ارتش شاهنشاهی ایران

محمدرضا شاه پهلوی با پوشش رسمی بزرگ‌ارتشتاران در معیت سپهبد نادر جهانبانی.
ارتش شاهنشاهی ایران ، پیکره اصلی نیروهای مسلح ایران را تشکیل می‌داد. وظیفه اصلی ارتش، حفظ تمامیت ارضی ایران و دفاع از کشور در برابر تهاجم نظامی بیگانگان بود. در پی انقلاب ۱۳۵۷ ایران و سرنگونی حکومت شاهنشاهی، و با اعدام بسیاری از فرماندهان و تیمساران ارتش شاهنشاهی و خروج عده‌ای از آنها از کشور ارتش شاهنشاهی عملا فرو پاشید و ارتش جمهوری اسلامی ایران جایگزین آن شد.
ارتش شاهنشاهی به‌طور عامیانه به ارتش ایران در دوره پهلوی گفته می‌شود. نوسازی و قدرت مند کردن ارتش از دوره رضا شاه شروع شد. نیروی هوایی با خرید اف۱۴تامکت و اف ۵ و اف ۴ و دیگر هواپیماهای آمریکایی تجهیز شد، نیروی دریایی نیز به قدرتی رسیده بود که خلیج فارس را حفاظت کند.
عملیات‌های نظامی برجسته
ارتش شاهنشاهی ایران طی سال‌های ۱۹۷۲ تا ۱۹۷۵ به‌منظور سرکوب شورش ظفار در سلطان‌نشین عمان، عملیات نظامی داشت که طی آن صدها سرباز وظیفه ایرانی به عمان فرستاده شدند و بسیاری از آنها در آنجا کشته شدند که جنازه برخی از آن‌ها در آرامگاه خواجه ربیع در مشهد می‌باشد و از این جهت که چرا ارتش سربازان وظیفه را برای نبرد به یک کشور خارجی فرستاده‌است همیشه مورد انتقاد بوده‌است. البته ارتش شاهنشاهی طی این نبرد پیروزی‌های زیادی بدست آورد اما مناطقی که آزاد می‌کرد به انگلیسی‌ها تحویل می‌داد و این نیز انتقادات دیگری بهمراه داشت.
از عملیات‌های اطلاعاتی مهم ارتش شاهنشاهی ایران می‌توان به برنامه جاسوسی آیبکس از ارتش عراق اشاره کرد.
نبرد سمیرم نبردی بود که بین ارتش و عشایر قشقایی صورت گرفت و در آن ارتش شاهنشاهی شکست سنگینی خورد.
نیروهای سه‌گانه ارتش شاهنشاهی ایران
نیروی زمینی شاهنشاهی ایران
نیروی هوایی شاهنشاهی ایران
نیروی دریایی شاهنشاهی ایران
فرماندهان و رئیسان ستاد ارتش
سرتیپ امان‌الله جهانبانی از دی ۱۳۰۰ تا ۱۳۰۵
سرتیپ حبیب‌الله شیبانی از ۱۳۰۵ تا ۱۳۰۶
سرتیپ محمد نخجوان از ۱۳۰۶ تا ۱۳۱۳ (کفیل)
سرلشکر عزیزالله ضرغامی - از ۱۳۱۳ تا ۱۳۲۰
سرلشکر مرتضی یزدان‌پناه - از ۹ مهر ۱۳۲۰ تا ۱۳۲۱
سرتیپ حسن ارفع - از ۱۳۲۱ تا ۱۳۲۲
سرتیپ حاج‌علی رزم‌آرا - از ۱ مرداد ۱۳۲۲ تا مهر ۱۳۲۲
سرتیپ علی ریاضی - از ۱۳۲۲ تا ۱۳۲۳
سرلشکر حاج‌علی رزم‌آرا - از ۱۵ اردیبهشت ۱۳۲۳ تا آذر ۱۳۲۳
سرلشکر حسن ارفع - از ۶ دی ۱۳۲۳ تا ۲۷ بهمن ۱۳۲۴
سرلشکر فرج‌الله آق‌اولی - از ۲۷ بهمن ۱۳۲۴ تا ۱۳۲۵
سرلشکر حاج‌علی رزم‌آرا از ۱۰ تیر ۱۳۲۵ تا تیر ۱۳۲۹
سرلشکر عباس گرزن - از تیر ۱۳۲۹ تا ۳۱ تیر ۱۳۳۱
سپهبد مرتضی یزدان‌پناه - از ۲ مرداد ۱۳۳۱ تا ۳۰ مرداد ۱۳۳۱
سرلشکر محمود بهارمست - تا ۹ اسفند ۱۳۳۱
