شمارگان پیش-هندو-اروپایی

شمارگان برگرفته از اعداد از زبان پیش-هندو-اروپایی (PIE)، توسط زبانشناسان نوین بر پایه شباهات یافت شده در میان زبان‌های هندو-اروپایی وجود دارد، شناسایی شده است. برخی از فرضیات این دانشمندان به شرح زیر است:
شمارگان اصلی
برپایه‌ی واپسین پژوهش‌های زبانشناختی؛ این شمارگان اینچنین هستند:
شماره
بازشناخت (زیهلر)
بازشناخت (بیکز)
یک
دو
سه
(تمام درجه) / (درجه صفر)
چهار
(o-درجه) / (درجه صفر)
(همچنین بنگرید به قائده‌یkwetwóres )
پنج
شش
شاید اصالتا از
هفت
هشت
، یا ،
نه
ده
بیست
شاید اصالتا از
سی
شاید اصالتا از
چهل
شاید اصالتا از
پنجاه
شاید اصالتا از
شصت
شاید اصالتا از
هفتاد
شاید اصالتا از
هشتاد
شاید اصالتا از
نود
شاید اصالتا از
صد
شاید اصالتا از
هزار
(اصالتا "یک شماره‌ی کلان ")
دیگر بازشناخت‌ها معمولا اندکی با بازشناخت زیهلر (Sihler) و بیکز (Beekes ) متفاوت است. در سده‌ی نوزدهم یک بازشناخت از دانشمندی بنام بروگمان (Brugmann) انجام پذیرفت که برای ریشه‌ی واژه‌ی هزار در زبان‌های ژرمنی (برای نمونه thousand در انگلیسی نو) بازشناخت پنداشته شد . در سال ۲۰۰۴ فورتسون نیز چنین نگرشی داشت . عنصر (در شمارگان «بیست» تا «نود») و (در «هزار») بر فرض این شمارگان برگرفته از *deḱm(t) به معنای«ده» بوده؛ بازشناخته شده است. لهمان (Lehmann ) بر این باور ست که اصل واژه‌ی هزار که به دیسه‌ی نمایان شده ؛ به معنای «یک شماره‌ی بزرگ» بوده و رفته رفته به معنای «یکهزار» تبدیل گشته است .
جنسیت شمارگان
اعداد سه و چهار دارای ساخت‌های مونث با پسوند بوده که به اشکال و بازشناخته شده‌اند .
شمارگان بعنوان پیشوند
اشکال ویژه‌ای از اعداد همچون پیشوندهایی که معمولا اشکال بهورهس (bahuvrihis) دانسته می‌شود. (مانند دوپا در فارسی و 𐬚𐬭𐬌𐬰𐬀𐬟𐬀𐬥𐬀 /ri-zafana/ «سه‌پوزه» در اوستایی)
شماره
پیشوند(فورتسون)
یک- (باهم، مانند)
دو-
سه-
چهار-
یا
شمارگان ترتیبی
بازساخت شمارگان ترتیبیدر زبان‌های دختری بسیار سخت‌تر و دشوارتر از حالت شمارگان اصلی است زیرا از قواعد پیچیده‌تری بهره جسته شده است ؛ برای نمونه:
نخست (به پارسی میانه: 𐭯𐭥𐭲𐭥𐭬 fradum به پارسی میانه‌ی مانوی: 𐫜𐫡𐫤𐫇𐫖 fratum به اوستایی: 𐬟𐬭𐬀𐬙𐬆𐬨𐬀 fratəma یا 𐬞𐬀𐬊𐬌𐬭𐬌𐬌𐬀 paoirya) از ریشه‌ی (در پیوند و همریشه با پیشوندها «فر-» (فرهنگ، فروهر) و «فرا-» (فرارون، فراورده) به معنای پیش و جلو از ریشه‌ی به معنای «جلو» است) که به همراه پسوندهایی همچون (مقایسه کنید با: pri mu s در لاتین، per v در روسی) شکل گرفته است.
