ارتقاء سلامت

مطابق با منشور بانکوک سازمان سلامت جهانی (در سال ۲۰۰۵) ارتقاء سلامت فرایند توانمندسازی مردم برای افزایش کنترل بر سلامت خود و تعیین‌کننده‌های آن می‌باشد که به موجب آن سلامت آن‌ها بهبود می‌یابد. ارتقاء سلامت سیاست عمومی را درگیر کرده‌است که به عوامل تعیین‌کننده آن مانند درآمد، وضعیت مسکن، امنیت غذایی، وضعیت اشتغال و شرایط محیط کاری می‌پردازد. اخیرا از واژه سلامت در همه سیاست‌ها، برای ارجاع به اقداماتی که ارتقاء سلامت در همه سیاست‌های عمومی انجام می‌دهد استفاده شده‌است. ارتقاء سلامت هم تراز با عدالت در سلامت است و می‌تواند بر روی سازمان‌های غیردولتی اختصاصی جهت عدالت اجتماعی و حقوق بشر متمرکز شود. سواد سلامت را می‌توان در مدارس توسعه داد، در حالی که جنبه‌های از ارتقاء سلامت مانند ارتقای تغذیه با شیر مادر می‌تواند به قوانین و مقررات فضاهای عمومی بستگی دشته باشد. ارتقاء سلامت بر مراقبت‌های پیشگیری‌کننده سلامتی، به جای الگوهای بالینی (پزشکی) مراقبت‌های درمانی تاکید می‌کند. در میان سازمان‌های سلامت عمومی و دولت‌ها تمایلی وجود دارد در این مورد به ویژه در ملت‌های نئولیبرال مانند کانادا و آمریکا، برای کاهش ارتقاء سلامت به آموزش سلامت و بازاریابی اجتماعی با تمرکز بر تغییر عوامل خطر رفتاری.
تاریخچه
اولین و بهترین تعریف شناخته شده ارتقاء سلامت به وسیله مجله آمریکایی ارتقاء سلامت در سال ۱۹۸۶ منتشر شد، «علم و هنر کمک به تغییر سبک زندگی مردم برای حرکت به سمت حالتی از سلامت بهینه». این تعریف توسط لالوند در سال ۱۹۷۹ به صورت گزارشی از دولت کانادا استخراج شد که شامل راهبردهای ارتقاء سلامت با هدف اطلاع‌رسانی، تاثیرگذاری و کمک به افراد و سازمان‌ها، چنان‌که آن‌ها مسئولیت‌پذیری و فعالیت بیشتری در مورد اهمیت تاثیر سلامت روحی و جسمی بپذیرند. تعریف قدیمی دیگری که در سال ۱۹۷۹ توسط جراح کل ایالات متحده آمریکا در گزارش سلامت مردم ارائه شد، ذکر کرد ارتقاء سلامت «جستجو برای توسعه ابزارهای اجتماعی و فردی که می‌تواند به مردم برای حفظ و بالا بردن حالت رفاه آن‌ها در توسعه سبک زندگی کمک کند. دست کم دوسند منجر به تعریف توانمندسازی و محیطی کردن ارتقاء سلامت در میانه دهه ۱۹۸۰ شد:
در سال ۱۹۸۴ دفتر منطقه‌ای سازمان سلامت جهانی در اروپا ارتقاء سلامت را این‌گونه تعریف کرد: «فرایند توانمندسازی مردم برای افزایش کنترل بر و بهبود سلامتی خود». به علاوه برای روش‌های تغییر سبک زندگی، دفتر منطقه‌ای سازمان سلامت جهانی از «قوانین گذاری، ابزارهای مالی، تغییرات سازمانی، توسعه جوامع و فعالیت‌های منطقه‌ای خود جوش در برابر خطرات سلامتی» به عنوان روش‌های ارتقاء سلامت حمایت کرد.
در سال ۱۹۸۶، وزیر رفاه و سلامت ملی کانادا Jake Epp دستیابی به سلامت برای همه را منتشر کرد: چارچوبی برای ارتقاء سلامت که هم چنین به عنوان گزارش Epp شناخته می‌شود. این گزارش سه «سازوکار» در ارتقاء سلامت را به عنوان «خود مراقبتی»، «کمک بلوغ یافته یا اعمالی که مردم برای کمک به انطباق یکدیگر انجام می‌دهند» و «محیط‌های سالم» تعریف کرد.
