نیروهای مسلح جمهوری آذربایجان

نیروهای مسلح جمهوری آذربایجان () بر پایه قانون این کشور در خصوص نیروهای مسحل در ۹ اکتبر سال ۱۹۹۱ مجددا احیاء گردید. ارتش جمهوری آذربایجان برای اولین بار در ۲۶ ژوئن سال ۱۹۱۸م. از سوی جمهوری دمکراتیک آذربایجان تاسیس شد.
ولی پس از تاسیس جمهوری شوروی سوسیالیستی آذربایجان در ۲۸ آوریل سال ۱۹۲۰م. ارتش یاد شده منحل گردید. پس از فروپاشی شوروی، نیروهای مسلح جمهوری آذربایجان با بهره‌برداری از جنگ‌افزارها و مهمات بازمانده از شوروی، در سال‌های ۱۹۹۲–۹۲م. مجددا احیا گردید.
نیروهای مسلح جمهوری آذربایجان شه شاخه را داراست:
نیروی زمینی جمهوری آذربایجان
نیروهای هوایی جمهوری آذربایجان
نیروی دریایی جمهوری آذربایجان
نیروهای وابسته به ارتش جمهوری آذربایجان شامل نیروهایی همچون گارد ملی، نیروهای داخله و مرزبانی جمهوری آذربایجان می‌باشد، که هر یک از آنها در موقعیت‌های مختلفی به دفاع از کشور بسیج می‌شوند. بنابه گزارش‌های منتشره توسط رسانه‌های جمهوری آذربایجان بودجه نظامی این کشور در سال ۲۰۰۹، عبارت از ۲٫۴۶ میلیارد دلار بود.
بر اساس گزارش منتشر شده از طرف انستیتو بین‌المللی پژوهش‌های صلح استکهلم، در سال مذکور، فقط ۱٫۴۷۳ میلیارد دلار از این بودجه به مقاصد دقاعی هزینه شد. موسسه بین‌المللی مطالعات استراتژیک نیز بودجه نظامی این کشور را در ۲۰۰۹، ۱٫۵ میلیارد دلار برآورد نمود. وزارت دفاع جمهوری آذربایجان نهاد نظارتی بر مسائل مرتبط با طراحی، ساخت، تنظیم و نگهداری از تجهیزات نظامی می‌باشد. آذربایجان در صدد شروع به تولید تانک‌ها، وسایل نقلیه زرهی، هواپیماها و بالگردهای نظامی و … است. مسئولیت هدایت وزارت دفاع جمهوری آذربایجان را ژنرال ذاکر حسنف بر عهده دارد.
اطلاعات کلی
ناو جمهوری دمکراتیک آذربایجان موسوم به «اردهان کاکونر»
از زمان سقوط اتحاد جماهیر شوروی، جمهوری آذربایجان در تلاش است تا نیروهای مسلح خود را به ارتشی حرفه‌ای، آموزش دیده و پویا تبدیل کند. ج. آذربایجان همزمان با اینکه برای سال‌هایی ست که برنامه‌های متعددی را در راستای نوسازی و توسعه توانمندی ارتش انجام می‌دهد، همچنین بودجه نظامی خود را نیز که در سال ۲۰۰۵، ۳۰۰ میلیون دلار بود، در سال ۲۰۰۹ به ۲٫۴۶ میلیارد دلار افزایش داده‌است. نیروهای زمینی ۵۶٫۸۴۰، نیروهای هوایی ۷۹۰۰ و نیروهای دریایی ۲۲۰۰ نفر را دربرمی‌گیرد. افزون بر این، زیرمجموعه‌هایی چون گارد ملی، مرزبانی و نیروهای داخله نیز همه روی هم رفته شامل ۱۹٫۵۰۰ تن می‌باشند. نیروهای مسلح آذربایجان واجد ۳۰۰۰۰۰ سرباز ذخیره‌ای است، که خدمات نظامی خود را در ۱۵ سال اخیر پشت سر گذاشته‌اند.
نیروهای مسلح شامل ۲۲۰ قبضه تانک جنگی اصلی می‌باشد. علاوه بر این، در بین سال‌های ۲۰۰۵ تا ۲۰۱۰م. ۱۶۲ قبضه تانک تی-۸۰، ۵۹۵ قبضه وسیله نقلیه زرهی جنگی و ۲۷۰ سیستم توپخانه‌ای به جمع جنگ‌افزارهای جمهوری آذربایجان پیوسته‌اند. نیروهای هوایی را ۱۰۶ فروند هواپیما و ۳۵ فروند هلیکوپتر تشکیل می‌دهند.
