اولیس (شعر)

آلفرد تنیسون، بارون تنیسون یکم. پرتره شاعر اولیس اثر جرج فردریک واتس، حدود سال‌های ۱۸۶۳–۱۸۶۴ میلادی. این اثر در سال ۱۸۹۵ به گالری ملی پرتره لندن اهدا شده‌است.
اولیس عنوان شعری بی‌قافیه از آلفرد تنیسون (۱۸۰۹–۱۸۹۲)، ملک‌الشعرای بریتانیا در دوره ویکتوریا است.
راوی شعر چهره اسطوره‌ای یونانی اولیس (یا اودیسئوس به یونانی) است که از سفرهای پرواقعه و درازش (چنان‌که در ادیسه هومر شرح آن‌ها رفته) به قلمروی خود یعنی جزیره ایتاکا بازآمده و علی‌رغم رجعت به آغوش همسرش پنلوپه و پسرش تلماخوس، از بی‌قراری و ناخشنودی شکایت می‌کند و باز عطش سیاحت دارد.
اولیس مشتمل بر هفتاد خط شعر بی‌قافیه در قالب تک‌گویی نمایشی است و در وزن پنج‌وتدی یامبیک سروده شده.
تنیسون این شعر را در سال ۱۸۳۳ و در پی درگذشت دوست نزدیکش آرتور هنری هالم نوشت و در سال ۱۸۴۲ آن را در جلد دوم کتاب اشعارش چاپ کرد.
مخاطره‌های اولیس نخستین بار در ایلیاد و ادیسه هومر (حدود سده‌های هفتم و هشتم پیش از میلاد) روایت شد و از آن پس ادیبان متعدد اروپایی شخصیت اولیس را در آثار خود به کار بردند. اولیس در شعر تنیسون بیش از هر کدام تداعی‌گر شخصیت اولیسه در کمدی الهی دانته است. در بازخوانی دانته، اولیسه به کیفر «ابداع مکارانه آن اسب دروازه‌گشا» و «جستن دانش ورای مرزهای فهم آدمیزاده» میان «مشاوران مزور» در دوزخ عذاب می‌بیند.
در طول سالیان، غالب خوانندگان شعر اولیس را راسخ و قهرمان‌وار دانسته‌اند و او را برای عزمش «پی کوشیدن، پی جوییدن، پی یافتن، و دمی تن نیاسودن» ستوده‌اند.
هم اظهارات تنیسون پیرامون این شعر و هم وقایع زندگانیش بر این تفسیر از اولیس صحه می‌گذارد.
بااین‌حال شارحان متاخر تفسیرهای دیگری از اولیس ارائه می‌کنند که بر آیرونی احتمالی در شعر تاکید دارد، مثلا اینکه اولیس خودخواهانه می‌خواهد خانواده و سرزمینش را ترک گوید یا اینکه تداعی‌گر شخصیت‌های خدشه‌دار در ادبیات پیشین است.
با اینکه منتقدان معاصر تنیسون دید مثبتی به اولیس داشتند، اصالت یافتن آن در میان مجموعه آثار تنیسون دهه‌ها طول کشید.
در قرن بیستم تفسیرهایی جدید و آیرونیک از شعر عرضه شد و همچنین شاعرانی چون تی. اس. الیوت از آن استقبال کردند. امروزه اولیس شعری از برخی قطعات آن به‌کرات نقل قول می‌شود، و شعارهای سازمان‌ها و کسان متعددی از آن اقتباس شده.
