تخت زنگی

تخت زنگی، روستایی از توابع بخش مرکزی شهرستان کامیاران در استان کردستان ایران است.
نام این روستا تخت زنگی است و به مردم ساکن در این روستا بله‌ای (بله یی؛ بلئی) می‌گویند.
این روستا در دامنه‌های کوه پرآب و حاصلخیز زرنه قرار دارد (این کوه جزء سلسله کوه شاهو می‌باشد و در ابتدای این رشته کوه قرارداد)؛ این روستا در ۲۲ کیلومتری شهر کامیاران و ۹۰ کیلومتری سنندج قرار دارد که در حال حاضر سرسبزترین و خرم‌ترین منطقه در کل کامیاران است، این روستا در مجاورت روستاهای لون کهنه و لون سادات قرار دارد.
روستای زیبای تخت زنگی (بله‌ای) در دامنه‌های کوه زرنه در بهار ۱۳۹۶
ورودی تخت زنگی از سمت کامیاران در بهار ۱۳۹۶
درخت کهنسال ۳۰۰ ساله و ستبر که در کنار قبرستان تخت زنگی است. (تاریخ تهیه عکس ۱۴/۰۹/۱۳۹۶؛ تهیه‌کننده هادی محمودی).
یک نمونه از سنگ قبرهای قدیمی در قبرستان تخت زنگی که حداقل مربوط قرن ششم (ه‌. ق) است. (تاریخ تهیه عکس ۱۴/۰۹/۱۳۹۶؛ تهیه‌کننده هادی محمودی).
پیشینه تاریخی
روستای تخت زنگی در گذشته شهری بزرگ بوده‌است و حتی قدمت شهر بودن آن؛ خیلی بیشتر از خود شهر کامیاران است.
براساس منابع تاریخی «مظفرالدین» مشهور به تکله؛ پسر نصرت‌الدین هزار اسب؛ که پنجمین و مشهورترین پادشاه سلسله هزار اسپیان که نام سلسله‌ای کرد تبار از اتابکان غرب ایران بود که از سال ۶۴۹ تا ۶۵۶ هجری حاکم کل غرب ایران بوده‌است و مقر حکومتش در برهه‌ای از زمان تخت زنگی بوده‌است.
اهمیت و بزرگی شهر تخت زنگی در حدود ۹۰۰ سال قبل به حدی بوده‌است که مشهورترین شاعر پارسی سرای ایران؛ یعنی سعدی شیرازی در بوستان؛ در یکی از اشعارش به "تخت زنگی" و "مظفرالدین تکله" که در آنجا حکومت می‌کرده و گفتگویی که؛ شیخ دانا و زاهد تخت زنگی، با او داشته‌است، اشاره می‌کند:
"در اخبار شاهان پیشینه هست؛ که چون تکله بر تخت زنگی نشست"
"به دورانش از کس نیازرد کس؛ سبق برد اگر خود همین بود و بس"
"بخواهم به کنج عبادت نشست؛ که دریابم این پنج روزی که هست"
"چو بشنید دانای روشن نفس؛ به تندی برآشفت کای تکله بس"
"طریقت به جز خدمت خلق نیست؛ به تسبیح و سجاده و دلق نیست"
پس از جلوس شاه اسماعیل اول صفوی بر تخت سلطنت و استقرار حکومت صفویان دیگر اثری از تخت زنگی در اسناد تاریخی نمی‌بینیم و دقیقا مشخص نیست که چرا این شهر پرجمعیت و آباد رو به ویرانی نهاد و تبدیل به روستایی کوچک شد و در حال حاضر جزء کوچکترین روستاه‌های کامیاران است.
نادرشاه افشار که در حال جهانگشایی بود پس جنگ دوم بغداد و شکست سردار مشهور عثمانی؛ توپال عثمان پاشای عثمانی و فتح شهر بغداد هنگامی که در حال برگشت به ایران بود؛ در مسیر خود از کامیاران کنونی عبور کرد و خیل عظیمی از مردم روستاها و دیه‌های کامیاران را کوچ اجباری به شهرهای شیراز و اهواز و چهار محال بختیاری داد که در اسناد تاریخی از چند طایفه مشهور در کامیاران آن زمان نام برده می‌شود که توسط نادر شاه افشار کوچ داده شده‌اند؛ منجمله طایفه کردهای زنگنه و …
طبق اطلاعات نسب‌شناسی و قباله‌های نزد معمرین تخت زنگی و مردم بله‌ای، نسب مردم بله‌ای به تخت زنگی می‌رسد که حدود ۳۰۰ سال پیش به چهار منطقه پاوه؛ جوانرود ؛روانسر و کرکوک عراق کوچ کرده‌اند.
