عبدالله مامقانی

شیخ عبداله مامقانی درگذشته به ۱۳۵۱ قمری، فرزند محمدحسن مامقانی فقیه اصولی سده چهاردهم و از دانشمندان بزرگ دانش رجال در میان شیعه است. مهم‌ترین کتاب اش، تنقیح المقال فی علم الرجال، را در شش جلد تدوین کرده است که از پرارجاع‌ترین منبع‌ها در این دانش است
آغاز زندگی
عبداله در ۱۵ ربیع الاول سال ۱۲۹۰ در نجف زاده شد. در پنج سالگی خواندن و نوشتن قرآن را آموخت و مقدمات را نزد پدر اش شیخ محمدحسن مامقانی فراگرفت که از شاگردان شیخ مرتضی انصاری و سید حسین کوه کمره‌ای و از مراجع بزرگ تقلید در عصر خویش بود. عبداله در تحصیل دانش، جدیتی شگفت داشت و همه روزهای سال را به تحصیل اشتغال داشت و تنها روز عاشورا را تعطیل می‌کرد. از این رو، دوره سطح را به سرعت و در دو سال و نیم گذراند.
در ربیع‌الاول سال ۱۳۰۸ ه. ق به درس خارج اصول و در محرم سال ۱۳۰۹ ه. ق به درس فقه پدر حاضر شد و تقریرات آن‌ها را نگاشت و تا زمان فوت پدرش در سال ۱۳۲۳ ه. ق این کار ادامه داشت.
کتاب‌ها
تنقیح المقال
تنقیح المقال فی علم الرجال، مهم‌ترین کتاب شیخ عبداله است که در زمینه رجال نوشته شده است. آقا بزرگ تهرانی در ستایش از تنیح المقال آورده است: «کتاب تنقیح المقال مفصل‌ترین و جامع‌ترین کتب رجالی شیعه است. مدت تحقیق و تهذیب و چاپ این کتاب، که سه جلد است، از سه سال تجاوز نکرد و هیچ رجالی‌ای چنین توفیقی نداشته است». در برابر شیخ محمدتقی شوشتری، قاموس الرجال را در انتقاد از برخی کاستی‌های تنقیح المقال نوشته است.
دیگر کتاب‌ها
نهایه المقال فی تکمله غایه الآمال (حاشیه بر مبحث خیارات مکاسب شیخ انصاری)
القلائد الثمنیه علی الرسائل السته السنیه (حاشیه بر رساله‌های ششگانه ملحق به مکاسب)
مناسک الحج
منهج الرشاد (پرسش و پاسخ در مسائل عبادی)
الاثنی عشریه که دوازده رساله فقهی است که به پیشوایان شیعه تقدیم شده است به نام‌های:
غایه المسئول فی انتصاب المهر بالموت قبل الدخول
کشف الریب و السوء عن اغناء کل غسل عن الوضو
وسیله النجاه
مجمع الدرر فی مسائل اثنتی عشر
المسائل العاملیه
المسائل الخوئیه
المسافره لمن علیه قضاء شهر رمضان مع ضیع الوقت
عدم ایراث العقد و الوطی لذات البعل شبهه و حرمتها علیه ابدا
المسئله الجیلانیه
اقرار بعض الورثه بدین و انکار الباقین
کشف الاستار فی وجوب الغسل علی الکفار
مخزن اللئالی فی فروع العلم الاجمالی
حاشیه فرائد الاصول
الفوائد الرجالیه
مخزن المعانی فی ترجمه المحقق المامقانی
سراج الشیعه فی آداب الشریعه
الفوائد الطبیه
شاگردان
او در طول زندگی‌اش شاگردان بسیاری را پرورد که این بزرگان را در این جرگه آورده‌اند:
آیت‌الله میلانی صاحب محاضرات فی الفقه الامامیه و قادتنا کیف نعرفهم
آیت‌الله نجفی مرعشی صاحب کتاب القصاص و غایه القصوی
آیت‌الله سید عبدالاعلی موسوی سبزواری صاحب مهذب الاحکام و مواهب الرحمن فی تفسیر القرآن
آیت‌الله میرزا باقر زنجانی صاحب حاشیه بر رسائل و مکاسب و کفایه
حجت‌الاسلام عبدالحسین حلی صاحب ترجمه الشریف الرضی
حجت‌الاسلام محمدرضا فرج‌الله نویسنده الغدیر فی الاسلام
حجت‌الاسلام محمد حرزالدین نجفی نویسنده معارف الرجال و مراقد المعارف
حجت‌الاسلام سید محمدصادق طباطبایی بحرالعلوم صاحب دلیل القضاء الشرعی
حجت‌الاسلام سید حسن میر جهانی اصفهانی صاحب نوائب الدهور فی علائم الظهور
حجت‌الاسلام سید عبدالرزاق موسوی مقرم صاحب مقتل الحسین و زید الشهید
حجت‌الاسلام سید ضیاءالدین تویسرکانی نجفی
حجت‌الاسلام سید محمدطاهر موسوی بحرانی حائری
حجت‌الاسلام محمد خطیب حائری
حجت‌الاسلام شیخ محمدعلی غروی اردوبادی نویسنده علی ولید الکعبه و سبع الدجیل
حجت‌الاسلام شیخ صادق تنکابنی نجفی نویسنده احکام الخلل فی الصلاه
حجت‌الاسلام سید عبدالمطلب حیدری کاظمی نویسنده الامام موسی الکاظم
حجت‌الاسلام سید مهدی موسوی غریفی
حجت‌الاسلام میرزا یحیی ارومی
حجت‌الاسلام سید سعید حکیم نجفی
ویژگی‌های اخلاقی
علاوه بر صفات علمی، ویژگی‌های متعالی اخلاقی او نیز مورد توجه دیگران واقع می‌شد؛ چنان‌که درباره ایشان نوشته‌اند که دارای «اخلاقی نیک و رفتاری پسندیده بود. زهد، پرهیزگاری، فروتنی، گفتار صریح و دوری از تمام مظاهر کبر، خودپسندی و اخلاق ناپسند از ویژگی‌های نمایان او بود.
وصیت‌نامه
شیخ عبدالله مامقانی وصیتی خطاب به فرزندش و خانواده و دوستان خود نوشته است که بسیار مفصل و در عین حال دارای نکات آموزنده اعتقادی، اخلاقی و عبادی است. این وصیت‌نامه به نام مرآه الرشاد و به صورت کتابی مستقل بارها به چاپ رسیده و حتی به زبان‌های فارسی، ترکی، اردو، و مالایایی ترجمه شده است.
او در «مرآه‌الرشاد» ضمن اشاره به اصول دینی و باورهای اسلامی، با شمار زیادی از اعمال و بایدهای روزانه نیز مواجه‌ایم که شیخ عبداله مامقانی آن‌ها را به فرزندش گوشزد کرده است.
وی درباره شماری از دستورات دینی، به تجربیات شخصی خود در عمل به آن‌ها و مشاهده تاثیرات آن‌ها اشاره کرده است