شمیران

شمیران منطقه‌ای است که در مجاورت شهر تهران و در شمال و شمال شرق آن قرار دارد. در گفتار عامیانه به این منطقه «شمرون» می‌گویند. شمیران که بر روی دامنه‌های رشته کوه البرز قرار دارد، شمالی‌ترین منطقه شهری تهران را تشکیل می‌دهد.
گرچه شمیران از نظر تقسیمات کشوری بخشی از تهران بزرگ و شهرستان شمیرانات استان تهران به‌شمار می‌آید ولی گاهی در منابع غیررسمی از آن به عنوان یک منطقه شهری مستقل با نام شهر شمیران یاد می‌شود.
شمیران شامل تمامی منطقه ۱ شهرداری تهران و بخش اعظم از منطقه ۳ می‌شود.
شمیران در گذشته منطقه‌ای ییلاقی و خوش آب و هوا در شمال تهران به‌شمار می‌آمد و محل اقامت تابستانی و تفرجگاه پادشاهان قاجار و دودمان پهلوی بوده‌است و چندین مجموعه کاخ و اقامتگاه توسط آنان در شمیران ساخته شده‌است. کاخ‌موزه سعدآباد و کاخ نیاوران نمونه‌هایی از این کاخ‌ها به‌شمار می‌رود. به علت گسترش تدریجی شهر تهران، شمیران رفته رفته در شهر تهران ادغام شده و تحت نظارت مناطق ۱ و ۳ شهرداری تهران اداره می‌شود.
شمیران به دلیل قرارگیری بر روی دامنه‌های رشته کوه البرز، از آب و هوای لطیف و معتدل کوهستانی برخوردار است و دارای زمستان‌هایی سرد و مرطوب و تابستان‌هایی خنک می‌باشد. شمیران دارای فضای سبز گسترده‌ای می‌باشد و تعداد بی‌شماری درخت چنار تنومند و کهنه سال در آن به چشم می‌خورد؛ به گونه‌ای که درخت چنار به نمادی از این منطقه تبدیل شده‌است.
شمیران محل اقامت ثروتمندترین افراد ایران است. بیشتر سفارتخانه‌های کشورهای خارجی و محل دائمی نمایشگاه‌های بین‌المللی تهران در شمیران واقع شده‌است.
امامزاده صالح و منزل پیشین سید روح‌الله خمینی نیز در شمیران قرار دارد.
شمیران دارای تعداد بسیار زیادی محله کوچک و بزرگ می‌باشد. تعدادی از این محله‌ها در گذشته مستقلا قریه بوده‌اند. تعدادی دیگر نیز از املاک و باغ‌های اشراف قاجار بوده‌است و به رسم شیوه نامگذاری اماکن در آن عصر، بیشتر دارای پسوند (یه) می‌باشند. برخی از محله‌های مشهور شمیران عبارتند از:
اقدسیه، آجودانیه، صاحبقرانیه، نیاوران، جماران، جمشیدیه، منظریه، کامرانیه، فرمانیه، اختیاریه، احتشامیه، دروس، قلهک، قیطریه، تجریش، دربند، زعفرانیه، ولنجک، محمودیه، الهیه، پل رومی، امانیه، اوین و درکه.
واژه‌شناسی
شمیران از دو بخش «شمی» یا «سمی» یا «شم» به معنی «بلند»، و «ران» به معنی «جای» تشکیل شده‌است که روی هم، «بلندجای» را گویند. (در مقابل «تهران» (ته + ران) به معنی «پایین جا». در متون قدیمی این منطقه را قلعه شمیران گفته‌اند. در مقابل احمد کسروی ریشه لغوی نام این منطقه را چنین دانسته‌است: « «ران» به معنی جایگاه و سرزمین است، و «سمی» یا «شمی» به معنای سرد است و لذا شمیران (شمیرام، شمیرم، شمیلان، سمیران و سمیرم) به معنای جای سرد یا سردسیر است». نکته‌ای که بر مطلب بالا می‌توان افزود این است که این اسم به حالت جمع و به صورت شمیرانات که امروزه به کار می‌رود، غلط است زیرا شمیران نام عمومی این منطقه‌است که دارای چندین شهر و روستاست و از میان آن‌ها سی روستا در کوهستان قرار دارند و آب و هوای هفده قریه کاملا سردسیری است.
به گفته ع. پاشایی، نام شمیرانان نتیجه فارسی‌سازی نام «شمرون» از گویش شمیرانی که با زبان مازندرانی اشتراکاتی دارد، است. هم چنین منطقه‌ای به نام شمیران با آب و هوای مشابه شمیران تهران در بیت‌المقدس وجود دارد.
آب و هوا
دمای سالانه شمیران در ایستگاه هواشناسی سعدآباد طبق آمار ۲۰ ساله (۱۳۵۳–۱۳۷۳) ۱۲/۹ درجه سانتیگراد است.
میزان بارندگی شمیران از سال ۱۹۸۸ تا ۲۰۰۷ به‌طور متوسط ۴۳۵/۸ میلیمتر بوده‌است.
بیشترین دمای ثبت شده از سال ۱۹۸۸ تا ۲۰۰۷ دمای +۳۹/۸ درجه سانتیگراد بوده‌است.
تعداد روزهای همراه با بارش برف شمیران نیز ۲۴ روز در سال ثبت شده‌است.
شمیران از دیدگاه تاریخی و غیررسمی
شمیران روستاهای کهن و زیبای فراوانی داشته‌است. نام‌های بسیاری از این روستاها زیبا و گوشنوازند و بسیاری از این نام‌ها از ریشه لهجه شمیرانی زیر شاخه زبان تاتی که تا قبل از انقلاب سال ۵۷ زبان چیره در شمیران بوده‌است، گرفته شده‌اند.
نام برخی از شهرک‌ها، شهرها و روستاهای شمیران که بیشترشان امروزه از محله‌های تهران بزرگ به‌شمار می‌روند از این قرارند:
آب‌نیک
آجودانیه (چاله باغ)
آهار
اختیاریه
اراج
ازگل
ازگیل دره
افجه
اقدسیه
انباج
اوشان، فشم، میگون
اوین
باستی
باغ شاطر
برگ جهان
بوجان
پس قلعه (دربند علیا)
تجریش
تیغستان
جعفرآباد
جماران
جمال‌آباد
جمشیدآباد
جوز درختک
چالهرز
چهارباغ
چیذر
حصاربوعلی
خلازیل (خورآذین)
دارآباد
دربند
دربندسر
درکه
دروس
درویش نو (تخت معیر)
دزاشیب دزآشوب
ده نارمک
رستم‌آباد
زایگان
زردبند
زرگنده
زعفرانیه
سامیان
سبو بزرگ
سبو کوچک
سربند
سرنو
سعادت آباد
سعدآباد
سوآدر
سوهانک
سینک
شادآباد
شمشک
شنگ‌زار (شنکزار)
شورکاب
شیان
صاحبقرانیه
فرحزاد
فرمانیه
فشم
قاسم‌آباد (محله)
قلهک
قنات کوثر
قیطریه
کاشانک
کردیان
کلاک
گرمابدر
گلابدره
گلندوک
لارک
لتیان
لزو
لشکرک
لواسان (روستا)
لواسان (شهر)
لویزان
مجیدآباد (تهران)
نخجوان
محمودیه
میگون
ناران
نودونک
نوشانی
نیاوران
هنزک
ولنجک
استلک (اصطلک)
تلو
چاهک (امامیه)
حسین‌آباد مبارک‌آباد
حصارک
گنج‌آباد (امانیه)
لالون (لالان)