شهرام علیدی

شهرام علیدی (زاده ۲۰ آذر ۱۳۵۰ در سنندج کردستان، یکی از استان‌های غربی ایران و هم‌مرز با کردستان عراق)؛ کارگردان، فیلم نامه نویس، طراح صحنه و تهیه‌کننده ایرانی ست. علیدی در سال ۱۳۸۷ با اتکا به سابقه پربار خود در عرصه ساخت فیلم کوتاه و پس از ۴ سال تلاش مداوم و مواجه با مشکلات و درهای بسته فراوان، توانست فیلم زمزمه با باد اولین فیلم بلند سینمایی خود را بسازد. فیلمی که هم تحسین منتقدین را برانگیخت و هم جایزه‌های فراوانی را به ارمغان آورد. برنده ۳ جایزه از بخش هفته منتقدین شصت و دومین جشنواره فیلم کن در سال ۲۰۰۹ همچنین موفق به دریافت جوایز متعددی از سوی جشنواره‌های جهانی چون جشنواره فیلم‌های تاریخی «پساک» فرانسه، جشنواره بین‌المللی فیلم آمال اسپانیا، جشنواره فیلم «ترومسو» نروژ، جشنواره بین‌المللی فیلم «آمازون» برزیل و جشنواره فیلم «بمبئی» هند و جشنواره بین‌المللی فیلم براتیسلاوا نیز شد. این فیلم اخیرا نامزد جایزه «اینگمار برگمن» از شورای فیلم «نوردیک» نیز شده‌است. فیلم‌های دیگر وی همچون خاطرات اسب سیاه که دومین ساخته بلند وی و تولید مشترک ایران و ترکیه است و روستای سرشماری نشده، نیز از ساخته‌های درخشان وی به‌شمار می‌آیند که موفق به دریافت جوایز بی‌شمار بین‌المللی شد و در بسیاری از فستیوال‌ها، کشورها و شبکه‌های معتبر جهانی اکران و پخش شده‌اند. فیلم انسانی خاطرات اسب سیاه که در ماردین از شهرهای تاریخی و پر رمز و راز ترکیه می‌گذرد و به ممنوعیت زبان مادری کوردی در کردستان ترکیه می‌پردازد؛ اولین فیلم این فیلمساز است که برغم افتخارات فراوانی که در جشنواره‌های خارجی کسب کرد، در آذرماه ۱۳۹۵ در گروه هنر و تجربه در ایران به نمایش درآمد و اکران آن همچنان ادامه دارد. نکته جالب در کارنامه سینمایی علیدی این است که او سابقه دستیاری در هیچ فیلم بلندی ندارد. این نوع فیلمسازان در خلق آثارشان به استفاده از تکنیک‌های ساده همچون تلفیق دیالوگ‌های شاعرانه و حکایت‌های تمثیلی شهرت دارند.
زندگی‌نامه
اولین تجربه هنری او، ایفای نقش در تئاترهای مدرسه‌شان بود. سپس آرام آرام در سن ۱۲، ۱۳ سالگی اتفاق جدیدی در زندگی او به وجود آمد: رنگ و نقاشی. «این کار برای من در سوم راهنمایی جدی شد. به کلاس رفتم و در محضر استاد هادی ضیاءالدینی  یکی از نقاش‌های خوب و مطرح کشور  قرار گرفتم.» فعالیت در این هنر را تا اواخر دوره نوجوانی ادامه داد و در چندین دوره از مسابقات نقاشی سراسر ایران رتبه اول را از آن خود کرد (مقام اول جوانان ایران در طراحی، سال ۱۳۷۰/ مقام اول جوانان ایران در طراحی  کرمان، سال ۱۳۷۱/ مقام دوم جوانان ایران در طراحی، سال ۱۳۷۲/ مقام اول جوانان ایران در نقاشی سال ۱۳۷۲). اولین آشنایی علیدی با سینما از فعالیت‌های او در خانه فرهنگی کردستان به وجود آمد که انجمن سینمای جوان بخشی از آن بود. علاقه‌مندی علیدی به هنر نقاشی وی را به دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران و مطالعه در رشته نقاشی کشاند، در طی سال‌های دانشگاه به طبع آزمایی در هنرهای دیگر پرداخت و هم‌زمان در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان نیز کار تصویرگری انجام داد. او در سال‌های ۱۳۷۳ تا ۱۳۷۷ به صورت گسترده در زمینه طراحی گرافیک، طراحی داخلی، تصویرسازی