بهارلویی

بهارلو (باهارلی) یکی از ایلات ترک ایران می‌باشد. ایل بهارلو در عضویت سپاهان قزل‌باش با اتحاد دیگر طوایف ترک سلسله صفویان را تاسیس نمودند. هم‌چنین ایل بهارلو (باهارلی) از متحدان و نزدیکان قاراقویون‌لویان بودند. پوشش و آداب و رسوم مشترکی با ایل باصری (رم‌کاریان - پاسارگادیان - پاساری - باساری) تنها بازماندگان اولین سلسله متحد ایرانی هخامنشی دارند. ترکان بهارلو (باهارلی) از پرافتخارترین ترکان بوده و در طول تاریخ سهم بسزائی در اعتلاء و پیش‌رفت فرهنگ و تمدن اسلامی‌ترکی داشته و دارند. مردم شهر بهار مرکز شهرستان بهار (باهار) واقع در استان همدان از تبار ترکان بهارلو (باهارلی) می‌باشند.
بهارلویی‌ها در روستای یاسه چا هم زندگی می‌کنند
همان‌گونه که در منابع گوناگون و معتبر تاریخ آمده‌است ترکان " اوغوز - آغوز - آغ‌اوز - آغ‌یوز " به معنای " سفیدروی " مشتل بر ۲۴ ایل بوده‌اند. " ترکان بهارلو "، (باهارلی) مردمانی ترک‌تبار و ترک‌زبان از " ترکان قاراقویون‌لوی دشت‌خوارزم " می‌باشند چنان‌که یکی از طوایف از ایلات ترکمان دشت‌خوارزم را باهارلی می‌نامند. بهارلویان (باهارلئیان) در حدود ۷۰۰ سال پیش به علت تاسیس شهری به نام ، (باهار) بر بقایای قلعه بهار (باهارقلعه) در کنونی به بهارلو (باهارلی) مشهور می‌گردند. ترکان بهارلو (باهارلی) تیره‌ای خاص در درون قبیله " قاراقویون‌لو " از " ایلات ترکستان " می‌باشد که حدود ۸۰۰ سال پیش در زمان سلاطین " سلجوقی " و حمله " مغول " توسط " چنگیزخان - تموچین " پس از فتح کنونی به سرزمین‌های کوچیده و ساکن گردیدند اما بعده‌ها پس از پیروزی " امیرتیمور " بر " امپراطوری عثمانی " بهارلویان (باهارلئیان) به ایران کنونی بازگردانده شدند. مهم‌ترین قبایل " قزل‌باش " که جملگی ترک بوده‌اند و از امروزی به ایران کنونی بازگردانده شده‌اند عبارت بوده‌اند از " اوستاج‌لو، آوشار، قاجار، شام‌لو، بیگدلی (بیگ‌دیلی) و… " بیگدلیان (بیگ‌دیلیان) شمال سوریه کنونی را " شام‌لو " و بیگدلیان (بیگ‌دیلیان) جنوب و بخشی از امروزی را " روم‌لو " می‌نامیدند. این واقعیت که قبیله‌ای به نام باهارلی در آناطولی مرکزی وجود دارد حاکی از آن است که به هنگام کوچ نیاکان بهارلویان (باهارلئیان) ایران از آناطولی به همدان بخشی از ایل بهارلو (باهارلی) در آناطولی باقی ماندند. پس از بازگشت بیگدلیان (بیگ‌دیلیان) به ایران امروزی بخشی از بیگدلیان (بیگ‌دیلیان) شام‌لو از ایل مادر خود جدا شده و پس از سکونت در همدان کنونی و بنیان نهادن شهری به نام بهار (باهار) نام بهارلو (باهارلی) را باری دیگر احیاء نمودند چنان‌که حتی در دوره " صفوی " همدان به نام " علی شکر بیگ " سردار شهیر ایل بهارلو (باهارلی) یاد می‌شد و نیز هم‌سر " جهان‌شاه قاراقویون‌لو " دختر امیر علی شکر بیگ بهارلو بود البته لازم به ذکر می‌باشد که نام بهارلو (باهارلی) پیش از این کوچ نیز رایج بوده‌است و به همین دلیل است هنگامی که بخشی از بیگدلیان (بیگ‌دیلیان) شام‌لوئی که از ایل مادر جدا شده بودند پس از سکونت در همدان کنونی شهر مورد تاسیس خود را بهار (باهار) نامیدند. ایل بهارلو (باهارلی) از ارکان مهم و تکیه‌گاه اصلی امپراطوری قاراقویون‌لو بوده‌اند و سرداران ایل بهارلو (باهارلی) از راه پیوند زناشوئی با قاراقویون‌لویان خویش‌آوندی محکمی ایجاد نمودند و بدین گونه مهم‌ترین سرداران قاراقویون‌لو از ایل بهارلو (باهارلی) بودند. ایل بهارلو (باهارلی) به هم‌راه " باران‌لو، سعدلو، بایرام‌لو، آلپاووت‌اویماق " اتحاده اصلی قاراقویون‌لو را تشکیل می‌دادند. پس از جهان‌شاه و با متزلزل شدن پایه‌های حکومت قاراقویون‌لو " بایرام بیگ " و " پیرعلی بیگ " فرزندان امیر علی شکر بیگ که از بزرگان بهارلو و قاراقویون‌لو محسوب می‌شدند در صدد برآمدند با حمایت از خواهرزاده‌های خویش حکومت قاراقویون‌لو را حفظ نمایند لذا با حکومت‌های " آغ‌قویون‌لو " و " تیموریان " توافق نکردند اما پس از مدتی کش‌مکش و جنگ با لشکرهای