مرکز تحقیقات اسلامی مجلس شورای اسلامی

مرکز تحقیقات اسلامی مجلس شورای اسلامی نهادی پژوهشی وابسته به مجلس شورای اسلامی ایران است که با هدف تطبیق قوانین مصوب مجلس با دستورات و احکام شرع فعالیت می‌کند.
مرکز تحقیقات اسلامی مجلس شورای اسلامی از مراکز تحقیقاتی دینی ایران است که به دنبال آن است تا مفاد طرح‌ها و لوایح مورد بررسی در مجلس شورای اسلامی را پیش از تصویب در مجلس، از دیدگاه فقه بررسی و در صورت یافتن مفاد متعارض با فقه، راهکارهای اصلاحی خود را ارائه می‌نماید. به بیان دیگر این مرکز با بررسی فقهی طرح‌ها و لوایح، نقش مهمی را برای مجلس شورای اسلامی در تامین نظر شورای نگهبان در تایید طرح‌ها و لوایح ایفا می‌کند.
از ۱ مهر ۱۳۹۰ (هجری شمسی) احمد مبلغی، رئیس مرکز تحقیقات اسلامی مجلس شورای اسلامی است.
معرفی مرکز
مرکز تحقیقات اسلامی نهادی است پژوهشی وابسته به مجلس شورای اسلامی که در عرصه قانونگذاری اسلامی و در چارچوب علوم و معارف اسلامی و با رویکرد بهره‌گیری جدی از تخصص‌های مختلف به ویژه علوم انسانی اسلامی و در گستره جهان اسلام، در زمینه اشراب معارف فقه در قوانین مصوب مجلس شورای اسلامی به عنوان واسط فعال و هوشمند میان حوزه علمیه و پارلمان، نقشی کارآمد ایفا نماید.
مرکز تحقیقات اسلامی متعهد است کارآمدی و روزآمدی در پژوهش‌های فقهی را شعار خود قرار داده و ضمن آینده‌نگری، روشن‌فکری و حرکت در مرزهای دانش و با تاکید بر فقه پویا و توجه به نقش زمان و مکان در استنباط احکام، بر اصول و مبانی اجتهادی، پایدار مانده و از تجددمآبی و التقاط گرایی خود را مصون بدارد.
مرکز علاوه بر پاسخگویی به مطالبات مجلس شورای اسلامی به ویژه بررسی طرح‌ها و لوایح ارجاعی از مجلس به لحاظ تطبیق با علوم و معارف اسلامی، نظریه‌پردازی در حوزه‌های مرتبط، به ویژه نسبت فقه و قانون را نیز وجه همت خود قرار داده و در این راستا با بهره‌گیری هرچه بیشتر از منابع انسانی متعهد و متخصص و با مشارکت‌جویی از نخبگان حوزوی و دانشگاهی، به منظور اسلامی کردن قانونگذاری در کشور در چارچوب الگوی اجتهادی مبتنی بر اقتضائات حوزه تقنین، تلاش می‌نماید.
ماموریت مرکز
اشراب قواعد، روح و منطق شریعت در نظام تقنینی کشور
حوزه‌های ماموریتی مرکز عبارتند از:
نظریه‌پردازی و الگوپردازی در خصوص نسبت فقه و قانون، و بررسی اسلامیت قوانین در حال تصویب یا مصوب
چشم‌انداز مرکز
با اتکال به قدرت لایزال الهی و در پرتو کوشش برنامه‌ریزی شده و مدبرانه جمعی، چشم‌انداز مرکز تحقیقات اسلامی مجلس شورای اسلامی در افق ۱۴۰۴، پشتیبانی معرفتی دینی از نظام قانونگذاری کشور به صورت حداکثری بر اساس الگوی اجتهاد معطوف به تقنین خواهد بود.
مرکز در چشم‌انداز فوق ویژگی‌های زیر را خواهد داشت:
دست یافته به الگوی اجتهاد معطوف به تقنین.