خلاصه و ساختار شعر
در آغاز شعر، اولیس از سفر دور و درازش متعاقب شرکت در جنگ تروآ به قلمروی خود یعنی جزیره ایتاکا بازگشته، باز درگیر زندگی خانگی شده، از نامرادی گله می‌کند، و (خط ۴) را که بر آن فرمان می‌راند به دیده بی‌تفاوتی می‌نگرد. اولیس بی‌قراری و ملال حالش را با گذشته قهرمانانه‌اش می‌سنجد و در مورد کهنسالی و ناگزیری مرگ می‌اندیشد:
nb5 توگویی نفس کشیدن زندگیست. زندگی انباشته بر زندگی چپ‌چین 24 Nb5 As tho to breathe were life. Life piled on life پایان
nb5 همه ناچیز بود، و از یک نفس برای من چپ‌چین 25 Nb5 Were all too little, and of one to me پایان
nb5 ناچیزی مانده … چپ‌چین 26 Nb5 Little remains … پایان
اولیس سودای آزمودن و دانستن بیشتر دارد. تاج‌وتختی که اولیس آن را ناگوار می‌انگارد پس از او به پسرش تلماخوس می‌رسد. با اینکه به نظر او تلماخوس حکمران شایسته‌ای خواهد بود — «هیچ سرزنشی بر او روا نیست، ایستاده در مرکز حبابی/ از روزمرگی» (خط ۳۹) — چنین می‌نماید که پیوند بین اولیس و پسرش گسسته شده — «او سر به کار خود دارد و من سر به کار خویش» (خط ۳۹) — و رسوم حکمرانی او را درنمی‌یابد — «با تدبیر آهسته» و «به تدریج و با نرمی» (خطوط ۳۶ و ۳۷). در پایان اولیس رو به یاران دریانوردش می‌کند و ایشان را به مخاطره دیگری فرامی‌خواند. اولیس قولی مبنی بر عاقبت به خیر شدن‌شان به آن‌ها نمی‌دهد ولی می‌کوشد گذشته قهرمان‌وارشان را به ایشان یادآوری کند:
nb5 … بیایید، یاران من، چپ‌چین 56 Nb5 … Come, my friends, پایان
nb5 برای جستن جهانی نو دیر نیست. چپ‌چین 57 Nb5 Tis not too late to seek a newer world. , پایان
nb5 به پیش، و پشت بر پشت آورید و پاروها را چپ‌چین 58 Nb5 Push off, and sitting well in order smite پایان
nb5 بر آبراهه‌های دریا کوبید، که باید چپ‌چین 59 Nb5 The sounding furrows; for my purpose holds پایان
nb5 تا ورای غروب برانم، و تا خزینه‌های چپ‌چین 60 Nb5 To sail beyond the sunset, and the baths پایان
nb5 همه اختران مغربی، یاد به باور یونانیان باستان، اقیانوسی دور زمین را احاطه کرده و ستارگان در آنجا جای دارند. تا هنگامی که بمیرم چپ‌چین 61 Nb5 Of all the western stars, until I die. پایان
nb5 شاید که تنگه‌ها ما را در خود فرو کشند چپ‌چین 62 Nb5 It may be that the gulfs will wash us down; پایان
nb5 شاید که به جزایر خرم برسیم چپ‌چین 63 Nb5 It may be we shall touch the Happy Isles, پایان
nb5 و آشیل کبیرمان را، که یادش با ما هست، ملاقات کنیم چپ‌چین 63 Nb5 And see the great Achilles, whom we knew. پایان
وزن شعری
لحن شعر بی‌پیرایه ولی پرقدرت است و حالات خلقی متناقض راوی‌ای را بیان می‌کند که می‌خواهد جایگاه خود را میان گذشته و آینده‌اش بیابد.
در شعر به‌کرات ضدیتی موثر بین احساسات کلام اولیس و صدای بیانگر آن‌ها پدیدار است.
مثلا وزن پنج‌وتدی یامبیک (وزنی که از تکرار پنج یامب یا پایه عروضی بلندآخر به دست می‌آید) در شعر به‌دفعات با دوبلنده‌ها (پایه‌های عروضی‌ای که شامل دو هجای بلند هستند) منقطع شده‌است.
این زبان سنگین خوانش شعر را آهسته می‌کند و در جای دیگر احتمال غیرقابل اعتماد بودن راوی را تقویت می‌سازد:
19
yet
all
ex-
-pe-
-ri-
-ence
is
an
arch
where-
-thro
بااین‌همه زندگانی طاقی است که از درونش
16px
16px
16px
16px
16px
16px
16px
16px
16px
16px
16px
20
Gleams
that
un-
-trav-
-elld
world,
whose
mar-
-gin
fades
جهانی نادیده می‌درخشد و کرانه‌اش
16px
16px
16px
16px
16px
16px
16px
16px
16px
16px
21
for
ev-
-er
and
for
ev-
-er
when
I
move.
هر چه که پیش می‌روم جز ناپدید نمی‌شود.
16px
16px
16px
16px
16px
16px
16px
16px
16px
16px
16px = هجای بلند یا تکیه‌دار ، 16px = هجای کوتاه یا بدون تکیه، 16px = هجای بلند یا تکیه‌دار اضافی
شاعر و منتقد ادبی متیو آرنولد در مورد اثر عروضی سنگین شعر می‌گوید «خواندن همین سه خط به اندازه کل کتاب ایلیاد طول می‌کشد.»
چندی از جملات شعر نیز در انتهای خط ناتمام می‌مانند و از سرخط ادامه می‌یابند (به‌اصطلاح خط‌ها موقوف‌المعانی می‌شوند). این امر ناظر بر بیقراری و ناخوشنودی اولیس است.
فرم
اولیس شامل هفتاد خط شعر بی‌قافیه در قالب تک‌گویی نمایشی است. اینکه کلام اولیس چگونه در این قالب به کار رفته محل مناقشه محققان است. معلوم نیست اولیس چه کس یا کسانی را مخاطب قرار می‌دهد و اینکه آیا اصلا سخن او رو به مخاطبی هست یا نه. برخی شعر را حدیث نفسی می‌دانند که به‌تدریج مبدل به نطقی عمومی می‌شود، چرا که به نظر می‌رسد اولیس در موومان نخست با خودش سخن می‌گوید، سپس به مخاطبی پسرش را معرفی می‌کند، و در نهایت برای مخاطب قرار دادن یاران دریانوردش به ساحل دریا می‌رود.
