طرح‌های پیشنهادی برای تقسیمات کشوری در ایران

طرح‌های پیشنهادی برای تقسیمات کشوری در ایران شامل طرح‌هایی است که برای تفکیک یا ایجاد استان جدید یا تغییرات عمده محدوده بین استان‌ها از سوی مقامات رسمی جمهوری اسلامی ارائه شده‌اند و دارای اهمیت و بازتاب قابل توجه داشته‌اند.
فهرست استان‌ها
فهرست استان‌های پیشنهادی که احتمال تاسیس آن‌ها در آینده وجود دارد به شرح زیر است:
نام استان
موقعیت
مرکز
جمعیت مرکز (۱۳۹۵)
استان فارس غربی
غرب استان فارس
کازرون
۱۴۸،۳۶۹
استان تهران غربی
غرب استان تهران
شهریار
۳۰۹،۶۰۷
استان خرداد
استان تهران
ورامین
۲۲۵،۶۲۸
استان خراسان مرکزی
خراسان
نیشابور
۲۶۴،۳۷۵
استان کردستان شمالی
جنوب آذربایجان غربی
بوکان
۱۹۳،۵۰۱
استان کاشان
اصفهان
کاشان
۳۰۴،۴۸۷
استان زاگرس
استان لرستان
بروجرد
۲۳۴،۹۹۷
استان سبزوار (خراسان غربی)
غرب خراسان رضوی
سبزوار
۲۴۳،۷۰۰
استان مازندران غربی
مازندران
تنکابن
۵۵،۴۳۴
استان مغان
اردبیل
پارس‌آباد
۹۳،۳۸۷
استان گلشن
استان یزد
طبس
۳۹،۶۷۶
استان سبزواران (کرمان جنوبی)
استان کرمان
جیرفت
۱۳۰،۴۲۹
استان خلیج فارس
جزایر جنوبی ایران
ابوموسی
۴،۲۱۳
استان خوزستان شمالی (عیلامیان)
شمال استان خوزستان
دزفول یا شوشتر
طرح‌های پیشنهادی استان‌های جدید
استان خرداد
عنوانی برای تشکیل استانی جدید به مرکزیت شهر ورامین است که در برگیرنده شهرستان‌های پاکدشت، پیشوا، قرچک و ورامین می‌باشد. این طرح از جمله طرح‌هایی است که حمایت دولت نهم و دهم را در پی داشته‌است، به‌طوری‌که محمود احمدی‌نژاد در سفر چهارم خود به ورامین به این موضوع اشاره کرد. به گفته سید حسین نقوی نماینده مردم ورامین در مجلس، از جمله ویژگی‌های منطقه دشت ورامین برای تبدیل شدن به استانی مستقل، فراهم بودن ظرفیت به لحاظ جغرافیایی و جمعیتی و نیز ملاحظات سیاسی و امنیتی است، زیرا این منطقه به کویر متصل است و آزادراه‌های بزرگی مثل آزادراه امام رضا (ع) و آزادراه قم- گرمسار از این خطه عبور می‌کند که متصل‌کننده شمال و جنوب کشور است.
استان خوزستان شمالی
ایده این استان را اولین بار نماینده مردم دزفول در مجلس مطرح کرد. سید احمد آوایی گفته بود با توجه به این که دزفول دومین شهر پرجمعیت استان خوزستان است و جمعیت این شهر در کنار شوشتر، شوش، ایذه، مسجد سلیمان، اندیمشک، گتوند و لالی بیش از یک میلیون نفر می‌شود، می‌تواند مرکز استان خوزستان شمالی قرار گیرد.
