داشخانه (مهاباد)

این روستا یکی از روستاهای شهرستان مهاباد از توابع استان آذربایجان غربی می‌باشد. فاصله روستا تا شهر مهاباد نزدیک به ۳۵ کیلومتر می‌باشد که در منطقه شهرویران مهاباد واقع شده و بعد از روستاهای "قرقشلاق" "خورخوره" "گردیعقوب" و "کهنده" آخرین روستای می‌باشد، طوری‌که بعد مزارع و نیزار این روستا دیگر روستای دیگری نیست و به دریاچه ارومیه ختم می‌شود.
جمعیت
این روستا در دهستان مکریان‌غربی قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۹۱، جمعیت آن ۴۸۰ نفر (۶۶خانوار) بوده‌است.
تاریخچه روستا
اسم روستا در اوایل ساخته شدنش از طرف «عزیز ئاغا عزیزی» حدود ۶۰ سال پیش «خاوه‌رزه‌ی» گذاشته شد. «خاوه‌ر+زه‌وی». خاوه‌ر(=خاور) یعنی شرق سمت شرق؛ زه‌وی(=زمین). می‌توان اینطوری استدلال کرد که چون عزیز ئاغا عزیزی، ئاغای روستاهای «غهلیفه‌لیان» و «شیخ مارف» هم بوده‌است و روستای داشخانه تقزیبا در سمت شرق این روستاها با فاصله ۲۰ تا ۲۵ کیلومتری قرار گرفته‌است در نتیجه اسم روستا را «خاوه‌رزه‌ی» گذاشته یعنی زمینی که در سمت شرق قرار گرفته‌است.
زمین‌های روستای «خاوه‌رزه‌ی» به دلیل اینکه قبلا سیلاب‌های زیاد رودخانه «گاده ر» آن را فرا می‌گرفته حاصل خیز بوده، و مردم با برداشت محصول خوب از طریق کشاورزی و درو نیزارها و فروش آن و درست کردن حصیر و همچنین از برداشت محصول خربزه درآمدهای خوبی کسب می‌کردند و به نسبت روستاهای اطراف رفاه بسیار بیشتری داشتند. زمین‌های روستا خیلی حاصل خیز بودند و بیشتر مردم در سال دو محصول برداشت می‌کردند در بهار گندم، جو، نخود و… می‌کاشتند و در تابستان خربزه.
اما اسم روستا چرا و چگونه از «خاوه رزه وی» به «داشخانه» تبدیل شده‌است؟ در پاسخ این سوال باید گفت بعد از ساخته شدن روستای خاوه‌رزه‌وی و فراوان بودن نیزار مردم نیزارها را درو می‌کردند و آن را می‌فروختند چون در آن زمان سقف خانه‌ها را با چوب و نیزار می‌پوشاندند به همین خاطر فروش خیلی خوبی داشت در نیزارهای روستای خاوه‌رزه‌وی عده‌ای به ساختن حصیر مشغول بودند و در آن زمان رواج خیلی خوبی داشت در همه خانه‌ها حصیر می‌انداختند و حصیر رواجش خیلی خوب بود. برای ساختن حصیر در نیزارهای خاوه‌رزه‌وی از دو سنگ خیلی بزرگ استفاده می‌کردند و هنگامی که همه مردم اطراف در جاهای دوردست تعریف می‌کنند که در این روستا حصیر و نیزار به فروش می‌رسد ترک‌ها از دوردست‌ها برای خردیدن و معامله کردن به این روستا می‌آیند و حصیر و نیزار می‌خرند و با خود به مناطق دوردستی که آمده‌اند می‌برند و به فروش می‌رسانند از این معامله سود خوبی می‌برند و هر روز افراد بیشتری به روستا می‌آیند و چون آن‌ها آدرس نیزار روستا را می‌پرسیدند ترک‌ها آن را به نام داشخانه می‌گفتند چون بیشتر سروکارشان با نیزار بود تا روستا. هر چند که این اسم را برای نیزار بکار می‌بردند اما بعدها این اسم را برای خود روستا نیز به کار برده شد و اسم «داشخانه» جایگزین «خاوه‌رزه‌وی» شد. به گفته ریش سفیدهای روستا عزیز ئاغا از شنیدن اسم داشخانه عصبانی می‌شد و صورتش اخمو می‌شد اما در مقابل کسی که روستا را با اسم خاوه‌رزه‌وی صدا می‌کرد خوشحال می‌شد و او را می‌بوسید.
