انتخابات مجلس افغانستان (۱۳۹۷)

سومین انتخابات مجلس افغانستان که طی آن قرار است اعضای دوره هفدهم پارلمان افغانستان انتخاب شوند پس از ۳ سال تاخیر قرار است در ۲۸ میزان/مهر ۱۳۹۷ برگزار شود. دوره قبلی انتخابات پارلمان افغانستان در سال ۱۳۸۹ برگزار شد و طبق قانون باید پس از پنج سال و در سال ۱۳۹۴ انتخابات مجلس بعدی برای تشکیل دوره هفدهم برگزار می‌شد اما به دلیل بحث‌های پیش از انتخابات حول اصلاح قانون انتخابات افغانستان و اختلافاتی که پس از انتخابات ریاست جمهوری افغانستان در سال ۱۳۹۳ بوقوع پیوست، این انتخابات پس از ۳ سال تاخیر قرار شد در سال ۱۳۹۷ به همراه انتخابات شوراهای ولسوالی‌ها برگزار شود. نظام فعلی مبتنی بر تک‌رای انتقال‌ناپذیر است.
تقویم انتخابات پارلمان ۱۷م افغانستان
150px
دوره هفدهم پارلمان افغانستان
ثبت نام رای‌دهندگان
مرکز ولایات ۲۳ ثور/اردیبهشت ۱۳۹۷
مرکز ولسوالی‌ها ۲۵ ثور تا ۷ جوزا/خرداد ۱۳۹۷
روستاها ۹ جوزا تا ۲۲ جوزا ۱۳۹۷
انتشار فهرست کامل رای‌دهندگان
۲۳ اسد/مرداد ۱۳۹۷.
بررسی شکایات اعتراضات
۲۵ حمل تا ۱۱ سرطان/تیر ۱۳۹۷.
ثبت نام نامزدان
۵ جوزا/خرداد تا ۲۲ جوزا/خرداد ۱۳۹۷.
نهایی سازی مراکز رای دهی
۲ سرطان/تیر ۱۳۹۷.
بررسی معلومات نامزدان
۶ جوزا/خرداد تا ۶ سرطان ۱۳۹۷.
انتشار فهرست ابتدایی نامزدان
۷ سرطان/تیر ۱۳۹۷.
ثبت شکایت و اعتراض نامزدان
۷ سرطان/تیر تا ۹ سرطان/تیر ۱۳۹۷.
مهلت انصراف از نامزدی
۸ سرطان/تیر تا ۱۰ سرطان/تیر ۱۳۹۷.
انتشار فهرست نهایی نامزدان
۱۲ اسد/مرداد ۱۳۹۷.
دوره مبارزات انتخابانی
۶ تا ۲۵ میزان/مهر ۱۳۹۷.
دوره سکوت و پایان مبارزات انتخاباتی
۲۶ تا ۲۷ میزان ۱۳۹۷.
۲۸ میزان/مهر ۱۳۹۷.
جمع‌آوری آراء
۲۸ میزان/مهر تا ۱۸ عقرب/آبان ۱۳۹۷.
اعلام نتایج ابتدایی انتخابات
۱۹ عقرب/آبان ۱۳۹۷.
ثبت شکایات به نتایج آراء
۲۰ تا ۲۱ عقرب/آبان ۱۳۹۷.
اعلام نتایج نهایی
۲۹ قوس/آبان ۱۳۹۷.
سابقه
بسیاری از مجادلات فعلی در دولت ائتلافی افغانستان حاصل دعوای دو نامزد اصلی انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۳۹۳ است. اصلاح اساسی نظام انتخاباتی این کشور یکی از قرارهایی بود که دو نامزد اصلی یعنی اشرف غنی احمدزی رئیس‌جمهور و عبدالله عبدالله رئیس اجرایی افغانستان برای تقسیم قدرت بین هم گذاشتند. هر چند هر دو بر سر این مسئله که تا زمان اصلاح قانون نباید انتخاباتی برگزار شود توافق دارند اما هنوز بر سر این که چگونه و چه کسی باید بر این روند نظارت داشته باشد به توافق نرسیده‌اند. پیشنهاد احمدزی مبنی بر انتصاب شکریه بارکزی برای این پست مورد قبول عبدالله قرار نگرفت زیرا وی را بسیار نزدیک به احمدزی می‌دانست. عبدالله در عین حال به شدت با مقامات ناظری که انتخابات ۱۳۹۳ را پایش کردند مخالف است. دلیل آن نیز شیوع این باور است که بی‌نظمی‌های آن انتخابات بیشتر به سود احمدزی تمام شد تا عبدالله. همچنین باید این نکته را هم افزود که هیچ‌کدام از مقامات یادشده متهم به هیچ جرمی نشدند و از مقامشان عزل نگردیدند. با وجود فراخوان‌های عبدالله مبنی بر تغییرات اساسی در قانون انتخابات، طرفداران احمدزی بیشتر خواهان تغییرات محدود هستند.
