سید محمد حسینی زنجانی

سید محمد حسینی الموسوی زنجانی (زاده ۱۳۲۶ خورشیدی - قم)، روحانی مجتهد و از مراجع تقلید شیعه اهل ایران و فرزند سید عزالدین حسینی زنجانی (از مراجع تقلید معاصر) است.
تولد و خانواده
سید محمد حسینی زنجانی در سال ۱۳۲۶ شمسی در شهر قم در خاندان علم و فقاهت بدنیا آمد.
پدر وی سید عزالدین حسینی زنجانی از شاگردان برجسته سید محمد حجت کوه‌کمری و سید حسین بروجردی در فقه و اصول و از شاگردان سید روح‌الله خمینی و سید محمد حسین طباطبایی در فلسفه بود.
جد وی میرزا محمود حسینی زنجانی بود که در فقه و اصول از شاگردان میرزای نائینی، آقا ضیاء عراقی، شیخ الشریعه اصفهانی، سید محمدکاظم یزدی و محمدحسین غروی اصفهانی بود. وی با محمدحسین غروی اصفهانی مکاتبات عرفانی داشت. وی با حکومت پهلوی مبارزه و مخالفت کرد و در مجلس موسسان با به سلطنت رسیدن رضاخان مخالفت کرد.
جد اعلای او فقیه مورد احترام و با نفوذ زنجان در عصر قاجار آیت‌الله سید محمد مجتهد سردانی مشهور به سید مجتهد بود.
لازم است ذکر شود جد مادری وی محمدکاظم فائق طهرانی از علمای تهران و بنیان گذار مسجد فائق بود و نیز دائی او مصطفی فائق از علمای تهران بوده است.
اجداد و فرزندان
نسب خاندان او با بیست و هفت واسطه به امام چهارم شیعیان علی بن حسین می‌رسد. شجره‌نامه وی عبارت است از:
محمد بن عزالدین بن محمود بن ابوالفضائل بن عبدالواسع بن محمد بن قاسم بن عزالدین محمد بن جعفر بن حسین بن عباس بن محمد بن ابراهیم بن حسن بن علی بن خلیل بن محمد بن علی بن اسماعیل بن جعفر بن محمد الفرو بن احمد بن ابوالفضل العباس بن یحیی بن یحیی بن حسین ذوالدمعه بن زید بن علی بن حسین بن علی بن ابی طالب.
تحصیلات و استادان
سید محمد حسینی زنجانی در کودکی همراه پدر خود به زنجان برگشت و مقدمات و سطوح اولیه دروس حوزوی را نزد پدر و در حوزه علمیه زنجان فراگرفت. در سال ۱۳۴۳ به قم عزیمت کرده و بخش عمده سطوح عالیه را نزد مرتضی بنی فضل و سید ابوالفضل موسوی تبریزی تحصیل کرد. در اواخر سال ۱۳۴۵ به جهت فعالیت‌های انقلابی و انتقال پیام‌ها و مسائل مربوط به نهضت روح‌الله خمینی به پدر خود از طرف ساواک مورد تعقیب قرار گرفت و مجبور به ترک شهر قم شد.
وی پس از ترک قم، به شهر مشهد رفته و بخش دیگری از سطوح عالیه را نزد سید ابراهیم علم الهدی سبزواری و غلامرضا نمائی تحصیل کرد.
او پس از اتمام دروس سطح، در دروس خارج فقه و اصول سید محمدهادی میلانی ، سید ابراهیم علم الهدی سبزواری و سید عزالدین حسینی زنجانی حاضر شد و مدت طولانی از دروس این سه فقیه بهره‌مند گردید؛ و سپس به قم بازگشته و به مدت شش سال در درس خارج اصول حسین وحید خراسانی حضور یافته و از دروس او بهره‌مند گردید.
او در علوم معقول عمدتا از دروس پدر خود بهره برده و «شرح منظومه» حکیم سبزواری و «نهایه الحکمه» سید محمد حسین طباطبایی را نزد عزالدین حسینی زنجانی تحصیل کرد.
