شهیون

منطقه شهیون از توابع شهرستان دزفول است که در ۱۵ کیلومتری شمال شهر دزفول قرار گرفته و مساحتی بالغ بر ۳۰۲ کیلومتر مربع را دارا می‌باشد. راه آسفالته دزفول-شهیون به مسافت تقریبی ۷۵ کیلومتر تا آخرین روستا یعنی آبیدسری کشیده شده و مسافت آن تا اولین روستا یعنی بیشه بزان ۳۴ کیلومتر می‌باشد.
تبارشناسی
اهالی این منطقه بختیاری و از ایل زراسوندطایفه شهی و باب هفت لنگ دورکی می‌باشند. بختیاری‌ها که در تقسم بندی میان گروه‌های قوم لر به لر بزرگ شناخته می‌شوند در طول تاریخ در گستره سرزمینی که امروزه شامل بخش‌هایی از استان‌های لرستان، خوزستان، اصفهان، مرکزی و چهارمحال و بختیاری است سکنی گزیده‌اند.
طایفه شهی یکی از طوایف بختیاری از باب هفت لنگ دورکی می‌باشد.
تیرهای این طایفه عبارتند از:
پاپی
کاید خورده
بدوند
چمائی
کاید گپ
نرکی
شهایی
تختایی
از بزرگان این ناحیه در گذشته می‌توان ملاعوض بختیاری و جومراد بختیاری رو نام برد.
زبان
مردم این منطقه به گویش بختیاری و البته به لهجه خاص منطقه خود سخن می‌گویند.این گویش دربخش‌های ازشهردزفول بخش شهیون وبخش کوچیک‌تری دراندیمشک تکلیم میشود
زمین‌شناسی
منطقه شهیون از نظر زمین‌شناسی به دو قسمت شمالی و جنوبی تقسیم می‌شود. قسمت جنوبی آن از انتهای گلال حیدری در جنوب بخش ۵ معروف به دره کو گرگ شروع و تا قلعه شاداب (Shadab)و روستای بیشه بزان ادامه دارد. این قسمت از منطقه را کنگلومرای بختیاری که شامل قلوه سنگ‌های ریز و درشت با سیمانتاسیون شن و ماسه پوشیده شده‌است. سازند کنگلومرای بختیاری ویژگی رسوبات آبرفتی – کوهپایه‌ای حاصل از فرسایش ارتفاعات را دارد که بیشتر شامل کنگلومرا و ماسه‌سنگ آهکی است که گاهی به صورت هم‌شیب و گاهی دگرشیب بر روی سازندهای کهن‌تر نهشته شده‌است. از ویژگی‌های مهم این منطقه وجود دره‌های عمیق و دیدنی می‌باشد که مناظری بدیع از خلقت را نمایان می‌سازد.
قسمت شمال منطقه را سازند آغاجاری تشکیل می‌دهد. جنس این سازند به‌طور متناوب شامل مارن‌های سرخ رنگ همراه با لایه‌های سیلتی و ماسه سنگ‌های ریزدانه است. سن این سازند میوسن بالایی تا پلیوسن است. این منطقه ادامه رشته کوه‌های زاگرس بوده که هرچه به مرکز منطقه نزدیک شویم تپه ماهورها، صخره‌ها و تخته سنگ‌های ماسه‌ای را تشکیل می‌دهد. این منطقه به دلیل وجود کوهپایه‌ها، دره‌های آبرفتی و چشمه‌هایی که در اغلب سال پربار اند، سرسبزی و زیبایی خیره‌کننده‌ای را در بیشتر فصول سال دارند.
به علت نزدیکی این منطقه به کوه‌های زاگرس در شمال و جلگه گرم خوزستان در جنوب، گونه آب و هوایی متفاوتی در این منطقه به وجود آمده‌است. بادی که از جنوب شرق می‌وزد تابستان هوا راگرم و زمستان معتدل، و باد شمال غربی تابستان هوا را معتدل و زمستان سرد می‌نماید.
