دهستان اسفندقه

دهستان اسفندقه نام دهستانی در بخش مرکزی شهرستان جیرفت، استان کرمان در ایران است. براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۷۲۲۴ نفر (۱۵۴۹ خانوار) بوده‌است. اسفندقه
دهستان اسفندقه یکی از دهستان‌های بخش مرکزی شهرستان جیرفت است. مرکز این دهستان روستای دولت‌آباد است. این روستا در فاصله ۷۵ کیلومتری غرب شهر جیرفت قرار دارد؛ و در ۵۶٫۵۴ تا ۵۷٫۳۲ طول جغرافیایی و ۲۷٫۱۷ تا ۲۹٫۲ عرض جغرافیایی قرار دارد. در محدوده این دهستان ۲۳ روستا و ۷۷ مزرعه و مکان قرار دارند و دارای ۳۴۷۲ کیلومتر مربع مساحت است که حدود ۵۰ درصد از بخش مرکزی جیرفت است. این دهستان از شمال به دهستان ساردوئیهو از شمال شرق به دلفارد، از شرق به دهستان‌های هلیل، خاتون آباد و گنج‌آباد. از جنوب شرق به دهستان اسماعیلی و از جنوب به دهستان هور و از غرب به دهستان دشتاب شهرستان بافت متصل است.
ارتفاع متوسط آبادی‌های این دهستان ۱۸۳۸ متر است که مرتفع‌ترین آن روستای باغ برج با ۲۴۲۰ متر ارتفاع است و پایین‌ترین آن روستای چاه افغان با ۱۴۲۰ متر ارتفاع است. موقعیت اکثر روستاهای این دهستان دشتی و تپه است و آب و هوای غالب این دهستان خشک نیمه گرم و معتدل است. منابع آب آن شامل آبهای سطحی و آبهای زیر زمینی است. آبهای سطحی آن:یک رودخانه دائمی است که یکی از منابع تعیین‌کننده آب سد جیرفت است. این رودخانه از کوه‌های بهر آسمان در شمال اسفندقه س رچشمه می‌گیرد و به هلیل رود می‌ریزد و در طول مسیر از آب ان برای کشاورزی و آشامیدن استفاده می‌شود. آبهای زیر زمینی اسفندقه شامل ۲۰ رشته قنات و ۴۰ دهنه چشمه است که آب مورد نیاز ساکنان را تامین می‌کند. به‌طور کلبی دهستان اسفندقه بیشتر موقعیت کوهستانی دارد و دارای ارتفاعات زیادی است؛ که از آن جمله:
۱-کوه گدار با ارتفاع ۲۹۳۱ متر در ۱۸ کیلومتری جنوب غرب دولت‌آباد.
۲-کوه باغ برج با ارتفاع ۲۹۰۰ متر در ۱۶ کیلومتری جنوب غرب دولت‌آباد
۳-کوه دولت‌آباد با ارتفاع ۲۲۷۵ متر در ۳ کیلومتری شمال غرب دولت‌آباد
۴-کوه بدان یا بدام با ارتفاع ۲۱۹۰ متر در ۱۸ کیلومتری جنوب دولت‌آباد
۵-کوه زبر با ارتفاع ۲۱۹۰ متر در ۲۰ کیلومتری جنوب دولت‌آباد
۶-کوه زهرایی با ارتفاع ۱۹۶۸ متر در ۳ کیلومتری شمال شرق دولت‌آباد
پوشش گیاهی:
پوشش گیاهی در دهستان اسفندقه دارای توع زیادی است؛ و این به علت وسعت اسفندقه و تنوع آب و هواست. گیاهان دارویی اسفندقه:
درمنه، کلپوره، شیرین بیان، آویشن، زیره، آغلاله و درونه ترکی است.
گیاهان صنعتی:
گیاه صنعتی این دهستان گون است؛ که از صمغ آن برای گرفتن کتیرا استفاده می‌شود؛ و کتیرا در صنایع بهداشتی به کار می‌رود.
