ارمنی‌های سوریه

ارمنی‌های سوریه () شهروندان سوری با اصلیت کاملا یا نیمه ارمنی هستند. سوریه و فضای اطراف آن اغلب به عنوان پناهگاهی برای ارمنیانی که از جنگها و آزار و اذیتها نظیر نسل‌کشی ارامنه فرار کرده‌اند عمل نموده است.
بر طبق آمار نهادهای جماعت ارمنیان پراکنده تخمین زده می‌شود که در سوریه ۱۵۰۰۰۰ ارمنی وجود دارد که اکثرشان در آلپو زندگی می‌کنند اما در حقیقت، جمعیت ارمنی در سوریه در طی سالهای پایانی قرن بیستم کاهش یافته و روی هم امروزه به ۱۰۰۰۰۰ نفر رسیده است. شهرستان کسب همچنان در سوریه، دارای اکثریت ارمنی است.
تاریخ
ارمنستان تحت فرمان تیگران بزرگ، سوریه را تحت سلطه خود در آورده و آنتیوک (انطاکیه) را به عنوان یکی از چهار پایتخت امپراتوری ارمنی انتخاب نمود. در طی روزگار باستان حضور ارمنیان در شمال سوریه تا حدی وجود داشت اما این حضور، چندان قابل توجه نبود.
یکی از محله‌های قدیمی ارمنیان در شهر جدیده اوایل قرن هفدهم
در سال ۳۰۱ میلادی، مسیحیت به پاس خدمات گریگور روشنگر، مذهب رسمی ارمنستان گشت.
از این زمان به بعد تجار و مسافرین ارمنی مرتبا به آنتیوک که یکی از قدیمی‌ترین محله‌های تعلیم و تربیت مسیحی بود و دارای روابط نزدیکی حتی با مسیحیان رها و نصیبین که همه آنها در سوریه بزرگتر بودند و مسیحیت در زمان رسولان در آنها رشد کرد رفت آمد می‌نمودند.
وقتی ترکان سلجوقی، ارمنستان را از حکام قبلی بیزانسی آن فتح نمودند موجی از ارمنیان به منظور یافتن مکان ثابت و پایداری برای زندگی، وطن خود را ترک نمودند. اکثر ارمنیان در پادشاهی ارمنی کیلیکیه اقامت گزیدند ولی برخی هم سوریه شمالی را برگزیدند و شهرها و محله‌هایی نظیر آنتیوک، حلب، آینتاب (غازی عینتاب) و غیره را بوجود آوردند. در طی جنگهای صلیبی، پادشاهی ارمنی کیلیکیه بیشتر طرف مهاجمین اروپایی را گرفت تا حکام عمدتا ترک سوریه. پیش از محاصره آنتیوک، اکثر به زور از آنتیوک به دست «یاقی-سیان» حاکم ترک آن شهر اخراج شدند.
جمعیت ارمنی سوریه و نواحی اطراف آن عمدتا بعد از تسخیر این کشور توسط مغول‌ها، تاتارها و بر اثر کشتارها توسط این حکومت‌ها کاهش یافت.
در طی حکومت امپراتوری عثمانی، محله بسیار کوچکی از ارمنی‌ها در شمال سوریه به علت نزاعهای پیشین وجود داشت. در اورفا (شانلی‌اورفه) شهری که اغلب در سوریه بزرگتر در نظر گرفته می‌شود جامعه بزرگی ایجاد شد.
ارمنی‌های سوریه در سده بیستم و زمان حال
با وجود اینکه ارمنیان در سوریه دارای تاریخی طولانی هستند اما اکثرشان بعد از نسل‌کشی ارمنیان به آنجا آمدند. از حیطه‌های اصلی کشتار ارامنه در صحرای دیرالزور بود. اعراب محلی در پناه دادن ارامنه‌ای که مورد جفا قرار گرفته بودند مردد بودند. در طی اوج‌گیری ناسیونالیسم عرب، هزاران نفر از ارمنیان، این کشور را به مقصد آمریکا، کانادا و استرالیا ترک نمودند.
دانش آموزان ارمنی در شهر حلب در یک کلاس درس شلوغ، تنگ (نجات یافته از نسل‌کشی)
اکثر ارمنی‌ها در حلب که جامعه کوچکتری در درون شهر دمشق است زندگی می‌کنند. ارمنی‌ها حتی محله خود را به نام «حی الارمن» یعنی محله ارمنی‌ها دارا می‌باشند. ارمنیان همچنین در استان لاذقیه و در کسب در شمال غربی که شهرستانی عمدتا ارمنی است و همچنین در حسکه و قامشلی زندگی می‌کنند.