صنایع دستی
چوقا لیوسی: نوعی خاص از چوقای بختیاری که در لیوس بافته می‌شد که به چوقای لیوسی معروف است و در گذشته نمونه پنبه‌ای آن را برزگرها و کارگرهای بختیاری بر تن می‌کردند. امروزه نیز این نوع چوقا هنوز دارای شهرت بوده و در مراسم، همایش‌ها و یادبودها مورد استفاده قرار می‌گیرد. در حقیقت خاستگاه چوقای بختیاری از روستای لیوس است.
کپوبافی: از صنایع دستی رایج منطقه است و برای مردم منطقه نه تنها سرشار از هنر و ذوق است بلکه راهی برای امرار معاش خانواده‌های روستایی نیز هست. محصولات تولیدی کپوی به نقاط مختلف کشور صادر می‌شود. اهالی روستای پامنار از طایفه شهایی در حقیقت اولین بافندگان کپو بوده‌اند.
قالی بختیاری: گونه‌ای قالی ایرانی است که در همین خطه یافت و تولید می‌شده‌است. در همه شهر و روستاهای سرزمین بختیاری فرش بافی رایج است این کار از دیر باز به صورت سنتی انجام می‌شده و بیشتر توسط زنان و دختران در خانه انجام می‌شود.
از فرشهای معروف که امروز در اروپا و بخصوص آمریکا خواهان زیاد دارد فرش چالشتر، قهفرخ، شهرکرد، شلمزار و… می‌باشد.
مشاغل
مشاغل عمده این منطقه کپوبافی، کشاورزی، دامداری، باغیانی و صیادی در دریاچه است.
گردشگری
نقاط بسیار زیبای طبیعی شهیون این منطقه را به یکی از مناطق پر جاذبه شهرستان دزفول از نظر گردشگری تبدیل کرده‌است.
دریاچه شهیون (دز)
بندانگشتی
دریاچه شهیون دز از جاذبه‌های طبیعی ارزشمند و کم‌نظیر منطقه شهیون محسوب می‌شود. وجود منابع سرشار آب و پوشش گیاهی متنوع در منطقه، علاوه بر ایجاد مناظر زیبا و بدیع، زمینه‌های مناسبی را برای انجام ورزش‌های تابستانی و تفریحات آبی به وجود آورده است. در فضای این دریاچه و همچنین رودخانه‌ای که از شهر دزفول می‌گذرد، امکان انجام ورزش‌های شنا، قایق رانی، اسکی روی آب و ماهیگیری را میسر کرده‌است.
دریاچه دز یا شهیون در شرایط پرآبی و کم‌آبی دارای وسعت نسبتا متفاوت می‌باشد هرچند به‌طور متوسط در حدود شش هزار هکتار وسعت این دریاچه می‌باشد و عمق آن نیز تا ۵۰ متر متغیر است و دمای آب نیز در نقاط مختلف دریاچه متفاوت است که از عجایب این دریاچه وجود ماهی غیر بومی قزل آلا رنگین کمان است.
دریاچه شهیون و رودخانه دز به دلیل شرایط و عدم آلودگی و ورود فاضلاب یکی از مهمترین منابع تولید آبزیان آب شیرین در استان خوزستان می‌باشد. به‌طوری‌که صید و بهرداری از ماهیان دریاچه یکی از منابع تامین معشیت ساکنان می‌باشد. آب این دریاچه از ارتفاعات اراک و الیگودرز سرچشمه گرفته و پس از عبور از کوه‌های زاگرس و دریافت ریز آبه‌های فراوان وارد این دریاچه می‌گردد این رودخانه از دو شاخه اصلی به نام سزار و بختیاری تشکیل می‌گردد. رود سزار در شمالی‌ترین قسمت حوزه جریان دارد و شامل سه شاخه ماربره، تیره و سبزه است. رود بختیاری دومین سرشاخه اصلی رودخانه دز است که در چهل کیلومتری اتصال سرخاب به رود سزار می‌پیوندد. این درباچه نقش مهمی در منطقه ایفا می‌کند و زندگی آبزیان و پرندگان منطقه وابسته به آن می‌باشد. رودخانه دز پس از سد دز و عبور از دره عمیق حد فاصل قلعه شاداب و کوه تنگوان در غرب وارد دشت خوزستان گردیده و از میان شهر دزفول عبور و پس از عبور از جنگل دز و منطقه تحت حفاظت دز (پناهگاه حیات وحش و منطقه حفاظت شده دز) در محل بند قیر به رودخانه کارون می‌پیوندد و کارون بزرگ تشکیل می‌شو د.
