پرسشنامه

یک پرسشنامه کاغذی که هنوز پر نشده است.
پرسشنامه (انگلیسی: questionnaire) یکی از ابزار پژوهش بوده که از مجموعه‌ای از سوالات تشکیل شده‌است و هدف جمع‌آوری اطلاعات از پاسخ دهندگان را دنبال می‌کند. اگرچه اغلب آن‌ها را برای آنالیز آماری پاسخ دهندگان سامان داده‌اند، همیشه شرایط این‌گونه نیست. فرانسیس گالتون، پرسشنامه را اختراع نمود.
پرسشنامه‌ها نسبت به سایر انواع روش‌های آمارگیری مزایایی دارند از جمله این‌که ارزان هستند، مانند آمارگیری تلفنی و زبانی، نیاز به تلاش فراوان سوال‌کننده ندارند، و اغلب دارای پاسخ‌های استانداردی می‌باشند که امکان جمع‌آوری داده را ساده‌تر می‌کند. اما، ممکن است چنین پاسخ‌های استانداردی نیز کاربران را ناامید کند. یکی از محدودیت‌های جدی پرسشنامه‌ها اینست که باید به گونی تنظیم شوند که افراد به راحتی قادر به خواندن و پاسخ دادن به آن‌ها باشند. بنابرین در برخی گروه‌های دموگرافی، ممکن است استفاده از پرسشنامه برای گردآوری داده مناسب نباشد.
همچنین به عنوان نوعی آمارگیری، پرسشنامه دارای بسیاری از اشکالات یکسان مربوط به ساختار و جمله‌بندی سوال است که در سایر نظرسنجی‌ها نیز می‌توان مشابه آن را یافت.
انواع
می‌توان بین پرسشنامه‌هایی که متغییرهای جداگانه را اندازه‌گیری می‌کنند و پرسشنامه‌هایی که سوالاتشان در یک مقیاس یا فهرست جمع شده‌اند، فرق قایل شد. پرسشنامه‌های نوع اول، اغلب بخشی از نظرسنجی‌ها هستند، ولی پرسشنامه‌های نوع دوم بیشتر به عنوان بخشی از آزمون‌ها مطرح می‌شوند.
پرسشنامه‌هایی که سوالاتشان متغیرهای جداگانه را اندازه‌گیری می‌کنند، می‌توانند سوالاتی در این زمینه‌ها داشته باشند:
اولویت‌ها (مثلا بخش سیاسی)
رفتارها (مثلا مصرف غذا)
حقایق (مثلا جنسیت)
پرسشنامه‌هایی که سوالاتشان در یک مقیاس یا فهرست جمع‌بندی شده است، شامل سوالاتی هستند که موارد زیر را اندازه می‌گیرد:
صفات پنهان (مثلا صفات شخصی مانند برون‌گرایی)
نگرش‌ها (مثلا نسبت به مهاجرت)
یک فهرست (مثلا شرایط اقتصادی اجتماعی)
نمونه‌ها
یک پرسشنامه تناوب غذایی، پرسشنامه‌ای است که انواع رژیم‌های غذایی مصرفی مردم را ارزیابی می‌کند و می‌توان از ان به عنوان یکی از ابزار مطالعه استفاده نمود. نمونه‌های استفاده از آن شامل ارزیابی دریافت ویتامین‌ها یا سمومی مانند آکریل مید می‌باشد.
ساختار پرسشنامه
ساختار کلی پرسش نامه از یک عنوان و بخش‌های زیر شاخه‌ای تشکیل شده‌است.
