وصیت‌نامه

بخشی از وصیت‌نامه محمدعلی جناح.
وصیت نامه سندی است قانونی که به موجب آن موصی فرد یا افرادی را مسئول اموال یا دارایی‌های خویش پس از مرگ می‌کند.
وصیت از ریشه «وصی» است و «ارض واصیه» یعنی زمینی که از گیاه به‌هم متصل سراسر پوشیده است.
وصیت در فقه و حقوق
اما در اصطلاح فقه و حقوق، خود چند قسم شده است. روح‌الله خمینی در تحریرالوسیله آورده است: «وصیت یا تملیکیه است مثل اینکه وصیت می‌کند به چیزی از ترکه‌اش برای زید؛ و وصیت کردن به مسلط شدن بر حق، ملحق به تملیکیه می‌شود؛ یا عهدیه است مثل اینکه وصیت می‌کند به آنچه که به تجهیزش یا به اجیر گرفتن برای حج یا نماز برایش یا مانند اینها تعلق دارد؛ یا فکیه است که به فک ملکی تعلق دارد مانند وصیت کردن به آزاد نمودن.» پس به طور کلی می‌توان وصیت فقهی را مربوط به احوال شخصیه وصیت کننده و پیگیری آن، دانست.
وصیت به معنای سفارش، پند و اندرز نیز به کار رفته است. راغب اصفهانی در مفردات اینطور آورده: «وصیت سفارش کردن بر دیگری همراه با پند و موعظه، جهت فرمان بردن و عمل نمودن است.»
سابقه تاریخی
قرآن کتاب مقدس مسلمانان بارها از واژه وصیت در امر استفاده کرده است. مانند: «ووصینا الانسان بوالدیه حسنا: ما به انسان توصیه کردیم که به پدر و مادرش نیکی کند.»
وصیت قبل از اسلام نیز واقع شده است: ابراهیم و یعقوب فرزندان خود را وصیت کرده‌اند: «ووصی بها ابراهیم بنیه ویعقوب یا بنی ان الله اصطفی لکم الدین فلا تموتن الا وانتم مسلمون: و ابراهیم و یعقوب فرزندان خود را به این آیین، وصیت کردند: «فرزندان من! خداوند این آیین پاک را برای شما برگزیده است؛ و شما، جز به تسلیم در برابر فرمان خدا از دنیا نروید.»
همچنین طبق نقل تورات، در وصیت داود به سلیمان این طور آمده: «وقت وفات داود پادشا ه نزدیک می‌شد، پس به پسرش سلیمان اینطور وصیت کرد: چیزی از عمرم باقی نمانده است. تو قوی وشجاع باش و همواره از فرمانهای خداوند، خدایت پیروی کن…»
در انجیل نیز پولس اینطور وصیت می‌کند: «پولس رسول … این نامه را که حیثیت وصیت‌نامه دارد به همکار و معاون جوان خود تیموتاوس می‌نویسد. پولس نصیحت می‌کند که هیچگاه با چیزی که دروغ است سازش نکند و با وجود مشکلات، صرف حقیقت را موعظه نماید…»
و یا از داریوش اول که زرتشتی مذهب بوده، وصیتی به شکل سنگ نوشته ثبت شده: «اهورامزدا این کشور را از لشکر دشمن، از خشکسالی و از دروغ پاس دارد.»
وصیت محمد پیامبر اسلام
آیت الله مظاهری در مطلبی با عنوان «بزرگترین وصیت پیامبر» اینطور می‌آورد:
«آن حضرت در آخرین روزهای حیات مبارک خویش برای بیان همین روایت شریف به مسجد آمدند و به اندازه‌ای حال ایشان بد بود که نمی‌توانستند راه بروند، لذا زیر بغل‌هایشان را گرفته بودند و کشان کشان به مسجد آمدند. چون قادر به ایستاده نماز خواندن نبودند، نماز را نشسته خواندند. بعد از نماز روی پله اول منبر نشستند و روایت ثقلین را خواندند:
انی قد ترکت فیکم امرین لن تضلوا بعدی ما ان تمسکتم بهما کتاب الله و عترتی اهل‌بیتی فان اللطیف الخبیر قد عهد الی انهما لن یفترقا حتی یردا علی الحوض کهاتین  و جمع بین مسبحتیه  و لا اقول کهاتین  و جمع بین المسبحه و الوسطی  فتسبق احداهما الاخری فتمسکوا بهما لا تزلوا و لا تضلوا و لا تقدموهم فتضلوا: من همانا دو چیز در میان شما می‌گذارم که پس از من هرگز گمراه نشوید، مادامی که به آن دو چنگ زنید: کتاب خدا، و عترتم که اهل‌بیت و خاندان من‌اند؛ زیرا خدای لطیف و آگاه به من سفارش کرده که آن دو از هم جدا نشوند تا در کنار حوض بر من وارد شوند، مانند این دو انگشت (که با هم برابرند)  و دو انگشت سبابه خود را به هم چسباند  و نمی‌گویم مانند این دو انگشت  و انگشت سبابه و وسطی را به هم چسباند  تا یکی بر دیگری پیش باشد و جلو افتد. پس به هر دوی این‌ها چنگ زنید تا نلغزید و گمراه نشوید، و بر ایشان جلو نیفتید که گمراه می‌شوید. »
مناوی در فیض القدیر پیرامون این می‌نویسد: «ووصی امته بحسن معاملتهما وایثار حقهما علی انفسهما والاستمساک بهما فی الدین: پیامبر اسلام به امت خود سفارش و وصیت کرد به خوش رفتاری با قرآن و عترت، مقدم نمودن حق آن دو بر خود، و گرفتن دین از آن دو»
همین‌طور شیخ صدوق در کتاب المواعظ، کلماتی را با عنوان «وصایا رسول‌الله لامیرالمومنین علیهما السلام» روایت می‌کند. یا مصحف فاطمه که طبق روایت کلینی از جعفر صادق: «… فان فیه وصیه فاطمه علیها السلام: وصیت فاطمه علیها السلام در آن است.