کارت زرد مجلس شورای اسلامی

کارت زرد
کارت زرد مجلس شورای اسلامی معروف به کارت زرد مجلس یا اخطار ، به قانع نشدن نمایندگان مجلس شورای اسلامی از توضیحات وزیر در حین بررسی سوال در صحن و رای به وارد بودن سوال نماینده سوال‌کننده گویند که از آن با قید کارت زرد یا اخطار نام می‌برند و به خودی خود نمی‌تواند عاملی برای استیضاح وزیر باشد.
تعدد کارت زردها به یک وزیر موجب استیضاح وی نمی‌شود و الزامی برای استیضاح وزیر بوجود نمی‌آورد بلکه زمینه‌ساز استیضاح است، تنها زمانی طرح استیضاح به جریان می‌افتد که با امضای حداقل ۱۰ نماینده تحویل هیئت رئیسه مجلس شود.
با این حال عده‌ای از نمایندگان معتقدند در صورتی که کارت زردها به عدد سه برسد وزیر استیضاح خواهد شد.
عده‌ای دیگر نیز معتقدند کارت زرد اصطلاحی است که بین نمایندگان مجلس و وزرا رایج شده است وگرنه در آیین‌نامه داخلی مجلس چنین عنوان و اصطلاحی وجود ندارد.
این اصطلاح اولین‌بار از سوی برخی نمایندگان در مجلس هشتم، طی بازنگری قانون آیین‌نامه داخلی مجلس و به منظور تقویت بعد نظارتی مجلس، رایج شد.
فرایند ایجاد کارت زرد مجلس
تا قبل از مجلس هشتم، اگر نماینده‌ای سوالی از یکی از وزرای دولت داشت، در صورت قانع نشدن در کمیسیون‌های تخصصی، موضوع در صحن مجلس مطرح می‌شد و وزیر به سوال نماینده پاسخ می‌داد و مجلس در یک رای‌گیری اعلام می‌کرد که آیا از توضیحات وزیر قانع شده است یا نه.
اما زمان اصلاح آیین نامه مجلس، نمایندگان مجلس به منظور تقویت بعد نظارتی خود بر دولت وقت (دولت اول احمدی‌نژاد) بودند، مقرر کردند تا پس از سوال وزیر، موضوع سوال به رای نمایندگان گذاشته شود و کل مجلس درباره وارد بودن یا نبودن سوال اظهار نظر کند (نه پاسخ وزیر).
آیین‌نامه داخلی مجلس درباره استیضاح
با این تغییرات هرگاه در هر دوره مجلس سه بار با رای اکثریت نمایندگان حاضر سوالات نمایندگان از هر وزیر وارد تشخیص داده شود طرح استیضاح وزیر در صورت رعایت مفاد اصل ۸۸ قانون اساسی و آیین‌نامه داخلی مجلس در دستور کار مجلس قرار می‌گیرد.
اصل ۸۹ قانون اساسی، روش معین و روشنی درباره نحوه استیضاح وزرا دارد و به صراحت آورده است که نمایندگان مجلس می‌توانند در مواردی که لازم می‌دانند وزیر یا هیئت وزرا را استیضاح کنند؛ استیضاح زمانی در مجلس قابل طرح است که به امضای حداقل ۱۰ نفر از نمایندگان مجلس تحویل هیئت رئیسه مجلس شود.
آیین‌نامه داخلی مجلس درباره کارت زرد
همین صراحت قانونی سبب شد که مصوبه اولیه مجلس هشتم درباره فرجام سوالات نمایندگان از وزرا به استیضاح آنان ختم نشود و شورای نگهبان قانون اساسی با استناد به همین اصل ۸۹ قانون اساسی که سازوکار استیضاح وزرا را روشن کرده است، مصوبه را به مجلس بازگرداند تا نمایندگان مجلس با قید عبارت «می‌تواند» اشکال وارده را رفع کنند.
از این رو، قانع نشدن نمایندگان از توضیحات وزیر در حین بررسی سوال در صحن و رای به وارد بودن سوال نماینده به خودی خود نمی‌تواند عاملی برای استیضاح وزیر باشد که از آن با قید کارت زرد یا اخطار نام می‌برند.