آغ‌قویون‌لو و تیموریان نهایتا از " سلطان حسین تیموری " در شکست خورده و کشته شدند. به هنگام فروپاشی و براندازی دولت قاراقویون‌لو به دست آغ‌قویون‌لویان فرزندان و متابعین ایشان به هند مهاجرت نموده و هم‌زمان بخشی از ایل بهارلو (باهارلی) به کنونی و بخشی نیز به کنونی کوچ نمودند اما بخشی هم‌چنان در همدان و شهر بهار (باهار) ماندند اما از یای‌لاغ-غیش‌لاغ درآمدند. بخشی از ایل بهارلو (باهارلی) که به خراسان کوچیده بودند بعده‌ها به " مشهدلو " معروف گشتند و به هم‌راه " بابر " بنیان‌گذار " امپراطوری گورکانی "، (کورکن) در جنگ با شرکت کردند و " سلسله قطب‌شاهیان " را در در هند تاسیس کردند و بیش از ۲ قرن در آن‌جا حکومت نموده و بدین گونه بود که بخشی از ایل بهارلو (باهارلی) در هندوستان ساکن شدند و نقش بزرگی را در تاریخ هند ایفا نمودند. بخشی که به هند مهاجرت کردند در پایه‌گذاری و قدرت گرفتن " حکومت همایون گورکانیان "، (کورکن) هند نقش اصلی را به عهده داشتند. " بایرام‌خان بهارلو " مشهور به خان‌خانان نبیره پیرعلی بیگ سپه‌سالار حکومت گورکانی (کورکن) و هم‌چنین پرورش‌دهنده و صدراعظم " اکبرشاه گورکانی " بود و پسرش " عبدالرحیم‌خان " نیز از وزرا و بزرگان حکومت اکبرشاه گورکانی بود. بخشی از ایل بهارلو (باهارلی) که در همدان ماندند به رهبری " حسن بیگ شکر اوغلی "، (نبیره امیر علی شکر بیگ باهارلی) ابتدا با آغ‌قویون‌لوها توافق نمودند و حسن بیگ شکر اوغلی جزو رجال دربار آغ‌قویون‌لو بود. بهارلویان (باهارلئیان) ساکن همدان در زمان " شاه‌اسمائیل " به ایلات قزل‌باش در دوره صفویه پیوستند و یکی از ۷ ایل معتبر سپاهان قزل‌باش از ایلات قاراقویون‌لو بودند و تکیه گاه اصلی نخستین شاهان صفوی را تشکیل می‌دادند که از نجبا و اشراف به‌شمار می‌رفتند. در زمان " شاه‌عباس "، " خان ولی بیگ باهارلی " در راس این ایل بود اما شاه‌عباس که در نظر داشت قدرت امرای قزل‌باش را حذف کند و لشکر " شاه‌سون " را جای‌گزین نماید با سیاست " خاندان قوام " و حمایت " فرهاد میرزا معتمد الدوله " برای کم کردن قدرت قزل‌باشان خان ولی بیگ باهارلی را کشت و ایل‌والوس، متابعان و فرزندان او را به فارس، خراسان و آذربایجان فرستاد که بهارلویان (باهارلئیان) ساکن در آذربایجان، خراسان و فارس بازماندگان این تبعید و سیاست شاه صفوی هستند. طوایف مختلف بهارلو (باهارلی) از اواخر دوره صفوی به مرور به فارس مهاجرت نمودند بنا بر این بخش اعظم ایل بهارلو (باهارلی) در فارس مستقر شدند و برای کم کردن قدرت قاش‌قائیان ایل بهارلو (باهارلی) در فارس در سال ۱۲۳۷ جزء " ایلات خمسه " قرار گرفت اما بهارلویان (باهارلئیان) با این سیاست حکومت کنار نیامدند و درگیری با حکومت و کش‌مکش با خاندان قوام سال‌ها ادامه داشت چنان‌که بهارلویان (باهارلئیان) در شورش عشایر فارس در سال‌های ۱۳۰۷ تا ۱۳۰۹ شرکت داشتند. پس از مرگ آخرین رهبر ایل بهارلوی (باهارلی) فارس بخش‌هائی به مرور در دسته‌های متفاوت و طی سالیان مختلف به کوچ نمودند و نیز بخش‌هائی به کنونی کوچ نمودند اما بخشی که در فارس مانده بودند در پی کش‌مکش‌های خونین برای دست‌یابی به قدرت به اندک زمانی برهم شوریده، جنگ‌ها نموده و خصومت‌ها ورزیدند تا بدان اندازه که از کشت، غارت و اسارت یک‌دیگر هیچ‌گونه اغماضی نداشتند و این قتل‌عام‌های مکرر تا بدان اندازه تلفات انسانی داشت که ایل بهارلو (باهارلی) دیگر هیچ‌گاه نتوانست قدرت سابق خود را بازیابد پس چنین تشخیص داده شد که دیگر شمارشان آن‌چنان نیست که بتوانند به کوچ‌های طولانی فصلی که بدان خو گرفته بودند ادامه دهند و بازماندگان در غیش‌لاغ‌های خود ساکن شده و از راه دام‌داری و کشاورزی و حتی راه‌زنی امرارمعاش می‌نمودند. بهارلویان (باهارلئیان) که روزگاری از بهترین سوارکاران و تیراندازان و هول‌انگیزترین جنگ‌جویان بودند پس از جنگ‌جهانی‌دوم دیگر به طور کل یک‌جانشین شدند و بدین ترتیب بهارلویان (باهارلئیان) در نقاط مختلف پراکنده شدند.
