حسین محمدزاده صدیق

حسین محمدزاده صدیق۲۴ امرداد ۱۳۸۷
حسین محمدزاده صدیق (تخلص دوزگون )، ۲۴ تیر ماه ۱۳۲۴، فعال سیاسی، نویسنده و مترجم ایرانی است. او در حال حاضر به تدریس زبان ترکی آذربایجانی در دانشگاه‌های مختلف کشور و آموزش و پرورش اشتغال دارد. از جمله کارهای او می‌توان به نشر ترجمه دیوان لغات الترک اثر شیخ محمود کاشغری، خلاصه عباسی (خلاصه شده‌ای از سنگلاخ اثر میرزا مهدی استرآبادی)، مجموعه آثار ملا محمد فضولی، مجموعه دیوان‌های شاعران کلاسیک آذربایجان و قارا مجموعه (که صدیق منتسب به شیخ صفی‌الدین اردبیلی کرده‌است) اشاره نمود. صدیق، دیوان سید روح‌الله خمینی را بصورت منظوم به زبان ترکی ترجمه کرده‌است. صدیق همچنین وصیت نامه سید روح‌الله خمینی را تحت عنوان «سون سوز» و نامه به گورباچف، منشور روحانیت و سخنان کوتاه خمینی (قیساسوزلر) را نیز ترجمه و چاپ نموده و این آثار در هفته‌نامه سهند و نیز از سوی دفتر تنظیم و نشر آثار امام بصورت مستقل چاپ گردیده‌است.
زندگی‌نامه
حسین محمدزاده صدیق در ۱۵ تیر ماه سال ۱۳۲۴ در محله سرخاب شهر تبریز به دنیا آمد. پدرش نوه آقا میرعلی سرخابی نویسنده کتاب ربیع الشریعه بود. مادرش دختر عباسقلی خان از خان‌های شهر اردبیل بود. عباسقلی خان از انقلابیون خوش‌نام مشروطه بوده و در قیام شیخ محمد خیابانی فعال بوده‌است.
مدرک دکترا حسین محمدزاده صدیق تایید وزارت علوم
مدرک دکترا حسین محمدزاده صدیق
در سال ۱۳۴۲ موفق به اخذ دیپلم از «دانشسرای مقدماتی» تبریز شد. در سال ۱۳۴۸ موفق به اخذ لیسانس ادبیات فارسی شد. پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران در سال ۱۳۶۰ موفق به اخذ مدرک فوق لیسانس ادبیات ترکی از دانشگاه استانبول و در ۱۳۶۲ موفق به اخذ دکترای تطبیقی زبان‌های فارسی، عربی و ترکی از همان دانشگاه گردید.
تخلص وی در شعر «دوزگون» است. امضاهای دیگرش در تالیفات و مقالات به شرح ذیل می‌باشند: حسین دوزگون، ح. صدیق، ح.م. صدیق، حسین صدیق، ح. دوزگون، حسین سرخابلی، حسین شمایلی.
او مسوول انتشار هفته‌نامه سهند وابسته به روزنامه اطلاعات برای جمهوری‌های قفقاز از سال ۱۳۶۸ تا ۱۳۸۱ بوده‌است. از سال ۱۳۷۰ تدریس ماده درسی ترکی آذری در دانشگاه‌ها را به عهده گرفت و در دانشگاه تهران، علوم پزشکی، صنعتی شریف، امام صادق، علم و صنعت، دانشگاه ارومیه، دانشگاه آزاد واحد زنجان، واحد رودهن، واحد مرکزی تهران و چند دانشگاه و موسسه آموزش عالی دیگر به تدریس این درس پرداخت. این درس در ۱۶ جلسه برگزار شده و صدیق سه کتاب درسی خاص این دوره را تالیف کرده که از سوی دانشگاه شریف، بنیاد بعثت و انتشارات الست چاپ شده‌است.