در این تفسیر از شعر، بیان به‌نسبت بی‌تکلف و روراست موومان اول در تقابل با لحن سیاستمدارانه‌تر موومان‌های دوم و سوم قرار دارد. مثلا دومین بند مربوط به تلماخوس (خط‌های ۳۳ تا ۴۳)، که در آن‌ها اولیس درباره زندگی خانگی تامل می‌کند، «نسخه ویرایش‌شده برای مصرف عمومی خط‌های ۱ تا ۵ شعر» است، به‌گونه‌ای که «قوم وحشی‌وار» خط ۴ در این بند به «مردمانی سخت» تبدیل می‌شود.
ممکن است تفسیرهای آیرونیک از شعر نتیجه گرایش خواننده امروزی به لزوم غیرقابل اعتماد دانستن راوی در تک‌گویی‌های نمایشی باشد. به باور منتقد ادبی دوایت کالر، اولیس قربانی خوانش تجدیدنظرطلبانه‌ای شده‌است که در آن خواننده انتظار دارد حقیقت را با مشاهده لغزش‌های زبان اتفاقی راوی‌ای فریب‌کار کشف کند.
کالر خود اولیس را دیالکتیکی می‌داند که در آن راوی فضیلت‌های زندگی وقف عمل را با فضیلت‌های زندگی وقف نظر مقایسه می‌کند.
چهار مرحله عاطفی که اولیس آن‌ها را تجربه می‌کند (ابتدا نپذیرفتن زندگانی بی‌ثمرش پس از بازگشت به ایتاکا، سپس یادآوری گذشته قهرمانانه‌اش، سپس تصدیق شیوه حکمرانی تلماخوس، و در نهایت برنامه مخاطره دیگری را ریختن) مکاشفه‌آمیز است نه آیرونیک.
تاریخچه چاپ
تنیسون کار بر روی اولیس را در ۲۰ اکتبر ۱۸۳۳ تمام کرد،
ولی این شعر تا سال ۱۸۴۲ و انتشار جلد دوم کتاب اشعار تنیسون به چاپ نرسید. برخلاف بسیاری از دیگر آثار مهم تنیسون، پس از چاپ دیگر ویرایشی بر اولیس صورت نگرفت.
در اصل شعر در چهار بند نوشته شده بود و در خط‌های ۶، ۳۳، و ۴۴ شکسته می‌شد. با این ساختار، بندهای اول و سوم از نظر موضوعی متقارنند و می‌توان آنان را به‌ترتیب صحنه‌های داخلی و خارجی یک تک‌گویی دانست. بااین‌حال در اغلب چاپ‌ها شکست بند اول حذف شده‌است.
تفسیرها
عناصر مربوط به شرح حال شاعر
تنیسون اولیس را در پی مرگ دوست نزدیکش آرتور هنری هالم (۱۸۱۱–۱۸۳۳) سرود. وی هالم را، که او نیز شاعر بود، در دانشگاه کمبریج ملاقات کرده بود و با او رابطه عاطفی عمیقی داشت. این دو زمانی بسیار را به مقال‌های فلسفی و سرودن شعر گذرانده و فرانسه جنوبی، پیرنه، و آلمان را با هم گشته بودند. تنیسون باور داشت آینده‌ای درخشان، شاید در عرصه سیاست، در انتظار هالم است.
خبر درگذشت هالم در اول اکتبر ۱۸۳۳ به تنیسون رسید. در این زمان تنیسون به همراه مادرش و نه تا از ده تا خواهر و برادرش در مسکنی کوچک در سامرسبای لینکلن‌شر می‌زیست. پس از مرگ پدرش در سال ۱۸۳۱، تنیسون مجبور شده بود به خانه بازگردد تا معاش خانواده‌اش را بر دوش کشد. در این دوران آشنایان بیش‌ازپیش نگران حال جسمی و روحی او بودند. درآمد خانواده اندک بود و سه تا از برادرانش هم به بیماری‌های روانی ابتلا داشتند. بااین‌همه وضع تنیسون اندکی رو به بهبود بود — داشت به وظایف زندگی خانگیش عادت می‌کرد، مجددا با دوستانش رابطه‌ای برقرار کرده بود، و کتابی از اشعارش را در سال ۱۸۳۲ به چاپ رسانده بود — که خبر درگذشت هالم را به او رساندند. امیلیا، خواهر تنیسون که نامزد هالم بود نیز در این اندوه با او شریک بود.
به باور لیندا هیوز، پژوهشگر قرن نوزدهم انگلستان، اولیس (به ویژه رویکردش به زندگی خانگی) را باید در چارچوب عاطفی وضع خانگی تنیسون و همچنین از دست دادن دوست نزدیکش تفسیر کرد.
