رودخانه‌های خوزستان

رودخانه‌های خوزستان
رودخانه‌های بزرگ خوزستان
منطقه خوزستان کلیه هستی و عظمت خود را به رودخانه‌های متعدد که در این سرزمین جاری است مدیون می‌باشد. سرزمین خوزستان نه فقط دارای اراضی حاصلخیز و زرخیز رسوبی است، بلکه آبیاری این منطقه به بهترین طرق، فراهم گردیده است، بطوری که این منطقه از ادوار خیلی قدیم به مناسبت وضعیت این رودخانه‌ها و مجاری متعدد مقام مهم و بزرگی را در تاریخ دارا بوده است. رودخانه‌هایی که در جلگه خوزستان جریان دارد از آبهای کوهستان‌های بختیاری و لرستان و اصفهان سرچشمه گرفته و از شمال و مشرق به طرف جنوب غربی سرازیر شده و جلگه خوزستان را از آبرفتهای خود، ساخته و پرداخته کرده‌اند. رودهای مهمی که در این استان جریان دارند، عبارتند از :
کارون
کارون بطول ۸۵۰ کیلومتر و عرض متفاوت، از دره‌های تنگ عمیق، از سرچشمه تا بستر، پهن و گسترده خود؛ از بزرگترین و طویلترین رودهای ایران است. سرچشمه آن از ارتفاعات زردکوه بختیاری در جبال زاگروس (مغرب اصفهان) می‌باشد.
کارون در طول مسیر خود بسوی غرب از تنگه‌ها و دره‌های عمیق و بستر پر پیچ و خم کوهستانی می‌گذرد و در راه، شعبات چندی منجمله «رود خرسان» به آن وارد می‌شود و در ۳۰ کیلومتری شمال شوشتر این رود قوسی زده بسوی جنوب تغییر جهت می‌دهد، در شمال شوشتر دو شعبه شده یکی بنام «گرگره دیگری بنام شطیط»، اولی در شرق و دومی در غرب شوشتر بسوی جنوب جریان می‌یابد، ولی این دو شعبه در جنوب شوشتر در محلی بنام «بندقیر» مجددا به هم ملحق می‌شوند. رودخانه کارون از بندقیر جریان خود را بسوی جنوب ادامه داده به جلگه خوزستان می‌رسد، بعد از آن از وسط جلگه و از نقاط پرجمعیت چون اهواز گذشته، در حوالی خرمشهر به دو شاخه تقسیم می‌شود، یک شاخه بنام «بهمنشیر»، مستقیما به خلیج فارس وارد می‌شود، دیگری به همان نام کارون به اروندرود می‌ریزد و از طریق اروندرود به خلیج فارس ملحق می‌گردد.
ب) رود گاماساب (سیمره، کرخه):
رود گاماساب از حوالی کوه الوند در همدان سرچشمه می‌گیرد، پس از دریافت شعبانی از ملایر، تویسرکان و نهاوند از یک بستر باریک کوهستانی میگذرد و در قریه بیستون از پای بیستون عبور کرده به باختران کرمانشاه می‌رسد. در باختران، رود قره سو به آن ملحق می‌شود، پس از مشروب ساختن باختران و دریافت شعباتی چند مانند: رود «ماهیدشت» و هلیلان و کرند، وارد لرستان می‌شود، در لرستان در یک بستر سنگی و عمیق در پای «کبیرکوه» به جریان خود ادامه می‌دهد، پس از دریافت شعباتی چون، کشکان، زال، غزال رود، از بخش‌های چغلوندی، هرو، خرم آباد و غیره از نواحی گرمسیری لرستان، در مسیر خود به دره عمیق و بستر تنگ وارد می‌شود، در پل تنگ، آبشاری به ارتفاع ۴۳ متر و عرض 3 متر تشکیل می‌دهد. این رود در ادامه جریان خود و عبور از ایلام، ضمن دریافت شعبات چندی بسوی جلگه خوزستان پیش می‌رود، در قمست غربی خوزستان، قسمتی از آب آن به مصرف آبیاری می‌رسد و قسمتی دیگر بطرف دجله جریان می‌یابد، ولی قبل از آنکه به دجله برسد در باتلاقهای شرقی دجله محو می‌شود. گاما ساب در داخل خاک از سرچشمه تا لرستان بنام «سیمره» و از لرستان تا خوزستان به «کرخه» مشهور است. این رودخانه پس از عبور از پای پل کرخه و شوش، پیچ و خم‌های زیادی را طی کرده به جلگه‌های میان آب حمیدیه، و دشت آزادگان سرازیر می‌شود.
ج) رود جراحی
رود جراحی که خود از الحاق دو رود زال و مارون در کلات شیخ تشکیل می‌شود، از کوه‌های شرقی خوزستان سرچشمه می‌گیرد. این رود خود به دو شاخه تقسیم می‌شود، یک شاخه آن بنام رود شادگان، به کارون ملحق می‌گردد و شاخه دیگر که همان جراحی است در خلیج خور موسی به خلیج فارس می‌ریزد.
د) رود دز
سرچشمه رود دز از کوههای لرستان و استان مرکزی است و شامل آبهای معدنی بسیار و از کنار شهرستان دزفول عبور نموده و در نزدیکی‌های شوشتر به شاخه شطیط وارد شده و از طریق شاخه شطیط در حوالی بندقیر به کارون ملحق می‌گردد. سد دز بر روی این رودخانه قرار دارد.
از دیگر رودخانه‌هایی که در جلگه خوزستان جریان دارند، می‌توان: رود هندیجان، رودخانه دورچ، رودخانه شاهپور، بالا رود، رود بهمنشیر، و اروندرود را نام برد.