جهانبخش کردی‌زاده

جهانبخش کردی زاده (بخشی) در مسجد دهدشتی بندر بوشهر سال ۱۳۴۹
جهانبخش کردی‌زاده مشهور به بخشو یا بخشی (زاده ۱۰ خرداد ۱۳۱۵، بوشهر - درگذشته ۱۹ مرداد ۱۳۵۶، شیراز) نوحه‌خوان و مداح کم‌نظیر استان بوشهر در جنوب ایران بود. او صاحب سبکی خاص و صدای استثنایی در عزاداری و سینه‌زنی سنتی بوشهر بوده‌است. وی همچنین موجب معرفی این نوع و شیوه عزاداری، در سطح کشور و جهان شد.
زندگی‌نامه
کودکی
بخشو در ۱۰ خردادماه سال ۱۳۱۵ شمسی در بوشهر (محله باغ ملا) متولد شد. از او به عنوان اعجوبه عالم مداحی، نوحه‌خوانی و سینه‌زنی سنتی بوشهر یاد می‌شود. وی از کودکی همراه پدرش مفتاح کردی‌زاده به مسجد امام‌زاده می‌رفت و به نوحه‌خوانی روان و دلنشین سید علی مهیمنیان گوش می‌داد.
نوجوانی
جهانبخش از نوجوانی به تشویق سید علی مهیمنیان و خانواده‌اش در سال ۱۳۳۰ در محله تنگک رئیسی، به نوحه‌خوانی رو آورد و کم‌کم پایش به مساجد محلات دیگر باز شد و صدایش مورد توجه قرار گرفت. مهیمنیان که علاوه بر مداحی و نوحه‌سرایی، آهنگسازی نوحه‌های خویش را انجام می‌داد منبع انتقال تجربیات خوب و ارزنده‌ای برای جهانبخش کردی‌زاده شد. در اندک زمانی استعداد ذاتی، صدای بی‌نظیر و مهارت بخشو در این امر باعث شد آوازه او در سراسر شهر بپیچید و با استفاده از راهنمایی‌های استادانی همچون سید علی مهیمنیان و بویژه محمد شریفیان که از خویشاوندان وی بود، در ردیف بهترین نوحه‌خوان‌های بوشهر قرار گرفت.
فعالیت
شاخصهای هنری
نوع حنجره او به اعتقاد بسیاری از اهل فن از معدود حنجره‌هایی بود که در دنیای موسیقی و خوانندگی وجود داشته و دارد. آوازه اجرای بی‌نظیرش باعث شد تا علاقه‌مندان زیادی از استان‌های خوزستان، فارس، کشورهای حوزه خلیج فارس و حتی هنرمندان و موسیقی‌دانان فرانسوی، اروپایی و روسی برای شنیدن صدای جذاب و دلنشین او به بوشهر کشیده شوند. همجنین لوریس چکناواریان موسیقیدان، آهنگساز و رهبر ارکستر ایران و محمدرضا لطفی نوازنده برجسته موسیقی اصیل ایرانی به همراه فوزیه مجد مدیر وقت «سازمان رادیو تلویزیون ملی ایران» برای صحبت و ضبط صدای گرم و رسای جهانبخش کردی‌زاده به دیدار او رفتند.
وی علاوه بر اجرای زیبا و بی‌نقص نوحه‌ها و مرثیه‌های سنتی بوشهر در اجرای شروه، چاوش‌خوانی، مناجات‌خوانی، صبحدم‌خوانی، بیت‌خوانی، جنگ‌نامه‌خوانی، مصیبت‌خوانی و خیام‌خوانی نیز از تبحر خاصی برخوردار بود.
از نکات برجسته اجرای وی علاوه بر حجم صدا و زنگ حزین و گیرای نوایش می‌توان به تسلط در اجرای اوج و فرودهای شروه و تحریرهای بی‌نقصش در نوحه و واحدخوانی اشاره نمود.
تاثیرات هنری
بسیاری از ملودی‌ها و سبک نوحه‌های وی، الهام بخش تعدادی از نوحه‌خوانان جنوب کشور و تعدادی از ترانه‌سرایان گشت که تا کنون نیز ادامه داشته‌است. از جمله ترانه معروفی با نام «ممد نبودی ببینی» که بعد از آزادسازی خرمشهر در سال ۱۳۶۱ و به یاد محمد جهان‌آرا، توسط غلامعلی کویتی‌پور خوانده شد. ملودی و سبک این ترانه کاملا مشابه نوحه «لیلا بگفتا ای شه لب تشنه کامان» از جهانبخش کردی‌زاده می‌باشد که سال‌ها پیش از ترانه کویتی‌پور، خوانده شده بود.
ثبت معنوی
شیوه نوحه‌خوانی جهانبخش کردی‌زاده تحت عنوان گرده بخشو در فهرست آثار معنوی و ناملموس ملی کشور به ثبت رسیده است.
فیلم و مستند
وی در گوشه‌ای از سریال تلویزیونی دلیران تنگستان به کارگردانی همایون شهنواز به نوحه‌خوانی، شروه‌خوانی، شاهنامه و جنگ‌نامه‌خوانی اشعار شاعر حماسه‌سرای ایرانی، ابوالقاسم فردوسی پرداخته‌است.
ناصر تقوایی کارگردان مشهور ایرانی در سال ۱۳۴۹، در فیلم مستند خود به نام «اربعین»، از نوحه‌خوانی بخشو در مسجد دهدشتی بوشهر تصاویر منحصربه‌فردی را ثبت کرده‌است. فیلم با تصاویری از تدارک مراسم عزاداری امام حسین آغاز می‌شود و بعد دریا و خورشید همراه با صدای سنج و دمام گویی آغاز واقعه‌ای را خبر می‌دهند. آدم‌ها کمر می‌گیرند و صدای سینه می‌آید و بعد صدای اسطوره‌ای بخشو در کوچه‌های تاریک بوشهر می‌پیچد. همچنین در سکانسی از فیلم آرگو نیز بخشهایی از صدای نوحه‌خوانی بخشو مورد استفاده قرار گرفته‌است.
درگذشت
او آخرین اجرای خود را در سال ۱۳۵۶ در حرم امام رضا انجام داد و در آن فضای معنوی به نوحه‌خوانی در رثای امام حسین پرداخت و سرانجام در روز ۱۹ مرداد ماه سال ۱۳۵۶ چند روز مانده به ماه رمضان، دور از دیار خود هنگام برگشت از مشهد بر اثر سکته قلبی و مرگی مشکوک در بیمارستان نمازی شهر شیراز، درگذشت.
مرگ ناگهانی او تمام مردم بندر بوشهر را عزادار کرد و در حالی که بازار شهر به احترام او تعطیل شده بود، مردم بوشهر یکی از باشکوه‌ترین تشییع جنازه‌ها را همراه با عزاداری و سینه‌زنی در فقدان وی برپا کردند و در جوار امامزاده محمدباقر بوشهر به خاک سپرده شد.