فقیه سبزواری، میرزا موسی

میرزا موسی فقیه سبزواری (۱۳۳۶–۱۲۶۲ ه‌. ق)، فقیه، مدرس، از علمای برجسته قرن سیزدهم سبزوار ؛ و پدر میرزا حسین فقیه سبزواری (۱۳۰۹–۱۳۸۶ ه‌. ق) از مراجع تقلید قرن چهاردهم ه‌. ق؛ و میرزا مهدی فقاهتی (۱۳۶۲ – ۱۳۰۵ ه‌. ق) از علمای برجسته سبزوار در قرن چهاردهم هجری قمری؛ می‌باشد .
میرزا موسی، از شاگردان مبرز میرزا حسن شیرازی (۱۳۱۲ – ۱۲۳۰ق)؛ و نخستین مدرس و مجتهدی است که کتاب آخوند خراسانی را در حوزه علمیه سبزوار، معرفی؛ و خود شروع به تدریس کرد.
تولد
میرزا موسی فقیه سبزواری، معروف به علامه میرزا موسی فقیه سبزواری ، میرزا موسی حسینی سبزواری، میرزا موسی مجتهد سبزواری و میرزا موسی سبزواری، فرزند میرزا محمدعلی در سال ۱۲۶۲ قمری برابر با ۱۲۲۴ شمسی، در روستای ایزی در ۶ کیلومتری سبزوار زاده شد.
نسب میرزا موسی
شاه سلطان حسین صفوی ، هنگام عزیمت به مشهد، در حضرت عبدالعظیم ، با دونفر از سادات عالم، به نام‌های میرزا محمد و میرزا عبدالحسین آشنا شد و آن دو را همراه خود آورد. میرزا عبدالحسین به درخواست مردم در سبزوار ماند. وی جد پنجم میرزا موسی است. نسبت میرزا موسی با بیست و نه واسطه، به شاهزاده حسین اصغر یکی از فرزندان علی بن الحسین منتهی می‌شود.
تحصیل در سبزوار
میرزا موسی، در ۱۴ سالگی، به سال ۱۲۳۸ هجری شمسی، با کسب اجازه از پدر خود میرزا محمدعلی که از دهقانان و سادات با فضیلت بوده، عازم سبزوار شده و در مدرسه فخریه ، معروف به مدرسه مبارکه کهنه ، درحجره‌ای که طبرسی ، صاحب تفسیر مجمع البیان درس می‌خوانده، ساکن می‌شود و در طول ۴ سال، به مراتبی بالا نائل می‌شود.
تحصیل در مشهد
در سال ۱۲۸۰ قمری (۱۲۴۲ش) در سن ۱۸ سالگی از سبزوار حرکت و به مشهد وارد می‌شود. پس از ورود به مشهد، به مدرسه که در خیابان سفلی مشهد واقع است، وارد و مشغول تحصیل می‌شود.
با استعداد عجیب و فوق‌العاده خود، در طول ۱۸ سال تحصیل علوم مختلف رایج زمان، مورد توجه و عنایات اساتید خود در حوزه علمیه مشهد قرار می‌گیرد، اما به امر پدر، به سال ۱۲۹۸ قمری (۱۲۵۹ش) مشهد را ترک و به وطن و زادگاه خود بازمی‌گردد .
ازدواج در سبزوار
پس از بازگشت از مشهد، تصمیم به تشکیل عائله گرفته و با یکی از خانواده‌های اصیل و نجیب و دهقان زادگان آن دوره که در شش فرسنگی سبزوار؛ و محلی به نام " داشخانه " زندگی می‌کردند، ازدواج می‌کند. این ازدواج ایجاب می‌کند که مدت دوسال در سبزوار بماند و همین اقامت اجباری، فرصت ارزنده‌ای برای فضلای سبزوار بوده‌است که از محضر ایشان، مقدمات و سطح را استفاده کنند.
هجرت به عراق
در سال ۱۳۰۰ ق، به قصد زیارت و ادامه تحصیلات، عازم نجف و پس از زیارت اعتاب مقدسه ، جهت تلمذ از محضر میرزا محمد حسن شیرازی، عازم سامراء می‌شود.
