کلستریدیوم دیفیسیل

کلستریدیوم دیفیسل (Clostridium difficile یا C. difficile, C. diff و CDF/cdf) یک باکتری گونه از باکتری‌های گرم مثبت و اسپور دار است. یکی از علل عفونت‌های روده‌ای بیمارستانی است. سموم کلستریدیوم دیفیسیل در مدفوع ۱۵ تا ۲۵ درصد از بیماران مبتلا به اسهال ناشی از آنتی بیوتیک و بیش از ۹۵ درصد بیماران مبتلا به کولیت غشاء کاذب، یافت می‌شود. بیش از ۹۰ درصد از موارد عفونت به کلستریدیوم دیفیسیل پس از درمان یا در حین درمان با آنتی بیوتیک رخ می‌دهد. کلیندامایسین، سفالوسپورین‌ها و پنی سیلین‌ها بیشترین آنتی بیوتیک‌های مرتبط با عفونت به کلستریدیوم دیفیسیل هستند، اما تقریبا همه داروهای ضد میکروب به جز آمینوگلیکوزیدها موجب عفونت به کلستریدیوم دیفیسیل می‌شوند. مطالعات اخیر نشان داده است که فلوروکینولون‌ها قویا با عفونت به کلستریدیوم دیفیسیل مرتبط هستند.
دیگر عوامل خطر ساز عفونت به کلستریدیوم دیفیسیل شامل افزایش سن، ابتلا به بیماری شدید، انجام اعمال به غیر از جراحی بر روی دستگاه گوارش، وجود لوله بینی-معدی، مصرف داروهای ضد زخم، بستری بودن در بخش مراقبت‌های ویژه، اقامت طولانی مدت در بیمارستان، مصرف طولانی مدت آنتی بیوتیک و مصرف چندین آنتی بیوتیک به طور همزمان می‌شوند.
شیوع عفونت کلستریدیوم دیفیسل اکتسابی از جامعه (منظور بیمارانی است که از یک سال قبل در بیمارستان بستری نبوده‌اند) در حال افزایش است. علاوه بر استفاده از آنتی بیوتیک، موارد عفونت کلستریدیوم دیفیسل مربوط به جامعه به دنبال مصرف داروهای کنترل کننده اسید معده (مانند مهار کننده‌های پمپ پروتون و آنتاگونیست‌های گیرنده H2) نیز ایجاد می‌شود.
کلستریدیوم دیفیسل از طریق مسیر مدفوعی-دهانی منتشر می‌شود و انتقال بیمار به بیمار مشاهده می‌شود.
بیماری زایی
کلستریدیوم دیفیسل یک اسپور بی‌هوازی گرم مثبت است. ارگانیسم هم به صورت فعال و هم به شکل اسپور مصرف می‌شود. اسپورها به مدت طولانی در محیط زنده می‌مانند و می‌توانند از محیط اسیدی معده عبور کنند. در روده باریک اسپورها به شکل فعال تبدیل می‌شوند.
اگر فلور طبیعی روده بزرگ به دلیل مصرف آنتی بیوتیک به هم خورده باشد عفونت ایجاد می‌شود. تولید سم برای ایجاد بیماری ضروری است. مهم‌ترین عامل در قدرت بیماری زایی ناشی از کلستریدیم دیفسیل تولید سموم A و B است. این سموم مسئول التهاب، ترشح موکوس و مایعات و آسیب مخاطی که موجب اسهال یا کولیت می‌شود، هستند. این بیماری یک عفونت بیمارستانی شناخته می‌شود.
تاریخچه
دانشمندان در سال ۱۹۳۵ موفق به کشف باکتری کلستریدیوم دیفیسل شدند. اما تا سال ۱۹۷۸ متوجه بیماری اسهال ناشی از مصرف آنتی بیوتیک‌ها نشدند. در دهه ۷۰ میلادی، به دنبال مصرف آنتی بیوتیک کلیندامایسین، این بیماری ظاهر شد. در مدت بیست سال پس از آن، سوخت این بیماری توسط آنتی بیوتیک‌های با طیف وسیع پنی سیلین و خانواده سفالوسپورین تامین شد. در سال‌های اولیه قرن حاضر، آنتی بیوتیک‌های فلوروکینولون، با بوجود آمدن نسل جدید خطرناک این باکتری در ارتباط هستند.
