خاندان اسفندیاری بالاوند

خاندان اسفندیاری بالاوند از خاندانهای قدیمی ایرانی در دوره زندیه در منطقه پشتکوه در هلیلان و حاکمان دره طلایی هلیلان و زردلان بوده‌اند که در دوران حکومت کریم خان زند منسوب به حکومت در این منطقه شده‌اند.
تاریخ
تبارشناسی
این خاندان ایرانی‌تبار از تیره‌های قدیمی و بومی منطقه و از اعقاب طوایف ساسانیان هستند و بعضی معتقدند که از نسل بهرام گور و به احتمال قوی دارای آیین زرتشتی بوده‌اند.
به روایتی خاندان اسفندیاری بالاوند اصلا شاخه‌ای از بزرگ اقوام لک ساکن لرستان اند که به دلیل اختلافاتی که در منطقه
بروز کرد، در دوره صفویان محل سکونت خویش را ترک و به هلیلان کوچ کردند.ولی بیشتر منابع ایل بالاوند را از قدیمیترین ایلات منطقه دانسته‌اند
اولین رهبر ایل،
زین الدین میرزا بوده‌است. وی فرزند بالاخان بزرگ بوده که در این منطقه حکمرانی کرد فرزند او میر باله یا بالاخان نام داشت که پس از او در این منطقه حکومت کرد و به نظر می‌رسد که طایفه نام خود را از او گرفته باشد
دوره زند
خاندان اسفندیاری بالاوند از زمان فرمانروایی کریم خان زند بر این منطقه تسلط یافتند،
الیجا بالا خان جد طایفه از جمله کسانی بود که به کریم‌خان زند کمک کرد، و به پاس این خدمات فرزندش به نام صفی خان حاکم استهبانات شد پس از بالا خان فرزندش
صفی الدین و نوه او اسفندیار بر این منطقه حکومت کردند.
دوره قاجار
لطفعلی خان بالاوند فرزند اسفندیار از نوادگان بالا خان؛ جد طایفه مذکور از مقتدرترین سران این طایفه بود، چریکف که در اوایل پادشاهی ناصرالدین شاه قاجار در ایران به سر می‌برده‌است، در سیاحت‌نامه‌اش از لطفعلی خان با عنوان حاکم هلیلان نام می‌برد که با طایفه‌اش (بدون ذکر نام بالاوند) اقامت داشته‌اند، لطفعلی خان باعث به وجود آمدن پیوندهای سیاسی میان طایفه بالوند و خاندانها و سران طوایف منطقه شد که به ثبات و اقتدار طایفه او انجامید: در زمان حیات او ابنیه و آثار و قلاع متعددی در منطقه بنا گردید از جمله حمام روستای کهره و اسیابهای ابی قلعه و سردخانه روستای شاه بداغ که امروزه ویرانه‌ای بیش نیست، یکی دیگر از شخصیتهای این طایفه محمود خان بالاوند اسفندیاری ملغب به صمصام لشکر نوه لطفعلی خان است، پس از او فرزند ارشدش علی نقی خان اسفندیاری خان هلیلان بود.
در اواخر قاجار به دلیل اختلافاتی که میان این خاندان بروز کرد این خاندان دچار از هم گسستگی شد.
قلعه لطفعلی خان بالاوند
اواخر قاجار و پهلوی
محمود خان بالاوند (اسفندیاری) معروف به محمودی سرکردگی طایفه‌اش و دیگر قشون طوایف پشتکوه الهیارخان و سام‌خان گراوند و سا یر خوانین طوایف مختلفه طرهان را در غائله غرب ایران جنگ باغ شاه ساوه به سرکردگی سالارالدوله فرزند سوم مظفرالدین‌شاه قاجار بر عهده داشت، سالارالدوله برای رسیدن به مقاصد سیاسی در غرب ایران، با دختر روسای ایلات و عشایر آن حدود وصلت کرد که حاصلش نه فرزند بود. یکی از این همسران، ملکه خانم دختر غلامرضاخان امیرجنگ، والی پشتکوه از همسرش هاجر خانم نوه لطفعلی خان بالاوند جد علای خاندان اسفندیاری بالاوند بود محمود خان بالاوند اسفندیاری در جنگ ساوه تیر به چشمش اصابت کرد، ، محمود خان تیرانداز ماهری بود و به او لغب صمصام لشکر داده شد.
ایل بالاوند
باله‌وند، یا بالوند، بالاوند، از طوایف لک ساکن ناحیه هلیلان وزردلان در استان ایلام و بخش سرفیروزآبادو درودفرامان دراستان کرمانشاه واژه باله‌وند از دو بخش «باله» و پسوند نسبت «وند» ترکیب یافته‌است، باله را نام نیای بزرگ خاندان اسفندیاری و بنیادگذار طایفه بالاوند دانسته‌اند.
طوایف ایل بالوند:
ایل بزرگ بالوند متشکل از، ۱)بالوند ۲)بهمنیاروند ۳)کاوشوند ۴)خلف وند ۵)میر ۶)اولاد ۷)لروند ۸)آهنگر ۹)داجیوند ۱۰) کلهر۱۱)پیره مین ۱۲)درویش می‌باشند.
دو تیره اخیر از تیرهای فرعی بالوند بحساب می‌آیند.
بالاوندها در هلیلان و دهستان زردلان ایلام و منطقه سرفیروزآبادو درودفرامان کرمانشاه پراکنده‌اند. دهستان زردلان در حاشیه رودخانه سیمره واقع است منطقه زردلان از شرق و جنوب به آب سیمره از غرب به کوه استوار کرام بزان، از شمال به تپه‌های بین جلالوند، هلیلان و از شمال شرقی به سفید کوه احمدوند شیرازی محدود است.
شغل اصلی مردم بالاوند کشاورزی است، بالاوندها بنابر موقعیت مناسب آب و هوایی در جلگه هلیلان و زردلان در حاشیه سیمره کشاورزی با رونقی دارند و با فروش محصولاتشان به خوبی زندگی می‌کنند.
جمعیت: شمار مردم این طایفه را در منابع گوناگون به اختلاف از ۲۰۰ تا ۲۰۰۰ خانوار آورده‌اند.
زبان و گویش و مذهب
گویش مردم این طایفه لکی است لکی بخصوص زبان بالاوندی بیشترین نزدیکی را به زبانهای کردی شمالی دارد و مردم ایلات و طوایف لک ناحیه سلسله و دلفان و طایفه‌های پیشکوه نیز به این گویش سخن می‌گویند، امروزه اغلب بالاوندها شیعه اثناعشری هستند، عده‌ای دیگر از این طایفه از اعتقادات مذهبی اهل حق پیروی می‌کردند چرا که لطفعلی خان بالوند برای ثبات بیشتر طایفه‌اش، با دختر آقا سید عبدالعظیم میرزا مشعشعی پیر و رهبر طریقه جلیله اهل حق آتش بیگی آبخش از خاندان مشعشعی پیوند طایفه‌ای انجام داده بود.