سلطنت زنان

فرمانروایی سلطنت زنان (به ترکی استانبولی:Kadinlar saltanati)، مربوط به دوره‌ای از تاریخ امپراتوری عثمانی می‌شود که در آن خاصگی سلطان‌ها یا والده سلطان‌ها یا والده سلطان بزرگ یا دختران پادشاهان (مهرماه سلطان) و خواهران پادشاهان (از جمله اسماخان سلطان) در امور دولت دخالت بسیاری می‌کردند و حتی به تدریج خودشان شخصا دولت را اداره می‌کردند (مانند کوسم سلطان). این دوره از زمان سلطان سلیمان قانونی در سال ۱۵۳۲ شروع شد که خرم سلطان به عقد رسمی سلطان درآمد و همراه همسرش حکمرانی کرد و سلطنت زنان را تاسیس کرد.
شروع سلطنت زنان
حفصه سلطان، مادر سلطان سلیمان، با آوردن مقام والده سلطان راه را برای سلطنت زنان هموار کرد. قبل از مرگ او در سال ۱۵۳۲، خرم سلطان سلطنت زنان را تاسیس کرد و سلطنتش شروع شد البته برخی منابع می‌گویند که خرم ۴ سال بعد از اعدام ابراهیم پاشا یعنی در سال ۱۶۴۰ توانست سلطنت خود را آغاز کند. به هر حال وی قبل از مرگ حفصه سلطان مقام خاصگی سلطان را برای خودش آورد و بعد در سال ۱۵۳۴ زمانی که حفصه سلطان از دنیا رفت با این مقام همراه همسرش حکمرانی کرد. خرم سلطان اولین زنی بود که حرمسرا را در مقام خاصگی سلطان اداره می‌کرد.
قدرتمندترین زنان دوره سلطنت زنان
حفصه سلطان، همسر محبوب یاووز سلیم و والده سلطان، سلیمان قانونی بود. حفصه سلطان اولین زنی بود که لقب سلطان را در زمان همسرش و لقب والده سلطان را در زمان پسرش کسب کرد. اوج قدرت او در زمان سلطنت سلیمان بود. حفصه سلطان مشاور پسرش بود. او در امور سیاسی دخالت داشت.
خرم سلطان، همسر عقدی و رسمی سلیمان قانونی و اولین زنی که مقام خاصگی سلطان را کسب کرد. او بعد از حفصه سلطان دومین زن قدرتمند و بعد از مرگ والده سلطان مقام ملکه دربار را به دست آورد. وی در اعدام ابراهیم پاشا، کارا احمد پاشا، شاهزاده مصطفی، هم‌چنین انتصاب شاهزادگان به‌عنوان ولیعهد سلطنت نقش اصلی داشت. خرم در دوران همسرش به اداره امور سیاسی امپراتوری عثمانی پرداخت.
مهرماه سلطان، دختر سلطان سلیمان قانونی و خرم سلطان بود. وی بعد از مرگ خرم سلطان قدرت گرفت و اداره حرم را به دست گرفت. وی در زمان پدر و برادرش دارای قدرت سیاسی بود و حتی در زمان حکومت سلیم دوم لقب والده سلطان را کسب کرد و بعد از مرگ سلیم در زمان مراد سوم نیز قدرت خود را حفظ نمود.
نوربانو سلطان، همسر عقدی و رسمی سلیم دوم و هم‌چنین تنها خاصگی سلطان سلیم بود. قدرت نوربانو سلطان بعد از مرگ خرم سلطان آغاز شد. وی در اعدام شاهزاده بایزید که رقیب همسرش بود نقش داشت. او در زمان حکومت همسر و پسرش سلطان قدرت بود. وی در امور سیاسی امپراتوری عثمانی دخیل بود. نوربانو تنها زنی بود که مقام والده آتیک سلطان را کسب کرد.
صفیه سلطان، همسر عقدی و رسمی مراد سوم همچنین تنها خاصگی سلطان مراد بود. قدرت صفیه سلطان پس از مرگ نوربانو سلطان آغاز شد. صفیه در اعدام سقولو محمد پاشا، یمیشجی حسن پاشا و شاهزاده محمود نقش داشت. صفیه در زمان همسر و پسرش سلطان قدرت بود. صفیه در زمان حکومت نوه‌اش هم مورد احترام بود و مقامش را به عنوان والده بزرگ حفظ کرد و در تمام مدت زندگانی به اداره امور سیاسی امپراتوری عثمانی پرداخت.
خندان سلطان، خندان سلطان وی اولین والده سلطانی بود که بدون این که مقام خاصگی سلطان داشته باشد به قدرت رسید. او تا پایان سلطنت همسرش مورد علاقه وی بود و در مرگ شاهزاده محمود نقش داشت. با به سلطنت رسیدن پسرش به مدت چهار سال او بدون نایبه بودن اداره حکومت را در دست داشت.
