زاون قوکاسیان

زاون قوکاسیان زاده ۷ اردیبهشت ۱۳۲۹ در اصفهان - درگذشته ۱ اسفند ۱۳۹۳ در اصفهان، کارگردان، فیلم‌ساز، منتقد و آموزگار ایرانی ارمنی‌تبار سینمای ایران بود.
زاون قوکاسیان در تاریخ هنر نوگرا و معاصر ایران، نخستین کسی است که برای یک فیلم سینمایی، کتاب معرفی و نقد و بررسی تهیه و منتشر کرد. از این دیدگاه نام او در تاریخ سینمای ایران جاودانه خواهد بود.
قوکاسیان علاوه بر پدیدآور ی کتاب‌هایی درباره سینماگران سرشناس ایرانی، با نشریات سینمایی ایران نیز همکاری می‌کرد و چند فیلم سینمایی بلند و کوتاه نیز ساخت.
زندگی
زاون قوکاسیان در سال ۱۳۲۹ در اصفهان به دنیا آمد.
زاون قوکاسیان و مصطفی رزاق کریمی درحاشیه نمایش مستند خاطراتی برای تمام فصول - دانشگاه سپهر
تحصیل
او تحصیلات دانشگاهی خود را با کارشناسی شیمی در دانشگاه اصفهان به پایان رساند.
زندگی حرفه‌ای
آغاز
مادر قوکاسیان زنی سینما دوست بود. این علاقه به سینما باعث علاقه زاون به سینما شد. در سال ۱۳۴۸ آربی اوانسیان برای فیلمبرداری فیلم چشمه به اصفهان رفت. در هنگام فیلمبرداری این فیلم، زاون در پشت صحنه آن حضور می‌یافت. این حضور باعث تاثیرپذیری قوکاسیان از اوانسیان شد. در سال ۱۳۵۰ با پایه‌گذاری سینمای آزاد در اصفهان (که پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران به انجمن سینمای جوانان ایران تغییر نام داد) «در فلق» را ساخت. خود قوکاسیان مدتی سرپرست سینمای آزاد بود.
فیلم‌سازی
زاون نویسندگی و کارگردانی بیش از ۴۰ فیلم کوتاه، بلند و مجموعه تلویزیونی داستانی و مستند را برعهده داشته‌است. او فیلم سینمایی «همه فرزندان من» و چندین فیلم هشت میلی‌متری و آثار کوتاهی چون «در فلق»، «عروس کهن»، «عزای آینه»، «فصلی دیگر»، مستند «خاج‌شویان»، «موزه من جلفا»، «نقش خیال» را در کارنامه را کارگردانی کرد. قوکاسیان پس از انقلاب به عنوان یکی از برجسته‌ترین مستندسازان ایران مطرح شد.
از سال ۱۳۶۰ همکاری با شبکه یک سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران را آغاز کرد و فیلم‌ها و مجموعه‌های مستند باارزشی را به ویژه در حوزه آشنایی با ارمنیان ایران تولید کرد. در سال ۱۳۶۰ فیلم مستند مردم نگارانه «خاج شویان» را درباره آیین‌های کلیسایی «خاج شویان» یا اپیفانی و غسل تعمید، برای تلویزیون ایران تولید کرد. در ۱۳۶۱ «آرمن و میلاد مسیح» و سال ۱۳۶۲ فیلم بلند «همه، فرزندان من» درباره جنگ ایران و عراق و ۱۳۶۳ «عیسی مسیح، آموزگار حقیقت» را ساخت. در ۱۳۶۹ فیلم «نقش خیال» را درباره یسایی شاهیجانیان، نقاش آبرنگ ارمنی با حضور لوریک میناسیان دختر آرمان ساخت. در سال ۱۳۷۵ فیلم بلند «موزه من جلفا» را با حضور مادرش «آدا آتایان» ساخت. در سال‌های ۱۳۷۶ و ۱۳۷۷ مجموعه تلویزیونی ۲۶ قسمتی «سرزمین مهر» را درباره هنرمندان ارمنی به تهیه کنندگی سیدمحسن طباطبایی کارگردانی کرد. در سال‌های ۱۳۷۸ تا ۱۳۷۹ سه قسمت از مجموعه «نقش عشق» را درباره لئون میناسیان، یرواند ناهاپتیان و سمبات در-کیورغیان کارگردانی کرد. قوکاسیان همچنین فیلمی به نام «رضا نور بختیار» را درباره آثار این هنرمند عکاس به سفارش شبکه دو سیما ساخت. در همین سال ۱۳۷۹ فیلم «انسان، اسب، ماهی» را ساخت. از دیگر آثار زاون مجموعه‌های مستند «نفس صبح» و فیلم مستند «زیر آسمان وانک و طیران و من» هستند.