روستای پامنار
روستای پامنار در موقعیت جغرافیایی ۲۵ و °۴۵ تا ۲۹ و °۴۸ طول شرقی و ۳۷ و °۳۲ تا ۳۸ و °۳۲ عرض شمالی و به وسعت ۵۷ هکتار در دامنه اراضی کوهستانی و مشرف به دریاچه سد دز واقع شده است، که بواسطه چشم‌اندازهای بسیار متنوع طبیعی- فرهنگی مستعد جذب گردشگران بیشماری می‌باشد. عده زیادی از ساکنین روستای پامنار به شغل صیادی در دریاچه سد دز مشغولند. وجود کوهستان، چشمه‌ها و باغها در کنار دریاچه زیبای شهیون و همچنین تنوع گیاهی و حیات وحش آن همراه با زندگی روستایی با آیین‌های اصیل ایرانی، منطقه را به یکی از مناطق پرجاذبه گردشگری در شمال خوزستان تبدیل نموده‌است. همچنین وجود راه آسفالته از شهر دزفول تا کنار دریاچه در دسترسی آسان به منطقه موثر بوده و موجب شده‌است هر ساله به ویژه در روزهای بهاری که طبیعت منطقه زیبا و دل‌انگیز است گردشگران فراوانی را به سوی خود بکشاند.
قلعه شاداب (دژ شهی)
قلعه شاداب یک قلعه طبیعی است که در ۴۰ کیلومتری شمال شهرستان دزفول در بخش شهیون با ارتفاع ۸۵۰ متر از سطح دریا و با مساحت حدود ۱۰۰۰۰ هکتار واقع شده‌است که از ضلع غربی مشرف به رودخانه دز، از شمال به روستاهای اسلام‌آباد وپامنار، ازجنوب به کول خرسان و از شرق به روستاهای بیشه بزان منتهی می‌گردد و از چهار ضلع به وسیله دره‌های بسیار عمیق محصور شده‌است. ارتفاع دیواره‌های آن در کمترین ناحیه ۲۵ الی ۳۰ متر و در بلندترین ناحیه به بیش از ۴۰۰ متر می‌رسد. تنها راه ارتباطی این قلعه طبیعی از طریق دروازه‌ای مقدور می‌باشد که در ضلع شمالی آن و در مجاورت روستای اسلام‌آباد قرار دارد.
گونه‌های گیاهی: بلوط، انجیر، نخل، رملیک و کنار
گونه‌های جانوری: بزکوهی، پلنگ، خرس، کفتار، روباه، خرگوش و کل می‌باشد.
این قلعه دارای مناطق تاریخی، باستانی و معماری سنتی است که باید ثبت ملی شود.
روستای لیوس
روستای لیوس در ۷۳ کیلومتری جاده‌ای شمال شهرستان دزفول و فاصله هوایی ۵۱ کیلومتری شهر با مختصات جغرافیایی ۴۸ درجه و ۴۵ دقیقه طول شرقی و ۳۲ درجه و ۴۵ دقیقه عرض شمالی از توابع دهستان سید ولی الدین بخش شهیون دزفول و در دامنه کوه لنگر واقع شده‌است. این روستا از شمال غربی به کوه لنگر و از غرب به دره کول محدود می‌شود. ارتفاع آن از سطح دریا ۹۷۰ متر می‌باشد و آب و هوای معتدل کوهستانی دارد علی رغم گذشت سالیان زیاد از عمر این روستای تاریخی در بافت کهن خانه‌ها هنوز هم شاهد نحوه معیشت ،فرهنگ و سنن، گویش ، آداب و رسوم و برپایی مراسم مختلف به شیوه کاملا سنتی می‌باشیم ودارای جاذبه‌های طبیعی از جمله انارستان‌های فراوان، رودخانه دابمی، کوهستان عظیم ،دیوارهای طبیعی جهت سنگنوردی و چندین امامزاده (سه پیرون، پیر گوشه و…) و محل بزرگترین فسیل‌تری لوبیت دنیا می‌باشد.
