جمعیت‌شناسی استان چهارمحال و بختیاری

این مقاله به ویژگی‌های جمعیت شناسانه استان چهارمحال و بختیاری در ایران می‌پردازد. جمعیت استان چهارمحال و بختیاری در سرشماری سال ۱۳۹۰ برابر ۸۹۵،۲۶۳ نفر در ۲۳۴،۶۱۲ خانوار و بعد خانواری ۳٫۸۱ نفر بوده است؛ و از این جهت ۱٫۱۹ درصد جمعیت کل کشور را شامل می‌شود. شهرهای شهرکرد، بروجن، لردگان، فرخ‌شهر، فارسان و هفشجان شهرهای بزرگ و پرجمعیت این استان هستند.
تقسیم‌بندی استان چهارمحال و بختیاری به دو منطقه چهارمحال و منطقه بختیاری /قسمت آبی: چهارمحال و قسمت قرمز: بختیاری
جمعیت
نرخ رشد جمعیت در چهارمحال و بختیاری در حال حاضر کمتر از رشد کل کشور مانده‌است، میانگین رشد جمعیت استان چهارمحال و بختیاری در دوره پنج ساله ۱۳۸۵ تا ۱۳۹۰ با اختلاف ۰٫۴۲ درصدی نسبت به کل کشور، ۰٫۸۷ درصد بود. میانگین کل ایران، ۱٫۲۹ درصد می‌باشد. متوسط رشد سالانه شهری ۳/۳۳ درصد ولی متوسط رشد سلانه روستایی ۲/۱۱- درصد شده است که بیانگر کاهش جمعیت روستاها در طی سالیان اخیر شده است.
در حدود ۶۰ درصد مردم در شهرها زندگی می‌کنند. ۵۲۱،۰۷۱ نفر در شهرها، ۳۷۲،۷۴۶ در روستاها و ۱،۴۴۶ نفر غیرساکن می‌باشند. این خود بیانگر افزایش شهرنشینی یا افزایش تعداد شهرهای استان چهارمحال و بختیاری می‌باشد. تراکم نسبی جمعیت در این استان با ۱۶۴۲۱ کیلومتر مربع مساحت، در حدود ۵۵ نفر در هر کیلومتر مربع می‌باشد. در سرشماری ۱۳۹۰، درصد باسوادی مردمان چهارمحال و بختیاری به ۸۲٫۵ درصد رسید.
تاریخچه سرشماری در استان چهارمحال و بختیاری
سال
جمعیت
متوسط رشد سلانه (درصد)
آبان ۱۳۳۵
۲۷۳،۰۳۲
آبان ۱۳۴۵
۲۹۸،۴۴۸
۲/۵۱
آبان ۱۳۵۵
۳۹۴،۳۵۷
۲/۸۳
مهر ۱۳۶۵
۶۳۱،۱۷۹
۴/۸۲
آبان ۱۳۷۵
۷۶۱،۱۶۸
۳/۸۱
آبان ۱۳۸۵
۸۵۷،۹۱۰
۱/۲
آبان ۱۳۹۰
۸۹۵،۲۶۳
۰/۸۶
اولین سرشماری رسمی کشور در سال ۱۳۳۵ صورت گرفته است و از آن زمان تا آخرین سرشماری کنونی، استان چهارمحال و بختیاری از ۲۷۳،۰۳۲ نفر به ۸۹۵،۲۶۳ نفر جمعیت رسیده است.
گروه‌های قومی
این استان دارای هویت قومی مشخص است. گروه‌های قومی اصلی آن بختیاری، فارس و ترک اند.
طی پژوهشی که شرکت پژوهشگران خبره پارس به سفارش شورای فرهنگ عمومی در سال ۸۹ انجام داد و براساس یک بررسی میدانی و یک جامعه آماری از میان ساکنان ۲۸۸ شهر و حدود ۱۴۰۰ روستای سراسر کشور، درصد اقوامی که در این نظر سنجی نمونه گیری شد در استان چهارمحال و بختیاری به قرار زیر بود:
+ جدول اقوام مناطق شهری و روستایی استان چهار محال و بختیاری
ردیف
اقوام (به ترتیب الفبایی)
شهر(%)
روستا(%)
مرد(%)
زن(%)
کل استان(%)
۱
بلوچ
۲
ترک
۱۵٫۳
۸٫۷
۱۴٫۶
۹٫۶
۱۲٫۱
۳
شمالی
۴
عرب
۵
فارس
۴۴٫۹
۱۵٫۲
۲۹٫۲
۳۰٫۹
۳۰٫۵
۶
کرد
۷
بختیاری
۳۸٫۸
۷۵
۵۵٫۲
۵۶٫۳
۸
سایر
۱٫۱
۰٫۵
۹
بدون جواب یا نمی‌دانم
۰٫۵
زبان
مردم استان چهار محال و بختیاری به دو قسمت چهارمحالی‌ها و بختیاریها تقسیم می‌شوند. چهار محالی‌ها عموما به زبان فارسی و ترکی و با لهجه خاص خودشان صحبت می‌کنند و بختیاری‌ها هم به گویش بختیاری که شاخه‌ای از زبان لری است صحبت می‌کنند. در ۵ شهرستان از ۹ شهرستان این استان زبان گویش بختیاری رایج است که این شهرستان‌ها عبارتند از: اردل، کوهرنگ، فارسان، لردگان و کیار. در شهرستان‌های شهرکرد، بروجن، سامان وبن لهجه‌های محلی فارسی و ترکی رایج است. به طور خاص مردم شهرهای شهرکرد، هفشجان، بروجن و فرخ‌شهر و برخی دیگر مناطق به زبان فارسی صحبت می‌کنند، لهجه‌های دهکردی، هوشگانی، اورجنی و قهفرخی مخصوص شهروندان این استان می‌باشد که از ریشه فارسی پهلوی است و در آن لغات ترکی و عربی زیادی وجود ندارد. زبان ترکی قشقایی نیز بیش از ۱۲ درصد جمعیت ساکنین استان را شامل می‌شود. به طور خاص مردم شهرهای شهر کیان، بلداجی، سامان، بن، فرادنبه و جونقان به زبان ترکی صحبت می‌کنند.
