همه‌پرسی استقلال کردستان عراق

همه‌پرسی برای استقلال کردستان عراق در ۳ مهر ۱۳۹۶ (۲۵ سپتامبر ۲۰۱۷) برگزار شد. در ابتدا برنامه‌ریزی شده بود این همه‌پرسی در سال ۱۳۹۳ (۲۰۱۴ م) در میانه مناقشه بین حکومت اقلیمی کردستان عراق و حکومت فدرال عراق برگزار شود. نتایج آن برای اقلیم کردستان عراق الزام‌آور است ولی دولت فدرال عراق آن را غیرقانونی دانسته‌است.
در پی تهاجم داعش به شمال عراق که در نتیجه آن پیشمرگ‌های کرد به طور غیررسمی کنترل برخی از مناطق را که نیروهای تحت کنترل بغداد رهایشان کرده بودند، در دست گرفتند، خواسته‌ها برای استقلال کردستان قوت گرفت. با عملیات مشترک نیروهای کرد و حکومت مرکزی عراق برای آزادسازی موصل، همه‌پرسی بارها اعلام شد و به تعویق افتاد؛ ولی تا آوریل ۲۰۱۷ انتظار می‌رفت که زمانی در سال ۲۰۱۷ برگزار شود. در ۷ ژوئن ۲۰۱۷ مسعود بارزانی رئیس اقلیم کردستان عراق در جلسه‌ای با حزب دموکرات کردستان عراق، اتحادیه میهنی کردستان، اتحادیه اسلامی کردستان، جنبش اسلامی کردستان، حزب کمونیست کردستان عراق، حزب زحمتکشان کردستان، حزب کارگران و زحمتکشان کردستان، حزب اصلاح و توسعه کردستان، فهرست ترکمان‌های اربیل ترکمان‌های عراق، جبهه ترکمن‌های عراق، جنبش دموکراتیک ترکمن، فهرست ارمنی در پارلمان کردستان، جنبش دموکرات آشوری و مجلس ملی کلدانی سریانی آشوری، برگزاری همه‌پرسی در تاریخ ۳ مهر ۱۳۹۶ را تایید کرد.
تاریخ برگزاری همه‌پرسی
مقام‌های بلندپایه دولتی و احزاب سیاسی کردستان عراق تاریخ برگزاری همه‌پرسی برای اعلام استقلال کردستان عراق را ۲۵ سپتامبر ۲۰۱۷ اعلام کرده‌اند. این تصمیم در طی نشستی در اربیل عراق بریاست مسعود بارزانی رئیس دولت کردستان عراق گرفته شد. در بیانیه‌ای که در پایان این نشست منتشر شد آمده‌است که رای‌گیری در سه استان تشکیل‌دهنده این منطقه و همچنین نواحی خارج از مدیریت منطقه برگزار خواهد گردید. ایران، ترکیه، سوریه با این تصمیم کردها برای رفتن به سمت استقلال موافق نیستند.
موضع‌گیری‌ها
مسعود بارزانی رئیس اقلیم کردستان عراق روز پنجشنبه ۱۵ ژوئن در مصاحبه با یک مجله آمریکایی فارن پالیسی گفت که انجام همه‌پرسی برای استقلال، حق مسلم و قانونی مردم کردستان است. او گفت من به حیدر عبادی گفتم که بعد از اعلام نتایج همه‌پرسی خواهان مذاکره مسالمت‌آمیز برای استقلال هستیم. بارزانی گفت: هدف از این همه‌پرسی اعلام استقلال است و همه‌پرسی مورد تایید اغلب مردم کردستان است.
در ژوئن ۲۰۱۷ مسعود بارزانی طی مصاحبه‌ای گفت: «این مسئله فقط به دنبال رسمیت بخشیدن به مرزهای شکننده اقلیم کردستان و سایر نقاط عراق است. زمان آن فرا رسیده که بپذیریم مدل کنونی رابطه اقلیم کردستان و دولت مرکزی عراق کارآمد نیست. عراق از قبل تجزیه شده بود و این رفراندوم فقط نشان می‌دهد که چه اتفاقی افتاده‌است.»