دوم (به پارسی میانه: 𐭣𐭲𐭩𐭪𐭫 dudīgar یا 𐭣𐭲𐭥𐭬 didom یا -𐭹𐭥𐭬 dōwom (بصورت پسوند) به پهلوی: 𐭁𐭉𐭃 bid به اوستایی: 𐬠𐬌𐬙𐬌𐬌𐬀 bitya ) در زبانهای دختری بسیار ناهمگون است؛ گروهی از آن‌ها از ریشه‌ی واژه‌ی شماره‌ی «دو» بهره جسته‌اند و شماری دیگر از ریشه‌ی h2enteros به معنای «دیگر» (مقایسه کنید با: vĭtorŭدر اسلاوی کلیسایی کهن، añtrasدر لیتوانیایی و annarr در ایسلندی کهن) استفاده کرده‌اند.
از سوم تا ششم همگی از شماره‌های اصلی به همراه پسوندهای :(سوم) و … ساخته شده‌اند.
از هفتم تا دهم نیز با بکارگیری واکه‌ی در پایان شماره‌های اصلی ساخته شده‌اند برای نمونه: به معنای هشتم.
The cardinals ending in a syllabic nasal (seven, nine, ten) inserted a second nasal before the thematic vowel, resulting in the suffixes and . These and the suffix spread to neighbouring ordinals, seen for example in Vedic "eighth" and Lithuanian "ninth".
بازتاب‌ها
بازتاب‌های زبان پیش-هندو-اروپایی در زبان‌های دختری دیده می‌شوند:
بازتاب شمارگان اصلی
شماره
بازشناخت(زیهلر)
بازتاب‌ها
یک
Alb. një/nji;njo, Lith. vienas, Latv. viens, Gaul. oinos, Gm. ein/eins, en. ān/one, Gk. oios, Av. aēuua, Ir. óin/aon, Kshm. akh, Lat. ūnus, Kamviri ev, Osc. uinus, OCS. edinŭ, ON. einn, OPruss. aīns, Osset. iu/ieu, Pers. aiva-/yek, Pol. jeden, Roma. unu, Russ. odin, Ved. aika, Umbr. uns, Goth. ains, Wls. un
Arm. mi/mek/meg, Alb. gjithë, Lith. sa, sav-as, en. sum/some, Gm. saman/zusammen, Gk. ἷ heis, Hitt. san, Av. hakeret, Ir. samail/samhail, Lat. semel, Lyc. sñta, Kamviri sâ~, Pers. hama/hamin, Russ. sam, Ved. sakŕt, Toch. sas/ṣe, Wls. hafal, ON. sami, Goth. sama Ku. yek, ek, hev- as prefix.
دو
Hitt. dā-, Luv. tuwi-, Lyc. tuwa, Ved. dvā(u), Av. duua, Pers. duva/do, Osset. dyuuæ/duuæ, Kshm. zū, Kamviri dü, Gk.  dúō, Lat. duō, Osc. dus, Umbr. tuf, ON. tveir, Goth. twai, en. twā/two, Gm. zwêne/zwei, Gaul. vo, Ir. dá/dó, Wls. dau, Arm. erkow/yerku/yergu, Toch. wu/wi, OPruss. dwāi, Latv. divi, Lith. dù, OCS. dŭva, Pol. dwa, Russ. dva, Alb. dy;di/dy;d. Ku. du.
سه
Hitt. teriyaš (gen. pl.), Lyc. trei, Ved. tráyas, Av. rāiiō, Pers. çi/se, Osset. ærtæ/ærtæ, Kshm. tre, Kamviri tre, Gk. ῖ treĩs, Lat. trēs, Osc. trís, Umbr. trif, ON. þrír, Goth. þreis, en. þrēo/three, Gm. drī/drei, Gaul. treis, Ir. treí/trí, Wls. tri, Arm. erek /yerek /yerek , Toch. tre/trai, OPruss. tri, Latv. trīs, Lith. trỹs, OCS. trije, Pol. trzy, Russ. tri, Alb. tre/tre. se`(thr>s).
