پراکنش مردم آذری

پراکنش مردم آذربایجانی یا مناطق آذربایجانی نشین یک گروه قومی مسلمان، ترک-زبان که عمدتا مناطق سنتی آذربایجانی‌ها خاورمیانه و قفقاز می‌باشد. در فلات ایران عمده سکونتگاهشان شمال غرب (شامل آذربایجان، زنجان) است، اما پراکندگی اقوام آذری در ایران به بخش شرا در شرق، مناطق شمالی همدان، قسمت‌های غربی و جنوبی قزوین به همراه اقلیت‌هایی در استان‌های گیلان، مرکزی، کردستان و کرمانشاه کشیده شده‌است. در قفقاز نیز اقوام پرتعدادی از آذری‌ها سکونت دارند که عمدتا در جغرافیای جمهوری آذربایجان، داغستان و بورچالی زندگی می‌کنند. علاوه بر این در آناتولی شرقی در استان قارص و ایغدیر، آذری‌ها از دوران صفویه سکونت دارند. فضای غالب این مناطق در محاصره فرهنگ آذری، لباس آذربایجانی، زبان ترکی آذربایجانی، هنر آذربایجانی، ادبیات آذربایجانی، ادبیات شفاهی آذربایجانی، موسیقی آذربایجانی، رقص آذربایجانی، آشپزی آذربایجانی می‌باشد.
مناطق سنتی
جمعیت بومیان آذربایجانی اهل داغستان با رنگ زرد مشخص شده‌است.
پراکنش آذری‌ها در گرجستان.
جشنواره نوروز ایرانی‌های آذری—آمریکا در یک روز عصری
تجمع اعتراض‌آمیز آذری‌های آمریکایی در مقابل کنگره ایالات متحده
بر طبق گزارش دانشنامه اتنولوگ در سال ۲۰۱۳ میلادی که از جمعیت ۷۰،۴۹۶،۰۰۰ نفری، در حدود ۱۵٫۵ میلیون نفر آذری در ایران سکونت می‌کنند. (حدود ۲۰٪ از جمعیت ایران) بنیاد آمریکای نوین در سال ۲۰۰۹ گزارش داد که جمعیت مردم آذری در ایران ۲۱٫۶ درصد از کل جمعیت کشور است. بر اساس اعلام پژوهش‌های انجام شده توسط اطلاعات‌نامه جهان سازمان سیا و کتابخانه ملی کنگره ایالات متحده آمریکا آذری‌ها ۱۶٪ از بافت قومی ایران را تشکیل می‌دهند. (حدود ۱۲–۱۳ میلیون نفر از ۷۷ میلیون نفر فعلی) دانشنامه لوک‌لکس نیز ۱۷٪ از جمعیت ایران معادل با ۱۲ میلیون از حدود ۷۰ میلیون نفر را، اقوام آذری برآورد کرده‌است. دانشنامه بریتانیکا جمعیت آذری‌ها در ایران را ۱۵ میلیون نفر و گویشوران زبان‌های ترکی را ۱/۴ از کل اقوام ایران اعلام کرده‌است؛ که اکثر آنان را، متکلمان زبان ترکی آذربایجانی تشکیل می‌دهند. همچنین گروه بین‌المللی حقوق اقلیت‌ها؛ ۲۴٪ از بافت قومی ایران معادل با ۱۶ میلیون نفر را از قومیت آذری برآورد کرده‌است.
مراکز استانی و پرجمعیت‌ترین شهرهای آذری‌نشین در ایران به ترتیب تبریز مرکز استان آذربایجان شرقی، ارومیه مرکز استان آذربایجان غربی، اردبیل مرکز استان اردبیل و زنجان مرکز استان زنجان می‌باشد. خوی و مراغه از دیگر شهرهای مهم و بزرگ آذری‌نشین در ایران می‌باشند.
آذربایجانی‌ها که عمدتا در شمالغرب ایران سکونت دارند، جمعیت پرتعداد و قابل توجهی از آنان به نواحی مرکزی ایران مهاجرت داخلی کرده‌اند. شهرهای هدف مردم آذری؛ تهران، قم، کرج، غرب کشور همدان و نیز به شمال شرق یعنی خراسان می‌باشد. اما آذری‌ها به دیگر شهرها و استان‌های ایران نیز مهاجرت کرده‌اند. آذری‌ها در هنگام مهاجرت برای کسب شغل در زمینه‌های مختلفی نظیر کارگری، خدمات صنعتی، محافل تجاری، مذهبی، علمی و سیاسی به کار گماشته شده‌اند. به عنوان مثال؛ اقوام آذربایجانی، تشکیل دهنده ۲۵٪ الی ۱/۳٪ از جمعیت کلانشهر و استان تهران می‌باشند؛ که دومین گروه قومی پس از فارسی زبانان به‌شمار می‌روند.
اقوام آذری در سراسر جمهوری آذربایجان به جز بخش‌های منتهی‌الیه کوچکی از جنوب شرقی، شمال شرقی و منطقه قره باغ سکونت دارند، در آخرین سرشماری دولتی قومی در جمهوری آذربایجان از جمعیت ۸،۹۲۲،۴۰۰ نفری، ۸،۱۷۲،۸۰۰ میلیون نفر معادل با ۹۱٫۶٪ از جمعیت را مردمان آذربایجانی تشکیل می‌دادند. بر اساس پژوهش‌های انجام شده توسط اطلاعات نامه جهان سازمان سیا در سال ۱۹۹۹ میلادی، ۹۰٫۶٪ از بافت قومی جمهوری آذربایجان، آذری هستند. بر پایه‌ی گزارش واشینگتن تایمز نیز آذری‌ها در حدود ۹۰٪ از جمعیت جمهوری آذربایجان را تشکیل می‌دهند.