چراکه از یک سو ناخوشنودی اولیس از زندگی در ایتاکا بازتاب وضع تنیسون عزاداری است ملول از به دوش کشیدن بار خانواده‌اش. از سوی دیگر اولیس مصمم است با آغازیدن سفری دیگر از عصر و بومش فراتر رود و ممکن است تصمیمش مبنی بر به چالش کشیدن وضع موجود سبب جذابیت این اسطوره برای تنیسون بوده باشد؛
چه آنکه به گفته خود تنیسون این شعر «بیانگر احساسات من درباره لزوم ادامه دادن و ایستادگی کردن در نبرد زندگی است.»
او در جای دیگری می‌گوید: «در اولیس، که تحت حس فقدان و اینکه همه چیز از دست رفته ولی هنوز باید تا آخر زندگی مبارزه کرد نوشته شده، چیزهایی از خود من هست. احساس فقدان حتی بیشتر از بسیاری از شعرها در به یادبود بر نوشتن این شعر تاثیر گذارد.»
سراغ مرگ هالم را در بسیاری از اشعار تنیسون می‌توان گرفت، از جمله به یادبود آ.ه.ه.، یکی از ناب‌ترین آثارش که در سال ۱۸۳۳ کار را بر روی آن آغاز کرد و هفده سال بعد به پایان رساند.
دیگر منتقدان با اشاره به فقدان تجانس بین شعر و شاعر، اولیس را منحصر به فرد دانسته‌اند. و.و. رابسون می‌نویسد: «تنیسون، این موجود اجتماعی متعهد، این انسان یک‌بند قاطع و نستوه، احساساتی آتشین را به زبان تنیسون، ناآتشین‌ترین، تنهاترین، و نالان‌ترین شاعران به زبان می‌آورد.»
به باور او، این دو پرسونای قابل‌توجه تنیسون، یعنی «موجود متعهد اجتماعی» و شاعر افسرده و نالان، به‌شکل بی‌نظیری در شعر با هم ملاقات می‌کنند، ولی اینگونه می‌نماید که در متن حضور یکدیگر را درک نمی‌کنند.
بافتار ادبی
اودیسئوس و دیومدس در یکی از آبرنگ‌های ویلیام بلیک (۱۸۲۴–۱۸۲۷) از حلقه هشتم دوزخ کمدی الهی دانته
اقتباس تنیسون از اولیس نخستین روایت مدرن این اسطوره است و جنبه‌هایی بسیار را از آثار متقدم وام می‌گیرد.
شخصیت اولیس (ادیسه در یونانی) را نخستین بار شاعر باستانی یونان هومر در اثرش به کار برد و بسیاری از شاعران متاخر، من‌جمله اوریپید، هوراس، دانته آلیگیری، ویلیام شکسپیر، و الکساندر پوپ، از آن اقتباس کردند. سراغ پس زمینه شعر را از ادیسه هومر می‌توان گرفت: در کتاب یازدهم، تئیریاس پیشگو خبر می‌دهد که اولیس پس از سفری سخت به ایتاکا باز خواهد گشت، سپس سفری تازه و رازآلود را آغاز می‌کند، و بعدها به مرگی خواهد مرد آرام و «ناستیزه‌جویانه»، که به شکل مبهمی «از دریا» می‌آید. در پایان شعر تنیسون، اولیس دارد طرح سفر جدیدش را می‌ریزد.
بااین‌حال اولیس تنیسون آن مرد مایل به امور عمومی‌ای که در شعر هومر هست نیست. منبع اصلی تنیسون برای شخصیت اولیس را باید در شخصیت اولیسه کمدی الهی دانته جست، و این امر تاثیر مهمی در تفسیر شعر دارد. اولیسه داستان سفرش را در کانتوی بیست و ششم کمدی الهی روایت می‌کند. در دوزخ، اولیسه به سزای سوءاستفاده از استعداد خدادادی خردش به حلقه هشتم دوزخ در میان مشاوران مزور محکوم شده. دانته اولیسه را، که «عطشی … از پی گشتن جهان» دارد، مشاوری شیطانی به تصویر می‌کشد که خانواده و تکالیفش در ایتاکا را پی شهوتش برای مخاطره قربانی می‌کند.
تنیسون این عطش را در طلب سیری‌ناپذیر اولیس برای دانستن منعکس می‌کند:
nb5 این جان نقره‌فام چه مشتاقانه می‌خواهد چپ‌چین 30 Nb5 And this gray spirit yearning in desire
پایان
nb5 به‌دنبال دانش چو اختری افتان چپ‌چین 31 Nb5 To follow knowledge like a sinking star,
پایان
nb5 ورای دورترین مرزهای فهم آدمی فرورود. چپ‌چین 32 Nb5 Beyond the utmost bound of human thought. پایان
بااین‌حال قصد شاعر برای یادآوری هومری بودن این شخصیت در برخی قطعه‌ها واضح است. «من نامی شده‌ام.» (خط ۱۱) یادآور قطعه‌ای در ادیسه است که در آن دمودوکوس در محضر شاه ترانه‌ای در باب مخاطره‌های ادیسه می‌خواند و سرشناسی او را تصدیق می‌کند؛ و به نظر می‌رسد در عباراتی چون «در آنجا دریاهای گسترده تاریک دلتنگند» (خط ۴۵) و «ژرفای دریا/ به نواهای بسیار می‌لولد و ناله می‌کند» (خط‌های ۵۵ و ۵۶) تنیسون آگاهانه اشعار هومر را تضمین می‌کند.