جمهوری آذربایجان به‌عنوان یک کشور غیر هسته‌ای پیمان‌نامه منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (ان‌پی‌تی) را امضا کرده‌اند، پیوسته‌است. کشور آذربایجان در «طرح مشارکت برای صلح» ناتو شراکت دارد. این کشور با اعزام ۱۵۰ نیروی خود به عراق و بعدا به کوزوو، در «نیروی چندملیتی» حضور پیدا نمود. کماکن عده‌ای از نیروهای مسلح این کشور در افغانستان حضور دارد.
در سال ۲۰۱۷م. «Global Firepower» در رتبه‌بندی خود نیروهای مسلح جمهوری آذربایجان را از میان ۱۲۷ کشور جهان در طبقه ۵۰ قرار داد، که این هم در میان کشورهای قفقاز جنوبی بهترین شاخص بود.
امروزه، عنوان «قهرمان ملی آذربایجان» که در پاس خدمات برجسته‌ای در دقاع از تمامیت ارضی ج. آذربایجان به نظامیان آذربایجانی اعطا می‌شود، بالاترین عنوان نظامی در این کشور تلقی می‌گردد.
تاریخچه ارتش جمهوری آذربایجان
جمهوری دمکراتیک آذربایجان
دو سرباز واحد نظامی ارتش جمهوری دمکراتیک آذربایجان واقع در شهرستان قوبا، (سال ۱۹۱۹م)
تاریخ تاسیس ارتش مدرن جمهوری آذربایجان به سال ۱۹۱۸ برمیگردد، زمانی که برای اولین بار در تاریخ ۲۶ ژوئن ۱۹۱۸ نیروی مسلح آذربایجان از سوی جمهوری دمکراتیک آذربایجان دایر شد.
آنگاه وزیر دفاع آن دولت عملا «خسرو بیگ سلطانف» بود. پس، بعد از آنکه وزارت به‌طور رسمی راه‌اندازی گردید، صمدبیگ مهماندارف به عنوان وزیر دفاع و «علی‌آقا سیخلینسکی» نیز به عنوان معاون وی منصوب شدند.
افسران ارتش جمهوری دموکراتیک آذربایجان در سال ۱۹۱۸م.
وزارت دفاع جمهوری دمکراتیک پس از تصرف آذربایجان توسط شوروی در ۲۸ آوریل سال ۱۹۲۰ مورد انحلال قرار گرفت. تعهدات این وزارتخانه به «کمیساریای مردمی نظامی» محول گردید. در نتیجه این اشغال، ۱۵ تن از ۲۱ ژنرال آذربایجانی به دست بلشویک‌ها تیرباران شدند. در سال ۱۹۷۱، در نتیجه کوشش و تلاش‌های فراوان مقامات وقت آذربایجان افتتاح اولین مدرسه عالی نظامی به‌نام «جمشید نخجوانسکی» در این سرزمین رقم خورد.
دوران جنگ جهانی دوم (۱۹۴۱–۴۵)
حضور دانشجویان «مدرسه عالی نظامی فرماندهان باکو» در رژه‌ای برگزار شده در باکو در سال ۱۹۶۰
در طول جنگ جهانی دوم، بیش از ۷۰۰ هزار آذربایجانی بسیج و به جبهه مقدم اعزام شده بودند، که در حدود بیش از ۳۰۰ هزار تن از آنها کشته شدند. در اولین روزهای شروع جنگ، بیش از ۴۰۰۰ پسر و دختر آذربایجانی از «کمیساریای نظامی» درخواست اعزام داوطلبانه به جبهه کرده بودند. در طی جنگ، حتی برخی لشکرهای شوروی متشکل از آذربایجانی‌ها بود.
لشکرهای شماره ۴۱۶، ۴۰۲، ۳۹۶، ۲۲۳، ۷۷ و غیره… که متشکل از آذربایجانیان بودند، در شهرهایی چون سیمفروپول و اودسا و… ایفای نقش کردند.
لشکر ۷۷ در نبردهایی برای آزادسازی لهستان و چکسلواکی و ۲۲۳ نیز در آزادسازی یوگسلاوی قهرمانی‌هایی از خود نشان دادند. به ۱۲۳ پیکارجوی آذربایجانی به خاطر رشادت خود در جنگ جهانی دوم نشان قهرمان اتحاد شوروی و به بالغ بر ۱۷۰ هزار سرباز و افسر نیز نشان‌ها و مدال‌های گونه‌گونی اعطا گردیده‌است.
