عاشیق عباس توفارقانلی

عباس توفار قانلی یا تفارقانلی، یکی از سرشناسترین عاشیقهای تمام زمانهاست .
بیوگرافی
عباس توفار قانلی در حدود ۱۶۰۰ میلادی در آذرشهر، که با نام تاریخی توفارقان شناخته میشد، بدنیا آمد. او همعصر با شاه عباس صفوی است و یکی از بزرگترین اساتید موسیقی عاشیقی به شمار میاید. عباس توفار قانلی سراینده بزرگی بود و با تخلص‌هایی مانند قول (Qul)، شیکسته (Şikəstə), و بیکس (Bikəs) قوشما می‌ساخت. اطلاعات تاریخی در مورد عباس توفار قانلی کم است و زندگی او در پس زمینه داستان‌عاشیقی، تحت عنوان "عباس و گلگز" (Abbas və Gülgəz) ، با افسانه آمیخته است. خلاصه این داستان، که حداقل درهفت نسخه مختلف رایج است، به قرار زیر می‌باشد. عباس توفار قانلی از طریق بوتا وئرمک (Butta Vermak) گلگز پری را در رویایی صادقه دیده و همزمان از عالم غیب استعداد عاشیقی را در یافت میکند. به محض بیداری، از سوز عشق مادرش را چنین خطاب می‌کند:
آغالار آغاسی، آغالار خاصی سرور سروان، آقای آقایان،
آنا مولام، منه بوتا وئریبدی مادر مولایم به من« بوتا» داده است
«عباس» دئیه ر: یاریم آدی « پری » دی «عباس» می‌گوید: نام یارم «پری» است
آنا مولام، منه بوتا وئریبدی مادر مولایم به من« بوتا» داده است
به تدریج آوازه عباس توفار قانلی و عشق او در اقصی نقاط پخش میشود. شاه عباس وصف زیبائی بی‌مانند گلگزپری را شنیده و وزیرش الهوردی خان را با قشونی دنبال او می‌فرستد. وزیر با توسل به زور گلگز را از حجله می‌رباید و به حرمسرا میبرد. عاشیق عباس از پای پیاده آذر شهر به اصفهان رفته و در آنجا به کمک هنر عاشیقی شاه را به منشا غیبی عشق خود آگاه ساخته و به رها سازی گلگز متقاعد میکند
سروده‌های عباس توفار قانلی
بخش‌های منظوم داستان‌عاشیقی "عباس و گلگز" از معروفترین سروده‌های عباس توفار قانلی هستند. در تصویر گفتاری که او از گلگز پری رسم میکند تمام زیبایی‌های عینی یک دختر با مهارتی استادانه توصیف می‌شوند. از این جنبه، یعنی واقع گرایی در شعر، عباس سراینده‌ای پیشروست و کارهایش با ساخته‌های عاشیق هم عصرش، کاراجااوغلان، برابری میکند. برای نمونه دو بیت زیر ممکن است کفایت کند:
Dal gərdənə tökülübdü hörmələr گیسوان بافته بر پشت گردن سرازیر شده‌اند،
Gümüş kəmər incə beli bürmələr کمربند نقره‌ای کمر باریک را در آغوش گرفته است،
Atlas köynək üstə qızıl düymələr دگمه‌های طلائی پیراهن ابریشمین،
Düzülübdü yaxasına Pərimin یقه پری را نیک آراسته‌اند.
از عباس توفار قانلی آوازهای زیادی به یادگار ماندهاند که هنوز هم توسط عاشیقها خوانده میشوند. از معروفترین آوازهای عباس "بینمز" با مطلع زیر است:
Ay həzarət, bir zamana gəlibdir ای آقایان شما را گویم از زمانه‌ای که،
Ala qarğa şux tərlanı bəyənməz کلاغ سیاه عقاب تیز پرواز را نمی‌پسندد
Oğullar atanı, qızlar ananı پسران پدر را، و دختران مادر را
Gəlinlər də qaynananı bəyənməz و عروسان مادر شوهر را نمی‌پسندند.
Adam var, çox işlər eylər irada هستند کسانی که دائم در تلاشند
Adam var ki, yetə bilməz murada ولی هیچگاه به مراد دل نمی‌رسند
Adam var ki, çörək tapmaz dünyada هستند آنهایی که به نان جوین محتاج‌اند
Adam var yağ yeyər,balı bəyənməz و هستند کسانی که دائم کره و عسل میخورند ولی آن را نمی‌پسندند.
Adam var ki, adamların naxşıdı هستند کسانی که فقط در شکل انسانند،
Adam var ki, anlamazdı, naşıdı هستند کسانی که تربیت نشده و جاهلند
Adam var ki, heyvan ondan yaxşıdı هستند آنهایی که از حیوان بدترند
Dindirərsən, heç insanı bəyənməz ولی چون سخن به میان آید، هیچ انسانی را نمی‌پسندند.
اطلاعات بیشتر
در تیر ماه ۱۳۹۰ شهرداری تبریز نخستین جشنواره عاشیقلار دئیشمه سی را برگزار کرده و به نفرات برتر جایزه‌ای به نام جایزه عاشیق عباس توفارقانلی را تقدیم نمود.
عاشیق حسین ساعی زندگی عاشیق عباس توفارقانلی و عاشیق حسین جوان را در فرم داستان عاشیقی تالیف کرده است.