قلعه سفید (اصفهان)

"type": "FeatureCollection",
"features":
قلعه سفید روستایی بزرگ از محله‌های جدید شهر گلدشت در بخش مرکزی شهرستان نجف آباد است. نام پیشین این روستا، احمدآباد است. بیشتر جمعیت آن را افراد بومی تشکیل می‌دهند. همچنین در سال‌های اخیر مهاجرت‌هایی به این روستا شکل گرفته‌است که دلیل این مهاجرت‌ها اشتغال در کارخانجات و شرکت‌های نزدیک قلعه سفید است. از جمله این شرکت‌ها می‌توان کارخانه نساجی اطلس چاپ، نساجی میهن و نساجی فدک را نام برد.
موقعیت جغرافیایی
مختصات جغرافیایی این روستا در 32.601195 درجه شمالی و 51.429362 درجه شرقی است. همچنین ارتفاع از سطح دریا برابر 1608 متر است. این روستا از شمال منتهی به شهر گلدشت، از غرب متصل به باغات نجف آباد و از شرق منتهی به شهر قهدریجان است. فاصله این روستا تا اصفهان (بلوار آتشگاه) 26 کیلومتر است. همچنین فاصله 5 کیلومتری از شهر نجف آباد دارد.
روستای قلعه سفید از ابتدای سال 1395، با تاسیس شهرداری ناحیه یکم شهر گلدشت در این روستا، به یکی از محله‌های شهر گلدشت تبدیل شد. لازم به ذکر است، شهر گلدشت سه محله مرکزی (ساکنان بومی گلدشت)، قلعه سفید (ساکنان بومی قلعه سفید) و مهاجرین (اغلب از قومیت ترک و لر و ساکن در جنوب گلدشت) تشکیل شده‌است.
پیشینه تاریخی
در هنگام حمله افغان‌ها به اصفهان در دوران شاه سلطان حسین صفوی شخصی به نام احمد که برادر سفیر هندوستان در قلعه سفید بوده، داوطلبانه با عده‌ای از مردم دوبار به مقابله با افغان‌ها بر می‌خیزد ولی در این نبرد شکست خورده و به قلعه باز گشته، در آن سنگر می‌گیرد. سرجان ملکم نیز در سفرنامه خود می‌نویسد زمانی که شاه ایران تسلیم افغان‌ها شد عده زیادی از مردم به همراهی احمد به جنگ با افغان‌ها می‌روند و شکست می‌خورند. افغان‌ها به تلافی حمله احمد به آن‌ها،به قلعه سفید حمله می‌کنند. مردم قلعه سفید نیز در زیر قلعه، پناهگاهی داشتند و چون می‌دانستند دیگر توان مقابله با افغان‌ها را ندارند در آن مقداری آذوقه انبار می‌کنند و پناه می‌گیرند.بعد از اینکه محمود افغان، قلعه را تسخیر می‌کند از راه چاهی که به زیرزمین منتهی می‌شد وارد پناهگاه می‌گردد و همه مردم را قتل عام می‌کند.هم اکنون نیز در بررسی‌هایی که سازمان میراث فرهنگی انجام داده، محل پناه گاه که در آن قطعه‌های اسکلت کشتگان و پوست بادام -که به عنوان آذوقه برده شده بود- مشخص شده‌است.لازم به ذکر است که از همه مردم این دیار در آن روزگار فقط یک نوزاد که فرزند احمد بوده باقی مانده که قبل از حمله افغان‌ها احمد او را با کنیز شیرازی خود از قلعه دور می‌کند؛ زیرا اطمینان داشت که محمود افغان به تلافی آن نبردها -در صورت تصرف قلعه- همه را به قتل خواهد رساند. آن کنیز شیرازی نوزاد را با همه اسناد قلعه که احمد در اختیار او قرار داده بود به شیراز می‌برد و پس از بزرگ شدن نوزاد، آن کنیز شیرازی وقایع را برای فرزند احمد تعریف می‌کند. جوان نیز با اسناد زمین‌ها به اصفهان باز می‌گردد. در آن جا ازدواج می‌کند و صاحب فرزندانی می‌شود و مردم کنونی قلعه سفید از نوادگان همان احمد هستند.