منتقدان همچنین تاثیر شکسپیر در دو قطعه را یادآوری کرده‌اند. در موومان نخست، که «می‌اندوزند و می‌خوابند و می‌خورند و هیچ‌شان از من آگهی نیست.» (خط ۵) یادآور این حدیث نفس هملت است که «آدمی/ اگر همه لذت و برنامه اوقاتش جز خورد و خواب نباشد، چیست؟/ حیوانی، نه بیش.»
همچنین وقتی تنیسون می‌گوید «چه بی‌مفهوم است درنگ، به‌پایان رسیدن/ بی‌هیچ درخششی زنگار بستن و نیفروختن در کارزار!» یادآور شخصیت اولیس شکسپیر در ترویلوس و کرسیدا (حدود ۱۶۲۰) است:
nb5 ایستادگی، ای سرور عزیز من، چپ‌چین Nb5 Perseverance, my dear lord, پایان
nb5 شرف را برق می‌اندازد: به‌پایان رساندن مانند این است که چپ‌چین Nb5 Keeps honour bright: to have done is to hang پایان
nb5 ازمدافتاده بمانی، چون جوشنی زنگ‌زده چپ‌چین Nb5 Quite out of fashion, like a rusty mail, پایان
nb5 در مسخرگی کبیر. چپ‌چین Nb5 In monumental mockery. پایان
آخرین موومان اولیس، که از شناخته‌شده‌ترین قطعات در ادبیات انگلیسی در قرن نوزدهم است، شاهدی قطعی است بر تاثیر دانته.
اولیس از خویشتن و قلمروش روی برمی‌گرداند و از بندرها، دریاها، و دریانوردانش سخن می‌گوید. بااینکه رشته‌های ناخوشنودی و کهنسالی در سراسر شعر پراکنده‌است، تنیسون در نهایت اولیس را با «پی کوشیدن، پی جوییدن، پی یافتن، و دمی تن نیاسودن» (خط ۷۰) بدرقه می‌کند، که یادآور عطش اولیسه دانته برای جستن دانش درخور دشنام ورای همه نهایت‌ها است. سخنان اولیس تنیسون رو به دریانوردانش پژواکی است از نطق اولیسه دانته که دریانوردانش را به سفر می‌خواند:
nb5 گفتم: «ای برادران، چپ‌چین 111 Nb5 O frati, dissi, che per cento milia پایان
nb5 که از صدهزار خطر گذشته و به مغرب رسیده‌اید، چپ‌چین 112 Nb5 perigli siete giunti a loccidente, پایان
nb5 این دوران کوتاه هشیاری را که هنوز برایتان باقی است چپ‌چین 113 Nb5 a questa tanto picciola vigilia پایان
nb5 مغتنم شمارید. چپ‌چین 114 Nb5 di nostri sensi chè del rimanente پایان
nb5 و امکان کشف دنیای نامسکون را چپ‌چین 115 Nb5 non vogliate negar lesperïenza پایان
nb5 از راه تعقیب خورشید از کف مدهید چپ‌چین 116 Nb5 di retro al sol, del mondo sanza gente. پایان
nb5 تبار خود را در نظر آرید: چپ‌چین 117 Nb5 Considerate la vostra semenza: پایان
nb5 شما را برای آن نساختند که چون نابخردان عمر گذرانید، بلکه زادند چپ‌چین 118 Nb5 fatti non foste a viver come bruti, پایان
nb5 تا به‌دنبال پاکی و دانش روید.» چپ‌چین 119 Nb5 ma per seguir virtute e canoscenza. پایان
بااین‌حال چنان‌که منتقدان قید می‌کنند، در روایت هومر دریانوردان اولیس مرده‌اند؛ بنابراین آیرونی قابل‌توجهی در نطق اولیس به دریانوردانش که «بیایید، یاران من، برای جستجوی جهانی نو دیر نیست.» (خط‌های ۵۶ و ۵۷) هست. از آنجا که اولیسه دانته سفرش را کرده و در دوزخ آن را بازگو می‌کند، کل تک‌گویی اولیس را می‌توان خاطرات او پس از استقرار در دوزخ دانست.
از صراحت تا آیرونی
شیطان از دریای سوزان برمی‌خیزد (۱۸۶۶) اثر
اینکه تا چه اندازه تنیسون بین خودش و اولیس این‌همانی قائل بوده محل یکی از قابل‌توجه‌ترین مباحثه‌ها بین پژوهشگران این شعر است.
