مخالف با سربازی

مخالف با سربازی فردی است که بر اساس آزادی فکر، وجدان یا دین خواهان حق خودداری از انجام خدمت نظامی است. به طور کلی وضعیت مخالف با سربازی تنها در زمینه سربازگیری اجباری لحاظ می‌شود و قابل اعمال به نیروهای نظامی داوطلب نیست. سازمان ملل متحد در مارس ۱۹۹۵ با تصویب قطعنامه ۱۹۹۵/۸۳ در کمیسیون حقوق بشر سازمان ملل از کشورها خواست تا این حق را به رسمت شناخته و برای مشمولان خدمت حق مخالفت با سربازی به دلایل وجدانی را قائل شوند.
خودداری از خدمت به دلایل وجدانی
"من به جنگ با ویت کنگ نخواهم رفت … آنها هرگز مرا نیگر نخواندند - محمدعلی کلی، ۱۹۶۶
تعریف بین‌المللی مخالفت با سربازی در ۸ مارس ۱۹۹۵ به بیان قطعنامه ۱۹۹۵/۸۳ کمیسیون حقوق بشر سازمان ملل متحد که «اشخاص گذراننده خدمت نظامی نباید از حق مخالفت با خدمت سربازی بازداشته شوند» گسترده‌تر شد.
این قطعنامه با تاکید مجدد بر آن که کلیه کشورهای عضو تعهد دارند که حقوق بشر و آزادیهای اساسی را ترویج کرده و مورد حمایت قرار دهند و به تعهداتی که تحت اسناد مختلف بین‌المللی حقوق بشری، منشور سازمان ملل و حقوق بشردوستانه برعهده گرفته‌اند عمل کنند.
با در نظر داشتن آنکه در اعلامیه جهانی حقوق بشر و قرارداد بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی به رسمیت شناخته شده که هرکس حق زیستن، آزادی و امنیت شخصی و نیز حق آزادی تفکر، وجدان آسوده و مذهب دارد.
با درنظرگرفتن این امر که برخی کشورها امکان خدمت غیر رزمی درچارچوب ارتش و گاهی خدمات شهروندی آلترناتیو را فراهم می‌کنند، گرچه در قانون داخلی شان در رابطه با به رسمیت شناختن خودداری از خدمت سربازی به دلایل وجدانی هیچ ماده‌ای تصریح نشده است.
با اشاره به تفسیر عمومی شماره ۲2 (48)کمیته حقوق بشر در مورد ماده ۱۸ از قرارداد بین‌المللی حقوق سیاسی و مدنی که در آن کمیته درکنار دیگر موارد، این نظر را بیان کرد که حق خودداری از خدمت سربازی به دلایل وجدانی را می‌توان از ماده ۱۸ استنباط کرد و اینکه وقتی این حق توسط قانون یا در عمل به رسمیت شناخته شد، بین خودداری کنندگان وجدانی بر اساس ماهیت اعتقادات خاصشان هیچ گونه تبعیضی نمی‌بایست وجود داشته باشد و اینکه همچنین هیچ گونه تبعیضی نمی‌بایست علیه خودداری کنندگان وجدانی به خاطر خودداری از انجام خدمت سربازی وجود داشته باشد.
با علم به آنکه افرادی که در حال انجام خدمت سربازی هستند ممکن است به دلایل وجدانی از خدمت سربازی خودداری کنند. با اذعان به اینکه خودداری از خدمت سربازی به دلایل وجدانی ناشی از اصول و علل وجدانی ازجمله اعتقاد عمیق ناشی از انگیزه‌های دینی، اخلاقی، بشردوستانه یا نظایر آن است.
۱. توجه را به حق هرکس برای خودداری از خدمت سربازی به دلایل وجدانی به عنوان اعمال مشروع حق آزادی فکر، وجدان و مذهب، آنطور که در ماده ۱۸ از بیانیه جهانی حقوق بشر و نیز ماده ۱۸ از قرارداد بین‌المللی حقوق سیاسی و مدنی مطرح شده، جلب می‌نماییم.
۲. تایید می‌کنیم که افرادی که در حال انجام خدمت نظامی هستند را نبایستی از حق خودداری از خدمت سربازی به دلایل وجدانی مستثنی نمود.
