مهندسی ورزش

1- تعریف و هدف
امروزه پیشرفت ورزش و علوم ورزشی بدون یاری جستن از علوم و ابزار مهندسی مقدور نمی‌باشد طوری که حتی نتایج و رکوردهای ثبت شده در رقابت‌های جهانی را کاملا تحت تاثیر قرار می‌دهد. مهندسی ورزش که از دو کلمه مهندسی و ورزش تشکیل شده‌است، به معنای بکارگیری وکاربردی سازی علوم ریاضی و فیزیک برای حل مسائل ورزشی به منظور کمک به ارتقا، ورزش و بهبود عملکردهای ورزشی، با استفاده از ابزار و لوازم می‌باشد . مهندسی ورزش یک رشته مهندسی جدید و از دسته رشته‌های فنی و مهندسی بوده که در برگیرنده مجموعه‌ای از علوم مهندسی دارای کاربرد در ورزش و علوم ورزشی در زمینه تحلیل، طراحی و ساخت تجهیزات، لوازم و اماکن ورزشی می‌باشد .به عبارتی دیگر هدف این رشته تربیت نیروی انسانی با مهارت‌های مهندسی است که بطور خاص در حیطه ورزش فعالیت نماید. مهندسی ورزش در سطح جهانی یک رشته مستقل بوده و گرایش هیچ رشته دیگری محسوب نمی‌شود .
2 - مهندسی ورزش در جهان و ایران
2-1- در جهان
تاریخچه مهندسی ورزش با تعریف و رویکرد امروزی به اواخر دهه 90 میلادی باز میگردد که توسط استیو هاک معرفی شد. مهندسی ورزش حوزه جدیدی از مطالعات است ولی در اصل قدمتی طولانی دارد. بسیاری از دانشمندان در طول تاریخ کوشیده‌اند با استفاده از ورزش برای توضیح علم یا از علم برای توضیح یک عمل ورزشی خاص نظریات خود را اثبات کنند. اولین تحقیقات دراین حوزه را آیزاک نیوتن در سال 1672 انجام و روی حرکت چرخشی نظریه‌ای داد که بعدها دو دانشمند بزرگ هنریش مانگوس و لرد ریلی آن را تکمیل کردند. این دانشمندان نظریه خود را با چرخش توپ اثبات کردند. جوزف جان تامسون در سال 1910 میلادی در مورد دینامیک توپ گلف رساله‌ای را به انجمن سلطنتی انگلستان تقدیم کرد.
دانشگاه شفیلد انگلستان به عنوان پیشگام در این زمینه، را در سال1996 تاسیس نمود و با دعوت از کشورهای مطرح در ورزش در اولین کنفرانس مهندسی ورزش به مدیریت دکتر استیو هاک این رشته را به جهانیان معرفی کرد. موفقیت در این کنفرانس، زمینه ساز رشد و توسعه این رشته نوین و تاسیس آن در دانشگاه شفیلد در سال 1998 گردید. در حقیقت بنیان گذار رشته مهندسی ورزش در جهان دکتر استیو هاک، دانشگاه شفیلد و کشور انگلستان می‌باشد . یکی از دلایل اصلی تاسیس رشته مهندسی ورزش یک نیاز واقعی بود. در المپیک 1996 آتلانتا کاروان ورزشی انگلستان رتبه 36 جهان را بدست آورده و در واقع در کورس رقابت از بسیاری از کشورهای تراز اول جهان عقب افتاد. این اتفاق مسئولین و متخصصین این کشوربه تفکر واداشت که چگونه این فاصله با کشورهایی که از سایر علوم ورزشی به خوبی استفاده می‌کردند را جبران نمایند که فکر ایجاد و استفاده از علم جدید مهندسی ورزش با تمرکز روی تجهیزات، لوازم و دستگاه‌های ورزشی مطرح گردید. حاصل این تفکر و تاسیس رشته مهندسی ورزش کسب رتبه 3 المپیک 2012 لندن پس از 16 سال بود که مطابق گزارش دانشگاه شفیلد این موفقیت ماحصل استفاده از ویژگی‌های رشته مهندسی ورزش بود چراکه عمده مدال‌های خوشرنگ از رشته‌هایی که پایه تجهیزاتی دارند بدست آمد و اصطلاحا دوپینگ تکنولوژیک یا دوپینگ سالم نامیده شد. تاثیرات مهندسی ورزش در موفقیت‌های ورزشی کشور انگلستان آنقدر زیاد بود که در المپیک ریو 2016 این کشور با کسب رتبه 2 برای اولین بار بالاتر از کشور چین قرار گرفت.
2-2- در ایران
در ایران نیز با توجه به پیشرفت علوم مختلف و تخصصی‌تر شدن آنها، نیاز به رشته‌های مهندسی افزایش یافته و ورزش نیز از این قاعده مستثنی نبود. همگام با دنیا اولین تحقیقات دانشگاهی در حیطه رشته مهندسی ورزش در ایران از حوالی سال 1381 توسط گروهی از متخصصین علوم مهندسی واحد دانشگاهی علوم و تحقیقات دانشگاه آزاد اسلامی شروع شد. در شرایطی که تنها در تعداد انگشت شماری از کشورها و دانشگاه‌های جهان رشته مهندسی ورزش دایر شده بود ماحصل این تحقیقات محققین در سال 1386 منجر به تاسیس گروه و رشته مهندسی ورزش برای اولین بار در ایران و قاره آسیا در دانشکده فنی و مهندسی واحد دانشگاهی علوم و تحقیقات تهران شد که در سال 1387 بطور رسمی اقدام به جذب دانشجو نمود و در خدمت جامعه علمی، ورزشی و صنعتی کشور قرار گرفت. بنیان گذار و موسس رشته مهندسی ورزش در ایران دکتر رضا سارنگ (مدیر گروه وقت این رشته) می‌باشد . وی با توجه به احساس نیاز عملی و لمس مشکلاتی که طی سالها فعالیت‌های ورزشی در ارتباط با تجهیزات و لوازم با آن مواجه بود و از طرفی با توجه به تحصیل و تحقیق در رشته‌های مهندسی، راه حل مساله را در استفاده از محاسبات ریاضی و علوم مهندسی در ورزش دیده و از همان زمان جرقه‌های ایجاد یک رشته دانشگاهی که ورزش و مهندسی را به یکدیگر ارتباط دهد به ذهن او متبادر گردید. برنامه درسی دوره‌های کارشناسی و کارشناسی ارشد رشته مهندسی ورزش توسط وی تالیف و تدوین شده و در فراینده دشوار داوری و اصلاحات با نظارت دقیق دفتر برنامه‌ریزی آموزشی، در شورای عالی برنامه‌ریزی آموزشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری جمهوری اسلامی ایران به تصویب رسید.