کمیته سازمان ملل در امور استفاده صلح‌آمیز از فضا

کمیته سازمان ملل در امور استفاده صلح‌آمیز از فضا (کوتاه:CUPUOS) شورایی ویژه در سازمان ملل متحد است که در سال ۱۹۵۹، به مدت کوتاهی پس از پرتاب اسپوتنیک-۱ تشکیل شد. این پیمان، از بزرگترین پیمان‌های مجمع عمومی سازمان ملل متحد است.
وظیفه این شورا، ایجاد همکاری بین‌المللی در جهت استفاده صلح‌آمیز از فضای بیرونی جو زمین زیر نظر سازمان ملل متحد است تا فعالیت‌های تحقیقاتی را تشویق کند، دانش فضای بیرونی جو را گسترش دهد و مشکلات پیش آمده در هنگام اکتشافات فضایی را حل نماید.
مدیریت این شورا بر عهده دفتر امور فضایی ملل متحد است. تمام مستندات مربوط به شورا و زیرمجموعه‌های آن شامل مسائل و همچنین در قابل دسترسی هستند.
پیمان‌ها و توافقات
رنگ سبز: کشورهای عضو (۲۰۱۱)، رنگ زرد: کشورهایی که درخواست عضویت داده‌اند (۲۰۱۱)
این شورا به ۵ معاهده نظارت می‌کند:
۱) پیمان فضایی ماورای جو (Outer Space Treaty): که کشورهای عضو را از نصب سلاح‌های کشتار جمعی، آزمایش تسلیحاتی یا پایگاه نظامی در فضای بیرونی جو زمین، ماه یا هر جرم آسمانی دیگری منع می‌کند اما محدودیتی برای سلاح‌های متعارف در آن تعریف نشده است. همچنین کلیه اکتشافات و منابع فضایی، متعلق به همه کشورها و تمام کشورها، آزادانه مجاز به اکتشافات فضایی هستند.
۲) پیمان نجات فضانوردان (Rescue Agreement): در صورت هرگونه مشکل برای فضانوردان، همه کشورها موظف به کمک هستند.
۳) پیمان پذیرش مسئولیت فعالیت‌های فضایی (Space Liability Convention): که بر اساس آن هر کشوری مسئولیت فعالیت‌های فضایی خود را می‌پذیرد و در صورت صدمه به مردم، خاک یا تجهیزات دیگر کشورها، موظف به پرداخت جریمه است.
۴) پیمان ثبت جزئیات اجسام پرتاب شده به فضا (Registration Convention): بر اساس این پیمان، هر کشوری موظف به اعلام کلیه جزئیات کاوشگرهای فضایی خود است.
۵) پیمان ماه (Moon Treaty): که تمام فضای خارج از جو و اجرام آسمانی را جزئی از جامعه بین‌المللی فرض کرده و قوانین حاکم بر آن را مطابق منشور ملل متحد می‌داند.
توافقات مرتبط
این شورا همچنین دیگر توافقات مربوط به فضای بیرونی جو را نیز پیگیری می‌کند:
۱) پیمان منع جزئی آزمایش هسته‌ای (Treaty Banning Nuclear Weapon Tests in the Atmosphere, in Outer Space, and Under Water (NTB)): که هرگونه آزمایش جنگ‌افزار هسته‌ای در جو زمین، فضای بیرونی جو و زیر آب را ممنوع می‌کند ولی محدودیتی برای آزمایش در زیرزمین ندارد.
۲) پیمان پخش برنامه‌های ماهواره‌ای (Convention Relating to the Distribution of Programme–Carrying Signals Transmitted by Satellite (BRS)): بر اساس آن، کشورها موظف به حذف برنامه‌های غیرقانونی ماهواره‌ای هستند که از داخل خاک آن‌ها پخش می‌شود.