ابهامات و اشکالات کارت زرد مجلس
به گفته محمدرضا میرتاج الدینی، نماینده سابق مجلس و معاون پارلمانی رئیس جمهوری در دولت دوم احمدی‌نژاد مبنی بر قانونی نبودن عنوان کارت:
بر این اساس اگر در جریان بررسی سوال از وزیری، نصف به علاوه یک رای موافق کسب شود یعنی این که نمایندگان مجلس سوال نماینده را وارد ندانستند و نباید به اصطلاح کارت زردی به وزیر تعلق گیرد.
یکی از ابهامات موجود در زمینه رای‌گیری درباره سوال از وزرا این است که آیا «وارد بودن سوال نماینده» به رای گذاشته شده است یا «پاسخ وزیر» زیرا این دو موضوع تفاوت بسیاری دارد و نیاز به رفع ابهام از سوی مجلس است.
طبق گفته عزت‌الله یوسفیان ملا، رئیس کمیسیون آیین‌نامه داخلی مجلس:
عبدالرضا مصری، سخنگوی هیئت رئیسه مجلس نیز در این باره گفته:
یک نمونه از اشکالات کارت زرد در مجلس نهم
در جریان رای‌گیری درباره سوال حمید رسایی از علی جنتی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی مشکلی قانونی پیش آمد زیرا از ۲۲۴ نماینده حاضر در صحن علنی ۱۰۵ رای موافق اخذ شد در حالی که برای اعلام وارد بودن سوال نماینده از وزیر، حداقل ۱۱۳ نماینده باید نظر موافق می‌دادند اما در نهایت اعلام شد که مجلس پاسخ وزیر را قانع کننده ندانسته است.
کارت زردهای دولت دهم
از بین وزرای دولت دهم، مسعود میرکاظمی (وزیر سابق نفت)، حمید بهبهانی (وزیر سابق راه و ترابری)، صادق محصولی (وزیر سابق رفاه و تامین اجتماعی)، مهدی غضنفری (وزیر سابق بازرگانی)، منوچهر متکی (وزیر سابق امور خارجه)، سید محمد حسینی (وزیر سابق فرهنگ و ارشاد اسلامی)، مجید نامجو مطلق (وزیر سابق نیرو)، سید شمس‌الدین حسینی (وزیر سابق امور اقتصادی و دارایی) از افرادی بودند که از مجلس کارت زرد دریافت کردند.
کارت زردهای دولت روحانی (یازدهم و دوازدهم)
این قسمت نیاز به به‌روز رسانی دارد.
تا کنون ده وزیر در دولت یازدهم از مجلس نهم کارت زرد دریافت کرده‌اند که از بین آنان رضا فرجی‌دانا در ۲۹ مرداد ۱۳۹۳ استیضاح شد، همچنین، علی جنتی و علی ربیعی دو بار از مجلس کارت زرد گرفته‌اند و علی طیب‌نیا، وزیر امور اقتصادی و دارایی و محمدرضا نعمت‌زاده، وزیر صنعت، معدن و تجارت نیز سه بار کارت زرد گرفته‌اند. علی‌اصغر فانی، وزیر آموزش و پرورش دولت یازدهم نیز با دریافت چهار کارت زرد از نهمین دوره مجلس شورای اسلامی از این لحاظ رکورددار است. اسامی آن‌ها به ترتیب زیر است:
شماره
نام وزیر
وزارت‌خانه
نماینده سوال‌کننده
تاریخ
نمایندگان حاضر در مجلس
آرای موافق
آرای مخالف
آرای ممتنع
علت دریافت کارت زرد
۱
علی طیب‌نیا
