کادانس

یک کادانس کامل در دو ماژور(V–I)
بشنوید
کادانس کامل درست،
بشنوید
کادانس یا فرود () در تئوری موسیقی غربی، یک نوع پیکربندی ملودیک یا هارمونیک است که احساس توقف، پایان و فرود در یک قطعه موسیقی را ایجاد می‌کند.
تعریف
یک کادانس هارمونیک در یک قطعه موسیقی حداقل دارای دو آکورد است که نتیجه بخش «فرود» یک قطعه موسیقی است. در یک کادانس ریتمیک نیز یک الگوی ریتمیک مشخص می‌تواند پایان بخش باشد.
یک کادانس بستگی به حس و نوع آن می‌تواند قوی یا ضعیف باشد. کادانس، بستگی به ملودی و نوع وصل آکوردها طبقه‌بندی می‌شود و «ریتم هارمونیک» نقش مهمی در وقوع این احساس ایفا می‌کند.
تاریخچه
در کنسرتوهای اولیه، کادانس به عنوان قطعه‌ای مستقل و بیشتر قبل از پایان موومان اول، توسط تکنواز بدون همراهی ارکستر به صورت بداهه نوازی اجرا می‌شد. در این نوع از کادانس‌ها، نوازنده با الهام از ملودی‌ها و تکنیک‌های همان موومان و توانایی‌های خود، به صورت آزاد قطعه را اجرا می‌کرد. در ادامه و به تدریج این نوع کادانس‌ها برای همه موومان‌ها اجرا می‌شد و آهنگسازان تصمیم گرفتند که خود برای این قسمت‌ها کادانس نوشته و دارای میزان بندی مشخص باشد.
در «دوران قواعد مشترک» طبق اصول هارمونی، کادانس‌ها به چهار نوع تقسیم می‌شدند و مشخص بود که قطعه موسیقی دارای ایست موقت، حرکتی فریب دهنده یا به دنبال پایان قطعه است. در این روش از سیستم «عددنویسی رومی» استفاده می‌شود و عبارتند از: کادانس کامل، کادانس پلاگال یا مذهبی، کادانس فریب دهنده و کادانس نیمه تمام
انواع کادانس
کادانس کامل درست (ii–V–I)
کادانس کامل درست
کادانس پلاگال (IV–I)
کادانس پلاگال
کادانس فریب دهنده (شکسته V–VI)
کادانس فریب دهنده
کادانس ناقص (I–V)
کادانس نیمه تمام
کادانس کامل
یک کادانس مهم، معتبر و استاندارد است که از وصل درجه پنج ( V ) آکورد به درجه یک ( I ) حاصل می‌شود. در این نوع کادانس ممکن است یک فاصله «هفتم» نسبت به «پایه» ( V7 ) به آکورد اضافه شود. در کادانس کامل، معمولا قبل از آکورد درجه پنج، از درجه دوم ( II ) یا چهارم ( IV ) برای بیان بهتر استفاده می‌شود. در کادانس کامل درجات پنج و یک به حالت پایگی قرار گرفته و «معکوس» نمی‌شوند و چنانچه پایه آکورد آخر، هم در بخش باس باشد و هم در سوپرانو تکرار شود، به عنوان قوی‌ترین کادانس یا «کادانس کامل درست» شناخته می‌شود.
کادانس مذکر
در صورتی که آکورد آخر با تاکید روی «ضرب» قوی میزان به پایان برسد، کادانس مذکر نامیده می‌شود.
کادانس مونث
دراین کادانس آکورد آخر روی ضرب ضعیف میزان (ضرب دوم) یا روی ضرب نیمه ضعیف میزان (ضرب سوم) قرار می‌گیرد.
کادانس پلاگال
یک کادانس مذهبی به معنی آمین، از وصل آکورد درجه چهار ( IV ) به درجه یک ( I ) به دست می‌آید. این کادانس نوعی توقف موقت است و پایان قطعی ایجاد نمی‌کند و ایست کوتاهی است برای تکرار یا جمله بعدی موسیقی که در آوازهای کلیسایی رواج داشته و روی کلمه آمین قرار می‌گیرد. کادانس پلاگال اگر پس از «کادانس کامل» بیاید تاثیری پر حاشیه و حجیم‌تر دارد.
کادانس فریب دهنده
در این نوع از کادانس، روند کادانس کامل انجام می‌شود ولی در آخرین آکورد، به جای آکورد درجه یک ( I ) گام، یک آکورد «درجه فرعی» یا آکورد «غریبه» یا حتی یک آکورد «دومینانت فرعی» قرار می‌گیرد و بهتر است که آکورد آخر، به صورت «معکوس» باشد. هدف از کاربرد این کادانس، تدارک برای پایان بردن گسترده‌تر یک قطعه موسیقی است. یکی از متداول‌ترین وصل‌ها در کادانس فریب دهنده وصل آکورد درجه پنج ( V ) به شش ( VI ) است که به « کادانس شکسته » معروف است و احساس ایست موقت دارد و نوعی شوک در موسیقی ایجاد می‌کند و اگر پس از آن با کادانس کامل، قطعه به پایان برسد، تاثیر خوشایندی در شنونده دارد.
