شناسه جهانی تجهیزات موبایل

شناسه جهانی تجهیزات موبایل به اختصار آی‌ام‌ای‌آی یک شماره معمولا منحصر به فرد است که برای شناسایی 3GPP و iDEN تلفن همراه و نیز satellite phone (تلفن ماهواره‌ای) به کار می‌رود. این شماره عموما روی باتری گوشی تلفن همراه درج می‌شود و نیز می‌توان آن را با شماره‌گیری یا در قسمت تنظیمات دستگاه پیدا کرد.
آی‌ام‌ای‌آی در شبکه جی‌اس‌ام و به منظور شناسایی اصل بودن گوشی همراه به کار برده می‌شود؛ در نتیجه می‌توان با داشتن این شماره، چنان‌چه گوشی به سرقت رفت، آن را قفل نمود تا دیگر آن دستگاه روی هیچ شبکه قابل کار نباشد. برای این کار، دارنده تلفن همراه دزدیده شده می‌بایست با شرکت خدمات بی‌سیم خود تماس گرفته و تقاضا کند شماره آی‌ام‌ای‌آی دستگاهش در لیست سیاه قرار گیرد. با این کار، حتی اگر دزد، سیم‌کارت دستگاه را عوض کند نیز قادر نخواهد بود از دستگاه روی هیچ شبکه‌ای بهره گیرد.
این شماره تنها برای شناسایی دستگاه مورد بهره‌وری قرار می‌گیرد و متعلق به مشترک تلفن همراه نیست. برای شناسایی مشترک تلفن همراه از شناسه جهانی مشترکین تلفن همراه (IMSI) که روی سیم‌کارت حک می‌شود، استفاده می‌شود. با این حال لازم است ذکر شود که برخی ویژگی‌های امنیتی و دیگر کارکردهای دستگاه زمانی که اپراتور تلفن همراه شماره آی‌ام‌ای‌آی دستگاه مشترک را بداند، کارا می‌شوند.
قوانین
طبق گزارش‌ها در بیش‌تر کشورها پس از به کار گیری آی‌ام‌ای‌آی از میزان دزدی تلفن‌های همراه بسیار کاسته شده‌است. به‌طور مثال در بریتانیا، طبق قانون تلفن همراه، تغییر دادن آی‌ام‌ای‌آی دستگاه یا داشتن ابزاری که این کار را میسر کند، در برخی مواقع جرم محسوب می‌شود.
قفل کردن آی‌ام‌ای‌آی تنها مورد برای مقابله با دزدی گوشی‌ها نیست. به‌طور مثال در سنگاپور اپراتورها هیچ الزامی برای به‌کارگیری آی‌ام‌ای‌آی به جهت قفل کردن یک گوشی همراه ندارند. قانون‌گذاران این کشور، تردید خود را در رابطه با سودمند بودن این کار بیان کرده‌اند. راه حل پیشنهادی این بوده که به محض دزدیده شدن گوشی، سرویس شبکه‌ای آن قطع شود و یک سیم‌کارت دیگر برای مشتری صادر گردد.
وجود آی‌ام‌ای‌آی به خودی خود نشانگر قابل قبول بودن استفاده از دستگاه تلفن همراه در برخی قوانین نیست. با آمدن آر اند تی‌تی‌ای در اروپا، دیگر پس از تولید یک شماره آی‌ام‌ای‌آی، استفاده از دستگاه حاوی آن، الزاما قانونی نیست. از آن زمان تا کنون اداره تایید مخابرات بریتانیا British Approvals Board for Telecommunications (یا هر سازمان دیگری که از سوی مجمع جی‌اس‌ام مجوز داشته باشد) بدون نیاز به ارائه مدرک تایید یا هرگونه مجوزی، اقدام به تولید آی‌ام‌ای‌آی برای سازندگاه تجهیزات موبایل می‌کند.
دخالت قانونی
برای دخالت قانونی در ارتباط میان دو دستگاه یا به اصطلاح وایرتپینگ (wiretapping) نیز می‌توان از آی‌ام‌ای‌آی بهره برد. همچنین برای این کار می‌توان از آی‌ام‌اس‌آی و MSISDN نیز بهره برد.
