زایمان طبیعی بدون درد

زایمان طبیعی بدون درد
درد زایمان طبیعی دردی جسمانی است که فرایند فیزیولوژیک به حساب می‌آید که اغلب خانم‌ها برای رهایی از این درد، عمل جراحی سزارین را جایگزین زایمان طبیعی می‌کنند. در دهه‌های اخیر زایمان به روش عمل جراحی سزارین رو به افزایش است با وجود اینکه عمل جراحی سزارین عوارض زیادی دارد. در حالی که فقط در مواردی که سلامت مادر یا جنین یا هر دو در معرض خطر است، از عمل جراحی سزارین استفاده می‌شود. اما انتخاب سومی نیز وجود دارد: زایمان طبیعی بدون درد.
در اغلب کشورهای پیشرفته بیش از سه دهه است که به دلیل خطر بی‌هوشی، جراحی و عوارض عمل جراحی سزارین، روش زایمان طبیعی بدون درد متداول شده‌است. در واقع پزشکان معتقدند با فن‌های جدید و بدون عوارضی که برای انجام زایمان طبیعی بدون درد در اختیار است، دیگر هیچ خانم بارداری نباید هنگام زایمان طبیعی درد شدید آن را متحمل شود. این روش همچنین از افزایش تعداد عمل‌های جراحی سزارین که به دلیل ترس از درد زایمان طبیعی انجام می‌شوند به تعداد چشمگیری کاهش داده‌است.
به‌طور کلی عمل جراحی سزارین که در واقع درمانی برای زایمان‌های مشکل و خطرآفرین محسوب می‌شود، امروزه به علل مختلف رواج زیادی یافته‌است. دوره درد و ناتوانی طولانی مدت مادران، عوارض داروهای بیهوشی در نوزادان این مادران و نیز امکان پارگی رحم در زایمان‌های بعدی از معایب عمل جراحی سزارین به‌شمار می‌آیند. از سوی دیگر پزشکان معتقدند عمل جراحی سزارین تنها در موارد عدم امکان انجام زایمان طبیعی یا مواردی که سلامت و زندگی مادر، جنین یا هر دوی آن‌ها در خطر است به‌عنوان روش زایمان نجات بخش مورد استفاده است.
عوارض عمل جراحی سزارین
افزایش احتمال عفونت رحم
افزایش میزان خونریزی
خطرات ناشی از بیهوشی
احتمال عفونت محل بخیه‌ها
احتمال ایجاد یبوست به دلیل استفاده از داروهای بیهوشی
طولانی‌تر بودن مدت استراحت و بستری شدن در بیمارستان
دردهای لگنی و چسبندگی بیشتر
بروز لخته‌های خون در پاها یا لگن بعد از جراحی
احساس خستگی و خواب آلودگی بیشتر مادر به علت مصرف داروهای بیهوشی
عوارض و مضرات احتمالی داروهای بیهوشی روی جنین
افزایش احتمال ایجاد مشکلات تنفسی در نوزاد
روش‌های زایمان طبیعی بدون درد
زایمان طبیعی بدون درد انجام زایمان کاملا طبیعی ولی با کمترین درد است. در این نوع زایمان پزشک و ماما با استفاده از روش‌های مختلف سعی می‌کنند درد زایمان طبیعی را برای مادر تا حد قابل تحملی کاهش دهند
ولی بر انقباض‌های رحم و سطح هوشیاری و ارتباط کلامی مادر تاثیر منفی نداشته باشد به‌گونه‌ای که او بتواند به‌راحتی و با کمترین درد و رنج نوزاد خود را به دنیا آورد. زایمان طبیعی بدون درد شامل تجویز وریدی، رژیونال (بی‌حسی موضعی) و استنشاقی گاز انتونوکس است.
روش بی‌دردی وریدی (داروهای مخدری یا کتامین)، امکان اندکی وجود دارد که دارو به بدن جنین نیز وارد شده و احتمال تاثیر بر تنفس نوزاد وجود دارد که لازم است بخش مراقبت‌های ویژه نوزادان در بیمارستان موجود باشد.
زایمان طبیعی بدون درد با اپیدورال
روش بی‌دردی رژیونال (اسپاینال، اپیدورال) بی‌حسی در ناحیه اعصاب نخاعی کمری داده می‌شود می‌تواند برای هر مدت زمان لازم گسترش یافته و حتی اگر زایمان طبیعی با مشکل روبرو شد با همین بی‌حسی و بی‌دردی بدون کار اضافه عمل سزارین به راحتی انجام خواهد شد.
روش استفاده از گاز تسکین درد انتونوکس که مخلوط پنجاه درصد گاز اکسیژن و نیتروس اکساید بوده و از طریق ماسک به مادر تجویز می‌شود. هنگامی که او طی مراحل زایمانی انقباض رحم را به‌صورت درد حس می‌کند، ماسک مخصوصی را روی صورت خود گذاشته و نفس عمیق می‌کشد. گاز وارد ریه‌ها و سپس مغز شده و در آنجا با تاثیر بر مراکز درد باعث کاهش احساس درد می‌شود. بدین ترتیب نه تنها درد زایمان از ببین می‌رود، بلکه مادر در یک حالت رویاگونه زایمان طبیعی می‌نماید.
