang belum siap sehingga 100%. Jadi, termasuklah di kawasan Sipitang. Bila saya pergi melawat, saya tengok kasihan juga, ada kilang-kilang kecil menghadapi masalah. Jadi, saya pun beri arahan kepada SESB supaya cepatkan projek sambungan grid dan ini akan tentu membantu orang Sabahan. Timbalan Yang di-Pertua [Dato' Haji Muhamad bin Abdullah]: Ya ada yang berdiri Yang Berhormat, Beluran. Tuan Ronald Kiandee: Penjelasan. Saya dimaklumkan dalam tahun 2005, 2006 ini perolehan tenaga bekalan kuasa yang ada sekarang di Sabah akan berkurang dibandingkan dengan permintaan pengguna. Bakun dimaklumkan 2008 akan siap. Apakah rancangan TNB dan persiapan kerajaan untuk menentukan bahawa permintaan terhadap tenaga ini boleh dibekalkan untuk negeri Sabah. Saya melihat kita akan menghadapi kekurangan kuasa dan tenaga menjelang sebelum Bakun dapat membekalkan tenaga di negeri Sabah. Apakah rancangan kerajaan untuk memastikan bahawa permintaan tenaga ataupun power ini boleh dibekalkan oleh pihak tertentu dan melebihi daripada demand yang ada sekarang menjelang tahun 2005, 2006 sebelum Bakun boleh membekal kuasa kepada Sabah. Datuk Tan Chai Ho: Tuan Yang di-Pertua, saya ingin menyambung jawapan kepada Yang Berhormat bagi Sipitang mengenai isu IPP di mana di Sabah terdapat lima IPP yang sedang beroperasi. Memang betul jika berlaku kekurangan bekalan elektrik kita boleh menimbang dan meluluskan lagi lesen IPP. Jadi kena kaji secara lebih teliti. Sebenarnya ada projek-projek penjanaan elektrik yang akan diadakan di Sabah. Apabila Projek Hidroelektrik Bakun sudah siap dan dapat bekalan dari Sarawak, tarif elektrik akan lebih rendah dan pada masa itu generator atau machinery yang lama yang tidak boleh dipakai atau tidak membawa kesan memanglah akan diberhentikan. Tuan Yang di-Pertua, kementerian ini akan memastikan bekalan elektrik bukan sahaja Semenanjung tetapi di Sabah dan Sarawak adalah mencukupi. Kementerian ini sentiasa memantau dan memastikan bekalan elektrik adalah mencukupi.