چهار
Lyc. teteri, Ved. catvāras, Av. cauuārō, Pers. /čahār, Osset. cyppar/cuppar, Kshm. tsor, Kamviri što, Gk. téttares, Lat. quattuor, Osc. petora, Umbr. petor, ON. fjórir, Goth. fidwor, en. fēower/four, Gm. feor/vier, Gaul. petor, Ir. cethir/ceathair, Wls. pedwar, Arm. čork /čors/čors, Toch. śtwar/śtwer, OPruss. keturjāi, Latv. četri, Lith. keturì, OCS. četyre, Pol. cztery, Russ. četyre, Alb. katër;katrë/katër. Ku.; char, chwar.
پنج
Luv. pa n ta, Ved. pañca, Av. panca, Pers. panča/panj, Osset. fondz/fondz, Kshm. pā.~tsh Kamviri puč, Gk.  pénte, Lat. quīnque, Osc. pompe, Umbr. pumpe, ON. fimm, Goth. fimf, en. fīf/five, Gm. fimf/fünf, Gaul. pempe, Ir. cóic/cúig, Wls. pump, Arm. hing/hing/hink, Toch. päñ/piś, OPruss. pēnkjāi, Latv. pieci, Lith. penkì, OCS. pętĭ, Pol. pięć, Russ. pjat, Alb. pesë/pes(ë);pês. Ku.; penc.
شش
Ved. ṣáṣ, Av. xšuuaš, Pers. /šeš, Osset. æxsæz/æxsæz, Kshm. śe, Kamviri ṣu, Gk. ἕ héks, Lat. sex, Osc. sehs, Umbr. sehs, ON. sex, Goth. saíhs, en. siex/six, Gm. sēhs/sechs, Gaul. suex, Ir. sé/sé, Wls. chwech, Arm. vec /vec /vec , Toch. ṣäk/ṣkas, OPruss. usjai, Latv. seši, Lith. šešì, OCS. šestĭ, Pol. sześć, Russ. šest, Alb. gjashtë/gjasht(ë);xhasht. Ku.; shesh.
هفت
Hitt. šipta-, Ved. saptá, Av. hapta, Pers. hafta/haft, Osset. avd/avd, Kshm. sath, Kamviri sut, Gk. ἑ heptá, Lat. septem, Osc. seften, ON. sjau, Goth. sibun, en. seofon/seven, Gm. sibun/sieben, Gaul. sextan, Ir. secht/seacht, Wls. saith, Arm. ewt n/yot /yot ě, Toch. ṣpät/ṣukt, OPruss. septīnjai, Lith. septynì, Latv. septiņi, OCS. sedmĭ, Pol. siedem, Russ. sem, Alb. shtatë/shtat(ë).Ku.; heft.
هشت
Lyc. aitãta-, Ved. aṣṭā(u), Av. ašta, Pers. ašta/hašt, Osset. ast/ast, Kshm. ā.ṭh, Kamviri uṣṭ, Gk. ὄ oktō, Lat. octō, Osc. uhto, ON. átta, Goth. ahtau, en. eahta/eight, Gm. ahto/acht, Gaul. oxtū, Ir. ocht/ocht, Wls. wyth, Arm. owt /ut ě, Toch. okät/okt, OPruss. astōnjai, Latv. astoņi, Lith. aštuonì, OCS. osmĭ, Pol. osiem, Russ. vosem, Alb. tëte/tet(ë). Ku.; hesht.
نه
Lyc. ñuñtãta-, Ved. nava, Av. nauua, Pers. nava/noh, Kshm. nav, Kamviri nu, Gk. ἐ() enné(w)a, Lat. novem, Osc. nuven, Umbr. nuvim, ON. níu, Goth. niun, en. nigon/nine, Gm. niun/neun, Gaul. navan, Ir. nói/naoi, Wls. naw, Arm. inn/inn/inně, TochA. ñu, OPruss. newīnjai, Latv. deviņi, Lith. devynì, OCS. devętĭ, Pol. dziewięć, Russ. devjat, Alb. nëntë;nëndë/nând(ë);non(t). Ku.; neh, no.