مسائل موجود
یکی از مهم‌ترین مسائلی که باید مورد توجه قرار گیرند، نام‌نویسی رای‌دهندگان است. افغانی‌ها هم‌اکنون محدود به رای دادن در یک منطقه خاص نیستند به این معنا که هنوز می‌توانند از کارت‌های رای‌دهی که در ۱۳۸۰ دریافت کرده‌اند برای رای دادن استفاده کنند. همچنین عملیات نام‌نویسی از آن سال تا ۱۳۹۵، سه بار انجام شده که موجب صدور ۲۰ میلیون کارت برای مردم شده‌است. این در حالی است که بر پایه تخمین‌ها، افغانستان تنها ۱۲ میلیون رای‌دهنده دارد و کارت‌های اضافی می‌توانند ابزار مناسبی برای تقلب باشند. ایجاد یک سامانه تشخیص هویت الکترونیک نیز روند زمان‌گیری است و دست‌کم نیاز به ۱۰ سال زمان دارد.
شکست مداوم در تعیین زمان برای انتخابات یا اصلاح نظام انتخاباتی موجب شد تا برنامه عمران ملل متحد در خرداد ۱۳۹۴ طرح کمک چندمیلیون دلاری خود به دستگاه‌های انتخاباتی افغانستان را قطع کند. این مسئله زمانی رخ داد که همه طرح‌های کمک به افغانستان به دلیل فساد مالی در این کشور مورد تردید قرار گرفته بود.
در ۲۵ تیر ۱۳۹۴ اشرف غنی احمدزی پس از ۹ ماه تاخیر دستوری مبنی بر تشکیل یک کمیسیون ۱۶ نفره با هدف بررسی اصلاحات نظام انتخاباتی صادر کرد. دوره پارلمان افغانستان در ۱ تیر ۱۳۹۴ به پایان رسیده بود، در نتیجه رئیس‌جمهور فرمان دیگری برای تمدید دوره این مجلس تا انتخابات بعدی صادر کرد. در مرداد آن سال کمیسیون اصلاح نظام انتخاباتی کار خود را آغاز کرده بود.
پیشنهادهای کمیسیون اصلاح نظام انتخاباتی
کمیسیون اصلاح نظام انتخاباتی پیشنهادهای خود را در روز یکشنبه ۸ شهریور ۱۳۹۴ پس از یک ماه بررسی تقدیم کرد. در میان این پیشنهادها، پیشنهاد تخصیص ۸۳ کرسی یا یک سوم کرسی‌های پارلمان ۲۵۰ نفری افغانستان به احزاب سیاسی بر پایه سطح پیروزی آن‌ها در انتخابات در سطح کشور وجود داشت. از دیگر پیشنهادها می‌توان به پیشنهاد بازسازی کمیسیون انتخابات موجود؛ ایجاد سامانه تشخیص هویت رای‌دهندگان پیش از انتخابات بعدی و پیشنهاد تقسیم ولایت‌ها به مناطق رای‌دهی کوچکتر اشاره کرد تا بتوان در صورت تقلب، قرنطینه ایجاد کرد. برخی کارشناسان بر این باور بودند که این پیشنهادها به دیدگاه‌های عبدالله نزدیکتر است.