دیرالزور و نسل‌کشی ارمنیان
در ۱۹۱۵ منطقه دیرالزور که عمدتا صحرا است مقصد نهایی ارمنی‌ها در طی نسل‌کشی ارمنیان و قتل گاه آنان شد. مجموعه یادبودی به یاد این فاجعه در شهر افتتاح شده است که از سوی «سارکیس بالمانوکیان» طراحی و رسما در ۱۹۹۰ با حضور جاثلیق آستان قدس کیلیکیه افتتاح شد. این مجموعه استخوانها و بقایای مربوط به قربانیان در دیرالزور را نیز شامل می‌شود و مقصدی زیارتی برای ارمنی‌هایی است که از مردگان خود دارای خاطره هستند.
بنای یادبود نسل‌کشی ارامنه در دیرالزور
سازمانها
اکثر سازمانهای ارمنی در شهر حلب تاسیس شده‌اند. این سازمانها به شکل فرهنگی، ورزشی، انجمنهای خیریه یا نوجوان فعالیت می‌کنند و هدف همگی کمک از طریق ارائه فعالیتهایشان به جامعه ارمنی سوریه است.
انجمن فرهنگی گرتاسیراتس (دانش دوستان) ۱۹۲۴
انجمن فرهنگی گرمانیک – واسپوراکان ۱۹۲۸
انجمن آموزشی و فرهنگی هامازگائین ۱۹۳۰
انجمن جوانان ارمنی ۱۹۳۲
انجمن فرهنگی ارمنی تکیان
انجمن ملی فرهنگی ۱۹۵۵
انجمن فرهنگی احیای اورفا ۱۹۵۷
انجمن فرهنگی نور سروند ۱۹۵۸
انجمن فرهنگی کیلیکیه ۱۹۶۴
انجمنهای ورزشی تاسیس شده در حلب:
اتحادیه ورزشهای ارمنی ۱۹۲۱ در حلب
اتحادیه کل دو و میدانی ارمنی که در قسطنطنیه در ۱۹۱۸ تاسیس شد و شاخه‌های آن در ۱۹۲۵ در سوریه افتتاح گشت
اتحادیه ورزشهای آرارات
انجمنهای دانش آموزی تحت حمایت حوزه اسقفی ملی تاسیس شده در حلب:
اتحادیه فارغ التحصیلان کالج کارن یپه ۱۹۴۷
اتحادیه دانش آموزان ارمنی دانشگاه آلپو ۱۹۶۸
اتحادیه فارغ التحصیلان موسسات عالی ارمنی ۱۹۸۲
اتحادیه فارغ التحصیلان ارمنی دانشگاه‌های سوریه ۱۹۸۵
اتحادیه دانش آموزان کریستاپور ۲۰۰۱ تحت حمایت حزب داشناک
سایر سازمانهای اجتماعی ارامنه در حلب:
سالن تئاتر حوزه اسقفی ملی آودیس آهارونیان، که در ۱۹۵۹ افتتاح شده و در ۱۹۸۹ مورد تعمیر و تغییر نام قرار گرفت و ظرفیت ۴۵۰ صندلی را دارد.
سالن تئاتر حوزه اسقفی ملی زاواریان، که در ۱۹۶۵ افتتاح گردید و در سال ۲۰۰۲ تعمیر اساسی گردید و ظرفیت ۳۵۰ صندلی را دارد.
سالن تئاتر گورک نازاریان وابسته به اتحادیه کل نیکوکاران ارمنی، که در اواسط سال ۱۹۹۰ مورد تعمیر اساسی و تغییر نام قرار گرفت و دارای ظرفیت ۵۵۰ صندلی است.
سالن تئاتر زهراب گابریلیان انجمن فرهنگی گرتاسیراتز، که در سال ۱۹۷۳ افتتاح شده و در ۱۹۹۹ مورد تعمیر اساسی و تغییر نام قرار گرفته و دارای ظرفیت ۶۰۰ صندلی است.
سالن تئاتر گورک یسایان حوزه اسقفی ملی، که در سال ۲۰۰۵ تاسیس شده و دارای ظرفیت ۷۰۰ صندلی است.
مهمانسرای آرام مانوگیان حوزه اسقفی ملی، که در سال ۱۹۸۹ افتتاح شده و یک مرکز چند منظوره است.
آرامگاه ملی، آرامگاه ارامنه حلب در سال ۱۹۲۷ از سوی دولت به ارمنی‌ها اهدا شده است. در سال ۱۹۴۶ جزء اموال حوزه اسقفی قرار گرفت. در مرکز این آرامگاه از سال ۱۹۷۰ چاپل سورپ هریپسیمه برپا شده است.
