شاندل

تلفظ فرانسوی شاندل به معنی شمع
شاندل (۲ آذر ۱۳۱۲، فرانسه – ۲۹ خرداد ۱۳۵۶،تونس) نام یک شخصیت غیر واقعی و نمادین است که در برخی نوشته‌ها و سخنرانی‌های دکتر علی شریعتی نام برده می‌شد و توسط خود او ساخته شده (یا به زبان دیگر خود شریعتی است) شاندل در زبان فرانسوی به معنا شمع است از طرفی شمع تخلص مورد استفاده دکتر شریعتی بود که از کنار هم گذاشتن حروف اول کلمات (شریعتی، مزینانی، علی) که سازنده نام علی شریعتی مزینانی بودند به وجود آمد. تا سال‌ها کسی از یک شخص بودن علی شریعتی و شاندل خبر نداشت و سال‌های بعد از فوت دکتر شریعتی جستجوگران در یافتن فردی به نام شاندل عاجز مانده بودند تا زمانی که مطالعاتی بر دست نوشته‌های شخصی ایشان صورت گرفت و با نشانه‌هایی که خود دکتر شریعتی در خصوص شاندل گذاشته بود به یکسان بودن شخصیت شاندل و علی شریعتی پی بردند .
تخلص شمع
شمع سرواژه‌ای از کلمات { شریعتی، مزینانی، علی سازنده نام علی شریعتی مزینانی است .
اولین استفاده‌ها از تخلص شمع
در سال‌های آغازین دهه ۳۰، علی شریعتی که جوانی ۲۰ ساله بود اشعارش را با نام مستعار «شمع» در روزنامه خراسان به چاپ می‌رساند. دلیل این عمل این بود که پدر ایشان محمدتقی شریعتی از روشنفکران و فعالان سیاسی–مذهبی مطرح آن زمان بود و علی شریعتی نمی‌خواست نامش را فاش کند یا گمان می‌کرد که اشعارش کیفیت بالایی ندارند و هنوز پخته نیستند و هیچ وقت قصد انتشار آنان را نداشت
اما او برخی از اشعارش را با نام خود در این روزنامه به چاپ رسانید اولین شعر او «شمع زندان» نام داشت که شمع نماد خود شریعتی بود
تبدیل شدن «شمع» به یک تخلص حرفه‌ای
علی شریعتی اکثر مقالات حرفه‌ای و علمی خود را به نام خود در روزنامه خراسان به چاپ می‌رسانید و گاهی از نام «شمع» استفاده می‌کرد اما بعدها در نشریه ایران آزاد، ارگان سازمان‌های اروپایی جبهه ملی ایران، و همچنین در نشریه نامه پارسی با نام مستعار «شمع» در آن مطلب می‌نوشت. دلیل این کار برای داشتن امنیت و پنهان ماندن از چشم ساواک بود
مقاله علی شریعتی با نام مستعار «شمع» در نشریه
تولد شاندل
در بازگشت به ایران، مشخصا از نیمه دوم دهه ۴۰ ردپای شاندل در آثار و گفتار علی شریعتی پیدا می‌شود. شاندل، ترجمه فرانسوی «شمع» است و دکتر شریعتی او را یک شاعر و نویسنده و شرق‌شناس آزادی خواه تونسی فرانسوی نژاد و متولد از پدری روحانی و مادری فئودال معرفی می‌کند (شخصیتی بسیار شبیه پیشه و خانواده شریعتی) و در بین برخی از سخنانش از او نقل قول می‌کند
علی شریعتی در برخی از نوشته‌ها و گفته‌هایش از شاندل به عنوان فردی بسیار توانا و دانشمند یاد می‌کند تا جایی که در کتاب کویر شاندل را یکی از معبودهایش معرفی می‌کند طبق نوشته‌های شریعتی شاندل در تاریخ ۲ آذر ۱۳۱۲ (زادروز علی شریعتی) متولد شده است و در تاریخ ۹ اسفند ۱۳۴۶ (تاریخی سمبولیک با اشاراتی بیوگرافی) در حادثه‌ای جان باخته
شریعتی درباره شاندل یا به زبانی دیگر درباره خود این گونه می‌نویسد:
او به شاندل کتابی به عنوان گفتگوهای تنهایی نسبت می‌دهد اما بعد از مرگ او در بین نوشته‌های منتشر نشده‌اش مجموعه‌ای به همین نام (گفتگوهای تنهایی) یافت می‌شود که در آن چنین آمده است و به صورت غیر مستقیم به ارتباط شاندل و خودش اشاره شده است
شریعتی در حال سخنرانی
فلسفه شاندل
به گفته محققان شاندل تنها یک تخلص برای علی شریعتی نبود بلکه فرد آرمانی بود که شریعتی می‌خواست او باشد! به همین دلیل هر گاه که در بین سخنرانی‌ها یا کتاب‌هایش جملاتی را از بزرگان و فیلسوفان می‌آورد هیچ‌گاه جمله‌ای به نام خودش در بیان آنان نمی‌نوشت بلکه جمله‌ای به نام شخصی به اسم شاندل را می‌گفت که در حقیقت نماینده خود او بود یک نظریه هم این است که شریعتی باور داشت در کشورهای از نظر فرهنگی عقب‌مانده، وقتی «نقل قول» می‌کنیم و حرفی را از قول کسی می‌گوییم، این، اثربخش‌تر است و به همین دلیل گاهی از شاندل نقل می‌کرد
منتقدان شاندل
برخی ساخت شخصی مانند شاندل را درست نمی‌دانند و می‌گویند بهتر است نام‌های مستعار و شخصیت‌های مجازی وجود نداشته باشد