کتاب برای کودکان، طراحی صحنه در سینما و تئاتر و همچنین طراحی تیتراژ فیلم فعالیت داشت. این نوع کارهای گرافیکی آرام آرام او را به انیمیشن علاقه‌مند کرد. تا آنجا که سال‌های آخر دانشگاه نقاشی متحرک بخش مهمی از کار هنری و تزش را دربر گرفت، وی در سال ۱۳۷۸ با گرفتن مدرک کارشناسی از این رشته فارغ‌التحصیل شد. در همین سال علیدی دست به اولین تجربه‌اش در فیلم کوتاه نیز زد، تجربه‌ای که البته به سرانجام نرسید: «اولین تجربه‌ای که علی‌رغم میلم موفق به انجامش نشدم یک حلقه وصل بین نقاشی و سینما بود. یک چیزی مثل کمیک استریپ که می‌خواستم نقوشی را که وجود دارد، متحرک کنم.» اما حمایت انجمن سینمای جوان به کمک او آمد و توانست اولین فیلم کوتاه ۱۶ mm خود را که یک مستند داستانی به نام «ماملی» بود بسازد. «شت» و «زمین سخت و آسمان دور»، فیلم‌های کوتاهی بود که پس از «ماملی» علیدی در آن دست به تجربه و آزمون و خطا زد. سپس فیلم «آخرین روستای سرشماری نشده» نقطه عطفی در کارنامه فیلم‌های کوتاه او به وجود آورد، این فیلم با حضور در جشنواره سونی به مسیر پخش در کشورهای مختلف رسید و در فرانسه اکران شد. پس از این تجربه موفق، علیدی به صورت جدی کار فیلم سازی را ادامه داد، و تا سال ۸۷ چند فیلم کوتاه دیگر ساخت(«دکمه»، «روستای بی‌رویا»، «نفس»، «کوه‌های تهران»). سال ۸۷ در کارنامه علیدی سال سرنوشت سازی بود او توانست پس از چهار سال کوشش و مواجه با مشکلات و درهای بسته فراوان، «زمزمه با باد»، اولین سینمایی بلند خود را بسازد.وی در ادامه فعالیت‌هایش درزمینه نقاشی در سال ۱۳۸۰ در مقطع کارشناسی ارشد، در رشته انیمیشن سازی از دانشکده سینما و تئاتر، دانشگاه هنر تهران فارغ‌التحصیل شد. علیدی سال ۱۳۸۳ عضو هیئت داوران جشنواره بین‌المللی آوانکا در پرتغال بود و هم اکنون عضو فیلمسازان موج نو سینمای ایران است.
کارنامه و کارگردانی
سینما
فیلم بلند
زمزمه با باد / Whisper Whit A Wind
داستان این فیلم درباره «مام بالدار» (عمو بالدار) پستچی است که سال‌ها میان روستاهای کوهستانی کردستان عراق سفر می‌کند و پیغام‌های مردم را ضبط و به آن‌ها تحویل می‌دهد. روزی یکی از فرماندهان پیشمرگه از او می‌خواهد که صدای گریه فرزندش در هنگام تولد را برای او ضبط کند. هنگامی که مام بالدار در پی یافتن روستای فرمانده‌است، متوجه می‌شود که تمام بچه‌های آن منطقه و همچنین زن باردار فرمانده، به دره دوری برده شده‌اند. مام بالدار به سمت دره به راه می‌افتد و شاهد جنایات وحشتناکی می‌شود. علیدی در این فیلم به جنایات رژیم صدام و تراژدی انسانی در کردستان عراق از زاویه دیگری نگاه می‌کند.
خاطرات اسب سیاه / Black Horse Memories
گروهی از جوانان می‌کوشند زبان کردی را در کردستان ترکیه آموزش دهند. بخشی از کار این گروه چاپ و توزیع مخفیانه کتاب‌های آموزش زبان کردی برای مدارس زیرزمینی است. آسکه یکی از دختران گروه در حین ماموریت کشته می‌شود. دوستان او تصمیم می‌گیرند وصیت‌های او را به جا بیاورند. آسکه که با یک اسب سیاه بزرگ شده و دلبستگی زیادی به او داشته‌است حالا در جایی دورافتاده، میان کوه‌های آناتولی برای همیشه خوابیده است. دوستان آسکه در تلاش هستند تا محل دفن او را مخفی نگه دارند اما ورود اسب، به حوادث دور از انتظاری می‌انجامد.