در جمهوری آذربایجان، جمعیت غالب پایتخت این کشور، کلانشهر باکو را آذری‌ها تشکیل می‌دهند. بر اساس آخرین سرشماری قومی در سال ۲۰۰۹ نیز، ۹۰٫۳٪ شهر را مردمان آذری شامل می‌شوند. از دیگر شهرهای مهم و بزرگ این جمهوری، می‌توان از گنجه و سومقاییت نام برد، که به ترتیب بیش از ۹۹٪ و ۹۵٪ آذری سکونت دارند.
آذری‌های داغستان شاخه‌ای از مردمان آذری جمهوری داغستان و یکی از اهالی بومی داغستان که با ۱۳۰،۹۱۹ نفر جمعیت و جمعیت کل ۴/۵٪ از داغستان و از لحاظ جمعیت ششمین گروه قومی این جمهوری به‌شمار می‌رود. مهم‌ترین و قدیمی‌ترین تمرکز آذری‌ها در داغستان، شهرستان دربند با بیش از ۵۸٪، شهر دربند با بیش از ۳۱٪ از قومیت آذربایجانی می‌باشد.
بورچالی
بورچالی نام منطقه‌ای تاریخی در گرجستان که بزرگترین گروه قومی آن آذری‌ها می‌باشند. در حال حاضر اکثر جغرافیای این منطقه در استان کومو کارتلی واقع شده‌است. در آخرین سرشماری قومی گرجستان به (سال ۲۰۰۲ تا به حال) آرایش قومی این استان از کل جمعیت ۴۹۷،۵۳۰ نفری، ۴۵٫۱٪ را آذربایجانی‌ها تشکیل می‌دادند.
ایغدیر و قارص
آذری‌های بومی ترکیه در ایغدیر و استان قارص در ناحیه آناتولی شرقی سکونت دارند. در سال ۱۹۹۰، حدود ۴۰۰،۰۰۰ آذری در سمت ترکیه از مرز اتحاد جماهیر شوروی زندگی می‌کردند. اقوام آذری بزرگترین گروه قومی در ایغدیر و دومین گروه قومی در استان قارص هستند.
مهاجر
ردیف
کشور
آمار دولتی
سایر آمار و برآوردها
آذری‌ها
۱
۶۰۳،۰۷۰ (آمار دولتی ۲۰۱۰)
۱،۵۰۰،۰۰۰ تا ۳،۰۰۰،۰۰۰
آذری‌های روسیه
۲
۸۰۰،۰۰۰
آذری‌های ترکیه
۳
۲۸۴،۷۶۱ (آمار دولتی ۲۰۰۲)
۳۶۰،۰۰۰ (برآورد اتنولوگ ۲۰۰۷)
آذری‌های گرجستان
۴
۸۵،۲۹۲ (آمار دولتی ۲۰۰۹)
۱۵۰،۰۰۰
آذری‌های قزاقستان
۵
۱۵،۲۱۹ (آمار دولتی ۲۰۰۶)
۲۰۰،۰۰۰
آذری‌های آلمان
۶
۴۵،۱۷۶ (آمار دولتی ۲۰۰۱)
آذری‌های اوکراین
۷
۷،۰۰۰ — ۱۸،۰۰۰ (برآورد ۲۰۰۹)
۸
۱۷،۲۶۷(آمار دولتی ۲۰۰۹)
آذری‌های قرقیزستان
۹
۱۵،۰۰۰ (برآورد ۲۰۰۹)
آذری‌های بریتانیا
۱۰
۱۴،۲۰۵ آذربایجانی (آمار دولتی ۲۰۰۰) - ۴۰،۴۰۰ ایرانیان آذربایجانی
۴۰۰،۰۰۰
آذری‌های آمریکا
۱۱
۴،۵۸۰ (آمار دولتی ۲۰۱۱)
۸۰،۰۰۰
آذری‌های کانادا
۱۲
۱،۱۱۲ (پناهجویان), ۷۰،۰۰۰
آذری‌های فرانسه
۱۳
۴۴،۴۱۰ (آمار دولتی ۱۹۸۹)
آذری‌های ازبکستان
۱۴
۳۳،۳۶۵ (آمار دولتی ۱۹۸۹)
آذری‌های ترکمنستان
۱۵
۵،۵۶۷ (آمار دولتی ۲۰۰۹)
۱۶
۱،۶۹۷ (آمار دولتی ۲۰۰۱)
۱۷
۸۸۰ (آمار دولتی ۲۰۰۰)
۱۸
۷۸۸
۱۹
۸۰۰ (آمار دولتی ۲۰۰۰)
۲۰
۳۰۰
۲۱
۱ ۰۰۰.
۲۲
۲۳۱
۲۳
۷۸۸
۲۴
آذری‌های ارمنستان
فهرست کشورها بر پایه جمعیت فارسی‌زبان
مناطق کردنشین
مناطق لک نشین