این واقعه به این دلیل که مصادف با آمدن نادر شاه افشار به آن منطقه بوده‌است؛ قطعا به این حوادث ارتباط دارد و کوچ دسته جمعی خیل عظیمی از مردم تخت زنگی به نظر می‌آید برای فرار از دست سپاه نادرشاه افشار بوده‌است؛ چون قطعا مردم تخت زنگی هیچوقت بدون دلیل منطقه حاصلخیز و پرآب و خوش آب و هوای تخت زنگی را رها نمی‌کردند تا به جایی کوهستانی و کم‌آب مثل منطقه میوی (بله‌ای) پاوه بروند (گواه نظر این دلیل است که مردمی که از شر سپاه شخصی چون نادر شاه افشار کوچ می‌کنند، بهترین جا برای سکونت جایی است که دست سپاه نادر شاه به آنها نرسد و چه جایی بهتر از یک منطقه کوهستانی و صعب العبور مثل منطقه میوی در پاوه !)
وجه تسمیه
نام این روستا تخت زنگی است و مردم ساکن در این روستا بله‌ای (بله یی؛ بلئی) می‌گویند.
تخت زنگی از دو واژه تخت (مخفف و اشاره به مکان جلوس پادشاه) و زنگی (مخفف عبارت امرای اتابکان زنگی) است و من حیث مجموع به معنای محل جلوس امرای اتابکان زنگی است، اتابکان اربل، نام سلسله‌ای از امیران محلی است که از ۵۳۹تا ۶۳۰ (هجری قمری) در ناحیه‌ای از بین‌النهرین به مرکزیت اربیل حکومت می‌کردند.
صلاح الدین ایوبی فرمانروای مشهور کرد، که از تبار اتابکان زنگی بود و بر الجزیره و شام استیلای کلی داشت در سال ۵۸۶ (هجری قمری)؛ مظفرالدین کوکبوری را بعنوان برادرخوانده به حکومت اربیل و شهرزور (نام قدیم حد فاصل اربیل تا همدان است که امروزه سلیمانیه تا حلبچه را شاره زوور جدید می‌نامند) فرستاد و در این تاریخ در برهه کوتاهی؛ تا نزدیکی کامیاران ضمیمه قلمرو صلاح الدین ایوبی گردید و نام «تخت زنگی» محتملا از این تاریخ و در زمان سلطان صلاح الدین ایوبی مشهور بر این منطقه نهاده شد.
امادر گذشته‌های بسیار دور و باستانی و ماقبل از ورود اسلام به ایران تخت زنگی کنونی جزئی از یک ایالت بزرگ به نام «بیله وار» بوده‌است.
در اینجا لازم است ذکر شود که قبل از ورود اسلام به ایران استانهایی که امروزه با نام کردستان و کرمانشاه می‌شناسیم وجود نداشتن و در کتیبه ه و نوشته‌های به جا مانده از صدر اسلام؛ کل غرب ایران که شامل کردستان و کرمانشاه کنونی است با نام ناحیه جبال از آن نام برده می‌شود که تنها یک منطقه به دلیل دشت‌های سرسبز و حاصلخیزش معروف بوده‌است که همین منطقه «بیله وار» است.
بر اساس قدیمیترین اسناد ایران باستان؛ قدیمی‌ترین منطقه در کل کردستان و کرمانشاه که سابقه تمدن و یکجانشینی طولانی‌تری از کل مناطق کردستان و کرمانشاه دارد؛ منطقه حاصلخیز و سرسبز "بیله وار" است و همان‌طور که گفته شد تا اوایل صفویه؛ تخت زنگی شهری بزرگ بوده‌است و حاکمانی بزرگ در آن حکومت می‌کرده‌اند؛ به این دلیل که تخت زنگی قدیمی‌ترین منطقه یکجانشینی در کامیاران کنونی است و چون امروزه تنها به مردم تخت زنگی "بله‌ای (بیله واری) " می‌گویند پس نام باستانی تخت زنگی؛ شهر بیله وار بوده‌است و به احتمال بسیار زیاد تخت زنگی مرکز ایالت بیله وار قدیم بوده‌است. وجه تسمیه بله‌ای
مردم تخت زنگی حدودا شامل ۵۰۵ خانوار هستند که به ترتیب ۱۲۰ خانوار در تخت زنگی؛ ۳۰۰ خانوار در کامیاران؛ ۷۰ خانوار در کرمانشاه؛ و ۱۵ خانوار در سنندج می‌کنند و جمعیت کل مردم تخت زنگی حدود ۴۰۰۰ نفر است که تنها حدود ۵۰۰ نفر از آنها در تخت زنگی زندگی می‌کنند؛ شغل مردم ساکن در تخت زنگی باغداری و پرورش ماهی است که از این حیث تاکستانهای انگور تخت زنگی در مناطق هم جوار معروف است.
جمعیت
این روستا در دهستان ژاورود قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۴۰۳ نفر (۱۱۰خانوار) بوده‌است.
این روستا تا سال ۱۳۴۰ جزء دهستان بیله وار بود ولی در حال حاضر دهستان ژاورود قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۴۰۳ نفر (۱۱۰خانوار) بوده‌است.