سرتیپ محمدتقی ریاحی - از ۹ اسفند ۱۳۳۱ تا ۲۸ مرداد ۱۳۳۲
سرلشکر نادر باتمانقلیچ - از ۱۳۳۲ تا ۱۳۳۴
سپهبد عبدالله هدایت - از مرداد ۱۳۳۴ تا ۲۴ اسفند ۱۳۳۹
سپهبد عبدالحسین حجازی - از ۲۴ اسفند ۱۳۳۹ تا ۱۳۴۴
ارتشبد بهرام آریانا - از ۳۰ آذر ۱۳۴۴ تا اردیبهشت ۱۳۴۸
سپهبد فریدون جم - از ۱۴ اردیبهشت ۱۳۴۸ تا ۲۸ تیر ۱۳۵۰
ارتشبد غلامرضا ازهاری - از ۱۳۵۰ تا دی ۱۳۵۷
ارتشبد عباس قره‌باغی - از دی ۱۳۵۷ تا ۲۲ بهمن ۱۳۵۷
تجهیزات
محمدرضا شاه، پس از تثبیت قدرت خود پس از کودتای ۲۸ مرداد مدرن سازی ارتش را به‌طور گسترده آغاز کرد. صدها فروند جنگنده‌های نورثروپ اف-۵ و مک‌دانل داگلاس اف-۴ فانتوم خریداری شد و نیروی هوایی ایران به سرعت به یکی از برترین نیروی‌های هوایی در دنیا تبدیل گردید. پس از تولید جنگنده‌های اف ۱۴ سفارشی بالغ بر ۱۵۰ برای شرکت گرومن ارسال شد و ۷۸ فروند تحویل و در قالب چهار اسکادران فعال شدند. خرید تعداد زیادی از انواع هلیکوپترهای جنگی بل ای‌اچ-۱ سوپرکبرا نیز هوانیروز شاهنشاهی ایران را قدرتمند کرد. نیروی زمینی ارتش شاهنشاهی نیز پس از خرید حجم گسترده‌ای از تسلیحات نظامی شامل تانک‌های چیفتن، ام۴۷ و ام۴۸ و ام۶۰ و مقداری زیادی موشک‌های ضدتانک مدرنیزه شد. روند مدرن سازی و خرید تسلیحات نظامی به قدری سریع بود که بسیاری از ابرقدرت‌ها از فروش تسلیحات نظامی به ایران ابراز نگرانی می‌کردند. روند رو به رشد و پیشرفت صنایع نظامی در ایران و همچنین حجم بالای خریدهای تسلیحاتی باعث گردید که ارتش شاهنشاهی ایران در سال ۱۹۷۹ به پنجمین ارتش نیرومند دنیا تبدیل شود.
تفنگ‌ها
نام
نوع
تعداد
استفاده
سازنده
نکات
ناگانت ام۱۸۹۵
سلاح کمری
این سلاح در سال ۱۹۳۳ جایش را به لوگرهای آلمانی دادند.
اسمیت اند وسون مدل ۱۰
سلاح کمری
این سلاح به یکی از سلاح‌های نیرو انتظامی ایران شد.
پارابلوم ۱۹۰۸
سلاح کمری
این سلاح تا ۱۹۵۲ یکی از سلاح‌های ایران بود.
کلت ام۱۹۱۱
سلاح کمری
این سلاح از سال ۱۹۵۲ تا به امروز از سلاح‌های کمری ارتش است.
په په شه
مسلسل دستی
این سلاح در سال ۱۹۴۰ تا زمانی که سلاح یوزی وارد ایران شود مسلسل دستی ایران بود.
یوزی
مسلسل دستی
این سلاح تا قبل از سلاح تندر مسلسل دستی ایران بود.
دراگونوف
اسنایپر
این سلاح تا به امروز اسلحه اسنایپر ایران بوده و هست.
Mannlicher M1888
تفنگ جنگی
این سلاح سلاح ارتش ایران در عهد قاجار بود.
تفنگ برتیه
تفنگ جنگی
این سلاح از سلاح‌های مشروطیت بوده‌است.
Carcano
تفنگ جنگی
این سلاح دومین سلاح ایران در عهد قاجار بود.
برنو
تفنگ جنگی
این سلاح سلاح ارتش ایران از سال ۱۹۳۰ بود و تا زمان ورود ام ۱ به ایران خدمت کرد.
ام ۱
تفنگ جنگی
این سلاح از جنگ جهانی دوم تا دهه ۱۹۷۰ سلاح رسمی ارتش ایران بود.
