دگرسنجی

دگرسنجه‌ها که از ترکیب دو واژه دیگر به صورت (altmetrics = alternative + metrice) ایجاد شده‌است و منظور از آن سنجش از طریق سنجه‌های جایگزین و غیر متداول می‌باشد. در حال حاضر برخی از ناشران مجلات موسسات علمی با ایجاد وب‌گاه‌هایی به جمع‌آوری این نوع سنجه‌ها جهت ارزیابی مقالات، بخصوص مقالات جدید که استنادهای دریافتی آن‌ها مشخص‌کننده وضعیت علمی آن‌ها نیست می‌پردازند.
اتکا علم سنجی فقط به شاخص‌های مبتنی بر تعداد استنادی‌های دریافتی باعث بروز برخی معایب معضلات و کمبودها گردید از این رو متخصصین علم اطلاعات بر آن شدند تا با خلق سنجه‌های جدید برای حل این مشکلات راه‌کارهای مناسبی یابند. اصطلاح دگر سنجه‌ها در سال ۲۰۱۰ به عنوان یک سطح از سنجه‌های مقالات پیشنهاد شد از اواخر سال ۲۰۱۱ مبحث کاربرد دگرسنجه‌ها شکل جدی‌تری به خود گرفت. اگر چه این سنجه‌ها برای سنجش مقالات ارائه شده‌است ولی می‌توان از آن‌ها در سنجش افراد، کتاب‌ها، مجموعه داده‌ها، سخنرانی‌ها، فیلم‌ها، صفحات وب و غیره استفاده کرد. دگر سنجه‌ها فقط استنادها را در نظر نمی‌گیرند بلکه جنبه‌های دیگر اثرگذاری اثر را مانند بارگیری‌ها، مشاهده مقاله، ذکر در رسانه‌های اجتماعی ورسانه‌های خبری و… را نیز در سنجش دخیل می‌کند.
ضرورت دگر سنجه‌ها
وب اجتماعی با تاثیرگذاری در ارتباطات افراد جوامع مختلف باعث ایجاد ارتباطات جدید پژوهشی بین محققان شده‌است. از سوی سنجش تاثیرگذاری این ارتباطات جدید پژوهشی به وسیله سنجه‌های سنتی استنادی امکان‌پذیر نیست. ازسوی دیگر سنجه‌های استنادی برای سنجش محیط سنتی نیز معایب بسیاری دارند. از این رو خلق دگرسنجه‌ها یاسنجه‌های مکمل به نظر ضروری می‌رسد. سنجه‌های که علاوه برسنجش تاثیرگذاری همه انواع ارتباطات پژوهشی معایب سنجه‌های استنادی سنتی را نیز نداشته باشد.
منابع مختلف بسیاری به عنوان دگرسنجه‌ها برای اندازه‌گیری تاثیرگذاری تولیدات پژوهشی هدف‌گذاری شده‌اند. ازقبیل استنادها یادشت‌های سند، ویکی‌پدیا، توییتر، فیسبوک و شبکه‌های اجتماعی دیگریا تعداد بارهای خوانده شدن سند درسیستم‌های مدیریت استنادهای اجتماعی و بوک مارک‌ها.
مزایای دگر سنجه‌ها
سرعت (جواب دهی در زمان کم): در پایگاه‌های استنادی تمامی شاخص متکی بر تعداد استنادهای دریافتی است (JIF ,H، G میانگین استناد برای هر سند، تعداد استناد برای هر نویسنده و…) تجربه نشان می‌دهد دریافت استنادها توسط مقالات پرسه زمان بری می‌باشد وبه‌طور متوسط ۲سال وقت لازم است که استنادهای یک مقاله کامل گردد. (در رشته فیزیک نصف استنادهای دریافتی برای هر مقاله ۵سال وقت لازم دارد) اما برای یک مقاله در عرض یک هفته وگاهی اوقات دو روز صدها پدیده دگر سنجی روی می‌دهد این اتفاق مزیت بسیار بزرگی برای سازمان‌ها و حتی مجلات برای ارزیابی مقالات خود در کوتاه مدت به حساب می‌آید. از طرف دیگر سرعت ارتباطات پژوهشی در محیط وب به صورت تصاعدی در حال رشد است. به‌طوری‌که در آینده استنادهای سنتی به هیج وجه جواب گوی سنجش تاثیر این ارتباطات نخواهد بود.
تحلیل استنادی در دهه ۱۹۶۰میلادی یعنی زمانی که هنوز از دنیای دیجیتال خبری نبودشکل گرفت بنابراین تحلیل‌های استنادی مبتنی بر استنادهای متنی می‌باشند. از سوی دیگر با ایجاد وگسترش دنیای دیجیتال بخش عظیمی از ارتباطات پژوهشی در این محیط بخصوص وب صورت می‌گیرد حال آنکه سنجش تاثیرگذاری این پژوهش‌ها با شاخص‌های سنتی امکان‌پذیر نیست اما دگرسنجه‌ها به علت تنوع در سنجه‌ها وماهیت دیجیتالی از پس این کار برمی آیند. وقتی یک پژوهشگر به یک مقاله مراجعه می‌کند برای ارزیابی مقالات جاری آن مجله هیچ شاخص معتبری در دست ندارد به ناچار از ضریب تاثیرگذاری آن مجله (JIF) برای ارزیابی استفاده می‌نماید. اما همه ما می‌دانیم که تمام مقالات یک مجله (هرچند معتبر) دارای ارزش یکسانی نمی‌باشند بسیار دیده شده‌است که یک مقاله کم ارزش در یک مجله معتبر چاپ شده باشد دگرسنجه در این شرایط اهمیت خود را به رخ می‌کشند با توجه به اینکه رخدادهای دگر سنجی در مدت زمان بسیار کوتاه رخ می‌دهند سنجش مقالات جاری وغیر جاری برای دگرسنجه‌ها یکسان است.
سنجش وسیعتر تاثیرگذاری پژوهش‌ها: در پژوهشی که در سال ۲۰۱۰صورت گرفت معلوم شد که فقط۳۰ در صد تاثیرگذاری پژوهش‌ها توسط استنادها مورد سنجش قرار می‌گیرد۲ دلایل فراوانی برای این امر وجود دارد اصلی‌ترین دلیل این است که پژوهشگران سعی دارند آثار اصلی را مورد استناد قرار دهند وتاثیرگذاری غیررسمی پژوهش‌ها همواره نادیده می‌گیرند و کمتر به منابعی چون اخبار، ویکی‌ها، مقالات چاپ نشده، وبلاگ‌ها، مقالات عمومی و.. استناد می‌کنند ولی تنوع دگرسنجه باعث سنجش تک تک این موارد می‌شود. به قولی علاوه بر تعداد استنادها به هر چهار مقوله تاثیرگذاری (۱. تعداد بارهای استفاده ۲. تعداد بارگیری ۳. رخدادها یا ذکرها ۴. حضور در رسانه هااجتماعی) نیز می‌پردازند.