دو تن از هم‌وندان این کمیسیون به نام‌های کاوون کاکر و شاه محمود میخائیل به نشانه اعتراض از آن خارج شدند. گفته می‌شود ایشان به احمدزی نزدیک هستند. این دو از تخصیص کرسی‌ها بر مبنای سطح پیروزی گروه‌ها در حوزه انتخاباتی سراسری شکایت داشتند. آن‌ها بر این باور بودند که حوزه‌های انتخابی کوچکتر می‌تواند ارتباط نزدیک‌تری بین مردم و نمایندگان ایجاد کند و تغییرات پیشنهادی به نفع احزاب بزرگتر تمام خواهد شد. اما شاه سلطان عاکفی رئیس کمیسیون اصلاحات این ادعاها را رد کرد و گفت نظام پیشنهادی برای توسعه احزاب سیاسی و ملی موجود مهم است و نسبت به نظام غیرحزبی کنونی با نامزدهایی که از لحاظ عقیدتی به شدت تفاوت دارند برتری دارد.
چالش‌ها
برگزاری انتخابات پارلمان افغانستان از همان ابتدا با مشکلات زیادی روبرو بود. طبق قانون اساسی انتخابات باید انتخابات دوره هفدهم پارلمان افغانستان در سال ۱۳۹۴ برگزار می‌شد اما این این انتخابات با ۳ سال تاخیر برگزار شد. دخالت دولت در امور انتخابات و بروز اختلاف میان رئیس جمهور و رئیس اجرائیه برای نمونه سر جریان زدن برچسب بر روی کپی شناسنامه از جمله اقداماتی بود که در این انتخابات رخ داد.
انتخابات در غزنی
در دوره شانزدهم مجلس نمایندگان افغانستان تمامی ۱۱ نمایندگان ولایت غزنی از قوم هزاره بودند. در این دوره اما با اعلان تقویم انتخابات، مردمان قوم پشتون با خیمه زدن در برابر دفتر کمیسیون مستقل انتخابات افغانستان مانع فعالیت کمیسیون‌در این ولایت شدند. آنها خواستار اقدامی شدند که در این دوره از انتخابات از مردمان آنان نیز بتوانند به مجلس نمایندگان راه پیدا کنند که بر خلاف قانون انتخابات و با نقض صریح قانون و برای جلوگیری از تکرار اتفاق دوره قبل این ولایت به سه حوزه انتخاباتی تقسیم شد. این اقدام کمیسیون مستقل انتخابات واکنش منفی و اعتراض نمایندگان ولایت غزنی را برانگیخت و این اقدام را غیر قانونی و تبعیض آمیز اعلام کردند و خواستار برگزاری انتخابات همانند دیگر ولایات شدند.
ائتلاف بزرگ ملی افغانستان
ائتلاف بزرگ ملی افغانستان که از چهره‌های سیاسی شناخته شده و بانفوذ افغانستان است دولت و کمیسیون مستقل انتخابات را به تقلب سازمان یافته متهم کرد. آنها در یک نشست خبری بیش از هزاران شناسنامه جعلی را به رسانه‌ها منتشر کرد و ادعای دولت و کمیسیون مستقل انتخابات در ثبت نام ۹ میلیون نفری در انتخابات پیش رو کذب و باطل خواند. این ائتلاف هشدار داد برای جلوگیری از تقلب گسترده در انتخابات پیش رو دست به هرکاری می‌زند و طرفداران این ائتلاف در ۲۴ سنبله/شهریور دفاتر کمیسیون مستقل انتخابات در ولایت‌های هرات، بلخ، قندهار را بستند.
ثبت نام رای‌دهندگان
ثبت نام رای‌دهندگان در ۲۵ حمل/فروردین ۱۳۹۷ با حضور محمد اشرف غنی رئیس جمهور افغانستان و عبدالله عبدالله رئیس اجرایی در مراکز ثبت‌نام رای‌دهندگان رسما آغاز شد. هر شهروند افغانستان که بالای ۱۸ سال سن دارد حق رای دهی دارد. هر شخص واجد شرایط رای دهی که مایل به ثبت نام در فهرست رای دهندگان است باید شخصا و با ارائه مدارکی که هویت وی را ثابت کند به مراکز رای‌دهی رفته و خود را ثبت نام کند. هیچ فردی حق رای دادن بدون ثبت نام را نخواهد داشت. شرایط ثبت نام در مراکز ثبت نام رای دهندگان، داشتن شناسنامه هویتی و سن بالای ۱۸ سال است. ثبت نام رای‌دهندگان اقدامی هست تا از انجام تقلب و رای‌های خیالی جلوگیری شود. یک هفته به پایان مهلت ثبت نام، کمیسیون مستقل انتخابات افغانستان از تمدید یک ماهه مهلت ثبت نام رای‌دهندگان خبر داد. طبق اطلاعات غیر رسمی پیش‌بینی می‌شود حداقل ۱۴ میلیون نفر واجد شرایط برای رای دادن هستند.
