فهرست وام‌واژه‌های جایگزین شده در ترکی استانبولی

فرهنگ لغات رسمی ترکی توسط انجمن زبان ترکی منتشر شد که دارای ۱۰۴،۴۸۱ واژه بود که ۸۶٪ آنها ترکی بود و ۱۴٪ ریشه خارجی داشتند.
ترکی استانبولی معاصر شامل وام‌واژه‌هایی در ترکی عثمانی  اغلب از عربی و فرانسوی و همچنین از فارسی و یونانی و ایتالیایی  بود که با واژه‌هایی با ریشه ترکی توسط «انجمن زبان ترکی» (ترکی: Türk Dil Kurumu, TDK) جایگزین شد. این کار به‌عنوان بخشی از اصلاحات فرهنگی در چهارچوب اصلاحات گسترده فرهنگی آتاتورک پس از بنیان‌گذاری جمهوری نوین ترکیه بود.
ریشه واژگان در فرهنگ واژگان ترکی
در سال ۲۰۰۵ Güncel Türkçe Sözlük فرهنگ لغات رسمی ترکی توسط انجمن زبان ترکی منتشر شد که دارای ۱۰۴،۴۸۱ واژه بود که ۸۶٪ آنها ترکی بود و ۱۴٪ ریشه خارجی داشتند. در این میان، بیشتر این واژگان برگرفته از یکی از زبان‌های عربی، فرانسوی، فارسی، ایتالیایی، انگلیسی، و یونانی بودند.
وام‌واژه‌های عربی
واژه‌هایی که هنوز کنار همتایان ترکی خود مورد استفاده هستند.
واژه‌های تازه به فراوانی واژه‌های قدیمی استفاده نمی‌شوند.
واژه در ترکی عثمانی و ترجمه
نحوه تلفظ نوین ترکی عثمانی
در ترکی نوین
معنی در انگلیسی
توضیح
عجله acele *
acele
ivedi **
urgent(ly)
واژه ترکی از ivmek به‌معنی شتافتن و عجله کردن ریشه گرفته‌است.
عضله
adele
kas
muscle
From the verb kasmak which means "to tend". The modern word has practically replaced the old one.
عفو ایتمکʻafv itmek*
affetmek
bağışlamak
to forgive
In Turkish, etmek is an auxiliary verb which verbalizes a noun corresponds to the verb "to do" in English. In this case af is the Arabic loan word. Affetmek is still in popular use.
عائله *
aile
ocak **
family
عقد *, مقاوله mukâvele
akit, mukavele
sözleşme, anlaşma,bağıt
contract
عقل *
akıl
us **
wisdom
While the Turkish word is almost never used, its derivatives (such as uslu, meaning demure, well-behaved) are more widely employed.
علاقه*
alaka(lı)
ilgi(li)
relevant, related to
عامل
amil
etken
factor
عملیه
ameliye
işlem
operation, process
عامه amme
amme
kamu
public, community
عنعنه anane
anane
gelenek, görenek
tradition
عساکر asakir *
asker
sü **
soldier
While the Turkish word is never used, its derivatives (such as subay, meaning army officer) are more commonly used.
عصر asr *
asır
yüzyıl
century
The compound Turkish word literally means hundred-year
بارز bâriz *
bariz
kesin, belli
obvious, accurate
بسیط *
basit
kolay
easy, simple
واژه قدیمی به‌معنی ساده است، درحالی‌که واژه نو به‌معنی آسان است.
bazı *
bazı
kimi
some (pronoun)
ابیض *
beyaz
ak
white
واژه عربی و واژه ترکی در معانی گوناگونی به‌کار می‌روند.
جمعه *
camîa
topluluk
community
cebren
cebren
zorla
forcefully
جلسه *
celse
oturum
(law) hearing, session
ceninisakıt
ceninisakıt
düşük
miscarriage
See the section "word derivations" above to see how this word is derived.
جنوب cenûb
cenup
güney
south
جرحه
cerahat
irin
pus
جواب cevâb *
cevap
yanıt
answer.
Cevap is still in popular use
جهاز cihaz *
cihaz
aygıt
apparatus
جواری civarı *
civarı
dolayları
approximately, around
جمله cümle *
cümle
tümce **
sentence.
واژه جمله همچنان به‌گستردگی استفاده می‌شود.
دفعه *, کره kere *
defa, kere
kez
times (repetition)
An example is: I did this three times. Both defa and kere are still in popular use.
dâir *
dair
ilişkin
pertinent (to)
دفینه define *
define
gömü
treasure
واژه ترکی از ریشه göm- به‌معنی دفن کردن می‌آید.
دلیل delil *
delil
kanıt
evidence
دور devr *
devir
çağ
era
دوره devre *
devre
dönem
semester
واژه عربی در معنی گوناگونی به‌کار می‌رود و دیگر به‌معنی دوره یا نیمسال کاربرد ندارد.
ابعاد *
ebat
boyut
dimension, size.
is the plural of بعد (, buut).
ابدی ebedî *
ebedî
sonsuz
forever
واژه ترکی دقیقا معنی "بی‌پایان" می‌دهد.
اجداد ecdâd
ecdat
ata
ancestry
واژه ترکی آتا دقیقا به‌معنی پدر است.
اجل ecel *
ecel
ölüm
(predestined time of) death
اجنبی acnebi*
ecnebi
el, yad
stranger, foreigner
ادبیات edebiyyat *
edebiyat
yazın
literature
اهمیات ehemmiyyet
ehemmiyet
önem
importance
البسه elbise *
elbise
giysi
cloth
واژه عربی البسه، مانند عربی، جمع واژه لباس است.
امر emr *
emir
buyruk **
order, command
امنیه amniyyah *
emniyet
güvenlik
security
واژه ترکی از واژه güven به‌معنی اعتماد گرفته شده‌است.
اثر eser *
eser
yapıt
production (music, film)
The Turkish word is derived from the verb root yap-, meaning to do.
اسیر esîr *
esir
tutsak
hostage
The Turkish word is derived from the root of the verb tut-, meaning to hold.
اطراف etraf *
etraf
ortalık
surroundings, surrounding area
The Arabic word is the plural of the word taraf, which means side (see below in this list).
اوراق evrâk *
evrak
belge
paper document
In Arabic, evrāk is the plural of vārāk; in modern Turkish, evrak is used as a singular.