برخوردار از جایگاه مقبول نزد مراجع عظام تقلید به عنوان واسط میان نهاد تقنین و نهاد حوزه
در تعامل اثربخش با کلیه اشخاص حقیقی و حقوقی مرتبط و موثر در نظام تقنینی کشور به ویژه نمایندگان و کمیسیون‌های تخصصی مجلس
برخوردار از ساختار سازمانی چابک، مستقل با بودجه مشخص و کادری دانش‌محور، ولایت مدار، ارزش‌گرا و قانون‌مند
دارای نظام ارتباطی پویا و موثر با مجامع و نخبگان حوزوی ودانشگاهی
ارائه دهنده محصولات علمی و گزارشات کارشناسی دقیق، به هنگام و کارآمد
سیاست‌های پژوهشی مرکز
۱. سیاست‌های سرمایه انسانی:
ترویج اخلاق حرفه‌ای پژوهش در مرکز و تعمیق انگیزه درونی جستجوگری، نوآوری، تلاش و تعاون در پژوهشگران و کارکنان و مدیران، ارتقای کیفیت و افزایش بهره‌وری سرمایه انسانی به منظور تحقق بهینه ماموریت‌های مرکز، جلب همکاری نخبگان و استعدادهای برتر از طریق فراهم ساختن امکانات و تسهیلات موثر و تعامل فعال با نهادهای علمی به ویژه نهادهای حوزوی، بهره‌مندی از دانشجویان تحصیلات تکمیلی در رشته‌های تخصصی و حمایت از موضوع پایان‌نامه و رساله آنان، بهره‌گیری از توان تخصصی نخبگان، پژوهشگران و اندیشمندان خارج از کشور
۲. سیاست‌های عملیاتی:
اجتناب از انجام پژوهش‌هایی که در راستای ماموریت مرکز نباشد، اجتناب از انجام پژوهش‌هایی که توسط مراکز پژوهشی هم سو انجام می‌گردد، تعیین مجریان و همکاران صاحب صلاحیت و اولویت به لحاظ رشته تخصصی، مرتبه علمی، سوابق و تجارب مثبت پژوهشی و توانایی رهبری علمی پژوهش برای پروژه‌ها و حلقات، تقویت سیستم ارزیابی فعالیت‌های پژوهشی با هدف ارتقاء کیفی پژوهش
۳. سیاست‌های مالی:
افزایش بهره‌وری منابع مالی، صرفه‌جویی در هزینه‌ها، صرف اعتبارات پژوهشی در فعالیت‌های اصلی پژوهشی و کاهش نسبت هزینه‌های اداری و خدماتی غیر پژوهشی به هزینه‌های پژوهشی، تهیه تجهیزات و امکانات مورد نیاز و در حد نیازهای جاری و قابل پیش‌بینی و استفاده بهینه از آنها، استفاده از ظرفیت‌ها و تجهیزات عمده سایر مراکز و فراهم ساختن امکان استفاده سایر مراکز از تجهیزات مشابه مرکز در چارچوب توافقات فی‌مابین
۴. سیاست‌های اطلاع‌رسانی:
انتشار نتایج طرح‌ها و پروژه‌ها و ارائه اطلاعات لازم آن‌ها به مراکز اطلاع‌رسانی علمی کشور از طریق فصلنامه، خبرنامه، سایت، کتاب و…، برگزاری نشست‌های خبری به منظور ارائه نتایج طرح‌ها و پروژه‌های مهم
اهداف مرکز
اهداف علمی-محتوایی:
۱. مطالعه و تحقیق در حوزه قواعد واصول اجتهاد با توجه به بایسته‌های تقنین
۲. تشکیل حلقات و گروه‌های علمی به منظور تحقیق تخصصی در موضوعات قانونی کلان
۳. بررسی طرح‌ها و لوایح در دستور کار مجلس در چارچوب تطبیق با علوم و معارف اسلامی
۴. بررسی قوانین مصوب قبل و بعد از انقلاب
۵. آسیب‌شناسی نظام تقنینی کشور به منظور ارائه پیشنهادات مناسب به مجلس
۶. تهیه پیش نویس طرح‌های قانونی جهت ارائه به مجلس
۷. ترویج نگاه فقیهانه به امر قانون‌گذاری
اهداف تعاملی-ترویجی:
۱. استفاده از ظرفیت نخبگان به ویژه نخبگان حوزوی در بررسی قوانین
۲. طراحی سامانه ارتباط با مراجع تقلید در فرایند قانون گذاری کشور
۳. عقد تفاهم نامه‌های عملیاتی با مراکز حوزوی یا همسو در انجام پروژه‌های پژوهشی
ساختار مرکز
ساختار سازمانی مرکز تحقیقات اسلامی از یک معاونت پژوهشی، یک معاونت اجرایی و حوزه ریاست و روابط عمومی تشکیل شده است:
معاونت پژوهشی
اهم وظایف حوزه معاونت پژوهشی، عبارت است از:
۱. گردآوری و بررسی نظرات محققان و پژوهشگران حوزه یا فعال در عرصه دین پژوهی در عرصه قانونگذاری و انعکاس آن به مجلس؛
۲. انجام پژوهش‌های موردی در حوزه علوم اسلامی و تطبیق آن‌ها با منابع دینی بر اساس موضوعات، طرح‌ها یا لوایح ارسالی از سوی مجلس؛
۳. بررسی و آسیب‌شناسی مشکلات و مسائل مربوط به حوزه تقنین و قانونگذاری؛
۴. برقراری ارتباط و تعامل دو سویه با حوزه‌های علمیه به منظور غنی سازی طرح‌ها و لوایح قابل طرح در مجلس؛
۵. برگزاری سمینارهای علمی، آموزشی و پژوهشی با حضور اساتید و فضلای حوزه و دانشگاه جهت تقویت وظایف ذیربط در امور قانونگذاری و مجلس، با همکاری مرکز پژوهش‌ها؛
۶. ارتباط گیری با دیگر نهادهای مرتبط با حوزه فقه و قانونگذاری در داخل و خارج کشور
۷. اشاعه نتایج مطالعات پژوهشی
معاونت اداری و مالی
معاونت اداری و مالی، وظیفه پشتیبانی از فعالیت‌های سایر معاونت‌های مجموعه و زیر مجموعه‌های آن‌ها را بر عهده دارد. این معاونت از هر دو بخش «اداره امور مالی و پشتیبانی» و «اداره برنامه‌ریزی و توسعه فناوری اطلاعات» تشکیل شده‌است.
