استفاده عراق از سلاح‌های شیمیایی

سیر استفاده حکومت صدام از سلاح‌های شیمیایی
حکومت عراق در زمان صدام حسین به طرز گسترده‌ای از سلاح‌های شیمیایی برای مقابله با مخالفان و جنگ ایران استفاده کرد. از حدود سال ۱۳۵۵، رژیم عراق با جمع‌آوری برخی از استادان دانشگاه و صرف بودجه لازم به جمع‌آوری اطلاعات درباره سلاح‌های شیمیایی  میکروبی و رادیواکتیو پرداخت و در هر سه زمینه، موفقیت‌هایی را به دست آورد.
صدام حسین از سال ۱۹۸۴ به بعد بطور گسترده از تابون استفاده می‌کرد، اما این ماده گران بود و پیدا کردن مواد لازم برای ساخت آن هم سخت بود. او بعدها بیشتر به سراغ گاز وی ایکس رفت که قدرت و دوام بیشتری داشت. او در سال ۱۹۸۸ حدود ۴ تن از این گاز را در اختیار داشت اما ماده شیمیایی که در حجم وسیع‌تری در دسترس او قرار داشت، گاز سارین بود صدام حسین به گاز خردل هم علاقه داشت، چرا که این گاز اثرات درازمدتی نظیر کوری، انواع سرطان، ناباروری و نقص عضوهای پیش از تولد داشت.
از سال ۱۳۶۳ استفاده گسترده عراق از گاز اعصاب، گاز تاول‌زا و گازهای عامل خون آغاز شد. تنها در یکی از موارد استفاده عراق از این قبیل سلاح‌ها علیه شهروندان عراقی حامی ایران در اسفند ۱۳۶۶، متجاوز از ۵۰۰۰ نفر غیرنظامی کشته و ۷۰۰۰ نفر دیگر مجروح شدند.
پروفسور گرهارد فرایلینگر استاد و رئیس سابق بخش جراحی پلاستیک دانشگاه وین، با مشاهده وضعیت نخستین گروه بیماران ایرانی که به دلیل مصدومیت ناشی از سلاح شیمیایی در سال ‪ ۱۹۸۴‌به وین آورده شده بودند، راهی ایران شد و تلاش‌هایی برای اثبات استفاده صدام از سلاح شیمیایی انجام داد.
سرکوبی کردهای عراق
عراق پیش از آغاز جنگ با ایران در سال ۱۹۷۴، سابقه استفاده از تسلیحات شیمیائی علیه کردهای این کشور را در کارنامه خود داشت.
جنگ ایران و عراق
انقباض مردمک چشم سرباز ایرانی آلوده‌شده به گاز اعصاب در برابر نور انعکاسی در مقایسه با یک پرستار نظامی در دو موقعیت یکسان
زمانی که در ابتدای جنگ و در مهر ۱۳۵۹ ارتش عراق از سلاح‌های شیمیایی استفاده کرد، واکنش ایران اعتراض به این اقدام غیرانسانی بود. رادیوی رسمی عراق این اتهام را انکار نمود؛ ولی در طول عملیات رمضان و خیبر بمب‌های شیمیائی تولید عراق که به کمک توپخانه و هواپیما فرو می‌ریخت به شکل گسترده‌ای مورد استفاده قرار گرفت. در واقع عراقی‌ها نه‌تنها خط دفاعی رزمندگان ایران را با سلاح‌های شیمیائی می‌شکستند، بلکه از طیف گسترده‌ای از این سلاح‌ها علیه شهروندان غیرنظامی نیز استفاده می‌کردند.
توسل عراق به سلاح‌های شیمیایی به‌طور محدود، از زمان آزادسازی خرمشهر بوده‌است، اما می‌توان کاربرد گسترده آن را پس از پیروزی‌های بزرگ ایران و شکست نیروهای عراق به ترتیب در عملیات‌های والفجر ۲، والفجر۴، خیبر و بدر دانست.
گلوله‌های شیمیایی
از زمستان سال ۱۳۵۹ عراق شروع به استفاده از گلوله‌های شیمیایی نمود که غالبا ترکیبات اشک‌آور و تهوع زا و عصبی بود و موارد آن بسیار محدود و به نظر می‌رسیدکه، بیشتر جنبه آزمایشی داشته باشد.
مناطق مورد حمله شیمیایی
ایران
مناطق عملیاتی شمال غرب (والفجر ۲)، روستاهای مجاور و حاج عمران
زرده، ۳۱ تیر ۱۳۶۷
نساردیره، نساردیره سفلی، شاهماردیره، باباجانی، دودان و شیخ صله، ۳۱ تیر ۱۳۶۷
سومار، ۱۶ مهر ۱۳۶۶
مریوان
بانه و روستاهای مجاور
پیرانشهر
نودشه
سردشت
منطقه عملیاتی طلائیه
عراق
حلبچه
فاو
جزایر مجنون
عملیات‌های نظامی
در عملیات‌های زیر نیروهای عراقی از بمب‌های شیمیایی استفاده کردند.