استان تهران غربی
تهران غربی عنوانی برای تشکیل استانی جدید به مرکزیت شهر شهریار است که در برگیرنده شهرستان‌های شهریار، شهر قدس، ملارد، رباط کریم و بهارستان می‌باشد. حسین گروسی نماینده مردم شهرستان‌های شهریار، ملارد و شهر قدس در مجلس نهم در جریان بازدید عباس آخوندی، وزیر راه و شهرسازی از بازار ایرانی اسلامی شهر جدید اندیشه، با اشاره به لزوم توجه به شهرستان‌های غرب استان تهران بیان کرد: اگر به شهرستان‌های استان تهران نگاه ویژه نشود تهدیدی برای کلانشهر تهران به وجود می‌آید. گروسی با اشاره به لزوم حفظ پیوستگی شهرستان‌های غرب استان تهران با ایجاد یک استان جدید تصریح کرد: در بحثی که با وزیر کشور و استاندار تهران داشتیم به دنبال استان شدن شهرستان‌های غرب استان تهران بودیم. گروسی به لزوم تشکیل استان تهران غربی اشاره کرد و گفت: با دید مثبت دولت به دنبال تشکیل استان تهران غربی هستیم. وی با اشاره به نتایج مطلوب تشکیل استان تهران غربی اظهار داشت: با ایجاد این استان می‌توانیم نظارت بهتری بر عملکرد اداری این شهرستان‌ها داشته باشیم و خدمات قابل قبولی را به مردم این مناطق ارائه دهیم. وی تصریح کرد: در حال حاضر شهرستان شهریار قابلیت این را دارد که به عنوان مرکز استان جدید معرفی شود. گروسی با اشاره به لزوم توسعه امکانات رفاهی در شهرستان‌های غرب استان تهران خاطرنشان کرد: وضعیت شهرستان‌های غرب استان تهران از لحاظ شهرسازی، بیمارستان و امکانات بهداشتی و … قابل قبول نیست. گروسی به وضعیت واحدهای مسکونی شهرستان‌های غرب استان تهران اشاره کرد و گفت: به‌طور مثال، قیمت آپارتمان در شهرستان خوش آب و هوای شهریار با بهترین امکانات و مصالح از حدود ۱ تا ۲ میلیون تومان است در حالی که قیمت آپارتمان مشابه در شهر تهران بیش از ۸ میلیون تومان است. وی افزود این امر به دلیل توسعه نامتوازن و فقدان امکانات رفاهی مانند مترو، بیمارستان‌های مجهز و … در شهرستان‌های غرب استان تهران صورت گرفته‌است. وی به سکونت قشرها کم‌درآمد در شهرستان‌های غرب استان تهران اشاره کرد و افزود در چند دهه اخیر شهرستان‌های غرب استان تهران مهاجرپذیری بالایی داشته‌اند. وی در پایان متذکر شد: امیدواریم که دولت تدبیر و امید در راستای حل مشکلات گام‌های مطلوبی را بردارد.
استان خراسان مرکزی
استان پیشنهاد شده به مرکزیت نیشابور می‌باشد که اولین درخواست به تشکیل چنین استانی به دهه هفتاد در زمان تقسیم استان خراسان بزرگ بر می‌گردد که اخیرا مجددا توسط مردم نیشابور و نمایندگان این شهر با توجه به سابقه تاریخی و علمی و فرهنگی و ویژگی‌های جمعیتی مطرح شده‌است.
استان خلیج فارس
عنوانی است که برای تاسیس استانی جدید در جنوب ایران به کار رفته‌است. این استان جزایر جنوبی ایران به ویژه جزایر استان هرمزگان را شامل می‌شود، ولی اسماعیلی عضو کمیسیون شوراها و سیاست داخلی مجلس در ۴ اردیبهشت ۱۳۹۱ دستور تهیه طرحی برای تشکیل استان توریستی فرهنگی خلیج فارس را در آستانه روز ملی خلیج فارس در مجلس ایران خبر داد. قرار است مرکز این استان توریستی - فرهنگی، ابوموسی باشد. جزایر قشم، کیش، بنادر لاوان، لنگه، سیری، جزایر تنب بزرگ و تنب کوچک از شهرهای این استان خواهند بود.