انواع پرسش
معمولا پرسشنامه شامل تعدادی سوال است که پاسخ‌دهنده باید به شکل دسته‌ای به آن‌ها پاسخ دهد. بین سوالات بی‌انتها و گزینه‌ای تفاوت وجود دارد. یک سوال بی‌انتها از پاسخ‌دهنده می‌خواهد تا پاسخ خود را با قاعده و قانون بیان کند، ولی یک پرسش گزینه‌ای از پاسخ‌دهنده درخواست می‌کند تا پاسخ خود را از بین گزینه‌های ارائه شده انتخاب نماید. باید در این نوع سوالات، گزینه‌ها همه‌جانبه و دوبه‌دو ناسازگار باشند. برای سوالات گزینه‌ای چهار مقیاس پاسخ تعیین شده است:
دوبخشی، که پاسخ‌دهنده دو گزینه در پیش رو دارد
اسمی، که در آن پاسخ‌دهنده بیش از دو گزینه بدون نظم دارد
ترتیبی، که در آن پاسخ‌دهنده بیش از دو گزینه منظم دارد
مداوم (کران‌دار)، که در آن پاسخ‌دهنده با مقیاسی مداوم روبه‌رو می‌شود
جواب پاسخ‌دهنده به یک سوال بی‌انتها (بدون گزینه) به یک مقیاس پاسخ تبدیل می‌شود. نمونه‌ای از سوال بی‌انتها سوالی است که پاسخش یک جمله کامل است.
دنباله پرسش
در حالت عمومی، سوالات به‌طور منطقی پشت سر هم قرار گرفته باشند. برای بدست‌آوردن بهترین سرعت پاسخ، سوالات باید از کمترین حساسیت تا بیشترین حساسیت، از واقعی و رفتاری به نگرشی، و از عمومی به خصوصی مرتب شوند.
یک جریان معین وجود دارد که در هنگام ساختن پرسشنامه در رابطه با ترتیبی که سوالات پرسیده می‌شوند باید آن را طی نمود. این ترتیب بدین‌گونه است:
غربالگری‌ها
دست‌گرمی‌ها
انتقال‌ها
پرش‌ها
دشوار
تغییر فرمول
غربالگری‌ها به عنوان روش غربال‌گری برای یافتن این است که آیا یک شخص باید این پرسشنامه را کامل کند یا نه. پاسخ به دست‌گرمی‌ها آسان است، جذابیت بررسی را افزایش می‌دهد، و ممکن است حتی به اهداف تحقیقاتی مربوط نباشند. سوالات انتقال برای ایجاد پیوستگی بین زمینه‌های مختلف می‌شوند. پرش‌ها شامل سوالاتی مانند این سوال می‌شوند "اگر آری، پس به سوال ۳ پاسخ دهید. اگر نه، به سوال ۵ بروید." سوالات دشوار در انتها قرار می‌گیرند، زیرا پاسخ دهندگان در حالت پاسخ قرار دارند. همچنین، در هنگام تکمیل کردن پرسشنامه آنلاین، موانع حرکت، به پاسخ دهندگان امکان می‌دهند که بدانند آن‌ها بخشی را تمام کرده‌اند و قرار است به سوالات سخت‌تر پاسخ دهند. طبقه‌بندی ، یا سوالات دموگرافیک باید در انتها قرار گیرند، زیرا آنان شبیه سوالات شخصی هستند و ممکن است سبب ناراحتی پاسخ‌دهنده و ناقص ماندن آمارگیری شوند.
توالی سوالات
توالی سوالات، یعنی ترتیب خاصی که سوالات در اختیار پاسخگو قرار می‌گیرند، یک منبع بالقوه خطاست. یک تعداد رهنمودهای کلی باعث کاهش احتمال تولید خطای سنجش ناشی از توالی سوالات می‌شود. سوالات اول باید ساده، عینی و جالب باشند. اگر پاسخ دهندگان نتوانند سوالات اول را به آسانی پاسخ دهند یا برایشان جالب نباشند، شاید از تکمیل بقیه‌ی پرسشنامه شانه خالی کنند.
حالات اجرای پرسشنامه
حالات اصلی اجرای پرسشنامه عبارتند از:
اجرای رودرروی پرسشنامه، که در آن فرد پرسش‌گر سوالات را به‌طور شفاهی مطرح می‌کند.
اجرای کاغذ و خودکاری پرسشنامه، که سوالات بر روی کاغذی ثبت شده‌اند.
اجرای کامپیوتری پرسشنامه، که در آن سوالات از طریق کامپیوتر عرضه می‌شوند.
اجرای کامپیوتری انطباقی پرسشنامه، که در آن سوالاتی منتخب بر روی کامپیوتر ارائه شده‌اند و بر اساس پاسخ به آن سوالات، رایانه سوالات بعدی را طوری انتخاب می‌کند که مناسب توانایی آنان باشد.