طیفور بطحایی

دادگاه دوم، از چپ: طیفور بطحایی، خسرو گلسرخی، منوچهر سلیمی، کرامت دانشیان، عباس سماکار
طیفور بطحایی (زاده ۸ مارس ۱۹۴۷) نویسنده، فیلمساز، فعال سیاسی
وی در سنندج متولد شده و تحصیلات مقدماتی خود را در همان شهر به پایان برد، پس از پایان تحصیلات در قالب طرح سپاه دانش مدت دو سال به معلمی مشغول بود و پس از آن در سالهای ۱۹۶۹ تا ۱۹۷۲ در «مدرسه عالی سینما و تلویزیون تهران» به تحصیل در رشته فیلمبرداری پرداخت.
در اوایل دهه ۷۰ میلادی (پنجاه شمسی) به دلیل گرایش‌ها چپ و عضویت در گروه موسوم به «گروه دوازده» در طرح گروگانگیری فرح پهلوی محاکمه و به حبس ابد محکوم شد. در جریان انقلاب ۱۹۷۹ به همراه دیگر زندانیان سیاسی آزاد شده به کردستان بازگشت و فعالیت سیاسی را در حزب دمکرات کردستان ایران از پی گرفت وی در سال ۱۹۸۵ از این حزب کناره‌گیری کرد اما به فعالیت سیاسی خود در تبعید و پس از مهاجرت به سوئد ادامه داده و نویسندگی و پیکر سازی و تدریس را هم همچون فعالیت حرفهای خود پیگیری کرد.
زندگی
طیفور بطحایی فرزند پنجم خانواده‌ای هشت فرزندی ساکن محله جور آباد سنندج بود. پدر او معلم دبستانهای سنندج و مادرش خانه‌دار بود. وی تحصیلات ابتدایی را در دبستان ۱۵ بهمن، سیکل یکم را در دبیرستان بو علی و سیکل دوم را در دبیرستان شاپور و در رشته طبیعی به پایان برد. پس از اتمام تحصیلات مقدماتی و اخذ دیپلم و گذراندن دوره آموزشی سربازی، به عنوان معلم سپاه دانش به ترکمن صحرا (روستای حکیم آباد از توابع گنبد کاووس) فرستاده شد. پس از پایان سربازی به سنندج بازگشت و به تشویق برادرش در آزمون کنکور شرکت کرد و در سال ۱۹۶۹ در رشته فیلمبرداری در «مدرسه عالی سینما و تلویزیون تهران» پذیرفته شد. بطحایی پس از پایان تحصیلات در تلویزیون شیراز مشغول به کار شد و در آنجا با کرامت دانشیان آشنا شد. کرامت دانشیان که او نیز از دانش آموختگان اخراجی مدرسه عالی سینما و تلویزیون بود قائل به مبارزه مسلحانه بود و آشنایی طیفور بطحایی با او سرآغاز مرحله متفاوتی از زندگی بطحایی بود.
مبارزه
طرح گروگانگیری، محاکمه و زندان
طرح گروگانگیری عبارت بود از گروگان گرفتن شهبانو فرح پهلوی و پسرش در جشنی که تلویزیون قرار بود برگزار کند و سپس درخواست آزادی زندانیان سیاسی. این طرح از سوی عباس سماکار و رضا علامه زاده به گروه دانشیان و بطحایی ارائه شد و مورد استقبال قرار گرفته و تدارکات برای عملی کردنش آغاز شد. اما پیش از اجرایی شدن توسط امیر فطانت که با کرامت دانشیان در تماس بود و مسئولیت تهیه اسلحه را به عهده گرفته بودلو رفته و همه اعضای گروه به جز امیرحسین فطانت در شهریور ۵۲ (۱۹۷۳) دستگیر شدند.
