کرکان (بندر انزلی)

کرکان ، روستایی از توابع بخش مرکزی شهرستان بندر انزلی در استان گیلان ایران است.
وجه تسمیه کرکان
آقای حاج حسن اسدی کرگانی ۶۶ساله و کارمند بازنشسته پست و تلگراف که از خانواده‌های قدیمی کرکان است می‌گوید: «از مرحوم آقا تقی گرکانی که پیرمردی ۷۵ ساله بود و در حدود سال ۱۳۴۷ شمسی فوت کرده شنیدم که نام اصلی این محل «کرکان» است و یکی از مراکز عمده پرورش مرغ در گذشته بوده‌است. مرغ را به زبان محلی «کرک» می‌گویند و اگر کرک که همان مرغ باشد جمع بسته شود می‌شود کرکان که بر اثر تلفظ در مرور زمان به کرگان تبدیل شد.»اگر به نوشته رابینو توجه شود ملاحظه می‌شود که این روستا جزء طالش بوده و «کرگان رود» سابقا مرکز طوالش و هشتپر امروزه در کنار آن جای آن را گرفته‌است. آیا این احتمال وجود ندارد که روستای کرگان نام خود را از رودخانه کرگان که از طالش سرچشمه گرفته و از وسط روستای یاد شده گذشته از کرگان رود گرفته باشد؟
قدمت کرکان
قبل از اینکه خانواده‌های زیادی از اشترکان و روستاهای مجاور در حدود یکصد سال پیش به کرکان کوچ نمایند، در قسمت شرقی رودخانه پدران مرحوم آقا تقی کرگانی و مرحوم خدیور خانه‌ها و کومه‌هایی داشتند و روی این اصل بایستی قدمت کرکان را خیلی بیشتر از یکصد سال قلمداد کرد، با توجه به اینکه این روستا سر راه آبکنار نیز قرارداشته‌است.
در این باره آقای رمضانعلی کرگانی کارمند بازنشسته آموزش و پرورش اظهار می‌دارد: «مرحوم مشهدی میرزا تقی، یکی از تجار معروف انزلی که از مهاجرین وارده از روسیه بود، ضمن تجارت در انزلی زمین‌های کرکان را از آبکناری‌ها خریداری و به کشاورزی نیز پرداخت که بعد از ایشان مرحوم حاجی آقا و سپس فرزندشان مرحوم تقی کرگانی که در انزلی به کفاشی (فرنگی دوزی) اشتغال داشت به کرگان نقل مکان نموده و به کشاورزی روی زمین‌های موروثی می‌پردازد.»
با توجه به اظهارات آقای رمضانعلی کرگانی؛ مشهدی میرزا تقی (جد اعلای ایشان) احتمالا پس از جنگ ایران و روس در سال ۱۸۲۸ میلادی مطابق با ۱۲۰۶ شمسی (حدود ۱۶۲ سال پیش) به انزلی وارد و خواه ناخواه پس از چند سال سکونت در انزلی مبادرت به خرید زمین در کرکان نموده است که در اینجا گفته آقای حاج حسن اسدی نیز تایید می‌شود. در نتیجه بنا به اظهار آقای اسدی، قسمت شرق رودخانه کرکان که زمین‌های زراعتی وجود داشت متعلق به دو نفر یعنی مرحوم آقا تقی کرگانی و مرحوم خدیور بوده که از پدرانشان به آنان ارث رسیده بود و این دو نیز پسر عموی یکدیگر بودند که پس از فوت پدران خود زمین‌ها را تقسیم کردند. هر چند خود در انزلی ساکن بودند ولی تعدادی زارع و به قول قدیمی‌ها رعیت داشتند که برایشان کار می‌کردند. آن‌ها برای رعیت‌های خود خانه‌هایی به‌طور متفرق ساختند، با اینکه از قبل نیز خانه‌هایی ساخته شده بود.
در قسمت غرب رودخانه زمین‌ها متعلق به مالکین آبکنار بوده و هر یک مقداری زمین بایر داشتند که تعدادی از خانواده‌های اشترکان به علت فشار و تعدی ماموران «ضرغام السلطنه» حاکم طالش دولاب، ناچار به اطراف کوچ کردند که عده‌ای نیز به کرکان وارد شدند.
در صفحه ۱۱۹ از کتاب «ولایات دارالمرز ایران» آمده که ضرغام السلطنه از سال ۱۸۶۵ میلادی برابر ۱۲۸۲ هجری قمری (۱۲۴۴ شمسی) حکومت طالش دولاب را داشت و قابل ذکر است که تا حدود ۱۳۰۰ شمسی در این سمت باقی بود.