مذهب
وقتی که مسیحیت در سال ۳۰۱ میلادی مذهب رسمی دولت و مردم ارمنستان شد حلب به مرکز مهمی برای زوار ارمنی بر سر راه بیت المقدس تبدیل گشت ولی هنوز یک جامعه قابل ملاحظه سازمان یافته‌ای در این شهر ایجاد نکرده بودند. حضور ارمنیان در شهر حلب هنگامی توسعه یافت که در طی پادشاهی ارمنی کیلیکیه در سده دوازدهم میلادی تعداد قابل توجهی از خانواده‌ها و تجار ارمنی در این شهر، ساکن شده و به ایجاد تجارت، اقامت گاه‌ها، مدارس، کلیساها و حوزه اسقفی خود پرداختند. نام کلیسای ارمنی «چهل شهید» در حلب برای اولین بار در سال ۱۴۷۶ میلادی ذکر شده است. در سال ۱۶۲۴ میلادی در نتیجه رشد فزاینده جمعیت ارمنی ساکن و زوار ارمنی، حوزه اسقفی شروع به ساخت محله‌ای نزدیک کلیسا نمود که نام اصلیش تا به امروز «هوکدون» (خانه روحانی) است. این محل به عنوان اقامتگاهی برای زوار ارمنی بر سر راه بیت المقدس عمل می‌نمود.
آموزش و پرورش
در میان جامعه ارمنی در سوریه، آموزش و پرورش ارمنی در حفظ زبان و ملی‌گرایی ارمنی بسیار حائز اهمیت است. حلب به عنوان کانون اصلی ازدحام ارمنیان در سوریه، مرکز مدارس با سابقه و موسسات فرهنگی ارمنی است. دانش آموزان ارمنی که از مدارس ارمنی فارغ‌التحصیل می‌شوند می‌توانند بعد از گذراندن امتحان رسمی یا امتحان لیسانس دبیرستان فورا وارد نظام دانشگاهی سوریه شوند. در شهر شمالی حلب حدود نه مدرسه ارمنی فعال است که چهار تا از آنها دبیرستان می‌باشند.
مدرسه گرتاسیراتس (دانش دوستان)
دبیرستان ارمنی کیلیکیه
دبیرستان ارمنی کارن یپه (اولین دبیرستان ارمنی در حلب که در سال ۱۹۴۷ در قطعه زمینی در محله ارمنی نشین و با وصیت خانم انساندوست دانمارکی کارن یپه ساخته شد)
دبیرستان مرکزی ارمنی لازار نجاریان و گالوست گولبنگیان (در ۱۹۵۴ تحت نام مدرسه مرکزی لازار نجاریان و با مساعی اتحادیه کل نیکوکاران ارمنی تاسیس شده و در سال ۱۹۵۹ تبدیل به دبیرستان شده و نام آن به دبیرستان مرکزی لازار نجاریان و گالوست گولبنگیان تغییر یافت)
دبیرستان ارمنی کیلیکیه (یک دبیرستان دوازده کلاسه است که در سال ۱۹۲۱ تاسیس شد و سه بخش دارد کودکستان، ابتدایی و دبیرستان و هر کدام از آنها ساختمان جداگانه خود را دارد)
مدرسه گرتاسیراتس (دانش دوستان) (در سال ۱۹۲۴ تحت عنوان مدرسه گرتاسیراتس آینتاب و با تلاشهای انجمن گرتاسیراتس آینتاب تاسیس شد)
مدرسه ابتدایی هایگازیان
مدرسه ابتدایی مسروبیان
مدرسه ابتدایی زاواریان
مدرسه ابتدایی ساهاگیان
مدرسه ابتدایی گولبنگیان
رسانه‌های گروهی
سوریه دارای سابقه‌ای ثروتمند در زمینه رسانه‌ها و تالیفات ارمنی است. بسیاری از روزنامه‌های مشهور ارمنی اکنون دیگر نیستند. از این میان می‌توان به روزنامه‌های «دزاین» به معنی صدای ارمنی (۱۹۱۹ – ۱۹۱۸) روزنامه‌ای که هر دو روز منتشر می‌شد به نام «داراگیر»(۱۹۱۹ – ۱۹۱۸) و روزنامه «یپراد» را می‌توان نام برد.
حوزه اسقفی حلب هم در این زمینه دارای تالیفات و انتشاراتی بوده است که این نمونه‌ها را می‌توان نام برد «سوریاکان سورانداک» (۱۹۱۹–۱۹۲۲) «سوریاکان مامول» «یپراد» «سوریه» و «آرولک» که این آخری دارای سالنامه هم بوده و از سال ۱۹۵۶ ضمیمه جوانان آن به نام «واهاکن» و از سال ۱۹۵۷ ضمیمه ورزشی آن به نام «آرولک مارزاشخاره» منتشر شده است.