سازمان سلامت جهانی در همکاری با دیگر سازمان‌ها متعاقبا حامی کنفرانس‌های بین‌المللی در زمینه ارتقاء سلامت شامل.
اولین کنفرانس بین‌المللی ارتقاء سلامت اتوواو در سال ۱۹۸۶ که نتایج آن به منشور ارتقاء سلامت اتووا مشهور می‌باشد. مطابق با منشور اتووا:
«ارتقاء سلامت تنها مسئولیت بخش سلامت نیست، بلکه فراتر از سبک زندگی سالم برای رفاه است»
«اهدافی بر مبنای (عوامل سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، محیطی، رفتاری و بیولوژیکی) که از طریق حمایت طلبی برای سلامت حاصل می‌شود»
«تمرکز بر دستیابی به عدالت در سلامت» "تقاضا برای اقدام هماهنگ به وسیله همه طرف‌های نگران شامل؛ دولت‌ها و سازمان‌های اجتماعی و سلامتی»
محیط کار
سلامت محیط کار بر پیشگیری و مداخله برای کاهش خطر سلامتی کارکنان تمرکز می‌کند. خدمات سلامت عمومی ایالت متحده به تازگی گزارشی با عنوان «فعالیت بدنی و سلامت» تهیه کرده‌است؛ گزارش جراح کل ایالات متحده آمریکا «یک بررسی جامع از شواهد علمی موجود در مورد رابطه بین فعالیت بدنی و وضعیت سلامت فردی» را فراهم می‌کند. این گزارش نشان می‌دهد که بیش از ۶۰ درصد آمریکایی‌ها بطور منظم فعالیت نمی‌کنند و ۲۵ درصد اصلا فعال نیستند. شواهد بسیار قوی از ارتباط فعالیت بدنی با بهبود سلامت متعدد وجود دارد. ارتقاء سلامت می‌تواند در مکان‌های مختلف انجام شود. از جمله زمینه‌هایی که توجه ویژه‌ای دریافت کرده کرده‌اند جامعه، تسهیلات مراقبت سلامت، مدارس و محل کار هستند.
ارتقاء سلامت محیط کار همچنین با واژه‌هایی مانند ارتقاء سلامت محل کار نیز شناخته شده‌است و به عنوان ترکیبی از تلاش‌های کارفرمایان، مستخدمین و جامعه برای بهبود سلامت و رفاه مردم در محل کار تعریف شده‌است. سازمان سلامت جهانی بیان می‌کند محیط کار به عنوان یکی از جایگاه‌های در اولویت برای ارتقاء سلامت در قرن ۲۱ در نظر گرفته شده‌است، زیرا تحت تاثیر رفاه فیزیکی، روانی، اقتصادی و اجتماعی قرار می‌گیرد ویک محیط ایدئال و زیرساختی برای حمایت از ارتقاء سلامت مخاطبان بزرگ ارائه می‌دهد. برنامه‌های ارتقاء سلامت در محیط کار (همچنین برنامه‌های ارتقاء سلامت محل کار، برنامه‌های تندرستی محل کار، یا برنامه‌های تندرستی محیط کار نیز نامیده می‌شود) شامل ورزش، تغذیه، ترک سیگار و مدیریت استرس است. بر اساس گزارش مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری (CDC)، فعالیت بدنی منظم یکی از اثربخش‌ترین رفتارهای پیشگیری از بیماری است. برنامه‌های فعالیت بدنی احساس اضطراب و افسردگی را کاهش می‌دهد، چاقی را کاهش می‌دهد (بویژه هنگامی که با بهبود رژیم غذایی ادغام شود)، خطر بیماری‌های مزمن از جمله بیماری قلبی عروقی، فشارخون بالا و دیابت نوع ۲ را کاهش می‌دهد، و در نهایت استقامت، قدرت و انرژی را بهبود می‌بخشد. بررسی‌ها و متاآنالیزهای منتشر شده بین سال‌های ۲۰۰۵ و ۲۰۰۸ که متون علمی در برنامه‌های ارتقاء سلامت را مورد بررسی قرار داده شامل موارد زیر است:
یک بررسی از ۱۳ مطالعه منتشر شده در ژانویه ۲۰۰۴، شواهد قوی … برای تاثیر دریافت رژیم غذایی، شواهد مشخصی برای تاثیر فعالیت بدنی و نبود شواهدی برای تاثیر در شاخص‌های خطر سلامت، نشان داده‌است.