افزون بر این، در حین جنگ جهانی دوم، آذربایجان در سیاست شوروی برای استراتژی انرژی نقش مهمی ایفا می‌کرد. بخش عمده‌ای از مایحتاجات نفتی «جبهه شرقی» شوروی را باکو تامین می‌نمود. در این راستا، به فرمان مجلس عالی اتحاد جماهیر سوسیالیستی شوروی مورخ سال ۱۹۴۱، نشان‌ها و مدال‌هایی به بیش از ۵۰۰ کارگر آذربایجانی شاغل در کارخانه‌های نفتی باکو اهدا گردید.
دوران پسا کسب استقلال جمهوری آذربایجان (سال ۱۹۹۱ تابه‌حال)
بر اساس مصوبه شورای عالی جمهوری آذربایجان به تاریخ ۹ اکتبر سال ۱۹۹۱، ارتش ملی این کشور تاسیس شد.
بر اساس فرمان رئیس جمهوری آذربایجان مورخ ۲۲ مه سال ۱۹۹۸، ۲۶ ژوئن روز تاسیس لشکر ویژه آذربایجان به عنوان روز ملی نیروهای مسلح آذربایجان تعیین شد. ۲۶ ژوئن هر سال روز تعطیل رسمی است.
سامانه موشک‌انداز اسمرج 9A52 با برد ۷۰ تا ۹۰ کیلومتر یکی از سامانه‌های راکتی دخیل در زرادخانه نیروهای مسلح جمهوری آذربایجان است.
دوران جنگ قره‌باغ
آذربایجانی حاضر در جنگ قره‌باغ (سال ۱۹۹۲م)
کمی بعد از فروپاشی شوروی و کسب استقلال جمهوری آذربایجان درگیری‌های جنگ قره‌باغ بین ارمنستان و این کشور به وقوع پیوست. دولت جمهوری آذربایجان در این بازه زمانی اعلام بسیج مردمی نموده‌بود. آنگاه «ارتش ملی آذربایجان» شامل ۳۰ هزار مرد بود که نزدیک به ۱۰ هزار نفر از آنها از تکاوران و چند هزار نیز از سربازان داوطلب جبهه خلق آذربایجان متشک بودند. «صورت حسینف» یک نظامی آذربایجانی، در اوایل شروع این جنگ، واحد نظامی شماره ۷۰۹ ارتش جمهوری آذربایجان را تاسیس و تعداد زیادی اسلحه و مهمات از زرادخانه لشکر پیاده‌نظام موتوریزه ۲۳ اخذ کرده بود.
همزمان با این، یک نظامی دیگر «اسکندر حمیدف» نیز تیپی موسوم به «بزگورد» (گرگ خاکستری) ایجاد کرده‌بود.
از جمله جنگ‌افزارهایی که، جمهوری آذربایجان در طی این جنگ مورد استفاده قرار داده‌است، می‌توان به ۳۸۸–۳۹۵ ابزار توپخانه‌ای، ۴۳۶–۴۵۸ قبضه تانک جنگی، ۵۵۸–۱۲۶۴ نفربر زره‌پوش، ۳۸۹–۴۸۰ خودرو زره‌پوش جنگی، ۵۳–۱۷- فروند هواپیمای جنگنده و ۴۵–۵۱ فروند بالگرد اشاره کرد. بنابه یک تحلیل تطبیقی، بین مردان ۱۷ تا ۳۲ ساله در ارمنستان تعداد افراد سازگار با شرایط خدمت سربازی ۵۵۰ هزار بود، در حالی که این شاخص در آذربایجان به ۱٫۳ میلیون نفر می‌رسید. افزون بر این، تعدادی از نظامیان هر دو طرف خدمت سربازی خود را در دوران شوروی در واحدهای نظامی پشت سر گذاشته، در جنگ شوروی در افغانستان حضور پیدا کرده و واجد پیشینه نظامی بودند.
و لیکن به دلیل اینکه دولت شوروی تبعیض قومیتی نسبت به آذربایجانیان قائل بود، سربازان اهل آذربایجان دوره خدمت سربازی خود را بیشتر در یگانهای ساختمانی سپری می‌کردند، نه در لشکرهای جنگی. با اینکه تا وقوع جنگ قره‌باغ چند تا مدرسه عالی نظامی در آذربایجان دایر گردیده بود، ولی ناآزمودگی سربازان آذبایجانی بر نتایج این جنگ اثراتی گذاشت. گلبدین حکمتیار، جنگ‌سالار افغانستانی در دوران جنگ قره‌باغ به ارتش جمهوری آذربایجان یاری می‌رسانید. تعداد تلفات جانی نیروهای مسلح جمهوری آذربایجان در این جنگ ۱۱٫۵۵۷ نظامی را شامل می‌شود.
