جشنواره تئاتر فجر

اجرای خیابانی در جشنواره تئاتر فجر، بهمن ۱۳۹۶
جشنواره بین‌المللی تئاتر فجر از مهم‌ترین جشنواره‌های تئاتر در ایران است که هر ساله در دهه فجر در ماه بهمن برگزار می‌شود. این جشنواره اغلب رقابتی بوده و دارای بخش‌های گوناگونی مانند بخش نمایش صحنه‌ای، بخش بین‌الملل، بخش نمایش‌های رادیویی، و بخش نمایش خیابانی است.
برگزار کنندگان این جشنواره مرکز هنرهای نمایشی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، انجمن هنرهای نمایشی ایران، و موسسه بین‌المللی تئاتر هستند و دبیرخانه جشنواره در تهران قرار دارد.
شورای سیاست‌گذاری جشنواره تئاتر فجر شامل معاون امور هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی (رئیس شورا)، استاندار تهران، سرپرست اداره کل هنرهای نمایشی، رئیس کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی، قائم مقام سازمان صدا و سیما، معاون فرهنگی اجتماعی شهرداری تهران، مدیر عامل خانه تئاتر، مدیر هنرهای نمایشی حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی، مشاور هنرهای معاونت امور هنری، مدیر عامل خانه هنرمندان ایران، و پیشکسوتان تئاتر است.
تا بیست و چهارمین دوره جشنواره فجر بیشتر نمایش‌ها آثار جدیدی بودند که برای جشنواره تولید می‌شدند. اما در دوره ۲۴م و ۲۵م بیشتر نمایش‌هایی که برای حضور در جشنواره انتخاب شدند پیش‌تر اجرای عمومی داشتند و تنها آثار معدودی برای جشنواره تولید شده بودند. این تغییر بر اساس این نظریه که «جشنواره محلی است برای عرضه تولیدات یک ساله تئاتر کشور» انجام شد. از دوره ۲۶م تاکنون (دوره ۳۰ام) دو شیوه پیشین انتخاب آثار ترکیب شدند و بخشی از نمایش‌های جشنواره از میان نمایش‌های اجرا شده در طول سال انتخاب می‌شوند و برخی از میان کارهای جدیدی که برای حضور در جشنواره آماده شده‌اند، تا شیوه‌ای جامع‌تر به کار گرفته شود.
دیدگاه‌ها درباره جشنواره
در دوره ۳۱م جشنواره بسیاری از نویسندگان و کارگردانان برنده سی دوره گذشته جشنواره حضور نداشتند.
مریم معترف کارگردان تئاتر و دبیر تئاتر خیابانی جشنواره تئاتر فجر معتقد است افراد معتبر تئاتری ایران باید در این جشنواره که جهانی و نماینده تئاتر ایران است حضور داشته باشند و می‌افزاید «در کنار جوانان باید افراد با تجربه در این جشنواره حضور داشته باشند … اگر پیشکسوتان در جشنواره حضور نداشته باشند جوانان فرصت یاد گرفتن را از دست می‌دهند و هرکدام از کارگردانان نگاه خود را به این جشنواره دارند.»
اما محمد یعقوبی نمایشنامه‌نویس و کارگردان می‌گوید در وضعیت کنونی ممیزی در تئاتر ایران که حضور در جشنواره لزوما به معنی داشتن اجرای عمومی نیست و مسئولان به صراحت می‌گویند که حضور در جشنواره به معنای داشتن اجرای عمومی نیست، حضور حرفه‌ای‌ها در جشنواره نادرست است. و می‌افزاید «ای کاش حرفه‌ای‌ها به جشنواره نمی‌رفتند. چون فرصتی است برای جوان‌ها تا بالاخره خودشان را نشان بدهند. ما هم در جشنواره فجر دیده شدیم و حالا به جوان‌ها حق می‌دهم که از این فرصت استفاده کنند.» او معتقد است حرفه‌ای‌ها به شرطی باید در جشنواره حضور داشته باشند که نمایش‌شان پیش از جشنواره اجرای عمومی گسترده‌ای داشته باشد.