منتقدان ادبی‌ای که فکر می‌کنند تنیسون با اولیس همذات‌پنداری کرده‌است برداشتی «صریح» یا بدون آیرونی از نطق اولیس دارند. دیگرانی بر آنند که تنیسون با اولیس همذات‌پنداری نمی‌کند، و نقدهای دیگر تناقضات کذایی در شخصیت اولیس را ناشی از خویشتن شاعر می‌دانند.
نکته کلیدی دربرداشت صریح از اولیس توجه به عناصر مربوط به شرح حال شاعر است. این چنین برداشتی بیانات تنیسون درباره شعر — «لزوم ادامه دادن و ایستادگی کردن» — را در نظر می‌گیرد و بر آن است که تنیسونی که پس از مرگ هالم برای مواجهه با زندگی به اراده‌ای مشابه اراده اولیس نیاز داشت، پیام شعر را با آیرونی تضعیف نمی‌کند.
به‌این‌ترتیب اولیس قهرمانی است که اراده‌اش برای جستن «کاری سترگ» (خط ۵۲) در مواجهه با «اجاقی رام» (خط ۲) و کهنسالی شجاعانه است.
عطش و جزمیت بیان تنیسون — و حتی گفته‌های خودش درباره شعر — حاکی از آن است که شعر، به رسم دوران ویکتوریایی، دلیری و پشتکار را می‌ستاید. در خوانش صریح، اولیس مداح روحیه جستجوگر جوانانه حتی در کهنسالی است و تسلیم شدن و زندگی منفعلانه را رد می‌کند.
تا اوایل قرن بیستم، رویکرد خوانندگان به اولیس دلسوزانه بود. با مشهورتر شدن تنیسون، معنای شعر به شکل فزاینده‌ای مورد مباحثه قرار گرفت. پس از آنکه در سال ۱۹۴۸ پال اف. باوم از تناقضات اولیس و نظریات تنیسون انتقاد کرد، برداشت آیرونیک به برداشتی رایج تبدیل شد. به باور باوم اولیس تنیسون رگه‌هایی از قهرمانان خدشه‌دار بایرونی دارد که مانند او عواطفی متناقض و خوداندیشی منتقدانه به نمایش می‌گذارند و مسئولیت اجتماعی را رد می‌کنند.
باوم و منتقدان متاخر حتی بیانیه استوار پایانی اولیس — «پی کوشیدن، پی جوییدن، پی یافتن، و دمی تن نیاسودن» — را آغشته به آیرونی می‌دانند و آن را با این گفته شیطان در بهشت گمشده جان میلتون (۱۶۶۷) که «شجاعتی پی تسلیم نشدن و تن نیاسودن» مقایسه می‌کنند.
نفرت آشکار اولیس به دوروبری‌هایش وجه دیگر رویکرد آیرونیک به شعر است. او اعلام می‌کند که «همباز زنی پیر» (خط ۳) است، ملالش را از حکمرانی بر «قومی وحش‌وار» (خط ۴) بیان می‌دارد، و بر تباین فلسفیش با پسرش تلماخوس تاکید دارد.
خوانشی شک‌گرا از بند دوم آن را مدحی افاده‌آمیز از تلماخوس و رد «تدبیر آهسته» اش (خط ۳۶) می‌داند. با این‌حال، صفاتی که برای توصیف تلماخوس به کار رفته — «بی هیج سرزنشی» ، «خردمندانه» ، و «محجوب» — عباراتی با بار مفهومی مثبت در دیگر شعرهای تنیسون و سنت کلاسیک غربی (جایی که «بی هیچ سرزنشی» صفتی برای خدایان و قهرمانان است) هستند.
در سال ۱۹۵۴ منتقد ادبی‌ای. جی. کیاسون بر آن بود که اولیس به زندگی پس از مرگ ایمان ندارد و تنیسون «به روشی غیرمستقیم» نشان می‌دهد که بی‌ایمانی اولیس سبب بی‌توجهی او به قلمرو و خانواده‌اش است. کیاسون این شعر را در بستر کلیات آثار تنیسون غیرمعمولی می‌داند، اما می‌گوید که برای فهم معنای شعر باید «غیرمستقیم بودن» آن درک شود. به گفته او شعر اعتقاد تنیسون را مبنی بر اینکه «بی‌توجهی به مقدسات دینی و واگذاردن همه‌چیز به امیال سبب انکار عیاشانه و ددمنشانه مسئولیت و زندگی می‌شود» به تصویر می‌کشد.
