تلاش آمریکا برای خروج از برجام

تلاش آمریکا برای خروج از برجام برنامه‌ای بود که دونالد ترامپ از زمان شرکت در انتخابات ریاست جمهوری آمریکا در سر داشت. در نهایت در ۱۸ اردیبهشت ۱۳۹۷ دولت ایالات متحده آمریکا رسما از برجام خارج و بازگشت تحریم‌ها به صورت گذشته را اعلام کرد و برای انجام مجدد مذاکرات در صورت تمایل ایران اعلام آمادگی نمود.
سال ۱۳۹۶
طرح خروج از برجام در اواخر شهریور ماه سال ۱۳۹۶ قوت گرفت و در مهر ماه همان سال، به‌طور جدی در دستور کار دولت آمریکا قرار گرفت. از آنجا که امکان خروج یک جانبه آمریکا از این توافق‌نامه بین‌المللی ممکن نبود، ترامپ منتظر فرصتی برای متهم کردن ایران به خروج از برجام ماند. این تلاش‌های دولت ترامپ مشکل بزرگ روبر بود و آن هم اعلام پایبندی ایران به مفاد برجام از طرف کارشناسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی بود. لذا دولت آمریکا سعی کرد تا با تمرکز بر برنامه موشک‌های بالستیک ایران، دولت ایران را ناقض روح برجام نشان دهد. ترامپ همچنین مقامات امنیتی و اطلاعاتی آمریکا را برای «ساختن» شواهدی که نقض برجام توسط ایران را نشان دهند تحت فشار قرار داده‌است. ترامپ در ۲۰ سپتامبر ۲۰۱۷ اعلام کرد که تصمیم خود را در مورد توافق‌نامه هسته‌ای با ایران گرفته‌است ولی از اعلان عمومی جزئیات آن خودداری کرد.
واکنش‌ها
: مقامات مختلف ایرانی، از جمله روسای قوای سه‌گانه جمهوری اسلامی ایران، در واکنش به اظهارات ترامپ برای خروج از برجام یا مذاکرات مجدد، این اقدام را غیرمجاز و غیرقابل توجیه دانستند. حسن روحانی، رئیس‌جمهور ایران، به ترامپ هشدار داد که در صورت خروج از برجام هزینه گزافی خواهد پرداخت.
: اتحادیه اروپا از پا بر جا ماندن برجام حمایت کرد. آنان این توافق را یک سند بین‌المللی دانستند و هرگونه کارشکنی آمریکا در برجام را به ضرر این کشور دانستند. فدریکا موگرینی، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، این اقدام آمریکا را به منزله نقض قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل دانست و از تشکیل جلسه کمیسیون برجام برای حل مشکل خبر داد.
: چین بارها از طرف‌های توافق‌نامه خواسته‌است به آن احترام گذاشته و پایبندی خود را نشان دهند.
سال ۱۳۹۷
از واپسین روزهای سال ۱۳۹۶، مجددا اخباری در مورد تلاش‌های آمریکا برای برهم زدن برجام شنیده شد که در فروردین و اردیبهشت ۱۳۹۷ شدت گرفت.
رکس تیلرسون، وزیر امور خارجه آمریکا و هربرت ریموند مک‌مستر، مشاور امنیت ملی آمریکا، که همیشه ترامپ را به ادامه توافق هسته‌ای با ایران ترغیب می‌کردند به ترتیب با مایک پمپئو، مدیر سازمان سیا، و جان بولتن، سفیر اسبق آمریکا در سازمان ملل، جایگزین شدند، سیاستمدارانی که همسو با ترامپ فکر می‌کنند و خروج از برجام را از اولویت‌های سیاست خارجی خود می‌خوانند.
ترامپ بارها درباره اصلاح برجام تا ۲۵ اردیبهشت ۱۳۹۷ (۱۲ مه ۲۰۱۸) سخن گفته و تاکید کرده که اگر سایر کشورهای عضو پیمان برجام (شامل فرانسه، بریتانیا، روسیه، چین و آلمان) کاری برای اصلاح این توافق با توجه به خط مشی آمریکا نکنند، آمریکا تحریم‌های هسته‌ای علیه ایران را دوباره اعمال می‌کند. وی اعلام کرد که دولت ایالات متحده فقط در صورت بازبینی و اصلاح در برجام و لحاظ کردن چهار شرط در توافق هسته‌ای باقی می‌ماند.
ترامپ در کنفرانس مطبوعاتی مشترک با امانوئل ماکرون، رئیس‌جمهوری فرانسه گفت: «هیچ‌کس نمی‌داند که تصمیم من برای دوازدهم ماه مه (موعد تمدید تایید پایبندی ایران به برجام) چه خواهد بود.»
بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، «احتمال بسیار قوی» می‌دهد که آمریکا به زودی از توافق هسته‌ای خارج شود و آمریکا را در مرز خروج از برجام دانست.
