فهرست واژگان فارسی با ریشه عربی

پیشینه
به دنبال تسخیر ایران توسط اعراب مسلمان که حدود دو قرن به طول انجامید به تدریج زبان عربی جایگزین زبان پهلوی شد. پس از آنکه کتاب‌های پهلوی توسط ایرانیان مسلمان شده به عربی ترجمه شد به تدریج زبان عربی به زبان اهل قلم، نویسندگان، شاعران و فیلسوفان تبدیل شد و علاوه بر این کاتبان و میرزاها نیز زبان عربی را برای انجام کارهای خود برگزیدند.
در این دوره به تدریج حجم بزرگی از واژه‌های عربی وارد زبان فارسی شد و برخی واژه‌های فارسی نیز به زبان عربی راه یافت. با این وجود ورود واژه‌های عربی به فارسی باعث نشد که ساختار دستوری زبان فارسی تغییر کند.
در قرون اخیر تلاش‌های مقطعی برای پالودن زبان فارسی از واژه‌های عربی صورت گرفته و به خصوص در دوران پهلوی تلاش‌های سازمان یافته‌ای در این زمینه صورت گرفت.
تشخیص واژگان عربی در فارسی
از میان ۳۲ حرف الفبای فارسی برخی حروف تنها ویژه واژه‌های عربی است.
حرف (ث): هر واژه‌ای که دارای ث است بی‌گمان عربی است و ریشه فارسی ندارد.(در زبان فارسی کهن، حرفی بوده است که مانند ث کنونی عربی تلفظ میشده است که در زبان فارسی امروز کاربرد ندارد، مانند حرف ث در کیومرث)
حرف (ح): هر واژه‌ای که دارای حرف ح است بی‌گمان عربی است و ریشه فارسی ندارد.
حرف (ذ): هرچند در فارسی کهن تلفظ این حرف مانند تلفظ عربی آن وجود داشته اما امروزه دیگر هیچ فارس زبانی ذال را ذال تلفظ نمی‌کند بلکه زاء تلفظ می‌نماید. بیش از ۹۵٪ واژه‌های دارای ذال ریشه عربی دارند مگر واژه‌هایی مانند گذر، گذراندن، گذشتن، پذیرش، پذیرفتن، آذین، گنبذ (امروزه گنبد خوانده می‌شود) ذانستن که امروزه دانستن تلفظ می‌شود.
حرف (ص): هر کلمه‌ای که صاد دارد بی‌شک عربی است مگر عدد شصت و عدد صد که عمدا غلط نوشته شده‌اند تا با انگشت شست و سد روی رودخانه اشتباه نشوند.
حروف (ض/ظ /ع): بدون استثنا تنها ویژه واژه‌های دارای ریشه عربی است و در فارسی چنین مخارجی از حروف وجود ندارد. به ویژه ضاد تا جایی که عرب‌ها به الناطقین بالضاد معروفند زیرا این مخرج ویژه عرب است نه دیگر مردمان نژاد سامی.
حرف (ط): جنجالی‌ترین حرف در املای کلمات است. مخرج طاء تنها ویژه واژه‌های عربی است و در فارسی ط نداریم و واژه‌هایی که با ط نوشته می‌شوند یا عربی‌اند یا اگر عربی نیستند غلط املایی هستند.
حرف (ق): نیز در مرتبه دوم حروف جنجالی است. در فارسی قاف نداریم غ داریم. قاف ویژه واژه‌های عربی در ۹۰ درصد موارد است واژه‌های عربی دارای ریشه اغلب سه حرفی و دارای وزن و هم خانواده‌اند مانند: قاسم، تقسیم، مقسم، انقسام، قسم، قسمت، اقسام، مقسوم، قسام، منقسم و تشخیص واژه عربی الاصل دارای قاف کار ساده‌ای است. اما دیگر کلمات قاف دار یا ترکی‌اند یا مغولی.
حروف چهارگانه (گ /چ/ پ / ژ): نیز در عربی فصیح یعنی نوشتاری وجود ندارد؛ و هر کلمه‌ای که دارای یکی از این چهار حرف است حتما عربی نیست و به احتمال بسیار ریشه فارسی دارد. مانند منیژه، مژگان، ژاله، پروین، پرنده، گیو، گودرز، منوچهر، پریچهر و … البته اغلب چنین است و موارد اندکی نیز امکان دارد از دیگر زبانها باشد مانند پینگ پونگ که چینی است. یا چاخان و خپل که مغولی‌اند. اشتباه نکنید چاخان ترکی نیست. مغولی است زیرا در ترکی به دروغ می‌گویند یالان. یا پارتی partyکلمه‌ای انگلیسی است و آپارتمان واژه‌ای فرانسوی است.
در مقایسه واژگان عربی و فارسی، کلماتی که حروف «گ، چ، پ، ژ» در آن‌ها استفاده شود فارسی هستند، چون این حروف در زبان عربی استفاده نمی‌شود.
مثال: تپش، ژاله، چراغ، گرگ
همزه (ا- و- ی – ء) از حروف زبان عربی است و معمولا در کلمات فارسی از این حروف استفاده نمی‌شود.
مثال: مومن، مسئول، قرآن، تاکید
در پایان بعضی از کلمات عربی نیز تنوین «ا» به کار می‌رود که به صورت «ن» تلفظ می‌شود.
مثال: مثلا (مثلن)- لطفا (لطفن)
. بعضی از کلمات عربی که وارد زبان فارسی شده‌اند در پایان خود «ی» دارند که به صورت «ا» تلفظ می‌شود.
مثال: عیسی (عیسی)- کبری (کبرا)- عظمی (عظمی)- هوی (هوا)
تشدید «» از ویژگی‌های زبان عربی است و معمولا در کلمات عربی استفاده می‌شود.
یکی از ویژگی‌های کلمات عربی وجود کلمات هم خانواده واژگان براساس سه حرف اصلی است که در فارسی این قاعده کاربرد ندارد.
مثال: رحیم، مرحوم، رحمت، مراحم، (ر ح م)
شرکت، مشترک، شریک، اشتراک، (ش ر ک)
وجود بن ماضی یا مضارع در ساختمان کلمه می‌تواند دلیلی بر فارسی بودن آن باشد.
مثال: فرستنده (فرست + نده)- غرش (غر + ش)- بسته (بست + ه)
وام‌گیری فارسی از عربی-
واژگان فارسی