ده
Ved. dáśa, Av. dasa, Pers. daa/dah, Osset. dæs/dæs, Kshm. da.h, Kamviri duc, Gk.  déka, Lat. decem, Osc. deken, Umbr. desem, ON. tíu, Goth. taíhun, en. tīen/ten, Gm. zēhen/zehn, Gaul. decam, Ir. deich/deich, Wls. deg, Arm. tasn/tas/dasě, Toch. śäk/śak, OPruss. desīmtan, Latv. desmit, Lith. dẽšimt, OCS. desętĭ, Pol. dziesięć, Russ. desjat, Alb. dhjetë/dhet(ë). Ku.; deh, de.
بیست
Ved. viṁśatí-, Av. vīsaiti, Pers. /bēst, Kshm. vuh, Kamviri vici, Dor.  wíkati, Lat. vīgintī, Gaul. vocontio, Ir. fiche/fiche, MWsl. ugein(t), Arm. k san/k san/k san, Toch. wiki/ikäṃ, Lith. dvi-de-šimt, Alb. njëzet/njizet. Ku.; bist.
سی
Skr. triṅśat, Gk.  triákonta, Lat. trīgintā, Ir. /tríocha, Lith. tris-de-šimt. Ku.; sih, si.
چهل
Skr. catvāriṅśat, Gk.  tessarákonta, Lat. quadrāgintā, Lith. keturias-de-šimt. Ku.; chil.
پنجاه
Skr. pañcāśat, Gk.  pentêkonta, Lat. quinquāgintā, Ir. /caoga, Lith. penkias-de-šimt. Ku.; pe`nci, penca.
شصت
Skr. ṣaṣṭih, Gk. ἐ exêkonta, Lat. sexāgintā, Ir. /seasca, Lith. šešias-de-šimt, Russ. šestdesjat.Ku.;shest.
هفتاد
Skr. saptatih, Gk. heptákonta, Lat. septuāgintā, Ir. /seachtó, Lith. septynias-de-šimt, Russ. semdesjat. Ku.; hefte`, hefta.
هشتاد
Skr. aśītih, Gk. ὀ ogdêkonta, Lat. octāgintā, Ir. /ochtó, Lith. aštuonias-de-šimt, Russ. vosemdesjat. Ku.; heshte`, heshta.
نود
Skr. navatih, Gk. ἐ enenêkonta, Lat. nonāgintā, Ir. /nócha, Lith. devynias-de-šimt, Russ. devjanosto. Ku.; not, newet.
صد
Ved. śatám, Av. satəm, Pers. /sad, Osset. sædæ, Kshm. śath, Gk. ἑ hekatón, Lat. centum, ON. hundrað, Goth. hund, en. hundred/hundred, Gm. hunt/hundert, Gaul. cantam, Ir. cét/céad, Wls. cant, Toch. känt/kante, Latv. simts, Lith. šim̃tas, OCS. sŭto, Pol. sto, Russ. sto/sotnja. Ku.; sed.
هزار
Skr. sahasram, Av. hazarəm, Pers. /hazār, Gk. khilioi, Lat. mīlle. Ku.; hezar.
