دیزباد سفلی

دیزباد سفلی ، روستایی از توابع بخش احمدآباد شهرستان مشهد در استان خراسان رضوی ایران است.
دشت دیزباد سفلی
دشت دیزباد دارای یکی از حاصلخیز‌ترین وپر آب‌ترین دشت‌های بینالود می‌باشد ودارای بیشترین زمین جهت انجام فعالیت کشاورزی و زمین‌های مسطح می‌باشد. دارای بیشترین چاه عمیق در منطقه نیشابور می‌باشد.
به علت وجود کوه‌های بینالود وشیب مناسب نفوذ آب‌های زیر زمینی باعث حاصلخیزی وفراوانی اب این دشت شده‌است . رودخانه فصلی هم از بینالود به دشت دیزباد می‌ریزد. قنات‌های دیزباد هم به علت ریزش در مسیر مسدود شده وفاقد روانی اب می‌باشند۰ در سال ۱۳۸۹ یکبار با هزینه دولت جهت احیای دوباره این قنات‌ها اقدامی صورت گرفت ولی مسمر ثمر نبود. این قنوات نیز از خود بینالود سرچشمه می‌گیرند.
دشت نیشابور جزیی از حوضه آبریز کالشور نیشابور است و در دامنه جنوبی ارتفاعات بینالود و در شمال شرق کویر مرکزی واقع شده‌است. از شمال به خط الراس ارتفاعات بینالود ،از شرق به بلندیهای لیلا جوق و یال پلنگ،از جنوب به تپه ماهورهای نیزه بند، از غرب به حوضه آبریز دشت سبزوار محدود است.وسعت کل حوضه 7300کیلومتر مربع است که 4100کیلومتر مربع آن رادشت و بقیه را ارتفاعات تشکیل میدهد.رودخانه‌های مهم منطقه تحت مطالعه ،اغلب از ارتفاعات شمالی دشت سرچشمه میگیرد و سیلاب خود را به کالشور میریزد. این رودخانه‌ها عبارتند از:
کالشور(بزرگترین)- دیزباد(مناسب برای مصارف شرب و کشاورزی)- دررود- خرو- بوژان(طغیان رودخانه در مرداد ماه سال 1366 و خسارات مالی و جانی) فاروب رومان- طاغون – بار- بقیع-اندرآب –حاجی بیگی.(تمامی رودخانه‌های ذکر شده با دبی متفاوت بعد سیراب کردن قسمتی از اراضی ،به کالشور میپیوندند.)
بلندترین نقطه رشته کوه بینالود، قله شیرباد با بلندی ۳۴۲۰متر است که در شمال روستای بوژان(شمال شرقی شهر نیشابور)قرار گرفته‌است. ولی قله بینالود با وجود ارتفاع کمتر از آن معروفیت بیشتری دارد. رشته کوه بینالود به طول تقریبی ۱۳۰ کیلومتر از شمال شهر نیشابور تا جنوب غربی شهر قوچان کشیده شده‌است. و جلگه و دشت نیشابور را از دشت مشهد و قوچان جدا می‌نماید. سه رود خانه دائمی کشف رود، اترک و کال شور از این رشته کوه سرچشمه می‌گیرند. افزون بر این رودخانه‌های نسبتا کم آبی همچون رودخانه‌های میرآباد، زشک و طرقبه، اخلمد، بوژان، خرو علیا، بار، و دیزباد علیا در دره‌های خرم این منطقه جریان دارند که بخش اعظم آب آن‌ها صرف آبیاری باغها و زمین‌های کشاورزی می‌شود. ریواس از معروفترین و مرغوبترین گیاهان خودروی این رشته کوه به‌شمار می‌رود. و در بخش شمال غربی رشته کوه بینالود پوشش درختچه‌های ارس بشکل تنگ دیده می‌شود.برف و یخ حاصل از بارشهای زمستانه و بهاره غالبا تا اواسط فصل تابستان در قله‌ها باقی می‌ماند. روستاها و تابستانگاه‌های زیبایی همچون بوژان، اخلمد، زشک و طرقبه، خرو، بار و دیزباد در دامنه این رشته کوه از چشم اندازه‌های بی‌مانند و بدیعی برخوردارند که دشت دیزباد سفلی از ارتفاعات بینالود و قوچ گرد نمای بسیار زیبا وخیره کننده‌ای دارد وهمه ساله از این قله کوهنوردان زیادی سعود ودیدن می‌نمایند که این منظره را می‌بینند و به عظمت وبزرگی خداوند مهربان در این دشت بزرگ پی می‌برند.
