مسروپ تاغیادیان

بندانگشتی
مسروپ داوتی تاغیادیان (زاده ۳ ژانویه ۱۸۰۳ حومه شهر ایراون، ارمنستان - درگذشته ۲۸ مه ۱۸۵۸ شیراز، ایران) یکی از بزرگترین نویسندگان، شاعران و روزنامه‌نگاران تاریخ ادبیات ارمنی در قرن نوزدهم میلادی است
زندگی‌نامه
وی در ۳ ژانویه ۱۸۳۰ در محله "دزوراگیوغ" شهر ایروان، ارمنستان متولد شد دوران کودکی خود را در باغ‌ها و در کنار رود هرازدان گذرانید او کودکی بسیار جسور بود وی در سن ۱۲ سالگی برای تعلیم به شخصی «آوانس آسکاریان» مراجعه می‌کند و پس از مدتی به همین منظور نزد شخص دیگری به نام «آوانس وارتاپت» می‌رود این مرد که بسیار جسور و روشن ضمیر بوده و از علم و دانش بهره فراوان داشت با موسیقی کلیسایی بسیار آشنا بود. تاغیادیان در مدت یکسالی که با او بود خواندن و نوشتن را بخوبی آموخت و در سال ۱۸۱۶ برای بار سوم به فرد دیگری با نام «بوغوس وارتاپت قراداقی» مراجعه کرد و نزد وی دستور زبان ارمنی را به خوبی فرا گرفت. در سال ۱۸۱۷ بعنوان منشی در «کلیسای وانک» اچمیادزین مشغول کار شد و در سال ۱۸۲۱ خلیفه اعظم یپرم موقعی که می‌خواست به قره باغ برود تاغیادیان را نیز همراه خود برد
در بهار ۱۸۲۳ بعد از گذشتن از رود ارس به تبریز رفت و سه سال بعد وارد دانشگاه روحانی انگلیس در کلکته شد. در آنجا با فردی به نام «هیبرپروفسور» به تعلیم پرداخت. در سال ۱۸۳۱ در دیر مجاور کلیسای استفانوس مقدس مدرسه‌ای به نام «آمناپرکیچ» دارشام (دره شنب) در نزدیکی جلفا بنا کرد. سپس در سال ۱۸۳۳ در مدرسه وانک اچمیادزین ارمنستان مشغول تدریس شده و پس از آن به به تبریز رفت و در آنجا به تدریس انگلیسی به شاهزاده ملک قاسم میرزا پسر عباس میرزا نایب السلطنه پرداخت. در سال ۱۸۳۹ بعد از فوت همسرش به کلکته رفته و در کالج انگلیسی شروع به تدریس کرد بعد از آن مدرسه‌ای به نام «سورپ ساندوخت» تاسیس کرد و سپس مدتی چاپخانه خود را به «چحیرا» برد و مدرسه‌ای نیز در آنجا افتتاح کرد او همچنین مجله ده روزه‌ای به نام «آزگاسر آرارتیان» در کلکته منتشر ساخت. در فاصله سال‌های ۱۸۳۴۵ تا ۱۸۵۳ به این فکر افتاد که مجله‌اش را مرتبا ماهی سه بار منتشر سازد ولی موفق به این کار نشد. تاغیادیان در کلکلته ۱۸ جلد کتاب نوشت و ترجمه کرد او شاعر نویسنده مورخ مترجم زبردستی بود و به زبان‌های ارمنی فارسی یونانی انگلیسی لاتین هندسی تسلط کافی داشت وی توانست با کمک مردم خیرخواه کتاب‌های خود را به چاپ برساند
از سال ۱۸۵۳ زندگی دشوار آغاز می‌شود بخصوص که همسر دوم وی نیز در کلکته درگذشت و او مجبور بود که تنها زندگی کند و به هیچوجه علاقه نداشت
که با مردم معاشرت نماید و عمرش را سختی و تهایی می‌گذشت
در پاییز سال ۱۸۵۷ یکی از شاگردانش با نام «طاطاوس آودم» را مخاطب قرار داده و می‌گوید:
عجمیان می‌نویسد:
کتابشناسی
با این حال او توانست ۱۸ جلد کتاب خود را به چاپ برساند که به ترتیب عبارتنداز:
حقیقت در مذهب مسیح ترجمه از لاتین
تاریخ و جغرافی فلسطین ترجمه از انگلیسی
الفبای مسروپیان (که برای مدرسه مسروبیان تهیه شده بود)
خودآموز مسروبیان به زبان‌های ارمنی و انگلیسی
تاریخ قدیم هندوستان (این کتاب با هزینه هارطون آبکاریان به چاپ رسید)
روزنامه آزگاسر آرارتیان (شعار این روزنامه این جمله بود: علم و دانش خوشبختی و سعادت می‌آورد)
تاریخ ایران (۱۸۴۶ کتابی است که جلد اول آن بقطع متوسط در ۲۸۱ صفحه به هزینه شخصی آوانس سرکیسیان از اهالی سلماس به چاپ رسید ولی متاسفانه جلد دون این کتاب که درباره وضع جغرافیایی زبان و مذهب و مخصوصا مذاهب اسلام و زردتشت و شهرهای همدان و شیراز و خلیج فارس و مسائل اقتصادی و نظامی در آن مطرح شده به چاپ نرسیده است)
امثله ایران، ترجمه شده از بان‌های مختلف، در هشناد و چهار صفحه
رمان «وارتکس» (۱۸۴۶ به زبان ارمنی)
رمان «وارسنیک» به (۱۸۴۷ به زبان ارمنی)
خودآموز مسروبیان برای کودکان دبستانی (این کتاب توسط شوشان همسر دوم تاغیادیان به چاپ رسید
سوس و سوندیپی (۱۸۴۷ رمانی است ملی و مربوط به تاریخ ارامنه)
سخنرانی‌هایی راجع به آموزش و پرورش دختران (هوسپ آقابگیان آن را به چاپ رسانده است)
شهادت دختر ساندوخت - شعر تاریخی
نظامنامه و برنامه دبستان ساندوخت
سفرنامه ارمنستان (متاسفانه از این کتاب نفیس تنها جلد اول آن به هزینه ارامنه هندوستان به چاپ رسید
فهرست نویسندگان ارمنی