طایفه بورکی

طایفه بورکی، طایفه‌ای ایرانی بودند.
طایفه بورکی
تاریخچه
پیشینه تاریخی طایفه بورکی، به زمان پادشاهی شاه عباس صفوی بازمی‌گردد. یکی از عمده‌ترین اسباب انحطاط فرمان‌روایی صفویان، وجود سران و سرداران مقتدر قزلباش بود که مانعی برای تثبیت اقتدار پادشاهی یگانه به شمار می‌آمد. شاه عباس برای حذف قدرت نظامی و سیاسی قزلباشان اقدامات زیر را انجام داد:
سرکوب و از میان بردن سران قزلباش
از میان بردن حکومت‌های قبیله‌ای مستقل، مثل ذوالقدر درفارس و افشار در کرمان
ایجاد اتحادیه‌های ایلی، مثل ایل بختیاری
کوچاندن قبایل : شاه عباس برای مهار و تضعیف قبایل قزلباش به کوچاندن و جابه جایی این قبایل و قبایل غیر قزلباش مثل لر کوچک، چیک وار، کرد مکری و بختیاری با هم نمود.
این اقدامات باعث در هم شکستن تفوق قزلباش در بلوک قدرت گریدید. در وضعیت جدید هیچ گروهی به طور مطلق بر دیگری برتری نداشت و همگی قدرت خود را مدیون پشتیبانی شاه بودند.
در همین راستا طایفه بورکی که از طوایف لر کوچک به شمار می‌آمدند از نواحی بروجرد و ملایر به منطقه کوار کوچانده شدند و در آنجا سکنی گزیدند.
مهربانی، سادگی، صمیمیت، مهمان نوازی، راستگویی و تعصب قومی از خصوصیات عمده و بارز بورکی‌ها می‌باشد. بورکی‌ها به زبان فارسی صحبت می‌کنند و پس از گذشت قرن‌ها بسیاری از آداب و رسوم خویش را حفظ کردهاند.
امروزه بخش عظیمی از جمعیت شهرستان کوار، مخصوصا بخش طسوج در استان فارس را بورکی‌ها تشکیل می‌دهند؛ و روستایی به همین نام در این شهرستان وجود دارد. همچنین آنها در بخش‌هایی از شهرستان‌های شیراز، سروستان، فیروزآباد، سپیدان، کازرون و لامرد نیز ساکن اند.
بورکی‌ها و جنبش‌های سیاسی اجتماعی
در سرتاسر دوران قاجار، بورکی‌ها به عنوان طایفه‌ای ناراضی از حکومت، مشغول فعالیت‌های ضد قاجاری بوده‌اند که این امر موجب پراکندگی و تبعید و کوچ اجباری آنها از کوار به دیگر نقاط فارس شده است.
اما اوج فعالیت آنها به نهضت مشروطیت می‌رسد؛ که سردمدار این نهضت در فارس، یک بورکی به نام میرزا حسین خان معتمد دیوان کواری می‌باشد. وی در زمان مشروطیت به تهران رفت و پس از آشنایی با اهداف و سران نهضت مشروطیت در بسط آن به شیراز و فارس نقش اساسی ایفا کردو به همراه طایفه خود و البته دیگر مشروطه خواهان فارس، ایالت فارس را به یکی از مهمترین کانون‌های مشروطیت بدل کرد، و سر انجام نیز در این راه جان می‌سپارد.
از دیگر افراد مشهور این طایفه، می‌توان به ملا ماندگار بورکی اشاره کرد، که از افراد نزدیک کریم خان زند بوده است و در زمان او آبادانی‌های بسیاری در کوار ایجاد می‌گردد.
لهجه و گویش بورکی‌ها
بورکی‌ها به زبان فارسی صحبت می‌کنند. در اینجا برای شناخت بیشتر ریشه و اصالت این طایفه، تعدادی از کلمات کاربردی که توسط آنها به کار برده می‌شود، آمده است. همان‌طور که مشاهده می‌شود، تمام این کلمات ریشه فارسی پهلوی دارند و بسیاری از این کلمات توسط اقوام لر ساکن لرستان نیز به کار برده می‌شود.
