مدل‌های ارزیابی وب‌سایت

مدل‌های ارزیابی وب‌سایت به روش‌هایی گفته می‌شود که بر اساس موارد مختلف میزان اعتبار یا صحت اطلاعات یک وب‌سایت را می‌سنجند.
معیارها
معیار سیلبرگ
این معیار توسط سیلبرگ تدوین گردیده‌است. برای هر وب‌سایت نمره سیلبرگ با استفاده از سیاهه معیارهای سیلیبرگ به دست می‌آید. به این ترتیب که در ردیف‌های یک الی نه مشخص می‌گردد که آیا موارد مشخص شده در وب‌سایت وجود دارد یا خیر. این موارد عبارتند از:
منابع استفاده شده در تدوین مطالب وب‌سایت
نام نویسندگان
وابستگی موسساتی نویسندگان
مدارک و درجات علمی نویسندگان
وجود افشاگر در وب‌سایت
نام تامین کننده مالی وب‌سایت
نام مالکیت حقوق مادی و معنوی وب‌سایت
تاریخ ایجاد وب‌سایت
تاریخ آخرین به‌روزرسانی یا بسامد به‌روزرسانی وب‌سایت
برای هر یک از موارد مشخص شده یک امتیاز در نظر گرفته می‌شود و جمعا نه امتیاز به وب‌سایتی که تمامی موارد را رعایت کرده باشد، اختصاص می‌یابد. هر وب‌سایت بر اساس رعایت معیار سیلبرگ نمره‌ای را به خود اختصاص خواهد داد. در صورتی که مشخصات فوق در وب‌سایتی رعایت شده باشد کاربر می‌تواند به طور نسبی به اطلاعات این وب‌سایت اعتماد کند و در غیر این صورت به او توصیه می‌شود حتی المقدور از وب‌سایت دیگری که این موارد را رعایت کرده باشد برای گرفتن اطلاعات استفاده کند.
معیار دیسرن
این معیار توسط بخش بهداشت عمومی و بخش مراقبت‌های بهداشتی اولیه دانشگاه آکسفورد تدوین شده است. این سیاهه حاوی ۱۶ سوال در سه بخش مجزا است. در هر سوال نمره پنج برای بالاترین گزینه و نمره یک برای گزینه آخر اختصاص می‌یابد. نمره دو الی چهار به پاسخ‌های بین این دو اختصاص می‌یابد. در مجموع به وب‌سایتی که تمامی معیارها را رعایت کرده باشد ۸۰ امتیاز اختصاص می‌یابد و ۱۶ امتیاز به وب‌سایتی که هیچ یک از معیارها را رعایت نکرده است، داده می‌شود. این سیاهه دارای سه بخش است:
اعتبار انتشارات: این بخش خود شامل هشت عامل به شرح زیر است.
مشخص بودن اهداف وب‌سایت
میزان دستیابی وب‌سایت به اهداف اعلام شده
مرتبط بودن مطالب وب‌سایت
منابع مطالب وب‌سایت
تاریخ تولید مطالب وب‌سایت
تعادل و عدم سوءگیری در مطالب وب‌سایت
جزئیات منابع پشتیبانی کننده اطلاعات
ارجاع وب‌سایت به مطالب مورد تردید و نامعلوم
کیفیت اطلاعات: این بخش درمورد کیفیت اطلاعات درباره روش‌های درمانی و انتخاب‌های ممکن پژوهش انجام می‌دهد. برای این منظور از موارد زیر استفاده می‌کند.
اشاره وب‌سایت به چگونگی کارکرد روش‌های درمانی
توضیح مزایای روش‌های درمانی
اشاره به خطرات احتمالی روش‌های درمانی
توضیح وب‌سایت در مورد مضرات عدم استفاده از روش‌های درمانی
چگونگی اثرگذاری روش‌های درمانی بر کیفیت کل زندگی
وجود بیش از یک روش درمانی در مورد بیماری‌ها
پشتیبانی و حمایت وب‌سایت برای مشارکت در تصمیم‌گیری
رتبه بندی کلی انتشارات: در حوزه رتبه‌بندی کلی انتشارات عمل می‌کند و وب‌سایت را به عنوان یک منبع اطلاعاتی درباره روش‌های درمانی رتبه‌بندی می‌کند.
