سید کمال حیدری

سید کمال حیدری (زاده ۱۳۳۵ هجری شمسی مقارن با: ۱۳۷۶ قمری و ۱۹۵۶ میلادی در کربلا) از مراجع تقلید شیعه است. وی از مدرسین دروس خارج فقه، اصول، فلسفه، عرفان و تفسیر و عقاید در حوزه علمیه قم می‌باشد.
زندگی
خانواده
او کوچکترین فرزند پدرش است. نسب خانوادگی آن‌ها به امام چهارم شیعیان علی بن الحسین می‌رسد. سید کمال پنج برادر داشت که سه تن از آن‌ها به نام‌های سید صالح، سید فاضل و سید محمد توسط حکومت صدام در عراق اعدام شدند. در زمینه‌های اجتماعی و سیاسی نیز فعالیت‌هایی داشته‌است که منجر به تعقیبش از سوی عراق بعثی گردید و در نهایت مجبور به ترک وطن شده و در شهر قم مقیم شد.
تحصیل
او تحصیلات حوزوی را از دوران نوجوانی در عراق شروع کرد و از استادانی مثل سید محمدباقر صدر، سید ابوالقاسم خویی، میرزا علی غروی و سید نصرالله مستنبط بهره برد و از همه بیشتر از روش علمی و شخصیت اجتماعی صدر تاثیر پذیرفت «تا جایی که از وکلای شرعی وی در کربلا گشت.» پس از کشته شدن سید محمدباقر صدر توسط حکومت بعث صدام، به قم مهاجرت کرد و از عالمانی چون جواد تبریزی و حسین وحید خراسانی در فقه و اصول، و عبدالله جوادی آملی و حسن‌زاده آملی در تفسیر و فلسفه و عرفان استفاده کرد. از این به بعد خود در جایگاه مدرس به تدریس همین دروس در دو مقطع سطح و خارج مبادرت ورزید. بنا به نوشته سایت او به دلیل ارائه تمام دروسش به زبان عربی، جهان عرب به واسطه او «با معارفی که در حوزه‌های علمیه شیعه، به خصوص نزد عالمانی چون سید روح‌الله خمینی و سید محمدحسین طباطبایی بوده‌است، آشنا شده‌اند.»
فعالیت علمی
سید کمال حیدری سالهاست که از مدرسین دروس خارج فقه، اصول، فلسفه، عرفان و تفسیر و عقاید در حوزه علمیه قم می‌باشد.
او با حضور در برنامه‌های رادیویی و تلویزیونی عرب زبان (مثل برنامه «مطارحات فی العقیده» و «الاطروحه المهدویه» شبکه الکوثر) سالیان متمادی است که در تبیین علوم شیعه و پاسخ به سلفیان-وهابیان تلاش کرده‌است.
تصاویری نیز از تعیین جایزه سعودی‌ها برای پاسخ به وی در فضای مجازی منتشر گردید که البته تایید نشد.
روش علمی
وی در مسائل علمی معتقد است برای آنکه فردی اسلام‌شناس و مجتهد در معارف اسلامی به معنای عام آن شود، لازم است تا حد امکان به تمامی علوم اسلامی و هر آنچه به آنها مربوط است آشنا شود. این علوم شامل تفسیر قرآن، علوم قرآنی، علوم حدیث، رجال، درایه، فقه، اصول، عقاید، فلسفه و عرفان، می‌شود؛ که در منظومه معرفتی اسلام‌شناسی نقش دارند و البته مجتهد محقق کسی است که در این عرصه‌ها به پایه‌گذاری بنیان‌های معرفتی خود بر مبنای عقل و نقل پرداخته باشد. ازاین‌رو خود وی در سالیان متعدد به تمامی حوزه‌های معارف اسلامی پرداخته‌است و شاید این خصوصیت او که نظیر آن در نمونه‌هایی چون خمینی، طباطبائی و جوادی آملی و دیگران بوده، در جهان عرب کم‌نظیر باشد. ازاین‌رو امروزه یکی از مهم‌ترین پرچم‌داران این نوع تفکر جامع علمی است که به ویژه جهان عرب زبان مسلمان را، از معارف اسلام و فقه اهل بیت سیراب می‌نماید.
همچنین وی معتقد است برای اصلاح مشکلات حوزه‌های دینی، باید محوریت را به سمت قرآن، و نه به سمت روایات برد، به این معنا که باید کل منظومه معارف دینی، چارچوب‌های اصلی و خط‌های قرمز آن را از قرآن و نه از روایات گرفت.