اول evvel *
evvel
önce
before
واژه ترکی از واژه ön به‌معنی جلو ریشه گرفته‌است، درحالی‌که واژه اول در عربی به‌معنی نخست است.
فعال *
faal
etkin
active
واژه ترکی از et- به‌معنی انجام دادن گرفته شده‌است.
فائد faiz *
faiz
ürem **, getiri
interest (monetary)
While the word ürem is never used, the latter word is common in daily language rather with the meaning of yield.
فقیر، فقره fakir, fukara *
fakir
yoksul
poor
The Turkish word is derived from the word yok. This word is a negation word, which can mean there is not, do (does) not have, do (does) not exist.
فایده *
fayda
yarar
benefit, utility
فن fenn *, علم ʻilm *
fen, ilim
bilim
science
The Turkish word is derived from the verb root bil-, meaning to know.
فیضان feyezan
feyezan
taşkın
flood, overflow
فرقه
fırkat
ayrılık
disparity
واژه ترکی از واژه ayri به‌معنی جدایی و گوناگون گرفته شده‌است.
فکر *
fikir
görüş
opinion
The Turkish word is derived from the verb root gör-, meaning to see.
فعل fiʻl *
fiil
eylem
verb
The Turkish word is derived from the verb eyle-, which is derived from the auxiliary verb et-, meaning to do.
غرب garb
garp
batı
west
Please see the beginning of this article for the derivation of this word.
غیر gayr
gayri
olmayan, başka, dışı
non-, other
In Arabic, "gayr-i" is a prefix which means non- as in "he is a non-Muslim"; "he is not a Muslim". The term gayrimüslim (non-Muslim) remains the politically correct term in Turkey, used frequently in newspapers etc.
غذاء gıda *
gıda
besin
food
حادثه hadise *
hadise
olay
event, happening, fact, occurrence
The Turkish word is derived from the verb ol-, meaning to be, to become.
حافظه hâfıza *
hafıza
bellek
memory
The new word is commonly used in electronics, like computer memory, i.e. önbellek for cache
خفیف hafif *
hafif
yeğni **
light (in weight)
جایگزین ترکی به‌ندرت استفاده می‌شود.
حفریات hafriyyât
hafriyat
kazı
excavation
The Turkish word is derived from the verb root kaz-, meaning to dig.
حق haqq *
hak
pay
portion
The old word hak has many other meanings in Turkish.
حقیقت haqîqat *
hakikat
gerçek
reality
حاکم hâkim *
hâkim
yargıç
judge
حال hâl *, وضعیت vazʻiyet *
hâl, vaziyet
durum
situation
خلیطه halîta
halita
alaşım
alloy
حامله haʻmile *
hamile
gebe
pregnant
خراب harâb *
harap
yıkık
ruin
حرارت harâret *
hararet
ısı 1, sıcaklık 2
heat1, temperature2
The old word can be used in both meanings in Turkish language.
حرکه harekkat *
hareket
devinim **
movement, motion
حرف harf *
harf
ses, imce **
letter
The new word also means "sound".
حصره hasret *
hasret
özlem
longing
حساس hassas *
hassas
duyarlı
sensitive
حشره haşere *
haşere
böcek
insect
خطا hatâ *, قصور kusûr *
hata, kusur
yanlış
mistake
خاطره hâtıra *
hatıra
anı
memoir
حیات hayât *, عمر ömr *
hayat, ömür
yaşam, dirim**
life
حیثیت haysiyyet *
haysiyet
saygınlık
respectability
حزم hazm *
hazım
sindirim
digestion
هدیه hediyye *
hediye
armağan
gift
هیئت heyet *
heyet
kurul
board (company)
حدت hiddet *
hiddet
kızgınlık, öfke
anger
حکایه hikâye *
hikâye
öykü
story
خلاف hilâf
hilaf
karşıt
opposite
حس his *
his
duygu
feeling
خواجه hôca *
hoca
öğretmen
teacher
حقوق hukuk *
hukuk
tüze **
(judiciary) law
The Turkish word is not commonly used; however, its derivatives (such as tüzük, meaning regulations, statute) are more widespread
خصوص husûs *
husus
konu
subject
حضور huzûr *
huzur
dirlik **
comfort
حجره hucre *
hücre
göze **
cell
The new word is seldom used. There is a word göze meaning spring, fountainhead, regularly used especially in rural areas, commonly also in East of the Turkey, and not a one derived by TDK.
هجوم hücûm *
hücum
saldırı
attack
حرمت hürmet *
hürmet
saygı
respect
اصرار ısrar *
ısrar
üsteleme
insisting
ابتدائی ibtidâî
iptidai
ilkel
primary; primitive
اجتماع içtima
içtima
toplantı
meeting, gathering
içtima
içtima
kavuşum
new moon (astronomy)
اجتماعی içtimai
içtimai
toplumsal
communal
ادرار idrar *
idrar
sidik
urine
واژه عربی ادرار به‌معنی شیر به‌دست آوردن است، ولی واژه ترکی جایگزین‌شده از فعل قدیمی ترکی siymek به‌معنی شاشیدن ریشه گرفته‌است.
افتخار iftihâr *
iftihar
övünme
pride
احتراس ihtiras *
ihtiras
tutku
passion
The Turkish word tutku is derived from the verb root tut- which means to hold
احتواء ihtiva
ihtiva etmek
içermek
to comprise
احتیاج ihtiyâc *
ihtiyaç
gereksinme or gereksinim
need
iĥtiyâj is the actual Arabic plural form of ĥatej, meaning need
اختیار ihtiyâr *
ihtiyar
yaşlı
old (age)
The Turkish word literally means with age.
احتیاط ihtiyât
ihtiyat
yedek
backup, spare
اقتباس iktibas
iktibas
alıntı
copying (in literature; referencing)
علاوه ilave *
ilave
ek
addition
الهام ilhâm *
ilham
esin
inspiration
عمار ʻimâr *
imar
bayındırlık
construction, development
امکان imkân *
imkân
olanak
opportunity, possibility
املاء imlâ *
imla
yazım
orthography
امتحان imtihân
imtihan
sınav, yazılı
examination
امتیاز imtiyâz *
imtiyaz
ayrıcalık
franchise
انحسار inhisâr
inhisar
tekel
monopoly
انسان insân *
insan
kul **
human
The new word is used almost only in religious context.