وی در بین استادان خود، میلانی را به «دقت نظر و عمق»، عزالدین حسینی زنجانی را به «فهم لطیف روایی و دقت نظر»، علم الهدی سبزواری را به «تسلط بر مبانی علامه محقق محمد حسین غروی اصفهانی و سید محمدهادی میلانی» و وحید خراسانی را به «تسلط کم‌نظیر به مبانی و آراء اصولی بزرگان و نقد آراء آنها و بیان مرتب و روشمند مطالب» یاد می‌کند.
تدریس و فعالیت‌های علمی و اجتماعی
حسینی زنجانی پس از اتمام تحصیلات به زنجان برگشته و به نیابت از پدر خود تولیت مسجد و مدرسه سید را به عهده گرفته و در مسجد جامع زنجان (مسجد سید) به اقامه نماز و سخنرانی و بیان احکام شرعی پرداخته و حوزه علمیه سید را مطابق برنامه مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه فعال کرده و طلاب علوم دینی از سطح هفت تا سطح ده تحت مدیریت وی در این حوزه مشغول تحصیل هستند.
وی در حوزه علمیه زنجان یک دوره «کفایه الاصول»، یک دوره کامل خارج «کتاب الصوم»، یک دوره کامل خارج «کتاب الخمس» و یک دوره کامل خارج «کتاب الحج» را بر مبنای جواهر الکلام (مجموعا به مدت پانزده سال) و تفسیر قرآن (به شیوه‌ای نو و بر اساس ترتیب نزول سوره‌ها) تدریس کرده است.
امامت جمعه زنجان
برخی منابع مدعی شده‌اند او در سال‌های اخیر پیشنهادهای مختلف برای پذیرش امامت جمعه زنجان را رد کرده و ترجیح داده است که به مشاغل حوزوی اکتفا کند. این در جایی است که حتی مردم شهر زنجان برای پذیرفتن امامت جمعه این شهر توسط وی طومار نوشتند.
هجرت به مشهد
وی پس از درگذشت سید عزالدین حسینی زنجانی و به درخواست جمعی از فضلاء حوزه علمیه مشهد و همچنین جمعی از مقلدین پدرش و مردم مشهد به این شهر مقدس هجرت کرده و در آنجا فعالیت‌های علمی و اجتماعی خود را پی گرفته است و فعلا درس خارج فقه او در مدرسه آیت‌الله خویی در مشهد برقرار است.
برخی منابع مدعی شدند که وی مجددا و به طور دائم به زنجان بازگشته است.
انتشار منتخب رساله توضیح المسائل
حسینی زنجانی پس از گذشت چند ماه از درگذشت پدر خود و بنابر درخواست عده زیادی از اهالی زنجان و مشهد اقدام به انتشار رساله عملیه نمود.
لازم است ذکر شود که که چاپ اول منتخب رساله توضیح المسائل وی در دی ماه ۱۳۹۲ شمسی بوده و تاکنون به چاپ چهارم رسیده است.
این در حالی است که شاگردان و نزدیکانش او را چندین سال است که به عنوان مجتهد و فقیه می‌دانستند حتی در زمان حیات پدرش.
همچنین او تنها مرجع تقلید صاحب رساله‌ای است که مقیم مشهد می‌باشد.
وی از سید ابراهیم علم الهدی سبزواری ( شاگرد برجسته و صاحب اجازه از سید محمدهادی میلانی ) ، سید محمدباقر شیرازی ، عبدالکریم حقیقت ارسنجانی ، فاطمی ابهری و پدرش سید عزالدین حسینی زنجانی اجازه اجتهاد مطلق دارد.
فتاوا و نظریات
مظلومیت اعتقادات در حوزه
حسینی زنجانی در مصاحبه با یکی از خبرگزاری‌ها درباره مظلومیت مباحث اعتقادی و کلامی در حوزه‌های علمیه چنین گفته است:
«احساس می‌کنم مباحث اعتقادی طرفدار فراوانی در حوزه دارد و دراین‌باره کم‌کار می‌شود. عقاید ما شده است خواندن حکمت متعالیه، این معرفت اهل بیت (علیهم السلام) نیست. از این نظر حوزه خیلی نقص دارد.
