سید فخرالدین شادمان

سید فخرالدین شادمان (۱۲۸۶ - ۴ شهریور ۱۳۴۶) در تهران متولد شد و پس از شصت سال زندگی بر اثر بیماری سرطان لوزالمعده در لندن وفات یافت. پیکر او را به ایران آورده، در رواق دارالسرور حرم امام رضا به خاک سپردند. پدرش حاج سید ابو تراب نام داشت و روحانی بود. تحصیلات اولیه او با علوم قدیمه گشت. دوره مقدمات زبان و ادبیات عرب و فقه و اصول را در مدارس میرزا صالح و خان مروی در طهران انجام داد؛ و همین رشته را نزد آقا سید محمود حیاط شاهی و آقا شیخ محمد تقی نهاوندی ادامه داد، سپس به تکمیل علوم جدید پرداخت. تحصیلات اولیه خود را در مدارس کمال و تدین و دارالفنون آغاز کرد، سپس دوره دارالمعلمین عالی مرکزی (دانشسرای عالی) را در سال ۱۳۰۴، و دوره مدرسه عالی حقوق تهران را در ۱۳۰۶ به پایان رسانید، باین وسیله تحصیلات علوم قدیم و جدید را با یکدیگر جمع کرد و همین امر موجب گردید که در مدت زندگی خود دارای تعصب قشری نبود و تمدن جدید را بدون مطالعه و دقت قابل قبول نمی‌دانست. در سال ۱۳۰۴ شمسی از دانشکده حقوق دانشگاه پاریس و در سال ۱۳۱۸ از دانشکده علوم اقتصادی و سیاسی دانشگاه لندن به اخذ درجه دکتری نائل گردید. دو سال در کمبریج انگلستان اقامت کرد و در دانشگاه کمبریج به مطالعه پرداخت. یکسال هم دوره دانشگاه هاروارد آمریکا را طی کرد.
پست‌های اجرایی
مدیر دفتر محاکم بدایت تهران ۱۳۰۶ شمسی؛ عضو محکمه تجارت ۱۳۰۷؛ معاون پارکه دیوان جزای عمال دولت ۱۳۰۸؛ مستنطق تهران؛ معاون نمایندگی دولت ایران در شرکت سابق نفت ایران و انگلیس ۱۳۱۱؛ کفیل نمایندگی دولت ایران در شرکت سابق نفت ایران و انگلیس ۱۳۱۸؛ نماینده دولت ایران در کنفرانس تربیتی آکسفورد ۱۳۱۴؛ رئیس شرکت سهامی بیمه ایران ۱۳۲۵ تا ۱۳۲۷ ؛ وزیر اقتصاد، دوبار ۱۳۲۷ و ۱۳۳۳؛ وزیر کشاورزی ۱۳۲۷؛ بازرس دولت در بانک کشاورزی و هنر؛ رئیس شورای عالی سازمان برنامه ۱۳۳۲؛ رئیس شورای هدایت ملی ۱۳۳۳؛ رئیس کمک‌های فنی سازمان ملل متحد؛ رئیس ایرانی صندوق مشترک ایران و آمریکا ۱۳۳۳؛ وزیر دادگستری ۱۳۳۳؛ نایب تولیت عظمی آستان قدس رضوی ۱۳۳۴؛
سرپرست اداره کل انتشارات و تبلیغات؛ رئیس هیئت نمایندگی ایران در کنفرانس علوم اداری در استانبول ۱۳۳۲؛ عضو فرهنگستان ایران؛ عضو شورای عالی فرهنگ؛ عضو شورای فرهنگی سلطنتی؛ عضو هیئت امناء کتابخانه سلطنتی پهلوی؛ عضو شورای عالی فلسفه و علوم انسانی؛ نایب رئیس مرکز بین‌المللی تحقیق در فرهنگ و تمدن ایران.