انطباع intiba
intiba
izlenim
impression
انتحال intihal
intihal
aşırma
plagirism
ارتفاع irtifâʻ *
irtifa
yükseklik
altitude
واژه قدیمی تنها در ترابری هوایی به‌معنی ارتفاع هواپیما به‌کار می‌رود.
ارثی irsî *
ırsi
kalıtsal, kalıtımsal
hereditary
اسم ism *
isim
ad
name
استحصال istiḥṣāl
istihsal
üretim
production
استقلال istiqlal *
istiklal
bağımsızlık
independence, freedom
استراحه istirâhat *
istirahat
dinlenme
rest
استثقال istisḳāl
istiskal
aşağılama
abasement
استثناء istisnâ *
istisna
aykırı
exception
اشتغال iştigâl
iştigal
uğraş / uğraşı
occupation
اشتراک iştirâk *
iştirak
ortaklık
association
ایضاح izâh *
izah
açıklama
clarification
ازدواج izdivâc
izdivaç
evlilik
marriage
قابلیه kâbiliyet *
kabiliyet
yetenek / yeti
talent, ability
قادر kader *
kader
yazgı
fate
قفه qaffa *
kafa
baş
head
کافی kâfi *
kâfi
yeter
enough
کائنات kâinât *
kâinat
evren
universe
قلب kalb *
kalp
yürek
heart
قانون kânûn *
kanun
yasa
law
قانون اساسی kanunuesasi
kanunuesasi
anayasa
constitution (law)
قافیه kâfiye *
kafiye
uyak
rhyme
کانون اول kânûn-ı evvel
aralık
December
کانون ثانی kânûn-ı sânî
ocak
January
کلمه kelime *
kelime
sözcük
word
قرمز ghermez *
kırmızı
al **
red
The Arabic and the Turkish words are used in somewhat different contexts.
قسم kısm *
kısım
bölüm
part
کتاب ketab *
kitap
betik **
book
The Turkish word is derived from an old Turkic verb bitimek, meaning to write. However, the old Turkic verb is ultimately a loanword from Chinese word pi-ti, meaning brush, writing apparatus. The new word is used in computing in the meaning of script.
کفر kufr *
küfür
sövme **
curse
قوه kuvvet *
kuvvet
güç or erk
power, force
واژه قدیمی به‌معنی نیرو وارد کردن به‌کار می‌رفت، درحالی‌که واژه نو به‌معنی قدرت و زور است.
کره küre *
küre
yuvar **
sphere
لطیفه lâtîfe
latife
şaka
joke
واژه نو نیز از ریشه واژه عربی "شقا به‌معنی دلسوزی و ناگواری گرفته شده‌است.
لسان lisân *
lisan
dil
language
Dil هم‌معنی فیزیولوژیکی زبان و هم معنای گفتار و گویش را می‌دهد، درحالی‌که لسان تنها معنی گفتار و گویش را می‌دهد.
لغات lûġat
lügat
sözlük
dictionary
لزوملو lüzûmlu *
lüzumlu
gerekli
necessary
معاش maʻâş *
maaş
aylık
salary
معباد maʻbed *
mabet
tapınak
temple
ماده maddî *
maddî
özdeksel **
material, materialistic
The Turkish word is exclusively used in the context of philosophy.
مفصل mafsal
mafsal
eklem
ligament
The old word is used for "hinge" (non-anatomical).
مغدور mağdûr *
mağdur
kıygın **
wronged, injured
The new word is almost never used.
مغلوبیات maʻlubiyyat *
mağlubiyet
yenilgi
defeat
محفوظ mahfuz
mahfuz
saklı
hidden
مخلوق mahlûk *
mahluk
yaratık
creature
Sometimes the plural of the old word ("mahlukat") is used by its singular meaning.
محصول mahsûl *
mahsul
ürün
product
The old word is used for the noun "produce".
مخصوص mahsûs *
mahsus
özgü
peculiar
مقصد maksad *, غایه gaye *, هدف hedef *
maksat, gaye, hedef
amaç or erek
goal
معقول maʻkûl *
makul
uygun, elverişli
reasonable
معنه *
mâna
anlam
meaning
معنوی manevî *
manevî
tinsel **
moral, spiritual
The Turkish word is exclusively used in the context of philosophy.
مانع *
mani
engel
obstacle
مصرف masraf *
masraf
gider, harcama
cost
mavi *
mavi
gökçe **
blue
The Turkish word is derived from the word gök, meaning sky. Although the Turkish word is rarely used in the context of color, it is a common female name, meaning pleasant, beautiful.
مجاز mecaz *, استعاره istiare
mecaz
iğretileme, eğretileme
metaphor
مجبور mecbûr *
mecbur
zorunlu
obligation, obligatory
Both the new and the old words can be used as either a noun or an adjective.
مجهول mechûl *
meçhul
bilinmeyen
unknown
مدنی madanni *
medeni
uygar
civil
مدنیات madanniyyat *
medeniyet
uygarlık
civilization
مفهوم mefhûm *
mefhum
kavram
concept
مکروه mekrûh *
mekruh
iğrenç
disgusting
The old word also has the religious meaning: Disliked, used by all Muslims. Its Arabic meaning is hated
meleke
meleke
alışkanlık
habit
melez *
melez
kırma
hybrid
مملکت memleket *
memleket
ülke
country
The old word is used for "ones native region"
مراسم merâsim *
merasim
tören
ceremony
مرثیه mersiye
mersiye
ağıt
elegy
مسافه mesafe *
mesafe
uzaklık
distance
mesame
mesame
gözenek
pore
مثانه mesane *
mesane
sidik kesesi
urinary bladder
مثلا meselâ *
mesela
örneğin
for example
mesele *
mesele
sorun
problem
مسعود mesʻûd *
mesut
mutlu, sevinçli
happy
مسئولیات maʻsûliyyat *
mesuliyet
sorumluluk
responsibility
مشهور meşhûr *
meşhur
ünlü
famous
مشروبات meşrûbât *
meşrubat
içecek
beverage
موقع مکان mekân *
mevki, mekân
yer, konum
location
میل meyl *
meyil
eğim, eğilim
inclination
مزار mezar *
mezar
gömüt **
cemetery
The Turkish word is derived from the verb göm-, which means to bury.