معیار هون کد
موسسه هون کد یکی از موسساتی است که از نشان تایید کیفی برای ارزیابی وب‌سایت حاوی اطلاعات بهداشتی و پزشکی استفاده می‌کند و از معتبرترین معیارهای ارزیابی کیفیت وب‌سایت‌های بهداشتی است. این معیار توسط بخش بهداشت وب بنیان موسسه هون تدوین شده که عبارت از ۱۴ سوال بر اساس هشت اصل اعتبار مدارک، هدفمندی وب‌سایت، محرمانگی، معرفی منابع، روایی، مشخص کردن جزئیات در مورد نویسنده، حمایتگر مالی وب‌سایت و سیاست درج آگهی است. موسسه هون به وب‌سایت‌هایی که پس از ارزیابی مورد تایید بوده‌اند بر اساس محتویات وب‌سایت، اجازه استفاده از آرم "هون کد" را به عنوان نشان تاییدی بر محتوای وب‌سایت می‌دهد.
نحوه امتیازدهی در این سیاهه به این صورت است که برای هریک از سوالات چهارده‌گانه آن سیاهه امتیاز "یک" در نظر گرفته شده که وب‌سایت‌ها در صورت عدم احراز آن شرط نمره منفی "یک" از آن سوال دریافت می‌کنند و در نهایت نمره این سیاهه از مجموع نمره‌های مثبت و منفی به دست خواهد آمد.
هشت اصل این سیاهه به قرار زیر است:
اصل اول: اطلاعات باید دارای مولف مستند باشد.
اصل دوم: هدف از ایجاد وب‌سایت باید مشخص باشد.
اصل سوم: محرمانگی و خصوصی بودن اطلاعات باید لحاظ شود.
اصل چهارم: اطلاعات باید مستند باشد (مراجع و تاریخ‌ها داده شود).
اصل پنجم: مجوز ادعاها ذکر شده باشد.
اصل ششم: جزئیات تماس با وب‌سایت درج شده باشد.
اصل هفتم: افشاگر منابع مالی توضیح داده باشد.
اصل هشتم: سیاست درج آگهی‌ها در وب‌سایت ثبت شده باشد.
مدل ای کوال
طبق تعریفی که در پایگاه اینترنتی اختصاص یافته به وب کوال آمده است، وب کوال ابزاری جهت اندازه گیری کاربرد پذیری یا قابلیت استفاده، کیفیت اطلاعات و کیفیت تعامل خدمات وب سایت‌ها در محیط اینترنت می‌باشد، بالاخص در مورد وب سایت‌هایی که تسهیلات تجارت الکترونیکی را فراهم می‌آورند. در تعریف دیگر، وب کوال به عنوان رویکردی تعریف شده است که کیفیت وب سایت‌ها را از دیدگاه کاربران ارزیابی می‌کند. در بررسی تاریخچه و روند شکل گیری وب کوال، منابع و متون مختلف ازدیدگاه‌های گوناگون بدان پرداخته‌اند. وب کوال بر اساس مفهومی تحت عنوان " توسعه کارکرد کیفیت" قرار دارد. توسعه کارکرد کیفیت را منابع مختلف به صورت‌های گوناگون تعریف کرده‌اند. بر اساس تعریفی که در وب سایت موسسه توسعه کارکرد کیفیت در این باره آمده، توسعه کارکرد کیفیت عبارت است از:
درک نیازهای کاربران
تفکر در باب سیستم‌های کیفیت، روان شناسی و معرفت شناسی
افزایش کیفیت بهینه یا کیفیت مثبت در سیستم (مانند توسعه نقاط قوت و فرصت‌ها) که به نوبه خود افزایش دهنده ارزش بازده در مجموعه می‌باشد.