عالمه سلطان، همسر محبوب محمد سوم و خاصگی سلطان او بود. قدرت او از زمان مرگ احمد یکم آغاز شد و با کمک کوسم سلطان پسرش مصطفی یکم به سلطنت رسید. عالمه در زمان حکومت پسرش، حکومت را اداره می‌کرد و بعد از برکناری پسرش در کشته شدن عثمان دوم نقش داشت و با مرگ عثمان دوباره قدرت را به دست گرفت.
ماه‌فیروز سلطان، یکی از قدرتمند‌ترین زنان تاریخ عثمانی بود و از چهره‌های مهم دوره سلطنت زنان بود. نفوذبسیار زیادی بر پسرش داشت وی در مرگ شاهزاده محمد نقش اساسی داشت وی در مدت 3سال مشاور مطلق فرزندش بود.
کوسم سلطان همسر عقدی و رسمی احمد یکم هم‌چنین تنها خاصگی سلطان احمد بود. کوسم در زمان همسرش سلطان قدرت بود. وی در به سلطنت رسیدن مصطفی یکم، ابراهیم یکم، محمد چهارم و برکناری عثمان دوم نقش داشت. او در سه دوره نایب‌السلطنه بود و در عزل و نصب مقامات دولت و مقامات نظامی و اداره امور سیاسی نقش داشت. او تنها زنی بود که به قتل رسید و لقب والده شهید را کسب کرد.
تورخان سلطان، همسر ابراهیم یکم و خاصگی برتر وی بود. تورخان در تبعید کوسم سلطان به باغچه فلوریا دخیل بود و بعد از به سلطنت رسیدن پسرش به دشمنی با والده کبیر (کوسم سلطان) پرداخت. تورخان در نهایت در شورشی که کوسم سلطان برپا کرده بود، کوسم را به قتل رساند و خود نایب‌السلطنه پسرش شد، هم‌چنین تا زمان مرگ تنها مشاور فرزندش باقی ماند و در امور سیاسی امپراتوری عثمانی دخیل بود.
صالحه دلآشوب سلطان، او در سال ۱۶۵۱ یکی از حامیان کوسم سلطان در برکناری سلطان محمد چهارم بود تا بتواند پسر خود را به سلطنت برساند اما در نهایت این توطئه شکست خورد وکوسم سلطان کشته شد. در سال 1687با به سلطنت رسیدن پسرش والده سلطان شد اودر شورشی که بر علیه سلطان محمد چهارم برپا شد نقش اصلی داشت او مهمترین پشتیبان پسرش بود وی از سال 1687تا 1689به مدت دو سال والده سلطان قدرتمندی برای پسرش بود.
رابعه گلنوش سلطان، همسر محبوب و رسمی محمد چهارم بود. قدرت او از زمان مرگ تورخان سلطان آغاز شد. او در زمان سلطنت سلیمان دوم و احمد دوم مورد احترام بود و در زمان سلطنت پسرش مصطفی دوم قدرت بسیار گرفت. گلنوش در به‌سلطنت رسیدن پسر کوچک‌ترش، احمد سوم دخیل بود. گلنوش سلطان در زمان سلطنت پسران خود در امور سیاسی دخالت می‌کرد.
دیگر زنان باقدرت کم‌تر
عایشه حفصه سلطان، همسر یاوز سلطان سلیم یکم و والده سلطان سلطان سلیمان قانونی (۱۴۷۸–۱۵۳۴)
اسماخان سلطان، دختر سلطان سلیم دوم و خواهر سلطان مراد سوم (۱۵۴۴–۱۵۸۵)
گوهرخان سلطان، دختر سلطان سلیم دوم و خواهر سلطان مراد سوم (۱۵۴۴–۱۵۸۸)
خندان سلطان، همسر سلطان محمد سوم و والده سلطان سلطان احمد یکم (۱۵۷۰–۱۶۰۵)
عایشه سلطان، دختر سلطان احمد یکم، خواهر عثمان دوم، سلطان مراد چهارم و ابراهیم یکم (۱۶۰۵–۱۵۵۷)
فاطمه سلطان، دختر سلطان احمد یکم، خواهر عثمان دوم، سلطان مراد چهارم و ابراهیم یکم (۱۶۰۶–۱۶۶۸)
هماشاه سلطان، همسر عقدی و رسمی سلطان ابراهیم یکم (۱۶۳۰–۱۶۷۲)
کایا سلطان، دختر سلطان مراد چهارم و برادرزاده سلطان ابراهیم یکم (۱۶۳۳–۱۶۵۹)
پایان سلطنت زنان
بعد از مرگ کوسم سلطان تورخان سلطان جای او را گرفت ولی به‌دلیل جوانی و بی‌تجربه بودن نتوانست حکومت را مانند کوسم سلطان به خوبی اداره کند به همین دلیل اومبا خواسته کپورلو حمد پاشا ا سال ۱۶۵۶ اداره دولت را به پاشاها سپرد، اما هم‌چنان تا سال ۱۶۶۲ قدرت بسیار زیادی داشت. تورخان سلطان درسال ۱۶۸۳ ازدنیا رفت و قدرت را به عروسش رابعه گلنوش سلطان منتقل کرد.