باشگاه فوتبال تاج تهران در فصل ۴۹–۱۳۴۸

فصل ۴۹–۱۳۴۸ بیست و پنجمین سال فعالیت باشگاه تاج تهران و نخستین فصل رهبری زدراکو رایکوف در این باشگاه بود. رایکوف در اواخر پاییز ۱۳۴۸ به عنوان سرمربی تیم فوتبال تاج تهران معرفی شد و در فصل نخست حضور خود در این باشگاه با کسب دوگانه قهرمانی در رقابت‌های آسیایی و کشوری کارنامه درخشانی را بر جای گذاشت.
در این فصل سومین دوره رقابت‌های قهرمانی باشگاه‌های آسیا در بهار سال ۱۳۴۹ به میزبانی باشگاه تاج در تهران برگزار شد و نماینده ایران توانست با پیروزی بر هاپوئل تل‌آویو برای نخستین بار به مقام قهرمانای آسیا دست یابد.
همچنین نخستین دوره جام منطقه‌ای به عنوان اولین لیگ سراسری باشگاه‌های فوتبال ایران در این فصل برگزار گردید و تاج تهران عنوان قهرمانی این مسابقات را در زمستان سال ۱۳۴۹ از آن خود کرد.
مرور فصل
رایکوف
دوران طولانی مربی‌گری علی دانایی‌فرد در تیم اصلی باشگاه تاج در اواخر سال ۱۳۴۸ به پایان رسید و او جای خود را به زدراکو رایکوف داد. رایکوف پیش از آن به مدت دو سال سرمربی تیم‌های ملی فوتبال جوانان و بزرگ‌سالان ایران بود و به این دلیل شناخت خوبی از بازیکنان تاج داشت. بنا به اعلام نشریه تاج ورزشی ارگان رسمی باشگاه تاج او با حقوق ماهیانه معادل ۶،۵۰۰ تومان در ماه که در آن هنگام مبلغ سنگینی به‌شمار می‌آمد به باشگاه تاج پیوست. شکل و نحوه تمرینات رایکوف با آنچه پیش از آن در فوتبال ایران اجرا می‌شد، تفاوت داشت. توجه ویژه به تمرینات فیزیکی و بدن‌سازی، اجرای تمرینات مخصوص برای دفاع، توپ‌گیری، حفظ توپ و حمله، و تدوین برنامه هفتگی تمرین متناسب با بازی بعدی از جمله این نوآوری‌ها بود. رایکوف همچنین در کشف و پرورش استعدادهای جوان مهارت داشت و نسلی از بازیکنان جوان را به سطح اول فوتبال ایران معرفی کرد. با آمدن رایکوف سیستم بازی تاج نیز دست‌خوش دگرگونی شد. سیستم رایج فوتبال ایران در آن هنگام ۴−۲−۴ (دو هافبک و چهار مهاجم) بود، اما رایکوف سیستم ۲−۴−۴ و ۳−۳−۴ را در تاج پایه‌ریزی نمود.
این دگرگونی‌ها هم‌زمان با شروع دوران تازه‌ای از حیات باشگاه تاج بود و با توجه به سیر پیشرفت و تکامل فوتبال در ایران و آسیا (راه‌اندازی لیگ سراسری فوتبال در ایران و رقابت‌های باشگاهی در آسیا) تاج پس از سه دهه رقابت با باشگاه‌های تهرانی برای نخستین بار پای به میدان‌ها کشوری و آسیایی می‌گذاشت.
قهرمانی باشگاه‌های آسیا
اشک مقدس برای پیروزی؛ مسعود معینی روی جلد کیهان ورزشی، ۲۲ فروردین ۱۳۴۹
175px
ناصر حجاز
منصور پورحیدر
مهدی لواسان
اکبر کارگرج
مسعود معین
کارو حق‌وردیا
فریدون معین
جواد قرا
علی جبار
غلام‌حسین مظلوم
غلام وفاخوا
ترکیب شروع‌کننده در فینال جام باشگاه‌های آسیا ۱۹۷۰.