سیستم کیفیت جامع برای رضایتمندی کاربر
راهبردی برای در راس امور بودن.
کاربرد توسعه کارکرد کیفیت با به دست آوردن نظرات کاربران آغاز می‌شود که به نوعی مشخص نمودن ترتیب اولویت‌های کیفیت است از طریق به کارگیری کلماتی که برای کاربر دارای معنی و مفهوم می‌باشد. سپس این موارد به صورت باز خورد به کاربر باز می‌گردد و مبنایی را برای ارزیابی کیفیت محصولات یا خدمات شکل می‌دهد. اساس شکل گیری وب کوال و توسعه آن در سال ۱۹۹۸ و با به کارگیری داده‌های کیفی حاصل از مطالعات گروهی می‌باشد. در این مطالعات گروهی با ارزیابی وب سایت‌های مدارس بازرگانی، مفهوم کیفیت اطلاعات ارائه شده توسط صفحات وب بیش‌تر از مفاهیم دیگری همچون موضوعات بازرگانی و تجاری مورد بررسی قرار گرفته است. در حقیقت، وب کوال از آغاز پیدایش خود و نزدیک به زمانی قریب به ده سال، ویرایش‌های مختلفی به خود دیده است و در پژوهش‌های گوناگون، با توجه به جامعه مورد مطالعه و نیازهای موجود از انواع مختلف آن استفاده شده است. می‌توان به ترتیب آنها را وب کوال ۱، ۲، ۳، ۴ نامید. در اولین مدل و در پرسشنامه‌های آغازین وب کوال، این ابزار متشکل از ۴ بعد، ۱۲ سازه و ۳۵ مولفه بود که ۴ بعد آن به ترتیب سودمندی، سهولت استفاده، سرگرمی و ارتباط متقابل نام داشتند. این پرسشنامه، پایه و اساس سایر انواع نسخه‌های وب کوال در طراحی‌های بعد گردید. به طوری که در نسخه‌های اخیر، این مدل که به‌ای – کوال تغییر نام داده است، چهارچوب کلی خود را از وب کوال حفظ نموده و در برخی از ابعاد و مولفه‌های آن تغییراتی به وقوع پیوسته است.
مدل ای-کوال نیز بر پایه توسعه کارکرد کیفیت قرار دارد. در ساختار ای-کوال از کاربران وب سایت‌ها خواسته می‌شود تا وب سایت‌های مورد بررسی را بر اساس فهرستی از موارد بیانگر کیفیت، ارزیابی کنند و این وب سایت‌ها را بر اساس میزان اهمیتی که برایشان دارد، رتبه بندی نمایند. ای-کوال، چندین مرتبه در معرض تغییر و تکرار قرار داده شده است. در بررسی‌های انجام شده، نسخه اخیر وب کوال ۴ به عنوان ای-کوال تغییر نام یافته است که بر پایه تجزیه و تحلیل‌های وب کوال ۳ قرار دارد و از طریق انجام مطالعات گسترده، جهت حمایت و غنای هر چه بیشتر ابعاد آن به دست آمده است. تغییر عمده این مدل، افزایش تاکید بر کاربردپذیری نسبت به سایر موارد همچون کیفیت سایت است. همچنین در این مدل بر روی تجارب کاربر و ویژگی‌های سایت تاکید بیش‌تری دارد. ای – کوال در حقیقت به عنوان ابزاری جهت ارزیابی برداشت‌های کاربران از کیفیت وب سایت‌های تجارت الکترونیکی به وجود آمد و توسعه یافت. این ابزار از همان زمان شکل گیری وب کوال در مسیر توسعه و گسترش قرار گرفت و از طریق اجرا در حوزه‌های مختلفی همچون دولت الکترونیکی و تجارت الکترونیکی مورد استفاده واقع شد.