در ژوئیه ۲۰۱۷ مسعود بارزانی طی یک سخنرانی با انتقاد شدید از عملکرد دولت بغداد، گفت: «اگر استقلال کردستان محقق نشود، وقوع جنگ‌های خونین بعید نیست». وی گفت: «کردستان نقش بزرگی در حاکمیت شیعیان بعد از صدام داشت ولی آن‌ها علیه اقلیم عمل می‌کنند. متاسفانه شیعیان سهم کردستان از بودجه عمومی عراق را قطع کرده‌اند.» مسعود بارزانی گفت: «وقتی نمی‌توانیم در یک کشور شرکای خوبی باشیم، بهتر است همانند دو همسایه صلح‌طلب به زندگی ادامه دهیم.»
در ژوئیه ۲۰۱۷ حیدر العبادی، نخست‌وزیر عراق در جلسه هفتگی هیات دولت با تکرار مواضع قبلی خود در مورد همه‌پرسی استقلال منطقه کردستان تاکید کرد که این همه‌پرسی غیرقانونی و مغایر با قانون اساسی عراق است.
وی تاکید کرد که دولت بغداد هرگز در این راستا تعامل نخواهد داشت.
با وجود آنکه آمریکا هم مخالفت خود را با برگزاری این همه‌پرسی اعلام کرد، اما هوشیار زیباری در ژوئیه ۲۰۱۷ گفت: رفراندوم استقلال کردستان عراق در تاریخ ۲۵ سپتامبر ۲۰۱۷ برگزار می‌شود.
در ژوئیه ۲۰۱۷ مسعود بارزانی گفت گلوله را در مقابل گلوله پاسخ خواهیم داد و در مقابل زور بغداد دست بسته نخواهیم بود.
همسایگان اقلیم کردستان عراق نیز در ایام نزدیک به تاریخ مقرر شده برای برگزاری همه‌پرسی، مخالفت خود را با برگزاری این همه‌پرسی اعلام کردند. علی‌رغم بسته‌شدن مرزهای زمینی و هوایی ایران و ترکیه و رزمایش‌های نظامی این دو کشور در نزدیکی مرز اقلیم و همچنین تهدید اقتصادی دولت ترکیه، مسعود بارزانی گفت: «پیام ما به همسایگان این است که برای برقراری مناسباتی عالی با آنها خوشحال هستیم. کردها هرگز عامل بی‌ثباتی نبوده‌اند و مرزهای بین‌المللی را رعایت می‌کنند.» وی همچنین بیان داشت: در مبارزه با دولت اسلامی (داعش) با عراق همکاری خود را ادامه خواهد داد. بارزانی گفت: «این جنایت نیست که از مردم کردستان درباره آرزویشان برای آینده سوال شود.» و در جمع مردم اعلام کرد «رفراندوم دیگر نه در دستان من است و نه در دستان احزاب دیگر، بلکه در دستان شماست.»
موضع احزاب
احزاب حاضر در پارلمان اقلیم کردستان عراق
انتخاب
حزب
کرسی‌ها
رهبر
موضع سیاسی
مرجع
بله
KDP
حزب دموکرات کردستان عراق
۳۸
مسعود بارزانی
خیمه بزرگ
PUK
اتحادیه میهنی کردستان
۱۸
جلال طالبانی
چپ میانه
KIU
اتحادیه اسلامی کردستان
۱۰
صلاح‌الدین بهاالدین
راست‌گرا
KSDP
حزب سوسیالیست دموکرات کردستان
۱
محمد حاجی محمود
چپ میانه
KCP
حزب کمونیست کردستان عراق
۱
کمال شکیر
چپ‌گرا
KTP
Kurdistan Toilers Party
۱
بالن محمود
چپ‌گرا
KIM
جنبش اسلامی کردستان
۱
عرفان علی عبدالعزیز
راست‌گرا
TDL
فهرست پیشرفت ترکمن
۲
محمد سدالدین
اقلیت راست
CSAPC
مجلس ملی کلدانی سریانی آشوری
۲
سرکیس آغاجان
اقلیت راست
ETL
فهرست ترکمن‌های اربیل
۱
اقلیت راست
KIG
گروه اسلامی کردستان
۶
علی باپیر
خیمه بزرگ
Gorran
حزب گوران
۲۴
عمر سعید علی
چپ میانه
خیر
ITF
جبهه ترکمن‌های عراق (Will support referendum if conditions are met)
۱
ارشاد صالحی
اقلیت راست
ADM
جنبش دموکراتیک آشوریان (Against referendum being held in the Nineveh Plains)
۲
یونادام کانا
اقلیت راست
واکنش‌های بین‌المللی
: ایران: سیدعلی خامنه‌ای رهبر ایران با گفتگوها برای چند بخش کردن عراق مخالف است.