منطقه mıntıka
mıntıka
bölge
region
mısra *
mısra
dize
verse
مراث mirâs *
miras
kalıt **
inheritance
The new word is almost never used, but its derivatives are in use, such as kalıtımsal (hereditary).
مسافر misâfir *
misafir
konuk
guest
مثال misâl *
misal
örnek
example
The Turkish word comes from the verb örmek, meaning to knit, to interweave.
مسکین miskîn *
miskin
uyuşuk, mıymıntı
lazy
معامله muʻâmele *
muamele
davranış
treatment, behavior
معما muʻammâ
muamma
bilmece
puzzle, trivia
معاصر muʻâsır
muasır
çağdaş, güncel
contemporary
معاون muʻâvin *
muavin
yardımcı
helper
معجزه muʻcize *
mucize
tansık **
miracle
The new word is almost never used.
مغذی mugaddii
mugaddi
besleyici
nourisher
مغالطه mugalata
mugalata
yanıltmaca
deceptive statement
مغنی، مغنیه muganni, muganniye
muganni,muganniye
şarkıcı
singer
مغایره mugayeret
mugayeret
aykırılık
irregularity
مغایر mugayir
mugayir
aykırı
irregular
The old word has only remained as a legal term meaning adverse.
mugber
muğber
küskün, gücenmiş, dargın
the state of one not talking to another
muglak *
muğlak
çapraşık
ambiguous
مخابره muhabere
muhabere
iletişim, iletişme
communication
مهاجره muhaceret
muhaceret
göç
emigration
مهاجم muhacim
muhacim
saldıran, saldırıcı
attacker, offender
مهاجر muhacir
muhacir
göçmen
immigrant
محدب muhaddep
muhaddep
dış bükey
convex
محافظه muhafaza *
muhafaza
koruma
conservation
muhafazakar *
muhafazakar
tutucu
conservative
محافظ muhafız
muhafız
koruyucu
protector
محاکمه muhakeme *
muhakeme
yargılama, uslamlama
judgment, argumentation
مده muddat *
müddet
süre
duration
محقق muhakkak*
muhakkak
kesin(likle)
certain(ly)
محقق muhakkik
muhakkik
soruşturmacı
investigator
محال muhal
muhal
olanaksız
impossible
مخالفه muhallaffat *
muhalefet
karşıtlık
opposition
واژه عربی در زمینه سیاست همچنان کاربرد دارد.
مخمن muhammen
muhammen
oranlanan, ön görülen
pre-determined
مخمس muhammes
muhammes
beşgen
pentagon
muhammin
muhammin
ön gören
one that pre-determines
محاربه muhârebe, حرب harb
muharebe, harp
savaş
war
محارب muharip
muharip
savaşçı
warrior
محرر muharrer
muharrer
yazılı, yazılmış
written
محرک muharrik
muharrik
kışkırtıcı, ayartıcı
provoker
muharriş
muharriş
tırmalayan, irkilten
aggravator
muhassamat
muhasamat
çarpışma
collusion
محاصره muhasara
muhasara
kuşatma
siege
محاسبه muhasebe *
muhasebe
saymanlık
accounting, bookkeeping
محاسبجی muhasebeci *
muhasebeci
sayman
accountant, bookkeeper
muhassır
muhasır
kuşatan
one that envelops
muhassala
muhassala
bileşke
resultant
muhassas
muhassas
ayrılmış
reserved
muhat
muhat
kuşatılmış
one thats enveloped, sieged
muhavvil
muhavvil
dönüştüren
converter
muhavvile
muhavvile
dönüştürücü
transformer
محتمل muhtemel
muhtemel
olası
possible
محتویات muhteviyyât
muhteviyat
içindekiler
ingredients
مقدس mukaddes
mukaddes
kutsal
sacred
منتظم muntazam *
muntazam
düzgün, düzenli
tidy
مربع murabbaʻ
murabba
kare
square
واژه kare خود یک واژه فرانسوی (carré) است.
murafaa
murafaa
duruşma
court hearing
معتدل muʻtedil
mutedil
ılım(lı)
moderate(ly)
موفقیت muvaffakıyyet
muvaffakiyet
başarı
success
مبالغه mübalâga
mübalağa
abartma
exaggeration
مجادله mücâdele *
mücadele
çaba, uğraş
endeavor
مجرد mücerrit
mücerrit
soyut
abstract
مدافعه müdâfaʻa
müdafaa
koruma
sustain, protect, defend
مداخله müdâhale *
müdahale
karışma
intervention
مدت müddet *
müddet
süre
duration
مدرکه mudrike
müdrike
anlık
intellect (in psychology)
mudrir
müdrir
idrar söktürücü
diuretic
muebbet *
müebbet
yaşam boyu, sonsuz
lifelong, forever
In todays Turkish, the Arabic word is exclusively used in the meaning of lifelong prisonment
mueccel
müeccel
ertelenmiş
delayed
مودب mueddep
müeddep
uslu
well behaved, demure
مولفات muelleffat
müellefat
(yazılı) yapıt
(written) piece
مولف، محرر muellif, muharrir
müellif, muharrir
yazar
writer
مومن muemmen
müemmen
sağlanmış
secured
مونث muennes
müennes
dişil
feminine
موسسه muessese
müessese
kurum
foundation
muessif
müessif
üzücü
saddenning
موثر muessir
müessir
dokunaklı
touching
موسس muessis
müessis
kurucu
founder
mueyyide
müeyyide
yaptırım
sanction
مفکره mufekkrireh
müfekkire
düşünce gücü
thought capacity
muferrih
müferrih
iç açıcı
relaxing, refreshing
مفرد mufrett
müfret
tekil
singular
مفلس muflis
müflis
batkın
one thats gone bankrupt
مهم mühim *
mühim
önemli
important
مومن mümin
mümin
inanan, inançlı
believer
مناسبت münâsebet *
münasebet
ilişki
relation
مراجعت
müracaat
başvuru
application
مرکب mürekkeb
mürekkep
birleşmiş, birleşik
composed of
واژه mürekkep هنوز به‌معنی جوهر استفاده می‌شود.