قدمت روستا
بافت کنونی روستای لیوس سابقه‌ای بیش از هفتصد سال دارد. به دلیل اینکه برخی از ابنیه روستا کتیبه‌ای مبنی بر آن تاریخ را دارد (مانند منزل حیدر عباسی) با این حال، وجود آسیاب‌هایی با قدمت دوره ساسانی، پیشینه این منطقه را به دوره جنگ ایران و روم می‌برد و به استناد تحقیقات گروهی از ایتالیایی‌ها نام این روستا لیوس، قسمتی از نام یک سردار رومی گرفته شده است، نام‌گذاری روستای همجوار آن به اسم” سزار” نیز موید این مدعا می‌باشد.
آبشار شوی
آبشار شوی یکی از بزرگترین و زیباترین آبشارهای ایران در رشته کوه‌های زاگرس است. این آبشار در قسمت شمالی شهیون واقع شده‌است. ارتفاع آبشار ۱۰۰ متر و عرض آن ۴۰ متر است. آب آن پس ازعبور از کوه‌ها و دره‌ها، به رود دز می‌ریزد. بهترین زمان بازدید از آبشار شوی که در زبان لری بختیاری به معنای لطافت می‌باشد، ابتدای فصل بهار و خصوصا فروردین ماه می‌باشد که طبیعت این منطقه دارای سرسبزی و طراوت دو چندان است و هنوز هوا گرم نشده است.
پوشش گیاهی اطراف این آبشار، تشکیل شده از درختانی مانند بید، انجیر، انگور، زبان‌گنجشک، افرا، کیکم و بلوط است. در زیر آبشار و بر روی دیواره‌های آن گیاه سیاه وشان و سایر گیاهان آب دوست روییده‌است. در نزدیکی این آبشار، آبشار بزرگ دیگری وجود دارد که گاه از آن به آبشار دوم شوی یاد می‌شود.
سالیانه صدها نفر از میهمانان ایرانی و جهانگردان خارجی در فصل بهار به دزفول آمده و به دیدن این آبشار می‌روند. برای رسیدن به آبشار شوی دومسیر وجود دارد.
مسیر اول از سمت منطقه دزفول شهیون و روستای لیوس است.
مسیر دوم از طریق ایستگاه راه‌آهن تله زنگ می‌باشد.
در مسیر نخست از دزفول به سمت منطقه شهیون مسیری مناسب و ماشین رو قرار دارد که تا نزدیکی آبشار ادامه دارد و پس از آن یکی دو ساعت کوهنوردی ساده‌ای که مسیری بسیار خوش منظره دارد با گذر از روستای شوی و یک آبشار کوچک و زیبایی به آبشار شوی خواهید رسید.
یکی از خصوصیات آبشار شوی این است که تا چند صد متری آبشار هیچ نشان و خبری از آبشار نیست وبعد از عبور از یک پیچ در منطقه‌ای کوهستانی با شیبهای تند به یکباره و پس از عبور از پیچی دیگر، آبشاری زیبا در برابر شما نمایان می‌گردد.
چال کندی
چال کندی(chal kandi)در کیلومتر ۱۷ جاده دزفول - شهیون، به طرف رود خانه دز حدود یک ساعت پیاده‌روی تا کنار آب می‌باشد و دارای درخت، کوه و جنگل، بیشه زار است و در چهار فصل سال می‌توان استفاده کرد.
اشکفت زرده (کول خرسان)
اشکفت زرده (کول خرسان) در کیلومتر ۲۸ جاده شهیون سمت غرب جاده در مجاورت روستای بیشه بزان واقع شده‌است که دارای آب دایمی، آبشار، بیشه زار و انواع روییدنی‌های خاص منطقه می‌باشد و از دو مسیر قابل دسترسی می‌باشد.
روستای بیشه بزان و روستای اسلام‌آباد.