نخستین میدان رایکوف مسابقات جام باشگاه‌های آسیا در فروردین ماه ۱۳۴۹ بود که به میزبانی ایران و در ورزشگاه امجدیه تهران برگزار شد. این نخستین حضور تاج در رقابت‌های قاره‌ای بود. تاج در این مسابقات از چهار یار کمکی بهره برد:غلام وفاخواه از عقاب تهران، فریدون معینی از پیکان تهران، مسعود معینی از بانک ملی تهران و محمود خوردبین از پرسپولیس تهران. تیم تاج با دو پیروزی ۳−۰ در برابر نمایندگان لبنان و مالزی به آسانی از گروه خود صعود کرد، در نیمه نهایی مدان اندونزی را از پیش رو برداشت و در بازی فینال به هاپوئل تل‌آویو قهرمان دوره نخست مسابقات رسید. تیم‌های اسرائیلی در آن هنگام در قاره آسیا بازی می‌کردند و تیم ملی فوتبال اسرائیل نیز در همان سال به عنوان تنها نماینده آسیا و اقیانوسیه به جام جهانی فوتبال ۱۹۷۰ مکزیک راه یافته بود. ۲۱ فروردین سال ۱۳۴۹ در ورزشگاه لبریز از تماشاگر امجدیه تهران نخستین فینال آسیایی تاج برگزار گردید. هاپوئل در این دیدار از حمایت پنج هزار نفر از اتباع اسرائیل که در ایران زندگی می‌کردند، برخوردار بود. این تیم در دقیقه ۶۹ بازی با گل ازکیل هازوم بازیکن ملی‌پوش خود از تاج پیش افتاد. بازی با همین گل رو به پایان بود اما غلام وفاخواه در دقیقه ۸۳ کار را به تساوی و وقت اضافه کشاند. در دقیقه ۹۲ پس از آن‌که سانتر منصور پورحیدری توسط خط دفاعی حریف برگشت داده شد، مسعود معینی مدافع پیش‌تاخته تاج با یک شوت سرکش توپ را درون دروازه هاپوئل جای داد تا حساب کار ۲−۱ به سود نماینده ایران شود. داور در این مسابقه به یک بازیکن از هر تیم کارت قرمز نشان داد و دو تیم ۱۰ نفره به بازی ادامه دادند. تاج در ۲۰ دقیقه پایانی مسابقه به دلیل آسیب‌دیدگی یکی از بازیکنان پس از انجام هر سه تعویض، با ۹ نفر در برابر حریف ایستادگی کرد. برتری سپیدپوشان تا پایان مسابقه پا بر جا ماند و به این ترتیب تاج ایران به روند متوالی قهرمانی باشگاه‌های اسرائیل در آسیا پایان داد و جام را در خانه نگه داشت.
این بازی به عنوان یکی از دیدارهای حماسی در تاریخ باشگاه استقلال ثبت شده‌است. مردم تهران پس از پایان این دیدار تا صبح در خیابان‌های شهر به شادی و پای‌کوبی پرداختند. در پایان این بازی‌ها غلام‌حسین مظلومی نیز با ۵ گل زده عنوان آقای گل مسابقات را از آن خود کرد.
بازی‌ها
دور گروهی
+جدول گروه A مسابقات
باشگاه
۱
تاج تهران
۲
۲
۰
۰
۶
۰
۶+
۴
۲
هومنتمن بیروت
۲
۱
۰
۱
۴
۵
۱-
۲
۳
سلانگور
۲
۰
۰
۲
۲
۷
۵-
۰
۴
سوندرز کلمبو
انصراف از مسابقات
منبع:
دور پایانی
منبع:
لیگ منطقه‌ای فوتبال ایران
سال ۱۳۴۹ صرف نظر از افتخارآفرینی در آسیا، به لحاظ رویدادهای کشوری نیز نقطه عطفی در تاریخ باشگاه استقلال و فوتبال ایران به‌شمار می‌آید. در این سال نخستین دوره لیگ فوتبال باشگاهی ایران توسط فدراسیون مصطفی مکری راه‌اندازی گردید. مسابقات فوتبال در ایران تا آن هنگام به صورت محلی برگزار می‌شد و باشگاه‌ها در بازی‌های درون‌شهری به میدان می‌رفتند. مسابقات قهرمانی کشور در هر سال میان تیم‌های منتخب شهرهای مختلف به صورت متمرکز و به میزبانی یک شهر برگزار می‌شد. در این مسابقات تیم‌ها با نام شهرها شرکت می‌کردند و خبری از باشگاه‌های فوتبال نبود. در اواخر دهه ۱۳۳۰ مصطفی مکری در دوره نخست صدارت خود در فدراسیون فوتبال ایران کوشید تا مقدمات برگزاری لیگ باشگاهی را در ایران فراهم کند. این تلاش‌ها در سال ۱۳۳۹ به برگزاری یک دوره مسابقه میان چند تیم باشگاهی از نقاط مختلف کشور در شهر ساری منجر گردید، اگر چه به دلیل عدم برگزاری بازی‌ها به صورت رفت و برگشت و همچنین عدم حضور تیم‌های برتر باشگاهی ایران، این مسابقات ویژگی‌های یک لیگ فوتبال را نداشت. پس از آن مسابقات و با رفتن مکری از فدراسیون فوتبال فراهم نمودن مقدمات