جنبش خزینه

بر اساس بعضی گمان‌ها جنبش خزینه ، مجموعه کوشش‌ها و رویدادهایی است که در دوره پهلوی اول برای جلوگیری از ورود دوش آب، و با هدف ادامه استفاده از خزینه در حمامها صورت گرفت. البته غسل ترتیبی جزو احکام بسیار قدیمی اسلام است و در رساله شیخ کلینی در سده سوم هجری شمسی قید شده‌است. در مورد اولین دوش حمام در ایران نیز گفته می‌شود که سرداری از سپاه ناپلئون پس از سقوط وی به ایران می‌آید، و دیرزمانی از اقامت او در کشور می‌گذرد، و خدماتی به دولت ایران می‌کند، و بالاخره در این سرزمین چشم از جهان فرو می‌بندد. ناصرالدین شاه قاجار به پاس خدمات او، فرزندش کلنل نیکلا سمینو را به ایران دعوت می‌نماید و اموری را بدو می‌سپرد. او به این کشور علاقه‌مند شده و همسری ایرانی اختیار می‌کند و در ایران ماندگار می‌شود. سمینو پسر در نیمه دوم پادشاهی ناصرالدین شاه در خیابان لختی (دروازه دولت = سعدی فعلی) حمامی بنا می‌کند، و برای نخستین بار در این حمام دوش کار می‌گذارد، و بدین ترتیب بنیان‌گذار این امر می‌شود. حمام سمینو تا دوران محمد رضا شاه فعال بود.
زمینه
خزینه حوضچه‌ای در حمام بود که مردم خودشان را در آن می‌شستند و غسل می‌کردند. آب خزینه‌ها با توجه به شرایط فیزیکی‌شان به طبع کثیف بود و منبع پخش انواع میکرب و شیوع بیماری‌ها به‌شمار می‌آمد. به‌ویژه انواع بیماری‌های پوستی مانند تراخم، کچلی و بیماری‌های قارچی و آبله. معمولا حمامی‌ها برای تمیز کردن خزینه فقط بین دو نوبت مردانه و زنانه، با گرداندن چوب درخت زالزالک در آب، مو و چرک و کف صابون را از خزینه جمع می‌کردند و مقداری آهک درون آن می‌ریختند.
ممنوع شدن خزینه
در اوایل سلطنت پهلوی به فرمان رضا شاه استفاده از خزینه در حمام‌ها برای رعایت بهداشت به طور رسمی ممنوع اعلام شد. برخی از علما و روحانیون بخصوص روحانیت خراسان به این حکم اعتراض کردند.
گسترش اعتراضات
این روحانیون حزبی به نام «حزب خزینه» تاسیس کردند و فریاد وااسلام سر دادند و استفاده از دوش به جای خزینه را از مظاهر غرب‌گرایی اعلام کردند. این علما تنها آب خزینه را پاک و به اصطلاح «کر» می‌دانستند و غیر از آن را را ناپاک و نجس اعلام کردند. آنها فتوا دادند که منع خزینه «غیرشرعی» است و با آبی که از شیر آب می‌ریزد نمی‌توان غسل کرد. بنا براین ممنوع کردن خزینه «عمل خلاف شرع رضا شاه» اعلام شد. آنها آب «کر» را آبی می‌دانستند که «در سه و نیم وجب در سه و نیم وجب در سه و نیم وجب باشد. در چنین آبی می‌توان وضو گرفت و غسل کرد ولو در آن حیوانی یا انسانی ادرار کرده باشد. به شرط آنکه عین نجاست در آن دیده نشود و پس از ادرار، آب از خزینه سر زیر شود.»
بنابراین موضوع خزینه تبدیل شد به یکی از کشاکش‌های بین برخی روحانیون و افرادی که میل به مدرن شدن جامعه داشتند و جنگی بر علیه «دوش حمام» آغاز شد. جنبش خزینه و مخالفت‌های پیرامون آن شکل گرفت و برخی مومنین و متدینین هم تا سالها پنهانی از خزینه استفاده می‌کردند و نیمه شب‌ها به دور از چشم پاسبانها و با رشوه به حمامی، از خزینه استفاده می‌کردند. کم‌کم به زور رضا شاه و به مرور زمان مردم محاسن دوش را پذیرفتند. بعضی علما هم بالاخره فتوا دادند که دوش در حمام عیبی ندارد به شرط آن‌که بعد از آن در خزینه غسل کنند. بعدها فعالان جنبش خزینه فتوا دادند که می‌شود زیر دوش بجای غسل ارتماسی، غسل ترتیبی انجام داد و احکام و مسائل آن را مطرح نمودند.
اعتراف پس از انقلاب
برای اولین بار ۳۵ سال پس از پیروزی انقلاب و ۷۳ سال پس از سقوط پهلوی اول، حسن روحانی رئیس جمهور وقت درباره مخالفت با ابزار جدید به بهانه دین، گفت: «می‌خواستند حمام‌های خزانه را بردارند و دوش بگذارند چه بساطی به پا شده بود و برخی‌ها می‌گفتند نصف دین از بین می‌رود. اگر لوله‌کشی شود و دوش بیاید… زمانی می‌خواستند ساعت را عوض کنند. می‌گفتند این کارها برای این است که دین از بین برود.