مرتب murrettip
mürettip
dizgici
type setter
مسابقه müsâbaka
müsabaka
karşılaşma
match, competition
مسامحه müsâmaha
müsamaha
hoşgörü
tolerance
مساوی musavi
müsavi
eşit
equal
مستهجن müstehcen *
müstehcen
uygunsuz
inappropriate, obscene
مستملک mustamlak
müstemleke
sömürge
colony (exploitee)
مسوده müsvedde *
müsvedde
taslak
draft
مشابه، مماثل muşabbih, mumassil
müşabih, mümasil
benzer
similar
مشبهات muşşabbahat
müşabehet
benzerlik
similarity
مشخص müşahhas
müşahhas
somut
concrete (in concept) (opposite of abstract)
مشکل müşkül
müşkül
çetin **
difficult
muşkul-pesend
müşkülpesent
titiz
fussy
مشرک muşrik
müşrik
çoktanrıcı
polytheist
مشتق müştak
müştak
türev
derivative
muştehi
müştehi
istekli
willing (person)
مشتکی muşteki
müşteki
yakınan, sızlanan
one who complains, whiner
مشتملات muştemilat
müştemilat
eklenti
attachment, appandage
مشترک muşterek *
müşterek
ortak
partner
muştereken
müştereken
ortaklaşa
jointly
مشتری muşteri *
müşteri
alıcı, alımcı
customer
muta
müta
geçici kazanç
temporary earning
مطالعه mütâlâʻa
mütalâa
düşünce
thought
متارکه mütâreke
mütareke
antlaşma
armistice
متعدد muteaddit
müteaddit
birçok
a lot, many
متفن muteaffin
müteaffin
kokuşuk
malodorous
متعهد muteahhid *
müteahhit
üstenci
contractor
muteahhidlik
müteahhitlik
üstencilik
contractor (as a profession)
muteakiben
müteakiben
arkadan
following
متعاقب muteakib
müteakip
sonra, ardından
after, thereafter
متعالیه mutealiye
mütealiye
deneyüstücülük
transcendentalism
متعلق muteallik
müteallik
ilişkin, ilgili
related (to)
متعمم muteammim
müteammim
yaygınlaşmış, genelleşmiş
something that has widespread
متعارفه mutearife
mütearife
belit **
axiom
The French word aksiyom is more common
متبقی mutebaki
mütebaki
kalan
remaining
mutebasbıs
mütebasbıs
yaltakçı
slimy
متبدل mutebeddil
mütebeddil
değişen, kararsız
one that changes, undecided
متبسم mutebessim
mütebessim
gülümseyen, güleç
one that smiles
متجنس mutecanis
mütecanis
bağdaşık
homogenous
mutecasir
mütecasir
yeltenen
one who dares
متجاوز mutecaviz
mütecaviz
saldırgan
attacker
متدین mutedeyyin
mütedeyyin
dindar
religious
متاثر muteessir
müteessir
üzüntülü
sad (person)
متفکر mutefekkir
mütefekkir
düşünür
thinker, intellectual
متفرق müteferrik
müteferrik
dağınık
untidy
متحمل mutehammil
mütehammil
dayanıklı
durable
متحرک muteharrik
müteharrik
devingen, oynar
mobile
متخصص mütehassıs
mütehassıs
uzman
expert
متشبث muteşşebbis
müteşebbis
girişimci
entrepreneur
متوازی mütevâzî *
mütevazi
alçakgönüllü
humble
متوفی muteveffa
müteveffa
ölü, ölmüş
dead
متفق muttefik *
müttefik
bağlaşık **
ally
مزایده muzayyadeh
müzayede
açık arttırma
auction
مزمن müzmin
müzmin
süreğen
chronic
The new word is seldom used.
نادر، اندر nadir *, ender *
nadir, ender
seyrek
rare(ly)
نغمه nağme
nağme
ezgi
melody
nafile *
nafile
boşuna
futile
نصیحت nasîhat *
nasihat
öğüt
advice, counsel
نظیر nâzır
nazır
bakan
minister
نفس nefes *
nefes
soluk
breath
نسیج nesiç
nesiç
doku
tissue
نسل nesl *
nesil
kuşak
generation
نتیجه netîce *
netice
sonuç
result
نزیف nezif
nezif
kanama
hemorrhage
نصف nısf
nısıf
yarı(m)
half
نهایت nihâyet *
nihayet
son(unda)
final(ly)
نکاح در ترکی نوین nikâh *
nikâh
düğün
wedding
واژه nikâh برای مراسم ازدواج استفاده می‌شود، درحالی‌که düğün به‌معنی مهمانی عروسی به‌کار می‌رود.
نسبت nisbet *
nispet
oran
ratio
نطق nutk *
nutuk
söylev
speech
رغما ragmen *
rağmen
karşın
despite, in spite of
رفاه rafāh *
refah
gönenç
prosperity
رای rey
rey
oy
vote
رئیس reîs
reis
başkan
president
روح ruh *
ruh
tin **
spirit
واژه ترکی تقریبا هرگز استفاده نمی‌شود مگر در متن‌های فیلسوفانه.
رطوبه rutûbet *
rutubet
yaşlık, ıslaklık
moisture
رویا rüya *
rüya
düş
dream
ساده، سائد sade, saaid *
sade
yalın
plain
واژه ترکی به‌ندرت استفاده می‌شود.
صفحه safha *
safha
evre, aşama
stage, phase
صفراء safra *
safra
öd
bile
ساحل sahil *
sahil
kıyı
coast
صاحب sahip *
sahip
iye **
owner
واژه ترکی به‌ندرت استفاده می‌شود؛ به‌هرروی معمولا در متن دستور زبان و هنگام توصیف پسوند مالکیت به‌کار می‌رود.
sahte *
sahte
düzmece
fake
samimî *
samimi
içten
sincere
واژه ترکی دقیقا معنی "از درون" می‌دهد.
سطح sath
satıh
yüzey
surface
سیاره sayyâre
seyyare
araba, taşıt
car
Interestingly,"araba" is the outdated expression for "car" in Arabic. The current word in Arabic for car is "Seyyara" but in Turkish seyyar, means "transportable" or given to travel.
سبب sebeb *
sebep
neden
reason
سفاره safarat
sefaret
büyükelçilik
embassy
سلامت selâmet
selamet
esenlik
health, soundness
سما semâ
sema
gök
sky
سنه sene *
sene
yıl
year
seviye *
seviye
düzey
level
صحت sıhhat
sıhhat
sağlık
health
سحر sihr *
sihir
büyü
magic
صحبت sohbet *
sohbet
söyleşi
chat
این واژه در زمینه متفاوتی استفاده می‌شود.