۱۲ سال از محضر میرزای شیرازی استفاده می‌کند و مورد توجه میرزا قرار می‌گیرد. پس از فوت میرزا، به نجف می‌رود و از اصحاب خاص میرزا محمد تقی شیرازی (میرزای دوم) می‌شود.
تا سال ۱۳۲۲ق در نجف و در محضر میرزای دوم می‌ماند؛ و از آخوند خراسانی ، اجازه اجتهاد دریافت می‌کند.
اهالی سبزوار درخواست مراجعت میرزا موسی از نجف به سبزوار را به میرزای دوم ارسال می‌کنند و به امر میرزا، به سبزوار بازمی‌گردد.
استادان میرزا موسی
میرزا محمد حسن شیرازی ، معروف به میرزای اول، سید محمد طباطبایی اصفهانی ، سید اسماعیل صدر ، میرزا محمد تقی شیرازی ، معروف به میرزای دوم و آخوند خراسانی ، معروف‌ترین اساتید میرزا موسی فقیه سبزواری، در سامرا و نجف بودند.
میرزا موسی، از دیدگاه آقا بزرگ تهرانی
محمد محسن آقا بزرگ تهرانی ، مولف دو مجموعه بزرگ " الذریعه " و " طبقات اعلام الشیعه " که همدوره میرزا موسی فقیه سبزواری بوده‌است، در معرفی میرزا موسی می‌نویسد:
" هو السید موسی بن السید محمد علی الحسینی، الشهیر بالفقیه الده بدنامی السبزواری؛ عالم کامل ورع تقی جلیل. من العلماء الاجلاء القائمین بوظائف الشرع هناک. کان اشتغاله فی المشهد، ثم العتبات.
و تشرف بسامراء فی نیف و ثلاثمائه مستفیدا من بحث آیه الله الشیرازی-قدس سره-سنین، و کان یحضر بحث العلامه السید محمد الطباطبائی الاصفهانی و العلامه السید اسمعیل الصدر؛ و کان فی سامراء ایضا بعد فوت آیه الله سنین مستفیدا من بحث شیخنا العلامه میرزا محمد تقی الشیرازی. ثم ذهب الی سبزوار سنه ۱۳۳۲ ه‌، و کان مطاعا، مقبول القول، موثوقا به عند العامه و الخاصه.
و بلغنی انه توفی فی شعبان سنه ۱۳۳۶ ه‌. و له ولدان عالمان جلیلان:احدهما السید میرزا مهدی نزیل بمبئی، و الآخر السید میرزا حسین نزیل مشهد طوس؛ و من تلامیذه ملا حسین بن صفر علی الریوندی السبزواری المولود حدود سنه ۱۲۹۳ ه و المتوفی فی النجف حدود سنه ۱۳۵۰ ه‌، و کان یحضر بعد مهاجرته حدود سنه ۱۳۴۳ ه الی النجف بحث آیه الله النائینی الی ان توفی. "
تجلیل عبدالکریم حائری یزدی از میرزا موسی
میرزا موسی سبزواری از علماء طراز اول عصر خود و از بزرگان و رجال معروف قرن سیزدهم هجری قمری می‌باشد. عبدالکریم حائری یزدی، موسس حوزه علمیه قم، در مقام تجلیل از علم و زهد میرزا موسی فقیه سبزواری، در اجازه اجتهادی که به میرزا حسین فقیه سبزواری داده، نوشته‌است:
«الاقا میرزا حسین دامت افاضاته نجل المرحوم المبرور رکن الاسلام العالم الورع التقی المیرزا موسی السبزواری قدس‌سره الشریف»
اقامه جماعت، تدریس و ارشاد مردم در سبزوار
میرزا موسی فقیه سبزواری، تا زمان رحلت، زعامت حوزه و مرجعیت امور مردم سبزوار را بعهده داشته، صاحب زهد و کرامت؛ و مورد علاقه شدید مردم بوده‌است. او با تشکیل حلقه‌های درس در سطوح عالی، موفق به تربیت شاگردان نامدار بسیار شده‌است.
