محتوا (رسانه)

هنگامی که در فرایندهای تولید و انتشار اطلاعات در حوزه رسانه، صحبت از محتوا به میان بیاید، منظور این است که اطلاعات مبادله شده چه ارزشی را در زمینه‌های مختلف برای کاربر نهایی یا مخاطب ایجاد خواهد کرد. محتوا را می‌توان توسط انواع رسانه‌هایی همچون متن، تصویر، صوت، ویدئو، اینترنت، تلویزیون یا حتی تئاتری که به صورت زنده اجرا می‌شود، منتقل کرد.
از لغت محتوا برای شناسایی و معرفی قالب‌های مختلفی که اطلاعات به خود می‌گیرد، استفاده می‌شود و به محتوا به عنوان مولفه تغییرپذیری از رسانه که به آن ارزش افزوده می‌دهد، نگاه می‌شود.
واژگان و مفاهیم
واژه «محتوا» معمولا در محاوره به‌جای رسانه استفاده می‌شود؛ اگرچه، کاربرد دقیق‌تر و بهتر برای واژه محتوا این است که به محتوای موجود در رسانه اشاره کند و نه به خود رسانه. همچنین، گاهی اوقات از واژه «رسانه» یا سایر ترکیب‌هایی که از این واژه ساخته می‌شود، مثل چندرسانه‌ای یا ابر رسانه برای اشاره به نوعی از محتوا استفاده می‌شود؛ که اشتباه است.
انیمیشن مثال خوبی از کاربرد اشتباه رسانه، به‌جای محتواست. در حقیقت، انیمیشن نوعی از محتواست که به اشتباه، نوعی ابزار ذخیره‌سازی فیلم در نظر گرفته می‌شود. به این معنا که وقتی کودکی به مادر خود می‌گوید: «برایم انیمیشن عصر یخبندان را بخر.» در حقیقت، منظورش این است که «برایم دی‌وی‌دی انیمیشن عصر یخبندان را بخر».
وقتی صحبت از المان‌هایی تعاملی به میان می‌آید که محتوا را در خود ذخیره کرده‌اند و خود نیز، در یک رسانه یا حامل داده‌های تعاملی قرار گرفته‌اند تا انتقال یابند، تشخیص تفاوت بین رسانه و محتوا، سخت‌تر هم می‌شود! مثلا تاس در بازی‌های فکری، المانی تعاملی است که اعداد را به عنوان محتوا در خود دارد و رسانه‌ای برای حمل اطلاعات شمارش از ۱ تا ۶ است. یا مثلا واسط گرافیکی کاربر در یک نرم‌افزار که المانی تعاملی برای حمل داده‌هایی است که خود، محتوایی گرافیکی به شمار می‌روند.
کاربرد این واژه در جامعه
از آن‌جا که واژه «محتوا» در حوزه رسانه و تبلیغات و بازاریابی، به‌طور فزاینده و گسترده‌ای استفاده می‌شود، عموم مردم از این واژه کمتر استفاده می‌کنند و اشتیاقی به کاربرد آن در مکالمات روزمره خود ندارند؛ بنابراین، تنها گروهی خاص که به مفاهیم بازاریابی و رسانه آشنا هستن، این واژه را، آن هم به ندرت، به کار می‌برند. برخی افراد خبره حوزه محتوا و رسانه، بر این باورند که استفاده از این لغت، فهم مطلب را دشوار و درک مفاهیم را پیچیده کرده و انتقال اطلاعات را برای نویسنده مشکل می‌کند.
ارزش محتوا
مولف یا ناشری که برای اولین بار، اطلاعاتی را تولید و منتشر می‌کند، ممکن است در قبال ارزش موجود در تمام محتوای مطلب، مسئولیت نداشته باشد؛ مثلا ممکن است بخشی از یک مقاله یا یک خبر، نقل قولی از یک فرد، کتاب یا وب‌سایت دیگر یا حتی برداشتی آزاد از نتایج یک تحقیق باشد. در این‌صورت، ارزش محتوای مقاله اقتباسی، ممکن است بسیار متفاوت با ارزش محتوای مقاله اصلی باشد. به این معنا که ممکن است مقاله اصلی معتبر باشد اما مقاله اقتباسی از اعتبار کافی برخوردار نباشد؛ یا بالعکس؛ بنابراین، اگر محتوای منبع اصلی نادرست باشد، از لحاظ حقوقی نمی‌توان نویسنده مقاله اقتباسی را به دلیل رجوع به مقاله‌ای که اشتباه است، بازخواست کرد.