چرخه زندگی باکتری
سلول‌های فعال در حال تقسیم باکتری به مرحله اسپور می‌رسند. این اسپورها خنثی و به لحاظ متابولیک غیرفعال هستند و در این مرحله موجد بیماری نمی‌شوند. در عین حال این اسپورها بقدری سخت و محکم هستند که قوی‌ترین مواد ضد عفونی کننده و آنتی بیوتیک‌ها قادر به نابودی آنها نمی‌باشد. بیماری که دارای این باکتری است، در مدفوع خود باکتری را خارج می‌کند. عدم رعایت بهداشت این باکتری را روی وسایل گوناگون و مواد غذائی پخش می‌کند؛ و این بار باکتری در دستگاه گوارش شخص دیگری به زندگی ادامه می‌دهد. اگر این شخص باکتری‌های مفید دستگاه گوارش خود را از دست داده باشد، دچار این بیماری اسهال و التهاب خواهد شد و گاه حتی بسیار بدتر رخ می‌دهد. نسل‌های معمولی باکتری کلستریدیوم دیفیسیل تنها دو نوع سم A و B تولید می‌کردند، اما نسل‌های مقاوم جدید دارای ۱۶ برابر سم A، و ۲۳ برابر سم B هستند.
نشانه‌های بیماری
اسهال آبکی (حداقل سه بار اجابت مزاج در روز، به مدت بیش از دو روز)
تب
کاهش اشتها
حالت تهوع
درد شکمی
دلیل ابتلا
در بیمارهایی که موارد مصرف آنتی بیوتیک به مدت طولانی دارند، این بیماری مشاهده می‌شود. افراد مسن‌تر و بستری در بیمارستان، بیشتر در معرض این بیماری قرار دارند. آنتی بیوتیک‌های دخیل در این بیماری، سفالوسپورین، آمپی سیلین، آموکسی سیلین و کلیندامایسین می‌باشند. باکتری بیماری بسرعت می‌تواند در بیمارستان پخش شود. مصرف طولانی مدت آنتی بیوتیک، موجب از دست رفتن باکتری‌های مفید دستگاه گوارش در دفاع از بدن می‌شود و باکتری بیماری می‌تواند رشد کند و شروع به آزاد کردن سموم کند. اگر بیمار قبلا آنتی بیوتیک‌هایی با طیف وسیع اثر مصرف کرده باشد، باکتری‌های مفید بیشتری را از دست داده است. البته مطالعات اخیر نشان داده است که جوانترهایی که سابقه استفاده طولانی مدت آنتی بیوتیک داشته‌اند نیز به این بیماری مبتلا شده‌اند. در سال‌های اخیر این بیماری به کرات و با شدت بیشتر روی داده و با دشواری معالجه روبرو شده است.
پیشگیری
در صورت تشخیص به موقع، این بیماری قابل پیشگیری می‌باشد.
درمان
آنتی بیوتیک‌های قبلی باید فورا قطع شود. برای درمان این بیماری نیز نیاز به آنتی بیوتیک است. اما مقاومت نسل جدید این باکتری برابر آنتی بیوتیک‌ها درمان را مشکل می‌سازد. اغلب درمان طولانی و با چندین آنتی بیوتیک باید باشد. وانکومایسین به دلیل مقاوم بودن برای آنتروکوک در مرحله نخست درمان توصیه نمی‌شود. بسته به شدت بیماری، مترونیدازول برای درمان مرحله نخست بیماری مفید است.
رعایت بهداشت
این باکتری می‌تواند مدتها روی اشیاء بی‌جان، روی میز، دستگیره درها، سینک و دستشویی و توالت زندگی کند. مانند همه بیماری‌های عفونی، شستن دست‌ها با آب و صابون، برای پیشگیری از گسترش عفونت، به مدت ۱۵ تا ۲۰ ثانیه ساییدن شدید دست‌ها با صابون، بویژه پس از رفتن به دستشویی و پیش از صرف غذا، به طور مرتب انجام شود. پوشیدن دستکش در تماس با وسایل بیمار و نیز جدا نگهداشتن بیمار توصیه می‌شود. وسایل بیمار، با محلول‌های هیپوکلریت ضدعفونی شوند. کسانی که وارد اتاق بیمار می‌شوند باید‌گان و دستکش تمیز بپوشند و پیش از ورود و پس از خروج از اتاق، دست خود را بشویند. صابون، اسپور کلستریدیوم دیفیسیل را از بین نمی‌برد، بلکه ساییدن دست در زیر آب جاری می‌تواند اسپورها را براند. الکل هم بر باکتری بی‌اثر است.
سطح ضدمیکروبی آلیاژهای مس
با وجود سرسختی اسپورهای باکتری کلستریدیوم دیفیسیل، در آزمایشی، ۹۹٫۸٪ اسپورها در مدت سه ساعت روی سطح مسی کشته شدند. در آزمایش دیگری، نابودی کامل اسپورها در مدت ۲۴ تا ۴۸ ساعت گزارش شده است. پیشگیری از گسترش باکتری از راه بکارگیری مس و آلیاژهای آن (داشتن حداقل ۶۰٪ مس) راهبرد نوینی خواهد بود.