دانشنامه ایرانیکا در مقاله زبان لری زبان مردم این استان را از نظر جغرافیایی نیمی فارسی و نیمی لری معرفی می‌کند. وب‌گاه میراث فرهنگی و گردشگری استان چهارمحال و بختیاری زبان لری بختیاری را به عنوان زبان عمومی در این استان معرفی می‌کند. دانشنامه جهان اسلام گویش مردم این استان را فارسی با گویش بختیاری معرفی می‌کند. در برخی شهرستان‌های این استان مانند شهرکرد و بروجن لری جای خود را به فارسی داده است. برخی منابع نیز گویش ساکنان این استان را فارسی، ترکی قشقائی و گویش بختیاری معرفی می‌کنند.
+ زبان مردم بومی شهرهای استان چهار محال و بختیاری
نام شهرستان
شهر/روستا
زبان
شهرستان شهرکرد
شهرکرد
فارسی لهجه دهکردی
هفشجان
فارسی لهجه هوشگانی
فرخ شهر
فارسی لهجه قهفرخی
چالشتر
فارسی
نافچ
فارسی
سورشجان
لری بختیاری
کیان
ترکی قشقایی
بن
ترکی قشقایی
سامان
ترکی قشقایی
شهرستان بروجن
بروجن
فارسی لهجه اورجنی
فرادنبه
ترکی سلجوقی و قشقایی
سفیددشت
ترکی قشقایی
نقنه
فارسی
گندمان
فارسی
شهرستان اردل
اردل
لری بختیاری
ناغان
لری بختیاری
دوپلان
لری بختیاری
دشتک
لری بختیاری
سرپیر
لری بختیاری
شهرستان فارسان
فارسان
لری بختیاری
جونقان
لری بختیاری و ترکی قشقایی
باباحیدر
لری بختیاری
شهرستان کوهرنگ
کوهرنگ
لری بختیاری
شهرستان کیار
شلمزار
لری بختیاری
شهرستان لردگان
لردگان
لری بختیاری
خانمیرزا
لری بختیاری
فلارد
لری بختیاری
منج
لری بختیاری
شهرها
استان چهارمحال و بختیاری در حال حاضر ۴۰ شهر دارد که جمعیت شهرهای بزرگ این استان در سرشماری ۱۳۹۰ خورشیدی بدین شرح است.
ردیف
رتبه کشوری
شهر
جمعیت (سال ۱۳۹۰)
۱
۵۴
شهرکرد
۱۵۹،۷۵۵
۲
۱۵۸
بروجن
۵۲،۶۹۴
۳
۲۱۹
لردگان
۳۵،۲۷۶
۴
۲۴۰
فرخ‌شهر
۳۰،۰۳۶
۵
۲۵۲
فارسان
۲۸،۰۱۳
۶
۳۰۱
هفشجان
۲۰،۸۴۷
در سرشماری ۱۳۳۵ خورشیدی (نوامبر ۱۹۵۶)، جمعیت مناطق بالای ۵۰۰۰ نفر منطقه چهارمحال استان اصفهان که در قالب شهرستان شهرکرد و بختیاری بود بدین شرح است؛ و نکته جالب‌تر آنکه شهرهای لردگان و فارسان از شهرهای بزرگ فعلی استان چهارمحال و بختیاری به حد نصاب جمعیت ۵ هزار نفر نرسیدند. فارسان، ۴۱۸۶ نفر و لردجان (لردگان) ۹۵۱ نفر جمعیت داشته است! این مقایسه به خوبی بیانگر رشد شدید شهرهای شهرکرد و لردگان، متوازن شهرهای بروجن، فرخ‌شهر و فارسان و متوسط هفشجان دارد.
ردیف
نقطه مسکونی حدنصاب شهری (سرشماری ۱۳۳۵)
جمعیت
۱
شهر چهارمحال (شهرکرد)
۱۵،۴۷۶
۲
بروجن
۱۱،۷۴۶
۳
قهفرخ (فرخ‌شهر)
۸،۸۲۹
۴
هفتخان (هفشجان)
۶،۵۷۳
۵
جونقان
۵،۶۹۸
۶
بن
۵،۰۵۴