گیاهان علوفه‌ای اسفندقه:
علوفه‌های بهاری، درمنه، قیچ، شلغم برگ و گلدر
گونه‌های درختی و درخت چه‌ای:
بادام وحشی، پسته وحشی، چنار، اورس، کسیر، کنار، قنس، تمبر و کهکم هستند؛ که درخت کسیر و کنار خاص نواحی گرمسیری هستند و باقی آن خاص نواحی گرم سیری هستند.
وضعیت جمعیتی:
در سرشماری سال ۱۳۸۰ جمعیت این دهستان ۸۳۱۶ نفر بوده؛ که حدود ۱۰ درصد از کل جمعیت روستایی بخش مرکزی جیرفت است. در این سرشماری جمعیت روستای دولت‌آباد مرکز این دهستان ۲۶۵۵ نفر بوده و روستای صولوئیه با ۲۰ نفر جمعیت کم جمعیت‌ترین روستای این دهستان است. جمعیت در سرشماری آذر ماه سال ۱۳۹۰ برابر با ۱۳۱۵۰ نفر بوده‌است و دارای ۲۱۰۰ خانوار است. از این تعداد جمعیت ۵۵۰۰ نفر سهم روستای دولت‌آباد مرکز دهستان است و ۷۶۵۰ نفر سهم باقی روستاها است؛ که از این تعداد جمعیت ۷۲ درصد آن باسواد است. زبان رسمی آن فارسی با گویش عامیانه است.
مشاغل عمده دهستان:زراعت، باغداری، دامداری و کار در معادن است.
محصولات زراعی ان شامل غلات (گندم جو ارزن ذرت)|نباتات علوفه‌ای (یونجه) حبوبات (نخود و لوبیا سبز) سبزیجات غده‌ای (سیر و پیاز) و نباتات صنعتی مثل آفتاب گردان و کنجد است. نوع کشت این دهستان آبی و به روش غرقابی است ولی در چند سال گذشته‌استقبال خوبی از روش‌های آبیاری تحت فشار شده که بیشتر به صورت قطره‌ای بوده و چندین روستا به این سیستم مجهز شده‌اند.
محصولات باغی این دهستان شامل:بادام، گردو، زرد آلو، انا ر، سیب، انجیر و پسته و سایر میوه‌های سردسیری است. منابع آب آن برای کشاورزی رودخانه، چشمه قنات و چاه‌های آب است.
آثار فرهنگی و تاریخی:
مشهورترین اثر تاریخی این دهستان مقبره میر حیدر یا گور خانه است؛ که یادگار دوره صفویه است. این بنا در باغی سرسبز و زیبا در روستای دولت‌آباد قرار دارد. شکل این بنا از داخل شش ظلعی است و از خشت و گل است. از دیگر آثار آن می‌توان به بادگیرهای قلعه محمد باقر ابو سعیدی و چندین قلعه دیگر است؛ که قدمت چند صد ساله دارد. همچنین قدیمی‌ترین روستای این دهستان آب شور است. از آثار کشف شده در منطقه فتح‌آباد تخمین زده شده که تمدن آن هم‌زمان با تمدن شهر دقیانوس جیرفت است.
فعالیت‌های تولیدی:
این دهستان دارای چند واحد آردسازی و کارگاه آهنگری، نجاری، کارگاه موزاییک‌سازی و کوره آجرپزی و چندین کارگاه بلوک زنی است.
صنایع دستی:
مهمترین صنعت دستی اسفندقه قالی بافی است و بهترین نوع قالی آن قالی گل سرخ است که دارای شهرت زیادی است و بیشتر مردم، اسفندقه را با نام قالی گل سرخ آن می‌شناسند؛ و این دهستان دارای یک کارگاه قالی بافی بزرگ است. از صنایع دستی دیگر اسفندقه گلیم بافی است که به صوری پراکنده در برخی از روستاها انجام می‌شود؛ و همچنین جاجیم بافی نیز وجود دار د.