محصولات کشاورزی دشت دیزباد سفلی
2 : دشت نیشابور:
دشت نیشابور جزیی از حوضه آبریز کالشور نیشابور است و در دامنه جنوبی ارتفاعات بینالود و در شمال شرق کویر مرکزی واقع شده‌است. از شمال به خط الراس ارتفاعات بینالود ،از شرق به بلندیهای لیلا جوق و یال پلنگ،از جنوب به تپه ماهورهای نیزه بند، از غرب به حوضه آبریز دشت سبزوار محدود است.وسعت کل حوضه 7300کیلومتر مربع است که 4100کیلومتر مربع آن رادشت و بقیه را ارتفاعات تشکیل میدهد.رودخانه‌های مهم منطقه تحت مطالعه ،اغلب از ارتفاعات شمالی دشت سرچشمه میگیرد و سیلاب خود را به کالشور میریزد. این رودخانه‌ها عبارتند از:
کالشور(بزرگترین)- دیزباد(مناسب برای مصارف شرب و کشاورزی)- دررود- خرو- بوژان(طغیان رودخانه در مرداد ماه سال 1366 و خسارات مالی و جانی) فاروب رومان- طاغون – بار- بقیع-اندرآب –حاجی بیگی.(تمامی رودخانه‌های ذکر شده با دبی متفاوت بعد سیراب کردن قسمتی از اراضی ،به کالشور میپیوندند.)
2-3 :زیر ساخت کشاورزی منطقه
در قسمتهایی از دشت نیشابور که به کالشور نزدیک است مشکل شوری خاک و آب ،مناسب نبودن زمین برای انجام عملیات زراعی مطرح شده‌است ،راه حل مناسب برای مقابله با این مشکل ،انطباق با آن از نظر زیست محیطی،تغییر گونه‌های کشاورزی و…. است.بدین معنی که در شرایط آب و خاک شور بایستی نسبت به کشت گیاهان زراعی یا باغی مقاوم به شوری مانند پنبه-جو-چغندر قند-گلرنگ-پسته اقدام نمود. در طرح مطالعاتی جامع آب شهرستان (جلد 9 طرح مطالعات احیاء توسعه کشاورزی) اینگونه آمده‌است که از تعداد 30رودخانه دایم وفصلی موجود در دشت نیشابور 19 مورد آن برای تعدادی از ماه‌های سال برای آبیاری باغات استفاده میشود. همچنین در گزارش مطالعات محاسبه بیلان منابع آب حوضه آبریز دشت نیشابور (1377) نشان میدهد که تعداد چاههای پیزومتری موجود در سطح دشت نیشابور هر 65 کیلومتر یک حلقه چاه موجود است و از استانداردواقعی یعنی هر 25 کیلومتر یک حلقه چاه برخوردار نیست.( چاههای مطالعاتی که برای اندازه‌گیری سطح آبهای زیر زمینی حفر می‌شود)
در جدول ذیل محصولات تحت کشت در چاههای مورد مطالعه نشان داده شده‌است. 57% اراضی زیر کشت محصولات پاییزه(سفید برگ) شامل گندم-جو-کلزا- و43% مابقی به محصولات بهاره(سبزه برگ) وبا غات اختصاص می‌یا بند. ملاحظه میگردد که بیش از 95% اراضی به کشت گندم و جو ،باغات،یونجه،پنبه،چغندر قند،ذرت علوفه‌ای،هندوانه بذری وگوجه فرنگی مربوط میشود.
جدول :الگوی کشت در اراضی تحت آبیاری چاههای بررسی شده
ردیف
نوع محصول
سطح زیر کشت(هکتار)
درصد از کل%
1
گندم
3137
4/29
2
جو
2903
2/27
3
محصولات باغی
1105
3/10
4
یونجه
784
4/7
5
پنبه
5/688
5/6
6
چغندرقند
451
2/4
7
ذرت علوفه‌ای
423
0/4
8
هندوانه بزری
419
9/3
9
گوجه فرنگی
183
7/1
10
سبزی و صیفی
173
6/1
11
کلزا
60
6/0
12
کلرنگ
20
2/0
13
زعفران
23
2/0
14
پیاز
10
1/0
تعدا حلقه‌های چاه کشاورزی دیزباد سفلی وقنات‌های دیزباد سفلی
در منطقه بیش از ۶۵ حلقه چاه عمیق وجود دارد ، که در بعضی از آن‌ها ۱۲ اینچ اب خروجی ویا بیشتر هم وجود دارد.