در یک سری از بروز رسانی‌های اخیر در یک بررسی برنامه‌های ارتقاء سلامت جامع و مدیریت بیماری در محل کار، پلتیر (۲۰۰۵) به پیامدهای بالینی و هزینه مثبت، همچنین کاهش در تعداد مطالعات مربوطه و کیفیت آن‌ها اشاره کرده‌است.
یک فرا ارزشیابی از ۵۶ مطالعه منتشر شده در سال ۱۹۸۲ تا ۲۰۰۵ نشان داد که ارتقاء سلامت محل کار، بطور متوسط یک کاهش ۲۶٫۸ درصدی در مرخصی استعلاجی، یک کاهش ۲۶٫۱ درصدی در هزینه‌های سلامت، کاهش ۳۲ درصدی در هزینه‌های جبران خسارات کارگران و هزینه‌های مدیریت ناتوانی و نسبت هزینه- فایده ۸۱/۵ درصدی فراهم می‌کند.
یک متاآنالیز از ۴۶ مطالعه منتشر شده در ۱۹۷۰ تا ۲۰۰۵ بطور متوسط، تاثیر معنی دار ارتقاء سلامت کار، بخصوص ورزش، در توانایی کار و بطور کلی رفاه پیدا کرده‌است، علاوه بر این غیبت ناشی از بیماری بنظر می‌رسد که با فعالیت‌های ارتقاء سبک زندگی سالم کاهش یابد.
یک متاآنالیز از ۲۲ مطالعه منتشر شده از سال ۱۹۹۷ تا ۲۰۰۷ تعیین کرده‌است که مداخلات ارتقاء سلامت محل کار منجر به کاهش کوچک در افسردگی و اضطراب می‌شود.
یک بررسی از ۱۱۹ مطالعه نشان می‌دهد که برنامه‌های ارتقاء سلامت محل کار موفق ویژگی‌هایی دارند از قبیل: ارزیابی نیازهای سلامت کارکنان و مناسب کردن برنامه‌ها برای پاسخگوئی به آن نیازها، رسیدن به میزان مشارکت بالا و ترویج خود مراقبتی و هدف قراردادن چند مسئله مربوط به سلامت بطور هم‌زمان و ارائه انواع مختلف فعالیت‌ها (به عنوان مثال، جلسات گروهی به خوبی مواد چاپی).
نهادها و پروژه‌های کشوری
بین‌المللی و چند ملیتی
در سراسر جهان، سازمان‌های دولتی (مانند گروه‌های سلامت) وسازمانهای غیردولتی فعالیت‌های قابل توجهی درزمینه ارتقاء سلامت انجام می‌دهند. برخی ازاین نهادها و پروژه‌ها، بین‌المللی و چندملیتی هستند. سازمان سلامت جهانی و دفاتر منطقه‌ای آن مانند سازمان سلامت منطقه آمریکا، در ارتقاء سلامت سراسرجهان تاثیرگذار هستند. هشت بسیج اطلاع‌رسانی اصلی ارتقاء سلامت که توسط سازمان سلامت جهانی در قالب روز سلامت جهانی مورد توجه قرار می‌گیرند شامل؛ روز سل، اهدای خون، مالاریا، بدون دخانیات، هپاتیت، ایدز و هفته ایمن‌سازی جهانی. اتحادیه بین‌المللی آموزش و ارتقاء سلامت مستقر در فرانسه، کنفرانس‌های بین‌المللی، منطقه‌ای و ملی برگزار می‌کند. اتحادیه اروپا در اقدام مشترک درجهت بیماری‌های مزمن و سلامت سالمندی در سراسر چرخه عمر به عنوان همکار مالی تمرکز مهمی بر ارتقاء سلامت دارد.