جشنواره فیلم کوتاه اصفهان
جشنواره فیلم کوتاه اصفهان در سال‌های ۱۳۸۲ و ۱۳۸۳ با تلاش‌های زاون قوکاسیان راه‌اندازی شد. کیانوش عیاری، حسن بنی هاشمی، زاون قوکاسیان و ابراهیم حقیقی برگزیدگان جشنواره سینمای آزاد
تدریس
او همچنین در دهه ۱۳۸۰ (خورشیدی) در دانشگاه سپهر اصفهان و دانشگاه سوره تهران سینما تدریس می‌کرد.
بزرگداشت
در جشنواره سینما حقیقت اخیر به چه تاریخی؟؟؟ بزرگداشتی برای زاون قوکاسیان برگزار شد.
حضور در جشنواره‌ها
قوکاسیان در جشنواره‌های سینمایی بسیاری نیز چه در ایران و چه در خارج از کشور به عنوان داور حضور داشت.
همکاری با نشریات سینمایی
زاون قوکاسیان با نشریه سینمای آزاد به عنوان نویسنده مقاله و با نشریات سینمایی به عنوان منتقد همکاری داشت.
درگذشت
زاون قوکاسیان به دلیل بیماری سرطان معده برای چهار ماه در بیمارستانی در وین اتریش بستری بود و جراحی شد. در هنگام بستری در وین، شماری از سینماگران ایرانی از جمله عباس کیارستمی از او عیادت کردند. اوایل بهمن ۱۳۹۲ به ایران بازگشت. اما معالجات پزشکی نتوانست بیماری وی را درمان کند. قوکاسیان دو سه هفته پایانی عمر خود را در منزل شخصی‌اش سپری کرد. سرانجام، زاون قوکاسیان پیش از ظهر جمعه یکم اسفند ۱۳۹۳ در سن ۶۴ سالگی در شهر زادگاهش اصفهان درگذشت. پیکر زاون قوکاسیان، روز دوشنبه چهارم اسفندماه، از خانه هنرمندان اصفهان تشییع و سپس در گورستان ارامنه اصفهان در کنار پدر و مادرش به خاک سپرده شد.
از مجسمه زاون قوکاسیان در حاشیه سی و یکمین جشنواره بین‌المللی فیلم کودک و نوجوان اصفهان در میدان جلفای شهر اصفهان رونمایی شد. مراسم درگذشت زاون قوکاسیان روبروی خانه هنرمندان اصفهان
کتاب‌شناسی
زاون قوکاسیان، کار تحقیق و تالیف کتاب‌های سینمایی خود را از سال ۱۳۵۰ با انتشار کتابی درباره فیلم «چشمه» از ساخته‌های آربی آوانسیان آغاز کرد. انتشار این کتاب باعث شد تا نام زاون قوکاسیان به عنوان نخستین پژوهش‌گری که درباره یک فیلم کتابی نوشته و منتشر کرده، در تاریخ هنر و تاریخ سینمای معاصر ایران ثبت شود.