ژ۳
تفنگ جنگی
این سلاح از ۱۹۷۰ تا به امروز سلاح رسمی ارتش ایران است.
ام ژ ۴۲
مسلسل چندمنظوره
این سلاح اولین مسلسل چندمنظوره ایران بود.
گرینوف
مسلسل چندمنظوره
این سلاح در کنار ام ژ۳ مسلسل چندمنظوره ایران بود.
ام‌ژ۳
مسلسل چندمنظوره
این سلاح تا به امروز مسلسل چندمنظوره ایران است.
مسلسل ماکسیم
مسلسل سنگین
این سلاح از عهد قاجار مسلسل سنگین ایران بود.
دوشکا
مسلسل سنگین
این سلاح تا به امروز مسلسل سنگین ایران است.
آرپی‌جی-۷
راکت‌انداز دوش‌پرتاب
با مجوز از روسیه در داخل ایران تولید می‌شود.
استرلا ۲
راکت‌انداز دوش‌پرتاب
نام
نوع
استفاده
سازنده
نکات
ام۱۱۳
نفربر زرهی
از ۱۹۶۵
در سال ۱۹۶۵ ۴۰۰ دستگاه از آمریکا خریده شد.
بی‌تی‌آر-۶۰
نفربر زرهی
از ۱۹۶۶
از شوروی تا قبل از انقلاب ۵۷۰ دستگاه خریداری شد.
رنالت اف تی
تانک سبک
از ۱۹۲۸
این تانک‌ها در سال ۱۹۵۰ از رده خارج شد
پانزار ۳۸
تانک سبک
از ۱۹۳۰
اسکورپیون
تانک سبک
از ۱۹۷۶
در سال ۱۹۷۶ ۲۵۰ دستگاه خریداری شد.
تانک چیفتن
تانک
از ۱۹۷۱
قبل از انقلاب ۸۸۸ دستگاه چیفتن خریداری شد.
تانک ام۴۷
تانک
از ۱۹۶۰
۵۰ دستگاه در سال ۱۹۶۰ خریداری شد
تانک ام۶۰ آ۱
تانک
۱۹۶۹
۴۶۰ دستگاه از آمریکا خریداری شد.
ام ۴ شرمن
تانک
از ۱۹۴۷
ام ۲۶
تانک
از ۱۹۵۵
بعد از کودتا ۲۸ مرداد ۱۵۰ دستگاه خریداری شد.
ب‌ام-۲۱ گراد
راکت‌انداز چندگانه
از ۱۹۶۷
در سال ۱۹۶۷ ۷۰ دستگاه از شوروی خریداری شد.
نام
نوع
استفاده
سازنده
نکات
ام۱۰۱
هویتزر سبک ۱۰۵ میلی‌متری
۱۹۶۱
۲۵۰ دستگاه در دهه ۱۹۶۰ از آمریکا خریداری شد.
ام۴۶
توپ صحرایی ۱۳۰ میلی‌متری
۱۹۷۰
۷۲۶ عرابه در دهه هفتاد از شوروی خریداری شد.
ام-۱۱۴
هویتزر ۱۵۵ میلی‌متری
۱۹۶۸
۱۰۰ عراده در دهه ۱۹۶۰ از آمریکا خریداری شد.
ام-۱۱۵
هویتزر سنگین ۲۰۳ میلی‌متری
۱۹۶۸
۵۰عراده در سال ۱۹۶۸ از آمریکا خریداری شد.
ام۱۹۵۵
هویتزر ۱۵۲ میلی‌متری
زنبورک
هویتزر ۷۰ میلی‌متری
۱۷۰۰
این توپ از سلاح‌های ایرانی بوده‌است.
ام-۱۰۹
خودکششی هویتزر ۱۵۵ میلی‌متری
از ۱۹۷۰
۵۰ دستگاه در سال ۱۹۷۰ و ۳۹۰ دستگاه بین سال‌های ۱۹۷۴ تا ۱۹۷۹ از آمریکا خریداری شد.
ام-۱۰۷
خودکششی هویتزر ۱۷۵ میلی‌متری
از ۱۹۷۳
۴۰ دستگاه در سال ۱۹۷۳ خریداری شد.
ام-۱۱۰
خودکششی هویتزر ۲۰۳ میلی‌متری
از ۱۹۷۳
۳۸ دستگاه در سال ۱۹۷۳ خریداری شد.
گارد شاهنشاهی
دانشگاه افسری
دانشگاه جنگ
بزرگ ارتشتاران
ارتش جمهوری اسلامی ایران