تی-۸۰

تاریخچه توسعه ویرایش
پروژه ساخت اولین تانک توربو شوروی سابق در سال 1949 آغاز شد. طراح آن بود A. Ch. استاروستیانوکو، که در کارخانه لنینگراد کیرف کار کرد (LKZ). این مخزن هرگز ساخته نشده بود زیرا موتورهای توربو در دسترس از کیفیت بسیار پایین برخوردار بودند. در سال 1955، دو نمونه از موتور توربین 1،000 اسب بخار (746 کیلو وات) در یک کارخانه تحت هدایت G. A. Ogloblin ساخته شد. دو سال بعد تیمی که به رهبری طراح معروف مخزن سنگین، یوزف کوتین، دو نمونه از تانک Obyekt 278 را ساخت. هر دو موتور هیبریدی از مخازن سنگین IS-7 و T-10 بودند که توسط موتور توربو GTD-1 با وزن 53.5 تن و مسلح با اسلحه تفنگ T65 130 میلیمتری مسلح شده بودند. موتور توربین به مخزن اجازه رسیدن به حداکثر سرعت 57.3 کیلومتر در ساعت (35.6 مایل در ساعت)، با این حال با تنها 1950 لیتر سوخت در هیئت مدیره، محدوده 300 کیلومتر (190 مایل). دو تانک در نظر گرفته شده بودند و در نهایت کار آنها پایان یافت. در سال 1963 دفتر طراحی Morozov تانک T-64 و T-64T را طراحی کرد. آنها از موتورهای توربو GTD-3TL استفاده کردند که 700 اسب بخار (522 کیلو وات) را تولید کردند. مخزن تا سال 1965 مورد آزمایش قرار گرفت. در همان زمان، در Uralvagonzavod، یک تیم طراحی تحت هدایت L. N. Kartsev مخزن Obyekt 167T ایجاد کرد. از موتور توربو GTD-3T که 801 اسب بخار (597 کیلو وات) را تامین کرد، استفاده کرد. 13
در سال 1966 آزمایشگاهی Obyekt 288 که توسط دو موتور توربو GTD-350 هوایی با قدرت ترکیبی 691 اسب بخار (515 کیلو وات) ساخته شده بود، ساخته شد. نتایج نشان داد که نیروی دوقلو بهتر از موتور توربین است که از سال 1968 در KB-3 از کارخانه Kirov (LKZ) و در WNII Transmash در حال توسعه بود. مخزن LKZ مجهز به این موتور توربو توسط نیکولای پوپوف طراحی شده است. این در سال 1969 ساخته شد و Obyekt 219 SP1 را تعیین کرد. این تانک T-64T نامگذاری شد و توسط موتور توربو گاز چند منظوره GTD-1000T تولید میشد که توانایی تولید 1،000 اسب بخار (746 کیلو وات) داشت. در طول آزمایش‌ها مشخص شد که افزایش وزن و ویژگی‌های پویایی نیاز به طراحی مجدد کامل سیستم مسیر پیاده روی را دارد. نمونه اولیه دوم، Obyekt 219 SP2 را تعیین کرد، چرخ دنده‌های بزرگتر و غلتک‌های بازگشت را دریافت کرد. تعداد چرخ‌ها از 5 تا 6 افزایش یافته است. ساخت و ساز برجک برای استفاده از همان محفظه، 125mm 2A46 تفنگ تانک، لودر خودکار و قرار دادن مهمات به عنوان T-64A تغییر یافت. برخی از تجهیزات اضافی از T-64A خالی شده است. کارخانه LKZ مجموعه‌ای از نمونه‌های اولیه مبتنی بر Obyekt 219 SP2 را ساخت. پس از هفت سال ارتقا، تانک T-80 شد
تی-۸۰ نوعی تانک اصلی میدان نبرد است که در شوروی طراحی و تولید و از سال ۱۹۷۶ وارد ارتش سرخ شد. تی-۸۰ بر اساس پیشرفت طرح کلی تانک تی-۶۴ طراحی شده و اولین تانک روسی بود که نیروی محرکه خود را از موتور توربین گاز تامین می‌کرد.
این تانک تا زمان فروپاشی شوروی پیشرفته‌ترین تانک این کشور بود هرچند تانک ساده‌تر و ارزان‌تر تی-۷۲ همزمان با آن و در تعداد بیشتری تولید می‌شد. تولید تی-۸۰ در سال ۱۹۹۲ پایان یافت. در آن زمان مقامات روسیه تصمیم گرفتند فقط تولید مدل ارتقایافته تی-۷۲ با عنوان تی-۹۰ را ادامه دهند. اما اوکراین به تولید نوع دیگری از تی-۸۰ با نام تی-۸۰یودی اقدام کرده که مهمترین تفاوت آن استفاده از موتور سنتی‌تر و ساده‌تر دیزلی به جای موتور توربین گاز است.