قنات کمرسیاه پایین
کمرسیاه پایین قناتی است که در روستای دیزباد از توابع بخش زبرخان، شهرستان نیشابور در استان خراسان رضوی قرار دارد
مشخصات قنات طول این قنات ۸۰۰ متر است و تعداد ۳۰ میله چاه دارد. عمق مادرچاه این قنات، ۱۰ متر و فاصله مظهر تا محل آن ۵۰۰ متر می‌باشد. دبی این قنات ۱۰ لیتر بر ثانیه است.
تعداد مالکان این قنات ۵۶ نفر می‌باشد
باد دیزباد سفلی
باد دیز باد ، قطب آینده انرژی در خراسان رضوی ایران در این میان با 11 مگاوات تولید برق بادی مقام 26 دنیا را دارا می‌باشد .  با توجه به وجود باد مناسب و اقتصادی در منطقه نیشابور از اوایل دهه 1370 شمسی ، توسط جهاد دانشگاهی مشهد و جهاد سازندگی خراسان پیشنهاد مطالعات ایجاد نیروگاه مطرح گردید .
در ابتدای امر به دلیل نبود ایستگاه هواشناسی در منطقه مورد مطالعه ( دشت دیزباد ) از اواخر سال 1374 کار مطالعاتی بادسنجی با نصب دستگاههای ثبات دار توسط جهاد سازندگی در ارتفاع 20 متری از سطح زمین آغاز شد . اطلاعات ایستگاه بادسنجی حسین آباد رازان که در سالهای 75 و 76 جمع آوری شده بود ایجاد نیروگاه و مزرعه بادی2 در دشت دیزباد را از نظر اقتصادی توجیه کرد . و بعد از انجام مذاکره با یک شرکت آلمانی مجری طرحهای نیروگاههای بادی ، دو واحد نیروگاه بادی به صورت آزمایشی در منطقه احداث شد و ایجاد مزارع بادی ( 2 ) در برنامه آینده قرار گرفت .
در طرح مطالعاتی پنج مزرعه بادی پیش بینی شده‌است که عبارتند از : مزرعه شماره یک در روستای حسین آباد ، مزرعه شماره دو در نیم گره ، مزرعه شماره سه روستای دیز باد سفلی مزرعه شماره چهار و پنج در جنوب غربی روستای دیزباد بین روستاهای نو بهار ، اسلام آباد ( چاه ده اینچی ) و دیزباد .
نیروگاههای بادی مورد مطالعه مانند نیروگاههای بادی منجیل در استان گیلان متصل به شبکه سراسری برق نیست ، بلکه یک تکنولوژی جدید در جهان است یعنی مستقل از شبکه برق . این نیروگاهها برای تامین برق چاههای کشاورزی و روستاهای کوهستانی بوجود آمده‌است و تکنولوژی آن همپایی کشور آلمان – مخترع این طرح – پیش می‌رود و در جهان پدیده‌ای کاملا جدید است . وجود جاده اصلی مشهد – تهران و راه آهن در دست ساخت مشهد – بافق که از میانه دشت عبور می‌نماید ، پارامتر مثبتی برای نصب نیروگاههای بادی در منطقه است . علاوه بر آن راههای شوسه متعددی به منظور دسترسی به چاههای کشاورزی دشت احداث گردیده است . دشت دیزباد و دشت‌های همجوار آن به لحاظ کشاورزی و منابع آب زیرزمینی از غنای بسیار مناسبی برخوردارند . به گونه‌ای که فقط در 1000 کیلومتر مربع، تعداد 542 حلقه چاه کشاورزی وجود دارد که فقط 26% آن‌ها در حال حاضر( 1380 سال ) از طریق شبکه برق تغذیه می‌شوند و بقیه از موتورهای دیزلی که برخی با فرسودگی ناشی از عمر زیاد و عدم نگهداری صحیح ، مشکلات فراوانی را برای کشاورزان فراهم آورده‌اند ، استفاده می‌کنند . به‌طور متوسط مصرف روزانه هر موتور بین 500 تا 700 لیتر گازوییل و شش تا هفت لیتر روغن می‌باشد ،که در صورت برقی شدن این چاه‌ها ( بویژه از طریق نیروگاهها بادی ) سالانه از سوخت صدها هزار لیتر گازوییل و روغن جلوگیری خواهد شد .