استان زاگرس
استان زاگرس طرح پیشنهادی برای تشکیل استانی جدید در شرق استان لرستان به مرکزیت بروجرد است. این استان گاه با نامهای دیگر مانند استان بوستان، استان بروجرد یا استان لرستان شرقی هم نام برده شده‌است. طرح اولیه تشکیل استان زاگرس در سال ۱۳۷۵ به هنگام سفر رئیس‌جمهور وقت حکومت جمهوری اسلامی اکبر هاشمی رفسنجانی به بروجرد از سوی نمایندگان مردم بروجرد در مجلس شورای اسلامی ارائه شد. سپس در سال ۱۳۷۹، نمایندگان بروجرد، ملایر و نهاوند تشکیل استانی جدید با مشارکت سه شهرستان فوق را با نامه‌ای رسمی از وزارت کشور خواستار شدند.در دومین دوره ریاست جمهوری سید محمد خاتمی، زمزمه‌های استقلال اداری بروجرد و تشکیل استان زاگرس شدت گرفت اما تا چندین سال بعد تحرک جدی در این زمینه دیده نشد. در سال ۱۳۸۹، به دنبال تاسیس استان البرز به مرکزیت کرج، علاءالدین بروجردی و هادی مقدسی نمایندگان بروجرد در مجلس شورای اسلامی، ضمن ایراد سخنرانی، از رئیس‌جمهور (محمود احمدی‌نژاد) تقاضای تاسیس استان زاگرس به مرکزیت بروجرد را نمودند.
محدوده پیشنهادی برای استان زاگرس از ابتدا تاکنون متغیر بوده‌است. در طرح اولیه که در سال ۱۳۷۹ ارائه شد استان زاگرس شامل سه شهرستان بروجرد، نهاوند و ملایر بود. امروزه استان پیشنهادی زاگرس، علاوه بر سه شهرستان فوق، شامل شهرستان‌های شرقی استان لرستان یعنی شهرستان دورود، شهرستان ازنا و شهرستان الیگودرز نیز می‌شود. در برخی منابع اینترنتی، کلیه مناطق دارای گویش نزدیک به گویش بروجردی جهت الحاق به استان زاگرس پیشنهاد شده‌اند که علاوه بر موارد فوق، شهرستان‌های کنگاور، تویسرکان، شازند، خنداب و ملایر را نیز شامل می‌شود. پیشنهاد تشکیل استان زاگرس با یازده شهرستان انتقاداتی را دربرداشته‌است به گونه‌ای که برخی خبرگزاری‌ها مانند خبرگزاری فارس با انتشار یک خبر یکسان آن را «فتنه قومیتی» نامیدند.
استان کردستان شمالی
طرح پیشنهادی برای تشکیل استانی جدید با عنوان کردستان شمالی به مرکزیت بوکان در شمالغرب ایران که محدوده مورد نظر برای تشکیل این استان بخشی از استان آذربایجان غربی و استان کردستان است. کردستان شمالی شهرستان‌های کردنشین جنوب دریاچه ارومیه و شهرستان‌های سقز و بانه در شمال استان کردستان را دربر می‌گیرد.
محدوده پیشنهادی برای استان کردستان شمالی
به صورت رسمی این طرح برای اولین بار توسط نماینده وقت بوکان در تاریخ ۲۵ اردیبهشت ۱۳۶۹ با نام استان مکریان به مرکزیت بوکان در دوره سوم مجلس شورای اسلامی مطرح و به وزارت کشور پیشنهاد داده شد تا در خصوص استانی جدید در جنوب آذربایجان غربی اقدام و مورد مطالعه قرار گیرد. در سال ۱۳۸۷ در نطق پیش از دستور محمدقسیم عثمانی با عنوان «مطالعه وزارت کشور در جهت ایجاد استان جدید کردستان شمالی با مرکزیت بوکان با توجه به موقعیت استراتژیک و ظرفیت‌های بالقوه آن و رفع شبهه تبعیض بین غرب و شرق کشور» دوباره طرح تشکیل استان مکریان اما این بار با نام کردستان شمالی مجددا مطرح شد.
در دی ماه سال ۱۳۹۲ نیز نماینده مهاباد هم خواستار تشکیل این استان با مرکزیت شهر مهاباد شد ولی با واکنش تند مسئولان محلی و استانی روبرو شد. در طول سال‌های ۱۳۶۹، ۱۳۷۳، ۱۳۸۷، ۱۳۹۲ موضوع تشکیل استان «کردستان شمالی» در مجلس شورای اسلامی مطرح شده‌است.