سوال suâl
sual
soru
question
صلح sulh
sulh
barış
peace
صنع sunî
suni
yapay
artificial
واژه ترکی از yapmak ریشه گرفته‌است به‌معنی انجام دادن.
سکوت sükût
sükût
sessizlik
silence
واژه ترکی به‌معنی "بی‌صدایی" است.
sürat
hız
velocity, speed
In physics, the old word word is used for speed (scalar) and the new word is used for velocity (vectoral). The new word is actually a loanword from Persian خیز (khiz), meaning "move!"
شاهد şâhid *
şahit
tanık
witness
واژه ترکی از فعل tanımak به‌معنی شناختن ریشه گرفته‌است.
شاعر şair *
şair
ozan
poet
شرق şark
şark
doğu
east
واژه ترکی از فعل doğmak به‌معنی زاده‌شده گرفته شده‌است.
شرط şart *
şart
koşul
condition
şatafat(lı)
şatafat(lı)
gösteriş(li)
spectacular (noun and adjective)
شمال şimâl
şimal
kuzey
north
şuur
bilinç
conscience
واژه ترکی از فعل بیلمک گرفته شده است که به معنی دانستن است.
şübheli *
şüpheli
sanık
suspect; someone charged with an offense
تعلق taalluk
taalluk
ilinti
connection, relation
طبقه tabaqqa *
tabaka
katman
layer
طبیعت ṭabîʻat *
tabiat
doğa
nature
واژه ترکی از ریشه doğmak به‌معنی زاده‌شده آمده‌است.
طبیعی ṭabîʻî *
tabii
doğal
natural
واژه عربی بیشتر معنی البته و مشخصا می‌دهد، درحالی‌که واژه جایگزین‌شده چنین معنایی ندارد.
تعبیر، افاده taʻbîr, ifâde*
tabir, ifade
deyiş**
narration
ṭâbiyet*
tâbiyet
uyruk**
nationality
تحلیل tahlil *
tahlil
inceleme
(laboratory) test (as in medicine)
تخمین tahmin *
tahmin
kestirim **
guess, prediction
تعقیب taʻkib*
takip
izlem **
follow-up
واژه ترکی از izlemek ریشه گرفته‌است به‌معنی مراقب بودن یا پاییدن.
طلب ṭaleb *
talep
istek
request, demand, wish
طلبه ṭalebe
talebe
öğrenci
student (plural of طالب ṭâlib, "seeker" of knowledge)
تعمیر taʻmîr *, تعدیلات taʻdîlât *
tamir, tadilat
onarım
repair, renovation
طرف taraf *
taraf
yan
side
taraftar *
taraftar
yandaş
supporter, proponent
در حالی که وازه ترکی بسیار پرکاربرد است، واژه عربی تنها برای هوادار تیمهای ورزشی به کار می‌رود.
تاریخ tarih *
tarih
günay **
date (in time)
واژه ترکی گون آی به معنی روز و ماه است و واژه تاریخ هنوز بکار می‌رود.
تسلط tasallut
tasallut
sarkıntılık
(sexual) harassment
تصور tasavvur
tasavvur
canlandırma, tasarı
imagine
تصدیق tasdîk *
tasdik
onay
approve
تصحیح tashîh
tashih
düzeltme
correction
تصویر tasvîr *
tasvir
betimleme
description
طیاره tayyâre
tayyare
uçak
airplane
توصیه tavsiye *
tavsiye
salık
advice
تعادل teʻâdül
teadül
denklik
equivalence
تعامل teʻâmül
teamül
tepkime, davranış
reaction, behavior
تبسم tebessüm
tebessüm
gülümseme
smile
تبدیل tebdîl
tebdil
değişiklik
change
تبریک tebrîk *
tebrik
kutlama
congratulate
واژه تازه همچنین به معنی مراسم و جشن نیز بکار می‌رود.
تجلی tecellî
tecelli
belirme
emerge, appear
تجسم tecessüm
tecessüm
görünme
appearance, manifestation
تجربه tecrübe *
tecrübe
deneyim
experience
تجهیزات techîzât *
teçhizat
donanım
equipment
تداوی tedavi *
tedavi
sağaltım **
therapy
تدبیر tedbîr *
tedbir
önlem
precaution
تاثر teessür
teessür
üzüntü
agony
teferruat
teferruat
ayrıntı
detail
تکامل tekâmül
tekamül
evrim, başkalaşım
maturation, metamorphosis, evolution
تقاعد tekaʻüd
tekaüt
emeklilik
retirement
تکفل tekeffül
tekeffül
yükümlenme
standing surety
تکلیف teklîf *
teklif
öneri
proposal
تکرار tekrar *
tekrar
yine
again
تلاش telâş *
telaş
tasa, kaygı
worry
تناسب tenâsüb
tenasüp
uyum
congruity
تنبیه tenbîh *
tembih
uyarı
warning
tercîh etmek *
tercih etmek
yeğlemek
to prefer
ترجمه tercüme *
tercüme
çeviri
translation
تردد terreddut *
tereddüt
duraksama
hesitancy
ترتیب tertip *
tertip
düzen
order, tidiness
تاثیر tesir *
tesir
etki
effect
تسلی teselli *
teselli
avunma
console
تشخیص teşhis *
teşhis
tanı
diagnosis
واژه تانی از فعل تانیماک به معنی شناختن گرفته شده است.
تشکیل teshkil
teşkil etmek
oluşturmak
to constitute
تشرین اول teşrîn-i evvel
ekim
October
تشرین ثانی teşrîn-i sânî
kasım
November
تشویق teşvik *
teşvik
özendirme, kışkırtma
(providing) incentive, provocation
usûl *
usul
yöntem
method
عنصر unsur *
unsur
öğe
constituent, element
عنوان unvan *
ünvan
san
(professional) title
اسلوب uslup *
üslup
biçem **
style
وعد vaʻd *
vaat
söz
promise (noun)
واقعه vakʻâ *
vaka
olay
event
وقور vakûr
vakur
ağır başlı
dignified
واژه ترکی جایگزین‌شده دقیقا به‌معنی "سرسنگین" است..
