سالاریان

سالاریان ( کنگریان )، سلاریان ، بنی سالار ، بنی سلار ، آل مسافر یا مسافریان یک خاندان مسلمان دیلمی ایرانی و شاخه‌ای فرعی و در عین حال مستقل از جستانیان بودند؛ که در محدوده بین قزوین و سفید رود حکومت می‌کردند. موسس این حکومت فردی به نام سالار مرزبان شاه (سالار بک) پسر محمد پسر مسافر سالاری بود که تبار وی به روسای ترک جنوب آذربایجان (حوالی شهر بیجار) برمی گردد، او قلعه‌ای در شمیران قزوین ساخت و آن جا را پایتخت خود قرار دارد از او چهار پسر بجا ماند: جستان بک، ابراهیم بک، ناصر بک و کیخسرو بک. سالاریان مذهب اسماعیلی داشتند و بر خلاف جستانیان زیدی نبودند. به همین دلیل در زمان حکومت حسن صباح بر الموت با او هم پیمان شدند و تا حمله مغلان در زمان هلاکو نزدیک به ۲ قرن برشیزر طارم و قلعه سمیران قزوین حکومت کردند. این منطقه تا زمان صفویه از مهم‌ترین مراکز قدرت به‌شمار می‌آمد.
این خاندان به مرور توانستند بخش‌هایی از زنجان و آذربایجان را به تسخیر خود درآورند و بازماندگان این سلسله در همان منطقه و برخی در منطقه پنجوین کردستان و از طایفه جاف می‌باشند و لقب «بک» داشته‌اند.
بعضی افراد به اشتباه معتقدند که این سلسله از خاندان کهن روادی می‌باشد، اما در واقع مذهب آنان اسماعیلی و سرزمین و پایتخت آن‌ها در دیلمستان قرار داشته و در واقع تبار آنان گیلک بوده‌است.
نقشه منطقه حکومت سالاریان در ۹۷۰ میلادی
مسافریان
نام دودمانی ایرانی‌است که میان سال‌های ۳۳۰ تا ۳۷۰ هجری برابر با ۹۴۱ تا ۹۸۰ میلادی بر آذربایجان و بخش‌هایی از قفقاز فرمان می‌راندند. آنان دیلمی بودند و گرایش دینیشان به اسماعیلیه بود. اینان نام خود را از نیایشان محمد پسر مسافر داشتند که پیرامون ۹۱۹ میلادی در طارم و رودبار به قدرت رسید.
سردودمان سالاری مرزبان پسر محمد پسر مسافری کنگری بود که در ۹۴۱ میلادی بر آذربایجان چیره‌شد. محمد سه پسر داشت وهسودان، مرزبان و صعلوک که مرزبان پسر دوم محمد بود و نمی‌دانیم که آیا وهسودان پسر بزرگتر بوده یا صعلوک. سالاریان شاخه‌ای از کنگریان بودند ولی نام کنگری یا نام‌های دیگری برای آن‌ها در منابع دیده نشده و آن‌ها همواره سالاری معروف بودند. محمد در آینده بر ارمنستان، دبیل، اران و دربند هم چیره‌گشت. هریک از آذربایگان اران ارمنستان سرزمین پهناور بزرگی است و همواره این ولایتها نشیمن نژادهای گوناگون و کیش‌های رنگارنگ بوده و از گفتن بی‌نیاز است که حکمرانی براین سرزمینها کار آسانی نیست به ویژه درآن زمان‌ها که گذشته از ارمنستان و داستانهای تاریخی این ولایت با تازیان و دیگران در آذربایگان و اران نیز اواخر قرن دوم گردنکشان فراوانی برخاسته و در هر گوشه‌ای بنیاد حکمرانی گذارده شده بود حتی عشیره‌های عرب که در صدراسلام به نام ساخلویا از راه خوش نشینی بدین نواحی کوچیده بودند سرکشانی ازایشان برخاسته و برخی خاندانهای حکمرانی از جمله خاندان روادیان بنیان گذارده بودند. در واقع پس از اوایل قرن سوم فرمانروایی آذربایگان و این نواحی بدست این گردنکشان بومی بود و خلفای بغداد را چندان تسلطی براین سرزمین‌ها نبود. در ۹۴۵ وی به نبرد با روسیان دریانوردی که به کرانه‌های دریای مازندران تاخته‌بودند رفت. وی در پایان دوره فرمانرواییش توانسته بود گرجستان، شروان، شکی، انجاز، و بخش‌های بسیاری از قفقاز را به تبعیت از دولت خود وادارد.
لیکن شکوه و نیرومندی عمده سالاریان در زمان خود سالار مرزبان بود با مرگ مرزبان به جهت دشمنی و دو تیرگی میانه فرزندان او با برادرش وهسودان فرمانروایی مسافریان رو به سراشیب نهاد. واپسین فرمانروای ایشان ابراهیم پسر مرزبان بود که به دست کردهای روادی کشته‌شد و پسرش ابوالهیجاء ابراهیم هم به ارمنی‌ها پناه برد و چندی پس از آن کشته‌شد. اینگونه چیرگی آنان بر آذربایجان پایان‌یافت ولی تا روزگار سلجوقیان دودمانشان در پیرامون طارم پایدار ماند، اگرچه پیرو دولت‌های نیرومند زمان بودند.