ایرندگان

بخش ایرندگان
شهر ایرندگان یکی از شهرهای سه‌گانه شهرستان خاش در استان سیستان و بلوچستان ایران است با ارتفاع متوسط ۱۳۱۰متر ازسطح دریا و در فاصله ۲۵۰ کیلومتری از مرکز استان سیستان و بلوچستان و ۷۵ کیلومتری شهر خاش قرار دارد. ایرندگان در تیر ماه ۱۳۹۷ از بخش به شهر ارتقاء یافت.
شهر ایرندگان به عنوان چهل و چهارمین شهر استان سیستان و بلوچستان شناخته می‌شود.
جمعیت
بنا بر اعلام شبکه بهداشت و درمان شهرستان خاش، جمعیت شهر ایرندگان (روستای ده رئیس سابق) در سال ۱۳۹۵ بالغ بر ۱۳۶۰ نفر می‌باشد.
حمل و نقل
فاصله ایرندگان با شهرهای اطراف و تهران
نام شهر
فاصله (کیلومتر)
خاش
۷۵
ایرانشهر
۸۰
زاهدان
۲۵۰
چابهار
۳۸۸
مهرستان
۱۰۵
سراوان
۱۹۵
زابل
۴۶۶
تهران
۱۷۳۵
اقلیم
ایرندگان به‌دلیل موقعیت جغرافیایی در محدوده مرکزی استان سیستان و بلوچستان قرار دارد. بیشینه درجه حرارت در تابستان‌ها ۴۵ درجه بالای صفر و کمینه آن در زمستان‌ها ۵ درجه زیر صفر است.
موقعیت جغرافیایی ایرندگان
گردشگری
کوه بیرک، قلعه ایرندگان، رودخانه ایرندگان، رودخانه کهنوک، رودخانه مرنتاک، غار گواتامک، غار صداکی، تنگه سکن ایرندگان، روستای مارندگان، روستای دادکان، تنگه دادکان، پالیزان، کوه زریچک، کوه چهار گران، منطقه سنگ نگاره‌ها و غارهای چهار گران، منطقه بکر و کوهای منیاتوری دشت کوه، چشمه‌های دکجمال.
رودخانه ایرندگان
رودخانه ایرندگان واقع در این بخش یکی از رودهای مهم استان سیستان و بلوچستان است
رودخانه ایرندگان یکی از رودهای مهم استان سیستان و بلوچستان است که از ارتفاعات جنوبی کوه بیرک در شرق بخش ایرندگان سرچشمه می‌گیرد. این رودخانه به دلیل پرآب بودن در اکثر روزهای سال دارای طبیعتی بسیار زیبا و دیدنی است و همه ساله گردشگران زیادی را از شهرهای اطراف به خود جذب می‌کند. در تابستان آب این رودخانه صرف کاشت برنج می‌شود.
قلعه ایرندگان
قلعه تاریخی ایرندگان
بنای اصلی باقی‌مانده قلعه ایرندگان در قاعده، به صورت مستطیل ۳۶در۲۵متر، در سه طبقه ساخته شده‌است. به گونه‌ای که هر چه بر ارتفاع آن افزوده می‌شود از حجم آن کم می‌شود و در ظاهر به شکل «مصطبه هرم» در می‌آیدکه موجب ایستایی بیشتر بنا و جلوگیری از رانش دیوارهای قطور و مرتفع آن می‌شود.
محل ورود قلعه تنها از طریق پلکان شمال شرقی امکان‌پذیر بوده‌است و واردشونده‌ها پس از عبور از درب اصلی قلعه به وسیله معبری به در گاهی در سمت میانی دیواره جنوبی و از آنجا به وسیله یک راهرو تونل به طول ۱۶/۵ متر با شیب نسبتا تند به حیاط مرکزی می‌رسیدند. همچنین برای دسترسی به آ چاهی در حیاط مرکزی حفر شده‌است.
قلعه ایرندگان در مجموع ۱۰ اتاق کوچک و بزرگ داشته که در اطراف حیاط مرکزی جای گرفته‌اند و برای دسترسی به فضاهای حاکم نشین و تابستانی، راه پله یی مخفی، کم عرض، با شیب زیاد وجود دارد.
از آخرین حکام قلعه ایرندگان می‌توان به میر درا، دوست محمدخان میرزهری و برادرانش، علی بیک خان، میر صاحبداد خان، میرحسین، میرسبزعلی خان و رحیم خان اشاره کرد.
