قهرمان بایرونی

آواره بر فراز دریای مه (حدود ۱۸۱۷)
قهرمان بایرونی نوعی تیپ شخصیتی است که توسط آثار لرد بایرون شاعر توانا و جنجالی انگلیسی (۱۷۸۸–۱۸۲۴) محبوب شد. شخصیت اصلی آثار او اغلب نمایان گر ویژگی‌های این الگوی شخصیتی بودند، هر چند که این الگو قبل از او و آثار او نیز وجود داشت. «قهرمان بایرونی» از عصر رمانتیسیسم به این طرف در ادبیات، شعر، و طبعا سینما و تلویزیون پدیدار شده‌است.
قهرمان بایرونی چنین آدمی است:
خودپسند، زیرک و دارای قدرت تطبیق، عیبجو، بی‌اعتنا به رتبه و مقام، دچار تناقضات عاطفی، اختلال دوقطبی (افسردگی-شیدایی) یا مودی، بی‌اعتنا به هنجارها و مناسبات اجتماعی، باهوش و فهیم، خسته و بیزار از زندگی، اسرارآمیز، جذاب و فرهمند، وسوسه گر و دارای جذابیت جنسی، درون‌گرا و منتقد خود، سلطه‌گر در مناسبات اجتماعی و جنسی، خبره و تحصیل کرده، و در دید دیگران یک تبعیدی، متمرد یا مطرود است.
قهرمانان بایرونی شخصیت‌هایی پرجذبه هستند که دارای آرمان‌ها و انگیزه قوی پیرامون مسئله‌ای خاص هستند، ولی به‌طور کلی از لحاظ شخصیتی ضعف‌های زیادی دارند و بعضی مواقع کارهایی انجام می‌دهند که از لحاظ اجتماعی به شدت ناپسند شمرده می‌شوند. هم چنین پیچیدگی‌های درونی آن‌ها به شکلی به شدت اغراق شده و احساسی روی شخصیت آن‌ها تاثیر می‌گذارد. شاید برخی از رفتار و اعمال آن‌ها غیراخلاقی باشد و شاید به همان اندازه که کار خیر انجام می‌دهند، کار ناپسند نیز انجام دهند، ولی قصدشان از انجام آن ارضای شرارت و ذات پلیدشان نیست. برخی از آن‌ها به عنوان کسی که گذشته‌ای تاریک داشته، به تصویر کشیده می‌شوند، ولی جنایات و تاریکی اعمال آن‌ها معمولا هیچ وقت به صورت مستقیم و به تفصیل بیان نمی‌شود. شخصیت‌های داستان و طرفدارها عموما نباید آن‌ها را مطلقا مقصر و سزاوار سرزنش حساب کنند (در غیر این صورت به تیپ شخصیتی دیگری تبدیل می‌شوند). هم چنین آن‌ها پتانسیل زیادی دارند برای تبدیل شدن به شخصیت‌هایی که تنبیه شدن و عذاب کشیدن آن‌ها، در عین این که منصفانه است، حس دلسوزی و همذات‌پنداری مخاطب را نیز برمی‌انگیزد. قهرمان بایرونی کمتر کسی را لایق احترام خویش می‌داند.
ویژگی‌ها
قهرمان بایرونی معمولا دارای ویژگی‌های شخصیتی زیر می‌باشد:
اغلب مذکر است، جذابیت فیزیکی، جذبه، پیچیدگی و هوش بالایی دارد و از لحاظ احساسی بسیار حساس است، به حدی که باعث می‌شود به شخصیتی به شدت دمدمی مزاج تبدیل شود.
به‌طور جنون آمیزی درون نگر است و ممکن است به عنوان فردی تلخ و متفکر توصیف شود. به شدت روی دردها و بی‌عدالتی‌هایی که در گذشته تجربه کرده، تکیه می‌کند، اغلب تا جایی که غر زدن و شکایت بیش از حد ختم می‌شود. ممکن است راجع به شرایطی که او را به این وضعیت انداختند و هم چنین شکست‌های شخصی‌اش، نظرها و توصیفات فیلسوفانه و بعضی مواقع، گنگی ارائه دهد.
به خاطر گذشته مرموز، پردردسر و تاریکی که پشت سر گذاشته‌است، عموما بدبین و خسته‌است. گذشته‌ای که اگر فاش شود، از دست دادن وجودی با ارزش و اشتباه یا جنایتی بزرگ را که معلوم می‌کند که دائما یاد و خاطر او را آزار می‌دهد.
به شدت تحریک پذیر است و باورهای شخصی محکمی دارد. باورهایی که عموما با ارزش‌ها، شرایط و هنجارهای جامعه در تضاد هستند. او ارزش‌ها و دغدغه‌های خود را بالاتر از ارزش‌ها و دغدغه‌های هر کس دیگری حساب می‌کند که این مسئله به غرور یا رفتاری شهادت طلبانه منجر می‌شود.
انگیزه و اراده دیوانه وارش برای زندگی کردن بر اساس باورهای خودش و بی‌توجهی به باورهای بقیه باعث ایجاد آشوب می‌شود و ممکن است در صورت شکستش به پایانی غم‌انگیز و در صورت پیروزی‌اش به یک شورش ختم شود. این شورش علیه قوانین یا ارزش‌های جامعه و هم چنین بی‌احترامی به رتبه و درجه، اغلب به طرد شدن او از اجتماع یا دوری و تبعید از آن ختم می‌شود.
نکاتی راجع به قهرمان بایرونی:
خون‌آشام‌ها، شیاطین انسان‌نما و به‌طور کلی موجوداتی که پیش‌زمینه تاریک دارند، پتانسیل زیادی را برای تبدیل شدن به این تیپ شخصیتی دارا هستند.
قهرمان بایرونی عموما درگیر یک ماجرای عشقی می‌شود، ولی به‌طور معمول این ماجرا پایان خوشی نخواهد داشت.
تعدادی از صفات استاندارد قهرمان بایرونی: غرور زیاد، پرهیز از توضیح دادن مسائل و پنهان شدن پشت طعنه و کنایه، لجبازی و…
قهرمان بایرونی نباید با قهرمان تراژیک اشتباه گرفته شود، هر چند این دو به شدت به هم نزدیک هستند. قهرمان تراژیک معمولا از گناه یا ضعفی خاص رنج می‌برد و غیر از این مسئله نیت خیری دارد. گرچه هر دو قهرمان در آینده توسط ضعف یا ضعف‌هایشان عذاب می‌بینند، ولی عذاب قهرمان تراژیک از ضعفش شدیدتر می‌باشد، چون تمرکز و پتانسیل دراماتیک داستان روی آن بیشتر بوده‌است. هر چند امکان دارد که یک شخصیت هم قهرمان بایرونی باشد و هم قهرمان تراژیک، ولی این دو لزوما یکی نیستند.
قهرمان بایرونی ممکن است با تیپ شخصیتی قهرمان صوری یا قهرمان بی‌مرام تداخل پیدا کند. قهرمان صوری کسی است که کار خوب انجام می‌دهد، ولی نیت خیر و اشتیاق انجام آن را ندارد. قهرمان بی‌مرام کسی است که نیت خیر دارد، ولی هر از گاهی از شرارت و آزار و اذیت نیز لذت می‌برد.
نمونه‌هایی از قهرمانان بایرونی استفاده شده در آثار داستانی معروف:
وی در وی برای وندتا
تونی استارک در مرد آهنین
آشیل در ایلیاد
سوروس اسنیپ در هری پاتر
مایکل کورلئونه در پدرخوانده
ادوارد راچستر در جین ایر