سوابق و نظرات سیاسی
صدیق درسال ۱۳۵۶ هجری شمسی، در مقدمه کتابی که به مناسبت هفتادمین سالگرد جنبش مشروطه چاپ شد (کتاب یپرم‌خان ارمنی) و توسط انتشارات بابک به چاپ رسید به مدح و تمجید وی پرداخت و در صفحه نهم اینطور نوشت " …یپرم‌خان در ۱۶–۱۷ سالگی به گروه "ارمنستان جوان" که برای یاری ارمنیان "ارض‌روم" برای نجات از شرایط نا انسانی دولت عثمانی تشکیل شده بود، پیوست و به تفلیس رفت " همچنین در صفحه دهم می‌نویسد: "… یپرم‌گانتساکتسی… برای نجات ارمنیان ترکیه به سرزمین دولت عثمانی روان شد " خاطرات مزبور در سال ۱۹۰۸ (میلادی) بدست یپرم‌خان نوشته شد و در سال ۱۹۴۶ در روزنامه آلیک تهران به زبان ارمنی منتشر شد و نروس، مترجم ارمنی آن را به فارسی درآورد و صدیق برآن مقدمه نوشت. ص ۲۲
برخی نسبت گرایش‌های مارکسیستی به وی نسبت داده‌اند. بنا به ادعای روزنامه کیهان، در سال ۱۳۵۷ هجری شمسی، «فرقه آزادیخواهان آذربایجان» به دبیری حسین محمدزادهصدیق (حسین دوزگون) یک جریان مارکسیستی بوده و مجله ناشر و افکار و ارگان این جمعیت، یولداش ، نیز تریبونی برای تبلیغ و ترویج مارکسیسم  لنینیسم بوده‌است.
صدیق درباره خاطره بازدید سال ۱۳۶۰ خود از مزار پیشه‌وری در باکو به زبان ترکی می‌نویسد ص ۱۴
بر سر مزار پیشه‌وری اختیارم را از دست دادم. چند دقیقه‌ای به حال خود نبودم؛ متاثر شدم، به هیچ وجه نمی‌توانستم خودم را کنترل کنم؛ گریه، آی گریه،… سعی کردم در مقابل مجسمه با عظمت پیشه‌وری و قبر او یک دقیقه خبردار ایستاده و سکوت کنم. ته دل با خودم برای تحقق بخشیدن آمال و آرزوهای رهبرمان تا لحظه مرگ، پیمان بستم… در مقابل رهبرمان، همانند کسی که گوش به فرمان است ایستاده‌ام. اختیارم دست خودم نبود. محله سعادت تبریز در مقابل چشمم زنده شده بود. قتل‌عام ۲۵۰۰۰ آذربایجانی را به خاطر می‌آوردم. در ایستادن و نگاه مجسمه پیشه‌وری چنان سحری بود که مانند سیل اشکم جاری بود. برف سپید بر موهای رهبرمان نشسته بود.
فارس نیوز در مهر ۱۳۹۵، نوشته‌هایی را از قول نهادهای مطالعاتی-اطلاعاتی آمریکا منتشر کرد که نشان می‌داد آمریکایها در سالهای بعد از انقلاب ۵۷، فعالیتهای شوروی در تولید یک نوع حس قومی کاذب در بین آذریهای ایران را رصد می‌کرده‌اند و نتیجه آنرا در کتابی بنام «استفاده از ناسیونالیسم برای مقاصد سیاسی» منتشر نمودند. نویسنده این کتاب، دیوید نیسمن پژوهشگر و تحلیل‌گری است که در بسیاری از سازمان‌های دولتی ایالات متحده سمت مشاور امور ترکی شوروی را بر عهده داشته‌است. ترجمه این کتاب در ایران از طرف نهاد ریاست جمهوری و موزه عبرت چاپ و با مقدمه مشاور امور بین‌الملل ریاست جمهوری منتشر شده‌است. در این کتاب درباره رضایت شوروی از مطالب صدیق در تحریک ناسیونالیسم‌های قومی بین آذری‌های ایران توضیح داده شده‌است. در این کتاب، علاوه بر صدیق، به گزارش‌هایی در خصوص روزنامه‌نگاران و شاعران طرفدار شوروی از جمله، بلاش آذراوغلو، میرزا ابراهیموف، وهاب‌زاده، علی توده، مدینه گلگون و.. برخورد می‌کنیم.
