لرهای جنوبی

لرهای جنوبی بخشی از مردم ایرانی‌تبار ساکن در جنوب غربی ایران و بخش بزرگی از لرها هستند که به گویش لری جنوبی سخن می‌گویند. لرهای جنوبی شامل ایل بزرگ بویراحمدی که زیر شاخه‌های ان عبارت اند از(ایل تامرادی، دشمن‌زیاری، کی گیوی، اقا، نگین تاجی، عباسی،ایل باوی، چرام، طیبی) هستن ایل ممسنی که شامل طوایف بکش جاوید و رستم هستن.و بهمئی هم که شامل سه طایفه هست و مردم لیراوی ساکن شمال و غرب استان بوشهر (عمدتا بندرهای گناوه و دیلم و دشتستان) می‌شوند که درون خود نیز تنوع گویشی و لهجه‌ای دارند. زبان این مردم |در شمال غرب و غرب متمایل به لری بختیاری است و در جنوب و شرق اندکی تحت تاثیر فارسی قرار گرفته‌است.
زبان و لهجه‌ها
لرهای جنوبی رویهم رفته به زبان لری جنوبی سخن می‌گویند. ورود واژگان بیگانه عربی و ترکی در زبان لری نسبت به فارسی اندک است. ویژگی مهم لری جنوبی علامت جمع واژگانی (فتحه + ل) است که مشابه شاخه‌های شمالی لری مانند و لکی است (بردل (سنگها)، کرل (پسران)، کویل (کوه‌ها)، پیایل (مردها)).
مقایسه گویشهای لری (بختیاری، جنوبی) با زبان لکی با یکدیگر و زبان فارسی
بختیاری
لکی
لری جنوبی
فارسی
کرا/کرگل
کرل
کرل
پسران
بردا
کوچک
بردل
سنگها
کوها
کویل
کویل
کوه‌ها
پیایل
پیال
مردان
در لری ممسنی و باوی، برخلاف لری بویراحمدی که در آن در بسیاری از موارد حرف دال پس از مصوت به "ی (Y)" تبدیل می‌شود، حالت خاصی از د شبیه "ذ (Ḋ) " وجود دارد. در لری طوایف کهگیلویه بزرگ ازجمله طیبی، این ابدال گاهی به صورت "ر" نرم خود را نشان می‌دهد. در لهجه طوایف بهمئی یک مشخصه مهم، تبدیل الف به حالت خاصی است به ضمه کشیده نزدیک است و گاه در نگارش افراد ناآشنای زبانشناس به صورت ضمه کشیده درج شده‌است. این حالت در گویش لرهای بختیاری نیز کاملا مشهود است.
ادبیات، فرهنگ و سیاست
رقص دستمال لرهای جنوبی در left
باوجود ادبیات شفاهی غنی تاکنون آثار نگارشی اندکی به لری جنوبی نگاشته شده‌است. تا قبل از تشکیل استان کهگیلویه و بویراحمد، بنابه ویژگی‌های خاص جغرافیایی و انسانی، حکومتهای مرکزی هیچگاه قادر به کنترل منطقه نبودند. در زمان پهلوی باوجود چند جنگ و گریز خونبار نیروهای دولتی موفق به تصرف و اعمال حاکمیت در این مناطق نشدند. جنگ تنگ تامرادی (۱۳۰۹) و جنگ گجستان (گجسون)(۱۳۴۲) نمونه‌های مهم شکستهای دولت مرکزی از عشایر بویراحمدی لر جنوبی هستند. از سرشناسان تاریخی لرهای جنوبی می‌توان کی لهراس، رئیسعلی دلواری را نام برد.
برج ممسنی، طراحی شده توسط فلاندین، ۱۸۵۱ میلادی
لباس لرهای جنوبی از مرکز غربی استان فارس تا سراسر استان کهگیلویه و بویراحمد و شمال و غرب بوشهر و جنوب شرقی خوزستان گسترش دارد. امروزه استفاده از لباس محلی و سنتی بیشتر در زنان بالای ۳۰سال دیده می‌شود اما در جشن‌ها و مجالس عروسی تمام زنان و دختران به عنوان یک سنت از لباس‌های محلی شاد و متنوع استفاده می‌کنند.
بر اساس تحقیقات صورت گرفته در کتاب نگارگری مکتب شیراز، قدمت این نوع لباس‌ها بیشتر از دوران تیموریان در قرن هشتم هجری قمری است. لباس محلی وسنتی زنان لر جنوبی از سه بخش اصلی سرپوش، بالاتنه وپایین تنه تشکیل شده‌است که مجموع این سه بخش، پوشش کاملی را برای زنان به همراه دارد.
تا قبل از تشکیل استان کهگیلویه و بویراحمد، بنابه ویژگی‌های خاص جغرافیایی و انسانی، حکومتهای مرکزی هیچگاه قادر به کنترل منطقه نبودند. در زمان پهلوی باوجود چند جنگ و گریز خونبار نیروهای دولتی موفق به تصرف و اعمال حاکمیت در این مناطق نشدند. جنگ تنگ تامرادی (۱۳۰۹) و جنگ گجستان (گجسون)(۱۳۴۲) نمونه‌های مهم شکستهای دولت مرکزی از عشایر بویراحمدی لر جنوبی هستند.
امامقلی خان رستم ممسنی در کنار هادی خان کشکولی
از سرشناسان تاریخی لرهای جنوبی می‌توان کی لهراس، رئیسعلی دلواری را نام برد .
مردم لر
زبان لری