از ماهنامه‌ها هم می‌توان از «ماهنامه نائیری» که از سوی «آندرانیک زاروکیان» منتشر می‌شد و ماهنامه «جوانان بوراستان» نام برد.
سالنامه‌ها هم شامل «سوریاهای دارتسویتس»(۱۹۲۴–۱۹۲۶) «داتو»(۱۹۲۵–۱۹۳۰) «سوریاکان آلبو» (۱۹۲۷–۱۹۲۹) دارون (۱۹۴۹) «های دارگیرک» (۱۹۵۶) و «گقارت» (۱۹۷۵) می‌باشند.
انتشارات کنونی شامل «اوشاکان» که از سال ۱۹۷۸ میلادی شروع به انتشار کرده و از سال ۱۹۹۱ میلادی به نام «گاندزاسار» تغییر نام یافت و در حال حاضر به صورت هفتگی انتشار یافته و ارگان رسمی حوزه اسقفی سیلیسیه است. ناشرین سوری سهم عمده‌ای در ادبیات و تحقیقات آکادمیک ارمنی به زبان عربی داشته‌اند.
روابط بین سوریه و ارمنستان
از سال ۱۹۹۲ میلادی سفارت ارمنستان در دمشق بعد از استقلال ارمنستان به نحو فعالی گشوده شد. دیدار رسمی لئون‌تر-پتروسیان، رئیس جمهور وقت ارمنستان در ۱۹۹۲ میلادی از سوریه اولین ملاقات رسمی بین‌المللی یک رئیس جمهور ارمنی بعد از استقلال ارمنستان بوده است. از آن زمان به بعد روابط بین دو کشور بویژه بعد از ایجاد یک کمیته اقتصادی مشترک بین دو دولت و تاسیس اتاق همکاری بازرگانی بین حلب و ارمنستان از سال ۲۰۰۶ میلادی رو به گسترش بوده است. ارمنستان همچنین در حلب از سال ۱۹۹۳ میلادی دارای کنسولگری عمومی بوده است سوریه نیز سفارت خود را در ایروان ۱۹۹۷ میلادی گشود که در خیابان باقرامیان در فاصله چند متری از کاخ ریاست جمهوری واقع است. اولین رئیس جمهور جمهوری جدید ارمنستان یعنی لئون‌تر-پتروسیان در حلب متولد شده است.
ارمنی‌های مشهور سوریه
وارطان اوسکانیان (وزیر امور خارجه ارمنستان بین سال‌های ۱۹۹۸ تا ۲۰۰۸)
پل باغدادلیان (خواننده معروف ارمنی در سراسر جهان)
گارو کاهکجیان (فرمانده نظامی ارمنستان در جنگ قره باغ)
روجر آلتونیان (پزشک و داروساز که با استفاده از کرومولین سدیم توانست به عنوان یک درمان برای پیشگیری بیماری آسم اختراع نماید)
وارطان اوسکانیان (وزیر امور خارجه ارمنستان بین سال‌های ۱۹۹۸ تا ۲۰۰۸)
پل باغدادلیان (خواننده معروف ارمنی در سراسر جهان)
لئون‌تر-پتروسیان
آندرانیک ترزیان
سرکیس آسادوریان (عضو سابق پارلمان کانادا)
ریچارد دکمجیان
مانول زولالیان
گارنیک سارکیسیان
لینا شامامیان
واهه کاچا
گارو کاهکجیان (فرمانده نظامی ارمنستان در جنگ قره‌باغ)
ژان گرزو
ماردیک ماردکیان (عضو فعلی تیم ملی فوتبال سوریه پسر گئورک ماردکیان)
یاکوبو هاروتیان (افسر مکزیکی تبار ارمنی که در انقلاب مکزیک شرکت کرد)
ساموئل یقیایان (اولین ارمنی مهاجر که توانسته قاضی فدرال ایالات متحده آمریکا شود)
آرام تیگران (خواننده معروف ارمنی در میان کردهای ترکیه و عراق)
آبراهام روسو (خواننده معروف ارمنی در روسیه دارنده چندین جایزه بین‌المللی)
گئورک ماردکیان (مربی فوتبال و یکی از بهترین فوتبالیست‌های سوریه در بین سالهای ۱۹۷۰ تا ۱۹۸۰)
جماعت ارمنیان پراکنده
ارمنی‌های ایران
ارمنی‌های گرجستان
ارمنی‌ها در امپراتوری عثمانی
ارمنی‌های ایتالیا
ارمنی‌های ترکیه
ارمنی‌های جمهوری آذربایجان
ارمنی‌های اورشلیم
ارمنی‌های آمریکا
ارمنی‌های فرانسه
توضیحات