رد نظریه زبان آذری احمد کسروی
موافق
صدیق فرجام سخن در رد نظریه زبان آذری را در انتهای کتاب خود به شرح ذیل آورده‌است:
لفظ آذری ترکی الاصل است و مردان بخرد منسوب به قبیله آز معنی می‌دهد و اسم اشهر زبان ترکی رایج در آذربایجان است.
کسروی تئوری مجعول آذری با زبان باستان آذربایگان خویش را بر پایه امثله و شواهد نظم و نثر که از گویش‌های ایرانی رایج در آذربایجان نظیر تالشی، تاتی، کردی، کرینگانی، هرزنی و غیره به دست آورد پی ریزی کرد.
علی‌رغم آن که از ظهور کسوری تا کنون بیش از یک صد جزوه و کتاب در دفاع از تئوری کسروی چاپ شده تا کنون کسی نتوانسته‌است آواشناسی، سازه‌شناسی، جمله‌شناسی، مخزن واژگان، قواعد اشتقاق، گونه‌های ادبیات شفاهی و آثار مکتوب این زبان جعلی را تعیین و تدوین کند؛ و حتی یک نسخه خطی به این زبان موهوم تا کنون کشف نشده‌است.
مخالف
نظرات حسین محمدزاده صدیق در رد تئوری زبان آذری احمد کسروی موجب ایجاد گفتگو پیرامون وی شده‌است که در اینجا به چند نمونه اشاره می‌شود:
صدیق با آوردن الفاظ و عبارتی چون: «جاعل»، «متملق»، «چاپلوس»، «آب زیرکاه»، «خیانت»، «نامردی»، «موذی گری»، «دوچهرگی»، «زیرآب‌زنی»، «گستاخی»، «وافوری»، «دروغ بافی»، «عوام فریبی» و بسیاری دیگر از این دست واژگان و عبارات درباره کسروی و به گفته خودش «پیروان» و «مقلدان» او چه قصد و هدفی را دنبال می‌کند؟ آیا واقعا از منظر دفاع از اسلام و تشیع به مصاف او رفته یا دیدگاه‌های کسروی درباره زبان آذری که در ضدیت با تمایلات پان‌ترکیستی اوست، او را به نقد کسروی کشانده‌است. اگر کسروی درباره زبان آذری هم‌رای دوزگون بود، او باز از مواضع ضداسلامی کسروی برمی‌آشفت؟
صدیق در مصاحبه‌ای، در اشاره‌ای به شرح زبانشناسی زبان آذری باستان در دانشنامه ایرانیکا که آواشناسی، جمله‌شناسی و مباحث دیگر زبان آذری باستان را ارائه کرده‌است، گفته‌است که :
در اظهارات صدیق اظهار نظری در مورد کتاب‌های دیوان همام تبریزی، سفینه تبریز و رساله روحی انارجانی دیده نمی‌شود.
صدیق در کتاب یادمانهای ترکی باستان صفحه ۱۲ نوشته‌است: ایادی استعمار، مراقب بودند که در بازی باستانشناسی مبادا از زبان و فرهنگ اصیل ترکی ملت ایران سخنی به میان آید و هر کتیبه و نشانه‌ای از این زبان و فرهنگ اصلی ملت ایران به دست می‌آوردند یا نابود می‌کردند یا به زیرزمین موزه ایران باستان می‌فرستادند. چنان‌که اکنون بیش از یکهزار سنگ نبشته و کتیبه به گویش‌های مختلف ترکی باستان در این زیرزمین و مکانهای دیگر موجود است و تا کنون قرائت و منتشر نشده‌است.
به‌زعم نگارنده طریقه نگارش یا نت نویسی ابتدا در عربی و سپس فارسی، با الهام از الفبای ترکی اویغوری ابداع شد. این ممکن نیست مگر اینکه یادمان نویس کتیبه‌های اورارتویی، سومری، آرامی، مادی و ایلامی را در ایران، ترکی قلمداد کند.