کادانس نیمه تمام
کادانس نیمه تمام، کادانس ناقص یا نیم کادانس، شیوه‌ای است از وصل درجه یک ( I ) گام، به درجه پنج ( V ) که حالت انتظار در شنونده ایجاد کرده و جمله موسیقی به پایان نمی‌رسد. کادانس نیمه تمام ممکن است در پایان یک قطعه به کار گرفته شود و گوش را منتظر برای شنیدن قطعه بعدی قرار دهد. این روش در فرم‌های کنسرتو نیز کاربرد دارد و برای شروع نوازنده سولیست است. کادانس نیمه تمام روی درجه پنج گام، می‌ایستد.
کادانس سوم پیکاردی
سوم پیکاردی، کادانس و آکوردی است که در «گام مینور» شکل می‌گیرد و آکورد آخر، با «گام موازی» آن به پایان می‌رسد. مثلا اگر قطعه در «لا مینور» باشد، آکورد پایانی در «لا ماژور» است. سوم پیکاردی در گام‌های مدال و کلیسایی رواج داشته‌است. در مورد نام سوم پیکاردی، برخی آن را بر گرفته از نام شهر «پیکاردی» در فرانسه به خاطر وجود کلیساهای متعدد آن می‌دانند. کادانس سوم پیکاردی در دوره باروک رواج داشته و در آثار یوهان سباستیان باخ به وفور یافت می‌شود و در دوره کلاسیک توسط آهنگسازانی مانند یوزف هایدن و ولفگانگ آمادئوس موتسارت مورد استفاده قرار گرفت. در دوره رومانتیک نیز در آثار فردریک شوپن به ویژه اکثر نوکتورن‌هایی که در گام مینور ساخته‌است، در گام ماژور به پایان می‌رسد.
موسیقی ایرانی
فرود شور، بال کبوتر (IV–I)
فرود شور
فرود نوا، بال کبوتر (IV–I)
فرود نوا
«فرود مخصوص» در چهارگاه دو (VI–I)
فرود مخصوص چهارگاه
نمونه از فرود آواز ماهور (VII–I)
فرود آواز ماهور
شور
در کادانس ملودیک، گام شور پایین رونده است و از «درجه دوم» به «تونیک» فرود می‌آید زیرا در حرکت بالا رونده «نت محسوس» ندارد. یکی دیگر از فرودهای شور درجه چهار ( IV ) به یک ( I ) است که به « بال کبوتر » معروف است. در موسیقی غربی درجه پنج (نمایان) مهمترین درجه بعد از «تونیک» است اما در گام شور «نمایان حقیقی» درجه چهارم (زیرنمایان) است.
نوا
گام نوا پایین رونده است و «محسوس» ندارد. «نمایان حقیقی» آن درجه چهارم (زیر نمایان) است. فرودها در گام نوا روی درجه ششم به صورت موقت است و فرود نهایی روی درجه چهار ( IV ) به یک ( I ) است که مانند «شور»، «بال کبوتر» نامیده می‌شود.
چهارگاه
گام چهارگاه دارای دو نت «محسوس» است و گامی بالا رونده و پایین رونده محسوب می‌شود و از هر دو طرف می‌تواند به «تونیک» فرود آید. این گام مانند شور پایین رونده و مثل اصفهان بالا رونده است. در «فرود مخصوص چهارگاه» درجه ششم ( VI ) یا (رو نمایان) «حالت نمایان» دارد و به تونیک ( I ) حل می‌شود.
همایون
دستگاه همایون گامی پایین رونده است و در حالت بالا رونده برای فرود، «نت محسوس» ندارد. در این دستگاه درجه دوم ( II ) به عنوان «نت شاهد» و درجه هفتم ( VII ) به عنوان «نت ایست»، توقف موقت دارند. در همایون درجه چهارم ( IV ) اهمیتی بیشتر از درجه پنجم ( V ) برای فرود دارد و «نمایان حقیقی» محسوب می‌شود.
ماهور
فرود در دستگاه ماهور با اندکی تفاوت مانند «گام ماژور»، بالا رونده است. در ماهور «نت شاهد» و «پایه» یکی است و تفاوت آن با گام ماژور در این است که در ماهور، «ایست موقت» روی درجه دوم (روپایه) گام است و حالت « دومین شاهد » را دارد، ولی در گام ماژور درجه دوم ( II ) یک درجه فرعی است و دارای اهمیت کمی است.
راست پنچگاه
راست پنجگاه تفاوتی با ماهور ندارد و اختلاف جزیی در حالت، مدگردیها و مایه آنان است. در تقسیم‌بندی وزیری راست پنجگاه از متعلقات ماهور نام برده شده‌است.
سه‌گاه
درجات مهم دستگاه سه‌گاه عبارتند از درجه یک ( I )، درجه سوم ( III ) یا (نت شاهد) و درجه پنجم ( V ). فرود در سه‌گاه برخلاف معمول که باید روی تونیک باشد، روی درجه سوم گام فرود کامل می‌کند و «نیم فرود» یا «کادانس ناقص» آن روی درجه پنج است. در دانش هارمونی، نت شاهد سه‌گاه، «سوم آکورد» گام است و در صورت لزوم می‌توان از «پایه آکورد» در کنار نت شاهد، هنگام فرود استفاده کرد.
بشنوید
کودا
یادداشت