خانواده بهاءالله

بهاءالله پایه‌گذار آیین بهایی است. او در سال ۱۱۹۶ در قریه نور در استان مازندران ایران به دنیا آمد. پدر او میرزا بزرگ و مادر او خدیجه خانم نام داشت. او از سران جنبش بابی بود و سپس آیین بهایی را در سال 1252 بنیان گذارد. خانواده او شامل سه همسر و فرزندان او هستند.
همسران
آسیه‌خانم
آسیه‌خانم در سال ۱۱۹۹ خورشیدی در قریه یالرود مازندران به دنیا آمد. پدر او میرزا اسماعیل وزیر، از ملاکان بود. بهاءالله او را نواب و ورقه العلیا خطاب کرد. او به واسطه زیبایی کم‌نظیر ظاهری، ثروت و تقوا برای ازدواج با بهاءالله انتخاب شد. هر دو خانواده از طریق نفوذ در دربار با هم مرتبط بودند و این امر شاید در شکل‌گیری این ازدواج موثر بوده‌است. آسیه در سن ۱۵ سالگی و در تاریخی بین ۲ تا ۳۰ مهر ۱۲۶۵ءء با بهاءالله ازدواج کرد. از این زوج هفت فرزند به دنیا آمد که تنها سه نفر آن‌ها تا بزرگسالی زنده ماندند. آسیه در سال ۱۲۶۵ءء در عکا از دنیا رفت و در کوه کرمل در نزدیک باب دفن شد. بهاءالله او را مونس خواند و فرزند او را به جانشینی برگزید. بهاییان فرزندان این زوج را به عنوان خانواده مقدس بهائی می‌شناسند. فرزندان آن‌ها عبارتند از: عباس افندی، بهیه، میرزا مهدی و دیگران.
عباس افندی
عباس که بیشتر با عنوان عبد البهاء شناخته می‌شود، در سال ۱۲۲۳ءء به دنیا آمد و در سال ۱۳۰۰ءء از دنیا رفت. او بزرگترین فرزند آسیه و بهاءالله بود. پدر با القاب مختلفی نظیر سر الله، سرکار آقا، نمونه کامل و غصن اعظم او را خطاب می‌کرد. طبق وصیت بهاءالله، عبدالبها پس از مرگ پدر، مرکز عهد، جانشین و مفسر نوشته‌های بهاءالله است. طی مدتی که عبدالبها زمامدار آیین بهایی بود با آنکه تحت کنترل امپراتوری عثمانی قرار داشت، بسیاری از بهاییان به دیدار او می‌آمدند و او در ارتباط دائم با بهاییان دنیا بود. پس ازاینکه انقلاب موسوم به جوانان ترک در سال ۱۲۸۷ءء باعث آزادی زندانیان سیاسی در بند امپراتور عثمانی شد، عبدالبهاء نیز در سال ۱۲۹۰ءء آزاد شد و سفر سه ساله‌ای را به مصر، اروپا و آمریکای شمالی به منظور تبلیغ پیام بهایی آغاز کرد. در ۷ اردیبهشت ۱۲۹۹ دولت بریتانیا نشان شوالیه را به عبدالبها به واسطه تلاشهای انسان دوستانه در جنگ جهانی دوم اعطا کرد. عبدالبها در ۷ آذر ۱۳۰۰ءء درگذشت و قبر او در یکی از اتاقهای مقبره باب قرار دارد.
بهیه
بهیه‌خانم در سال ۱۲۲۵ در تهران به دنیا آمد و بزرگترین دختر بهاءالله و آسیه خانم بود. او ملقب به "ورقه علیا بود. او به خصوص بسیار نزد پدرش عزیز بود و در آیین بهایی به عنوان یکی از بزرگترین زنان تاریخ به‌شمار می‌رود. او در سالهاای متمادی دعوای داخلی بین خانواده بهاء الله، که منجر به طرد بسیاری از آنان شد، به مراکز عهد وفادار ماند و از آنان پشتیبانی کرد. وی در زمان غیبت عبدالبها (بین سالهای ۱۲۸۹ تا ۱۲۹۲ءء ) و شوقی افندی (بین سالهای ۱۳۰۱ تا ۱۳۰۳ءء ) از مرکز جهانی بهاییت در حیفا، به سمت رهبر اجرایی آیین بهایی در نظر گرفته می‌شد. به‌طور خاص شوقی افندی در دوران بسیار سخت پس از مرگ عبدالبها بسیار از حمایت او سود جست. او در ۲۴ تیر ۱۳۱۱ءء درگذشت و در باغهای بهایی کوه کرمل دفن شد. بنای یادبود "ورقه علیا به خاطر او در مرکز جهانی بهایی ساخته شد.