روستای داشخانه از همان اوایل ساخته شدنش این احتمال را داشت که با زیاد شدن آب رودخانه «گاده ر» دچار سیلاب گرفتگی شود به همین خاطر همیشه مردم روستا مواظب بودند که چنین اتفاقی نیفتد و برای همین هر روز دو نفر از اهالی روستا از «بند» یا همان جایی که آب گادر را برای استفاده مزرارع روانه جوی آب‌ها می‌زدند. البته نگهداری از بند نیاز به مراقبت خیلی زیادی داشت چون گل و علف‌های خشک و … که برای محکم کردن بند بکار می‌بردند با ارابه برده می‌شد و این کار نیاز به وقت طولانی داشت.
زیاد شدن آب دریاچه ارومیه از ۲۰ سال پیش تا از بین رفتن مزارع روستا
حدود ۲۰ سال پیش در حالی که همه مردم روستا در آسایش و رفاه زندگی می‌کردند آب دریاچه ارومیه بالا آمد و بسیاری از روستاهای اطراف دریاچه مثل داشخانه، "پایین،" "به‌فره‌وان" و … ضرر و زیان‌های زیادی متحمل شدند و حتی بعضی روستاها خالی از سکنه شدند. آب دریا شور بود و همه مزارع روستا را از بین برد طوری‌که هیچ علفی در مزارع نمی‌رویید و بعضی مردم بعد از عقب‌نشینی آب دریاچه و خشک شدن آب به جمع‌آوری نمک روی آوردند یادم است که یک گونی نمک را به قیمت ۱۰۰۰۰(ده هزار تومان) می‌فروختند. زندگی در روستا روز به روز سخت‌تر می‌شد بسیاری از مردم روستا به شهرهای اطراف مثل "مه‌هاباد"، "نه‌غه‌ده" و "پیرانشار" مهاجرت کردند افرادی که در روستا باقی‌مانده بودند برای امرار معاش زندگی مجبور بودند به کارخانه آجرپزی بروند یا اینکه از روستاهای اطراف زمین اجاره کنند، هر چند در کنار آن دام هم نگه می‌داشتند تا بتوانند با درآمد آن امرار معاش کنند. در سال‌های بعد مردم زمین‌ها را شخم می‌زدند و می‌کاشتند اما هیچ علفی به جز شوره زار در آن نمی‌رویید، کم‌کم با شخم زدن و آب دادن بعد از ۱۰ سال بعضی از زمین‌ها قابلیت کشاورزی به دست آوردند اما باز یک سری از زمین‌ها قابلیت کشت ندارند. دوباره مردم توانستند بعضی از زمین‌ها را بکارند و از آن‌ها محصول برداشت کنند البته مثل ایام قدیم خربزه در روستا فراووان کاشته می‌شود.
مراکز آموزشی
مرکز آموزشی مهاجر که دوره ابتدایی را در بر می‌گیرد
کتابخانه
کتابخانه زانست روستای داشخانه از سال ۱۳۹۱ در این روستا دایر گردیده و فعالیت دارد.
مرکز بهداشت
خود روستا مرکز بهداشت ندارد و به مرکز بهداشت روستای قره قشلاق مراجعه می‌شود.
تالاب داشخانه
جاهای دیدنی روستا
فهرست روستاهای شهرستان مهاباد
فهرست روستاهای ایران