فیلم کوتاه
ماملی / Mamly
داستان در مورد خواننده مشهور کرد محمد ماملی است که در اواخر زندگی دچار آلزایمر شده بود، و در عبور از شهر هنگام پخش صدای آواز خود صدای خود را به یاد نمی‌آورد.
شت/ Shote
هر روز دختر کوچکی کاسه‌ای شیر برای پیرمردی که شکارچی کبک است، می‌برد. شکارچی در خلوت با کبک‌ها گفتگو می‌کند. روزی پیرمرد می‌میرد…
زمین سخت و آسمان دور / Hard ground and faraway sky
یک روز از زندگی کودکانی که قاچاقچی هستند، آن‌ها در مرزهای کردستان جنس قاچاق می‌کنند. خطر، بازی و شوخی، کار و آرزوهای کوچک آن‌ها به تصویر کشیده شده‌اند.
آخرین روستای سرشماری نشده /The Last Uncounted Village
یک مامور سرشماری به یکی از روستاهای کوهستانی کردستان می‌رود. به رودخانه‌ای بدون پل می‌رسد. او سعی می‌کند، مردم را تشویق کند، تا فرم درخواست از دولت را امضا کنند.
دکمه / The Button
در اوایل دوران جنگ، بچه‌های یک روستای مرزی یک مین تانک پیدا می‌کنند و آن را به تمام اهالی روستا نشان می‌دهند. پلیس مین را از آن‌ها می‌گیرد و جلسه‌ای تشکیل می‌دهد.
روستای بی‌رویا / Dreamless Village
این فیلم، داستان مردمی است که خواب نمی‌بینند. روزی چوپان دیوانه روستا کابوسی می‌بیند و آن را برای دیگران تعریف می‌کند.
نفس / The same
داستان چند معتاد که به تازگی ترک کرده‌اند. این فیلم، داستان «نفس» ورزشکاری است که نظاره گر رشد اعتیاد به پیرامونش است.
کوه‌های تهران / Mountains of Tehran
عکاسی حرفه‌ای برای تهیه عکس‌های خبری به کوه‌های دربند در شمال تهران می‌رود. زیبایی و دلربایی برف او را مجذوب خود می‌کند.
درهای بهشتی / Gates of Heaven
مجموعه‌ای از درها و دروازه‌های خانه‌های قدیمی سنندج، که به دوران قاجاریه و صفویه تعلق دارند. در حال حاضر بسیاری از آن‌ها به موزه‌ها اهدا شده‌اند.
رباعی آب / Quatrain of Water
این فیلم ازچهار بخش تشکیل شده‌است. سفر عارفانه آب، خاطره دریا، مرداب، حوض و کاسه فیروزه‌ای آب ما را با خود می‌برد.
قصیده آینه/ The Od Of Mirror
این فیلم سیر سفر تکه آینه‌ای است که با دستان دختری مسیری را به سمت هزار آینه طی می‌کند. در طول مسیر از دید دختر و گاه آینه به دیدار لحظات، مکان‌ها، آدم‌ها و اشیایی که در حرکت از سویی به سوی دیگر آینه هستند می‌رویم.
غزل نور / Sonnet Of Light
فیلمی آرام و شاعرانه که به نقش نور، آفتاب، سایه، مهتاب و جریان آن در زندگی روزمره می‌پردازد و با اشعاری از یانیس ریتسوس، اکتاویو پاز، پابلو نرودا، سهراب سپهری و فروغ فرخزاد، به ثمر می‌نشیند.