استان سربداران
نام استانی پیشنهادی به مرکزیت شهر سبزوار است. طرح استان شدن سبزوار به زمان اولین مطالعات آمایش سرزمینی ایران که در سال ۱۳۵۴ توسط شرکت ست کوپ فرانسه و به سفارش وزارت کشور وقت انجام گردید بازمی‌گردد، در این مطالعات صراحتا به این موضوع پرداخته شد؛ این طرح در زمان تقسیم خراسان بزرگ و در ابتدا با نام استان خراسان غربی دوباره مطرح گردید که پس از تقسیم خراسان و ناکام ماندن این طرح موجب مخالفت‌های گسترده مردم شهر سبزوار شد و بازاریان سبزوار در اعتراض به طرح تقسیم خراسان با تعطیل کردن مغازه‌های خود و تجمع در خیابان‌های اصلی شهر، واکنش خود را نسبت به این تصمیم اعلام کردند. در ناآرامی‌های به‌پاشده پس از ناکام ماندن این طرح، حداقل دو نفر کشته و بیش از ده نفر زخمی شدند. از جمله دلایل استان نشدن سبزوار تعداد کم شهرستان‌های اطراف شهرستان سبزوار اعلام شده بود. این طرح سپس به فراموشی سپرده شد تا اینکه با ارتقای بخش‌های جوین، جغتای، خوشاب و داورزن به شهرستان، طرح استان شدن سبزوار مجددا برسر زبان‌ها افتاد. بر این اساس نمایندگان مردم شهرستان‌های مذکور در مجلس هشتم در نامه‌ای به محمود احمدی‌نژاد رئیس‌جمهور وقت خواستار تشکیل استان سربداران شدند. از جمله دلایل این درخواست، استحقاق ارتقای منطقه در طرح آمایش سرزمین، پتانسیل بالای منطقه، پیشینه فرهنگی و تاریخی و قیام سربداران و جلوگیری از مهاجرت و حاشیه نشینی در این منطقه نام برده شده‌است
استان کاشان
طرحی است که برمبنای آن نواحی شمالی استان اصفهان از این استان جدا شده و می‌تواند استانی جدید به مرکزیت شهر کاشان ایجاد شود. به‌جهت فراهم‌بودن زمینه‌های تاریخی، راهبردی، صنعتی، علمی، گردشگری و میراث فرهنگی در سطح منطقه، این طرح از حساسیت بیش‌تری برخوردار است؛ به گونه‌ای که محمود احمدی‌نژاد نیز آن را مورد تایید قرار داده‌است. هم‌اکنون کاشان صاحب فرمانداری ویژه‌است.
استان سبزواران
استان سبزواران به مرکزیت جیرفت از استان‌های پیشنهادی است که به دلیل زیر ساخت‌های اساسی و اداره کل‌های جداگانه احتمال دارد از استان‌های آینده باشد. استان سبزواران از شهرهای جیرفت، قلعه گنج، کهنوج، منوجان، عنبرآباد تشکیل می‌شود که جیرفت در مرکز آن قرار دارد.
استان گلشن
طرحی است که بر مبنای آن شهرستان‌های طبس و بشرویه از استان خراسان جنوبی و شهرستان خور و بیابانک از استان اصفهان جدا شده و استانی جدید به مرکزیت شهر طبس ایجاد شود. این طرح برای اولین بار توسط محمد کریم عابدی نماینده مردم طبس، فردوس، سرایان و بشرویه در مجلس شورای اسلامی بیان شد. وی دلیل پیشنهاد این طرح را وسعت زیاد شهرستان طبس، جلوگیری از مهاجرت مردم به کلانشهرها و افزایش امنیت و قدرت اقتصادی منطقه برشمرده‌است. نارضایتی از الحاق این شهرستان به استان یزد در سال ۱۳۸۰ نیز از علت‌های پیشنهاد این طرح بوده‌است. شهرستان طبس در سال ۱۳۹۱ دوباره به استان خراسان جنوبی ملحق شد.