لازم است ذکر شود که کلمات زیر از گویش مردم طسوج در شهرستان کوار فارس، که عمده‌ترین مرکز بورکی نشین است گرفته شده است.
در بعضی کلمات حرف او به‌ای تبدیل می‌شود. مانند کلمات خون، پول، مو، زانو، دود، کوچه، فوت، که به‌تر تیب به خین، پیل، می، زانی، دید، کیچه، فیت تبدیل می‌شوند؛ و همچنین در بعضی کلمات نیز حرف ب به او تبدیل می‌شود. مانند آب، شب، تب، سبز، ابر که به ترتیب به او، شو، تو، سوز، اور تبدیل می‌شوند.
در این لهجه تحت تاثیر لهجه شیرازی حرف او به آخر اشیاء و جاندارانی که در تعریف واقع می‌شوند اضافه می‌شود.
فارسی
بورکی
تلفظ
فارسی
بورکی
تلفظ
پدر
بوآ
boa
مادر
دی
dey
مادر بزرگ
ننه
nane
برادر
کاکا، برار
barar
خواهر
دده، خوار
dadeh
پسر
کر، بچه
kor
عمو
تته
tateh
دایی
هالو
مثال
عمه
عامه
شوهر
شیگر
باجناغ
همریش
hamrish
عروس
عاریس
داماد
دوما
سر
کله
kalleh
چشم
چش
chesh
لب
لو
lo
دهان
کپ، دن، چیل
kap,daan
مو
می
مژه
مرزنگ
merzeng
بینی
پوز
گردن
مل
mol
زبان
زوون
zavoon
شکم
کم
kom
کلیه
گردله
gordeleh
زانو
زانی
انگشت
پنجه
penjeh
امروز
امرو
omroo
فردا
صوا
sava
صبح
صو
sov
عصر
پسین
pasin
صبح زود
چاشت، صو گه
chasht
شب
شو
shou
دیروز
دیگینه
digineh
پریروز
پریگینه
parigineh
دیشب
دوشونه
پریشب
پرندوشونه
parandooshoneh
امسال
امسال
omsal
پرستو
پرسوک
persook
آب
او
ao
آفتاب
افتو
afto
خاک
گل
gel
آتش
تش
tash
گل
شل
shol
ابر
اور
aor
جوی
جوگ
joog
دشت
کپه
kapeh
کوه
که
koh
صخره
کمر
kamar
غار کوچک
اشقفت
eshghaft
فک
کچه
kacheh
استخوان
سکل
sakal
گلو
گلی
goli
خون
خین
آرنج
کرمیلیک
kormilik
صورت
ری، سیرت
sirat
پستان
گولون، پسون
پهلو
گرده
gorde
گوسفند
میش
گاو
گو
gao
موش
مشک
moshk
قورباقه
بق
baq
شغال
سگتوره
روباه
روآ
roa
سوسمار
دیمارون
deymaroon
بزمجه
تته قم
tateqom
بز نر
چپش
chapesh
گاو نر
جنگه
jengeh
جوجه تیغی
زوزوک
zoozook
خارپشت
چوله
chooleh
مرغ
مرخ
morkh
گنجشک
بنجشک
benjeshk
کرکس
دال
جوجه
چیکیله
chikileh
جغد
بیف
خفاش
شوکوره، شوپرک گویی
shokooreh
ماهی
موی
moi
خرچنگ
کرنجال
kerenjal
پروانه
شوپرک
زنبور
بز
bez
مگس
پخشه
pakhashe
پشه
پله
paleh
سوسک
غزوک
qazook
شپش
تش
tesh
کلاغ
قلا
qala
آهو
اشکال
eshkal
سرو
سلو
salv
اسفند
دینیشت
ارزن
الم
alom
انار
نار
کاهو
کوویر
kowir
عدس
بونی
سیب زمینی
آلو
خیار سبز
بالنگ
هیزم
خیمه
khime
خاکستر
رشت
rasht
شاخه
لاخه
lakheh
شاخه خشک
چولوکس
choolooks
شاخه کلفت
کتل
kotol
شاخه کوچک
چیلته
chilteh
