نبرد نیزارها

نبرد نیزارها بخشی از جنگ ایران و عراق محسوب می‌شود که در اواخر ۱۳۶۲ و در نیزارهای هورالعظیم درگرفت. با اینکه ایران در این نبرد تا حدودی پیروز شد، اما تلفاتش آنقدر سنگین بود که از این نبرد به عنوان پیروزی شکست آمیز یاد می‌شود. ایرانی‌ها پس از عملیات نسبتا ناموفق والفجر اقدام به گشایش جبهه جدیدی در نیزارهای هورالعظیم (هویزه) نمودند. از نظر عراقی‌ها این نیزارها مانع طبیعی غیرقابل نفوذی برای نیروهای ایرانی بود و آن‌ها همچنین توانسته بودند با مین‌های شناور سیم خاردار و کابل‌های برق فشار قوی عبور از این منطقه را سخت‌تر نمایند. این نبرد شامل عملیات والفجر ۵، عملیات والفجر ۶، عملیات خیبر، و آمادگی برای نبرد بود. در این نبرد نیروهای سپاه ایران با همراهی تیپ ۹۲ زرهی ارتش ایران علیه نیروهای عراقی جنگیدند.
پیش‌زمینه تاکتیک ایرانی‌ها
ایرانی‌ها بعد از انجام عملیات‌های متزلزل والفجر، به تکاپوی تغییر تاکتیک جنگی افتادند. ایران قبل از آن چندین عملیات یورش موج انسانی در جنوب عراق و در اطراف بصره انجام داده بود ولی در برابر دفاع پایای عراقی‌ها موفقیت ناچیزی کسب کرده بود. همچنین عراقی‌ها نیز شروع به انجام پاتک کرده بودند. افزایش تسلیحات عراقی‌ها موجب می‌شد تا برتری تعداد نفرات ایرانی‌ها بی‌فایده شود. هر چند حتی با تغییر تاکتیک ایرانی‌ها همچنان بر یورش امواج انسانی تکیه می‌کردند ولی رفته رفته بیشتر به عملیات‌های غافلگیرانه روی آوردند. بر خلاف سیستم دفاع ایستا و پایای متکی بر تسلیحات سنگین عراق، ایران شروع به آموزش نفرات برای درگیری در شب، نبرد نیزارها، و نبرد در کوهستان نمود. آنها همچنین شروع به آموزش نفرات سپاه پاسداران برای انجام عملیاتهای خاکی آبی نمودند تا آمادگی لازم برای عملیات در نیزارهای جنوبی عراق را کسب نمایند. ایرانی‌ها با قایق‌های تندرو از نیزارها و رودخانه‌های در جنوب عراق عبور می‌کردند و نفرات را در ساحل مقابل پیاده می‌نمودند. نفرات زمینه را برای پل‌های معلق، عبور تجهیزات نظامی آماده می‌نمودند. آن‌ها همچنین از بالگرد برای پیاده نمودن نفرات استفاده می‌کردند.
پیش‌زمینه تاکتیک عراقی‌ها
در اواخر ۱۳۶۰ عراق تجهیزات جدید جنگی از شوروی تدارک دیده بود. تجهیزات جدید شامل تانک‌های تی-۵۵، تی-۶۲، راکت‌اندازهای ب‌ام-۲۱ گراد، و همچنین بالگردهای توپ‌دار میل-۲۵ بودند. عراقی‌ها قصد داشتند با این ادوات جدید خطوط سه‌لایه دفاعی با سیستم شوروی را پیاده نمایند. واحد مهندسی نظامی عراق پل‌هایی را بر روی موانع آب ساخته بود، زمین‌ها را مین‌گذاری نموده، و خطوط دفاعی استحکامات دفاعی را آماده کرده‌بود. عراق برای دفاع از بصره دریاچه‌های اطراف معروف به دریاچه‌های پرورش ماهی را با آب پر کرد. آن‌ها بمباران شهرهای مرزی ایران را تا ۱۳۶۲ افزایش داده‌بودند.
با این سیستم دفاع سنگین ایستا و پایا خطوط عراقی عملا نفوذ ناپذیر شده بود و برای ایرانی‌ها چاره‌ای جز دست زدن به عملیات خاکی آبی باقی نمانده بود.
