فدائیان

فدائیان ، (تلفظ فارسی:fe(a)dā()ian) (تلفظ عربی: ) فدائیین ، فداییون یا فدایی‌ها اصطلاحی است برای اشاره به گروه‌های نظامی که اعضای آن حاضر اند برای هدف خویش خود را قربانی کنند.
ریشه‌شناسی
واژه فدایی (Fadaei) درفارسی (فرهنگ معین) به این صورت معنی می‌شود: «کسی که جان خود را برای کسی یا هدفی بدهد». همچنین در فرهنگ واژگان مترادف و متضاد فارسی، «فدایی» بصورت «جان نثار، قربانی و فدوی» نیز معنی شده است.
ریشه اصلی این واژه به زبان عربی برمیگردد که به صورت فدایی (به انگلیسی:Fedayi) تلفظ می‌شود و معنی آن اینطور ذکر شده است: «کسانی که خود را قربانی می‌کنند».
دولت اسماعیلیه
حسن صباح
، موسس حکومت نزاریه اسماعیلیان در ایران و سوریه، برای اولین بار این واژه را منسوب حشاشین‌ها کرد.
فدائیان جمع کلمه فدایی (fidāʼī)، به معنای "قربانی" در زبان عربی است. در آن زمان این کلمه به صورت گسترده برای "کسانی که خود را برای خدا قربانی می‌کنند" استفاده می‌شد. این گروه‌ها به طور مسلحانه علیه اسارت و بردگی مبارزه می‌کردند.
ارمنستان
در قرن نوزدهم، ارامنه سازمان‌های چریکی ارمنی و گروه‌های مسلح عثمانی (غرب ارمنستان کنونی) را که علیه نسل‌کشی ارمنی‌ها مبارزه کردند را فدایی خطاب می‌کردند.
در اوایل دهه ۱۹۹۰، زمانی که جمهورری آذربایجان بر سر ناگورنو قره‌باغ مباحثه می‌کرد، درجنگ قره باغ ارامنه اصطلاح فدائیان را برای یگان‌های عملیاتی غیرمعمولی بکار می‌بردند. این اصطلاح امروزه برای داوطلبان ارمنی استفاده می‌شود و می‌توان آن را را در ادبیات و شعرهای انقلابی ارمنستان یافت.
مصر
در طول دهه ۱۹۴۰، یک گروه از شهروندان داوطلب شدند برای حفظ منطقه‌ای از سرزمین مصر در نزدیکی کانال سوئز، علیه انگلیسی‌ها مبارزه کنند. انگلستان پایگاه‌هایی نظامی‌اش را اطراف کانال سوئز بنا کرده بود و از آن‌ها محافظت می‌کرد. بسیاری از مصری‌ها آن را تهدیدی برای حاکمیت کشورشان می‌دانستند. زمانی که دولت مصر هیچ واکنشی نشان نداد، رهبران مردمی مصر گروه‌هایی از فداییان را تشکیل دادند که آموزش دیده بودند که هر انگلیسی یا پایگاهی را در خاک مصر دیدند نابود کنند.
اریتره
افرادی با همین نام، در شهر اسمره در طول ۱۵ الی ۲۰ سال علیه اتیوپی مبارزه می‌کردند. آن‌ها بصورت مخفیانه کسانی که علیه استقلال اریتره فعالیت می‌کردند را نابود می‌کردند.
ایران
در ایران تاریخ معاصر ایران دو گروه کاملا متفاوت از فداییون وجود دارد.
فدائیان اسلام به عنوان یکی از اولین سازمان‌های بنیادگری اسلامی در جهان اسلام. این سازمان در ۱۹۴۶ توسط نواب صفوی ساخته شد.
سازمان فداییان (خلق) / اکثریت، سازمانی است که از انشعاب و اختلاف نظر بر سر «مبارزه مسلحانه» درون سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران بعد از انقلاب ۱۳۵۷ پدید آمد.
عراق
در ابتدای ۱۹۹۵، عراق یک گروه شبه نظامی وفادار به صدام و حزب بعث، به نام فدائیان صدام تاسیس کرد.
فلسطینی‌ها
فدائیان فلسطینی گروهی از مردمان ملی‌گرا و جنگجو می‌باشند که تلاش می‌کنند در خطوط نظامی اسرائیل نفوذ کنند
اعضای این گروه‌ها در نوار غزه، کرانه باختری ویا در همسایگی لبنان و سوریه زندگی می‌کنند. پس از عملیات پیکان سیاه اسرائیل در ۱۹۵۵، فدائیان فلسطینی به ارتش واحد مصر پیوستند.
در طول این زمان (۱۹۴۸ تا ۱۹۸۰) این کلمه بصورت بین‌المللی بارها در رسانه‌های عربی، برای (مترادف) جنگجویان بزرگ استفاده شد. در زبان عبری اسرائیلی این اصطلاح ( fadaiun)، مفهوم منفی دارد و برای تروریسم بکار می‌رود. از اواسط دهه ۱۹۶۰ و افزایش گروه‌های سازمان یافته نظامی مثل سازمان آزادی بخش فلسطین، کاربرد این واژه کاهش یافت؛ البته در زمینه‌های تاریخی هنوز موجود است.
ترکیه / اواخر امپراتوری عثمانی
در تاریخ ترکیه، اصطلاح فدایلر (Fedailer) برای نیروهای غیرعادی، معروف به قوای ملیه (Kuva-yi Miliye) در زمان امپراتوری اتومان یا دوران تک حذبی ترکیه استفاده می‌شد.
در فرهنگ عامه
رپر ایرانی، اشکان فدایی با نام هنری فدایی.
در رمان دعا برای برای اسسین، شخصیت اصلی، قبلا یک فدایی بوده است.
الطیر، شخصیت اصلی بازی عقیده اسسین (یا حشاشین) (Assassins Creed)، فدایی است، یک فدایی که حشاشین خطاب می‌شود. در بازی (Assassins Creed: Revelations)، او به مصیاف بر می‌گردد که توسط فدائیان محافظت می‌شود.
کتاب الموت نوشته ولادیمیر بارتول؛ کتابی درباره حسن صباح، فداییان، حشاشین و حوریان باغ بهشتی الموت.
مجاهدین
جنگ چریکی