وزیر امور اقتصادی و دارایی
قاسم جعفری
۱۷ آذر ۱۳۹۲
۲۱۷
۸۲
۱۰۱
۱۰
اظهارات ولی‌الله سیف، رئیس کل بانک مرکزی درخصوص تعیین نرخ کف بازار برای دلار
۲
رضا فرجی دانا
وزیر علوم، تحقیقات و فناوری
۲۳ نماینده
۸ دی ۱۳۹۲
۲۴۰
۷۳
۱۴۹
۱۰
انتصاب جعفر توفیقی و جعفر میلی‌منفرد
۳
علی جنتی
وزیر فرهنگ و ارشاد
حمید رسایی
۱۷ دی ۱۳۹۲
۲۲۴
۱۰۵
۹۷
۱۸
تسامح و تساهل در برابر توهین به مقدسات و ترویج اباهه‌گری با پرداختن به موضوعات محل اختلاف و غیرضروری
۴
علی اصغر فانی
وزیر آموزش و پرورش
۱۵ نماینده
۳۱ فروردین ۱۳۹۳
۲۰۲
۷۱
۱۱۵
۱۱
به کارگیری افرادی که در سن بازنشستگی قرار دارند
۵
عبدالرضا رحمانی‌فضلی
وزیر کشور
علی مطهری
۳ تیر ۱۳۹۳
۲۱۸
۶۴
۱۳۵
۱۵
بی‌تفاوتی نسبت به پدیده بانوان ساپورت‌پوش
۶
محمدرضا نعمت‌زاده
وزیر صنعت، معدن و تجارت
حسن کامران دستجردی
۲۴ تیر ۱۳۹۳
۲۳۷
۱۱۱
۱۰۱
۱۴
عدم پرداخت مستمری بازنشستگان صنعت فولاد
۷
علی ربیعی
وزیر کار و امور اجتماعی
محمدرضا پورابراهیمی داورانی
۴ آذر ۱۳۹۳
۲۱۹
۹۸
۹۵
۱۱
ملاک در انتخاب و انتصاب مدیران صندوق‌های زیر مجموعه وزارت تعاون یعنی صندوق بازنشستگی کشوری و تامین اجتماعی چیست؟
۸
محمدرضا نعمت‌زاده
وزیر صنعت، معدن و تجارت
سید ناصر موسوی لارگانی و زهره طبیب‌زاده نوری
۹ دی ۱۳۹۳
۲۱۹
۱۰۲
۸۷
۱۵
علت واردات بی‌ضابطه کالاهای اساسی و صدور مجوز واردات کالاهای دور و همچنین واردات بی‌رویه برنج و خودروی سواری لوکس.
۹
علی‌اصغر فانی
وزیر آموزش و پرورش
نادر قاضی‌پور
۷ بهمن ۱۳۹۳
۲۱۵
۷۴
۱۱۴
۱۴
سوال در مورد تعیین تکلیف معلمان پیش‌دبستانی و شرکتی، برگزاری آزمون استخدامی و مطالبات فرهنگیان.
۱۰
علی طیب‌نیا
وزیر امور اقتصادی و دارایی
حمید رسایی
۱۴ بهمن ۱۳۹۳
۲۱۲
۱۰۳
۹۱
۳
عملکرد وزارت اقتصاد و دارایی و بررسی وعده‌های داده شده در خصوص حمایت از بازار بورس و بسته حمایتی برای جبران خسارت وارده به سرمایه‌گذاران.
۱۱
محمود واعظی
وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات
نصرالله پژمان‌فر، مرتضی آقاتهرانی
۲۵ فروردین ۱۳۹۴
۱۹۵
۷۰
۹۹
۱۱
توسعه شبکه و پهنای باند اینترنت توسط وزارت ارتباطات بدون پیوست فرهنگی و قبل از راه‌اندازی شبکه ملی اطلاعات و بی‌توجهی به ظرفیت داخلی.
۱۲
علی جنتی
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی
حسین طلا، مسعود میرکاظمی، سلیمانی، مرتضی آقاتهرانی، مهرداد بذرپاش، بیژن نوباوه و سید علی طاهری
۱۹ خرداد ۱۳۹۴
۲۰۴
۸۴
۱۱۶
۴
محدودیت مطبوعات در انتشار اخبار مربوط به کرسنت.
۱۳
علی طیب‌نیا
وزیر امور اقتصادی و دارایی
مهرداد بذرپاش
۱۸ مرداد ۱۳۹۴
۲۱۱
۸۰
۱۰۵
۱۰
مالیات اصناف.