علاوه بر مصرف انرژی در روستاهای منطقه ، طرح ایجاد شهر جدید بینالود با کاربری صنعتی – مسکونی به وسعت پنج هزار هکتار و حدود 300 هزار نفر جمعیت ، بار قابل ملاحظه‌ای در منطقه ایجاد خواهد نمود که ضرورت تدوین برنامه‌ای جامع برای تامین انرژی را حتمی می‌نماید و انرژی فراوان باد دشت دیزباد می‌تواند کانالی مطمئن برای تامین برق و انرژی باشد .
بر اساس یک میانگین و شکل خاص باد ، یک واحد توربین بادی kw 500 با ، بادی که حدود هشت متر در ثانیه سرعت دارد می‌تواند 1800 کیلو وات برق در سال تولید کند ، همین توربین در منطقه دیز باد با توجه به سرعت بالای باد می‌تواند 2000 کیلو وات برق تولید نماید . و بر اساس یک پیش بینی باد دیزباد توان تولید سالانه 4320 مگاوات برق را دارد .
لذا این منطقه و نیروگاههای بادی آینده آن قابلیت اتصال به شبکه سراسری را دارند و غیر از نیروگاههای مستقل از شبکه که فعلا در طرح برنامه قرار دارند باید نیروگاههای بادی متصل به شبکه سراسری هم مورد توجه قرار گیرند و این امری است که باید مسئولین طرح بویژه سازمان انرژیهای نو وابسته به سازمان انرژی اتمی ایران آن را مد نظر قرار دهند .
طرح ایجاد مزارع بادی دیزباد اکنون دوره مطالعات و احداث را پشت سر می‌گذارد( 3 ) و در این راه عدم تامین ارزی ، بروکراسی اداری و گمرکی در وزارتخانه‌های صنایع ، جهاد سازندگی ، بازرگانی و امور اقتصادی و دارایی ، عدم همکاری شرکت آلمانی در برخی دوره‌ها ، از مهمترین مشکلات پیش روی می‌باشد . با توجه به گسترش و جریان باد دیز باد در جنوب دشت نیشابور ، این قسمت‌ها نیز توان و ظرفیت ایجاد نیروگاه بادی را دارند و از نظر ویژگیهای طبیعی تقریبا شرایط همسانی با دشت دیز باد را دارند .
امید است که با مطالعه این بخش و با ایجاد نیروگاه بادی ، حداکثر استفاده از این منبع لایزال الهی بشود .
یادداشت‌ها : 1- قدرت تولید با توان سوم سرعت متناسب است .
بر اساس فرمول p v p= cv یعنی اگر باد 6 متر در ثانیه سرعت دارد در توان سوم سرعت می‌شود ( 216 = 6 ) ولی اگر فقط یک متر به این سرعت اضافه گردد می‌شود ( 343 = 7 ) که مقدار اختلاف آن با 6 متر سرعت خیلی بیشتر می‌شود و از آنجا که باد دیزباد 8 متر سرعت دارد ( یعنی دو متر بیشتر از بادهای اقتصادی ) پس مقدار انرژی تولیدی آن خیلی زیاد خواهد بود .
2- مزرعه بادی : شامل تاسیسات مربوط به گروهی از ماشین‌های بادی است که در آرایش منظمی در یک ناحیه محدود و مناسب جهت تولید الکتریسیته مورد استفاده قرار گیرند .
3- در سال 1381 ، 5 دستگاه از توربینهای بادی منطقه در شرق شهر جدید بینالود به بهره برداری رسید که به مرور تعداد واحد‌های نیروگاه بادی بینالود به 43 مورد افزایش خواهد یافت .
منابع:
1- سازمان جهاد کشاورزی خراسان رضوی ، اداره برق و انرژی ، جزوه باد در خراسان 1377 2- سازمان جهاد کشاورزی خراسان رضوی ، اداره برق و انرژی ، طرح تفصیلی ایجاد مزارع بادی دیزباد نیشابور 1377 3- مصاحبه با آقای مهندس یاقوتی نیا ، کارشناس انرژی اتمی جهاد کشاورزی خراسان ، 1/5/ 1379 4- کاویانی ، دکتر محمد رضا ، توربین‌های بادی و ارزیابی پتانسیل باد در ایران ، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی شماره 36 ، بهار 1374 5- تاجیک ، محمد ، بررسی‌های قابلیتها و موانع توسعه در شهرستان نیشابور از دیدگاه جغرافیای سیاسی ، پایان نامه کارشناسی ارشد ، دانشگاه تهران ( گروه جغرافیا ) ،
دیزباد سفلی