استقبال پایین ثبت‌نام رای‌دهندگان
ثبت‌نام رای‌دهندگان با استقبال کم مردم روبرو شد مسائل امنیتی و بی‌اعتمادی مردم نسبت به انتخابات گذشته از دلایل اصلی شمرده می‌شود که منجر به حضور کم رنگ مردم برای ثبت‌نام رای‌دادن شده است. بنابر آمار منتشر شده از طرف کمیسیون مستقل انتخابات در مدت حدود یک ماه از آغاز این روند فقط یک و نیم میلیون نفر در کل کشور برای حضور انتخابات ثبت‌نام کردند. گفته می‌شود که در کل کشور نزدیک به ۷۵۰۰ مرکز ثبت‌نام رای‌دهندگان فعالیت می‌کرد. عبدالله عبدالله رئیس اجرائی کشور نیز پس از استقبال کم مردم از روند ثبت‌نام هشدار داد. دولت برای تشویق مردم برای ثبت‌نام طرح‌هایی منجمله الصاق برچسب استیکر بر روی کپی شناسنامه که مورد نگرانی عده‌ای از مردم از برچسب زده شدن روی شناسنامه اصلی‌شان بود را مطرح کرد اما پس از اعتراض‌ها به منجر شدن این طرح برای گسترش تقلب در انتخابات، این طرح لغو شد.
تمدید ثبت‌نام و پایان مهلت ثبت‌نام
بدلیل افزایش حضور مردم برای ثبت‌نام رای‌دادن کمیسیون مستقل انتخابات افغانستان مهلت ثبت‌نام رای برای یک ماه تمدید کرد. ثبت‌نام رای‌دهندگان در ۱۰ مرداد/اس ۱۳۹۷ به پایان رسید.
تحریم انتخابات
پس از حمله ۲ ثور/اردیبهشت ۱۳۹۷ در منطقه دشت برچی کابل که اکثرا از مردمان هزاره و شیعه مذهب تشکیل شده است، شورای علمای شیعه افغانستان ثبت نام در انتخابات را تا زمان تامین امنیت توسط دولت تحریم کردند. هرچند پس از اعتراض به تحریم اصلاح کردند که روند کلی ثبت‌نام رای دهندگان را تحریم نکرده‌اند بلکه خواستار آن شده‌اند تا زمانیکه امنیت انتخابات تامین نشده است برای ثبت‌نام مراجعه نکنند.
آمار ثبت‌نام رای دهندگان
پس از پایان مهلت ثبت نام رای‌دهندگان کمیسیون مستقل انتخابات ادعا کرد که بیش از ۹ میلیون نفر برای حضور در انتخابات پیش رو ثبت نام کرده‌اند. پس از افشاگری ائتلاف بزرگ ملی افغانستان از تقلب گسترده و سازمان یافته در ثبت نام رای دهندگان این کمیسیون اعلان کرد که آمار رای دهندگان به ۷ میلیون تن کاهش یافته است و تا بررسی نهایی ممکن است این آمار به کمتر از این مقدار کاهش یابد. به باور برخی احزاب سیاسی عداد واقعی ثبت نام کنندگان رای دهی در این کشور حدود ۴ میلیون نفر است.
ثبت نام نامزدان
ثبت نام نامزدان پارلمان افغانستان در تاریخ ۵ جوزا/خرداد ۱۳۹۷ آغاز شد.
شرایط ثبت نام نامزدان
طبق ماده سی و نهم قانون انتخابات افغانستان شرایط کاندید شدن به شرح زیر است:
در روز کاندید شدن بالای ۲۵ سال سن داشته باشد.
مرتکب جنایات جنگی و ضد حقوق بشری نشده باشد.
تابعیت افغانستان را داشته یا حداقل ده سال از کسب تابعیت وی گذشته باشد.
ارائه ۱۰۰۰ شناسنامه برچسب دار از شهروندان بالای ۱۸ سال.
