مدیریت دولتی

مدیریت دولتی یا اداره امور عمومی (مدیریت عمومی) (به انگلیسی: Public Administration) یک رشته دانشگاهی است که به مطالعه نحوه بکارگیری و اجرای علوم اداری (مدیریت اداری) در سازمان‌ها شامل: امور مالی، امور حسابداری و حسابرسی، امور اداری و کارگزینی، امور منابع انسانی، امور پشتیبانی و رفاه، امور برنامه‌ریزی و خدمات، امور تغییر و تحول اداری، امور بیمه‌ای و تامین اجتماعی، امور تشکیلات و روش‌ها، امور مالیاتی و بودجه و دیگر امور مرتبط با مدیریت پرداخته و کارمندان را برای اینگونه مشاغل آماده می‌سازد. از طرفی به دلیل وسیع بودن و گستردگی رشته مدیریت دولتی، این رشته به امور تصمیم گیری و خط مشی گذاری عمومی و همچنین به امور توسعه و حکمرانی هم می‌پردازد. به عبارت دیگر علم اداره عبارتست از نظام اجتماعی خاصی که بر اساس آن عده‌ای از افراد بشر به منظور نیل به یک سلسله هدف‌های نسبتا مشخص با یکدیگر همکاری می‌کنند، بدین معنی که تصمیماتی را اتخاذ می‌کنند و تصمیماتی را به مرحله اجرا و عمل درمی‌آورند.
طبق تعریف دانشگاه فینیکس ایالات متحده امریکا دانشجویان رشته مدیریت دولتی برای ارتقای مهارتهای مدیریتی، باید به‌طور موثر در یک سازمان عمومی کار کرده و مهارت‌های حل مسئله خود را همراه با ارتباطات، خلاقیت، استفاده از اطلاعات و مهارت‌های مدیریتی بهبود ببخشند.
طبق تعریف دانشگاه جرج واشینگتن ایالات متحده امریکا مدیریت دولتی همان رشته مدیریت عمومی یا مدیریت اداری است. فارغ التحصیلان رشته مدیریت دولتی می‌توانند در تمام سطوح سازمان‌های دولتی، انجمن‌های ملی، گروه‌های منافع عمومی، پژوهشگر و مشاور شرکت و همچنین در بخش خصوصی فعالیت کنند. این رشته برای مطالعه مدیریت و خط مشی گذاری در زمینه‌های دولتی و خصوصی و تعاونی‌ها مناسب می‌باشد . هشت زمینه مهم مدیریت دولتی عبارتند از : 1- بودجه و مالیه عمومی (مدیریت امور مالی) 2- فدرال سیاست ، سیاست و مدیریت (خطمشی گذاری عمومی) 3- مدیریت بحران و حوادث اضطراری 4- مدیریت پیشرفت و توسعه همکاری‌های بین‌المللی 5- مدیریت دولت‌های ایالتی و محلی (مدیریت سازمان‌های محلی و شهرداری‌ها) 6- مدیریت سازمان‌های غیرانتفاعی و غیردولتی 7- تحلیل و ارزیابی خطمشی گذاری عمومی 8- مدیریت سازمان‌های دولتی و خصوصی (مدیریت امور اداری در بخش دولتی و خصوصی)
فارغ التحصیلان رشته مدیریت دولتی (مدیریت عمومی) می‌توانند در خوشه‌های شغلی مانند: امور مالی، امور اداری، برنامه‌ریزی و خدمات، منابع انسانی، تحول اداری، امور دفتری، تحلیلگر بودجه، روابط عمومی، مدیریت بیمارستان‌ها و خدمات بهداشتی درمانی، برنامه‌ریزی مالی و بانکداری، مالیه عمومی و بودجه و دیگر مباحث مطرح در امور مرتبط با مدیریت برای سازمان‌های دولتی و خصوصی و همچنین تعاونی‌ها در سطوح محلی، ایالتی، استان، ملی، فدرال و بین‌المللی استخدام شوند.
ظهور مدیریت دولتی نوین
در عصر مدرن امروزی، مدیریت دولتی سنتی جایگاه خود را به مدیریت دولتی نوین (اداره امور عمومی براساس بازار) یا دولت کارآفرین داده است.