سازمان‌های همکار
سازمان بین‌المللی ارتباطات ماهواره‌ای International Telecommunications Satellite Organization (ITSO)
اینتراسپوتنیک یا سازمان و سیستم بین‌المللی ارتباطات فضایی International System and Organization of Space Communications (INTERSPUTNIK)
آژانس فضایی اروپا European Space Agency (ESA)
عرب‌ست Arab Corporation for Space Communications (ARABSAT)
توافق همکاری و استفاده از فضای بیرونی برای استفاده صلح‌آمیز Agreement on Cooperation in the Exploration and Use of Outer Space for Peaceful Purposes (INTERCOSMOS)
سازمان بین‌المللی ارتباطات موبایلی International Mobile Satellite Organization (IMSO)
یوتل‌ست European Telecommunications Satellite Organization (EUTELSAT)
سازمان اروپایی بهره‌برداری از ماهواره‌های هواشناسی European Organization for the Exploitation of Meteorological Satellites (EUMETSAT)
اتحادیه بین‌المللی مخابرات International Telecommunication Constitution and Convention (ITU)
سازمان‌های بین‌المللی با نماینده دائم در کمیته
موسسه کاشفان فضا Association of Space Explorers (ASE)
کمیته تحقیقات فضایی Committee on Space Research (COSPAR)
آژانس فضایی اروپا European Space Agency (ESA)
موسسه سیاست‌گذاری فضایی اروپا European Space Policy Institute (ESPI)
عرب‌ست European Telecommunications Satellite Organization (EUTELSAT IGO)
اتحادیه اروپا European Union (EU)
آکادمی بین‌المللی فضانوردی International Academy of Astronautics (IAA)
فدراسیون بین‌المللی فضانوردی International Astronautical Federation (IAF)
اتحادیه بین‌المللی اخترشناسی International Astronomical Union (IAU) - International Institute of Space Law (IISL)
انجمن قوانین بین‌الملل International Law Association (ILA)
سازمان بین‌المللی ارتباطات موبایلی International Mobile Satellite Organization (Inmarsat)
سازمان بین‌المللی ارتباطات ماهواره‌ای International Telecommunications Satellite Organization (INTELSAT)
اینتراسپوتنیک International System and Organization of Space Communications (INTERSPUTNIK)
انجمن بین‌المللی تصویرسنجی و سنجش از دور International Society for Photogrammetry and Remote Sensing (ISPRS)
دانشگاه بین‌المللی فضا International Space University (ISU)
انجمن سیاره‌ای The Planetary Society (TPS)
بنیاد جهان امن Secure World Foundation (SWF)
شورای مشورتی نسل فضا Space Generation Advisory Council (SGAC)
انجمن هفته فضایی جهان World Space Week Association (WSWA)
انحراف اجسام نزدیک به زمین و واکنش در زمان سانحه
انجمن کاشفان فضا با همکاری بنیاد B612 به کارشناسان تیم واکنش ۱۴ در کمیته سازمان ملل در امور استفاده صلح‌آمیز از فضا به ردیابی و انحراف اجسام نزدیک زمین کمک می‌کند. از سال ۲۰۰۱ بسیاری از اعضای انجمن کاشفان فضا و بنیاد B612 برای انجام واکنش درست و به موقع در زمان سانحه و چگونگی انحراف شهاب‌سنگ‌ها با این کمیته کار می‌کنند. بر اساس گفته‌های یکی از بازنشسته‌های بنیاد B612 در سال ۲۰۱۳ هیچ کشوری در جهان، برنامه یا سازمان مشخصی برای حفاظت از مردم خود در مقابله با برخورد شهاب‌سنگ ندارد.
در اکتبر ۲۰۱۳ این کمیته، چند راه حل تایید شده را برای مقابله با برخورد شهاب‌سنگ را اعلام کرد. یکی از این راه‌ها شامل تشکیل یک شبکه بین‌المللی اخطار شهاب‌سنگ می‌شود تا مرکز مشخصی برای به اشتراک‌گذاری اطلاعات مربوط به هر جسم آسمانی شناخته شده خطرناک در آینده باشد. همچنین یک گروه مشاور برنامه‌ریزی ماموریت‌های فضایی سازمان ملل، وظیفه به اشتراک‌گذاری مطالعات مربوط به فن‌آوری‌های ساخته شده برای انحراف اجسام فضایی و امکان‌پذیری عملی آن‌ها را بر عهده دارد. این موضوع به این خاطر است که ایجاد انحراف نیاز به پیش‌بینی دقیق مسیر حرکت شهاب‌سنگ و نقطه برخورد آن با زمین (حتی در کشورهایی که با این گروه کار نمی‌کنند) را دارد. این پیگیری تا زمانی که مسیر شهاب‌سنگ تغییر کند ادامه می‌یابد.
دفتر سازمان ملل، جامعه جهانی را به برداشتن گام‌های مهم در این راستا تشویق می‌کند. این گام‌ها شامل موارد زیر می‌شوند:
سیاست‌گذاران کشورها، خود را با جدیدترین قوانین سازمان ملل که از سوی سفیران این سازمان اعلام می‌شود هماهنگ کنند.
دولت هر کشوری اقدام به طراحی برنامه جامع مقابله با خطر برخورد نماید و منابع مالی لازم را به آن اختصاص دهد. همینطور نماینده‌ای را برای ایجاد ارتباط شفاف با شبکه بین‌المللی اخطار شهاب‌سنگ با کشورهای آسیب دیده تعیین کنند.
دولت‌ها از تلاش‌های انجمن کاشفان فضا و بنیاد B612 حمایت کنند تا اجرام آسمانی تهدیدکننده (که تعداد آن‌ها حدود یک میلیون تخمین زده شده) را بوسیله قرار دادن یک رصدخانه فضایی شناسایی کنند.
کشورهای عضو برای انجام یک مانور تا ده سال آینده در کنار یکدیگر جمع شوند.
اعضا
این پیمان بر اساس قطعنامه ۱۳۴۸ (۱۳) مجمع عمومی سازمان ملل متحد در ۱۳ دسامبر ۱۹۵۸ توسط ایران، آرژانتین، استرالیا، بلژیک، برزیل، کانادا، چکسلواکی، فرانسه، هند، ایتالیا، ژاپن، مکزیک، لهستان، اتحاد جماهیر سوسیالیستی شوروی، امارات متحده عربی، بریتانیا، ایرلند شمالی و ایالات متحده آمریکا امضا شده و رسمیت یافت. تا سال ۲۰۱۶ تعداد ۸۰ کشور به این پیمان پیوستند.