چهاردهی کابل

ولایت کابل
270px
کشور:
افغانستان 20px
ولایت:
کابل
مرکز ولایت:
کابل
مختصات جغرافیایی:
۳۴٫۵۲۸° N 69.172° E
مساحت:
… کیلومتر مربع
جمعیت:
منطقه زمانی:
UTC+۴:۳۰
ارتفاع از سطح دریا:
زبان:
پشتو - دری
وب‌گاه:
ولسوالی‌های کابل.
در ساحه جنوب غربی کابل منطقه وجود دارد که بنام چهارده یاد می‌گردد. نام چهارده در دوره سلطنت تیمورشاه درانی نام گذاری شده‌است؛ که این دهات عبارت بودند ده مزنگ، ده بوری، ده دانا ده مراد (علاوالدین) می‌باشد. گروه چهارده را ده دانا ده مراد خان ده قلندر ده سیدان می‌نامند. زیاده نویسندگان چهارده را شامل ده مزنگ ده دانا چهلستون و دارالمان می‌نویسند که اشتباه بزرگ است. نام گذاری کلمه چهلستون پس از دوره عبدالرحمن خان مروج گردید. قصر چهل ستون در زمان شاه زمان اعمار گردید. در حقیقت چهل ستون نبوده بلکه چل ستون chli stone نام سنگ نرم مرمر است که در انگلستان شهر مانچستر مروج است. نام اصلی قصر چهل ستون در زمان شاه زمان هندکی است؛ که مهندس آن یکنفر هندی بود که قصر چهل ستون را به سبک هندی اعمار نموده بود. دارالمان در زمان شاه امان اله اعمار و نام گذاری شده‌است.
ولسوالی چهارده در در زمان سلطنت محمد ظاهر حیثیت یک ولسوالی مستقل را به خود گرفت و سپس مربوط شهر کابل گردید کنون تمام این ساحات به پنج ناحیه تقسیم گردیده‌است.
جغرافیای وادی چهاردهی
ولسوالی چهارده شرقا به سلسله کوه‌های شیر دروازه، تخت نبوزک و پل آرتل، از طرف جنوب کوه قورغ و للندر، از طرف غرب به قلعه قاضی و مرغ گیران و از طرف شمال به دهبوری فاضل بیک و قلعه کاشف حدود داشت. چهاردهی جمعا دارای ۳۸ قریه خورد و بزرگ بوده که دهات مشهور و قدیمی آن ده دانا، ده مراد خان، علاولدین بالا، علاولدین پایین، جای ریس، چهار قلعه، گلخانه، ده قلندر؛ چهارقلبه، سر آسیاب، چهلستون، قلعه مسلم، سه بنگی، قلعه کاشف، قلعه قاضی فاضل بیک، انچی باغبانان و … می‌باشد.»
«اصلا چهاردهی از پل آرتل که یخدان" هم نامیده می‌شد، بطرف غرب آغاز و ادامه میابد. در یخدان گذرگاه که در زیر سایه کوه شیر دروازه قرار دارد دو چاه بزرگ قرار داشت که در آن یخ برای شهر نگهداری می‌گردید. سردی "یخدان " در زمستان زبانزد همه بود. تقریبا اکثریت قریه‌های آن در در دامنه‌های کوه‌های "قوروغ" شیردروازه و رشخور قرار دارند. این سرزمین اگر از بالای قصر تپه تاجبیگ دیده شود، فقط بمانند یک نیمکاسه تخم دیده می‌شود.»(۱)
وادی چهاردهی نظر به آب و هوای گوارا و باغ‌های پرمیوه‌اش، روزگاری میله جا شاهان، مقام‌های عالی رتبه دولتی و شهر نشینان کابل بود. عده از آنها قلعه‌ها و باغ‌ها درین مناطق داشتند که تابستان را در آنجا به سر می‌بردند که می‌توان از قصر دارالامان (قبلا افشار تپه)، قصر تاجبیک، قصر چهل ستون، باغ بابر، گل باغ، حرمسرای ابراهیم بیگ پادشاه بخارا و … نام برد.
فرهنگ
سپورت مردم چهارده دنده کلک توپ دنده و پهلوانی بود که درین رشته جوانان نامدار بودند. پهلوانان نامور این دیار پهلوان برات، پهلوان بهرام، پهلوان افضل، پهلوان عزیز بچی داکتر، فیض بچی قوماندان، صدیق زرگر، پهلوان حسن، پهلوان آصف کوه کن، پهلوان عبد الحق (کور)، پهلوان کریم کلکار، پهلوان محمود، پهلوان اسلم کابلی، ملاه محمد قهرمان سبک وزن در کشتی آزاد ا، شجاع الدین قهرمان سنگین وزن، وغیره می‌باشد.
