مسجد وزیر خان

مسجد وزیر خان (پنجابی و ) مسجد قرن هفدهی واقع در شهر لاهور، مرکز استان پنجاب در پاکستان است و در دوران سلطنت شاه جهان به عنوان بخشی از یک مجموعه ساختمانی، که همچنین شامل حمام شاهی می‌شود ساخته شد. ساخت این مسجد در سال ۱۶۳۴ آغاز و در سال ۱۶۴۱ پایان یافت.
این مسجدی یکی از پر تزئینات‌ترین مساجد امپراتوری گورکانی شناخته شده‌است. مسجد وزیر خان برای کاشی کاری‌های پیچیده آن و همچنین نقاشی‌های دیواری به سبک گورکانی در فضاهای داخلی آن شهره است. این مسجد تحت مرمت گسترده از سال ۲۰۰۹ تحت نظارت سازمان وام فرهنگی آقاخان و دولت پنجاب با کمک از دولت آلمان، نروژ و ایالات متحده قرار دارد.
محل
مسجد وزیر خان برای آرایه‌های پیچیده و گسترده‌اش مشهور است.
این مسجد در شهر دیواردار لاهور در امتداد جنوبی گذرگاه شاهی، مسیری سنتی طی شده توسط اشراف گورکانی که در راه خود به کاخ‌های سلطنتی در دژ لاهور، قرار دارد. این مسجد در حدود ۲۶۰ متر در غرب دروازه دهلی قرار دارد، که در آن جا حمام شاهی نیز واقع شده‌است. این مسجد همچنین رو به میدان وزیر خان (چوک وزیر خان) و دروازه چتا مستقر است.
صوفی سید محمد اسحاق گازرونی (میران پادشاه) می‌شود.
مسجد دارای چندین مغازه است که به بازار خطاطان معروف است.
تاریخچه
آغاز ساخت و ساز این مسجد تحت سلطنت امپراتور مغول شاه جهان در ۱۶۳۴ یا ۱۶۳۵ بود و تکمیل آن در حدود هفت بعد. در اواخر ۱۸۸۰ جان لاکوود کیپلینگ پدر رودیارد کیپلینگ درمورد مسجد و عناصر تزئینی آن در مجله هنر هند نوشته‌است. محقق انگلیسی فرد هنری اندروز که در سال ۱۹۰۳ نوشته‌است که مسجد رو به خرابی است.
معماری
این مسجد در روی یک صفه اصلی ساخته شده و دروازه اصلی آن بر روی وزیر خان چوک (میدان وزیر خان) باز می‌شود. محیط بیرونی مسجد وزیر خان ط و طول آن با گذرشاهی موازی است. این بنا با آجر و آهک ساخته شده.
عناصر تزئینی
تقریبا در هر سطح داخلی از مسجد به شکل غنی تزئین شده‌است.
مسجد وزیر خان برای آرایه‌های استادانه‌اش که از مناطق مختلف تاثیر گرفته‌است معروف است، با اینکه دیگر آثار تاریخی در لاهور از دوره شاه جهان از کاشی-کاریهای پیچیده برخوردارند اما هیچ‌کدام قابل قیاس با مسجد وزیر خان نیستند.
کاشی کاری
آجر نمای رو به بیرون مسجد با کاشکی کاری‌ها سبک ایرانی پوشانده شده‌اند نمای رو به حیاط هم غنی نقوش و الگوهایی است که تاثیرات قوی از ایران قرن هفدهم به نمایش می‌گذارند. رنگ‌های مورد استفاده به سبک ایرانی عبارتند از: لاجوردی، فیروزه‌ای، سفید، سبز، نارنجی، زرد و بنفش در حالی که تاثیر نقوش شامل ستاره به شکل گل و انگور در معماری گورکانی دیده می‌شود این مسجد نیز نقوش سرو و درختان را هم دارد که اولین بار است که یک بنای گورکانی این تزئین را از ایران وام گرفته‌است.
نمای ورودی که در مواجهه با وزیر خان چوک است تبا کاشی کاری و خوشنویسی که شامل آیات قرآن با آیات، احادیث پیامبر اسلام، ادعیه برای پیامبر و سمبل‌های خوشنویسی استادانه تزئین شده‌است. در بالای ایوان ورودی اصلی شبستان آیاتی از قرآن سوره سوره بقره، توسط خوشنویس حاجی یوسف کشمیری نوشته شده‌است.
نقاشی‌های دیواری گورکانی از ویژگی‌های ممتاز این مسجد هستند.
تزئینات معماری
چند قوس از مسجد با مقرنس تزئین شده‌اند.
تو رفتگی قوس در دیوار ورودی مسجد رو به وزیر خان چوک است نقوش گل و طرح‌های غنی تزئین شده‌است و یکی اولین نمونه‌های مقرنس در لاهور که عنصری معمارانه موجود در الحمرا در اسپانیا و همچنین در چندین مسجد در ایران به کار رفته‌است، در این‌جا دیده می‌شود.
طرح
ورودی
ورودی مسجد شامل یک ایوان بزرگ است که به میدان کوچک وزیرخان چوک باز می‌شود.
ورودی مسجد یک دروازه بزرگ به سبک تیموری است که به میدان کوچک شهری باز می‌شود. ایوان دارای دو بالکن کوچک است. بالای ایوان به عربی اسلامی شهادتین نوشته شده‌است. دو طرف ایوان هم با کاشی کاری در هم پیچیده دو رباعی به فارسی به خط محمدعلی خوشنویس که شاگرد میان میر بود نوشته شده‌است.
حیاط
نمای جنوبی مسجد.
بعد از عبور از دروازه و هشتی پ، حیاط قرار دارد. حیاط ۱۳۰ فوت در ۱۶۰ فوت است، دورتادور حیاط رواقی قوس دار وجود دارد و سطح حیاط از آجر پوشیده شده‌است که از ویژگی‌های معماری ایرانی مساجد است.
شبستان اصلی
گنبدخانه اصلی که با نقاشی پوشانده شده‌است.
ایوان اصلی شبستان رو به حوض مرکزی باز می‌شود.
این مسجد در حال حاضر در شب نورپردازی می‌شود
شبستان اصلی مسجد در غربی‌ترین قسمت از سایت است و حدود ۱۳۰ فوت طول و ۴۲ فوت عرض است. این قسمت به پنج بخش تقسیم شده راهرو طولانی اصلی شمال به جنوب اجرا شده که شبیه به شبستان مسجد مریم الزمانه بیگم است.
بخش مرکزی شبستان با یک گنبد به ارتفاع ۳۱ فوت با قطر فوت پوشیده شده‌است که بر چهار طاق است که به شکل یک اتاق مربعی شکل که از عناصر از معماری ایرانی به اسم چهار طاقی است. بقیه شبستان با گنبد به ارتفاع ۲۱ فوت و قطر ۱۹ فوت پوشیده شده که به سبکی شبیه به اوایل سلسله لودی ساخته شده. قسمت‌های شمالی و جنوبی نیز دارای اتاقهای کوچکیست با راه پله مارپیچ که به پشت بام می‌رسند.
دیوارهای داخلی شبستان نیز با خوشنویسی عربی و فارسی تزئین گشته‌اند.
هر دیوار به قسمت‌های کوچک‌تر تقسیم شده و شامل موزاییک‌های منحصر به فرد است. آکوستیک خاص گنبد اجازه می‌دهد که خطبه امام جماعت در سراسر حیاط و شبستان بپیچد.
برای مطالعه بیشتر
مسجد پادشاهی
معماری اسلامی
معماری گورکانی
یادداشت