مکان‌نگاری
مسیر دسترسی
نقشه راه بندرانزلی به روستای کرکان بر اساس نقشه گوگل
مسیر جاده‌ای روستای کرکان به شهر بندرانزلی
اقوام اولیه
با توجه به صحبت‌های آقای رمضانعلی کرگانی، مرحوم مشهدی میرزا تقی به اتفاق پسرعمویش مرحوم نعمت از روسیه وارد گردید که دارای یک پسر به نام حاجی آقا و یک دختر که همسر مرحوم صدرالعلما (جد اعلای صدور بنی یعقوب و از بستگان مرحوم حاج شیخ حسن بنی یعقوب) بوده‌است.
مشهدی حاجی آقا نیز دارای دو پسر به نام‌های تقی کرگانی و گل آقا و یک دختر بوده‌است. تقی نیز دارای ۶ پسر و یک دختر به نام‌های بیژن، علی اصغر، رمضانعلی، جعفر، محمود و فرخ بوده‌است؛ و نعمت پسرعموی مشهدی میرزا تقی دارای دو پسر به نام‌های محمد خدیور و علی کوه کن بوده‌است.
آقای حاج حسن اسدی می‌گوید: «اشخاص نامبرده در زیر، کسانی هستند که قدیمی‌ترین خانواده‌ها را در روستای کرگان تشکیل داده‌اند: مرحوم سیف علی سیف پور، حاج آقا شکوری، مرحوم شیرینعلی فرح بخش، مرحوم میرزا حسین اسدی، آقای مرتضی بهاری، مرحوم امان اله احمری و سبزعلی محمدی که پیرترین آن‌ها بودند و به نظر می‌رسد این اشخاص از خمیران آمده‌اند و مرحوم رحمت قنبرنژاد از بهمبر. محمد رحیمی، مشهدی عاشور عاشوری، قدیر مختاری، فیض اله لطفی، عزت اله لطفی و چند خانوار دیگر نیز از جمله کسانی بودند که به کرکان آمده و خانواده‌هایی با شهرت فامیلی خودشان گسترش دادند.»
جمعیت
این روستا در دهستان چهارفریضه قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۵۶۰ نفر (۱۵۹خانوار) بوده‌است.
در سال ۱۳۳۵ شمسی ۴۶۷ نفر: ۲۳۰ مرد و ۳۳۷ زن.
در سال ۱۳۴۵ شمسی ۵۰۶ نفر: ۲۴۵ مرد و ۲۶۱ زن در ۹۵ خانوار.
در سال ۱۳۵۵ شمسی ۵۸۶ نفر: ۲۷۹ مرد و ۳۰۷ زن در ۱۰۸ خانوار.
در سال ۱۳۶۵ شمسی ۶۸۷ نفر در ۱۳۶ خانوار که از این تعداد ۳۵۵ نفر باسواد بودند؛ و طبق سرشماری نفوس و مسکن؛ این روستا در سال ۱۳۸۵ شمسی ۵۶۰ نفر در ۱۵۹ خانوار جمعیت داشته‌است.
کشاورزی و دامپروری
آماری که به وسیله اداره کشاورزی انزلی از طریق آگاهان محلی درباره دو روستای کرکان و اشترکان در سال۱۳۶۶ شمسی تهیه شده به شرح زیر است:
وسعت این دو روستا ۷ کیلومتر مربع.
برنج کاری: ۵/۲۰۹ هکتار؛ اشترکان ۴۵ هکتار و کرکان ۵/۱۶۴ هکتار.
صیفی کاری: ۲۸ هکتار.
سبزی کاری: نیم هکتار.
حبوبات: ۷ هکتار.
باغ میوه: نیم هکتار.
گاو نر و ماده: ۱۵۰۰ راس.
گوساله: ۷۰۰ راس.
اسب: ۱۶ راس.
گاو میش: ۲۰ راس.
طیور: ۲۸۰۰ قطعه؛ و دارای ۲۲ دستگاه تیلر، ۴ دستگاه پمپ آب، ۹ دستگاه خرمن کوب و یک دستگاه برنجکوبی.
طبق آمار اداره نوغان در سال ۱۳۶۷ شمسی ۵۲ نفر کشاورز کرکانی موفق به تولید ۹۳ جعبه تخم نوغان (۲۷۹۰ کیلوگرم) شدند.
متفرقه
سایر اطلاعات روستای کرکان شامل موارد زیر می‌باشد:
مدارس
در سال ۱۳۴۱ شمسی دبستان پسرانه نوبنیاد احداث گردید که بعدها به دبستان مفتح تغییر نام داد.
طبق آمار خرداد ۱۳۶۸ شمسی، دبستان مختلط مفتح کرکان دارای ۵ کلاس، ۱۱۳ دانش آموز و ۷ معلم می‌باشد.
