زلتان کدای

زلتان کدای (زاده ۱۶ دسامبر ۱۸۸۲ - درگذشته ۶ مارس ۱۹۶۷) آهنگساز، محقق موسیقی و فرهنگ فولکلور، اتنوموزیکولوژیست، زبان شناس و فیلسوف مجاری بود.
کدای در دانشگاه و کنسرواتور بوداپست تدریس می‌کرد. موسیقی او که از ملودی‌های فولکوریک مجاری تاثیر گرفته است شامل اپرای هاری یانوش (Hary Janos)، کرال آوازهای مذهبی مجاری (Psalmus Hungaricus)، کنسرتو برای ارکستر، ویولن و کوارتت سازهای زهی و موسیقی مجلسی است.
او بیشتر کودکیش را در گالانتا (امروزه: ترناوا در اسلواکی) گذراند. پدرش رئیس ایستگاه قطار و موسیقیدانی غیر حرفه‌ای بود و با حضور وی، کودای به عنوان یک کودک نواختن ویلن را آموخت. با وجود تحصیلات بسیار کم او در آن زمان در زمینه موسیقی، در گروه کر کلیسا می‌خواند و قطعاتی نیز برای اجرا می‌نوشت.
در سال ۱۹۰۰ کودای به منظور تحصیل در رشته زبانهای مدرن وارد دانشگاه بوداپست شد و آغاز به آموختن موسیقی در آکادمی فرانتس لیست در همان شهر نمود، جایی که هانس کسلر (Hans Koessler) به وی آهنگسازی را آموخت.
کودای یکی از اولین کسانی است که متعهد به مطالعه جدی بر روی داستانهای فولکلور بوده و به یکی از مهمترین چهره‌های اولیه در زمینه انتوموزیکولوژی تبدیل شد. در سال ۱۹۰۵ به منظور جمع آوری آهنگهای محلی بر روی استوانه‌های فنوگراف (دستگاه قدیمی ضبط صدا)، از روستاهای دورافتاده دیدن کرد.
یکسال بعد رساله‌ای درباره موسیقی فولکلور مجارستان نوشت به نام ساختار تحلیل شده در موسیقی فولکلور مجار. در این زمان کودای با آهنگساز معاصر خود؛ بلا بارتوک آشنا شد، بارتوک او را تحت حمایت بی‌شایبه خود قرارداد و وی را با روشهای جمع آوری آوازهای فولکلور آشنا نمود.
این دو آهنگساز تا پایان عمرشان دوست و رقیب موسیقی یکدیگر بودند. پس از دریافت مدرک دکترا در رشته‌های فلسفه و زبان شناسی، کودای به پاریس رفت جایی که زیر نظر شارل ویدور (Charles Widor) تحصیل موسیقی را ادامه داد. در آنجا کشفیات جدیدی در زمینه موسیقی به دست آورد و تاثیرات مختلف این شهر شگفت انگیز را جذب می‌نمود.
وی به خصوص تحت تاثیر شدید موسیقی کلود دبوسی قرار گرفت. در سال ۱۹۰۷ به بوداپست بازگشت و مدرک پروفسوری خود را از آکادمی موسیقی شهر دریافت نمود. در طول جنگ جهانی اول بدون وقفه به جمع آوری موسیقی فولکلور ادامه داد. کودای در این زمان آهنگسازی نیز می‌نمود: دو کوارتت زهی ۱۹۰۹ و ۱۹۱۷، سونات برای ویلنسل و پیانو ۱۹۱۰، سونات برای ویلنسل سولو ۱۹۱۵ و دوئو برای ویلن و ویلنسل ۱۹۱۴ نوشت.
تمام این آثار، اصیل بودن در فرم و محتوا را نشان می‌دهند، ترکیب بسیار جذابی از: مهارت بالا و استادانه در سبک موسیقی اروپای غربی، شامل کلاسیک و اواخر دوره رومانتیک، سنتهای امپرسیونیستی و مدرنیته با دانشی ژرف و احترامی عمیق برای موسیقی فولکلور مجارستان، اسلوواکی، بلغارستان، آلبانی و دیگر کشوهای اروپای شرقی.