دیگر تفسیرهای آیرونیک در پیشنهاد مخاطره جدید اولیس عطش او برای کنار کشیدن و حتی مرگ دیده‌اند. منتقدان با اشاره به حس انفعال در شعر بر افسردگی تنیسون تاکید کرده‌اند. تی. اس. الیوت بر این باور بود که «تنیسون اصلا نمی‌توانست قصه بگوید.» او رویکرد دانته به اولیس را هیجان‌انگیز می‌داند ولی می‌گوید اثر تنیسون «خلقی مرثیه‌مانند» دارد. روایت اولیس اکشن چندانی ندارد، هدف قهرمان معلوم نیست، و در پایان شعر (با آن جمله مشهورش) معلوم نیست که اولیس چه چیزی را «می‌جوید» و از چه چیزی «تن نمی‌آساید.» به گفته پژوهشگر دوران ویکتوریایی هربرت تاکر، شخصیت‌های تنیسون در زمان و مکان حرکت می‌کنند تا به درون خود برسند.
برای اولیس تجربه :
nb5 زندگانی طاقی است که از درونش چپ‌چین 19 Nb5 … an arch wherethro
پایان
nb5 جهانی نادیده می‌درخشد و کرانه‌اش
چپ‌چین 20 Nb5 Gleams that untravelld world whose margin fades
پایان
nb5 هر چه که پیش می‌روم جز ناپدید نمی‌شود. چپ‌چین 21 Nb5 For ever and for ever when I move. پایان
میراث و یادگار
تنیسون، به‌عنوان
آرای معاصر و اصالت یافتن
نقدهای معاصر اولیس مثبت بودند و نشانی از آیرونی در آن نمی‌یافتند. جان استرلینگ نویسنده — که مثل تنیسون عضو حواریون کمبریج بود — در سال ۱۸۴۲ در کوارترلی ریویو می‌نویسد: «اولیس چه‌قدر رفیع است! در این اثر لحنی حماسی و دلپذیر هست، و خردی واضح و پرشور، کلامی حکیمانه و تصاویری برازنده را بر قامت مرمری رنگ‌پریده اما با دوام حک می‌کند.» کتاب شعر تنیسون که در سال ۱۸۴۲ چاپ شد چنان نویسنده اسکاتلندی توماس کارلایل را تحت تاثیر قرار داد که او در نامه‌ای به تنیسون با نقل این سه خط —
nb5 شاید که تنگه‌ها ما را در خود فروکشند چپ‌چین 62 Nb5 It may be that the gulfs will wash us down; پایان
nb5 شاید که به جزایر خرم برسیم چپ‌چین 63 Nb5 It may be we shall touch the Happy Isles, پایان
nb5 و آشیل کبیرمان را، که یادش با ما هست، ملاقات کنیم چپ‌چین 63 Nb5 And see the great Achilles, whom we knew. پایان
— می‌نویسد: «این خط‌ها مرا به گریه نمی‌اندازند، ولی چیزی در من هست که با خواندن اینها همه اشک‌دان‌ها را پر کند.»
الهی‌دان انگلیسی ریچارد هولت هاتن اولیس را «تصویر دوستانه‌ای از عطش سیری‌ناپذیر برای تجربه‌ها، مخاطرات، و تهورهای تازه» ای توصیف می‌کند که «تحت کنترل خرد درخشان و عزم خوددار» روی می‌دهد.
شاعر معاصر تنیسون متیو آرنولد از اولین کسانی بود که به روایت آیرونیک شعر اشاره کرد. به گفته او نطق اولیس «ناساده‌ترین، ناهومری‌ترین چیزی است که می‌توان هومر افکارش را به تو چنان عرضه می‌کند که از چاه ذهنش برداشت می‌شود؛ جناب تنیسون افکارش را پیش از آنکه آنان را عرضه کند بادقت به هم می‌زند؛ بنابراین … جوی رفیع و پیچیده پدید می‌آید.»
اندکی بعد، روزنامه‌نگار و محتجج مسیحی جی کی چسترتون اولیس را «مدیحه‌ای برای مسیحیت» دانست که انگشت روی تفاوت بین رویکرد باستانی و مدرن به این دین می‌گذارد. به گفته او «شاعر در داستان اولیس نطفه عطشی درمان‌ناپذیر به بادبان برافراشتن را می‌بندد؛ ولی اولیس واقعی نمی‌خواهد بادبان برافرازد؛ می‌خواهد به خانه برگردد.»
علیرغم استقبال منتقدان ادبی از اولیس، اصالت یافتن آن در میان مجموعه آثار تنیسون دهه‌ها طول کشید. تنیسون آن را چندان برای نشر در گلچین‌های شعر برنمی‌گزید؛ ولی شعر معمولا در کتاب‌های آموزشی چاپ می‌شد و امروزه هم شعر آموزشی محبوبی است.
به گفته پژوهشگر اشعار تنیسون، متیو رولینسون، اهمیت امروزی آن در مجموعه آثار تنیسون مدیون دو چیز است: یکی افزایش مطالعات سنتی شعر و ادبیات انگلیسی در اواخر قرن نوزدهم، و دیگری مساعی صورت‌گرفته در دوره ویکتوریایی در راستای بیان کردن فرهنگی بریتانیایی که بتوان آن را به جوامع دیگر صادر کرد.