فیلم‌شناسی
سینما
نام فیلم
سال
نویسنده
کارگردان
تهیه‌کننده
مدت
توضیحات و جوایز
زمزمه با باد
۱۳۸۷
۷۷ دقیقه
برنده سه جایزه از هفته منتقدین جشنواره فیلم کن ۲۰۰۹: ۱- جایزه حمایت ACID بهترین فیلم ۲- جایزه نگاه جوان ۳- جایزه منتقدان جوانان اروپابرنده جایزه منتقدان جهان جشنواره‌ی بین‌المللی مومبای هند ۲۰۰۹برنده جایزه ویژه هیئت داوران جشنواره بین‌المللی آمازون برزیل ۲۰۰۹برنده جایزه داوران آکادمیک جشنواره تاریخی پساک فرانسه۲۰۰۹جایزه داوران آکادمیک جوانان جشنواره براتیسلاو اسلوواکی۲۰۰۹جایزه دن کیشوت طلائی جشنواره‌ی ترومسو نروژ ۲۰۱۰جایزه بهترین بازیگر مرد جشنواره بین‌المللی بغداد۲۰۱۰برنده جایزه بهترین فیلم جشنواره بین‌المللی آمال عرب یورو اسپانیا۲۰۱۰برنده جایزه بهترین بازیگر جشنواره بین‌المللی آمال عرب یورو اسپانیا۲۰۱۰برنده جایزه بهترین فیلمبرداری جشنواره بین‌المللی فجر ۲۰۱۰نامزد دریافت جایزه اینگمار برگماننامزد دریافت جایزه بهترین فیلمآسیا پاسیفیک
خاطرات اسب سیاه
۱۳۹۴
۹۰ دقیقه
آخرین روستای سرشماری نشده
۱۳۸۱
۱۵
دقیقه
برنده جایزه بهترین فیلم جشنواره کمپانی سونی ۱۳۸۱برنده جایزه بهترین فیلم جشنواره‌ی آوانکا پرتغال ۱۳۸۲برنده جایزه سینمای متفاوت آسیا جشنواره بوسان کره جنوبی ۱۳۸۲برنده جایزه بهترین فیلم بخش الف جشنواره فیلم کوتاه تهران۱۳۸۲جایزه بخش سینمای کردستان جشنواره دورنیزه فرانسه۱۳۸۲جایزه منتخب تماشاچیان جشنواره‌ی کلرمونت فلانت فرانسه ۱۳۸۲جایزه بهترین فیلم‌نامه جشنواره آروکا پرتغال۱۳۸۳جایزه ویژه هیئت داوران جشنواره سلیمانیه عراق۱۳۸۳برنده جایزه منتخب تماشاگران جشنواره ایماگو پرتغال۱۳۸۳جایزه فرانسوا اده جشنواره هامبورگ آلمان ۱۳۸۳جایزه ویژه هیئت داوران جشنواره تورینو ایتالیا ۱۳۸۳ پخش شده در: شبکه جهانی فرانسه Canal + ۱۳۸۸سینمای فرانسه Courte Metrage CNC۱۳۸۴شبکه جهانی CBS1383شبکه جهانی فرانسه cine cinema ۱۳۸۴کتابخانه بزرگ ژرژ پومپیدو فرانسه ۱۳۸۳
ماملی
۱۳۷۷
۲۰
دقیقه
شت
۱۳۷۸
۳۰
دقیقه
زمین سخت و آسمان دور
۱۳۷۹
۲۰
دقیقه
درهای بهشتی
۱۳۷۹
۲۰
دقیقه
روستای بی‌رویا
۱۳۸۲
۲۰
دقیقه
دکمه
۱۳۸۲
۲۰
دقیقه
نفس
۱۳۸۴
۲۰
دقیقه
کوه‌های تهران
۱۳۸۵
۲۰
دقیقه
رباعی آب
۱۳۸۷
۱۵
دقیقه
قصیده آینه
۱۳۸۸
۱۳
دقیقه
غزل نور
۱۳۸۹
۱۳
دقیقه
جوایز و افتخارات خارجی
خاطرات اسب سیاه
20th Busan International Film Festival, South Korea. October 01 - 10, 2015. "Competitive section "New Currents"
2nd Brisbane Asia Pacific Film Festival, Australia. November 19 - 29, 2015. "Non Competitive Festival"
9th Asia Pacific Screen Awards, Brisbane, Australia. November 26, 2015. "Competition"
15th !f Istanbul International Independent Film Festival, Turkey. February 18-28, 2016. "!f Inspired Competition" section
4th Duhok International Film Festival, Kurdistan Region, Iraq. September 9-16, 2016. Kurdish Features Competition
Slemani International Film Festival/ Kurdistan Region, Iraq/ October 1- 4/ 2016 "Competition"
Winner of: *Special Jury Prize*
9th Kurdish Filmdays "Sercavan" Vienna, Austria. November 24 - 27, 2016.