صدیق در کتاب یادمانها می‌نویسد ص ۸ : بازی باستان‌شناسی در ایران، در آغاز عصر حاضر و توسط صهیونیست معروف ارنست هرتسفلد آغاز شد. هرتسفلد، با کمک مالی دویست هزار دلاری صهیونیه، توانست که در تخت جمشید چند متخصص و صدها تن کارگر بومی را به خدمت بگیرد
کتابهای شیخ صفی‌الدین اردبیلی و نظامی گنجوی
صدیق در مقدمه چاپ دوم کتاب قارا مجموعه می‌نویسد: در دوره صفویه، به مجموعه کلمات قصار، نصایح، اندرزها، تحقیق‌ها و ارشادات برجای مانده از شیخ صفی‌الدین اردبیلی، قارا مجموعه اطلاق می‌شده‌است. … نسخه‌های خطی پراکنده‌ای که اکنون در دست غلات شیعه و برخی فرق صوفیه در ایران و ترکیه و عراق، تحت نام‌هایی مانند: البویوروق، قیلاووز الصفی، کلمات شیخ صفی، مناقب شیخ صفی، سیر الصفی و جز آن دست به دست می‌گردد، اجزاء پراکنده این کتاب عظیم و گرانقدر هستند که نگارنده سعی کرده‌ام بخشی از آن‌ها را با حدس و ظن قریب به یقین در یک مجلد فراهم آورم و تحت نام قارا مجموعه ۱ منتشر سازم و اعتقاد دارم که با تجسس و تحقیق بیشتر در متون صوفیانه بازمانده از دوره صفویه و نسخ خطی رسالات موجود در میان فرقه‌های منسوب به شیخ صفی، می‌توانیم متن متقن‌تر این مجموعه عزیز را بازسازی کنیم. کشف و بازسازی کامل قارا مجموعه نیاز به چالش‌های علمی نسل کنونی و آینده دارد و بسیج علمی گسترده‌ای می‌طلبد تا زوایای تاریک تقریرنگاری‌های احفاد شیخ صفی بر ما روشن گردد.
میر هدایت حصاری، در نشریه نوید آذربایجان در انتقاد از قارا مجموعه اینطور می‌نویسد «در حقیقت این کتاب صرفا اثری است که خود آقای صدیق تالیف نموده و از چندین کتاب طریقتی که همه آنها بارها چاپ شده‌اند، نقل نموده‌است و گاه‌گاهی نیز نام شیخ صفی‌الدین را (چنان‌که خواهیم گفت) از طرف خود در لابه‌لای سطور آنها جای داده‌است که در متن اصلی موجود نیست. … و اینکه با آنکه خود ایشان معترفند که این کتاب آن اثر معروف شیخ صفی‌الدین نیست، ولی علاوه بر اینکه از ماه‌ها پیش در مصاحبه‌هایش در مطبوعات و در صحبت‌هایش در اینباره پروپاگاند (تبلیغ) می‌نموده که کتاب قارا مجموعه را پیدا کرده و به عبارتی کشف کرده و عن‌قریب آن را منتشر خواهد کرد. روی جلد کتاب را نیز طوری تنظیم نموده‌اند که هر بیننده با مشاهده نام شیخ صفی‌الدین در بالا و عنوان قارا مجموعه با خط درشت در زیر آن تصور خواهد کرد که این اثر از شیخ صفی بوده و همان قارا مجموعه کذایی است و معنی دیگری در ذهن متبادر نمی‌گردد.»
محمد طاهری خسروشاهی تحت عنوان «پیشینه تحریف هویت تاریخی نظامی گنجه‌ای» می‌نویسد: کتابی به نام زندگی و اندیشه نظامی توسط «ع. مبارز»، «م، آ. قلی‌زاده» و «م. سلطان‌اف» و به سعی «حسین محمدزاده صدیق» ترجمه شد. مولفان این اثر نیز از چنین عبارات و اصطلاحاتی برای بیان مقاصد سیاسی خود بهره برده‌اند: «گنجه، شهر باستانی آذربایجان»، «احیای نظامی توسط محافل آذری باکو»؛ «نقش دانشمندان ترک در شناساندن نظامی در دوره معاصر»؛ «هدیه ادیبان آذربایجان شوروی؛ دیوان نظامی». مترجم این کتاب (صدیق) در مقاله دیگری که در ویژه‌نامه روزنامه فروغ آزادی تبریز، نشر نموده، نظامی را «به شدت متاثر از کتاب ده‌ده قورقود» معرفی نموده‌است»!