مدیریت دولتی نوین یا مدیریت گرایی روشی است در جهت تغییر الگوی اداره امور عمومی که سعی دارد سازوکارهای بخش خصوصی را در بخش دولتی پیاده کند. پالیت در سال 1994 جنبش مدیریت دولتی نوین را به عنوان سیستم فکری ایدئولوژیک مطرح می‌کند که با ویژگی به کارگیری ایده‌های بخش خصوصی شناخته می‌شود . ویرتانن در سال 1996 معتقد بود مدیریت دولتی نوین ریشه در ترویج دو جریان مختلف دارد: 1- اقتصاد بنیاد گرایی نوین 2- مدیریت دولتی نوین مبتنی بر بازار. بطور کلی مدیریت دولتی نوین از دو نظریه علم اقتصاد و تجارت شکل می‌گیرد. هر چند بین بخش‌های دولتی و خصوصی تفاوت‌هایی وجود دارد، اما می‌توان شباهت‌هایی بین مدیریت بازرگانی (اداره امور خصوصی) و مدیریت دولتی (اداره امور عمومی) پیدا کرد.
بنیانگذاران رشته مدیریت دولتی
توماس وودرو ویلسون، ماکس وبر و فردریک وینسلو تیلور بنیانگذاران رشته مدیریت دولتی شناخته می‌شوند و این رشته با انتشار مقاله ویلسون تحت عنوان « مطالعه اداره » در سال 1887 شروع شد که به عصر تفکیک سیاست از اداره مشهور است.
ویلسون نوشت:”هدف از مطالعه مدیریت در مرحله اول کشف کردن این است که دولت به درستی و با موفقیت می‌تواند چه کاری انجام دهد، و در مرحله دوم، چگونه با حداکثر کارایی ممکن و حداقل هزینه پولی و انرژی می‌تواند این چیزها را درست انجام دهد.” این کار دشواری است بنابراین، مطالعه مدیریت دولتی به ما کمک می‌کند تا دانشجویان روش‌های مختلف به انجام رساندن این دو هدف به کمک سازمان‌های بخش دولتی ، خصوصی و تعاونی‌ها را یاد بگیرند.
این دیدگاه مبنایی برای جدایی مشهور سیاست از اداره ویلسون بود: «مدیریت ورای فضای سیاست قرار دارد. پرسشهای اداری، پرسشهای سیاسی نیستند. اگر چه سیاست، وظیفه‌هایی را برای مدیریت تدوین می‌کند ولی نباید از تغییر در مقاماتش رنج برد» در اثر ویلسون، دو موضوع برجسته به چشم می‌خورد که به عنوان محوری برای مطالعه مدیریت دولتی در طول تاریخ این رشته، به خدمت گرفته شده‌اند: جدایی بین سیاست و اداره و جستجو برای اصول مدیریت اداری که می‌تواند در نیل به کارایی سازمان یاری دهنده باشد. از دیگر چهره‌های برجسته در زمینه مدیریت می‌توان به هنری فایول، داگلاس مک‌گریگور، هنری مینتزبرگ، هربرت الکساندر سایمون، التون مایو، هنری گانت، پیتر دراکر، الوین تافلر، کریس آرجریس، فیلیپ کاتلر، آبراهام مازلو، هوارد گاردنر، لوتر گولیک، ماری پارکر فالت، چستر بارنارد،دوایت والدو، فرانک و لیلیان گیلبرت اشاره کرد.
در ایران
رشته مدیریت دولتی یا مدیریت عمومی همان رشته اداره امور عمومی می‌باشد که شامل امور اداری و مالی و … می‌شود. این رشته در ایران برای نخستین بار در سال ۱۳۳۳ با عنوان علوم اداری با کمک دانشگاه کالیفرنیای جنوبی و در دانشکده حقوق دانشگاه تهران تشکیل شد. مدیریت دولتی که در گذشته به سبب قدمت زیاد این رشته به‌عنوان اداره امور عمومی شناخته می‌شد، قدیمی‌ترین گروه در رشته‌های مدیریت به‌شمار می‌آید، در فاصله سال‌های ۱۳۳۳ الی ۱۳۴۱ به سبب ایجاد رشته‌های مختلف علوم اداری، این گروه، از رشته علوم سیاسی جدا شده و از سال ۱۴۴۱ تا به حال به‌طور مستقل در دانشکده مدیریت که تا سال ۱۳۷۴ نیز دانشکده علوم اداری و بازرگانی نامیده می‌شد، ارائه شده‌است.