ON. þúsund, Goth. þusundi, en. þusend/thousand, Gm. þūsunt/tausend, TochA. tmāṃ, TochB. tmāne/tumane, Lith. tūkst-ant-is, stūks-ant-is, Latv. tūkstots, OCS. tysǫšti, Pol. tysiąc, Russ. tysača
Toch. wälts/yaltse
پیرو این بازتاب‌ها؛ همین زبان‌های دختری، دارای انشعاباتی شده‌اند که برخی از آن‌ها به شرح زیر هستند:
آلبانیایی: آلبانیایی توسک / آلبانیایی غگ
ارمنی : ارمنی کلاسیک / ارمنی باختری / ارمنی خاوری
انگلیسی: انگلیسی کهن / انگلیسی نو
آلمانی: آلمانی بالنده کهن / آلمانی بالنده نو
ایرلندی: ایرلندی کهن / ایرلندی نو
آسی: ایرون / دیگرون
پارسی: پارسی باستان / پارسی میانه
تخاری: تخاری آ / تخاری ب
بازتاب‌ها درباره‌ی شمارگان مونث
شماره
بازشناخت
بازتاب‌ها
سه
Ved. tisrás, Av. tišrō, Gaul. tidres, Ir. teoir/?
چهار
Ved. cátasras, Av. cataŋrō, Lith. keturios, Ir. cetheoir/?
بازتاب‌ها درباره‌ی پیشوندهای شمارگانی
شماره
بازشناخت
بازتاب‌ها (همراه با مثال)
یک- (باهم، هم)
Ved. sa-kŕt "یکبار", Gk. há-ploos "یکبار، ساده", Lat. sim-plex "یکبار"
دو-
Ved. dvi-pád- "دوپا", Gk. dí-pod- "دوپا", OLat. dui-dent "یک جانور مقدس؛ دودندان", Lith. dvi-kojis "دوپا"
سه-
Ved. tri-pád- "سه‌پا", Gk. trí-pod- "سه‌پا(یه) (میز)", Lat. tri-ped- "سه‌پا", Lith. tri-kojis "سه‌پا", Gaul. tri-garanus "دارای سه کلنگ", Alb. tri-dhjetë "سی" (سه ده)
چهار-
Ved. cátuṣ-pád- "چهارپا", Av. caru-gaoša- "چهارگوش", Gk. tetrá-pod- "چهارپا", Lat. quadru-ped- "چهارپا", Lith. ketur-kojis "چهارپا"
بازتاب‌های عددهای ترتیبی
شماره
بازشناخت
بازتاب‌ها
نخست
Ved. pūrviyá-, OCS. prĭvŭ, Pol. pierwszy, Russ. pervyj, Toch. parwät/parwe
Goth. fruma, Lith. pìrmas, Latv. pirmais, Lat. prīmus, Osc. perum
other forms
en. fyrst/first, Hitt. para, Lyc. pri, Av. pairi, vienet-as, paoiriia, Osset. fyccag, farast/farast, Kamviri pürük, Gk. prōtos, Umbr. pert, ON. fyrstr, Gm. furist/Fürst "پیشوا، شاهزاده"; fruo/früh "آغازین", Ir. er/air, Wls. ar, OPruss. pariy, Alb. i parë
دوم
Skr. dvitīya, Gk. deúteros, Russ. vtoroj
سوم
Ved. trtīya-, Gk. trítos, Lat. tertius, Alb. (i) tretë, Lith. trečias <*tretias, Russ. tretij
چهارم
Gk. tétartos, en. feorþa/fourth, OCS. četvirĭtŭ, Alb. (i) katërt, Lat. quartus, Lith. ketvirtas, Russ. chetvortyj
پنجم
Av. puxa-, Gk. pémptos, Lat. quintus, Alb. (i) pestë, Lith. penktas, Russ. patyj
ششم
Gk. héktos, Lat. sextus, Alb.(i) gjashtë, Lith. šeštas, Russ. šestoj
هفتم
Gk. hébdomos, Lat. septimus, OCS. sedmŭ, Lith. septintas, sekmas, Russ. sedmoj
هشتم
Gk. ógdo(w)os, Lat. octāvus, Russ. vosmoj, Lith. aštuntas, ašmas
نهم
Lat. nonus, Gk. énatos, Russ. devatyj, Lith. devintas
دهم
Ved. daśamá-, Av. dasəma-, Lat. decimus, Gk. dékatos, Lith. dešimtas, Russ. desjatyj
یادداشتها
شمارگان در زبان‌های ایرانی
شمارگان در زبان‌های جهان