پزشکیار ورزشی

پزشکیار ورزشی یا امدادگر ورزشی متخصص مراقبت‌های بهداشتی است که برای بهینه‌سازی فعالیت‌ها و مشارکت افراد در ورزش، کار و زندگی با پزشکان همکاری می‌کند. خدمات ارائه شده توسط پزشکیار ورزشی شامل پیشگیری، مراقبت‌های اورژانسی، شناسایی بالینی و کمک به درمان و بازتوانی آسیب‌ها و مشکلات پزشکی، و به عبارتی ارائه مراقبت‌های بهداشتی ویژه برای افراد ورزشکار یا دارای فعالیت بدنی است
پزشکیاری وامدادگری ورزشی از شاخه‌های علوم و پزشکی ورزشی است. پزشکیار ورزشی در اصل یک مربی است، یک مربی آشنا به اصول پزشکی، اما همانطور که از نام آن مشخص است همراه و تحت نظر یک پزشک فعالیت می‌کند. در اصل پزشکیار ورزشی رابط بین دنیای ورزش و دنیای پزشکی است.
بیش از نیم قرن است که رشته پزشکیاری ورزشی در دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی علوم ورزشی کشورهای مختلف به ویژه ایالات متحده برپا شده و امروزه تخصص‌های مختلف آن شامل مربی، مدرس یا محقق در تمامی دنیا در حال توسعه و گسترش هستند اما هنوز در کشور ایران این موضوع به شدت غریب به نظر می‌رسد. این درحالی است که تنها فدراسیون پزشکی ورزشی با برگزاری کلاس‌ها و دوره‌های محدود (زمانی) ویژه بهیاران و پرستاران و گاهی امدادگران هلال احمر و دانشجویان تربیت بدنی با هدف تربیت امدادگران ورزشی و به منظور پوشش پزشکی مسابقات این خلاء را تا حدودی پر کرده‌است. دانشگاه پرسپولیس اولین مرکز آموزش عالی بودد که این رشته را با عنوان کارشناسی ناپیوسته پزشکیاری ورزشی دایر کرد. دانشگاه علمی کاربردی هلال احمر قم نیز اخیرا اقدام به پذیرش دانشجو در این رشته کرده‌است.
هم اکنون در دانشکده‌های علوم ورزش دانشگاه‌های باهنر کرمان و دانشکده تربیت بدنی دانشگاه تهران دوره دکتری تخصصی این رشته با عنوان امدادگر ورزشی دایر است. هر ساله آزمون دکتری تخصصی امدادگر ورزشی به عنوان گرایشی از رشته آسیب شناسی ورزشی و حرکات اصلاحی برگزار می‌شود.
هنوز در زمینه‌های فعالیت و حتی ترجمه نام این حیطه شغلی و علمی بین پزشکان و متخصصین علوم ورزش اختلافات زیادی وجود دارد. نام اصلی و یین المللی این رشته اذلتیک ترینینگ (athletic training )است. البته این رشته در کانادا با اسم اذلتیک تراپی (athletic therapy ) و در کشورهای اروپایی مثل انگلیس و روسیه اسپورت تراپی (sport therapy) است. به همین علت فدراسیون جهانی این رشته، نام اذلتیک ترینینگ اند تراپی دارد. کشورهایی مثل ژاپن، تایوان، کره، امارات متحده عربی، ایرلند، آفریقای جنوبی، آمریکا، بریتانیا، چین، کانادا، اسپانیا، ایتالیا و بسیاری از دانشگاه‌های معتبر دنیا برای گسترش این رشته یا این فدراسیون جهانی (WFATT) همکاری دارند.
کتاب مقدمه‌ای بر پزشکیاری ورزشی، تالیف محمد مشهدی و محسن شهیدی انتشارات دانش و سلامت اولین منبع منتشر شده در این حیطه است. همچنین ترجمه جلد اول کتاب «تکنیک‌های توانبخشی در طب ورزشی و امدادگری ورزشی» اثر ویلیام ای پرنتیس توسط دکتر حسن دانشمندی، دانشیار آسیب‌شناسی ورزشی و حرکات اصلاحی دانشکده علوم ورزشی دانشگاه گیلان و همکاران از سوی انتشارات حتمی ناشر معتبر کتاب‌های علوم ورزشی کشور منتشر شده‌است.
