انسایشی

انسایشی (از ترکیب دو واژه انسدادی و سایشی) اصطلاحی در آواشناسی تولیدی است که به شیوه تولید یک آوا اشاره دارد و در تولید آن جریان هوا ابتدا با یک انسداد مواجه می‌شود و سپس با بازشدن تدریجی بست جریان هوا با اصطکاک خارج شده و آوای انسایشی را نتیجه می‌دهد. رهش بست انسدادی ابتدا صدای انفجاری تولید می‌کندغ اما این رهش به قدری کند صورت می‌گیرد که سایش قابل شنیدنی تولید می‌کند. اما این آوای سایشی تولید شده به قدری کوتاه است که نمی‌توان چنین آوایی را به عنوان یک آوای سایشی دسته‌بندی کرد.
تولید آوای انسایشی را نمی‌توان به عنوان تولیدی دوگانه به شمار آورد و آن را زنجیره‌ای از دو واج انسدادی و سایشی دانست، زیرا در زبان‌هایی که ساختار هجایی‌شان CV (یعنی: یک همخوان و یک واکه به دنبال هم ظاهر می‌شوند) است و خوشه همخوانی در این زبان‌ها وجود ندارد، واج‌های انسایشی دیده می‌شوند. همچنین در برخی زبانها نظیر لهستانی انسایشی‌ها از دیگر زنجیره‌های همخوانی متمایزند؛ برای مثال خوشه trzy با تلفظ tšɨ (به معنی سه) را با انسایشی czy و تلفظ tʃɨ (به معنی آب و هوا) مقایسه کنید.
به لحاظ آواشناختی شناسایی و تعریف انسایشی‌ها دشوار نیست، اما از نظر واج‌شناختی تعیین اینکه یک واج این چنینی انسدادی، سایشی یا هر دو است دشوار است، زیرا در واج‌شناسی یکی از معیارهای اصلی برای چنین تحلیلی، توزیع یک واج در زبان است.
گونه‌های انسایشی
انسایشی صفیری
IPA
نام
زبان
مثال
واج‌نگاری
معنا
ts
انسایشی لثوی بیواک
بلغاری

tsɛˈna
قیمت
dz
انسایشی لثوی واکدار
لهستانی
dzwon
dzvɔn
زنگ
ts
انسایشی دندانی بیواک
چکی
co
tso
چی
dz
انسایشی دندانی واکدار
ارمنی

dzuk
برف
tɕ
انسایشی لثوی‌کامی بیواک
دانمارکی
tjener
مستخدم
dʑ
انسایشی لثوی‌کامی واکدار
چینی
日/ji̍t
dʑit˧ʔ
خورشید
tʃ
انسایشی پس‌لثوی بیواک
پنجابی
ਚੌਲ
برنج
dʒ
انسایشی پس‌لثوی واکدار
اندونزیایی
jarak
ˈdʒarak
دور
ʈʂ
انسایشی برگشتی بیواک
اتریشی
ḷḷobu
ʈʂou
گرگ
ɖʐ
انسایشی برگشتی بیواک
بلاروسی

ljiɖʐbä
عدد
انسایشی غیرصفیری
IPA
نام
زبان
مثال
واج‌نگاری
معنا
pɸ
انسایشی دولبی بیواک
ولزی
up
ˈəpɸ
بالا
pf
انسایشی دولبی-لبی‌دندانی بیواک
آلمانی سوئیسی
seupfe
ˈzoipfə
صابون
bv
انسایشی دولبی-لبی‌دندانی واکدار
تکه‌ای
نیازمند مثال
pf
انسایشی دندانی‌لبی بیواک
تسونگایی
tiɱpfuu
اسب آبی
bv
انسایشی دندانی‌لبی واکدار
ایتالیایی (گویشهای جنوبی)
in vetta
iɱˈbvetta
در بالای
t
انسایشی غیرصفیری دندانی بیواک
انگلیسی دوبلین
think
tɪŋk
فکر کردن
dð
انسایشی غیرصفیری دندانی واکدار
انگلیسی نیویورکی
they
dðeɪ
آنها
tɻ̊
انسایشی غیرصفیری برگشتی بیواک
مپودونگون
نیازمند مثال
dɻ
انسایشی غیرصفیری برگشتی واکدار
مالاگاسی
نیازمند مثال
cç
انسایشی کامی بیواک
مجاری
tyúk
مرغ
ɟʝ
انسایشی کامی واکدار
اتریشی
uveyya
ueɟʝa
گوسفند
kx
انسایشی نرمکامی بیواک
ناواهویی
ashkii
پسر
q
انسایشی ملازی بیواک
چچنی

گلابی
ʡħ
انسایشی حلقی بیواک
هایدی
نیازمند مثال
انسایشی کناری
IPA
نام
زبان
مثال
واج‌نگاری
معنا
tɬ
انسایشی کناری لثوی بیواک
تسزی
I
ˈʔɛtɬni
زمستان
dɮ
انسایشی کناری لثوی واکدار
اوکیالایی
نیازمند مثال
cʎ˔
انسایشی کناری کامی بیواک
هادزایی
tlakate
cakate
کرگدن
kʟ̊
انسایشی کناری نرمکامی بیواک
آرچی

kʟ̊on
گله
ɡʟ
انسایشی کناری نرمکامی واکدار
لوقویی
نیازمند مثال
انسایشی لرزشی
IPA
نام
زبان
مثال
واج‌نگاری
معنا
mbʙ
انسایشی دولبی لرزشی واکدار پیش‌خیشومی‌شده
کلئی
نیازمند مثال
tʙ
انسایشی لرزشی دولبی دندانی بیواک
واری
ndr
انسایشی لثوی لرزشی واکدار پیش‌خیشومی‌شده
فیجی
نیازمند مثال
dr
انسایشی لثوی لرزشی واکدار
نیاسی
نیازمند مثال
ʡʢ
انسایشی حلقی لرزشی برچاکنایی واکدار
هایدی
نیازمند مثال
ویژگی‌های آکوستیک
همخوان‌های انسایشی ویژگی انسدادی‌ها و سایشی‌ها را از خود نشان می‌دهند. در طیف‌نگاشت این نوع همخوان، یک انسداد، سپس انفجار و در آخر نوفه دیده می‌شود. انرژی نوفه به جایگاه تولید همخوان بستگی دارد. برای مثال در دو همخوان tʃ و dʒ نوفه دارای الگویی مشابه با همخوان ʃ است؛ تفاوت این دو در کوتاه بودن زمان آغاز واک در همخوان dʒ است.
انسایشی در زبان فارسی
زبان فارسی دارای دو همخوان انسایشی است:
ای‌پی‌آی
نام
مثال
واج‌نگاری
نویسه زبان فارسی
tʃ
انسایشی لثوی‌کامی بیواک
چرخ
tʃærx
«چ»
dʒ
انسایشی لثوی‌کامی واکدار
جان
dʒan
«ج»
آواشناسی آکوستیک
شیوه تولید
انسدادی
سایشی