ردیف
نام عملیات
عوامل مورد استفاده
وسیله پرتاب
۱
عملیات والفجر ۲
گاز خردل
حمله هوایی
۲
عملیات والفجر ۴
گاز خردل
حمله هوایی + توپخانه
۳
عملیات والفجر۸ (فتح فاو)
۴
عملیات کربلای ۸
۵
عملیات خیبر
گاز خردل+گاز اعصاب+گاز خفه‌کننده
حمله هوایی + توپخانه
۶
عملیات بدر
گاز خردل (ناچیز)+گاز اعصاب+سیانور
حمله هوایی+توپخانه+پخش با هواپیما
۷
نبرد دوم فاو
گاز اعصاب، سیانید در خطوط مقدم و گاز خردل در پشت جبهه
بمباران توپخانه‌ای و هوایی
۸
عملیات توکلنا علی‌الله
گاز اعصاب، سیانید در خطوط مقدم و گاز خردل در پشت جبهه
بمباران توپخانه‌ای و هوایی
بمباران سردشت
تصویری از قربانیان بمباران شیمیایی سردشت
بمباران شیمیایی سردشت بمبارانی بود که نیروی هوایی عراق از ۷ تیر۱۳۶۶ با استفاده از بمب‌های شیمیایی در چهار نقطه پرازدحام شهر سردشت (از توابع استان آذربایجان غربی) انجام شد. در این حمله ۱۱۰ نفر از ساکنان غیرنظامی شهر کشته و ۸۰۰۰ تن دیگر نیز در معرض گازهای سمی قرار گرفتند و مسموم شدند.
بمباران نودشه
شهرستان «نودشه» از توابع پاوه است در نزدیکی مرز ایران و عراق در استان کرمانشاه قرار دارد. این شهر در سه نوبت هدف بمباران شیمیایی رژیم بعثی عراق قرار گرفت که بر اثر آن بیش از یکصد نفر از اهالی آن که اکثرا زن و کودک بودند کشته شدند. در این بمبارانها ۱۰۴ نفر کشته و تعداد زیادی از اهالی مصدوم شدند
تعداد کشته‌ها
در مجموع عراق در ۳۷۸ مورد حمله شیمیایی در طول هشت سال جنگ با ایران، موجب کشته و زخمی شدن بیش از ۵۰۰۰۰ نفر شد.
استفاده در داخل عراق
حمله شیمیایی به حلبچه
حمله شیمیایی به حلبچه که به کشتار حلبچه یا جمعه خونین نیز شناخته می‌شود، یک نسل‌کشی مردم کرد بود که در ۱۶ مارس ۱۹۸۸ به وسیله بمباران شیمیایی توسط نیروهای دولتی عراقی در شهر حلبچه کردستان عراق در طی روزهای پایانی جنگ ایران و عراق روی داد.
سرکوب شورش نجف و کربلا
در سال ۱۹۹۱ صدام برای سرکوب مردم شیعه نجف و کربلا از مواد عامل اعصاب و CS استفاده کرد.
تولیدکنندگان سلاح شیمیایی
تابلوی یادآوری فروش افزار جنگی شیمیایی توسط آلمان به عراق نصب شده در خیابان فردوسی تهران، روبروی سفارت آلمان در تهران.
مواد اولیه و تجهیزات تولید از منابع مختلفی تامین شدند. دولت عراق توان بومی گسترده‌ای برای ساخت سلاح داشت. علائم موجود روی بقایای بسیاری از بمب‌هایی که در حلبچه پیدا شده‌اند، نشان می‌دهد که ساخت اتحاد شوروی سابق بوده‌اند. داده‌های موجود از مشارکت ۸۵ شرکت آلمانی، ۱۹ شرکت فرانسوی، ۱۸ شرکت بریتانیایی و ۱۸ شرکت آمریکایی حکایت دارند
تاثیرات
حلبچه
مشکل مردم در شهر حلبچه این است که برای ساخت ساختمان‌های جدید، پی بنا کنده می‌شود، و در این هنگام توده‌هایی از گاز خردل که در زیر ساختمان جمع شده، آزاد می‌شود که اخیرا این مسئله باعث مرگ عده‌ای شده‌است.
جانبازهای شیمیایی
سرنوشت سلاح‌های شیمیایی
عراق موفق نشد در جنگ خلیج فارس از این سلاح‌ها استفاده کند ولی پس از شکست در این جنگ براساس توافقنامه آتش‌بس قبول کرد که همه جنگ‌افزارهای شیمیایی و بیولوژیک خود را از بین برده و به بازرسان سازمان ملل اجازه بازرسی از پایگاه‌های خود را بدهد. تحریم تجاری سازمان ملل تا زمانی که عراق تمامی شروط را اجرا نکرده بود باقی می‌ماند.
بیانیه‌های سازمان ملل
بیانیه ۳۰ مارس ۱۹۸۴ شورای امنیت اولین واکنش شورا به کاربرد سلاح‌های شیمیایی در جنگ ایران و عراق محسوب می‌شود.
و دیگر بیانیه‌ها عبارتند از
بیانیه ۲۵ آوریل ۱۹۸۵ شورای امنیت
بیانیه ۲۶ مارس ۱۹۸۶ شورای امنیت
تسلیحات شیمیایی
یکی از فروشنده‌های اصلی مواد شیمیایی به عراق، شرکت آلمانی ایمهاوزن شیمی