مردم چهار ده خیلی متدین وخدا پرست بوده از خود محلات مقدس غرض ریاضت و عبادت دارند «زیارت مشهور چهارده عبارتند از زیارتگاه شاه آغا صاحب، شاه قطب حیدر، آخند محمد امین، پادشاه صاحب گلخانه، مدت خان شهید در علاوالدین بالا، میر کابلی، سرنو، ملابرزگ تخنیکم، دوشهید ده قلندر، آستانه پشت قصر دارالامان، بابازنگی ده دانا، سلطان پادشاه ریشخوروبابا صاحب چهارقلبه و … یادآور شد.»
در حقیقت وادی زیبای چهاردهی (چاردهی) از چهار قریه منشع گرفته‌است.
در جنوب چهاردهی از پل آرتل که یخدان" هم نامیده می‌شد، بطرف غرب آغاز و ادامه میابد. در یخدان گذرگاه که در زیر سایه کوه شیر دروازه قرار دارد دو چاه بزرگ قرار داشت که در آن یخ برای شهر نگهداری می‌گردید. سردی "یخدان " در زمستان زبانزد همه بود. تقریبا اکثریت قریه‌های آن در در دامنه‌های کوه‌های "قوروغ" شیردروازه و رشخور قرار دارند. این سرزمین اگر از بالای قصر تپه تاجبیگ دیده شود، فقط بمانند یک نیمکاسه تخم دیده می‌شود.
ملیت و زبان
باشنده‌گان اصلی این وادی عبارت اند از "فرملی‌ها که اصالتا همه پشتون اند ولی بعضی شان پشتو صحبت می‌کنند (قلعه قاضی، گلخانه، چهار قلعه، قلعه بهادرخان، بخش از تنگی و للندر). یک قسمت از فرملی‌ها که با اقوام دیگر امتزاج یافته‌اند کاملا فارسی زبان اند (قلعه مسلم. سر آسیاب، تنگی فرملی‌ها، موسهی چاردهی و تعداد از محلات کوچک در امتداد سمت غربی چهاردهی.
قریب به نصف اهالی اصلی چهادهی متشکل از تاجیکها اند که اکثرا در سمت شرقی و شمال وادی چهاردهی زندگی می‌کنند (گلباغ، رشخور، قلعه فتوح، چهلستون، قلعه غیبی، آقاعلی شمس، جنگلک، گذرگاه، دهمزنگ و دهبوری. مردم قریه قلعه لوگری و بیش از نصف قلعه فتوح در اصل تاجیک و از قوم لشکری‌اند. در قریه قلعه فتوح و یکی دو قریه همجوار آن قوم مربوط به اهل تشیع که " گدی" یاد می‌شوند، زنده گی میگنند. در روابط نزدیک ولسی و اجتماعی خیلی‌ها با هم خلط اند. قریه ده دانا متشکل از اقوام خواجه‌ها، فرملی‌ها و تاجیک‌ها اند.
هزاره‌ها که تقریبا ۱۵ – ۱۸ درصد باشنده‌گان اصلی چهاردهی را تشکیل می‌دهند بیشتر در ساحه قلعه واحد، قلعه شاده، دوغ آباد و جای رئیس زندگی دارند. باآنکه این باشنده‌گان اصلی در تامین روابط شان با اقوام دیگر سختگیرتر بوده‌اند ممکن گذشته و تجارب تاریخی که توسط شاهان وقت تحت فشارهای مختلف قرار داشته‌اند، عامل همبستگی ذات البینی و محدود بودن روابط شان خارج از این حلقه ذات البینی شان بوده‌است.
کوچی‌ها که در فصل گرما به دامنه‌های کوه‌های اطاراف چهاردهی می‌آمدند، روابط نسبتا خوبی را با مردم محل داشتند، گرچه تعداد از آنها مربوط قوم " هزاربز" در قریه چهلستون متوطن شدند.
شغل
پیشه مردم چهارده از سالهای متمادی زراعت و مالداری بود که برای شهریان کابل سبزی جات میوه جات و لبنیات تهیه می‌نمودند. کنون بالاثر ازدیاد نفوس به شغل‌های کار در دوایر دولتی، انفرادی تجارت وغیره مصروف می‌باشند.
مقاله‌های مرتبط به این مقاله
قصر دارالامان
دریای کابل