همچنین نیما دهقان کارگردان تئاتر می‌گوید «فکر می‌کردم بهترین جایزه زندگی‌ام، گرفتن جایزه کارگردانی در جشنواره فجر است که البته آن را به دست آوردم، اما می‌خواهم اعتراف کنم که اشتباه کردم.»
برگزیدگان
کارگردانان برگزیده
کارگردانان برگزیده سی و چهار دوره جشنواره تئاتر فجر:
سال
دوره
کارگردان‌(ها)
۱۳۶۱
اول
رضا صابری
۱۳۶۲
دوم
محمد احمدی، رضا صابری
۱۳۶۳
سوم
مصطفی قلندری، ابراهیم کریم، محمد احمدی
۱۳۶۴
چهارم
خسرو شکیبایی، فرج‌الله زاهدی‌راد، یونس آبسالان
۱۳۶۵
پنجم
تقدیر: انوشیروان ارجمند
۱۳۶۶
ششم
سلمان فارسی، صالح زهی، هواس پلوک، سعید سهیلی، مجید افشاریان، علیرضا درویش‌نژاد
۱۳۶۷
هفتم
احمد سپاسدار، ابوالقاسم جلالی، محمد احمدی، مجید افشاریان
۱۳۶۸
هشتم
تقدیر: نورالدین آزاد، محمدعلی پوراسلامی، جواد کبودرآهنگی، بهمن مرتضوی
۱۳۶۹
نهم
تقدیر از تمام کارگردان‌های بخش جشنواره جشنواره‌ها
۱۳۷۰
دهم
گلاب آدینه
۱۳۷۱
یازدهم
غیر رقابتی
۱۳۷۲
دوازدهم
رضا صابری، کورش زارعی، شهرام میرزایی
۱۳۷۳
سیزدهم
ندارد
۱۳۷۴
چهاردهم
چیستا یثربی، علی فرحناک
۱۳۷۵
پانزدهم
احمد رافعی، علی فرحناک، تقدیر: محسن قصابیان
۱۳۷۶
شانزدهم
محمد یعقوبی، محمد رحمانیان، زهرا اسماعیلی
۱۳۷۷
هفدهم
حمید امجد، محمد یعقوبی، محمد رحمانیان
۱۳۷۸
هجدهم
ابراهیم پشت‌کوهی، کوروش نریمانی، مهرداد رایانی‌مخصوص، محمد یعقوبی
۱۳۷۹
نوزدهم
محسن علیخانی، حسین کیانی، محمد یعقوبی و کیومرث مرادی
۱۳۸۰
بیستم
ندا هنگامی، مجید واحدی‌زاده، نادر برهانی‌مرند، تقدیر: امیر ناصری‌نیا
۱۳۸۱
بیست و یکم
کیومرث مرادی، شبنم طلوعی، کورش زارعی، تقدیر: سوسن پرور، میثم عبدی
۱۳۸۲
بیست و دوم
محمد عاقبتی، خسرو امیری، نادر برهانی‌مرند
۱۳۸۳
بیست و سوم
غیر رقابتی
۱۳۸۴
بیست و چهارم
غیررقابتی
۱۳۸۵
بیست و پنجم
غیررقابتی
۱۳۸۶
بیست و ششم
ندارد
۱۳۸۷
بیست و هفتم
ندارد
۱۳۸۸
بیست و هشتم
نیما دهقان
۱۳۸۹
بیست و نهم
ندارد
۱۳۹۰
سی‌ام
سمانه زندی نژاد، تقدیر: حسین پاکدل و آرش دادگر
۱۳۹۱
سی و یکم
سیما تیرانداز
۱۳۹۲
سی و دوم
آرش دادگر
۱۳۹۳
سی و سوم
هادی حجازی‌فر
