فروید و مذهب

زیگموند فروید
زیگموند فروید، گرانویل استانلی هال، کارل گوستاو یونگ، آبراهام بریل، ارنست جونز، شاندور فرنتزی، در دانشگاه کلارک در ۱۹۰۸
می‌توانید به اسپینوزا مراجعه کنید او نیز مطالب فلسفی بی‌نظیری را در مورد انتقاد به دین بیان کرده‌است.
زیگموند فروید (زاده ۶ مه ۱۸۵۶ - درگذشته ۲۳ سپتامبر ۱۹۳۹) در پاره‌ای از آثار خود به بررسی ریشه‌های تاریخی و ماهیت باورهای مذهبی بشر پرداخت. زیگموند فروید عصب‌شناس اتریشی است که پدر علم روانکاوی شناخته می‌شود و پایه‌گذار روان کاوی یکی از ۱۰ دانشمند بزرگ قرن ۲۰ و بزرگ‌ترین روان‌شناس تاریخ بشر که بسیاری از نظریه‌هایش امروزه تایید و البته رد هم شده‌اند. بر طبق دیدگاه فروید، تصور بشر از خدا، از یک پندار ریشه دار در یک نیاز کودکانه در جهت جایگزینی مقام پدری نشات گرفته و هم از این روست که مذهب (که در اوان شکل‌گیری تمدن به مهار انگیزه‌های خشونت‌آمیز کمک می‌کرده است)، هم اکنون می‌تواند جای خود را به منطق و دانش بدهد.
او بر اساس تحقیقات ضمیر ناخودآگاه ۹۰٪ و ضمیر خودآگاه ۱۰٪ از ذهن انسان را می‌گیرند و می‌گفت که اکثرا بیماری‌ها از جمله دین در ناخودآگاه هستند و البته اکثرا بر پایه سر کوب میل جنسی شکل می‌گیرد. او هنر، شعر و باورهای دینی را ناشی از سرکوب و عقده‌های سر کوب میل جنسی را می‌داند در حالی که هیچ‌یک وجود خارجی ندارند. هنر در سرکوب رشد می‌کند و معمولا ناشی از سرکوب و عدم آزادی بیان در جامعه بوجود می‌آید (مثلا شوروی نمونه تاریخی آن است). رجوع به باورهای دینی که وجود خارجی ندارند نیز ناشی از سرکوب احساسات در کودکی ست. احساس گناه، امنیت و خشنودی در سایه اطاعت از خداوند مسائلی هستند که در کودکی پایه‌گذاری می‌شوند و افراد غالبا تا آخر عمر آن هارا تغییر نمی‌دهند. به‌طور کلی جامعه در مورد ابراز احساس جنسی مشکل دارد و آن را زشت می‌داند در نتیجه به بیماری‌های روانی کمک می‌کند و در این نوع جوامع دین رشد بیشتری دارد. دین گرایان برای دفاع از دین که به‌طور معمول تنها دغدغه فکری شان در تاریخ است و افکارشان را با دین همساز می‌کنند، با فروید مخالفت کرده و او را به اعتقاد به آزادی کامل جنسی متهم کردند ولی فروید فقط یک دانشمند بود و آن را رد کرد؛ و خود فروید هم به اخلاقیات پایبند بود.
ایراد دیگر فروید به دین که قبلا توسط فلاسفه قبل مانند اسپینوزا مطرح شده بود، این بود که فروید دین را نوعی دفاع ذهنی در برابر پدیده‌های طبیعی مثل مرگ، بلایای طبیعی و… که انسان‌های بدوی تا انسان‌های امروزی به آن پناه می‌بردند. البته دین گرایان نیز استدلال می‌کنند که مسائل فلسفی و حتی تا حدی علمی برای وجود خدا مطرح شده و ریشه دین در مشکلات روانی نیست و به آثار فلاسفه از یونان باستان و چین باستان تا ابن سینا و بسیاری از فلاسفه امروزی مراجعه می‌کنند. در مورد استدلال‌های علمی باید گفت مطلقا هیچ شاهدی نیست به‌طوری حتی انشتین هم به این مسئله اعتراض می‌کنند و اکثر دانشمندان مدرن کاملا بی‌دین هستند. در مورد فلسفه نیز دین عقب‌نشینی‌های شدیدی در مقابل تجربه گرایی و فلسفه مدرن داشته به‌طوری‌که دانشمندان و فیلسوفان ادیان را مرده به حساب می‌آورند. گرچه ادعای دین گرایان برمبنای تاریخ فلسفه درست است؛ ولی ادعای مخالف بر آن این است که ادیان بسیار تاریخی‌تر از تاریخ فلسفه‌اند. امروزه در علم، تاریخ به ویژه تاریخ باستان و فلسفه با فروید موافق هستند.
او می‌گفت دین یک بیماری عصبی جمعی است. استدلال او به‌طور خلاصه این گونه است:
کودک بر پدر تکیه می‌کند، بزرگسالان به خدا، که این مطلب در امتداد نظر او یعنی دفاع ذهنی در برابر پدیده‌های طبیعی است. به هر حال احساس گناه و حرمت خدا که در نهایت باعث تسلیم در برابر خدا می‌شود را ریشه در عقده ادیپ می‌داند.
از نظر فروید، دین خطرناک است زیرا:
۱. به تقدیس و درست جلوه دادن و مطالب غلط و ایجاد احساسات نادرست و منفی کمک می‌کند.
۲. دین که همان باور به یک توهم در ذهن انسان، مانع رشد فکری و تفکر انتقادی می‌شود که در دین همیشه از این مطالب نکوهش شده‌است و بر دیگر حوزه‌های فکری اثر می‌گذارد زیرا دین اصولا در مورد همه چیز اظهار نظر کرده. تفکر انتقادی موجب فقر خرد در انسان می‌شود. تفکر باید آزاد باشد. فروید مستقیما دین را عامل عقب ماندگی انسان‌ها در طی این قرون می‌داند. باگسترش روشنگری در اروپا دانش گسترش یافت به‌طوری‌که در بازه بسیار کوتاهی تولید دانش و خرد به چندین برابر خود رسید که ناشی از سکولار کردن علم توسط گالیله شروع شد و در فلسفه از اسپینوزا یا دکارت به بعد شروع می‌شود. به‌طور خلاصه باور دینی موجب تحقیر خرد می‌شود. یکی ازعلت‌های عقب افتادگی در ملل جهان سومی، دین است که جمله معروف کارل مارکس در این باره معوف است:دین افیون ملت هاست.
۳.دین اخلاق را بر پایه‌های متزلزل قرار می‌دهد. اگر اعتبار هنجارهای اخلاقی بر معیار اطاعت با عدم اطاعت از خدا باشد با اطاعت با عدم اطاعت از خدا تقویت یا سست خواهند شد. به همین دلیل عقب‌نشینی دین باعث کم رنگ شدن اخلاق خواهد شد که امروزه بسیاری از فلاسفه مانند ریچارد داوکینز این مطلب فروید را قبول ندارند.
آینده یک پندار
توتم و تابو
اسپینوزا