نخستین عالمی‌که کتاب مرحوم آخوند خراسانی را به حوزویان سبزوار معرفی؛ و خود تدریس می‌کرد، میرزا موسی فقیه سبزواری بوده‌است.
میرزا موسی صاحب کرامات بوده که در کتب مرتبط با علمای برجسته سبزوار، ثبت شده‌است.
کرامات میرزا موسی
اواخر قرن سیزدهم هجری شمسی، در دهه چهارم قرن چهاردهم هجری قمری، بیماری وبا در سراسر ایران؛ من جمله در سبزوار، گسترش پیدا کرد.
وحشت و اضطراب، زندگی مردم را فلج کرده بود. آمار تلفات، هر روز، بیش از روز قبل، گزارش می‌شد و راه‌ها، برای رهایی از این بلای فراگیر، بسته بود جز یک راه.
از آن جا که " میرزا موسی "، مجتهدی پارسا و مورد احترام همگان بود؛ و مردم برای حل همه مشکلات خود به او مراجعه می‌کردند، برای نجات از بیماری وبا نیز، به او پناه بردند.
جمعیت اطراف اورا گرفتند و خواهش کردند به مصلای سبزوار بروند و برای نجات مردم از وبا ی کشنده، نماز باندند و دست به دعا باید. د.
میرزا موسی پذیرفت و پس از پایان مراسم نماز و نیایش، ظرف آبی خواست، آن را متبرک کرد و دستورداد بقیه آب ظرف را در آب انبار شهر ریختند.
گفته‌اند از آن پس، هرکس از آن آب، به قصد تیمن و تبرک می‌نوشید، سلامت از دست رفته را بازمی‌یافت و برای همیشه، از بیماری وبا، در امان بود .
فرزندان میرزا موسی
میرزا موسی، سه دختر و دو پسر داشت که هردو پسران وی، از عالمان دینی و دارای رتبه اجتهاد بودند. میرزا مهدی فقاهتی (۱۳۶۲–۱۳۰۵ ه‌. ق) از مجتهدان و مدرسان ساکن سبزوار؛ و میرزا حسین فقیه سبزواری (۱۳۸۶–۱۳۰۹ ه‌. ق)، مرجع تقلید ، ساکن مشهد بود.
درگذشت میرزا موسی
میرزا موسی فقیه سبزواری، در ماه شعبان سال ۱۳۳۶ ه‌.ق از دنیا می‌رود. پس از درگذشت میرزا موسی، هوا تیره و تار می‌شود و ساکنان اطراف سبزوار، از دگرگونی هوا، باخبر می‌شوند که میرزا موسی درگذشته است، پیکرش را با شکوه بسیار تشییع می‌کنند و در کنار شرق شهر سبزوار به خاک می‌سپارند؛ و ازآن پس، زیارتگاه خاص و عام می‌شود.
آرامگاه میرزا موسی، از آثار ملی ثبت شده
آرامگاه میرزا موسی فقیه سبزواری در سبزوار، از آثار ملی ثبت شده ایران؛ و مربوط به اواخر دوره قاجار است که توسط میرزا حسین فقیه سبزواری ، فرزند میرزا موسی در سال ۱۳۳۶ ه‌. ق، برابر با ۱۲۹۷ ه‌. ش، ساخته شده‌است.
این اثر در تاریخ ۲۴ تیر ماه ۱۳۸۲ با شماره ثبت ۹۲۳۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران، به نشانی سبزوار، میدان کارگر، خیابان افسر، کوچه بیمه اجتماعی، به ثبت رسیده‌است .
" کتابخانه عمومی آیت الله فقیه سبزواری "
مدرسه علمیه محمدیه و آرامگاه میرزا موسی فقیه سبزواری ، هردو از ساخته‌های میرزا حسین فقیه سبزواری، فرزند میرزا موسی در سبزوار است که به وسیله وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، مدرسه علمیه محمدیه، تبدیل به مرکز عالی تربیت مدرس قران کریم ؛ و آرامگاه میرزا موسی، تبدیل به کتابخانه عمومی شده‌است.