بزرگان می‌گویند: عقاید، فقه اکبر است.
عقاید در حوزه درست بحث نمی‌شود؛ بعضی‌ها طرفدار فلسفه‌اند و برخی ضد فلسفه و عرفان. در میان این چالش، ما نتوانستیم معارف غنی اهل بیت (علیهم السلام) را مدون کنیم…»
تا تحقق عدالت اجتماعی می‌توان اجرای برخی حدود را مسکوت گذاشت
چنانچه اجرای حکمی در جامعه به دلیل اینکه آمادگی فکری درباره آن وجود ندارد موجب سستی در اعتقاد مردم به اصل اسلام شود در این صورت حفظ اسلام اهم است و اجرای حکم باید مسکوت بماند. مضافا اینکه به دستور خود شرع باید در سه مورد احتیاط رعایت گردد: اموال، نفوس و اعراض؛ احکام بعضی از حدود سنگین است و در احراز شرایط آن شبهه حکمی و شبهه موضوعی وجود دارد و «تدرء الحدود بالشبهات» و لذا می‌شود طبق این قاعده اجراء بعضی از حدود که جامعه آن را سنگین تلقی می‌کند و رافت و سماحت اسلام را زیر سوال می‌برد مسکوت گذاشت تا بستر فرهنگی و عدالت اجتماعی برای آن فراهم گردد.
دریافت دیرکرد مصداق ربا و حرام است
در عقد مضاربه یا شراکت پرداخت دیرکرد در قالب التزام در عقد خارج لازم وجاهت شرعی ندارد. سود دیرکرد در عقد مضاربه سود بر روی سود است و این همان «اضعافا مضاعفه» است و چنین شرطی نافذ نیست و با آوردن این شرط پیکره عقد مضاربه به هم می‌ریزد و مضاربه را به معامله ربوی تبدیل می‌کند. به صراحت عرض می‌کنیم که دریافت دیرکرد مصداق ربا و مصداق اکل مال بر باطل است و حرام است و نظام بانکداری باید این اشکال را رفع کند. اشاره به این نکته هم لازم است که از فقهاء معاصر مرحوم آیت‌الله خوئی (قدس سره) در کل عملیات بانکی اشکال داشتند و آیت‌الله سیستانی (دامت برکاته) نیز با آن مرحوم هم عقیده هستند ولی ما در کل عملیات بانکی اشکال نداریم به شرط اینکه پیکره عقود اسلامی را به هم نریزند و واقعا مطابق عقود شرعی عمل کنند. والله العالم
قراردادهای بانک‌ها به ظاهر از عقود اسلامی است ولی آنچه عمل می‌شود رباست
حضرت‌عالی آیا سپرده‌گذاری در بانک‌های جمهوری اسلامی ایران (که سود آنها حدودا ۲۵ تا ۳۰ درصد است) حلال است؟ توضیح اینکه سود حاصله از سپرده‌گذاری فوق برای امور خیریه می‌باشد.