درگیری‌های آوریل سال ۲۰۱۶
جنگ موسوم به درگیری‌های آوریل که، از بامداد آوریل ۲ سال ۲۰۱۶ بین نیروهای مسلح جمهوری آذربایجان و نیروهای مسلح ارمنستان و نیروهای جمهوری خودخوانده قره‌باغ به وقوع پیوست، شدیدترین جنگ پس از امضای آتش‌بس بین دو کشور در سال ۱۹۹۴ به حساب می‌آید.
در نتیجه این درگیری‌ها، نیروهای مسلح جمهوری آذربایجان توانستند بلندی‌های واقع در مجاورت روستای تالیش و ده سی سولان شهرستان ترتر، ارتفاعات له‌له‌تپه و روستای «ججوق مرجانلی» شهرستان جبراییل، روستای «گلستان» شهرستان گران‌بوی، دهکده «قازاق‌ها» ی ترتر و راه‌هایی در مجاورت روستای ماداغیس ترتر را باز پس بگیرند.
پهپاد انتحاری هاروپ تواید شرکت صنایع هوافضای اسرائیل که یکی از هواپیماهای بدون سرنشین موجود در زرادخانه نیروهای هوایی جمهوری آذربایجان می‌باشد
ساختار
نیروهای مسلح جمهوری آذربایجان شامل زیرمجموعهای ذیل می‌شود:
نیروهای زمینی جمهوری آذربایجان
بر اساس برآورد موسسه بین‌المللی مطالعات استراتژیک انگلستان، تعداد نیروی زمینی جمهوری آذربایجان ۸۵۰۰۰ نیروی عمل‌کننده می‌باشد.
نیروهای هوایی جمهوری آذربایجان
نیروهای هوایی جمهوری آذربایجان قسمت ویژه نیروهای مسلح به حساب می‌آید، که در ۱۴ فوریه سال ۱۹۹۲ به عنوان یک بخش جداگانه نیروهای مسلح تاسیس شده‌است.
تعداد پرسنل ۸۰۰۰ نفر نیروی عمل‌کننده است.
نیروی دریایی جمهوری آذربایجان
نیروی دریایی جمهوری آذربایجان از مجموعه سه‌گانه نیروهای مسلح جمهوری آذربایجان به‌شمار می‌رود، که قدمت آن به ۵ اوت سال ۱۹۱۸، زمانی که دولت جمهوری دمکراتیک آذربایجان نیروی دریایی خود را بر اساس ناوگان سلطنتی روسیه در بخش دریای خزر در آذربایجان تاسیس و مستقر کرد، بازمی‌گردد.
نیروهای داخله جمهوری آذربایجان
نیروهای داخله جمهوری آذربایجان یکی از زیرمجموعه‌های نیروهای مسلح جمهوری آذربایجان تلقی می‌گردد، که دسامبر سال ۱۹۹۱ به تاسیس رسید.
گارد ملی جمهوری آذربایجان
گارد ملی جمهوری آذربایجان به فرمان شماره ۵۲۴ رئیس جمهوری آذربایجان مورخ ۲۵ دسامبر سال ۱۹۹۱ تاسیس شد، که از زیرمجموعه‌های خدمت دولتی محافظت ویژه جمهوری آذربایجان می‌باشد.
بر پایه آمار سال ۲۰۰۷، تعداد پرسنل کارد ملی ۲۵۰۰ نیروی عمل کننده بود.
مرزبانی جمهوری آذربایجان
مرزبانی جمهوری آذربایجان بر اساس دستور شماره ۷۴۰ رئیس‌جمهور آذربایجان به تاریخ ۳۱ ژوئیه سال ۲۰۰۲ تاسیس شد.
مرزبانی جمهوری آذربایجان یک قوه مجریه مرکزی می‌باشد، که اجرای تعهدات تعیین شده بر اساس قوانین جمهوری آذربایجان راجع به حفاظت از مرزهای دولت را بر عهده دارد.
خدمت دولتی محافظت ویژه جمهوری آذربایجان
خدمت دولتی محافظت ویژه جمهوری آذربایجان یک قوه مجریه مرکزی می‌باشد، که مسوولیت حفاطت از ادارات مهم دولتی و ادارات مهم حفاظت شده و نیز سازماندهی استفاده، امنیت و پیشرفت ارتباطات ریاست جمهوری، شبکه ارتباطی ویژه دولت و شبکه‌های خاص سیستم‌های ارتباطی و مخابراتی نهادهای دولتی را عهده‌دار است.
نیروی هوایی جمهوری آذربایجان
نیروی زمینی جمهوری آذربایجان
نیروی دریایی جمهوری آذربایجان
خدمت دولتی محافظت ویژه جمهوری آذربایجان