صدیق در مقدمه‌ای که به کتاب دیوان ترکی نظامی گنجوی نوشته‌است
تنها کسی که با دقتی موشکافانه تصویر نسخه خدیویه را مورد بررسی عالمانه و کارشناسانه قرار داد، آقای «صدیار وظیفه» متخلق به «ائل اوغلو» هستند که اولا از وجود دو دیوان، و نه یک دیوان، در این نسخه خبر می‌دهند و ثانیا با دلایل متقنی که در مقدمه نگاشته‌اند، اثبات می‌کنند که نخستین دیوان جز نظامی گنجوی، منسوب به کس دیگری نمی‌تواند باشد و قرائن تاریخی ذکر شده در فوق، مربوط به نیمه دوم یعنی «کلیات فارسی و ترکی نظامی قره‌مانی» است. ایشان دومین نفر بعد از «علی افندی حلمی داغستانی» هستند که این قصاید را به‌طور قطع و یقین از نظامی گنجوی می‌دانند و با نشر آن راه پژوهش‌های دقیق‌تر را مفتوح می‌سازند.
در قاهره کتابخانه معتبری به نام خدیویه وجود دارد که در آن شمار زیادی کتابهای دستنویس قدیمی نگهداری می‌شود. یکی از مسوولین کتابخانه نامبرده به نام علی افندی حلمی داغستانی فهرست کتابهای خطی فارسی و ترکی کتابخانه را تالیف نموده آن را به سال ۱۳۰۶ هجری به چاپ رسانیده. در آن فهرست نوشته که نسخه خطی دیوان نظامی گنجوی به ترکی است. سعید نفیسی و وحید دستگردی این نوشته را حمل بر اشتباه کرده‌اند، اما صدیق به شرح بالا آنرا قابل انتساب به نظامی گنجوی می‌داند. دیوان ترکی نظامی قونیوی در سال ۱۹۵۸ (۱۳۳۷ خورشیدی) یعنی حدود چهل سال پیش از "پیدا شدن" توسط ائل‌اوغلو، توسط هانوک ایپکتن در ترکیه و از سوی انتشارات دانشگاه استانبول منتشر شده و معرفی جامعی در خصوص این دیوان ترکی در شماره سیزدهم نشریه «تورکیه» این دانشگاه صورت گرفته‌است. همین استاد دانشگاه استانبول، در سال ۱۹۷۴ (۱۳۵۳ خورشیدی) کتاب دیگری در شرح احوال و آثار نظامی قونیوی نوشته و در آنکارا منتشر کرده‌است. وی در این کتاب از وجود شش نسخه خطی برای دیوان ترکی نظامی قونیوی خبر داده که ششمین نسخه در «دارالکتاب قاهره» مصر نگهداری می‌شود. این نسخه که ظاهرا همان دیوان جعلی نظامی گنجه‌ای است، در کتاب ساختگی ائل اوغلو، تحت عنوان «نسخه‌خدیویه‌مصر» معرفی شده‌است.
زبان‌شناسی، کتیبه بیستون و پارسی باستان جعلی
صدیق اعتقاد دارد ص ۳۶ ضمیر سوم شخص مفرد «او» و «آن» در فارسی نیز تحت تاثیر ترکی باستان ایجاد شده‌است. زیرا در کتیبه‌های بیستون که به ادعای برخی پژوهشگران غرق در احساسات شوونیستی، به زبانی بانام فرضی و جعلی «پارسی باستان» حک شده، ضمیر سوم شخص مفرد «اوهه و اوم» (uhavaom) است که نمی‌تواند ریشه ضمیر سوم شخص مفرد در فارسی کنونی باشد. باید گفت در گویش‌های فارسی کنونی همه ضمیرهای شخصی تحت تاثیر زبان ترکی باستان قوام یافته‌است نه اوستائی یا به اصطلاح پارسی باستان (!) که باستان‌شاناسان شاهنشاهی و برخی از اساتید ادبیات فارسی که ترکی مدان هستند، چنین ادعای پوچی دارند و در مسئله بررسی تاثیر زبان ترکی در فارسی، جاهلانه و ناآگاهانه به اظهار نظر می‌پردازند و جهالت خود را با تحریف‌ها و توجیهات مضحک پرده‌پوشی می‌کنند.
