طایفه بازگیر

بازگیر عنوانی از چند طایفه لر در غرب ایران است که در ایلام و لرستان و کرمانشاه پراکنده‌اند. چنان‌که از نام آن‌ها پیداست، گویا نیکان آنان با شکار و خرید و فروش باز شکاری سر و کاری داشته‌اند.
طوایف بازگیر، به سبب پراکندگی جغرافیایی، و بی‌اطلاعی از یکدیگر، شیوه‌های زیستی و فرهنگی متفاوتی دارند. مثلا بازگیرهای کرمانشاه علی‌اللهی و بقیه شیعه اثنی عشری‌اند. بازگیرها در اثر زندگی با ایلات و طوایف مجاور، از بسیاری جهات، از جمله زبان، مذهب و آداب و رسوم، همانند آنان شده و ویژگیهای انحصاری خود را از دست داده‌اند.
منشا قومی
درباره منشا بازگیرها چند نظر متفاوت وجود دارد. از جمله اینکه در حدود ۳۷۰ سال پیش شخصی به نام بازگیر در خرم‌آباد زندگی می‌کرده‌است و پسری به نام کربلایی قربانعلی داشته‌است. کربلایی قربانعلی به همراه شماری از فرزندان خود خرم‌آباد را ترک می‌کند و به تختان، محلی در آبدانان کنونی می‌رود و آنجا ساکن می‌شود. دیگر آنکه بازگیرها در اصل کلهر هستند و از کرمانشاه به لرستان رفته‌اند.
بازگیرهای استان کرمانشاه و لرستان
در حال حاضر این ایل در استان کرمانشاه، شهرستان سرپل ذهاب قسمت دشت ذهاب و در روستایی به اسم مجتمع بازگیر زندگی می‌کنند (مهمترین آنها، شریفی‌ها، مرادی‌ها، خسروی‌ها و … هستند) این مجتمع با ادغام چند روستای کوچک با مرکزیت قلعه پرور مجید محمود ساخته شده‌است. بازگیرهای لرستان نسلهای گذشته و برخی از سالمندانشان، تا چند سال پیش، به کردی کرمانشاهی و با گویشی مشابه لهجه آن ایل گفتگو می‌کرده‌اند. طایفه بازگیر که پس از ورود به لرستان، به یکی از ایلات بالاگریوه (جودکی) پیوسته بوده، به علت ازدیاد نفوس، درگیریهای محلی و نداشتن حق مالکیت، در سطح لرستان پراکنده و به ایلات و طوایف دیگر ملحق شده‌است. بازگیرها در لرستان، عموما به صورت دامداران کوچنده و تا حدی زراعت پیشه، شروع به زندگی کرده‌اند. در اواخر دوره قاجاریه (زمان سالارالدوله)، گروهی از این طایفه با خرید محلی در لرستان به نام «طاف» کوچروی را ترک می‌گویند و به زراعت می‌پردازند؛ ولی به سبب ناامنی منطقه‌ای و همچنین اختلافات طایفه‌ای که تا قدرت یافتن رضاخان ادامه داشته، با دشواریهای اجتماعی مواجه می‌شوند، و زندگی چادرنشینی پیش می‌گیرند. پس از سرکوبی خوانین (بویژه بیرانوندها) در دوره رضاشاه، و حضور ماموران دولتی در لرستان، بازگیرها بتدریج آبادی نشین می‌شوند و اغلب، قوای دولتی را در شکست دادن بیرانوندها یاری می‌کنند؛ و به همین علت، بعدها، بیرانوندها از آنها ادعای خونخواهی داشته‌اند که سرانجام، با ازدواج و دادن حداقل دو دختر به عنوان خونبها، خویشاوندی و صلح بین آنها برقرار می‌شود.
همرا هی طایفه بازگیربا سایر طوایف لرستان در زمان سالار الدوله
در زمان پادشاهی محمد علی شاه قاجار سالار الدوله برادرش به فکر گرفتن سلطنت می‌افتد وعشایر لر ستان را برای فتح تهران بسیج می‌کند دراین زمان ریس مهر عالی بازگیر با کمک وراهنمایی معین السلطنه حاکم لرستان۱۶۰عدد تفنگ از سالارالدوله می‌گیرد و بین تیره‌های طایفه بازگیر تقسیم می‌کند تا همراه با سایر طوایف لرستان سالارالدوله را در فتح تهران یاری نمایند
اسکان اجباری طایفه بازگیر
در دوره پهلوی اول بعد از اسکان اجباری عشایر طایفه بازگیر را در منطقه طاف لرستان اسکان می‌دهند ولی بعد از چند سال سکونت درمنطقه طاف به دلیل سرما، سختی ودشواریهای زیاد واختلا فات محلی منطقه طاف را به حاج سید نبی موسوی وحاج خانجان رضایی ریس ایل پاپی می‌فروشند
محدوه جغرافیایی بازگیر
بازگیرها عمدتا در شهرستان سرپل ذهاب قسمت دشت ذهاب و در روستایی به اسم مجتمع بازگیر، شهر و بخشهای خرم‌آباد، ویسیان، معمولان، ملاوی، چغلوندی، پلدختر، مرکزی، مینودشت، ایلام، آبدانان، کرمان، سیستان، سلیمانیه عراق و تعدادی در شهرستان بروجرد به حالت آبادی نشین به سر می‌برند. بازگیرهای کرمانشاه حدودا هزار و پانصد خانوار (که عمدتا در مجتمع بازگیر زندگی می‌کنند) و لرستان حدود هزارخانوار برآورد می‌شوند (و مرکز تجمعشان دهستان کرگاه است).
بازگیرهای سفید وبازگیرهای سیاه
طایفه بازگیر لرستان به دو تیره متمایز «بازگیرسفید» و «بازگیرسیاه» و تقسیم می‌شود. تیره سفید خود را از تبار فردی به نام «بگ عالی» می‌دانند. بازگیرهای سفید پس از داراب فرزند بگ عالی به چهار تیره «مووالی» (محمد ولی) و «نیرالی (نورعلی)» «یاری» «کلولی» و به زیر تیره‌های «بهادر» «علی» «ندر» «قمرالی» «صیفور» «قا سم» «نظربگ» «جوزعلی» «مراد خان» «شیرخان» «بیر خان» و «یاری» تقسیم می‌شوند. بازگیرهای سیاه تبار خود را فرزندان فردی به نام «دوشم» (= دوشنبه) فرزند برخوردازمی دانند و به تیره‌های «سبزعلی» و «سبزوار» وزیر تیره‌های «کربلایی احمد خان» «کربلایی سهراب» «خان میرزا» «آغا لی» «محمد جافر» و «ولی» تقسیم می‌شوند. در مجموع، جمعیت تیره سفید از تیره سیاه بیشتر برآورد می‌شود.
زبان طایفه بازگیر
بازگیرهای استان ایلام و کرمانشاه به زبان لکی صحبت می‌کنند وبازگیرهای لرستان به زبانهای لری و لکی صحبت می‌کنند.