وصف vasf *
vasıf
nitelik
feature, quality
واسطه vasıta
vasıta
araç
vehicle
وسیع vâsi
vâsi
engin
vast
وطن vatan *
vatan
yurt
homeland
vatandaş *
vatandaş
yurttaş **
citizen
واژه ترکی در بیشتر از سی سال پیش، بیشتر استفاده می‌شد.
vaz geçmek *
vazgeçmek
caymak **
to change ones mind; to give up (on something/someone)
Here, vaz is the Persian loan word, and geçmek is a Turkish auxiliary verb.
وظیفه vazîfe *
vazife
görev
task, mission
و ve *
ve
ile
and
Although the Turkish word is also very common, it cannot always replace the Arabic word. For example, in a sentence like, I came and I ate, the Turkish word ile cannot be used in this context.
وهم vehm
vehim
kuruntu
apprehension, fancy
ولایه vilâyet*
vilayet
il
province
تفسیر tefsîr *
tefsir
yorum
interpretation, analysis, comment
ضبط dzabt *
zabıt
tutanak
minute of proceeding, trial
ضمیر zamîr *
zamir
adıl **
pronoun
زاویه zaviye
zaviye
açı
angle
وام‌واژه‌هایی با ریشه فارسی
واژه‌های تازه به فراوانی واژه‌های قدیمی استفاده نمی‌شوند.
ترکی عثمانی
تلفظ نوین واژه در ترکی عثمانی
مترادف در ترکی نوین
معنی در انگلیسی
توضیح
برابر
beraber
birlikte*
together
بوسه
buse
öpücük
kiss
جنگ
cenk
savaş
war
چابک
çabuk
ivedi *
quick(ly)
واژه ترکی از ivmek ریشه گرفته‌است به‌معنی شتافتن و عجله کردن.
چاره
çare
çözüm
solution
چهره
çehre
yüz
face
چنبر
çember
yuvarlak
circle
چشت
çeşit
tür
kind, variety
Çeşit همچنان پرکاربرد است.
چهاریک
çeyrek
dörtte bir
quarter
هر دو معنی یکی از چهار می‌دهند.
درد
dert
ağrı
pain
Dert تغییر معنی داده و اکنون به‌معنی مشکل استفاده می‌شود.
دیگر
diğer
öbür, öteki
other
دشمن
düşman
yağı *
enemy
جایگزین ترکی تقریبا هرگز استفاده نمی‌شود.
اندیشه
endişe
kaygı
worry (noun)
گزیده
güzide
seçkin
élite
خواهشا برای دیدن ریشه seçkin به آغاز همین نوشتار بنگرید. ""
خسته
hasta
sayrı*
patient, sick
جایگزین ترکی تقریبا هرگز استفاده نمی‌شود.
همیشه
hemîşe
her zaman
always
وازه فارسی تقریبا دیگر استفاده نمی‌شود؛ ولی "هر زمان" نیز فارسی است.
هنوز
henüz
daha
yet
هر دو واژه همچنان استفاده می‌شوند.
زیرک
kurnaz
açıkgözlü
cunning
واژه ترکی به‌معنی چشم‌باز است. هر دو واژه استفاده می‌شود.
مهتاب
mehtap
ay ışığı
moonlight
پاپوش
pabuç
ayakkabı
shoe
هر دو معنی پاپوش می‌دهند.
سرخوش
sarhoş
esrik *
drunk
واژه ترکی از es به معنی ضربه ریشه گرفته است و معنی سرمستی و سرخوشی نمی‌دهد. واژه ترکی دیگر بکار نمی‌رود.
سر
ser
baş
head
سربست (مجاز)
serbest
erkin *
free, footloose
واژه ترکی تقریبا هرگز استفاده نمی‌شود.
سرسری
serseri
başıboş
bum, runabout
واژه ترکی به ندرت استفاده می‌شود.
سیاه
siyah
kara
black
هر دو واژه در موقعیتهای گوناگونی مورد کاربرد قرار می‌گیرد.
بهار
sonbahar
güz*
fall (season)
واژه سون بهار در ترکی به معنی پایان بهار است و برای پاییز بکار می‌رود. برای بهار ایلکبهار بکار می‌رود که به معنی بهار نخستین است که معمولا تنها بهار گفته می‌شود.
شهر
şehir
kent
city
واژه کنت از زبان سغدی آمده است. زبان سغدی زبانی ایرانی تبار بود که دیگر وجود ندارد.
تازه
taze
yeni
new
تازه و یئنی در موقعیتهای گوناگونی بکار می‌روند. تازه به معنی تازه و یئنی به معنی نو بکار می‌رود.
تنبل
tembel
haylaz
lazy
ویران
viran
yıkık
ruin
یاور
yaver
yardımcı
helper
واژه فارسی به ندرت استفاده می‌شود.
یک نسک (یکنواخت)
yeknesak
tekdüze
monotonous
یکپاره
yekpare
bütün
whole
زهر
zehir
ağı *
poison, toxin
جایگزین ترکی به ندرت استفاده می‌شود.
زنگین
zengin
varsıl *, varlıklı
rich
واژه ترکی به ندرت استفاده می‌شود.
زور
zor
çetin *
difficult
هردو استفاده می‌شوند، ولی çetin به‌معنی بسیار سخت است.
وام‌واژه‌هایی با ریشه فرانسوی
بیشتر وام‌واژه‌های فرانسوی هنوز به‌گستردگی در ترکی استفاده می‌شوند.
واژه‌هایی که هنوز در کنار همتایان ترکی خود مورد استفاده هستند.