در جریان بازجوییها دو نفر دیگر که عضو گروه طرح ترور شاه و متعلق به گروه دیگری بوند نیز از طریق یکی از بازداشت شدگان لو رفت و دو پرونده بدون آنکه ارتباط مستقیمی داشته باشند توسط ساواک با هم ادغام شده و در دادگاه واحدی اعضای هر دو گروه محاکمه شدند که به دلیل تعداد افراد به گروه دوازده معروف شد. محاکمه شوندگان عبارت بودند از: طیفور بطحایی، خسرو گلسرخی، منوچهر مقدم سلیمی، کرامت دانشیان، عباس سماکار، رضا علامه‌زاده، ایرج جمشیدی، شکوه میرزادگی، مرتضی سیاهپوش، مریم اتحادیه، ابراهیم فرهنگ، فرهاد قیصری.
در دادگاه اول کرامت دانشیان، طیفور بطحایی، عباس سماکار، رضا علامه زاده، منوچهر مقدم سلیمی و خسرو گلسرخی حکم اعدام گرفته و مابقی اعضا به حبسهای چند ساله محکوم شدند. در دادگاه دوم هم احکام اعدام برای پنج نفر (به جز منوچهر مقدم سلیمی) پابرجا بود و در نهایت در فرجام حکم کرامت دانشیان و خسرو گلسرخی به دلیل دفاع ایدئولوژیک اعدام ماند و حکم سه محکوم دیگر (طیفور بطحایی، رضا علامه زاده و عباس سماکار) از اعدام به حبس ابد تغییر کرد.
بازگشت به کردستان
طیفور بطحایی پس از گذشت ۵ سال از محکومیتش همراه با دیگر زندانیان سیاسی در سال ۵۷ و اندکی پیش از انقلاب (۳ آبان ۵۷) از زندان آزاد شده و به زادگاهش سنندج بازگشت. در بازگشت به کردستان پس از مدتی به عضویت حزب دمکرات کردستان ایران درآمده و در زمستان ۶۰ (۱۹۸۲) و در کنگره پنجم این حزب از سوی اعضا به عضویت کمیته مرکزی انتخاب شده و مسئولیت اتحادیه جوانان را عهده‌دار شد، در این دوران مستندی چهار قسمتی در مورد زندگی و مبارزات کردها در کوهستان ساخت که شناخته شده‌ترین آنها «نان و آزادی» این چهارگانه بعدها جشنوارهی سینمای در تبعید به نمایش درآمد اما در پی شدت گرفتن درگیریهای میان حزب دمکرات کردستان ایران و حزب کمونیست ایران از جمله کومله (کمیته‌ی کردستانی حزب کمونیست ایران) (دیگر سازمان سیاسی کردستان) در سال ۱۹۸۵ از عضویت در حزب کناره‌گیری کرد. پس از کناره‌گیری از مبارزه مسلحانه به سوئد مهاجرت کرد. وی هم اکنون عمده فعالیت خود را به نویسندگی اختصاص داده است.
آثار
فیلمها
ئازار (رنج) – مستند ۱۹۷۹
نان و آزادی – مستند ۱۹۸۱ تا ۸۳
هه‌وار (کوچ) – مستند ۱۹۸۱ تا ۸۳
قله‌های سرفراز- مستند ۱۹۸۱ تا ۸۳
روشنایی شمعها – مستند ۱۹۸۱تا ۸۳
گله گرگ- فیلم بلند ۱۹۹۰
دیبلیاچا- مستند درباره کولیها۲۰۰۲
توطئه سیاه – مستند ۲۰۰۶
کتابها
فارسی
زندگی در باد (رمان)
چهار روایت (رمان)
دارا و ندارها در دنیا (ترجمه)
آقای چوخ بخت یوخ
سفر خیال (از کرسان تا کردستان) (بیوگرافی)
زندگی همچون خودش (رمان)
کردی
(نسخه کردی زندگی همچون خودش)
سه‌فه‌ری خه‌یال (نسخه کردی سفر خیال)
گه‌لاویژ (گلاویژ) (سناریو)
مافی ژن له کومهلی کورده‌واری دا (حقوق زن در جامعه کردی)(پژوهش، کار مشترک ژیلا فرجی و طیفور بطحایی)
ژیان به ده‌م زریانه‌وه (نسخه کردی زندگی در باد)