اما این مدرسه در حال حاضر تعطیل می‌باشد و ساختمان آن در حال تخریب است و دانش آموزان جهت تحصیل به روستای کپورچال می‌روند.
درمانگاه
فاقد درمانگاه می‌باشد.
حمام
بعد از انقلاب اسلامی به وسیله جهاد سازندگی، یک حمام چند نمره‌ای احداث و تا سال ۱۳۶۷ هنوز مورد استفاده قرار نگرفته بود.
مسجد
بنا به اظهار آقای حسن اسدی: «مسجد امام سجاد در محوطه قبرستان روستا قرار دارد و حدود ۵۰ سال پیش (۱۳۱۸ شمسی) احداث گردیده است.
بنیان گذاران مسجد مرحوم شیرین علی فرح بخش، مرحوم حسین اسدی و آقای مرتضی بهاری بودند.
زمین مسجد را نیز آقای تقی کرگانی واگذار نمود و از لحاظ مالی نیز کمک‌های زیادی کرد و مردم هم برای ساخت آن یاری کردند.
دیوارهای مسجد آجری و سرپوش آن گالی پوشی بوده‌است و چون کوچک بوده در حدود سال ۱۳۵۲ شمسی مسجد را به کلی بازسازی کردند که وسعت آن حدود ۳۰×۱۲ متر یا کمی بیشتر است. این مسجد از ابتدای احداث در قسمت شرقی رودخانه قرار دارد.»
گورستان
روستا دارای یک قبرستان است که از ابتدای ایجاد آبادی در قسمت شرق رودخانه وجود دارد و مسجد در محوطه آن بنا گردیده است.
آب و برق
یک چاه نیمه عمیق در روستا زده شده و آب از طریق منبع فلزی هوایی و از طریق لوله کشی تامین می‌شود. برق روستا نیز از شبکه برق انزلی برقرار می‌گردد.
اماکن اقتصادی
خواربار فروشی: پنج باب که یک باب آن در تالش محله و یک باب آن در جاده اشترکان قرار دارد.
قهوه‌خانه: دو باب.
قصابی: یک باب.
خرازی: دو باب.
خیاطی مردانه: یک باب
نانوائی (نان تافتون): یک باب.
تعمیرگاه ماشین آلات کشاورزی و جوشکاری: دو باب.
مرغداری: یک واحد.
کارخانه برنجکوبی: یک واحد.
آرایشگاه مردانه: دو باب.
آژانس تلفنی: یک باب
چشم‌انداز بازارچه روستای کرکان بندرانزلی:
پانارومای کرکان
آثار تاریخی
این روستا دارای استخر بزرگ و بی‌مانندی به نام مرغوب است که آقای قربان رحیمی اظهار می‌دارد: «این استخر در قدیم به صورت آبگیری بوده که بعدها اهالی دور آن را بالا آوردند و به تدریج به صورت استخر درآمده‌است.»
آقای حاج موسی رضایی نیز می‌گوید: «اگر از یک نقطه کناره استخر حرکت کنیم نزدیک به یک روز طول می‌کشد تا به نقطه اول برسیم.»
آقای منوچهر سینما رئیس اداره آبیاری انزلی اظهار می‌دارد: «این استخر به احتمال زیاد بزرگترین استخر گیلان و شاید ایران باشد، زیرا وسعتی برابر ۵۰۰ هکتار دارد و داخل آن از گذشته‌های دور درخت توسکا می‌روئیده و هم اکنون نیز درخت توسکا در آن جا می‌روید.»
در زمستان‌ها پرندگان زیادی در استخر مرغوب کرکان فرود می‌آیند و طبق مقررات شکار منطقه شکار نیز می‌باشد.
آقای عین اله قنبر نژاد بازنشسته شهربانی و از اقوام قدیمی کرگان اظهار می‌دارد: «بین استخر مرغوب و ویشا، رودخانه و چشمه‌ای وجود دارد معروف به «قبله آب» که خیلی تلاش کردند آب آن را به سمت شمال برگردانند که موفق نشدند. آبش بسیار گوارا است و محل عبور آن در داخل روستا و از جلوی خانه‌ها می‌باشد که پس از عبور از زیر پل جاده، به مرداب می‌ریزد و در شالیزارها هم از آب آن استفاده می‌کنند.»
افسانه‌هایی درباره وجود گنج در چشمه وجود دارد که از آن می‌گذریم.
چشم اندازاستخر ۵۰۰ هکتاری روستای کرکان بندرانزلی:
پارلمان روستا
اعضای شورای
آقای عیسی بهاری کرکان
آقای جواد نقی پور
آقای منوچهر اشترکانی
عضو علی‌البدل
آقای اکبر هوشیار
دهیار
آقای بیژن حسینی کرکان
تصاویر روستا