سرکیس جانبازیان

سرکیس جانبازیان () (زاده ۱۵ ژانویه ۱۹۱۳ در آرماویر، ارمنستان – درگذشته ۱۱ دسامبر ۱۹۶۳ تهران، ایران) رقصنده، رقص‌پرداز، تهیه‌کننده ارمنستانی-ایرانی بود که به «پدر رقص باله ایران» مشهور است.
هنر باله در ایران نیز پس از انقلاب روسیه به وسیله شهروندان ارمنی تباری که سرکیس جانبازیان در صدر آنان قرار داشت رواج یافت. علاوه بر جانبازیان دو مهاجر ارمنی دیگر، مادام یلنا آودیسیان و مادام کرنلی نیز نقش‌های اصلی و تعیین‌کننده‌ای در معرفی هنر باله به جامعه فرهنگی و هنری ایران آن زمان داشتند.
زندگی‌نامه
خانواده جانبازیان مقیم ارمنستان بوده‌اند. پدرش از ارمنی‌های وان و مادرش از ارمنی‌های ارزروم بوده سرکیس جانبازیان در پانزدهم ژانویه ۱۹۱۳ میلادی برابر با بیست‌وششم دی‌ماه سال ۱۲۹۲ در آرماویر در استان آرماویر ارمنستان به دنیا آمد. از زمان کودکی، علاقه بسیاری به هنرهای گوناگون و مخصوصا رقص داشت. پس از اتمام دبیرستان، برای تحصیل در رشته رقص به لنینگراد که از مراکز برجسته رقص باله در دنیا بود، رفت. پس از سال‌ها تحصیل و تلاش در ابتدا از دانشگاه لسگاف و بعد از آکادمی باله واگانووا در لنینگراد، فارغ‌التحصیل شد. سپس به‌عنوان رقصنده اصلی، رقص‌پرداز، استاد باله و کارگردان در «تئاتر کی‌روو» مشغول به کار شد.
سرکیس جانبازیان در حال آموزش
سرکیس جانبازیان در تهران (۱۹۴۸ میلادی)
سرکیس جانبازیان باله «فواره باغچه سرای» در نقش (گرای)
از گروهی که استالین در اوج قدرت دیکتاتوری خود آنان را از روسیه اخراج کرد، و به قزوین آمدند ‹‹در حدود بیست نفرشان دکتر و داروساز و دندانپزشک بودند. همچنین تعدادی نیز افراد فنی در میان آن‌ها وجود داشت که در قزوین به کار می‌پردازند. از جمله افراد سرشناس این رانده شدگان می‌توان استاد جانبازیان را یاد کرد. جانبازیان و دیگر هنرمندان ارمنی در مدت اقامت خود در قزوین برنامه‌های جالبی را در سالن شهرداری و سینما ایران به اجرا گذاردند››.
به دلیل فشارهای شدید دولت روسیه بر ارمنیان، در سال ۱۳۱۷ خورشیدی (۱۹۳۸ میلادی) همراه خانواده به ایران مهاجرت کرد. آن زمان، به دلیل ناآرامی‌های سیاسی و قوانین مهاجرت، در ایران به مهاجران اجازه اقامت در تهران نمی‌دادند و به همین دلیل جانبازیان در قزوین ساکن شد. کشیش کلیسای قزوین نسبت به جانبازیان بسیار مهربان بود و به اشتیاق او به رقص با احترام می‌نگریست و بدون اجازه شورا، به جانبازیان اجازه داد که روی بام کلیسا که مسطح بود، کلاس‌های خود را دایر کند. جانبازیان از این فرصت به خوبی استفاده کرد.
هفته‌های متوالی کلاس‌ها را روی بام کلیسا تشکیل می‌داد و خود شاگردانی را که جثه کوچک‌تری داشتند، از نردبان بالا می‌برد تا روی پشت‌بام در کلاس شرکت کنند. پس از تلاش‌های بی‌وقفه، جانبازیان موفق شد که در قزوین چند رقص به روی صحنه بیاورد و این برنامه‌ها مورد استقبال مردم قرار گرفت. پس از مدتی، جانبازیان به تهران رفت و به دلیل عدم امکانات، در کلاسی در مدرسه ارمنی (کوشش) بعد از ساعات کلاس‌های روزمره، به شاگردان درس می‌داد. هر روز شاگردان میز و صندلی‌ها را جابه‌جا می‌کردند تا فضایی برای تمرین ایجاد کنند و در این شرایط به تعلیم و تمرین ادامه می‌دادند. بالاخره در سال ۱۳۲۰ خورشیدی (۱۹۴۱ میلادی) جانبازیان هنرستان باله تهران را تاسیس کرد.
جانبازیان درباره این دوره می‌گفت:
تمرکز و هدف اصلی جانبازیان همیشه مدرسه باله او بود. از دیگر هدف‌های او، مقابله با طرز تلقی عموم از رقص به عنوان یک سرگرمی و نه یک هنر، بود. برای ایجاد دگرگونی در این طرز فکر کهنه و اشتباه، با نظم و جدیتی خستگی ناپذیر کار می‌کرد و برنامه بسیار دقیق و فشرده کلاس‌ها را با رعایت اصول و در نظر داشتن استانداردهای بالا پیش می‌برد. در طول ۲۷ سال فعالیت در زمینه آموزش، طراحی و اجرای رقص در ایران، جانبازیان موفق به دریافت جوایز و مدال‌هایی شد و کار او در مطبوعات ایران، و خارج از کشور انعکاس وسیعی یافت. در این مدت، جانبازیان باله‌های بسیاری مانند «رویاهای حافظ»، «دختر گل‌فروش چینی» و «فواره باغچه سرای» را طراحی و به روی صحنه برد. به دلیل علاقه بسیارش به داستان‌های ایرانی، با حمایت و پشتیبانی احسان یارشاطر باله «رستم و تهمینه» را طراحی و به روی صحنه آورد. در سال ۱۳۳۷ خورشیدی (۱۹۵۹ میلادی) گروه «رقص و آواز محلی» را به رهبری موسیقی ادیک هووسپیان تشکیل داد. در سال ۱۳۴۰ خورشیدی (۱۹۶۲ میلادی) شرکت ملی نفت برای این گروه تور سراسر کشور از جمله آبادان، مسجد سلیمان و… ترتیب داد. یک سال بعد، تحت رهبری هویک گاسپاریان گروه «رقص و آواز محلی» در دومین جشنواره ملی رقص شرکت کرد.
سرکیس جانبازیان در ۱۱ دسامبر ۱۹۶۳ برابر با ۲۰ آذر ۱۳۴۲ در سن ۴۹ سالگی در تهران چشم از جهان فرو بست.
رقص باله
سازمان باله ایران
یلنا آودیسیان
فهرست ارمنی‌های ایران
ارمنی‌های ایران
توضیحات