آئین و زبان
بهارلویان (باهارلئیان) ایران به لهجه مختص خویش از گویش‌های جنوب‌غرب زبان ترکی سخن گفته و مسلمان شیعه دوازده امامی می‌باشند.
جغرافیا
امروزه بازماندگانی از ایل بهارلو (باهارلی) در کشورهای پراکنده‌اند. ترکان بهارلو (باهارلی) به عنوان مردم بومی کشور ترکیه عمدتا در استان زندگی می‌کنند و نیز شهری به نام باهارلی در این کشور و در همین منطقه وجود دارد هم‌چنین ترکان بهارلو (باهارلی) در شمال کشور جمهوری آذربایجان در شهرستان زندگی می‌نمایند و ۳ شهر نیز به نام باهارلی در همین مناطق وجود دارند و نیز در کشور هند در وجود دارند و نیز در کشور عراق در کرکوک، اربیل، تلعفر، موصل، کفری، دوز خورماتو، داقوق و آلتون کوپری و هم‌چنین در کشور سوریه در حلب، دمشق، جزیره، حمات، حمص و لاذقیه و سایر جمعیت ایل بهارلو (باهارلی) نیز در کشور ایران در حال حاضر به صورت بومی گسترده در و هم‌چنین تهران (کیکاور، شهریار) می‌باشند که به صورت بومی در آذربایجان به مرکزیت شهرستان ، در خراسان روستای به مرکزیت شهرستان و چند روستای دیگر نزدیکی مرز و شمال این استان روستای به مرکزیت شهرستان و دیگر روستاها به مرکزیت شهرستان ، در کرمان به مرکزیت شهرستان رابر و به مرکزیت شهرستان ، در فارس به مرکزیت شهرستان داراب، در هرمزگان به مرکزیت شهرستان میناب، در همدان به مرکزیت شهرستان بهار، در چهارمحال روستاهای و به مرکزیت شهرستان سامان و روستای به مرکزیت شهرستان و در اصفهان روستاهایی از جمله به مرکزیت شهرستان به شکل مردمان بومی منطقه زندگی می‌نمایند. البته در حال حاضر پراکندگی بهارلویان (باهارلئیان) به صورت مهاجر در نقطه‌نقطه و جای‌جای ایران قابل لمس و مشاهده می‌باشد. اکثریت جمعیت ایل بهارلو (باهارلی) هم‌اکنون در استان فارس به‌ویژه شهرستان داراب زندگی می‌کنند.
طوایف
ایل بهارلو (باهارلی) تنها در ایران دارای بیش از ۵۰ طایفه می‌باشد که عبارتند از:
ابراهیم‌خانی، احمدلو، اسمائیل‌خانی، امنه، باران‌لو، بربر، بکله، بوربور، باهارلی، تلکه، جامه‌بزرگی، جرغه، جوقه، جرگه، چهارده‌چریک، حاجی‌تارلو، حاجی‌ترلو، حاجی‌طاهرلو، حاجی‌عطارلو، حیدرلو، خنوس‌لو، دروا، رسول‌خانی، ساقیز، سقز، سکز، سکیز، سلیمانی، شیخ‌لر، صحراگرد، صفی‌خانی، طاهری، طراوتی، عیسی‌بیگ‌لو، کریم‌لو، کلاه‌پوستی، عاشیق‌لر، عمله، قره‌اولاد، کاید، محمدخانی، مشهدلو، ناصربیگ‌لو، نظربیگ‌لو، ورثه و…