میرزا مهدی
میرزا مهدی در سال ۱۲۲۳ءء در تهران به دنیا آمد و لقب غصن اطهر را داشت. او در سن ۲۲ سالگی در ۲ تیر ۱۲۴۹ءء در عکا در اثر سقوط از نورگیر سقفی زندان، در حالی که مشغول مناجات بود، جان داد. مرگ او از این نظر در آیین بهایی حایز اهمیت است که بهاییان باور دارند که بهاءالله پیشنهاد درمان به او داد، اما او به امید پایان دادن به حبس بهاییان ترجیح داد که نپذیرد جان دهد. میرزا مهدی در نهایت در کنار مادر، در باغهای بهایی کوه کرمل در حیفا نزدیک خواهر و برادر خود دفن شد.
دیگران
آسیه‌خانم حداقل چهار فرزند پسر دیگر به دنیا آورد که به دلیل اینکه همگی در طفوولیت از دنیا رفتند اطلاعات چندانی از آن‌ها در دست نیست:
کاظم که در ایران از دنیا رفت.
صدیق که در سن ۳ یا ۴ سالگی از دنیا رفت.
علی محمد که در سال ۱۲۳۱ءء در سن ۷ سالگی در مازندران از دنیا رفت.
علی محمد که در بغداد متولد شد و همان‌جا در ۲ سالگی فوت کرد.
فاطمه
فاطمه در سال ۱۲۰۷ءء در مازندران متولد شد و به نام مهد علیا معروف بود. او از دختر خاله یا عمه بهاءالله بود و در ابتدا در سن ۱۴ سالگی با یک روحانی برجسته که چندین ده سال از او بزرگتر بود ازدواج کرد. اما دیری نپایید که، شاید در سن ۱۶ سالگی، بیوه شد. گزارش شده‌است که خاله/عمه بهاءالله از او عاجزانه خئاست که با دختر بیوه‌اش ازدواج کند و بهاءالله با بی‌میلی پذیرفت. آن‌ها در سال ۱۸۴۸ در تهران ازدواج کردند. ثمره این ازدواج شش فرزند بود که تنها چهارنفر آن‌ها تا بزرگی زنده ماندند. نقل شده‌است که فاطمه نسبت به عبدالبها بسیار حسود بود و خصومت عظیمی علیه او پایه‌گذاری کرد. او در سال ۱۲۸۳ءء از دنیا رفت و پس از آن به عنوان یک ناقض عهد و میثاق خوانده شد. فرزندان او عبارتند از: صمدیه، محمد علی، ضیاءالله، بدیع‌الله و دیگران.
صمدیه
صمدیه با مجدالدین، فرزند آقای کلیم برادر بهاءالله، ازدواج کرد. مجدالدین یکی از بزرگترین منتقدان عبدالبها بود و در نهایت صمدیه و مجدالدین هر دو به عنوان ناقض عهد و میثاق اعلام شدند. صمدیه در سن ۴۹ سالگی در سال ۱۲۸۳ یا ۱۲۸۴ءء درگذشت و همسر او بیش از صد سال عمر کرد و در سال ۱۳۳۴ءء از دنیا رفت.
محمدعلی
میرزا محمد علی در سال ۱۲۳۲ءء در بغداد به دنیا آمد. بهاءالله او را با عنوان غصن اکبر خواهد و هنگامی که عباس افندی را جانشینی خود اعلام کرد، محمدعلی را به عنوان فرد پس از عبدالبها برگزید. بر اثر حسادت برای برهم زدن رهبری عبدالبها توطئه کرد اما نتوانست پشتیبانی زیادی از بهاییان بدست آورد. وقتی عبدالبها درگذشت، در وصیت‌نامه او، ضمن معرفی محمدعلی به عنوان یک ناقض عهد و میثاق، به جزییات پیمان‌شکنی او اشاره شده بود و در عوض شوقی افندی به جای او به عنوان جانشین عبدالبها معرفی شده بود. شوقی افندی محمد علی را به عنوان سردسته ناقضان عهد بهاءالله توصیف کرد. محمدعلی در سال ۱۳۱۶ءء درگذشت.
ضیاءالله
ضیاءالله در ۲۵ مرداد ۱۲۴۳ءء در شهر ادرنه متولد شد. او در ماجرای دعوای بین عبدالبها و محمدعلی بین طرفین دعوا در نوسان بود و در نهایت قبل از اینکه اقدامی بر ضد عبدالبها انجام دهد از دنیا رفت، ولیکن همچنان به عنوان یک ناقض عهد و میثاق شناخته می‌شود. او در ۸ آبان ۱۲۷۷ءء درگذشت. او با ثریا سمندری، دختر شیخ کاظم السمندر، ازدواج کرد. این ازدواج فرزندی در برنداشت و بر اساس خاطرات سمندر، میرزا محمدعلی مانع از رجوع ثریا به او شد.
