دفتریار

دفتریار معاون دفترخانه یکی از سمت‌های موجود در دفاتر اسناد رسمی در کشور ایران می‌باشد. دفتریار به پیشنهاد سردفتر و بموجب ابلاغ سازمان ثبت اسناد و املاک کشور برابر مقررات منصوب می‌شود.
هر دفترخانه علاوه بر یک دفتریار که سمت معاونت دفترخانه و نمایندگی سازمان ثبت را دارا می‌باشد و دفتریار آن نامیده می‌شود می‌تواند یک دفتریاردوم نیز داشته باشد.
دارندگان دانشنامه لیسانس را بدون کارآموزی و دارندگان دیپلم کامل متوسطه را به شرط یک سال کارآموزی می‌توان به دفتریاری دفاتر اسناد رسمی انتخاب نمود.
دفتریار باحضور سردفتر هیچ مسئولیتی در دفترخانه ندارد. ماده ۲۱ قانون دفاتر اسناد رسمی تاکید می‌کند که همه «مسئولیت‌های دفترخانه بر عهده سردفتر است و مسئولیت دفتریار همان است که در قانون ذکر شده‌است»… که در قانون هیچ شرح وظیفه‌ای ذکر نشده‌است. در دادگاه‌های انتظامی تنها پرونده دفتریارانی که در مقام کفالت سردفتر عمل می‌کنند قابل رسیدگی است.
تاریخچه
زمانی که علی‌اکبر داور بنیان محاضر شرعی قدیم را برهم زد، قصد داشت سازمان موثری بمنظور ثبت قراردادهای مردم مانند آنچه را که در کشور فرانسه دیده بود در ایران تاسیس نماید، به جوانان تحصیلکرده برای اشتغال به سردفتری نیاز داشت و چون فقط چند نفری از افراد واجد شرایط را یافته بود، از این جهت نمی‌دانست با وجود کمبود افراد لیسانسیه حقوق چه کسانی را برای این کار دعوت کند. او قصد داشت محاضر شرعی و دفاتر آخوندها و روحانیون را تعطیل نماید ولی انجام آن را عملی نمی‌دید و همین‌طور معطل در این کار بود. وی در دیدار با رضاشاه پهلوی موضوع را در میان گذاشت که رضاشاه مخالفت خود را با تعطیلی محاضر عنوان نمود و پیشنهاد حضور دفتریاران را در کنار علمای صاحب محضر را مطرح کرد. وی در پاسخ به علی‌اکبر داور که قصد تعطیلی محاضر شرعی قدیم را داشت گفت:
جایگاه دفتریار در دفترخانه
طبق ماده سوم قانون محاضر شرعیه و حکام صلحیه که پس از مشروطه، به تصویب کمیسیون قوانین عدلیه مجلس رسید. هر محضر عبارت بود از یک‌نفر مجتهد جامع‌الشرایط که حاکم محضر نامیده می‌شد به همراه دو نفر معاون قریب الاجتهاد.
اصطلاح دفتریار و ایجاد جایگاهی بنام معاونت سردفتر در دفاتر اسناد رسمی، با وضع قانون دفتر اسناد رسمی مصوب ۱۳۱۶ متداول گردید.
هر گاه سردفتر به مرخصی می‌رفت اعم از مرخصی او ساعتی، روزانه، استحقاقی و استعلاجی، دفتریار بدون اینکه نیاز به صدور ابلاغ کفالت داشته باشد، به موجب ماده ۲۶ این قانون به صورت خودکار، (به عنوان یک عامل درون نهادی) از باب معاونت، جانشین سردفتر می‌شد و با تایید ماده ۵۰ همین قانون دفتریار در این لحظه عهده‌دار امور دفترخانه می‌بود.
از زمان تصویب قانون دفاتر اسناد رسمی مصوب ۱۳۵۴ دفتریار در نبود سردفتر اجازه ثبت و تنظیم اسناد را ندارد.
دفتریاران بابت نظارت بر دفاتر از اداره ثبت مواجبی دریافت نمی‌کنند و درآمد دفتریاران از محل درآمد دفترخانه محل خدمت آنها تامین می‌شود لذا عملا ناتوان دراعمال وظایف نظارتی بر عملکرد دفاتر می‌باشند.
دفتریار در هر ماه در ۱۵ درصد از کل درآمد هر دفترخانه بدون اینکه هزینه‌هایش کسر شود شریک می‌باشد. نیازی نیست که دفتریار در سرمایه‌گذاری اولیه تشکیل دفتر شرکت داشته‌باشد یا هزینه‌ای برای مخارج دفترخانه پرداخت کند. دفتریار با اینکه با معرفی توسط سردفتر دفترخانه منصوب می‌شود ولی سردفتر حق اخراج وی را ندارد.
وظایف دفتریار
سردفتر مسئول کلیه امور دفترخانه است و دفتریار اول مسئول اموری است که به موجب قانون یا بموجب مقررات توسط سردفتر به او محول می‌شود که در مورد اخیر سردفتر و دفتریار مسئولیت مشترک خواهند داشت در هر مورد که بر اساس مقررات این قانون دفتریار بجای سردفتر انجام وظیفه کند مسئولیت دفتریار همان مسئولیت سردفتر است.
بطور کلی وظایف دفتریار به شرح ذیل است:
دفتریار اول سمت معاونت دفترخانه را بعهده دارد.
دفتریار مسئول نظارت بر وصول دولتی در دفترخانه می‌باشد.
دفتریار نماینده اداره ثبت در دفترخانه می‌باشد.
دفتریار مسئول اموری است که به موجب مقررات از طرف سردفتر به عهده او محول شده‌است. اما اینکه به موجب مقررات کدام امور رامیتوان بعهده وی قرارداد قانون سکوت کرده است .