اسطوخودوس (سرده)

اسطوخدوس ، اسطوقدوس ، لاواندولا سرده‌ای مشتمل از ۲۵ تا ۳۰ گونه مختلف از دسته گیاهان گلدار و از خانواده نعناعیان است. اسطوخودوس گل‌های کوچک خوشه‌ای آبی یا قرمز سیر تا بنفش دارد و ارتفاعش در حدود ۳۰ تا ۶۰ سانتیمتر است. برگش شبیه برگ صعتر و از آن درازتر و باریکتر است. ساقه‌اش واحد و باریک و بی‌شاخ و در قد کمتر از شبری است. قبه آن متراکم از اجزاء شبیه به جو، بی‌تخم و مایل به سرخی، تندطعم و با اندک تلخی است.
لاواندا گیاهی است از خانواده نعناسانان که برگ‌ها و قسمت سبز گیاه دارای اسانس روغنی فرار است. اسطوخودوس گیاهی است چند ساله به شکل بوته کوچک به بلندی نیم متر، بسیار پرشاخه، ساقه‌های آن ۴گوشه، برگ‌های آن دراز، متقابل، پوشیده از کرک سفید پنبه‌ای. برگ‌های آن که در بهار ظاهر می‌شود به رنگ بنفش تیره به صورت سنبله. اسطوخودوس دارای برگ‌ها و کرک‌های معطر است. میوه این گیاه ۴ فندقه‌ای است و هریک از آنان نیز پس از رسیدن، شکل بیضوی و رنگ قهوه‌ای شفاف پیدا می‌کن. در سطح میوه ۳ زائده مشخص پیدا می‌شود. از کلیه قسمت‌های این گیاه مخصوصا شاخه‌های برگدار آن بوی قوی ولی مطبوع استشام می‌گردد. ظاهر زیبایی که گیاه پس از گل دادن پیدا می‌نماید باعث می‌شود در بعضی نواحی اقدام به پرورش آن به عنوان یک گیاه زینتی گردد. قسمت مورد استفاده این گیاه سرشاخه‌های برگدار و گل دار آن است که علاوه بر مصارف درمانی، اسانس‌گیری به عمل می‌آید.
نام‌های دیگر آن: خیر دشتی، آنس الارواح، لاوند، ممسک الارواح، ضرم، زغلیل، رزالذهب، خیری، خرام، خرامی، آلاله تلخ، گل‌لاوند، شاه‌اسپرم رومی می‌باشد.
در تنکابن آن را تروم می‌نامند.
کاربرد
ترکیبات شیمیایی
اسانس اسطوخودوس، مرکب از نوعی ستن (با بوی کامفر و نعناع) سینئول، الکل و لینالول است.
مطابق تحقیقی درباره اثرات گیاهان درمنه، اسطوخودوس و آویشن شیرازی بر روی باکتری‌های Staphylococcus aureus، Pseudomonas aeruginosa و Klebsiella pneumonia که در سال ۲۰۱۴ انجام شد، اسانس اسطوخودوس دارای اثر مهارکننده بر روی باکتری‌های بیماری زای مورد مطالعه می‌باشد.
این گیاه یکی از خوشبوترین گیاهان دارویی در جهان محسوب می‌شود که در مناطق مختلفی از ایران، هند، چین، انگلیس و کانادا به صورت خودرو رشد می‌کند. این گیاه علاوه بر آنکه به عنوان یک گیاه دارویی پرخاصیت در طب سنتی ایران و طب سنتی کشورهای چین و هند مورد استفاده قرار می‌گیرد به عنوان یک خوراکی مفید در سبد غذایی بسیاری از خانواده‌های آسیایی و اروپایی وجود دارد.
در متون آروماتراپی مدرن (رایحه درمانی) از اسطوخودوس به عنوان یک اسانس ضدباکتری و نوعی آنتی بیوتیک طبیعی یاد می‌شود . از برگ‌ها و ساقه اسطوخودوس ، برای تهیه عصاره‌ای برای درمان بیماری‌های دستگاه گوارش و روماتیسم استفاده می‌شود . این اسانس برای اهداف آرایشی و بهداشتی نیز مورد استفاده قرار میگیرد .
روغن اسطوخودوس
روغن اسطوخودوس یکی از روغن‌های گیاهی که دارای خواص زیادی برای سلامتی انسان می‌باشد شناخته می‌شود. روغن اسطوخودوس از تقطیر بخار گل‌های اسطوخودوس حاصل می‌شود. اسطوخودوس به طور طبیعی دارای عطر خوشی می‌باشد به همین دلیل در صنایع عطرسازی کاربرد فراوانی دارد. از جمله خواص روغن اسطوحودوس می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
۱- دفع حشرات مثل انواع پشه‌ها - مگس‌ها و…
۲- اضافه کردن مقداری روغن اسطوخودوس به بالشت خود می‌توانید خواب آرامش بخشی داشته باشید.
۳- رایحه خوب روغن اسطوخودوس می‌تواند استرس و اضطراب زندگی شهرنشینی را کاهش دهد.
۴- اضافه کردن روغن اسطوخودوس به کرم‌ها و پمادها می‌تواند برای درمان جوش و مشکلات پوستی موثر باشد.
۵- رایحه روغن اسطوخودوس باعث تحریک اخلاط مجاری تنفسی شده و باعث خروج این اخلاط از بدن می‌شود.
۶- روغن اسطوخودوس برای از بین بردن شپش‌ها و تخم آن در لابلای موها مفید می‌باشد.