از جمله نوشته‌های او می‌توان به نگارش یادداشت و نقدهای سینمایی و ۲۰ کتاب درباره سینماگران چون بهرام بیضایی، مسعود کیمیایی، عباس کیارستمی، بهمن فرمان‌آرا، خسرو سینایی، گلاب آدینه، رضا ارحام صدر، فاطمه معتمدآریا، و مجید انتظامی اشاره کرد.
در سال ۱۳۹۳ کتابی با نام «بردی از یادم» از زاون قوکاسیان به چاپ رسید که همزمان با روایت زندگی لرتا نوشین، تاریخ هنرهای نمایشی در دوران معاصر ایران را شرح می‌دهد. اهمیت این کتاب به دلیل مصاحبه‌هایی است که با خود لرتا، در وین، انجام شده است.
جلد کتاب درباره چشمه
نام کتاب
ناشر
سال نشر
توضیحات
بردی از یادم
نشر خجسته
۱۳۹۳
گفتگو با لرتا نوشین
نقش آبی سیمین
نشر چشمه
۱۳۹۳
زندگی در تماشاخانه اصفهان
نشر نهفت و صادق هدایت
۱۳۹۲
گفتگو با رضا ارحام صدر
حقیقت سینما و سینما حقیقت
نشر ماتیکان
۱۳۸۷
هوشو: قصه‌ها، فیلم‌ها
نشر نقش خورشید
۱۳۸۴
مجید انتظامی: موسیقی بر پرده موسیقی
نشر نقش خورشید
۱۳۸۴
گلاب آدینه: بانوی بازیگر
نشر نقش خورشید
۱۳۸۴
خسرو سینایی، نقاشی با دوربین
نشر نقش خورشید
۱۳۸۴
نقش آبی سیمین
نشر چشمه
۱۳۸۳
بهرام بیضایی و پدیده سگ‌کشی
نشر خجسته
۱۳۸۱
بوی کافور، عطر یاس: مروری بر آثار بهمن فرمان‌آرا {و چند گفتگو
نشر آگه
۱۳۸۰
گفتگو، نقد و نظر و فیلمنامه «گفتگو با باد» {ب‌ه‌رام بیضایی
نشر دیدار
۱۳۷۹
بانوی اردیبهشت
نشر ثالث
۱۳۷۸
مجموعه مقالات در نقد و معرفی آثار کیمیایی
نشر دیدار
۱۳۷۸
گفتگو با بهرام بیضایی
نشر آگه
۱۳۷۸
مجموعه مقالات در نقد و معرفی آثار {عباس کیارستمی
نشر دیدار
۱۳۷۵
فیلم‌های برگزیده سینمای ایران در دهه۶۰
نشر آگه
۱۳۷۴
درباره مسافران: بهرام بیضایی
انتشارات روشنگران و مطالعات زنان
۱۳۷۱
مجموعه مقالات در نقد و معرفی آثار بیضایی
نشر آگه
۱۳۷۱
مجموعه مقالات در نقد و معرفی آثار کیمیایی
نشر آگه
۱۳۶۹
مجموعه مقالات در نقد و معرفی مسعود کیمیایی (نشر آگاه)
درباره مسافران ساخته بهرام بیضایی
بانوی اردیبهشت: نقد و بررسی فیلم‌های رخشان بنی‌اعتماد
فیلم‌شناسی
او به عنوان کارگردان چند فیلم کوتاه، مستند و داستانی ساخت که عبارتند از:
در فلق (فیلم کوتاه ۱۳۵۰)
عروس کهن (فیلم کوتاه ۱۳۵۲)
فصلی دیگر (فیلم کوتاه ۱۳۵۵)
خاج شویان (مستند ۱۳۶۱)
موزه من جلفا (داستانی ۱۳۶۵)
نقش خیال (مستند ۱۳۶۶)
همه فرزندان من (فیلم داستانی ۱۳۶۳)
فهرست کارگردانان ارمنی
فهرست نویسندگان ارمنی
توضیحات بیشتر