۱۴
علی ربیعی
وزیر کار و امور اجتماعی
فاطمه آلیا
۳۱ شهریور ۱۳۹۴
۱۹۷
۹۴
۷۸
۸
علت عدم اجرای قانون جامعه حمایت از حقوق معلولان و بی‌توجهی به مشکلات اساسی آنها و استفاده از سازمان بهزیستی به عنوان حیاط خلوت هزینه‌ها و برنامه‌های تبلیغاتی
۱۵
محمود گودرزی
وزیر ورزش و جوانان
احمد شوهانی
۷ مهر ۱۳۹۴
۱۸۲
۹۴
۷۶
۱۲
علت گسترش فساد و بداخلاقی در ورزش، غفلت از مسائل اساسی جوانان، دخالت در امور فدراسیون‌ها و هیئت‌های ورزشی و بی‌توجهی به شایسته‌سالاری در انتصابات
۱۶
محمدرضا نعمت‌زاده
وزیر صنعت، معدن و تجارت
حمید رسایی
۱۶ آذر ۱۳۹۴
۱۸۹
۷۳
۱۰۶
۱۰
عضویت همزمان وزیر صنعت در هیئت مدیره شانزده شرکت خصوصی
۱۷
علی اصغر فانی
وزیر آموزش و پرورش
سید مهدی موسوی‌نژاد
۳۰ آذر ۱۳۹۴
۱۹۴
۷۸
۸۳
۸
استفاده از نیروهای ناکارآمد و بازنشسته در آموزش و پرورش و عدم توجه به منابع انسانی و فرهنگیان از لحاظ بیمه سلامت، حقوق و سایر مزایا و تعطیلی مدارس راهنمایی در روستاها و بعضی از شهرها
۱۸
علی اصغر فانی
وزیر آموزش و پرورش
حلیمه عالی
۲۸ دی ۱۳۹۴
۲۰۰
۹۹
۶۱
۱۱
مدیریت ضعیف مدیران کل آموزش و پرورش فانی را به سیاسی کاری در انتصابات به جای شایسته سالاری
۱۹
محمود حجتی
وزیر جهاد کشاورزی
نادر قاضی پور
۱۳ مهر ۱۳۹۵
۲۳۹
۱۴۳
۵۹
۸
علت عدم کنترل قیمت بازار شکر و تعطیلی کارخانجات و واردات شکر به زیان کارخانجات تولید کننده
۲۰
عبدالرضا رحمانی فضلی
وزیر کشور
مصطفی کواکبیان
۲۵ آبان ۱۳۹۵
۲۰۳
۱۱۴
۶۳
۲
عدم پیگیری جدی مشکلات سهامداران پدیده شاندیز
۲۱
عبدالرضا رحمانی فضلی
وزیر کشور
اصغر سلیمی
۱۱ مهر ۱۳۹۶
۲۱۹
۱۱۵
۸۱
۴
ضعف نظارت وزارت کشور بر عملکرد شوراهای شهر و روستاها و همچنین تقسیم استان سیستان و بلوچستان به چند استان
۲۲
علی ربیعی
وزیر کار و امور اجتماعی
حسینعلی حاجی دلیگانی
۱۲ مهر ۱۳۹۶
۲۱۳
۱۲۶
۶۴
۸
ضعف نظارت وزارت کشور بر عملکرد شوراهای شهر و روستاها و همچنین تقسیم استان سیستان و بلوچستان به چند استان
۲۳
بیژن نامدار زنگنه
وزیر نفت
حسینعلی حاجی دلیگانی
۲۱ آذر ۱۳۹۶
۲۱۱
۱۰۶
۸۰
۶
طرح برندینگ جایگاه سوخت
۲۴
مسعود کرباسیان
وزیر امور اقتصادی و دارایی
امیر خجسته
۲ اردیبهشت ۱۳۹۷
۱۹۷
۱۰۹
۴۸
۸
التهابات بازار ارز و چرایی دخالت بانک‌ها و موسسات مالی و اعتباری در بازار مسکن
۲۵
سید عباس صالحی
وزیر فرهنگ و ارشاد
علی مطهری
۲۶ اردیبهشت ۱۳۹۷
۱۹۷
۱۱۷
۴۷
۳
چرایی سهل‌انگاری در اجرای قانون منع استفاده از کلمات بیگانه در صحن علنی خانه ملت
۲۶
مسعود کرباسیان
وزیر امور اقتصادی و دارایی
خدیجه ربیعی فرادنبه
۱۴ مرداد ۱۳۹۷
۲۰۰
۱۰۶
۵۲
۸
عدم راه اندازی پروژه طرح جامع مالیاتی در ۱۱ سال گذشته