رابطه علم و دین

چپ
رابطه علم و دین از دوران باستان مورد پژوهش بوده‌است و مورد نظر فیلسوفان، الهیدانان، دانشمندان. دیگران بوده‌است.
علم تجربی به عقل، تجربه گروی و شواهد علمی اذعان و اعتراف می‌کند در حالیکه دین شامل وحی، ایمان و امر مقدس است و به تبیین‌های فلسفی و متافیزیکی که نظر به تحقیق در عالم دارند نیز توجه و اذعان می‌کند. نه دین و نه علم بی‌تغییر، بی‌زمان یا ثابت نیستند چرا که هردوی علم و دین تلاش‌های فرهنگی و اجتماعی هستند در فرهنگ‌ها و زبان‌های گوناگون در طول زمان دچار تغییر شده‌اند. بیشتر نوآوری‌های فنی و علمی قبل از انقلاب علمی توسط جوامعی صورت گرفته‌اند که توسط سنت‌های دینی سازمان یافته بودند. پیشرو عناصر روش علمی، بی‌دینان باستان، محققان مسلمان و مسیحی بوده‌اند. راجر بیکن که اغلب به عنوان کسی ارج نهاده می‌شود که روش علمی را صورت بندی کرده‌است، یک برادر روحانی فرانسیسی بود
حوادثی که در اروپا اتفاق افتاد همچون مورد گالیله، که همراه با انقلاب علمی و دوره روشنگری بود محققانی چون ویلیام دراپر را به فرض نظریه تعارض رهنمون کرد که بر اساس آن علم دین به لحاظ روشی، واقعیت و سیاسی در سرتاسر تاریخ با هم در تعارض بوده‌اند. نظریه تعارض علم و دین باور بسیاری از دانشمندان معاصر همچون ریچارد داوکینز، استیو واینبرگ و کار سگان نیز هست و برخی از خلقت گرایان نیز به نظریه تعارض گرایش دارند. در حالیکه نظریه تعارض در میان عموم مردم مشهور و معروف مانده‌است در میان بیشتر مورخان علم وجهه خود را از دست داده است.
پذیرش عام واقعیت‌های علمی ممکن است تحت تاثیر دین باشد. بسیاری در ایالات متحده ایده تکامل را از طریق انتخاب طبیعی رد کرده‌اند خاصه زمانی که انسان را مد نظر قرار می‌دهیم. با این وجود آکادمی ملی علوم آمریکا می‌نویسد که"قرینه و شاهد تکامل می‌تواند کاملا یا ایمان دینی سازگار افتد دیدگاهی رسمی که بیشتر نمایندگان دینی به حمایت از آن برخاسته‌اند.
تاریخچه مفاهیم "دین" و "علم"
مفاهیم "علم" و "دین" تقریبا مفاهیم تازه‌ای هستند. دین در قرن هفدهم میلادی در میانه استعمارگری و جهانی‌سازی و نهضت پروتستان ظهور یافت «علم» در قرن نوزدهم در اثنای تلاش برای تعریف عمل کسانی که طبیعت را مطالعه می‌کردند پدیدار شد و عبارت «دین و علم» در قرن نوزدهم به سبب بوجود آمدن هر دو مفهوم ظاهر شد. در قرن نوزدهم بود که عبارت‌های بودیسم، هندوئیسم، تائوئیسم و کنفوسیونیسم پدیدار شد. در دوران باستان و در قرون وسطی، ریشه‌های لاتینی علم و دین به عنوان کیفیات درونی فرد یا فضائل فهمیده می‌شدند و هیچ‌گاه به عنوان دکترین‌ها، اعمال یا منابع واقعی معرفت ملاحظه نشده‌اند.
دیدها
انواع تعاملاتی که می‌تواند بین علم و دین به وجود بیاید دسته بندی شده‌اند، و بنا به گفته عالمان الهیات، کشیش انگلیکان و فیزیک‌دان جان پولکینگورن این‌ها هستند: (۱) هم ستیزی و منافات زمینه‌ها، (۲) استقلال زمینه‌ها، (۳) هم کلامی بین دو زمینه در جاهایی که هم پوشانی دارند و (۴) ادغام هر دو در یک زمینه.
این سنخ‌شناسی مشابه آن‌هایی است که توسط عالمان الهیات ایان باربور، و John Haught استفاده شده‌اند. سنخ شناسی‌های بیشتری را که این رابطه را دسته بندی می‌کنند، می‌توان میان کارهای دیگر دیگر محققان علم و دین مانند الهی‌شناس و زیست‌شیمی‌دان Arthur Peacocke یافت.
ناسازگاری
بنا به گفته Guillermo Paz-y-Miño-C و Avelina Espinosa، ستیز تاریخی بین فرگشت و دین، ذاتا به علت ناسازگاری بین خردگرایی/تجربه‌گرایی علمی و اعتقاد به سبب فراطبیعی است؛ این نویسندگان رسما فرضیه ناسازگاری را (به انگلیسی: Incompatibility hypothesis، مخفف: IH) ارائه دادند تا "ever-lasting-conflict-science-and-faith" را تبیین کنند. به گفته جری کوین، نگرش‌ها به فرگشت و سطوح تدین در بعضی کشورها، در کنار وجود کتاب‌هایی که مصالحه بین فرگشت و دین را توضیح می‌دهند، نشان دهنده این است که مردم در باور هم زمان به هر دو مشکل دارند، بدین ترتیب ناسازگاری را نشان می‌دهد.