جایزه ساخاروف

جایزه ساخاروف برای آزادی اندیشه که به افتخار آندره ساخاروف دانشمند و مخالف و ناراضی شوروی سابق تحت این عنوان نام‌گذاری شده، در دسامبر سال ۱۹۸۸ توسط پارلمان اروپا بنیان نهاده شد. این جایزه نشانی است که به افراد یا سازمان‌هایی که زندگی خود را وقف دفاع از حقوق بشر و آزادی اندیشه می‌نمایند، اهدا می‌شود. لیست نامزدها توسط کمیته‌های امور خارجه و توسعه استخراج و تهیه می‌گردد و برندگان جایزه در ماه نوامبر معرفی و اعلام می‌شوند. جایزه ساخاروف از سال ۲۰۱۰ میلادی با جایزه نقدی ۵۰،۰۰۰ یورویی توام شده‌است.
اولین جایزه در سال ۱۹۸۸ میلادی به‌طور مشترک به نلسون ماندلا از آفریقای جنوبی و آناتولی مارچنکو از روسیه اهداء شد. آخرین جوایز نیز در سال ۲۰۱۲ میلادی به دو دگراندیش ایرانی، نسرین ستوده و جعفر پناهی اهدا شده‌است. همچنین جایزه ساخاروف در طول تاریخ خود به سازمان‌های مختلفی اهدا شده که برای اولین بار در سال ۱۹۹۲ میلادی، سازمان مادران پلازا د مایو از آرژانتین موفق به کسب این جایزه گردید.
جایزه ساخاروف معمولا سالانه در تاریخ ۱۰ دسامبر که مصادف است با با تصویب اعلامیه جهانی حقوق بشر توسط مجمع عمومی سازمان ملل در سال ۱۹۴۸ میلادی و مقارن با روز جهانی حقوق بشر، اهدا می‌گردد.
برندگان
نلسون ماندلا
آناتولی مارچنکو
آنگ سان سو چی
تسلیمه نسرین
کوفی عنان
جعفر پناهی
ملاله یوسف‌زی
سال
برنده
ملیت
شرح
منبع
۱۹۸۸
آفریقای جنوبی
فعال ضد آپارتاید و رئیس‌جمهور آفریقای جنوبی
۱۹۸۸
(پس‌از مرگ)
اتحاد شوروی
فعال حقوق بشر، نویسنده زندانی
۱۹۸۹
چکسلوواکی
سیاست‌مدار اسلوواکی بهار پراگ
۱۹۹۰
آنگ سان سو چی
برمه
سیاست‌مدار مخالف و رئیس کمیته ملی دموکراسی
۱۹۹۱
آدم دماچی
کوزوو
زندانی و سیاست‌مدار کوزوو
۱۹۹۲
مادران میدان می
آرژانتین
جمعیت مادرانی که فرزندان‌شان را در جنگ کثیف از دست داده‌اند
۱۹۹۳
اسلوبونیچ
بوسنی هرزگوین
روزنامه سارایو
۱۹۹۴
بنگلادش
پزشک فمنیست
۱۹۹۵
ترکیه
نماینده مجلس و زندانی سیاسی
۱۹۹۶
جمهوری خلق چین
فعال حقوق بشر
۱۹۹۷
سلیمه غزالی
الجزایر
فعال حقوق بشر و نویسنده
۱۹۹۸
کوزوو
سیاست‌مدار آلبانیایی، اولین رئیس‌جمهور کوزوو
۱۹۹۹
ژانانا گوژماو
تیمور شرقی
اولین رئیس‌جمهور تیمور شرقی
۲۰۰۰
اسپانیا
جمعیت مبارزه با تروریسم
۲۰۰۱
نوریت پلد-الحنان
اسرائیل
فعال صلح
۲۰۰۱
فلسطین
استاد دانشگاه، نویسنده
۲۰۰۱
آنگولا
کشیش و فعال صلح
۲۰۰۲
اوسوالدو پایا
کوبا
زندانی و فعال سیاسی
۲۰۰۳
(سازمان ملل متحد)
غنا
هفتمین دبیرکل سازمان ملل متحد و برنده جایزه صلح نوبل
۲۰۰۴
انجمن روزنامه‌نگاران بلاروس
بلاروس
سازمان غیردولتی روزنامه‌نگاران خواهان آزادی بیان و عقیده
۲۰۰۵
بانوان سپیدپوش
کوبا
مادران و زنان زندانیان سیاسی
۲۰۰۵
گزارشگران بدون مرز
سازمان غیردولتی طرفدار آزادی مطبوعات
۲۰۰۵
نیجریه
حقوقدان، فعال حقوق بشر
۲۰۰۶
بلاروس
سیاست‌مدار و نامزد انتخاب شدهاز طرف نیروهای متحده دموکراتیک بلاروسبرای انتخاب ریاست جمهوری
۲۰۰۷
صالح محمود عثمان
سودان
حقوقدان، فعال حقوق بشر
۲۰۰۸
هو یا
جمهوری خلق چین
فعال سیاسی و مخالف دولت
۲۰۰۹
یادبود (انجمن)
روسیه
انجمن بین‌المللی آزادی‌های مدنی
۲۰۱۰
کوبا
پزشک، ژورنالیست و مخالف حکومت
۲۰۱۱
اسماء محفوظ،احمد السنوسی،رازان زیتونه،علی فرزت،محمد بوعزیزی (بعد از فوت)
مصرلیبیسوریهسوریهتونس
پنج نفر از نمایندگان عرب که در امر حقوق بشر و آزادی فعال بودند
۲۰۱۲
جعفر پناهی،نسرین ستوده
ایران
ستوده، حقوقدان و پناهی، کارگردان سینما. فعالان حقوق بشر
۲۰۱۳
پاکستان
فعال حقوق زنان و کودکان
۲۰۱۴
کنگو
جراح زنان آسیب‌دیده از جنگ
۲۰۱۵
عربستان سعودی
وبلاگ‌نویس عربستان سعودی که به اتهام «توهین به اسلام» زندانی است
۲۰۱۶
نادیا مراد
فعالان حقوق‌بشر یزیدی که مدتی در دست داعش اسیر بودند
لمیا حجی بشار
۲۰۱۷
مخالفان دمکرات ونزوئلا
جایزه ساخاروف به همه زندانیان سیاسی ونزوئلا که نام‌شان را «فورو پنال»، یکی از سازمان‌های حقوق بشری ونزوئلا منتشر کرده‌است، اهدا شد.