گاز تسکین درد انتونوکس
یکی از رایج‌ترین و در عین حال در دسترس‌ترین روش‌ها در زایمان بدون درد در ایران استفاده از گاز تسکین درد انتونوکس است. دکتر جهانشاه صالح متخصص زنان و زایمان در بیمارستان مادر تهران جهت زایمان طبیعی بدون درد (سال ۱۳۳۹) از گاز انتونوکس استفاده می‌کرد. امروزه این گاز در کشورهای آمریکا، کانادا، انگلیس، آفریقای جنوبی، استرالیا و ایران تولید می‌شود.
گاز تسکین درد انتونوکس
انتونوکس گازی بی‌رنگ و بی‌بو و شامل ۵۰ درصد گاز اکسیژن و ۵۰ درصد گاز است. خاصیت ضد درد آن مربوط به جزء نیتروس اکساید آن است و غلظت بالای اکسیژن در آن باعث بهبود اکسیژن‌گیری بافتی می‌شود. ۱۵ ثانیه پس از استنشاق، گاز نیتروس اکساید وارد مغز و نخاع می‌شود و ۳۰ ثانیه بعد از استنشاق از طریق تضعیف مراکز مغزی و افزایش آندروفینها باعث بی‌دردی، آرامش، عدم توجه به محیط اطراف و تا حدی سرخوشی در فرد می‌شود و تا ۴۵ ثانیه پس از استنشاق اثر آن به حداکثر می‌رسد و پس از قطع گاز سریع اثراتش حذف می‌شود. این گاز در سیلندری در اتاق زایمان قرار می‌گیرد و به وسیله لوله‌ای به ماسک جلوی دهان و بینی متصل می‌شود. این روش بیشتر در پایان مرحله اول زایمان یعنی وقتی که انقباضات شدید و سریع شده‌اند، به کار می‌رود. در مرحله دوم زایمان (یعنی وقتی که با زور زدن نوزاد به بیرون رانده می‌شود) مادر باید در ابتدای هر انقباض کمی گاز انتونوکس دریافت کرده و سپس بر خروج نوزاد خود تمرکز کند.
انتونوکس توسط ماسکی با یک دریچه دوراهی که بتوان دم و بازدم را از طریق آن انجام داد، استفاده می‌شود. به محض شروع احساس درد و انقباض باید ماسک جلوی دهان بیمار گذاشته شده و از طریق آن یک تنفس عمیق انجام گیرد. بعد از چند ثانیه گاز در خون به بالاترین میزان خود می‌رسد و این درد را تسکین می‌دهد. وقتی که گاز شروع به ایجاد احساس سبکی سر می‌کند، عضلات شل شده و دست‌های مادر خود به خود از روی ماسک صورت پایین می‌افتد و دیگر گاز استنشاق نخواهد شد. در پایان انقباض دیگر اثر گاز از بین رفته و مادر به حال عادی برمی‌گردد.
مزایای زایمان طبیعی بدون درد با گاز تسکین درد انتونوکس
انتونوکس به‌طور متوسط درد ناشی از انقباضات رحم طی زایمان را به میزان ۵۰٪ کاهش می‌دهد.
اثرات آن خیلی سریع و پس از چند ثانیه شروع می‌شود.
با قطع تجویز آثار آن به سرعت ناپدید می‌گردد.
اثر سوئی روی سلامتی نوزادان حاصل از زایمان بی‌درد ندارد.
عوارض جدی بر روی مادر در طی زایمان نداشته و آنچه پس از استنشاق آن بروز می‌نماید بیشتر اثرات ناخواسته و گذرا محسوب می‌گردد (مثل گیجی، خواب آلودگی، خشکی دهان، احساس کرختی در دست‌ها و …) که به نسبت اثر تسکین دردی آن قابل تحمل و قابل قبول است.
عارضه تنفسی ندارد.
واکنش آلرژیک ندارد و با سایر داروها تداخل ندارد.
کاربرد انتونوکس آسان و حتی قابل استفاده توسط خود بیمار است.
انتونوکس به‌راحتی در بازار ایران قابل دستیابی است.
در زایمان در آب نیز می‌توانید از گاز انتونوکس استفاده کنید.
نکاتی در استفاده از گاز انتونوکس
قبل از شروع درد (انقباض رحم) یا بلافاصله هنگام شروع درد باید استنشاق گاز را آغاز نمود و تا چندین ثانیه پس از اتمام انقباض رحم ادامه داد.
تنفس‌ها باید عمیق و آهسته باشد.
به منظور جلوگیری از کاهش سطح هوشیاری این گاز باید به صورت خود اداره استنشاق شود بدین معنی که ماسک باید در دست خود مادر قرار گیرد و او با توجه به شدت درد از این گاز استنشاق کند و در فواصلی که درد وجود ندارد از هوای محیط تنفس کند.