پارک اتابک

پارک اتابک یا باغ اتابک ، باغ و بنایی بود در محله اعیان‌نشین تهران قدیم که به خواست میرزا علی اصغر خان اتابک مشهور به "اتابک اعظم"، صدراعظم توانمند و نامور قاجاریه برای اقامت شخصی بر پا شده بود. دلیل اصلی مشهور شدن این باغ به واقعه پارک اتابک در دوران مشروطه باز می‌گردد.
پیشینه
مورگان شوستر به همراه گروه همکارانش در کاخ اتابک
مالکیت ارباب جمشید
پس از درگذشت میرزا علی‌اصغرخان اتابک، وارثان او پارک اتابک را در آبان ۱۲۸۲ به یک ایرانی زرتشتی به نام ارباب جمشید جمشیدیان می‌فروشند. پس از چندی ارباب جمشید پارک اتابک را برای دریافت وامی نزد بانک استقراضی ایران به رهن می‌گذارد و چون توان بازپرداخت بدهی خود در سر زمان معین را نداشته ناگزیر پارک را به همان بانک می‌فروشد.
اجاره دولت روسیه تزاری
در سپتامبر ۱۹۱۵ سفارت روسیه تزاری پارک اتابک را برای خود اجاره کرد. دولت روسیه تزاری اجاره پارک اتابک را تا سال ۱۹۱۷ پرداخته بود. پس از آن در روسیه انقلاب شد و دولت شوروی برای سفارتخانه خود در پامنار محلی را اجاره نمود. در ژوئن ۱۹۱۹ یعنی دو سال پس از انقلاب بلشویکی این پارک را در برابر چهل هزار تومان در بانک شاهی گرو می‌گذارند. پس از این که به موجب عهدنامه ۱۹۲۱ تمام اموال غیرمنقول بانک مزبور به دولت ایران واگذار می‌شود، بانک ایران در اسفند ۱۳۱۰ بقیه طلب بانک شاهی را از بودجه دولتی پرداخته و پارک را از گرو بیرون آورده و به مالکیت خود در می‌آورد. اداره ثبت اسناد ایران نیز در آذرماه ۱۳۰۶ در روزنامه رسمی کشور و روزنامه کوشش، چندین بار آگهی درباره ثبت پارک اتابک را منتشر نمود و از آنجا که هیچ‌گونه اعتراضی از سوی سفارت شوروی نشد، پارک اتابک به مالکیت رسمی دولت ایران در آمد و در همان سال‌ها محل وزارت مالیه ایران نیز برای مدتی به پارک اتابک انتقال یافت.
قرارداد ۱۹۲۱ ایران و شوروی
در قرارداد ۱۹۲۱ ایران و شوروی و به موجب فصل نهم از همین قرارداد کلیه امتیازات دولت سابق تزاری و کلیه طلب‌های آن دولت از ایران ملغی است. به موجب این اعلامیه کلیه امتیازات دولت تزاری، همچنین کلیه موسسات آن دولت از جمله «املاک غیرمنقول بانک استقراضی روسیه» متعلق ایران واگذار شد.
در فصل نهم این قرارداد هم آمده در شهرهایی که مقرر است کنسولگری روسیه شوروی تاسیس شوند و در آن‌ها خانه‌هایی متعلقه بانک استقراضی ایران وجود داشته و مطابق همین فصل منتقل به دولت ایران می‌شود. دولت ایران رضایت می‌دهد که یکی از آن خانه‌ها مجانا برای استفاده مطابق انتخاب دولت شوروی روسیه برای محل کنسولگری روسیه واگذار نماید. در دوران پهلوی و بعد از پایان جنگ جهانی دوم (با این عنوان که محل برای کنسولگری است نه سفارت)، دولت ایران بارها به سفارت شوروی تذکر داد است که محل سفارت را تخلیه نماید ولی سفارت شوروی به استناد آخر فصل نهم از قرارداد ۱۹۲۱ از تخلیه محل مزبور خودداری نمود. به این صورت این ملک همچنان در اختیار دولت شوروی باقی ماند.
معماری کاخ
معمار ساختمان کاخ این پارک، میرزا مهدی خان شقاقی (ممتحن الدوله)، اولین مهندس معمار (آرشیتکت) ایران است که طراحی و نقشه‌کشی آن را خود انجام داده و اجرای آن را نظارت کرده‌است.
رویدادهای مهم
از چپ به راست: استالین دبیرکل اتحاد جماهیر شوروی، روزولت رییس جمهورایالات متحده و چرچیل نخست وزیر بریتانیا
واقعه پارک اتابک و درگیری قوای دولتی و شماری از نیروهای مجاهدین مشروطه‌خواه به رهبری ستارخان در این باغ روی داد.
کنفرانس تهران از ۶ تا ۹ آذرماه ۱۳۲۲ با شرکت وینستون چرچیل نخست‌وزیر انگلستان، فرانکلین روزولت رئیس‌جمهور ایالات متحده آمریکا و ژوزف استالین دبیرکل اتحاد جماهیر شوروی پنهانی در همین محل که سفارت شوروی در تهران به شمار می‌رفت، برگزار گردید.
اجرای نمایش آدم و حوا با محوریت «آزادی زنان» که نخستین تئاتر زنان در ایران بود. این نمایش توسط جمعیت نسوان وطن‌خواه با همکاری میرزاده عشقی نوشته شد و جمعیت نسوان وطن‌خواه درآمد فروش بلیط را برای مخارج کلاس‌های اکابر زنان مصرف کرد.
واقعه پارک اتابک
سفارت روسیه در تهران
کنفرانس تهران
علی‌اصغر اتابک