وندی شرمن، معاون سیاسی سابق وزارت خارجه آمریکا، درباره ایزوله شدن آمریکا پس از خروج از توافق هسته‌ای ابراز نگرانی کرد. شرمن در مقاله خود در نیویورک تایمز تاکید می‌کند که خروج از توافق هسته‌ای دست ایران را برای غنی‌سازی اورانیوم باز می‌کند و همان قدر که آمریکا به این توافق متعهد نمی‌ماند، ایران هم خود را ملزم به تعهد به توافق هسته‌ای نمی‌بیند. همچنین اگر آمریکا هم‌پیمان قابل اعتمادی نباشد، کشورهای اروپایی آمریکا را در معادلات بین‌المللی بازی نمی‌دهند. بسیاری دیگر از منتقدان سیاست‌های کاخ سفید هم اعتقاد دارند خروج از توافق برجام به روابط آمریکا با متحدان اروپایی آن آسیب جدی وارد می‌آورد. این اقدام علاوه بر تهدیدی که علیه منافع امنیت ملی آمریکا ایجاد می‌کند توانایی بین‌المللی برای نظارت بر فعالیت‌های ایران را کاهش می‌دهد. بدیهی است خروج ایالات متحده از توافق هسته‌ای بقیه کشورهای متخاصم با ایالات متحده (مانند کره شمالی که تهدید هسته‌ای خطرناکی برای آمریکا است) را از مذاکره با این کشور دلسرد خواهد کرد و بیش از اینکه این خروج به ضرر ایران باشد به نفع ایران خواهد بود.
بعد از خروج احتمالی آمریکا از برجام، احتمالا هیچ تحریمی از سوی سازمان ملل در کار نخواهد بود در نتیجه ایران تقریبا مطمئن است که دوران تحریم نفت سپری‌شده‌است.
روز دوشنبه (۱۱ اردیبهشت ۱۳۹۷) دونالد ترامپ رئیس‌جمهور در پیام توئیتری از اعلام تصمیم خود در مورد ماندن در برجام یا خروج از آن در ساعت ۱۴ روز ۸ مه (به وقت آمریکا) (برابر با ساعت ۲۲:۳۰ روز ۱۸ اردیبهشت در ایران) خبر داد.
همچنین یک هفته بعد در روز دوشنبه ۱۹ اردیبهشت ماه سال ۹۷ مصادف با ۸ می‌۲۰۱۸ ترامپ رسما خروج آمریکا از برجام را اعلام کرد و به تمامی شرکت‌ها و تجار فرصت داد ظرف مدت ۱۸۰ روز از فعالیت در ایران خارج شوند. با دستور ترامپ تمامی تحریم‌ها اعم از موشکی-هسته‌ای و… برگشت. عربستان سعودی و بحرین و رژیم اشغالگر قدس از اولین کشورهایی بودند که از این تصمیم ترامپ حمایت کردند.
واکنش‌ها
: حسن روحانی، رئیس‌جمهور ایران، و محمدجواد ظریف ،وزیر امور خارجه، بارها اشاره کرده‌اند که ایران پاسخی جدی و درخور به این امر خواهد داشت.
عراقچی، معاون وزیر خارجه ایران، از جامعه بین‌الملل خواست خود را برای خروج احتمالی آمریکا از برجام در روزهای آینده آماده کند.
معاون سیاسی وزارت خارجه، خروج آمریکایی‌ها از برجام را جدی خواند و تغییر وزیر خارجه این کشور را در این راستا ارزیابی کرد و گفت: اگر آمریکا از برجام خارج شود ما هم خارج می‌شویم.
علی شمخانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی گفته بود که در صورت عدم پایبندی آمریکا به توافق برجام، ایران از معاهده منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (ان‌پی‌تی) خارج خواهد شد.
علی‌اکبر صالحی، رئیس سازمان انرژی اتمی ایران، اعلام کرده که در صورت برهم خوردن برجام ایران غنی‌سازی با تمام ظرفیت را از نو شروع خواهد کرد.
: کرنلیا ارنست، نماینده پارلمان اروپا و نایب رئیس کمیسیون مربوط به مذکرات ایران تاکید کرد اروپایی‌ها به هر قیمتی به برجام متعهد خواهند ماند.
: معاون وزیر خارجه روسیه ضمن ابراز نگرانی از این موضوع، استراتژی ترامپ در برابر ایران را «یک اشتباه بزرگ» خواند. مسکو همچنین این اقدامات را شبیه به «اولتیماتوم» دانسته و آنها را «کاملا خلاف اصول روابط بین‌الملل» توصیف کرد.
:هایکو ماس، وزیر امور خارجه آلمان، هشدار داد که اعلام خروج آمریکا از برجام توسط دونالد ترامپ، پیامدهای شدیدی خواهد داشت.
پیشتر نیز، چین، روسیه و آلمان خواستار حمایت از توافق اتمی با ایران شده بودند.
برجام
ماجرای مک‌فارلین
تحریم‌ها علیه ایران
تفاهم هسته‌ای لوزان