وام‌واژه
مترادف ترکی
معنی در انگلیسی
تلفظ اصلی فرانسوی
ajanda *
andaç
agenda
agenda
akselerasyon
ivme
acceleration
accélération
aksesuar *
süs
accessory (decorative)
accessoire
aktif *
etkin
active
actif
alternatif *
seçenek
alternative (noun)
alternatif
analiz *
çözümleme
analysis
analyse
asimilasyon, anabolizma *
özümleme
assimilation, anabolism
assimilation, anabolisme
astronomi *
gökbilim
astronomy
astronomie
avantaj *
üstünlük
advantage
avantage
done
veri
data
donnée
detay *
ayrıntı
detail
détail
direkt *
doğrudan
directly
direct
dikte *
yazdırım
dictation
dictée
doktrin
öğreti
doctrine
doctrine
doküman *
belge
document
document
domestik *
evcil
domestic
domestique
dominant
baskın
dominant
dominant
egzersiz *
alıştırma
exercise
exercice
endemik *
salgın
endemic
endémique
enerji *
erke
energy
énergie
enflamasyon *
yangı
inflammation
inflammation
enformatik
bilişim
information technology
informatique
enteresan *
ilginç
interesting
intéressant
eritrosit
alyuvar
red blood cell
érythrocyte
eksper *
bilirkişi
expert
expert
faks *
belgeç, belgegeçer
fax
fax
faktör *
etken
factor
facteur
fenomen *
olgu
phenomenon
phénomène
filoloji *
dilbilim
philology
philologie
filtre *
süzgeç
filter
filtre
fizyoloji *
işlevbilim
physiology
physiologie
fonksiyon *
işlev
function
fonction
fotokopi *
tıpkıbasım
photocopy
photocopie
garanti *
güvence
insurance, assurance
garantie
global *
küresel
global
global
gramer
dil bilgisi
grammar
grammaire
grup *
öbek
group
groupe
halüsinasyon *
sanrı
hallucination
hallucination
histoloji
doku bilimi
histology
histologie
homojen *
bağdaşık
homogenous
homogène
illüzyon *
yanılsama
illusion
illusion
istatistik *
sayımlama
statistics
statistiques
izolasyon *
yalıtım
isolation
isolation
kalite *
nitelik
quality
qualité
kampüs *
yerleşke
campus
campus
kapasite *
sığa, kapsam
capacity
capacité
karakter *
kişilik
character, personality
caractère
kategori *
ulam
category
catégorie
kompleks *
karmaşık
complex
complexe
komünikasyon
iletişim
communication
communication
konsantrasyon *
derişim
concentration
concentration
konsolidasyon *
süreletme
consolidation (economics)
consolidation
kontrol *
denetim
control
contrôle
korelasyon
bağıntı
correlation
corrélation
kramp *
kasınç
(muscle) cramp
crampe
kriter *
ölçüt
criteria
critères
kronik *
süreğen
chronic(ally)
chronique
kuaför *
güzellik salonu/berber
beauty/hair salon, barber
coiffeur
lenf *
ak kan
lymph
lymphe
liste *
dizelge
list
liste
lokosit
akyuvar
white blood cell
leucocyte
medya *
basın-yayın
media
média
mekanizma *
düzenek
mechanism
mécanisme
meridyen *
boylam
longitude
méridien
mesaj, posta *
ileti
message
message
metamorfoz *
başkalaşım
metamorphosis
métamorphose
metot *
yöntem
method
méthode
monoton *
tekdüze
monotonous
monotone
mobilya *
furniture
mobilier
moral *
özgüç
moral
morale
mutasyon *
değişinim
mutation
mutation
normal *
olağan
normal
normal
objektif *
nesnel
objective
objectif
organizasyon *
düzenleme
organization
organisation
orijinal *
özgün
original
original
otorite *
yetke
authority
autorité
over
yumurtalık
ovary
ovaire
paradoks *
çelişki
paradox
paradoxe
enlem
latitude
parallèle
parazit *
asalak
parasite
parasite
pasif *
edilgen
passive
passif
performans *
başarım
performance
performance
plaj *
kumsal
beach
plage
plato *
yayla
plateau
plateau
popüler, favori *
gözde
popular, favorite
populaire, favori
prensip *
ilke
principal
principe
prezentasyon
sunum
presentation
présentation
primer
birincil
primary
primaire
problem *
sorun
problem
problème
prodüktör
yapımcı
producer
producteur
program *
izlence
program
programme
proje *
tasarı
project
projet
prosedür *
işlem, işleyiş
procedure
procédure
proses
süreç
process
procès
provokasyon
kışkırtma
provocation
provocation
radyoaktif *
ışın etkin
radioactive
radioactif
randıman *
verim
efficiency
rendement
rapor *
yazanak
report
rapport
rejisör
yönetmen
director
régisseur
resesif
çekinik
recessive
récessif
restoran *
aşevi
restaurant
restaurant
rezistans
direnç
resistance
résistance
sekunder, sekonder
ikincil
secondary
secondaire
sekreter *
yazman
secretary
secrétaire
sembol *
simge
symbol
symbole
semptom *
belirti
symptom
symptôme
sendrom *
belirti
syndrome
syndrome
sentez *
bireşim
synthesis
synthèse
sistem *
dizge
system
système
simülasyon *
öğrence
simulation
simulation
solüsyon
çözelti
solution
solution
spesifik
özellikli
specific
spécifique
spesiyal
özel
special
spécial
standart *
ölçün
standard
standard
statik *
duruk
static
statique
statü *
durum
status
statut
subjektif *
öznel
subjective
subjectif
teori *
kuram
theory
théorie
tretuvar
kaldırım
pavement / sidewalk
trottoir
tümör *
ur
tumor
tumeur
versiyon *
sürüm
version
version
viraj *
dönemeç
turn (as in traffic)
virage
ultrason *
yansılanım (the act of echoing)
ultrasound
ultrason
وام واژه‌هایی از دیگر زبان‌ها
واژه‌هایی که هنوز کنار همتایان ترکی خود مورد استفاده هستند.
وام واژه
مترادف ترکی
معنی در انگلیسی
زبان اصلی
تلفظ اصلی
توضیح
akut
iveğen
acute(ly)
German
akut
angarya *
yüklenti
drudgery, forced labor
Greek

واژه ترکی همچنان استفاده نشده است.
endoskopi *
iç görüm ("inside seeing")
endoscopy
English
واژه ترکی کمتر رایج است.
fetüs *
dölüt
fetus
Latin
Fetvs
واژه ترکی گهگاه استفاده می‌شود.
genetik *
kalıtım (bilimi) ("the science of heredity")
genetics
German
Genetik
هر دو واژه ترکی و وام واژه استفاده می‌شوند.
hegemonya *
boyunduruk
hegemony
Greek

واژه ترکی بیشتر استفاده می‌شود.
İnternet *
Genel Ağ
Internet
English
واژه ترکی هنوز استفاده نشده است.
konsonant
ünsüz
consonant
German
Konsonant
وام واژه امروزه دیگر رایج نیست.
kundura *
ayakkabı
shoe
Italian
condura
واژه ترکی بیشتر رایج است.
otoban *
otoyol
highway
German
Autobahn
vokal
ünlü
vowel
German
Vokal
وام واژه امروزه رایج نیست.