معادن:
بیشتر معادن اسفندقه از نوع کرومیت است که در روستاهای باغ برج، انگرچاله و صولوئیه این نوع معادن وجود دارد همچنین در روستای باغ برج یک معدن سنگ قیمتی نیز وجود دارد که مهمترین عامل درآمد این روستا معادن است. از دیگر معادن اسفندقه یک معدن در تنگ سرگز است که دارای درصدی مس و طلاست که در حال بهره‌برداری است.
راه‌های ارتباطی:
مهمترین محور ارتباطی این دهستان محور ارتباطی جیرفت دولت‌آباد است به طول ۷۲ کیلومتر و از نوع آسفالته است و دارای جهت شرق و غرب است. محور ارتباطی آن محور اسفندقه-بافت-رابر است که زیرسازی آن انجام شده و از طرف اسفندقه تا بهر آسمان به بهره‌برداری رسیده و مابقی آن در دست بهره‌برداری است.
معرفی چند روستای دهستان:
۱-آبشور:دارای ارتفاع متوسط ۱۶۴۰ متر و در ۸ کیلومتری دولت‌آباد قرار دارد. موقعیت طبیعی آن دشتی و میان کوهی است. رودخانه آبشور در فاصله ۲ کیلومتری این آبادی قرار دارد که منبع تامین آب کشاورزی این روستا است. آبشور محصور بین ۳ کوه، قرقطوئیه، کوه قلعه رستم و کوه دولت‌آباد است. این روستا کهن‌ترین روستای اسفندقه است که دارای ۴۰۰ سال قدمت است.
۲-باغ برج:دارای ۲۴۲۰ متر ارتفاع و در فاصله ۳۰ کیلومتری دولت‌آباد قرار دارد. موقعیت طبیعی آن سر کوهی است. کوه باغ برج با ارتفاع ۲۹۰۰ متر در غرب و کوه گدار با ارتفاع ۲۸۷۰ متر در جنوب غرب این روستا قرار دارد. شغل اکثر مردم دامداری و باغداری است. محصولات زراعی آن، غلات و نباتات علوفه‌ای است. محصولات باغی آن گردو آلو و زرد آلو است. منبع آب کشاورزی و آب آشامیدنی آن چشمه است. این روستا دارای بیشترین معادن کرومیت اسفندقه است و بیشتر یک روستای معدنی است.
۳-تاج آباد (فردوس) روستای تاج آباد که نام محلی آن فردوس است دارای ارتفاع ۱۳۲۷ متر است؛ که در فاصله ۶۷ کیلومتری غرب شهر جیرفت قرار دارد و دارای موقعیت دشتی و پای کوهی است. کوه فردوس با ارتفاع ۱۹۵۰ متر در شرق کوه ماری با ارتفاع۱۹۴۰ متر در ۳۰ کیلومتر ی شرق و کوه زهرایی با ارتفاع ۱۹۶۸ متر در ۶ کیلومتری شمال این آبادی واقع شده‌است. شغل مردم آن زراعت، باغداری و دامداری است. محصولات عمده زراعی آن غلات و دانه‌های روغنی و محصولات باغی آن پسته، زرد آلو و انار است. نوع کشت آبی است و منبع اب آن قنات و چاه‌های نیمه عمیق است. منبع آب آشامیدنی آن آب لوله‌کشی است. قالی بافی صنعت دستی این روستاست.
۴-سرخو پایین:این روستا دارای ارتفاع متوسط ۲۰۲۰ متر که در فاصله ۱۳۲ کیلومتری دولت‌آباد قرار دارد و دارای موقعیت طبیعی دشتی است. تپه‌های سرخو در جنوب این روستا قرار دارد. مشاغل عمده آن زراعت، باغداری. دامداری است. محصولات زراعی آن شامل غلات و حبوبات (نخود و لوبیا سبز) و محصولات عمده باغی آن گردو بادام، زرد آلو، و توت است. منابع آب کشاورزی و آشامیدنی آن چشمه و قنات هستند؛ و متعلق به ۲ قرن پیش است.
۱
۲
۳