این امکان برای همه وجود دارد که نتایج مدنظر خود را از محتوا بگیرند و ارزش‌های جدیدی بر پایه اطلاعات درون محتوای ارائه شده، ایجاد کنند که به فکر مالک اصلی محتوا نمی‌رسیده است؛ این رخداد را نوآوری می‌نامد. نوآوری، فرد را قادر می‌سازد که با پردازش اطلاعات به شیوه‌ای متفاوت یا حتی خلق مفاهیم جدید، محتوای تازه‌ای ایجاد کرده و مرزهای دانش را گسترش دهد.
ذکر این نکته ضروری است که لازم نیست همیشه، تمام اطلاعاتی که در محتوا قرار دارد، خلاقانه تولید شده باشد یا تغییری نوآورانه داشته باشد. با توجه به پیشرفت‌های فناورانه‌ای همچون تلفن‌های همراه هوشمند که در اختیار میلیونها نفر در سراسر جهان قرار دارند یا سنسورهای هوشمندی که به صورت خودکار، اتفاقات پیرامون خود را ذخیره و بازنشر می‌کنند، اطلاعات در کسری از ثانیه، در گستره‌ای عظیم منتقل می‌شوند و ممکن است به نظر برسد محتوا جدید دائما در حال تولید است. وب‌سایت یوتیوب یا شبکه اجتماعی فیسبوک بهترین نمونه از رسانه‌ها و فناوری‌های اطلاعاتی جدیدی هستند که امکان بازنشر محتوا را توسعه داده و سرعت بخشیده‌اند.
تاثیرات تکنولوژی بر روی محتوا
فناوری‌های تولید و انتقال رسانه، می‌توانند قالب‌ها و انواع محتوا را با نوآوری، ترکیب و … تغییر دهند تا نیازهای جدید برای مخاطبین مختلف را تامین کنند. مثلا اینفوگرافیک نوعی رسانه جدید است که محتوای متنی و تصویری (و گاهی اوقات، لینکها و دستورهای HTML) را با هم ترکیب کرده و به مخاطب منتقل می‌کند.
گاهی اوقات در خلال همین تغییرات و توسعه‌ها، ارزش‌های مهم و بزرگی برای محتوا ایجاد می‌شود. مثلا در مقاله هفت فاکتور اساسی در رابط کاربری تجارت الکترونیکی ذکر شده است که برخی انواع محتوا، دارای طول عمر محدود هستند و این مطلب نشان می‌دهد که تغییر در فناوری، تاثیرات مهمی بر روی محتوا دارد تا حدی که سودمندی محتوای منتقل شده، ممکن است فقط چند ساعت یا چند روز دوام داشته باشد و پس از آن، محتوا کارآمد و سودمند نباشد.
در دنیای امروز، تاکیدی که بر سرعت انتشار محتوا، نحوه استفاده مجدد و اقتباس از محتوا، در دسترس بودن محتوا در گستره‌ای وسیع و مواردی از این دست وجود دارد، از تاکید برای تولید محتوای جدید پیشی گرفته است. به این معنا که برای مولفین و ناشران یک محتوای اصیل و بکر، اهمیت انتشار گسترده و سریع محتوا، بیش از اهمیت این موضوع است که محتوا صرفا تولید شود.
به زبان دیگر، محتوایی که تولید شود، اما در سطح وسیع منتشر و دیده نشود، کارآمد نیست؛ که البته استثناءهایی نیز در این زمینه وجود دارد. مثلا محتوای امنیتی که برای دولت‌ها اهمیت دارد، محتوای فوق تخصصی که مخاطبین آن عموم مردم نیستند، محتوایی شخصی که جزو حریم خصوصی افراد محسوب می‌شود و… .
به همین دلیل است که می‌بینیم برخی از شرکت‌هایی که سابقا بر روی انتشار کتب فعالیت می‌کردند، اکنون بر روی پایگاه‌های داده غول‌آسا و پرتال‌های اطلاع‌رسانی عظیم و انتشار محتوا در وب فعالیت می‌کنند تا محتوای موجود در منابع متعدد را از طریق کانال‌های ارتباطی و رسانه‌های نوین، به سرعت در اختیار انبوه مخاطبان در سراسر دنیا، بگذارند.
منابع و مراجع
محتوا