خودداری از خدمت سربازی به دلایل وجدانی

مخالف با سربازی به دلایل وجدانی فردی است که بر اساس آزادی فکر، وجدان و/یا دین خواهان حق خودداری از انجام خدمت نظامی است. به طور کلی وضعیت مخالف با سربازی تنها در زمینه سربازگیری اجباری لحاظ می‌شود و قابل اعمال به نیروهای نظامی داوطلب نیست. سازمان ملل متحد در مارس ۱۹۹۵ با تصویب قطعنامه ۱۹۸۹/۵۹در کمیسیون حقوق بشر سازمان ملل از کشورها خواست تا این حق را به رسمت شناخته و برای مشمولان خدمت حق مخالفت با سربازی به دلایل وجدانی را قائل شوند.
خودداری از خدمت سربازی به دلایل وجدانی
مخالف با سربازی فردی است، که بر اساس آزادی فکر، وجدان یا دین خواهان حق خودداری از انجام خدمت نظامی است. به طور کلی وضعیت مخالف با سربازی تنها در زمینه سربازگیری اجباری لحاظ می‌شود و قابل اعمال به نیروهای نظامی داوطلب نیست.
تعریف بین‌المللی مخالفت با سربازی در ۸ مارس ۱۹۹۵ به بیان قطعنامه ۱۹۹۵/۸۳ کمیسیون حقوق بشر سازمان ملل متحد که «اشخاص گذراننده خدمت نظامی نباید از حق مخالفت با خدمت سربازی بازداشته شوند» گسترده‌تر شد.
خودداری از خدمت سربازی به دلایل وجدانی
قطعنامه ۱۹۸۹/۵۹
کمیسیون حقوق بشر سازمان ملل متحد
با تاکید مجدد بر آن که کلیه کشورهای عضو تعهد دارند که حقوق بشر و آزادی‌های اساسی را ترویج کرده و مورد حمایت قرار دهند و به تعهداتی که تحت اسناد مختلف بین‌المللی حقوق بشری، منشور سازمان ملل و حقوق بشردوستانه برعهده گرفته‌اند عمل کنند.
بدون ازنظر دورکردن بندهای ۳ و ۱۸ اعلامیه جهانی حقوق بشر که حق زیستن، آزادی و امنیت شخصی و حق آزادی تفکر، وجدان آسوده و مذهب را اعلام می‌دارند.
با درنظرداشتن آنکه در قرارداد بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی به رسمیت شناخته شده که هرکس حق آزادی تفکر، وجدان آسوده و مذهب را دارد.
هم‌چنین با در نظر داشتن قطعنامه‌های مجمع عمومی که مجمع در آن سال ۱۹۸۵ را به عنوان «سال بین‌المللی جوانان: مشارکت، توسعه، صلح» نام‌گذاری کرد، که در آن مجمع اظهار کرد که افراد جوان بایستی با درک و روحیه‌ای مملو از آرامش، عدالت و احترام برای همه اشخاص تربیت شوند، و یادآوری قطعنامه مصوب ۱۲ مارس ۱۹۸۱، که به نیاز به درکی بهتر از شرایطی که تحت آنها بتوان بر اساس وجدان، خدمت نظامی را مورد اعتراض قرار داد، اشاره داشت.
با توجه به نقش مهم جوانان در ترویج صلح بین‌الملل و همکاری و نیز حقوق بشر و آزادی‌های اساسی، با یادآوری قطعنامه مجمع عمومی مصوب ۲۰ دسامبر ۱۹۷۸ که در آن مجمع حق همه افراد برای امتناع از خدمت در ارتش یا نیروهای انتظامی برای به اجرا درآوردن تبعیض نژادی را به رسمیت شناخته است.
با ابراز اعتقاد راسخ که تلاش‌های منسجم و صادقانه از سوی همه کشورها با هدف ازبین بردن قطعی تهدید به جنگ، حفظ صلح بین‌المللی، تحقق حق استقلال و توسعه همکاری بین‌المللی برطبق منشور ملل متحد نهایتا به ایجاد شرایطی منجر خواهد شد که تحت آنها خدمت سربازی غیرضروری خواهد شد.