بسمه تعالی
این نوع قراردادها گر چه به ظاهر از عقود اسلامی است ولی آنچه عمل می‌شود همان رباست؛ لذا در دو صورت می‌توان با بانک‌ها قرارداد بست: صورت اول، در حال اختیار چنانچه می‌تواند از شخصی یا مرکزی قرض الحسنه بگیرد در این صورت ابتداءا جایز نیست که زیر بار قراردادهای صوری بانک برود مگر اینکه قرض الحسنه نباشد و در حال اضطرار مانعی ندارد؛ صورت دوم، بانک‌ها در پروژه‌های ملی مثل سد سازی و مواردی از این قبیل سرمایه‌گذاری کنند در این گونه موارد به عنوان مشارکت می‌توان قرارداد بست و سود آن هم مشروع است. والله العالم
آیا وام و سودهایی که بانک‌ها ارائه می‌کنند ربا محسوب می‌شوند یا خیر؟
بسمه تعالی
در حال اختیار نمی‌توان در بانک‌ها قرارداد بست چون اکثرا این قراردادها صوری است و در ماهیت معامله ربوی است مگر در حال اضطرار مانعی ندارد و نیز در اوراق مشارکت در پروژه‌های ملی می‌توانید شرکت کنید و سود آن مشروع است. والله العالم
روایات دال بر افراط در کشتار توسط امام زمان (ع) ضعف سندی دارند
روایاتی با این مضمون که حضرت امام زمان (ع) به مجرد اینکه شخصی دعوت اش را قبول نکند او را خواهد کشت و این کشتار به نحوی خواهد بود که به تعبیر رایج در بین مردم «به جای آب، خون در جوی‌ها جاری خواهد شد» در حدود پنجاه روایت است که همه آنها از یک راوی است و او محمد بن علی الکوفی است که فضل بن شاذان، که بسیار جلیل القدر است، درباره او گفته است: «رجل کذاب» یعنی مردی بسیار دروغ گو بوده است بنابراین این دسته از روایات از نظر سندی ضعیف هستند. علاوه بر ضعف سند، این دسته روایات با روایات صحیحه‌ای که می‌فرماید قیام حضرت امام زمان (ع) قیامی فکری و منطقی است تعارض دارند و لذا قابل اعتنا نیستند. در روایات صحیحه وارد شده است که حضرت امام زمان (روحی فداه) منهج و طریق فکری‌ای بر مردم عرضه خواهند کرد که برتر و قوی‌تر از مکاتب و افکار بشری است و قیام ایشان قیامی علمی و عقلی و فکری خواهد بود و فکر و اندیشه صحیح را به مردم عرضه خواهند کرد و مردم که مکاتب بشری را آزموده‌اند و ناتوانی و شکست آنها را در نجات و سعادت بشر دیده‌اند برای پذیرش دعوت و مکتب جدیدی که توسط حضرت ولی عصر (ع) عرضه می‌شود آمادگی خواهند داشت. کسانی خواسته‌اند با جعل احادیث افراط در قتل و کشتار و نشر این گونه احادیث، اذهان عموم مردم را نسبت به قیام و ظهور حضرت بقیهالله الاعظم (ع) تخریب کنند.
بقاء بر تقلید فقیه جامع شرایط، نیاز به اذن فقیه زنده ندارد
به نظر حقیر بقاء بر تقلید فقیه جامع شرایط افتاء نیاز به اذن فقیه زنده ندارد. مادامی که مقلد علم دارد یا حتی اطمینان به جامعیت شرایط فقیه متوفی دارد می‌تواند به کل نظرات وی عمل نماید مثل زمان زنده بودن. والله العالم
آثار و تالیفات
برخی از آثار منتشر شده و در دست انتشار وی به شرح زیر است:
- چاپ چهارم - ۱۳۹۳.
، تالیف آیت‌الله العظمی سید عزالدین حسینی زنجانی، چاپ سیزدهم، ۱۳۹۱.
زیارت عاشورا (بیان آداب، برکات، شرایط زیارت و شرح فرازهایی از زیارت)، چاپ اول، ۱۳۸۳.
(به ضمیمه «رساله فی اعتبار سند زیاره العاشوراء»)،
مجموعه سخنرانی‌های حضرت آیت‌الله سید محمد حسینی زنجانی (لوح فشرده)، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی (نور)، ۱۳۹۲.
تعارض الادله (تقریرات درس خارج اصول آیت‌الله حسینی زنجانی)، محمد الالوان، آماده انتشار.
تعلیقه بر تحریر الوسیله، در دست تکمیل و آماده‌سازی.
تفسیر نور العتره (تفسیر قرآن کریم بر اساس ترتیب نزول)، به صورت صوتی.