در مورد تاریخ ساخت قلعه به دلیل کم‌کاری و بی‌توجهی میراث فرهنگی خاش اطلاعات دقیقی در دسترس نمی‌باشد، اما بر اساس اطلاعات محلی سابقه قلعه به دوران صفاریان بر می‌گردد، و در دوران افشاریه و قاجاریه مرمت و گسترش یافته‌است، در اطلاعات ثبت شده میراث فرهنگی و آثار ملی ایران به طرزی عجیب و غیر باور کردنی ساخت قلعه در دوران قاجاریه معرفی شده، این در صورتیست که کهنسالان ایرندگانی از پدران و پدربزرگان خود نقل می‌کنند که تاریخ ساخت قلعه را نمی‌دانسته‌اند که خود اثبات‌کننده تاریخ قلعه است، لازم است برای مشخص کردن تاریخ دقیق ساخت قلعه از سوی اداره میراث فرهنگی تحقیقات لازم صورت گیرد و شبهات پیش آمده را برطرف سازند
غار صداکی
غار صداکی ایرندگان
غار «صداکی» از جاذبه‌های بکر و منحصر بفرد واقع در ارتفاع حدود هزارو۵۰۰ متری کوه بیرک محدوده ایرندگان است. این غار در ۵۵کیلومتری خاش و در بخش ایرندگان، بالا دست روستای پستاک قرار دارد. از ویژگی‌های منحصربفرد این غار، وجود سه چاهک و یک دهنه چشمه آب است که زمینه حیات را برای جانورانی از قبیل پلنگ ایرانی، خفاش دم موشی و انواع خزندگان از قبیل سوسمارها فراهم ساخته‌است. دهنه این غار دو متر و طول آن ۴۰۰ متر است که دارای دو تالار بزرگ با ظرفیت هر یک به تعداد هزار نفر است. این غار دارای ارتفاع ۵ تا ۲۰ متر و همچنین سه دالان به‌طور تقریبی هر یک بیش از ۱۰۰ متر است که به دلیل صعب العبور بودن، جایگاه بسیار مناسبی برای خفاشان و سایر جانداران به‌شمار می‌رود. همچنین در مورد سنگ نوشته و تصاویر روی سنگ‌ها و دیواره‌های این غار باید دانست که طبق بررسی‌های روی سنگ‌ها و دیواره‌های این غار، نوشته‌هایی حک شده‌است که تحقیقات روی آن‌ها در حال انجام است. سقف و کف این غار دارای آویزه‌های نمکی و قندیل‌های زیبایی است که توجه هر بیننده‌ای را به خود جلب می‌کند. غار صداکی به دلیل قابلیت‌های گردشگری، دیرینه‌شناسی، باستان‌شناسی و زمین‌شناسی و همچنین زیست‌محیطی، از اهمیت خاصی برخوردار است و باید روی هر یک از این شاخصه‌ها مطالعات و بررسی‌های دقیق انجام گیرد. بخش ایرندگان شهرستان خاش از قابلیت‌ها و پتانسیل‌های بسیاری از جمله فرهنگی و تاریخی و گردشگری برخوردارهست که ناشناخته و نیازمند تحقیق و کاوش هستند
غار گواتامک
غار گوتامک
این غار در۱۲۰ کیلومتری جنوب شهر خاش و در بخش ایرندگان و از نظر مختصات جغرافیایی در «۲۷° ۳۱۰۳۹; ۵۸٫۴» شمالی و «۶۱° ۲۰۰۳۹; ۳٫۳» شرقی در ارتفاع ۱۷۱۲ متری واقع شده‌است. دهانه ورودی این غار به قطر حدود یک متر است. پس از ورود به داخل غار، وارد دالانی به عرض ۵/۱ و ارتفاع ۳ متر می‌شویم که هر چه جلوتر برویم عرض و ارتفاع بیشتر می‌شود تا جایی که در اواسط مسیر ارتفاع به حدود ۱۰ تا ۱۲ متر و عرض ۳۰ تا ۳۵ متر می‌رسد. انتهای این غار حدود ۱۰۰ متری به غاری کم عرض ولی طولانی در دل کوهستان ختم می‌شود.
فهرست بخش‌های ایران
استان سیستان و بلوچستان
شهرستان خاش
بخش ایرندگان