بنیان گذاران این رشته در دانشکده مدیریت دانشگاه تهران را می‌توان دکتر سید مهدی الوانی و دکتر حسن میرزایی اهرنجانی دانست. اشخاصی همچون دکتر سید مهدی الوانی (پدر مدیریت دولتی ایران) ، دکتر علی رضاییان، دکتر محمد سعید تسلیمی، دکتر علی اکبر فرهنگی، دکتر علی اصغر پورعزت، دکتر آرین قلی‌پور، دکتر حسن دانایی فرد و دکتر سیدمحمد مقیمی را می‌توان به عنوان استادان معروف مدیریت دولتی در ایران نام برد.
هم اکنون نیز این رشته دارای انجمن علمی حرفه‌ای با مجوز وزارت علوم با نام انجمن علمی مدیریت دولتی ایران است که ریاست آن در حال حاضر با دکتر علی اصغر پورعزت می‌باشد.
بازارکار و آینده شغلی رشته مدیریت دولتی در ایران : فارغ التحصیلان رشته مدیریت دولتی (مدیریت اداری) می‌توانند مشاغلی از قبیل کارگزینی، کارشناس امور اداری، امور مالی، امور آموزش، امور مالیاتی، امور بیمه‌ای، امور کارکنان، امور دفتری، امور حراستی، بازرس، کارشناس برنامه و بودجه، خدمات مالی، تشکیلات و روش‌ها، حسابرس مالیاتی، برنامه‌ریزی، تحول اداری، طبقه‌بندی مشاغل، حقوق و دستمزد، برنامه‌ریزی پرسنلی، ارزیابی عملکرد و نظایر آن و قبول مسئولیت در سمت مدیران سطوح میانی و سرپرستی واحدهای اداری و خدماتی وزارتخانه‌ها و سازمان‌های دولتی، شهرداری‌ها و تعاونی‌ها را عهده‌دار شوند. این رشته به دلیل برخورداری از گرایش‌ها و زیرمجموعه‌های گوناگون دارای بازار کار وسیع در بخش‌های دولتی و خصوصی می‌باشد. فارغ التحصیلان این رشته همچنین در زمینه‌های تشکیلات سازمانی، منابع انسانی، مدیریت مالی دولتی، کارشناس بودجه و مالیه عمومی، بانکدار، حسابرس، متصدی جمع‌آوری آمارهای اقتصادی، تحویلدار بانک ،سیستم‌های اطلاعاتی و دیگر مباحث مطرح در مدیریت در سطوح کارشناسی و مدیریتی در بخش خصوصی و دولتی قادر به فعالیت می‌باشند، همچنین فارغ التحصیلان این رشته به خوبی می‌توانند در سطح مدیران اجرایی در سازمان‌های دولتی و خصوصی به کار اشتغال ورزند و یا به عنوان مشاور یا مجری در زمینه سیاست‌گذاری‌های بخش عمومی می‌توانند فعالیت کنند.
معرفی شاخه‌های رشته مدیریت دولتی در ایران : در سطح کارشناسی ارشد بنابر آخرین تغییرات (مصوبه مورخه ۲۴ تیر ۱۳۹۴ شورای تحول و ارتقای علوم انسانی شورای عالی انقلاب فرهنگی توسط وزارت علوم، تحقیقات و فناوری) در ۷ گرایش توسعه منابع انسانی، طراحی سازمان‌های دولتی، بودجه و مالیه عمومی، خط مشی گذاری عمومی، مدیریت پیشرفت و توسعه شهری و روستایی، مدیریت تحول و مدیریت رفتار سازمانی تدریس می‌شود. پیش از این گرایش‌های تشکیلات و روش‌ها، مدیریت نیروی انسانی، مدیریت سیستم‌های اطلاعاتی و مدیریت مالی دولتی نیز از گرایش‌های این رشته در مقطع کارشناسی ارشد بود. گرایش‌های ذکر شده در ۲۰ واحد درسی مشترک بوده و تفاوت آن‌ها در ۸ واحد درسی است.
در مقطع دکتری نیز به گرایش‌های تصمیم‌گیری و خط مشی گذاری عمومی، مدیریت تطبیقی و توسعه، رفتار سازمانی، مدیریت منابع انسانی تقسیم‌بندی می‌گردد.