بدیع‌الله
بدیع‌الله در سال ۱۲۴۶ءء در ادرنه متولد شد. در قسمت بیشتر عمر خود از برادرش محمد علی در مخالفت با ادعای عبدالبها به عنوان مرکز عهد و میثاق، حمایت کرد؛ ولیکن، در سال ۱۲۸۲، محمدعلی را رد کرد و طی نامه‌ای که به «رساله بدیع الله» مشهور است، به عبدالبها اعلام وفاداری نمود که البته آن هم دیری نپایید. او در سال ۱۳۲۹ءء در اسراییل درگذشت.
دیگران
مهدعلیا حداقل در فرزند دیگر به دنیا آورد: علی محمد که در دو سالگی در بغداد از دنیا رفت. سجیه خانوم که در بغداد به دنیا آمد و در سن دو سالگی در استانبول درگذشت.
گوهر
گوهر در کاشان در یک خانواده بابی به دنیا آمد. برادرش، میرزا مهدی کاشانی، او را به قصد خدمتگزاری به خانواده بهاء و آسیه خانوم به بغداد آورد. بهاءالله حدود سال ۱۲۴۱ءء او را به عقد خود درآورد. ظاهرا در زمان ازدواج، گوهر خدمتکار همسر اول بهاءالله بوده‌است. وقتی بهاءالله در سال ۱۲۴۲ءء بغداد را ترک کرد، گوهر خانم بر خلاف دو همسر دیگر بهاءالله در بغداد ماند. در زمان اقامتش در بغداد پیش برادرش بود و پس از مدتی کوتاه گوهر و برادرش به همراه بهاییان بغداد به موصل اخراج شدند. برادر گوهر نامه‌های فراوانی به بهاءالله نوشت تا اجازه دهد وارد عکا شوند و بهاءالله سرانجام اجازه را صادر کرد و برادر و خواهر در سال ۱۲۴۹ءء وارد عکا شدند. بهاءالله و گوهر یک دختر به نام فروغیه داشتند که در عکا به دنیا آمد. گوهر و دخترش هر دو پس از مرگ بهاءالله به عنوان ناقض عهد و میثاق شاخته شدند. گوهر در تاریخی بین سالهای ۱۲۷۱ تا ۱۳۰۰ءء از دنیا رفته‌است.
فروغیه
اطلاعات کمی از فروغیه در دسترس هست. او با سید علی، پسر خواهر باب ازدواج کرد. او، همسرش و فرزندانش (مخصوصا بزرگترین آن‌ها نیر) همگی طرفدار میرزا محمد علی بودند و برچسب ناقض عهد و میثاق خوردند. فروغیه بر اثر سرطان درگذشت.
چندهمسری
اینکه بهاءالله دارای سه همسر بوده در حالی که آیین او مدعی تک همسری است، موضوعی مورد بحث بوده‌است. برخی بر این باورند که تعالیم آیین بهایی بر تساوی زن و مرد و تک همسری به دوران پس از ازدواج بهاءالله مربوط است و این تعالیم به تدریج بهاییان را از یک رسم فرهنگی دیرینه (چند همسری) دور می‌سازد.
بهاءالله هم‌زمان سه همسر داشت. بر اساس احکام اسلام، هر مرد می‌تواند هم‌زمان چهار زن دائم داشته باشد البته به شرط رعایت عدالت میان آنها؛ لذا بهاییان بر این باورند که بهاءالله در زمان ازدواجهایش بر طبق آیین اسلام عمل کرده‌است و هنوز آیین جدید بهاییت وضع نشده بوده‌است. در این میان برخی منتقدین معتقدند که با در نظر گرفتن تاریخ وقوع واقعه بدشت در سال ۱۸۴۸ و اعلام نسخ اسلام از سوی پیروان باب (از جمله بهاءالله) در این ماجرا، نمی‌توان مدعی بود که بهاءالله دیگر پس از این واقعه بر طبق احکام اسلامی عمل می‌کرده است. بهاءالله با اولین همسر خود در تهران و در حالی که هر دو مسلمان بودند ازدواج کرد. دومین ازدواج او هم در تهران و در حالی صورت گرفت که او، همسر اولش و همسر دومش هر سه بابی بودند و دیگر مسلمان نبودند. قوانین ازدواج آیین بهایی بیش از ده سال پس از آخرین ازدواج بهاءالله در کتاب اقدس نوشته شد. بهاءالله در این کتاب تعداد زنان دائم را به دو عدد و بدون زن موقت محدود کرده و بیان کرده‌است که داشتن تنها یک زن را سبب آرامش هر دو همسر است. این حرف بعدها توسط عبدالبها این‌گونه تفسیر شد که داشتن زن دوم با شرط رعایت عدالت و مساوات بین هر دو زن جایز است و از آنجا که در عمل این غیرممکن است تک همسری پایه‌گذاری شد. چه بسا این تفسیر عبدالبها نشات گرفته از آنچه باشد که در آیین اسلام بیان شده‌است که داشتن چهار همسر تنها با رعایت عدالت مطلق در میان تمام همسران جایز است.