پروژه اصلاح دینی
سید کمال حیدری در ضمن کتاب‌های متعددی پروژه اصلاح دینی‌ای را دنبال می‌کند که مبنای آن بازگشت به اسلام قرآن‌محور (در مقابل اسلام حدیث‌محور یا اسلام علمایی) است. وی معتقد است که روایات اهل سنت غالبا تحت تاثیر حکومت‌ها و فشارهای سیاسی انبوهی از خواسته‌های حکومت‌ها را در خود جای داده و روایات شیعی نیز به دلیل واکنش در مقابل‌آن‌ها شامل انبوهی از ادعاها و دیدگاه‌های نامعتبر است. حیدری معتقد است که قرآن و احکام قطعی عقلی محور دین‌اند و روایات باید تفسیرکننده آن چیزی باشد که از این دو منبع به اجمال فهمیده می‌شود، نه اینکه خود محور اصلی دین باشد. بنابر دیدگاه وی، معیار اعتبار احادیث نه صحت سلسله اسناد آن، بلکه مطابقت آن با قرآن است. بر این اساس، وی اکتفاء به قرآن را که قرآنیان دنبال می‌کنند نادرست می‌داند، همچنین اکتفاء به حدیث را نیز برخطا می‌خواند و در میان اهل سنت، اهل حدیث را و در میان شیعیان هردو دسته اخباریان و اصولیان را در شمار این گرایش می‌آورد. از دید وی، گرایش درست محور بودن قرآن و مدار بودن سنت است.
بعضی دیدگاه‌ها
حیدری همانند سید روح‌الله خمینی دو عنصر زمان و مکان را در اجتهاد موثر می‌داند؛
او طی سخنانی تلویحا، روش‌های اجتهادی اکثر مجتهدین کنونی شیعه را زیر سوال برد و خود را اعلم از همه علمای شیعه از شیخ طوسی تاکنون می‌داند.
حیدری انتقاداتی نیز به استاد خود سید ابوالقاسم خویی کرده‌است که باعث موضع‌گیری دیگر مراجع علیه او شده‌است.
به باور او لعن‌های موجود در زیارت عاشورا سندیت ندارند که این موضع او نیز باعث انتقادهای زیادی از طرف دیگر روحانیون شیعه شد.
وی در بحث هلال و تعیین ایام قمری به محاسبات فلکی قائل است که باعث شد عید فطر سال ۱۳۹۲ شمسی را یک روز زودتر از برخی مراجع دیگر شیعیان اعلام کند.
حیدری ضمن مبادرت به مباحث امامت و نقد افکار وهابیت معتقد به وحدت اسلامی است.
انتقادات به وی
او به‌دلیل مواضع و اعتقاداتش از سوی برخی از مراجع تقلید و مجتهدین شیعه مورد انتقاد قرار گرفته‌است.
به عنوان نمونه:
سید محمدصادق روحانی از مراجع تقلید در انتقاد به او می‌نویسد:
سید محمود هاشمی شاهرودی از مراجع تقلید نیز در پاسخ به سئوالی درباره کمال حیدری اینگونه پاسخ می‌دهد:
صافی گلپایگانی و وحید خراسانی دو مرجع تقلید دیگر با صدور بیانیه‌ای نسبت به مواضع و اعتقادات سید کمال حیدری که آنرا خلاف مسلمات اعتقادی شیعه می‌دانستند اعلام موضع کرده و وی را در زمره رویگردانان از عقاید مسلم و ضروری مذهب حق تشیع دانستند.
سید علی میلانی نیز در رد عقاید سید کمال حیدری نوشته‌است:افکار وی مردود است.
تالیفات فارسی
علاوه بر تدریس در زمینه‌های مختلف علمی و تالیف آثار، بالغ بر صد جلد کتاب در حوزه‌های گوناگون قرآنی-تفسیری، فقهی-اصولی، عقیدتی-کلامی، فلسفی-منطقی، اخلاقی-عرفانی می‌شود. کتابهای او به زبان عربی است و تعداد اندکی از آن‌ها به فارسی ترجمه شده‌است مانند کتاب غلو حقیقت و اقسام آن
آثار او از نظر جامعیت و تنوع، با آثار مرتضی مطهری قابل مقایسه است.
مرکز تحقیقات رایانه‌ای علوم اسلامی (نور) نرم‌افزار مجموعه آثار وی را با امکانات مختلف پژوهشی تولید کرده‌است.
شش اثر وی نیز توسط انتشارات دانشگاه امام صادق به زبان فارسی ترجمه و منتشر شده‌است.