هم‌اکنون تی-۸۰های ساخت شوروی در ارتش‌های روسیه، ارمنستان، بلاروس، قبرس، مصر، قزاقستان، کره جنوبی و یمن فعال هستند و تی-۸۰یودی‌های اوکراینی هم علاوه بر استفاده ارتش اوکراین به پاکستان نیز صادر شده‌اند.
در سال ۱۹۹۱ ارتش روسیه اعلام کرد سیاست تولید همزمان دو یا چند تانک را کنار خواهد گذاشت و در نتیجه تولید فقط یکی از تانک‌های تی-۷۲بی یا تی-۸۰یو ادامه خواهد یافت. هرچند تی-۸۰ تانک پیشرفته‌تر و تواناتری بود اما کارخانه سازنده تی-۷۲ با نصب سیستم کنترل آتش و برخی قابلیت‌های دیگر تی-۸۰ و اصلاحاتی دیگر در آن تانک تی-۹۰ را طراح کرده که نهایتا در سال ۱۹۹۵ برنده این رقابت شد. شکست سنگین تانک‌های روسی در جنگ چچن یکی از عواملی بود که باعث شد تا تی-۸۰ از نظر مقامات روسیه بیفتند. هرچند تعدادی از تی-۷۲ها هم در این نبرد از دست رفتند و دلیل اصلی آن هم روش‌های جنگی اشتباه بود اما شکست تی-۸۰ها غیرمنتظره‌تر بود. ضمن اینکه قیمت بالاتر و مصرف سوخت بالای موتورهای توربین گاز تی-۸۰ هم از مشکلات دیگر این تانک بود.
ویژگی‌ها
تی-۸۰ از نظر ظاهری شباهت زیادی به تی-۷۲ دارد و بسیاری از ویژگی‌های آن با تی-۶۴ و تی-۷۲ مشترک است. سلاح اصلی تی-۸۰ مثل بقیه تانک‌های روسی  از تی-۶۴ به بعد  توپ بدون خان ۱۲۵ میلی‌متری با گلوله‌گذار اتوماتیک است و از سه خدمه (راننده، فرمانده و توپچی) بهره می‌برد. موتور توربین گازی آن ب سرعت و نیروی آن افزوده‌ایت. تی-۸۰ نخستین تانک روسی بود که از مسافت‌یاب لیزری و سامانه کامپیوتری بالستیکی استفاده می‌کرد که باعث پیشرفت قابل توجهی در سیستم کنترل آتش تانک شده بود. وجود دامن زرهی روی شنی‌های متحرک، و دوازده پرتابگر نارنجک‌های دودزا بر روی برجک از تفاوت‌های بارز ظاهری این تانک نسبت به مدل اصلی تی-۷۲ است. یک دوربین دید در شب با برد ۸۰۰ تا ۱۳۰۰ متر بر روی مدل اصلی تی-۸۰ نصب شده و امکان شلیک تیربار دفاع هوایی ۱۲٫۷ م‌م ان‌اس‌وی مستقر بر روی برجک به صورت الکترونیکی وجود داشت. این تانک هم مثل دیگر تانک‌های مدرن روسی از قابلیت شلیک موشک ضدتانک از لوله توپ اصلی بهره‌مند بود اما امکان استفاده از سیستم دید در شب برای شلیک این موشک وجود نداشت.
انواع جدیدی از گلوله‌ها برای توپ اصلی این تانک طراحی شده بود. از جمله گلوله بی‌کا-۲۹ با دماغه سخت که برای شکست زره واکنشی تانک‌های دشمن طراحی شده بود و گلوله‌های آینت (Ainet) که به صورتی طراحی شده بودند که ترکش‌های آن‌ها بر اساس اطلاعاتی که سیستم کنترل آتش از مسافت‌یاب لیزری و دیگر گیرنده‌های خود به دست می‌آورد در محدوده هدف پراکنده شوند و از همین رو گلوله‌های مناسبی برای هدف قرار دادن بالگردها، و سنگرهای مهم به ویژه سنگرهای شلیک موشک‌های ضد تانک بودند. نواخت تیر توپ اصلی تانک هم ۴ گلوله در دقیقه بود. در صورتی که زره واکنشی انفجاری بر روی تی-۸۰ نصب می‌شد بخش جلویی تانک در مقابل تقریبا تمام موشک‌های ضدتانک ناتو در آن زمان به طور کامل ایمن می‌شد؛ ولی این زره محافظت تانک در مقابل گلوله‌های زره‌شکاف فلزی متکی بر انرژی جنبشی را افزایش نمی‌داد.
