حمام ارگ کریم‌خان

در دوره زندیه میدان کریمخانی شیراز به عنوان تاسیسات و مجموعه شهری شامل ۳ بخش سیاسی در برگیرنده کلاه فرنگی و دیوانخانه، بخش اقتصادی شامل بازار وکیل و بخش نظامی شامل میدان مشق می‌شده. در این میدان، ارگ به عنوان خانه حاکم و هسته اصلی میدان عمل می‌کرده است.
پس از گذشتن از میدان کریم خانی سابق و میدان تازه احیا شده شهدای امروزی به سوی ارگ نظامی و مسکونی حاکم شیراز می‌رویم. اینجا قصر سلطنتی و اندرونی کریم خان زند حاکم شیراز است. ارگ کریم خانی قلعه‌ای مستطیل شکل است که در هر یک از اضلاع آن برجی از آجر به ارتفاع ۱۵ متر ساخته شده است.
دیوارهای بیرونی بنا که همانند دیوارهای یک قلعه نظامی است توجه هر بیننده‌ای را به خود جلب می‌کند. دیوار بنا در پایین حدود ۳ متر ضخامت دارد و به صورت مخروط ناقص بالا رفته و ضخامت آن در بالا افزایش می‌یابد و به جان پناه ختم می‌شود که در گذشته محل استقرار سربازان بوده است. سادگی بیرون بنا جذاب است و تنها روی دیوارها و برج‌ها نقوش آجری هندسی دیده می‌شود. این مکان کاخی سلطنتی به مساحت ۱۲۸۰۰متر مربع با حدود ۴۰۰۰متر مربع زیر بنا.
آدرس
شیراز، ابتدای خیابان کریم خان، نبش میدان شهرداری، ساعت بازدید از ساعت ۸ صبح تا ۱۰ شب
آدرس GPS از محوطه:درجه شمالی:37.044N°۲۹
درجه جنوبی:E 32.703°۵۲ ارتفاع:۱۵۵۷
پیشینه پژوهشی محوطه
هوشنگ اسفندیاری متولد ۱۳۵۴ درشهرستان سبزوار از توابع استان خراسان می‌باشد. تحصیلات خود را تا مقطع متوسطه در شهر گذرانه و در سلا ۱۳۷۴ پس از خدمت مقدس سربازی در دانشگاه هنر و دانشکده پردیس اصفهان جهت تحصیل در رشته مرمت اثار تاریخی پذیرفته شد وتا پایان دوره کارشناسی ارشد از همین دانشگاه از محضر استادان برجسته‌ای همچون استاد مرحوم دکتر باقرآیت الله شیرازی را با جان ودل پذیرا گردید. از سال ۱۳۷۹در سازمان میراث فرهنگی شیراز شروع بهکار کرد. وهمراه با اساتید فن در رشته مرمت و تزینات معماری مشغول می‌باشد.
پیشینه تاریخی محوطه
ساخت ارگ کریم خان در سالهای ۱۷۶۶تا۱۷۶۷انجام شد. کریم خان بهترین معماران را جهت ساخت ان به کار برد. او همچنان بهترین مصالح را از داخل و خارج کشور تهیه وساخت بنا را به سرعت تمام کرد. این بنا در دورهی زندیه محل استقرار حکومت بود ودر دوران قاجار محل زندگی فرمانداران محلی بود.
توصیف محوطه
حمام ارگ جزء اولین حمام خصوصی در ایران می‌باشد؛ و جهت استحمام خانوادهی سلطنتی قرار می‌گرفته است. راه دست رسی به آن از طرف حیاط خلوط جنوب شرقی بوده است. ساختمان این حمام برعکس اتاق‌ها که بالاتر از سطح محوطه است پایین‌تر از آنها قرار گرفته و همیت امر باعث محفوظ ماندن بیشتر گرما درآن می‌شود.
قسمت اول ورود به حمام سربینه آن می‌باشد. در این مکان چهار سکو جهت نشستن ولباس کندن وجود دارد. در وسط این قسمت حوض هشت گوشی وجود دارد که با فواره‌ای در وسط آن فضای دلپذیری ایجاد کرده است. در گوشه‌ای از سربینه محلی برای گرم کردن غذای سربینه توسط آتش و نیذ درست کردن چای و قلیان تعبیر شده است.
در زیر سکوهای سربینه قسمت‌هایی جهت گذاردن کفش و بسته لباس پیش بینی شده است. کارهایی که در سربینه انجام می‌گرفت شامل در آوردن، پوشیدن لباس، حجامت، خالکوبی، مشتو مال کردن، صحبت کردن وخوردن چای وقلیان بوده است.
سربینه توسط راهرویی به گرم خانه متصل می‌گردد. این راهرو شیب ملایمی به سمت گرم خانه دارد.
گرم خانه حمام شامل سه قسمت است ۱-فضای گرم خانه ۲-خزینه ۳-نور خانه
فضای بزرگ گرم خانه دارای دو حوض مستطیل شکل می‌باشد دارای فواره که با آب سرد پر می‌شده است. چهار ستون سنگی یکپارچه به رسم ستون دوره زندیه مارپیچ ساخته شده و سقف گرم خانه به صورت طاق وچشمه بر روی آنها قرار دارد.
سقف گرم خانه گمبدی شکل و بدون تزینات برجسته می‌باشد و تنها نقوش اسلیمی به روش آهک بری آن را مزین ساخته است. کف حمام توسط سنگ گندمک پوشش شده و تنها اطراف حوض‌ها توسط مرمر سبز کفپوش شده. در زیر کف گرم خانه کانال‌هایی جهت جریان هوای گرم که به زیر دیگ خزینه متصل است وجود دارد. خزینه حمام سه قسمت دارد. قسمت وسط دیگ مسی نصب شده وزیر دیگ آتش روشن می‌شده است که دو حوض طرفین دارای آبی ولرم بوده است. قسمتی از گرم خانه جهت امور نظافت در نظر گرفته شده که به نور خانه موسوم است.
کاربری
حمام در گذشته کاربری فراوانی داشته و به عنوان محل اجتماعات اهالی به شمارمیرفت. درگذشته مراسم‌های حنابندان در این مکان برگزار می‌شده است.
وضعیت موجود
در حال حاضر حمام ارگ فقط محلی است برای بازدید کنندگان به خصوص توریست‌ها. اما در گذشته نمونه‌های صنایع دستی ونمایشگاهایی در این منطقه برگزار می‌شده است.
پلان
پلان حمام کریم خان۲
حمام کریم خان۴
راست
حمام کریم خان۲
راست
حمام کریم خان