آمار ثبت نام نامزدان
کمیسیون مستقل انتخابات افغانستان در تاریخ ۲۰ اسد/مرداد ۱۳۹۶ فهرست نهایی نمایندگان راه یافته برای حضور در انتخابات ۱۳۹۷ را اعلام کرد.
+فهرست نهایی نامزدان انتخابات پارلمانی افغانستان
ولایت
تعداد
ولایت
تعداد
ولایت
تعداد
ولایت
تعداد
ولایت
تعداد
اروزگان
۲۵
پکتیا
۷۸
زابل
۲۴
قندوز
۹۰
ننگرهار
۱۳۷
بادغیس
۳۵
پکتیکا
۳۳
سرپل
۳۳
قندهار
۱۱۲
نورستان
۱۸
بامیان
۴۰
پنجشیر
۱۲
سمنگان
۳۱
کابل
۸۰۴
نیمروز
۱۲
بدخشان
۷۶
تخار
۷۳
غزنی
کاپیسا
۳۵
وردک
۴۰
بغلان
۸۸
جوزجان
۳۰
غور
۳۰
کنر
۳۱
هرات
۱۶۱
بلخ
۸۵
خوست
۵۵
فاریاب
۶۲
لغمان
۳۳
هلمند
۹۲
پروان
۲۸
دایکندی
۴۱
فراه
۴۲
لوگر
۳۵
کوچی
۴۳
هندو و سکه
۱
حذف برخی چهره‌ها
در لیست اولیه منتشر شده نامزدان انتخابات پارلمانی افغانستان اسامی ۲۶۹۱ تن حضور داشت که ۱۴۱ تن حذف شده بودند. پس از شکایات و بررسی دوباره ۱۰۲ نفر توانستند به فهرست نهایی راه یابند و ۳۵ تن دیگر حذف شدند. در میان افراد حذف شده چهره‌های شناخته شده نمایندگان دوره‌های قبل و افراد با نفوذ حضور دارد.
اسامی برخی چهره‌های حذف شده
فوزیه کوفی: نماینده مردم بدخشان در پارلمان در دوره‌های قبل.
مریم کوفی: خواهر فوزیه کوفی (نماینده پارلمان).
تره خیل محمدی (ملا تره خیل): نماینده مردم کوچی در دوره قبل.
ضیاء الحق امرخیل: رییس پیشین دبیرخانه کمیسیون مستقل انتخابات (در انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۹۳ اسنادی از تقلب توسط وی در رسانه‌ها و فضای مجازی منتشر شده بود).
عبدالرحمان شهیدانی: نماینده مردم بامیان در دوره قبل و از اعضای شورای عالی جنبش روشنایی.
قیس حسن: نماینده مردم کابل در دوره شانزدهم مجلس افغانستان.
سید داود نادری: فرزند سید منصور نادری (نماینده مردم بغلان و رهبر اسماعیلیان افغانستان). وی متهم به قتل‌های زنجیره‌ای است.
صداقت زاهد.
احسان‌الله عاطف.
شیرعلی احمدزی: نماینده مردم کوچی در دوره شانزدهم مجلس افغانستان.
زرداد فریادی: فرمانده پیشین حزب اسلامی (متهم به جنایت جنگی).
محب‌الله.
احمدشاه شمس.
امان‌الله هوتکی.
عبدالصمد عبدالحمید.
محمدنبی بیان.
سید جعفر نادری: فرزند سید منصور نادری (متهم به قتل‌های زنجیره‌ای).
اسدالله اسلام‌زوی
حیات‌الله وفا
اسدالله شریفی
غلام‌حیدر جیلانی
نوراحمد سکندر
الله‌میر
نوید ابراهیم‌خیل
بشیر قانت
اسدالله ایوب
لیاقت‌الله بابکرخیل
جبار جبارخیل
معصومه خاوری: نماینده اسبق مردم سمنگان در دوره شانزدهم پارلمان افغانستان.
محمدآصف عظیمی
رییس خیرالله
سخی نوید
شایسته باز ناصری
اکبر ستانکزی
جاوید زمان
خشونت
در یک حمله به یک مرکز اخذ شناسنامه در تاریخ ۲ ثور/اردیبهشت ۱۳۹۷ در منطقه هزاره نشین، دشت برچی در غرب کابل بیش از ۷۰ تن کشته و بیش از ۱۲۰ تن دیگر زخمی شدند.