سمغ درخت
زودی
zoodi
دود
دید
پیراهن
جومه
joomeh
لباس
رخت، چان
chaan
کفش
ارسی
orsi
چاله
چال
سوراخ
سیلا
کلوخ
کلم
kolom
تخم مرغ
خاگ
پول
پیل
سبز
سوز
sooz
ابلق
الوس
aloos
ته دیگ
بن کره
tadig
گوشه، کنج
سیک، کر
کباب
کواو
kavav
طعم، مزه
طوم
حیاط
اوشه
oasheh
کوچه
کیچه
پنجره
دریچه
پشت بام
بون
کمر
مازه
mazeh
لگد
لاغت
laqat
هنوز
هنی
hani
رو، بالا
ری
پایین
شی
لخت
پتی
pati
فریاد
قاره، جار
qareh
آهسته
هموار
homvar
استوار، مقاوم
سور
sever
بی‌مو
هل
hol
قوی هیکل
نرگر
nargar
لاغر
لاتور
ضعیف
نخاش
nakhash
تب
تو
tao
گرسنه
ناشتا
صبحانه
ناشتی
nashtei
کینه
گوک
gevak
عاجز
چوله چز
choolachez
نیمه
لت
let
برای
سی
نگاه
سیل
seil
شایعه
چو
chao
گوشه، پاره
کت
kot
خمیازه
کپزره، قدکشه
kapzare
محکم
قام
qaam
سوت
فیشکه
fishkeh
بزار، بگذار
بل
bel
کثیف
چپل
chapal
لزج
چکنه
chekeneh
دیوانه
گنا
gena
نشخوار
غاشت
ghasht
کافی
کرمند
karamand
ادا
شق
sheq
مغرور
چنگ، فیر
chong
روشن
بر
ber
آویزان
دل انکوز
delankaooz
بزرگ
گت
got
شاید
گاس، تقا
toqa
نفوس بد
مروا
morva
شل و ول
شور
shever
جوان
جال
غلغلک
خنجولوک
khenjooloook
عطسه
وخشه
vakhsheh
دم کوتاه، کند
کل
kol
غر زدن
داسون
نفس عمیق
هناسکه
henaskeh
فوت
فیت
قهر
غیز
gheiz
پیدا
آلی
alei
عادت
آمخته
amokhteh
لرزیدن
دروشیدن
derooshidan
سرما زده
لاتا کرده
lata kerdeh
سیل زده
لری
loeri
آرام نداشتن
جغ نیاوردن
jogh
دست زدن
شپک زدن
shapak zadan
رنده کردن
کرندن
karondan
پوشیدن
ور کردن
var kerdan
فرار کردن
جیکیدن
گریه کردن
گیرویدن
نابود کردن
قر کردن
qer kerdan
خوابیدن
خوسیدن
نشستن
نشتن
neshtan
نگاه کردن
سی کردن
sei kerdan
جویدن
کرچندن
korchondan
گذاشت
هشت
hesht
عوض کردن
الشت کردن
alesht
بعدا، آن وقت
اوسا
oosa
صبر کن،
ویسک
voisak
سمج
پلاچ
pelach
برآمده شده
زپه
zopeh
بیرون
تیدر
tidar
بهتر
بختر
bekhtar
ببینم
مینم
minom
سرما
سوم
soom
نگهبانی
پاشت
pasht
عمیق
قیل
ساعقه
تشو برق
tasho barqل
رعدو برق
غرتراق
qorteraq
زود
زل
zel
خیره شده
متک زده
motak zadeh
بچه عزیز
ببه
babe
طایفه
طیفه
teife
دعوا
جر
jar
زمین گیر
کترم
kotorom
مورچه
موری
موریانه
رشمیز
roshmiz
زغال روشن
خرگ
khorg
سریع
جلد
jald
جوهر، جربزه
زانشت
zanesht
گرد باد
گرته لیله
gartelile
شکمو
کمین
komin
لیس زدن
لفک زدن
lafk
چاق
کلفت
koloft
پرواز
فر
fer
معطل
مسر. لنگ
mosar
گروه
بیله
beileh
گرفتن
اسدن
esadan
فرستادن
بیسی کردن
bisi
بشقاب
دوری