ابوالقاسم اعتصام‌زاده

ابوالقاسم اعتصام‌زاده (زاده ۱۲۶۸ در تبریز- درگذشته نامعلوم) نماینده دو دوره مجلس شورای ملی است که در سال ۱۹۳۲ میلادی برای ترجمه عالی رباعیات خیام به فرانسه، برنده جایزه آکادمی دولتی فرانسه شد.
همچنین در سال ۱۹۴۴ میلادی نامزد دریافت جایزه نوبل ادبیات گردید اما از رسیدن به آن بازماند
زندگی‌نامه
ابوالقاسم اعتصام‌زاده با تخلص نیازی براساس شرح حال خودنوشت خود در کتاب «ره آورد حسن» ،در سال ۱۳۰۸ هجری قمری برابر با ۱۲۶۸ شمسی در تبریز متولد شد. وی تحصیلات متوسطه را در مدرسه لقمانیه تبریز به پایان رساند.
اعتصام‌زاده در انقلاب مشروطیت و همزمان با به توپ بستن مجلس در روزنامه تبریز مقالاتی علیه روسهای تزاری می‌نوشت و بدین سبب از طرف عمال صمدخان شجاع‌الدوله حاکم تبریز مورد تعقیب قرار گرفت. بدنبال آن وی زندگی مخفی آغاز کرد و پس از گذشت مدتی به سوئیس رفت. وی ابتدا در دانشگاه ژنو به تحصیل در رشته طب پرداخت و سپس به ادبیات تغییر رشته داد. خودش در این باره می‌گوید: «… در دانشگاه ژنو تحصیل طب نموده ولی بواسطه جنگ بین‌المللی پس از دادن قسمتی از امتحانات طب، به رشته ادبیات که خرجش کمتر بود پرداخت و بواسطه ذوق شعر در فرانسه و سویس به شاعری و نویسندگی معروف گردید.» وی در رشته ادبیات فارغ‌التحصیل شد.
وی پس از بازگشت به ایران در مدارس دارالفنون و علمیه و پهلوی به تدریس ادبیات فرانسوی پرداخت. در سال ۱۳۰۳ پس از درگذشت میرزا حسین‌خان صبا (کمال‌السلطان)، امتیاز روزنامه ستاره ایران به وی انتقال یافت. از سال ۱۳۰۷ ه ش نام این روزنامه، به «ستاره جهان» تغییر کرد و به زبان فارسی و فرانسه منتشر شد. از چهار صفحه، سه صفحه آن فارسی و یک صفحه آن به زبان فرانسه بود. روزنامه به طور مستمر به مدت قریب ده سال در تهران انتشار یافت.
اعصتام‌زاده در دوران تحصیل کار تالیف و ترجمه را شروع کرد. وی عضو انجمن ادبی ایران و نماینده رسمی موسسه بین‌المللی تحصیلات عالی و صنایع مستظرفه بوده است. وی در سال ۱۹۲۹ میلادی برابر با ۱۳۰۸ ه. ش در مسابقه ادبی فرانسه به خاطر سرودن یک قطعه شعر، به دریافت جایزه ژوفلور و در سال ۱۹۳۲میلادی برابر با ۱۳۱۱ ه. ش به خاطر ترجمه عالی رباعیات عمرخیام به زبان فرانسه، به دریافت جایزه از آکادمی دولتی فرانسه نائل شد.
نمایندگی مجلس - زندان
ابوالقاسم اعتصام‌زاده در دوره دهم و یازدهم از بجنورد به عنوان نماینده مجلس شورای ملی انتخاب شد. (رجال پارلمانی ایران، ص۱۱۴)
در اواخر سال ۱۳۱۶ ه. ش به‌دنبال انتقاد روزنامه‌های فرانسوی از ایران، روابط ایران و فرانسه قطع شد. وی در بخش فرانسه روزنامه «ستاره جهان» از قطع روابط ایران و فرانسه اظهار تاسف نمود. این امر منجر به توقیف روزنامه «ستاره جهان» توسط شهربانی و دستگیری اعتصام‌زاده در ۱۵ فروردین ۱۳۱۷ گردید. متعاقبا وزیر کشور وقت، درخواست سلب مصونیت وی را به مجلس برد و به تصویب رساند. اعتصام‌زاده تا مهر ماه ۱۳۲۰ در زندان بود و پس از آزادی از زندان دیگر به عرصه سیاسی و مطبوعاتی بازنگشت و به کارهای تحقیقی و پژوهشی پرداخت.
آثار
براساس شرح حال خودنوشت ابوالقاسم اعتصام‌زاده در کتاب «ره آورد حسن»، وی آثار منثور و منظوم و ترجمه آثار خود را به شرح زیر نام برده است:
آثار منثور
هزار مسئله حساب و هندسه و جبر و مقابله
هزار و یک خنده
آثار منظوم
دیوان اشعار به زبان فرانسه و فارسی-دو جلد
ترجمه آثار دیگران
نامه‌های ایرانی اثر منتسکیو در ستاره جهان
دستور تجارت و ترجمه رباعیات عمر خیام به فرانسه
کتاب «ره آورد حسن»
در کتاب «ره آورد حسن»، رجلی به نام ابوالقاسم اعتصام‌زاده معرفی شده است. کتاب «ره آورد حسن» مشتمل بر ۶۵ شرح حال از شماری از چهره‌های فرهنگی - سیاسی سال‌های ۱۳۱۰–۱۳۴۰ است. شرح حال‌ها به خط خود افراد نوشته شده و اطلاعات ارائه شده در آن نه از قول دیگران، بلکه از قول و قلم خود آنهاست. این کتاب در بهار ۱۳۸۸ توسط کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی و به گردآوری مرحوم حسن ره‌آورد منتشر شد.