برگزاری لیگ باشگاهی در ایران بار دیگر به دست فراموشی سپرده شد و رقابت‌های فوتبال قهرمانی کشور باز هم میان تیم‌های برگزیده شهرهای مختلف برگزار گردید. با این تفاوت که طی دهه ۱۳۴۰ از تهران به جای تیم منتخب باشگاه‌ها، قهرمان جام باشگاه‌های تهران به مسابقات قهرمانی کشور فرستاده می‌شد و باشگاه‌های تاج، دارایی و پاس در این دهه به نمایندگی از تهران راهی این مسابقات شده و موفق به کسب عناوین قهرمانی شدند. مصطفی مکری در سال ۱۳۴۹ و در دوره دوم ریاست خود بر فدراسیون فوتبال کار نیمه‌تمام خود را به انجام رسانید و نخستین لیگ فوتبال باشگاهی ایران را با حضور تیم‌های مطرح باشگاهی آن زمان با نام «جام منطقه‌ای فوتبال ایران» برپا نمود. این مسابقات در امرداد سال ۱۳۴۹ آغاز گردید و تا زمستان همان سال ادامه یافت. دور اول بازی‌ها در ۴ منطقه کرمان، رضائیه (ارومیه)، اصفهان و رشت برگزار شد و تیم‌های اول و دوم هر منطقه به دور دوم مسابقات راه یافتند. تاج در منطقه دوم با تیم‌های کارگر آبادان، پاس همدان، و پرسپولیس رضائیه در یک گروه قرار داشت و در پایان بازی‌های به عنوان تیم اول این منطقه به دور دوم راه یافت. در دور دوم بازی‌ها تاج تهران با تیم‌های تاج آبادان، کارگر آبادان و آریای مشهد در گروه دوم بازی‌ها به رقابت پرداخت. تاج از سد آریای مشهد عبور کرد و در برابر تاج آبادان و کارگر آبادان به تساوی دست یافت. آبی‌پوشان پایتخت با تفاضل گل بهتر به عنوان تیم اول گروه خود به دور پایانی بازی‌ها راه یافتند و در دیدار نیمه نهایی برابر پرسپولیس (تیم دوم گروه دیگر) قرار گرفتند. پرسپولیس در این سال بار دیگر بازیکنان شاهین را در ترکیب خود داشت و تیمی پرمهره بود. دیدار نیمه‌نهایی مسابقات قرار بود در روز جمعه ۲۵ دی ۱۳۴۹ برگزار شود که این بازی به دلیل بارش برف سنگین در تهران دو روز به تعویق افتاد و در روز یکشنبه در زمینی لغزنده و هوایی سرد برگزار شد. تاج در دقیقه دوم این دیدار با پذیرش یک گل زودهنگام از حریف عقب افتاد. بازی تا دقیقه ۷۶ با همین نتیجه ادامه داشت تا این‌که ارسال علی جباری را عباس مژدهی با یک ضربه سر چکشی وارد دروازه حریف کرد. چند دقیقه پس از این گل بازی به جنجال کشیده شد. ابتدا مهدی لواسانی از تاج و همایون بهزادی از پرسپولیس در پی درگیری شدید با کارت قرمز مستقیم داور روبه‌رو شدند. پس از آن در صحنه‌ای دیگر در جلوی دروازه تاج اعتراض شدید حسین کلانی و سپس محراب شاهرخی به داور مسابقه کارت‌های قرمز دوم و سوم را برای سپیدپوشان پرسپولیس در پی داشت. پس از آن بازیکنان پرسپولیس به نشانه اعتراض به داور زمین بازی را ترک کردند. عزیز اصلی در این بازی نیز در متن درگیری‌ها قرار داشت. فدراسیون فوتبال پس از این ماجراها با صدور حکمی تیم تاج را ۳−۰ برنده معرفی کرد. حسین کلانی و محراب شاهرخی برای یک فصل از حضور در مسابقات ورزشی محروم شدند و برای جعفر کاشانی نیز توبیخ کتبی در نظر گرفته شد. مهدی لواسانی و همایون بهزادی نیز سه بازی از همراهی تیم خود محروم شدند. این دو بازیکن چند روز بعد در دفتر نشریه دنیای ورزش آشتی کردند. تاج در فینال بازی‌ها رودرروی پاس تهران قرار گرفت. غلام‌حسین مظلومی در نیمه نخست تاج را جلو انداخت اما حریف با گل اصغر شرفی بازی را برابر کرد. در دقیقه ۳۳ مسابقه اکبر کارگرجم گل دوم را وارد دروازه پاس نمود که تا پایان بازی پاسخی را در پی نداشت. به این ترتیب تاج جام قهرمانی نخستین لیگ سراسری باشگاهی تاریخ فوتبال ایران را تصاحب نمود.
بازی‌ها
دور دوم مسابقات
+جدول گروه دوم در دور دوم مسابقات
باشگاه
۱
تاج تهران
۳
۱
۲
۰
۷
۲
۵+
۴
۲
تاج آبادان
۳
۱
۲
۰
۴
۲
۲+
۴
۳
کارگر آبادان
۳
۱
۲
۰
۵
۴
۱+
۴
۴
آریای مشهد
۳
۰
۰
۳
۲
۱۰
۸-
۰
دور پایانی
منبع:
یادکرد منابع