در متون بین‌المللی آمده‌است که پزشکیار ورزشی یک متصدی خدمات پزشکی و سلامتی است که نه تنها وظیفه آن پیشگیری، مراقبت، توانبخشی، و بازگشت ورزشکار به فعالیت پس از آسیب‌های ورزشی بلکه ارائه دهنده خدمات به افراد جامعه به ویژه در راستای سبک زندگی فعال است. نکته موجود در تفاوت بین فیزیوتراپ ورزشی و اذلتیک ترینر، حضور فیزیوتراپ به عنوان درمانگر در کلینیک باشگاه و حضور اذلتیک ترینر همراه تیم در میدان مسابقه است .
به دنبال ورود حرفه جدید پزشکیاری ورزشی در عصر جدید، پزشکیاران ورزشی با یک چشم انداز حرفه‌ای درحال تحول، روبرو هستند. طیف خدمات یک پزشکیار ورزشی معتبر و تاییدشده (ATCs) از یک مدرسه تا میدان مسابقه در لیگ‌های ملی یا کار در کنار پزشک متخصص در درمانگاه است.
البته آنچه در کشور ایران تا حدودی شناخته شده است، فعالیت پزشکیار در کنار متخصصین پزشکی ورزشی یا فیزیوتراپیست‌های ورزشی در تیم‌های باشگاهی یا پوشش پزشکی مسابقات است. در این طیف خدماتی پزشکیار ورزشی که در برخی منابع امدادگر یا مددکار ورزشی نامیده شده است، به فردی گفته می‌شود که توانایی انجام کمک-های اولیه پزشکی و درمانی را به ورزشکاران داشته باشد و بتواند در حضور یا عدم حضور پزشک تیم، به ارائه حداقل‌ها و خدمات اولیه پزشکی بپردازد. هدف از تربیت این افراد، کمک به پزشکان و فیزیوتراپیست‌های تیم، و مهیا نمودن خدمات اولیه پزشکی در کلیه محیط‌ها و اماکن ورزشی و اجراء و حفظ و ارتقاء سطح سلامت و ایمنی ورزشکاران می‌باشد.
پزشکیاری ورزشی از سال 1990 توسط انجمن پزشکی آمریکا (AMA) به عنوان یک حرفه از مجموعه خدمات درمانی و مراقبتهای بهداشتی شناخته شده‌است. انجمن ملی پزشکیاران ورزشی (NATA)که در سال 1950 تاسیس شده‌است مشهورترین سازمان در زمینه خدمات و دوره‌های پزشکیاری ورزشی است. شعار انجمن ملی پزشکیاران ورزشی آمریکا عبارت است از "خدمات بهداشتی برای ورزش و زندگی". این انجمن در نظر دارد تا میزان کیفیت سلامت را برای ورزشکاران و کسانی که در فعالیت‌های ورزشی شرکت می‌کنند افزایش دهد و همچنین حرفه پزشکیاری را از طریق آموزش و تحقیق درباره پیشگیری، سنجش، مدیریت و توانبخشی آسیبها، ارتقا بخشد .
زمینه‌های فعالیت پزشکیار ورزشی: بر اساس گزارشی که توسط تیم مدیران راهبردی انجمن ملی پزشکیاران ورزشی آمریکا (NATA) در آگوست 2007 ارائه شده است، پزشکیاری ورزشی توسط انجمن پزشکی آمریکا (AMA) به عنوان یکی از حرفه‌های مجموعه مراقبت‌های بهداشتی از سال 1990 شناخته شده‌است. در این تعریف پنج حوزه پزشکیاری ورزشی عبارتند از:
1)پیشگیری و محافظت از آسیب یا بیماری .
2)ارزیابی و تشخیص بالینی .
3)مراقبتهای اورژانسی و فوری .
4)درمان، توانبخشی .
5)سلامت و تندرستی سازمانی و حرفه‌ای
در سال 1970 هیئت صدور گواهینامه پزشکیاری (BOC) انجمن ملی پزشکیاری وزشی آمریکا به منظور ایجاد سیستمی برای صدور گواهینامه دانشجویان پزشکیاری ورزشی و بررسی صلاحیت و بازآموزی و بازتائید مدارک پزشکیاران تاسیس شد. این موسسه علاوه بر تعیین استانداردهای ورود به حرفه پزشکیاری، همچنین رئوس و طرح وظایف و مسئولیت‌های عمل حرفه‌ای پزشکیاران را برعهده دارد. از جمله استانداردهای کاری شامل انتظارات عملی مانند، ارائه خدمات یا درمان تحت نظارت یک پزشک است