حملات واحدهای مختلف
پیش از آغاز نبرد کماندوهای ارتش ایران بوسیله هلی‌کوپتر پشت خطوط عراقی پیاده شدند و به تخریب واحدهای توپخانه‌ای عراق پرداختند. ایران همچنین دو عملیات ابتدایی والفجر ۵ و ۶ را قبل از عملیات اصلی انجام داد. عراقی‌ها می‌دانستند که ایران قصد تسخیر کوت‌العماره را دارد تا از این طریق خطوط تامین و دفاع عراقی را تحدید نمایند. با این حال تصور عراقی‌ها بر این بود که دریاچه‌های بزرگ هور مانعی غیرقابل نفوذ برای نیروهای ایرانی است. ایرانی‌ها با قایق‌های تندرو باگ‌هامر در عملیاتی غافلگیرانه از این موانع آبی عبور نمودند. با این حال ایرانی‌ها تنها توانستند تا ۲۴ کیلومتری (۱۵ مایلی) بزرگراه بصره بغداد پیش روند. در این زمان ایران عملیات خیبر، عملیات اصلی نبرد نیزارها، را آغاز نمودند.
عملیات خیبر
در ۵ اسفند ۱۳۶۲ ایرانی‌ها عملیات خیبر را آغاز نمودند. آن‌ها پیشتر از ۲۶ بهمن حملات خود را متوجه جبهه مرکزی کرده بودند ;i لشکر دوم عراق با ۲۵۰ هزار سرباز در حال دفاع از آن بود. نفرات ایران نیز با استعداد برابر (۲۵۰ هزار سرباز) در حال تهاجم بودند. در ۵ اسفند نیروهای ایرانی در عملیات آبی خاکی با قایق‌های تندرو از نیزارهای هورالهویزه گذشتند و عراقی‌ها را غافلگیر نمودند. نیزارها همچنین ضرب توپخانه عراقی را محدود می‌نمود. (بسیاری از مهمات در آب یا زمین‌های گلی منفجر نمی‌شوند)
ایرانی‌ها با استفاده از بالگرد نیروهای خود را در جزیره نفت‌خیز مجنون پیاده نمودند. سپس حملات خود را متوجه شهر قرنه نمودند.
از روز ۱۵ فوریه به نظر می‌رسید خطوط دفاعی عراق در آستانه شکست باشد ولی دفاع عمقی چندلایه مانع از سقوط آن‌ها شد. ایرانی‌ها حتی در صورت شکستن خط اول دفاعی عراق به خاطر خستگی مفرط و از دست دادن نفرات زیاد از شکستن خطوط دوم دفاعی باز می‌ماندند. ایران همچنین از کمبود حمایت هوایی به دلیل زمین‌گیر شدن نیروی هوایی ایران رنج می‌برد. در این عملیات نیروهای سپاه پاسداران ایران از تکنیک‌های جنگ چریکی استفاده می‌نمودند. آن‌هاتلاش می‌کردند با استفاده از موتورسیکلت با سرعت در عمق خطوط دفاعی عراقی نفوذ نمایند.
عدم پشتیبانی هوایی مناسب نیروی هوایی ایران دست عراقی‌ها را در استفاده از جنگنده و هلیکوپتر برای سرکوب تهاجم ایرانی‌ها باز گذاشت. عراق با استفاده از میل می-۲۴ به شکار بسیاری از نیروهای ایرانی در نیزارها پرداخت. با این‌حال در روز ۸ اسفند ایران توانست جزیره مجنون (در داخل اروندرود) را به اشغال خود درآورد ولی این اشغال به قیمت سلاخی بالگردهای ایرانی تمام شد. بطوریکه ۴۹ بالگرد از مجموع ۵۰ بالگرد ایرانی شرکت کننده در عملیات شکار جنگنده‌های عراقی شدند. این نبردها در آب‌هایی با عمق دو متر انجام می‌شد و نیروهای عراقی عراق با کابل‌های الکتریکی نصب شده در برخی کانال‌ها جریان الکتریسیته را به آب‌های نیزارها جاری ساخت. این امر باعث برق‌گرفتگی و مرگ بسیاری از ایرانی‌ها شد. تلویزیون دولتی عراق اجساد برق‌گرفته نیروهای ایرانی را به نمایش گذاشت.
تا دهم اسفند ایرانی‌ها از نیزارها عبور کرده و به دروازه‌های قرنه رسیده و در آستانه تسخیر بزرگراه بغداد - بصره بودند. در این زمان نیروهای ایران پوشش حایل نیزارها را پشت سر گذاشته و در تیررس ارتش عادی عراقی قرار گرفته‌بودند. از طرفی در اراضی مسطح بیرون نیزارها عراق به طور موثری می‌توانست از گاز خردل استفاده نماید. تنها در طی یکی از پاتکهای عراق بیش از ۱۲۰۰ رزمنده ایرانی کشته شدند. عراقی‌ها توانستند نیروهای ایرانی را به درون نیزارها عقب برانند و در پایان این نبرد نیروهای ایرانی توانستند تنها جزیره مجنون را تا حدود یک سال بعد از این عملیات در اشغال خود نگه دارند.