همچنین در مورد تاثیر زبان ترکی روی زبانهای اوستایی و پهلوی می‌نویسد ص ۴۴ هیچ‌یک از زبان‌های مرده و زنده دنیا مانند زبان ترکی دارای مفاهیم گسترده زمان و انواع متعدد فعل نبوده‌اند و زبان ترکی از این لحاظ، از همه زبان‌های جهانی غنی‌تر است. این غنا و گسترش، ریشه در اعماق قرون و اعصار دارد و حتی در ترکی باستان وجوه افعال، نسبت به ترکی معاصر از گستردگی و شیاع بیشتری برخوردار بود و به بسیاری از زبان‌های جهان و گویش‌های محلی منطقه نظیر زبان اوستائی و پهلوی نیز تاثیر گذاشته‌است.
و ص ۳۱ در زبان اوستایی نیز که تحت تاثیر و سیطره ترکی باستان شکل پذیرفته بود
و ص ۱۶ بررسی نظام آوائی ترکی باستان نشان می‌دهد که این زبان نخستین زبان فطری و طبیعی بشر بوده‌است.
ادعای اینکه نخستین زبانی که بشر بدان سخن گفت ترکی بود، در کتاب «فرضیه زبان آذری و کسروی» تکرار شده‌است (ص ۹) البته این ادعا را به علی پاشا صالح حقوقدان نسبت داده‌است.
زبان‌های هند و افغانی
وی زبان‌های هند و ایرانی را هند و افغانی می‌خواند. زبانهای هندی را شامل سنسکریت و پراکریت که مرده‌اند می‌داند و گروه افغانی را شامل فارسی و پهلوی که پهلوی مرده و فارسی را زبان رسمی دولت جمهوری اسلامی ایران و همین‌طور زبانی که از عرب و ترکی قوت یافته‌است، می‌داند.
فهرست تالیفات
آذربایجانین شهید عالیملری
آشنایی با رسالات موسیقی
اردبیل لوحه لری
اوچغون داخما
دنیای قصه بچه‌ها
دیدی از نوآوری‌های حبیب ساهر
زنجان لوحه‌لری ۲
سایالار
سه سنگیاد باستانی
سیری در اشعار ترکی مکتب مولویه
شرح غزلهای صائب تبریزی
صمد بهرنگی منظومه‌سی
عاشیقلار
قاشقایی لوحه‌لری
قصه‌های کچل
متون ادبی هنر
مجموعه - ۱
مشروطیت دونمینده فعالیت گوسترن نسیم شمال
ملا عبدالله زنوزی و زنوزیه مکتبی
ملاپناه واقف، شاعر زیبایی و حقیقت
ورزقان (شعر مجموعه‌سی)
چیل مایدان
کیچیک شعرلر
گزیده متون نظم ترکی
یادمانهای ترکی باستان
یورد غزللری
یک روز در خاف (سفرنامه) در چهار قسمت
فهرست تصحیح‌ها و تدوین‌ها
دیوان اشعار ترکی غریبی تبریزی و تذکره مجالس شعرای روم
آثار ترکی سید یحیی مضطر زنوزی
آل محمد (ص) تاریخینده تشریح و محاکمه
امثال لقمان
برگزیده غزلیات شمس تبریزی
خلاصه قانون کار
دیوان اشعار ترکی سید ابوالقاسم نباتی
دیوان اشعار ترکی سید عظیم شیروانی
دیوان اشعار ترکی سید عمادالدین نسیمی
دیوان اشعار ترکی ملا محمد فضولی
دیوان اشعار فارسی سید ابوالقاسم نباتی
دیوان اشعار فارسی ملا محمد فضولی
سه رساله فارسی (به انضمام رساله ۴۰ حدیث) حکیم محمد فضولی
قارا مجموعه شیخ صفی الدین اردبیلی
متن کامل غزلیات فارسی و ترکی حکیم ملا محمد فضولی
محاکمه اللغتین