به دلیل آغاز جنگ جهانی اول و در نتیجه ایجاد تغییرات وابسته به جغرافیایی سیاسی در ناحیه و به دلیل شخصیت خجل کودای، او تا سال ۱۹۲۳ هیچ موفقیت رسمی نیافت، تا آنکه پسالموس هونگریکوس (Psalmus Hungaricus) برای اولین بار در کنسرتی در مراسم پنجمین سالگرد اتحاد بوداپست به همراه اولین اجرای سوییت رقص اثر دورژاک اجرا شد. به دنبال این موفقیت کودای به سرتاسر اروپا سفر کرد تا اجرای آثار خود را رهبری کند. کودای نسبت به یافتن راه کارهایی مناسب برای حل مشکلات آموزش موسیقی، بسیار علاقه‌مند بود و نوشته‌های فراوان و موثری در زمینه روشهای تحصیل موسیقی و همچنین یادگیری آهنگسازی برای کودکان از خود به جای گذاشت.
در اوایل سال ۱۹۳۵ به همراه همکارش ینو آدام (Jenö Ádám) پروژه دراز مدتی را به منظور بهبود آموزش موسیقی در مدارس ابتدایی و متوسطه آغاز نمودند. کودای هم در داخل و هم در خارج کشور تاثیر بسیار ژرفی بر روی تحصیل موسیقی گذاشت. روش تدریس موسیقی مجار که از سالهای ۱۹۴۰ رشد یافت بر پایه «متود کودای» بنا شد. شخص کودای هیچ گاه روشی خاص را ننوشت، اما تحقیق‌های جامع وی اصولی موثر را برای آموزش موسیقی مقرر کرد.
وی همچنین به ساخت موسیقی برای گروههای حرفه‌ای نیز ادامه می‌داد؛ رقصهای ماروسک ۱۹۳۰ برای سولوی پیانو و ارکستر، "رقصهای گالانتا" ۱۹۳۳ برای ارکستر، "گوناگونی طاووس" ۱۹۳۹ سفارش داده شده از طرف ارکستر آمستردام به مناسبت جشن پنجاهمین سالگرد آن و "مس کوتاه" (Missa Brevis) در سال ۱۹۴۴ برای تک خوان، گروه کر، ارکستر و ارگ، را در میان آثار مطرح دیگرش می‌توان نام برد. یکی دیگر از سوییت‌های وی که بر اساس اپرای "هری جوناس" ساخته خود او در سال ۱۹۲۶ بوده، بسیار مطرح است، با آنکه خود اپرا اجراهای بسیار اندکی داشته است.
این سوییت برای اولین بار در بوداپست اجرا شد، رهبرانی چون: توسکانینی، منگلبرگ و فورت ونگلر این قطعه را در کنسرتهایشان اجرا کرده‌اند. کودای در جنگ جهانی دوم در بوداپست ماند و در سال ۱۹۴۲ از تدریس بازنشسته شد. یک سال بعد به عنوان رئیس انجمن هنرهای مجار منصوب شد و در سال ۱۹۶۲ سفارشاتی را برای ساخت موسیقی از جمهوری خلق مجارستان دریافت می‌نمود.
همچنین ریاست انجمن موسیقی فولکلور بین‌المللی و ریاست افتخاری انجمن بین‌المللی برای آموزش موسیقی از دیگر مسئولیت‌های وی می‌باشند.
زلتان کودای یکی از مشهورترین و بزرگترین چهرهای هنری تاریخ مجارستان، در سال ۱۹۶۷ در بوداپست از دنیا رفت. در سال ۱۹۶۶، سال پیش از مرگ او، کوارتت زهی وی به افتخار او به نام "کوارتت کودای" ثبت شد. جان ورال (John Verrall) از جمله شاگردان برجسته وی است.