آویشن

آویشن یا آزربه در ایران ۱۴ گونه گیاه معطر و چند ساله دارد. سرده‌ای از تیره نعناعیان است.
آویشن حدود ۳۵۰ گونه دارد. این سرده به اوریگانوم بسیار نزدیک است.
نام گذاری
این گیاه با اریگانو هم خانواده است. در زبان کردی به «آویشن»، «جعتری» و سایر مناطق کردنشین به آن «آنخ» یا «ازوه» گفته می‌شود و در زبان ترکی به «آویشن»، «آزربه» و در زبان مردم لر به خصوص در مناطق بختیاری به این گیاه «اوشوم» گفته می‌شود. در زبان مردم رودبار استان گیلان به آن، «پلنگ مشت» می‌گویند و طعم دهنده اصلی غذایی به نام شامی رودباری است. یکی از گونه‌های این گیاه که در مناطق کوهستانی شمال خراسان به وفور یافت می‌شود به زبان کردی کرمانجی «آنخ» نام دارد.
گونه‌های مختلفی از آویشنیان در کوهستان‌های ایران می‌روید. در کتب طب سنتی فارسی با نام «حاشا»، «اوشن» و «صعتر الحمیر» نام برده شده است. در مناطق مختلف ایران گونه‌های مختلف ایران گونه‌های مختلف با اسامی محلی متفاوتی شناخته می‌شود از جمله در همدان «آزربه»، در اطراف تهران «آویشن یا آویشم»، در طالقان «زروه»، در زبان کردی به آن «جعتری»، «آنوخ» یا «ازوه» (ازبویه) می‌گویند، و در مناطق آذری نشین «ککلیک اوتی» یا «کاکله اوتی»، و در سایر مناطق «صعتر»، «زعتر»، «اوشن»، «اشمه کوهی»، «سی سنبر» و «سوسنبر» نامیده می‌شود.
در شهرستان اقلید (با نام آویشن شیرازی (Zataria multiflora) می‌روید. در آذربایجانغربی بخصوص مناطق کوهستانی نقده رویش قابل توجهی دارد. در زبان ترکی به آن کهلیک اوتو (کهلیک = کبک و اوت = گیاه) می‌گویند. برخی آن را به دلیل تشابه اسمی با کاکوتی اشتباه می‌کنند. در حالی که کهلیک اوتو (آویشن)، علی‌رغم تشابه اسمی با کاکوتی از آن متفاوت است. در همدان به آن آزربه و در کوخرد و همچنین فارغانات هرمزگان به آن اوشه درمناطق از کوه تشگرد فارغانات اوشه استکومی‌گویند. در چهارمحال و بختیاری به خصوص در کوهپایه‌های کلار و ناغان (اورشم) می‌روید. در جلگه دشتهای میانی استان بوشهر نیز می‌روید و در گویش دشتی بوشهری به آن اوشه می‌گویند، این گیاه در نواحی کوهستانی استان سیستان و بلوچستان هم می‌روید و در زبان محلی به آن «ازگند» می‌گویند.
کاربرد
در تحقیقی درباره اثرات گیاهان درمنه، اسطوخودوس و آویشن شیرازی بر روی باکتری‌های Staphylococcus aureus, Pseudomonas aeruginosa و Klebsiella pneumonia که در سال ۲۰۱۴ انجام شد، مشاهده شده است که هر ۳ اسانس دارای اثر مهار کننده بر روی باکتری‌های بیماری‌زا هستند اما اسانس گیاه آویشن شیرازی دارای اثر بهتری در مهار باکتری‌ها نسبت به اسانس گیاهان دیگر داراست.
دم‌نوش
دم‌نوش آویشن اساسا ضدعفونی کننده و خلط آور است از این رو برای درمان سرفه‌های خشک، سرماخوردگی، سیاه‌سرفه و التهاب دستگاه تنفس فوقانی بسیار موثر است؛همچنین در درمان پیچش روده و اسهال و اسپاسم عضلانی موثر است.
آویشن در طب سنتی ایران و اروپا، کاربرد دارویی دارد. آویشن دارای طبیعت گرم و خشک است و در طب سنتی برای درمان افرادی که دارای بلغم غلیظ هستند استفاده می‌شود. از آویشن در صنایع غذایی (پیتزا، پاستا، ماهی، پنیر، لیکور، ذرت مکزیکی و…)، دارویی، بهداشتی و آرایشی استفاده می‌شود.
گونه‌ها
آویشنیان حدود ۳۵۰ گونه دارد، از جمله:
آویشن شیرازی پرگل
آویشن آزوربه
Thymus adamovicii
Thymus altaicus
Thymus amurensis
Thymus boissieri
Thymus bracteosus
Thymus broussonetii
Thymus caespititius
Thymus camphoratus
ثومون
Thymus capitellatus
Thymus camphoratus
Thymus carnosus
Thymus cephalotus
Thymus cherlerioides
Thymus ciliatus
Thymus cilicicus
Thymus cimicinus
Thymus citriodorus (Thymus × citriodorus) syn. T. fragrantissimus, T. serpyllum citratus, T. serpyllum citriodorum. citrus thyme
Thymus comosus
Thymus comptus
Thymus curtus
Thymus decussatus
Thymus disjunctus
Thymus doerfleri
Thymus glabrescens
آویشن زیره‌ای
Thymus hirsutus
Thymus hyemalis
Thymus inaequalis
Thymus integer
Thymus lanuginosus syn. T. serpyllum آویشن پشمالو woolly thyme
Thymus leucospermus
Thymus leucotrichus
Thymus longicaulis
Thymus longiflorus
Thymus mandschuricus
Thymus marschallianus
Thymus mastichina
Thymus membranaceus
Thymus mongolicus
Thymus montanus
آویشن مورودر
Thymus nervulosus
Thymus nummularis
Thymus odoratissimus
Thymus pallasianus
Thymus pallidus
آویشن اوراسیایی (Thymus kosteleckyanus)
آویشن خزنده creeping thyme
Thymus proximus
آویشن پشمی syn. T. serpyllum woolly thyme
آویشن لیمویی lemon thyme
Thymus quinquecostatus
Thymus richardii
Thymus satureioides
سوسنبر (Thymus serpyllum)
Thymus sibthorpii
Thymus striatus
Thymus thracicus lavender thyme
Thymus villosus
آویشن معمولی (Thymus vulgaris)
Thymus zygis