مخزن الاسرار نظامی با ترجمه منظوم ترکی ابوالفضل حسینی (حسرت)
مقالات محمد علی تربیت
منتخب الخاقانی فی کشف حقایق عرفانی (بیرینجی بولوم)
نصاب اعتماد
نمایشنامه حاج مرشد کیمیاگر
نمایشنامه حکایت موسیو ژوردان
نمایشنامه خرس قولدورباسان
نمایشنامه‌های میرزا آقا تبریزی
پنج نمایشنامه میرزا آقا تبریزی
چهار تیاتر و رساله اخلاقیه
گلشن راز شبستری به روایت شیخ الوان ولی
یوسف و زلیخای ابوالقاسم فردوسی
فهرست ترجمه‌ها
آتا! ای ظلم گورموش مکتبین بایراقداری
دیوان لغات الترک
«شرح و ترجمه ترکی قصیده برده» اثر شرف الدین بوصیری
آثاری از شعرای آذربایجان
آرزی و قمبر (سراینده: حبیب ساهر، ترجمه منظوم: حسین دوزگون)
ابو العلاء معری‌نین «فخریه» قصیده‌سی‌نین تورکجه ترجمه‌سی
اسلام احکامی
افضل الدین خاقانی شروانی
الله تانیما (خداشناسی)
انقلاب بورژوازی در انگلستان
اوچونجو امام، حضرت حسین (ع)
ایچگی و ایچگی ایچمک حاققیندا قیرخ حدیث
ایلاهی عدالت (عدالت الاهی)
بیرینجی امام، حضرت علی (ع)
ترجمه منظوم ترکی چند شعر امام خمینی (ره)
توحیده چاغری (دعوت به توحید)
حضرت جعفر صادق (ع) دن قیرخ حدیث (چهل حدیث از حضرت صادق)
حضرت حسن عسکری (ع) دن قیرخ حدیث (چهل حدیث از امام حسن عسکری)
حضرت علی النقی (ع) دن قیرخ حدیث (چهل حدیث از حضرت علی النقی)
حضرت فاطمه زهرا (س) دن قیرخ حدیث (چهل حدیث از حضرت فاطمه)
حضرت محمد تقی (ع) دن قیرخ حدیث (چهل حدیث از امام محمد تقی)
حضرت مهدی (ع) دن قیرخ حدیث (چهل حدیث از حضرت مهدی)
حضرت موسی کاظم (ع) دن قیرخ حدیث (چهل حدیث از امام موسی کاظم)
حضرت پیغمبردن قیرخ حدیث (چهل حدیث از پیغمبر)
در شناخت هنر و زیبایی
درام عماد الدین نسیمی (نمایشنامه)
دو گفتار ادبی پیرامون زندگی و خلاقیت قوسی تبریزی و میرزا شفیع واضح
دیوان لغات الترک شیخ محمود کاشغری
زندگی و اندیشه نظامی گنجوی
شهره عالم (برگردان منظوم ترکی غزلیات فارسی فضولی توسط حسین دوزگون)
قیسسا سوزلر
مسایل ادبیات دیرین ایران
مسایل ادبیات نوین ایران
مطلع الاعتقاد فی معرفت المبدا و المعاد
معاد تانیما (معادشناسی)
مقالات فلسفی
نظامی شاعر بزرگ آذربایجان
وطن یادداشتلاری
پیرامون پیدایش انسان
پیغمبر تانیما (پیغمبرشناسی)
گفتارهایی پیرامون مسایل زبانشناسی ایران
پان‌ترکیسم
پان‌ترکیسم در ایران
پان‌ترکیسم و جعل تاریخ
احمد کسروی
ناصر بناکننده (ناصر پورپیرار)
محمدتقی زهتابی
، ذاکری، مصطفی؛ جهان کتاب، مهر ۱۳۸۴ - شماره ۱۹۸ (۳ صفحه - از ۱۳ تا ۱۵)
، موسوی، مصطفی؛ نامه فرهنگستان، بهار ۱۳۷۶ - شماره 9 ISC (۷ صفحه - از ۱۳۱ تا ۱۳۷)
، جهان کتاب، رئیس نیا، رحیم؛ خرداد ۱۳۷۶ - شماره ۳۵ و ۳۶ (۲ صفحه - از ۹ تا ۱۰)