توجیه بهائیان
دیدگاه کلی در میان خانواده بهاءالله و بهاییان امروزه اینست که تمام همسران بهاءالله قانونی و برابر بودند. این سوال که این قضیه چگونه با قوانین آیین بهایی سازگاری دارد به‌طور مستقیم بوسیله دو نامه از سوی بیت العدل جهانی مورد خطاب واقع شده‌است که در آن به گفتار شوقی افندی اشاره دارد:
بهاءالله هیچ زن موقت نداشت، او سه زن قانونی داشت. او با آن‌ها قبل از نزول کتاب اقدس ازدواج کرد و لذا بر اساس احکام اسلام عمل می‌کرد که هنوز لغو نشده بود. او چند همسری را مشروط به رعایت عدالت کرد. عبدالبها این مطلب را این‌گونه تفسیر کرد که یک مرد نمی‌تواند هم‌زمان بیش از یک زن داشته باشد چرا که رعایت عدالت بین دو زن یا بیشتر غیرممکن است.
… بهاءالله با همسر اول و دوم خود در حالیکه در تهران بود، و با همسر سوم خود در بغداد ازدواج کرد. در آن زمان قوانین اقدس هنوز نازل نشده بود و همچنین، او قوانین دور قبلی و رسوم مردم وشن خودش را پیروی می‌کرد.
بهاییان عنوان می‌کنند که چندهمسری یک رسم دیرینه است و ادیان دیگر تک همسری را لازم نمی‌دانستند. طبق قوانین موسی یک مرد می‌توانست به تعداد دلخواه همسر داشته باشد. دیدگاه‌های متفاوتی در میان مسیحیان درباره چندهمسری وجود دارد و به‌طور حتم برخی گروه‌های آن همواره آن را تشویق و عمل نمودند. در شبه جزیره عربستان پیامبر اسلام محدودیت چهار همسری را وضع کرد که پیش از آن محدودیتی نداشت. آیین بهایی به تدریج تک همسری را در منطقه‌ای وضع کرد که چند همسری یک روش پسندیده زندگی بود. جمله ۸۹ از کتاب اقدس در این باره توضیح می‌دهد:
بهاءالله، که تعلیمات خودش را را در میان جامعه مسلمانان بیان می‌کرد، به تدریج مسئله تک همسری را بر طبق قواعد عقل و برای علنی کردن تدریجی مقصود خود وضع کرد. این قضیه که او برای پیروانش مفسری مصون از خطا برای نوشته‌هایش باقی گذاشت این اجازه را به او داد که به ظاهر در کتاب اقدس دو همسری را مجاز شمرد اما شرطی قرار داد که به عبدالبها این اجازه را داد که این مطلب را بعدا روشن کند که هدف اصلی این قانون برای اجبار تک همسری بود.
القاب فرزندان
یکی از القاب بهاءالله، سدره المنتهی است به معنای درختی که عبوری فرای آن نیست. بر همین اساس بهاءالله فرزندان خود را لقب‌گذاری کرد. فرزندان پسر او اغصان (جمع غصن و به معنای شاخه‌ها) و فرزندان دختر او ورقات (جمع ورق و به معنای برگ) خوانده شدند. بطور خاص سه تن از پسران او غصن نامیده شدند:
عباس مشهور به عبدالبهاء، غصن اعظم
میرزا محمدعلی، غصن اکبر
میرزا مهدی، غصن اطهر
بزرگترین دختر او به نام فاطمه (مشهور به بهیه) با لقب بزرگترین برگ مقدس (ورقه العلیا) خوانده شد. بهاءالله در زمان حیات بزرگترین پسرش عباس را با عناوین سر الله و سرکار آقا خطاب می‌کرد. پس از مرگ پدر، عباس عنوان عبدالبهاء را برای خود برگزید.