با یادآوری قطعنامه مصوب ۱۰ مارس ۱۹۸۷، که در آن از کشورها خواست تا بپذیرند که خودداری از خدمت سربازی به دلایل وجدانی را به عنوان اعمال مشروع حق آزادی تفکر، وجدان و دین تلقی کنند که توسط بیانیه حقوق بشر و پیمان بین‌المللی حقوق سیاسی و مدنی به رسمیت شناخته شده و توصیه کرد که دولت‌ها با اعمال این حق، از زندانی کردن افراد بپرهیزند.
با یادآوری گزارش کمیته فرعی در مورد مسئله خودداری از خدمت سربازی به دلایل وجدانی که منعکس کننده استانداردها و هنجارهای بین‌المللی مربوطه گنجانده شده در اسناد مختلف حقوق بشر بوده و قانون کشور در رابطه با کارکرد اجباری یا داوطلبانه خدمت سربازی را شرح می‌دهند.
با در نظر گرفتن این امر که گرچه در قانون داخلی برخی کشورها در رابطه با به رسمیت شناختن "خودداری از خدمت سربازی به دلایل وجدانی"، هیچ ماده‌ای تصریح نشده، اما در عمل امکان خدمت غیر رزمی در چارچوب ارتش و گاهی خدمات شهروندی آلترناتیو را فراهم می‌کنند.
با اذعان به اینکه خودداری از خدمت سربازی به دلایل وجدانی، ناشی از اصول و علل وجدانی ازجمله اعتقاد عمیق ناشی از انگیزه‌های دینی، یا نظایر آن است.
حق هرکس برای خودداری از خدمت سربازی به دلایل وجدانی، به عنوان اعمال مشروع حق آزادی تفکر، وجدان و مذهب، آن‌طورکه در ماده ۱۸ از بیانیه جهانی حقوق بشر و نیز ماده ۱۸ از قرارداد بین‌المللی حقوق سیاسی و مدنی مطرح شده، را به رسمیت می‌شناسد.
از دولت‌ها می‌خواهد که قانونی را تصویب کرده و اقداماتی به هدف معاف کردن از خدمت سربازی براساس اعتقاد صادقانه به خودداری از خدمت سربازی به دلایل وجدانی را درپیش گیرند.
به دولت‌های دارای نظام خدمت سربازی اجباری که درآنجا هنوز چنین ماده‌ای به تصویب نرسیده، این توصیه را خاطرنشان می‌کند که آنها با به خاطر داشتن تجربه برخی کشورها در این مورد، به خودداری‌کنندگان وجدانی، اشکال مختلفی از خدمات آلترناتیو را ارائه کنند که با دلایل خودداری وجدانی سازگار باشند و این‌که از زندانی کردن چنین افرادی خودداری نمایند.
تاکید می‌کند که چنین اشکالی از خدمات آلترناتیو، بایستی ماهیت غیر رزمی یا مدنی داشته، در جهت مصالح عمومی بوده و بدون ماهیت تنبیهی باشند.
به کشورهای عضو سازمان ملل متحد توصیه می‌کند که اگر تا به حال چنین نکرده‌اند، در چارچوب نظام قانونی داخلی‌شان، هیئت‌های تصمیم گیرنده بی‌طرف و مستقلی که وظیفه تعیین معتبر بودن یا نبودن خودداری وجدانی از خدمت سربازی، در یک پرونده خاص را برعهده دارند را دایر نمایند.
از دبیرکل می‌خواهد که متن قطعنامه فعلی را به کلیه کشورهای عضو سازمان ملل متحد ارسال نماید.
هم‌چنین از دبیرکل می‌خواهد که در نشست چهل و هفتم، با درنظر گرفتن نظرات مطرح شده از سوی دولت‌ها و اطلاعات بیشتری که دریافت می‌دارد، در رابطه با مسئله خودداری وجدانی از خدمت سربازی، گزارشی را به کمیسیون ارائه نماید.
تصمیم دارد که این امر را به طور گسترده‌تر در نشست چهل و هفتم، تحت عنوان دستور جلسه :«نقش جوانان در ترویج و حمایت از حقوق بشر، از جمله مسئله خودداری وجدانی از خدمت سربازی»، بررسی نماید.
جلسه پنجاه و پنجم، ۸ مارس ۱۹۸۹
گرایش جنسی و خدمت سربازی
نظام وظیفه در کشورهای دنیا رویکردی متفاوت نسبت به دگر جنسگراها (هموسکسوئیل و لزبین) دارند. اما در بسیاری از کشورهای توسعه یافته این افراد از خدمت سربازی معاف هستند.