لیست سیاه
چنانچه تلفن همراه دزدیده شد، دارنده آن می‌بایست با شرکت خدمات بی‌سیم خود تماس گرفته و تقاضا کند شماره آی‌ام‌ای‌آی دستگاهش در لیست سیاه قرار گیرد. با این کار، حتی اگر دزد، سیم‌کارت دستگاه را عوض کند نیز قادر نخواهد بود از دستگاه روی هیچ شبکه‌ای بهره گیرد. چنانچه این کار در قوانین کشوری که اپراتور اقدام به قفل کردن آی‌ام‌ای‌آی می‌کند، امری قانونی باشد، اپراتور می‌تواند آی‌ام‌ای‌آی را وارد لیست سیاه کند. چنانچه اپراتور دارای دستگاه ثبت‌کننده هویت یا EIR باشد، می‌تواند شناسه دستگاه را وارد لیست سیاه خود کرده و نیز آن را با دیگر دارندگان EIR همچون Central Equipment Identity Register یا CEIR در میان بگذارد تا دیگر اپراتورهایی که با CEIR همکاری دارند نیز آی‌ام‌ای‌آی مربوطه را وارد لیست سیاهشان کنند. در این صورت دزد تنها قادر است از قطعات دستگاه استفاده کند.
به آسانی نمی‌شود شناسه جهانی تجهیزات موبایل را تغییر داد. با این حال باید گفت که گاهی این کار ممکن است اگر ابزار مورد نیاز در اختیار فرد باشد. آی‌ام‌ای‌آی یک شناسه اصالت‌سنجی نشده است و از این نظر با آی‌ام‌اس‌آی یا شناسه جهانی مشترکین تلفن همراه که همواره توسط اپراتور محلی و دیگر شبکه‌ها در حال اصالت‌سنجی شدن است، تفاوت دارد. آی‌ام‌ای‌آی‌های دست‌کاری شده حتی ممکن است ارتباط تلفنی یک مشترک بی‌گناه را مورد دخالت قانونی و قطع قرار دهد.
استرالیا با قفل کردن آی‌ام‌ای‌آی در شبکه جی‌اس‌ام به سال ۲۰۰۳، نخستین کشوری بود که از این شیوه برای کاهش دزدی موبایل بهره برد. در این کشور اداره تبادل اطلاعات الکترونیک (EIE) برای مشترکین این امکان را فراهم آورده که بتوانند شناسه آی‌ام‌ای‌آی را روی وب‌سایت آن چک کنند.
در انگلیس یک سازمان که از سوی اپراتورها حمایت می‌شود به صورت داوطلبانه لیست سیاه اپراتورها را با CEIR هم‌سان‌سازی می‌کند. این باعث شده تا تلفن دزدیده شده ظرف ۴۸ غیرقابل بهره‌گیری شود.
همه نیروهای پلیس انگلیس از جمله Metropolitan Police Service آی‌ام‌ای‌آی دستگاه‌های مشارکت داشته در جرائم را با سازمان ملی ثبت تجهیزات موبایل (NMPR) چک می‌کنند. این سازمان پایگاه داده خود را از راه‌های گوناگون گسترش می‌دهد. یکی از این پایگاه‌های داده Immobilise, است که به مردم عادی نیز اجازه می‌دهد آی‌ام‌ای‌آی دستگاهشان را به طول رایگاه ثبت کنند. این سبب می‌شود که دستگاه‌های موبایلی که توسط پلیس یافت می‌شوند به راحتی به دست دارنده اصلیشان برسند.
در زلاند نو NZ Telecommunications Forum Inc سامانه‌ای برای یافتن دستگاه‌هایی که آی‌ام‌ای‌آی آن‌ها در لیست سیاه قرار دارد، تهیه دیده است. این سامانه تا روزی سه جست‌وجو را به صورت رایگان انجام می‌دهد. پایگاه داده این سامانه به صورت روزانه توسط سه غول شبکه‌های تلفن همراه این کشور به‌روز می‌شود.
در برخی کشورها قرار دادن آی‌ام‌ای‌آی در لیست سیاه امر راجی نیست. به‌طور مثال در ایالات متحده، اپراتورهای بزرگ به سال ۲۰۱۲ با انجام این کار موافقت کردند اما معلوم نیست آیا لیست‌هایشان با CEIR همسان‌سازی می‌شوند یا نه. نخستین اپراتورهایی که در ایالات متحده اقدام به قرار دادن آی‌ام‌ای‌آی در لیست سیاه کردند، AT-T و T-Mobile بودند. گوشی‌هایی که پیش از نوامبر آن سال گزارش دزدی شده بودند، در لیست سیاه قرار نگرفتند.