سمت‌های آموزشی
تدریس درس‌های فارسی، فرانسه و تاریخ در مدارس ثروت، علمیه و ادب، مظفری و کمالیه؛ تدریس فرانسه و انگلیسی در سال ۱۳۰۵ در دارالمعلمین عالی مرکزی؛ تدریس در دانشکده تحقیقات و السنه شرقی دانشگاه لندن (۱۳۲۲–۱۳۱۳). از سال ۱۳۲۹ شمسی به بعد در دانشگاه تهران به تدریس تاریخ اسلام اشتغال داشت و از استادان ممتاز به‌شمار می‌رفت. همچنین ریاست گروه آموزشی رشته تمدن و فرهنگ اسلامی دانشکده الهیات و معارف اسلامی را نیز به‌عهده داشت.
کارنامه‌ی فعالیت در آستان قدس رضوی
- پرداخت قروض آستانه
انتقال ساعت از صحن عتیق به صحن نو.
برداشتن سقف دارالسعاده و تجدید بنا
- خرابی حجرات قهوه‌خانه و آبدارخانه که در دارالسرور بود و با اضافه نمودن قسمتی از مدرسه علی نقی میرزا آسایشگاه خدام را در بالای رواق دارالسرور ساخت.
تغییر نام مهمانخانه به مهمانسرا و تعویض وسایل آن.
ساخت باغچه‌های طولانی مرتفع روی پوشش نهر و گلکاری آن
بستن پنجره‌ای که از حجره رواق پس پشت به راهرو سقاخانه باز بود.
تعمیر آینه‌کاری توحیدخانه مبارکه و برداشتن سقف آن.
آغاز تعویض ضریح
آثار
«کتاب بی‌نام» در سال دوم انتشار روزنامه اطلاعات در سال ۱۳۰۶ به‌صورت پاورقی انشار یافت (چاپ دوم ۱۳۳۵)
«در راه هند» (چاپ دوم ۱۳۳۵)
«تسخیر تمدن فرنگی»، تهران، ۱۳۲۶.
«تاریکی و روشنائی» تهران، سنایی، ۱۳۴۴.
«تراژدی فرنگ» تهران، کتابخانه طهوری، ۱۳۴۶.
«تاریخ قرون جدید»
«روابط ایران و انگلیس تا سال ۱۸۱۵»
«حکایتی و اشارتی»، تهران، ۱۳۴۲.
ترجمه کتاب تاریخ قرون جدید، تالیف آلبرماله
ترجمه داستان عشق و محبت، گالاته، ۱۳۰۶.
ترجمه قسمتی از رمان آناکانین تولستوی از فرانسه در روزنامه طوفان
سردبیری طوفان هفتگی ادبی در سال‌های ۱۳۰۶ و ۱۳۰۷ به عهده داشت و با مطبوعات (روزنامه اطلاعات ۱۳۰۵، روزنامه اقدام ۱۳۰۶، طوفان هفتگی شماره ۱ و ۱۴ و ۱۶، مجله صبا شماره ۱۸، مجله سخن، مجله مهر شماره ۱۰ سال ۱۳۳۱، مجله یغما و غیره) همکاری داشت. برخی از مقالات که در نشریات فوق به این شرح است: «از فرشته بهتر» با امضای آموزگار، «عظمت ایران»، «دستور زبان فارسی»، «نعمت جهل»، «دانشگاه‌های قم و دانشگاه‌های دیگر ایران»، «صورت و معنی»، «جویندگی در طلب کیمیای سعادت آفرین»، «تراژدی فرنگ». به مناسبت هزارمین سال ولادت فردوسی در سال ۱۳۱۳ خطابه‌ای در مجلس جشن منعقد در سفارت ایران در لندن و پاریس ایراد کرد. سخنرانی دیگری تحت عنوان «از سه قوم، تربیت فرانسوی و انگلیسی و آلمانی کدامیک برای ایران مفیدتر است؟» در سال ۱۳۱۲ در تالار کولژ دو فرانس پاریس داشت. خطابه مهم دیگر او به زبان انگلیسی در انجمن شعر در لندن در سال ۱۳۱۵ در باب شعر فارسی است.