+ جدول دروس مقطع کارشناسی (لیسانس) رشته تحصیلی مدیریت دولتی در دانشگاه‌های ایران :
ردیف
نام درس
نوع درس
ردیف
نام درس نوع درس 1 ریاضیات و کاربرد آن در مدیریت (1) پایه 1 مبانی سازمان و مدیریت اصلی 2 ریاضیات و کاربرد آن در مدیریت (2) پایه 2 مدیریت رفتار سازمانی اصلی
3
اقتصاد خرد
پایه 3 مدیریت منابع انسانی
اصلی
4
اقتصاد کلان پایه 4
تحقیق در عملیات (1) اصلی
5 اصول حسابداری (1)
پایه 5
تحقیق در عملیات (2)
اصلی 6 اصول حسابداری (2) پایه 6 حسابداری و حسابرسی دولتی اصلی 7 آمار و احتمالات و کاربرد آن در مدیریت (1) پایه 7 آموزش مهارت‌های حرفه‌ای
(توسعه مهارت‌های مدیران)
اصلی
8
آمار و احتمالات و کاربرد آن در مدیریت (2)
پایه
8
سیر اندیشه‌های سیاسی و تحول نهادهای اداری
اصلی
9
روش تحقیق در مدیریت
پایه
9
مهارت‌های مسئله یابی و تصمیم گیری
اصلی
10
اصول و مبانی مدیریت از دیدگاه اسلام
پایه
10
مبانی برنامه‌ریزی پیشرفت و عدالت
(توسعه اقتصادی و برنامه ریزی)
اصلی
11
کاربرد کامپیوتر در مدیریت
(مهارت‌های هفتگانه ICDL)
پایه
11
اصول و مبانی کارآفرینی
اصلی
12
احکام تجارت (کسب و کار)
پایه
12
اخلاق حرفه‌ای در مدیریت با رویکرد اسلامی
اصلی
13
جامعه‌شناسی سازمانی
پایه
13
مالیه عمومی و تنظیم خط مشی مالی دولت
(مدیریت مالی دولتی)
اصلی
1
مباحث و چالش‌های مدیریت دولتی
تخصصی
1
زبان انگلیسی عمومی
عمومی
2
مبانی مدیریت دولتی
تخصصی
2
فارسی عمومی
عمومی
3
حقوق اداری
تخصصی
3
تربیت بدنی عمومی (1)
عمومی
4
سازماندهی و اصلاح تشکیلات و روش‌ها
تخصصی
4
تربیت بدنی عمومی (2)
عمومی
5
مدیریت تحول سازمانی
تخصصی
5
اندیشه اسلامی (1)
عمومی
6
زبان تخصصی (1و2)
تخصصی
6
اندیشه اسلامی (2)
عمومی
7
زبان تخصصی (3و4)
تخصصی
7
تفسیر موضوعی قرآن کریم
عمومی
8
مدیریت توسعه
تخصصی
8
انقلاب اسلامی ایران
عمومی
9
مدیریت تطبیقی
تخصصی
9
تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی
عمومی
10
مدیریت سازمان‌های محلی و شهرداری‌ها
تخصصی
10
اخلاق اسلامی (مبانی و مفاهیم)
عمومی
11
مدیریت تعاونی‌ها
تخصصی
11
دانش خانواده و جمعیت
عمومی
12
فراگرد تنظیم و کنترل بودجه
تخصصی
13
تصمیم گیری و خط مشی گذاری عمومی
تخصصی
14
تجزیه و تحلیل قانون مدیریت خدمات کشوری
تخصصی
1
فنون تجزیه و تحلیل و طراحی سیستم‌ها
اختیاری/اجباری
2
سیستم‌های اطلاعاتی مدیریت
اختیاری/اجباری
3
روانشناسی صنعتی و سازمانی
اختیاری/اجباری
4
قانون کار و روابط صنعتی کار در سازمان
اختیاری/اجباری
5
آشنایی با قوانین و مقررات بازرگانی (کسب و کار)
اختیاری/اجباری
6
حسابداری صنعتی (1)
اختیاری/اجباری
7
اصول حسابداری (3)
اختیاری/اجباری
8
حسابرسی
اختیاری/اجباری
9
پول ، ارز و بانکداری
اختیاری/اجباری
10
مدیریت مالی
اختیاری/اجباری
11
روانشناسی کار
اختیاری/اجباری
12
حقوق اساسی
اختیاری/اجباری
13
مدیریت بحران
اختیاری/اجباری
14
ارتباطات مدیریت
اختیاری/اجباری
15
مدیریت زمان
اختیاری/اجباری
16
مدیریت کیفیت جامع
اختیاری/اجباری
17
مدیریت سازمان‌های کوچک
اختیاری/اجباری
18
مدیریت نظام مشارکتی
اختیاری/اجباری