نظم بخشیدن روند اجرایی امور، گردش کار مطلوب در بخش‌های مختلف، نظارت بر امور مالی، ایجاد فضای مناسب کار و رفع نیازهای تدارکاتی از جمله وظایف اداره امور مالی و پشتیبانی معاونت اداری و مالی است.
اداره برنامه‌ریزی و توسعه فناوری اطلاعات معاونت اداری و مالی، خود متشکل از دو بخش طرح و برنامه و فن آوری اطلاعات است. بخش طرح و برنامه وظیفه برنامه‌ریزی، گردآوری، تجزیه و تحلیل و آماده‌سازی و ارائه صحیح مجموعه اطلاعات مورد نیاز و سازمان دهی و ایده پردازی‌های نو را در مرکز بر عهده دارد.
بخش فن آوری اطلاعات وظایف زیر را بر عهده دارد:
- طراحی و پیکربندی سخت‌افزار شبکه و نظارت بر اجرای آن
- بررسی و به‌کارگیری روش‌ها و راهکارهای مقابله با نفوذ
- پشتیبانی فنی کلیه سیستم‌های شبکه
- پشتیبانی نرم‌افزاری از کلیه نرم‌افزارهای کاربردی مرکز شامل (اتوماسیون اداری، نرم‌افزارهای مالی، کتابخانه، حضور و غیاب.
گروه‌های پژوهشی
مطالعات و تحقیقات در مرکز تحقیقات اسلامی عمدتا از طریق گروه‌های پژوهشی صورت می‌گیرد. ساختار تشکیلاتی گروه‌های پژوهشی، مرکب از یک مدیر، یک کارشناس و یک شورای علمی می‌باشد.
عناوین گروه‌ها عبارتند از:
گروه مطالعات فقهی - حقوقی
گروه مطالعات اقتصادی
گروه مطالعات فرهنگی، اجتماعی و سیاسی
گروه مطالعات مطالعات بنیادین و تاسیسی
گروه مطالعات مطالعات تطبیقی تقنیی
وظایف گروه‌ها عبارتند از:
بررسی کارشناسی طرح‌ها و لوایحی که به مجلس ارائه می‌شوند از حیث فقهی و دینی؛
شرکت در جلسات کمیسیون‌ها و کمیته‌های تخصصی آن به منظور ارائه مشاوره و پاسخگویی به درخواست‌های کمیسیون؛
بررسی، آسیب‌شناسی و رصد محیطی در حوزه تقنین و قانونگذاری و تهیه پیش‌نویس قوانین که به صورت طرح‌های قانونی و از طریق نمایندگان به مجلس تقدیم می‌شود.
تشکیل حلقه‌های علمی، نشست‌ها، مصاحبه‌ها و…
برقراری ارتباط با صاحبنظران و ایجاد شبکه‌ای از مشاوران علمی و با تجربه برای پاسخگویی به نیازهای مجلس، کمیسیون‌ها و نمایندگان
برگزاری نشست‌های تخصصی و سمینارهای علمی
برگزاری جلسات مشترک کارشناسی با دستگاه‌های اجرایی برای نزدیک ساختن دیدگاه‌ها در سطوح کارشناسی و کاهش اختلافات در سطح تصمیم‌گیران
ارتباط مستمر با نهادهای دینی و حوزه علمیه برای افزایش غنای دینی و فقهی طرح‌ها و لوایح
بررسی قوانین مصوب قبلی از حیث تطبیق با معیارهای فقهی و دینی