سرعت چرخش ۳۶۰ درجه برجک تی-۸۰ حدود ۶ ثانیه یعنی تقریبا به سرعت ام۱ آبرامز و ام۲ بردلی ارتش آمریکاست. ظرفیت حمل مهمات این تانک ۳۹ گلوله ۱۲۵ میلی‌متری، ۶ موشک ضد تانک، ۱۲۵۰ فشنگ ۷٫۶۲ م‌م و ۵۰۰ فشنگ ۱۲٫۷ م‌م است. این تانک توان حرکت در عمق ۱٫۸ متری آب بدون هیچ آماده‌سازی، عمق ۵ متری با استفاده از اسنورکل و عمق ۱۲ متری با سیستم برود-ام (BROD-M) را دارد.
مدل‌ها
انواع مختلف تی-۸۰ که در شوروی، روسیه و اوکراین ساخته شده یا می‌شوند در این فهرست آمده‌است (حرف کا (K) به مدل فرماندهی اشاره دارد. حرف وی (V) به مدل‌های همراه با زره واکشنی انفجاری و عدد ۱ به مدل‌های ساده‌تر و بدون قابلیت شلیک موشک ضدتانک اشاره دارد).
تی-۸۰ (۱۹۷۶): اولین مدل با موتور توربین گاز به قدرت ۱۰۰۰ اسب بخار و مسافت‌یاب لیزری، اما بدون قابلیت شلیک موشک ضدتانک و زره واکنشی
تی-۸۰بی (۱۹۷۸): مدل ارتقایافته با موتوری به قدرت ۱۱۰۰ اسب بخار (از ۱۹۸۰)، برجک بهبودیافته، سیستم کنترل آتش بهبودیافته، زره کامپوزیتی تقویت‌شده، توپ ارتقایافته (از ۱۹۸۲) و گلوله‌گذار اتوماتیک جدید با قابلیت شلیک موشک ضد تانک ۹ام۱۱۲–۱ کبرا، زره واکنشی انفجاری (از ۱۹۸۵) با افزایش معادل ۴۰۰ میلی‌متر فولاد ورقه‌ای به قدرت حفاظتی زره تانک در مقابل گلوله‌های ضدتانک
تی-۸۰آ (۱۹۸۲): یک برجک بزرگتر و با زره قوی‌تر و سیستم کنترل آتش بهبودیافته که هم بر روی تی-۸۰ و هم بر روی تی-۶۴بی‌وی نصب شد.
تی-۸۰یو (۱۹۸۵): زره واکنشی جدیدی به نام کا۵، دوربین‌های بهتر توپچی، و موشک جدید ۹کا۱۱۹ رفلسکس و از سال ۱۹۹۰ هم موتور جدید توربین گار به قدرت ۱۲۵۰ اسب بخار
تی-۸۰یودی (۱۹۸۷): مدل اوکراینی طراحی موروزوف با موتور دیزلی به قدرت ۱۰۰۰ اسب بخار و تیربار ضدهوایی با کنترل از راه دور
تی-۸۴ (۱۹۹۹): مدل اوکراینی تی-۸۰ یودی با موتور ارتقایافته ۱۲۵۰ اسب بخار و برجک جدید طراحی موروزوف. این مدل یکی از سریع‌ترین تانک‌های اصلی میدان نبرد دنیاست. کمتر از ده دستگاه برای اوکراین ساخته شده و تایلند ۲۰۰ دستگاه سفارش داده‌است که تحویل آن‌ها از سال ۲۰۱۳ آغاز خواهد شد تا جایگزین تانک‌های قدیمی آمریکایی ام۴۱ واکر بولداگ شوند. پرو هم در حال ارزیابی و مقایسه این تانک با تی-۹۰اس، ام۱ آبرامز و تی-۸۰های روسی برای انتخاب یک تانک جدید است.
تانک عقاب سیاه (دهه ۱۹۹۰): یک طرح لغو شده که فقط ماکت‌هایی از آن به نمایش درآمد. در عقاب سیاه شاسی تانک درازتر شده و یک جفت چرخ به آن اضافه شده بود. برجک تانک هم بسیار بزرگ شده و قسمت جداگانه‌ای در آن برای حمل مهمات پیش‌بینی شده بود. این پروژه به دلیل مشکلات مالی، نقایص طرح و عملکرد وحشتناک تی-۸۰ در جنگ چچن به طور رسمی در سال ۲۰۰۱ لغو شد.