نشانگر مولکولی

نشانگر مولکولی یا مارکر مولکولی یک نمونه مولکول است که از یک جاندار گرفته‌شده‌است. نشانگر مولکولی می‌تواند برای شناسایی ویژگی‌هایی در جاندار نمونه‌گرفته‌شده استفاده‌شود مانند دی‌ان‌ای که یک نشانگر مولکولی شامل اطلاعاتی درباره‌ی تبارشناسی، اختلالات‌ژنتیکی و تاریخ فرگشت‌هستی می‌باشد. بخش خاصی از دی‌ان‌ای (نشانگر ژنتیکی) برای شناسایی چیرگی ژنتیکی (غالبیت) در الل‌های بیماری‌هایی مانند فیبروزیز سیستیک‌، طبقه‌بندی گونه‌ها (فیلوژنتیک)، شناسایی ژنتیکی افراد و جرم‌شناسی استفاده‌می‌شود.
نشانگرهای ژنتیکی
نوشتار اصلی: نشانگر ژنتیکیواکنش‌زنجیره‌ای‌پلیمراز (PCR)در ژنتیک، یک نشانگر مولکولی به معنای نشانگر ژنتیکی شناخته‌می‌شود که تکه‌ای از دی‌ان‌ای است که با بخش معینی در ماده‌ی ژنتیکی مرتبط می‌باشد. نشانگرهای مولکولی در زیست‌شناسی مولکولی و زیست‌فناوری برای شناسایی یک توالی مشخص از دی‌ان‌ای در خزانه‌ای از دی‌ان‌ای‌های نامشخص استفاده‌می‌شوند.
انواع نشانگرهای ژنتیکی
انواع بسیاری از نشانگرهای ژنتیکی وجود دارد که هرکدام سودمندی‌ها و محدودیت‌های ویژه‌ی خود را دارند. درون نشانگرهای ژنتیکی خود سه‌گروه از نشانگرها وجود دارند: "نشانگرهای نسل‌اول"، "نشانگرهای نسل‌دوم" و "نشانگرهای نسل‌جدید". نشانگرهای موجود در سه‌گروه فوق نیز می‌توانند خود به دو گونه‌ی غالب‌کامل و غالب‌هم‌بارز تفکیک شوند. شناسایی غالبیت‌کامل یا غالبیت‌هم‌بارز با یک نشانگر می‌تواند به شناسایی خالص‌بودن یا ناخالص‌بودن آن جاندار از آن ژن کمک‌کند. نشانگرهای غالب‌هم‌بارز به‌دلیل اینکه بیش از یک الل را شناسایی می‌کنند و بدین ترتیب پژوهشگران می‌توانند یک الل خاص را در فنون ترسیم نقشه ژنتیکی دنبال‌کنند.
سرواژه
نام نشانگرها
RFLP
چندشکلی طولی قطعات برش‌یافته
RAPD
چندشکلی قطعات دی‌ان‌ای تکثیریافته تصادفی
AFLP
چندشکلی طولی قطعات تکثیریافته
SSR
توالی‌های تکراری ساده یا ریزماهواره‌ها
OP
چندشکلی الیگونوکلئوتید
VNTR
توالی پشت‌سرهم تکراری تغییرپذیر
SNP
چندشکلی تک نوکلئوتیدی
ISTR
توالی تکراری معکوس برچسب‌گذاری شده
ASAP
الل خاص همراه آغازگر
IRAP
چندشکلی تقویت‌شده بین رتروترانسپوزونی
کشیدن نقشه‌ی نشانگرهای ژنتیکی
نقشه ژنتیکی در شناسایی مکان نشانگر خاصی در ماده‌ی ژنتیکی کمک بسیاری می‌کند. دو گونه نقشه برای تحلیل ژنتیکی تهیه می‌شود: نخست نقشه‌ی فیزیکی که نشان می‌دهد کدام کروموزوم مورد بررسی است و مکان، کجای همان کرومزوم است. دوم نقشه‌ی پیوستگی (لینکاژ) که نشان می‌دهد چطور ژن‌های مشخصی به ژن‌های دیگر متصل‌اند. در نقشه‌ی پیوستگی ممکن‌است فاصله از بقیه‌ی ژن‌ها بر مبنای سانتی‌مورگان (cM) بیان‌شود.
نشانگرهای بیوشیمیایی
به طور کلی، نشانگرهای بیوشیمیایی همان نشانگرهای‌پروتئینی هستند. این نشانگرها بر مبنای تغییر در نوع و توالی آمینواسیدها استوار هستند. مهم‌ترین نشانگر پروتئینی آلوآنزیم است. آلوآنزیم‌ها شکل‌های گوناگونی از یک آنزیم هستند که توسط الل‌های مختلفی در جایگاه‌های ژنی (لوکوس) یکسانی بیان می‌شوند و این آلوآنزیم‌ها از گونه‌ای تا گونه‌ی دیگر متفاوت‌اند. بنابراین برای شناسایی اختلافات، آلوآنزیم‌ها استفاده می‌شوند.
مزایا:
هم‌بارزی
هزینه‌ی کم
معایب:
نیاز به اطلاعات و مطالعه قبلی
توانایی چندشکلی اندک
کاربرد:
نقشه پیوستگی
مطالعات جمعیتی
کاربرد
کاربرد در علوم گیاهی
حفظ ذخایر ژنتیک گیاهی
تحلیل و تطبیق ژنوتیپ و فنوتیپ گیاه به منظور انتخاب گیاه در اصلاح‌نژاد
برآورد و تخمین کیفی زاده‌ها در فرایند اصلاحی
شناسایی ژن‌های انتقال یافته به گیاه در تراریزش
تعیین نقش هر ژن در صفات
شناسایی گونه‌ها از یکدیگر و طبقه‌بندی آن‌ها
مطالعه‌ی روند فرگشتی هر گیاه
کاربرد در علوم جانوری
شناسایی گونه‌ها و طبقه‌بندی
شناسایی تنوع ژنتیکی و ساختار جمعیتی در جمعیت‌های طبیعی
شناسایی ژن‌های مفید جهت تراریزش
حفظ ذخایر ژنتیکی
اصلاح‌نژاد
کاربرد در علوم پزشکی
شناسایی بیماری‌های ویروسی نظیر ایدز
شناسایی ژن‌های بیماری‌زا
جلوگیری از ازدواج‌هایی که منجر به تولد زاده‌های بیمار می‌شوند
امکان شناسایی ژن‌های مفید و تراریزش آن‌ها به انسان‌های ناسالم نظیر بیماری کم‌خونی(ژن‌درمانی)
جرم‌شناسی، مسائل حقوقی و قضایی