چنانچه قفل کردن شناسه جهانی تجهیزات موبایل به صورت محلی اعمال شود، این امکان برای دزدان هست که دستگاه را در بازارهای جهانی بفروشند.
محدودیت‌ها
گاهی این امکان هست که شماره شناسه جهانی تجهیزات موبایل را از لیست سیاه خارج کرد. فرد برای این کار لازم است گذرواژه‌ای را که هنگام لیست کردن شناسه مربوطه در لیست سیاه استفاده شده را داشته باشد.
سازه شماره‌ای آی‌ام‌ای‌آی
آی‌ام‌ای‌آی شامل ۱۵ رقم است که یکی از آن‌ها را به اصطلاح شماره چک می‌نامند و چنانچه شمار شماره‌ها ۱۶ باشد، نام آن آی‌ام‌ای‌آی‌اس‌وی می‌شود که در بردارنده اصل بودن، مدل و شماره سریال دستگاه است. سازه آی‌ام‌ای‌آی یا آی‌ام‌ای‌آی‌اس‌ای در مشخص شده‌است. مدل و اصل بودن، در ۸ شماره نخست مشخص می‌شود که آن بخش را Type Allocation Code یا (TAC) نیز می‌نامند. بخش دوم آی‌ام‌ای‌آی را شرکت سازنده با بهره‌گیری از الگوریتم لان می‌سازد. برای آی‌ام‌ای‌آی‌های ساخته شده پیش از ۲۰۰۳, برپایه نظر جی‌اس‌ام‌ای، می‌بایست شماره چک حتما ۰ می‌بود که پس از سال ۲۰۰۳ دیگر چنین نیست.
، نحوه آی‌ام‌ای‌آی به این صورت است آآ-ب‌ب‌ب‌ب‌ب‌ب‌-پ‌پ‌پ‌پ‌پ‌پ-ت که البته همیشه آن را به این صورت نمایش نمی‌دهند. در آی‌ام‌ای‌آی‌اس‌وی، شماره چک حذف شده و به جای آن دو شماره برای نمایش شماره سریال دستگاه قرار دارد که نحوه آن به این صورت است آآ-ب‌ب‌ب‌ب‌ب‌ب-پ‌پ‌پ‌پ‌پ‌پ-ث‌ث
آآ
ب‌ب
ب‌ب
ب‌ب
پ‌پ
پ‌پ
پ‌پ
ت یا ث‌ث
آی‌ام‌ای‌آی قدیمی
TAC
FAC
شماره سریال
(دلبخواهی) الگوریتم لان
آی‌ام‌ای‌آی جدید
TAC
آی‌ام‌ای‌آی‌اس‌وی قدیمی
TAC
FAC
شماره نگارش نرم‌افزار (SVN).
آی‌ام‌ای‌آی‌اس‌وی جدید
TAC
پیش از ۲۰۰۲، بخش TAC شامل ۶ شماره می‌شد که به دنبال ۲ شماره Final Assembly Code یا (FAC), که شرکت سازنده آن را برای نمایش محل ساخت دستگاه استفاده می‌کرد.
از یکم ژانویه ۲۰۰۳ تا یکم آوریل ۲۰۰۴، FAC برای همه گوشی‌ها شماره ۰۰ بود.
پس از یکم آوریل ۲۰۰۴، شماره Final Assembly Code حذف شده و به جای آن Type Allocation Code که ۸ شماره داشت، جایگزین شد.
در هر حالت ۲ شماره نخست بخش TAC در واقع Reporting Body Identifier هستند که نشانگر تایید شده بودن شرکت سازنده توسط جی‌اس‌ام‌ای است. شماره‌های RBI توسط Global Decimal Administrator ساخته می‌شوند.
شبکه تلفن ماهواره‌ای
شبکه جهانی پهن‌باند یا Broadband Global Area Network (BGAN)، ایریدیوم کامیونیکیشنز و الثریا در شبکه تلفن ماهواره‌ای از آی‌ام‌ای‌آی و سیم‌کارت درست مثل تلفن‌های همراه جی‌اس‌ام برای شناسایی فرستنده و گیرنده‌هایشان بهره می‌برند. ایریدیوم ۹۶۰۱ تنها از آی‌ام‌ای‌آی و نه سیم‌کارت برای شناسایی تجهیزاتش بهره می‌برد و و این باعث می‌شود دستگاه‌هایش روی جی‌اس‌ام کار نکنند.
الگوریتم لان
تلفن همراه