۳. از دولتها درخواست داریم که اگر تابحال چنین نکرده‌اند، قانون را به تصویب رسانده و اقداماتی با هدف معاف کردن از خدمت سربازی بر اساس اعتقاد صادقانه به خودداری از خدمت سربازی به دلایل وجدانی درپیش گیرند.
۴. مصرانه از دولتها می‌خواهیم که در قانونشان بین خودداری کنندگان وجدانی از خدمت سربازی بر اساس ماهیت باورهای خاصشان تبعیض قائل نشوند و همچنین علیه خودداری کنندگان وجدانی سرشناس برای امتناع از انجام خدمت سربازی تبعیض روا ندارند.
۵. به دولتهای دارای نظام خدمت سربازی اجباری که درآنجا هنوز چنین ماده‌ای به تصویب نرسیده، این توصیه را خاطرنشان می‌کنیم که آنها به خودداری کنندگان وجدانی اشکال مختلفی از خدمات آلترناتیو را ارائه کنند که با دلایل خودداری وجدانی سازگار باشند و اینکه از زندانی کردن مخالفان سربازی وجدانی خودداری نمایند.
۶. تاکید می‌کند که چنین اشکالی از خدمات آلترناتیو بایستی ماهیت غیر رزمی یا مدنی داشته، در جهت مصالح عمومی بوده و بدون ماهیت تنبیهی باشند.
۷. اذعان می‌کند که برخی دولتها ادعاهای خودداری وجدانی از خدمت سربازی را بدون بازجویی معتبر دانسته و از کشورهای عضوی که چنین نظامی ندارند درخواست دارد که در چارچوب نظام قانونی داخلیشان، و طرفهای تصمیم گیرنده بیطرف و مستقلی که وظیفه تعیین معتبر بودن یا نبودن خودداری وجدانی از خدمت سربازی در یک پرونده خاص را برعهده دارند، چنین نظامی را برقرار سازند.
۸. اهمیت دسترسی به اطلاعات درمورد حق خودداری وجدانی از خدمت سربازی و شیوه بدست آوردن جایگاه خودداری کننده وجدانی برای کلیه اشخاص ذی‌ربط و متاثر از خدمت سربازی را تصریح می‌نماییم.
۹. از دبیرکل می‌خواهیم که متن قطعنامه فعلی را به کلیه کشورهای عضو ملل متحد ارسال نموده و حق خودداری وجدانی از خدمت سربازی را در زمره فعالیتهای عمومی سازمان ملل متحد، ازجمله برنامه‌ی دهه ملل متحد برای آموزش حقوق بشر بگنجاند.
۱۰. تصمیم دارد که این امر را بطور گسترده‌تر در نشست پنجاه و سوم تحت یک مورد دستور جلسه با عنوانی جدید: «مسئله خودداری وجدانی از خدمت سربازی» بررسی نماید.
جلسه شصت و دوم، ۸ مارس ۱۹۹۵
مخالفت با سربازی در سرتاسر جهان
ایران
با هدف مخالفت با سربازی اجباری و با شعار سربازی اختیاری، حق جوان ایرانی در ایران از شهریور ۱۳۹۲ کار خود را آغاز کرده است. در این کمپین تعداد زیادی از فعالان سیاسی، اجتماعی، دانشجویی، روزنامه‌نگاران و مدافعان حقوق بشر و مشارکت کرده‌اند. این کمپین با ترجمه متون اقتصادی و حقوق بشری و مصاحبه و یادداشت سعی در آسیب‌شناسی سربازی اجباری در ایران دارد. این کمپین خواهان به رسمیت شناختن حق خودداری از خدمت سربازی به دلایل وجدانی در ایران است، همچنین در اعلامیه آغاز به کار خود با اعتراض به آسیب‌های اجتماعی و روانی و اقتصادی سربازی اجباری و بر اساس اعلامیه حقوق بشر و قطعنامه‌های کمیسیون حقوق بشر سازمان ملل در تاکید بر سربازی اختیاری و خودداری از خدمت سربازی به دلایل وجدانی خواهان سرباز گیری حرفه و سربازی اختیاری در ایران است.