طبیعت و آب و هوا
آب و هوای قلعه سفید گرم و خشک است و در طول سال بارش‌های کمی را تجربه می‌کند. این روستا تا سی سال پیش دارای قنات و چاه‌های پر آبی بوده‌است که به همین علت دارای باغ‌های دست کاشت بسیاری بود. اما با شروع خشکسالی سراسری در ایران، چاه‌ها هم میل به خشک شدن کردند و سطح آب چاه‌ها تا بیش از 120 متر پایین رفت. در حال حاضر بساری از باغات و زمین‌های کشاورزی به دلیل کمود آب خشکیده‌اند و زمین‌های زراعی زیادی از این روستا تغییر کاربری داده و به محل تفریحی طبیعی برای ساکنان غیر بومی تبدیل شده‌است. در حقیقت زمین‌های زیادی به فروش رفته‌اند.
نمایی از یک باغ در قلعه سفید
نمایی از بارش برف در زمستان قلعه سفید
بافت تاریخی
هسته اولیه این روستا شامل قلعه مسکونی، مسجد و حمام با حصار خشتی بوده‌است که به دلیل داشتن تزیینات گچی سفید رنگ در طول زمان به قلعه سفید شناخته می‌شود. این روستا با توجه به تاریخ ساخت هفتصد ساله مسجد، بیش از هفتصد سال قدمت دارد.
الف) قلعه تاریخی
این قلعه بیست هزار متر مربعی در سال 1387 هجری شمسی به شماره 15413 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. همچنین در گذشته محل سکونت اهالی روستا بوده که در زمان حمله افغان‌ها از سکنه خالی شده و دوباره در زمان نادرشاه افشار ساکنانی پیدا می‌کند. قلعه دارای سه برج دیده بانی بوده که یکی از آن‌ها تخریب شده و دو مورد نیز به صورت نیمه تخریب وجود دارند. در حال حال حاضر حدود هفتاد درصد بافت قلعه تخریب شده‌است. این به دلایل متعددی است از جمله:
ساکنان قلعه در بیرون از قلعه خانه‌های جدیدی ساخته‌اند و بافت داخل قلعه به دست فراموشی سپرده شده‌است.
افراد سودجو که به دنبال گنج زیرزمینی بوده اندو بسیاری از آن گنج‌ها را غارت نموده‌اند، در قلعه تونل‌هایی حفاری کرده‌اند.
سازمان میراث فرهنگی و شهرداری که متولیان نگهداری از قلعه هستند، کمک مالی در جهت حفظ قلعه نمی‌کنند.
ب) مسجد امام جعفر صادق قلعه سفید
این مسجد، مهم‌ترین و تنها مسجد تاریخی قلعه سفید است که قدمتی هفت صد ساله دارد. بافت این مسجد شامل دو بخش نو و کهن است که در سه زمان متفاوت ساخته شده‌است:
مسجد احمد آباد که قدمتی هفت صد ساله دارد و دارای زیربنای سیصد متر مربعی است.
بخش شبستان که حدود چهل سال پیش تخریب شد و بخش جدید مسجد در آن ساخته شد.
سالن مسجد که حدود یکصد سال است از تاریخ ساخت آن می‌گذرد.
از آثار دیدنی دیگر قلعه سفید درخت چنار فوق العاده تنومندی است که جلوی مسجد احمد آباد است. لازم به ذکر است که بخش تاریخی مسجد و حمام کهن کنار آن توسط سازمان میراث فرهنگی و شهرداری گلدشت در حال تعمیر، بازسازی و طراحی است.
نمایی از خانه‌های درون قلعه در سال 1388 هجری شمسی
نمایی از یک درب قدیمی در قلعه قلعه سفید