استرالیا
انجمن ارتقاء سلامت استرالیا به عنوان یک ساختار حرفه‌ای در سال ۱۹۹۸ تشکیل شد. در نوامبر سال ۲۰۰۸ کمیسیون بازنگری سلامت و بیمارستانی ملی با انتشار یک دستورالعمل، آژانس ارتقاء سلامت ملی را پیشنهاد داد. سلامت منطقه‌ای پایتخت استرالیا با تامین بودجه و اشاعه اطلاعات از این طرح حمایت کرد. موسسه ارتقاء سلامت ویکتوری، برگرفته از واژه ویکتوریا اولین موسسه ارتقاء سلامت درجهان است که بر اساس مالیات‌های اخذ شده از دخانیات پایه‌گذاری شد. دولت استرالیا برآن است به استرالیایی‌ها کمک کندکه یک سبک زندگی سالم داشته باشند. این طرح شامل:
چهار مجموعه عادت‌های زندگی برای سلامت کودک،
برنامه ملی آشپزخانه باغ استفان الکساندر،
فضاها و اماکن سالم،
آموزش برنامه کنترل چاقی موفق درجوامع
منابع و اطلاعات در مورد وزن سالم. ارتقاء سلامت به‌طور قوی و خوب دراسترالیا پایه‌ریزی شده‌است.
ازسال ۲۰۰۸ در استرالیا، تعدادی از دوره‌های تحصیلی وجود دارد که افراد این دوره‌ها را می‌گذرانند تا بتوانند در برنامه ارتقاء سلامت فعالیت کنند. دولت ازسال ۲۰۰۸ یک طرح را در نظر گرفته که شهروندان بومی و شهروندان جزیره تنگه تورس را در برنامه‌های پیشگیرانه و سلامتی در بر می‌گیرد.
ارتقاء سلامت در مدارس استرالیا
برنامه‌های مدارس بر اسناد مدون آموزشی از طرف شوراهای ایالتی و سرزمینی بنا شده‌است. مدارس عمدتا بر موضوعات سلامت که توسط کمک‌های مالی و مناسبتهای خاص حمایت می‌شوند تمرکز می‌کنند. کمک‌های مالی پایه اساسی برای بیشتر موضوعات سلامتی مدارس می‌باشند.
ارتقاء سلامت برای بومیان و شهروندان جزیره تنگه تورس
شهروندان بومی و شهروندان جزیره تنگه تورس دراسترالیا دردو قرن گذشته سلامت ضعیفی داشته‌اند. دلیل پشت پرده شرایط سلامتی ضعیف به رویدادهای مهم درتاریخ استرالیا بر می‌گردد. یک پیشرفت روبه جلو در ارتقاء سلامت برای جزیره نشینان تنگه تورس و شهروندان بومی وجود دارد، اما این پیشرفت بدون همکاری استرالیایی‌های غیربومی نمی‌تواند به دست آید. برای این موفقیت و پیشرفت در ارتقاء سلامت، شهروندان استرالیایی نیاز به پشت سر نهادن تاریخ بین شهروندان غیر بومی و بومی وهمکاری متقابل و هماهنگ آن‌ها دارند.
کانادا
استان انتاریو، وزیر ارتقاءسلامت را منصوب کرد تا وزارتخانه ارتقاء سلامت در سال ۲۰۰۵ را رهبری کند. ایده وزارتخانه ارتقاء سلامت انتاریو، این بود که مردمان ایالت انتاریو را به سوی زندگی فعال و سالم هدایت کند و ایالت انتاریو را به مکانی موفق و سالم برای زندگی، کار، بازی، بازدید و آموزش تبدیل کند. به نظر می‌رسد که اهداف اساسی وزارتخانه ارتقاء سلامت، ترویج و تشویق انتاریو به انتخاب‌های مناسب‌تر در تمام سنین و تمام مراحل زندگی برای شهروندان بود تا ایجاد یک محیط زندگی سالم و حمایت‌کننده که منجر به توسعه سیاست جامعه سالم شود که منجر به رفتارهایی ارتقاء دهنده سلامت شود. شبکه سلامت کانادا که یک منبع قابل اعتماد و غیرتجاری بود از اطلاعات آنلاین درباره اینکه چگونه سالم بمانیم و از بیماری‌ها پیشگیری کنیم که این برنامه درسال ۲۰۰۷ منحل شد. ائتلاف بریتیش کلمبیا (British Columbia) برای ارتقاء سلامت، یک اجتماع غیرانتفاعی داوطلبانه محلی است که به پیشرفت و ارتقاء سلامت در بریتیش کلمبیا (British Columbia) اختصاص داده شد.
ایرلند
پژوهش‌های ارتقاء سلامت در ایرلند
نیوزیلند
سری لانکا
پادشاهی انگلستان
ایالات متحده آمریکا
جمهوری اسلامی ایران