قرارداد عدم تجاوز

پیمان عدم تجاوز یا پیمان مولوتف  ریبن‌تروپ یا پیمان هیتلر-استالین پیمانی سری بود که در ۲۳ آگوست سال ۱۹۳۹ بین آلمان نازی و اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی منعقد شد.
پیمان مزبور را وزیر امور خارجه آلمان نازی (یوآخیم فون ریبن‌تروپ) و کمیسر خلق برای امور خارجه اتحاد شوروی (ویاچسلاو مولوتف) با حضور استالین و گراف فون شولنبورگ، سفیر آلمان در مسکو امضا کردند.
کریدور لهستان
پس از روی کار آمدن دولت نازی در آلمان، منطقه گدانسک (دانتزیگ) «شهر آزاد» ی که لهستان اداره می‌کرد و دارای اکثریتی آلمانی بود، مسئله‌ساز شد.
هیتلر مدعی نظارت آلمان بر گدانسگ بود و این دخالت، برای لهستانی‌ها خوشایند نبود. لهستان همچنین به‌رغم فشارهای فزاینده آلمان پیشنهاد هیتلر را برای لشگرکشی مشترک برای اشغال اوکراین نمی‌پذیرفت.
با شروع تظاهرات ضد نازی در ورشو و به بن‌بست رسیدن مذاکرات، از سوی آلمان، هیتلر یک طرفه پیمان حسن همجواری را که در سال ۱۹۳۴با دولت لهستان بسته بود، به هم زد.
موضوع نزاع، کریدور لهستان بود. نوار ارضی باریکی که به لهستان کشور امکان دسترسی به دریا را می‌داد و پروس شرقی را از بقیه آلمان جدا می‌کرد. این کریدور دریایی پس از جنگ جهانی اول و بر اساس معاهده ورسای به لهستان واگذار شده بود.
شرح انعقاد پیمان
باوجود فشار فزاینده از جانب هیتلر که خواهان کریدور لهستان بود، لهستانی‌ها کوتاه نیامدند و به صراحت به نازی‌ها اطلاع دادند که هر تلاشی برای تصرف دانتزیگ به ناچار به درگیری خواهد انجامید. نویل چمبرلین نخست وزیر بریتانیا نیز به هیتلر هشدار داد که بریتانیا، با پشتیبانی فرانسه، برای نجات لهستان خواهند جنگید. هیتلر به هشدار چمبرلین اعتنایی نکرد. همین که ارتش آلمان برای نبرد آماده می‌شد، قدرت‌های بزرگ اروپا و جاهای دیگر شروع به موضعگیری کردند.
اتحاد جماهیر شوری سوسیالیستی عجالتا بی‌طرف ماند تا اینکه ویاچسلاو مولوتوف، وزیر خارجه شوروی، در بهار ۱۹۳۹ در یک سخنرانی به متفقین غربی گفت که آن‌ها باید به زودی مذاکرات را آغاز کنند وگرنه ممکن است نوعی توافق بین روسیه و آلمان صورت بگیرد. اما چمبرلین نخست وزیر بریتانیا، رهبر متفقین غربی، اعتقاد چندانی به نیروی نظامی شوری نداشت و از این رو بریتانیا به همراه لهستان، تمامی پیشنهادهای شوروی را برای مذاکره در خصوص اقدام نظامی مشترک در صورت تجاوز آتی نازی‌ها را رد کردند. این عدم پذیرفتن، ژوزف استالین، رهبر اتحاد شوروی را به مذاکره با هیتلر ترغیب کرد.
هیتلر مشتاق بود با استالین وارد معامله شود. زمانبندی نقشه اصلی جنگی هیتلر شامل از پا درآوردن لهستان بود، که در سپتامبر ۱۹۳۹ آغاز می‌شد، سپس سربازانش را به سرعت به سوی غرب حرکت می‌داد و به فرانسه حمله می‌کرد. هیتلر نیاز به یک قرارداد عدم تجاوز با روسیه داشت تا از امکان یک جنگ دو جبهه‌ای، یعنی نبرد با فرانسوی‌ها و بریتانیایی‌ها در غرب و روس‌ها در شرق، که آلمان را در وسط گیر می‌انداخت، جلوگیری کند. یواخیم فون ریبنتروپ، وزیر خارجه آلمان نازی، در ماه اوت به مسکو رفت تا به قراداد مهر تایید بزند. در مراسمی در کرملین، که خود استالین هم حضور داشت، ریبنتروپ پیمان عدم تجاوز نازی-شوروی را امضا کرد. در نتیجه هیتلر مجبور نبود در دو جبهه بجنگد. استالین نیز به سهم خودش دستش در اروپای شرقی باز می‌شد، تا با شروع جنگ، چندین منطقه را که روسیه در پایان جنگ جهانی اول از دست داده بود، از جمله کشورهای لیتوانی، استونی و فنلاند، و از همه مهم‌تر، تمام بخش شرقی لهستان را به روسیه ملحق سازد.
نیاز آلمان به مواد خام استراتژیک
قرارداد عدم تجاوز بین آلمان و شوروی دست هیتلر را برای حمله به غرب باز گذاشت و در ضمن مواد خام ضروری را که در جنگ برای آلمان اهمیتی حیاتی داشت، تامین می‌کرد.
طبق پیمان مزبور قرار شد اتحاد شوروی به آلمان، غله، چوب، نفت، پلاتین و فسفات و… که سخت بدان نیاز داشت صادر کند. شوروی متعهد شد با ایجاد تسهیلات ترانزیتی مواد خام مورد نیاز آلمان را به آن کشور تحویل دهد و آن کشور را از دشواری‌ها و تنگناهایی که به سبب محاصره انگلستان دچار شده بود، رهایی بخشد.
بدون تامین سوخت و مواد خام و غذا برای آلمان دست زدن به جنگ بدون اندیشیدن به پیامدهای آن و از جمله محاصره دریایی توسط بریتانیا، ممکن نبود. چرا که درست همین عامل در جنگ جهانی اول باعث شکست آلمان شده بود.
خبر این پیمان دنیا را تکان داد. پیمان اتحاد شوروی- نازی عملا سرنوشت لهستان را رقم زد، زیرا این کشور به لحاظ جغرافیایی از متحدان غربی‌اش فاصله داشت و کمک مستقیم نظامی به آن تقریبا ناممکن بود. اینک که شوروی‌ها با هیتلر همکاری می‌کردند و هیتلر مصمم به تصرف سرزمین‌های بیشتر بود، جنگ تازه‌ای در اروپا، تقریبا قطعی به نظر می‌رسید.