ایران شنبه ۱۷ ژوئن ۲۰۱۷ مخالفت خود با انجام همه‌پرسی استقلال کردستان عراق را اعلام کرد شایان یادآوری‌ست که طی این هفته مقامات کردستان، واقع در شمال عراق، که دارای خودمختاری است به این رفراندوم فراخواندند.
: ترکیه نیز که با استقلال کردستان مخالفت می‌کند، تمایل کردستان عراق در اجرای این همه‌پرسی را یک اشتباه بزرگ توصیف کرد.
روز جمعه چهارم اوت ۲۰۱۷ در یک تماس تلفنی رکس تیلرسون، وزیر خارجه آمریکا با مسعود بارزانی صحبت کرده و ضمن تشکر از همراهی پیشمرگه‌های کرد در مبارزه با گروه موسوم به دولت اسلامی، مخالفت واشینگتن با برگزاری همه‌پرسی استقلال در اقلیم کردستان را توضیح و تاکید کرده‌است.
: بنیامین نتانیاهو نخست‌وزیر اسرائیل گفته‌است " از تلاش‌های مشروع مردم کرد برای دستیابی به دولت خود حمایت می‌کند. ”
: آرتور ماس، رهبر حزب دموکراتیک اروپایی کاتالان و رئیس‌جمهور سابق کاتالونیا، گفت از رفراندوم استقلال کردستان حمایت می‌کند و از رهبری اقلیم برای دفاع از دموکراسی قدردانی کرد.
دیگر بازیگران
دفتر سیاسی حزب دمکرات کردستان ایران، در تاریخ ۱۰ ژوئن ۲۰۱۷، در ارتباط با تصمیم حکومت اقلیم کردستان عراق در مورد برگزاری رفراندوم اعلام استقلال، بیانیه‌ای منتشر کرد، در این بیانیه حزب دمکرات کردستان ایران، ضمن تبریک به ریاست کردستان عراق و احزاب و جریان‌های سیاسی و همچنین مردم کردستان عراق، این تصمیم را یک تصمیم تاریخی و گامی مهم و حق مسلم مردم کردستان در راستای به رسمیت شناخته شدن حق تعیین سرنوشت این بخش از کردستان عراق خوانده‌است.
حزب کارگران کردستان: جمیل بایک، رهبر پ‌ک‌ک، گفت: «همه‌پرسی دموکراتیک یک حق طبیعی برای مردم است و کسی نمی‌تواند آن را متوقف کند»
: ویسار یمری، رهبر بزرگترین حزب اپوزسیون، گفت: «هیچ‌کس حق ندارد مردم کرد را از استقلال و زندگی در آزادی و صلح در همبستگی با دیگر مردم جهان، محروم کند.»
نتایج
کلی
۹۲/۷۳
۷/۲۷٪
آری
نه
برپایه ناحیه
Districts
Yes votes
No votes
Yes (%)
No (%)
Valid votes
Turnout (%)
شهرستان عقره
شهرستان عمادیه
شهرستان چمچمال
شهرستان چومان
منطقه دربندوکه
منطقه دوکان
شهرستان دهوک
منطقه اربیل
استان حلبچه
شهرستان کلار
منطقه خانقین
منطقه کیفری
شهرستان کرکوک
شهرستان کوی‌سنجق
منطقه مرگاسور
شهرستان مخمور
شهرستان پنجوین
شهرستان پشدر
منطقه رانیا
منطقه سیدصادق
Shaqlawa
Sharazoor
Sharbazher
شهرستان شیخان
شهرستان سنجار
منطقه سوران
منطقه سلیمانیه
شهرستان سمیل
شهرستان زاخو
پیامد
اقلیم کردستان در پی برگزاری این همه‌پرسی برنامه‌ریزی برای ایجاد دولت و مذاکرات آینده با عراق را پیش از اعلام استقلال آغاز کرد. عراق خواهان بازپس دادن کنترل دو فرودگاه بین‌المللی اقلیم به حکومت مرکزی یا توقف پروازهای بین‌المللی شد. چاک شومر رهبر اقلیت سنای آمریکا در بیانیه‌ای خواستار به رسمیت شناخته شدن یک کردستان مستقل از سوی آمریکا شد.