استان مازندران غربی
طرحی پیشنهادی است که به موجب آن شهرستان رودسر از استان گیلان به همراه شهرستان‌های رامسر، تنکابن، عباس‌آباد، چالوس، نوشهر و نور از استان مازندران جدا شده و استان مازندران غربی به مرکزیت شهر تنکابن تاسیس می‌گردد. این طرح با حمایت برخی از نمایندگان شهرستان‌ها، روسای شورای شهر قرار گرفته‌است، اما از طرفی انتقاد معاونت سیاسی امنیتی استانداری مازندران را نیز در پی داشته‌است. طرح پیشنهادی برای اولین بار در همایش توسعه علمی غرب مازندران مطرح شد. از جمله دلایل مطرح شدن این طرح فاصله زیاد غرب مازندران تا مرکز استان و عدم رسیدگی مشکلات مردم منطقه در مرکز استان اعلام شده‌است.
استان مغان
استان پیشنهادی مغان
در ۲۷ مهر ماه سال ۹۳ حبیب برومند نماینده مردم پارس‌آباد و بیله سوار در سخنرانی‌اش در مجلس شورای اسلامی خواستار جدایی شهرستان‌های شمالی استان اردبیل از این استان و تشکیل استان مغان شد. به دنبال این سخنان ۵۳ تن از نمایندگان مجلس طی نامه‌ای حمایت خود را از این پیشنهاد اعلام نمودند. به پیشنهاد این نماینده شهرستان‌های پارس‌آباد، بیله سوار، گرمی و مشگین‌شهر جزو این استان خواهند بود.
طرح‌های پیشنهادی برای تغییر محدوده
اتصال استان فارس به خلیج فارس
طرح اتصال فارس به آبهای آزاد طرحی است که در آن استان فارس از طریق الحاق بخشی از استان هرمزگان به خلیج فارس و دریاهای آزاد راه یابد. در دهه پنجاه با انتزاع استان بوشهر و غرب هرمزگان از استان فارس، راه دسترسی به آ بهای خلیج فارس برای این استان قطع گردید. برای اولین بار در اوایل دهه هفتاد در دوران ریاست جمهوری هاشمی رفسنجانی، درخواست دسترسی استان فارس به دریا مطرح شد اما در دوران ریاست جمهوری خاتمی این طرح با پیشنهاد دسترسی استان فارس از طریق عسلویه در استان بوشهر به شهرستان لامرد ناکام ماند. تلاشها با برنامه‌ریزی بیشتر در دوره ریاست جمهوری احمدی‌نژاد نیز ادامه داشت، تا اینکه در اواخر دولت دوم محمود احمدی‌نژاد این طرح به تصویب رسید و وزیر کشور دولت یازدهم با الحاق پنج روستای بخش کوشکنار تابع شهرستان پارسیان در استان هرمزگان به این استان و همجواری ۶ کیلومتر آن با ساحل به خلیج فارس به‌طور ضمنی موافقت کرد. تامین امنیت بیشتر دریاهای جنوب، تسریع در توسعه مناطق ساحلی جنوب، بالفعل کردن ظرفیت تجاری این نوار از کشور، با مسمی شدن نام خلیج فارس و افزایش معابر استراتژیک به دریاهای آزاد از اهداف و دلایل این الحاق و تصویب آن یاد شده‌است.
جدا کردن بخشی از استان هرمزگان، باعث اعتراضات جمعی از مردم در شهرهای این استان شد که منجر به بازداشت عده‌ای گردید. این اعتراضات با حمایت چهره‌هایی چون رضا صادقی و نمایندگان این استان در مجلس همراه شد. آن‌ها اعلام کردند اجرای این تصمیم متوقف گردیده‌است. ۱۸۶ نمایندگان مجلس این طرح را بخشی از تصمیمات شتابزده و غیر کارشناسی دولت دهم دانستند و آن را بستری مناسب برای ایجاد اختلاف بین مردم دانستند. نمایندگان استان هرمزگان در مجلس در مخالفت با تجزیه هرمزگان بیانیه‌ای صادر و اعلام کرده‌اند در صورت باقی ماندن این مصوبه استعفاء خواهند داد.
تقسیم شهرستان کازرون
بر اساس این طرح آن بخش‌های قائمیه و کوهمره نودان از کازرون جدا و به شهرستان کوه چنار ملحق می‌شود. این طرح که در فروردین ۱۳۹۶ از سوی حسین رضازاده نماینده این شهر پیگیری شده باعث بروز اعتراضاتی در کازرون شد.