به گفته او اولیس جزئی است از پیشاتاریخ امپریالیسم — واژه‌ای که در سال ۱۸۵۱ به زبان راه یافت. قهرمان روایت مثل یک «فرماندار مستعمراتی» سخن می‌گوید و ارجاعش به «جستجوی جهانی نو» (خط ۵۷) یادآور عبارت بر جدید است که در رنسانس رواج یافت.
بااینکه اولیس را نمی‌توان اثری امپریالیستی دانست، آثار آتی تنیسون به عنوان ملک‌الشعرای بریتانیا گاه ارزش استعمار بریتانیا را ستوده‌اند و محکوم به میهن‌پرستی افراطی شده‌اند. رولینسون با اشاره به استنباط تئوریسین مارکسیست لوئی آلتوسر که ایدئولوژی را تابع زمان نمی‌داند، می‌گوید شعر تنیسون «پیش از ساختار ایدئولوژیک‌ای آمده که خوانندگان شعر را برای آن دلتنگ می‌کند.»
پس‌آمد ادبی و فرهنگی
تی. اس. الیوت در جستاری در سال ۱۹۲۹ اولیس را «شعر بدون عیب» نامید.
پیرانه‌سری الیوت (۱۹۲۰) نیز شباهتی به اولیس دارد. راوی هر دو شعر مردی کهنسال است که در مورد پایان عمرش تامل می‌کند. این قطعه از پیرانه‌سری به نظر برداشتی آیرونیک از خطوط آغازین اولیس می‌نماید:
nb5 صخره‌ها، جلبکان، گل‌نازیان، پولاد، رودها چپ‌چین 13 Nb5 Rocks, moss, stonecrop, iron, merds. پایان
nb5 زن آشپزخانه را نگاه می‌دارد، چای می‌سازد چپ‌چین 14 Nb5 The woman keeps the kitchen, makes tea پایان
nb5 عصرگاهان عطسه می‌کند، من افتاده در جوی آب بدخلق چپ‌چین 15 Nb5 Sneezes at evening, poking the peevish gutter پایان
nb5 مرد کهنسالی هستم چپ‌چین 16 Nb5 I am an old man, پایان
nb5 کله‌ای خام در میان جاهای بادخیز چپ‌چین 17 Nb5 A dull head among windy places پایان
شاعر ایتالیایی جووانی پاسکولی (۱۸۵۵–۱۹۱۲) نیز عنوان کرده‌است که شعر بلندش سفر آخر تلاشی بوده در جهت پیوند اولیس دانته و تنیسون به پیش‌گویی تئیریاس که اولیس «به مرگی آرام از دریا» خواهد مرد.
اولیس پاسکولی به جای آنکه سفری جدید آغاز کند، ایتاکا را ترک می‌گوید تا مسیر سفر حماسی‌اش در ادیسه را باز تکرار کند.
بااینکه در قرن بیستم تفسیرهایی جدید از شعر عرضه شد، اولیس امروزه همچنان شعر تحسین‌شده‌ای است.
استاد ادبیات بسیل وایلی در سال ۱۹۵۶ می‌نویسد: «در اولیس حس اینکه او باید به حرکت ادامه دهد و در عاطل نشستن نپوسد به شکلی عینی، و با داستانی کلاسیک بیان شده و نه به شکلی ذهنی و از تجربیات خود شاعر. تنیسون در اینجا از هر جای دیگر به کمال روشش نزدیک‌تر است: ساده، جدی، آزاد از قید تزئینات اضافی، و پر از احساسات تنگ در چنگ گرفته‌شده.»
در ویرایش پانزدهم گفتاوردهای آشنای بارتلت (۱۹۸۰) نه قطعه از اولیس، شامل ۳۶ تا از ۷۰ خط شعر، نقل شده‌است. در ویراست نهم این کتاب (۱۸۹۱) تنها شش خط نقل شده بود.
بسیاری از خوانندگان نیز خط‌های پایانی اولیس را انگیزشی یافته‌اند. چندین مدرسه و سازمان خط آخر شعر را به‌عنوان شعار خود برگزیده‌اند. این خط همچنین بر صلیبی در آبزرویشن هیل جنوبگان نقش بسته‌است تا یاد رابرت فالکون اسکات و گروه اعزامی ترا نووا را — که در سال ۱۹۱۲ در بازگشت از کاوشی در قطب جنوب درگذشتند — گرامی دارد:
nb5 یک جان یکه از قلب‌هایی قهرمانانه
چپ‌چین 68 Nb5 One equal temper of heroic hearts, پایان
nb5 واخورده از جفای سرنوشت و گذشت زمان، ولی با اراده‌ای ثابت
چپ‌چین 69 Nb5 Made weak by time and fate, but strong in will پایان
nb5 پی کوشیدن، پی جوییدن، پی یافتن، و دمی تن نیاسودن چپ‌چین 70 Nb5 To strive, to seek, to find, and not to yield. پایان