۱۳۹۴
سی و چهارم
شهاب الدین حسین پور
نمایشنامه‌نویسان برگزیده
نمایشنامه‌نویسان برگزیده ۳۴ دوره تئاتر فجر:
سال
دوره
نمایشنامه‌نویس(ها)
۱۳۶۱
اول
رضا صابری، منصور اویسی، گروه دقیانوس
۱۳۶۲
دوم
حسین نوری، رضا صابری، محمد احمدی
۱۳۶۳
سوم
محمدرضا زندی، محمد احمدی، خسرو ثقفیان، مهدی پوررضاییان و مهدی رضابدلی
۱۳۶۴
چهارم
تقدیر: محمدهادی نامور، مجید زارع‌کار، حسین عباسی
۱۳۶۵
پنجم
پرویز عرب، محسن خسروی، عبدالحی شماسی
۱۳۶۶
ششم
تقدیر: سعید سهیلی، هواس پلوک
۱۳۶۷
هفتم
ندارد
۱۳۶۸
هشتم
تقدیر: غلامحسین منیرزاد، آی محمد آی محمدی، صادق عاشورپور
۱۳۶۹
نهم
ندارد
۱۳۷۰
دهم
حسن حامد، بهمن عیوق، تقدیر: عبدالخالق مصدق
۱۳۷۱
یازدهم
غیررقابتی
۱۳۷۲
دوازدهم
رضا صابری، علی رضایی و عزت‌الله مهرآوران، جواد موسوی
۱۳۷۳
سیزدهم
ندارد
۱۳۷۴
چهاردهم
چیستا یثربی، شبنم طلوعی، حسن باستانی، تقدیر: حسین نوری
۱۳۷۵
پانزدهم
نادر برهانی‌مرند، چیستا یثربی
۱۳۷۶
شانزدهم
محمد یعقوبی، محمد رحمانیان
۱۳۷۷
هفدهم
حمید امجد، محمد یعقوبی، علیرضا نادری‌نجف‌آبادی
۱۳۷۸
هجدهم
حسین کیانی، کوروش نریمانی، امیررضا کوهستانی، محمد یعقوبی، گلبرگ ابوترابیان
۱۳۷۹
نوزدهم
علیرضا نادری، حسین کیانی، نغمه ثمینی
۱۳۸۰
بیستم
محمدباقر بنایی‌مقدم، نادر برهانی‌مرند، زهرا نجف‌پور تقدیر: داریوش رعیت
۱۳۸۱
بیست و یکم
نغمه ثمینی و چیستا یثربی، علیرضا نادری، حسین مهکام
۱۳۸۲
بیست و دوم
نغمه ثمینی، محمد امیر یاراحمدی، حمید امجد
۱۳۸۳
بیست و سوم
غیر رقابتی
۱۳۸۴
بیست و چهارم
غیررقابتی
۱۳۸۵
بیست و پنجم
غیررقابتی
۱۳۸۶
بیست و ششم
ندارد
۱۳۸۷
بیست و هفتم
ندارد
۱۳۸۸
بیست و هشتم
حمیدرضا آذرنگ
۱۳۸۹
بیست و نهم
بخش بین‌الملل: رضا گوران
۱۳۹۰
سی‌ام
سلما رفیعی، تقدیر: صحرا رمضانیان
۱۳۹۱
سی و یکم
میلاد اکبرنژاد
۱۳۹۲
سی و دوم
حسین کیانی
۱۳۹۳
سی و سوم
ناصر حبیبیان ، تقدیر: محمدرضا عطایی‌فر ، ابراهیم عادل‌نیا
۱۳۹۴
سی و چهارم
ساناز بیان ، تقدیر: محمد امیر یاراحمدی
جشنواره بین‌المللی تئاتر دانشگاهی ایران
جشنواره فیلم فجر
جشنواره موسیقی فجر